Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell
Huybert van Buchell (1513-1599)
K
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠de rug van het boek
⢠de kopsnede
⢠de frontsnede
⢠de staartsnede
⢠het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection
Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are. In order of appearance:
⢠the spine
⢠the head edge
⢠the fore edge
⢠the bottom edge
⢠the back board
urdr «üiuo'Maitj reTc^uJt?»^^ /aùaftSniieiif^ (pâi idhgt;t~ ijitfn.
int^prei:e$
O'*V ';
-I-. *. gt;M«Ar»gt;»p, i^* tiX-r Q- «^-gt;1
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tC' (t
M J U/MW nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
â âf â¢' -P»«
tflt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft-
»J-.lt;,Vl'~-''- quot;1â
«H-it-feâ
lt;xoei
' -£rfty'Srgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;y 4,,
tit âIl
co
^liirniÃCi
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,.⢠- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.v.^. ,^,,^ - ,
ACTORVM APOS^=
TOLICORVM LIBER DOCTIS/ fimus óó utibffimus Scholijs illuftra-tiiSjUt Commentaria fufiffîma poilînc elfe, in quibus Ecclefiæ naicentis cre pundiacum mirabili acceffione fi» delium depræhenderelicef,per
D,Erafmû Sarcerium An^ næmontanum theo» logum.
B A S I L E AE
M. D. XL. MBNSE AVGVSTO,
.A R T ï V M V E RE LIBERA râ inedices cogmtione,eximio uiro Corndio Fd«iu ConÃuentiâ no, domino çj' amico Ãto in^ÿiitir chdro,Erâp-
muf Sdrceriitf An n^montMin, S. D.
X TEtiK protierhtum efl, Corndi medicornm opti^ \r ma/tM mdnmn lMerit,dmb£ fiunt p«rlt;e; qwo prouerbio olim in eum fenfum up fnnt bomines^aâ ddnuc hodieutnntnr.fiKod ojjiciiimofÃcio,lt;y benefiet um beneficio [n-ouocetiir. Tk^ itdcji beneÃcid,cum in meinfignid extent,uel ex p«dore intermittere non pos tui,quin tuii in me infi^nibia collatü bénéficias refiion/ derem. An non infignid funt h^ec tud in me heneficid, quibus corporis meifitnitdtem hddenus contrd pericu lofifiimas morbos tutdtus es,q:ios medici dfmd cr pt)« fin dppeOitdnt-ne quid de certo iüorummorboru e|^-iludicdm,quie/l/ùfiocdtio. Etreuerd nifi deus ipfè, per fdhiberrtmd tud medicdmind,mihiopemtulifi'ct, non duhitdrem me idm din, Deo ndturxéji concefiifiè, hoc efi,in ipfisficibiis fiegmdtum peri/jfe.Sed licet tud in me coildtd c:r beneficid c;' medicdmind infignid d i fint
4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA
fjnt,tlt;(inen non infiriorä illii, recom[gt;cnfationii loco , ego adfcro : nimirum beneficia mcdicamiiia anim/f qujc tanto funt bencficijs medicamitiib{is,ad corpo^ rii confertfaticnan:,condHcentibui firiejiantiora,ijtifin/ to reseficorporeexceüentior. Quareetiam no dubito,uel prieÃantia: cy excclknti£ nomine^mca bene Ãcia meiicamina tibi grata atq; accepta fire . Ve« rum ^uxras, qua:Ãntilla beneficia çj-medicaminai Suntparuae::^ fiuccinda qutcdam Schoba in Ada Apo fio[orum,qua:ideópiacu:tfiub tuo nomine er patroci nioin publicum euulgare, quiaficio te ex animo Apo^ fioliclt;e dodrina: fiuere, er lüibene confiultumueüe : imoeruotifei^precibus optare,quö deui dignetur fuü ecclefiam ad cognitionem fiyncera: dodrina: reparare, er itli pacemerconcordiam falutarem largiri. QjitC res unde commodius petenda:fint, quam ex Apoflolo^* rum Adis,non uideo:in quibiis ceu in uiuo Ãcculo cer nere licet,quic olim fùerit uera ecclefia,qu£ fiyncera do drina cognitionem habuit,q:iam habuerit uera eccle^ fia originem,quomodo fienfim ac fienfim â¬xcreue)it,qui busmedijs tarn infiynceradodrinaiquà minpaceer Concordia fialutari,conferuatafi{erit: erâfic qualem ho dieueram ecclefiam efifie oporteatSicubi ergo audiue^ rM mentionem fieri de reparatione aut uera ecclefiat
aut
N VNâc V P AT o R I A. $ Mt (ynceræ doétrittic, aut pacii et concorditt ipÃut ec ckfiæ, qiiibu^rebuipoftreiniî eccleÃauera,cy^Ãnce' ra dodrina feruatur. unicè te rogo,ut ontnibui bonis uiris Apoflo'.orum Ada propofji«, zx ad iÃa rcuoces cojjtilt;«c[«dm ad fcaturimtem Ãntem,e ^«o ticra ecck' Ãa,una cum dodrinaÃyncerd,zr pdce atq; coiicordia eccleÃaCmodo ipà uolucriimif) deriuari poteà QKod Ji tu boc ip/uiK quod cgo 4 te unicè rogo diligenter prà /literii, CTÃmul ali/ uiri boni omttes idem praftare 1 Ãuduerint,Ãne omni dijjicultate,uera eccleÃa cum fyn cera dodrinaredibit,quam poÃeafci^ueturpaxc^ co cordirf.ld Ãxit Cem optwiiK Mdxtmi«, qui te feruet cum tota tua domo diu tncolu^ mem.Vaâ.e Sigena Tengrorum Co
»nitcitiM NafÃouienÃs.Anno.
1 5 4 c.Die tanuarif fexto.
lt; ERfiSMT SARCERÃI SCHOL.
PRAEFATIOINACTA Apoüolorum.
V1S Lucm Aéloruni Apo^elieoru fcriptoŸ V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inter Canonicotfcriptores
rerul'acraruin lausÃt, fatis ntultb uerbis indicarunt. Patres er priCceptores noÃri uenerandi, qui ante htec tempora,cum Euangeliu,tié Aüa apoflolica d L«clt;lt; co fcripta,fuis Scholi/s et comentarijs Hluürarunt. Et ego Citdem indicaui,in priefrtionc euangeho l^ucee prlt;£fixd quarc ÃtperuacaneufncÃeduco,Ãepe ab aUise/dme à i{la,nouo catalogoretexere. Sed tarnenhlt;ec in genere ferio meditarireÃrt,quod LitcasfcripÃrif ApoÃolica Aâa: quomcidû,quibus,quoloco,quo tempore,cr qud cccaÃonefcripÃcrit.Lucas ergo aÃiduiiidpofloli Pauli ftâatûr,^^ omtîis peregrinationk ciM comcs,cuius ma gnalaus efl in 'uangefio, Aâa Apoiloloru cofcripfit, djuod ÃireadhocconducitiUtuel feriptoris dignitas, Fhc de ApoÃoloru geÃis librti,nobis cemendet. Scrip» Ãt auté ApoÃoloru Aâajd eÃ,res ab ApoÃiolis,taK in à oilrina, quam in uitacmorib.geÃas.nimiru quontodo Euangeliu per totuin terraru orbem p raculis er uita euangelio digna conÃrmaucrinl. Jtetn qui euentus ApoÃolos euangelij plan tatores jücrint fe» cuti-GrxceÃcnpÃt ApoÃoloru Aóta, Lucac,tuitisÃr» moa
IN ACTA APOSTOLORVM. 7
wonis (»dmofiMperitiM Ãiit- FhraÃs {gt;urd,grctuii ele iMs eft. Ordtionis feries cr fluidd eft cr perprt«i£ ccbicrented fibi ubiq; ftmilis- Librum dedicauit Tbea tgt;btlo,c7Jîc in genere omnibus,qui amant Dfum.
Rom« fcripta funt Apoftoloru Ada,quia attingut crhifteriamPauliRom^ ad biennium commorantis. Qno certo tempore cofcripferit LuciW Ada Apo{loliâ= ca,non fatis conftat : quanqua hoc certiÃimuftt, quod fub Nerone çyâ alifsfttbfequentibus CiiefaribtM tiixerit : peruenit enim ufq; ad Cleti Pont.tcmpora,tcde Platina.'
Occaftonem ad Apodclorum Ada componenda, bd/ic uidetur habuiÃe Luc m: qui poftquà m confcripfeâ: rlt;lt;t fuu Euangeliti de dodrina cT uitse moribus Chrtfti prlt;eceptort-s,ex decoro ftatuit e^ difeipulorum dodri^ nam atq^ uiU mores fubqcere.Vnde ftc orditur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Superiore quidem uolumine diximus Tbeophile,de omnibus qua: coepit lâ¬fus,tumÃa:ere,tum (Jocerejdd eS ufq; dicm,crc.
Porrô quia Ada Apoftolica hidorica funt narraâ: tiones,igitur utile eft,in huius libri explicatione,diligeit tein omniu circunftantiaru cur am in Apoftolis habere, quales ipfi perfona Ãeerint: quid,quomodo, apud quos quibus locis, ^mo tempore, cr qua occaftone qu^éj^ dixerint.
Apofto
« PRAEFATIO 1 H
Apofloli 4 cjuibus hic liber nomen habetfverunt fngulares per/ôn^^ad mun:ii Apoftolatuf peculiariter à Clm/to uocat£, ey' â j^iritufan£lo in certaac uerd doclrina confirmatie. Scopm uerô omni^ doârine, ^uam in hoc libre traçant Apofloti ,hic preciputu efi ut ofitendant noi [blafide in chriftum,idq; gratuité iu' ftificari crferuari.Quem feopumnon angelica noce,, fed uocali ey audibili uerbo eloc^uuntur.Verum utfico/ pu^ ille certM fitapud omnes, fitbinde dtutne potentiie tniraculis lünm confirmant.
Jn genere autem ciuicquid agunt uel lo^uuntur Apo floli in hoc libro,ad omnes homines pertinet,hoc efi,ad ludeos çy Gentes fimul.Faciunt enim Apo/loli gratiâ Euangelij uniue^-fidem. QuarcctiamnuUum locorum r(Jfieôlü habeat ,fed promifeuè tant in I«Jtcoriî cjuà m Gentium cT regionibus urbibus predicant.Pofiha/ bita tjuoq; temporis rationc quod fimiliter propter uni uerfalem gratiam,ficiunt Apofioli uniuerfiale. Sedom nia i/ia priefiantex ojficio : quiaerant tefies gratuite Cf uniucrfalis lufiicbe defignati.
DE ARGVMENTO huius Libri.
Titulus libri argumenti uiceefl.Siquidem Apoftolo rum Aâa hec nobis fonant iquomodo Apofioli à /htâ ritufianiitf
IN ACTA APOSTOLORVM. 9 ^âtufdiiélo in doHrind confirmitti fuerint, ut cape'â Unt,fifliiMrint,cr finicrint commiÃum fuum offuiinii £t efl hie liber uiud lt;ju£ddtn iinngo Apoflolic£cr prt nutiu.eecclefl£,in tjud cernere licet origi-ein ecfleflx publico cr dperto teflimonio per Apoflolos colled^ : item quomodofenflin de fcnflmexcreiicritecclefld, çy ^iiibies pe)-icuhi/ùcritexpofltd.QU£fctre,eflufumue Y£ ecclefl£ intelligere,lt;lu£ non uno iinpetu excrefeit, fedfliccefliue fit dudior, et 4 die in diem corrobordtur mdgis dtqi mdgii.
PritHM pdrtes in hoc libro dgunt Apcfloli^ctui omi nium miniflrorum uerbi typos gerunt ⢠Secundo 4git rcelefid,qu£ primitiud pcrpctu£ durdntis ecclefi£ in hdcierrd/idem reprdfientdt. Tertidsdgitimpiusniun dus, lt;jMt in Apoflolis ey primitiud eeclefid ofiendit, quomodo porró femper niiniflros uei'bi ey wr£ eccle^ fii£ membrd trudare uelit.
DE CERTITVDINE HISTORIAE de Apoflolorum Adis.
Kifloridin de Apoflolorum Adis oportet ejfie eeV' tiflimdm,ciuid in hdc texendd,non duditd,ficut in Eudtt gelled hifloridffed uifd feeutus efl Lucds,
J PRAEFATIO
^9
PRAEFATIO LVCAE IN ACTA ApoÃolorum.
PR£i»ittit Lucm fuo morepr£Ã.tioncm,dntâ¬cjui narrat,(tut auÃicaturhunc Ubrum Afta ApoÃo/ lor«m prcenotatum : Ãc etiam fuo Euangelio prxÃtio^ nem pr^iniÃt Confiât autem prte/itio huiui hbri tran/ Ãtionc.ijua monet Thtophttum,ad lt;iuem fcribit Lttclt;« dequibui rebut dixeritinEuangelij uotumine,çr de ^uibut porrô in pnefatti libro dicere uelit. Summa er* go propofitio fiat fcripti Euangelifi^uid Chrifiut fice/ rit Cf docuerit ufij; ad diem,tlua a/fumpttu efi in ca* turn. Pr£fentii5 hbri propofitio efi fumma-.Lucam con* fcripturumea,quiepofi afcenfionem Chrifit contige* runt cum Apofioln,atqi fic adeo cuin pnmit!ua eccle* fia,lt;juam prtedicatione Euangelif coUegerunt Apofioli Et quanquam pofierior propofitio nonitafattt £i« pcrtiï cernitur in prlt;eji.üone, tarne» ex fenfit Luf£ pod titii metienda efi,qudm ex uerbia.Ratio autem obficurif propofùionbs firtafiis h£c dari potefi:quia dumtucas prater fiua naturom breuit effi ttult,incidit in cbficuritatem,quic tomen mhitùtcommo
di hic adfrrtjpofiquà m titulut Hbri (ïari/fimam propofitioné ponit ob oculot.
trirnum
ÃN ACTA AP CSTOLORVAï. nbsp;nbsp;rt
Primum quidem fèrmoncm fcci.
X O Rdùim praÃtionis d tranfitio/te pro com pdrdtiuo,Gr£cii Ãmilidrii, Primum (crmonein inteUigit Eudngelium. So* ---monemÃcereponit Lucdf,profrcere uerbd dut fcribere. nbsp;nbsp;nbsp;De omnibus.
Scilicet dd fdlutcm fcitu neccjfdrijs. N(t«i alids ex^* trd dubium Cbrifliiimultd dlidcrÃlt;^ii docuit^qux tdmen ueq; d L«crf,nc^; ab ali/s EUdngeliflis furitfcrip td.Iodmis.zo,Multdlt;}uidemc}'dlidfignd fcdt Icfits in conÃKdn difcipulorum fuoruin,(inie nonfunt fcrip/ t4 in libro bec : hi£c dutcfcriptdfunt,ut crcddtb crc. Idewj.ii. cdp.Su/it dutem c' dlid mtdtd,qu£ Ãcit JcÃu ^U£à Ã:ribdntur per Ãn^uld, ncc tpfe opinor^mundut Cdpcret eos,lt;}uifcribereninr libros.
O Théophile.
Cdptdt beneuolentidin d pcrÃ)nd Theophili,^ Ãc «jfgt; o/ij/T/hii pià ledoribiii^qui dmditt Dewn.Siquidtm fub perfond Tbcopbik, omnibtü rvliqun ditidntibui Dcuin loquitur Lucds.
Quac coepit lefus facere er docere.
PropoÃtiofeufummd Eudn^elipLucdcofcripti.Et
b«
K) ERASMI SARCERII SCHCL.
h£c propofttto in genere tribui reliquii Euangelij pdf tibtti,(i Mdtth^o ,Mdrco, todnne fcriptK,Ãne ali* quopericulo tribui poteà tnhii emm duab. rebus firé conÃimuntur Euang,clicd fcripta : hoc eR, in doUriiid ex Ãüis Qhrifti.
Fdcereoperumuit£ efl,er inirdcuîorutn.'Doccre ioilrin£tdntum. Rcélè coniungitLucdsÃcerecxdo cere,ut oÃenddt in miniÃris U(rbi,ex dli/s pijs conÃten tibui uerbum,tatdm debere reÃ:onderc uerbo Ãu dodri n£.ln Ãmmd ChriÃus uixit uitam dodrina jud digna: ergo c^nos dignam Eudngelio uitdm uiuere debemus. Et id proptered : ndm uitatfepe non minus cÃducit dd inuitandum hominum animos adÃiÃipiendum Eudnge lium,(iudm ipfd dodrind.tAatth^i s-Sic luceat lux ue^ Ãrd cor dm hominibus,ut uideant ueflra bond opcra,glo rificentq; pdtrem ueÃru}n,qui in ccclis eÃ.t.Petri.2.Ud bete conuerÃitionem ueÃram honefla inter gentes,zxc^ Q«lt;e ccepit : poÃefuauenitin hunc mundum er d/Ãum pÃt'humanitdtem. Fdcere prtemittit Lucas. Sicj^uidcM ChriÃus prias ÃcitiC^udm docuit.
Vfqj in di'em.
Circundantid temporis teÃdtur Lucas deÃio Euan gelio ut de perÃdo opere,in lt;^uo nihil neeeÃarij uel de fidis,uel de doblrina chriÃiin hdc terra agentis,omiÃt
Qiia
IN ACTA APOSTOLORVM U
C^ia. Conflrtiâio eft ohfeurior aper {tor QMitlt;tJJ«nipti«cgt;l,po/iq«4)Kpcr ftirituntfanélu IttMdMit dedit ApoftoUi,(luos clegerat.
Poftqudm per fpiritumfanclum.
Torquent btc fe interprétés. Al:/ eniin in hunc mo' dum exponunt bxc uerbd .Pofte/iMtn per Jgt;irtt«)» ftn= âuin mMddta dedit Apoftolii ejc : id eft^dato Apofta Iis m^itdrfto de ftiritnftinéio Hierofolymisiuxtapro=â mifftoneni expcâditdo.Et bi putJnt uoees perj^iritum fdfiélu, pofitds c/f : pro uocibus de /yritufanSto,re/yf: dentes ddfequentid. Et congregd/u eoi prxeepit e^'c. q««e uerbd priorKni expofttorid efft uolunt.
All/fic exponunt : pofti/udm per ftnr.tuinftriânnt manddtu dedit Apoftolis; id eft, impdrtito Apoftolis jjjtritepiivlojiitxtitillKd lodnms.io.Accipite j^irit«)» fdit^umcTc ; mdnddtd dedit Apo/ïoln de rcmittendis cr referuditdis peccrftw ; item dUd mdnddtd.
Etnos duplicein jenfum ddftrimns. Prioridd hunc modum intcrpretdinur LuctC uerbd. Per /jgt;iritumfdn=* âummdnddtddedit Apoftolis: ideft,cooperdnteftiri tufdnâo dptos /iciente Apoftolorum dnimos dd ue/ rè inteüigendd mdnddtd Cbrifti, Pofteriori dd hunc modum.Per/^iritumfdniluni mdnddtd dedit Apoftolts tdlid msrtddto dsiltt Apoftolis,t/u£ non niftftii* ritumfeniiuin
ERASMI SARCERH SCHOt,
ritufanéli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;elj'tnt executuri Apofîoli,
Mandata dcdit.
Deremittendis zr referMndispccctttiiJodnnif' IQ. De Jocffldi« bäptizändis omnibus Gentibus t MMhxi.iS.depTiedicatido EMttgdioomni crentur^ AUrci.i6,depnedicatione pccnitenüie remilfionà peccatorum fubnomine ChrifthLuciie.24-Grc. Vd eà dm de expeildndo J^iritt/dnäo Hies-ofolymis iuxtil promiff'ionâ¬m.Qit£omnid mdiiditd contigerunt poà refmrreilionem ChriÃi, dnieq i^umptus eft in calunt»
AUudit hic obfiurè Lucas dd propoÃtionem huiui libri-Ndin fdüd mentione mdnddtorum, ftmul unit in^ telligcre er eorundem executionem,de lt;jud meminit to tus hic liber prüfens. Qiros elege r a t
Commendatur gratia er excluditur merititm.Eli' gentis enim eÃ,n5 cumntis participes nos fieri gratia ElegeraLApofiolatus fingulare munus fw't, quod non ex icquo omnibus mimfiris uerbi dut chrifiidnis cornâ petit Aflfirmptiîseib
Paraficeue alludit ad felt;^uentem Chrifti afeenfione A/fumptus eà : dd priorem gloriam, quam hdbuit ab itterno cum pâtre xqualem.
Epie urea er Lucianica eà opinio, Chrifium nunc djjùmptum in ccelum fitpu nubes ociofium rerum mor^ taliuni
IN ACTA APOSTOLORVM.
tctltum Ãjelt;ffdtor2 federe, nee amplms curare nos.QM opinionem uitabimuf, ad finales ajfiumptionii caufas rcffiiciemus.AÃumptus eniin ejl chriftus in cck I« «t dgdtpro nobis ieternum,faluatore,faccrdotem,re gem,duâorcnhdefinfigt;rem, aduocatuinjntcrpfllatoré mediatorem erc.ttiiRom.S Q«is ille,qut coni^cntnet^ Chrtfius eft qui mortuus eft,imà qui or fiifcitattiS efi^ quietiam ejl ad dexterant dei, qui«y intercedit pro nobis.PrnBaiorfrtws.z.Fikob inei,b£c fcribo uobis,ne fgt;ecceti5,ey fi quis peceduerit aduocatü bafaeBjjis dpMcl patreni,ïefum Chriftum iujïuin c/c.
Methodunt affumptionis Chriftijty cjnomodo afi* fumptio dmftituerè ineditandafit,qult;ereLei^or,in fecundo Tomo meor«m Locoruin coinmuiiium.
Quibus ÃC præbuerat letpfum.
Confirmatio à poÃibili per circunfiantiain tewpo* «ïjtjMod chriftus potueritfuis Apoftoh^ poft refurre^ Ãionemdare mandata: quia priebuitfi'ipfumessui-uum poft paffioitem fuam in multis drgHwentWjper di^ es quadraginta apparens eis ore- iteinferuiunt Imc dd cotmnendationem Apoftolorum ^«orain lt;jóht confcrip turns eft Lacd« . Finalem caufam cur Chriftus prtc« buerit feipfum poft paffione fuam Apoftolis per qua^ iragi/ita dieS)Uid( in noftris Schalijs iti,îo-cap.loannis PriebMit
SARCERII SCHOL.
Pr^buit enim Chrijlus fiipfiiin Apojlolif poà paÃio^ nein fuantyUt coj dcrefurreéiionefuaconfirmaretycittj; certosredderet. Quid namq; dijÃciliuscredit»,c^tùm ChriÃum diaboli tyrrMmde,pâ¬cc(ttt,morUS ZJquot; inÃrni potentia oppreÃton, cum gloria er partu uidoria re« furrexiÃe ? Et ut nunc refurredio Chrifii credit» eà diÃicilis,Ãc er refurredio noÃrd, de quu nihil certi poteÃÃatuere rätio. SeipÃon uiuum : non phuntaÃi^ xxSdutfidè: uerèergo reÃirrexit ChriÃus, ficut er uerè ndtus,paÃus,er mortuus eÃ.Scipfum : ergo ebri Ãi ÃibÃantid non eà in Ãiritum tranfmutätd ; fed reâ furrexit mdnentecorporis er cdrnis fubÃdntid. Vide Tertullidnum de refurredione cdrms. Viuuin ; uitd re furredionis comes eÃ. Refurred io ChriÃi noÃr£ refur redioniseduft eÃ. i.dd Corinth. 15. Q«oJft chriÃut pr£dicdturdinortuisrefurrcxiÃ'e,ciuomodo dieüt qui ddm inter uos, non ejferefurredionem mortuorumi Priore ddTheà cdp.4.Kdmft credimtts, ^uod Chriâ flus mortuus ed, er refurrexit,fic ér deus eos,clui obâ dormierunterc. Poftpaflioncmfuam.
Hgt;cc figndnter dddit LucdS,»texdggcret difficulté tem refurredionis chriÃi, qui dccerbiÃ'imd pdÃione ddÃdus,tdmen reÃtrgere potuit.
Pdjfionii wce non td/iMmiiitelligit Lucds perfec» tionfS
IN ACTA APOTTOLORVM if t»ott«lHieor»m,pdctilt;tm oppreÃiones di4{gt;olj,pecc4 ^jinortiijinfèmi ^c, in fumma exaggerantur hie ho fies cr ddufrJitrfteSjKtmdgisrefurreajo/iis potentjdjl* lucefcät. in multis argumentis.
, Id eft,multis modi« nbsp;nbsp;Ãrmis,quantum ad hominet
attinct : ftc M.dri£ uifus eft Clmftiis hortularnis,loan, zo.jic difcipulw dbewntibiw in Ematu uifus eft peregri nut Velin multis argumentis : ideft,ftgnis multisÃip fumuiuum pnebuit Apoftolit: qualiaftgna jùerwnt, demonftratiomunuumet pedum,fixurd cUuorMweo» (dSliK Uteris erc.lodiinis.xo. Horwmfignorumufut fiutiUt Chriftut injirmos et incredulos Apo/iolos, jilt« dd credendum refurreâionem inuitaret.Vndc bic «ides fignorum aliquem ufum,qui eft adfidem inuitare.Etfit ne non ddmodum dliter,dti}; uerbum incurrit itt aures, cr mouet cor dd credend«m.
Per dies quadragtnta,
Circunftantia temporis certam reddit refurre!lilt;â onem Chrifti,^' fimul exaggerat difficultatem creden direfiurreélioné Chrifti : qu£ enimfi creditu res effiet fiu:ilts,non of tw bdbwi/fst Cbri/liiSjitd di« po/l re/iirre üionem dpwd difcipulos commordri ? DijjicwltdS ere* dendi refiurreilionem Chrifti ex rdtionis iudicio projU â¢it- Apparensei.
h viwm
i8 ER ASMIS ARCERri SCHOL.
Vimm feipfu!» exhibais eis cr oÃendens fe uere rt jfirrexijfe.
Et loquens de rcgno dei.
Hoe eÃ,deipfo regno dei,'Qr rebus uarijs ad reg* num iüud pertinentibus.Lucj; . Et exorfus d Moji cr omnibus prophetis,interpretdbdtur illis in omnibuf fcripturis,qud: de tpfo erant.Jbidem. Hlt;ec funt uerbd, qu£ locutus fim dd uos,cii ddhuc ejfem uobifcu, quoi necejf; firet impleri omnid,qu£ fcriptd funt tn lege tA» fiiCr prophetis,cr pfdlmis de me. Tune dperuit iHorS mentem ejc. Ptr regnum Dei,ut uoce generali inteSi» gitresomnesdd regnum dei pertinentes,^uaks funt : remijfio peccdtorum,iu/iitid,uita d:ternd,paÃio,refur» reilio ChriÃi,promiÃio Ãgt;iritus,crc, ' Regnum Dei uÿ^ut à cdufd,qult;e Deus eÃ. Dei p9 nitdddifcriinenmundaniregni. Loquens: uocdli audibili uerbc,contrd AnabaptiÃds.
â Etcongreganseos præcepft.
Apertior eà leilio-Et congregdtis eis pr^eceptt, n5 c«gt;« chriÃus preeciperet ApoÃolis,ne db Dierofolymis difcederêt,fed expeildrent promiÃum pdtns de Ãgt;iriM fdnólo, erdnt congregdti. Prteceptum hoe CbriÃi ex» tdt,Lucie.24..Et ecce ego mitto promifÃim patns mei fuperuoi tVosdutemfedetein ciuitiite Hierofolymi,
^UOddlfâjf
IN ACTA APOSTOLÃRVM. 19 ^uoddiifi^ induamini uirtute ex alto.Chrifluf præcipit Apo/îoirs ut expcfltâ/it j^irituinfunHuin : Ergo rerwa fdcrarum uerui intelleitus^non nià perf^iritumfandä cotiijÿt. Ne ab Hierofolymis difcetierêt
Ergo chriÃui lt;tlUgdi«t Ãjirituntfandum lt;td certMO» locum ? Rejpoudeo Non.Sed ChriÃufideo uoluit Apo jtülos Hierofolymi^expeólare: quia Hierofolyinn au j^icanda erat prtedicatioEuan^elij,Lucie,Z'i-. ifuu'o fido Hierofolymis.
Sed expecflarent promifinonê patris*
Sub )pe cert4.N(tm quod fides créditrices expedat uerum «trdmcj; oportet certum efiquot;t lt;lt;tlt;]j indubium. No
CT promÃionem fèrè ohedum ejfie Jpn-PromtJ?to* nem p4tris, qiwnipitter in propbetjs proinifit, er in me cr per me uobis uppttruit.Et fequitur : q«4i« lt;tHdi= ftis ex me. Pater rejpedum promij^ionts fpiritufandi caufa eft. lodunis. i y. rejpedu proce)?i3nis. Et Cbri« fins caufa eft, rejpedumilfionis,loan.iy.Qjjem ego mittitm uobis ç^e ⢠Promijfionem patrts duo uocat:ftgt;i rrtuinfi(fidum,Ht dudorem in omnem ueritatcm-.cdnfir mdtorein, cr obfignatorem : CT do/w cùK. Siquidem dupb'citcr daturlCiritMfandus : ipfe ut redor cr gu» bernator no/ier : er doii.-i cuw.ln fuafubftantia nemif nidatur^iritulfandus,
b i Quam
io ERASMI SARCERll SCHOL.
Quam audiftisitnquit ex mc
Singulari çy peculiäri reueldtione.Pertinent hue llt;f ci in EUiingebjin,in tjuibtü proimttit ChriÃui Apojti^ lis/]^iritumfanéîuin,utJoMnif.t4..$.i6 çxi-j.
ChriÃtiS non docet diuerÃt à putre,fed 4 patrt pro , tniÃÃu unnuncidt nbsp;nbsp;reÃieat.
Ãiua Joannes quidcm baptizau/t
d(}Ud.
Aetiologid dneceffdrio,ut expeüentpromiÃionea pdtrii ; tjuid ÃneÃtirituÃiiido conÃrinatore er obÃg nutorenon poÃunt ApoÃolifieri uiui,autuerum reru Ãfiritualiunt inteüedum habere. Ali/ hone ^etiologiani uolunt eÃe confirmatoridin 4/jgt;ecie generalis promi/^ fionispatris deÃintufanilo : quafi h£c atiologia can tineatunam promiÃ^ionis J^eciein eSâ lt;]uod nunc Ãecid tim dicat,prMS in genere dixerit.Et hac ratione conti» nethiec atiologid teÃimonium unius promiÃioms ab Mtoritdte ïodnnis. Enthymema prions fintentiie.
Sine/jriritufanéîo confirmatore er obfignatore nS poteÃis ejfie uiui : Ergo expeilandum eÃ, donee euitt accipidtis. Enthymema poÃerioris»
Per Joannem promifit pater Ãgt;iritumfanäum:
Ergo promijfiio Ã'irituÃ'oÃli certa eÃ.
Quia loannes quidem baptizauit aqua : ideà ,er pater
IN ACTA APOSTOLORVM- it pinn' Dem per lodfinein promi/fionem Ãcit j^irüu/fäit üiHabeshic coUdtioncm perfon^Joännis, doitriiiif, bMpttfradtWjO^cijjHÃie morum,cz eÃiiluunt iftdruitt rertti« omfii«m,cH!n pn-fon£t,doflrifM,i)(lt;pttp»!lt;lt;tc,oJjî cio uitiC moribttSjCr bdrMw rerum in chri* Ão.Et qult;tnqu.îmlo4ttntjpo'/'o«£t doilriiM, bdptifmtd ofjiciumcrMtiemore5,occaÃones quxddm funtdd ui tdm çy gTdtidin,tdmm latain et grdtid non conÃrunt^
Vides quovj; hic,quid Ãmut dntc j^iritumÃutilum obÃgndtorem C!â confirmdtorem noÃrum : niniiruin litird tdntum. Aqua repricfentdt perÃ)nd lodunn doi= iiriiidm,bdptiÃnd,oÃicid, mtd: mores,er ejÃüus iÃd=gt; rum rerum : quifunt mddidds c fiâigidds reddere con fcientids,Ã-igoreenecdreerc. EtkiÃdne Ãwt ejjrdïiM alterius pdrtis in pccnitentid ,cui potiÃimum incubuit iodttnes. interim certd }ndnetÃenteniid,etidm lorfnnem Ãdem in QhriÃum alter dm poenitentice pdrtein docuiff': homines ddÃdlutem:qudnqudm iuxtdÃium oÃicitti» mortificdtionem mdgis fr/li«drit,cr ab hac parte pen* nitentiiepotiiifteÃimandduenidtperfond Ioannis nni eutn doäi-ina,bdptifmdte,oÃicio,uitie ntoribus, e^ re^: r»«M iflarum eÃvilibtes. Vnde nunc tale diferimen in^ ter perfondm loanzits e:y- CbrtÃi, er inter utriufq; do« Hrindm,bdptifmd,officium,uit£i)iores,er eÃrüiis iU
à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Urww
at ERASMI SARCERII SCH.OL.., ktrfon rerum,coüig(tur.Perfonlt;i }odnttis non tft per fa/ nd Chrifi : doilrind îodnniâ rigidior efl,cr ntdgif de/ clindt dd niortificdtionem,lt;judm doilrind chrijii : bdp tifind lodnnii rigidioris doHrinie fignum eft bdptifind uero chrifii fignum efi doi;irin£ mdnfuetiorK cr md^ gfi confolitoneO.fficium Jodnnif efl tcfldri de grattd cfftdum Chrifli efl, conflrregrdtidm : uitie mora in lodnne fiint,non edere,nec bibere,uit£ mores in chrifâ ftofuntedere cr bibere.Efltdus,lt;Jui fet^uuntur pit' fondm,doilrindm,bdptifmd,oflieium,cr uitte mores lo annnispctiiis refliiciunt dd mortifie dtione, cr funt md iidds cr frigidds reddere confciaitids,frigore enecdre nortificdree^^c: eflèâus,lt;}ui fequuntur perfondm do^. ârindm,bdptifimd officium,er uitie mores Chrifii,po' tius rejfiieiunt ad uiuificdtionem er confoldtionem.
Sunt qui prorfus nullum diferimen ficiunt inter dim firindtn er bdptifind lodnnis, er inter doilrindm er Idptifmd Chrifli,er funt contenti diferimine folo inter perfonds er offieid utriufq^, itd quod I Odnnis perfond non fit perfond Chrifli,nee officium lodnnis, officium Chrifli-Aliud enim efl prtecurforc e/fe:dliud quoq; do/ minum eff : : dliud efl tefldri de grdtid,dliud efl,confer regrdtid.Et hoc diferimen Jodnnes ipfe de fe er Chrm fio/rofirt,loan.i.ubtpri)im difieerntt inter perfondm erpeifi)
ÃN ACTA APOSTOLORVM. îî
tt perfoiM,pofted inter officia et officia. SKjuidc dit,no fün ego Cbhjltw.Et ddlt;itt:Ego «ox cldmdntisift de/èr to ere. Hi pTitfentem locum in Ailis : quid lodnnet qittdem bdptixLrfuitcrc./ïmpliciter inteüigunt de difcri «ttne perfond; ojjicij,er tribuunt lodwii (^hriflo Citndemdoób-iurf)« c^bdptiÃnd ident: d quorum iudif CIO et/t ijon ddinoduw difcedo,tdmen propter oppoJÃtt on e lt;«JMà cy-ffiiritiK nbsp;nbsp;propter dUds cdufds permitto
»nibi pr^diilu nuuin difcrimeihqudlecunq; etidm pldce re. Nee cldnt e/i ïodnnii doilrindin,cr bdptifma und cum officio,mdg,is reffiiecre dd mortificdtionem : ebri üi ueró dodrindm er bdptifmd k/w chim oÃieto md/ gisdd uiuificdtionenifcugrdtidm VcrMnjlt;5Middttinee ââ debisrcbiMbic multumdiffiutdre cumÃmplexfithu^ i»slocifententid,etidmper lodiuientBdptifldm fdildtn effi: promiffionein de ffiirituffinilo coiffinndtore ey ob ffigndtore q«o cdrere non po/Jquot;unt,qui debent uerc uiui fffic rerum ffiirttualium ucrum bdbere inteüeilum. Nam er prsdicdtio iodnnvi de poenitentid literd tdHtü cà er nidnetffine ffiiritufdnilo confirmdtore ey obffi^ tifttore Et Ntcodemi excmplo etidiii (tdbnc extrdregnu cÅlorît fHnt,q«i conjrtentur Cbrtftu d deo ueniffie tnd ^iflrdtu ffine ffiiritujdnilo cofirmdtoneet obÃgn^tore
Vos aatembaptizabimini SCc
b 4
ERASMI SACERII SCHOL.
ld efl,omnid ilLt quic in uobis captd funt per pritdi cdtioiKm,feu uocdle amp;â dudibile uerbum, fptritujf'dti^ âus reddet uiudcid,e^ de ilUs confirmdbit uos.
jvionemur bic omnem in nobis cognitionan renat f^iritualium,dnteJ^iritumfdnäuin confirmdtorem cf obfigndtorem literdm ej)e. Bdptizdri f^tritufanâo,-eft intui per f^iritumfdnéluin docâ¬ri,uiuificdri,confïr» tttdri,obÃgndri crc.Jtem monemurhic etidmuerbimt tiiÃeriumpdrumprodej]e,Ãne jf iritufdnélo ddntein» crementum.'Pdulus c!â Apollos rigdnt dtq; pldntdnt,' fid Deus ddt incremcntum.i. ad.Corinth.?.
Item monemur contrttioftem Ãnefide,mortificdtio^ ttem Ãneuiuificdtione,lâ¬gemfine Eudngclio pdruin co/t Ãrre dd fdlutem.Qudnqudm contritio,mortificdtio ,et (ex occdfionesqu£ddmfuntddfdlutem,qudm tdmen confèrrenon poÃünt. Spiritufdnâus hic dccipiturpro eonÃrmtdore ZJâ obÃgndtore,cr pro doms eins.
O B1E C TIO. Cur dit bdptizdbimini fpufdnéla eumprius Ãgt;iritutnfdnilumhdbuerüilApofioli.Ndm cognofcere Eudngeliu,Ãifcipere crc.Ãne Jfiritufdnâo non contigerunt Apoflolis { RESPONSIO. Hdbuerunt/piritumfdnäumut iüumindtorem, fed nondum ut confirmdtorem et obÃg^ ttdtorem. Qisodenim Apofloli in die PentecoflesÃgt;iri tumfandutit
IN ACTA APOSTOLORVM. if tumfanélum dcc£perunt,id fiâuin efi pro Apo/lo!orâ confirmdtioncçy obfignatioiie.Aliudäutemejl ad uangelium perj^firitumfanäuinilliinnnatum effe:,aliui eft Je Euaiigdio per Ã'/ritumf «iclum cÃfiriitari et ob:« ftgnare Sic uiium eft Je nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;HiUmiiiei
reddEuangeliuin,£:^unumeftde illis.Je Eudtigelia confirmare crobftgnare illumindtos.
VOS : ftilicet qui hdbetifidm aliqudm uerbi ftu re» rum ftiritudhum cognitioncm- Brfptt^dbùnjni j^iritu fduäo : i J ejljW conftrmationem CT obfignutionetiu
Non poft multos hos dies.
Chriftii'Sfiiturdftit: Ergo dem eft.
Igitiir qui conuenerant.
Exempiwm infirmitatiicx ignoraiiMinApoftolii qui cum dudiunt Je bdptifmo ftiritufdn{li,cv ftc deftgt;i ritudliregno,ipft camdle intcUiÿtnt. T)'p«mgo-unt Apoftoli omnium noftrorum,qui ante confirmationein ey obfignationem fttrituÃdnäi,etiam babentes dlj'qnï «erb» cognitionem,de regno dei nbsp;nbsp;refciM 4J boc pcrt»
nentibiis cdrndliter /cntimm.Et mdttet hoc iudicium dt regno Jet er rebus ad hoc J^ildntibus,in nobis perpe tUMni,nec prius auftrtur nift accefterit fpirituffquot; floilor,confirmdtor,cr objîgndtor. Oritur «tró boc iudicium ex rdtione,quie regnum dei çf- res ad hoc per b $ tinentes
îg ERASMI SACERTà SCHOL.
tinentes non captkfed iCSÃimat è 'â eb w huiM uit£. â
Confoldtorium e/t pro nobi^ infirma i^nordnli iui,Apo/iolos infirmos crignorMes Ãäffe. Aà quU ChrtfiM reprehendit inÃrmitdtem er ignordntiant in Apoflolis, oRendit infirntitdtemer ignordntidnt ttoflrdmfibi diÃilicere.Jgitur cohdrentid eÃex. dreun Ãdntid tetnporis : ^uid eniin dudinnt ApoÃoli de tejtp pore : igttur interrogdnt,dicentes erc- QtÃdconue* nerdnt : hdc conÃrmdntÃfperiorem lefiionetii. Et coV gregdtneiiprxcepiterc. Domine.
Cdptdtio beneuolentiæ 4 perÃinit dignitdte.
Nurn in tempore hoc reftitues regnî Ifraek
CinxÃio eà de certo tempore,ut de articula,mo^ mento^et pundo bdptifmi Ã)iritujjdn{li, etreÃituüonif regnidfrdélis.videntur CT t^oÃoli fud cp4£/ti0nepr^ feribere ChriÃo temptK.
Quemddmodum ddÃäii funt ApoÃoli in dnimif Ãc Ãrii loquuntnrtAnimK dppetut cdrndle regnnnt,ü! ludÃris requirutic uerbis. Notd ^uid plerumlt;^ Ãib E-Udngclio quxrdmuf : nitnirum cdrnakdcr libarktte cdrnii. Dixit autem eis.
SummdeÃreÃgt;onÃchriÃi,regfiumfuum non eÃi Cdrndle regnum/ed ^iritudle ,pr£dicdtioaeuerbi in^
IN ACTA APOSTOLORVM.- 27
cr pa-ficiendum, non cärnali potefitw Oâ cdrnnUciK (irmii. Prlt;rtered quincurio/itatts erdt tn Apojiolti de drticulo er puniîlo re/titutionii qiwrerc : igitur fuo rejjionfo mocdt eos Chriftm d curioÃtate cr bortdtur coSjKt fud curent,nec immifcednt fe rebut foliui Dei notiti£ dpcrtjs. Doceniur bù ne dltiord no his ifjddgemtKjne^ Ãmus curioà circd res^qu^e DeiM jiti referuduit, nobis uerbo dperto non dperutt. ltem,nepr£fcribd!nus Deo ÆÂ«lt;«'«gt;» dHionuin tem* pw. Simile rejjion/ant dccipiunt Apofloli alibi de bordnoai^iinidiei. EtbocreJ]?o»fHni omnibus inter. rogdtiombus Je oportHfiitdte tempor«»» eircd res fpiri tUdles oppont debet. Sic qudndo ipÃpr£Ã:ribimus Deo tempiM exduditionisÃeuliberdtionis,poÃumus nobbip Jis reÃ)ondere:Non eft noftruin noffe e:^c. Sic qudndo lt;lt;«djmiMdltos.priefcribere Deo te»)ipiK,rcJJ)ondere de« beniw.Non eft Mejlrum nofte,^c. Pfdl. . Adiutor in oportunitdtibus in tribuldtione: id ejl.Deui nouit opor tunrtdtes, tenipord,er monieiitd, (J«ibtw iHudre detct.
Entbjwetnd.
Non c/d ueftrunt nojÃe tempord «et m.mentd: Ergo pdtrts folius eft nofte.
Teinpord «cl mojnctd.ln Grd co cfl, Jwoo-» kcu* fna- AUcrum gen«5,ditcr«m J^ecies eft.
, ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qi?£
»3 ERASMI SARCERir SCHOt« Quae pater pofuit in fua
poteftate.
Jd cft,iju£ folus pater feit. Caufa,lt;juur folut pater nouent tempora v moment.i,et ea ftki rcferuârit,h£C tft,ut d fecuritdte nos referuaret. Iâ fua poteÃate ; ui deltert,qua tarnen deus potens eà aperire tempora cf monenta cuiuult,cr lt;juando uult.
bed accipietis uirtutem iupcruenien' tis Ãiintufanäh
Exemplum pkilanthropi^ in ChriÃo ,lt;Jui adeô non reijcitinÃrmos es' ignorantes ApoÃolcs,ut etiam prol mittat iUis futur a media,per ejute inÃrmitas CT ignoran tia iUorumtoUanturvides hic quisfitJfirituÃanäus: nimirum ab ait or inÃrmitatis'(^ ignoranti£ (ie regno dei,zy rebus ad hoc pertinentibus. OfÃcium ergo efi ffgt;ufanlt;bii obigere infirmitatem et ignorantia,et rurfuni conÃrtari,c^ feientes fiteere. Locus hic promiÃioeÃ: igiturÃ'irituÃonäus noncontingit exopcre operato.
Item nota ante Ãgt;irituff mdi conÃrmationem etoL* Ãgnationem,nos regniim dei,çr res ad hoc pertinentes non rede inteUigere. Sedhac aduerfatiua particulo, quaf] ex improuifo territos ApoÃnlos,rurfum erigitd confolatur chriÃus. Virtutem opponit infirmitatief ignorantia; : e:^ eà fenfus. Vos iam infrmi eÃis, fei uenict
IN ACTA APOSTOLORVM i? uenict Ã)ihtiwpndiM,cr red Jet uos robuftos : uos idrtt ignorantes ejiis^nec inteUigitis mm regnum, fed ueniet f^irituÃanilus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcientes,ut iierc intellige
re pojfitis,quale regnum mewm fit. Superucnientis: bite Mox comwenditt gratiam cr excludit meritum.
Superuenit nosj^iritn/janâ'M:Ergo nonefl innobis.
SpirituÃandi : dodorii ueflri,conÃrmatori5, obpgfidtorw. jn «os : obferua nos ej'je tempi« tuffandi. I, ad Corinth 3.
Ecerids miliv teftes.
IftftjtMtio miniderij uerbi in Apoftolis, quod nihil tfi aliud; quant tedimoiüuin de Cbrijîo uniuerfale pro omnthi« bomimbt«: unde fequitur : in Hierufalent,cr in omni iud£a zj Samaria,z^ ufq; ad extremum terr£ Rede nunc fequitur promiifionem j^int«f4nflt,ojpetM ApoftoIorHm,qMod accepta {Ãiritufando,primum be« nèexpedire potocrant. Item rede bic coai'angantar l^irituffandui et minifeerium uerbi :hoc enimfine illo nonedfrudiÃrum. Priore ad Con'ntb.j.EgopUata* Hi, Apollos rigauit,fed Deus deditiacre'mentaw.
Item rede monetbic Cbridusde oj]icio Apo/Iolo« rum-Num Apojioli regno carnali inbiuntes, expetebat ojjiciu carnalia, 4 qaibus eos lt;tbdaeit,Ht uel ex ojjicio fuo lt;,d qaod dijigt;oÃti erant, çogaofç(tnt,qa4le regnuat
,0 ERASMI SARCERII SCHOI» DeiÃt : uidelicet jpirituäle,in quo non regitur mundd/ nor um regum more,fèd Ãeruitur. ReÃrt hic expende* re,qiidle5 füerint Apojtoli,cr' quakf Ãnt omnes priedi c4fores ucrbi ; nimirum tejïes Chriftiregii feu uniuet fdlü grdti£. Difcernit etid hic CbriÃw,inter fudm çet fondtn, Cf uerbiminiJiros.Chrifluirex. eà in^rcgno ritujli.MiniÃri tantum teÃes funt chriÃi in regno Ãgt;i rituali,regis, TeÃesouteuocanturA{ioÃoli,crfiert liqui miniÃri,quia in auribus teÃantur de rege ChriÃtf Spiritu/fanélus uero intus teÃatur in cordibus de eo* deingt;\oanni^. iS.Et ille cu uenerit,teÃinioniü perhibebi de me. Videlicet in cordibus.Et uos efiis mihi teÃes: uideücet in auribus hominum.
In Hterufalcm.SC in omni ludça.
ChriÃiiS est uniaerfalis rex omnibus,fic teÃima tiium de CkriÃo uniuerfale eÃ. pfitl. i. PoÃula a me, dabo tibi gentes h^reditatem tuam, çr poÃeÃponetH tuain temiinos terr^.Efa. Dabo tein lucemgenti* unhutfisfalusufq; ad extrema terr£.
Porro ut nunc ChriÃus uniuerfalls rex eÃ,cr tedli monium de ChriÃo rege eà uniuerfale : ita regnu ebri {ti uniuerfale eÃ,iuÃicia,remijfio peccatorum,cr lt;did in regno Chriüi cfc. Et ufi^ ad extremum terrec : uitt dicatur htsuerbisregnumdeidfircunüantià perfo*
nariM
IN ACTA APOSTOLORVà j«
»lt;trKtn Iocor«m.pâ¬rtùietbMc locui-Luclt;e, 17 . ubi M Cbrtftiw.RegiiMm mew non uenit cunt obferuatione *4 eâ,nonejlliglt;lt;t«m lt;«4 «Ult;w circunAMieU.
El cum hæc dixiffet.
Infti'tMtio GT commiffio miniSierif uerbi ultitnutn tt(defùit,iiuod Chriftinabiturui dd patron, fuii Apo» ftolbreliqMit.SicMtetùmre/trHnt omnes EuangeUâie unummiter. Pofl quad u-!le,in calum abijt.Keitè crga w«nc fubi/cit LucM,pojlqudm nltimi uale mentionan fc fit^difceÃuin ttdpdtrein . Uem/aditmenttonercgn» Cbrifihpulchrè nuncfequitur dfcenÃo,per quam cbri regnunt funm incapit.
Vfum dfcenfionti Cbriftt quiere in fecundoTomo me Ãiodi noürorum Locorum communwiM- Noftrti C4M fd ut concepti« eft CbriÃus : noÃrd cdufd ndtw, pup mortHiw ; itu er noftrd cu«p refurrexit,Gr df/ cendit.Et cum htec dixifjèt : de dcceptione j^irituÃdn* di GJquot; o||îcio Apojlolor«m
Dixijjit ; fcilicet loco KuIedidjoniiLMCae. î4 ⢠Et pdKweRcMtn benedlceret ilUs,refeJpt db ew.Benedt* cere bic nihil dliud fondt,qudnt Mutedicere.
Videntibus.
Reg/ium Cbriftt «t ejl upert»m,E«Ufigcb«w lt;lt;pert4 doariiiu,ez Cbridi« rex upertiM ; Jic decwt CT «âÃen fionein cbrifti «tpertu«» eÃt,
n EKASMI SARCERII SCHOL.
Nece/fdrium lt;Juoq; jiiit uidere Apoflolos afcendett tem chri/ium quó confirmdrcntur de cmnibus. NrfW ' hic (imddm afcenfwnis Chrifli i/fiu e/i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
E leua tu s cft,0£^ nubes fufcepit eum.
â HypotypoÃs dfcenÃonii Chrijii cuiut uÃü cÃ, ut ; certofcidmuSjChriÃumdfcendiJJe in ccelum. Etnubef fuÃepit : decorum eà creaturM fcruire credtori.Hä^ bes hic uÃim quetiddm^dd quem credtaÃmt credM î TiC, de quo uide Pfdhnum antepenultimum. Sufcepit eu»l tiberiiK interpretdntur quiddin uerbum Ãifcepit,pro f«
: liben-ime aut^m er prduiÃime interpretdntur htecomnid: er nubes fufeepit eumdboculiseorumi pro eo,quod eÃ,ChriÃiis corpus er cdrnemexuit, M /jtb itum mutdtus eà Cotrd quos uide Tertull.de re* Ãirrellionccdrnis. AboculiseorumÃcilicetdcorpo^. rdli dj^eäu tdntum.Firmdenim Ãdtfententid.Et ecet â fgo uobifcumfum,omnibus diebuSyufq; dd confummu^ tionem Ãculi. Epicureorum drgumentum eÃ. ChriÃusdnofirisoculisfubldtus eÃ: Ergo ChriÃus anpliKS non curat nos.Lucidnicumeà drgumentum, chriÃus d noÃris oculisfubldtus eà : Ergo Cb«'* Ãus nunc fedetÃiprd nubes ocioÃtsrerum mortdliuul Ãieädtor. Sic enim finxit Lucidnus Jouem Ãtprd nu^ bes Ãdereociofum rerum mortdlium J^e^ldtorent.
IN ACTA APOTTOLORVM. n
Papiflicutft eà argumentum. Chriflitf 4 noflrH ocuhs fubldtuf eà : ErgoCbriftiw non eft ulteriutp^ flor noftcr,pdPdpd-
Cumcp intucrentur.
Exemplum inÃrmitatti in Apoftolw, qui fine dubio tid dfcenfionem Christi Ãc cogit4rMnt.N«ttc abi/tChri/ flus : ergo adum eà de reÃicutione regni iÃaeln : «fl» tà denobif : Ãuflrafecutifumus ChriÃuin,crc.'Deh(i cogitationibus etÃmtlibusÃcit nos certos loänes cdp. » â¢0*16. ubi fcribit ApoÃolos ad uerba de dtitione Cbrijli lt;td pdtrem corde turbatos jiwjfe - «judntoergo mdgis corde turbdti (uerunt, qwd/ido pric/entes euma^ bire uiderunt { Turbdri corde intelligit ibi loannes, tterbo o^ndijWm de perfond, ^«Am de doftrmd Cbri fti. Et baiiw turixtttoms ex corde,eÃrdus eÃhic intuia tut ApoÃolorum, quoodenderuntfec^ de perfond et de dodrind Ch'tÃi dddiibitdre. DecUrant dwtei« Apojloli fuo exemplo,qudm dijflcileÃt pojfe dfcenfw^ ni dcqaiefccrejCr Ãutuere edm nodr£ fdlutis cdufd Ãa ddmcjfe. Sed ratio pJrit illam dijJicHltatem, qu« jic argumentatwr incordibiit Apos'lolorMm.
Chridutdbijt: Brgodechridoddumed. Jtem^ Cbriftwî dbiit: Ergo cbriftiMnon redituet rea pMm ipd4. Item. Cbnftt« dbtà : Ergo Cbri* c ftul
ff ERASMI SARCERII SCHOL.
fiuf ulttriui non dgat noflri curant. Apo/ioli corumtf punt gcrunt,qui tx tudicio rationii çj- fenfu carnii gt;n(' tiuntur rts Dei,tt qui nolunt dcquiefcere rebut dehnifi ratione cr fenfu carnit cat appréhendai. Verum opof iet hic ftultificare fenfuin carnit unà cum iudicio ratio nis in obfequium ChrtÃi. Jnfirmitas qua hic in Apofio lis femel contigit circa afenfonem t hrifli,ea in nobiü circa omnesres Dei perpétua e/l,nee toditur ia nobà ni/i diuinitut inÃituamur çj- erudiamur,Ãcut ApoÃoli inÃituti et eruditi per angelos Ãierunt,Gr poÃea per ritumfanüumf OBIECTIO.
Quid ergo decuiff ':t ApoÃolos. R E S P O N S10 DecuiÃit eos Ãc argumentit contra rationis iudici umagere. ChriÃusabijt: Ergo ChriÃutwuufuutil regnum coepit,cx potentiÃimut lüiut regni ad dexteri Dei patris pro nobit rex Ãäus eÃ,nec eà de illo adutlU Jtem. ChriÃusabqt: ErgoChriblutreÃituetregnua ifrael. Jtem. ChriÃutabijt: Ergo cMÃus ulteriui noÃri curam uehementiffimam dgrt.
⢠Et adh£c argumentainÃigari debui/Ãnt ApoÃoli expraidiHisuerbis de utilitatibus abitioms chriÃi ai patrem.loannis.14. Ne t«rtet«r corueÃrum.Credità in Deum, in me crédité. 1« domo pdtrM mei multiC manÃones Ãmt. Q«odà fecus elfetf (Uxiffrni uobis,
IN ACTA APOSTOLORVM.
** J dû p.ir4MriM uobis locum cTc.Uem.KS.cap.Sed ego w^ntdte.M dico uobifyCxpedit uohis,ut ego uadamSi e* niin non abiero^con/blator die non ueniet.Sin Mtem ud ierojijiitttf« eunt nd uos. Intuitits Apofloloru ejjrditî e/l infirinitatii 'O' fcnndnli in Apoflolis,ex quo tarn de perfofjij,lt;]»4m de doilrinn chrifii dubdarunt.
Irttoeri eji hic cum fiupore quodnm itdmirdri,itn «t twrbo-is de Chriflo,qudfi de illo idm diium/tet,
Ecce duo uiri alHtcr u nt
Pbihnthropix exemplum in Chriflo,qui turbatis crojjènjis ApoÃolii, conÃoldtioneflntimmcdetur, ut fctant Apofloli,non eÃe diium de chriflo,etidmà dbie rit,nee in hoe dbi/jjè,quó dinplji« ««lldn» fuorum curA bilt;be(lt;t,/èd ut uchementiorem hdbedf.nec in boe dbifÃe «t de regno proiniÃo fuos defrdudet ; uerum in hoc,ut promijÃtun regnum inflitudt crc-Hfc er Ãmilid ueni^ unt nobii per confoldtionem dngelorum inteüigendd»
Porrö quid dngeli mittuntur dd confoldndtim Apo jlolos contrd fcnnddld dfcenÃond: igitur dÃccnÃone Chrifli non oftrndi ^fed credereittdin noÃrd cdufdÃ,' ild eÃe,Ãcut dlid ChriÃi oin/iWjdonwn cÃ^pcrni'5 eil.
Summd eà conÃ)ldtionii dngelorum,ChriÃum in l)4c terrrf non ttoipIiiMÃre expoÃtuin oc«lis -, neq^bic c » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;regiidturum
js ERASMI SACERlt SCHOt. regnaturum in camali rcgno,nelt;ii hic cdrnalem regi^ futurum,fed abijffe in calum,incapiffe regnum tuale pro confcientijs t'dntum,in quo er regnabit p(f fuum uerbum,ex dget pro credentibuf regem, interpt^ ldtoremfmedidtorem,intereejjorem,propteidtorem,tlJl uocdtum,pdtronum,reâorem,guberndtorem,pdjiorégt; de)inforem,er tutorem dd Dei patrio dextrdm, donef pondnturfibi omnes inimici fcdbeüum pedum fuoruiib et donee trdddt regnum Deo pdtri,er dbokdt omneiH fgt;rincipdtum,pote/ldtem,de uirtutem.i.Corinth. 15. Sf* quidé hoe tempuf durdturi regni Chriflt, his uerbis e:^ primunt dngeli. Uic leftis qui dffumptus efl 4 uobii t» cc!elum,Ãcueniet: fcilicetin nouiffimo die,fuhdélis oi^ nibus irdmicis regni fui quemddmodum uidiÃis cum e* untern in cÅlum. Trid ergo potiÃimum diigelorum n Jj)onfigt; feu eonfoldtione dguntur. Significdtur nonefà aälumdeChriflo,etÃdbierit: deinde Chrtflum dbi/fà ut pro nobis regnum inflituat,er ^pud pdh-em pro »o bis regem dgdt : tertio,qudndiu regnum Chrifli durd^ turuÃt,etqudndiuregcdiluruin iüo regno :mmiTf ufq; dd nouiÃ'imu diem.Adumbrdtur etiii nobis hic off dum dngelorum,quod eü miniflrdre nobis,er ferutrt} er confoldri nos. Keile igitur dutor epiÃoU ad Hebr^ oj cdp.i.uocdteos miniÃrdtorios Ãgt;irituf.
E((f
IN ACTA APOSTOLORVM, J7
Ecce : inopinMiS feu Mentionii pdrticutd,lt;jud tx^ primitur uebcniens er drclensChriHicurdproinfir* wwçyojjsnfw ApoJlolb.Et decorum ZS' ncceffdriunt fimul ftdtim dtq; ex improuifo confoldri flolos,qui ex dbitione chrifti putabdutfenunc omni cu rd Gquot; prlt;£plt;^'o CkriÃi priudtos effe.
Uccepdriiculd commenddt Chri/Hcurdtnprono» biî uehanentiffimdm er drdaitiff mdm, quin non pro* iucit confo!dtionein fed Ãdtiin ex improuifo mittit.
Duo uiri: dii^elos putdt,(lui difumpferdnt uiri cora pord dd tcmpttf,non quorum j^iritudln fubfldntia mu* tdtd erdt in mros- Vtde TertwllwnMm de cdrne cbriSj.
fiftiterunt : notdthoc uerbumÃudidm dttgeloruin «rgd no5,cr dmorem. Idem notdt nbsp;nbsp;pdrticuld iuxtd.
Inueftibusalbis.
Decuit ueÃes dlbos bdbere diigelos, quid ucnerdnt ÿ-dtdet dmænd dnnuncidturi: quemddmodum dlbut color e/l grdtuf ej dmxnm -Ncc /cio,^Kid grdtiut çr dmxnitii contingere potuerd ApoÃolis, qudm dudi* reChriÃumregnum fuum capijfe,lt;2r ineo ufq;ddfi= nem mundi pro omnibuf credentibuf,regercgndturui
E«tb)TOfi«4. Angeli uenerdit grdtd dnnuncidturi : Ergo decuit eos hdbere ueÃità e oloris grdti. Item ^bieqi« in trjurapbi« pdrtduiilorid^ddhibebdntur:
e J ergo
3« ERASMI SARCERII SCHOL-ergo decuit Mgelos in albis ueÃihui inccdere, cjtii uen^ ïdnt triumphum pdrt£uii!1ori£ per Chriflu denunti^ turi_^C^ eit regefuper didbolü,pecc atü,morte,iiiÃrnut
damnationëproclamaturi. Qiii 2^ dixcrül-
Angclifuum nuntium non inpmtant in peëlora fipo fio!oruin,fed dicunt in dures eorü dd comenddndüitoo cdle audibile uerbum,contra furiofos Anabaptifta/â
Vin'Galilæl. A loco appellant angeli Apo* fiotoSi^udà dicant : qui in GaUUa multum uerÃati eÃif Ctt Chriflo,cr uidtflts iuxtd promiÃione, cr audiutflii in Galil£d,chriflü d mortMsrefurrexilfe,in hoe utdbi ret ad patré,cr nouà regnü auÃ'icarctur : zx quid ui* diflts eum er talid ex eo audiuiftis : igitur nunc robu* fiiores e^fe dâ¬beretifi,nec fic frcile abitione Chrifîi ojà u di,quafi de Ulo dâumÃt, et qudà ueÃri tam no amplitii eurädgat. VelÃmplicitercrigunt ApoÃolos d loco, qudà dicant: Galil£i eÃis. i gittir non debetis inÃrmd^ ri,turbdri,c^ oÃindi abitione Chrifli. Sic ey' nos pit i^unq; arguincntdmur, Gcrmani eÃts ; Igitur no deed Iios eÃe effÅminatos^
Qiâid ftatis afpicientes in cÅlirm i
Scilicet, qudà iam däumÃet de chriÃo,qudà Chri Ãiis nequeat reüituereregnum lÃdeln,etqudà anipliuf ueÃri cur dm non uelit halbere, quid abqt ad patrem 1 '
Aj^r/
IN ACTA APO ST 0 L O R V M.
bic efjrfli« eÃ: inÃrtni zy fcändalizäti änifni in Apoftolt^,propter ChriÃi abitioticm. Tcfläntur ctid ApoÃolihoc dJ^dWjfe tnbiure ddbuc cärtidli regno-â Hic Icfus qui affumptus eft à uobis inicoelum,5Cc^
Id eÃ, Cbrt/liK lt;^ui dffumptui eft in calum, in hoc ijfumptiw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;redirct ad priflinam Ãtam glorid, quS
bibwit cum pdtre ab £terno äqualem, ut lt;tMj|iicdrrt«r fuum regnum, ut Ãeret rex i«terpeHlt;rtor pro omni« bat in eum credentibiwjo/tec oinnes inimicos fuos fco* bellum pedum [uorum portcrct. Duo in genere Ãbiuo» l»nt angeli Ãiii uerbis. Alter», ChriÃu non eÃfefruÃra, tff«mptum in calunt,fed ut infirueret regnum j|)iritMlt;t le : alterUfChrifium in inilituto regno, regnaturu uÃj; eldfinem feculi,Pfal. tO9.Et i-dd Corinth. 15.
Rcjjionfwm ctngelormn e onÃnndtio efifuperiorum prom:j?ionM chriÃi,de utilitatibui Ãa£ abitionif ad pa* 'trc,toannis i$.et is. Sic uenietquêadtnódö.
Aperte er «i/ifciütcr.Miril eft^eur AnabaptiÃa: hie wc/itionc Ãeiant ccente dominica;,cum tarnen hic locut «0 de praÃentia corporis e:^' fanguinii chrifli in cccnd loqudtMr, fed tantum de aduentu ChriÃi nouiÃimo, in extremo die,qui erit apertuf çz uiÃbilis. Alia autem tÃratiocMtpr£fentia corporis fanguimi ChriÃi c 4 In
40 ERASMI SARCERII SCHOV.
in cocna, ^u.-e non aperttt,nec uiÃbilif , necfmfiiiit expofita. Ridiculd eà argumenUtio. ChriÃM Ãi ueniet i t extrento die,Ãcut dà âumptuf eà in cabiM :
Ergo CbriÃi corpus^ fdngubi non eà pr£Ãni if co:nd. Verum de hdc mdterid, conÃule primum To* mum locorucÃntunium nofirte methodi in loco de ca^ nd,in contrdrijs canx. Sic ueniet: fcilicet in nout^ tno die. tjam eo ufq^ durdbit regnu cbriÃi,in hdc ter* rd, Pfdl.iO'p.Eti.ddCorinth.tf.
T une rcuerfi funt Hicrofolymam
Hdäcmii preÃtioin Aóld ApoÃolorum,in tjud pdii eif repetijt LucdfC^ obiter tantum, gu£ chriÃus ege* rit cum fun ApoÃolii poà reÃirreäionem, uÃ]; dd dà emÃonem: Ãejuitur nunc primli cdput, lt;]uo AäoruM hbrumuerèexorditur Lucdx,omifÃd propoÃtione ali^ ipud dpertd,lt;iudm in preÃtione tacite perÃrinxit folié nimirumfe feripturu resdb ApoÃoliicrcumeispofi dfcenÃonem ChriÃi geÃa;. Et hdne eÃe huius tibri pro poÃtionem generalem, fatis argfdttitulut, Aäd Apo» flolorum prenotatus.
CAPVT PRIMVM
Tune.
CObifrentüt pendet ex circunÃdntid temporif.
Tune: fcilicet poà ajfumptionem CkrtÃi rt confo»
r
ERASMI SARCERII SCHOL. 4«
eottfoliitionein ab «tiigclis Ãdam A^oÃoli^^
KeuerÃfunt: uiielicet in boc, nt mandäto Chri/H flt;ttiiÃxerent,quo mandauerat tliis, ne ab Bierofolyinit lt;üfcfderent,fe(t cxpedmut proniijsionej« pdtris. Ex» emplwrn obedieiitilt;e efl in ApofloUi, ^ttijwdndiito Cbrt« fii obediunt. Teflantur ^uo^; Apojioh bdc reuerp» ne,quoi ongein crediderint,c!' confolati jùerint. Re« tterjîo enim dlicuiuf Ãdei opta e/l-Prftered Jî ex uerbit angelorum non dccepiffent confoldtionem,^- non cre« didiÃent rem fecumChrifio ddhuc benèhdbere,etfi db ierdt,mdnl'i{]'ânt tn duHtatione, nec reuerp jiuJJentHie rofolymami fcandolo impediït. A. monte»
Circunftdntidlociconprntdthifloridm. Eè ferià t V loci («ppeUrtiio zT diüdntid, Sabbati Ãîcr.
SecMddum quopidm )Jgt;iiciMni miHe pdjPuum, fecun* dumquofddm bnmiüepdÃuuin. Vide HieronjWMm, qMfftio, dd Algdpdm lo.
Et cum introijflcnt, afeenderunt in cÅnaculum.
ExenipiMm compo/itx uit£ in Apoftoli«, qHt non diÃeurrerut oeiofé per pI(XtedJ,nfc pcrrep/èriMJt dliorS eedes, jîcHt illi brfflentw conpieuerunt jicere, de quibut ApoäoIi«ilt;it.i.4dTimotb.j. Q«i fubeunt fintiliiu, Ve. Et faiMcttlifit mentio, propter certitwdinen»
f { biRoriir
v e'RASMI SARCER.U SCHOL. hi/lorilt;e. CcenMulu æditior locui eft in domo ad ttidfcaltsafcaiditur.Pctrus ÃC Jacobus, etc.
E t ApoRoloru nomina feruiunt certitudini hiftoritf Jacobus AIphæ/. AlphteifiliitsSimonit (7 1ud£frater. Simon zelotes, A Chanaorttn» qUiC Hieronymo Zelum apud latinos ftgnificat.
Judas Jacobi. Ad diffrrentiam ifrariotis. Hi omnes erant perlcuerantes,0«fc.
Docent Apoftoli fuo exemplo, quid nos deceat di promilfri Dfi impetranda agere: nimirum perfruerort unanimiter inorationedeprecatione. item doceid nos de medio, quo promifta Dei tmpetramus, quod efi oratio unanimis cum deprecatione. Item docent nos,tif adpromiÃa Dà dubitemus,etft Du« promijfa proerd fiinet:ucrum in unanimi oratione nbsp;nbsp;nbsp;deprecatione, et-
peäemuf promifta patienter. Perfeuerare in oratiot^ cy deprecatione,eft fedulo orare. item notat uerbuM perfruerantes potiÃima und orationis caufam, qu£ cü fides,cuius eR natura,tame credere promiÃis,etft deuf no ftatim prüftet ea.Eft etid hic adubrat a frei natura, qult;e à fidecredita pronnÃa,in fummapatietia oepfÃdt V/idfiimitcr: fjifc uox de firma orandi uera nos menet qujc e^l in concordia orare. De qua firma ftc meminit Apûâolus.t.ad Timoth.a, Vedo iÿtitr orareuiros in omni
ÃN ACTA APOSTOLORVM 49 êmnt loco jfw/loflenUs f nbsp;nbsp;nbsp;mafiM,dbfq; ira dtq; difce
ftdtione. î^onemur igtt«r bic,in dtfcordid orante $ no txdudirinosddeo. Speftant bue lofi,Efa.i. z?' 52' qui docent Deo noRra onnn'a ingratacj]ê,jîne cbaritateiit proximu.Primo capite ait Propbeta.Ne oÃtratk Hltr4 fdcrificiumfruHrd.ïncenfum dbomindtio tà mibi.Nco tnenidin^Gr fdbbdtu)n,ttÃÃiuitdtes dlidt non Ãrd, etc. ' QttifÃitc agereperHerfè,(lifcite bencdicere. Qiilt;crtte iudicium,z^ fubueniteopprcffo,crc Cap.58. Nuquid taie eà iciumum,quod elcgijO- c übnne boc »«dgis eft ütunium,quod elegi.DtÃolue coüigdtiones impietatis, ^c. frdnge eÃiriatti panem tuunt,cj'c- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mattb.
ç.ait Cbrifti«: c«m ofctwlcris niunuf t«K ad a!tare,etc.
Et ttox unanimiter oÃenditconcordidm inter Apo/ Ãolos non bgt;pocriticam ÃiiÃc,nelt;j;fiiedtdm, fed dnimi cocordidm,dd qudtn aÃenÃm prfbuerunt er dnimi. 1« erdtioneer deprecatione coniungitLucd,f,utindicet ApcÃolos ferio ordffe. Nam deprecafio «ebementiw quiddamfenat quà m oratio.Et Apoftoliw pajsim or a» tionc er deprecatione copidat, c^uoÃrid ac «ebementS erdtionem infiimet.
Oratio ex boc loco deferibit inbwe mod« poteÃ.Crd tio eÃ,undnimi5 pfeuerdtio cm deprecatione. Or are cfl tmdniiniperf.Kcratione deprecari Bthidefinitiones, no«
44 ERASMI SACERII SCHOL-«0« td tribui debent orationi priudt£ alicuius perfon^ ordtioni uniuafalu eccleji£ dut multorunt tn
(leÃd Cum mulieribus.
Et hlt;cc circunÃdntid ccrtdin reddit hifloridm. Ma.ria matre lefu.
Si^ndnter mentionemÃcitLuctK tAdri£ tndtrif Jefi Crfrdtrum eitM, utoflenddtÃdem Mdritt crfrdtrtaif eiuf, qui cognati (tu marte non Ãierunt ofÃnÃ, ueruiH tarnen crediderunt eum eÃe uerum MeÃlam»
Fratribus cius.
Kebrieorum more pro cognatK.
. Indiebusillis. Nouufeuentuijquiincon^t ^dtione ApoÃolorum,Gr mtdierum, cr fratrum chri^ fii contigit,cuius hicc propoÃtio eÃ,quomodo oportut rit frcundum frripturds ludam proditorem perire, 0quot; altcrum in eins locum eligi,in qua eleéiione confumitur quicquid fequentis Cdpitis rcliquum efi. Efrautem hie euentus ueluti per digyeÃionejn infertus,nec tarnen hic temerè : decuit enim numerum ApoÃclorum plenum eÃe,dntequdm ueniret frirituÃanäus.Jtcm uÃa efl hu» tus euentus per digreÃionem infrrti,ut uideds,quamdm Chriflus ÃÃpenderitmijÃonemflgt;iritufanäi,ad probtU tatioiKrnfidei in Apoflolis. in diebus tilts : cohecren' ha pendet ex circunflantit temporis.
Exurgens
IN ACTA APOST OLORVM. 4| Exurgens Petrus.
Fortitff'is l^iritufdnâo impHlfiw.Nrfm hiÃorite fd* (rf bitud temcrè euenire credendum eft Notilt; fiwpU dtrfkm tn P etro,clMt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oiniti ftftu (td docendum ex!
itrgtt. Petram decait primam exurgercjcr non alium quid PetriM negaaerat CbrtjlaiMjcai negdtioni, apert4 conftfftone r£)|gt;ondtt. In medio fratrum»
Non padct Petrum uerbi Dei : igitur in medio frd* tram loquitur, Prætcrea quid certd eft doHrind Petri : igitur non abborret lucem.Ddmndntur qui in d/tgulo docent in ftgnumfttj^e{l£etfrlf£ doilrin^.todniM.i, Omni« qui mdld dgit odit lucem nec uenit dd lucetn Be drgudntur opera e at. Qui dutemoperantar uerité tem,Hentt ad lucem,ut col^icudftdnt ftcild eiuf CTcDe reädÃrmd eft docendi in medio frdtrum docere, ut fi quid djjidenti reaelat« (iterit,pmul dudidtur-1. Corinth 14, Prophet« dao aat tres loqudntur,cr c£teri dijudi cent Porrô/î dli/ Ãeritreueldtum dÃidenti,prior tac« «t. Poteftn enim ftngnldtim omnei propbetare ejc.
Dixit.
En uocdle ej dudibile uerbu contrd Andbdptiftdt^ Eratautem turba hominumUmul fere centum uiginti.
Commendatar auditorium Petri à ftequentid
Send
4 ERASMI SARCERII SCHOL.
Seruit quoq; numerus auditorum ad ctrtitudiné hl /lort£.Turbd hotninum ; notatur qualités auditoruffl' Priore ad Corinth. t.Non multi nobiles.Non multi {»gt;* tentes CT'c.Iit Gracco ejl : hj. ^^o^Kalt;r wQitcê((av-ü* eü, erati^i turbd nominu : pro eo quod efl,nomindtitit er dut numero ÃmulÃrc centum uiginti.
Viri fratres.
inÃnudtio apud duditorâ¬S,cui!iS ufus efl,ut eos eiliuf commoueat Petrus. Oportet.
In Gr£co eÃ,t^u,oportebat uel oportuit.
Impleri fcn'pturam»
Petrus fcripturdm proponit,non Ãud Ãtmnid.
Impleri Ãripturdm finis quidam eil datée fcriptur^ Impletio fcriptur£ reddit Deum ueracem, qui earn ai implendum promiÃt. Scriptura genus eft omnium ft crorumlibrorum. Entbymema. Oportuit impleri fcripturam : Ergoludasperijt. Obferuanec malos euentus in fcriptura ternere contigijÃ:.
Quam pr Jîdixit fpiritus ïà n/lus
Apertus locus contra eos,qui negant prophetas fti ritumfiouqum habuifte,aut ftiiritumfanélumin ueteri teftamento notum ftuftquot;^aut jpiritumfanélu nato Chri* fto primum cÅpifie. Pnedmt ; ojftcium unum ftiiritu /aniiipr£dicereftitur4, Ex uno hoc uaticinio difce.
IN ACTA APeSTOLORVM. $4 «ibit circit Chriflu temerc accidijfS^irttitsftniitM ⢠iffi rtrftHrd fMiliKjçy- lt;tl(os fdnilificans.
Per os Dauid»
Propbet« ex Ãiiritttpiitflo loc«ti funt.Enthymem^t SpiritiÃpwdi« dutor ejt propbetw fcriptur^e : Ergo certd er ttidubù efl- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: En qnibni nu
iifs Htdt«r^jritM(J'dn^eli!,fed hominibuii non internd motione tdntum,de ({Ud fold dij^utdnt bo-lt; die Andbdptift£,fed etidin d:lt;dtbilt O' »oeali u^bo. â
De luda. Sigw^tcr uddtt proprium nomen.
Qiu fait duxeorum
Dwcis uocdbulo exdggerdt peccdtum IwJie. Sie cr Chrifl'.if exdggerdns Indac peccdtum gt;nbsp;uit di Pildtum. Proptered qui metrddidit tibi,mdiiii peccdt«»» bdbet, lodnnii.i^.Certè uoluit dncis uocdbulo difcernerePe^ triw inter peccdtum o peccdt»m.
Qj^ii anumeratus erat nobis.
Nobii udldè emphdtÃKÃbs inlt;J«it, ut oflenddt mdlos bonts,O' hypocritds uere credentibm in ecclefld mix^ tos ejf t non dliter dt^ pdled commixtd efl cum duend..
J^otd O' P,udnÿ:iium hdberefuos bjpocritdJ.Iodrt nes.i. epifloldcdp.i.Enobisproflilifunt,fednonegt;i rdnt ex nobis. Annumerdtus erdt nobis ; ergo proprid (ulpdperijttuddS,nonculpdChrifli.
lien
4« ERASMI SARCERII SCHOL.
Ito» obferua bjpocriti« dd temput cluidem polf^ fuäm malitiamteuere, donee tandem prorumpunt iquot; apertum fitroré contra ueritatem.Finis igitur hypoc^ fios elkprodere Chrijlum exemplo ludte.
ht forutus erat fortem minifteri) huius.
ld e/ljdccfperdtwwttftcrw»! uerhi, prtedicauerA txl^^titpars externimintflerij uerbi.
SortitiM er at fortem : fortiri uerbum inÃnuat tiam c/ excluditmeritum. Utunui ergo Apoflolatul eleéhone gratuita,non merito contigit ludue çy reli^uit Apoflolii. nbsp;nbsp;Sors pro parte ponitur, zj eft pulchft
diäum, fortiri fortem,pro ejfe partem, uel partem ii* re. Minifterij huius : quo nos nunc jùngimur, quod deputati fumus 4 Chriflo.Miniflerium uocat mi' niflerium uerbi, quad non in dominando, fed in mii^ ftrando confiftit.LuctC zi. Vos autem non fie : fed q^i motor efi in uobis,fiat ficut iunior, cr qui princeps eü ficut qui miniftrattZ^^c, Pofteriore ad Corinth, cap o teüatur à fuo excmplo Apc/lolus, minifterium uerbi in miniflrdndo,non in dominando confiüere.Ego utro tejlem Deum inuoco in animam mea,quodparcens uo* tis,nondum uenerim Corinthü : non quoi dominenuK uobis nomine fidei, fed adiutores fimusgaudijuefiii-na/fl
IN ACTA APOSTOLORVM. 4? n£(m/îde jldtvs.PrioreddCormtbics 4. Sic nos ^Rimct homo Ht miniftros ChriÃt, cr di)J)enflt;ttorcs mv^lerto^ rum Dei.Exav^erMPetrus dtgnitdtem lud£;Ut peccu' turn eiiw eknet, pmwlcjj notgt;b terrorem incutiul:, Ht cjHt /l(tiKiw,i«ded»niM, ne cuditmiis exeinpio iHdiC.
md.M eor«m typum gerit,c}ui dd tempus dgunt by= pocritds fubEuMgelio,4 quo tundcm deficiuiit^et quod pefÃquuntur pofted extreme.
Et hie quidem comparauitagrum de mercede iniquita'is.
id eft,ex mercede cy re geRu nomen âÿ'o dédit : uet potii«: mcrcedeimqHitdùs propter qiidm prodidit 1k= dds ChnÃum,piir4tuf eü dger, Ndmliidds non {»ara^ uit agruni/ed fgt;rincipes facerdotum CT feniores, tefte Mdttb.eo cdp.ij, Merces imqiHtdtis, pro mercedeini qui'poÃtäeÃ.Breuiseà Petrus circa proditionein Ih^ dijjuamtantuuelexaccepto agro de mercede iniqui^ tatis obiter oflendit Coparauit: id eH,Ãit occaÃo dd compdrditdi*. Sine dubio hic ager diuino confilio pdrd tmfoitjinperpctuumteiliinonium proditi M.eÃi£,
Etful'penfuscrepuitmcdius
UypotypoÃs intei-itus !uda:, qui oinniu miÃrrimus fwi't ad ÃgniÃcanduminteritum lUorumomniu, qui ad tempus fub EiMgelio agunt hypocrita{,cy' poÃea per= d fequuntur
50 ERASMI SARCERII SCHOL.
fiipluntur illH({,atq;prodtmt iüius prtcdicatorcs co» fij/ores. Eft (juoc^ iniftrdtU hic Inde ùiteritm, cer» turn Ãgnum futur lt;£ ^cen£ poft haiic uitim grauiftimtt»
Enthymema. ludMfuJ^cnfti'Smcdius kiccrepuit: Ergo ludM in altéra uita mifterrimè agit. Singula uerf bafunt emphatica,cr exaggera!:t grauitatem pantc in iUiijquiperfequunturueritatei».
Nouum hoc genui patue fttit,lt;Juo perijt mdat : lt;t» go perfreutores ucritatis noun poenarum generihtu pit runlt;^ adftciuntur,ftcut etiam experientia probathiftt tioftrtstemporibui.
Et eftuû funt omnia uiieera eins.
Et hffc ftieâant ad exaggerationemsrauitatii pa^ n£ in perfecutoribui ueritatis.
Grauitat poen£ in luda proponitur muniainterrof rem, Conftolatorium eft,rieum uindicare fanguÃKtn et rum^qui propter ueritatem occumbunt.
Etnotumfacflumeft omnibus ha-bitantibus Hieruià lem.
Hw confirmât Eue as certitudùicm hiftorite, à diunl gata ftma. Elotuifit luda; interitui omnibui in nient falem,in ftgnum timoriiiey ut difeerent fibi à perfteu* tione ueritatK cauere.
Onriibn^f
IN ÃCTA APOSTOLORVM $«
OmttibiK-.fynecdochtKäs pro apertiÃimd jimd.
Notam Ãilum eà : fcilicet ex mercede inKjuitatH dgrtt tffe emptuni,CT i«tùm milerdbiii interitu pcnjjÃ- Sed propter pqwenfirf potiiw re)|nciHntbie uoces ( ZSquot; notti eji Ãituin ) dd priiw de «tgro. V t pt fenfM ; notuiU,eÃe ficiion omnibuf hdbitantibm in Vierufakin, agrum de mcfcede iriùjHitdtK eniption ej]i:Verim tarnen poffunt uoces tHiC ( z}- notnnt Ãüuin eà ) nitelUgi de notitid interituî iHdie^qmâin mercede in qm'tatbjpropter emptm eà ((ger,;nerutt.
haut appcUareîvr agcr iUc, videlicet, ejHi propter mercedeni iniejuitatts emptits trdt. AppeUittiozie loci certam reddit notitiiim omnibu« bdbitdfitibiw liierufalem,frâam
A ger lan guiins. Quid pretiü propter q«od .ernptui eà lt;lt;ger,occ(tpo fititÃinguinii. QMiddm bfc de (igro,i/t qwo intertà l«d(tt,pc intelligutiKtpt fenÃit» »Um locUjifiquo/wjlicniHS crepHit»«ediiwl«d(ts, Acbcl* ddmd,boc eÃ^dgrum fdnguinis eÃe diilum^propter 1k« die fdnguinem ibi eÃuÃuthfed c^udm rcclc Kidcrint ip)i.
Scriptum eftenim. Awtoritate fcriptur£ (onÃrmdt Pctr«$,interitM)n iKdÃfiontcraerédcctdipe. -Pftil.óS.èqwo trdÃriptUâS bic pTifpns loct« e/l, generit d«liberrftiKieft,et cotiiict precatioue ClmÃi in extrenut d j morte
fz ERASMà SARCERÃI SCHOL? morte contra grotäÃima! anguflias çy hoÃes inÃnÃÃi mos.Ea autem pars Pfalmi,in quafunt hiec uerlgt;a:Fiiit comoratioeorum cleÃertd,e^c.continet propriè precä* tioné ChriÃi cotra fuos hofles in genere omnes, et quoi omniu hofliu Chrifli efl ibi, hic Petrus tribuit uni hojü iudx. Fiat commoratio eorutn deferta,Qr non flt,qui inhabitetinea:periphrafls interitus omnium hoflituH chrifli fleu ueritatis,^^' flc etiam interitus ludie. Deflrgt; trf :notat h£c uox extremum interitumperficutoruue' ritatis in hac uita, ad flgnificandam grauiÃimam poc^ nam pofl hanc uitain- Et non flt,qui habitet in ea : iS h£c notant extremum perfecutorum ueritatis interitU'
E c eptfcopatum cius accipiat alten
Pfalmus hic quoqi generis deliberatiui efl. Contint enim precationem Chrifli ad patrem magna uehemen^ tia^iritus,cotraaduerfarios.Etquod apud DauideUi om/tium perflcutorum chrifli fleu ueritatiiefl^hic aPt trouni ludtetribuitur,
Etepifcopatumeius accipiatalter: duo confimuit-Petrus hoc loco Pfalmi,alterum, tudam non temerè int terijÃe : alterum,in ludtc locum alterum furrogandum efl'cjiy hoc iuxta flriptura: uaticinium. Epifcopatuniâ uocat miiüflerium flu Ãinäionem Judlt;e,
Oportet
IN ACTA APOSTOLORVM. 0
Opor ret ergo ex hi's utris*
Hdóknui Mtoritdtc feripturæ oflenditPetrUf, fudd Hon tenterè interij/f nec temerè fieri,ut dliuf in etM lo cumfurrogetur : «uïicporró decUrat, pofond furrogdri debedt.P.ft igitur totut fequens locwi de qud:» litdte perfoni, in locum ludse pOTogdnd«.
Verum quid PetnMoccHpdtiHcJi in qudlitdteper* fofke,rejert fcte fcire^c^Udles pcrfcntc dd minifteriu uer^ bi uocdri eligi debednt: niinirum tdles, quj non leue dlicjUdm Chrifiifeu uerbi cognitionemhdbent,fed md^ gndm, zy- qwernddmodum Petri« bit inquit, qui cum ebriftt feu uerbi minifiriiund jucruut omni tempore, hoc eft, qui cum miniftrif Chrifiifeuucrbi diligenter uerfdtifunt. Ethucfitcere uidetur locut Apoftolti. dd Timoth.3- ubi epifeopum uult effe dd docendum dpt«. Item locHi pofierions epiftoU eiufdetn noniinif cdp. i. ubi «ult Apojlolus in exempio Timotbfi, ntiniftruin uerbi reSle fee dre fermonem ucritdtiJ. Cbrijlwt M dt-tbdiij mimjirum uerbi fcribdm doftum conjtrt cum pdtrejâmi[ids,lt;juiudridrHmrer«m cognitionem et ext perientidmbdbehoâ qui prudentidçr iudicio utitur in diÃienfdndo, Mdttixi ij.Ãdclem prudentem uerbi miniÃrumrequirit CbriÃiw.Iodnnts lo.diitcqudmCbri ÃutPetro.crfMbperfoiidPetridlijs Apojiolis comittit d j minijleriuni
54 ERASMI SARCERII SCHOL.
miniflcriti uerii,diligenter idq^ tribtet uicibtn explorât dileéltoné crgafePetri/nquiens: Simonioannis diligii me,crc. Excluditur ergo hic nouitim, qui non aliquandiu periculum jicit in fdcrbs literis,fKc cum utr li miniÃns aliqudndiu uerfdtiK eft. RfiSè dixit ApoÃo Iw de fuo Timothucojpofleriore epiblold cdp,^. At W perÃÃitoinhii,qult;edidicibci, cr qux tibiconcredità funt: feiens d quo didicerts,cr quod à p«ero fdcraslite rw nouens, qu£ te po/Jîtnt erudituni reddere ddfaliite perfidem, qu£ ejl in Chriflo iefu. Pertinet hue etidut toeusPduli i.epibioldddTimoth.edp.s.Mdnuseitone cui imponds. Oeedfioné prtebuit Petro itd diligenter agendi de perfotne qudlitdte,quid perieulofum eft not« tium ddmittere. Oportet ergo : quid feripturd; dutori* tdsfie poftuldt. Enthymemd. Seripturd poftuldt aliîi eligi in loeum Iudlt;e : Ergo dlius eligendus eft. Ex uiris:'anphdtiieib{ dit ex his.viris : ndm pr£ter Apo^ ftoios hdbuit Chriftui ddbue plures dlios difetpulos,Ln c£ to,Pofth£c dutem defignduit dominus dlios fe* ptudgintd,^c. Q^n nobJcS und fuerunt
in oinni tempore-
SffjKentibw omnibus eireuloquitur Petrus perfondüt aptdin dd mtnifteriu uerbi,d quo deftiuerdt tudds.QS^ nobifeuiit ; dptdeft perfoM ad ittinifteriu uerbhqu£ en miniftrif
ÃN ACTA APOSTOLORVM.
Wini/lrii «ei-bt aliquMdiu ucrfatd eft.Cotiuerfatio d«të Bo» titm moram nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;doób-in«. In omnt tonpore
fro longo tempore in alijs mini/lrU.
Quo intrauit fiC exiuit apud nos dominus lefus.
Peripbrdps totiiK conuerfutionis chrifli cum Apo« Jlolis. intrdKit çxexiuit : GermäniÃnuf er q«idcjâp(a U5 jeÃinM^.lntrdwt e^T exiuit : td eflyccnuerfatin eft.
Piptd eft tjKoq; perfonu dd minifteriti Merbi,lt;tp«d qua intrauit cz exiuit domini« tefui : boc e)l,qU(C longum Chrifti à efu cognitionem babuit, ({UiC^; di« ftnftt leÆu»l iomefticii. Dominui ïefui : ftdei eft confiteri Petrum Cbrijludoniin« lepnn- Domini« potentùe uocahulum tJlj^Ho ccjitctur Petri« Cbi'i/luejjc potente dominum dilt;tboli,mortii e^e. lefi« cz näturte ej' oj^cij Moca= tul« eft : ftquide Chriftuf itaturâcftfalui,ç^ alios fal/ uosfteit. Incipiensà bapiifnsateloânis. '
Expolitione quadam exponit tempi«, quo intrduit exiuit domini« le/i« apud fuos Apoftolos.
A bapti/inate Ioannis : circd quodcocpit Cbrijlu« fudm pricdicationem crconuerfdtionem nobiftcum.
Velà baptifmateIoannis ; pilicetquo ccepit baptixa ri Cbriftui à loannc.Sufcepto enim bdptiftndte à 5oan« ne,d«ft!« eft in defertum, er poÃea prædicare corpit â¢CbriftiM, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d BaptifmatiJ
f6 ERASMI SARCERII SCHOL-
Bdfti/mdtis ïoannti hic Ãt mentio,utf:iM fgt;rlt;edi(^ tionem paenitetiti£ elJi neceffdriam Buangclij partus-Du£ nainq; Euangelij partes funt ; pÅnitentia ey milfio peccatoruirt. Lucie.14.. Prxdicatefub nomina meo pxnïtentiam cy rcnuÃionem peccatorum. Obitif apparet Petrutn uelle inÃmare,eamperfonam ej^cdi minifterium uerbi dptam,qu£ totiM Eudngelij exditi cognitioncm habet,id eÃ,ey panite/tti£ et remiÃÃtoni^ peecdtorum. Locjuitur Petrus hoc tempore 4 baptià mateioannis incepto,de clariore zy apertioreconuer* fdtione Chri^ii cum ApoRoHs,
Vfcp in d«ê,quaafl'iïptus eflânobis»
Exordio zy fineconuerfdtionis cbrifli, requirituf inminiüris uerbi certaatq; conRdns uerbi cognitio-lion entm fatis eà habere ab exordio ChriHum intron» tem cy exeuntem, nià uf j; ad aÃumptionem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:
id eü,non Ãitis eR in perfona,qult;e debet admitti dd tni» niÃerium uerbi,ut altquä uerbi cognitionehabeat, nià certam cy conRantem habedt. Exordium cy finis cf uerÃationis ChriÃi,requiruntin prfdicatoribus, lon^ gumcycertum aliquod tempus cogniti uerbi.
T eftem reforrcdlionis cius nobifcum cfle.
Defcriptd perfond,qualis eÃe debedt dd miniRcrü uerbi
IN ACTA APOSTOLORVM $7 iipU :fubijcit nunc Fetrta ojjicium pcrfonie ^uod tom ntunehdkm debet cum rcljquis Apojïoli^ -Hoc efi te» ilâriderefumélione Cbriftj.lo£(nnii,i$.Ci«tncrttoi teft« cÃi«,q«ilt;t db initio tnecum eftii. Et fuprd in hoc cdp.Eteritis mibt teftfj in Hierufalc crc.Sjuecdocbi« cis ponit rcfurreäionem p4rton Eudngelij, pro toto EKiOigelio.Sed bwiiM pdrtis njentioncmjà dt pr^ alijs^ qMwmbil £^ué creditu difficile eft,q«à m credere Cbn ibtmiHortHnm opprej^um tyrrarndediaboli, pcccd ti (j'c.refurrexiff'e : ^c Deinde, (juid toUfalus no' Hyd confiïlit in refurreüione Cbrjftigt;4â* J* refur» rexiffet,nos ddbnc detinerem«)' captini ⢠Te{iis,cfficif nomen eil,unde ab officio ,ciuod eit teüari, «ocantur miniflri Merbi,teftcs. Miniftri uerbi telles funt :
Ergo miniftri uerbi non funt Cbriftu5,d« ijuo teHaw tur.NobifcumÃeri: miniert «trti oc lt;e^«o omnesfunt teftes ebrifti. Etftatucrunt duos.
QKdIcs perfonie ad miniHeriitm «erfci dptlt;e,bdÃee niM dPetro deferiptte ji4cr«nt,tdl«nMnc îldtMunt Apo Ãoli ; nimirum ea^,cju£ «nà cum aUjs ApoHolls, dp«d qwoj intrdwit cxiuit dominus leftw, conuerfationein bdbHerKnbericJwwagndmcognitioneni. in lofepbo C Mdttbiit JîgnijîcatMr nobisqwod optimi er inHiffi mi Mirijdd mmiilerium uerbi uocari debeant ; item q«t d gt;nbsp;mdgtiit«
jS ERASMl SARCERH SCHOL.
na^fiÃKerL-icogHttionckabeät. Agitur circdhitc firma uocädi mitiiflros uerhi in primiüua eccleÃa,ttiigt; pore Apoflolcru,lt;^UiCeinfmodiÃüt.AfoÃcli Ãatuti^ uiros bonos et uerbi peritos:deindeprecati fnnt:pofi(igt; tniferut forte: tonde deÃgnotus forte,hobitm efluoei titi.Ab hoc firma uocandiminiflros uerbinobis fiiiii^ fetenda eÃ, nec feio an alia redior ac Ãmplicior flatfUt Jiätuamus uiros bonos çr peritos inuert^
fuper eisDeumprecibus inuocemus, podea tamus fortem, tandem forte deÃgnatum, pro legitif^ uocato,teneamus. QJi£Ãio hic mouetur^um Cfcr^ anis fortiri liceat^Keffondetur.Licet hac ratione,^«^ hie fortiti funt apofloli,qui Ãnefuperditione precibm commendarunt atq; comiferunt deo fortem. Et de M ratione fortiendi,meminit Solomon, Pro .it. tnÃninii deifiiunturfortes, rftd deo iudiciumearu proÃcifcitHt Sic terra promiÃionis fi)rtediuifa fwt. Numéri s Saul forte eledus Ãät i Samuele utro pio CT fanäoii' regem. Locifcripturie qui fortem prohibent,intetlil,^ di funt de forte fuperditiofa qua abutimur ad rerum turarum cognâtionem. lofeph.
Nomina perfinarum addit propter certitudi/i«'* hiÃoria:.iofeph proprium nomen efl.Barfaba cognÃ' men : lufius cognomen, quod nomenRomanum fiijfi feribit tlk Erefmut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£*
ACTA APOSTOLORVM. $9
Et crantes dixcrunt.
Ordtio b£f ejl de Ãrmd ucr£ fortii nbsp;nbsp;licit£ Cbri»
JhduH.Reftc dg«nt ApoPoU, quifuæ imdginalïotii opinioni nonfidunt,fcd gubernationi diuini£.
Tu domine. Sec[««ntHr ucrb(t,quie ordrunt pojloti, Tttdomnie; cdptdtio beiieuolentix à diÿütd te feu potentid perfottie dei. Eiilhymema.
Dominus es : Ergo noÃi cordd bominum.
AUud. Deusnouitcor.ddbominum:
Ergo Deus non c/l tredturd. Reilifftmè commit^ tunt Apofioli omnid Deo, ^ni nouit ccrdd bominnm, nee poteft decipi : interim Homines extrd bominnm de decipi poÃunt. Doccmur,nt non bominnm Ãâeciei, nee conjijfioni Ãddmui,fed potins flemus gnberndtio« ne Dei. Commenddtnr potentid Deij^nid nonit cordi» omniumhomnum. dfeernit bic locusgt;intcrdenm cr credturds,qult;£ cordd bominnm non nonernnt.
Porrö ex boc,qnod Deus nonit cordd omni« bo vi» num^potens e/l,ex eodé iuftm iudex eft, zy' indicia einsin/lurn (ft.ddRo.z. Scimns dute ejnod indicin dei fecundu neritdtë eft crc:id eft,quid deus non tdntu tudi cdt fecundu externd,fed ctid fecundu cordd. Oftêdc
Quid certo oftendcre potcs:Nd oftendere eOrdiM eft notitid cordiwj^Hdm Deus bdfcct. Vtrû elcgcns
«o ERASMI SARCERII SCHOL.
Homines mittunt fortes : at Deux tarnen elicit,ut ek itiofitcertanec/Ã Uax. Enth^mema. in forte elicit Deus: Ergo fors eerta eil. Vtrumelegeris: refigmiii ApoHoli Deo liberam eleÃionem. Enthymema.
Deus eligit ad miniilerium uerhi miniilros :
Ergo eltÿmur,ciuot(iuot cligimur/me noÃro ustä to^ Accïpere. Tuaeleâione,
Locum miniftcri] huius QC apoftolafus.
Comungit genus ZJ' ÃâeciaGenus eft miniHeriu :ft( cieseUfipoilolatus.FalfumeUftcargumentari. Hie mmfter uerbi eft:ergo apoftotus eft. Veru eft fic argu* mentari. Hie ApoHolus eil:ergo miniHer uerbi eit. Apoiltlatus ftngulare zr pecutiare officiu fuit,duode tintperfonarum tantum.intcrim tarnen ucrii manet,nti niHros uerbi,multa habere cum ApoHolis communia'
Ex quo excidit ludas.
Sua uoluntate ZJâ malicia putfus,non à deo coaÃus.
Vtabiret in locum fuum.
iuxtafcripturam-Et epi/copatum eius accipiat dl' ter.Pulcbrècrftmpliciter diélueil: ut abiret in loci fuit,pro fuccederet. Et dederunt for tes eis-
ApoHoli dederunt fortes,Deus tarnen elegit.
Et Cfcidit fors fuper Matthiam
Ex eleilione,di]^ofttione, zx ÿsbernatione Dei, iigt;
IN ACTA APOSTOLORVM. »«
lt;wiw ittJnufors uertitur zT regitur.
plané hic ruhil eÃe poteft «W /{eul regit for» tem,z}' ipfe digit forte, Etannumcratus eft cum undecitn Apoftolis-
Fideieft in Apoftolii credere Dcum.gutcrndreÃr téçobedioitw eft ad cafum fortis recipcre eleilu 4 deo.
CAPVT SECVNDVm.
ÃN genere multrf continet hoc c4pHt,cxecMtiofté pro de Ãifitufando : confirmationem,obfigna tionemcrrepletionem Apoftolorui« per Ãiritumfan» äum : ejJrftiWjqw confirntätionem -, obftgnationem,et repletjonem Apoüolorumfecutifunt : ojjrndictd« 1«^ diCorHm, remedium contrdtllMd oÃvndiculum ex «er« bo,q«od oportMerrt fecundum fcripturoi confirmarit obÃgnari,zr repleri Apo^olos ÃirituÃnilo : occaÃ/ onemmtj?tÃitn'tMj?4(ifti,q««e CbnftiM efl und eu pro» mij?iorte Chriflo 4p4tre flild : conuerflonemmultoru adconcionemPetri: media conuerflonii ej concordw pnnutiHf eccleJiiC »ni cHm rcr«gt;n commKmtdte.
ImtiHmbHiiM Cftpitis fecundi,exccMi} eft promifli onw ApoJlolisdeÃgt;iritMf4nifto flila:. Monet uero nos de ten4ct.t,Mtit4 lo(|M4r Chrijii, (^uafuarum promijp* onumtenaxefl,undeno3fldereiiflamus, z^certo flti de omnibw CbnjH promifl'ionib. nobis flilis,
Cieterwn
et ERASMI SARCERII SCHOL.
CiCteruin quia pitrum prode/i nobis,quod ApoÃdl figt;iritu:nf4näum ucceperint, nià eandent acceptioneiH. CT in noflrum traxerimus ufum:igitur hic refrrt dilif gcnter nieditJri mijjij^rituÃitnäi pro Apojlolis aiil^ Ãis,Apoflüli qiiMquäin iUumindti erdnt perÃâirttUiU fanäinn ad uerbuin,cr habebant aliqudm uerbi co^ tionem:tarnencognitioh£c inApoÃolis infirmaertit item qudnquam Apofioli aliquo modo credebant net* bo tarnen nondum erant omnino certi de uerbo : iteti quanquä abqua ex parte parati erant pati aliquid pnf uerbo,tarnen adhtic erant pufiUanimi- c^uam ergo in* firmitatem,fubdubitationem,et pufilianimitatem in A* pofiohi ut tolleret figt;iritu/Jà néttis, hoe diePe/itecoÃe mijfits e^. Confirmant has mijfi fiiiritufianéli pro Ape flolis,caufas,omne5 promifiîones Apoftolts,à (.hriÃe fiiiHe de /piritufanélo. loanms .14. Paracletus auteiH ille,qui efi Ãgt;iritufjanäus,quem mittit pater meus, itle docebit uos omnia,cr fiiggeret uobis omnia, qu£ diüi uobis. Et egorogiibo patrem,cr al um confiolatoreit dabit uobis, ut maneat ubbifam in itternum. lodn.i^ Ciim autem uenerit paracletus,quem ego mittam uotà patre,J^iritus ucritatts,qui à patre procedit,il!e tcÃi* fiimonium perhibebit de me.loannis.a6.Cum autem nt tteritillejquiefiJ^iritiisueritatiSfducet uos inomnetH
IN ACTA APCSTOLORVM. «4
Uerittitem, No enim loquetur 4 letnetip!b, /êd qutecuni^ iudierit lolt;juâ¬tur,cr (lu^ (iiturdfunt dnnujtcialit tw. Summa efl omnium harum promijfloiiUiUt Apo» /loli red44nt«r firmi ac certi de «erbo, conflrinentur, Cr obflgttentur de ueritate uerti.Et db bis ofliój in die^entecofles contultt flgt;iritujjanau6 m Apoflolos â«ocdtur A Pdulo (trrd i^r arrabo.Pofleriore lt;td Cora. POÃTà qui confirmatnosunà uobifluminchrifluin: qw unxit nos dent efl,qui etiain obflgnauit nos,de' i'tq; arram fl)iritut in cor dibits noflris. «td Epbcf.t. Obflgnati ejiislpiritu promiflionisftnélo qui eii Arrdj to lureihtdtiî nostrte ,in rcdeinptionem dcquijitx rt» 4fmptj'o)iii^i« U«de)» glorii ipflus.
faciunt pro confirinatione omniui« o|jîf iorum di^ (lorum, qu« exbibiMt ÃjiritujJdndiw Apoflolit in die PyntecoHeSfCr buii« Cdpjti« uerba.
Etrepkttit totdn» do!n«tn,Mti erant fedentes.Et 4pp4/ uerunt dij|gt;4rti'tx Ltngux tanquam ignis, feditc^ fupr^ jingidos eorum. EtrepletifuntomiKS j^irituftn(lo,cr caperwrrtloqut uarijs ling«is,pro utl^iritu(fan(lus da bdt e!4 eloqui: q^f «crbd ntbtl aliud flbiuolunt nift q«odl^iritiijfandut Apo/lolor«« animos de ueritdte «erbt confirmarit et certificarit.Et bifc de cdufw mi^ fl J^irituj]an(li pro Apojtolis in die Pe/îtecojîes.
Q»lt;WiHni
64- ERASMI SACERII SCHOL.
Q«lt;wt«w 4i nos Minet,fciendum cR cr nobit ruif ti /^iritumfanâum in cundent ufum, in quem tnilfus Apoüolisindie Pentecofles: nimiruminconfirmlt;tttgt;^ rem ey obfignatorem noflrum,Qr ut ducat nos in ci* ncm ueritatem,crc.
Ctiufienoflrlt;emiÃionis,^ua nobis mittitur fpirituS fdnilus,lt;eedem funt eu edt^s miÃionis Apoftolis Ãiii' Sic nos per jpiritumfanüu iüuminamier cjuidem dduff bum,Ãifcipimus dli^uo modo uerbum, hdbemus alitju^ uerbi cognitionem,credimus dlujua ex pdrte uerbo,ptt fùddentus nobis dlilt;Juid de conftdntid in cruce pro uetl bo,(::j'cgt; Aà hlt;ec omnid ddhuc inÃrmd, incertd (S fubdubid Ãint in nobis,nià dcceddtÃgt;irituÃfdnilus con^ fimtdtor CT ofc/ig»rftor,rcple(«t nos ut dijfiertitis nitis linguisloqudmur,Ãdedtfuprd nos Ãngulos,repl(^ at nos fud conÃrmdtione,obÃgndtione donis,ut ii^ cipidmus dlijs Unguis loqui,pro ut det nobis elo^ui,etC'
Verum aliter mittitur nobis J^irituÃTtnâus, cjuiiti^ quam non ad aUos fines,altter miff us efi ApoÃoUs. N« bis mittitur tacite feu inuifibiUter. ApoÃoUs miff '.is e^ «perte cT uifibiUter,Ãcut reÃrt LkcsM his uerbis: Et Hus eà repente de ccelo fonus tanijuà m aduenientis jà ritus uehemetis,cre-Qu£Ãionestres circa miÃionejà rituffanHi ApoÃoUs ffHdm,coÃderdndeehic ueniunt' frimd
IN ACTA APOSTOLORVM. rfj
Prima eft.Cum f^iritulfandui in die PetüecoRes Apo* Ãolw dperté ej wjîbtiiter dppdr«erit, hoc eft, cumfo» nitu tanqudin ddMementi«)î»iritiM «cbemenhSjC(««rbogt;' 4ie non^milrter nobis ap parcdt ? Ke/^ondeo.QMfen^ tiwnt dpparitionemÃgt;trit«JJdnifti cordn» ApoÃolii «ijî biliter omnino coittigiffe,hoc dlt;trepoffunt rej^onfùntâ^ Doftrind Cbri)li,t«m «t no«d,er propter noià tate pie nd ojjèndiculis etiâ in dnimis Apofloloru,iÿtur uiÃbili mtrlt;tcHloopi«bdb«it,crtttjîbiIt j^irituff'dnâi dppdri fione.Veru ciuia doiirind chrifli nue fdtis extemis dc tùfibilibMfjffiis dtf]^ mirdculii confirtndtd eà ; igitur bodie uiÃbili mirdculo ej wÃbiliÃigt;irituÃdn{li dppdri« tioneopufnonhdbet,Alidsi^irituffdnâui creditur Apojîoîw cr Hobis lt;e^Mdliter dppdrere,i«xtd ifind lo dM his î. SpiritiM ubi «mU Ãiirdt,©- uocem eiia dwdw, fei nefciijunde uemdt,e:^ quo udddt. Q«lt;e««rb(t lodnnw, bis expre)?it Lucds.Et früiK eft de répété fonitiK ècx , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lojtdnqudm ddnenjentw Ã)irtt[« «ebejnenti5,crc.
, Sed pldcet mdgis diferimen inter dppdritionem |J»t7 J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;htttjjdnfti Apoftolwjà ftdjcrinter dppdritionë Ã)irt*
j t«JJdnfti,q«d nobw dpporet. lUd dpertd ZT uiÃbili^ fiiit j H«c tdcitd çx inuiÃbilis. Nec id mirum, cum Ã)iritw« j fonftiM dd bdptiÃnd ChriÃi uiÃbiliter è cÅlo deÃcende , rit,M(«ttb#i j.Et wcè dperti funt ifli cÅli çr mdit Ãgt;i* Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c htMm
gg ERASMI SARCERII SCHOL. ritum Dei defcendente tanq columba, ueiiientélil^ per ipfum. Secundd qujc/lio e/l cum Apoüoli prii^ f}gt;iritumfdnânm habuerint { N4m cognofce-. e Luäll^ liuin,fufciper!,ürc.Ãne jj/irituÃtnäo non contigerin^ ApofloUs) quoinado ÃiiritumÃtn^luni in die Petite«)' ftesprintun ctcceperintf Kej}gt;ondeohabuerunt Ãâif'' tumfanüuin ut iüuminatoremjèd nondum,ut confirmé torem,duilorem in omnem ueritatcm, çr obfignator« Sed banc qute/lioné folutâ inuenies fupm in primo cdf' Tertid etl quteiiio, car ÃpirituÃandui in tMitd hoti^ num copia ex omnibut nationibiu cogregata et curfgt;^ alio tempore mijjus fùerit f ReÃondio. id idcoÃäuDl puto, ut tam uaria: nationes inÃgnum effent, eptoi^ uangelium in uniuerfa tetra pr£dtcari deberet.
Fofl ha;c omnia expedit Ãcire ex hoc euentu miÃt fl* rituffänäi,(juii ÃtÃtapoRerioribui oÃici/SjCiuibiii^* grf ApoAolui uÃii eà in die Pentecoües,^^ erga nos i* conÃrmando cr obÃgnando utitur. Pfi ita^ffiritu* ÃmäiK £quahs cum deo patre crfilio,deus, qui in bo* ab utroe^ mittitur,ut ducat nos in omnem ueritatemS^ uangelium clarius exponat,fuggeret nobis omnid,coii^ firmet cr obÃgnet nos de ueritate uerbi,confi)letur noSt reddat firmos,repleat nos,ut differtitas linguas tanqn^ ignem dccipiamusffedcatfupra nos Ãngutosfconfirtt^ tiox»
ÃN ACTA APOSTOLORVM. «7
⢠^lt;gt;â^^gt;obftgnatione,ç^ doni« piwrepledt nos, ut i/tcipi4
( mi« lo(ji« «(trijs ltng!(i5,pro «t det eloqui
« h pnoribt« officijs jjjiritMjJà na,« efl iOuminator
I 4d iurbum,Mtor «t ««-feMtn fwfcipj(W,ç7c.
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QM((re duplicidfunt f^irituj/knai «fltci« : qu£dd pri
or4 : qjwdd poÃeriorlt;lt;.lll(trejj-iciunt fru pertinent dd f lUuânmattonnn.Hxc reJ^iciMMt (eu pertinent ad confir »«(«tionem cr obÃgnationem- Aliud quoq; rft ad uerbii ilJuminjrt per fpjntMmpnd«»! : aliud efl pei fpiritutn , nbsp;nbsp;nbsp;fanâum de uerbo conflmtari amp;nbsp;ob)ign(trï-
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Etcumcoinplerenturdies
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pentccoftcs.
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rdtio coh£renti£ eflex circunflantia temporiî.
Dies Jîng«llt;trts «wtneri eü,adflgniflcandum «Itimw j fiUm diem q«inq«(tge/im«m effi diduin, Annot4tore . magno iHo Erdfmo. DiesPentecoSies: flftumunum I »X tribiM tllwjîmMl celeberrtmHm, ad qux omnes l«dlt;ci I folebanteonuentre.
Erant omncs unanimttcr fimul.
, IttxUprteci'ptwCbrijlifHpra i.fapite,ne difcederent Hierofobmi5,fed expedare nt promij?tonc patrw. Vna/ «miter ; fcilicet c5grfgdtt,re«erp Hierofolymâ à »non ; le oliueti,cr i«grej?i in canaculnm, ubi mattere fok» i4nt,w|»pr4C4pgt;rr
lt;S ERASMl SARCERII SCHOL-
Vnanimiter uox zsquot; dnimorum (3â exterttit coi^ fationisunitatem feu concordiam notât.
Et faÃus eft repente ïbnus.
Notant bfc hberum j^iritujfdnâi ac{uentum,lt;}tiii'â nit quando uult,Ãcut uentuif^irat quando uult, à deoif (uim dduentuf ratio ignoratur. Juxta iîlud loannü)' Spiritui ubi uult jpirat^et uocent eiut Mdii,fed feis unde uenidt,cr quô udddt. Liber ergo eü /pird''^ fdniîi dduentuf,id efl,non cil ligdtus ad certd tetnpo^^ nec potejl ligdtuf e^;,quid Deuf jpiritujfdnüuf' ii^ ad certd tempora ligatuf.
EÃ hic locuf hypotypoÃs quicdam dduentuf tuffdndli,qui non humano more dccidit, nec pro ratiomf.Agit quolt;^ hic locuf de firmd aduentuffii^ tujfin{li,qu,e a ratione non percipitur.
Venit quidem /firitu/fandluf dd nos,uerum quoiâ'^ ^0 dut qudliter,id ultra humanum captum eR,quf Modu dduentuf JpirituÃandli, ne^ aâionis qualitatf^ comprehendere poteÃ: quanquam interim de prfÃquot;^ CT «tdtone /pirituÃTuidh certi Ãmuf,Ãcut deflatu ti certi effe pojf'imuf. nbsp;nbsp;]y\onemur etiam hic de edUi*
aduentufJpiritufTtnäi,quie non fiut meritum ApoÃo^^ rum,fed promiÃio anted à ChriÃo ÃÃd.
Jntereà çr hie diÃgt;utdre de tempore, quo potiÃiÃâ uetl^
IN ACTA APOSTOLORVM. lt;S9
uemre foledt jiâiritufptiiÃM, qui qudttqudm non eà di ctrtä tempord ligdtu-SjUmen turn muximc uenit, quM^ do Chriflumfide dpprebendimiM,qi« afcendit inultunt
I tSquot; cdptiMdin d«xit cdptiwtdtéîHt don4 det bomiwibus
I nbsp;nbsp;nbsp;id e/},mittdt ilh« )]pirit«mfdJid«m redorem nbsp;nbsp;nbsp;conÃr*
I, nbsp;nbsp;nbsp;«idtorcm uitù cum donii tiuf.
Vtile eft bic dj)J)Ktdre,d» uno niodo,uel an mul
I, tiÃrieim detttr jÃirituÃltnHuf,ud an j^irituffandM fe» J wet det ommâd dond fua;iKl an uni omma. Rcj|gt;ondeo. J Spirituffanduf non uno modo datur, fed multiÃriam, tioJi ejMod )|)irtt«JJd«0liw,mttltiple3c Ãt,aut no uniK J|)t»
, ritajJdrtdiMjpd propter mttltiplxctdet uaria eiui dona, I (^propter adauilionem donor urn in nobii^ Necom/ , nid fua dond uni ddt J^trttMjpnfli«, ^udntjHdm cui^i fujjuientes dct,tdmen pectthdriter Ãcut «wit tKxtd
, nmÃtrdmÃdei. AdRom.iz.Eti5.ddCohntb.n.
J PoPremóreJidtbicetidmndrrdre,«J«dltterdtwH5 cxctpiefjdiweft^itritMjjfdnóliWjnojïmpltciter Mtcolwin j bdjquemddfliodum lt;}«tddm fcntiunt,qu£ pmel dtlt;j; itegt; , ram mirdcHlofè de coclo demijfd eft : nelt;j; at fold uir'^ tiK Dei d pdtre cr filio procedetts,«ti Cdmpdfii« bldte«
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rdt : necp^ tn depiftd dut jà bricdtd tdntum jèrmd, pcuti
euin prfjrxcrunt omnibt« fûts cojîlijsetidiuwtpijj; qui
J [uperiorifeculo «erdtureligionem conj^urcdrunt : fed '
t-f.*
70 ERASMI SAR.CER1à SCHOL* 'xcj'pïendM^ eft Ht hctwj Dnw confirmationif cr ttattonis graua d deo pâtre cxfilto procedens.
T anquà m aducnientis fpirltus uehcmenns.
Similitudiiie d uento fumptâ,declardt Lucm uentît CT operatione ftgt;irttuJ]dtjdi ignorari : hmJg'I'quot;â certo tempore,cr quahter in nobis operetur : interim uerumftt,nos poftedcertos Jîeri j^iritumftgt;â* (turn ddftùfte-lodnnescap s.cldrioribus uerbu ribus edndé fimilitudiné ponit. Qt{lt;e (juomodo inteBil^ da ftt vitegrc,confute noftrd Scholia in loannem cd-9'
Prodeühic foni ej uenti naturas diligenter babef^ eognitds,t]uas pro noüro captu explicatas, inuenies i» j.caploamus. Et repkuittotam domiim*
Comendantur diuiti^ potentia ftiiritu/janâi, non /ruftillatim replet,ftd in uniuerfum : ^iu non hoi!» nis partem tdntuinreplet,fed totum homine: lt;jui notiHi tu hominis parte ccfirmat,obftgnat, in ueritateidi^ ducit,fed totu : ejui non partem hominis tantum in hd* nine regenerat,fed totum hominem, fteut zx totits bti pfuseft. Eft igitur repletio ftiirituffanóli uniuerfili^ abundans,zr patens. Repleuit : non tarn fonitu,lt;juäiil donis fuis. Totam : uniuerfalia funtjj'iritujfanâi dont lt;7 integra,non fruftttlata aut particularia. Dowww : ortuKi
IN ACTA APOSTOLORVM. 7» etnncs inhabitdtores domut,per metonymiäm^
Vbi crant fcdentes.
In ordtione zr de^recatione un^nimiter, utfitprit elt;pi. EfitbymeniJ- SpirituÃam^usuenitaiun^ nimes : Ergo Ãâini-.ufanitui difcordes rejpwt.
Etapparucrimt ilHs.
Sequantttr nunc ejjvéliit feufritäut aduentMtisf^ Tittt(Jà /»ni,q«oi in Apoflolis optratut eft, in omni* iui lt;dift,lt;id cftios lunitjOpertitur.'Non ergo fruftra ue* nit ftgt;iritujf tnâui ad Apoftolos,nec ad nos fruftra ac* cedit,fed ut dift)ertitAS lingUiH Ãcidt ignitus^,^ e^/ eut (tlijs linguis loi^ui id eji,regeneret nos,creet tn no* bis nouos motiis,conftrtnet nos cy obftgnet de ueritate i«rfci,d«clt;tt nos in omné ueritâtent,dperidt noftrd or4, «t intrépide confitedmur uei-itdtem,cre- Nam ilU ipp nunc di!îd,ftgurdtts uerbis uoedt Lucds di/^itds lin* ^Uds cr igiiitds. Et rfppdraerKrtt : hfc dpparitio c^-dut eft pr^fenti£ j^iritujfdnili-
Dîfperiirce lingnæ,
PrincipâlitiTnotdt L«C(M, Apoftolos à ftyiritufdtt* flo dondtos fùijjefiduciaU co)è)?ione nerbi, nec dpliui timuiÃe dtawlgdre uerbum,ey' de chrifîo teftdri libéré,
Dij|gt;crtit.«h'ag«^ opponitLwCitsJig^tU Lngui« drt te conjirnjutionem zs' obftgndtionanfj^irituftdnüi.
e 4 Donm
ERASMI SARCERII SCHOIz.
Donum igitur J^iirituffânâi efi,cumfiducidcrÃtii timoré confiteri ueritatan : donum Ãgt;iritujfänäi eÃf eff: certum de ueritdte uerbi c^c. Dijpertitdru lingH arum nomine inteUigo,ut paucis dicdm,confirmtitioii^ obÃgnationem,cr confoldtionem ApoÃolorum, lt;JtuS res donduit JÃirituff'mäiK Apoflohijoco infirmitdtüt fubdubttdtionis,incertitudinis,timorii o'c. is,t reuerti huiuÃnodi res ueniunt inteüigend^ diÃiertitdru lingu^ rii nomine : quid j^iritt^inólits in die Pentecofles tdit* tum certificdtionis ey' conÃrmdtionis grdtia dppdriü fipoÃolts. Tanq uam igm's.
Jnfldr ignisefÃcdces penetrantes. Et efl fenÃts hu* iUlf loci. Apoflolos non tdntumfidueid confitetidi uer^ ium dondtos e^Ãect certos Ãsdos de uerüdte uerbi : fei etidm dccepi/fi eos donum efÃcdcix ey penetrdntùe : fcoc eÃ,quod Ãtd pTiedicdtione uerbi conÃjÃione cfl mouerintduditores, e^' ineisÃuäum Ãcerint,in Ãtstt^ md quod doihinam fuam non inudcuuÃminduerint -
Ante hoc donum eÃicdciie er penetrdnti£ inteUexi runt quidem Apofloli multd,Ãd in mdgndinfirmitdtegt; I/louerunt quidem fed non ddinodum.Prisdicdrunt qui dem,fed in dures tantum. Reciè ApoÃolus.i.dd Cor depr^dicatoribus in genere dixit : Ego pldntdui, A-polios rigduit,fed deus dedit incrementu.lgnit£ dicuiti tur lingu£,d uerbo,quod conÃtentur Apofioli et ig«ilt;
IN ACTA APOSTOLORVM. W
bifide lt;6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Itngiwrît confifjîoné df Jifrb**
⢠f^fluitntur in confcientijs auditoru. Stc uere ejjtfljM w?quot; lgt;igt;lt;luife^uunturciut prlt;dicdtionë in confdentijs, ig* niti funt,ide]i,inflà r ignis ejfcdccj.ignit^« Iiâgttlt;Mop* pomtL»cdî,ling«w Apofloli habuerunt lt;mte ritumfananmconfirrndtordnc^ ofâpgndtoron; »ten* ommbiH alijs infimitatibut, quibtn jùtrunt obnox^ Item opponit ed« linguU legiiU)iu,(}utbtu pro rdtione kgismeticulofe crdifficulttrlolt;iuebänütr prophète. Stcut de Uiofe legitur,(iuoi di^cilis ttngue jùcrtt.Tdn dem opponit eds lingua legdÃbus, ^u£ t4«t«m frigidlt;t fuiebisntpe£lord,non ctdelicieblt;int,non confoldbau^ tur ere- Seditep fupra fingulos eorum.
Vifihiliter cr fwiafjquot;K tn jjiccte colwnhic, «t Hlt;ttgt; thet.j.dppdrKitddIxtpti/mdChrifti. Sedere uerhitm tommenddt pbildntropidm^tritwjpnât. Suprd fn« gulos ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pro fe opt« hdbet confirtndtione zjâ ob»
figntUione J^Mj?dnflt. Vnde cr *tbe fententi/e Pdultnx dd Rom. t i.Vt c«tc^ dfiM pdrtitt« ejimenfurS jîdei» i.dd Corinth. n. âVmctttffueró ddtMr mdnijt/ldtt» J]^iritiWjlt;td td,q«od expedit. ibidem.Sed omnid hfc ef/ ^cit uniM idem^;^itt(«,dùttdens pecultdhter uni» cui^jicutuult.
Etrepku funt omnes fpirituGintflo.
e ÿ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iKfc
erasmi sarcerii schol.
Qrcd priu: Lucm fpectatim fèrc dixit,nunc in glt;* nm compkiidur.^ej^leri Apaflolos Jjgt;iritttfât:âo, eà eoi accipmfpiritum/andum conÃrmatorcnt,obÃ^ torent,reacrcm,lt;{ult;!lorcm in cmnern ueritätem: eà eof iiccipere donaff'irituÃatfi]i,ut fiduciant confitcndi urt tum,prtedicationeni utrbi (fÃcacemdinguarum co^ tionem,cr alia dona. magni aut exccUentif ad^ tnodum intcUigunt hic per fiintumfanäum,(jui tantum putMt Apoflolos linguarum cognitione donates eÃiâ
Repleti funt : en diuttiof Ãgt;irituffanäi,^uibui replt vit omnes pro ut expediuit cuicj; er necejfiarium Ãiit ad falutem,er cotnmijfium officium.
Omnes : ffiiritu/jdndlusnonrejfiicit per/önof. Spiritufitnäo : iHo ut eonfirmatore çr obfignatoff) duäore çr rediore : ç}- donis eins.
SpiritiÃf andlus ut efi in fiua eff mtia nemini datuf' - Utetonymbiïià accipiturÃgt;iritujfanäus hic ut caufi pro effiilibus, hoc efl, pro ipfius donis : quanquait propter certas caufiis,placet duo inteUigere nomine ffi rituÃan£li:ipfeut confirmator,obfignator, doäor,rf^ flor crc. er donaeius,ut confirmatio,obfignatio,li/t^ guarumcognitio cre.Datur autemffiiritu/fianâuf firmator aut obfignator,non ut eum eÃTintialiter poÃi* deamus,fed ut tarnen eum obfignatorem er eonfirtiui^ torem habeamui.infumma oportet hic diüinguereiim
IN ACTA APOSTOLORVM
^ligt;iritumfanilHincrdonaeiui,utinter cdufdm tffiiliUffumiitur etidm quodcutKj^ueUintKpiumiUfcri wen. HccÅpcruntloquiuarqs
alijs Unguis.
in Græco nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efl,alij5,çy jîf legft Hie«
yon-gt;mwlt; w quifjho.utt« ad Algafam. Et rcjj)o(idet biec leHio uerfcw CbnJli,Miirct.iö.Ljng«is loquentw «ows.NoMis ergo feu altjs lirtg«ilt; loqw,bic nibd e/l 43 ItMdj^uùm nunc accepta j^iritMpnflo cr doni5 ejiw,nS ftc lotjuijUt ante acceptum j^irrtumfunflum dona «iMjjjc e)l bic alijs feu nouii Unguis lo(}Hi, non effe Ãc inJinnMm,tncert«iK,fubdHbitiintéjpufilllt;ttntnMjCrwett culofum ,ut anted ; fed robuftuin eff e certUjiîon dubt» tdnté,/Drtè,er fèrtiter ac fine timoré uerè cogJitta ueri tatéloqui : ite eft cummaiori ej)tcacia prædKare, ey commouere auditores uerhi, qua antea ; item eft noms lingui,ilo(iui,nonueteriâjuscr legalirus loqui,no terrt re ampUus ad de]^erationem,fed confolari ad falutem Crc.Et cocperut loqui alijs linguisad eft,efticacioribus C}' penetrantioritiw : item,alij$ Ungui« ioqui caperwit «d eft,ftâi funt rerti de wer täte uerbijobpgnati jitcrul de ucrttate uer' i, cÃftjfi juerut uerbw cu Jidueja,no ti* muerunt utajitea» non dubitaruut ere ; ite : cerperunt aUjs linguis loquiifciUcet | plunmis,cü|Hb lege tan»« una
â¢76 ERASMà SARCERIà SCHÃt.
und lingua,in udrias tame i^akilos fciff i,lo^uebótitf '
AÃat linguat [gt;onit pro otnnibuf alijs donis, lt;[u^l otperuntApofloU,pofi dcceptum /^iritumfanHum^
Pro ut fpirituiïancius dabat eis eloqui.
ld efl,pro ut Ãgt;iritu/ftnâuf impartiebateUÃta ndgt;itdilUsutcbdntur.Ndmper alias linguat inteüi^o omnia dona,ciu£ accepta J}iiritufanâo, acceperuntA* paftoli. Pro ut ; hie uoces notant dona Ãgt;iritt^an£ligt; filiritufanäo pendere, non ex nobis.Item notant libir* in J^itufanâo uoluntatc impartiendi dona Ãta. Et fr eut Apofloluf dit,i.ad Corintij.tz^Sed omniahtece^* cittmuiidemq;/piritut, diuidenspeculiariter unictii^ ficut uult.Dabat ; fpiritujfanâi dona funt dond,amp; donodantur.Eloquiâ.primumin genere,pro uti donii omnibut : deindeJ]^cialiter pro loquilinguâ uarijs. ErantauteminHicrufalem-
- Kailenits attigit Lucas ejjrilut,^ui fecuti fûerunt tel ceptionem ÃiirituÃaniliin ApofloUSiCquomodoftHt timoré cumfiducia uÃÃtnt donvs acceptis,^^ alijs W ÿtvs loqui acceperunt : agetporrô Lucas deefjrilibnf qui in alijs fiieruntÃctiti,qui audiucrunt ApoftoIoJ «tj fuis dcceptis dcnis,cr loqui alijs linguis : ejjrâtis uer^ fint illi communes cf uulgares quos ab alijs exercitatt j^irituÃaad^
ÃN ACTA APOSTOLORVM 77 ^iritMpniSidoiMjWdlj/ïe^iwit ; ut funt confit/to tnentis,ftupor,cr udmirdtio. Qui eÃrüuf contendänt nobis potenttlt;imfl^intufput£li,zr ejjtcdcwm dottorunt tiitiinalijs. Entbmeujrf. rtonafpiritulJanäHnA» poftolw fecutiK efl flupor cunt ddmimiofK :
Ergo dondf^iritufl'anéliefflcaciafknt.
Habitantes ludaeiuiri religiofî
Qw t«m ddjrjlMoj Pentecoflesconuenerânf.uet «t«erijîmtlitwdtclt;tjnâi(i^propter participium bdbt^ tantes,g^ui uel fludiorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uelgt;nercatur£, morlt;««
banturHierofblymii. Iwdiei «iri: C progemel«d« CT ex proplÿtirf.ludici uiriflgnanter dicit,ut ojlenddt, de ^HÃbtM lo^udtur L»clt;«.Sed t^uia fe^uuntur in natio num enumeratione, O' peregrini Romlt;wii : intcUtgit per bdbititntes Hierojobmitm O nbsp;nbsp;nbsp;I«dlt;eos «jwi Ro»
mlt;e agebant (J«idem, Jèd t»m erttzît Hierofobmæ. Im» diâ¬OJ ergo «iros in genere «ocdtj^uoJ po/lelt;t diflributi one pdrtttMr.Religiop -.o bdnc uocem Jîgndnter adij^ ttt Luclt;« : id ejl,lMdlt;ttclt;e réligioni dddidi.
Ex Omni natione quac fub cÅlo eft H^perbole^udintcUigit ndtione$,in putbus 4geb4nt iHdtfi. Fada autemhac noce.
U eP;poÃi|H4m innotHÃt Apojlolos alifl cr illts u4 rij«
78 ERASMI SARCERH 5CH0t«, fijs lingnti loqui : aperte cr/ine timoré in alijs tdijs ItngMi confitentes uerbum e^e.
Conuenit multitudo»
Conucntui multitudinis /n⣠uoctf effèâm r^« Et mente confufa e(t.
I» GriCco tantum eR,lt;rtn/i}(^v3K,confùfa eft.CûJ ptÃio h£c eijèâui eÃ, lt;jui eÃfecutw ad uÃim donofi* in ApoÃolti,commendans nobis Ãtritum fanüui* V donorum eius potentiam at^j^ ejÃcaciam.
Quoniam audiebat unufqmlcp.
Aetiologia con^ufionis ab auditu proprue lingu/tif unujquiÃli audiebat loquentes Apoilolos.
Traäatur hic quiCÃio.An inÃta Ungua locuti Ãf' rint Apoilüli,an in aliorum linguist KeÃgt;ondetur coiH muni omnium ore, Apo^olosin fua lingua jiiijft locutos, alios autem miraculofe inteüexiÃe in fuis liit' guis,ea ^u£ in propria lingua locuti funt ApoÃoli. HU iusfententilt;ehomines,habenthie conÃitare locum Cf coeperunt loijui lingua alijs feu uarijs : item oportd eoshunc locum Ãc intelligere ; er coeperunt loijui liif guis alijs feu,uarijs : ideH^ potentiaaptiÃeruntbt* ^ui uarijs ltnguis,Ãcut poÃea egrejfi ad predican* dttm in uniuerfum terric orbem,l»cuti jüerunt uarifsbn
ACTA APOSTOLORVM. 7?
gHK ; Item oportet eos et bscc uerba conjùtdre alii fen fi*ilt;lU4mfim[ilici:quonilt;im audtebat unufqnif^ lin^ ÿia futi illos loijHenkJ.Sed quid periculj btc fubfit,nott uideOjUtfimplidter et iwxttt coblt;ere«t((Ofi intdü'grftnitî Apoftolos adn uarijf Iing;«w loc»toj,«t qw4ndo fint locwti, 4 Grlt;ecU mtelleifti jHerint;qHlt;trtdo Idttne, 4 Romdnis ije. Dec«tt A^oftolos »«trijs Unguis loqw, tn Ãffwmprlt;edicdtionv!fu£ uniiterfalls, (y quia erant varias reÿones,^}- fie totum terrarum orbemfua pr« dicatione peragraturi.
Stupebant aatê omnes 6d mirabantur stupor er ddmtrdtto eÃrätw funt,qui juerimt /èci» ti u/»m donor»)» in ApoftoltJ . iMtiift enim audientes eUtc4ci(tApo{lolorMm«erblt;t»ebe)ne7)tem uerbi conquot; filfionem,circa werbt confiffionein,uarietatem Ii»gi(4 tarum,crfic alia dona, fiupefiere nbsp;nbsp;admirari cape«
rwnt. nbsp;nbsp;Vfut eft ftuporis ZT ddmirationis in ïudiieis,ut
commendent nobw potentiitmcr ejjtcdcidm )|iiritWJ fandi,cr donorum eins,
Dicentes.
Dicere hoc ejjèdus eft ftwporw O' (tdmirttttonis in iudais. Nonne,
Vox plena ftwpore admiratione.
£ntbgt;memlt;(, Omnes iftiGdUkifunt:
»O ERASMl SäRCERII SCHOt.
Ergo iflos Ãc narijs linfftvs loqui mirum eÃ.
Et quomodo nos audiuimus unuf quiïŠlinguam noftram,
Verba f'lena fiupom er admirationis.
ParthijôC JVledi, Priwirtgeno-e dixit tM : ludai uiri reiigioà : nunc difiributione it adf^ eia- Et peregrint Romani.
iudaireUgione,fed Romlt;e domefiicc agentes-
Et profelyti. Noz» in tudaifmo, fei ludaifmimrecepti, Magnificadei.
QU£ operativ eà deus in cbriflo fuo. t^am bunc clariorem redderet ApoÃolis,uenit j^irituffanätus,
Qÿam uero claritatem de ChriÃo acceptarti f^ f^iritumfaniium,ApoÃoli poüea libéré er Ãne tiifiot^ kcuti er conÃÃi jMer«nt. Magnifieddeiingentf^ uocat,beneficid CbriÃi,Euangelium, remiffioneni pt^ eat{)rum,iu/üciam,uitam,lt;!eternam,confirtnationeiiii obfig^tionem à JpiritufanélofiHam, et quiequid pfl* tinetadregnumcbriÃi. Vocta autemi^aomniai«^ gmficdDei,quie quan^uà mcoram mundo funtcont«^ ex hunulid,tarnen coram Deo fimt magna.
Loqui ApoÃolos mafftifica Dei,ejfi;{lus eà confi tnatioms ex obfiptationis per f^iritumfanäum item iertte fidei in ApoÃolis per ^iritumfanüum
pU'
IN ACTA APOSTOLORVM. «t ptr. luxtiX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;redid«,proptsr quodlocutuf
Rouo.Corde crcditwr lt;td iujUcidm : or( dutsm fit cotV fifiio ad falutein.Speäat cr ad sratiaruin a^^iotttâ¢s,A^ {gt;o/}olo$ loqitt magnified Gd.
Stupebant autem omnes, ófm^rabantur.
Not4potenti£tt?fcr efjîcdctdrti donorwrn in Apoflo Us CT co«)tj?iortw magnificorum dei.Vides bic dpertè» qifce priiK inteUexerit L»Ci« ignitdf lingudi ; nimirKM ejjtcdces CT penetrantes, hoc efi,ficientes homines ftu/ pefiere admirari. Omnes exagger at bxc «ox ej|î» Citciam^ potentiam donor»m in Apo/lolw, czpc c3 JèJJiotó magnifie oruin de»
Ad inujcem dîccntes.
Reddunt btfcHeriJimtliaprmdentiai/cilfcet om* wes ftupuijfe (S' admiratos fiifi'e-â Q^nd nam uult hoc clTc C
Hi efjtvdibiM donor«min Apoilolis ad bonum com moHentKr.Et gcruntillorMmtypnmjqHt ad dona aliorîî O'pc ad confiÃionemuerbiferioG^ddfdlutemconâ* Wo«e?it«r. Hoc ; id efi, bfc lingKarum «aiietosjbac tarn aperta zr con^dns magnificorum dci conf pic, h« e^cacia oâ potentia conjcpionlSjerc-P^tinet bnc ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. f '' £faiiD
«* ERASJWI SARCERU SCHOL» Ep(i£ locut cjpite Verbum meum non redibit meuMuum.
Alrj autcm irn'dentcs.
ConÃÃionem uerhi perpétua fecpiuntur duo hoitii^ num generu : tjuidam ad uerbum commouentur fcipiunt tUud : quidam commouentur quidem^fedito'l fufdpiunt. HipoÃeriores eorum typum gerunt, ad confiÃionem uerbi commouentur ^dem/ed nonf^ riü,neq; ad falutem : imo uilitate uerbi nbsp;nbsp;confrÃortvf
duf oflènfî,irrident iüud çr pro mhilo ducunt.
trriÃohteceÃeHuteà animorum ex uiUtate uerif can/{J}órum eiut oÃrnforum.
Caufa oÃindiculi inhii irriÃnribatratio eR,lt;lii^ tantum magnifica jjgt;eéïat : humilia uero contemnit-
Argumenta rationis funt- Apofioli humde uer*^ bumhbereconÃtentur: Ergo muÃaebrif funt. â¢lt;*
Allud. ApoÃoli humde uerbumliberè congt; fitentur: ErgoÃultifuat.
Dehoc oÃvndiculo er. humiliuerbo confule Apofit lum.t ad Corinth.i.ubi uerbum humde,fermonem crtH ósuocat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dicebant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Hoe dicere eÃräus eil irrifionis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
Quod muftoplcui funt ifth
StltÃ
IN ACTA APOSTOLORVM. 89
Stultifmt,nihtlfunt,tgnobiks^crc ⢠Hrfbe$ hie Ãr*
W4m,lt;{Homodo mwridi« excipo-e Ãleat bnwiile «erbuni Z7' bwiiK conÃjjores b«»niks,4tlt;]^ Jîtnplùej.
Qÿod m«)lo pkn^h£c Mer()4 peripbrdÃixSS circMnloq«wnt«r onmes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bumik ««9
bum,^ bMJus fO«)Tj?ores ddjicit mundi«.
irrifms bt in mweio per petwo funt, bodte qui» dem.Sic emm bodie audit nojlrum EMftngelium, qKoi dilt;ibolicutn,Lutherjnictfni,c?' Slt;lt;xor4c«nt Euungeli« Ãt- PTâlt;e(üc4tores zj conÃffbres Euangdij quod ftulti Ãnt,f(ditiofitignobiles,homines ik tnrbit pkbeùcrc.
Stans autem Petrus cuin undecim.
QSia quidam ex lud^i« oj^njt erant bumilitate c3 Jtj?ioni$ uerfci in Apoftolw ; item bumilitate Apoflolo^ rumuarijs linguwmagni/ica Da confitentiuin: igitur incipitftttrtc Petri« ojjrnps lM4lt;eU meJeri, idq; apertis fcriptUTie teÃimonijs. nbsp;nbsp;nbsp;ConÃajjt« er pij aninii efc i«
Petro,gloriam dei «indicare cor am irriforibus operumi er miniftrorum Dei. Cbaritatw quoc}; excmplum i« Petro ejl,qiu fua coneione irrifores oper« er minijlro rwn deijMult lutrari deo.
Mowmuretiambic de tempore, quo licet re(]5on« dere »rriphyi« Hcritatis,er eum ill« fcriptura agere : f 1 minirum
'84 EâR'ÃSMI SARCERII SCHOL» nintirti tuni,lt;juttndo gloria dâ po/cif,cr utilitof prox^ mi Siquidem irrifbres non tarn irridebant Apofioloigt; quà m Opera da, nbsp;nbsp;nbsp;deuf Ãgt;iritu/fanäw operabatuf
in Apojtolif. Enthymema. Irrijbres hi deridcii operaÃyirituffanäi in Apoftolis : Ergo derident j^iri tifmÃtnäum ipfum^
Argumentum ualet ab effcilu ad caufam.
I tem, docemur hic de materia, qua toüi debentojjiigt; dicula, qu£ non eü hoc uel illud figmentum, non M aut iHa doélrina,fed uerbum dei.
Cernis Gquot; hic ufum quendam finalem ueteris teÃ^ menti,qui efi teRari de nouo,i:^ res huiits noui confirm mare.Merito ergo omnts noui te^amenti do^lrina fpeäa nobts effe debet,qu£ ueteris autoritate non bilitur. Alia ratio efi cu traditionibus ab Apoüolis in* {iitutts,ctfi autoritate ueteris tefiamenti non comprei bantur- nbsp;nbsp;Cum undecim : certam reddunt hifioriam-
Eleuaui t uoccm fuam.
Quia pnedicator noui tefiamenti,et umuerfalisgi'^ tüe.Humili uoceutebantur priedicatores legis,pro ui^ populo, ludaico fcilicet tantum.
tiotat nbsp;nbsp;uerbum eleuauit fierium in Petro fiudiUHl
atqsfiruorent-
Etlocutuscfteis» â¢
LociP
IN ACTA APOSTOLORVM. 8{
Locutto bæc eÃtiÃi« efl eleuatte uocis in Petro, f»ld(ÿâflruorKineodâ¬m.
Sîimd eft concionw Petri, Apoftolos non efle ebriof, Hec liber dm conflÃionem uerbiaut tnägnificorum dei in Apojloli« temerè contingere,uel ex ebrietate, uel ex Jlultitid : nec i^uod uärijs iinguii,ejflcäcibtK, ç;- pene* trdntibuf loq«d;it«r,nec cjMod ditd dond,d«t cxerccdnt rfut dcceperint, fernere contingere : [ed en omnid eflè operd fliirituffanUi,^ prf dióld eflè aliclMndo jùturd per prophet.«. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vir i ludaei.
Cdptdtio beneuoleniif db dppeUdtionibiK exundei iemq;religionefeu projcjsione.
Virilud£i:uni'luddifmofeuïuddic£religioni dd» ⢠didi. Virt Iwdtci : in genere.
Etquihabitatis Hierufalcm uniuerfi.
Specidliter.Gencre cT J^ccieb tW conipleiliturflintil omneslMddâos. Hoeuobisnotumfit.
VobU empbd/ïmbdbet : q.d.LKcds, uobw, ^«tb«« (cripfere propbetd:, cr quibi« McJ?idï,qttt mi/it Ãgt;iri* t«mfdnflum,lt;litt itd mdgnd bodie in Apoftolii prlt;£pttù promifftwejl.
Etpercipitcauribus uerbamea*
* Reddit Petrus dttcntoslttdifos. ' v
'* â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f j P«*
â¢Â« ERASMà SARCERTà SCHOt-Perdpite auribiK : diligenter dfcultäte.
Verba mca ; nbsp;nbsp;nbsp;ego ex fcriptura prodain-
Non enfin ficutuos exiftimaus W ebrij funt,cum fit hora dtei tertia.
Con^iitatio à circunjlantia temporii,ApoÃoloS t^feebrios. Enthymemata. Hora diei tertiae^â
Ergo Apoftoli non funt ebrij. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A Ilud-
Hor4 diet tertia eH : Ergo conÃÃio ApoÃoloti^ ie regno Dei,non prouenit ex ebrietate.
Aliud. Horadieitertiaefl: Ergo^MCi{Ki^ elgunt Apoftoli,non efl ex ebrietaie^
Sicutuos : offlnfl hunulitate conflfltonis Apoblolo^ rum, cr ipforum perfonis, Exiflimaüs : iudicio tion:^ decepti.
Hi ebrij funt : bi emphaflm habet :g.d. PetrtHâ-1â Apofloli fliritufanäo confirmati et obflgnati-
Cum flt hora dtei tertia : ab inconuedentt à ftantia temporis. Nam matutinum tempus no efl Mt ofcaflo ebrietatis.
Sedhocefi,qiioddió:umeftper j prophctamloelem.
Cot^tata Ãlfa opinione à circunflantia tempof^ criilit
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 87
«r ilitur nunc filÃtatcin Pctru^^fcrifitur^e teflimon^s ref fellere. Sumind eji îori délK,in ApoftoUs ZS' à red Apoftolojj^icquiil m die Pentecaftts,tam de dduentu de iflorum conÃrmatioite nbsp;nbsp;nbsp;coït'
fiÃioiK fiilum eft,iwrt ex etrietdtcjnec temerè cotigiÃe fed ex udüà nijs propbetó loëlis. loëlK in x. crfp. è ^Mo deprompti« e/lbic prüfens locw pr^dicit ddnent« bofhum, bortdtur ad panitentiam, cr tn/inecdpith dgit demiÃionef^irituÃanfH utconfirmatoris zr objî 2ftatoni,non folum Apoâolori^m »pd etidm omnium à liorum credentiît : ^udre fccluitur in textu : pp«r cm/ nem ciirncm.Et (juicitnq; inuocauerit notnen dotnin^fal «1« ent. Petri« non tam rej^cit ad Hebrieas noces, qiùm ddfenp«« uocuin : unde ab Hebraicii ulii^uintM ûîj difcrepdt. Porrô reprt bic feire propbetdî «otittdmjj)iritMj}rtni,'b habuijjè. Entbgt;!ncmdtd.
io'él memùut Ãpirituffanili : Ergo er Propbctif {Jd titujfanili notitidmbdfcueruiit. AHud.
SpiritUjJdnftu'S notu? jùit fub ueteri tejldmento: Ergo Ãlfnm eRjjiiritumfaniîumfub noua tc^dmen to priiKum notum e]p fiilum.
Qudnqudm intérim boc uerum pt »fub nouo tejld» wento cldriorej» contiÿjfc JJgt;irituJJdnôli mdnipPdtioquot; nenu
f 4
£8 ERASMà SARCERn SCHOL. Etentinnoujfliïnisdiebus
Peripbrafts temporif gratitc ftu Euangdij. Verquot; tur autan dies grMi£ feu Euattgelij, qtiia poji bol (iies,norief[ alia promijjïo de gratia expedanda :f(i bi dies nouiijinii funt ,cr durabuntufq; ad extreinil' Loiusejï promiff'o : Ergo Ãâirituff andlus non cott* tigit Apoftolti,nec nobis continget ex merito. PetriH fobs Aposlolis tribuere uidetur loco Joëlis,quod oitiiii' urn credentium eftfub tempore graü£.
Uïcir dominus.
Con'rmatioab autoritateperfoniC Enthymenti-Dominus dicit : Ergo «critlt;tf efl. Domintu tenti£ uocaculum efl,unde hoe uult Petrus cr doiili' men dixiÃe,^^ potentem Ãu//e,fcruare dtâa.
Ãffnndam defpiritu mco*
Exaggeratio abundanti^ et diuitiarum tn deo,lt;lii/ effundaidiuerbonotatur. Effiindam : notât crboc uerbum Ãiiritumfanäum à Deo pâtre crfilio pro«' dere.Nampater cr fiHus Ãmul operantur, quantum Merq^ Dewj e/i. De /j^iritu meo ; id efl,dabo omwic^n' tii Ã'iritumfandlum conÃrmatorem,obÃgnatorem, du/ ^orc in omné ueritatem,et eonfolatoré: et dabo otirni ear idona /firituffanlt;bîtuaria,utloquanturali/5ljii$ Uis tUts uarijsjloquantur ignitis linguis^id e^.ejf« titel'
IN ACTA APOSTOLORVM 89 titO'jCrcKmJîilMcidfîiietimore con fit edntur uerbunt (o^firmentur^çj- obfignentur de «eritate uerbi,comm9 uediitfud pTfCdtcdtione «tMditomjWt Supep^nt ZT âidâ tnirentur . Spiriti« dwo figmficat^ficut cr idibit ipfiiin Ht donum,qui confirmet cr obfignct nos, ducat in ucritdtem omië, regdt,tucrftur crc-OHunquumin» term «eruw mditetjjJjinttmjpndHm nentini dari po)Ji dendum infuaefiintia: deinde donaeius.Sptritumeo : ^Hirf mecum icc^ualis deus efi:,^^' a me procedit.
Super omnem came ; tn genere uniucrfuliter ; erg» ffitcialiter et Jùper ApoPolos,^)« pars.funt owinis cur «is. Notu ^iritumpndluw ZT tlonu eiw non ligari ad perfionds fed jyritumfdnilum ejfe uniuerfdlem J^irit« pro omnibus,er dona eins pro omnibus donu effe. Et rede quidcm : quiu er Chrijlus dixit LttCif.i?.Reg« num meum non uenit cum obferuatione ; ergo nec rituÃdnäus, qui efi glorficdtor rcgni cbripi,lolt;tn«»s 16. Curnem dit : quiu euro j^iiritufundo eget,«t repu rutore ,co!ijirmutore,er obfigndtore
Non uj t ; fuper omnem homiiKm : fed fuper omnem cdrnem : quo pgnijîcctPropbetu,omnem cdrnem cor» ruptdin cr pci-ditum eff ;,non tantum partem. Et pert» «ent buc loci,qui oftendunttotam carnem effe corrupt* *tq; perdttum.PpImo. 48.Homo cum effet in bonorc,
f J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«09
Ã9 ER ASM! SARCERri SCHOL «of canfider.'iu t,Ãäu:efl Ãmilisiuirientii cowfZ rattts eji lUb' Pr/cri- jd Corinth, z. Azi/mzilu homo n pen tpit ea,qât£ funtÃgt;iritus dd- Pfal.ii No» efliiifln, tie UHUS qnidein : Ãilicet à natnret il.idem.Kon(iii}igt; in teUigadno c/l qui exquirat deu,Ittdem.omnt{ dejif xetrunt et inutiles Ã.di funt: noneft qui exercedtigt; tii{ttem,non eà ad unum ufq^.
Ecpropherabantfilijiicfiri.
£ffvilus effuà Ãiiritius fuper ontnetn camem eà phetareiid eÃ,ex interna ÃtirituÃdnäi reueldtiotie,»^ fi^natione,cr conÃrmatione,certd dtmuntiare ü' dicdre deregno ChriÃi,deremiÃ'ionepeccdtoruiiigt;^ iuÃitid,de uitd icternd per ChriÃum e:^c.
Hacc prophetid impletd eà in die PentecoÃes in poÃolts,qudndo intus certioresÃäi de ueritdteuei^^ (onfirmdti.c^ obÃgndli coeperunt mdgniÃcd Dei td pr£dicdtione,z:r udrijs Unguis procldttidre.
Pil'd ueÃri,cr Ãlilt;e ueÃr£ : nen eà reÃreäus p^r Itdrunt dut Ãexus dpud deum-SigniÃcdtur ÃiiritumÃquot;' (Ium fire uniuerfalem pro omnibus confirnidtoré fÿtdtorem,cr dond eius fire uniuerÃtlid pro omni^quot;^
Etiuuentes ueftri uifiones uide* buntamp; fem'orcs ueftrifbm nia'fomniabunL
W
IN ACTA APOSTOLORVM. 91.
Ali/SMtrUsd circunjlMi^i xtatii,/icit fpiritunt fätidum O' dona ctui uniuerfalid j-ro oinnd iw-
Eiitbvmemd. luuenes c; fauores uiÃoftes uide ' Ufit, er foKnid fommdbunt: Ergo Ãâiritujjdnfli!« et icrtd ftiw uniuerÃtlidfunt pro oiwnis dtdtishoniiiiibuf.
Propbettiw,«i/io»ie$,cr fomnid iiocat omnid dond/jv rituÃ'dndkqua confort jÃirituffdndui ex «c^uo omni* fciK. OBIECTIO.
Si ex lt;clt;jHo omnibui conÃrdt fud dond foirituffan» Ãiii : ergo omnid fud dond confort omiiibws ? RESPONS! O.Con/ècJttentid ft et ridicidd cjl â¢Niiw omnibwt non ddt omnid fud do/i4, fed utiicuic^ /icttt mmU dd menfurdin fidei,^ pro ut unicui^ expc' iit.t.dd Corinth. ix.Et ddRom.n.
PropbetiiC,/om«id ,er uijioiics, «fteris tePitmcnti Jwit uoces,(lu£ non inconc inné ponwntMr pro donis Ãâi rituffindi innouo teftlt;«neiito.Ndi«ftcut inuetcri tefld »Bâ¬nto,propbetiiC,Jcmnid,c!quot; luÃones^non nià reueldti cn«Ã)iritu^lt;lt;n0licontigerHnt,itd ùiteUciSiK uerbi ut' riM,er dlid dondfoiritujfdnâi, non cijt rrueUnte obfiÿidnte jj,irit«fdnflo contiiigunt.
Et quidem fuper feruos mcos.
Expolitione rhetoricd idem dicit dlijs uerbii pro» phetd : nimirum foiritumfdndum ZSquot; dus e/fe uni tierfdlidproonwibut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cofÿjldto
ERASMI SARCERII SCHOL*
Confoliitorium ejï utrum^; faum^ çr omnif con^ tionis homitief poÃe fieri participes figt;iritufittnâi ä tiorum eins. nbsp;Et dabo pr odigia*
Qu£nuftc /èquuntur apud prophetdm,dgunt He Ã} nis,qud; fub mortem Chrifli contigerunt,^uæqi triK propter cohlt;ereijtidm textus prophetici omittef^ non potuit. Sunt dutem fignd h£c, non tdm pdjfioiiigt; Chrijii^^udm prxfientitejÃiritufidnäi: ^udfi dicat Pf^ pbetd. Vbi uideritis fignd iUd fieri ,credite idm iditt firibus efiè occdfionem,ut impledtur prophetid h£C figt;iritujjdnâi mifi'ione.Et fiinè pojl pdffionemjrefunre^ xit ChrifiuSjCr dfcendit in altugt;n,ut dona ddret honf^ nibuSjhoc eft,remitieret fijiritumfanäum, ut implereli turpromi/fiones- Enthymemata.
Prodigid Ãunt in ccelo,^^ fignd in terrd deorfuiU^
ErgoChriftuspd/fiisefi. Alt'ud.
Prodigidfiuntin calo,cr fignd in terra deorfiail-
Ergoimminet tempus, ut uettiat jÃiritufianäus 0quot; impleatur promi/fiio demijfiione JÃirituÃanäi. Quiii h£c- fiec^uentia prophets uerbd, trahunt ad figna no» ui/Jlimi diei fed c^udm uere ipfi uiderint. QKïd4w d his fignis poe/idf fieeiunt,ut fit fenfus eos fire poenis ftJgt; ieilos,lt;]ui aut regno Chrifti refiiterint,de ^o uaticini tN4 hic prophetdidut dbufi donisJÃiritujfandi fiterint
. Bdlx
ACCA APOSTOLORVM. 9i
H.ibct et alij/uos fenfm circa hac propbetf uerba^fed perplac et nobis noflra /èntentid,projpter coharentiam talisefl.Profiheta dixit inpræcedentibiisde niiffi= one Ãgt;irttM)Jdndt ; infequentibus loquitur defignis int miiientis miffionis de /^iritufanüo.Et dabo prodigia in cÅlo furfum : inÃgimm pafjionis ChriÃi ©- in Ãg num iam iam imminentis mijÃonis dej^iritufanüo.
Et figna in terra deorfam.
V«»s tdem^; uÃcs eft omnium horum Ãgnorum,tef ftiftcdntium et depdptone Chrifthet de imminente occa Jione implendi promiftionem de miftionc ftgt;iritujÃm£li
Sol conucrtetur in tenebras.
Id ejuod ftâu eft circd pdj?toné Chrifti,ii! ftgnu onis CbrijitjCr occttjîonis mittendi ftdritumfanüuin Antequà m ueniatdies Domini mag nus ôô manifcftus.
«ocdt diem,diem pdj?torit5 ChriftiJn ^«o, res ejjvcit Cbrt/ltM.
EtKocdt diemmdguMm, diemPentecoftes, in ijuo res Witgrti« e^cit f^iritufftinâus.
Mdniftftum uocdt,diem.diem illuftrem,fÃlendiduin tt mdgnijîcîî,propter res Hïuftres,f^lendidAS,z^mdgni in die tUo coiitigcrKnt. Sitte diem de tempore prf]?ioti(5 cbrijti, Ji«« de tempore ttduentus /piritH$gt;
94 ERASMI SARCERII SCHOL»
faniliinteRig.^fjUh-iij} conuenit uox ittu/fris a-f-In prophete Icgitnr antequdm ueniat dies domini tnd^ niif horribili/S : horripilent uocat, reÃâeiluÃg/iofi^ horribilMm,^u£ eum pr£cejjèrunt. Diem domini df* pelldt,d domino con/litutum. Et cri f.
Po/lq«4i» illnxertt dies iRe magnus nbsp;nbsp;iRuJlrit â
reuerd dies pdffionis chrijti dttulit nobis falutan, d omnidbond Nee dies PentecoÃes,quic(jHdmmdlinolgt;il dtlulit.Ndm dies pd/fionis ChriÃi calum dperuit,etlf demptionemexhibait.Dies PentecoÃes pdrduit Apofif los pTiedicdtores uniuerfdlis gratie per totain terrdf» orbem diuulgdndit.
Quicuat]^ inuocauerit nomen dotni^ ni,Ãluus erit
Accedithic Ãententid tdnqu'dm epiphonemdprt* phetiic loèlis^quo earn coneludit,qiidfi dtcdt : Prtefeiit^ , tlio die mdgito Qt' iRu/lri, dpertum erit calum omtti* bus eredentibiis inChriÃum dominum, er in firibt^ erit ut mittdturÃiirituÃdnäus credentibus, zx dentut iRisÃtirituÃdnüidondinmdgnd dbunddtitid .LocUl hic Joêlis dpud ApoÃolum,dd Rom to.incipitgrddif tionem,CUIUS(ummdeÃ,nos confequibeneficium cM Ãi er reputdri iuilos per miniÃerium Euangelifi Vilt;i* tur prophetd hoc loco prouocare lud^os dd panitaiV
Qdiici^'i
IN ACTA APOSTOLORVM 94 eà uniuerfalii pro omnibuf^Ãne rej^eäuper/onirunt lt;t«t cotiditionum,Mtaliarum cirf cumÃMtarum. Jnuocdrenomeniiomini,(à crclt;J«rc EM4ngeIjo.Et eÃÃmpliciÃlimus huiut lod fenfui.ïides in Chriflum iujUficdt ac fabmm Ãcit.
Saluuscrit.
* Scdus £t)Ã(îli« efl fidei in CbriÃum.Pulchre autein [ ponit inuocdre pro credere, pro Ad Ro.
** »O. Qttomodo imtocdbuntjin ([demnon credidermt J
** Ergo iniiocatio ejjriflKi efljjides cdnfd.
Viri Hracluot- A-tevd condo Petri,qnlt;eprja I* «dentisfîni dwte^litar occup^tione, (jni finis ceufugt;n* , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«14 occrffio eÃfecjuentii ortltionis. Obijcere potiiijfent
. ifrucUtde.T« Petre dicis : QiticHM^jj innocduerit nomS-domini plaiK erit.Qnem igititr uocds dominuinjcui inf uocdtionem nt «er«/« dei cnltum tribuis Idm^udin deo J Hnic oLâteiSioni rcÃiondet Petrus occupdtione^ zx' pro bsitfeqaenti ordtione,ChriÃumdluâieiS cruciÃxu efjc illuirt dominnm fdldis, cr «erom Dcwnt inuocahonis CHltudignuiK. Summd: ergo eft fequentts oratiows, Cbriflnin cruciÃxum effe uerum Mejj wm, dominui?! fdlutis,ey uerum Deum.
i»
*
i
li
i/ It Ã
Alias btec potcjl rjfeÃeiucntiu c«m priCC£dent»;âi« fioberenti4 .Dtprfcedentifcus dixit Petrus demij/wne
5« ERASMI SARCERÃI SCHOL.
4 pâtre Ãäd : nunc in alterd hac ordtitgt; fte oflenditiCjUie Ãterit iniÃifpirituÃanäi occaÃo ex fr lio : occaÃoÃc habet ex per/öna Chrifli. ChriÃu4 à uenit faluator,hunc uos cruciÃxiflts : kic uero refttrt^ xit à mortui5,f^ aÃ:endit in coebm,e:^ reiniÃt Jpiriln^ fanilum.Et ad hanc cohierentiampulchre omnia ejitf drant,maxiinèuerà hxc uerba,({u£ circa Ãnem contigt; nis fecjuuntur. nbsp;nbsp;Dexter a igitur da exaltatuf,cr
miÃione fpirituÃan^li accepta à patre^eÃ'udit hoc,(lingt;i uos nunc uidetüs çr auditis. Summa eà poilcriot^ cohlt;erenti£,Chriftump flpatremeÃ'e occaÃone niifr fpiritujpniü,c^ omiuumrcrum,lt;lu£ in die PcntecoÃd acciderunt circa Apojiolos. Viri ifraelitæ : captil' tio tcweMoIertUi« d dignitatc perÃnaruitt.
Audue ucrbahæc.
Q«d: porro ulteriiu dicam de occaÃone Ã)irituÃdgt; Ãj miÃi er rcru)n,qu£ hodie cotigerunt in Apoflolif' lefum Na2areninn|
Ordo Ãibfequentiie kic eÃ. chriÃiis uerus deuià MeÃias à ludaiis crucifixtK eÃ,qui poÃea refurrexit,il ^cendit in cÅlum,er remiÃtÃiritumfaiiciiim ApoS» lis. I« pritTZd parte concioitis probat Petrus, chri/1^ à lud^is crucifixuni,eÃ'eua-uin deumatq; MeÃiaiihi^ quod etia/n in reliquis partibuf Ãhe codoms probat
triib
IN ACTA APOSTOLORVM. 97
trtü ïefum i^Azarettum : extenuatio perfortit Chri/ fli 4 loco: q. d.PetriK, ille icfm contemptd cr hutmlis perfon4inoculiiue{lri5. icfum i^azarenum uoc4t 4loco,ubi Chrijinsnutritus fitit.
Virumcommonftratumadco.
quot;* A caufa probatio îefum ü4Z4renum e^e ueru deS rttq; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enthymcin4t4. iefuisidzdraiic4ipâ
I* fddeuiCi^l: ErgoiefuiNazarenusumtideusefl.
Aliud. nbsp;nbsp;l£/»«N43:dre«iclt;lt;«ptdeiMe)i: Ergo
NrfXdreniw ucrit^ MeÃidf eft.
Virimt dppelUt hebrlt;e4 phrdfi hominem : uel uocdt wrum propter humdudm ndturam,
ComonÃrdtum 4 deo : clecldrdtum exhibitum»
A deo: noUt caufdm Cbrifti, ZSâ omnis [u£ doftri operumfuorum,ipfum deum putrem ej]e
Similw e]l huic lociM,4d Rom.i.Q«t decUrrftiM jwit â filiiM dei cum potentid.
*⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Commonftrttre eà bic certô declurure,^ cHiw po/
kntiitqudddmdiHind.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In omnibus uirtutibus S)C
lt;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J prodigijSiSC fignis.
Probittio lt;tb ef[editgt;(«feti operibu.5 diMtfut4ti5,lepm
* ^4Z4Tenume^euerumdeumdcN.eÃi4m.
EntbymeiJirftu.
lefiH
1»
98 ERASMI SARCERII SCHOL»
Jefui Nazà rentM operatuf efl,diuiititatis operlt;t:
Ergodeu/se/i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aliiïci.
Ãhrijîum declarauit deut in omnibiu uirtutibii^,(!f prodigijs,^!' fignii : Ergo deui c]lfeu uerus Mefiiif'
VirtuteSjprodigictjOr Ãgna,ut]^ecies drculotjuUH tur omnid opera Chrijti,qute diuina potetia in iüo o(f ratui efiDeui pater,
Petrui butic ufum tribuit operibut Chrifli utin^f Chrijiut cognofcatur dein ac uerm MeÃias- EundeiH ufum cr fun operibm ipfe Chriflm tribuit,Matthid lt;gt;â ubi ex efiélibtn feu operibin cognofci uult effe uerili tAeÃias à difcipulii Ioannis.
Hi interrogant. Tu es ille,qui uenturits eft, an alarum expeâamus f Reft/ondet Chriftus. Ite cr renuif date loanni,ea qu£ auditiscr uidetts. CaedJii* fum recipiuntiCr claudi ambulant,leproft mundantttfr er furdi audiunt,mortui excitantur,Qr pattperes bt^ dcctpiu,.t Euangelif nundum,lt;::^c. in omnibus : Ml ta Chriftum pote,gt;ter declaratum ejf !fthum dei,ueritiit deum,cr MeÃiam.
Virtuies propna: intelligo ea opera,ad quit ftnguil ris dei potentia requifitaÃiit.
Prodigia,talia opera Ckrifti,qu£ deus pater in prater natur £ curfum etiain cum diuma potentia eÃt* sit)
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 99
tdinen,ut prodzgM le.yiora/int opera uir^ tntes. Signa adhuc inteüigo leuiora ope)'4 ip(is prodi gi/i-Sunt qui per «ii tutejjprodigù figna, inteHigut «ocei« Je c xlo auditant. T« es filiui ineM in quo inihi' bene coinplacitum eft : item tramfigurationein in mon te Tbftbor : item prodigta cr ftgna,qu£ ctrca paÃionS ac mortem Chri^i contigere. Verum quà m reftê, ipjî uiderint.
Q_iæ fcciî Deus per illuxîî l'n medio weflri,
Vrget Chrifli caufam deum patrem,ut Cbriflü coti mendatiorem/à ciat.
Opera pdtris çj- cbriÃi tequalia funt I oannti 5. P4 ter meiw lt;lt;4 boc k/îj; temporii operatur,cr ego operor Ibi Jcffi. A men amen dico uobis^non potcR filiui à /t tere quicquam,nià quod uiderit patrem Ãciente. Qtilt;e tunq^enim ille Ãceritjhac itidem orfilitu Ãcit.
Per ilium : non tanquà m perorganum Ãinplieitert fed etiam cumiHo izj medio ueÃri : id eÃ,aperte.Tol lere enim molitur PetriK fu//gt;itionem mali. Siquide qui maleagit,Ãi^it lucem,lo.tfmii
S cut Ãt ipfi f itis.
^Expert! e/tii corä a/^exi/iii.Magnu eft tcftiino ntu,quod ab ilUs petitKrjqui'-HS perftiuftonii gratia, la ixtmur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 » Ezftb;!«cinrf,
100 ERASMI SARCERII SCHOL.
Entbgt;meina. Jpfi fcitif Chriflum diuinitatu ribuf declaratuni filium dei,ueruin deum,zy~ MeÃioff'
Ergo MOS jMdIcÃd{ii5,qui eum crucifixifl{gt;s.
Tangit PrtrtM conÃcientias ïudceorum-Et difce hiigt; qu£ ratioÃtperfuadendialifs^ChrtÃum e/Jcuertt atq; faluatorem.
Verum bic fit. Coiifcientia mille telles. Item. Cotifi entia ad perfuadendum optimum medium eü.
Sicut ipfi fcitd : exaggeratquoqihts Petrtitii^ Jud^dpeccatumcructfixi ihrifii,(juodcontra confd* enttarn perpetrarunt:,dliteredodi ex operibu^ Chrill'â tjuà m quod Ãterit blafigt;hemator er irrifior dei, propte quie uitia,crucifixerunt eum-
Alias dicimus jgnorantia cxcufat peccatum : notitia aggrauat peccatum.
Hunc defiiüto confiliojamp;fpræfcien* tta der.
TotM Chrifli paÃio,er fie quicquid cir\a chriÃm^ contigit,non temeré fitdium e^t, jèd ex definito conftü^ cr priefcientia dei.
Confiilatorium eR Ckri^um non temerè paÃuejfi ut difcamus nee nobis qutcquà m aduerfi accidere, Ãquot;' uoluntatedeipatns.Matihiei lo.Omnes capillt capiii^ ueftri numeratifunt.
Definili
?
fc
il
H
f6
IN ACTA APOSTOLORVM lot
Deftnito eonÃlio : exfingulari lt;iei ddiberationecyquot; äij^ofitione. Et pr/fcicatid dei : quä antequimfie^* ret, pnefciuit dein paterfilium iri traditum cr p^jfu^ rum Fdlfum eil argumentum
Dewpdter pr£fciuit Chriilum pafjarum: Ergo 4eiMplt;iterJim«lplt;trs eilpaÃionn Cbriéi.
Ad boe drgumentum,Ãc paucii re}Jgt;ondendMmeft. QM(tnt}«4in dein pater pr£fciuit chriüumÃlium paÃ: furum, tarnen non jiut pdrj pdJ?(o)HS,NecÃmul iuuit per fecutore$ ChriHiialioqui eÃet dein autor mali.sic dem pr£Ãcit peccatum : ÃdÃim tarnen eft eum peccatum free re,q«i natura bonin eft.Pr«etâ¬r£lt;lt; aliud eÃt prafcire pec c4tMin,etli'«d eÃfreere.
Loci« bic pr£Ãens freit cofitrlt;tEpiCHrcoJ negante: prouidentiam dei,itt eiuÃnodi ereatorn, qui noÃri cu= ram non agat, uerum eommittat nos Ãequenti Ãrtun£.
Poteil etiam bine peti dtferimen aliqnod inter pr£ dejiiij^itioiiem eSâ pr£Ãeientiam dei : quanquam interim deÃnitum boc cott)ili»m pdj?ionis Cbrifti, utriq; tribut poj?it. Pulcbrè monct Petri«, Cbrijlum qui à deo tfl, non temerc paffuin,feddeÃiiito eonÃlio pr£Ãei^ cfjtiudei.ldquodetium pertiiietud cointtKudutionet» ebrijti, qui non temerc pujji« eÃ.
T raditum»
g à Hunc
â i
10* ERASMI SARCERH SCHOL.
Hlt;wc uocem pgndnter (X ijudà per oceupdtionoU adijc!t,ut omnes peccdtores ft rfos frcidt paÃionis cbri Ãi,cum trdditores, tum eos,lt;}ui trdditü exceperunt crU tiÃgendutn. Reifte own«Ãcit peccdtores, (^ui uu^ grdtuitam iuÃicidm propotiere ludteii.
Per manus iniquorum accP pientes crucifixum, interemiftis.
Fdciens er confentiens boni Ãtnt : item trdgt; äens ad moriem,cr lt;}ui mortem inÃrt.
Inilt;]uo5 dppelldt lt;jui contra conÃientidm Ãceruid Cbrifioiniu idm.Etfdnâ¬isreâè dicitur iniquui,^iii contra conÃtentiam male agit.
interemiÃn : aceuÃat mortii ChriÃiomnes Judteos, crÃcex omnibui reos Ãcit Difeimtts exemplo Pegt; triune obpaüiemuf aut extenuemus peccata.
Quem Deus fulciiauitfolutis dolonbus mortis.
Abfiiluta paÃione Chrifli,propoiiit Petrui reÃirrtgt; ilione,qua idem ÃLi uult,quod paÃione : tiimirum ehrt fium tarnen eÃe uerum deum dtq; JS^eÃidm quanqudUl fierit mortuus^ quia in morte non manÃt, fed ex mor* tuisrefurrexit. Entbymemd. cbriÃusrefurrexitt
Ergo Chrifius dem eà uerm MtÃias.
Vdltt
ÃN acta APOSTOLORVM. ioj
V ikt drgumntum à diuiiutatis opere 44 Cbr itunt,ut cdufam.
Quern dfi'i : caufarefurreiltoiiis ChriÃi, dein pd/ ttr eft.AdEfhif-i-cr fitexceUem magnitudo pO' tentwiflji« in nos, qui credtmtM fecundum ejjîcdcWM «â obori« firtitudinis ei«.s,qMdm exercuit in Chrijlo,cum fiifcitdret eum ex ntortuis,c^c. A4 Row. 6, QMcmrfd'â modttjn excitiitiM eJi ChrifliK ex mortui«, per gloridnt fdtrn,itdcrnos innouitdtenitd: dmbulemi«.
Entbjmemd, Chriflum fufcitauit deiM ex mortui«: Ergo Chriftuf potentibu« hoÃibui oppre/Jus |uit. Sufcitdre uerbumefl diuinie ejr mdgn£ potentite,o= Pendens^qud potentibiK bojHbu« opprej)«« juerit Cbrt /liM : Ccihcet Sdt4H(t,pecclt;tto,morte,injtr«o,4dmndtio fietcrc. Soluti« doloribtK mortis : id eft, cxpugndtis utqj utHiS omnibus hoftibus Cbrifti ; ueluci Sdtdnd,pec â¢dto.mo! te,crc- Pldcetbic ft:ire,(jià iftt refurreâià Cbrijtufdm pc dccipe ex boe loco.ReptrreiSto Cbrtfti «jt exuftitdtio,qud deus pdter exufcitduit eumcfoluit à do!ori K« mort!«. Soluti« : bicc uox uotdt, Chriftuin ligcttu 7 fupturn jùijpe. Aftobftcro,d quibushoftibus{ ReÃ^ondeo.A dilt;tbolo,morte,crc.
Doloribits : Apugecumiftis nebulonibusc^hiereti ci«,qujZKglt;i»t ChriftufenftjJ'einfirnutdtescr peccutd g 4- no)b-lt;t
«34 erasmi sacëârîi schol. noftra tyrannident lt;îiaholi,pcccati, mortis çyc . Hebroos 2 Po/leaquà miÿturpueri cSniertiumhabdi^ cum carnecy fiinguine,(y ipfeÃmiliter particeps {ins ejl eorundetnAbidem- Nam lt;]uod ?y ipà contig tentatum e/Je,potefl er his, qui tentantur fuccurrert' Item. .i-.cap.Sed tentatü per omnia çrc.Dolores, quiU fenÃt ChriÃus ex noflrts peccatis, putchre defcribi^ Pfal.ly.ii.çy alij.Enthymema. ChriÃus folutui eflî dolorihtis mortis : Ergo chriflui fenÃt tyrannideiH mortis. Mortis: uno hofle poÃtocrpro reliqKt^ ut pro diabolo,peccato,inÃrno O'c. Enthymettul-
Cbriftus folutas eà à doloribus mortis : Ergo Chfi Ãusamplius nonagitur morte: ergo ChriÃustrium^ phauit eye.
Eà quod I'mpoffibileerat tenen' illuni à morte.
Q«/d Ãmul deus er at,non tantum homo : tmpo/à hile ergo flut deum teneri cr uinci à creatura,et ab im pote,ntioribus hoÃibus. Impoffibilitas petenda ueniti diuinitate chriÃi ,qua fitit potentior diabolo, peccato cyc.Enthymema.ChriÃits Deus eà : Ergo ChriÃunt If neri à morte impo/ftbile eÃ.Ite ah omni potentia chrù fti ut Dei Enthymema. ChriÃus eà deus omnipote/Ãâ
ErgoChriÃus non pottùt teneri à morte.
Speitanl
ÃN ACTA APOSTOLORVM. loj
Speddiit hue probabiles illx rationes.impotentior «O'» prteiudicdt potentiori. Aliqua potentia prteditus, non poteà tenere omnipotentem.
Vel erdt iiKpoÃifcil« : pilicet propter promijjïonet de refurreilione C hriÃi Ãtildf ,quM nitc orAne pond Petrui exDrfuiHwpfdlteriu.Teneri-.Ãgndnterhoc«lt;r fco utitur, ut decldret,dliud effè dlt^w^ndi« dgerefub morte,QT dUud eÃe teneri d morte Ãmper.
Morton ut unum hoÃem ChriÃi ponit pro reli«
^«is. Dauid enim dicir.
NeqâJtdexfuocerebro dixijfe uidedtur Petri«, Je refurreäiotK ChriÃi, mpoffibile fiterit euin teneri d morte,dddit fcripturuc dutoritdtem. Enthyme md. ChriÃum refurreäurum prfcJixtt feripturd :
Ergo ebrijium teneri à morte jiiit impojjibile
Dauid enim.
Aetiologid db dutoritdte fcripturic, chriflumrefur rexiÃ'e nec potui/fc eum teneri d morte.
Pfdlmiiiii. ec{«o buec uerbdtrdnfcriptd funt,pre* clt;ttori««eÃ,tnqMoprecdtttr Cbrt/lu« pro bmJitdte fud,z^ contrdfuothoÃes : mdxime dutem contrd mor tt^potentidm,nefubiüdÃiecumbdt,fed utd morte re» furgdt «idor. De eo ; notrtbunc. 15. pfdlmuin pro prié pertinere di Cbri/lMm.
Prouidc
»c« ERASMI SAR CER JI SCHOL.
Providebam dominum inconfpcdU meo fcmpcr.
Fid i hfc uerba fuiit in Chriflo,lt;luibui declärät/( non dubitdÃe de prteÃdio dei patrts ProuidebS : id efi ^udnt^M M^u:lidbdr. Oilendit Chriilui fe in ipÃf dtf ^uftijs Ãfum eÃÃ: deo pdtri. Prouidebdm dominu cori mefemper id eü,hdbebdnt dominudnteoiulosfentptf
(^loniam à dextris eft mihi ne commouear.
I^etiologid perpetuiefiduci£ Chrifli in deunt pdtti Ãtmptd d prdfentid dei,qud perpetudmfilif Ãui curdiit Hÿt. fi dextrts eà ntihi : id e/i, duxilidtor meut. DeX^ trdc reprtfentdt duxilium pr^Ãni. Ne commo«edr : ii eÃ^ne inciddm in tentdtionem,in ([no fm cumbam. Propter hoc lactatum eit cor meum. Sequitur fidei in Deum pdtrem eÃvättt, qui eà pdX feulcetitid confcientu.Ad Ro. 5. JuÃificdti igititr (tde pdcem hdbemut çyc. Pfdlmo.t .Ego dormitti Ãopo* rdtui Ãum,cr exurrexi,quid dominai Ãufeepit me.NoH timebo mtlidpopuli circumddnta me ^c.
Propterhoc: quidexfidecertd perÃudà mihidt prieÃdio dei pdtrii.
Llt;etdt^m eà cor meum : Letitia ejÃduf fi dei pro -fonfcientid
IN ACTA APOSTOLORVM 107 (onfcientiaefl,qu£ potf/l eãtranquüla,ttft etidinÃ* fis pdlJ4tttr perfecutiones.
Etexultauitlinguamea.
Aîterfidri efiiiluf, confijfio fiu gratidrum d{lio» lt;iRow.io.Corde crediturud iufiiciam: ore dutem fit confifiio ad fidutem .Ei dUH dixit Ddwid.Credidi, propter quod locutiu fum.£xultduit:cottfi:fiione et gra tiarum däione. Infuper amp;i. caro mea requi cfcetinfpe.
VebeiMoitwer tndgtttefida uerbdin Chriflo, ([ui ttidnt in ipfd morte promittit fibi uitd prtefidio pjtn'j infuper : id eft, ne in morte qutdej/i duHtul 0 de mta feurefi(rreilionemedAnftgt;e: fub jfie uitje refiirre^ flionis. Quoniatn nondcrelinquesani mam meam in infer no
AetiologidÃjet à certd fide feu certd perfudfione » e[Mlt;e quod credit,]|gt;e$ expedut. Entbjmemd.
Ego Ã)ero : Ergo non dereluique$ unimum meum
1« inferno. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vet
Quoftium non derelinques dnimdm meam in infirno;
egof^ero. Non derelinques : quia hoc ccrto credo, ey- quod credo pmul cT ff'ero.Vi infirno : dni* mdm Chrifti non effe dereliildin in infirno,eft Chriftu Hon mdnfiffefubtyrdnnide di4bolt,wortw,peccati (fc
fAiilti
»o8 ERASMà SARCERTI SCHOL.
Mulct à hic tor^ueftt,quid fit injirnui : fed uox nd dpert(lt; efi,modo confrdi dd edtn priccedentitl' P^trui in fuperioribui dixit. Qjiem deiK fufcitauit feil' tii doloribus mortis,e6 lt;{uod impoffbile er at teneriib tum d morte : h£c iain probare nititur Pétrin autorité te Pfdlmijn tjuo occurrit uox infèrni,(]udm ponit pi^e ipfd morte,ut dutoritds confirmations re/fondeat fti ^udm confirmdre uult : nbsp;nbsp;efi fenfin : tjuoniam non it
relinques dnimam meam in infêmo : id efi,in ipfa mot te,unohofle Chrifli pofito pro alio. Prdterea ut füprlt;t nors unis hoflts chrifli,pofitin efl nbsp;nbsp;nbsp;proreliquif :
itdponitur hic inflrntn zx pro diabolo,peccdto,mor' te,ddmnatione,crc ut fit fenfus. Non derelinques ani' mdm medm in inflrno : id efl,non permittes me manc re dut fuccumbere fub potefldte ZJ tyrdnnide diabolii peccdti,mortii
Nee dabis fandlum tuum uidere corruphonem^
Expolitioneidem dicit, quod prioribus uerbis.Ntt ddbs fanélum tuum uidere corruptionem ; id efl, non permittes me mdnere dut fuccumbere fub potefldte Zf tyrrdnnidedidboli,peccdti,mortic,infirni,ddmndtioni( crc. Sdnólum tuum : quem tu fanüificdfli.Pfdl, 44-propto-f d unxit te Deus crc»
Viitrt
IN ACTA APOSTOLORVM. lo, VHcre corruptionent : hebraifmus,pro corrumphfî/
CHt uidere inortein,pro mori,uidere intertum pro inte« rire.tAors,injirnus,cr corrupho, hicfuntfymnymd^
Nous fecirti mihi uias uitæ.
Exwltdt Chriftus q«od prfter non permiferit eunt nanere (nb morte, infirno Not4lt; ficiüi mihi MM uit£ ; id eji ,uitd dondfli me,nec permififti me ts' nerifub morte,infirno
Rcpkbis me iucundiâtate cum facie tua.
Tempord inPfalterio udridnt,nec hdbetur tempo-rum dliquis certM reÃ)efli« '.pc cjMod pdulo ante«» prfterito extulit Chriflut ex certdfide ; nunc in fiituro e)]èrt. Replebiimeiucunditdtecumfrcietud: idefl^ q«dnq:lt;à m permiferis me incidere in mortem,tdmen tili qudndo me ex morte liberdbi5,nec fines me in morte fuccumbere. Repkbis e:jc. uerbd fidei h^ec fiint,qui' biK ckriftus certdmfibi liberdtionem d deo pdtre pro« mittit lMc«nditdtem opponit terroribus mortii.
Pdcie tMd : tHd pTtefcntid.
V hi fratrcs hceat audenter dicerc adâ'Of .
OccMpdtiiw infiiiudtione anteuertit Petrtw cogitd' Hoiks ludieorKin contrd prodKiJldm UKtoritdtem Pfdl' mt
I»o ERASMI SARCERII SCHOt. miprorefurreÃioneCkrifli^ne iudjei uerbd Pfalinf fgt;erfon£ DMidis tribua/it, eei de Danide diéîâ (jà obijcidnt ,çr non de chriÃo. Summa efl occupatie ua: huiui inf!nuationi5,firoduâa uerba Pfalmi,de refl^ reâione Chrtfli efle intebigenda ; item efle uerba Cbdi fligt;non JDauidu ; id quod etiam certii argumenlii à fli nu coüe^isprobdt-Doeet PetriK fuo exemple,ut prtP dicdtores diligenter inuigilcnt^nc truncdtd dicant ,fc^ explicent fummo ftudio confcientids^cr dbigantfcdif dald extruncdtis feu obfcurn dcceptd.Virifldtres : il fnudtio necefldrid dpud oflrnfos ludieos. Audenter : H here. Depatnarcha Dauid.
Patridreh£ uoce dttcntos reddit.Quid enim dulciiif Audiri potefl in ditribtn pofterorum,qudm pdtridreb^ rum recorddtio Æ Quod defurnfius eft ÃC fc puitus fepulchrum eius amp;'c.
Probdt dÃgnif Petrus,præcedentid Pfdlmi no e^ft inteüigendd deDduide, fed de Chriflo E-nthymemdti Dduid deÃinäui efl,cr Ãpultin efl,cr fepulckruiH eiu^ dpud nos efl ufp in hodteriium diem.
Ergo Dduidif non funt uerbd Pfdlmi de refurredi^ one. Ahud.
SepuUhrum DdUidis quod dpud nos eflfleftdtur DÃ * uidem nondum refurrexiÃi ; Ergo uerbd Pfdlmi de refuf
IN ACT A APOSTOLORVM «i» refumilione non poffunt Dduidi tribui gt;
Ratio eft, qwu nos omîtes credimiw, in fepulchro t[Mod 4p«d nos eâ.Da'iidem (tdi)Mc requiefcere.krÿif* , menta à pgnis, «t lt;«lws ftwt infirma : ita boc prlt;c» fens Petri drgMmcntuni 4 fiÿiii duélum, coram huma^ nafapientia p^rMW jdrmi b^bet. Ex Jimplicitate argu mentorHin/ommendutor nobi^ fimplicitas Petri, q«« in prf die «tore finnma uirtus eft.
Et fepulcbruin eins eft etpwd no; : fub eafide, quo4 (rediintis D^widcin in lUo fepnlcbro ddhwe requiefeere
V/t|; in bodiernum diem : 4 circKMjiuntiit teniporiî moMet.Ndni ztX teinporrf bjbent ntowendi «1res.
Propheta igitur cum effet.
Ali4 occupatione obuidm it tacitäS cogitdtiont ludifl orHm,cr tali.si pricdifl« uerbaPfalmi nonfunt D4hi dis 4Mt de perfoJiit D.t«idts intelligendd, cur ergo D«» «id ill« locutiM ejt CT qwomodo potuit rejurrefttonew Cbri^li prifKiderefRcj^ondet Petrus occupatione à de core ex projèjjîone,jà ôl« promijj'tone Dauidi de Cbri Jto,cr4poJ?ibili Efitbjnnein«. Ddutd propbet« |wt:
Ergo D«Hiddel)Mit propbet«re de Cbrijto refitr reólioiie cbriÃi. Aliud.DaMidijùét«/«it promiÃ'io de cbrijto ; ErgoD«»ide decuitloqui de Cbrijto,rff«r rcdionejcr rebus«d cbriftum pertinentibits. Almd.
D«uid
«it ERASMI SARCERII SCHOL.
Danid fn-opheta jùù : Ergo Däuid potuit proâui^ re fiiturd derefurreâtone Chrifti. Propheta : qui bil tebdt priudtdfreueldtiones rerum /itturdrumd deo uddtdf. Prophetd nomen proÃÃionis eft, è quo p f trK$ colligit decorum,quod pr^eiiitit Dduid prophetans Chriüo zX' Chriibi refurreâione. nbsp;nbsp;Similid funt dr^
mentd 4 proÃÃione duâd. nbsp;nbsp;Hic medicui eè ;
hic ex decoro curare infirmes debet. Aliud.
Hicfdrtorefi: Sdreiatigituruefies, Aliud-Hie epifeopus eJi : Vigjlet ergo pro ecclefia. Et fcirer,quod iureiurando iuraflèt illi deus.
A promifiioneDduidiJà ôld,coîligit Fetruj JecorS quod decuerit Dauidem loqui de chriflo, ç^fic etiiOU de refurreâioiie Chrijii.
lure iurando : de quo uide s .lib.Regum cap.t, Jurat deus non fud,Jed nojlra caufa, ut infirmittiti nojlrlt;e fitccurrat.
De fru(flu lumbi eias.
Chriiiits ex femme Dauidis ndfei debuit : unde busDauidis appellatur-Mdtth. i.dd Rom. i. Qni getit^ tus fiiit ex femine Dduidis,fecundum carnem.
Diligenter fiieéid biCC «crt4 ; de fruciu lumbi eiiKgt; tontrd wuos z:^ ueta'ts htcreticos, qui negant cbhftif
carnetH
IN ACTA APOSTOLORVM. ui
, tArni fudm ex Marw funpfijf i/ed ex ccelo fecum des portdjje eA'n,AUt diuinitatein in carnem mutatdm eÃ^e.
Sedere : er b jc ucrbum «rgendunî ejl contrd Ept= cwrcos bmticos, lt;|Mi ddferunt Chriflum e)/c ociofunt regem : eft enim federe hoc in loco dflioiiw Je» regimiâ^ nis (tlicittiM McrbMm.
Super federn eùcs ; er b^c ftgndnter di£ld funt, ne putes regnum Cbrifti/iretdntum fuprdnubes : uerunt bk etidra in term ubi regnduit Dduid. Entbgt;memd.
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftm fedet fuper federn DduicJiS : Ergo Cbri/li
regrtum non eft fuprd nubes tdntum-
Praeuidens locutus eft de refurre« (fttoneChrifti.
Colligit Petrt« po)?ibilitdtem in Dduide,ijud pot«tt propbetdre de refurreélione CbriflbCT prlt;f«i4ere edn dem,(luid propbetd )wic,cKiiM oDteium eft, propbetdre çr proaidere juturd. Prtcuidens : ex pnguldri rcues Idtioiicddeoftiid: «et præuidens : fcilicetin ftâiritu. DerefurreiSione Cbrijti ; uei'bd inftituti præmntit Pe« . triKjCT' uerbd è Pfdlmo conprmdtorid poÃponit.
Q, tod neep dcreliclus eft ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in inferno.
Expolitione didit er werbdconfirmdtorid Pfdlmi, gt;nbsp;refurreilioné Chrifti circwloquuntur dlijs uocibtti * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b Ne^;
114 ERASMI SARCERII SCHOL.
Ne^j derehifli« cfl in in/irno ; id e^t^non fuccutni^ fub tyrannide diMi,peccati,mortif,crc.
Neep caro eius uidit cor* ruptionern.
â Et bæc per expolitionem circumferibunt refurixitio ' C hrifli. Sentâ¬nti£ h£ expoliiic£:.ncta/it copiM inprophetd, Hunc lefum.
Epiloguf de refurreilione Chrifti cum notdtiotlt qudddin. Hunc lefum : de quo Dduid uaticinatus eS i uei ait.Hunc ïefuin : fcilicet,qi{i fub tyrannide diabolb pcccdti,mortti,C^c,i4cuit aliquandOf
Rcflifcitauft. NotAt hoe «erfccFetri«,cbrtâ Ãum detentum jùiffc cdptiuum à didbolo,peccato^çy(gt;
Refufeitduit : uidelicet tdnqudin mortuum er op* preffum d fuii hoflibui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deas.
Refurredio chrijii opia e^ potentie pdtris.
Cuius omnes nos teftes fumus.
AHegdt fuum oÃieium Petrm, ne temeré er prdtef officium uidedtur loqui de refitrreilione ChnÃi. Apo fioli ab und pdrte re^ni ChriÃi: nimirü à rcfurreHiont deferibuntur. Sunt ergo Apofloli tefles refurrectionif chrijii. Refurreiltonc ponit ex inflituto retrt«,pro rt S'io chrifii, er ont/tibui rebm dd hoc pertincntibuf.
Vida
IM ACTA APOSTOLORVM nj
Vlies etidinhic «tb exemplo Apo/lolorum,quid fint pr^diCiXtore; : fi:ilicet,tefles refumilionis Chrifii. Re fiimuiionis uoce cr non alia utitur Petrus, quid ont/ nisjilM nojlrd in refurreólione chrifti cofiitit : qui nun P no rcfurrexifiit, nos nondu eponiM liberati neq^ relempti. Teflisuox difcernit inter Apofiolos ChrifiMn,de quo tejiantur Apofloli.
Dextera igitur dei exaltatus.
Refurreélioni Chrifiifiibijcit Fctn« afcenfionenit ' cuiui idejn e/t ufiis cuin peptone cr refurreâio» ne ; uidelicct quid afcendit Chriiliis ; igitur uerus deu4
Dextera igitur dei exdltâtus efi : utâ pdfiio chrifii uni cunt refumiiione non contigit terne rèjfte nec afienfio eins ; pr£teredficut refiirreiüio jùit «pus potentif putris : itu dfcenfio.
E«tbgt;me)Hti Dextra dei exaltatus fiiit CbriÃus;
Ergo dfcenfio Chrifti |Ã!t potenti.« patris opus.Dexa tera «otat mdgndin potentidm,
, EtpromüTionefpirituflandi ac/ ceptâà patrââ.
Pro cjua CbriÃus orauit patrein,ut witteret Ãsirit!» fdnélunt ApoÃoUs. Et prowipio/iejpiritujJauÃt ac^ cepta à patre ; id ell/ertus jà flus à pâtre, quod ejfet mifiurus Apofwlis j^iritumfinilum.
lt;â¢*»
11« ERASMI SARCERII SCHOL» Effudit hoe quod nos nunc utdetis Gaudins.
Accommoddtio ad inflitutum, utfciM, cur Petm^ alterdfud ordtione dicere uoluerit de f'dÃione,refurr(* âione,^ djeenÃone ChriÃi: uidelicet propter occdlt;' fîonetnponendam ob oculo5,ex qud deueruc ÃiiritHjÃf äui ad Apostolos,tdq; ex pcrfoiia chrifti (. pojiqudiil prim oÃendit,lt;juomodo ex promÃtone pdtrts,ad Af« Ãolos Ãgt;iritujfdnäui tniÃui foit ) qui pdjÃtf eÃ^refurft xit,cr dfcetiÃt,in hoc,ut mitteret Ãiritumfanäum poÃoIts.SimihiÃre eà locuiPfdlmió^. AÃenditiigt; dltunifCdptiudnt duxttcdptiuitdtem, ut dond daretbo* mtiübut : id eÃ,remittmt tUisÃgt;iritumfdnäum.Et uerd non po^fremut eà afeenÃonii ChriÃi Ãuiluf,ntif' Ão J^irituÃdniüi.
FindUs ergo fcopiK Ãiit pnediilorum de pdÃione,rt furreélione,cr aÃcenÃwne Chriüi, ut probaret PetriKlt; perÃondChrijli(Ãcut apromiÃione pdtris probdiK* rut) Apoliolos non eÃ'; ebrios ex uino,nee loqut uar^ lingui5,quid ebrij Ãunt,nec Ãc libéré nbsp;nbsp;cum commotio
neconÃteriuerbum ex ebrietdteut cdufd,crc. Ãed qtdi ClrriÃitt paÃ''ds eÃ-,refurrâ¬xit,dfcendit in coelum,çj'r( miÃt Apoüolis ÃiritumÃdnäum, quo repleti Apofloligt; loquuntur uarijs Unguis,libéré nbsp;nbsp;cum commotione ci
Ãtemut
IN ACTA APOSTOLORVM. 117 fitentur ucrbtm,cr alia nbsp;nbsp;nbsp;alia/à ciunt, qu£cunq; fo*
cimt. Effudit poft afcenÃonem futon. Hoc ijuod MOJ «une uidetii zbT : id eft, quiequid agunt çf /iciunt Apofloli. Enthymema.
CbnjliwnjtttendoÃjtritMmfitnftKm Apo/tolU fuii, Mtorefl omnium ailionum bar«m in eis :
Ergo ebrietAS non eft caufa neq; uinum.
Effudit hoc fcilicet,^ miÃt ApoftolU ftimtumÃtn^
und cît ilio dond,Qr huiufmodi dftiones cbri ftmenimmittit iuxtafuumofticiuni j^iritumÃtnäum, lodnnti 1$. CT Id. Vtdcti5 er ituditis : id eft, certo cr cor dm cognoftitis dtq; experimini.
Nonenim Dxuidafcendit incÅlos.
Vt priCcedentiit uerbd Pdlmi i-,.non de D^midw re= furreilione.Ãc nec hdc 109. Pfdlmi,dedÃenÃone in cce loS,deDd»ideiiitelltgendi(/Mnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g
Aetiologid occupdtiud cft,qMet pricuenit Petri« co« gitdtionej ludforuni contrd fequentem locum PÃdmi de dfeenjione Cbrifti,qucm ludlt;fi de Duuide tdntât in^ teHigebdnt.Chriamp;uf Mdtthiei2z,cdp.intcrpretdturpr£ fentemhuncPfdlmi locum,contru ludiâos lt;ib/ùrdij?iraè errdntes cired pdtrem Cbrifti. Non enim extrema d.b/ furditi« ejl pc urgumenturi t
b à ebripw
118 ERASMI SARCERII SCHOL-
ChrijiM ex feinine Gauidis näfci debet : Ergo chfi ÃM ejt purM DduidiiÃlius,^^^ prictered non dein duf filiu^'Cei. p crró M nunc ibi CbriÃtn uÃn eft pr^i^ fenti loco,coi;trd dbfurduin iudi£omm intelleóium ,Ãc PetriK hic utitnr,(iudn(ludmin dinerÃs propoÃtis ehrt fiai circd qnieÃione,cuiusÃtiu'sÃt ChriÃin.Fetrui cir» cdprobdtioncdfcenÃonif ebrifli. Argumentü ludio rum^cü quibtn Petrus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hdbet. DMtd loeutufeSt
de dfcenÃone: Ergo Ddnid dfeendit. Contrd drgu^ mentdtur Petr-in cx dbÃtrdo. Eiduid prophetdnit: DP xit dominai domino meo,fede ddextrif men : Ergo D/l uid non dfeendit. Kdtio petitur db dbfurditdte^ Siqut*' dem dbfurdtim efl b.ec uerbd dd Ddttidem trdhere,qiiP buiDduid non de fe,fld de Chriflo loquitur. Ait eniit( Dixit dominuiDominomeo,fede 4 dextrinneis,)^:. Noff dit.Dixit dominai mihi,fede 4 dextrif meis.
Dixit a.utem ipfe.
ConÃrmdtio 4 uerbis ipfluiDduidii, quodlpfe non ]refurrexerit,fed Chriflin.
Fortiflimdfunt drgumentd,qult;e db illii ipfls pettiip titr,contrd qucis nos dgimns.
Dixt't dominus domino mco
Pfdlmin 20^. efl generis demonftrdtiui, qt continet defcriptionem regni ü' fdcerdotij Chrifli.
Dixit
TN ACTA APOSTOLORVM. i«9
Dixit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uerbi-s duo agit Dduid. Co
Ãteturfe minorent eÃe Chri^o,quid dominum eum uoquot;
: CT teft.etur non ÃÃd chrijlum refurrexiÃi.
Doinifliw : dcKS patter Cbrijto filio regnum trädidit f ft ilüt« regni dutor.
Reg/iMm boc 4 pdtre dcceptuin,Chriflui circd noââ uiÃimdtentpord,rur[ttmtrddetpdtri.i. dd Corinth. 15.
Donwno meo, Chriflo : ergo non mihi Dduidi. Sede à dextris mcis.
Id e{l)Ãmul rcgnd ocqimli potentid- Sedere d der Khâi« dei pdtrii,eÃiilufeà dfcenÃonis ChriÃi, lt;juc po= tiit pro ipÃi äÃcenÃone. Enthyinemd. Chrifto dis xit pdterjjede 4 dextrii mfis : Ergo ChriJIi« afcendit^
V dkt drgumentunt db eÃtiiu dd cduÃdtn.
SedÃedereChriflunidddextcrdmpdtris eÃe fjjr-fliim dÃenÃonis,qiii cdmÃeeutM eÃt,fdtis oÃe/idit Apo PcItw,4dEphff i.CMmfu/citdrctewm ex mortui,çy federe Ãcit dd dexter dm Ãudm in ceeleÃibtn. Sedere re gndre efl. Dexterd pdtris notdt nec^udlem potentidnt cum pdtre.Sedet ChrijlU'S dd dexter dm dei pdtris, hoc dVegit,defendit,o-tMetilt;rcMmpdh-e; ergo non dgii ChriÃui dd dexterdm dei pdtris ociofum rerum mor» tdlium J^eiftdtore)n,/i£Mtc«m{ing«nthomines epicurei vfecuri.
t»
Hdbes
il
tîc ERASMl SARCERII SCHOL.
Hdt« hic defcriptionem regis ChriÃi,i}ui eft for dd dexter dm dei pdtris in icqudli potentid nbsp;nbsp;rcÿ^ i
mine cum pdtre deo- Ad hoc federe dd dexter dm dt^ pdtris,[gt;rimum eÅpit dperte regnum chrifti. t^otdn^ cr hlt;ec uerbd : fede d dextns mets peripln-dftn re^ ChriRi, (juod conftftitin fedendo dd dexterdm deipd* tris. Sede d dextris mets : en ejftâum dfcenfonis Chfi fti,nouum regnum.
Donee ponam im'micos tuos fcabellà pedum tuorum.
HiCc dgunt de tempore duraturiregni Chrifli,quod durdbit ufti; dd ftnem mundi hic in terris. Vide Apo^ ftolum 11 dd Corinth, ij : moxfinis,cum trddideritrt^ num deo,cy pdtri,cum dboleuerit omnem principdtutit et omnem potcRdtem dtq; uirtutem. Ndm oporteteuin regndre,donec pofuerit omîtes tnimicot fub pedes juoi
Donee : dd noui/ftmd tempord : ergd hoftes ChrP fti durdbunt dd finem ufcj;feculi: ergofiffnentum câ Chilidftdrum opinio,^ud fingunt Chrtftum hie in terâ ris dd mille ufq; dnnos regndturum in omni genere det licidrum,extin{lis omnibus dduerfdrijs ; ergo ftlfde^ Andbdptiftdrum opinio,qud ftdtuunt futurum, ut dntt nouiftimum diem purgetur eccleftd db omnibus mdlK 4c impij s â Pondm : fubiugdtio aduerfuriorum Chrifi fÃ
IN ACTA APOSTOLORVM «a eft opu-s potentiæ pettris Scdbeüi uoc c Ãgnificdtur eX' trcmtn interitui dbie^iiÃimm bojhum lt;lt;hnfti-
Cerîtrtimè Iciat ergo.
EptlogiM concionis Petri-Jn quo præcïpuii repetit : nimirum iefum crucifixum^ejje lt;iowin«ni chri/iuti» dDeo pdtre cofhtutum.Conftdtuerô hic epilogtu dd' bortdtione dd fidemgt;ut creddnt in eum^quem Dem pd ter conftitMit dominum Chriftum. CertiÃime : ex» trd omne dubium eft, lefum crucifixum ejfe domirtum O' Cbriflum. Sciât : etfi quiddm contrd confcientidtit feirenolint : Ergo quiet lefiwjttituir commonftrdtut 4 deojdecletrettm uirtutibm, prodigi^s^O 4c MeJ?ieM ; quiet petjjm e/l ex deÃnito conÃlio o prd feientid dei : quiet refurrexitj^uid dÃccndit, quidcon/U tutiM eft etd dexterdm dei pettris cze
T Ota domus Ifracl
Q»iet grdtidEudngelij uniutrfdlis eÃ^o contingit Ãne perfondrum rej^edu.
Q2.»od dominum ÃC Chriftum fecit deus
id ejl coinoiiftret»'t cr decletretuit multis uirtutihM prodigijSjO Jignw.Domittum : jêcit ut potens Jit con rdfuosboflei uincere â¬05,0 uidosretinerefubiugo.
Chrijlunt : utdgdtregemoÃtcerdotemÃinul.R.e h 5 ge»«
tiz ERASAII SARCEPx.II SCHOL* g5,Kt regcrtjtef Jt«r ct di/tndat. Saccrdotyit intercédât crc-Voce dni oftendit^çyquot; ïefum deu ejjcâ
Plane Xefam,quem uos er uciHxiltï^'
Cu-intjnim contemptain dbteildm [^erfand co* fdm oculii ue/ïris,cr extreme male adficidm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢'
ntdgndmem^hdÃinhäbethoc pronomen . Quemvof crucifixiflts â¢. reólèmonetPctrin depeccato, duóltiri^ Judxos dd poeniteiitidm. Difce hic c^u£ ratio Ãt coi^ uertendi peccatores'.fcilicet diligenter inculcareeii peecatajCf Ãepe ob oculos ponere, c^ui enim non af noÃet Ãe peccatorem elÃe,is nunqiùm confiigiet ad tiam. l^ihil dijÃmulat hic Petrux : ergo peccata hoii^ num diÃimulanda non Ãtnt,dt aperte pr£dicandd.
His autem auditis.
Hdilenuf conciondtui eà Petrm de miÃione Ãifb tuÃdni,di,pdjÃone,refurreaione,cr dfcenÃone chriÃi^ itein,de Ãudu, qui dÃcenÃonem Ãecuties efi:Ãqidtaf nunc,quid concicne Ãia expedierit Petrus,zx quomo(ligt; ignitd fudlingud,hoc efl,efÃcdci prddicdtione comtnol uerit homines duditores ddpa nitentidm. Effcäü igiW qui Ãequi folet prjedicdtionem uerbi hifi Ãgt;eäd,qui fan( non leuis eà : imo qui eà compungere corda auditor^
Commendatur hoc eÃcHu potentia uerbi,quod non in uanum pr£dicdtur,ÃdÃmper lucrum aliquod
Efi
ÃN ACTA APOSTOLORVM. nj
Ept. 5$.Et cjHomodo dejcendit imber,^^ nix de ccelo,et tUitc ultra non reucrtitur /ed indriat terranJiCt tilt £(tm,cr germinare earn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dat fernen fercnti,
er pttnem comede(tti,pc erit ucrbum TOcM)n,qMO(i cgre dietur de ore raeo : NonreHer'etur Jd me uacttunt,fed ficiet qutccunc^i moImIjCT proP^erctH'tiir in bi;, dd qttx mià illud. Sf d de uocali çr iKo ditdibili uerbo, qttod egreditwr ex ore fâr£dicatoruin,aUj funt propin(jwo= res loci de potentia eiia : ctd Hebroos. 4- Viuuf enint eà fermo Dei or ejÃcax, er pe/ietruntior qitouis ght* dio dcuto Mtrintj; incidente, qt pertingens ufq; lt;id di«« ponem animicÃmuldcÃyintuicoinpdgumcli ernte* dHHlt;tr«m,et diferetor cogitationum ey intentionu cor dis czc.Pcrtinet hue c[uocp bonit pdrs. lo .cdpitls ad Rom.de potentia uerbi uocaln cr' dudibtliâ,cui tribuit Pdulus ut caufe,fidem. I^it enimdides ex dudit« eà : duditiM ueti-o per uerbum Dei. His dittcm duditti : en uerbum ut cdufmin compnnflionis cordium.
Compuntfî à funt cordc.
CompHiidio cordiM eÃrdiw e^ uerbi de poenitentid dgentis. CompMngt corde contritionis eà dltcriin in poenitentid partis. Compungi corde eà dd duditu uerbu uinci in confeientid de peccetto, iniqMitdte,et iniuÃieid. Et dixerût ad Petru ÃC reliquos Ãpo.
Hfc
ERASMI SARCERII SCHOL.
H£c fidei fuut uerbd älteriui in pcxnitentid partie qud ludici fe rurfum erigunt dd grdtidin isr rem/fiottï peccdtorum^ Hdbes hic definitionein pacnitentiit pdrtibuf.Efienim pa:nitentid,compungi corde prof' ter peccdtd,cx'fide fe rurfum engere dd peccdtoru tniffionem.Cernii etidm bic grdduf quofddm coniicrf onii-Priinuc efl dudire uerbum dei arguons peccdW' fecundus ef{,compungi corde propter peccdtd : tcrtiiigt; ejl,in(juireredâ¬rdtioneremif'ioms peccdtorum, etidm credentes incbrt/ium fecputur,
Quidfacieinus uïri fratrcs C
QUicflio de medio perueniendi dd remiÃionempf^ edtorum-Verbum jiciemus oÃendit nos naturdÃc äil Ãäos eÃe,ut fludedmus operibus mererigrsttid. äJ«* inhitret nobts operum iufiicid.
Petrus autem aitadilloF. '
ReÃonfum Petri efl de medio perueniendi dd lt;tm feu remtÃtonem peccdtorum. Et quan^uam dgof^ pcenitentidm,c^ bdptizdri,Ãnt t^Uddam medid et oc(^ Ãones dd grdtidm feu remi/fionem peccdtorum, tam^» grdtid feuremiÃ^io peccdtorum, ex opere operato,noll conftrtur propter lUd medid çr occdÃones illtu. mt(^ rim hoc uerum imtnet,Ãdem alter dm in pÅnitentidpââf tem,renu]fionem peccdtorum ut effräum bdptifmo
nexUiU
IN ACTA APOSTOLORVM. «5 nexum impetrdre, fed non nià impnhtiue^ad Rom. 4. hoc eR, non propter fidem ex opere operdto^taiKjudnt propter optw. PÅni tcrttiam agi tc.
Vnum hoc medium ey prtccipKwm efl ad grdtidm feu remijf loriein peccatorum.Eà dMtem agere pormte/i tidm, Holere de peccutó ex corde, çyfide afliraread grdtiitm feu remiflionejn peccdtor«m, lt;)«(£ felt;^uitur no ex opere operdto,Mt fuprd.
Etbaptizetur unufquifc^.
In Ãgnum uos ferio poeniteiitidin dgere,ferió dolere de peccdti6,cr credere ferio grdti£ lt;td nouitdtem uit£ ^Iterum hoc medium efl ad grdtidm ej- remiffionent peccdtorum necejjdri»in,non (JMO jrapetratHr dnnexd bdptifmo gratidfeuremijfio pecedtorum ex opere opc rdto,fed in quo jides imputdtiuè impetrdt gratiam feu remiffionem pccc.itor«m.
Et Cbrt/ti« bxc duo medid coniungit, Mdrct.i^.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qui credident cy brfptijcutiw |uerit,fdluu5 erit. Edde
( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;medw quii flmpliciu^ fle proponeret.Duofunt neceffd
t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riubominiuolenti Ãeri Chriflidnus-CredereEudngelio
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;d iuflicidm,cr pmul incipere noudin Mitdm,cuiw Ãg
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;numeflbdptifmM.KeüiÃime co^iungitur pccnitentid
çx bdptifmiu, quiu bdptifmus pocnitezitiicjignum eft t Ad (tflionem poenitenti£,qu£ eft contritionii, non II nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folum
«
izs ERASMI SAR CERII schol; folmt Ipeéldc imimtdtio morum, uerum potitn itiwni imf ictdtn,propri£fiducie in opera,fanilimo/iilt;£ pro^ pri.e orc-timnutatio.
Vel baptizetur unufyuifey crc.id e/ï,credat EudH' gelio cz Chrifio : ita ut uerba : agite poenitentiam,tlt;tH turn de coijtritione altera pa-nitentite parte agant : blt;e( uero ; baptizetur unufquifq; crc.de fide ut altera pcd nitentiie parte quare baptifinat^s figno,quod eft gratis fignuinuoluitPetrui compleilifidem,qua impetratuf gratia .Senfiif igitureft huim loei Duo fuut uobii ut' ceftaria.Dclere de peccatis,feu immutare animumcMH extern.e uit.cmoribU'S in melius, er credere chriftofoi Euangelio.Vndecr Chriftus dixit, Marci.i.Refipifd te, 0' crediteEuangelio.Vnufquifq; ; quifij;project pus habet baptifmo.
In nomine lefii Chrifti.
Baptizari in nomine tefiu chrifti,eft baptifinatis fii no teftarife Chrifto credere ad remijfionem peccator^ item baptizari in nomine chrifti,eft in baptifmo pif Chriftum recipi in gratiam Eft enim baptifinus paüS feu fixdus grati£, quod init inter baptizandum nobà fcum ebrijius. Poff unt c^ uerba Ãin nomine cbrifti) intelligi de fiirma baptifinatis,breuitatis gratia à PeW
una perfona Trinitatis pro reliquii dudââ
baf
IN ACTA APOSTOLORVM, 117 tui po/iU Mat. ultimo hisc Ãrma à Chri/îo pw/chpa ta eft ; fc((pti:çdntej eos in nomine patri'S,CJ'fiUj ej ntHjj4«di.Inremjffîonem peccatorurn. .. nbsp;nbsp;Ejjrflw pdrtii pofnitentiiC ipftuifidehremiftio pec
cdtorujfi : itemeijr^u^ baptiftno rfnnexui.Sed b(c non contingit, «elt;jj propter fià em ut opiw opcrdtom ne^ propter bajptiftnu wt opiM,»crMm intercedente fide per iripMt(ttioné,cl»f promijfionc He remiff ione peccatorii apprebendit-Euanefcit bicftntcntia ScboIeffhcorHjqiu j dicwnt facramenta ex opere opcrato iuftificare,autcö=gt; Jtri'c remiffionem peccdtor«:« etiam fine bono mot« «teutiSjboc jide famenti^ e«t.
Etaccipieris donum fpiritufiancfli
Pa!cbrè diflum eft^ailionem pccfiitcatidC ZT baptis mai« ad rcmijfionem peccatoratn fe(lui Ãuntaiapnft«
Sic enimdaturft!iritulfan(liif .Plt;xnitcntia agenda ^ft : Baptifinuffiifiipiendui : Eaangdto credcndam eft fides apprehendit Cbri/fam ; CbriÃi« rcmittit peccat4 ZX Jimal doJMt JJgt;!ritumpwdum. Valde cotnmcriddtar bic baptifiniw,(iaem fequitur ft^iritujfandtw.Stc Mat» j.lcgitar de bapti/îno Cbrijli,ciaod ad eum coeli fe ape ruerwtjCZ Ãgt;irit«]pni5li« defcendcrit. Commendatar Z^'hicfides cumfm efjèdajCUîîiremiJJîoMepeccator« ^aan feijaitHr J^tritajyandai.
Accipi«*
,i8 ERASMI SARCERII SCHOL.
Accipietis : per Chriflum,qui dat ac mittit f^^n^%in.Accipiet^s : ex gratia.
DonumÃgt;iritujj'Mili : ipfum ut donum, hoc eft, con/irmatorem,obÃgnatorem,duiloremin omnem ritatem,re£lorem,crc.zr dona etui.
O BIE C TIO : Ergo Judiei non habueriu^ fpiritumfanitumjcjuando compunäi funt corde, quoi fanefpiritujjanäi donum efi f
RESPONSIO. Habuerunt ut.Uluminolo' remjfed nondum ut confirmatore ey obÃgnatore,^C'
Vobis cnim eft promillto.
Aetiolo^a adbortatcriaad fèftinandum, ut tuif* f^iritumfanilum accipiant. Aetiologia Ãc argumeitf includi potefl. Vobii Ãda eil promiÃioj^irituÃanlii-
Ergo uos ÃÃinate,utÃgt;iritufÃtn0liÃatii participé'
Tradari hic debet quteflio de pr£rogatiua Jud^oo^ rum,qua hic tribuit Petrui JudietspromiÃionem Ãfifi* tufÃandi. ApoÃolui ad Rom.}.ex prterogatiua tri* buit ludansoracula dei. Ait eniin.(^nid igitur habet i» quo pr£cellat Judfuf aut qu£ utiltt.u circunciÃonb i Multum per omnem modum. Nam primum qiadoU tllud,quod Ulis commiÃquot;i Ãint oracula dei. Ad Roll' 9. ex pr£rogätiua multa tribuit Iud£ii Paului. Aitt^ nim-Quorum efi adoptio, er gloria er tefiamenta, *0
IN ACTA APOSTOLORVM. «? legis conÃitutio,amp;cultui (gt;romiÃion£s,lt;juoru Ãunt p4trcs,c;â tj ex. ([uibiii eil Chri^iis fccimduin carnem* hms dwtejïi jùit bmi« pr.crogttti«ÃdpMf{lK(IieoS bic feq'uns. DciW ded«â4t promiÃione de ChriftOiqud^i re oportHit ejÃc ccrtum pop/iÃHm, in quo proiniffio üld cuflodirctur er aliquando reueluretur. Eft et bic finis omnis cultus dei er omniwn cevemonidrum dp«d I«3 (ilt;eos,qitf in hoc ddt£ ficrunt ludaico populo, uteuÃto dtretur promiÃio de Chri^lo,erCâ nbsp;nbsp;VoWs : «440 ent
pbdtwij.ExcWduuturentmbic gentes tituqudm abie^ alieni à promiÃione, ad EpheÃ.z.obalienati à re puWicd lÃrdeUs,er extraneï à te^lamentis prontiÃionis j^ein «on habentes,deoqi in mundo carentes. Promip fioifcilicetfiüa. EtHlijsueftris,
Vobis er Jîlijs ueÃtris ; bis corapleflitur totHin lu« diucum poprùam generatione.
' Et Omnibus qui à longefunr.
lieft,à longe aduencrmt,ucluti proÃelyti,quo5 per eos qwi it longé funt,intelligit.
Q«idm per eos quid longé /iinMiitelligunt Gen* tes,fed m4lc,qMilt;t Petrus infia io,Capitc,primum per* cipit,Gentcs pertincre ud grdtjdin.
* Quofeunc^accerfiucritdominus deus noftev.
i Fdcit
»JO ERASMI SARCERII SCHOL.â
Vucit protmÃionem fine reîpeélit f^erfimtrum pfgt; ludaico populo uniutr!dlem,zr qiine priai fpecidtini fl* xit,ttunc in gmere ejjrrt. Et eji fctifiif,prontiÃioiieitt pdtres,fi[ios;,cr profihtos iwti^os fimulpertinere,fii^ perfoiidruin rejpeilu.
Quiddinhxc uerbd adeleclionem trahunt, utfitfi) fii^:omnes eleiüos ad proiniÃionem/fiecidre. Etfic co' hierenthiec occupdtio!ic,ne quiaproiniÃio ad omnesiii dxos pertinetyfidtint credrftwr omnei Ãre faluof, fid d tut» eleÃos 4 djiniiio deo. Et ««er4 promiÃio, qiutnl qudin efi uiuucrÃdl'^Sjtdmen elecliotii non pr^eiudicdt-
Dominm uocdbulu potentie eÃ. Dei« uocabiiliiKl priejidi/. Nofier : tjui protmÃioneÃe noftrum fidt^
Alfisctiam uerbis plurimis.
Jn fdcris librd er iüd bifioricK,tantum magis nfi cefiariaÃcitu,non omtna enarrantur^qute diâa âd Ãunt.Sic er todnnes ait cap.io. Multa quideinef ahafignafiatIefit5,erc-Ein.Suntmultaalia qu/à cit lefia, qu£ fi Ãeribanturper fingula,nec ipfi opinof mundiif caperet libros- Al /s etwm uerbif plurimii â¢' **⢠delttet,quie hic non Ãunt Ãeripta.
Teiudeab^mr.
Docebdt et infiituebdt ludatos de dodlrina-TeiliS en^ Petrus und cum alijs ApofioÃi ; ergo tefiifiedbtl^ tur de doilrintt.
IN Acta apostolorvm. o»
I TeftiÃcari pliwultcjKiJ fondit, «juitn teÃitri. Vnde i èportet te^ ficdrifit/crià diligenter docere. Coin/ I weii.ùiMrigitur tnPetro diligentid.PriCtereti,quidà te ( ftiÃcdri hfc i ie)nfoiietgt;lt;lMOâi germ^nicè dicimut, vbec weyfen ob« vberîügcii, ut /it fenfm huius uerbi: , doiflrin-i prorfm euineebut ej exp«gf»4brft ludxor«« , confcientù^t. Ãtexhortabatur eos.
J Ad paniteiittvtiîijdd iminwtutio.'iem t4m dtiimorum»
J quin» uit.c inom exterioruin, lt;id bd^^tifinu gi-jtise Ãa f gnumtctdÃiÃcipiendicii Euttngeliuirtjdd crcdefidit Cbrt/ Ão in remij?;o!ie(jj peccgt;itor«)». Et exhortm uerbunt
I compo/itMiJiprwm Ãudium CT nilt;tgn.-tin dilig«itt4»ti Pétri in/innit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Diccns.
Speft^ cr LuCiC diligentidjCjMi nunc Ãtbdit res ipp«
, lt;ld 4«« Petri« exbortctti« eà ludseos.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Saluamtni à generanonc
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifta praua.
Id eftjdd bjec exhortât!« e/l Petri« lui^of, «t pbt , «duerent à generdtioiie i/ld prdud. Petri« prudent« j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;medici oj/tcimn bic egit,qui po/l(}M.im monnit deÃalu^
tdribui , inbet nwiic cniiere non pilutdrid. Sic Cbri« Pi« Mdttbei 7.poPq«;ini in prfcedentibi« diligenter
I docuit deplnturi doilrind, id eS, de pr^cipu« Cbri« Pidn.« do^lrifW cdpittbi«, fwlâdit poîlea cdutionen»
I gt;nbsp;de
in ERASMI SARCERI.I SCHOL.
de non falutdrihtii, çr dit : Cduete i pfeudoprophetiff' crc, £tfdnc reäiÃimd eR hiec docendi uulgnt fornti frimum docere eo$ reéid,cr po^cd pr^emonere de noil reilif.Sdludminidgenerdtionei^id prdua : tdc/i, férVt mini tdm d perfonK feu doiloribM prduii,qud/n à prd^ M4 doärind.bldm hdc duo ueniunt inteUigendd noiiiinf generationis prdu^.Eddem duo coprehcndit chri/lidt Mdtth£i 7.fub dppelldtioneÃlforum prophetdruni : ilgt; ^uiens.Cduete4pfeudoprophetis,id efi, or d frlÃs ilorihui^cr d doilrind frlfd.
Saludinini inquit Petrus,cr ChriÃus Mdtth^ei 7. Cduete : ergo mdnddtum dei eà cduere dÃlÃs doélori bus, O' doârind Ãdfd. In plurdli inquit uterq; ; dltef cduete,dlter fdludmini: ergo mdnddtum de cduendis Ãl Ãs doÃoribus, O'de doctrindfdlfd,uniuerfdleeÃpre omnibus : ergo non licet cdutionem ad folos Ctefdrei aut reges, dd folos Pontifices, O' Cardinales reijcere : imo ad executionem cautionis quif^ pro fe obligdtuf'
Prauam uocatgenerdtioncm,quiecontra confcieul tiam non uult inteUigere Euangclium,nec fufcipere. Et hoc prauum indicium redèdicitur, quod fit contre confcientiam : re{lè prdua fententia, qu£ datur contré confcientiam : re£lc dodiores praui,qui docent contrit confcientiam : reüè prdua do£lrina,quie contra confci entiant fufcipitur,o'cgt;
IN ACTA APOSTOLORVM. uî
⢠Vâ lUct Chriflus Mdttbæi iz.1ud£os quctrentes fignti uidere prauain adulterem generationem uocà t.Prct «4« propter prædiâ^^ in expofitione uocis prMti,cM fifgt;ddulterdfn,lt;lu^ non e^l contenta fimplici uerbo, fed iniiar adultéra: adÃäat alium liiaritum.sic dodor a= (biter ef£,qKi non eft Ãmplici ac reiio «crbo cotentus fed quarit aliam doétrinam cunt qua adulterium com= wittdt. Adulterd doilrina eft,qu^e perpetuo fludio plw^ riuinfdfarum doéirinarugt;nflagrdt.R.eaifimèigitur di (itur.Falfa doélrina non eft fola. Item una doihina ftl fa,ÃciU pdrit plwres errorej. lft4 : non caret pro/ nomen hoc magnaemphaft,ut cognofcatur prrfMiti« et pertinaciaftdforum doftor«m contra ueritatem.
Qui ergo libenter receperunt fcrmoncm eins.
Nemo cogcndus eft ad fufcipiendunt Euangcli'wm : trgo oportet etiam poft lappm Ada pt in not iî nolun tos c|«lt;edara affentiendi obieHii ex gratia rebus f^iritu «iltbns ⦠Libenter recipcre EH4ngcIi»m,eft de firma fufcipiendi uera, qu£ in hoc conpftitgt;«t I(benter,bilar» animo,ey non coaile Enongelium reciptamMS.
Non/èq«itKr,dercft4 firma esî fufcipiendi Euan* geliM, libenter iüudfufcipere : item nemo cogcndus eft lt;td fujcipiendît Euangclium : ergo no eft de o jjxcio mo/
i 3 gi^Oi*
«J4 ERASMI SARCERll SCHOt.
^iÃ:rcitn^,dtfciplind quädäÃtbditos ad audienda EuHH^ geliutn prouücdre. lino oÃiduK magifiratw eft, difci^ filtna ijuadamfuos fitbditos ad audiendum uerbum pel* 1ère : quanejuà m interimyuerunj maneat, non ejp: de nti ^iftratia offiiio,po/f fubditos ad fufeipiendum uerln (ogere, Libenter ; bilari corde CT confentiente tioncoaélè.Sedktecfirmafufeipiendi uerbum non in noürii uiribm : unde donu Ãgt;irituÃanäi c{i,qui efi cit in nobis confentientia corda, Receperunt : ex tia.Recipere Euangelium, eflilii credent. SennoneiK eiuf : dc panitentia^ç^ baptifmo,de credendo Euangc tio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bapnzati funt.
In /ïgn«)« fe credere Euangelio uerè çr fè iam red ft' in gratiâ,de qua ne dubitent,obfirmantur gratia; gno, in quo init deui cum illis paâutnfiuoris rccori (üiationbs. AnabaptiÃica funt argumenta.
QJii libenter recipiunt Euangebum exemple hom tudaorumjbaptiz^ri debent.
Paruuli non poff'cnt libenter reciperc Euangeliutit: Ergo paruuli non funt baptizandi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item.
Qui recipit priuf Euangelium^baptizari debet. Paruuli prins non recipiunt Euangelium : Ergo paruuli non debent baptizari.
Solutto h'orum argumentorum ficilif eft ; loquituf
IN ACTA APOSTOLORVM. ijlt;
be LucM de ddu!ns,qut ante baptifnium apti eÃe poÃuntrecipereEuangehnin,cr boe libentcrrecipere. Alta res eft cunt paruults^de quorum apiitudine, mulw diximtK in noftro Catechifmo,et in phmo Ton:o noÃro »â u locortt eom«m«w : itc in fee undo Tomo corundem. Etacceflerunt in die tlla animae cireP ter ter mille.
vides bic foelicein Euangelii priedieati curfumin primitiuaeccleÃa,quocurfufcclici conmendatur no-tispi-tentiaEuatigelifqua potenseÃÃcilemultos con ueriere. J\lid ratio e{i cum doiirind le^is^qua nix päu^ cifufeipiunt.
Itcmoftenditur boc mdgno numero eorum, qui con uerà Ãerunt:,qudm grata doélrinaftEuangelium pro confeientijs, quam confetentix mult£ accipiunt.
E contrd doftrifw Icgvs ingrata eà pro confeientijs igitur non curant earn. Enthymcmata.
Ad Eudngelij prædicdtioncm conuertuntur circiter ter mille dnimiC : Ergo Euungrlium eft grata dul» «iidoftrind. Aliud.
AdEUitngelij prædicutionem conuertuntur circiter ter mille dn m£ :
Ergo Eudngelium eà polens doilrind.
Multi mirdittur bodie,qui JjdGquod itu midti receptet
t 4 rentHttW
IJà ERASMI SARCERII SCHOL. rendtuin Eudng(lium,mdximc tdm mdgtm unJùj; int» tniiieiitibuspericulii,qii£ iure homines äctemre debe» rent-Cdufd ddinirdtioiiis illius tgnord/itid eà : ignorït eiiim iüi ddmirdtores,Eudngelium eÃe potentem et tdm doiirindinpro conÃientijs.inprimitiudeccleÃi accreniteccleÃd : hodie decrefcit.
Erat autem perfeiierantes.
UdHenus docuit Lucds,quomodo ejx per (Juie me» did coUeäd Ãierit eccleÃd ; porró docebit in quibuseX ercitijs exercueritÃeceleÃd : nimirum in doärinä^cc» muniedtione,Ãd{iione pdnis,^ ordtionibus : quorum exercitiorum hic unm pracipuns ufus eÃ,ut ilUs ip Ãs dgeret eccleÃd grdtiMDeo^teÃdretur de dcceptdiu ÃicidyexereeretÃidmÃdemjey neocio torpeÃeretrei dereturqsÃccurd.Pldcet itdq; ÃnreÃtidlcm omnium bo norum operum cauÃdmÃic diÃere potes. Hifc ergoû ndhs omnium bonorum operum cduÃdeft, utiuÃiÃcdti idm,ttlis agdnt grdtids Deo-JeÃentur de dcceptd iuÃi» cid^exercednt Ãdem fudm^O' peUdnt terporem cum Ãe» curitdte periculoÃum- i ton pldcetÃirc deÃcriptioneitt bonorum operum,h£c ex hoc loco talis colligi poteÃ^ Bond operd funt, quibut dgunt iuÃtÃcdti grdtius dee pro dcceptd iuÃicid,teÃdnturà iufiicidm uccepiÃi eX treent fidem fudm,pelluntq; torporem cum Ãcuritdte-
Aduerfdrij
IN ACT A APOSTOLO RVM «jt Aduerfdrij gratuittc iuftici£ longe alios fines tribu unibonis operibus/ed qMdmreótcjCoUigdt ipfi ex prlt;e fenti loco,modo habeant rc£los reiii iudicij oculos.Iu= ftificationis bic certns ordo efi ex pr£fetiti loco. I«dlt;ct credHmoit Euangelio : jwerunt baptizati : in baptifi mo contigitilliircmifiio peccatorumCutfupra, bapti'
unufiinifij; in nomine Chri^i, in remiff ionem pec cdtorKni)rem(J)îo autempeccatorum, ellipfiiiufticia: pofi hanc grati {uerMntludfCi bonii opertbiw, tifiint,fciufliciamdccepifie cTc.
tufticiarij operum Apofteriorific coUigunt ordinc iujlijicdtionis contrd pr(«fcntem ex pvisfenti loco ordi ftem.Fdciendd |unt bond opera,cr pojlf d fiquetur iu^ fiicia.O cÅcitd« magnoiudicio digna f Qvi enim ope rapofi'untefi'ebona,finefide pr£cedente caufa, fine qua quicquidfit peccat«m eft,ad Rom, 14 f Item q«i poftunt bona efie fine reconciliationegratuita prins fit âa t mala igitur cum finit,propter impias pcrfozjds, à quibiK jinntjiu/bijicdbunt ergo^ QKtdnoHi bic e/l ? igi turiufticia dabitur p'ropter maU operajboc eft,no pla centia deof Apage cwm iftis nugis nugaciffiimorum bo« »nin«m,4MifrMólibtwfe«ej]Tflibus tribuunt, ejuod/oli« uscaufie e)l ; quemadmodum paulo ante in ordine iu=â ftificationis ojlenfumeft. Sed adtcxtwnredeo.Similid
i $ exercitw
»j8 ERASMI SARCERII SCHOL.
^-(^rcitidcr Apoftofm proponit tuftiÃcatif EpheÃs' Cdp.6 incjuiciis ProptereancÃtiS imprudentes fed gétesy^ux Ãt uoluntas dni.Et ne inebriemini uino in ^U» luxuf e/i fed impkamini Ãgt;iritudoquei;te5 uobifmeti[*
P^'pÃiltf^osh^mnos-.cr condones Ãgt;iritualesgt; Cdnentes C!~ pfdllentes in corde ue/iro domino, gratiiü agentes femper de omnibus,in nomine domini noÃri tt [u Cbrifii,cr Dfo plt;Jhi. Erant dutcm : fcilicet iuÃà cdti idm,z^ bdptifmo in eccleÃdm,ut Ãgno iuüiÃcdtif ms,recepti.Vocdt einm Pdulufdd Kom. 4 . exempli circunctÃonis,fdcrdmentd Ãgnaculd iuÃicideÃdei.
Perfeuerdi.tes : notdthoc pdrticipiumferiumcf uehanens Rudium.Monemur etidin hic deÃne iufliÃci tionis,ciuicà bené operdri,dd Rom. 6. cuius cdpità fumma htec cfl luÃiÃcdti debent bond operaÃcere. di Ephefi.Eigmentum Deifumus,conditi ad bona operi
Do{irind,cominunicdtione,Ãddione panis ordtionibus, ut potioribus operibusbonis,compkäi* tur etreliqudomnid.Et fané po/Ãtntdd pricdidof lt;jud/ tuor uoces ,tdncjudm dd generalid cdpita, omnia bond cperd reÃrri.Ad dodrina, Ãddionepdnis,cr oratio* nein, pertinent opera bona priork tabula;, cultus Dti tarn interioris, quam exteriork. Ad communicationt ffedant charitdtis in proximMn,hoc eÃ,pofterioris tdt VU oçeïlt;t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ill
IN ACTA APOSTOLORVM. ij?
In doilriim Afo/iolorum : id e]i,iii doiiriud fartd-Obferud dodnndm reäam dc fatidm cuüodi* re,/totieffe poSrenium bonum opiw, imó aliorum Ãns V caufd. Apoftolorum uoce conmiciiddt doólriitdm d proji/Jbribui. Entbjwcmd.Htcc dodlnnd AfoÃolo rît eft ; Ergo hfc doCtrind re^d piw efi.
Et communicauone.
Secundu gencrdle bonum opiM omnJMm operit cbd« yitdtis,in quo exercueruntfe iuÃificdti ladtft. CojnmM* tiiedtionem bic Ãmpliciter intelligo mifericordidm zjquot; cbdritdtcm in proximum,dd qudin bortdtwr Cbn'fttw, Luctc. 6.E/lotc mifericordâ¬5,Ãcut pdtcr ueÃer miÃriquot; cors eÃ, qui eà tn cÅlts z^c.Similes ddhortdtorij loci, ddmiÃricordid ergdproxim« exercendd,pdÃim pl«rfî fxtdnt innouo teÃdmento^ut Aidttbici. 5.6
Defimoitdq;hic cbmunicatione',tequdbilttdte rerum, qud ex mifertcordid z^ cbdntcite iuudtur proxinn« c« gens.Debdc comunicdtione dofte et pîèdgit ApoÃolu^ 2.dd Cor.8.«fcipc tnqitit.Nunc dHtc etillud^quodÃce re eoepiÃts^perÃeite: ut qucddmodu «olunti« jittt prow f t4,tt.t et pcr/îcîdtts ex eo ejuod pc te/iis.Etenim Ji prt!« ddÃt dtiimi promptttttdojfii iuxtd, qwictjHid illud eÃ, qitod poÃtdet lt;tltc[uts,etcceptd eÃ,non iuxtd id,quod no poÃdet. Non c/iim ut dlijs rcUxdtio Jit, «obis dute n dii^uÃid:
140 ERASMI SARCERII SCHOL.
dngufiid : fed ut ex telt;}uäbtlitäte in priefenti tempore iK flra copid,illorum fuccurrdt inopi£, cf iüorum copü uejtr£ fuccurrdt inopiie,utfidt ielt;judbibtdf,fcut fcrif tumefl Qw'multum hdbebdt,huic nihil fuperfùit iiS ^ui pdulum hdbebdt,is nihdominu^ hdbuit.Fortnd coiâ tnunicdtionii$,quie e]]è debedt, docet Chrifiui Mdtthfi $.i3âF'UCiie.6.db exemplo pdtri^ fui.Et Pdulus Corinth, Potto hdnc ic^udbilitdtem no uni accipere pro communicdtione,de qud hic dit Lucdi,^ (mopter fequentid ey huiiu cr qudrti Cdpitis,cr biiK cupit deÃndere communionem bonorum,ut rem utSf cr poÃibilem in eccleÃd,illiÃc reÃondeo pducii.fà ci le concéda in primitiud eccleÃd communionem bon»' rum omnium : Ãcut cr fondt huius Cdpitif uerbd.OKi nés dutem qui credebdnt erdnt und,zr hdbebdnt omui^ communid : Ãeri eniinpotuit,çx in ufu eÃe iüd comum nitds : quid dngufid erdt turn eccleÃd, er uchernentim pro pietdte fludiü,qudm uel hodie eà uel unqudm pofi hdc erit. Siquidem dd noud plerunq; mdgis fumus fèfii, qu£ ubi inueterdfeunt dliqudntulum,circd ed fied er remiÃiiis dgimus^
Verum hicccommunitds bonorum poÃed corre^^ |w't in ecclefi4,et no propter leues cdufdsi.Primd,qi^^ eccleÃd dildtdri coepit : quare er diuerÃtds ingenioff*
IN ACTA APOSTOLORVM 141 e/ttHW fecutit : fecuiida, quia ex augmenta ecclefite» cÅper«nt JïmulirrepcrccrlâJ'pocntó, qui plerBn^jÿ funt auari,^;' mim adjiélibiis ^/iuont ergo prtudUrt res utiles : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propter comwumonem bonor«
non potuit feruari plt;tx o' concordia ecckpic, in tanta nature corr«ptioiie,Mtitq; m(lt;gilt; querente priM4 tum Militatem,quamproximicornniodrf.Hceçy-jlmp les crfMf«, correxerunt communionem bonorum,qua in primitiua eccleÃa in uÃu jittt. Nee itlt;t multa poà tej« por4,commam'o bonorum corrigi ccepit ; nam apofto liw PdwItM tnjttisepijlolwcottcedit priuatorum poà feffionem. Ad Corinth.z.epiftolacap.S.H^onutalijs re Uxittto pt ; Mofcts autem anguÃia :[edutex equability te in pricfenti tempore ueÃra copia, illorumfuccurrat viopix.Ibidem. Faciteut in hac quoc^beneficentia ab» undetis : in beneÃcentia iaquit : non in communione bo noru.Fà uero benepceatut KtrttM,qKit comunes utility» tes in medium adÃrimtts mutatione ofÃciorum, dlt;(ndlt;lt; lt;(ccipieado^;,t»m artibus, tum opera, tum Ãtcultatibui dewiacieates bomiawm inter homines focietatem^
Ad GdI. 6. Operemwr bonum cum erga omnes, tum tmt xime erga domeÃicos jidei . Opera»â» bonum iubet : ergo pcraa'ttit priuata,undc liceat operari bonum.
Ad Epbef» 4,Mdgis autem Uboret operaado ma* nibus
«4lt; ERASMI SARCERII SCUÃt^ mbui_,^uod bomm efl,ut poÃit impärtiri ei, ^ui opquot;^ hübuerit.Et hii uerbi^ Apoflolusperinittit propriti pi^ uäta. Qj{£itciqi bonorum communio^apud Apofiof^'^ in uÃn olim, quiu propter grauiÃim£s cduÃAi correil^ fittt,à nobis non eà cum AnabaptiÃts reuocandd: rum ed communione utendum, de qua dixiÃuprdi^ apoÃolo Pdulo.
Sed quomodo eccleÃd non correxiÃet communioi^ bonorum,cum edm correxerit ipfd ndturdin hutndii^ conuerf ttione Æ C ommunio entm rerum de lege ndturf eÃ, c:}âfecundum ndturdm omnid funt communid. quid ndturd ,qu£femper deprecdtur dd optimd, uidA communionemrerumÃne dtÃurbdtione communis cis cr publicd;concordi£,fubÃÃere non po//e: igitnf dccelÃit ndturd, legem de communione rerum cor^ rexit^quo Ãc communem pacem publicam trdnqml litdtem conferudrct. Sic libertdS de lege ndtur£ eÃ. OlK nesndmq^d iidturd naÃimur liberi : fed quid udtuf^ uidit,z^ fucceÃu tempons expertd eÃ,qudmmdle dâ^ retur,à tothominum fope milia in bellisocciderentilt;fâ qudre cdptiuitdtem undcumferuituteintroduxit,qiilt;l edrdtionedeprecdretur dd optimd fempcr.
De communione rerum ndturdliÃc loquitur Cice^
IN ACTA APOSTOLORVM. 145
to li i.OjJi.tjtHlo deiuflicà -Su/tt äutem priudtan4tu=â rä nullit : et itddit de correâione nittur£, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feipfänt
circa co!mnunionéreru;n correxit: fed aut ueteri occU patione,ut qui .quondam in uacna ueiierunt : aut uiiio=â ria,ut ii bdlo pouti futtt,aut lege,aut partitioiie,codi tione,forte.Ex ^«0 fit,ut ager Arpinai,Arpiijatium di catur,TufcuâanM Titfculanorum.Similisq; eft priuata rum poffejjconum defcriptio. Ex quo, (jutafuum cui^ ufc^^fitearum, (fu£ «(tterdfiisi witcowiuM/iw, ^Kod oLtigit,id teneut.
OÃlECTlO.
Ergo lex «£ttKr£ de comunione prorfM extin^laeft, tjuia eft correila ab ipfa natura
RESPONSIO.
iioneft prorftnextinéla/ed h£rent ddbwc eiutfciii» tiil£,apud nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;betiefieentia tamenexerere fc
debent Vndeaddit Cicero.Sed quonwm «t præcldre fcriptum eft 4 ?latone,non ziobis folwni nati fumui, or tufij noftri partem p4tri4 «endiedt, p.-trtem 4mtcij4Ejj Kt pUcet Stoicis quà in terrii gigrwfitKr ad uftm bomi ni omnia crcarùhomines 4«tè bomiiw euHfd ejje gene/ r4toj, ut ipft inter fe ali) alijs prodejfe poffent.m brfc n4tHr4 dwcnn feqHidebemH'SjcrcoiniHMnes «tóiW'-
tes
»4 ERASäII SARCERII SCHOi. tes in medium adÃrre mutätione ofjtciorum, dando cipiendocij,tum artihus,tum opera,tum/à cultatibui ttincire hominum inter homines focietatem.
Circüfirtur et AriRotelisfententia,qua uoluit oÃtil dere impoÃibilitatemin hominum conuerÃitione,qult;itfl tum attinet ad communionem rerum.
Amicorum omnia funt communia,pr£ter utitia : gt;1' d-uel Ãola utilitM,cui omnes dediti fumus, rerum cont* munionem impedit, zy in hominum uita impoÃibileUf freit. Etfraclione panis.
Tertium generale bonum opus,in quo exercuerm^ fèiuiiificatiludieiunà cumApoüolis. Hoc unobonO opéré intelligitc^reliqua,qute circa facramenta pet' aguntur : Ãc baptizati ipÃ,cr fuos paruu'os baptiz^ ri pertniferunt ( Siquidem Auguflinits uere loquaM qui baptiÃnum paruulorum inÃitutu ApoÃolcru pro* clamitat ) item circa abfolutionemÃudioà frerunt,et('
Perfraélionem panis intelligo cÅnam dominicOKh qu^fraéiio panis dicitur ab unita congregatione, panisnomineÃgniÃcatur.Quemadmodum,enim paió^ ex multis ^anis conflat,cr grana h£c multa in coddt* natum ponem concurrunt,tta multa membra ÃtcratnC^ to coena: unumÃunt corpus. Priore ad Corinth. to.Po* culum benedidionis cui benedicimus,nonne commn»^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cati^
.»N ACTA APOSTOLORVM. i4gt; catio corporis Chri/li cRf c^cnian unus pdrjis,unutn corpus multi fuinus,Grc.
Qwjlii in primitiudecclepdjî-dilio panU Ãttrit, co fide Pitrdpbrdfes ErdÃni illnM mdgni.Uem ,Pdms figni ficdtionc uenire inteUigaiddm coiunilionemfiu conglu tindtionem qwiXnddm, gt gentium fcriptores Crddide» rn/it. - Etoradonibus.
â Qtt4rt«m generale to?i«nj opw, in quo iufltficdti judiei HH4 cum Apo/lolis fe excrcuerunt. Ad boe opt« bort»}» pertinent ordtioncs pctitort\e pro r£bwî)ptritK4 libi« per fe,grdtidrum dâione5,pfdlim,hymni, cdntios «es jlâiritudlesjcr huiufnodi «tlw.
* Ordtioncs tn poftremo loco ponit : quid pr£cedeti» tid otMfiid oportet ordtione in uero ufu retinere.
Erat autem omni animae timor.
⢠â Id ejl,prlt;edtlt;ftd omnid iuÃificdti lHdlt;ei,non in fee«« ntdtedgebdntjnecjjlcMiter tdntum,neqi eldti in animis, fedin timoré de tremore,eoq;filidlifcilicet.
Docemur ne dJ grdtidm inÃemur, dud fecurc dgd* mi« : item,ne in bonis operibi« gloriemur dutfuperbid mt«. Apojioli« pro mdgno ducit,fe in timoré gt treino re dpnd fuos uerfdtum ejfe. Hie timor cömunis dlids tÃeüus efl,qui in Eudngeliflis doÃrindin mirdctilrf Um Cbrijli,t»m Apoftolornm fecutus eft.
H Animdrn
,4« ERASMI SARCERII SCHOt.
fi^nimam pofuit pro homine,potiorem hominis p^ tem pro totohomine.
Multa quocp prodfgia 8i figna per Apoltolos Hcbant.
In coM^rmdtioné EKdzjgfli/.jrtnoxe crfnumjotn^ incognito doârinlt;e Hic enim proiigiorumcr Quidam pracipuns ufus eü. ProdigM cj Ãgnd cat miracnla in generc omnia,qine ftcenwt Apojlolk Prodiÿa maiora ; Ãgna leuora.
Omncs autem qui credebanc erantuna. -
ld efï,unatrimiter uiucbant. Nitn» «no in loco prlt;i^ pter uariM aiiiones non potueruntÃemper eÃÃ, Oi/vKf autem qui credebant : pcriphraÃs ecdeÃig Hiercfolf mitan£. MonaÃicum argumentum eà ridiculi
Omnes credentes primitiu£eccleã erantunà :
Ergo monallica uitaeji i/tÃitutum ApoÃoloru^ tempore ApoÃolorum Ãut in ufu.
Ãchabebant oin ma communia.
l(i eÃ, diues Ã/is bonis diuitijs iuuabiüegentaii' CT quibies carebat pauper ad Ãuam fuÃaitationentiil^ de fuo ÃubminiÃrabat ex charttate ei diues.
Habcbant omnia communia ; de fifio interÃe er£i belieÃe
IN ACTA APOSTOLORVM. »4? benefici,comf]{unes utilitatcs in medium ad)rr(bdnt,mu tdtioiie officiorayddndD dccipicndoq},tum drttbuf,tunt oper4jtM)« jîicultdttbtt'i.
H4bercoiu«ùtfogt;Mxiùj«à Kcrfcw et jiélis ieeludbilit4 te rerum uti.H£c dutemrerum x^udbihtM non toUit priudtorumpoÃ'eÃioneinjp.cutfuprd demonflrdtueSl, lolt;wrt« »»Mti-e.» ehrten inCudrecepit: ergo bdbuit pro prw.: ergo fi^um eft non Heere kdbert proprà .
Sei qwd hie multis «erfcts opiW eà circd commutiio 'nemreriun,cuit Apojcolm i.dd Coriiitb.fitp.8. zSâ ?⢠d4r:^ UetrHis docejt de jeciudbthtdte rerum, quje defect ejJeinterChrijlidnos.Vbi zx exponit Apojioba, quid fit hAere oiwiù coifimunu ; «jmrKin fic agere Ht nos q«t iMfcemu^ priH4t4,noftrilt; copw fuecurrdmitf «lio» r«« inopiné.
Stuke ne (I(c4t« ridicule egit ApoÃoliti dd Corinth. qw tH)?(t eoj ejfe beneficos in pduperes,fi twm bufeuerint «mnid
PoftclUones et fubftantias uendebanr, ôudiuidebantiUaomnibjs prout caicp opus erat.
Hfc tterfejt abqi« modo pr^ecedentiHin expopto« rixfunt : utfitfenfia pr/cedennum, Ãc omnix bxfee« bunt con».'nHnix,c;jic inter fe erdtitbencÃci,quoi - ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;k i «tun»
»48 ERASMI SARCERII SCHOL.
ttiam poÃeÃiones etfubÃMtiiH uendegt;'ent,ut hdberetltgt; inopi£ dc neceÃitdti pMptrum fuccurrerent. Â¥oà feÃiones er fubfidntidi ue/tdebdnt: fälicet dliquot,lt;l!ii* bui ex copia cdrere poterant noti omnes.Alioqni noH poteà Ãdre dodrina ?anli .üonut dUjs relaxatio Ãt ⢠uobiidutemdng,uflia,
Ridiculum argumetitunt cd. ChriÃidtii priinitiuf eccleÃa paÃ'Ãiones er Ãubfiaritiaf uendebdnt, erc t
Rr^o Chriflidnii non licet habere feu retinere pro* pria. Contra hoc drgumetam docet Pduluf,quando in* quit, tson ut alijs relaxatio Ãt : uobii uero angufliilf Item.VeÃracopiaiilloruntÃtccurrat inopite: non dit', ueflra neeeÃitof. PojÃÃiones inteOigo immobilier fiantias ficultates feu mobilia. Vendebant : ex abutt* dantid poÃeÃionum er fubÃantidrum.
Et diuidebdnt illd omnibus : er hoc uerbum ditd^t bdnt,oflendit,habere omnia comunid,no eÃe,nihil pro* prij habere,fed habere propria, er illa diuidere dliÃ: Preetereaà inter ApoÃolos er primitiice eccleÃ^ cre* dentes,füiÃent ita omnia com!i:unid,quod non lictâ/fet priuata habere, quif q; de communibus dccepijÃt j Cf hoc liberum cuiq; fùijjèt,fîec opus habuiÃet Lucas ad* dere : er diuidebant illa omnibus.
Commendatur hic magna mifericordia primithuo ecclejùf
ÃNâActa APOSTOLORVM 149 ec(le(iie,qudmexercuit in froxitnum,non parcè^fèd co {gt;iofe.lc.tfine dubio,inter coniierforumcirctter ter mi^ Uum,multi opulentiÃimi jwcrKnt fimtil. Omnibia Ãne »â¢eÃjed« perfoMitrMm.Et blt;ec uerdÃrtna. eft diftrihuett* di,de ^ud loquitur CbrifttWjMdttbæi $. çy luc£ ö, ^ftotemifericorde5,ficut pdter ueÃer mifericorseft, qui Ctnitfolanfuum exoririftuper bonos çr mulos, fu^ fer iuftos iniuftos.
Prout cuicp opus crat.
Prottt cuiuftli neceÃitiis poftuldbdt.
Quottdie perfeuerantcs unammi» ter in tcmplo.
CiU£Ãequuntur wpoIttioneqMddum expoliunt pr« ctäcntirf bond operdtn Apoftoli-s iuftificdtis.}udlt;eis CT 4dii«nt prioribiK bonw opcribi« generdlibitf,)pccid ltd : item monent, ^«oinodo dJiijMo in ufu exercucritii tond optTd Apoftoli cum reltquii conuerfts lKdlt;etî.
riifces bjc uerdmÃrmdm cogt;ttenddndifdnaos,qu£ eP d pojîeriohjboc eft,d ftuilibui fidei qt iufticite.
Priccipud dute commenddndi finnd petiturdfide fjquot; twftic jd,Kt drcbiM prioribiM amp;' potion'bjÃ.
Pines ifdent Ãunt horumfcquentium opcrum,^{i pylt;e tedentiu!n,de qtiibus Ãuprd copiofè.
Wentio bic /it bonorum opo-Hm : ergo recurrendS k i efi
«Jo ERASMI SARCERH SCHOt. efi ad cauf^s illorum,quieÃtnt fides er iuJUcia,finest/ bus nulla pojfitnt effi opera hona.
QJiotidie: cireuilantia temporis commendat coni fiantiam dtligentiam, zy- fieduUtatem Apoüclorum 0quot; conucrforumiudieorum-Eandemfiedulitaté çr diligeii/ tiam comendat in ijfdem perfonis participium perfeui^ rantes. nbsp;nbsp;Perfeuerare eftfi fedulo ac conÃanteŸ in bo
fits operitus exercere^aut agere diligenter bené. Monet cr uerbum perfeuerare. Mon fatis efie eoepilfehene age re nifi cr perfeueres. Vnanimiter ; concordes anP tnorum confortio,cr externa conuerfatione. Keâè ib xit Apoûolus.Charitasuinculum eftperfiâionis,hoe eft,augmenti(::r fortune ccclefU. E contra difeordiil feu odium proximi,nineulum eft imperfiâionis, id fS» r«t«lt;e,igt;itmtt«, lapfiis ecclefiic. I« templo : in i* ferto loco,non in angulo,in fignum apertai ac uerlt;e do iirinai.Ioanniss.Quiodit lucem,amp;c., ObienditO' lof «à ^ualitatem Uhus regni,in quo agunt Apcjtcli cum ahjs eonuerfis quod e^l ftji'rituale ifiejfet carnale ngerent in aula. Enthymemata. Credentes intent! plo agunt : Ergo credentes non difturbant politias^
AIÃ u d. nbsp;nbsp;Euangelium eSi do^lrina templi :
Ergo Euangetium non ftâcdlatadfirumaut politieil-
lit frangeâtes panem per fingulos-
iJ
IN ACTA APOSTOLORVM.
electnofyitM in egentes No enim iic fit Comte mentio. nbsp;nbsp;Vit domos : omnes ex
lt;^tto UgMur dd mifericordie open in proxiinum «» ercendd. Trdngentes : (cilicet alij : undefiquttur cc^ node'.fianebMtci'ounf.fci'icet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kt
per di/iributionein inteliigatur. Senfiu efi totii« loci: edij fi-ängfbdnt pänetn : alij fraHu fumebant. De bdc f-ailione pdnis agit et Efa.cap s8 ⢠Frdogc eficrienti pd nent,crc ⢠Poteft totiM bi'c lociu inteliigi de hoj^ita Iitate etinunijicentia, qua inter fie ufit fiuntprimitiuæec clefiic crcdentcs,quarefiicreddi alij! uerbi! potefl.Pran , gentespaniiCjc .id eftjboJ^itdliter ft munificè inter Jc
«t«fbdnt.Sic hoc mutu£ boj^itdlitdtis opui, fignum {wt unanmiitatiscrcancordiie,dequaantea Lucas dixit.
Cumexuharionc ÃC fimpbei»
-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;täte cordi.s.
Sequitur firma,ex qua operati |ùfr«nt bona [ua pera,Apojiolicrreliquicredentes.Etfianèhtec firma re^iÃimaeft bené operandi,maxime autem exercendi ekaritata operd,Gr tmfiericordixin proximum.
Hortatur dd bdnc/ontid Chrijlus Mdttbxi g.Atten* dite ne eleemofiynam uejiratn praüetis coramhomini* lgt;t«3lt;jHÃjJâeflfmimdbillis. ifctdcm. Itdqjcumprdâftds dai«ofgt;»d»n gt;nbsp;ne. tubis canatur ante te,quemadmo» k 4 duw
ERASMI SAR CERII SCHOU dum hypocrit£ Ãciunt in conciïidbtilti, cr in uicii, gloriftcentur ab hominiéuf c^c.Vide ibi cr fecpfentti StmplicitM cpponitur oflentationhcr priuata; glorii-De ex«[t Jtiozie cor JwÃc locj^uitur EccleÃafiicut 3 $ .H» brem datèrent diligit deut.ApoÃolus exultationé cor^ dis his uerbis effcrt : Vnufquifq} fecunduntpropoÃtutü cordis, nonexinolrÃia ant neeeÃiktte. Ibidem S^cap-i.ad Corinth.EtenimÃprins adÃt animi promptitudo ea iuxta qniequid iliud ei%quod poÃtdet aliquis,aeecp ta eÃ,mn iuxta id quod non poffâidet-Exultatio cordU oppo;iiturmoteÃi£,triflitite,!:::rÃntilibus uiti/s repugn ttantibiiscxultationi. Cum exultationecrÃmplicitate cordis : id efl,h^ec reda ed conÃrendi mifericordite 0* fera in alios,Ãrma, ut cum gaudio cr Ãneoflentatio* «erfc priuatagloria confiras.Cordis addit,ut Ãcias atii tnum confentire debere. Vox cordis Ãmul excht^ dit erhypocriÃn, ex qua quidam exultationem eZ Ãmplicitatem in conÃrendis mifericordi£ bénéfices fin gunt,Ãne corde confentiente. Totius leg^ complendif reda firma ab Apo/îolo h£c pr^fcribitur,^ ad ha/ic præfintemnoninutilis.i, adTiittoth.i.Finis pnecepti efl charitas ex corde puro, confeientia bona, crfidlt; nonÃmulata. Collaudantes deum.
Gratias Deo agentes pro accepta per Chriflunt id^ fiicia,et pro alijs à Deo acceptis bencficifl.Coüaudari
âïN ACTA APOSTOLORVM iff Olim Drum efireuerd grattai dgereDeo.
CoII(lt;«(Jdntf J : fcilicet unaiiiter omncs,non (luod unut kMddritDcKmjdlter uituperdrit-.qucmddmodumho' die in corrupts ecclefid accidere fblet. CoUaudatio Dei feugrätiärum dHio untcum eà op«?, lt;jilt;odDcult; pro owmbi« fuis beneÃcijs dnofctï rcc(Mtnt, er uoc4 â tnr infäcris lùerisboc o()Ui,fdcriÃciutn ldudii:Tgt;fal iÃ. Ajïèrtc domino filij Dei. Pijjèrte domino filios arietum. AÃrrte domino gloridin cy'honorcm.Affi'rte domino floridmnominienis^c,Pfal.4lt;^. No» dcnpùmde domo tud uitnlos,nelt;à de grcgibui tuis hircos cJ'c.tin» «noU Dco fdcrificium IdudiS, redde dltijfimo uotd tud crc.Ad Hefcr.coî.i5 .Per ipfum igitur oÃrrimusIjofli dmhudis femper Deo,boc eÃ,fruilum Idbiorum confi tentiumnominieius lt;tdEpbef.$.Lo^Mcntc$ uobifmctlt;gt; ipÃs per fifdlmos cz b)âm»ojjez cdnt tones Jfiiritudles, cdnentes c pfdllentei in corde «ejlro domino ,grdtidt dgentes fcmper de omnibus,in nomine domini noilri le fu chrifii,cr Deo patri crc«
HÃ bentcs gratiam apud uniucrfum populum.
ldeJî,optimt'Sq«ib«p{; p'.acebdnt CT doftrinaCT conuerfdtiotje fua.SiclMidem were pij nunqudm pUc«e* rwit omnibtM. Et rede didumcjl db Apofiolo.Qinnet k $ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^t4
erasmi sarcerh schql» qui uoâ/int ^iè ui'iim in Chrijlo,perfecutionê patiffituf Caupt fierfecutiotii:efipuuita,qiuf aduerfatur inipif Mt£ in munJo-Apuduniuerfum pcpulum : Sjnabdo^ che^l'ro apudoptimos qttcfq;.Doceinur credentiüf vtitiu£ cccleÃie cxeinpl(),ut à non omniliK platere ÃntiM,t(Onai optimis pldceumus : quo uerc optimis fU cedtnaf, oportet nos fequi et lic ârind fdnëi, ey uiutrtgt; uttd honsüd'.Malè uiuüt,qui cü uolut e^Ãe CkriÃidni,tt doéîriiid Ãud ddnlterd,etuit£morikus pejÃmis,fd(iuiil Eudngelià tndlc dudire dpud optimos.Habere grdtiM eÃpldccre,inÃiuoreeÃe,etc.Dns autë addebat
Pduliu pldntdt,Apollos rigdt,hoc eR tniniflri uer^ li preedicdtione Euangelq replent dures, er per uerb^ aliquo modo commouent auditoru animos : at Del« dat incrementum,adducit eccleÃ^ audttores, efficit ut uere conuertantur auditores uerli-Donu ergo J^ieieà uere eonuerti homines,Kem creÃcere eccleÃam. Qui falui fierenr. qko/idicat Lucas,reliquit quos non addebatJJcus etiamà ipÃÃe adderct eccleÃul tarnen no ÃebantÃdlui,neq; perdurabant apud eccleÃä Df«s dcliijt eccleÃie,qui detentÃalui fieri : ergo quià ädduntnon fiunt Ãalui,quid no perdurât apud eceleÃi' o tidic. ConuerÃ^o hominum non efi atHgatd di tempora : unus e/tim bodte, alter cras,tertius alit tempf
ÃN ACT A APOSTOLORVM »5^ tempore coiiuertitur .vtfumma incremcntum ecclef!^ WO;! e/i dd terUim tempi« dUigdtMin.
C A P V T 111.
ÃN præcfdcfîttCdpitepdMcis complexe efl PffriM flnimdrii chrifliäiu religiois doi^irinÃJnkoc frin eipdliterconflflentem^ut in Chriflum crucifixum dd re tttiffionein pcclt; dtortim ZT iuRicid ualente;» corS rgt;eo, creddmui : h^c doäritid noud cr ct I'nfognitd tu erdt inundo : (Judrèttunc pulchen-iino or dine fubijciuntur mrdculd, quibut Afofloli noUiO oâ incognita mundo iloârinte,fliiorê,grdtid,dutoritdté, etjîde reconcilidnt Htc ndmq;findlis quidà mirdculoru ufiü efl de ijuo nos fdtw certos flcitlodnnes cdp.i.circdfläum mirdciil« in Cdnd,ubiflc fcribit. Hoc «ediditinitiupgnorMle^i« in Cdnd Gdiiled:, ç^c. Et Multi crediderunt in nomen nomen eim^uidentesflgnd eiuf,ciu£ tcdebdt.
Nec mirMi» efl hunc idm dià um ejjèfindlem mird* culorum eflèilunnQuemddinodum enim uerbum incur rit in dures,o tdmen efl dliqudfidei cdttfd ,iuxtd lUutJ dd Ro. .0 Fides ex exditu efl ; ditditi« uerö per «erb» Dei : itd mirdciild incurrunt in oculos cît codé eÃrfl«
Fit dute hoc fequens mirdculu non temerè,fed fine dubio finguldri Dei confilio,ut ex iHo Petri« occdjîoné dccipidt pofled Eudngelizdndi de rege cbri)lo,cr «g MO fiKs. Petrus autem» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Coblt;erai
»56 ERASMI SARCERII SCHOL.
Cohtcrsntia efi ex coniundione co^iulatiud.
Et loannes. Q«d«c[«dm hiRoru;fdcriefcriptif^ re uiieanturÃrtutte,tdmen reuera non funt,fedÃ/igà lari 'Dei confilio zj' diÃioÃtione accidunt. Aitendebant. Quia templum in monte crot-ïn templum. Loei circunÃantia declarant floli,cuiiii regii aidici Ãtnt : nimirü Chrifli fpirituabl'
Ad horatn orarioni's nonam
CircMn/ldnh'rf temporis certiOn reddit hiÃoriant-Finalis afcenfus cauÃtÃrtajÃis fiiit, ut er ipà alijs orarent.Quid uerô orauerint,nchoc quidem indagatione opus habet : Ãquidein ipfi teÃes rc^ furreäionis CinriÃi,zr predicatorcs Euangelij, extr^ dubium, orarunt pro Ãlici Euangelij fuccejÃu, pro i»^ cremento eccleÃe^zr pro huiuÃmodi rebits alijs ad pfO pagationcregni chrifli pertinentibus.Ad hora oratio nis nonam : circa hör am tertiam poflmeridianam,it(i tanoflrahorologia.Hachoraadhrtc hodie conueni^ unt ludei orandi cauÃa,quanquam Ãepe zs' in alijs ati} alijs locis ferius orent alij^
Et quidam uir qui erat claudus, Exaggeraiur in infirme necejÃitas, utpotentiauerbi» qua reüitutus jùit inÃrmus, pofiea magis inclarefcal' claudus ; en exprejÃam neceffitatc in perfona infimui*
IN ACTA APOSTOLORVM »57 Ex utero matris fuæ.. Exaggerätio ttcceà Ãtaüs à diMtwrnttiite Baiulabatur»
Exetnpiwin cbdriutw efl in baiulatoribtit Et «erfc«î» baiulabatur/à cit ad exaggerationem nece/fitatn. Qiiem ponebanr. Ex cbdriute ahj.Et uerbum porteblt;tnt,exdggerlt;tt neceÃitatem. Quotidie.
CircHnftiiiitw temporibi« confirmât hiftorid,crfi^ wkI ojpciojîtdtc cbdritittis in pojîtoribtWjCommenddt. Ad portam templi. Et loci circunfiantiafi,f cit (td certitediné hiftorilt;e.Qax dicitur Sped pfa. A pwlcbritMdiHe isdificij fie diéla.
'V t peteret eleemofynam
Contrit locum inDeuteronomio. Non pt mendtet« inter uos.Nec mirum jùit turn blt;tnc legem non feruari, (umne idi£ quide mdiores feruarentur. CÃteru quà m turn jùerintludieiùcbitritittiî operibu-s «lient, paffint «pertu e/l in propbetis.Eft. i.Ne 0 j)èr«tis ultra facrifi eiu cre-Cigierite iudiciii/ubuenitcopprejjb, iudicdtc pupille, dejêndite uidu« crc.Ef«.58.Nunqi(id,boc ejl ieittniu^quod elegüper die «dpigere bominem «nimdn» fuam erc .Nonne boc m«gts eft ieiuniu,quod elegi ejâC Frange efitrienti pane tHu,egenos Mdgofq; duc in do» mît tH«m. Is cum uidiffet. Siwplicijfim« nurri« tie rei gej}«. Ro gabat. NoÃri mendici ppe con xieijs
1J8 ERASMl SARCERII SCHOL» uicij s extortjiient ekemofgt;nM,f£pe brachij fecidari/i tentia. Quid de mendicitdte fentienduin Ãt,füis di tn fecundo Tomo noftrorum Locorum commumuiHi in loco de paupertdte Luangelica.
Intucns autë eum Perrus cum loann^
IntuitM hie geflus eft in Apoftolis itumi ad miftri^ cordidm propenfi.Docemur ut uelgeftibutftmits ivil^ ricordes ft non licet ftdis efte. D i x l f-Hoc dicere efftiHiii eft dtiimi dd mifericordid proféfî Refptce in nos. hoc reftiicere efftéliis eftfidei in Apoftolis,ex ejud certo ftdtuerilt de reftitutione cldH di, diuiridpotentidperficiendd Reftgt;ice in nos : ideà confide te dliijuid 4 nobis dccepturum. In nos : Luedd i Petro lodnnem non dUâ¬llit,ut difcdmus,c[uod nosfi^ trum pudere non debedt.
Atille intendebat.
Hlt;ec intentio efivdlus Jfiei eft in cldudo, (^uid utft' quitur,Jfierdt fe db Apoftolis dliquid dccepturum,
Petrus autem dixit.
Sciens fe obligdri mdnddto dci dd mifericordi£ operd Argentum ôë aurum non eft mihi»
, dpud me nunc nelt;J; drgentum, nec^ duruitt hdeeo-No ftqnitur hinc ; drgentum cr durum non eà mihi: ergo domi drgentunt çr durum non hdl eo.
peccdtui^
IN ACTA APCSTOLORVM. tjf ftccMttmilihalereargMum^Mrum: (lu£Tesno= ' hliÃimtelt;y optiniieDiicreaturxfunt.
Anabaptifli ex hoc loco negant pr£dicdtores dde re propria habere, cr pe al os chrifbianos in genere omnes: fed ({«.Im nbsp;nbsp;nbsp;opinio plfafit,fiipra in. z-Cap»
circa locum de communicatione rcrum,locii fcripturtC quj conceduntpropria,of[cndi.Pr£terea ridiculum eà 4 purttc«l m perfona Petripc argumentari. Petru? no habuit argentum : Ergo nuiii pr^f dfcdlorej aut Chrifli ani argentum habere debent.item Petrus fine dubio £=⢠des habuit,ÃrtaÃls cr liberos,de uxore nullum eH du* bium lt;luiafocrumhabuit,Marci.t ÃeiUergo potwt domi bdbere argentum uni cum auro : nam huiuf* modi rebus fujlentantur i£ies,aluntur Itberi, çj' nutri* unturconiuges.Siquidcin rerum gerendarum, (utiSe inquit)ncruus eà pecunia. Sed de bis rebus copioput agam in libeUo (Juod^mjde pg/iis uene ac pipe doilri* n£:itemdepgnisuerorum acÃlforum prlt;ed«c4tcr5 uerorufn cbriftirfnorui« cr Ãlforum.
Qiîod autem habeo hoc tibi do.
Scilicet itpud ineexcommijpozieDci. AUuditdd po teflatein fibi esquot; alijs ApoÃolis conccÃam,lAatth£i.io» EtMrfrci.is.
in nomine lefu Chvifti ÃSazareni.
'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quicritiff
â¢Â«o ERASMI SÃRCERI1 SCHOL.
QK£ntur de Ãrmali medio,quo uft funt Apo/ïoli !» fanandii infirntts,cr in ledendif miraculii : eS ergo hi( itides.ln nomine lefu ChriflhC^CtChriflui uerbo ut Ãf mali medio ufui eÃ,/icut legitur Matth.S.Eteiecit Ãi^ ritus uerbo,omnese^ male habentes fanauit. in nomine : in uirtute.lithil tribuit Petrus fins uiribus. Virtuskfu Chriftifanatinfirmos: Ergojineuirtute iefu Chrifii non fMamur,quicun(i; fumus infirmi. nbsp;nbsp;Eiazareni :iif
tJdzareth nutriti. Jefus nomen nature er efjèâitf in Chrifto efi. Siquidem falus efi natura, cr alios fal^ uosÃtcit. nbsp;nbsp;nbsp;Cbnjîus officij nomen propriè ejl. j:gt;ici»
tor eniin ChriÃus à regendo er interpcllando,quie fuii regis er facerdotis ojÃcia. Surge ÃC ambula-in integrum fanat,qui per nomen iefu Chrifli Nazf reni fmat.Surgere namq; er ambularc,integr£ fanitif tisÃgnafunt. nbsp;nbsp;Surge er ambula : imperandi iieti^l
nonadApoÃolorumuires, fed ad nomen left ebrià Nazareni reÃ^icientia.
Et apprebenfa manw eius dextera alleuam'teum.
Quanquà m nomen iefu chrifii Nazareni fatisfif'' mumfitmedium,quopotuitclaudus accipere fanitaA tarnen humana media non ne^igit Petrus, ut ea ipfa n9 bis (omeniet,qu(gt; fciuinuStiK eiufmodi media ne^ga^ mvft
IN ACTA APOSTOLORVM. iff«
miw. E/l quocj; chäritMis exemplum in Petro,^ui itlt;t dili°enter djjumitjèfratris infirmi.
Et protinus. CircunRantid tonporis com= tnenddtnobânpotentidmnominis chri{ti,ut medij cdufe,qudm fecutd efl fdnitM cldudi.
Corroboratæ funtplantæ eins Sgt;C tali.
CoïTobordtio bæc ejjrdtw efl,non uirium Petri,fed nomittii Chrifli,c^c. Corrobordtó funt pld«tlt;£ «»t cr tdJi: periphrdfis refiitutionis cldudi integra.
Etexiliens ftetit ambulabat, ift nomine chriflifdndntur, in integrHin fxfwnt»r. Ht exilientes flent zsquot; dinbHlczit.ExiltrejJldrc, CZ lt;ttnbMldre,circHinlo(J«HntHr integrdmfdnitdtem.
Et intrauit cum illis in tcmplutn atnbulans ÃC exiliens.
Spefldntczbiec dd oÃenjionem fdnitdtis inte^a.
rinis efl tdm diligent« defcription« de fdiiitdte in« tegrd,lt;iudcldudut dccepit,ut fcidmta nos nomine tefu Chrifli,non fluflilldtim,dutex pdrte fdndri,fed intégré
in MniHerfMm,qM(e etidin omnid eo tendwnt. Ht nobi« WMOtejcdt potentidnoinin« lep Cbrifli Nd^cdreni.
Etlaudans Deum.
Pertinent bific dd grdtidrKm ddiones,qHibiw porto ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I Idbordt,
««X ERASMI S'A R CER II SCHOL, labor ät fi Jes fe gratum ofiendere deo ^ro dcccptiS' igt;(' neficijs-Eft eiliin gratiaruin dHiofidei opii;, q:{jeno plt;f tcfiejji iiigrataAuxtd illudDauidis : Cred:di, proptef ([uod locutusfinn-Jsd R.om.io.Cordecreddur adiu^lt dam : ore autemfit confiÃio ad fidutem.
Et iiidit omnis populus eö ambulan-' fern amp;nbsp;laudantem deuin, Exaggeratio fieu potiu^ confirmatio integrie fanit^ tisateSlibut. Enthymenia, Omnis populm nidit eum ambulantem er laudantem deum : Ergo in inte* grum fanatus fiiit claudus. nbsp;nbsp;Vidit : tanquà m fanunt
er in integrum reflitutum»
Agaofeebantautern sllum.
Rede prtecedit agnitio perfionte,utfit caufa fii^uett tis fiuporis er admirationis. Enthymema. Agnoue/ rutü iüum : Ergo caufam fiuporis er admirationis bd* QLiodipleerdt,qisiädelee' (buerunt mofynam Râdebat.
Signanter h£c addit Lucas, ut cmifinn fiuporis cf admirationis fetjuentis.
Et implcti funtftuporc SC extaÃ*
Stupor er extafis (ejuarn fiinpbciter inteUigo adrni rationemÃdiji non tanerè,fied quia alias in nouo tefid/ niento cScurrerefolent fiupor er admiratio ) coinunei
(S
ÃRACTA APOSTOLORVM. i£, Cr HulgiJrfJfunt e^iîuf,qiâ fequuntur firè oni/ies con '.vjottcs de doclrtzMgt;cZ omiiid miracula.
VpMeJt borum ej^âuMiTijHt coznmezident ziobwpo teiitM nominis (eit uerbi Chrijti ut medif quofandntur -bozzazies, qztod potezzs efl fluporein çr adzzziratioziezn ejjîcere in bozzHzzibu^^etjl etiamnon alid efficidt.
Item ofliudunt bi ejjèdiw zioIzW» lt;}«W znir.-tcMlor«zM â iqMid4tîtK/iiîpt,q:lt;9r«(ntdznezi,ziozi eft contemneiidd potczit:4,ç[MZtt ud cdj'equitur üupor zx ddmirdtio in ho minibui. XiW fcztsà fü-tooo-jizi Gr£co 4zzip(iult; dliijutd fozi(ttgt;qwÃtn pnip Ucem ctdzzzirdtioiiez«, ttebemczitezn udmiratioziem fondis
Ineo qâiodcontigerat illi,
Stuporen» cT ddzwrutjozieni Jrrè oinnino tribuit, ^mirdculo.
Cum tenerct autem Petrum Si loannemclaudus»
id ejljdrdii«[i coniungeret Petro et lodzizji. ArfÃ4 bxc cSiMnflio Ãg,nu grdtitudinii eft in cldudo,und⬠co gnofcit dcceptHiH bczicJictKi«.
ûnatus fucrat.
Sdziitdtc lifceziter repelit L«clt;«,Mt ob oc ulos ponrft inci4cctcd»pt)nf(tzutdti5,z:o)nezi Cbri/lt.Cvci riif»
Sub elt;t]Jgt;e,lt;j«ocl Petriw (t loSnes reftituerint cUwdiJ, : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j * CT
t«4 ERASMI SARCERII SCHOt-er tantum in eum coUocârint beneficium.
Enihymema explicans adÃäui cogitatiM Ctaudui uerfatur circa Petrum cr loannem : Ergo claudi medici funt Petrui zx tegt;annei. [^r^O^ Wentum à Ãgnii eü. Cucurrit ; curfus hic effèâHf eà fluporii zj admirationii in populo.
Omnis populiis.
Synecdoche,pro i[lii,qui ftupebant zy admirabOiP
tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Adporricum,
Certam reddit hifloriam à circÃsiantialoci.idéfr^ (it cy loci appeüatione.
Stupentes, Stupor eÃv^liii er comes mirâlt;^ culi. bJi populi eorum typum gerunt, lt;jui minià rif Uerbi tribuunt, quod folius uerbi efl : item qui tribuuri feruis,quod folius domini efl : item qui hiirentin perfr nii,negleäouerbo,cuius miniflri funt perfonte. liiamhi populi caufam miraculi autreflitutionis in claudo, non Uerbo,no Chriflo,nec nomini eius uendicantt ueru A(* ftolis. Docemur hic quà m res,flcilis fit adhuerere per* figt;itis,ey obliuifci uerbi zy Cbrifli, cui feruiunt perfogt; M. Adhterereperfomsinipfaprimitiua ecclefla fla^ timaccidit: quid ergo mirum e^c,zynosinperfonii heeflfjè,qui in nouiÃtma tempora incidimus}
Qjfldflthierereinperflgt;nis,explicant epifloLedia
ai
I Kt ACTA APOSTOLORVM. i6J äi Corintbios, quM fire in hoc /cripÃt Apoflolut, ut Ãorinthios à Mm periculofa opinione retrahereb
Vidons aurem Petrus.
Cognofcens popnlu barere w fud cr Ioannis perfo» BdjCT tribuere wiribiw bwmdnis, ^«od emtnominis Cbrtjlt. R-efponditadpopulum.
Exemplum extenudtionis cr bumiltdtionw in Petro non agnofcit glohdm,qu.-e nomini Chrifli debe« tur. Docet Petri« /«o exemple,ne gloria Puangelif »nÃemHr,dHt ea nobis adferibamus, quie folius Cbn/U feu uerbi funt : imo dicamus cum Dduide : Non nobi* domine, non nobis,fe(l nomini two dd gloridm.
Reólè dmouet Petri« a fe aUenarn gloriam: quid tes ë tdntum ebriÃi eÃ,non res ip/dgt;de qud debet teflari.
Ad populum: gloridm mirdculi non CbriÃo,)ed Af poÃol« tribuentem. ^7 iri IfraëUtæ.
- Concio Petri in duabus pdrtibt« potiÃimu cofiflit : priore con/ùtdt errorem populi ; poÃeriore eleudt gloa. ridm ebriÃi urgetÃdemin CbriÃum.
In priorempdrtemtdntum inciditconjutdtio de cast Ãs mirdculi. In poÃeriorem,Ãndl« Ãäi mir4culi caufa, eleudtio glori« Cbr«Ãi,dccufdtio ludseorum de CbriÃo innocenter occi/ô, caufe fi^i mirdculi, cdu/doccià ebriÃi A lud«e«,Jindles pdÃion« Cbrifti cduflt;e,ddbor« t ) tdti»
1
t6à ERASAII SARCERIl SCHOL. tätio ad pmiitentiäm, promiÃio remiÃionii peccdtorv pro {xxnitentibtii,approbatie Chriih ex prophetis, Cf prxrogatiua ludieorum. Viri Jfraèlitte : captdtio beiuuoletitia: à dignitate iiomüib!,
Pktlaftthropilt;e exemplum in Peb'o efl,^ui populuilt * grauitirerrantem,nonobiurgatgrdutter,Ãed amiciâ-nimirum in hoc ut lucretur fcî Chrifto. DiÃcc hinc ri tionem tradandi infirmai conÃeientioi : alia uero ratio efl cum pertinacibw er efjrenic confeientijs-Eà ejuo^ aperti animi exemplum in Petro, lt;jui dd errores po^ puli non conniuet, nec agit hypocritam. Hypocritf Mtem Ãunt,lt;lui conniuent ad e^rores populi, nunc pro^ pter has,nunc propter illaf,neÃcio ijuaf cauÃac.
Qiiid miramini in hoc,qi!afi noftra uirtutc aut ptetate fcccrimus. ambularchuncf
Verba apertdÃunt^u.^oÃcndunt populü tribuiÃi tniraculum uel reÃitutionem claudi uiril us Petri er lo' anm^. Enthymema. Petru'S cf^cx^ttfies circaÃbd^ bent oliin claudum : Ergo Petries er toannes reÃituP runt eum. Petrus contrarium docebit poilea,ubi pofii ponetuerascauÃoi. QuaÃnoÃlra uirtuteautpietd^ te ; error ed in cauÃis miraculiÃeuÃanitatii claudi.
Enthymema. ApoÃolorum utrtuf er pietofJion Ãcf
TH ACTA APOSTOLORVM.
jcceruiit miraculum : Ergo mcc noUrd uirtiM dut pie^ tdsuüumÃcit. Aliud. Virtnscxpictdiin pijsno ejjtcwnt ratrdcMitt : Ergo multo mitiui res leuiores in pijs.Fecerimuihiic ttmbMldrexttttji Jimtw fanitdtis clou
Deus Abraham,amp;: deus Ilaac (dt. deus lacobjSfc»
Pergit nunc d longe Petnit dd cdufdin fà éli mirdcu eft fides in Chriftuin lefum,ex c^ud ftdtuit Petrtt* cum lodnne,fecutiirdm cldudi fdnitdtem, CT fecutd eft.
Pertinent hue loci de potentid ejjtcdcta fidei. Mdttbdi t7. Amen dico uobii,fihdbedtts grdnum [ynd pis,diceüimontihuic : de»iigr4bi«cilî«c,er demigrd tibneq; (jMtcq^udin iijipoJ^ibile erit uobis.Mdrci ii. A' wen djcouobWjquod ^Micunq^; dixerit montibMic : to!« Idris CT »«ittdris in mdre, cr nonhafitauerit in corde fuo,fed crediderit fire cj!i£ dixerit,crit ei, qMicqHid di» xerit.Mdrct lö.Porró eos q«t credidertnt, bfc pib/e» lt;(«cnt!(r Jignd.Per nomen meum dnemonid eijeient, lin» guts loqwen tur noms,ftrpentes tollent, 07 fi cluid Idtalc â biberidtjfto nocebit cis. Super ncgrotos mdnus imponent
CZbcfièbdbebunt.
Porro «t nunc fidri funt omnid poÃibilid,itdin» creduUtdti ontnid funt impofiibilid.. Mdttbici. 17.
1 4 dteunt
1Ã8 ERASMI SARCERII SCHOL.
dicunt difcipuli ad Chriftum Quarettosnon potuimid tijcere damonium Rej}gt;ondetChrifiuf.Proptor inert dulitatent ueRram. ProgreÃus Petri dd oÃendendant cdufdm ntirdculifÃc fe hdbet.Deus Abrdham,cr DtUf ifddc,(2r Dei« idcotjDei« patrum nofhrorum hoe m» rdculo glonficauitfiliumfuum icfum ; hutic uos occP diflis ,quem pofled refufeitduit d mortuis Dewj pdler : in hoe ,ut qui ereddt notnitii eiiif,ii fudÃdejHon foluin Ãbi,fed dlijs impetrat fdnitdiem-AccSmodationeiH omittitPetrus ,qu£Ãc ddijci debet: ttos eredidittlUf ChriÃo, eldudiis ipfe credidit in Chriflum, quetn hoe mirdeulo glorificduit Dei« pdter,qudrc z^ÃtdCf Ãde noÃrd in chriRum impetrduimus Ãmitdtem.
Hdbesinhisprlt;£Ãentibus Petriuerbif,Ãtmind qudn^ ddm ChriÃidnd doótrinlt;e,qult;e conÃflit inhoc,ut feiä' mus Deum pdtrem,d mortuts refi(fcitdÃe,ut qui nomi^ ni eius ereddt,dd fdnitdtem er iuflicidm pertingdt.
Deus Abrdhdtn,c!- Deus iÃide,cr Dei« Jdeob,amp;â Deus pdtrum noÃrorum : id eÃ,Deus,qui Ãeit Abr^^ hie,lfdde,}deob, pdtribus noÃris promiÃionenidt ChriÃo MeÃfid.ltem b« uoeibus : deus Abrdhdtnamp;^â commenddt Petrus Deum uerum de reäum. Entb^'t»^ md. Hie Deus AbrdhdmeÃGfc:
Ergo Dei«uerus dereiluseÃ. Aliud.
lepK
IN ACTA APOSTOLORVM. 1^9 lefuinglorificauitDeui Abrahdcrc : Ergo leftu
MeÃids uerm e/i. vt reâè extollit cdufain,(}ui ejjcd« commendare uult : ttd reâè eleudt Petruf dutoritdtent pdtris,lt;Jui uult commenddrefilium.
Glorificauitfilium fiium lefum
Scilicet hoc idm /iilo mirdculo in reflitutione cldu di.Glorificduit : idefl,celebremreddidit.
Hftbe; hie finalem caufamfinéh mirdculi in reititu^ tione cldudi,quie fùit,ut inde celebrii redderetur cbri* ftui.Eft priftere«« glorificatio chrifli communis omni urn mirdculorum finalis cdufit, c^u^e tn hoc Ãäd funt, q«ó per iUd chriftus glorificdretur,cr glorid eiuf pro pitgeretwr . Spefldzjt b«c uoces illif, q«lt;« plerum^; dd mirdculd fequuntur : innotuit fimd eius per omnem regionem ere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f ilium fuum : ndturalem e:}quot; c««t
pdtre ^etjudlcm.^ Entb^memd-
chriftus Ãbj Det pdtrts ndturalis eft :
Ergo Cbrt^li« uerus Deus cum pdtre Deo eftdepm fignanter ponithanc dppelldttonewt, «t oftenddt Cbrt» ftum ejje meÃwm zs- HeritrnplMdtorem. kfus nomen nature cr ojjxcij in cbrt/lo eJl.NdtHr«e,«lwd ipfe natuf rdfdlus :officij,quiddliosfdluosfitcit.
Quem uos quidem tradi' ddbs.
I S QjtM
tyo ERASMl SARCERII SCHOL.
QUitncju^im PftriK inÃituerit dgere de cduÃsÃlii mirdctdiftdmen obiter admifcet dccufationem lud^orn De O' occifo chriflo, nee tâ¬mere,fed ut uiéloi depeccdto,dd grdtidm confiigere Ãeidt-
Docet Petru^fuo docendiorduie, utpruedicdtores itt conuertertdii hominibies : primuin diligenter illii in^ cutcent peccdtd,cr dd pecedtorum cognitionem db^i^ cdnteo$,qu£primuidtq; pnecipuus dd grdtidntià grddiK- Quem: mdgnd ineÃinhoepronornineem^ phdÃs,c[ud uidetur Petruf exdggerdre peccdtuin in dicii. Exemplum dpert£ obiurgdtioni/sin Petro eH) ^ui dpertum peccdtum non diffimuldt. Trddere leuiiH guidddm eil : negdre mdiits peccdtum,interÃeere tnum.Tribus hif in genere compleäitur Petrus om«^ iniurids,lt;juibui ludæi ddÃcerunt ChriÃum.
Ãt negattis coram Pjlato.
Cum non hdberetis ulldm iuÃdm negdndi edufdni' Enthymemd. tudex iudieduittefuminnocenteejà Ergo er uos iudicdre debuiÃis. Aliud, Iudex iudicduit leÃm dimittendum eÃe : Ergo uos dccufdtores iudicdre dcbuiÃif-Exdggerdt Petrui peccdtum ludieoruin, ut Ãeciligt;^ eos poenitereÃeidt. Eà enim exdggerdtio pecedti noquot; leuis cduÃd Ãcilioris pcenitentilt;e : ficut extenudtio
(dH
ÃN AGTA APOSTOLORVM 171 fdti cdufi eft pamte/}ti£ tdrdiorif â¢
Dimittendara cfTe,
Vt innocentein.Jnnocentid cordm ciuili iudicio fuf/ ficiens cdufa eft dbfoluttonb dc dimiffionis : dt m Eud« gelij negotijs nuUo modo fujfciens e/l,fXâ¬mplo Cbrifti innocenter ddmndti,cr ditorwm fdnüorum.
V os autem fanólum iuftum» ncgaftis.
ld e/l,twtof ffitem omnino. Sdnili ZX iufliuocdbuld peripbrdiüc'is circnlociuuntiir funtmd innocentiit Chri fih Vos fcilicet mwlto criMiores Ptldto komine genti Ii. Omnid pertinent dci exdggerdtionem peccdti in dxii.SanCtum esquot; iuftu:cordm Deo cr bominitiw.Sunt dit!« biC dppelldttones in Cbnfto CT iidturic cx offidj
Et petiftis uirum homicidam do-nariuobis.
Homme extreme mdlum.Vide c(«dm inique compd rdtnm /it cum Eudngelif profcÃ'oribm tnnocentibt«, qutbui exempio CbriftijCtidm extreme mdlt prde/trutt« tur. tnfummd monemur bte, mundum non po//e quief feere,nifi donee prorfi« du/èrdt ucritdtem,ct ett« pro=gt; jiffores. Virumbomictddmiexdggerdt erbUPe* triM pecedtum tnludifi«.
Ãutorem uero uitac interfeciftis.
Similiter
vji ERASMI SARCERII SCHOL-
Similiter cT hii Petna peccatum in Judteii exäg^ wt. Enthymemätii. Vos tudxi petij/lis homicidttiH grauiÃime peccäflis. Kätio petitur äb itiho fuÃto. Aliud.. Vos iud£i autoremutt£ititerÃci^ fits: Ergograuijjimepeccdfiis.
Pertinent hue loci in prophetis, (Jiti docent peccäbl populi non eÃe dijÃmuUndd.Et Chrifluf dixit. Sit fir^ mo uefier fale conditus.
' Cernis hic paucis in uerbis, guis fit Chrifltu : nirrti rum dutoruitte: Eudngelium : ergo efi doélrimt pr^ bens dd uitdm occdfionem. Enthymemd. Chrifius Mtor uit£ : Ergo extrd Chrijlum non efi uitd.
Vitdm ponit Petrus ut pr£cipuum ejfiäum Chrifi CT pro dlijs omnibus : fie chriRus dutor iuflicù efii Mtor remiffioms peccdtorum^ dutor fdlutis t^rc.
Similisefihuic locus.i ddCor. ». Exeodem dutetu uos eftis,in Chrifio lefu,gui fiiäus Ãiit nobis fapientitl i Deo,iufiicidg;,cr fiinäificdtio redemptio amp;c.
Hdbes hic Concilium fuper omnid Concilid, in gn» procldmdtur Chrifius dutor uit£. Ad hoc Conciliucof ruunt omnium conciliorum decretd deoperum iufiiciâgt; fordmDeo. Enthymemdtd. Chriflusefidutoruit^-
Ergononoperd. Aliud.
Cbriyit«e/irf«torwtó;Ergooperlt;lt; non iufiiÃcdtitâ
Vdlft
IN ACTA APOSTOLORVM â7J
V ulet argume/itu ex cognatis. luflicia eniitt CT res futit cognat^e. PoteR zy bine probari Chriflu^ effe in bunc moium. Entbymema. cbr^ flus autor uit£ efl : Ergo ebriilus Dews efl.
Nlt;tm autorem Mt£ effifolius Dei efl.
Quern deus fufeitauit à mortui's.
Occupätionefuccedithic locus deexuflitatione chri
Petrus, etfl Chriflutn interfleiflis, tarnen non tnanfit in morte: imo exuflitatus eil à mortuis,et/iilus eit om/H«)« fuorum ho flium potentiflimus dominus.
Facit (J bic Petrus mentionem refurredionis cbri fli ut comodius per«enilt;it ad caufasfléli miracuU.Siqui dem accepta occafione ex refurre^lione chrifliflneipit Petrws diHinguere inter fe teHem refurreâionis,CT in/ ter Chriflum qui refurrexit,cT caufa eflfltéli miraculi quod fides in euin tantum impetrwwit. Q«emDe«s fufeitauit : refurreéHo ChriHi opws eflpotentia: pdtris peut Apoftolws docet,ad Rom. 6. Et wd Ephef. i. Sufeitauit : oppre)?wm tyrrannide diaboli, peccati cTc A mortuis : opprejjum mortc,didbolo,peccdto cTc.Po tentes jwerwfit bosles, quibus opprejfus Juit Cbriftws : quareor potewti liberatore opus habuit,uidelicetDeo prftre. Enthymemata. Chriflu Deus pater exufeitauit
Ergo CbriilMspotentibws boilibws fiât oppreffus.
Aliud.
«74 EK A SMI SARCERII SCHOL.
A1 !ud. Chriflus à mortuii fuit exbfcitatiK ; Erg» Chriflinimorte opprefjits jjc etiam cognati« morti bojlibuijdiitbolojpeccato crc.
Cuius nos teftcs fumus.
NecejjTiriuin fiât Petrum hie dtÃinguere inter teÃet erres feu perfoiids,delt;iuikus teÃantur tejks-ApoJioU qui fiierint,cr quales pnedicatores, hie uides :feilicet te/ies refurredionis Chrijiifet Ãe ex rebuscognatis otil tiium rerum ChrtÃi, cr qua ad regnum eins jfedantgt;
Et perfidem nomf nis eius
Id ed,per Ãdem in Eudngelium er refurredionem ehridi.i^omen enimchriÃi uocat ea omnia , qutedt ChriÃo did poÃunt,quales res funf.Euange'ium in gel nere,poÃea er ulice ad Euangeliu pertinentes,reâ,M redioerc. Caufam miraculiPetrttsÃidtfidem inno' me Chrifti. A cognatis ee;- fidcs caufa eà omniit aharU comoditatu,quas aedpimus in regno chriÃi. SieÃdeS impetratiu/iidd,impetrat,fdnitaté,impetratremijfictié peccatoru, impetrat uitam,impetrat in fumma omnâ rerum exauditionem à Deo. Eiditium ergo eft,nos iH ÃiÃcari operibusifiditium eÃ,fanari nos ex opere ope rato:Ãdidum ed,remiÃionem peccatorum contingere propter operaÃditium eÃ,uttam ejÃdum efÃe operunt Ãditium eÃ, exaudiri noi propter opus operatum oril tionts. Enth^ineintf.
IN ACT A APOSTOLORVM .t7^
Flies impetrdt mirdculd : Ergo fides cr ogt;»/tes res (diM impetrdt. 1« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hie fit diâuiit Chri^
fti.Credenti nihilefi impojfibile.Mdtth£i.f/.etMdrci »I. Vrflde commendatur hie fides d fuis effiftibus^effi* cdtid,^poteiitid.Per fidem : certdm fiducidtn.
JUominis eitis : nomen Chriüi obiedu efi fidei,^uolt;i fides ddfalutcm dpprehendit.Nomen uel Eudngeliuin, uel proimfiio efi de C hrido.Et fenfused huius loci fint filex.CredentiEudngelio,promifiioni,Gr Cbrido^ ont nid efiè poff bilid Item,fidem impetrdre omnid.
Hunc quem uos uidetis dC nofti's
Periphrdfis refiituti cldudi,^u£ fiicit dd comenddtia nem miraeuli. Confirmauit nomen élus»
1J eftjonnies promifiiones de fe fiilds ^tdnqudin J« fdludtore dtqsferudtore,hoc tnirdculo redituti cldudi comprobduit. Hittes hie ufum quenddm omniiim mint culorum,cit(£fide in Chriilumfeu nomen Chrilli fera add jiierunt, quorum ufiis fiat,ut inde confirmarentur promijfiones de Chrifioferudtore,comprobdretur do , drindChridi,crp^fondÃhridied efiè eognofcere^ tur,qualem propoziKzit promijfiones : infumma,ut bo» mwejjde perfond dodrind,cr offieijs Chrifii confirma rentur.Confirmduitnomen eius : nbsp;nbsp;nbsp;tj«tfpncinna^
men vnö nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fçin Urne« Vciÿçijî.
St
»7« ERASMI SARCERII SCHOL» Et fides quæ per eum eft«
Expclitione clariui oHenJit fidc fräi miraculi cälil firn ejji. Qjig ptr cttm eA : in Chriflu lt;iut nomen eiiifgt;
Dcditintcgram (anitatcm iftam, ld efl,e^ caufa faiitcttis in claudo reflituto.
Enihymema pro inilituto Petri. Fides in Chri* flum caufa eil fttnitdtis in claudo : Ergo ego çy- loiOl^ nesgt;uirtus zjâ pietas no{lra,non funt caufe. mtegrätü dei« «0« fruÃiüatim fanat/ed intégré, in cöÃieHu o»H mum ueflrum : id eÃ,uobis praÃntibus omnibus,
Accommodatio hue reÃrenda efl^quam pofui fiipri cired initium cocioms Petri,qu^ cldrè oÃendit,quo}nt do claudus dd fdnitdtem peruenerit.Fuit dutem tdlis, Nos credicUmus in nomen Chrifti,cr ipfe cldudus ciegt; didit : qudre noürd et fudfide fanitdtc impetrauimi^-
Et nunc fratres feio
Sequitur confoldtio pro ludlt;eis,ne inpeccdtis fuii, qusieperpetrdrunt contrd Chri{lum,quem innocenter prodideruntet interÃcerunt,deÃgt;erent : imo dgantpif mtentidm,zx conuertantur ad Chriflum, ut Ãc cripfi per fidem in eum,fdnitdtem djÃqudntur.
Ftece/fdriumÃiitadderehdnc pricÃntem confolt^ tionem,po{lqudm Ãc exdggerduerdt dnted Petrus pecâ^ cdtum luditorum. Anneüitur ueri hlt;ec confolatit praicedeiP
IN ACTA APOSTOLORVM. *7? pnecedentibut lt;piäà peroccupdtionein. Poterdnt ettint fic obtjcere ludæis. No{ grrfMiteT peccauimiM contrit ChriÃum innocentent : Ergo «une nobi« 4e,j7erlt;tn(i«(n tji ? RcÃjon kt Pehm objeflioz« per confoUtionetn, quim deducit i migitatione caufic peccdti contrd cM fium pera{li,c{Uie fuitiffiontntia.
Docemurbic qine fit ratio conuertendi peceatorcs prtmum oportet eos ducere lt;td cogiiitionem peccati^çy hoc Ippm exdggerdre : poftea rurfium fubijeere confit lationeinine homines in peccatts deÃ^erent. Item doce tmtr, ne nimiacxa^eratione peccatorum/iciainui ho mines de)pcrlt;tre,fed ut ita peccata exaggeremui, lt;Jmo tarnen fimulconfolemur. Et nunc fi-atres feioâ. infinu/ atfe Petriutud£ii,quà )iciliui perfuadeat. Scio : muU toruin confijfione experts
Qiiod per ignoranriam feciftis,
StcMt uos foktis excufiare peccdtum ueftrum : erga Chrijlum occifum.Petrus ex conceffionequadatn Ãcit caufitm,citt£ turne uut nuüa efl,aut udmodum parua c» rum Deo. Siquidem coram iHo non excufiat ignorantia C»HiIwpntentiiiej'l,ct uliquomodo, non tarnen femper, itera.Jgnorantia excupt peccutum Cbrifti« 1 ounni« i6 : ignorunttum caufiam Ãcit perfioutionis pjorutn»' ^«4 eos perfeqamtur impij ; interim tarnen non exet**
»» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m fat
t7« ERASMI SARCERII SCHOt.
fat impios peccati propter ignorantidm.Quare fentint tlum eü,ignoriintilt;im prtetendi/Ji Iudteos,utcaufditte( (ifi Chrifli,nec tarnen eam ludieos excufa^fe peccati-
Sei (pùa PetrtK ignoraitti£ tribuit peccatum lud^ti^ rum in occiiendo ChriÃo : ifftur üfcendum eft,incoit uertendisinfirmif pactfice crmanfuete agendum ejÃi tnulta condonanda ejf t. Sic nbsp;nbsp;Apoflolm Paului
euminfirmis,adRom.io.Teftimoniumenim iUii p(t* hibeo,lt;juod fiudium dei habent,fed nà fecundum feiert^ tiam, ZTc. Mwltd btc product pojjùnt de ignorait^ tia,cur ea no fit fujficiens corain deo : cur dem no fiuleriti ignorantiam 4 ludieis: qui potuerit apud dlt;eos ignorantia effi:,cum phiw dixerit Petrm in pite,Chriftum à deo pâtre coimnonfiratum in omnibi'^ Mrtutibui,prodigi)s,cr figw,qu£ficit dem per in medio ludæorumffiicutey'ipfi fciuntyGrc.
Fecijltf : in genere omnes.
Et principes ueÃri ; cr ignorantiam caufamfi^^ pro principibm,ut tarnen cr iUos gratue participes fi* ciat contra Anabapti/iat.
Petrm fuis uerbii hoc fibi uult,
Peccaflis ex ignorantia : Ergo potefiis participé fieri gratùe ; ergo poffunt uobif remitti peccata,
Locufeficoncefiio,
IN ACTA APOSTOLORVM. «79 Deus autem ea quæ pr æ» nunciautr.
Confoläturuf Petïât« bené Ã.cit ignorantiMi c,iufain fcccati.Sic idem confoLturm bené jicit:, (luia'^aÃiotie Cbrifti idicit (tccidijje^utcomplereturfcriptura.
fitmlii ergo caufdpdÃioms Chrifli fuit ut tmpleretur fcripturd-.Similes cauÃe paÃionK Chrifli extent dpKii Ewdngeli/l^ in deÃcrtptionepaÃioms ChriHi.
20.H0C dHtem totumfrilum eft,ut compfereritur fcri/ ptMrlt;epropbetitrMtH.Mdttbjci i j.PoÃqudtn iJMtem di» uifermt ueflimentdmed, crc,Htimpkrtt«r quod diólïï c)t per propbetdmj^c. Petri« «oii tarn focit igno» rdntidm cdufdin occi/t Cbrijdi à Iwdietbq««*ââ ipp pro pbctdr« «lt;tticiiia,qKf quid impleri oportMit, ideo pdf: fiKtftCbriRui. Entbgt;mem4. Chri^uin pdjfuruin prienwiciitHerKZJt propbctæ : Ergo Cbrtfli« non eft te mere p4j?tM. Oportwit iuqj patt Cbripw» â gt; non ne» teÃititte dbfolutd, fed ^uid pc à deo prædidMm (tut per propbctxî. Deu-5 : ergo cr propbetæ bitfcnerKnt Ã)! ritumfdnélttm uiite fwtwm Cbri/lHm,cz ix. inÃinäuj^t t»t«jJlt;t(ilt;Sipropbet4riujt. Pev Oà ,
Vocdlt CT 4«dibili «crto.
Omnium fuornm prophetarum w î vfwn»
Igo ERASMI SARCERII SCHOL.
vfum hie cerrui uetw teRamenti qui efl teftari de nouo. Suorum excludttfrlfos prophettis,qui prohibe» tarunt 4 Deo non uoedti.
Paflurum efle Chriftum.
In gfiere eompledunr omies iniuriM,quibut chri fltu per totam pdÃionem adfläus flut
Sicimpleuit. H4crd'ione, quaperi/t chri» flus 4 «ofriJ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pceni teat uos igitur,
MiUg4tis cjufls occifi Chniii,priefcrititnunc ?il trutÃrmam, qua licet ad expiationem peccati in nect Chri/ti commifli perueiiire. Enthytnemata.
PrtriM adhurtatur Judaos ad pa tiitentiam :
Ergo PetriM pratcede/ite conceÃione de cauÃs oceià ChrijÃ,non liLerauit ludaos lt;i peccdto ciedis.
A1 iiid. Petri« occiforibut Cbriih non negd 2yâatiam : Ergo cT dli/J lapÃs non eR neganda gratid-
Petrui duo requirità lud^is occiforibut Chrifii.Al terum,ut doleant de peccatis, id quod contritions eft: alterum,ut conuertantur,id efl,erigant fe fide ad renufi fionem peccatorum.Quidergo poenitentia efl {
Efl dclere de peccatis,or fide ritrfum fe erigere di gcatiam.'Definitioexpartibut ell.Sunt enim du^pce* mtentiæ partes. Contritio,Gquot; fides.
P centteat uos : totam pro parte pofitumefl : id eH, doledtH
ÃN ACTA APOSTOLORVM «Si ioleatis depeccato. Et coïiuertiminï.
Scilicet/idelid (.hriflum
V t delcantur peccata nelira, fidei älteritu partit in paeiiitentld eft re» miÃio peccdtorunt. Seqtuter autemÃdem,non ex opéré Operdto,fed per imputittioneDijiid Rom. 4. falfum eà renuÃionem peccatorumfe^ui propter pamtenUdmex opere operdto Peccatd ueflrd : ergo ignorAntid na excufduit ludtcos de peccdto.
Deledntur : quantum dd culpdin amp;nbsp;poendm. Ken/ tiuntur Mortlt;tcbi,lt;J«t nugdntur culpdnt non pattlt;(m di tnitti ddfidem,fed hdiic fdUs^ioneexpidnddm effe.
Grddui hic difce dd iuj^cdtionem. Pcenitendum eà de peccdtà ; fide nos erigere dd grdtidm dcbemui : fidcm fequitur remiÃio pcccdtorum feuiuflicid.
V t. nbsp;nbsp;Scilicet fdlui fitis : ordtio eniin efi iniper*
Jtftd. Adhortdtio 4d paenitentidm d commodis.
Comoddfunt : ut fdlui fitif,clult;e dlidsficejjirtPdu* lus i.ud Corwt.i.tttWixIpdtiJîtÿS. Similes ddbortdtio* nes pdÃim extdnt c:r in prophetdrum, o* in Apoitolo* r«mfcriptis,Mt i.ud Corinth.i.Priore ddThejfdl. cdp. S-cr dlibi-
Cum uenerint tempora.
Coniinin4tio fe^uitur a pÅnw in eos,(iui non agent, w à pÅmtertti*«
18» ERASMI SARCERII SCHOL^ pxnitentidm^nec conuertentur^ut dccipùnt remiÃion^ fgt;eccdtorum.E.t comminationes Ãmiks, nullibi non oc* currunt in Propheticis ZSquot; Apofiolicif firiptis.
Reäd uid eü conuertendi peccdtores, inuitdre eoi fgt;r£mijs feu commodii,cr uiciÃim non panitenta coM tnindtionibui terrere. Tempord refrigeri] : periphrd'» fnnouiÃimidiei,/iuextremiiudicij.
Tempord refrigerij uocdt,iiuid turn d Ãcie dd Ãde tndniÃÃdbitur refrigerium,requies,gdudium, cr uitd piorum £ternd. Pldcet hinc fcire, quidÃt £ternd uitd Cd Ãc defcribi poteÃ. vitd £ternd eà reÃigerium in co l^edu domini. ReÃigerium dutem dicitur uitd £tef nd,quid refrigerdtÃÃos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jj : Ãcut dicitur mer*
ca quid rccompenfdt Idbores crmiferi£!,qudf hdbue* runt ultqudndo pif in hdcuitd.EthucÃciunt uerbd A* pof 4fipycoî 21. Et dbÃerfurtK eà dent omne Idchrytttd ab oculis eorum.Et mors ultrd nS erit,neq; luduf, net^ cldinor^neq; dolor ent ultrd,quid primd dbierunt. Efd-2$. EtduÃret dominus omnem Idchrymam db otnui Ãcie, zyc-
flc confpetflu domini.
)« conj^edu domini,dut cordm conÃgt;edu domitii.
EtmiCeriteum,
èltero fuo dduentu. Alter Chriâi dducntus dei pà * trü
IN ACTA ÃPOSTOLORVM« tris opus eÃ. nbsp;nbsp;nbsp;Qui ante pr ædicatus
eftuobis.
Et per propbrt(M,cr per nos Apoftoîos, Quem oportebat cÅlo fufeipb Occuputtone amauet cogititiona de Mtione ChriÃi incalutn,idlt;l;inecejfdrio. Entbgt;mem4. Oportuit Cbriftu fufeipi eÅlo : Ergo Chriilut neceJJ'ario abijb Oportebut : Mt auf^ictireturfuumregnu,qMd btc in terris m4nendo,non potuiff'tt inciptre, tluia regnuta Cbrtjh' non erat pro mundo regnum.
Similh jrre eà neceÃit.n,loannu itf. Expedit wobw ittego uadamSienim non abiero,eonfolator ilk non uentet ad «os,erc. Sufeipi calo:utibi tequati poten tiu regndret cum pdtre deo. '
Donee reftituantur omnia.
Id quodfietinnouiÃimo die,teÃe ApoÃolo.i.ad Co rint.ti.Omnia: quiefcripta funt de regno ChriÃi. Quælocutus eft deus per os faniftorS fuorum à feculo prophetarum, Nibil perire aut intercidtre oportet, q»od extat in propbetts de regno ChriÃi : ité quicquid in regno Chri fli contingit,aut unquà m contigtt,non temerè aut fit aut ttncluamficäumeÃ.
LoctttiK eà deus per os : «fus eä deus propbetis,t4t^ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tn 4.
i84 ERASMI SARCERII SCHOL.
^â^nqu.t orgdtris : çr utprophetii efl.uftM,fic ddhuc I» utitur pr^dicdtoribuf. Enthymemd Pfr prop^etdr«!« ord locutut efl Deut. Ergo prophet£ non funt contemnendi.
Per os : uocdU o' dudibili uerbo.
Sdndorum fuorum : lt;}uos ipfe fdndifiiduit.
A feculo : perprimumcr nouiffiinum prophetdM ^quelocutUiedDeui.
Mofês emm ad patres dixft. Confirmât Petrus teflimonio Mofis,lt;jU£ dnted dixit fcilicet dgentes pcenitentidm o' credentes in cbri' flum bené hdbüuros : i eontrd non dgentes pacnitentii nee credentes in Chrifium,mdlè hdbituros.Mo/ès eninf eetiolo^iddb dutoritdteferiptur£,lt;]udmredè alle^,itt Pf(r«5,nt uidedturdlftjuid èfuo eerebro dicere.
Hdbes cr hic ufum ueteris tefidmenth^ui e/ï tefid^ ridechrifto. Qiiod prophetam
Prömijfio de Chrifio Prophetd non eft nomen tur£ in Chrifto,fed offieij,cuius re/^edu uocdtur cbri fins prophetd. Sliicitshit^
Ergo Chriflus non femper fuit prophetd. Vobis.
Chrifius ludtcis promiffiisefi. NotdtigituruobiSt prdrogdtiud ludiorü-Uomtnus deus ueftff Donuni uoce utitur hic Mofis : ejuidfufeitatio Chri*
ÃN ACTA APOSTOLORVM. »Si fil (litün£ potentie opHi fùtt : dominut âutftn potent^^ vocabulum efi.Dei apfielljtiont aliudttîgt;lofes dd fgt;rie/t diu,(iuo opiw hdbuit luddtcui populu^ Deutenim prt* fidij nomen efl. Ve/ter ; notât ludæorumprirogâüiM-DefratribiJS uellns.
Chrtflui ex Judiiii ndtut efl. Ex fenià te AfcrÃ^xi«,
lt;x femine Dduidii,crc, nbsp;nbsp;nbsp;T anq U Ã m me.
RejJ^eda mcdidtiomi. QHO«lt;«îwdM enim lAcfet «tcdi-itor |i«t inter Deum cr popalam lfrdcliticum:itd Chriflia debuit eflè medùtor inter Deum pdtrem homines peccdtores. Fi' inc audite.
Mandatum Del patrw efl dudire Chriflumfifcipe/ re E«angeliMm,credere in Chriflum crc. Simile extat mandatum er in nouo tefldtnento^ulatthdi.ir.Hic efl flliuf meid dileüu/sdn quo mihi bene compldcitum efl. ipflim audite. Hüne : emphati^â'« : ergo non aliwit
Rudite : per metapboram defleilionn,{iro obeditt, dutcredite. laxtaotnniäquæcuncploci * tiisfuerttiiobis.
Chrifli perfona non in und tantum parte, fed totM fufcipièndus efl: et ut tute perfond,ita et dodrina Cbri fli.Sunt lt;Jt« Cbriftttm fufcipiunt profaluatore db origi nali peccato : pro falaatore ab aéiuali proprio no fufcipiunt- Sunt qui Chriltum fufcipiunt pro faluatore m » Ãcutp4
/f6 ERASMI SARCERII SCHOL.
* f «Ip(lt; : fid non pro faluatore à pana. Sic etiam quid* ^uni doilrinachriililudunt.Qutecunq;:Ãnere^eilu aut deleâu doéinndc : ut Ãue loquatur conÃntienti* (um ratione,Ãu£ non confentientia.
Ent autein omnis anima.
CommMMtio in eos,qui non audierint ChriÃum. EJ «P bxc commwxttjoomzattmgrdwpuHd tnhac terra, in Ãgnum longé omnium graut/fim£pan£ pofl hanc uitam. Omnts anima : omnii homo.
Quac non audivrit prophetam. ilium,
in chriÃum no crediderit,nec turn pro ÃtluatoreÃu fcepcrit. Exterminabitur de populo.
Exf ommunicabitur,aut potins opprimetur morte. Et omnes prophetæ.
Addit Petri« maioris confirmationis gratia teSi* Irtonio Mofes,cr'râ¬liquorum Prophetarum uaticinii de ChriÃo,cr de tempore Euangtlij. Enthymema.
Omnes Prcpbetó annunciauerunt dies iÃos : Ergö fiontemereadÃintpriieÃntes. A. Samuel,
Sicut à Aîofe ut primo et inftgriiori propheta capd Petrui,itaà Samuele ut inÃgniori nunc incipit. Pef MaÃen autem er Samuelem, ut inÃgniores prophètes, fbmdintelligit reli^uos omnes.
Annund*^
IN ACTA APOSTOLORVM i87
Anuundaueruntdies iftos.
Tempt« Eudngelij feu gratie. NoU propbct«« fuit ttäticinijs in unum idemq; finem intendi/fe : hoc efl,Mt propbetJrcnt deEuungelij gratis, çr de Chriflofalud tore. Hine uides quid fint Prophetx : nimirum aitnun ci4tores EUdngelij feu Cimfli. Pinalem ufum hie f^eilaueteriiteftdmentt,quiefttefiari de Chrifio feu tempore EUdngelij.
Vos ettis filij prophetarum 8gt;i teftamenti.
AdborUtto ddfufeipienduinChriRumfeu Eitange ÃHm d prÃroglt;(tiH£il«dôforu)n. Bntbymemdtd.Ve/frrf efl prxrogdtiHd prontifiionii : Ergo uos pdrticipet promiflionis jicere debetis. Alia. Vosefltifilijpro pbetdrum : Ergo itoj mertto fufeipitii Chriflum,cr fitf citii uos pdrticipes proniijfionum propbeUrum. Aliud, Aduos pertinct teilamentumcumpdtris bus iäum : Ergo «os illit« fiicere debeüs participes.
Argumenta bjec omnia ex cogndt.i funt. Cebdc pr/rogatiua l«d.for«m Apoftolus fgit,ad Ro.j.cr. 9. eap.adEpbcf.i.Et Chriftusin ',odnne,ubi dicit. Satwj ex IitdatB eft. Eflis : finguldri grdtid,ex uocdtione.
â Eilij prophetdrum ; quantum ctiam ad carnem atti« net: deinde filij prophetdrum eflis,quid nobis pro-pbet4
188 ERASMl SARCERII SCHOL.
phetjefeu patres prophetarunt ^e Chrifto. Et teÃanien ti : ld efl,promiÃioms,foederis,paâi,crcgt; Ad Rom.^' Quoru eà adoptio,gloria,teÃdmetlt;i,promiÃiones,etc» QiioddifpoE-ïtdeus ad
pafres ueftros.
D«M paóluminijt cum pdtribus,nan patres cu deo-
Y alfa er^o eà AndbaptiRdrum cfiinio lt;}ua fentiunt in bdptifino nos cum deo mire paâa, non Deum nobià cum.VLdnc enimprodunt AnabaptiÃ^e opigt;ùcnem,ut oÃettdant inÃntes non ejji dptos ad ineundum pdâutH cum Deo, idea nec baptizari de' ere. Enthymemd.
P ddMm deus diÃgt;ofuit cum patribus : Ergo paäS ex gratia eà non ex mérita : ergo paiium d pr£uenien te deo eÃ,crc. Dijpofuit ; alludit hoc uerbo ad or* Jinem paâi,quod deus no nude mià cum patribus, nee nudepatribus dedit,Ãd ornatum certis legibus cr cere! monijSfpromiÃiombus certis,çrcgt;
Del« : commcndatio paéh d eau fa efficiente. Ad patres ueÃros : non ad alios populos : ecce prarogaà f uamtudixorum. Dicensad Abraham.
Prima promiÃio AdaÃäa eÃ,fecundd Abraha;,dea inde fenÃm ac fenÃm er ad reliquos patres tranfeendit er tüistnnotuit. Nominat autem Abraham tantum, quippè cui omnium apertiÃima er cons^antiÃima con*
ti^
IN ACTA APOSTOLORVM. »8?
tigit promiÃio, dicens : CeneÃs cdp.u. cr a.
Et in feinine tuo benedicentur omncsfamiliæ terræ.
Semen Chrifluseli. Ad Gal.;.Porro Abrahit diâni funt promiÃionei crÃminieiiK.^ondicit, çx femtni=gt; btM,tttnlt;liMfn de multti,fed tanejuim de uno : et in femi netuoepueÃChriÃiK. Locus efl promiÃio. Bene dicentur:iufliflcdbuntur.AdG(il.} Prxuidens autent fcriptura,lt;juod exfideiuflificet gentes Hei«, priiM rent UtdmnunciMit Abrahie Benedteentur iiilt;luiens, inter , omnes gentes. ([ui ex fide funtflenedicuntur cunt fideli Abrahdm,Qrc. Pctriw dlkgatione huitts loci «X Genep ⢠potiiis refliicit dd fimplicent proniiÃionent Iwdüeiî ad HfrbKm fiadm,ut prierogdtiudm ludieorunt ftdbiUdt,qudm ad promiÃionts efiviluf eft pro genti» bus uniuerfales. Omnes jimiliie terrie : promiÃio de ^Chriflo imiuerfalis efl pro omnibus bominibus. Et Apo flolus dd Rom. 4. Abrabamum patrem uniuerfalem o»gt; nium ficit : tntjuiens.ldcirco ex fidedatur htcreditasr utfecundum gratiam, utÃrma fit promiÃio uniuerfit femini,noneiquod eft ex lege tantum,«erumetianx a quod efl ex pde Abrahæ, qui efl pater omnium no»' flrum. Sicut fcriptum efl : Patrem multarum gentiunt (onllitui te^QTc.
Vobü
, i9o ERASMI SARCERII SCHOU'
V obl's primum deus fufcitans filiumlefutn.
Vrget pr£rogdtiudin ludeeorum d prima miJJtoK^ ^ud Chrijhu en mi/fin/uit. Enthymema. Vobis prinf mijfui eà ChriÃui ; Ergo uoi inerito fufcipitn euin-
Petrut prdrogdtiuam cdrtùi tribuit ïudien,no rogdtiudmcordm Deo, ante quetn pr^erogdtiud tü,Ãcutegregiè docet Apoflolut,dd E.om.i. et.^.cdp* itbi ludtcos ey gentes squales coram Deo frcit.ad 3.Noneflludieut,neq^ Grlt;ecuf ; non eà feruui^ne^^lb her : non eà mafculin nee fcemina . Omnes enim tiol unut eslis in ChriÃo lefu ; Et alibi dicit In ChriÃo nd circumciÃo,nec prieputium ualet. Priore ad Corindi-7.CircutnciÃo, nihil eÃ,cr prdputium nihfl eÃ.
Primum: reÃgt;eilu ndtiuitatis,cr earum rerum,q:ii circa natiuitatem chriÃi contigerunt : cr poÃea ref* peiüu conuerfationis ChriÃi manifiÃte inter ludtos: item reÃfeiHu pr^dicationif etc. SuÃ:itans : repeti uerbum promiÃionis:Deute.iS.ProphetamÃtÃ:itaiid crc.SecundoRegum.7.Sufeitabofernentuum poäte crc. Pilium : naturale lefum qui eà falui er faluatof Mtfir. Exgrrftirf. E'imdicentemuobis.
Prima Euangelij pnedicatio maniÃÃaÃdaeà lt;J4;m.Iolt;w»m.4.Q3w/lt;(I(W ex lud^n eÃ. Et exorÃt
ÃN ACT A APOSTOLORVM
CbnJliM fuain pradicationé in Gidil£d,Mdtthlt;ei. 4..
Vt conuer tat fe unufquifcp à ne* quitta fua.
Sic enim ccepit Chrijluf pr(fJtcdrf,Mlt;«ttb(ei.4.R« Ãpifcite : inlidtenim regnum caloru.Mdrci.i.lmple» tum eil tempM,inftdt(^ regnum Dei,re/ipifcite,cr er« diteEudngelio.Conuertdt: doledt de peccatis et ab illi^ defifldt : pofled ZT erigdtfefide rfd remiÃionem peced torum,hiecenimomniduemuntintelligendd fub uerbo conuertdt : ndm conuertere tdntum d peccdtif non efà eit remiÃionem peccdtorum ex fe, nifi dcceddt er fides dlterd poenitentiie pars. Vnusquifi^ : ut grdtid uniuer» fdbs eft: itd er occdfiones dd grdtidm funt uniuerfides»
A nequitidfudin: Gr^co ejt,«7rö7-i«rv7rov«^'wtf v/dTsrr |/ovwÆdwtem non efi fimplex peccdtum fin mdlum, fed potiuf internd mdlitid feu prMitds, qudre eonuerti à nequitid, efi hie propriè db dnimi impietdte defifiere,td/iqudm 4 cdufd omnium dliorum pecf «ttorS teile ApoftoIojddRoi.EtCbrt/tojMdttbift.iS.Ne^t« tid igitur btc propriè fondt impietdtem dnimi,fidwi
«m in proprid opent dut meritd,fdnéiimonidgt;a propridm ere-poften etidtw externos
mlt;tU ttitc more$.
CAPVT
-tp» EKASMI SARCERH SCHOL.
C A P V T I I 1 1.
HV C upjidefcripjitLucM injignef condone! à Petri de Chrijio er regno eiut, quibus inidt^ i Mt I«difoj (lt;(i pcenitentiam^tanquHm ad certum gradii lt;|Ho piTMerHtur dd ch iüum at' ad regnum dut : de* fcribit porrç Lucat,quomodo iuftidar^ operum pri* eipui hoflei Chrijli eSquot; regni dut,cum Chnfium und e^ fuo regno,turn pr^dicatores dut exceperint zr traâd rint. Verum hic fit diäum. Crux fideUj/imut eü S' uangebf comes ltem aliud Confijfioncm Ptiangelijfe* quitur perfecutio. nbsp;nbsp;Et rewerd bjec eRÃrtuna Euan*
gelij k ut hoc ipfium adfirat mundo bond,cr uicifi'imi mundo recipiat mala. Caufim crucit ut comitis E* uangelif,fi feire cuput,h£c efi.Euangehum annunciot gratuitam inChriRoiuRiciam: hiec mundaiu iuRi* die contraria efi,nec inteUigit earn mundut : igitur ad perfequendum Euangeltum accingitur. Altera efi re* motor caufa priuatum commodum,quod timent hypo crit£ ad Euang/elq priedicationem interddere.
Eiedem funt caufie perficutionif confifforum Euan gtlij. Tertlam quandam cai^am adijeit Chriftut igno* rantiam,loannit.. 6 dum ait: Et h.{c omniaficientuo bit, quia non nouerunt patrem meum,nâ¬qi me Cij(arta,hac e^; caufa potefi,qiiia Euangelium de* tegd
IN ACTA APOSTOLORVM. 19à tegit fflufjJo iiapict^tem fuain, er (tperit iUi irdtn Dei propter impietatem AdRo.i. PttbwÃtcmnitVdD« de carlo, aduerfin oinmnt imptetiitem,er iniuflicià bo* «Unu^q!« Heritdtcm in iniujltcid detinent e:y'c . lodzinis i6.Et c»t« «cncrit i!le,£irgHrt muMilMmCfcilicetp«' £» M4ngeliMm)Jepecc(tto,de deiudicio
Loquentibiisautennllis,
Cob^cntii eft excop«l4tiM4prtyticwU. Loq«enti biw iHis : ftiilcet de rebiM,q«« extent in prdEcedenti C4 fite. PMlcbrttinqKiddi(me/l,inip|lt;ttterfci conjtjjtone ftdtiw ftiperuenirecrucent- Superuenerunt.
Notutboc «erbum, ne ipp import4mu4 ttobiJ crwé rfutnepin«« decrHcefoIliciti,modo conptedmwr Emm geli«in,etPâtimfuper«eniet crux. E)Æetbic etiSpdMcis «tgçndïî de nwterii crHCvs,qMie debet effe conftftio \nerl tj ; unde b£ «oces Cbrifii de mittend crnciï : proptef me ; propter nomen mewn, Aidttbxi.^.cr-io-lodnnis PriorePetri. 4 Ne quw Mepritm ddPiglt;tt«r,«t Jttr,bolt; micidit ere. SuperHenerHnt t non db/olittd neccePitd
1 te fed quid E»lt;tngcli«m prÃdiedri ditdiMeriwit.
1 Sacerdot s.ôC magiftratus templi,
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;etSadduc'.ti,
\ PræcipHà bofes CbriÃi f«nt ç}â grdtuitie iufttciie : 1 flt;tcerdotej,qKireIigiomscrpirtâitis cHrdmin Ãâecie»!
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n bdbent
lt;94 ERASMI SARCERÃI SCHOL.
habent: magifiratuf temlgt;li,lt;jui templorum curatnCf jucdtó religionti patronos dguiit : er Sadductei ([ui mdnd fdpientia pritditi funt^cr omnid dgunt ex iudicio ration^,qua edoéli cr ftrenuè adfcrunt lu/liciam ope' rum,cr pro uiribw defrndunt-Fuerunt enm Sddducff homines Philofophi,qifi ex argumentis ratioms zy hu* mdn£ fdptenti£,negdrunt mortuorum refurreólioneniâ MdUhiCi zt.cdp, Sddducteinonuulgdriter exrdtionis iudicio drgumentdntur cordtn ChriÃo,contrd refurrt* âionem mortuorum.
Hiec trid hoÃium chriRi er grdtuiU iuÃieite genei rd,ddhue hodie cr CbriÃo, zs' grdtuittc per ChriÃum iuÃici£ negotium ÃLceÃunt.
Moleftèfcrcntcs,
Propter fuprd diólds cdufds, qtttc funt moleÃi^e 0quot; perfecutionis inimpià oecdÃones.lSIdm perficutio mo^ kÃiie in impijs efÃäus eÃ,
MoleÃe : Ãgndnter zSquot; cum notdtione qudddm hdc uoce utitur Lucds. Siquidem Eudngelij pr£dicdtio de grdtuitd in ChriÃo iuÃieid, reuerd dcutus glddius eà in dnimis omnium iuüicidriorum. 'Finales moleÃue cduÃeejjipoÃunt pruecipute: priudtd utilitM,z^ne doiirind operum periculum pdtidtur und cum operunl inäicid. Quod docçbant populum.
IN ACTA APOSTOLORVM. »9$ CdKp eft molcftc^fdoóiritia cuim cr pd« efl refur rediochrifli.
Diligenter htc notd generalem cr pr^cipuam molt ftiie in hoflibm ueritatis caufam,qu^ efl ioiirina Euan ^elij : (3quot; lt;iu£ nunc moleflu caufa eil in iUis, ea quoq; 1« i/fdein caufa eft perfecutioms contra Euangelium et eiui conflflores. Enthymema 4 caufa ad ejflUum.
ApoHoli docent : Ergo moleiic flruntfacerdotef, ZXc. Docebant populum : doflnnd Euangelij dtuer fa eil 4 doHrina oper«nj.
Et annunciabant in lefu rcfurrcótiO' nem ex mortuis.
Docebdnt popHlwin : in genere h£c dixit de doâri* tta: dfiMMncidbdnt^crc.biecÃâecies feu pars quada eft doftrin£,qM4m dccebdfjt Apoftoli popHlu, et q«4W jtrre non poterantfacerdotesjzyc.
Nontemerènoluntfacerdotes annunciari refurre» ilionem Chrifli, qwid bxc con/irmdtio erat doilrin^e Chrifti : «jidepc certo coliigere potwit popwlt«. cbrt= ftusrefurrexit: Ergo cbri/liM uerc Meflias jiät:certa de ueraefl doHrinaeius-uerefititfiliits deGQ-c.!« left ut qui ipp refurrextjfettCT alijs fu£ refurreilionis catt fa eÃet.Hanc doftrinà pecHlùriter moleflè twlerwt Sddr duc«,qui nej4blt;uit ontnino refurreâionem mortuorîî.
t9S ERASMI SAR CERII SCHQ.L.
. er UgdbiOit omnid ad priefintem uitam. Et noÃrt fiicidrij operum^nuUumarticutumtequèmoleRè Ãmnt , qu'imiüum,lt;Juie/l deuiÃoriti Chriüi, tjuam Ckrijit tionpurèifcd operibm tribuunt.
Et iniccerant in eos minus,
Hdbes hic ejjèâuin molefiitein Ãtcerdotibuf, firatibut templierSadducicis, qui efl inijcerc mdnuf in conflflores ueritdtis. Enthymeind.
Jufliciarij operum hodiè mokflè flrufit prlt;edicdtio* netn gratuite iujlici^ ; Ergo iitfliciarij operum,moit poteruntini/cientminiflris ueritdtii mdtiiK.
Porró quid iufliciurij operum bypoertU funt : igi» tur non efl mirum,eoi prorumpcre tandem in tyrannP dem.Eji eniin hypocriflos certiÃimui effèóliii,tyrdmia ^exemplo JudtC^qui ofculando prodiditchriflumtHero di5,Ldbdn:.crc. Apoilolm minijlruin eccleflie do' âum eÃe unit in uerbo:,ut quedt uincere contradicentes iuHicidrij dutem operum, no uerbo dgunt,nelt;^uincuri fed uerberibut cr drmis.
Et pofuerunt in cuftodiam in crafti'num.
Alias eflrilus moleiii£ in hoHibof ueritdtif. Hiefji fiiif cf fimiles grddus lunt,Qr occdflones dd aedem-
In cajtodiain : quia h^pocrifleof zr impietdtis.c^
IN ÃCTA APOStoLoRVM^ 197â W« eft timor.Efd.fi.CÃterritifuiitin Zion peccatores» V timor poÃedit hypocritM.
Erataiitem iam ucfpera
Cdufa i circunildiitid tempons, cwr pofucrint poftolos in cuftodidtn uf]; in crdRinum.
Multi autcmeorum,qut audierant uerbùni,crediderunt»
Tgt;rlt;i;jfiis cccdfto eft ueritdtK non fappreÃio.Et Clt;e fdr iUe dKit,èfdngiùne occi^orum Cbriftidnorum,ndf» « Chrlftidnos.Sed mirabilis res e/kçx tyronnidem od cdftonem eff t dd ueritdtemà n iüis,lt;lni conuerti debent : in dlijs ÃrtdÃis,qtii non debent conuerti, occdfio eft ty rdnniSyiit negligant fufcipere ue^-itdtem.
Mdgn« fidei Qy conildntiie exempla eft in his mut/ tiSjCjui in cdrcerdtione Apoftolorum non oftènduntur, fed tdmen credunt.Reâè ergo eft de officio fidei, non confiindere,hoceft,nopermittereperirein tentdtione. ' 4dKomdnos. lo.Omnis qui fiditilli, non ptidefiet ,id eft,non peribit. Multi : ergo non omnes credunt E* ' â «4ngelio. Qui dudierdntuerbum ; encdufdmfidei du dibileuerbum-AdRom.io. Eides ex duditu eft: dudi tuf uero per uerbum dei.tbidem.Quomodo dutan ere» dent dbfq; pr£dicdnte ? Efd.ss ⢠Domine quis credidit fermonibus noftris {ibidem Pdttlus dd Rom. 10 .uerbS
» 3 fidei
v? ERASAÃI sarcerîi schol.
fideiuocdtjobejjrélu^qui eft fides. Verbum
de Chrifto.tJota non omne uerhu eftè cdufamfidei, fti tantum uerbum de chri^io, Enthymema HiuerbuHi audierant: Ergo crediderunt Andbaptiftlt;equifubri dent uocale et dudibile uerbu,fie(ile uincuntur hoc loco-
Credtderunt : fides eftiüuf eft uocdlis eyy dudibili^ tterbi. Credtderunt : id eft,eertdfiducid ftdtuerunt Chfi ftum ejfie uerum deum,MeÃtdm o' fdludtorem.
C£terum qudttqudmfides effvilusfit uocdlis uerhit tdmen non nudi uocdlts uerb^fed uerbi, per quod op(^ rdtur ftgt;irituftdnäuf fidem in cordtbui hontinum dudii tntium uerbum.
E t fadus eft numerus uirorum drei' ter quincpmiha.
liumerus credentiu comenddt nobis potentia uerbi» quod potens eft multos conuertere er fiecere credere. Verbum legis e contra impotens eft, quod pducos coo* Uertit item infinuat numerus credentium qualitate do* firtn£ EuangeUftquie eü grata pro confiaentijs.
Enthymemd. Eudngelio quinq; milia credunt : Ergo Euangeliu grata eft pro conftientijs doéïrin^'
Virorum : ut feias mulieres pueros und cum aio leftcnttbiis non ejft numeratos. c irciter ; ÃwfFvn® «kgt;. Paeftum eft auum.
tN ACTA APOSTOLORVM.
Iwpi/ non Ãint contenti,donec uideMt iuflorum fin ergo ut mdeint,p(rgunt nunc principes, feniore5,^fcrib£,corMtfe fiflere Apoftoloj, quo eos fucceÃiue pei-4d»t uni cum uerbo quad pr^dicint. Nrfin bic e/l etidni omnis imiclt;e conuerfationis bjpocrf tdrum finis. Hi principes/eniores, crfcriba^eorum tgt;pMm gcrM«t,4«i exfiw iudicijs,opinionibus,confuetn climbus,zy triditionibm, iufiificänt uerbum, nec uo* tunt 4 uerbo iufiifiari. Vei-uw bic fit uerbum Chrifli. Etfapientii iuflifiatd eft eÃlijs hominunt.
Apoftolieorum exempliridfunt, qui proptercon* ftj^ïonon uerbi tuflificdntur,no per «erbwrnjed per in' djcwbHnj4fi«t er trdditiones hontinum.
Poftridie : circut}Ã:dntid temporis oflendit,quod no temerè cordin je jldtuerint principes ipfos Apoftolos, fed ex deîiberdtione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aliîs «el i4ter4 die fldtuif'
fent eos cordm fe.
V t congregarentur.
Q«.«qHà m iilus inudrijs fiâts mundusperpétua dtj?idelt;it,timen in uno ChrifloyOquot; fuper unicdm ueritd/ teinfiicilè congregitar. E;itbgt;memd.
lmp!) omnes congregdntur : Ergo «ni impioruin Uoluntdte flruuntur ueritdti infidi£.
Principes eoriim.
4 Diftribuliac
300 ERASMI SARCERII SCHOL.
Viflnbutione quofd^im aduerfdrios Apofloloru pri tnum coBigit LucM:po/kd in gentre ontnes per hos di Hos in diflributione compleâitur. QjiiÃnt aduerfi* rij p:etatis uera priecipui,hic uides. Vfiaefienumerd tio/üs homm dduerÃtriorum ueritlt;itis.,ut fcids ueritdti non inÃmos hdbere hoÃes,fed dutoritdte,dignitdte,amp; poteniia ntdximos ⢠Vi dduerfdrij in mundo perpäui /unt,qudndo o' ubi adeR uentds. Nee id mirum ,(luii mdgni in mundo homines,non poÃunt non uüitdte hu^ tnilii uerbi,(^ perÃndrum prtedicdntiumiüud content ptu ofÃndi. M hoe mirum eÃ,humile uerbum und cunt contemptùi fuis conÃÃ'mbus,ubiqi triumphare .Fri/uâ Cipes hic uocdt Lucas, quosfupra mdgiflrdtus temptf uoeduit : feniores, cjuos facerdotes : fcribas,^uos Sad^ ducjeos.l^otdbis ergo copidin Luc£. Vel principunt feniorum, eSâ feribarumnominibus, inteîligit Lucas in genere de fdcerdotibus cmnes,uti et fe^uetur:c^ quot^ ijuoterant de genere facerdotd'i.Et Amosprinceps fd cerdotum : ergo congregdti fueruntmaximi ZT poten* tiÃimi ejuiqstNomind Ãciunt ad certitudinem hiÃorid^
Et quotquot crantdegcncre laccrdotali-
Aee^udle contra ueritatemeà odium omnibuf,lt;ini J^ciem religionis habend
Elt;
IN ACTA APOSTOLORVM to«
De genere fdcerdotali : de flirpe uel oÃicio flt;icer=* dotait xâbort vtwfferhd^cm il«m aöctömiit. Hifc de hoHibiK ueritati'S igiturita diligenter ob ocit» os po/uit Lucas,ut exaggerata hoftium polentia, po» ftea tnagis lOucefceret potcntia ueritatis,qu£ potuit tâ potentes hojles uincere : item ut oüenfa hoiiium poten tia,confolaretur pios contra earn, tanc^uà m imbectüem çx iitualidam. Speilat hue diüunt in libris Lfdrie.Lor teuinu)n,fDrtis rex,Ãrtis mulier,fed omnium firtiffima ueritas. Sic portes principes, Ãrtes feiùores, cr Ãrtes f:ribie,fed omnium Ãrtiffima ueritas.
Etftatucntes eos in medio.
Ne (jMid derefj^onfis quicqua eos fubterfrigere pofi fet : aut ut iüis timorem incuterent. Tcntantenim om« niaimpij,ut triumpbent contra ueritatem.Vel : in inea Hio : id eft,coram. Interr ogabanr.
Nom ut dtfcerent,fed ut perderent ueritatem unà cunt tius conftftoribus. In qua uirtute aut quo nomine feciftis has res
C^utftio eft de uocatione, ej poteÃdte : niinirun$ quiS eos Hocduerit ad pTtcdicationem, undefuam do» ärinam,cr oj)îci«ni ftutm habeant,cuiiis potcftdte cT iujftt pr^edicent o' infirmas fanent Accufare ergo nitMMtur Apojiolos proprid: ingeftionis,priuatie do^ri offieij priuati. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1»
toi ERASMI SARCERII SCHOL.
In i^uauirtute : ijuxrunt de pote/late.Aut lt;Juo noînl ne (ÿiaeruiit de uocatione. Feciflishoc: quod dccctH , popidum -, infirmas fitnatis.Vos; ficilicethomines uilei , fy' contempthobferud fifium in principilus cr c ⢠fins hic cames perpetuus eft iufltciac operum y quitubi eft, ibiJà fius deejfie non poteft.MutthtCi, 9.Ecce hic eu peccdtoribusfiumit cibum O'c Lucie. y.Kicfipropht tii eftfi;t,fciret utiq;, ^U£ e^?t hec mulier. Verbu hee (in qua uirtute) ej ceftimutionis et terroris magiii fini unde meritô concuti debuijjènt Apofloli, nifi in cordi» bus diligenter uolutafiènt confoldtiones Chrifii.Mat^ thei. 10. A t c«nî tradiderint nos ne fitis foViciti, ciuomt do dut ^uid locjudmini : ddbitur enim uobis in iÃd ho* rdyC^uid loqudmini. Nonenimedisuos illiloquenteSt fid J^iritus pdtris ueftri,qui loquitur in uobis. ibidem- , Ne metudtis uobis db his,qui occidunt corpt(s,crc. T une Perrus repktus fpjrfruflanôo.
Petrus refi/ondet cor daté,fed non cxfe,fed quid r( plctus fiiritu/fdniîo ; non igitur eft humdndrum uiriu dut corddtè reftgt;ondere pojfe hoftibus ueritdtis, dUt in crucefitbfiftere pofte. Promiftio Jpirituftdnélieft locdt pdulo dnte citdtus ex Aldtth£o,qudm hic pneftdt Chri Hus in Petro. Exemplum fidei çr conftdnti£ eft in Pe/ tro qui minis,leftimdiione ,dignitdte,^ duioritdte po* tentum
IN ACTA APOSTOLORVM. xo, tentum'JRonm aducrfdriorum,neq; of)rnditur,neq; ret:{r. hi Petro btc ucruin /à âum eft,quod loquitur C4 liiii,Pftil ;i9.Et loquebar de teRimomjs tuts in cot}jpe= £iurtguin,nec conjundebar, inagiidres eft,non teirea ri mdgnorum hoininum dutoritdte : fedmuior res eft, illoruin hontinum dutoritdte cz itilmdtione non often di,ut refthds x utritdte. Sic enim plcrunqi drgamentdn twr eonfcietttiiC.Hdnc doilrindm ftquuntur mdgniho^ nines : Ergo doilrind hiec certd dc reild eft.
IS. CONTRA. HdncJodrindmfrqHwntMr homi'^ nes contempti. Ergo bfc doMnd incertd eft 婉 ftlftt.
Sic drgumentdri eft doihindm c circunftdntijs dt^ ddeo ex ipfo euentu teftintdre^non dodrindm exfeipfd.
Fide» itdcj; r/l in Petro ntdgnoruni hominum dUto» ritdte non oftindi, Conftdntid: eft non terreri.
Twie ; jiild intcrrogdtione.Stdtim reftiondent pif interrogdti de ueritdte, ncc funt folictti, qucmodo dut quid loqudntur : luxtd illud,Mdtthd:iâio, At c«m trddi ierint uos,nefttb foiliciti o'cgt;
Repletiwj]?irit«fdn(flo : qui Iolt;JHeret«rpro illo iux td iUnd; Non enim uos eftis lUi loqi4entcj,/ed ftgt;iritus pd tris ueftri,qui loqnifur in uobis. V cl repletus j^iritu fdnilo. id eft,dona ftrtitudinis,conftdntid G^c.
Dixit ad eos.
Ho«
J0 ERASMI SARCERII SCHOI-
Hoe dicere eijriliit e/l repletiontf i j^iritupin^if in Petro jÃihe,
Pf ïncipes populi Si feniores IG-aè'I-Cdptät beneuolentiam Petrus,ttei inÃnuat feà täte perfonarum. Monet Petrus fuo exemplo,ut muif do fuos titulos e:^ dignitdtes relini^udmus, itec cm And* bdptiflis fiudtum mdgnum propter titulos mundi, po^ itMus reïetü.
Siquidfm nobifcum hodie cxpoftulatur.
Qttw extrd dubium efl,principes fud interrt gdtione interrogdffeetidm de Ãcprd diélis rebus,tdmen ex Jponfo Petri certifimus, interrogdtione de reÃitutio tiecldudi pr£cipuefdädm ejji.
Vel, Petrus tdntuminteüexit interrogdtionem de re* fiitutione ädudi: uelnegleätSdlijs, ddhoc tdntumre* Ãgt;ondercuoluit,uthdberetdpertiorem uidm ex hoc fuo refÃonfocomenddndiChriüumutuerum MeÃteon ef fidudtore. Petrus fuo reÃgt;onfo d longé titillât princi* pes,feniores,cr fcribds,tdnqudm dlieniÃimos d chdritd tc.Et fdnè omnes operuni iuflicidrij,unico hoc uitio ex* treméldbordnt,quod fmtd chdritatedlieniÃimi. Vitde er ddbortdtoriie itlx fententine dpud prophetds,qHibus inuitdnt lud£os,nidxiiité dutein iuflicidrios illos dd ebd ritdtei»
IN ACTA APOSTOLORVM. zoj ritatem.Efit.i Ept.fS.OfeiC ó.Mifiricordiiimuolo, no ft(crificiu,MattI}£i $.et 7-magno fiudio hortaturChri ftuf Phartfeos ad. charit^em. Certuin efi enthymema.
Hi iujiiciarij operKi« /««t : Ergo altert fu/it d cb4 ritate. ExpoÃulatur : priCto- ineritiim.
Docet Pftri« fuo exemplo, ut iia patienter Ãramut noftrain accnfationem,ne tarnen accufati negeiniuiiu noÃrum.Sic Dauid patienter Ãrt iniuriam, interim ta/ men iniiatn fuam caufam nhicà propofiit.
Summa efl ref^onfl Petri, c^uod in uirtute çy' nomine leflt Chrifli fanu jicerit claudum,çr lt;j^uod omnes, cuncjiinuocauerint nomen dominifide,falui fieri quc' ant,quia non efl aliud nomen,per quod oporteatnos fid uos fieri. Enthymcmata, nbsp;nbsp;QHi malum infiruntjac^
(ufitri debent : Ergo ego «on /«m accufiandt«.
Ahâud. Qui beneficium confirunt, IxKddndi fiunt : Ergo ego fium laudandits. Beneficium uocat mifiericordix opus.
Notum fit omnibus uobis, Prioribiit infinuauitfie Petru^,Qr amouit à fie initio ftici£fulpttionem:nunc porrorc]Jgt;ondet ad quiflione Notuni jit «OÃW : aperta fimplex conflÃio,ab £«4« gelio,quod efl aperta ^7- fivnplex doólri«lt;lt;. nbsp;nbsp;Votis ut
reäoribui çjquot; eapitibw populi,
Xt
ÃOI ERASMl SARCERII SCHOL.
Et uniuerfo populo Ifraé'l.
Suhditis ueflrts.Fetruinon dithypocritam,feiî perte confitetur quod r« efl.
Quod in nomine lefu Chn'fti Nazareni.
Relt;.^è tribuit Petrus Chriflo, quod chrifli efl Pe» trtw non ultra fapit^quant debet fltpere,nihil alteni flbi arrogdt, non quxrit qu£ fuel flint, fed qu£ flint glorui Chrifli Qjiod in nomine ; biec Ãrina cfl,qua pcrflce runt mtraculd ApofloUlt;Jnnomine: in uirtutecrpote* fldte Mdrci 16 . Per nomen meum d.emonid eijeienC-Luca, lo. Domineetidmdamonidflibifeiunturnobif pernomentuum. lefli,chri{ti ,Ndzdreni : flgndnter hac trid coniungit:ndm dppelldtione kfu Chrilli,a/ flendit Petrus qudm potens fît perfond in cuius nonti^ nefdnumflceritcldudum : dppelldtioneNdZdrenidegt; fîgndt certitudinem perfona,in cuius nomine ftnusflâ äusefl cldudus Ndzareni : NdZdreth nutriti.AÃudit ad contemptdm Chrifli perfondm,q.d. Petrus,in illitH nomtnefinum flci cldudum, quicoram oculis ueflris contemptuf Ãiit,et N 4s:drewt«J iudicdtus.
Quern uos crucifixiftis.
No» ex odio detegit Petrus peccdtd ludaorum, fed exchantatejUt eoi dd pixiutenttdm imitet,peccdta cog noflerf
IN ACT A APOSTOLOR VM 207 nofcereÃciittiC^ ttdrcmijfionempeccatorumäbtiucat
Quem deus fufcitauit à mortuis.
Prater ueüram expeéiationem,qui Ãc cogitdilü et txpe^ld/iif.Chriftus cruci ddfixui eft : Ergo de Chri^ fio dólum eft. Crueem tQ- refurreäionem inter je oppo nitPetTMiterroriseftcrmoerorUcruci ddfigichrb= ftunt ; confoldtionis eft nbsp;nbsp;gdudij^eum re^urgere 4 ; nor
tuis.Refurreélione Chrifti prokdbile feu ut ntelites lt;^udr,po)f bileftcit PctriK,^uod in nomine }efu Chrifti NdZdreni cldudum fdnumftcerit : cj d. Chri^tifi mortMW refurrexit: ErgoinChriÃi nomine poft'ibile ji«t /^4ri cldudum Deut : commenddt Chriftum et refurreäionem eiits i cdufd efftcienteDeo prftre.
Suftitduit: tterbumpotenti£. AmortMb: Chriftus i morte cy d!ijs fuis hoftibuf,cdptiuus detentus |w't.
Per quem iftc aitat coram uobis fanus.
Per ^uem : per cwi« »omcn cj uirtutem. Pwlcbro ordine htcc trid coniungit Petrus : quem cruciÃxiftiSt quem Deus fufcitduit d. mortniSjper quem idle ddldt co rdm uobis fdnus. NdiM cruci ddfixus Chriftus,ueftro iu dicio uires dc potentidm dmiÃt,fed inrefurreäionetlt;^ men Cd recepitjunde potens idm Ãtitfdndre bunc cldtt^
191 ERASMI SARCERÃI SCHOt' dnwgt;crpotense/t huitü exempla ftnarc omnes
Hie eft lapis qui reprobatus eft à uobis.
Confirmât PetriK Mtoritcttefcripturte,Chrifi:um 0^ portuijfe mori,cr rurfum refurrexiffe: item ChrifiuiU oportuifiepathcyrurfumglorifica'i: item interirepff (rucem,(2r rurfum redire uidoriam. in hunc fenfui» adiudtç^ Chrifitapriefentem Pfdlmi locum.,Matthiti ii.ubiteftimonio buim fi:riptur£ confirmdt,Chridugt;li tfjefilium à ludieiséuineaeicdumcrc- Petria.i.epi flola cap z.ad aliud inflitutum utiturhoc loco Pfiltnk nimirum chridum effelapidem pofitum credentibui bl falutem : impijs ueró in offinfioncm. Hie : ^uan^uant uefiro iudicio uilis nbsp;nbsp;contempla perfona. Lapis efl :
dicitur Chriflus à firmitatc lapis. C^ui reprobatus eft â¢' extremeabiedus tamjuaminutiHsey nuüius ufus.^t fane omnibus incredulis talis lapis Cbrtftus ed, ZT huehodie.PriorePetritz. Vobisigiturprteciofits eft, ^ui creditis C^terum ijs ([ui non credunt, lapis c[ue»t reprobauerunt £dificantes, hie ccepitejfe caput an guli: cr lapis in quern impingitur,^^ petraad quaofi findenf.nempehis qtiimpinguntin fermonem,neq ere dunt in id,dd qcod c/ inftituti fiierant.
Caufam finofeerecupias reproba:ionis iniU'Ua fiat
in ACTA APOSTOLORVM »9, put ojjr/idtcwlw.n ex uilitute ZT conttinptu tant perfo' n£,lt;^uà m do{irin£ Chrtfli Et etiain hoc /i(ulo,ex dent caufn,mitlti reproSxtnt Chrijium lapident,tantunt t}uijuilitateeiin o|jr«Jaf»tMr,lt;T cotemptouerbofcan ddhscwur AHobis édifie anttbtii : doHorikta legis. Vides hic qui fint pr£cipui aduerfarif Chrifli, iüi r.on fint homines plebei,fed pritKipes,feniores, fcrib^, do» dores legiâ,facer dotes e^c. A uobti : non agit bgt;pos eritam Petrm, AediÃcantes diemtur doilores legis à dodrjMX fuccejfu, qui fenÃm ac fènfm Ãt, non aliter
edi^ictoruntfucceÃiu QMeniit^jnodMtn ewimnon «no iijpetttjdMt «n4 hora lt;ediÃcaturiedtÃcium,Ã( nee «ao nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MZJ4 borlt;i dodi p«rtt homines-
Qvii fatfluse'l tncaputangiiK.
Quo com'uugttntur luJæ» er gentes.Etde gentibut Chrifins aperte mterprrtaturbaec «erfcd.Mdttbifi. ti, Ciuando adijcit è Pfalmo: A domino /à ilum eft hoc, et »/Irnirubile in ochIm noflris ldeô dico uobis aufèretur Ãuobisregwm Deicr dahiturgenti freienti frnflits 01« Et Apo/lolus dd Epbe/îos î. ud. I Ji« tgttur non tfl^s boÃgt;itr$ incol£,fed conclues fan{lorum,ac lt;{oz tneÃiciDei fuperftrucli fiiperfundamentuni ApoÃo» lorum çr prophetaruithfumino un^uldn Idpide ipjîgt; kfu Chnfto lÿ-ç.
TotiM
ERASMI sà rc'erii schol.
' Totm Pfalmui è quo tran/criptia eà hic u/un ló* ctt5,efi de morte cr mäoria ChriÃi in mortem,ol(^ riÃcatione eitu : qudre PetTiii d'd heec Ãmpliciter ref^ xit : nec Ãcilcconcedcndum eÃ,eum h^ec uerba (quià élut eii in cdput anguli )de gentium er lud£orüi)t ctul duthüione inteüexijf!,qui (nfrd in io.Cdpite primim H* dicit gr'!ttiâ^i» Eudngelif dd gentes pertifieri. . . ' Petro igiturhtecuerhd (qui Ãdui eÃin caput dll' guli) nihil dliudÃgnificdnt,quAm uidorium er ^ori* ficdtionem Chrifli, ex morte, qu£duo periphrdÃixUS bi uerbii efjvrt, qui Ãdtu, erc.
- QuiÃäuf eÃin cdput dnguli : id eÃ,g!orioÃreÃtt rexit, ex morte ddgl')ridmredqt,erc.
Et non eil per aliquem ali'uni falus.
Procldmdtur hic ChriÃtuÃ}lui,ipfd Ãdtu,etnoÃrd fi lutis dutor.Similii eà lociu.i.ad Cor.i. Ex eodé dwtew uos eÃii in ChriÃo iefa,quiÃctiu Ãiit nobu fdpientidi deo,iuÃicid^erflt;diuaificdtio,cr redemptio. Et dddil ApoÃoluicduÃim,curfoltu Chriflut tails Ãt.Vt qtteni/ ddmodii feriptu eÃ.Quigloridtur in domino glorietuf ad Ephef z, Dri dozw eÃ,nà ex operibtu,ne quis gÃri etur,dd Roma-Vt omne os obtur£tur,erobnoxiui Ãdt totjw mundus deo. QorreÃpondet huic praÃnti loco 0quot;
IN ACTA APOSTOLORVM.
iHejMdttb/i j.er i7 .Hjc eftfiliuf meiti,in (fuo mihi be nécoplacituin eÃ.Hunc audite. Senteiitiahiec Petr/, dccmw ejl fuper omniu Conciliortt décréta,/» quo pro â¢clamatur folus Chriflus falin et iuÃicia noÃra. interim tarnen multorà Concilioru décréta extant, qu£ Petrum cum fuafententia euertere laborarunt. Enthyinanata, Extra ChriÃu no eÃfalui : Ergo folm ChriÃuf faluat.
Aliud. Opcr.t;ioâ/î«tCbn)Ã!«: Ergoopertf non faluant. Aliud- Cucuüui non eà Chri» ÃiK : Ergo cueuUui non faluat.
Cadunt bic ojn/HMmbomùJÃiomnirf media, per qu£ qu£runt iuÃiciam. Firma enim Hat fententia Petri. Et «0« f/t per aliquem alium faliM.
Sunt qui nolunt credere huic fententif Petri, nià Cocilio approbetur,quaà Canonica fcriptura per fe no quot;nbsp;Ãtcertafatbs,autnon debeatomnibiu ConciliÃpr£po ni. Per aliquem alium : excluduntur Ãmplicilcr omnia media alia,prater unum,quod esl cbrilbus. Salus cum falute fynonyma funt,fapientia,iuÃicia,fancliÃcatio,re iemptio propiciatio,crc.
Nec enim aliud nomen eft fub cÅlo datum hominibus,
Aetiolo^ia clarius exponit pracedentem fententiam Enthyinema-
ERASMI SARCERII SCHOI/.
NoMf^ aliud nomen fuhealo datum hotnind tifi per 4«O(I oportedt no! faluos fieri :
Ergofûlui Chrifluf eft fain: noüra.
Nomen : uirttii aut medium. Sub calo : in terv^jin (jud oportetnos confe(iuifalutem,lt;iult;e Chrifuf eil. Datum : d deo patre donatum,propofitunt,con fiitutum. ChriüiM falut donum dei patris efl. Uomind hm : in genere omnibuf. Efl enim chrtduf uniuerfilif faluator cr comunii falns pro cmnihut kominitus.
Per qucd oportcat nos fal/ ' uos fieri.
Ci. J.Petri« : lt;juan(ju.lt;m interim multa fint dlianf dia : fed talia non funt,per qu£ oporteatnos faluos fie* ri,quale tarnen eft chriftui. Oporteat : ex confilif CT ordinatione patris. Nor : in gcnere omnes, qui appetimus falutem. Saluas fieri : afièqui iuüidain remiÃionem peccatorum,uitam £terndm,eyc.
Petes hinc defcriptionem Chri{ii,qui paucisexbof toco defcriptus,eftfalusnoftra.
Videntesautcm Petn' confidentiam ÃC loannt'.
Sequuntur eftrdttf-.quos Petrus libera fita cr fianti confiÃione operatus eü in aduerfitrijs ueritatKt qucs à perfequendi propofito rcfle)iU,et admirari ficü
Ctmf
IM ACTA APOSTOLORVM gt;97
ComcnddtKr hie potentin et ej^icdcia ueritatit, c^Uià tlidm in hoüibui fuii ef)icdx,dtqi potens e/l.
Totia fequens locui eft de ui£loria ueritdlii contrd ftios b£gt;ftej,q«os ctidm irdtiÃirnos,ut oues pLcid^ reil iere poteft. Inuitdmur nos hdc uiiiorid neritdtis con* trd fuos bofteSjUt fêüinemtis tdin uiiloriofdin ueritdté 4mpleiftt,cr operum dodrindin unÃciim tnenddeijs, «t resinfoelicej CZ jrtWiShd^i defercre.
Exeniplii Petri cr Ioannis cofoldntur nos,ne in cru te à ueritdte reeedamus^Ãed condanter cordate con fitedmur ueritdtem,(ju£certo ccrtiiis dabit noHs cona trdcrucem, uidoriam. Verum Wc Ãt, t^uod dixit Chriftiisdd Apoftolos,t uctc zi.Dabouobis os z:r fd* picntidWjCui refi/tere non poterunt omnes, qui dduer^ fdntur «obis. Sed bjec uiäorid,qudm bic Petrus rtt portât,«5 Apoftolt,lt;lt;«t dpoftolicrfrtiin «i: J«m ej|rft«s tdjfed Ãgt;irituÃdndi,quo repietus Petrus coÃdenter cor ÃÃÃus eft «eriMtejn ad uidoriam : tfem,tjjrftus eft ue^ ritatis,qudmPetrus conÃffus eft: item, promiÃionis ChriÃo }à d£ cj^rftus.Dabo «obis os ej fapientid, cut reÃflerenoapoterunt,Luc£il utÃiprd.Videntes: per metdpborä dcÃedionis,pro cognofeentes feuinteUigen tes. ConÃdentid ; in Grico eÃ,7r Â«ÆÆ «crtais^Uà «ox 4li4s (tHdatM,lt;tlix$Jitrrt4tc, alias conÃdentidtn fonat.
0 à Conû
lt;?8 ERASMI SARCERII SCHOLt
Confidentid hic uirtiii efi bonutn opuf in Apo* Iw: lt;}uippeqmdcdufdinhäbetumtcttem,(lui£confideit ter,libéré,çy corddtè confitendd edï. Non probdtur eX Uoce canfidei!tiie,fcurrili'S ZX Procdx duddcid in rebui leuibM esquot; fd^pe menddcibm. Confidentid hic uirtiH e/i,qud libéré confitemur ueritdtem fine timoré.
Opponitur confidcnti^e dbieild pufiüdnimittU, quit coniundum timorem bdietjCX ex qud non dudeinut li^ tere confiteri ueritdtem.
Compcrto quod homines eflent fine liten's QC idiotæ.
Comperimui certd. Sine Uteris zx idiotie:peri* phrdfls Apofiolorum,ut hominu,neq; eloquentiie, neep, literdrum,neq; drtium fludqs excultorum'-tdles enim uo cdntur illiterati idiotie. JÃiterdtis cr idiotisuo* luit uti deus dd minifterium uerli,ut moneret fie contein. ptiscrhumilibttsdeleddri. OBJECT]O: Ergo cr hodieminifitriuerbiilliterdti er idiot£ efièdcbentl
R E S P O N SI O. Non Qjtod enim ApofioU iüiterdti zy idiot£ Ãierunt dd minifterium uerbi ddntiÃf z;? fic dd munurS Apoftoldtus,id non temeréfitduni eil, fied propter multds cdufidxMmd, quid iUiterdtft et iOo tis Apoftolis,uoluit oftendere deus,Je contemptis, huiri libus,cr dbieâiscordmmundo,deleâdri.Seci!ndd,ut often*
IN ACXA APCSTOLORVM. 199
uirtutetn EutUtgclij non in elocjuentiie fludijf: äuthuniMi') drtibm Ãtdineff'e,fedin ÃinplicUdte ferma «l5,ç^- in fîn^uldri rcncldtione dci-Tertid, decebdt Apo /ioloj iÃùtTÃtos CT idiotdi e]fâ¬,(iuid erdnt humiln CJ*' «ontemptt regni miniflri lO' dulici.C!Jidrtd,qutd Eudn^ ^eliam erdt daélrind noud zx mundo incognitd: qudre opiMbätfceUtfmrdcalK^qKibiM confirmdbdtur: no er^ 2,0 inter po^iremd ntirdculd erdt hoc, quod iüiterdti C!quot;idiot£ Apofloli cum mdgnd mdicfidteloijuebdntur md^aificd dei, zy interpretdbdntur fcripturd,f.
Alid hodie eà ratio,Eudngelio nunc fdtiA confirma to,quod quid confirmdtum cÃ,t2itur no opu^ habet illi=* terdtif er idi{)tis,quibuf mirdculofe confirmetur «er» bttTdtWjcr qui drtium ZT fiudiorum cognitionem,hd' bent,quo.fic per eoj uerbum confirmdtumconferuetur
Et ^ile cortcedi mK Apoùolo, primum illitcrittoï er idiotds Ãiiffe : afi Ãrtiter negamiif eos illitcrdtoj et idiotds permanfi/fe : fîquidcm diucrfum tcfldntur iüo^ rum fcriptd,quie dd drtium et/tudiorum exadiÃimant cognitionemconfcriptdÃnt.
Hdbuerwit dwtem ApofloU zr hdnc prlt;«rogiittM4M prtC fiobtSj^od jj^iritufiatidui eos mirdculofc,fine dr« Umw er fludiorum medijs,dodos reddiderit.De bdc ue ri» mirdculofa inftitutione nos non hdbemuf promt)?io/ ni$
*oo ER ASM! SARCERri SCHOL.
tiii uerhünt.) (^uare frufira exf'eäätnuf cum Anal af li* | fits Ijpintufanélomtraculo/èin/titui c^ui non firn fff | facit miraculdjfed tantum in grauiÃtmii cauÃs: c^ualif j feuer a Ãut conÃrmatio E uangelij unà cum etufié pr« ' fagatione. nbsp;nbsp;Eà praterea diffimilitudo magna inttf
Apofltloi c:^tt:ternos:fifoÃolatuscnim officiumÃat Ãngulare,ad (juodÃngulariter uocati ffierunt tantiot duodecimperfona QuodofficiumClriÃtn Ãngulari pote/ïate^Aiatthiei k .ç}- Ãngulard ta utrtutibui orna uit,Karei t nbsp;nbsp;nbsp;lUiteratura itaq; idiotiff'imtcs tantS
fld Apoftolot pertinent cr non ad nos. Et qu^m boe ue fum Ãt,docet CbriÃite Matthiei ü. uli fcril am in ng no calorum doâi appeÃatione houorat^CTconÃrtiS pâtre /imtliâ q t depromit è thefauro noua uite» rd,id ejT,qui cumpru 'emia, deleilu.cr iudicio,diffo mtcunâd,aliaalitcr,cr alqsperffmif,alia. Quaeqiuê» f Ãine artiuinpriefidiocrÃudtorumcognittone,quif ÃliciterpraÃalitf ]tem,Katd}ai i4-mintÃntmuer h fidelem er prudentem uocat ChriÃiu,qum praficil dominus fimubtio Ãuo,ut det tüts cibu in temporeSide lern appellat, qui fideliter docet prudentem,qui preffi terenouit:quid,quomodo,apud quos,crquo tempore priedicet ; Ãcutferuiis fideÃs ef prudens in fimilid iKto tfütur,in dijj^ienÃando ciho abo tempore er ahjf
dlitrf !
IN ACTA APOSTOLORvm. jo, dlitfr proratioiicttniporif. Vtrumc? ka.c (]uiff r£* itaHt, drtiumcrjiudiorumcoguitionejj'oliatufjMt deditutuf potiiif ? Imo cr Apoftolu ,C7 Ji die at te fermonii imperium eÃe,tarnen longé mrhu^ jentit de drtium CT ftudiorum cognitione,i^u.im AnaLapttjl^ et elij quidam ruRici,ejui omniiio liiteratos cr tdiotitt ad minifierium uerl i adn.ittendos e/Te eenfent.Nam.i. adTimoth.cdp.lt;.eptfcopum uult ejÃe ad doceniu ap» tum-.aptus ueroquiiejjè poteÃftne artium et Hudio rum adiuuamine ? didari/iKor g tcceuocat ,«lt;( efi, fia quentem inter doeendum methodum, quam fold Cialea à icd docet.Quoddutem Apoftoliilliteratt idiotet methodum feeuti Ãierint ,hdliuerunt fpiritumfanâum doilorem,qui in jüis mir4r«Io/c oferlt;(tiM eft, quod iit nohis ftr oerU arttum media operariuult.ad Tunotb t.epiÃohecdp.^.fcribitTimotheum eoHtritKrn ejjèin fermonibuifidei, bonlt;eqi doilrinie : ergo commewdot in Timoäieo literaturam er fludiaTheologite,
lUâdem itit,Donee tiencro,attende Ie5îiom,exbort4 tioni ,do(irin£. QwbuibortrftHrPduliKTimorbeMW ' ad Theologian fludia. nbsp;nbsp;Sed de bis haäenut.Vide noa
firam Pojiülam in euangelia l-eÃiualia,mdxime in hoc EMit)ige[i«)»,qModleÿt«r inftri/s Diui Aniree.Ittm, Locos noÃros communes, loc«m in feeundo Tomo de Theologu, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0 j Ad
iot ERASMI SARCERII SCHOL.
Admirabantur. i\dniirdtio hicc effiâut eÃ, non tdin cognitioni6,quod eÃ'ent hommes fitte Uteris et idtotie,Apofioli,qudm cognitionis,confidentiie,çr libt ra prtedicMonts in ijfidem. Mirdculum efi homines il^ iiterdtos idiotds,doóle dc bené loqui : ergo fitne mi r.dculo homines iOitcrdti idiotie,tion loquuntur do^ âé nee bené.Admirdtio ut ejfi:£ius,qui fiequiturdd nôJ rdculd,tefidtur de mtr de ult priefientid inApoüoUs. Et agnofcebantcos- Hlt;ec ficiunt dd mitigdti onem ddmirdtionis,quid dgnofcebditteos quod cum Ie/ fufiterdnt. Enthymema. AgnoficebdnteostErgo minus ddmirdbdtur Qtrod cum Icfiifuerant
Igitur no itd miru efiè,eos fic cofidenter et libere lo^ qui de lefu. Hominem autem uidentes.
ftantcm cum eis,
Grdtitudinis eft tn reftituto cldudo,dftbciqre fe A^ poftolis. Etreóiéfepr£betfiocium communis periculi, qui communis benefici/ fiäus eil pdrticeps.
Nihil poterantcontradicere.
HiCc infignis ueritdlis uidarid eft, dd qudm homi* tiesctidm mdximiinmundo,fiunt muti. EiufmpdiuiÃo ridm er Chriüiis reportduit à Sddduc£is,Mdtthtei.2* quibus obftupuitord. item, d Phdrifieis,eodem cdpite MdtthteijUbijic legftur- Et nemo poterdt ei reftiondere.
IN ACTA APpSTOLORVM 20»
ftcq; aufiutÃ^it quifquÃmex co die cum din fliui iitterrogdre. Magtuc maiiciei pertindcù ex empliiiti Cjl in prineipibti!,feniaribiti,fcribii, ej qui nihil pojjiint eontrd dieere,tdmen non fufcipiunt Ef Udn^elium.i^ihil dukito,quin omîtes diäiin fuis confci tntijs uù^i fiieriiit rei ueritdte.EertiiidcU dutcm eà (X injliciei, fîc uiilum effc, nee ucUecedcre. Sed qu£ hu^ lus pertinaeù nbsp;nbsp;ntdliciei cdufe fint,fepe alias à mc di
£luin eil.Timentenimfic uiili,de interitu fui iiotninis, dutoritdtis,iefimdtionii,dignitdtis,pri!idti quicfltM etc. lulTeruntautcincos foras extra con»
ciliumfvccdcrc«
PrudentiiC carndlis exemplum in Principibut/eni* oribus,fcribis,cr dlqs,qui uiili in confeienti/s rei ueri* tdte,re{îè nuncferiô'dcliberdnt,quid agendum fit.Tum nainq^ maxime opus efi confilio ^ubi di/f'utandum efi contra ucritatem, de qua in confci entia uiiti fumus.
lujferunt: reólè,quidmagiftrdtiti
Etcoufiicbantinier fc.
Serio deliberabant,tanqud fuperre ardua CT grdui. Qtndfacicmus homtnibus iftis QjU-eÃio de pn-dttione perfoiiaruin, quit Mi fubld^ tiijcreduMt impifficile peritMrdmcT «critatem, quam perfonx conJitentur.EiitbymenM. Perdaotwr prædied» tores ; Ergo peribit Mcrb«m quod prxdicant.
«»4 ERASMI SARCERII SCHOL«â'
Hominibui ijlis ? c^ui turn Mtoritdtein mdgriitm cS traxeruntfibi dpuâi populum «x jà élo mirdculo ?
Timent principes cr cdij,ne Eudttoelij autorttdseX erefcit roboretur : item^ne eccleÃd excrefidt.
Finis efihuiits colldtionis,ut perddntur priedicdto^ rfï uerbi und cum uerbo. Cdufd coBdtionis eà peri» culum,lt;Juod certô foturum erit,à dutoritds ApoÃoIorà non diminudtur.
Qlt;tontam qui'detn confpicuum fignS fartum eft per eos-
, Aetiologid db dperto mirdculo,ex quo Apoâoli O cilidrunt Ãbi dutoritdtan çy Ãuoran populi.
Enthyntemd. ApoHoIi conÃ)icuumÃgitum Ãct* runt : Ergo Apo/îo/or«»! mdgnd nunc eà ãld dutÃ* ritdt. Aliud. A posait conÃiicuim ÃgnuM à teruntcordtn omnibus hdbitdntibus in Hierufdkm:
Ergo Apoftoh' Ãcerunt Ãbi ddh£rere totdm Hierin falem. Duo timent principes und cum dlijsfuisjô» (ijs- AÃterum,ne Eudngelij zy ApoÃolorum dutoritdf txcrefcdt. Alterum,neuulgus Eudngehum Ãsfcipidb
CdnÃgt;icuum : apertum er notum. Signum : nti*' rdculumreÃituti cldudi uocdnt.
Omnibus habtrant/bus Hieruületn,
Hyperbote,pro multis notunt.
MdnifiÃmit
ÃN ACTA APOSTOLORVM. loj Manifeftum non poflu» mus ncgarc.
Enthymema cft hic tociii. MctniÃRum Igitur non poj fwmuî negarc.
Et «on poffumM negttre ; dpertd conftÃio ueritatix â q«£t;n tainenimfijjpnM.îti'S comoüi tmfgt;editi,fufcipcre detreâant.à prMitiit,fuper omnem prdMtUtem maxi^ mu i lUe dixit.QBid non mortalid peflora cogM. Auri fdcrd frmes {Nosdicimui. Quid nonmortalia pfdo« racogtttSjpmdU commodd ?
Sed neampîius diuulgctur fa populum.
Suis «erbis nunc oüendunt Phncipcs aliÃc^uid ti weant : nimirum ne amplius Eudngelij glorid diuulge/ tur pubhcd Z!quot; (tpertit prtsdicatione.
ConÃlium Prificiptim boc mitiiit tdmen f d confdiji noftrorHin dduei/drioruin.i^ui bodic confultant contra ueritdtemcreiiMprjedicdtores. ScJneampIti«: con/ donatio prtorum.
Diiwlgetnr in populum : fcilicet Ãgnum, « lt;}uo do» ârindm Eudngelij (îni«lintellig«nt,proc«:«$c5/înn(»« tione jiilum eft fignum. Enthymemd.
Signum non eil arapîiMS dinttlgandunt : Ergo wc ioitrina,(uw gratia fig'âum früum eji.
In
»o6 ERASjWI sarcerii schol-
In populum : tj. d. (jui ignobile uulgm ret iudido,quiq;ÃcileÃnc tuJicio et delelt;!lurdpitiffâ^^ j omnem dodrtnant. Commincmur eis,
Poetidex uerbis.Aduerfirij ueritdtiincÃro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
lo pÅnds ex uerberibiK ccnÃngunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
Ne ultra loquantiir in nomine hoC ' ullihominum.
ProÃriptio ueritatii,contra ^uam Principes lij nihil poÃunt.ln Grffo eÃ^nit Annotatore magno iÃoErafmo, plus eÃ,quam querentur,quaà dicas,ne hifcerentidut ullam uocetii derent. Prudens hoc conÃlium eil Ãecundum carneitl' Nitm «fci non eà conÃÃio feu prtcdicdtio i(erbi,ibipâ''' cos conuerti neceÃeeÃ,e^ ibiÃcileruereÃmarnttef' bi, er eius eÃvdum ipÃtmÃdem- In nomine hoc : âïâ nomine,Ãma,Eudngelij er uirtute chriÃi. vlli hoitii nunr.prohibitio uniuerfalis eÃ.Ntera impietas eÃ,^iio^ Principes und cum alijs negligunt fdlutem, er aliÃ^ eandem occludunt uidm. Ex uerbis Principum boriUâ' cognofcis,qu£ Ãtuiaad Ãdutem: uidelicet uocakö' dudibile uerbum,è quoÃdes,hiec poÃea impetrat Ãligt;* tem. Etuocantes Ulos.Haüenusdeltberdrail Principes,feniores,fcribie,er alij de genere facerdoti/ li-Sc quitur nunc propagdtio es' iffdi^io (onÃlij ex liberatione iijuenti,
IN ACT A APOSTÃLORVM icT - Praeceperunt, Pro (JMtonïdte.PriCcjpere /rih^^ magni eft : aà magnum aliquid efl kabere pracepti fu^ iuflat caufas.Neomnino loqueventur.
Veritati occluditiir omnhs uta o' occaflo^ id i^uod notât uox omnino. Nccp docerent,
Expolitionc cUritK expon««t uerbitm loijKerffitwr* In nomine lefn.
V nbsp;nbsp;14 eft non loquerentur^neeji docercnt iodrinam de
Chrifto. quid aliud ftt^iion nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hoc ere h
nomine kfu,quam non loqui aut Hocere doflrinS cbri fii non uideo.Prxcipuum ergo lt;}Mod hie prohibent,do/ drwiit eft. Petrus ucro Sé loannes.
Qwmodo itunefe gefferintPetrUi çy'loannes di probibitioiicm dodrina:,nunc ftquitur.üocent nos fuo fxejnplo ApoftolijMt Deo potii« obedidmiWjqiwm bo^ âminibus : item mandata prioristabuliie,pra:ftramui nidnddtii pofterioris. Jnflituenda eft bic colldtio hmo ddtorMin Mtri«f^tdb«U.Pcrtine;:tdd bdne coUdtioiiei» bjc feqwentrt regukj/blHtionii gratia.kèx poÃerior ce dit priori.Lex tnjrrior non prlt;eiudicdt njdiort.Mdndd td priori? tdbMl,e,pr(e/crri debent mdnddti? poflerioris tdbnl^.Lex priori? tdbKld: ejl. Conpteberi?5«erbw «o» menejgloriatn dei.Lcx pofiniori? eÃ.Honordpdtre çr mdh-cm,HtJis Ion2lt;e«u?f«per hune terrdiK.Adbdc legein
«08 ERASMà S/RCERII SCHOl/.
llt;;gfn« furtiiif cr oiecliattü tr^a mdÿilrtttum tno/unt nos hic fi.poüolt fua(xemplo,^u4tenufobeiil^ re liceat tmpijs parentióus, magiflraal us,domitiis,tigt;' torihuf,dnücis crc : iudelicet,ea tenus,uc non pnecif^ Mt contra Deunt. Alias reÃtondendum perpétua ell ft cut fecjuctur in $.c4p Oportet Deo magisobedire,(liâ^ homMus.Aiagis particula pr^fèrt oiedientiam pctii rem obedientie infiriori. Exemplum conflantite efi iH Apoflol^5,lt;Jui Ã^e timoré conÃtentur ueritatem, Dxâ^erunf ad cos.
Dicere boe eÃeätts coiHantije eà in ApoÃoliS. SiXbltiim cfttoramdco.
InÃnuant fc ApoÃcli coceÃionc lt;iuaddm,lt;Jua tudi* eium re'Ãiunt ui eos ipÃs,contrd lt;]uas agunt. Hdc inà nujtione,neÃio an Ãt potentms medium ad perfuad n* dum.Ducufit .-.utem ApoJioU à luÃicia fuaminÃnuati* onem,ut amoueantÃt/pieionem maLe caufie.
Enthymema in noÃrd caiifa ueflram ÃenteniiOt Ãrre pojÃiinus : Ergo noÃra cduÃa nihil mall hdlet-Si luÃum eiicoram Deo : Ãgnanter loc[uunturd( certa tuÃi:id,(lude corani Deo ; eà Difeernunt ergo iH ter ea, q« Æ cor am Deo luUd Ãnt,et (ju£ coram mun* do.Fi'm enim poteÃ,ij!lt;od ahcjuid iuÃiÃ'imum eà coM mundo : cor(Uu Deo ^uodeÃimuÃiÃnnuin. Exempli gratis
IN ACTA APOSTOLORVM. ïo^ ^nüd.Cornm mundo funmaefliufHcid,hM^erere)^ ä« circunjlanüdrum in beneÃ^ciendo vnde mundifeit tentii.Cui des^uideto.Cui beneÃci^^curato.CrMredi to.Hoc loco me expcóldto. i\t coram C)cû Ãumma iniu^ 'flicia eÃ,in beneÃciendo circumÃantiarum reJ|?caKm b^bere. Veli«xtlt;tjn«dLKCie.6.crMrtttb«ei,5 £flote miÃricordes,Ãcut plt;tter ueÃer miÃericors eÃ,qui in cce h« cjböquot; finit folem fuum oriri fiuçer bonos er malos» fiipcr iujlos ex iniuÃos : td eÃ,fine circunÃantiarü re=
, Ndm ex una circunÃantid reh'ijuæ tieniunt inteHigendie. Sic iuÃiÃimum efl coram mundo,multti läborantijpIiM «tercedis dlt;ire,lt;}itdm labor anti pdrnm. At cord« Deo iuÃifjtmum eÃ,multum cXparumld* borcwtijddre eundem de«drt«iM : idqjiuxtd pdrdboldj Mdttbfj.xa. de operarijsinuinea.Cor dm Deo tcKitW iudicid d noflrii Ãepe diuerÃjfimafunt.
Vos potius avtdire quà m deum.
Ondjlto Apo/tolow eà de iure, quöd conÃÃit in tu èiddcorî Deo. Vc$ potti« dUdire qudm Deu : id e^, poÃeriore tdbuld pârtcÃrre priori ; obedientid er^a ho mines,obedientiæ ergd Deît cre Potius bdc pdrtjruld /elinquitur obedientif ergd homines fuus honor nee toUitwr obedientid ergd Deit, obedientid ergd homineï Sir Cbri{lus Mdttbxi.5 his uerbis «on toUit iuÃtcidin
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P operun»
»IO ER A SM I S ARGER II SCHOt^ »perum ( i.ià inflicia uejha pluf abundMmt, lt;jua»* iH füciiPhAriÃeorunt,non poteftn itigraü tn regauin lorit ) fed retjuirit mäiorein in rcgno fadorum, iujiicitt ChriÃigt;quje faU maior ejt iuÃicia operit. NO* tmm lt;teiuiilent tlt;uitunt cum PhanÃcn po/Jumuf re operum iufliciatn. nbsp;nbsp;J ud J cate.
Aequo çr iu{io iudicio,ex uerbo confcientid pardto, uel etiain ex lege natur£.
Non enim poHamus quacuidimuià audiuimus non loqut
Aetiologia 4 necejfariouel impoÃibili,qu(i ipà Ap^ fioli coÃigunt iuflum corätn deo ejje, quad alif in con^ fcientijs iudicabant ; fcilicet,dâ¬um potius audiendueÃi quim homincf Non enim poÃumia ; id eü,modo utgt; limus potiui uudire deum,quim homines.Jtem. None* nim poÃuinui : fcilicet,quia deics pracepit nobis^tui* fu O' audita toquamur.
Alias in libera eà uoluntate ApoRolorum, non lo* qui Ulfa çr audita, à bone deÃeäere,(y jà cere malunt-Deus fiquidem non edi autor maU.
CiMiâ «zdi'miM er audiutmus : periphraÃica uerbi omnium lUorum, cog-iouerunt Apoj.oli tif regnô Chridii nomine ïefu.
Vel ; non po^umiK non lOâiW t quiaÃdes confeÃiot naif
IN ACTA APOSTOLORVM. * »»
Kin cärmn rerum,quM uidimm cr audtuimm, urget : U4xt4 tllud Dxuidif. Credidi,propter quod locutut fum, dliconiminantes.
fmpi/ duwyà iSw non po/Jquot;mt terrerepio!, terrent falteiu minis. Djixilfcriint eos.
Ell uiéloriam ueritatis contra potentiÃimos boft«.
Noninuenientes,
Miologia dimiÃionii ft uizwre popHÃifuinpta. vi^ hie medium quoddaiihper quod fokt deus liber are ueiitate isyquot; «iw eonÃjfores j perfecutione, id eft timor poputi,quern perfecutores timeré coguntur.
Notit it(tv-j}con.-lt;t[K impiorum non effc femperfeli» tes,fed eos d deo impediri pojfe,fepe etia kuiÃimis oc» Cdjîonit'JM. Confolatoriu uerô boe eft,((duerfari s ueri tdtis qwtd? potentes e]fe, çx nullos non malos adftiltis erga umtatc baius con^jfores coMcipcre : at deum 'Jonge poteutioré eÃe quieorà adftflus malos impedire poteft. NoJi inwe/U'.âJites : minim eft homines fapientert potentes ùi opprimenda ueritate conpbjs deftitiii.
Qnornodo punirent eos.
Qnxpoend dd/ieerent.
Propter populum.
Scilicet,que;n timeba!it,e:r ne eum inftixa poena Af poaolis,adftd.tngt;itî coinouerent. Verït hic fit uulgare
P » tUud
ïM ERASMI S AR CERIà SCHOt. tüuâdîâum. (Sin fd^wert bebelt/bas anbefitt Ãitc fdjcyöcn. Gladms gladium prohibet.
Qttalw bic timor in Principibm alijs Ãterit, fr tw nos hodie noftra tempora monent.
Qiiia omncs glorificabantdeum, ⢠Aetiologid timorii populi à fruore,quo erat popn^ tus /Ãlo miraculo addiilus. nbsp;nbsp;Enthymema.
Propter miraculum omnis populo glorifie at dcu â¢
Ergononeftconfidtumpcena adficere Apofloloh perqaos fiiâum e/l miraculum. Omnes : hyperbo* he pro magna parte.
Glorificabant deum : glorificatio htec uulgaris efji âtu e/l,qui ad omnia firè miracula fecutiK e/l in preâ fentibus. Item^efi htcc glorificatiofidd aUcuim opuf) qu£ credidit deo ad miraculum, poUea gratanifi pfienditglorificatione. Glorificare deum,eft iüi g!'lt;i tiaf agere pro tanto miraculo.
Jn eo quod accidcrat.
In fiiâo miraculo,aut propter fidum miraculmH' Annorum enim cratamplius quadraginta.
Aetiologia glorifieationis à circundantia letatifilâ Hut homini5,in cjuofiidum fiierat fignum fianitatis.
Enthymema. Homo quadraginta annorum cla» dut
ÃN ACTA APOSTOLORVM. «î ^uf,reRitutU'5eÃptmtati: Ergo meritô glorificemtu ieum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vel.
Hoimnem c^udiirdÿntd dnnorum cldudum reflitui fänitdti,magnum efl diuina; potcnti£ miraculum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Merito ergo nos glorifie emus deum.
Annorum enim erJt^c.CircuÃdntid temporU feu Ottatis exdggerrft mirdculumfeu miraculi potentiam.
Signum iftud : (^udfi dicat^tdm potens.
Dimifli autem uencrunt ad fuos
Liberdtionem ApoÃolorum Ãquitur grdtiarum a» Aio,cuius fumma eÃ. Agit eccleÃd deo grdtias pro libe ydtione Apoflolorum ly'uiäorid uerbi, quam bdbw't contre fuos hoÃes aduerfarios.
DimiÃi dutem : not^t uiiloridm ues-bi.
Enthymemd. Ãerunt : Ergo tticerunt.
Venerunt ad fuos : id eÃ,dd alios de eeclefia crede«
tes. Etannunciaucrunr.
In cojirnidtjonc ecctefiæ.Nam bic pcrfecutionit et liberdttonis ufus eÃ.AÃudit ApoÃolus dd biinc ufum adEphefi. Huius reigratia egoPdidiK uinäut funt ChriÃi lefu pro «obis gentibus.
Q2_iæ ad eos principes facer-dotumSC feniores dixiffent.
Xi4 ERA SM I SARCERIà SCHOL«
Et hoftiutn ueritati^ conÃrmdnt ecckÃdm it umtdte ; i^4ur ed anmncidnt ApoÃoli eccleÃd. Sic ho He diuerfdriorum çr uerbd cr fcriptd contrd umtd* ieii!,mdgii nos de ueritdteconÃrmdnt,qudm (A iUd db^ ducuiit. QUiC : fcilicet,in ^ud uirtute dut in lt;fto no» tiüneÃciÃent mirdculum : item, nc omnino loi^ueren» tur.neq; docerent dmpliM in nomine leÃt : item, conf mindiitid uerbd.
llii ucro unanimiter kuaueruntuo cemaddeum,
riiÃce hic quid Ãt ÿrdtidrum dâio uerd, dlterd ord tioiiii JÃecies : nintirum itndtumis leudtio uocKdd dcuitl q:tdgrdtâMdgimm deo,prohoc dutillo,quocun([^tdn» dein beneficie. Vox undnimiter docet nos de uerd fit migrdtidru diîionis, quif in hoc confiftit, ut in dniniif Ãmus concordes, cr finiul fèris. Et dd hdnc Ãrmdtn crdtionis in gcneredlludttPdulut.i.ddTimoth.i. Volo igitur ordre uirosinomiii loco,fuRoüentes purds md» nus dbfqi ird cT difiieptdtione. C^ibui omnibus dtâd» rdt Apoâolus,de reâd ordtionis firmd eÃe ipfam und nimitdtcm Ãu concordidm,
Esl cr kurftio uocts de uerd jormd.Leudre eiiiin uo eem fignum efl Ãeru ordtionis.
Ad deum : deus pdter ptrfimd efi,dd qudm debet dii riÿ
IN ACTA APOSTOLORVM. ttf ligi ordtio-.deiiifiliin eÃ,in cuiui nom'ne ordmut:deut filtrituÃanfitit docetnos reiie orare, cr fandiÃcatno Ãrjim ordtionent. A4 deunt : in genere M.Sujuidem to/ t4 trinitM nosir£ orMoniifit pdr.'/cfpï.
, Et dixerunr. Hoc dicereejjiäutcRfideit qu£ CM dgnouit zr fenfit dei beneficia,no potefl taeere Domine. nbsp;nbsp;Oratio non eft pcHtoriM fieu inuo»
(lt;!itoria,fâed grdttdr«)» aâio, pro Uberatione Apofloloquot; runt,ryuiHoriduerbi,contrafuos hoftes. Docemur excmplo eccleli£ gratins agentts,ne ad beneficia dei iit* grati pm:«. Eft priftercrf gratiarum aâio, non infima pars cultus dci,quare non eft negligenda : imo gratia^ rum d^lio non minus eft de mandate dei,atqi oratio pe titorid : ideo grattas agentes,feimus nos retn gratam et acceptam ficere deo.Pfal. 49. ImmoU deo facrifictum ldudis,zrc. DoHtine : cdpt^ttio beneuolenti£ 4 poten tia dei,qui non Colum deus eft, fed zr potens dominus. P.ft enim dominus potenti£ uocabulum-ReHc etiam ec* â¢kpi utitur bic circa uâäoriam potenti^e Mocdbttlo.
Eiitb jtjcmii. Domine tu Ãciiti cÅlum ZSquot; Cre : Ergo tu potuifti uinccre.
TotiM lociM eft comendatio potentia, imè omnipo' tonttx dei : qu£ quia magma est, igilur potiut uincert 4ei« contrd fuos boilci.
P4rt4'
Sitf ERASMI SARCERII SCHOL. «
Pärtä uiilorid contrd Principes fdcer datum niorcs,non uiribus Apo/lolorum,fed omnipotent ixi tribuilur. Monemur ut otnnem uiÃoridm
Deo ddfcribdinus Sicutoâ Dduiddocet^ciudndoitt* c^uit. Non «oiijs domine,nonnobii,fednomini tuo gloridm. Enthymenfd. Dominufficitcoelumcrtert rdm,cr mdre,\cr omnid ciu£ in eii funt : Ergo dowi^ nus omnipotens.eft. Vocdbulis coeli,terra, mdris,amp; omnium cfua in eis funt,circunlociuuntur omnes credtu rds. Enthymemd. Dominus omnipotent eà : Ergo domino nemo poteà reÃÃere,
Q_^it per os Daind pu en' tui dixifti.
Autoritdte Pfdlmi ecclefld congrdtuldtur uiHorii q.d Pradiilum eà prius, multos hofles Ãtturos contrti Chriâum regem er regnum eins,fed non praudUturoS necii uiäuros. Id ^uod etidm hdc uice in Apoùobs eri* perti fumus Per os Dduid ; per uocdle er dudtbile hum Dduidis. Pueritui : qui tibi fempercuraÃit, quemflbj loco hdbuifli. Enthymemd^
Prophetaos domini tdntu Ãterunt : Ergo prophetf tdntum orgdnd uerbi Dei,non tpfum uerbum fiterunP
Ahnd. rrtfedicdtorejosdomMw/Krtt'ErgoW** ipfum uerbum.
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qudrt
9
IN ACTA APOSTOLORVM. »«$ C^arc fremucriint genres.
FfdbnmfccundiiiiC quo h£c tranferiptd fuitt,hor» tdtoriM eÃ,qui aduerfdrios chrifli regis nbsp;nbsp;nbsp;regni dut
bortdtur dd pccnitetttidm,ut à pcrfecutione defiiidnt et Chrijlum fufcipiunt regein. Summd dutem ell prlt;efen tium uerborutn P(dlmi,hofles Chri/to maebindh qiude infididSyfed fruflrd : item-,conttenire deliherdre con trd Cbriflum regent de regnitm eins, uerum fruflrdri deuiHorid.Qudre : exordium dt ejjvdu ddmirdtionis i^.d.Dduid . M.iruntefl,gentes popidos tentdre fruÃrdnedcrindnid. Fremuerunt: tumidtudti funt. Veróum fremueruntoÃendit omnid Ãudid cotidtufc^ gentium coijtra cbnïlum zx regnum eins â Freinitui trt gentibiw ej^rdiM eà o{Ã!ndtculi,e quo Cbriïiuî Ãdâ äâdseÃgentibusHulticid: quemuerà nunc Ãulticidtn iudiedruntycontrdillumnon potueruut non fremere, Priore dd Corwth. i. Grxeis uero Ãulticid. Gentej gentium CT popuforum nomine uentt intelligendiHtoa ti« mundi«. Gentes tllorum omnium tgt;pum gerunt, q«i ex gentibus dut olim perfecuti jùerunt dut ddbuc bo die perÃquuntur Fudngelium.
Htpopal» meditaiifiintinaniacâ
Populi lud^i funt,omnium ludjeorum t)ipi,lt;jut per/ fequuntur EUdngeliuuijdut dliijudndo |ùerHi)t perfecuti
P S Meditd*»
X08 ERASMI SARCERII SCHOL.
Mcditdti fun':.Vuerluin medi'or nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãngulart
Ãudiuai çy feduldm diligentu lud^orum in fitrfei^ueii^ do EuMgelio Itein,reÃgt;icit uerbum meditor, non tant nd externas (gt;erfetutionc5:,ciudm dd ferids deliberdtio* MS cr dd multitudinem conÃliorum,(jult;e hdbueruntiii dti centrd Vudngelium. indnid : id efl,gentes fuc jrt I mit« contrd Eudngelium nihil eÃrcerunt,nec luditiÃtiit * neditdtiombiK ; into uterij; populusÃgt;e uidiorùfiit* firdtusefl, Commendlt;üur potentid Eudngtlif contrd omnes fuos dduerÃarios : commmddtitrpotenüd ehrt* {li CT reg« eitM,contrd omnes hofles fuos.Reäe Apt* tboltis dd Rom.i.Eudngelium uocdtpotentidm Der fdlutem omni credenti Confoldtoriumeflnostdmpt tens uerbum hdbere.Enthymemdtd. Contrd EudngeliS pTdifumuntur indnid: Ergo Eudngeliuubiip triutnphid Aliud. Gentes esâ populi meditdti funt indnid coit trd Eudngelium ; Ergo totm mundus mhil potefl con trdEudngelium.
Aftitcruntreges terrae.
In genere dixit Dduid : gentes ey populi meditdti funt indnid : er reuerd in genere totus munduf dduer* fdtur Eudngelio : fed dddit-Afliteruntreges terrtCJ't tttoflenddtDduidyquiÃntprncipui hofles Eiungel^ »imiruM iBi,^uimundomniami futit,uelutireff^
IN ACTA APOSTOLORVM »9, frincipes,çr fùcdtæ rcli^ionhfdcerdotes Afliterunt! notâtfludium tydiligentidmrfgumçx prim ipum in ftr/equatdo Eu ingdio.Efi enini dfijitre, ex ftudio ant proxÃKWlt; eÃe,ubi dgttur contra Etiangtliunt. Reges terr£ ZX Principes intclligit, füi)icos,pfâtï ^Müs autln magifiratus au'.oritas fita eft tu co$ penes quosflatfummareligionii Jiic4je
C-'ciîuenerunt in vnum.
Super ChrifioacEuangeliOjicilt: in unum coeunt eiuilnmdÿftratus cffunmjifacerdotes,lt;luibin alià i r lt;in}?jmè inter fe couenit. AiirabiUs rr$ eft,Euangeliu inÃnfijfimos inter fe reconcili^re, tejit uel ««* plo Hzrodis cr C(«4pblt;e.
Adnçrfus dominum.
Dc« pdtréjcw dduâ¬rfatur,ciui Chrifto aduerfaturfi' feo. Etaduerfus Chriftum eins.
Contra perfonam Chrifli,^- omnid Chrifli.
Conueneruntenim uerc.
Accotnmoddtio uerl oruin Pfa!mi,dd Principes,ft» triores ,fcribds,fdcerdotes crfic omnes boft«, ^iii in urbe Hierofolyma conuenerunt et egcrunt contra Chri flum- Confirmatio eji bic loc «5 «crborwin Pfalnti, db «xemplo feu fà âio.
Couenerunt etùm : Aetiologia «ertorw pfdîmi d fi^ld
feu
«9 ERASAÃI SARCE RII SCHOt.
fru exempla. Ãernis hic ufum ijucndtim citdndi ptiir£ locos,(liu in hoe conÃ/lit,ut locos citdtos,ad no^ flros mores çy uit ie exempU dccomodemus.
Veré : dnimi fludium netdt in illis,qui conuenerunt.
In ciuiratcifta.
UieroÃolymitdnd. Confirmdtio conuentus 4 circuit* fidntid loei, l/ld : fci:icet,qu£ uult uiderimetropoltt uer£ religio Jis. iÃd ditcum ddmirdtione ciudddnt.
Aducrfusfanlt;flum pucrum tuum lefum.
Sdnäum : quem tu fdnUiÃcdüi ; item, quidndturi ftnilitM est,zy db efjvéîu dliosfdn£losfreiens.
Jn uocefdniii uidetur ecclefid Ãgndnter exdggerdre ttbÃirditdtcmÃiäi^q.d Regum cy Principum eil oÃt^ tium conuenire contrd non fdnilos : ilh dutem obliti ftd officiÃconueniunt contrd Ãdnäos,iinö contrd tuum fdii* Ãum, ejuem tuÃmütficdHi, çy à quo eil omnis fditili tds. Puerum tuum : cuius tu dutor es, cy curam dgis-
Quem unxifti.
Exponit,quem inteUâgdt per Ãdiidum : Ãcilicet eum, quem unxit deus pdter ey Ãdnlt;ilificduit.
De undione Chriili, Ãc hdbet PÃdlmus 4 4. Sedes tud deusin feculum Ãeculi,uirgd diredionis uirgd regtii tut. DilexiÃi iuÃieidm, cy odiÃi iniquitdtem : pro* ptered
IN ACTA APOSTOLORVM. »« ptereaunxittedeMoleo l£tici£ pr£ confortihui lAyrrhâjÃ^j' guttJ,i:y cufia à uejitmentu tnis,crc- Pfr oleum l£tid£,fucr£ fcri^-'turx interprètes intiiligunt Jfii ritumfaniluirt,lt;juo deus pater unxit filium[num le[um, HAeminitcrhuiufunélionis ChriJliEfa.cap.ti. Et «gredirtMrw'rgd derddtcclfj/fj Oquot; Ãosde radiée eiut afeendet, requic/cetfuper eum fjgt;iritus domini,Ãjiritus fapienti£,lt;3'c- Entbymenw. lefum tuunxiÃi: Ergo contre lepw imwcrifó coucniunt reges cx principes ter r£. Vnilione Chrifti intelligimus omnia ea, qi(£ dati patercotulitinfilium. Enthymema. Chri/ius unâiit eRfeu MeÃias : Ergo Chriflus fufeipiendus eà no per/ fequendus. Herodcs ÃC Pontius Pilatus. üamChriÃus gentibus traditus efl illudendus cr cru cijjgcndMs.Cûgcntibus ô6 populis Ifracl.
in genere compledituromnes perfecutcrcs Chrifli, ex gentibus cr lud£ts Ãmid cullcdos.
Quæ manus tua ÃC confib'um tuum deer euerunt fieri.
chriflus non efl ternere paflusânec quicquà m cir* ca Chribium accidit temere,fcd omnia ex confllio çr de ereto patns. Entbgt;niem4flt;t. Chriflus,ex conÃlto paÃt fusefl Ergo non temerè. Ailud. Chriflus ex tnmu dei patris paflits efl.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^TgO
â¢1» ERASMr SACERII SCHOL.
Ergo Chriilo omnid contigm concejfione cr niÃione patw loMnis 19. dit Pildtm dd Chrijium, Mihi non lohnens ^nefcii quod poteftdtem hdbeS crtf ciÃgendi tc,^ potc^Atan hdbedtn dbfoluendi te. Re* Ãgt;ondit tefus. t^on hdberes dditerfum me poteflatem ui id}n,nià tibi ddtunt ej^etè fupemii.M.dnut tua,poten tidtud,permiff'io,ç^ concejÃio. Confibum tuum : uoluntdi tud. Demuerunt fieri : contrd Chrifluitb
Dcalt; pdtcr potentid fiid ordinduitjOquot; confilio fùa iecreuit,quicquid efiquot;;t pdjfurut Chrifltu ; interim td* men non fequitur,eum fud potentid et confilio Ãä/f e d)i torent eorum mdlorum, qu.e chrifio dcciderunt : nee dut gentes,dut populi 4 Deo pdtre codéti focrunt ntdU exhibereChrifio : fed quicquid mdliiSi exbibuerunt, boe ficerunt ex proprid cr hberd eorum mdld uoluntd te. Et pnè dliud e{l,concedere dliquid,t(t db dUfi Ãdt : aliud quoq; cfi,fiipfe dliquid Ãcidf,dut dlios ad fiicien^ duittcogds.
Et nunc domine rcfpice in minas eorum.
Sequà ur ordtio ecclefie petitorid,qud petit ecclefi'^ quô DeMiÃrtundre uelit regnum Chrijii contrd omnef hofles cr dduerfdrios,ddremini/irt5 Eudngelifiutcum fidHcidçrdpertioueorif cum libertdte notum fixidiit myfifrium
IN ACT A APOSTOLOR7M »oT tiyfltrilieuMgeb/ mudojct ut cÃfir/tietur euÃgeliuÃg* »Mçsf projigijs.ln fumm(i,petit eccleÃa ptr hMpetitio atSiUt ÃtnätÃcttur nomen Dei.^^ aditeniat regnü eiiu £nü)ymema. Petit ecdeÃa ut Dem reÃgt;iciJt in mi nm impiorum : Ergo donij D« eü feUx EuMgdij pro (efÃM. Mfintmur ecdeÃte exentplo,ut fortunM» Euan geltjprecibmpromoueumM^nonirmii EtnwK: quia neceÃitm Ãc poflulat. Domine,
Co«tf4 hoÃes redè utitur ecdeÃa uoce domini.Efl «nim domitim potentù uocabulum. Domine : C4{gt;» tont beneuoh'ntidnt â potentia pcrfonjc R.e)jgt;ice in mi' nmeorum: id eil, prohibe minm hoäium EuMgelià conÃlia,cr dccretu : er Ãrtunn Euängdij fuccejÃim. Idemorat Pfalinm.u^.O dominefaluummeÃc.O domine bene proÃiernre. Beneilidm,qui uenit in nomia M domini.Ãiuorum Ãtmmäe/t,ut D«t« dignetur felice regni Chrilh dare fucce/Ãim. idem orrfnt turbte, tAat* thxi^zi.HoÃannafilio Dauid, benediilm qui uenit in nomine domini,hoÃannd in altiÃimis.Et nos idem ora» Vtmbis petitionibm S indipcetur nomen tuum, aducri 4t reÿium tuum. Min.« : per bis inteUigit omnia conà liâi,decreta,comminationes,o- perfecutiones impiorum (ontra reguum Chrifli eSquot; E«lt;t?(gf|iMm.
Et da feruis tuis cum omni fiduc;a, lolt;|ui ucrbiim
«4 ERASMI SARCERII SCHOL.
Altera pars petitionis,ut mini/lri rMangelij cumÃ^ ducia Mud prlt;edtcent nbsp;nbsp;confiteantur. ^nth^mema-
Profiducia priedicandi conÃtendi Euangelium orat eccleÃa ad Deunt: Ergofiducia prtedicationtsd (onÃjfionis Euangebj donum Dei eil.
ApoÃoliis ad Ephef. ó-petit ab eccleÃa EpheÃana,ut impetret ei fiduciam Ãermonis, inquiens -.er ad hoe ip* fum uigilantes cïï omniÃdulitate deprecatione pro omnibus fandis,et pro me, ut mihi detur fermo in apet tione ons mei cum libertde, ut notum Ãciam myÃeriii Euangelif mei Ãiper quo legatione jùngor in catena, ut in eo libéré loquar,Ãcutoportet me loqui. Da ; notât donum. Seruis tuis ; miniflris eccleã,qui dicunturÃer/ tii,qûia Ãeruire debent eccleÃa, non dominari in eantt i quo uitio perÃtum exemplum miniÃros eccleÃa: ah* enos ejà uultApoHoIiis.z.ad Cor. i. «fcj/îc ait : Ego uero teÃem Deum inuocoin animam meam,quod par* cens uobis, nondum uenerim Corinthum : non quod do minemuruobis nomineÃdei, fed adiutores Ãmus gatt* dijueüritnamÃdeÃatis. Cum omniÃducia: feut Paulus habet,ad Ephef 6. cum apertione oris cuni libertate.Fiduci£ opponuntur puÃ[lanimitas,timor,Ã* lentium cfc. Verbum tuum : cuius tu autor eS-
Manum tiiam extendens,
Tertid
IN ACTA APOSTOLORVM
Tertùpm petitionif ab eccleÃa jiiél£,ut dignetuf Dein co I!firinarc Buangdiutn Ãgnis crprodigijs, hoc
; narijs iniraculii. Siciitidcnt bic rairdcMlorum ufM quidam ej'i,ut confirment homines de ueritateEuange/ I:/- Uodie coitfirntato Enangelio per mtilta miraculat ' tiMopus babemnf ulterius fignis cr prodigijs, nec da= buntur porro ea : nouifiimum cnim efi externumfignti pro confirinatione Euangelij, mOrs et refurreilio chri fliffAatihjei ii Enthymema. Pro eo:tenfione manut Dei orat ecclcfia : Ergo potentw diuina; operd funt mi racula. Manumtnamextendens: idejl,potentiamtui tidbibens,pjtentiatuaiuuansc^c. Verba h£c: mot^ num tuamextendens ; periphrajiicafiintpotcnti£ diui n£,qu£ omniMiji miraculorum caufitefi. Quid ergo funt ex hoc loco miracula ? Re/J) jnJeo Miracula funt opera diuin£ potenti£,quie per nomen Chrifii perfid» tntur in hoc,ut per ilia confirmetur Euangelium.
Confirmatio Euangelij prxcipMMs efiidus eji mira culorum prater q«em ddbuc alios habenkquales funt : recoKiliare Ewdngelio utnou£ac incognit£ mundo io{lrinj:,jà uoremgt;inuitare bomtnes dd credendum E« Mdngelto crc.Sdnitdtb',Jignor«m.- çj' prodigiorwm uo lt;abulis,ecclefia circMniloijKttnr mirdcwld in g/nere ont I w'd. Sdnitdtb miracula,ut communiora pr^ponit.
116 ERASMI SARCE RII S CHOL
Per nomen fandi filij tui
Icfu.
H/c äd firntdlan mirdculorum cdufdm /peddnt, ^U£ in nomine feu uirtute lefu ChriHi confiitit. De bdC cdufifitis eÿmui fupra.
Etcum oraiient, ingenere,pro gratidt petifffènt.
Motus tft locuSjin quo crant congregate
ï«Ãgnum exduditionis 4 deo /à âte. Exduiitio e(Jc» Hus e!l ordtionis in fide fi{l£, de ^ud teftatur effi-âut.
Et ejuid deut exdudiuit ecclcfidm,oflendit fefudpr» tnifiionis de exduditione tcndcem effe.
ttem.cluid hic dem exdudit ecclefiant,monemurj ut oremm,nihil dubitdntes de exduditione.
Porró exduditio ut efirilm ordtionts, non fequitur propter ordtioncm ex opere operdto, fed propter pro* tmfiionem,lt;ludm dem ordntibm ficit, qudm quid fides apprehenditjigitur impetrdt exduditioncm.
Copiofè dei mifericordù fignum efi bdc loci mofio dem enim non folum exduditecclefidm,uerum cddm fi* gno de exduditione confirmdt. M,otio pr£cedit re* pletioné j^irituffanilijn hoc,ut fcidmm,nos prim mo* iierifd/ftequdtn d fi^iritufdniio (onfirinenwr.
E«
,IN ACTA ÃPOSTOLORVM. »*7 Et replet! funt omnes fpi-ritufanó^o
H efl,certifréli funt per Jpiritutnfâitâum Je exdu^ Jitione,cr fîmul dnimati fiierunt po- Ã,iritHWpn(3M,4lt;l tonfitendum Euangelium cuni fiducia.
Replcti : notdtur liberaîitM Ãtirituffan^ti com^ tnendantur etui diuititc.
RepM )lgt;iritufinólo,efl euin bic ex Jono accipere inconfirmatorâ¬in,ut cumfiducid Budngeltum confited fttttr'.JeitideeÃdccipereeiuf dontim ipfdin conÃrtd/ tionem,ut udledmus cumfiducid confiteriEudngelium.
Omnes : J^iritulftnUus pro omnibus eflÃiirituÃdn fius,Ãcut er dondeiits.
Et loquebantur uerbum det. cum fiducia.
Lo^ui uerbü dei cum fiducid,eÃrilus eà repletion nis l^irituffdnâi. Entbymemrf. Rcpleho ÃirituÃdn^ flt ejjic it nos îoqwi uerbum dei cumfiducid : Ergo dn^ te fi^irituÃdnili rfpktionew,non loquimur uerbum dei cumfiducid. tnfummdjoqui uerbum dei cum fiducid, ionum Ãlt;irituffdnHi eÃ,non no^drunt uirium.
Loqui uerbum dei cumfiducid,eà lüud cum dper» tioneoris üterè confite^-i. Etdult;id,quibus opponrftnr iùtifi,pdulo dnte dtxi.
a »
MhI««
ERASMl. SARCERIl SCHOL. Alultitudmïs auicin crcdcanum erat cor unum ÃC ar.j ma una.
Qwlt;e nunc f:quuntur, deconcordiä cz ecclefi£ priinitiuie agu/it: item de charitatis c^criiiKy ditiores iuuarunt in prmitiua eeclefid inii:u! di» unes : ùem^de miraeulis,quibus confirrndrunt Afgt;oj!o» (( doârindin Eudttgelij.
VfiK uerô omnium norum fequentium bononm ope rum eji, ut eecleÃd illis ipÃs oÃendat fe grdtd deo pro I /à d4 exduditione,^^ ahp beneÃeià à deo dccfptts, te» fteturdedcccptdiu^icid nbsp;nbsp;nbsp;de fide: item inuitet aliot
ad fitfeipiendum Euangcliuitir Multitudinis autetit , erdt cor unum anima und : id eÃ,eceleÃd conÃenti* entibus eordtl Mies'firis in externituit^e moribus con^ [ (orditer uiuebdt. Et blt;ec uerd e{l chdritas, lt;ju£ confient tiente antmo,cr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;externisÃmul condat.
Repftit hie Lucds concordictm eccleÃe, deejuaetiS fuprd magnifiéemcininit nec fine cduÃa^e^ iüd infiffi efi enim coneoriid Ãy mbolum uene eecltÃlt;e : prtcterei unum medium inter pratcipud ,pertju£ ÃiK creÃeit uerit doil'^tnd und cum eecleÃd. Cor unum es' diiimdt eyn berrtz cyn fyn : eyt» be ç / eyn gemót.
Porró ut concordid eecleÃte admultd utilis efl: à if:ordi(( omnis medi autrix. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â
Hdtft
ÃN ACTA APOSTOLORVM. ît?
Vitibei in hue primitita cccleÃd,Miiam imdÿns'em per duraturx ueræ ecc{efije,qu£ nmquÃm fe .titter ha* tet,ät(j; primitiud eeclejld.
Net quifquà m corum,qu3e pcflidebat aliquid fuum efle dicebat.
H elt,tdntd ernt in ecclâ¬pd,concordid,cr ita Ulâera liter inter/è uiuebM omncs^opesjfôrtundficonftlia.çy Pwdu itd inter fe co;iÃrebdnt,ut non effet inter eos,qui gg,eret. Ã^ue med ft fententid de comunione bonoritnt fdtiideeldrdui fuprd in z.cdp.quihuc reÃrri pojjttnt.
Nec q«ifqu.lt;jn eorum ; liberdlitds h£c cÃrdi« eà concordiae eccleã,cuiu^ eà unum cor er dnimd und. Nec q«ifcjMÃ[,qHii omnibus erdt cor unît er dnintd und.
QM« poj?ide!ilt;it : dutueteri occupdtione,dut ui^^o^ rid,dut legCjdKt p£idione,dut eonditione.^dut forte, aut fuceeÃione erc. nbsp;nbsp;Aliquid fuuin eÃe dicebdt: fcilicet,
it4 proprium lt;tc priudtum, qudà ex eburitute mhil de/ beret pi'oximo egertti.Siq'tidemÃne peccutodicerepop fum,boc meum eà : dt Ãnc peccdto non poff tm dicere: boc itit meum eil,quod nibil ex ebdritute debeo de boc meo,ege/iti proximo.
Sed erant illis omnia communia.
Hoc eibdiuites exfud copijfuccurrebdnt dliorun» inopix.Hfc enim «erde)lbonorum comunio, teile A* çoftolo.i.itdCor.S.cr.ÿ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j Co»
»JO ERASMI SARCERII SCHOL-
Communia : reÃ!e£tuliheral tatis,nonpojjeÃiotiefgt; Et uirtute magna reddebant Apo^ ftoli teftimonium dc refur* ' reÃ'oncdominilcfu.
id e/l,miraculiâ dodrinam Euangolij coÃrmabant, ? er tefiabantur de eim ueritate.
Virtute magna : poÃta cauÃa, pro ipÃs eÃrdibiif,, hoc e{l,pro miracuUs. Virtu'S enim cauÃa miraculorunt efl,detjuaÃupra. E)ereÃurredioncdominileÃu:ideÃ, de dodrina EuangeliÃpoÃta una parte Euangelij, pro toto Euang,elio,Ãeu rebus adiUud pertinentibus.Efi au* j te;« reÃurredio potiÃima Euangelij pars.
Oomiiii : rcifîé utitur Lucas domini uoce circa re* ,1 Ãurredionc,qua fidus eà dominus Ãupra cues et boues .1 PÃalm S.Ãupraomnemprincipatum,adEphef.t.^c,
Et gratia magna erat in cis» ommbus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;nbsp;'
Jd eÃ,omnes miÃcricordiiie operibus exceüebant.
Cömendatur innocentia perÃonarum,in dedrina/t uita: moribusjn primitiua eccleÃa.
Necpenim quifquam egens erat inter illos.
Aetiologta magna: gratis à Uberalitate Ãeu miÃeri* cordi£ operibus in egentes- E/ithymema. Inttrdios noit
IN ACTA APOSTOLORVM. »»i ion erdl egens : Ergo inter iüos magna erat gratia.
Ne^;e!;j!gt;tjC7c.Hff ucrbaexpofitoriafunt cônitt» nioiKi reru,detlua bic loquitt/rLucat.Habebatit igitur «mnia comunia : id eR,non fèrebant inter fe egentem»
Quotquot cntm poffidebant agros aut domos»
Aetiologia alia cur non erant inter iUos egentes,futtl ftaà liberalitate. Entbjweinit. QjJot^Kot poj^idebät agros,crc: Ergo inter idos non erat egens. Qaofc» quot enimpoÃidebant : diuites tantum alhgantur ad mi fericordif opera : qui pauper eft,nec habet,non alliga/ tiir. Pofleriore ad Corinth.S.i^ton ut alijs relaxatio fit: uobis auten moleflia. ibidem. Veflra copia iUoru fuc» currat inopi£. PoÃidebant : ex abundantiacT copia, l«xt4 iilud.Vejlra copia,idorumfuccurrat inopiic.
Agros dut domos : quacunq; bona.
Vendcntes, Vt poÃint cbmutis operi/ bus inferuire proximo. Affercbanc precia»
PriC ardoreiuuandi proximum.
Et ponebant ante pedes Apoftoloriï.
ExrfggeratHr charitas cr mifericordia erga egen-tes in primitiuaecclefia. Hodie ad charitatis miÃe» ricordiiC opera, nudi magtsfrigent, qidm qui ex copia liberaliÃimc pojÃuitl inopi£Ãui proximiÃuccurrere.
4 Ante
«* ERASMI SARCERII SCHQL-
Ante pedes ApoÃolcrum ; inÃgmÃeatdieaÃeAquot;* ntuin à diiatijs^cjr porrôfe ueüe lilii ad gloriam T)à d utilitatem prcximi uti- SdtisÃcerunt tr^o hie credc/P tes primitiUit eccleÃ^e, pnecepto Chrifli de paupcrtaU E.UMgeliclt;(,Matthiei.t^.Vdde,uend⬠gute hales,çr pauperil us : id cÃ^abdica animü â tow, étÃniul tuif homi iuua egente.Efl enim euangelica paupertas, abdi care anitnum,a bonis ey iliis iuuare proximü egenfctit
Diiiidcbaturautcm fingulis.
Et bfc exponunt,lt;Jua: fùerù bonorum communie in primitiua eccleÃa: niinirü bonoru diuiÃo et diÃributio
Diuidebatur : AnabaptiÃica rerum communio/K quiÃj; accipit,lt;^u£ uult aut ejuitus opus habet. le fus avtem.JüuÃratpriCcedente liba-alitate prp mitiu£ eccleÃte, exemplis,guibus er certaÃcitpriccee dentia Exemplum ltberalitatis,charitatis,ermiferP cordiic in teÃt cR ; item paupertatis EuangeliciC.
Qui cognominaius eft Barnabas ab apoftolis.
A dono ÃrtaÃis,ciuod habuit confolationif,lt;puo tuit pne alijs egreÿè conÃ^lari homines uerbo. Leuites. Commendatio lefusà uit£conditione. Cyprins genere. Commenddtio à natione feu patria.Speilanthee commendationes adgenies demoiP Ãratiuuiif
ÃN ACTA APOSTOLORVM. »0 firatiuuin çr uult ilUs o/lendere Lucas fuam diligeiüii CT Ãmul iefum coinmendare-
Cum haberet agrum.
Ex copia. Pofleriore dd Corinth. 3 ueÃrd copia iü» futn fuccurrdtinopi£- Vendidit,
Vt pojjètegenti proximo fuccurrcre.
, Attuiit præcium. InÃgnumfeabdicdfji dni mum d bonisfe iam pdrdtu eÃe nbsp;nbsp;inudndiproxi
mum inopid Idborantem.
C A P V T V.
MO N VIT L«clt;« circdfiné pr^cedentii C4 puis de aqudl ilitdte rerum qwrf ufd eft primi* tiud eccleÃdjcdmci; à fuis ejjrHibus Ãberrimc dcpinxit er «Uw non pdrcis,fed liberdliÃimis. Et «t tüius .equdf bilitdtis rerum uiuam quondam imdginem hdberemitSt exemplum iüuÃre in ^drndbd propofuit : porró inÃituet fermonem de (^udlitdte aqudbilitdtis rerutn dpud primitiudm eccleÃam, lt;jult;enon jïutr« codäd,dut tdlis,quod lt;}uis ex inopid earn exercere co4 âus ÃsiÃet,ncc potuij^et ChriÃidnus ejfe,etidmfi refera UdÃet propOit fnd bond : imo res liberd Ãut er /Jiontii tied,ut qui ex copia abundaret^bberc er Ãiontanee im» partiret egenti proximo^qu^e «eUct : qui dutem ipfe ege
4 S
*)4 ERASMI SARCERII SCHOL* retfuiibonii'^ non ddrct ex mole^ia autneccÃitate.
Et de kdc qnalitdtciequabilitatii wum idem fentit Apojlolui.z. ad Corinth, s.çjx-9-oélauo ait.Fdciteut in hac c[uoeà bencÃcaitia abundetii.^^onfeelindum int ferium lociuor,fed per /olieitudinem erga alios eitatH ueflra: dileäionis fyncmtatem approbans.Noüii eniai beneficentiam domini noÃri le/u Chrifli, quod prop ⢠ter uos pauper fräus (it, cum e/Jit diues, ut uos tlliut paupertate ditefeeretis crc.lbidem.blunc autem cr il^ lud, quod Ãccre capiÃis,perficite,ut quemadmedum uoluntas prompta Ãätdta çx perficiatis, ex eo quod po teflis.Etenimà prius adÃt animi promptitude, ea iuX ta quicquid illud eÃ,quod poÃidet aliquis accepta eil, non iuxta id quod non poÃidet. Non autem ut ali/s re^ laxatio Ãt, uobis autem angufliaifed ut ex aquabihtd te in prÅfinti tempore,ueÃra copia, illorum Ãcccurrat inopi£.cr illorum copiaueibit fuccurrat inopia;,{it Ãat ^quabiHtas, quemadmodum fcriptumefi. inultum habebat,huic nihtl fuperÃut: qui parum hi bebat,is nihilominus habuit*
Nono CapiteÃc inquit ApoÃolus.VnuÃquiÃ^ Ãe« cundum propoÃtum cordis : fcilicet det,non ex mole^ flia aut neceÃitate.Nam hilarem datorem diliÿt DetK
Quibus uerbts libérât ApoÃolus tequabilitatcm « rÃ
IN ACTA APOSTOLORVM. »jJ rutn,ciu£ debet eÃe inter ChrifliMos,ab omni coddioâ* ne inolejlid,i:y neeeÃitdte,id quod ctidm Petrui hie cit dumait dd Andnid.Andnilt;d,curtentduit Sdtdndf cor tuum,mentiriteÃgt;irituifdndo,crfrduddre de precio dgri. Nón/ie mdnem Lbi mdnebdt,cr uenunddtuni in intuderdtpoteÃite {
Coiitrd hdne nunc prtediddtn qudlitdtem feufirmH iequdbilitdtisrerum,peccduit Andnids ytjui non Ubere neq; Ãgt;ontdnec,fed ex molefiid cr cumfrdude exercuit tqudbilitdtem rerum.
Hon peccdif et Andtii^Ãi ipfe egens proprid dc pri ⢠udtd fudferudÃcf.iiec ÃeiÃet peccdtu,ft dediff'et, qudn tum potuiÃet ex dbunddntid: uerum pcccdHÃ, quid ex tnoleflia dediticr ut hypocritd uoluit decipere ecdefta non iuutt egentes,qudntum potuit ex copid ; item,pecquot; eduit,quid corde ddhicÃt fuis bonis,Idborduit dUdritid, conÃfus efl in pecunium, ÃperMit in edm, er Ãmiltb us peccdtis obnoxius fiat,qua funt diuitijs plerunqjcog» ttdtd uicid.
Andnids ergo und cum uxore,eorum typiM eÃ,qui in eccleÃd exercent quidem mifericordi£ cT fceHe/ice« tiiC operd in egentes,fed ex molcftd, eSquot; ut uidedntur dfc eccleÃd ejfe ChriÃidtii : item typus efl omnium cor» qui uolunt eÃe Cljriflidni, interim tdincn cordibus dd^ hcerent
i}6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SARCERII SCHOL.
hfrent fuis bcMS^il'orant duäricid,cofidunt in foÃe/* fonts Ãierdnt tn cds,çy cum poÃunt iMgitcr iuudrec» gentem proximim ex fud dl unddntidytamen id non fl ciunt : item,eorum t; pus eii,(pu in ecclefid dgunt bjpo critds,non dpertè,fed cum dolo crÃdude dgentes om! nlt;d. Idlfum eà Andbdptisldrum fomtnum^AndnidiH und, cum uxore ideo perijif ;, quid non omnid fud bond comunid Ãcit : qudre nos debcre omnid cSmunid fce^ re,neÃmiliter peredmus.S'quidem hdbuit AndnidS grd uiores fui interitus cdufds.
Sed qu£ris cdufis tdm horribilis interitus Rndnit CT uxoriseius f ReÃondeo. Andnias und cum uxore, qujc peccdtd comiferit, pdulo dnte dixi. Debuit dutettt tdmhorribtli fupplicio perire^et Ãcund uxor, quidgrd uiÃime peccduit, non folum cor dm eccleÃd, fed etiant coram ipfo deo.Audiuimus enim in qudntd undnimitdte fletcriteccleÃd,in qudntd concordid,dnacitid cr intel gritdte ; item,qudntdm beneÃcentidm operdtdÃtin ege nos,cr kuiufmodi alia, bond operd,quibus fidem fùditt decldrduit ecclefid: db omnibus iHis AndnidS cum uxo re defciuit pofted ; qudreutdeus oHenderet,qudmudlââ deÃbidiÃliceret AndniiCcr uxoris eitis defêâio,^' dlij in poReruin hdberent terrons exempld, uoluiteuitt tdin horribilt fupplicio interire Detu.
Jilifdiâ
IN ACTA APOSTOLORVM îJj
Difcitnui itd(j;exemplo P,ndni£ nxorifq; eiut,lt;Juo prompto (J hildri animo dcmia, non ex itiole/iia ; ZXi^uandoex dbundantiapojfumM^mu'tuin cr libera liter demitf: nonfrcidnw^ ^cti eccleã,nonfrdude}}iuis iHdm noÃrd copid,non inentiendo fingamm nos paupc* riores,cju'tm f!(mus,non dgamus hypocritas in eccleÃd cdueamus nobis,ne eerde ddkaredmus boniS:,non labo/ remus dudritia,non fidamusin pecunid,in ed nonjpere muSyCfC.Utec et Ãmilta n5 cwrjwt Ananias, neo^^uxor eius,(luarein graniÃmapeccata c/'fnnul in grauiÃi^ tnum fuppluium inciderunt.
inpecedto Anani£cX uxoris eius uidemus dilutes non fimpheiter obligari ad tnifericordi£ opera,fid ita ocgt;ligari,ut liberaliter dent de fid eopid,non defrau* dent egentes^ut lUas ex parte iuuent,ex parte non iuuent ficut ficit Ananias cr uxor eins.
\^ir auf cm. Cobrnntist pendet ex coniuin* ilione copulatind. Nomine Ananias,
Nomen addit propter hilloria certitudinem,in £[«e uÃam accedit uxoris nomen.
Vendidi tagrum.
Ex dbunddntia,uel ut hac uenditione uideretur Chri ftianus. Nam hypocrita fiit.
Et fraudauit de precio agri.
Ex
«8 ERASAVI SARCERlI SCHOL.
Ex auitritiätcr lt;}ui4 adh^erebnt pecunilt;£,in illd debat^in illi Ãgt;erdbat,ex moleÃiä,ex hypocriÃ, oLijs cauÃs Fraudtirc de fgt;ricto dgri ejjriStà eà præ* diäitrum cauÃtruin. Enthyinemd. AiidniM Idbord* bdtaudritid,hypocrià lÿ'tur Andnidf Ãdudduit de precio d^ri. Confcia. uxore fua.
Q«f ex ijÃie cduÃs,dd ed/ideÃ'duddtionc motd Jiut.
Et adfcrens partem quandam.
cduÃs impeditiK und cum uxore.
AdÃrens pdrtan ijuandam ; id eÃ^cumex dbun» ädntid polÃet omncm dgri pccunidin ddÃrre.
Ãd pedes aportolorum pofuit.
inbocutuideretureÃeChriÃidnui, qui tdmen in corde non erdt. Ad pedes ApoÃolorum pofuit : hypo critx,qudntum ddexternos geÃus dttinet,d uerè pià ni hil difcrepdnt.Vercpif ponebdnt fudmpecunidm dd pedes ApoÃolorum : idemfrciebdt Andnids. Vis itdq^fcire quidÃt hypocriÃs,hic difce.HypocriÃs, edt Ãmid uerte pietdtis, operuin pietdtis uerlt;e, idem eà hypocritd. Dixit autem Petrus.
Summd eà reÃionà Petri, eos grdutÃime peccdre ' contrd Deum,qui cum poÃunt ex copid dc dbunddntid iuudre egentem proximum,non iuudnt,dudritid et dlià cogndtK (iS uitiÃÃmpediti ; it(nt,qui ex moleÃid «er
cent
IN ACTA APoSTOLORVM. ij? ernt in men hypocriÃmifericordi£ Optra, in hoc, Kt uideantur eÃe Chrifliani,cnm nihil miiiiM [unt in cordi huf. Anania.
Abruptum exordium Ãne inÃnuatione, quo mone* Mur,utore rotundoÃneuUis ambagibui, detegamus hypocritu fuM fraudes.
Cur tentaiiit Satanas cor tuum.
Quaflio de caufapeccati in Anania, qtueSatanae efr Difeimus hie à qua caufa principaliÃt peccatuin nimirumà satana, quemetiain chriÃtis loa/mis.S.oin tiis peccrfU caufain prineipalem freit : inquieiis-Vos ex p4trc diabolo eflis,cr deÃderijs patris utÃri uultis ob^ fequi lUc homicida crat ab initio,c:^ in ueritate non fre tit : quia non efr ueritas in co. Cum loquitur mendaciH ex proprijs loquitur, quia mendax efl,atqi eius ret pa^ ter. llotnicida erat : id efr, homicidij cr Ãc omnis peccati autor.Veritaanon efr in eo : ergo peccatu tan^ turn Matdacium ut unaÃecies peccati ponitur pro omnibtif peccatts reliquis. Ex proprijs loquitur : hxc uerba apertiÃimc tefrantur Satanam ejfe autorem pco fati,zy excufant quot;Dcutn ut peccati autorem.
Tentauit : tentât Satanas ad peccandum ; igitur fr cilius nos, qui funiM infrrini, ad peccandum commo» ttemur.
»40 ERASMI SARCEKII SCHOL.
Now diligenter impulÃonem SdtdniC ad ffeccatd, ttocari tentationem ut fcias ferio agere SatanÃ^ ut nos frétât peccare. SataniH tentât ad mala feu peccata,n$ Deus, tacobi, t Ne quis cum tentatur.fe dicat fe à Deo tcntari Cfeilicet ad mala)nam Deus ut malts tentari na poteÃ,ita nee ipfe quenquam tentât czc. Satanas: ont nt^peecati autor. Cor tuum : l\nani£ peecatum, cor | dis peecatum frit : fà ris enim noluit ut hypocrita uidt ri A naniM peccare. Cordis uocabulo difcernit Petrus inter interna peccata et externa : ilia featurigines funt externarum : htcefrudus feuriiiuli defluentes.
Falfa e/i Monaehoru,cr fcholaüieorum opinio,tjua j fentiunt externa uicia tantum peccata efè.Petrus enint hic cor federn peccati freit/t cor ipfum arguit de pee cato.Opinionis illius frlfe occafo efi,loi us hie philofo phiciis.Detis non itidicat de adfèâtbtis. Aitiudicat de adfèâibus Dew, teÃe ApoÃolo,ad Pvow i..ubiait.Sei mus autem tjuod indicium Dci fecundum ueritatem eà efl,lt;juod Dciw nozi folio« iudicatfecundum extemi fr(la,fed etiam cor ipfum Et chriÃus Matthäi- , cogitaüones ex corde profluentes, peccata freit- Nota nbsp;nbsp;gt;
ex corde exeunt cogitationes mal£ crc.
Cor tuum inquit : ergo intus malt effe fepepoÃttnt qui frris boni in jpeeiem apparent,
Mentiri ।
⢠IN ACT A APOSTOLORVM 14» Mentiri te fpiritui Qncfto.
Irt Gr^co eâ, â 4-iult;rxaâ3âM in to Ti ayi3i),quie /i uert(is,Ãc fonunt : mentiri te nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãiit»
iiutn.amp;ll Mtemntentiri]pirituinfanSlunt hoc in loco^ fu'o pTiSlextuIpiriMi fancli ntentiri : hoc ej1,uelle uidcit ri ex j^iritnfMÃoayre, cunt nihil ntinut exillo agds Sic inentitur fident i^ui fltbfidei p)-xtoct« miiU agit.Sic nenuturrcligionéiqui fub pnetextu reliÿonii uult ui^ deri religio/M,ijui tdnten reuerd. non e^.
Mentitur Atidnid» fpiritui fanclo, lt;Juid Jj)iritumfdn amp;untfu£frdudis prii'teXdtorentamp; obpdUidtoremÃ^ tit îAeiitiuntur omnes Ãgt;irituifdnilo, qui fub pr£textu pietdtn peccant. Sic hodie ntentiutur jjgt;iritui fdni!lo,qui fub pTiCtextu Euditgeiij fufcepti,tdmen peÃime uiuunt : qui fub jidei prétexta,tuhilno maU agunt: qui fub pr£ textu chri/iia i£ libertatiifequuntur qud:uii carnalia ere. Mendaciuni ut unaÃveies pâ¬ccdti,ponitur pra vnnibuf aliÃ, quje fub pr^textu Ãfiritus fanât aut pie^ tdtii peraguntur. 1« fimma mentiuntur fpiritui fan do,quiÃrn ex /^iritu fanilo finguntfeejfe, qui in cor iibMnonfunt,
Et fraudare de predo agn'î*
Notât hypocriÃn inAnania,qui firh in Jj^ecietn ui^ dtri uuit ptuff nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r Fraudt^»
a4-ï. ERASMI SARCERII SCHOt.
FrMdcire de precio dgri : id ejl,p arte pretij itnpetflt;t tiri egentibw,cugt;n pojjès ex copia cz acimdaritia om* ne aÿri precium dare ia ufum pauperum.
Nónnc mancns ribt inanebat,
Exagge ratio peccati ia Ananiofà libertate ftrttandi agjrum cr nonliruandi,zr 4 libertate dandi prectu uel non dandi. Monait nos h^c de qualitate comunitaM reruni in priinit 'ua eccleÃa,^ult;e non fiat coaâa belieÃ/ centia,fcd libera Ã}ontanea,ut ^ui abundaret,ex co^r pia,libcrè et Ifiontanec iinpartiret egcnti proximo^qui/ ucUet : qui ueró ipÃe egeret fuis boms,non daret « m» teflia neq; ex neceÃitate.
Maneiis tibi manebat : BebraiÃnut,qHO exprimitur para libertas feruandi agrum.
Ec ucnundatum in tua erat potaÃate c*
' Vt /iruares preciunt agri,aut daret in ufum paupe* ram-Poteà hinc definiri comunitas rerutn inprmitiua eccleÃa,utfupra.
Decuit cbmunitatem rerun in primitiua eecleÃa U» heran e^e,e:x hodie decet.ne demuf ex moleilia ey ne ceÃitate,id quod peccatum esl contra ueran firmant hencÃce:iti£ in pauperes.
C'^m niâ:ai rerum,quam hodieÃnfftni AnapaptiÃte
(oaäa
ÃN ACf A AÃOSTOLORVM »4^ *04.â14 efl^non lüjera : iÿtur comnnitM reruin in p/è mitiiti eccltjia aduerfaturjUnde c:;' mmta /ic^w fuj^ ÃJ efji debet. UnthynteiiiAtd. Licet (èruarelun bond: Ergocommunitdfreruminter Chrjtidnos câ Tef libéra. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item.
Venditd bona iit noÃâ^a font poteÃ.ite : Ergo co,quot;« munit-is reruminter Clnri]iidiiO5,eà res libera.
(^2.tc poilulli ia corde tuo hancrem f
Interrogatio cum admiratione, qua Petrus audaciâ in Anania admiratur, qui aufus Ãiit tantum peccatum in corde concipere.Exag^erat ergo cr his Petrus gra ⢠vitatempeccatiin .\nania.
in corde ponere,efi in corde concipere uel acciperc
Ci^eri hie folet,cum peccatum Anani.e,cordis pep cdtais jùerït,qHO)nodo Petra« illad cognoÃere potuc' rit? ReÃiondetur.ExÃngulari dei reuelatione, qtttfua tempore reuelat ÃibindeeccleÃ^ hypocriÃn impiorum. NoÃrarum tar/um perfe non eà cognoÃere hypccrù tat.Vide parabolam Matthäi ts.de Ztzantjs agri.
In corde tuo : qui Ãris in Ãecie: nihil minus uideri uo luiÃi.Hanc rem : tarn graue peccatii quäle eà fub pr.«, iextu J^rittufa/iéli feu pictatis decipere.
r 1 .No«
j44 ERASMÃ SARCERII SCHOL.
Non es mentitus hominibus, fed deO.
Speâitnt er hitc ad exaggerationem peccati in A* naniajab obieâa perfona,cui ntentitm eÃ.
Eiithymeina. c^uifub hypocrià decipiufit,Je» mentimtur : Ergo hypocriÃs grauiÃimutn peccatuni eii. Nozj « mentitus kominibus : quia non fub hooi num pr^etextu aut titulo mentitus es.
Sed Jeo : Ãtb cuius prxtextu er titulo « mentiw» ac epuem in IpecicmÃnxiili tuiÃäi autorem.
ApertuseÃhic lociis contra eos,qui negant Ãgt;iriti fanâum deum eÃe. Redîè dicitur Ananias hypocrite deo mentitus eÃe,qui folus cognofeit cordis hypocriÃtt er earn maniÃÃam Ãcit alijs.
Audiens autem Ananias haec uerba, cecidit Sgt;C expirauit.
SequiturJwrribilis peena hypocriÃos er Ãäudis in Anania,qua docemur,hypocriÃneÃi grauiÃimum co» ram deo peccatum,er ut nunc hypocriÃs,ita er dulentia erga egentem proximum, quem cum potes ex copia iuuare,nec iuuas,auaricia,fludio etfiducia pecn/ ni.e impeditus. Caufas alias tarn horribilbs pame,)» de Ãtpra circa initiim SMiorum hiUM capitis. .. â
ünthymeitiatd.
H;)p*
IN ACTA APOSTOLORVM. ï4î
Iîypocrit4 Andniis mifcrrimc obijt : Ergo h)po* grduiÃintum corewn Deo peccatum, cr lut iOigrduiÃimdpatid. Item.
Atidnidf defrduddns pduperes^mi/errimc obijt :
Ergo defrduddtio pduferum grduiÃimu eft cordm ieo[)eccdtum,crdeÃdHddtores pduperiim miÃen intè tgt;eribunt,ddbnntq; grduiÃimds peendf. Audietis: miÃe^ ricordi£ diuiitte opi« Ãtitjijuod nonÃdtim obierit Am »df,uerum priuf dudierit detedionem Ãui ^cccdti.
Cccidft expirauit*
Coniunftio (duf£ ejÃäus,ut ÃgniÃcctur inodtii WtortWjCr morf perÃild. Cddcre cduÃd eÃ.Expirdtio rfÃätis. VtindmhodieexpenderentÃupplicium Am
} ^ui Ãub hypocrià CX {Tdtextu petdtii decipiunt famines.
Et fa (flus eà timor magnus fuper om* nes qui audierunt«
Timor hic res cogndtd efl^ciu.e Ãolet Ãeqtti periculof Ãos euentus. Prodefl hic dgere defimli cduÃd tdin bor» ribtlii eKenti« cum Andnidtlt;]ui in hoc cotitigit,ut timor incuteretur eceleÃie^et ddretur iüi occdÃo eduendi Ãbi dehypocriÃ,deÃauddtione egenti5proximi,z^ ahj$ niciÃ.c?' hypocrià erfi-auddtioni coimexis.
* ObÃerud in Amtm^e poend, uÃum generdlem omntu
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r à pcria
1*4« F.RASMl SARCERII SCHOt.
ptricttJoforun euentuim in impijs^ciui tfi, ut inde difi f Ml tiincre pi/,cr ab ijnpictatefibi cauere. £nth: me» maccnfoldtoriumpropijs. Peccatorum uindex deitf tfi : Ergo f ccrrftom ncn eriiiit impuniti. tiagnus : exaggeratio timoris ex ^ualitate. Super omnes : «lt;lt;2 gci'atio timcriâ à circunliiintia perfonarté. Audierunt MiUlus cdufa timons fùit.
Siiriïcntcs aiitcm luucncs.
Exemplum charitatisfeu hoff'italitatisinhis iuue»-tii: us eü. Cf «afurd ckar tatis uer^ ell,tien rejoice reinter diligendum circunüantiam perfonarum,fed exemplo deipatriscaleflis,(juifnitfolem fuum criri fttper bcfjos O' males, inferuire alijs Et Apei/lolus ait, edGal-e.itacji dum tempus habemus, eiperemur lo» iium,eum erga omnes,tum uero maxi:;:c erga domeÃin (osfidei.
Jriéium cft autem quafi horarum trium fpacium.
Cohtcrentia à eircun^lantia temporis.
Exemplum Saphine fimileeftpcrcmniaeum exetn flo cx ftmtlduscaufts ey efjèélilus, moneits ttos,Quantum peceatum fipfub pratextu pietatis menti* ri,Ci' epuam horritilis pand,mendacüim illudfeijudtur
Hord*
,tN ACTA APOSTOLORVM.
Hm'iO'«« trium IjtdcMin ; circtmüaiititi temporit ftrUm reiJit btjioriam.
Et uxor Ipfius ( nefcicns quod ficflum fnerat ') introiuit.
Ãx con^^io dij^ofitione Dej. Nefciens quod Æ!/ Amw jtterdt : i^nan obihK mdriti.
Dixit autem et Petrus.
Interrogiit Petrm uxorcin Andnii, ut hdttc fd* Mm r(tinedt,ntoio confiteatur ueritdtcm,id ^uod chd/ nt4t« eà in Petro,qui cupit cdm lucrdri deo.
Die mihi muller.
Qjteflio de precio uenditi dgri.
T anti nc agr urn uendidiftis f
Qtidiiti iHm?» MfzidttH)« conÃÃid eà mdritui tuut ?
At iUa dixit- Audritid,Ãuiio,curd,fiducid: ptcufti£,çy alifs cogudtis uitijs commotd.
Ãxemplum hypocriÃos er poÃtd fiducid in diuitidi
in Sdpbirrf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Etiani tanti.
Idon menddeium uxorii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ntdriti, contrd Ãpirü
tont fdnilum,qu3 du.'lore et dutore uterq;/dlfö gaudet.
Petrus autem ait ad earn.
ConÃÃionetndritie dodiw er certior Ãilus.
Cur confpiraftis inter uos.
Tribuit Petr« peccdtuni !iber£ uoluntdti er Attd» «ixcziccoriî. â V r 4 co*
»4« ERASMT SARCERH SCHOt.
ConÃnratio h£c tfjiéhu tft Untäntii Satänie.
'renure fpiritutndomini:'
ld efl,fub pritttxtu jjgt;iritui fanât feu pictätis menti ri,lt;juaft oblationem partis precif de agrojn uclis opt ratus ft f'iritus fdnâus,cr uos ex uera pietate exereo* atis Kiifericordhe opera,cum interim in mera hypocr^ ficiatis omnia {Spiritum domini: quem mittit dominus, Mtfjui 4 domino procedit Tentare /^iritu dcmini, eft eum filfo adducere caufam operis, cuius ipfe caufa no tâ. Eccc pedes eorum.
Ecce O! prte/êntes.Loejuitur fcxc Petrus ex fnguâii ri Dei conftHo de reMlatione,ex (jud eertus erat de in* teritu SapkiriC Non debet interitus SaphirtC tribui uin* di⣠humanit in Petro , fed diuina uindiâ^,fteut ej n leritus Anani^.
Qui fcpclierunt uirutn tuum«.
Comminatio panteer interitus Saphirte.
Confeftim. cireunfantia temporis cemtn* iat potentiam de ejfcdciam comminationis in Petro,et o/iendit (Juani potens aiq; effeaxfit uerhum in ptjs, et ^uam potentes de tjfcdces fnt picrum preces.
Obliijue commenddt eircunftantid temporis cr pot tentiam clanium in minifiris uerii. Enthymeina.
Ad uerba Petri eonffim ceciditmuher ; Ergo uer hum inimnüiris potens eji. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cecidit
IN ACTA APOSTOLORVM »4?
Cectdif. Ca/iis effrélu^r/i fidei tn Petro,(}U4 «erte' flätuit cdfurà Sdphiraitt ex permi/fione Dei. Eà ttidm cdfut hic occdÃo (juæddnt dd mortem. Oportuit enim cddere niulterem,lt;{ud: debuitexpirdre.
Expirain't. Emifit Ãjiritum.EmittereÃgt;iribta Aeologicteuoces funt,Ã{ut Rundere dnimi philofophi» Cd; er poeticic. vfin interitin Sdphirie,idem eü cton interitu Andniie,dc (}uo fuprd
Inrrantes aurem fuucncs.
Et in bis iuuenibtK exemplü chdritdtii ho/^itdliU tw eft.Et fuit timor magnus in uniueria ccclefia.
Ex boc timoré coUige Ãndlem uÃim interittn impio rton,(jui eft,«t uerè pij inde timere diÃdnt crÃbi cdut re,ne inÃmilem interitum inciddnf.Mdgnuf : h^e uox txdg^erdttimorem.inuniuerfdecckÃd : fcilicetuera.
Et in omnibus aliis,qui audierunt hxc.
Etiitm in iüis,(lui non erdnt deeccleÃd uerd. Audi» tiK timoris cdufd |w't in uniuerfd eccleÃd et in dlijs o)n» nibiis : ergo er in nobis cdufd ciufdem eÃe debet. Hlt;fc iejntcrit« Anitnif er SapbiriC.
Per maniisautem Apoftolorum.
Autem coneóiendi p4rbci«l4 efi.
r $ Porr»
i^o ERAS/il SARCERII SCHOL»
PotTÃ Eui-iicclium (rat tioua ac munde iticc^ nitd doarina:(juar(l'equunturiiunc miracula^fcrqu^ Apo/toli ilium confirmarunt. Hif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miâ
raculorum fiiialu quidam ufus t/l.Per matius AfsoÃo* bru : tanquä per iiijirumenta organism quitta D« IK opcTdtdtwr jwrÃCttU Signa pr odigia multa- Viirwrajriiculd. Iiiplebe. FroconÃr manda plebejer ut ad Euatigelium plets prouocaretur Et étant unammitcr omnes in porti
CU Solonionis.
Orandi caufa co/igregati. Vitatiimitas animorunt; eft cr exterme coneordite.Eà pTiCterea unanimitas de firmali caufa orationis uer£, quæ Ãne difceptatione CX rixa fieri debct.i.ad Titnotk 2. Volo igitur orart iiirosiiiommloco,fuflollent(spurasmanus abfq; ird cr difceptatione. Inporticu Salcmonis orant ex tiuüa fuperilitione loei,fed tantum quia Deus uerlo fe ibiex/ auditurum preces ludaorum premiferat. tiodiefullaâ to uerto promiffionaditertatis ChriÃiame efl,in ontâ tJiloco entre. loc«. 4.M«[{fr:CrfdemiH«enttlâor4 quandoneq^in monte hoe,neqj Bierofolymis adoratiâ tispairem.Vos adoratis,quod nefeitis,nos adoratnuft ^uoJ fiimus : quia falusex Jud^eis-inporticu Salcntoâ «is conHCfiiwit cn^a.tUYi ApoÃoli : igitur tn putheo or*
â¢IN ACTA APOSTOLORVM 15« re non fcmpcr eji peccdtu/ed turn peccatti eft, gudndo fit oriitio (tdostentAtione,Mät.lt;s.Etcu orauerii,no o ris ^Mc»âlt;td»jlt;üd« hypocrit£.Näm illi fo!ent in ccncilitt lgt;tdis cz w angulis platearum ftantei orare,quo conftii cui finthominihui.Solomcnvi : ab lediftcatore.
Cætcrorumautcmnemoaudebat (c adtungcreilh's.
Terebantur einm metu Pharifieorunt. Exanplunt infirmitatis in his,qui ex metu cruets dutnon audentfit feipere Euan^eliunijdut fufeeptum non profiteri.Bi eo »â¢Â«m typum genint, qui cruce tcrriti,non audent paldtn eonfiteri ueriratein, quam f crtdin teneitt,iuftificdnt ei Cr pro luftd dodrina cognofeunt. Audebat ; ex metu territus.Coniungcre Ulis : aperte,dut fufeipere dut con fitcri dodrinam Apoftolcrum.
Sed maginricabat cos pooulus.
Et pcr/ônlt;Mcon/Tfent«»crit4tcH:,cr ipfain uerita/ tii doifirà d co(«fzjddfcdt,cr pro certa dc uera tenebat. magniftcdrc eft hie in preciohabere Ttclvonticii «poÃdn vnöt^tci:
Magis autem augebatur crcdcntium in domino multitndo.
Id eft,ftc coopérante domino,cr libérante hominet à mctu,ut non timerent amplius fe adiungere Apoftolit 'fufeipere EudugeliuiK,cr eonfiteri illud. inafff
aj» ERASMl SARCERII SCHOL.
Mrfgts ; 4 icmino confirtdtia popului.
Augebdtur: eccleÃa fenÃm ac fenÃmfitduäior^ Verbum dugebdtur commencldtgrdtidm.
Credentium in domino : certdfideÃdtuentiu,chri* Ãumefji dcminum mortis didbolijpeccdtiiCtc.
Multitudo ; commenddturpotentiduerbi çx mird* culorum in ApofloUs, quibu^ inuitdntur homines dd tredendum Eudngelio.
Vtrorum ac mulierum»
Sine reÃgt;cäu perfotidrum. Ante deum enim non ^,7rf9lt;rü)7r9AH-4'fce.
Ita ut in plateas cfFerrent infirmes.
Sequuntur eÃrilus credentium in domino, c[ut Ãtnt in platedis ejfèrrc infirmas, gt ponere in leéiulss er grd bdtis.Siciuidem poflqudm credidit in domino multitudo virorum er mulierum,fidtuit Apoüolos per dominum, fotentes efiè fdndre infirmas.
Eficrre infirmas in pldteds,cr poncre eos in leâu^ lis dc grdbdtis,effiiliis finit fidei,certó fldtuentis de fd* «itdte infirmorum,impctrdndd d domino, in i^uem ere* iiderdnt. Efi chdritdtis quoq; ej^e infirmas er po* ncre in leâulis dc grdbdtis. In pldteds : nihil dubitdn* tr( de reüitutionc infirmorum. infirmas quofcunqs :
LeäuH
ÃN ACTA APOSTOLORVM.
LeilM 0quot; gfabbata exag^erdnt infirmitJtein in itfirmiSjUt pofiea tnagii ibLice/cat potentia uerbt, lt;J«o (Hrarunt Apofloli infirmas.
V t ucnicnte Petro,faltctn umbra illius obumbraret aliquem illorum.
CommenilrftKr magnitudo fidei in credentibus, ijute täitta fuit lt;J«od certifiimèfibi perfi(äfirit de fiuiitdte in firgt;norum,per Petruin et Apoüolos, ut certa tnedia per ejfit deus operdturiis eanijimpetrundu.
Ridiculunt efl opinariicredentes fiducium autfigt;ein ^it^udm fdtiitdtis in umbrd Petri pofuifii.Vide ed, qudC dixi in^.cdp.Mdtthaiide mulierefimbridm uefiimenti Christ dttiiigente.
Sdltcm umbrd illius, r^âc. Peripbrdfis mdgnx fidei^ cert£^qu£ nihil dubitduit de fdnitdte infirmorum.
Et per umbrdin rede inteRigimus pr£fentid!n Petr» crrehquaru Apoflolorum,utfit/ènfiis: credentes cerf to fibi perfudfiÃe de fdnitdte infirmoru, modo pr£fens fit Petrus und cum Apoftolis qui edm uerbo perÃcidnt
Suprd confijfus efi Petrus Cdp.s.quod in nomine le fu reftituerit cldudit : ergo non fit uerifimile,quod pdfii \ fus fit Petrus,fu£umbr^ tribui, quod folius uerbi dut uirtutis left fiat,
Shri/
M4 ERASMI SARCERII SCHOIa-
Chrijltii ip/è yiiiUb£i S.legiturmjlè habentes uelgt; bó nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non fun umbrdjUnde multo ininia Petri um^
bra fiiùtitem reddidd infirm'.s.Verba Matthäi junt.Et djecitÃnrittti iierbo,o!nnef^; male habentex fanauit,
Cjcternm qnifuni^licitcr inh^erettt nerbtf ipfius tex tat,eo! oportet concedere in credentibui exemplum inf firm'tat'ts,ex ijua hjeferunt in perfona Petri cr altoru ApOilolornm, quemadmodum nbsp;nbsp;illifupra cap.}. dii
dixitPetriif.Viri lfraélit£ quidmiraminiin hoc, quaji no Ura uirtute aut pietate/ccerimM huiK ambo* larei ConucnicbatautêSCmuititudo,
Scilicet ex audito rumore, quodApofloli in uirtute ttomini^ lefu curarent £grotos,mota multitudo.
Enthymcma.Ainltitudo conuenicbat : Ergo multit» io audrrat de ru,norc,quod ApoÃoli curarct£g)-otof
Argumentum ualet ab antcccdentibuc ad confequert tia. Multitudo ; hiec uox exaggerat potentiam zy eÃi caciam rumorii Ãgt;arà de ApoÃolis paÃim inÃrmos fanantibiK. üatura Euangelij hie exprejfd eÃ,quod eà hetui rumor feu nuncium letum de fanitate,ad quod multitudo conuenit.Lex ante triÃis rumor eft,(zy nun* cium triÃe deinÃrmitatc,ad quod pauei hoc eÃ,tantuinâ ludxi crÃquifunt profcltti,conuemunt Enthymema.
Ad Euangeliu multitudo conueiùl : Eâ'3lt;â potent-f^c4X,çr Uta i9^lrinagt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AÃhentes
IN ACTA APOSTOLORVM. ij«! Afferentes ægros, nbsp;ex fide ut cMfdmoti,
^Ui Hdtueruiit allatorcs de funitdte tegroruin in uirtu techrifiiper Apofiolos impetrandd.EnthynKind Afiâ fh'uijt £ÿ-os : Ergo fide Jidtuunt de fiinitdte Aeÿros : Kox h£c genta efi ontmït mdlè bdbeiitium.
Et uexatos à fpiritibus immundts;
AdditLucdi undinjfied:mtcgror!i,dd fignificanâ elumreliqua omrtes. Vexdtos : exdggeriitiomorbi.Efi tnim uexdri miferctribtddri.Seruit exdggerdtio morbi 4d comenddtione potentie uerbhquod potein fià tuexd tos à Jfiirttibiis itnmunda fiutdre. Spiritia immuitdos Kocdt,quid ndturd funt immundi, et düos immuiidos ÆÂ» (iunt.bidturd: fi:ilicet,qud nunc pofi lapfinn funt prie
Qi.dcurabant'jr omnes.
Ert poterttixm er ejficdcidin uerbi,o:n!ies infirinos (urdre potentis. Coimnenddtur uerbum d potentidfiud 4c efficdcid : item i potentibta er efificdcibtu,
Enthymemd. Verbum omîtes curat: Ergouerbjm pote/is dtq^ efiicdx doHrind efl. Scire uerbi potentidm 4c elficdcidm,dd hoc utile efl^ ut difcdmia tarn potenti et efiiedei uerbo ddhierere,quod reuerd efi uirtut Dei^ 4dfidlutem omni credenti^dd Rom «â¢
Porro utnunc potentid dc efiicdcid uerbi^ dd koe ipfum dmplebiendum, inuitimur : itd prdpotenti CT efiicdd hoc uerbo difcimta impotentem tnefiicd
US ElkRSm SARCERÃI SCHOL.
tem do{irinitm,riuxeà humdnarum träditionum dtfe* ra-e.Subminillrat priefe/isloctudefimtionc Euangelif ^«od eji doiirinti citrans omncs. Potc/l çr circd httne locum inftituicolldtto Eudngelij cr leÿs.
illui eü doilrinä cttrans omnes.Hgc doólritid prf« cos curant, es' »Boj tantum in corpore . Ad Hebr^ oï 9« Q«« «on pojjunt iuxta confcientiam per^ fvJlum reddere cultorem,in ctbis duntaxat,cr potioni bu!,cr diuerÃs abluttionibiK ac iufliÃcationibut car^' nii^upi; ad temptit correäionisimpoÃta.lbidem.Naitl à Ãanguif taurorum çj bircorum ,et cinis iuuencit a* fj^ergens in(iuinatos,ÃinäiÃcat ad carnii purifications Crc. Curaba;jtur,fi:ilicet uerbo, aut uirtute nominii iefit.Sic ChrifliiiipfeMatthiei.8.e!/ecitÃ)iritiK uerbo» C mitlèhabentci fanauit.^fupracap.t.in uirtute no minii ïefuleguntur Apofioli fanaffi i/ifinnos. Exurgcns autem princcps faccrdotÃ.
Quomodo augen caepirit ecclefilt;i(,cr per miracu* laconÃrmataÃterit, nunc aliquamdiu audiuimut : fr« quitur porrô,quomodo impi/hypocrite laborârint, a» grientum nbsp;nbsp;confirmationem ecclefiic impedire.EthiiC
fane perpétua Euangeli/ Ãrtuna eii^quoi nunqua ob^ ftaculif caret etimpi/s perfecutoribus, qui noiiu die^: tnambuf ptdibuf J; nitwitur, ne Euangeltum filiciter fucetditt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caifa i
IN ACT A APOSTOLORVM x,7
CduftC (fuibui mouentur impi/ äd impediendum E* UM^eliutn in in fuo citrfu.priuatie funt : timent enim ne «d filicem Eudn^elif fucceiJum, operant cn humanaru traditionum doélrinje,periculum pattantur : item, ne «Uw de [ita tejlimlt;itione,dignitate,et honore aliijuid de* eeJat : timons rej cognata efl inuidia impij hypo critif inuidentEuctngelio gloriam.tiis cauflsaddi de* bet zelus (Jaidam fed non fecundam fcientiam. Timor itdci; inuidia cr zelus caufe funt,ex quibus commouen tur impif adponenda obflacula contra Euangehum.
Sed reih/fimo ordine fequitur augmentum cr con* firmationemecclefl^, ipfacrux,ijuamtantumbenè flr ^^^oflunt,lt;Jui funt inecclefla, çr lt;jui fatis de ueritate conflrmati funt. Verum hic fit. Euangeli/ diligentifii/ ww cowej eft crux. Vfus aero crucis efl,ut tnde pro betur ecclefie fides.Priore Petri. ï.Nurtc dd breue tenv ptM adftiiii uarifs «xprimentis,fi opus fit,ijuô explora tio fidei uc^bquot;£ multo prateiofior auro, ciuod périt, tarnen per ignem probaturc^e.
Exurgens : timore,inu{dta eyâ zelo motus.
gt; PrincepsfacrrdotumunicumSadduc£is omnibus efui cum eo funt,tHorum typus eft,lt;jw ex timore nmidia Cr Zelo (Juodam ergj reltgionenkperfecjunntur Euan* grlium CT grdtKitum iuflieiam,ueruin ex zelo non fc* t cundum
ERASMt SARCERU SCHOL.
cun duin fcientiiiin,Ãcut ApoÃoluf äit dc Judicü, à i Rom. io.Frdtm,propenfa qntdan uoluntiM cordis mei er deprecatio,qud:Ãt apud denm,pro ifrael e/i ad fallt tem.Teflimomum enimtüa perhiheo,quodÃudium dei habetit,fed non fecundu feientiam. Ndm ignorantes dei iuÃiciam,er proprtam iuÃie iain qu^entes con^lttuere iuÃieia: dei non pùtrurit fubdtti. Princeps facerdotu : pr£cipiti hoÃes Eitongelif Ãintjqui jiicdW religionis eil ram agant.
Et omnes qui cum eo crant.
Diligenter ha:c adijeit Lueax propter kiÃoriie cer» titudinem.
Qux eft hærefis Sadducæorum.
Signanter Ãcit Ducot mentionem Sadduexorttm, Quorum doólrina ad honeüatem uitx prxfentii tantunt trndebaf.undeingratiÃimaeratiüis gratuita iuÃicül fme operibus paranda.
Replcti funt zelo*
feientia parato.Non enim fatisefl habere zel Ium pro religione,ntfi addas iudicium,ut zelum pro ue ra religione habeas.Hunc zelum Paulus uocat zelum fecundum feientiam*
Repletifuntzelo : huius zeit eoufa eà in Saddu»
cxiSt
ÃN ACTA APOSTOLoRVM. »19 t£ii:ratto,qu£nonnouitaliämiugt;Hddm,qn'im ope^ït nee dofhindin dlidinyqu.ir,:cam,qu£ eji operuin ; item quje prorpM ignordt F.udngelium cr grdtuitdm iiifliâ cidm:i(i quod Apoitolm lt;id Row. lo.b« Hertis exprèp pt.Hdbent qnideiti ftiidiuin, pd non feeundum feien* ttdin. ignordiitei iiificidm dei^ cz propridin iujlieidm q'd£rente{ conÃitnm',ryc.
Veri de boni zeit in pifi,cdiifd eft,EnMgeliu,qiioti folum noi docet de grdtnitd iufiicid.
Kefèrt Wc dijlingnere inter zelum fiemdum f ien* tidm,^;^ inter zelum non feeundum feientidin. Etjgt;o» tefl Wc ulriufqi zeli methodica coüdtio inslitui.
R.epleti : h£c uox oüendit mdgnum.ejjè zelum in hypocritii.
Et im'cccrunt nianus i'n Apoftolos
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E0rlt;fli« bi funt zeli, qui eà non Ãcundum feientid,
i inijeere mdnin pijs,amp; po/icre eos W euÃodidm. Diuer fos db hii eiÃeimfortitur zelui,qui eà feeundum feien
â1 tidm.Siquidem piorum zeliit, qui eÃfeeundum feientiä non ui dut drmn dgir,fed glddto jÃiritiif fiiie er erdtio ne oppugndtimpios e:i- dodrindm tmpidm. De quibiif armts eonfule ApoÃolum,ddEphefo . Et pniHltü««!» ffdlmum Dduiiiei edr/ninii.EtEfd.edp.ti.
( Et
i6o ERASMI SARCE RH SCHOL.
Et pofiicrunr cos i n cuftodiam.
Impiftw cr bjpocnïiJ «f ttunciu'im cärent tin:orf. ita nee imfn^ hypocritlt;e unqudm d tiniorefunt alieni : ^uare ApoÃolos in euÃoJiam ponunt, timenteS:, ne M-Jitgùzit. In cuÃodiitm publican : nullus habeturrel^ âus Apofloloram çx ciuiliter fiagitioforum homuiuin, fed in eandem cuilodiam includuntur utriq;.
Facit CT cireuftantia loc i ad certitudtnem hiÃorif-Angclusautcm domini.
Uailenus de incarceratione Apoflolorum fequiM . HWK de illorun liberatione è carceritus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
P(e;i«gt;» merrohJ atq;tri^tciielùit,ini/ci Apofiolifÿ marMS,cr poni eoi in euÃodiam publican : at confo^ â latoriun eà eofden rurfun liter ari.
Crucis du£ partes fuut : paÃio ad tenpus, er libe* ratio. Qui priore parte tantu intuetur,Ãicile dejperat : ! ucrum qui utranq; Ãnul intuetur^à defperatione tutiK i
Sequens hiceuentus de liberatione ApoÃoloru, eà conÃrnatio onntun proniÃionu dei de liberatione tri cruce.tiamÃc argunentari oportet.
Deus liberauit ApoÃolos ex cruce : Ergo dem rtoi pios onnes è cruce literabit. vfus eà huiiis loci de li^ ' beratione ApoÃolorun,ne in cruce deÃperemus, aut de praÃdio dei addubitemm.
Ueist
t
IN ACTA A PO STOL o RVM. J««
dan libérât è cruce ^po[tolos,c5mendi= t«r nobii cura dei erga nos,iJMm pro nobii habet,non [olum fxlicitJtii tempore,fed etiam in ipfa cruce.
Speâanthuc promtÃiones fcriptur£,qu£ addicunt pijs liberationem in cruce.
Perfon£ feu media,per qti£ nos libérât deus, angeli funt,quibusdeusutitur ïn fuomimÃerio,tdq} nojtra caufa,unde çy nomen angelts trtbuitfcrtptura, Kocant eos adminiÃratorios f^iritus,ad Hebr£os i. Qhi créai «t angelos fuos Ãgt;iritM, çy miniÃrosfuos ignis Ãain» m4tn. ibtdem.NÃn/te omnes funt admimUratorij jfin» tus,qui in miniilerium emittuntur propto' eos, qui h£9 redes eruntfalutis f
De cura angehrum pro nobis, extat pulcherrimus locus,Matth£i is. Dko ezum uohss,quod angeli eorunt incoehs,fempcr uident ficie patns met,qui in ccelis efl.
Pojjùnt angeli ex praÃnti euentu fie dcfcribi.Ange li funt,qui à domino mittuntur,ut liber, nt pios è cruce.
Angelus autem domini ; angelum domini dppell4 Lwc^tîjii d.tmino miÃuin.
Angelus mi/fumfonat feu nunctum : ergo angeli ni bil JÃ ciunt ex priuato.
Per iioulc.n aperiens ian'.ias carceris.
Hÿpotf
tgi ERASMI SARCERIT SCHOL.
Hypotypofis liber dtionii Apojlolorum.
Liberdtia Apoftolorum miraculum eiijillis in con*^. firitiattonem de ueritate uerbi Ãäum.
Aperit ijtiUM dn^elui, cum tarnen Apoflolos etidnt Itou dpertii id/iuii educere poj]et : ut commendetiioblS »icdtd,qu£ ubi prd:/io ddfunt,nonfiint-negligendd.
Eteducens cos. Eduâione hdc attendit Lucas per/iâdm liberdtioiicm integram. Monemuf deum per/êólè liberdre. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dixit.
Spiritus non hdbet os,(juoinodo ergo dixit dngeliisf. Re/poiideo. Zreditur fecundum Theologos in kuiufmo^ di minifterijs,dngelos ajjiimpfiffi corpus, in quo loqui potucrunt- VideTertullidnumdecdrne chrifli.
ire Sid ftanrcs loquimini populo.
Fi;«î fequitur,in quern jiecunt Apoholi liberatùni» mirum iiibunc, ut porro conflanter confiterentur Ex Mü/jgfljMin populo.E/l dutem hieÃnis,cÃmunisfinis ont MS liberdtionis, qua liberdntur pi/ ex cruce à deo.
Mundus incdrcerdtos propter Eudngelium, in hoe ti'i erdtjUt pofiedtdcednt, nec dmphus confitcdnturE* Udngebum. Einis ergo liberdtionis c cruce à deo âx egt;l,conrcdntius poiled confiteri ucritatem. Item*
E ccclo mandatum efi confitcri ucritdtem,nec eurd^ re fiirorem mundi.
s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et
IN ACTA APOSTOLORVM. zdj
Et/liWtes : requirit angelin in Afoftolis(èridm cm rum «erlgt;t,c7' f-rixm confiÃionein ciuÃiem - Doce;nMrgt;nt'fegniter coiifiteantnr usritiitem.
Loquimi:ii : uocale uerbunt eél, qwo conuertuntur homines contn Aniibaptislxs,qui ufum uocdUs cr an» dibibs uerbi ex eccleÃa tolicre inolitmtur. Fopido ; ho mines funt ad quosfit uerbum.
Populus generalis uox hie non negligenter iutitur Lucas, utoftendat Euangelium ejji doilrinant uniuerfalcm pro omnibus honuntigt;us.
Ill tcmplo,
Angelus in templo uultloqui ApoÃolos,qu()Ãgnifi» cet Euangelium eÃe apertam doilrinain,qu£ in aperto loco,non in angulo pr^dicari debet : item, quo deela» ret EMlt;tngf(iazn eÃe certam doblrinam ; ce}-t£ nam^ efl doilrin£,nonhorrerelucem^loannis j. Omniseniin qui mala agit,odit lucem,^c. Vox temph inflnuat etiam quidis doólrina fltEuangeliuin: nimirum talis^ qu£ ad confcientias erudiendas tantum pâ¬rtinct,non dd Ãr.nandos politias.
Omnia uerbauitæ huius.
I(i efl,omnia uerba Euangelij,quod efl doilrina ui» t£. Omnia uerba ait : ut doceat, nihil omittendum eÃe de Euangelio, nihil diÃiinulandum eÃe, çjc. Et
s »4 X reilc
*64 ERASMl SARCERH SCHOL.
reéièquidem.Vtenim nihil addi debet Euängelio : itd nihil omitti debet de Euangeho. Vitte huiui: poÃtio ei-ÃäiK pro cauÃiyid eÃ,uitje pro Euangelio, quod eà uitje cduÃct Diatur dupliciter uita Eudngelium.Pri» tnum , tjuid ndtura eà uitd : Ãcundo,ciutd dlios uiuere Ãicit. Definitio Eudngdij ex hoc loco tdlis eil.
Eudigelium eil doärind uitif.
Voärindm uitje pricdicdre ApoÃolos uult dngeha oÃendens populum mortuumeÃe.Etreuera onteEuan gelij prtedicdtionem,omnid Ãunt mortua.
Qiii cum audiflenr, intraucrunt dilu^ culo gt;n templum.
Exemplum obedientix in ApoÃohs,qut uerbii an* gell Ãdtim dccfuieÃcunt.Eà uerofidei Ãdtitn aciju.efce re, q«lt;e non délibérât cum carne Ãangfiine,nelt;ii tar dd e)t ad exeejuendum mandata Dct.Efl cr conÃantiie exemplum in Apoiloln, ejui metu crucii non coneutiutt tur, Ãed liberdti Ãemel c cruce, conÃantiui confitentur ueritatem.E/Ãäui igitureÃliberationis conÃantiu«co Ãteri ueritdtem. ApoÃoli præponunt priorem tabulant poÃeriori, hoc eÃ,obedientiam erga Deum,obedientiie rrga magiÃratum. Speäant hue régula;. Poilerior tdâ buld cedit priori. Lex prior pTiCtudicat poÃeriori.
l ntrare in templum efà äu! eà oi edientitcfruät^ fidel. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dtluculo
IN ACTA APOSTOLORVM tSf
Dtluculo : circundantid temporis notât oportuni^ titem trdctMdi uerbuin. in : quia erant doéturi apert vn or certam doéirinain,ad confeientioi tantum,non ai forum pertinentem.
Etdoccbanr.
Docrrc effrdiis eà fidei,ohedtenti£ cfconÃantiig iriApoÃolis. Enthymemata. ApoÃoli docent uerbS
Ergo crediderunt uerho. Item.
ApoÃoli docent uerbum : Ergoobediunt mandat« de doccndo uerbo. Item.
ApoÃoli decent uerbum,prohibitiab adnerfariji : Ergo conÃantet cr fortes funt.
A Jueniins. Impie hypocrittenonÃriantur, donee prorfus perdant ueritatem ey eiufpoffeffores : iÿtur aduenit Princeps facerdotum, cr qui cum iUo funt. Studium ergo perdendi ueritatem zy eius conÃff î res, ponitur nobis ob oculosin Principefacerdotu cr focijseius. Conuocauerunt coneilium.
Exemp(«m humame prudentie in principe facerdo turn çy Cocqs eiiis,qui non temerè pnefiimunt agereco tra ApoÃolos,Ced exferia delifcfrlt;thone. Emis eà con uocationis, Kt perddtKr ueritM unà turn Ulis ,qui earn proÃtentur. Concilium : bwià conciltf conuocatione iuSiiÃcaturfapientia à filijs hominu,qiu merito ab ipfa
$ J fapientta
ERASMI SÃRCER1I SCHOL. fdpientidiuÃiÃcdri debent.CosKilium : id eil,perfonlt;if ad concdiura Ã:cädntes.
Et oinncs feniorcs fiïiorum lfraé'1.
Exponit uoccm concibj^ cr qu£ pcrfoiilt;e frerint dd concilium uocdtd:. Seniores : atdte feniores G' primd* rij,inpopulo pr£eipuifunt hojles umtdtis. item exfe» nioribus conuocdtur concilium,lt;juid till dutoritdte,lt;efli tndtione,dignUdte,honore cr iudicio poUent pra dltjs
Et,miferunt ad carcerem.
Mijjio dd cdrcerem efjvólus eft conÿregdti conctlif l^ijèrunt : ex jjte certd fe ibi in cdrcere reperturos Ap^^ fiolos.Notd impios multdÃbi concipere deinteritu p/O ri{m,fedfruflrd,ignordntes Deum fldre à piorum parti tus. Vtadducerentur.
in hoe ,ut dccufarentur prudtnter.Udm pià non pdtet uUa occdftoelabendi
Seniores typumeorum geruntjC^ui prlt;ecipiunt ali* tjuid conird pietatem er eius feéiatores. Miniflri tH^ rum typiiin gerunt,qui impid pr^ecipientibus obtcinpe^ rant lAintSiri hi po/leriorem tabulam praponunt prio ri,id eit,obedientiMn hontinuiii,obediëntie Dei.
Cum autem ueniffent miniftri-
Conloldtorium eà impios jpe fudÃuÃrdri.Cbfefgt;^ ita^
IN ACTA APOSTOLORVM.
tinpiorum conatut non e]Jè femper filices.
Rcuerli niinciaucrunr,
CÅdtatii eft in ininiftru ad tdntum miraculum no eonua ti : eft çy ccedtatis exemplum in rndgiftratibut templi et fdcerdotum.CoecitaM podleaeomes cftiadu^ ratio cum pertindcid. Dicentes.
Hoc Jicerâ¬f)Jîâ(3iMcJl nundationis.
Career cm quidcm inuenimus.
Res nundauerunt miniftri.
Claufumcinn omni diligentia.
Hxc e:^ fequentia exaggerant ccxdtatem tant in mi tiiftrd , ^Mdm magiftratihus templi çr prindpibut facerdotum. Merito ftc cogitare debuiffquot;:nt magiHra tuf templi,principes facerdotum,c;- miniftri.
Career claufus inuentus eft ; Ergo pofoitid diui* naliberatifiteruntApoftoli. ' Item.
Career omni diligentia claufus inuentus eft :
Ergo opus Dei eft liberatio Apoftolortim. Item* Cuftodes extra ftantes ante fires inuenti fint : Ergo diuino preftdio liberi fint fiâi Apo^oli. Aldg«d eft ccecitas in impijs : ejuarenon eft miru,ctft extreme per fequantur ueritate,etfi fi-emant prorfus cotra ueritate.-
V t autem audit'runt.
In ipfafapientia ftulti cr infipientesfiunt impij :
cr uü
«ÃS ERASMI SARCERI 1 SCHOL, er «bl Ãterant indximè,il i queq^ maximèfruflrantut'-
Nota humanam /dptentiam il ifadtÃme impinge» re,u! ipriefumitaliqutd aduerfui ueritatem- ifalmo dÿdre fremuerunt gentei,(^ popuà meditdtifunt ind» nid. ihdem. Qjii hdbitdt in calis,imdel it eos, do» nunuf futfdnndl:iteos,ddRom.i.Sedfruürdti funtper cogitdtiones fudi,(y obtenebrdtum efi in feiens cor eo/ rum. Cum fe crederent eÃe fdpientes,flultiÃiäi funt,etc-
Verum çr bic Jit. VeritdM ubiqi triumphdt.
blihil mdgii confolatorium eü qudm impios fuis co Ãl{ls er cogitdtionibiis in nihilum redigi.
A mbigebanf AîwfcigfreejJiÃus eflhumil M fdpientiie,qu£ à dro indnis redditd efl.
Ambigebdnt : deÃcit conÃlcu fdpientes mundi,duin infitunnt agere contrd ueritdtem.
De illis quid nam filt; rer.
I» q«on ewentum fjjènt ceffurteres fipoÃcloruin-Adueruens autein quidam
ExonpIttiM proditionis in hoc quoddm eft, qui Apo Ãolos prodit mdgiflrdti! iis templi er principii us fdccr datum. Speiidt h£c proditio dd quintum prteceptum, eo.itra quodfit.Nam hic finis efl proditionis kuius,ut perdjjjtur (j' trucidentur Apoüoli.
nie
IN ACTA APOSTOLORVM t«r., Hic (juidinf eoruântypuingerit,i]ui prodittoniitis ni tuntur Eu^wgrlâf cur urn iinpedire.
Aduettiens : jà lfo zdo ergd religionem, uel alijs clt;m fismotiii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nunc.a it cis
I/i banc ftne,ut denuo cjperentur Apoftoli nbsp;nbsp;nbsp;f ct*
derezitwr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q_ od cce uiri.
Simplex proditio rine ambagiLut.
Sunt I n tcmplo (lantes amp;nbsp;docent's popul uni.
Pro.iitio perfonarum cr officif.Offict/ proditioû mwl lt;tcceiiit,Mt inde magi/tratM templi unà cum princi/ pibuf facerdotu magis conträ Ap 'Ãolos comoutMtur
T line abi]t magiltratus cum mindhis
Tunc : fcilicet poÃlt;ju.cm audierat ApoÃolos in tent plo Ã.tre cr docere populum Siqtitdem lüe dM.ùtiM abi tionn caufa Ãut in magiÃratu. Nctd rrgo fir«!p«4 clt;ti4 fam, ex qua abcunt aduerfarij ueritatis, ad Ãruaidat ueritati inÃd as Enthymema. Audiuitmagiflraa tw in temf lo docerc ApoÃolos : Ergo abiÃ.
MagiÃratiis buius miniÃri,eorum t- p«m gerunt, qui omnem mouent lapidem, ut toüanturpif doâoret unà cuin doûlrinapia.
AlHt:
â¢7o ERASAU SARCERII SCHO't^
Abift : fcilicet ^udin flatint/tne procrä/iinationf» Exprimturuchemens fludium contra ueritdtem in ad' uerfarijs. Ma^iiiratui cum mimflris,non abijt folui maff^atui,ftd cum miiii{ir^,ut fuas impies hypocri* tas nunquà m carere timoré.
Et eduxit illos fine ui.
Nouerunt impif crudeles [uos a^dus moderare et frenïrCjUâi opiise/l,cr poftulat periculum.Jn lummOf imp!/ nouerunt iuxta uulgareprouerbium Pallium obâ uertere uento. Timebantcnim.
Aetiologia cdudionisfme ui,à timoré fumpta,ex (juif timebant populum,ne lapidarentur.Timor cr impietat ttnà cum hypocri]i perpetui funt comités.
Obferua diligenter impiorum conatiisnoneÃe/ent perÃbees ; imà Deü po/Jeitlos,uel ex ficilietiam caif fafà cilimè impedire.
Timor hic certum medium efl,cjuo Det« repnmiï |«rorem magi/lratuf impij contra Apoflolos Pjufmoâ di multa media cr adbuc hodie (juidan fubinde mittit Deiif,lt;juibiis tyrrannidem aduerfariorumuerbi repri* tuit. Confolatorium efl aduerfarios uerit.itis in futi indi'utis impediri. Timor hic à domino eÃ,lt;juo per eutit dominus magiflratum.
E/t ^«0 j htc ümor in magi/lratu fignim mähe cSâ fcimtiit
ÃN ACTA APOSTOLORVM fcientùj^u^e tiinet,ubi non habet iuflM fui infiituti eau foi.Lietitia e contrafignume/t bon£ confeientix quie l^tatur ccrtu de lufts fut infatuti caufis. Populu : qui ttunc de ueritateper Apoftolos inflitutut adhiCrebat A» pojlolt!. Statucruntinconcilio, eduil'onit,Aiodefti£ ejt in inagifcratu,no flatimincarcerare ct damnare Apojioios,/èd pn'iKeos ÃÃere in concilio.Et txélè quide.Decet enim co^ofcef re caufam prius,z:r pojtea damnm.Hodie damnantur lt;â pif,fcpe nee audita nee cognita caufa. V nde hlt;ereti c£ prouitatts inquifitorum fententix. Haretici non funt audiendi.Cum h^reticis non eà dtfputanduni cfe Se j uocanth£retieos,nondum quidem de hareft eonuiilos.
Et intcrrogaun cos princeps. facerdotum.
Hic princepsfacerdotum,corumimago eÃ,qui ex Ãlfo zelo,queiK babent pro religione,gt;uhd non laboris fubeunt,ne Euangelium propagetur-
Intcrrog^tjo principle faeerdotuin,â¬^cilits eà Ãlfi Zeli^qui non eà fecundum feientiain,pro religione.
Jure interrogat prineepsfdcerdotum,penesquent fumma debet eÃe religionis cura. JDiCcns.
Qu£Ãio eà de Ãi^lo. Aceufantur ApoÃoli hac qua: fbone, ut inobedientes erga fuptriores eorum pr£~ Princeps
in ERASMI SAR.CERI1 SCHOL.
Princepi faccrdotum pr^Ãrt fud interrogattone po^ fteriorem tabuldm,priori,hoc eji,obedicatiam bomintt obedientiie erga Deum.
Nonneciiamatcp etiam.
Diligenter aç ferto. Præccpimns
Magna emphafis eÃin hoc uerbo : pracepitniM i fcilicet nos,penes tjuos Ãat fumma religionis cura.
Pnthymema ab autoritate. Hos pr^ecepimus.
Ergo obedire debuifns nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o b i î.
Vtcontemptis ej huinilibus perfonts : item,imperi tis rerum facrarum.
Nedocerttisin nomineiftoj'
Pneceptum fiiit nonproÃteriEuangelium, id quoJ eà non docere in nomine iÃo. Prohibitio doârinæ eà er oÃici/ Ãmul. In nonnne lüo : cum contemptu qu(^ dam heec dicit princeps facerdotum. qui non dignatur tefum fua appeüatione. I n nomine i^o : hoc eÃ,iÃtus ta contemptee ac uilis perf n£,q 'a: leÃes eÃ. Nofa Euan* gelium in oculis mundi ejÃe contemptam ac humile do* £irinam,quje quia contgt; mpta, er humilis eÃ,igiturÃiâ (tlèillao{lenditurmundus,quô minus illam fuÃipiat. Pertinet hue primum caput ai Corimhios. i.epiÃol£ de uerbo humili er contempto.
b t ecce. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noihretm cxpei,Jationeiif
!M ACTA APOSTOLORVM. z7t ) Bji ez»')n Ecceparticula boe fanè iiiloco, inopinMUS» K.cpleiiiftis, ExJg^^eratio tranfgreÃi pr£cepti^ Enthymemittit. RfpleuiJlifleruÃtlenidoilriija uc/ir4 Ergo non leuiter ejiis tratfgreÃi pr^eceptu. Itcm^ RepUwfiif lerufdlein doélrinn ueÃra : Ergo nihil cm faflii prucccptum iioslrnm. Icruûlcm»
Emphdà iicïiS, ubi tentplunt Dei efl,ubi uera dc cef h doMnd eÃfUbi fuut ueri interprétés legis crc.Exag ger4t ergo princeps fdcerdotum tranfgreÃionem Apo ôo/or»i# 4 circunÃantid locj.Docflrina ueftra.
No«4 et incognit(i,cuins uos eÃis autpres,no Deut Doélrüfd ueÃra : Per contemptKi». E t uultis*
Hobw etium nolcntihus, Inducerc.
EerÃtiÃbilü^us drgdntentis. Super nos« 'Vtnouit fiexcuÃtrebypocryÃs»
Sanguinem homtnfs fftius.
Tdm uilif dc eotaentpü. îÃius inc^tit cum inuidiofa feupotius odioÃo contemptu.ObÃeru.d diligenter Eudtt geb'um eiere in hominibus acerbiÃinum contemptum, inuididm mdnimdnt.G' proÃtndiÃimum odium.
Refpondens autem Petrus SC Apoftolü
Suntntd tà reÃgt;onà Petri cT ApoÃolorum/e non auleÃciÃe,^nod prteceptum de non docendoÃub no» t mint
*T4 ERASMI SARCERII SCHOL»
mirte tefu^tranfgreÃi /inf.quippe hum^imtm (n-tecepMiH cr id propterea,quiii prior tabula pKcpottt debet po* fleriorijhoc eR,obedieutia erga deunt, obedientite ergn homines- Docent Apofiok fuo reÃponfo t ut priorvi tabuLe pr:ecepta,pojleriorii tabula prieceptu prjepo» namiis.DepoRerioretabula pr^ceptum eH.Non doce refub nomine Chrifli. De priore pr£ceptum eji, docert fub nomine Chrifli. Vides hic quateniu obediendum Ãt magiÃratui : nimirum donee nonprobibeat pia, amp;nbsp;donee non pTtecipiat impia. Potefl hic commode inf ftituicoUatioutriupj^tabulje utra digniorfit.
Petrus ; quem uerè dicas per Euangebcas hiÃoriat, ApoÃolorum os.
Dixer un t« Dicerc hoc efje^lur eà Ãdei cf eonslanti£ in ApoÃolis.
Fidci eÃ,non tacere ad impietatem. ConÃantif tÃj magnorum hominumautoritate non concuti: mi* nus confitearis ueritatem.
Obedire oportet deo magis quam hominibus.
IdeÃ,oportetÃrenuc confiteri ueritatem,e^hof ipÃim prohibeant homines.
ApojioU hoc Ãio reÃionfo nontoHunt obedientiam poÃerions tabula: erga bomines,fid tantu eampoÃpo iwnt
!N ACTA APOSTOLORVM.
l*«nt obediëntiecrg4 de».Et in bunc ufum accedit pärv ticuld gt;«lt;tgw. Obedire : intuf confentiente corde^çjquot; (wn externo jùdo. Oportet : neceÃitate deccri : cluid hoc decorum ej^ut magif obediamtif dcOj^M-î»: homi^ tübut impid precipientibuf. Deo : qui longe dignior perfona eÃ,quim homines. Magis ; difcernit hec par ticida inter obedientiam izT obedientiä,cr preÃrt Ciim
erglt;lt; deum e/i,obedientie crga homines.
Enthymema. Dei« eft dtgnior perfona:
âErgo deo : m4gis obedire oportet, q«4)H hominibut
Ogim homintbtif : maxime impia precipientibus, quanquim er alias ctiam magis obedire oporteat deot quà mhominibuf.
Deus patrum noftrorum fufeiquot; tauitlefum.
In genrre una fententia er iüa certiÃima à neceÃittt fc decori fumpta. Oflendit Petruf,neq; Ãe, neqs reliquat Apoilolos,maleÃcijje,quod in nomine ChriÃi docue* rintyçj- repleuerint lerufalem Ãua doil ina : ùn«,q«o(i Molnfrwrt fua predicatione inducere fuper ludeos fan» ÿunem hominis \efu : nunc porro Petrus clartiis Ãe er reliquos Apollolos demaloÃäo exeuÃat. Excu» fationis proce/Ãus Ãc habet, leÃum deus patru noÃro» rumÃuÃcitaiut: Ergo leÃum merito cofiteamur. IrcmJ
t * leÃunt
*7« ERASMl SARCÃRII SCHOL.
kfum principem fälitutorem deuf exaltduit dei tera fud dd ddnidmpmütentidm J/racl, in remiÃionan peccdtorum : Ergo '.efum mmtó conÃtedntur. ArgH tnaitd ualcnt db autoritdte dci pdtris,et dignitdte Chri fit fill/. Item. Tefiesnosfumuffufcitdti crexdltd ti Chrifii : Ergo teficmur tncrito de Chriflo fufcitdtOt crexultdto. Vdletdrgumentum d dccoro offici/,ex cogndtis. In fiummd duo dgit Petrin feguenti dpologt* tico ferinone:Chrifiu dignü eÃe probdt,de c/uo loqudtuf jwd cunt reliquif di/cipubs : deinde urgetpeccdtum Iif djtorutn de oceifo Chrifio. Deüi pdtrum noilrorunt infinudtio, qua fe Petrus mentione ueri dei çr patrutn infinudt ludjeii.Deus pdtrum nojirorum : dificernitin^ ter uerum deum çr non uerum.Deum pdtrinn inteUigit cunt, qui patribiitficitpromiÃiones de Chri/h).ltem,i (âerfonapdtrisexlctlitPetrui dignitatem Chrifli,qua probata,non pote/i de Chrijlo iniuila c/fie confi/ïio.
Sufcitduit ; per gloriam,dd Rom. 6. ZT per poten* tidm,dd Ephef. I. Sufcitduit : ut oppre/fiim morte, dia* fiolo,peccato,c^c.
Verbum fufcitduit monet nos de potenti oppreÃiont qua fùitoppre/fits Chriiius.
lefiim : ad breue tempiif morte oppre/Jùm cr hund Uatum-Ciiidït argutnentmi kinc fluat,tâde fupra.
Qucml
IN ACTA APOSTOLORVM »77 Qucm uos inrcremiftis.
VrgetPetrtii peccdtu occtfî Chrifti in excufetif uos de finguine Chrifli nec libellé kr Mdidtii fuper uos induct funguinem Chrifli, taitten iiiteremiflis eum^ct cilis jiilli rei fduguinis eins.
Pnthymcmd. Vos intercim^iâiefum: Ergofu« fer uos rede inducitur à nobis funguis ChriÃi. Excmlt; flum conflantis fradicätionis in Petro,t^ui ueritutenS tltÃimuldt,rumpdntur etijtm ucl did iinfi/s.
Sufpendcntcs in ligno.
Specient mortis dddit Petrus, lit exdggerä pcccdtS occià Chrifli in Jud^is : q.d.Icfuinfilium dci,contem/ ptiÃiindmorteddficiÃis,lt;luem dinpleäi de fufeipert merità debuiÃis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hune.
QH.(,'jt}!lt;4m interemptü d uobis,ç^ in ligno fujpc/ifiint^
Principcin QC ialuatorem deus ex-altauit dextera fua.
Senfus horum pr^efentiunt cT prlt;ccedentiunt uerbo^ rum efl : Cbriflum interemptum d iudjeis,â¬t in ligno fu/ f^enfum tdmen effe faludtorem tnundi.
Proeldmdturhic chriflus unicus ^yfolusfdîudtov Confentientes loci funt bi. Mrfttbxi j.cT i7.Hiccftp3 lius meus dtleilus, in quo mibi bené compldeitum efl Priort dd Corinth. i.Bx eodem uos eflis in chriflo lefu,
*78 ERASMl SARCERII SCHOI^ qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuit nabis fapientia â deo,iuÃicidq; er fundi
Ãcatio,cr redemptio. Prindpem . in Grlt;tco eÃ, nox etium ducem er dutorem fondt.Et t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãc rede quident ChriÃus ab efÃäu dux er dutorfalu/
tis dicitur,ipfe per fe falus.
Principii uocabulo comendatur potentid Chridi,de qudÃc loquitur Pfdlm.S. Glorid er honore coronditi eum,er conÃitutÃi eum fuper opera ind/iuum tuarunt. Omnid fubiectÃtfub pedibus eittf,one5 er boues uniuer fds^ infuper er pecora cdmpi,erc Ad Ephef.t.er fede re Ãcit dd dexterdm fuam in caleÃibuffÃprd omneni principdtum dc poteÃe(tem,cr uirtutem er dominium, erc-Deeadem potentid uide er ^-dd ColoÃenfes.
Enthyjnema. ChriÃus princepsideo conditutiit tà : Ergo «««dr« er tueri potens eÃ. Principis koX er natur £ er ofÃdf eà in Chrido:nam natura edpriit (ipatuf Ãu potentid,er dlios principes feu potentes Ã^ cit. Et faludtorem : er faluator naturie er ofÃcij ap^ pcDatio eÃin ChriÃo,qui natura eà falus, er alios Ãâ cit faluos. Deus : commendat dignitatem ChriÃidb autoritdte patris dci. Exaltauit : poÃquam ilium fi tu bumilidjÃt pro hominumfalute.
ChriÃumexaltauitdeui: Ergo ChriÃui humdi^ tusfiut.
W
IN ACTA APOSTOLORVM. »7?
Jniurho fxaltduitoftenditurcrucem fêquigloriant Dexterd fud : exaltdtio Cbriih opt« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potentiie pd*
trij J, 4(1 Ephef. i. Qjii credimui ftcundum efficdcidm ro toris frrtitudinis eiuf, qudtn exercuit itt Chriflo, cunt fufcitdret eum exmortuii,crc.Dcxterd fud: ideü,po tfnUd. QttM dexterd fud deiii exdltduit filium Ãtunt Chriftunt : trgo hie potentibiu hoflibiu opprejjiti ^iut^ IM dwfcolo,morte,ere.
Ad dandam poenitentiam Hrael m remiflionem peccatorum,
rindlif cdufd exdltdti ChriÃi, ut panitenta per diri/tam dccipidnt remiÃionem peccdtorum, dd Rom. lt;.qui trddititi |i«t propter peccdtd noftrd, zsquot; excitd» tiK e/i propter iuÃiÃcdtionent nofiri.
Cottigitur zyquot; hinc finii conciotiii Petri prte/entif, ^ui eÃ, ut inuitet Iudieos,lt;juibuf lot^uitur,dd pÅnitentü inremiÃioiKm peccdtorum.
Occupdtione ciudddm htec cohdrent cum pr£cedeit tibtn,ne quis putet exdltdti CbriÃi nullum eÃe ufum.
Entbymeind.
Chriflui exdltdtui eà dexterd dei dd ddnddm pa» nitentidm in remiÃionem peccdtorum : Ergo cbri* flui occdÃo eÃfdlutis non interitut.
fli ddnidm : notd panitentidm eÃe donu dei.Hie,
t 4 JI«
«9o ERASMI SÃRCERII SCHOL.
Poftqu'imoÃcndtÃi mihi, percuÃifamur meum.
PoÃeriore ai Cor/ntb.z.NeÃrte Geus iet iüis poetii* tentidincrc.Vel : ai ianiam panitentia : fcilicet, per Ãgt;iritutnÃa/i{}um,^uem ChriÃus paiutentibuf m:ttit,ut uerè pÅnitcnüam a^ant. Panitentix uocabulo hic uitd li^itur contritio etfiies crigens fe ex contriticne ai re tniÃionem peccatoruin, EÃigiturPcenitere,iplereex cor ie ie peccatis,cum propoÃto mutanii totam uitaM in mclius,çr rurfumfiie fe è peccaüs erigere.
ifraêl ; reSiè tantum ifraèl inijuit : quia noniu fciuit Petrus,aut non cxpeniit^gratiamEuangelifai gentet pertinere : inÃ-d enim cap. lo .Ãgnoicalo iemifo» primum iiiicit,Chriflum Gquot; gentium faluatoremeffe.
Inremiflionem pcccaîorum.
Einalis h^c poenitcntiie caufa eÃ, remiffio tortim,quamimpetratalterapa:mtenti£parsipfaÃies Speäantcr prieiiila uerba ai confolationanJu* ilt;eorum,quibus loquitur Petrus,ne iieo ie/Ãerentiquia ChriÃum interemerint, igâ in ligno fuÃendcrint : imi pcenitentiam agant,hoc eà ioleant ie peecatis, zj ere iant ChriÃo ai remiÃionem peccatorum.
Habe! quoqi hic iuas Euangelij partes exprejfaf : poenitentiajit cr remijfionetn pâ¬ecatorum.Luc£.24, Pr£iicatefub nomiiKmeo poe/iitentiam cz remijfiotii peccatc^
IN ACTA APOSTOLORVM *|t
peff dtoruin. E/l nbsp;nbsp;nbsp;Eudngclium doMnd, conü^
faiiitcntiäz^raniÃione pecc«itorHm-
Et nos fumus teftcs horum uerborum.
Scilicet Drum pdtrum no/lrorum fufcitalJe leÃum : Boj intcremijjiiet in ligno fujjgt;endiffc le/im:kfum prut tipcin e:^ faluatorem à Deo exaltutum effe çrc.
Nos/«miM tcftes : dd te/ldndum db ipfo ChriHoele fii dc deputdti. lodtinii. 15. ç^uin cr uo! tefiis cÃif, lt;}uid db initio incctim efiis.Aéloi .Et eritii tnihi teflet in Hierufdlem,(y in omni ludtcd cr Sdindrid ddextremum tcrr£. Hor«m uerborum,ciu^ nunc dixi de fufcitdto ej- exdltdtó CkriÃo.Tefli^ ofÃci/ uox cü i» ApoÃolis.
Etfpirûus quem dcdit deus omnibus obcdientibus fibi.
Et Ãgt;irituf : fcilicet te^iii eüÃtfcitdti CT exdltdti Chriili.iodnnif i^.Cumdutcmuenerit pdrdcletiit, que tgo mittdin uobis^d pdtre,Ãiiritui ucritatH)qui 4 p4trlt; proceditfiüe teÃimonium perhibebit Je tue-
TeÃimonium ApoÃolorum in duribui eà : te^mo tiium dutemÃ)iritu/Ãin{li in cordibui.Sic prtedicdtoret omnes teÃei funt ChriÃi Ãifcitdti ej exdltdti,Ãed in dU ribus tMuin, De triîùnozuo Ã'iritujj'inäi Ãc loquitur , t $ ApoHoIut
«î» ERASMI SARCERII SCHOL.
Apoffo/w âd Rotn. 8.1 dfw Jpirituf teftatur uni eu fiâiritu r.o^p,quodp.niuifilij Dei.
Plâcet kic feire, ijiitÃnt pr^edicatogt;(S : funttcfiet fiifeitati ,cr exitltati Chrifli. Hem placet fetre ab und parte, qutsÃtÃgt;iritiisfattäuf ; cjt tcHisÃuÃcitati er eX altati Chrifli. Enthymana,
Refurreâtonti chriÃi teflis efl Jpirituflaiiéîm.
Ergo refurreiîio Chrifli res certa eft.
Quem dedit Deus : ftiritujÃanäus donum Dei eft SpirituÃanäus 4 Chrifto nuttitur, O'ipah eproeedit loannis.i$. Quem ego mittam uotis à patre ftiritiu ueritatis,qui dpatreproceditcTc.Datur f^iritufl'an» Hus hac forma erhoc progrejflt. Credendum eft Euan gelio,in Euangelio promittitur Chr ftus,qui fide appre henfus, donat credentibus fl^iritum fanâum Vnde ty propheta dixit:I^ifi credideritis,non intelhgetif^
Dedit : tn eumfinem,ut per iüum credentescertifi unt de refurreâione chrifli, crquodfintfili/Dei.ad Rom. 8. idoM ftirùuffanâus tediatur uni cum ftiritit tioftro, quod fimus filq Dei,ad Ephef.i.Jn quo etiatit pofleaquà m credidiüis, obfig^ati eflis ftgt;iritu promi/ft onisÃinäo,qui efl arrabo hdreditatis noflrt ^c.
Omnibus obedientibus fibi ; id ell,credentibus. N4 finefiiie non contingit ^irituffa/iâus, luxtd locum
Prophdtd,
ÃN ACT A APOSTOLORVM i8j
PropbiCtæ. Nijî credideritii no/tii!telUgetis.!t(mitixt4 pr^diélum dd Ephtjios locum in ^uo eüampoÃeaqui tredidiflii c^^-c. Hase autê cum audiflent.
AuditM hic cdufd efl felt;}uentis dijjêcdtionis. Vis fcir^jundc dd dijjecdtionemcrirdmcommouedn tur impif, hinc intelligis : nimirum ex duditu de grd^ tuitd iufttcid per Chrijlum. Diflccabantur.
Dijjècdtio bf c eijvâui e/l duditMgrdtuit£ luÃicitc In Gmo efl,e/ln7rg'nt^e,quoduerbuinB.eâè uertunt diÃecdbdntur.Efi dutem hic di/Jecdri incorde concuti Cr intus in corde commoueri.
Ercogttabanr il los interficerc.
Cogitdtus bic effiâui efi di/fecdtionis. l^otd Eudngt liu dcerbiÃimos crudeliÃ'imos cogitdtus ciere in bo» mini'c us Ob/èrud bic qnoqj drntd dduerfdriorum ue» ritdtis, qu£ funt perfecutioms,c£de5 cr «»îw huiu/mo» di,quibus deÃndunt fudm impidin doilrindm.
Cogitdre deinterÃilione ApoÃolorum eà in uiribut tndgiÃrdtusietnpUcrprincipumfdcerdotum: dt Dci eÃcogitdre iüuddiÃionereproÃtd uoluntdte. Juxtdil^ Ud.Homo cogitdtdeuidfud-.Deusdutc dirigitgref» fus eius.Eindlis huius cogitdtusÃgt;es eà : interÃäis A* poÃolis,peribtt er doéîriitd. Sic hodie cogitdnt mimici tierbi pcr(Jd»n« p(rfondsprofitentesuerbum,tuncÃiil fronte corruct ej doärina. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Surgemui
134 ERASMI SARCERII SCHOL.
Sur gens autem quidam.
Secl'iitur iti euentu GdmaÃielis,lt;juoinodo deuicogi* tdtui iifipiorum de Apoflolorut» Ciedeimpedierit-Eteà kic fctjucmeuentui confirmdtio illiuflod.Homocogi/ tdt de u:d fud : dein dutcm dirigit grejjüs eiui.
Ante onmid itaq^ hic notdndum uetut,impiorum co filidjCondtU'Sicr cogitdtuf,fton effe femper falices, ntc fxrpetuo fürtiri fcelicem fucccffum.id lt;juod confoldto rium efl,ne de curd dei ergd nos dddubitcmus.
Verum medid,cluibui deus impedit impiorum, cof^ filid condtus ey cogitdtiU:,dUplicid funt : dut enim funt rerum : dutperfondrum. Aïedium ex rebus juit pdtdo dnte timor populhne Idpiddrcntur. Medium perfondrà eft hic perfond Gdindlielis.
GdmdUeleorum typuse^t,qui ex prudenti ex ÃrU èleliberdtione,modeüè dgunt contrd ueritd'tis profi/fo^ i^es,lt;judm licet non probent,tdmen infeddri nolunt, fX* perientidcxufu rerum certi,mdld diu fubfislere noil f offerer è contrd bond euerti non po^e.
Confilium Gdmdiiclis prudens ex fdpiens eÃ, cptod exprudentid ex fdpientid tdmjuà m ex cduÃs oritur, ^uds fidcit experientid cum rerum uÃt coniunäd, non pobefi non prudenter exf(pienter dgere.
Bxemplum modeÃiiC efl in GiimdUcle,^udm doilri*
tid,ex
ÃN ACTA APOSTÃLORVM. ni
1^,0quot; rerum co^nitio pt(nt,uel Poetd eÃe.
Adde lt;Juod ifigenuM dididÃifideîiter artes
Emoüit mores, necÃnit eÃeÃros.
E cozjtr4 ({uod iinmodejli funt ey cogitant Apa fiolos interfieere,hinc accidit,qu:a neo^^ legis : neq; ar» tium,neqi rerum ccgnitionem kabent, aut ft quam bent,ea apud illos non eà in ufu fed obdtiéla torpedine.
Summa confil:/ Gamalielis pendet ex experientia^ ZT rerum cognitione tanquà m ex cauÃs,quiC efÃciunt, ne quid temerc agamus,cuius poRea nos panitere pop fit. Sunt adhuc hodie,pofiquà m renata eà fyncertt aeritaSjpaaci quidam Gamalieles,pd plures, qui cogi^ tant de ctedeprofiÃorum ueritatis.
'Docemur exempla Gamalielis, ne ante Cognitionen txtinguamiis uüum dogma,uerum finamus omne dog* ma currere in fuo curfu, donee pipfum aut euertat,aut ^Iciat.Quanquà minterim uerbis cuiq; dogmati occur rere liceat.
Spedat uis totius confilij ipfius Gamalielis ad hone fententiam^ufu ÃT experientia probatam-Euentus aihi probat. Porrô ut nunc euentus probat aâa ita idemj probat CT dodrinam.Pertinent hue cr ali.e fimiles pro peinodumfententi^.QualescaufiettaliseÃiilus. Onme
^enerid:iU
*8lt;î BRASMI SARCERII SCHOt.
generdiâe,corruptibile eli.Quod icternum efl, intter num mcUKt.Sold pietM,qu£ Deumautorem habet, du* rabili^ ejî.Nihdhuntifu circa ptetatein,atâ¬rnüeil Speéiat hue cr^j. cap.i.epi/ioltc ad Corinth.de Ãtnd^ tnc:jto,fuper quod uarij uaria [uperfiruunt.
Porrô conÃliunt Gamalielis efteommendatio ueri* tat'n ab £teriiiiate,de qua ^faias loquitur cap. 40» Vf rhum domini manetin teternu.Bt Dauid Pfal .n8. di)litiâio/K Lamed â In sternum domine uerbîi tuu per »wnet. A gfrtO'tttione in generaticnem ueritax tua zyc.
Surgens: prudentia,fapientia,modeÃia,experienM rerum ufu,cr fcnpturx cognitione,ut cauÃs motus.
Phanfæus nomme Gamaliel.
Nominw mentionem Ã,cit Lucas propter hiRorûi eertitudinem.Ciu:s Gamaliel,cr quanta eruditione prit ditus lùerit,cuin ex hoc loco,tü ex iüo Aüo.z i.Uquet, ubi Paulus fitetur fe ad pedes huius Gamalielss perdi* dicijÃt legem.Lucas diligenter de/cribit perfonam Ga* malielis,ut autoritatem et pondiM addat conÃlto, quoi dédit Gamaliel. Enthymema. Gamaliel Phanfæus cr legis doilor : Ergo potuit tam prudens conÃliti dare : ergo non leue Ãät eins conÃlium.
Pertinet deferiptio perÃ)n£ Gamalielis,ad genus de nonflratiuunheuius eà commendare perÃonas.
thariÃeusi
IN ACTA APOSTOL ORVM. tSiF ^hdri[£M ; commenddtio 4 uitic ge/tcre fed coiiditiotte
Enthymemi GJinaliel PhJrifem efl: er^oiur pro but 0- inculpate uit£.
Nomine Gdmdkel : commendatio 4 nomine .Sondt Mtem Gdinaliel retributionem E)ei,feu cdmelum Dei, ^uod nomen in hoc fortitut eH,quod deberet uliqudndo flrtiter ey mdgndnimiter portdre ueritdtem Dei, flcut flcit,modo uerdfcrtbant ChryfoRomut et Bed4 qut MuntGdindliclemfiujfeinflde Apoflolorum focium.
Legit doctor : commenddtio db eruditione^Feru* iitionif inflfftibut.DoHordtiu enim infltgnid funt erie» ditionif CT 4oiSrw4. Dodor legis : interprétés legis^ Cr qui dlios legem docebdt.
Honordbilis uniuerfo populo ; commenddtio dpr£ mifsquffuntfecutdprobitdtcitt cy cruditionem G4« tndlielis : funt dutemprlt;emidhonos,ieflimatio,dutorh tdf,eflè grdtum cr dcceptum omnibus : h.ec pramid probitdtis ty eruditionis res funt cogndtie. Honordbir Its : id eflfgrdtus cy dcceptut. Vniuerfo populo ; ex* dggerdUo, lufTltt Certiudefuoconfllio.
Dixit adillos.
Ordtio Gdmdlielis fudforid efl db exemplis.
Sed quid Gdmdliel exemplis utitur,uolcns perfltddere i^tur feiendum efl, exemplorum mdÿi^m ejfe in per* fuddendo uim,^ mdg^umexempld hdbereinperfui»»
gt;M ERASMI SARCERII SCHOL» datdo grdtid . Finis ordtionis Gainalielis e{l,ne AfO* ftolor«nij;ijht«t«m temeréfupprimdtnr,fed relinquo* tureuentui- Virilfraè'litac.
Captdtio beneuolentiig d geiicre.
Attcndite uobis, Nihil temerè agite,nihil uit ienter. Nota modeÃidin in Gdmalide.
Super hominibus iftis*
Apoflolis i(lis : fcilicet,de quibns nondum certo cog noui^s. Vult Gdntdliel,ut nihil dgant temerè cotra foÃo!os,nondum cognita tauÃt aut certô perj^eild. Ante hos em'm dies extint Theiidas»
Exemplum mali euentus Ãeditionif hcrribiliter Ãni tit. Theudds exemplar feditio/bru eR,qui omnes prof^ frio quodam Ãäo miferè perire Ãolent.
Quem exemplar Grlt;tcum Theudam,alif Theodatil tfocant,qui homo magus,fuii promiÃionib^is magniÃ* eis multos Judieorum excitauit,ut arreptK frcultatibui fuis fe Ãquerentur : quem demum Fadtis ludtCie prdÃ* âiisunà eum fuis ÃditioÃs aÃeclis, extinxit.Vide Jofe phum Antiquitatum lib. z o. cdp. Eà pr^terea hi* Ãoriamde'^heuda diligentiÃimeproÃcutus Bullinge* rusÃn ho: caput fcrihens-
Dicent (e cfle ah'qucm.
Wo*i(« hif quiden loquetfdi eÃ^pro eo, quod eÃ
ueniitaMt
IN acta APOSTOLORVjM.
UeniiitMs fepro bowi'ne multttrumreruniperito^ iâéli titnsfe magnum D(i prophctam,ficut habcnt hifloriai Jjoflicttunj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prodtgiofa : nimirum fimandaturunt
«t lorddflis (underetMfpIuiau^jtjMo frctliof ejjct tranà tuf çrc.Hxc etÃinilia defe iailitabat Theudas, teÃa/t tibut id hiflori/s.
Cui adhæfit numerus uirofum cii Cû ter quadriugentorum
^Qtjj acceptii fuii Ãcultatibuf,fecuti fueruntTheU^ itOntSi^uidem arreptionein bonorum docuit Tbewda«
AdhicÃt: cordec^Ãilofins. NKwier»«crc N« tiffro eoru^qui Theudam feCuti ^Krunf.exaggerat Ga/ fnahel potentiam Theud/i filicem fucceff'M doilri/ fhe eiut. Notaimpicon doärinam ftrèfemperhabere j^cioremfucceff'um,(luam doilrinam fanant,
, Enthymema. biumeTinuirorumdrcitertluadrin imtorUmadhieÃtTheudie: Ergopotens cr fffica^ |wt,cr potentem ac efjficacemhabuit dodrtnam-
Jnhi/iorijs kguntur multi ex ludds adh£ÃÃe Then ^,unde/ortaÃ'ti credendmtt eft,certum numerum hie pofitum ejf ; pro iziccrto,q«lt;tdrtnge«ti uiri, pro multü ttelplitribus etiamciuadringentn.
y tri faltem exprimuntur numero,ïtebr/eorummore, mulierei çy liberos rarô intludunt numero.
n circiw
ERASMI SARCERII SCHOL.
Circiter reäi Mitur incerto mmero.
Qiii occifus cfh
A FftJo lud^ex prlt;eftlt;!lo,qui iminiÃi equitum cohor» te^quoÃddin cÅpit,quofdam trucidduit,duce inter pri* mos feólione capitis mulüdtoà dqs /ccundttm hiflorias.
Speäd hic pÅnam feditioÃorum hominum feel/ leratorum Enthymemdta. Theudtu feditionis autor occiÃif |ù:t : Ergo autorem Ãditionis mirabilis cfl ex^ itus. 1 te m. Oinnes qui Theud-c autori fiditionis adhjeferunt,diÃipäti Ãunt rcdaäi in nibilum.
Ergo o»i«ej qui freiunt fe participes Ãeditionis per» bunt.DiÃipati funt : Ãcuthdbenthi{lort£,partim cdp* thpartim truciddti.
Poft hunc extin't ludas Galilæus.
Altero exeinplo idem agit Gdindliel : tiimirum tK Apoiloli fupprimd!}turtemere,fed relinquantur euen* tui,qui tandem aâa probare folet,zy f cut in alio plut quam ttulgari diilo Ãrtur.JnÃne uidetur cuius toni fit contas. Sudas hic Galtlaus corum exemplar efl, quo* rum eà Theudas, nifi quod ladds proprius Ãditioforu typi« cÃ,qui inoliuntur publtcam obedientiam oâ ttâUt qutllitdtem auÃrre. Sudas enim inter ïudaos in^ntefe* ditionem excitauit Siquidem negauit tributum pendendum eÃe,o' tributà nihil aliud eÃe dicebdt,qu* vite^ramferuJtutem^
ÃN ACTA APOSTOLORVM. »9t *â De boc iMffd confutelofcphum lib. io.cap.lt;i.fy lib~ »8 .cdp. I. Gdlilifuî ; db oppido Gumalas onundufgt; Ãr Giiulonites Ãue GaliLeus diôluf^e^e loÃpbo.
CtrcuRantia loci,â¬quo orhw juit tudui, LHC4lt;ffr tiim reddit hisloriam.
Eo tempore cum cenfus ageretiir.
Circunüdntù tempom feruit dd certitudinem hiÃo riit.Aólio cenfu^ occuÃonem priCbuit lud£ fu£ feditio=â niî. Cduloniticd feâd perniciofd ädmodum Ãdt, zx qudnquiim Judds dutor Ãäte extinólui effet, tdinenfer» pebdt poÃed uf^} dd tempora chriÃi, qui ipfe qu£fâ flione de dando cenfn teiitdtui Ãiit.
Et auertit populum poft (e.
Docens populwin non ejfeddndumtributuin Ciefari popwlumÃcile ducrtere potuit.Quid enim pldu* fibilius cord uulgo,quint negare mdgiürdtui cenfum ?
Etipfiâperijr. ACyrenio zrCopiniouirU confuldribuf,in Syridm iniffti,extinäuf und cum fc(ld toribu^ fuis.queinddinodunt teftdntur hiRori^.
Obferud feditioforum trijlemejje obitum.
Nunc itacp dico uobis.
Accommoddtio exemplorum dd inflitutum ApoÃo !oru,quos Gamaliel non unit fernere opprimiÃed utre^ linqudntur euentui.qui fuo tempore inSlituta ApoÃolo* rumprobdbit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u x îiuno
âj* ERÃSMI SARCERH SCHOL.
Nunc : tjuid cognouiflis è produitis ex£mplis,eu(fl^ turn probare aHa. Dtco uobis : ^ui uuttts interfict» Tt Apo/ïclos^nondum cognita aut per/^eâa caufa.
Dilcedite ab hominibus iftis.
Ne ante coÿiiiionetn caufeÃciatis iHis iniuriam^ Itbi : quorum caufa adhuc in ambiguo e{t.
Et finite illos
Donec euentui iüorum caufain probet. CietenoH quanquà m euentm ailaprobare dicatur, tarnen inre» but theologicis non perpctuo uerum efliHuddiilum: Sic non fequitur. Euangelium cruce habet comitem:
Ergo Euangelium eä fà lfa doihina. nbsp;nbsp;Item.
Euangelium calamitofum habet euentum : Ergo E! uangelium /editiofa eà doärina. nbsp;nbsp;Item.
Euangelif proÃjfrrescomitatur crux: Ergo £⢠ttangeUj proÃjjores funt fiditioÃ, !mà fie contra argt mentari oportet. Euangelium habet crucem conti* tem : Ergo Euangelium uera e/l doärina,
Item* EuangelijfiudiófipleHunturi Ergö non funtfeditiofi.
Aïonemur ergo,ut res theologicat non tarn ex euefi* tu,quà m ex genutna iüarum natura ^eÃimemus,
Quoniam. Aetiologiacurtudai difcedert ^beatu ab Apofiolihcr finere iRos : fumpta ex caufit coit*
!N ACTA APOSTOLORVM. »9» fonÃlif dut operts Apo^lolorü.quod pro ut hdbft cdu/ fas,(tc fldbit etidni.
Aetiologtdconildtcontrdrijsfintentijs ex cdufdru oppofttione cotiiunélis. St efl ex hominibu^ : /î cdui fds habet hominespfî inuentores.t^ota nihil humain eff ; perpétua durdbile. ConÃlium dut opus : id eÃ, quic ^uid dgunt ApoHoli. Dijjoluetur : non erit durabile,
Multi mirdntur hodie^qui fiat,quod pomp£ zSquot; tra iitionesPontificum non fint durabilcs : refiiondetur : ^«4 funt hominum inuenta. Incipit bæc difiolutio ad pnedicationem Euan^elij. Etficut ApoHolus ait i. ad Corinth.j. Dies enim declarabit, e:y-c. Mdgnttuis perfuafionis cofiüitin ar^mentis,qu!e j^ontaneos iti^ terituSfC^ fine labore fiddles producunt.
Enthymema. Si confilium Apoftolorumex homi nibus efi,non poteft durare : Ergo finendi funt Apo/ ftoli. Siueroexdeoeft.
Altera caufa cur fint finendi Apoftolt ah inutili feu impofiibili. Enthymema. Si confilium Apoliolo* rum ex deo efl,non poteH diflolui ; Ergo finendi fimt Apofloli. Ex deo eit : dcum autorem habet.
Non poteritis difloluerc : db inutiU feu impofiibili.
Nota ietemum ejfe uerbum, quod deum autorem habet.
Co»*»
»9 ERASMI SARCERIl SCHOL.
Commendatur ucrbum db xternitdte.
Ne forte 5C deo repugnarc uideamini.
Cui nemo reÃjlcre potejb. Enthymemd.
Dfo nemo reÃjiere potefl : Ergo contra deumÃu flra pugnatur. Commendatur potentia dei,qu£ co* ram omnipotentia ÃibÃÃere poteÃ.
AirenÃfuntautetn illi.
Spedd elo^«e«tiäe Mirey,^«;« egregieexpreÃit Vet giliui Ub. t. Aeneidos,^uando dixit. Tum pietate gra* uem,ac meriusà Ãgt;rte uirit quem ConÃgt;exereÃlent,ar* reâifq; auribuf ailant. i Ue regit dialis aninos, pe Hora mulcet,crc. AÃinÃif hic eÃvHui feu fi'uHus «ft eloquentta;,qui teflatur de eloquentie efficacia.
CxÃs præcepertinf.
Gamaliel Ãuo conÃlio apud ÃtrioÃts impios, potuit liberare ApoÃolos 4 cede,fed tarnen non à uerberibitf, id quodÃgni eÃ,impios etiamà fapicntibus cöÃli/s ui» cantur : quo minus prorÃus perdant ueritatem çr proÃÃores,tarnen non poÃ'unt non abquid agere con* tra edm,quare hic ludei cedunt Apoilolos. Prece* pcrunt-.oÃenduthoc precepto ludei,qudmualdeaÃen à funt conÃlio Gamabelss,qui quanquà m fuaÃt Ãnen* dos eÃe ApoÃolos,tarnen mhil admodum eÃi cit.
Prece*
IN ACTA APOSTOLORVM
Pr£ce[gt;titmimpietdtiscfl,(iuo prohibctur Euange* pr£dicdtio,pccc(itum contra priorem tabulant.
Ne loqucrentur in nomine Jefn-
Nf prie dicarent Euangelium.
Etdimilerunteos.
Triumphum ueritatis hie rurfum Jjieâa,quo trium* fho luhil célébrai,lt;^uia reportatur d potentiÃimis bo» ftibtt5,qualesfunt ; magiflratui popuU principes fa cerdotum. Confolatoriumcflubiq;c/feiiiper trium* fliarcucritatem. Et illi quidem ibant-
DimiÃt abierunt Apofloli, nec fieruntpertinaces, ^«o«diimo(i««j hodie funt AnabaptiÃie, qui è careen^ bui diiniÃi O' iuÃi ut abeantjtec tarnen abire uolunt.
Monenturexemplo ApoÃolorum,neÃintif contra aduerf trios uerbi pcrtinaccs^o ne pratcipitemui nos in pericula,ubi fuie contumelia nominis dei,o' fme oÃin/ diculo prcy.imfauÃigere pojfuinui.
Gaudentes. Gaudere efl deueraÃrma Ãrendi cruce,ad R0.5.Née id folÃ^ uerü etiä gtoriainur fuper adfliilionibui.AdPhiliph.2. OmniaÃcitefuie murmti ratione.lacobi i. Pro fummo gaudio ducitefratres mei quoties in tentationes incida itis uari.is,oe. Murmura tio O' ntolefiia in cruce oppoiutntur gaudio o' glon'a tioni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qttod
*9« ERASMl SARCERII SCHOE»
Quod dignt habi«' effent.
Aet/oli)gj(t gaudtf funtpt4 d gratia,lt;}ud iudicauit Dei« digitos Apojlolos cruce. Digni : ex gratia.
Apofioii gaudent fe digitos effe/iilos, pati ali^uid pro nomine tefu : ergo non omnes funt digni, ut pro no mine lefu patiantur, Habiti eÃhit : exprmitur gratid Uabiti fcilicft à Deo. Pati contumeliam.
C£di propter Ãbri/îum,cr alia contumeliofa Ãrrt Quotidie autem non ceffabanr.
Exemplum conilaiitiiein ApofloUs, lt;jui priecepto Judaorum non commouentur ut taceantucritatem.
Prjejiruitt Apofloli ohedientiam prions tabul£,obe* dientije tabul£ pofterioris, Difcts itaq^ hic magfÃratiä impia pr£cipienti,non effquot;: obtemperandum idq; Apo» flolorumexemplo. Cbuotidie: circuuÃantia temporis declarat in Apofiolis fludium CT diligentiam.Non cef/ fabant ; fcilicet ^uamjuam à lud£is prohibiti eÃent.
In templa Sc circa domos.
Publiceerpriuatim, DocereSC Euangc lizarelefum Chriftum.
Profiteri Euangelium- Euangelizareuerbumofleii dit,ciualein doârinom docuerint Apo{loli,cum quofru âu docuerint,cr ({uod non leuiter docuerint : uervnt ita ^uod pacificârifit per doârinom Euangelij cenfei* tntioi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAP
IN ACTA APOSTOLORVM. »97
C A P V T VI.
HaCTENVS dudiuiinitiprimitiu£ecckp£ ortum cr incrementum : nunc porro duiiemut quomodo Satan laborant eccle/ttc incrementum impe* dire,ç;' ecclefiic pacem difturbare.i^am co ferlât mur nur,quod excitauit Satan in GracK aduerftn Hebr^a os. Docemur hie quà m non dormiat Satan,ut ecclefii dijjtdere fà ciat : id ergo quia fcimus ; quart cauendutu t(l,ne 4 Satana ad diÃidta prouocemur.
In diebus autem illis, Cobif renh'd ex circunÃantia ten7pori5. Crefeente numero difcipulorum. Incrementum ecclefia prabuit Satante occajtonent excitandi murmur in eccleÃa. Enthymema. Numerut difcipulorum crefeit : Ergo Sdtdn non firiatur. Cre* feente : eccleÃa nonfurÿt uno impetu,fed fenÃm ac fin Ãm fit auilior.Infignis metaphora eft in uoce crefeen» te. Enthymemata,. EccleÃa Papiüica uno impetu furrexit ; Ergo non eft durabilis. nbsp;nbsp;nbsp;A11 ud.
No/lrd eccleÃa crefiit hodie : Ergo ç/î durlt;dgt;ilis,
Faeftum eft murmur.
A«tore Satana impellente Griecos ad murmur ad* uerfus Hebraos. Exemplum infirmitatis e{t in Graeii qui impellenti Satana ad murmur obfecundant.
M $ Notlt;t.
198 ERA SxMI SARCERII SCHOL.
Not.t pritnitiuam eccl eÃjin in murmur inddij]^ ex leid filtern occuÃoite : eluider^o mirum eÃ,hodierâ num ecdeÃum non eÃÃe itd perÃdam f Yinii huius mur mûris à diabolo excitati Ãiit,ut perturbaret ecdeÃ^ pa cem. Murmur peccatum Ãiit in Grdds : igitur creditu non eà difficile ,didbolum fidÃe murmuris huius auto^ remSiquidem Satan omnis peccati autor efl,c}ui tentât nos adpeccatOydonec adfequamur Grjecoru: in Gr^ co eÃi, iÃÃHyilt;rlt;rÃ3p,utÃdionein intelligas èjudiCiS non in ludiea,fed ex Grtecia natis : alioquià ad natio* nem tantum reffiidas,non pote/i fubfiflerelocus quart do certum efl,gentes hoc tempore nondum fiüfÃe ad ec clffiam admiÃtu. Griecorurndd efljud^orum ex Gri cianatorum. Aduerfus Hæbreos.
Reliqiios lud^os ex tuda, ortos.
Eo quod dcfpiccrcntur inâminiftcn'o quoudiano uiduæeorum.
Aetiologia murmuris in Grlt;edsÃimpta à deffiicieii tia pauperum lud£orum ex Grteds.Eö quod deÃ'ice» rentur cft-id e{i,negligerentur,nec effet xqualis curlt;t omnium pauperum. Caufa murmuris,quanquam per fe luÃa eÃ'e uidetur,tarnen murmur ipfum no caret pec cato,poÃquam ChriÃianos non decet murmur,Ãed anti cabilitM. De^cTio b£. notat inÃrmitatem primitiurc
IN ACTA APOSTOLORVH. »99 tcclefijf;,lt;juxctiamhabuit/itauitid,ciuj: diligenter die oppMenda funt illis, qui prorfus uolunt eceleÃuin inhdc uitä ab cmni muculd alienain eÃe.
In minijierioiHu'fi (/lKtx.ovi.K:Ãondnt äutem tÃictpt VI« hic beneficium feu fuhmi/ufirdtionent.
QuotididHo: quod quotidie difiribuebdtur. t^otd cur dm priinitiud: ecclcfi£ pro pduperibut.
Vidu£eorum: ideft,pduperes.biMiuidu£in fcrip turd nonnunqudtn dbfolute ponuntur pro pduperibui. Aut ponuntur hie uidu£,ut j^eciespduperum^pro om^ nibuf pdupcribiis in genere.
Conuocdntesautetn duodecim.
Exemplum ChriflidniC prudentnein Apofiolis, qui profiid prudentid fidtimldborant cxcitdtum tn eccle^ fid murmur compefcere,certi uel ex rerum experientid dlids non poÃeferudri publicdm ecclefia pdcem.
Efi ly chdritdtisexempluminApcRoliiiquiflu^ dentfi-dtres murmurdn'es lucruriDco. In tjfdem ZT exemplum phildJitropiie esl, qui fi-dtres murmurdntes nonreijeiunt, fedducunt eos benigne ddmeliord. Et dne fic inuicem unui dlterius infirmitdtem portdre de* bet : quid de re pulcherrimemonet Apofiolits,dd Gdl, 6 zj Chriiluf MdtthiCi. -j, Conuocdntei : publicdec {le/i£ pdce,chdrttdte,cr dlifi cdufis moti. Enthymenid
Conuocdnt
,00 ERASMl SARCERII SCHOt,
Conitocant ApofloU eccleJiJm propter tnurtnur tdtt» tum : Ergo conuocdtio ecclefu multo ma^if propter grauiores diÃen/lones fieri debet. Statuendum eft hie, Apofiolos md?nd ex prudentidtnfiituific ecclefif eon* uocdtionem- V t enim chdritds uinculum perfiâionis eà quo pdx eechfite ferudtur,Ãncerd do£irind,ci' dlid co modd : itd murmurationibuf zs- difienfiombui pdx ec clefijg publicd,lyncerd doilrind,cr dlid commodd pe« reunt. Jn exempJum uoed Cori/ithidcdm ecclefidm,qult;e propter dij]enfiottes,cr pdcein publicdm, et fyncerdm doélrindm fèrè dniifit,
Hdbeshic fecundum Concilium, quod celebrdrunt Apofloli.Primum hdbitum efifuprd cdp.iin eleilione Hidtbi^e in locum Judaproditons.Secundi huim Conci Itf edufd efi necefiitdi ex uit£ moribui: fiunt ndmt^ du£ pTitcipu^ cdufie, propter quas debent celebrdri Colt' cilid : propter fitndmdoiirindmretinenddnt er pro* pter ecclefid: pdcan CT uit£ integritdtem euftodi * enddm AdtUdfcdufdtprimdpdtrum Ãoncilidinfiitit* td fi4erunt : pofted mundo fenfim dc finfim ad impietd* tem fleâente,hdbuerunt dntecefifioresnoüri, dlids fuo* rum conctliorum cdufidf,fidnguine defaeddtdS.MultitU* ninem difcipulorum : totum eccl^ium non tdntum m if nifiros Herbi,dut qut fiudiorum cognitionem bdbent-
VOX
IN ACTA APOSTOLORVM je«
Vox muhitudinis notitt libertatem Concilioruin ai totd ecckfia conuocari debet Jaici cr clerici p.iri ter^nuUafideliperfonaexclufa, (Jii£ audiri rcquirat VidenoftrumDialogumde Synodii. Dixeriint
Oratio Apoflolorutnexcufatoria ell,'juaexcufant 4« negle(lu pauperum,cr' dont cacfat cur non fit habi/ tanequalii omnium pauperum cura. Excufatio procca dit ab impoÃihili.Siquidem impoÃibtle â¬^l,pojÃehomi^ nes £que bene fimwl cur dre res duas, hoc eà priidicare crÃntul curare eleemofynas, docere çy diÃrihuerein pdwpcres Ãmulbeneficia. Q«d de impo/fibiütatecf Poeta dixit.Peiloranoüra duos non admittentia cu^ rax. Et Cimflui de eademfic eü locutus Matthäi. 7. Nemo potefl duobus domini feruire. Maleitaq; agunt hodie, qui miniÃros ecclefi£ plus tequo grauant multis niiniÃeriÃ,quieos pricdicare crararefimul uolunt» hoc eà qui uni imponunt quod uex tres aut quatuor ri^ te expedire poÃunt. Alonemur igitur in exemplo poÃolorum omnes uerbi minijtri,ne Ãnant fe multix }«i niÃeri/s grauari in ecclefia. E t id propterea,quia im-poÃtbile eà unum fiimul poÃi rede duabus condlt; tioni' bUi inferuire. Ndin fii ApoÃoli non potuerunt rite doce fecrdiÃenfarecoHationeseccltfue fimul'.multo mi^ 9tM n:gt;s pro dignitate expedieinus duo officia fimul.
Item
jox ERASMI SARCERII SCHOL.
Itemà ApoÃolt duobui ofÃci/s occupätipotuerunt in negligentiam incidere : multo magis çr nos poÃu^ mus.Habes hic cMfam multorumminiÃeriorum tnec clef â¢Ã¤,lt;iu£ olim fuit negligentia,et qu£hodie caufa eà qnod diÃinäaÃnt in ecclefia miniÃeria. Commode im ponerenturuniminiÃro plura ojÃeia,mft negligentia diuerfum fujderet,quj; ad plura ofÃcia, in una perfo^ na,perpetuo fequifolet. Sed quia negligentia circa mi* niÃeria peÃimum er periculofiÃimum eà uitum : qua re ut hoc ipfum caueatur,nemini debent plura in ecc le/ fta imponi oÃicia,modo officia debeantreâèetfine ne gligentia perÃei. Ante b« tempora, cum agei-emiii fub impietatis regno, dece miniÃris imponebatur,quod uel duo expedire potuiÃent : hodic uni imponitur, ad quod uix decernfuffeiunt. Vnde timendum eÃ,ne eccle fi£ miniÃri pluribus ofÃcià onerati, in extremam ne^ gligentiamincidant,et non aliter atq^ equus plus aiquo farcinis grauatus,fub oneribus fuccumbant.lmo inÃ* ribus iam eà negligentia.Pa ici enim fic pluribus in cc clefaminiHerifs grauati,reéléexpâ¬diunt commiffa.
Poffimthic multa ordine did de utilitatibus diÃin dorum oÃidorum in ecekfta : er è contra de income modts,qu£ ex conÃtÃone plurium offeiorum oriuntur.
Gaudet his temporibus Gcrinania,quia ex parcita^^ te
ÃN ACTA APOSrOLORVM. 30, tt,nejicidtmiignos fumptut^uniimpomt.quod multo= f»eR:dft flebit dli^udndo, ubi ncgligentid irruinpere ^o(pmt,qud:rtonpoteftdbejjè,ubi minimi pluribuf ojfùijs funtgrMdti. Poft qu£ omiiid rogo obteflorq; permi/iricordid domininoftri itfuChrifliuiros chrifti itnos CT bonos omîtes, ne dijltn^d minifterid in eccle* fidiiitcrcidereftndnt,dd cducndum tiitium pencnlo= fijjimum, quod eft iiegligentid,creddntqi Apo2olh',na tfj'e icquum reliitquere ucrbuin Dei cz inini/îrdre men/ ftSjboc ejl,Ãmul oecnpdripliiribus officijs : po/îed ner tdnt oculos d d inÃrtunid iild,q!/.e prceÃo idm funt, in iüisGermdniji pdrtibus, ubi pr^dicdtores docerc irarefimulcoguntur. Non cft æquum.
E-xcufdtio db iniquitdte dd impo/^ibile. I^eq; eniin equum ell,neq; poffibile duobus olJicijsÃmul rite inui gildre po/]è. No« e/î £qnum : ergo iniquum eji mini/ flros eccleÃte pluribus miniÃcrijs grdudre. In Gritco e/i-ovK. «filt;rj-ôâ/,quod fondt n eji pldcitum,neqi cjKf modi res qu£ nobis pldcere pojfit. Dil^licenti£ cdufd, efl negligentid, in quitm incurrere oportet e« qui pluri bus officijs grdudtur.
Nos relinquere uerbum Dei : id e/i,docfndi oÃiciS intermittcre. Vnum ojjidum et tftttd maximum, çr lt;lt;4 ^uo4
Ã04 ERASAÃI SARCERII SCHOL.' quoi uacatierant Ãnguluritereligunt Apoüoli. Dtcd txmplo Apoflolorum quemqi inuiÿlare fu£ uoeatio/ niyjd quamuccdtuie/l. Periinenthuclociin ApoÃo b,qui tn exetnplo Tbiinotb£i,dd officium doóhinie tan tum hortantur miniddros uerbi : qualcs funt hi. Donee uenero attendeledioni,exhortt(tioni,zr doólrin£.ïbia dem- Attende tibi ipà nbsp;nbsp;doihrinx^cr in hii perÃUe.
EtminiüraremenÃs : pr£ejje ekemofynis çr coUd tionibiK eccleã. Kccufant ApodlohÃmplieiter plurd officia-HodieÃulto mundo Ãc uolente, oportet unum miniÃrum eccleã,Ãmul docere,diflribuere Ãtcramei.a ta,c!fe à coÃ]Ãonibtii,eurare infirmosjägere diaconu, canere,£ditui officio fùngi,arare crc.Mcnfafper trte tonyniiam ponit pro rebui ad menÃti pertinentibus,ef Ãc ad uiäum er fuflentationcmpauperum.
Curate ergo fratres.
Adhortatio ad diÃinäionemofficiorumineccleÃd cuiuf caufaimpofjibilitas: quiaimpofÃbileedl unuin pOjJTe jîmul )-eJté duo expedire officia. Pr£buit çr di* {btndlioni officiorum in eccleÃa occdÃonem,negÃgen* tia,propter quam uitandam,Ãi.eferunt Apodloli dijiin* gutTc officia. Enthymema.
No?i eà £quum nos relbtquere uerbum Dekeynti^ nidirare menÃs : Er^o curate de diacontf.
Curate i
ÃN ACTA APöSTÃLÃRVM jóJ
Curate : quia intquum eÃ. pericul /unt fluribut occupatumejfe Frafr« : infinuatio. Viros
ViriliS fexus ad officia eccteÃte aptior efl.
E X uobis sine perfonarunt deleâu,modo per» [om fint boni teflimonij pletii ffiiritu/attâô Ci-Ci
Boni tcftimonij feptctn.
Sequitur quates ejje debeant perfonji quibtti diacO natui officium cómmittendiim efi. Deflriptioquab'fa^ in peffinarum eó ffieâat ^ne temer t quiUis dd icclefité hiinifleria admittanturi Petenda efl hinc firma qu£» da ehgendi miniflros ecclefilt;/Ã, maxime eos^qui iii alijs Mwi prtéefle debent ecclcÃiC,quäm in miniflerio Uerbi
Sed qUieris caufam,cur Apofloli uoluerint boni te* fiimonq uiros z^c.eligiiReffiondetur.Neminifleriuni bonum male dudiret,propter perfotiat matof.
Boiii teflimottif : Ut bonum teflimonium habeaM et ioflrin£ cr Uitte. Septem i cr ««mfFiKjMjJetMrd lon^ probitatim in eligendn oflendeTe.SiqUidem feptetid hiM nUmerin,perfiilionis nume riM eflt
PlCnosfpïritufancT:ö.
ajii à ffiiritufanéïo regantur d:icd tur,amp;irt quim pirtrimrf ffiirituflantdi dond rcluceant à qualjd funt -.fldes, cbitrit«, g4«di«m,plt;ix lenifat, be^ ttigmtdiibà nitdhmanfuetudo, tempei-aiitld fapientidt îï ptudentiÃ
toS ERASMI SARCERll SCHOL. pruJentia, curd,c{tli2â¬ntïi(,cr fimilia aha liona, qM Apojioliu ad Gal.i-fruéluf /^iritiu uccat.
Plenos J^iritu fanilo ; id ejt, qui pknariè Ãyirittfin faniium habeant duélorem (y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reiti-.cr ftea ple
ni Ãnt/jgt;iritu]J'inüi donii,qu£ o^eiidunt /iris^qui Ãnt pleiu flgt;tritufanéîo,çx qui (o ut doilore z/ reélore u* tantur. Erfapienna.
Dotiuin boe Ãgt;irituÃ'tndi feorÃm ponunt Apofloli nee Ãne magna eauÃa: indiaeono enimprlt;eeipuere* quiritur fapientia eum prudentiaeoniunda ,utfeiat, quid diÃienÃet, quomodo,apud quos,quo loeo zx quo tépore : queadmodu Ãtpiens ae prudens diÃ^enÃttor iu dicio utiturin di/ÃenÃando eibo, alio atq; alio tempos re,zr alijs atq; altà aliter pro ratione. Porro quiaÃto' pientiam requirunt in diaeonis Apofloli : ergo non foai tis efl ad diaeonatu^ ofÃcium fubeundn alique habere honà teflimoniu dodrin^ zr uit^,zr plenum eflÃâJpiri tufando,nià e^' eiuilitcr fapiens ae prudens Ãt,ne impe ritus rerum male di/perdat optis pauperum.
Qîios conftituamusâ fuper hanc ne* ceffitatem.
Conflituamuf inquit : ergo minidri eeeleÃ^e non de he/it Ãipf'^os eonflituere,aut in minifleria intrudere.
in Grxeo ed : irrt ^Haâ 'jxvthà quod in hoc ufu potius fonat^quà in fuper hone «ee ^/Mtc anno
IN ACTA APOSTOLOR. VM. Jo^ tjtoremitgnoillo Er-tfmo Kotcroddmo.
Super hiinc neceÃitatem : fcilicet diljgt;enfaitdi colU« tiones cedefi£,dut u^endi curum pMperunt.
Nos ucró orarioni ininiltcrio inftantcsciimus.
Occuputiotiebec'acceduiit, ne ecck/tu putet Apo« Ãolos uelle oturi omnino.
Has: (luieti^'n peculiJriter jd mini^tcriuin tier di fumu^ uocäti d Cirriflo. Orationi ly mi/iijh'rio tier bi : duobM potiÃimum inuigilare debent prxdicatoret exentplo ApoÃolorum,orationi çr miiùüerio iierbi.
Oratione impetrdre oportet pTiedieatorcs, fynceru uerbiinteIle{lum,fiTlicemuerbi fucceÃttm, increments tccleã,condliintidm cyÃtfitlid,
MiniÃerium uerbi dicitiir, (juiänon eft dominiuin in confcientiM : unde Apoftolm i.ad Corinth. 4.mit fe cr alios miniftros uocari, non dominos.Et Chrifttis Lucie z I. ait contra Apoftolos de dominio altercan^ tes. Reges gentium dominantiir eis (Jui pote* ftatem habent fuper eas benefici uocantur- Vos a»* tern non fic, fed lt;iiti maior eft in uobis, ftat ftcut iunior, ey lt;lui princeps eft, ftcut tjui minislrat.A do=â minandi fuftnttone fe alienum efteteilatur Apoüolus, pofteriore,ad Corinth 1. incluiens- Ego «crô teftein â¢
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X » inuoco
io8 ÃRASMÃ SARCERII SCMOL.
inuoco deunt in MimAmmedm^quod parcens uobis nÃ* dum uenertm Corinthum t non quod dominemur uobK nomine fidei, fed adiutores ,'Ãmtii ^audÿ ueflri i qui4 Ãdejlatts.
tnÃMtes erimuf : notatur Ãudium,cura cr diligetf tid.Promittunt enim ApoÃoli fuamdiligentiam.Etpltt^ cuit hic fermo. Hodie nihil inagif diÃilicet quà m dû fliniiio officiorum ineccleÃd.
E t elegerunt. Didconi non intruferunt fe, fed eleüi dcceÃeriint ad didcondtuin. Nomina eleâo rum Ãiciunt ad certitudinem hiÃoria.
Stephanum «irum plenum fide öd' fpirituGndo«
QU alii Stephanut Ãeit,talei foerunt er relieiui.Pret ponitur er Stephanus^tjuia donts ÃrtaÃts excclluit re* liquos : fn. Eide er ÃfirituÃanäa : id eü^uarijsÃà ritujfandi donts prteditum.
Et Nicolaum pf olclytum,
Reäe er ex profcl) tis ehgitur diaconus, quia pro» felyti Gr^ei nnirmurarunt contra lldgt;raos,eà quod de Jpicerentur in miniÃerio quotidiano uidute eorum.No* td diligenter ex certd prudentia elegiÃi apoÃolos Nt' co}dumprofel)'tum,quócci/ii}»dius exortum murmuf fedaretur,
Antin/ j
ÃN ACTA APOSTOLORVM. »09
Antiochenum : tmtionem additLuctu, ut Nicoldui Crrtó cognofcdtur proftiyttn fùijje.
Refirt fèrtdjïii (yx bic pducK explicdre etymon uo edhuli,qu( dicdtur didco/uie-Sciendum igitur ejl, didco nuntdpuluere nomen hdb(re,(iui GrÃts xwicr dppel/ ldtur:biiic didcondtui non tdm dignitatis officium efl, ^uimIdborum, cf illorim puluerulentorum. QKure diaconusefli^uiperpctuopro fuo officio uerfatur in pulueribtis zy faetoribus pauperum ffifirmorum.
Nos Ratuerani ante confpctfluin Apoftolorum.
1« boe Mt iïlw imponerentur mdnus ex in fufcepto officio confirmdrentur.
Et orantes. nbsp;Pro confirw4f/ow ex confldn
tid,pro /èdulitdte ex diligentia eleélorum.
Ordndum efi, ut fedulo curent ininijiri ecckÃf, cominiffidofficid.
Impofuerunt cis mantis.
In confirmationem offici/. Fuit enim manuum inpi foÃtioÃgnum commffii officffi^ certà impoÃti.
Imponerc manus efl in officio confirmare.
Forma eligendi miniftrps eccleÃte in primitiua ec* clefia,hd:c olim ex pr^fenti loco jùit.Tota eccleÃa elc^ ÿt miniÃros,ex Aposlûlicoiifirmduauntelec'los.
* â nbsp;nbsp;nbsp;Q««
gio ERASMI SARCERT1 SCHOL.
firmacrpolleddli(judnt({iu nianÃtineccle* Ãd.Nam er pdulus Timotheo fuo fcribit.i.epiflold cd. f. lAdnui citó ne cui impotiM.
Et ucrbiim domini crefeebat, ad augmentum ecclefiae, crejiere dicitur,non uno impetu dut momentofie^i. kt uerbum domini crefeebdt : id eü, fenÃm de feit* Ãmglorid uerbi propdgdbdtur,
Crefeendi uerbo comenddtur potentid uerbi, quoi quid crefeit : ergo potent etefÃcdxefl. Enthymemd, Verbum crefeit : Ergo potent atq; eÃicdx eA.
Domini uerbu uoedt d domino miÃum dut progref=* fum : er quid dominusÃrtundt iüud.
Verbum domini crefeit : dt uerbum homitüÃeili propdgdtur,er Ãt duéüor.üotdtur itaq; crefeendi uer bojtdrditds uerbi domini in progrediendo.
Et inultiplicabatiir numerus difcipuloruin in Icru^ (alcm ualde.
Multiplicdtio numeri diÃipulorum eÃräus efl creà centis uerbi. Singuhe penèuoces huius textus, contgt; tnendant potentidm uerbi. Enthymemd.
Ad uerbum erefeens multipHcabatur numerus difei pulorum m lerufdlem Udlde,
Ergo
ÃN ACTA APOSTOLORVM. ju
Ergo uerbum potcns zx ejjicdx efl- Ad lege non Multipliedtur difeipidorum rinmCr'us ; ^uarenecejjê efi wm ejjè impotentem tnefjicdcem ad falutem, doiiri
N«merîM dtfeipulorum: id efl,credentium qui lûli uerbrnn erefeens upprehenderunt. I« lerufalem: « circun/lantid loci oflendit dijjicultdtem : quaà dicat, quanquà m in ïerufede credere uerbo eÃet diÃictle : quip fe ubi locui I Hd4Ã4m religionem ccmendabat, tarnen ibimultiplicabaturdifcipulorum numerttf. In leru^ ftlem, inquit Lucm quafi cum admiratione.
Sic ddmirdtione dignu efl,qudndo dudiinuf Romit conuertt (tlKjMon.ubi regndt tpfd impietds und cum bgt; pocrià proÃindiÃimd. Vdlde : exdggerdthnec pdr* ticuld miriÃcepotcntidm uerbi.
Multa etiam turbafacerdotum obfdiebatfidd.
Et bifc miriÃce exdggerdnt dtq; comenddnt potentid uerbi,quod nonfolum poteà e/i conuertere plebem, fed ttidfdcerdotes, qui egen'ime d fud uetere doilrind duel luntur.Et reuerd nihil difficiliits eÃ,qudm eds,qui dgut curdm fiicdtie religioms dd eudngclium conuerti.
Et hic Ãngul£ pene uoces exdggerdnt nbsp;nbsp;commena
dont potentidm dt^ ejÃcdcidm uerbi-
X 4 nbsp;nbsp;nbsp;Entbyme
fn BR.ASMI SARCERH SCHOV.
Unthumemd. Verbum poteji conuerterc fttcerdo^ tes : 5r^o uerbum potens eÃ. Item.
Vfrfcwm tarfcdm facerdotum multam conuertcrt pofeà ; Er^o uerhum potens eÃ,
J^ocus communis hfc traäarf potefl de potentie uef Confolatorium eà nos tam potens habere uerktim Sacerdotum : hominum agentium curam fücatierf Ugionts, Obfdsehatfldei: fdeÃ-fidfampleiHebaturuef bum feu credebat Euangelip. Obedire fidei,eà Ãdetif ducem feijui, t ec deliberarf cutncarne jftuguine, ne^i fecjut carnem g:jâ fangfùnem. Poteà hic fides Ut rÃcclus acfipi pro ucrbo feu Euangelio ut caufa.
Obcdire fidei ejfiäus eà crefcentts ucrhi.
btephanus aurem plenus fide ÃT potentia.
Audiufmus hue ufij; uocationem feu eleilionem did (otjoruitf : audiemus porrö,(}uomodo Dfwi per Kzixfll dtaconum Stephanum nomine,gloriam fitam cor am lU d'ieis exhibuit. Item audiuimus b«c ufq; de increment to eeclefi£ : Ãijuftur nunc audicndum , quomodo fi dclcsyconuerficy' eÃrfli ecclefi^ membra,fidcm fuatU confi:ffi fint.Eà enim in Stephana pulcherrimum exent p'.um confiffe fidei,eui ({uia credidit, igitur eà locutuf Uonfolum ad fuam priuatam,u(runietiam ad aliortim filutctif
IN ACT A APOSTOLORVM
fklutem. Juxta illud. Corde creditur ad iuÃicidin : ore Hutetnfit confijfio ad falutein.Et Dduid dixit.Crtdidi |)rpp(fr locuttdf fum-
Keile guoq; fctjuutilur incrementum ecdefix firodi
CSquot;, quorum non poflremuf eft ufiUfCredtn* Ii'î conÃrmure cy conferudre in fide^
Stefgt;hdnitt dutem ; pdrdfceue ad fequmtem euen* turn cunt Stephdno,feuoccdfio potiui,
Plenm fide cr potentid : id efl,udrijs ZX multis it^ fignibui donti /firitufidnUiornatUi.
Pideni hie ficcipio pro miraculofd fide,qu£ potent pfffi^ere mirdculd, de qud loquitur chriflut Mdb* th£i.i'r.Si hdbueritis fident ut grdnunt fyndpis,cr dixe ritif nionti kuic, deinigrd bine iHuc,ct demigrdbit,nc(^ quicqudm impojfibile erit uobis. Hem Aidrcf.iO.Porró figndeos,qui crediderint,hjec fubfequentur.Per nomen neum dicmonideqcientz^c. Meminit çy buiut mirdx culofefidei Apofiolm.i-dd Corinth. . ubi dit â Alij fitro fides per eundein fiâiritum. Clt;eteruni utnunc per fidemhic inteüigo domtm illud f^iritujfdnUt fieicndi mirdculd : itd perpotentidm donum iliudefficdciiiefitx ciendt mirdculd mtelligo : de quo dono meminit etiant Pdulus.t.ddCorinth.ii.hisucrbis. Alij ucro efficd» fije potentidrum,
à F4cjeblt;tt
J,4 nbsp;ERASMI SARCERII SCHOL.
Faciebat prodigia ÃC figna niagna m populo.
ProJtgùcr Ãgna mdgmi ejjvâus fmt Ãdei nbsp;po*
ttntiiC in Stephana. Enthymema.
StephaiMS plenum fide cf potentia.
Igitur fielt prodigia cy figna magna.
Eaciebat : en fide er potentia ut caufis'Faciebat in confirmationem credentium, cf ut illi,qui non crede* lgt;ant,admiraculo prodigiorum et fignorum crederent.
Prodigia ey figna : Jfecies miraculi.quai generali ter pro ipfis miraculii ponit jM exaggeratio pro digiorunt et fignorum,qua commendantur lüorum can fe ab efiicacia ey potentia. In popnlo : ad inuitandu populum nondum credentem,ad credendum Euangelio er ad confirmandum iam credentes in fide. Euangeliu noua tum doärina fitt : ergo habuit opi« m»r4c«îi$» quibui reconeiliaretur illi gratia er fiaior.
Surrexerunt autem qm'datn defyna'
Comicm dixit.Veritas odiumparit: fic Euangelttt non folum odium, fed etiam extremam inuidiam perfid (utionem parit:,quemadmodum pofiea uidebimut in uentu cum Stephana Euangeli/ profiÃore er ueritatif ' amatore Verität er odium ueritatif fe inuiccm conco tmtantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enthymetiflt;f'
ÃN'ACTA APOSTOLORVM. tif ⢠Enthymema. VcritM adeft hodie.
Ergo eiuf odium non decft. Notd fubie Häm elfe cruci calunmijs hominumfecundum carné fapientum DtHutatores hi eorum typum gerunt,tjui fe cundum carncmfapientes,non pojjuntacquiefcere hu=: mili contempto uerbo. Surrexerunt : humili cr con tempco uerbo ofjvnfi : item ex odio cr inuidia erga ue ritatem,utcaufs moti. Dejynagoga : circun/iantia tod exdggerat potcntiam dil^utantium,qui non JitcrMt homnes leues,lèd homines deÃnagoga,hoc efl, dofH cr eruditi in uerbo uiri. Exaggeratio dij^tatoruhic poftea magis innotefcat potentia uerbi,quod po* t»«t tam potentes aduerfarios rephnwre ac uincere.
Eer homines de fynagoga ,inteütgis rede homines fecundum carnem fapientcs,qui non poffimtnon utli ac contempto in Ãiecion uerbo ofjindi. VcriÃmilefit cx boe loco, Uierofolyma: Jiiipc dudtoforum collegia,noil aliter atqi adhuc hodie funt,ubifuntVuiuerfttates,ut Uocat.Libertinorufynagoga fuitcoüegiü,in quo manu miffidederuntliteris facrisoperam.biamcy'Vallapu tdt üfrt-ünor«m uocem condicionis, non regfonts eÃe. Et Cyrenenfium ÃC Akxandrinorü
ÃC eorum,qui cranta Cilicia
ôC Afia- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, )
fig ERASMI SARCERII SCHOÃgt;
id efl,in fyndgogd mordbdntur Libertini c Cyr(* ifii, Alexdnirid, Cilicid crAÃd.Hos omnes ex profeb tis fùi]]ê credcndum efl. Nec rdrunt hoc efl,db homi^ tiibtfi,ndtion{buf,CT regionibu^ dppellart CoUegid.Sic Lipfl^BduororumcoUegiumefl: item Mifltenflum ; item Sdxonum çyc.
Djfputantcs cum Stcphano.
Ab his liijhutdtitibus utÃlijs hominum iufliHcdtur ft pientid/^iritia. Et nonpotcrant refiftciC lt;à pienna,ô:ffpin'tui qui loquebatur.
Diflutdre eontrd ueritatem non efl dijflcile : dt con trd ueritdtem difputdndo dliquid ojflcere,hoc opus,hie Idborefl. Verum hie fit diâum promifiionis à chri fto fiildc. Ddbo uobis os cT fiipientidm,cui non pote* runtrefiflere omnes qui dduerfdntur uobis.
Notd ueritdtem ubiq; triumphdre,unde comenddtur fotentid ueritdtis,cui nemo refiflere potefl. Confold^ toriunf ffl nos tdm potens hdbere uerhum,cui nemo re! fiflere potens efl. nbsp;nbsp;nbsp;SdpientitC : id efl,uerbo,quod lo*
quebdtur Stephdnus,çr quod eft fdpientid. Verbum fdpientid eft d ndtura: deinde quid dlios fdpientes jieit Etfliiritui qui loquebdtur ; fcilicet in Stephdno- Wdt thtei. io.At cum trddiderint uos,ne fitis folicithquomo^ ilo dut quid loqudmini : ddbitur enim uobis in illdhord
tN ACtA APOSTOLORVM. n7 ^uid loquamiiti Non rnrà uos e/iti tVî loquente!,fèd /pi fÃM patns ue/lriiqui loquitur in tiobis. ^on fine ca» fafcribitLucm non potcrdntrefÃere fipientLe or fpi rà ui, qui loquebatur fut fciut ucrbutn fpiritumfu/ts âuin 4 perfonu Stephani difcernere,cui per fe facile re fiitifent dt/putatores Pulchré dicitur UcrbuM er f^i tituffanilits in perfonis uincere, ne bnbttdfar no flrif uiribui.Moneinur nûs potentiauerbi cr fortitudi ne fpiritufjanâi uincere,aduerfarios nofîros,no noflris uirtbutgt; T une fubmiferunt uiros,qùi diccrent.
Maîiciei exemplutn in difputationibus^qui cunt ni» lu poffuntueritate contra ueritatem, tentant ueritati obejfe mendacijs, Gerunt ergo eorum exemplaria difpu tantes qui deflituti ueritate qua eppugnent uerbunt, moliuntur id mendaci/s efficere.
Ãx hii dijputantibusfpeâa naturani omnium ad» Uerfariorum ueritati5,etiam illorum qui hodie agunt contra earn. Tuncfruilratideuiüoria. Submiferunt impif n3 deÃfiunt pèrfequi ueritatem ctiam uidi femel: UndeexprimiturÃudium perfequendi ucriMem in ira ptfs.SiibmiUereejlex dolo crmendacio fubordinare litfubmittendi uoceoÃenditurhypocriÃs, quitejl fidelts impietatis cornet Viras hi uiri eorum typutn gerwjt.
,«18 ERASMI SARCERII SCHOL. gerunt,qui ntdgnorum hominu autoritate permittunt fe moueri ut con tra ueritatem menddcijs agant.
Se audiuifle cum dicentcm iierba blafphemiacjn Moicn óf dcum.
Quid fubordbictrint dijputatores^nunc felt;juitnrgt; VerbdblaJ^hemiie: iJUtS dutorituti Mofis cr glo* Heidetrahunt-Siiluidem uerbd blaÃthemü hic di* cipo(fuitt,iju£uerguntin dehoneflationcm aulorittUiS MöÃs er gloria Cei.in Mofen: prophetam d Deo pt* ctdidriter uocdtum^cr prodigi/s dc Ãgnii cldrum.
Et Deunt : ctà iM gloridtn dcÃndere zz pro totis iti ribui tueri ac^uum eft. Moft çj Dei dehcneüdtione nonftficmdgnoconftlioutu/itur difputdntes: qiude* nimmdgii udUdumeft dd commouendum homines, diuoruin zr Dei ipftui dehone^dtio Æ PietdiH enitu eü colere diuos, gloridnt Dei deftndere. Si milibutmenddcijs ddhuc hodie luditmunduf contrdre ndtdin ueritdtem,nec immerito : fttnt ndmq; eiuftnodi menddcid udlidijftmd dd commouendum imperitu uul/ gut,qua 4 diuoruin dutoritdte cr glorid Dei petuntur-Commouerunf ïtatppopiilum ÃCfe mores Sc fcribas
Eftvâui menddcij pratextu pietdtis orndti eü com moM
IN ACTA APOSTOLORVM. 25,7 motio popuU feniorem CTquot; fcriblt;irum.Voco autem men daaum {gt;rlt;etMu pictjtn ornatum , quodinuitat fub pr£textn ad pietatem, ut. Stepha/tiK blajjgt;he^ mauit çy Mo/èn çr Oeum. Conh'a Stephanum ergo {ommoueamini. Coinmoucrunt ; quia pium efl tue^ n diuorum ^Hiinatioiiein cjquot; Dei gloriam. ^ota uub guf imperitum,imó CT feniores una cum fertbis menda eio commoueri,quod fl ueru efl,flcut non dubito ,quict ergo mirumefl,antehiec tempora, in genereflrc om^ nci mendatifl fllfle religion^ deceptos fliiflfl: Populu commoueri ut uulgus rerum flacrarum imperitum, non efl mirum : at mirum efl feniores unit cum fcribif cogt;» noueri mendacio. Et feniores»
Q«i fapientia iure alias excellere debebant ,nec ita admendacia (icile credere. Et fcribas»
Quos eadem fapientia Hocefcdt. Et inuadentf s Eflvdus commotiolus ex mendatio,inuadere Ste= pbitnum. Obferua conflantem uerbi conflflâionem,fequi crucem,G' premium conflantts confijf onis ejfe perJi cutionem. Vera ell crux nbsp;nbsp;legittima ,qux ex confljflo
ne uerbùanquam caufa oritur.Palfa eâ crux ilkgit tima,quje oritur ex flagitijs.
Jnuadentesrapuerunt cum : aduerfarij ueritatisota tiia ex uiolenua agunt.
Et
jxo ERASMI SARCERII SCHÃt^
Et adduxerunt in condlium.
AdJuófio htec raptionii efjrdut eâ. Jn conciliutni Mt iuüificiiretur fan^Mm bllt;iÃgt;hemui in Mofen et deïi
Ãtproduxeruntfalfos teftes.
Vetitii/t impugndtur mendacifs. M onentur iudi* ets, ut diligentem curam fu[gt;er teüibüs habeant, ne fint fdfî. Valà hi teRes eorum funt exempldria, qui ifl grdtidm tridgnorutn hominum contra ueritatem loquuli t«r mendacia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hó m o i (Ie.
Tejïimonitttn hoe fnlfum eblÃlforuin teüiumi ifte : cum contemptu inquiUnt.
Nonceffat loqin,
H e^,frequenter cr fedulo loquitur.AfeduütättÃi fi tebles d^rauant caufam Stephani.
Verba blalphcma.
Qij^ cadunt in dehoneftationé loei fandi cr leÿ^â Aduerftis locum fandum ÃC ïcgcm,
Dko dccufant frl/i teflesinStephdho : dehonedaü'i nem ttntpli : CT prophanationem legis. Et ad hlt;ec duo refpicit totuin fcquens caput,in quo potiÃiinum duo git Stephanus,aüegat legem cum propkctis,ne uidcatur dut legem aut prophètes auf{rre,aut diuerfa db eis do* ftre,z:r ref^ondet deufu templi.
tocuiii
tN ACTA APOSTOLORVM. iH
I-ocUm fttnilum ziX legeitiâ- ex tibus tnagnis lt;(ggri(* kunt: jiifi tefles cdufant Stephant.Per locum fditäum iri Mligunt Ãinul tcmplum omnes cttemonidf,ciuie pn* hflivit ai templum-.per legem,Ic^c Ipfam ct propbet^ï*
Audiuimusenim cum dïcentem»
Aetiologia db duiitii, ^uibui /^Ã teÃes nituntuf ivobdre Ãlfa teÃimonid Ãidgt;
Qjjöd lefus Nazärenushic, Per contemptumhiéc eÃvrunt. Contemptuf petituf cifcuitÃantid loci d. lUeJefui quieÃd NdZdreth, tuii« orfurrt er p4rfrttf$fcimu4. Notdbif hic edufa^i ^Uibui impi/ hypocrite adÃlfd teÃimonid er dd perfe ^uenddm uefitdtem,cr pios ueritatis proÃÃbres com^ Inouediitur : cauÃe dudÃtnt: Alterd ex timoré eÃitimet enim ne jugentuf : nam deÃfuÃo iÃo loco, timuefunl jugatjonem. Sic zr Heröd« Mattbi«' t.jügdre cbri' flum ex tintore mdluit, quam ipfe fügari : fed iriiuriofd biCc cdtifdeÃ,qt(idneq;üeritdi,neqi Chrifliif,neq;pif quenqudin Jiigant. Siquidein ueritM eà doärind prd tonfcientijs tantum. CbriÃiif rex fpiritudlis infegnö l^irituati pro confcicntià tantunuPij ueritatem tdntUnt Pritdicdnt qu£ eà pro confcientijs,non Ãigantea hoint hw. Altera eà cdufd,quid timent ne ueritdte er ÿ-d^ b»iM ebrifli (»Jteta admiÃa tllorum traditiones peri^
. ERASMI SARCERII SCHOL. culum patiitnturjè quibm qu^unt iuüicidm, Dçftruet locum iftum.
Quo ie^u£io,no5 Ãigdbimur.
Quid dfloco Ãlfutn teüimotuuinperhihentÃ^ te^ fies: quare oportet ludlt;eosualdehiefiÃe in loco, er eum deumipfum,fanäitatem o}nnem,fyncerdm doHri* ndm,er uerum cultum dei alligaÃe. De eddem re amp;nbsp;ChriÃui Ãlfo dccufatui efi.
Et mutabit traditiones.
Ecce curdm pro trdditionibuf.
Quas tradidit nobis Mofes.
E« prlt;etext«m pietdtn. Prétendant enim traditio» nes ^HoÃs,ut Ãudi humanof deÃndant^
Vdlde mouent qué ab autoritate mdgnorum bomi» num et ab ipfa pietate ducuntur. Autoritof in Mofe cer nitur: pietoi tn traditionibut à tAofe datis. Aft pietate tuen dtqi deÃndere,quti nö piu dc iuÃü Ãmul iudicat f Atintuenteseumomnes,qui fedebät inconciliOjUideruntfacjcm dus tan-quà m fadem angcli»
GloriÃcdtio hdc Stephani in cruce,Ãgnunt eü intio oentié ciui er oüendit deum Ãiorumcuram dgerein cruce.Pit dute béc gloriÃcatio,non tarn propteripfuia Stephanum,ut per illam{conÃrnietur,quam propterim piot
tN ACTA APOSTOLORVM. j« fioj iKiJ/ojjHtdiJejwglon^cdtiozjemretrp cogitant, cr innocentent dimittant.
IntueiitC) : diÃjonenteac inouenteïniicos domino.
Viderunt(ôdein anf^tanijuiin freiem angeli : ^crï phraÃs clariÃim^ glorificationis. ,
Seruith£c glorifrcdtio Stephani ad confolationem fiioriigt;n,ut friant deunt friorum curam agere in cruee.
Monet([uoei^hxc Stephaul glorificatio, crucein fre^ quigloriam,(}u£frireualde prodefr,nein enteedefpe remuf,n£ij; impatienter frramta crucem.Notatu dignit circa hue loeu,gloria piorït etiä impijs innotefrere
C A P V T VII.
A tio Stephani apologetica eft, ^«4 contra
Cam aceufationem frlfraei; tefrinionia fr defrrt dit. Defrnfrofrc reÃtondet aceufationi. Falfr tefres de ' duobut aceufarunt Stephanum : de defrruólione templi çr de mutatione legjif, quorum neutrum uerum efre co cedit : imô oÃendtt fr non contra templum lo(jui,frd ue irum templiufrim doceretnec fr loqui, contra legem, fed uerum legis ufum interpretari.
ConÃflit ergo tota Ãequens oratio in hoc, tit legit et prophetarum frriptis declaret Stcphanus.fr non toüeTt legem,neqi diuerÃa â lege cT prophetis docerc : imô ie= Jis er propbfWi H uerii uÃnn proponerc tantü ; deinde
gt; a fr
Ȕ4 ÃRASMl SARCERTl SCHOL.
P non deÃrum templum,ne(ji ceremonitu temfili : nf$ fc pruedicare chriÃdm iDud manu d{^uilt(rum,Ãd Ki rum templi amp;nbsp;ctrtmofiiarum ufKm ne ^itfentia Chri fli docere. Sunt ^ui ^ult;erant definali caufa aliegata: le gK locorùm ex prophetii fgt;er Stephanum adduâa» rum,t]u£ iliaÃt.ReÃgt;ondeo.Finalis b«c caufa eÃ,ut al legatione legn et prophetaru oÃetidat Stephanuf fe no côtra legé et prûphetaf lo^uitUeru cr legis cr prophe tarum tantu docere ueru ufum,(lui eà monÃrare c hri Ãum Unicu faluatoré cr iuÃiÃcatore : Ife fe no doceré contra templu,ftd templi cr ceremoniaru uerum ufunt oÃendere,lt;}ueminfineorationisfideliter exprimit Ste» phanus,dum deum à terreno templo libérât.
JDixit autem pn'nccps (Ã cetdotuiti.
Autem conneâendi particula eÃ. Princeps facer* dotumeorumimagoeÃ,lt;juiexhypocrià iuns Ãiecieni prtetendunt,neuideantur aperte ex dolo cr iniuria agi re. An hæc ita fe haberent.
De ««re eà audire utramiji partem. Qui ait. â Exemplum conÃantis conÃÃionis detieritatein SU f)hdno,qui quod in corde credidit certà ,id Ãris ore con fianter confèjfeÃ. Juxta iüud Dautdts.Credidi, pro« f ter quod locutKsfum. Debet oratio Stephani adlo
CUM
IN ACTA APOSTOLORVM
turn comunem ie cSfrÃione ueritätis reÃrri. Q}ji dit ⢠txfideut cdufd. Viri frarrcs Sc!quot; patres.
Cdptdtio beneuoli:nti£ d dignitdte auditorum, fe dinicii qt gratis dppeUationibttf infimidt. Doceinur cxemplo Stephani ueno ari (y reuereri nobis fupmores,cr non contemptim cum iUis agere.
Audite. Keddit dttentos,ÃgniÃcans tacite fe it magnif o' utilibus rebus diâurum : nimirum lt;iç ue ^0 ufu leg:s,prophet((rugt;n,tcmpli,cr certmoniarunt.
Deus gloriac apparutt patri noftro Abrahæ.
Vfus dd quern tendit Stephanus fequentibus locis di/ ligenter o' qâ*âgt;à in promptu babcndus efl : fcilicet to» turn uetus te{lamentum,promittere Chrifluin unicu fol/ Uatorem o iuflificatorem, unicum gratuit a luflicia.
Ordo fequentium locorumflriptur£ flc habet- Sfç^^ phanus uult oflendere ante datum legem gratuifam in Cbriflo iufliciam eflç promiflam: igitur lagern non iufltficdre : deinde data lege, nedutn quidein ex lege iue fliciamefle. Scopus itaqi omnium fequentium loco* rum reflrendus efl ad locum commu/tem de gratui/ ta iuflicid.
idem nititur Apofiolus oflendere,ad ^om. 4-qudtt io,inquit » Beatiflcatio iÿtur htcc in circumeiflonem
y i tantum
erasmi sarcerii schol.
tMituin, dn er inpT£putium deuenit f Dicimm etiitn quod iinputatd Ãierit Abrdhicfidcs dd iuflictdtn. Qno» modo ergo imputdtd eü.cum ejjitin circuncifwne, dn ' cum cjjt t Ul pr£pi(fio ? No« in circunciÃone,fed in prlt;c putio. EtÃgnum dccepit circunciÃonisÃgndculum iu^ '' Ãici£ fidei,qud: Ãierat in pr£putio,ut ejÃet pdter omntS credentiuin per prd:putium,ut imputdretur (y Ulis iu^ Ãicid,cr pdter circuneiÃonii, ijs qui nonÃ)lum genus ducerent d circuneiÃs uerum etidm ingrederentur ueÃi già fidei,qult;e Ãiitin pr £putio pdtris noüri Abrdh£.
Hdilenus decldrduit Apofiolus, grdtuitdm iuSli» cidtn in ChriÃo dnteddtdm legem fiiiÃe promiffdm.
QHlt;e porroÃequunturdeelurdnt ^yfub diüdleget grdtuitdm eÃÃe iuÃieidm^
Idem dgit Pduluf çy inj.cdpite dd Gdldtds, in quo ^jÃeuer dt gr dtuitdm iuÃicidm,cy dnte datum legemtCT poà legem datdm.
ReÃrt hie eircd pnefentes locos d Stephano prodti ilos,multis diÃiutdre de gratuitd iufltcid ante datum le gem,^degrdtuituiuflicidetium fub lege dutd,quie fion in hoc dutu Ãät, ut iuÃificuret, uerum ut eÃet ad grutuitam iuÃieiam occuÃo.luxtd iOud. Lex piédugo» â gut noÃer uÃq; ad ChriÃum.
Porro Stephanit od pricdiólufcopü tendcre,dpertu
ACTA APOSTOLORVM.
tfl ex epilogi uerbii, ijuent cinnedtt in fine ordtionis » cuiui uerbd h£c funt.iC}ué propbetarum non funt per fecuu patres ueflri tEt occiderunt eos (Jui pranuncia* bant de aduentu iufii,cuiits uos nunc proditores qt ho fnicida: liujlis : qui accepiflis legem per difigt;ofitionent angelorum,Gr non cu^odifiis: id eft^uerum legii ufitnt ignoraitii adhuc ignoratts.
DeK-$ gloriiC : narratio ctti inclufa eft pars propoft tionis de gratia.Deus glori£ : qui natura eft gloria, et ^dios glorioftis /icit.Deits gloria : id eft,cut merito ere dendum eft.Commendatione Dej reconcj//'dt fu£ narra tioniautoritatem Stephanits. Apparuit: exgratiapra ueniente. Verbo apparuit,alludit obiter Stephantu d4 gratuitamiufticiam ante datam legem. Incipit Stepha nils ab hiftoria Abrah£,dióiurus degratuita iujticia, quia Abrah£ omnium clariftima de Chrifto ZT gXâttni taiufticia fiHaeftpromilfio.Patrinoftro Abrahaet fiecundu came or fecundu promiftione feu fidem.Non funtfilij, qui fecundu came Abrahamu habent patrent fed qui Abrahamum fectindum promi/fionem patrem habent. Cum eflet in Mefopotamia.
A circunftantia loci commendat Stephanus gratuita iuHiciam ante kgem datam
Cu, n ejf st in Mefopotamia, ad Ro. 4. in praputio
gt;4 a4
»t8 ERASMà SARCERII SCHOL»
A J G(4ilt;tlt;«.î.Hoc dutem dico,teÃdmetitum antecoiiP frobatii 4 Deo er^a ChriÃum,lex c^uie poà annoi ^ud/ dringaitos et trigintd coepit,noitfrcit imtum, ut dbro get promiÃlonem Ad Hebr^fos.u. Per b4«cenim teÃi tnofuun meruerwit feniores zj'c-PrwfjuÃmordretur in Chdgt;rdn.ldefn fibi unit Stephd/iut et hdc cireunÃdtt tid locij^uod pr^ecedete ,utgrdtuitd iuÃicid dnte ddtd, kgemo/tenddb In Abrdijdmoexemplumfidei eÃamp; grdtuitie iuÃiciie,quo hoc ÃbiuultStephdnuf. Abrahd dUtte ddtiMi legem iuÃijiedtui eÃ,ergo Abrdkdm non eà iuÃificatus lege : ergo legis noneÃiuÃific^tre.
Et dixit ad ilium«
Ex mer4 grdtid. Exi de terra tua.
Hxc CT Ãtftul prddiâd pTiCpdrdtorid Ãtnt dd pro niÃrionem. AbrdhfÃädnt- Exi : prieceptum i^uo iubetur Abrdhd chdri/f wd quittj; nomine Dei poÃpcf nere: lt;iudlidfdn(fHnt,pdtrid,cogndtio,domus putris. C^c. Prxceptum hoc exprimit legis ndturdm, fà priecipere cdrni moleÃd cr dudrd. De terr4 tud : (Xdggerdtur grdnitds preecepti 4 pdtrid
Et de cognatione tua.
Exdggerdtur grduitus prdcepti 4 cogndtis, vÃn eÃhuiiis exdggerdtionis,ut poÃed commcndeturfidei nidgfutudo in Abrdhdnio,qui Ãmplici uerbo feccmiÃt.
£t
IN ACTA APOSTOLOR.VM.
t Etueni Interramqvammonftra-uero ubi.
Loci« f/l promi)p'onw,lt;Jttit rurfum Deut folätur Igt;r4bi«num dd ineliorem habitdtionem. nbsp;nbsp;MonÃraue»
to tibi : id eÃ,qudnt me duce cr duâore dccipies»
T une. uocdtione. Ftdri exemplum in AbrdhdmoeÃ,lt;juinondtu deliberduit cum cdrnefyquot; fdnguine,fed crediditÃmplici per uerbum uocdtioni.
Monemur exempta Abrdhte,ut per uerbum uoedtiy ftdtim cSmittdmui nos uocdnti uerbo. De ndturdfidei (à Ãdtim Ãet^ui uocdnti uerbo,nec diu cum cdme et fd» ^uine deliberdre. lc.xijt :Ãde ut cdufd motus.
De terra Chaldæorum. DeMefopotdtiM, Et habitauit i n Charram.
Ciuitdte MeÃpotumi^.
Etinde poftquâ pater cfus mortuus.
StepbftrtiM d NtoÃe di/fidet in expoÃttone hifloriit de morte pdtris Abrdhte,de ([uoru recondÃatione uide Au ^uflinumlib.i^.de Ciuitdte Deicdp.if.Pdter : Th'^
Tranftulit ilium in terram iftam, m qua nunc habitatis.
Jnlerrdm chdnddn. Trdnflidit : «cgrdtid,utcorU mend4t grdtuitdin iuÃicidm N4m Ocus.clui omnid ex grlt;lt;ti4 Ãcit CT pdtribus Oâfucceffbribui,grdtuitdi»
y S
En ASM I S ARC EMI SCHOL.
quoq;iuflid(tmamp;' patrum cr fucce/forume/feuoluit lit non dedit il 1 i hærcditatcm
in ea.
Vt difceret Abraham ad calefum patriam a/lgt;ira*,_ re, nec harent in admiratione rerum terrenaru,in eifefi f^em foneret.Vult infêrre Stephanus : ergo me uos in rebus terrenis,fandis loeis, çy huius /arintc rebus e:n* ternis,hierebitis.Et non dedit iÃi hiereditatem in ea: iiarunthitc ad probationem fideiin Abrahamo,
Ncc palTum pedis.
Magna fideiprobatio- Enthymema.
Abraham credidit promiffionide h£reditate,etfi de eane pa/fum pedis acciperet, nec daret tlli Deus : Ergo Abraham ma^amÃdem habuitjuec hteÃt in Ur rents,fed in nudapromijfione.
Sed promifit. Scilicet tantum'
Cum nondum habcretfilium.
Omnia exagger ant Ãdem in Abrahamo,ex ^uapbt, euit Deo antetjuà m etiam daretur lex, (}Uie non potuit ^brahamu iuflificare-.qtda antequa daretur lex,placuit Deocriufius Ãtit .Cum nondithaberetfiliu: idefif ^^htl minus tarnen fitbjpe pneter Ãgt;em credidit, Deum fèruaturum promijjfbnem : unde cr iuflus /à dus eJi : UelÃcut Paulus ait ad Ro.4. duapropter etiam impu tatumefiiUiadiuÃiciam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lof«ti«
IN ACTA APOSTOLORVM în Locutus.^ft autcm ci deus.
AnneâitStcphMUil^oriumdeferuitutcin Aegjp to,ut ob oculos ponät^ijuomodo Dcuifidem Abnikje et fenùiiii eiiii crucc probauerit excrcueritq^, cr pcflett fernen Abrabte rurfum liber duerit iuxtd fudm protni/fi onein. Commendat Stephanum fidem in Abrahamo ef femineeiiti,ex qnd pldcueruiitDeo ante datant legé qiix'fj frceretplacereDeojOportuiffeteamhabere a* brabanium o' fernen eiut: fed earn non lMfc«er«gt;jt: vrÿgt; If on ex lege,uerunt aliunde placuerunt D«o.
Locutui : ex gratia prxueniente.
In terra aliéna. 1« Aegypto.
âlEtleruituu cas fubijcient.
Aüudit adferuitutem Aegyptiacam.
Et male traciabunt.
^xaggeratioferuitutis à uehementia eiut^et 4 diutur fiitate, Etgentemcuifcruiennt iudi« caboego.
Promijfio liber ationls ex Aegypto. ludicabo ego : pr«ejfuram piorum iudicat Deui. D ) c i t dcu s. Ergo ucrunt ejt. Deuf cnim men birioÃllere non poteà : quia eà ipfa ucritat.
Etpoft h3ecexibunt.Fói(tt«4?izii4 quadringen tiî. EtfcruientmihiinlocoiHo*
VfuM
jji ERA SMI SARCERIl SCHOL-
V/«w bic (jusndamuidcs inÃituti poptdi ]fracliticit tfii eflferuire domino in terra Chanaa/i.Scruient:uflt;J} eld Chriflum,lt;Jui legisfiniiefltcr omntu cereinoniarU' tultusq; omnis apud Iudieos,lt;juos Deus populu fuu in* ftituit eerttscfi çeremonijs et cultu certo ornauit, ut in illo euRodiretur pronuÃio de ChriÃo faluatore çr iu* flificatore/à âit-
El dedit nil tcftamcntum circun» cidonis.
Poflfrélam promijfionem,cr cum iam eÃet iuÃifi catus Abraham ex fide. Vult infinuare Stephanus, iuÃieiam contigiÃe Abrahee ante circundfionem, ergo legem non iuÃificare,nec legem propterea datam ejfie.
Teflamentum circuncijKniSttocat,non(fuod dr* cundfioteÃamentum fiierit,fed lt;Juod dreundfio fecu ta fit teflamentum, cT fignum teflamenti extiterit-VndeApoRolusadKo 4.definit dreundfionem fig naculum iuflidie fidei, hoc eft, teftans de iuftida per fidem accepta, etadmonens Abrahamum de iuftida fidei,eumq; confiruans apud earn.
Vides hic expreflùm ufumfignorum er omnium ce remoniarum, qui non eft iuftificare,fed eÃifignacula iuftidx fideidd eft,not£ quit tiicurrunt in oculos ad cS tnonefidendum nos ad credendum,Ãcutuerbum incur, rit ut aureSjUt moueat cor ad credendum,er funt tefli*
ÃN ACT A ÃPOSTOLORVM
gt;£ accepts iu/lici£. Vfm circuncifioriii in Abrähdmo hic fùit:Abrah.m habeb^tt uerbum fgt;romijfionis,habâ¬^ bat cr Ãgnuin circunctÃonii,b£c nota lt;}uafi fcripta iit tiuicorporeadmonebateumpromijÃiomi,ut in om^ tùhui tentationibits intuens in hanc,commoneÃeret cT 'trtgtretfe Ãde. Qudrefiicr amenta feu Ãgna/unt iip: firumenta,per qu£fides excitatur,erigftur,c^ confir» natur.Viden.Philipumin.^ 4dRow.
Dédit : in excitationem,â¬reâioiie)n,cr confirmati tinem fidei.iten in tefiimonium accepts iufiiciie perfigt; dem. Teflamentum circuncifioms : id eft/ircunctfio Bon fignum teftamenti,hoc ipfum confirmans^cr de ip fo admonens Abrahamnin : quare qt Apofloitu circS (iÃonem appellat Ãgnaculum ii^liciicfidei.
Ethic. Atrdbdmfideinflificatusante circun^ fiÃonem er datam legem. Genuitlûac.
Filium in fide fibi fimilem,cr eiufdem ÿ-atuit£ iu» fiieix participem.Ffi er in ^faac fidei er gratwU iu/ Ãicia exemplum ante dotamlegem.
Ãt circutncidit eum die.
VtiÃtac ubiejecrefceret,haberet Ãgnaculum iuÃi» 1 ^ie fidei,qao excitarctur,erigeretur,er confirmaretur Ãdes illiiu : item quo certus de gratuita iufiicia fieret.
Deinde lià ac Iacob,
,^34 ERASMI sarcerii schol.
Qwâ er ipfecredidit exem(ilo pdtris lfddc,(2r iuÃt ci.cgritMtxpdrticcpsÃ.clM eà 4nU legem ddidm. Et inidc ob exemplutnfidei eft c~grdtuit£ tufticù
Et îacob duodecim patnarchas.
Iinitdtores pdrentif fui et in ftdc et in grdtuitd iufticU Sunttn duodecimpiitridrchti exempldftdei ÿ-atui td' iu/ticite.
Et patriarche émulantes lofeph/
Ordilur Stephdnut à ioftph,cuiufftde),conftdntidt cr integritdf ntdgiid fÃKÃiJeî, qud dd iufticidm Ãrmi tercredidit femper. Conft^tid,ex qud in cruce non d« fteit. integrM,(}Ud de fide cr dcceptd grdtuitd fud lufti cid teftdtics eft. vfm ucnditi lofepb hic effi poteft fè* cundum fcnfiiinStephdni.Deits iofephuenditi curdntc/ git,cr celebrcinficit: ergo iofeph pldcuitDeo : fipU cuit,ut putd d/tte legem ddtdm : igitur non eft de ufu le giiiuftificdre. Vendiderunt.
Sic fide iuftos'proponit Stephdnui pdtridrchdf, Ht tdmen cos infirmos eftè findt.
Ãt erat deus cum eo.
Id^uod non effet fiiîum, filexiuftificdret dutfi^ ctret nos pldcere Deo : ^uippe cum turn non eÃä lex ddtd. Enthymemd. Ante ddtdm legem fiut Deus enm io/eph : Ergo dnte dMni legem psit iofeph iufttis,^ placuitDfO,
V
IN ACTA APOSTOLORVM» Jï^ quot;nbsp;Et chpuit cum ex omnibus tribulati-onibus cius,
Clarius exponit Stephaiiuf,üfiim fùijjè ctÃ'n lo/èph «d quod à multii beneÃcijs iit lofeph 4 Deo coH4tis,pro bat. vfiK eà horum fequentium beneficiorum omni um,ut decluret Steph(inui,tofeph pldcuiÃeDeo unie dit ' turn legem,er^o cr iuÃificdtum ÃijÃc Ãne lege.
Eripuit : potenter liberauit. Ex oinnifci« : com-tnendutur omnipotentia Dei er Ãutoreiits ergutofeph.
Enthyinemd. loÃph e^-ipuit Dein ex omnibut tri iuhttionibiif dnte ddtdin legem : Ergo lofeph iuÃus |wt CT pldcuitDeo Ãne lege»
Dedit ei g ratiam fapiendam
Enthymem d. jofeph dedit Daa grdtidm fä^ pientidin dftte ddtdm legem: Ergo lofeph iuÃuf Ãiit Vpldcuit Deo fine lege. Gratidm er fdpientidnt gunfl »nnO C»n(l.
Et conftitutt eum pn'ncipenu
Enthymemd, lofeph conÃituit DeiK principetn zrc.dnte ddtdm legem : Ergo lofephdbÃ^ ddtd lege iuÃui jiut. V enit|autem fames.
Profequitur StephdniM cceptdm hiÃoridm.
tdmes htec pldgd Dei uoluit Det« profcrf« gt;â « pdtrum jidem. Vfum huiut hiflorw de Ãme fi : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãgt;eäes
ns ERASMI SAUCÃRl! SCHO t*
efl^ut doctat Stephanui,guomodo deutptt* tr«m curant egerit tempore frmif, cr lt;iuomodo patret conÃantifide curie dei adheferint.
Enthymema. nbsp;nbsp;Patrum curam deut egit tempori
fmii ante datam tegem t Ergo patres tuRi Ãtät fui^ operibtts legis. Venit : Ãc uolente domino.
Eames : ([Uie occaÃo Ãat defcenfus in Aegyptum, ut impleretur promiÃio.Gen.ts. deferuitute in Aegyptà toUeranda uÃj; ad çiuadringentos annos.
In iiniuefläm Acgyptum Chanaan*
Ex4^erdhâo Ãmis à circunfiantijs locortmi.
Etthbulado magna.
Et ha!c Ãieäant ad exaggerationem Ãmis, Ãcutef fi^uentia i amp;nbsp;non inueniebant cibos patres noÃri.
Pertinet exaggeratio Ãmis eo ut hac eXaggtratO^ fgt;oüeamagisinnoteÃatpotentiadei,qua potuit dem feruare patres,ne Ãme périrent ; item ut magis inclare feat Ãuor dei erga patreS,ex ({uo feruauit eos j inuetitü /nedtfs,^uibus parauerunt ÃbiÃumenta.
Cum autem audtflet Iacob,
Deo Jîc dij^onente.' Audiffeii (ognouiffet occo^ Ãonem parandi Ãumenta.
MiÃt patres noftros,
Obitt*
ÃN acta APOSrOLORVM.
Obldtdni occaÃonem nonnegligitMcob.
Agnitus cft lofeph à ft atrihnsfuis# DotuinoÃc diÃionentc. Et mamfeHatum
eil Pharaon/ genus loRâph.
â Ordirtante Ãc doininö.et ciitô Ãc eommodiui com/ pieretut prömiÃio de defcaifn in Aegyptum.
Mitrvnsà â-irem lofeph.
I^ihithictenlere fi(,ãdomnijâ¬xconÃlio Dd,oquot; ut fatisÃdt prömiÃiün', de deÃenÃi in At^pium-
Animasfeptuaginta quinq^*
Gene. 46. feXdÿntd fex.Exodi. i.feptudgiHtd .Gene. 4^.n!{)tierdntur dnitn£Ãne 1oÃeph,uxore,filià er r,i potibM.Exodi i.lofeph, uxor,Ãli/ çr lt;juiddm nepotet, Stepbdnits plurei liepotcs dddit, erquot; efficit feptudgintd quin^i dnimdi. Er defeendit,
A loÃphÃlio dcccrÃtiii.
Ettranflatt funtm Sichern.
GeneÃs ultimo. Et portdntei eum interrdni chdtid dmÃepelieriitit in i^eluncd duplici,qudm emerdt Abrd bjin cum dgro i't poÃeÃionemfepulchri db Efbrd/l EtbeocontrdÃciem Mdmtre.De efud fpeluncd uide er ^i.cdp.GerlcÃeos.Vdridnt ergo Stephdnuf et Ães. Fieri poteà ejuod feriptori dum h£C feriheretirt Mentem ucrterit iüe dger lt;iufm Idcob emit db EmOr pd/
Z ire
îî8 ERASMI SARCERII SCHOL*
tre Sich(m,cuiiif meminit fcripturd, Gtnef.33. Sed re* concilidtionem Stephdni zsâ MoÃs uide apud D.ÿuUtn gerum in hoc caput A{lorum,ubi multa uerifimilia dd ducit,pro reconcilidtione horum locorum.
Volo zx tcLeilorem fcire.fcriptores nouitefldnieit tiipotiui reÃrre fenfum aüegatorum tx ueteri, quant ucrbd. Q«4deredUquoties monuiin Scholijsnojtrih 'qu.c fcripà in EudngeliUdf.
Cum autem appropinquaret pus promlHâionis.
Coharcnt hitc htiloria: : igitur noluitStephcuiiKta intrrmittere. vfua ucrà fequcntium hic cfi ufq^ ad dp paritionem in monte Sind. Deui ex Aegypto liberdiut patres ante datant legem, zr qdialiberauit,placuerunt ei : dft,quiapldcuerunt : ergo abfq; legeiuüi Ãterunt.
Autem conneilendi pdrticula,qud conneéiitur hiflo ri£ fériés, Tempus promifionts : de liberatione ex AegyptoÃsäa,Gen.iji»
De qua iurauerat deus Abrahæ.
Nota quà mfeaccommodet deusit^rmitati noflr£t Kt ftidm wret noftro nomine,qui alias à natura non f a tell/à üere. Creuitpopulus.
In Ãgnum deumferuaturum promiÃionem Abrahf Jà dam de multiplicationefcmintf dus indar arcn£, e' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DonlO
Donee furrcxit alius rex.
No ex if^Ho oinnis miiÿ/lratuf fruct pùMi et pifs^ Hie uarias fraudes machinatus eft contra genus noftruin.
De quibuf dgit primum caput Exodt. Exemplit tyranniJii in rege eft. Dehufrandibus pr^edixei at
Abrähte,GeneP i5.
Exdggerätur tyrannic regts, ut poÃea innotefcat Mdgis potentia dci,qui potuit Patres à tantit tyrannide Itberare. Vc exponerent infantes fuos.
TTÃamp;öS à circunÃantia perfonarum feu ah lt;etate.
Modern tempore natus eft Mofes, amp;nbsp;placcbatdeo.
Infjoc Mo/efimp'.icitcr proponitur exemplum fr gratuitje iujiici£ ante datamlegem.
Enthymema. Mofes ante data lege placuit deo :
Ergo Mofes iuÃificatus eà fite operié us legis. Pla cebdt deo : ex fide ut precedente caufa. Nai« fine fide ijuicquidfit peccatum eâ, ad Rom. lt;4. EtimpoÃiâ tle
placere deo fine fide^ad Hcbrfos n.
Qui nutritus eft tribus menfibus in domo patris fui.
Amorergaliberos prafirtur impio mandata de ne tandis liberia,ant de illorüexpofitionead nccé; cr licet pater
â4° ER A SAU SARCERII SCHOL-pjtcr Ãriürit cx pietatc crgd filium Mofen : tdtncn pf' ftcd tyrännide coailus expofuit eum.
Expofito autcm iHo.
vindt t) rdnnif pictdtem in lit eros.
Suftulit eum filia Pharoonis.
Scrudt dem fuos mirdbiliter,cr prxter captum rd^ tionii â No debuit perire Mofâ¬f,utferudretur promià de liberdtione ex Aegypto.
Et erudi eus eft Mofes.
Pietdi eft Ãtntntd in liberos,ut ^udm optime eduefif tur,cr dd optimd. Pertinent hæc dd commenddtio» nem MoÃs,d cognitionererum, er falici lUariim ufu» quo ufm eft res cognitds,
Cumautem completum eflet quadra' gtntaannorum tempus.
id ettjcum KloÃes ejÃâtÃ(lus quddrdgintd dnnorUâ
Afccndit in cor eius«
lyi/Ãonente ordindnteÃc domino.
V t uifitaret, id cft,utfeillorumdft!nneret-Et cumuidifletquendam.
Ex ifrdilitis. Vltionis de iniuridfrdtris excmplu in ^ioft',qui non temerc ultionem prdftitit, Ãed ut d Ion 3,^Ãgnificdretur, KlöÃen fiiturum liberdtorcin iÃrdilK w Ãeruitute Aegyptidcd.
Exem*
IN ACTA APOSTOLORVM. j4, Exemplum huiuÃno-üultiouis non eà nobis priua= tis perÃonis imititoriimi, fed t.intum publicis perfonis» hoc ejt,mxgiftratui,qui dclvt uldfd detniurd.
Exiltiniabat autcm intclhgerc fratrcs flios.
Einis htc {tut ÃiHx ultionis,qtMm non tcmerè pcrû: eit lAofei,Herum ut Hid ipÃt Ãgnificaret tfrdcltüs, iuin in foribiK ädeÃe executionem promiÃionis Je liberation ne ex Aeggt;pto,c7à Mofen eum elfe, per quem domi= nus uellet ifraclitM liberare. ExiÃimabat : p«tilt;blt;tt uut uokbat. inteüigere : Ã^lum ultionis.
Qjoddeus per mamim ipfius daret (alufcm tIHs.
QKOii per ippm effet dem liberaturus ifrael ex fer uitute Aegyptiäca.
At 111t non intcllexernnt,
Exeinp!«!» ccedtaM in ifraelitis,q:ii iam Ãrc oblin tierant ps-omiÃionis deliberationeex Ac^-pto Abra* hxçy'femini eiwÃiid.
Seqiienti ueródie dits Ip tigantj'bus.
Exe)wpl«m padfication'SiUt Ãc loquar,in Mofe,qui non tantum pro fepads fM-hoÃis efl,fedetia!n altos ad
|
s: Ã |
paccjM |
»4» ERASMà SARCERTI SCHOL.
pdcem bortAtur. Qui Ãc deditifunt pad pro fec^pro alijSiUOcamuf pacificos.Esl chärMif in Mofe liti* gMcs tntir fe rcconciliarc.
Vin'. CdpMt beneuolentiäm à fexu.
Fratreseftis. fidhortätioadpdcëà decoro:
dehortdtio 4 litibuf db indecoro,
Enthymcmd. Frdtreseflis: Ergo pritter deco» rum llt;editif uos inuicem.
Cur lædids inuicem,
Q_j^d. cum hoe nonÃt decorum.
QLU' autem iniuriam faciebat proxFâ mo^repulit cum.
Q«i Ãciunt iniuridm,non poÃunt £^uo dnimo Ãr» re reprcher/ores. Repuht euin : duerfttiu eÃ.
Qjis te conftituit principcm 5C iudicem fiipcr nos Æ
Qu^Ãiodedutoritdteinterponendifeinter litigän tes : (j.d.iniurioÃii,lt;jui uultcSponere Utes,ilium opor* tet etiam hdbere commiÃionemfult;e compoÃtionii.
Ntimqin'd inrcrficcremc tuuis.
Aegerrimè Ãrunt reprehenÃonem iniuriofi,c^pu* tdiit Ãbt iniuridm fieri,ubi eohibentur db iniurid.
Fugit autem Moies propter uerbum iftud.
Exo»»
IN ACTA APOSTOLORVM. j4f
Exemplum timoris it Mofe ex ^uo fùgit.
Fu^itbiec pertinet ad probationem fidei de libérai» Hone ifraeltiarum, o' in Mofe o' in alijs.
Etcompletis annis quadraginta.
Hue ufcjj oftendit Stcphanin exexeplis patriarchal» rum ante datam legem,homiites perfidem gratuitô Jît» «y/è iufiificatos fine lege ; nunc oüendet,etiain data le^ ge,komines per fidem gratuitô fine operibui legh iufii* ficari,id (Juod probat ab autoritate Mofis, (Jut ipfi de Chrifiofide in Chrifium,o' gratuitaiuHicia propbeM uitjijuando dixit : Propbetum fufeitabit uobis,o'c.
Speiîantbec ad uocatione Mofis,cuius hic efl i/iit Mofes à deo uocatuf fini,o' pf Mofen dédit dent le* gern ; ergo O'fub lege data,placuit deo Mofes,0â p^ confiequens iuftuf fiiit:non quia per ipfum dédit dem le gem,nec quia fub lege uixit,fed quia apprchendit pro* mifiioné chrifiofide, de quo o' egrfgtè uatianatui efi. Et compktis annii : pofi jùgam in ten'om Md« dwn. Appurujt : ex grutù praueniente.
In defcMO montis Sina»
Vbi Mo/ès pafeebat oues foceri fui facerdotis Md« à 'drt. Angelus domini. Exodù. Appa* ruit ei dominuf,o'c. Et bic Luc,« pot«« Jèu/uj flu» d«tt,^U4(n uerbu.Fortafiis re^exit dd locu efi de
Z 4 lege
»44 ERASMI SARCERII SCHOL-
ffge .idtd p«T d«gffoï-Et fuut lt;]ui angelum dcmtni, O' dominum pro ijfdem appeUationitufin plmfj; uete:â rn teftamentiloci'SjConjündunt. Jtemnecrarum tflin uetern te/lumentilibriijdominum poni pro ipfn ange^ hi etècontra.Sic Iacob Gen .^S.de angclis afcendinti buf er defcendentibui in fcdla)dit:Vtrè domtnus ejl in loco ifo,çr^?P nefcitbdtn.Angelui domini ; à domino mifut. In jgneflammærubû
Hypotypcfis dppdritionis ongeliM igneflammic nbi dppdret dtigelus domini,ut fgnificattur diuitiif in do» mino,de quibut decidunt in nos Kultd,itd tdmen ijuod fentper ddhuc exunddiites mdnednt, non dliter dte^^ rti» bus perpetuo drdens,o non comburens.
Moics autem iiidens admiratus eft ui fionem.
Et hlt;ec Stephani uerba paululum d uertis KiofdiciS difcrepdnt. Dignum eà admirdtione, diuitias Deù ^udnclud liber atijfimè diÃidrtiantitr in alios ^tarnen non minui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dmiratio efÃälus eà uiÃont^ â¢
Etaccedente co ntconfideraret.
Exemplum humani conÃlif in Mofe,lt;}ui diuitias dei ex ratione er fecundum humanum iudicium uult cotà derdre.TypumgeritMofis eorum i]ui ex bumanis con fdijs er iudicio rdtionti,uolunt metin res Dei. Cenfde - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ruret
IN ACTA APOSTOLORVM.
faret : ex humaiia intcntione zx ex mtioneut cdufts-
Fad^a eft ad cum uox domim.
Dfi« prxucnit Mofen fudgrdtid.\^O'ie domtnl Ai/ê^ano7r(tlagt;i tribditur domino nox-Angelis nox tribiutur qudndo humdnd corpora dffuinpferunt.
Ego fum deus patrum tuorum.
Exemplum phtldntropbitC in Deo qui Molen ex hu mdno conÃlio cT iudieio rdtionii uolentem conÃderd^ re res prd;fentes,no repellit deerbe: into potiiK confold tur. Enthymemd Ego Ãnn Deus pdtruni tuorum
Ergo noli mirdri dd prafentid. i nÃnudt fe Dc«i Moà dppellationibies patrum, ut ipfe niemplo pJ« truni credere dcÃdcre Deo difcat. Enthymemd.
E goÃum Deus patrum tuoru : Ergo ey tuas Deus ero.Ego : entphdtigt;eiëç.,(y non dlius.Deus ; auxilidtor uoeatur entm Deus Greets,«rri âfou ^ciamp;ett,id e/i ,à Ãieeurrendo uel duxtliando. Patrum tuorum : quibus Ãda eSb promijÃio.
Deus Abrahani,deusftaac, 6^ deus lacob.
In genere dixit : pJtrKm tuorum : nunc diÃributio tie jpeciatim add t patres patrum nomina. Deut Abraham,Deus ifddc,çy Dcim ideob : id efl, omnium illorum,q:u exempla patrum Abraham,tfl(dc,ey De otgt; inmecre.iutit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j Atrdbrfffl
14-6 ERASMl SARCERII SCHOL.
Abraham,ifäiic Jacob exanplaria uiua(uni oM nium creientium.De Abraham paire credentiuÃc a^^ ApoÃülus,dd Rom 4. V t nbsp;nbsp;nbsp;pater omnium credent
umcrc-De ifaac cap.^.Perjfaac nominabttur tibifc^ men,hoc e{l,non quifilij carnis,hifili/ Dei,fed qui ÃH/ funt promiÃionii recenfentur inter fernen. Jbidem lt;iellt;lt; cob lac ob dilexi: Efau uero odio habui.
T remcfartus autcm Mofcs.
Verbo Dei er terret ©â folatur Ãmtd. Terret priâ mum,ut fecuritatan tollat: confolatur à fecuritate iain Ãäos alienos-Reile accipiuntlege exemplo Mofti,qiti ad earn tremunt. Male,qui earn fecuritate accipiunt.
Non audebat confiderarc.
llon oudere conÃderare eÃiäut tremefrätonis» Dixit aiitem illi dominus.
Legem Dd non oportet illotu manibus adiré ; hcc eà prdMii adÃäibui ex fecuritate,humano conÃlio,amp; tudtcio rationii. Vult igitur Deui Mofen legem reue« renter acceptare,Ãne prauiiadÃäibuf,Ãne/ecuritate, fine carnalibuf auÃbuf, Ãne humano conÃlio zj iudi* cio rationi5,in hoc ut oÃendat ueram complendi legent Ãrmam.
Soluccalciamentum pedum tuorum.
Alandatum Dei eà ad legem Dei prauos adfiäm
emnù
IN ACT A APOSTOLORVM »47 ®mnM humdna cr fecuritalem dcponere. Pedum alle» Soria /ignificantur proprié impuri adfeifus cogita tn! qui cum adfunt priefentes,impediunt 4 uerafanilita tfjCZ complettone legii uera.
Locus eni'm in quo ftas terra fanó:a eft.
Aetiologiafolutionif calciamenti pedum, à terra fanóla,no quod perfeÃtf aiâa,fed quia in ilia lex fan Ha data efl. Commua quia erat daturus legem,obiter he alludit dJ res ad ueram legis adimpletionem necef* fariof. Enthymcma Lexfanélaefl.
Ergo lex requirit fanilos ac puros adflilus.
\ idcns uidi adflitftionem popuH met.
Id e R perflâè cognoui. Confolatorium efl Deum ui* dentem uidcre noflram adftiilionem Enthymema.
Deus uidens uidit adfliHione fuoru : Ergo Deus cu rUgitprofuis Etgemitumeoru audiui. Deus gemitu fuoru audit: Ergo Deus curä habet pro fuis. Ãtdefcendi liberate eos.
Hoc efl,prlt;efenti prafidio tUisfuccurrere cr poten I ti.DcHj dc/cfâdenjip/el«fcfrlt;(t«os.
Ergo magna efl Deo cura pro nobis adfliüis.De» feendi liber are uos : promiflio praflntis erperfrâ/e U
berattonis.
Et
î48 ERASMI SARCERIl SCHOL.
( Etnuncuemamp;^mittamtein
Vocdtio Mofi/S liberator'n ifracl ex Aegypto.
Hune M.o(èn. Occupatio procertitudineper* fon£ M.ofii.ut liberatorii iÃ-aelis ex Ae^pto. Mià t luxta pMin prûmipîonem,Genef.i$. VeruiitariKit gentemcui feriuturi,ego iudicabo.
Pn'ncipem öC redemptorem.
Mops kic typiifjùit Chrisli principis liberator ris no{iri,ä captiuitate diaboli,peccati,mortis,infirni, dantfidttonis e^-c. Alludit er Apofiolus ad Niofen ty punt Christ,ad Gal.t.iniJuicns.Quid iÿtur lex! Prop t r trdnf^rejfiones addita.lùit,donee ucniret fernen cut promifTuni jiierät,ordindtd per angelos in manu inter' cc/joris. Cum manu angcli.
Etbicc occupatiuè ddi/eiuntur,ne pufemus Mofen fuis uiribus redanijfe ifrael ex captiuitate Aegyptiac/t lAonus potentwm hic fonat.
Hic eduxit illos faciens prodigia
Sc figna in Aegypto.
IttTum notat certam Aïofts perfonam.
Pacere prodigia er Ãgna pertinet ad commendatio Item autoritatis Mops Et Quantum ad pgnaer prodi^ giapertinet,Mofes ([uoilitypus ChriÃi faitjCjui pro co prmatione
IN ACTA APOSTOLORVM. ,4^ Ãrmdtione Eutingâij multd prodigia et Ãgna ficit.
Vfusprodigiorum crÃgaorutn, (jux MaÃes Ãcit fuit, ut iüis conuerteretur Pharao,er tfraclita; de uo» lufitate Dej erga fe certo redderentur.
Hic eil Mofes qui dixit filijs Ifrael.
Ex bis certain notat perfonain Mofts Enthymemata. tfraël dixit Mofes de ChriÃo.
Ergo jfrael ad fidem Chriili duxit. Item â¦
Mofesifraeli dixit de Chrifio : Ergo Mofes ifrae/ km non docuit iuÃiÃcari per legem. Item.
Mofes tfraeli dixit de ChriÃo etiainÃib data lege.
ErgoJfrael inÃituit de gratuita per ChriÃum iuÃi=^ cia,Ãne operibus legis. Speilant hue Paulina; fenten^ ti£^cpt£ idem monent. ad Rom.3. Arbitramur igitur ho minem iuliiÃcarifide,Ãne operibus legis.Ad Rom. . Sihareditas eà ex lege, incerta jiilaeà promiffio ad Gal.1. Si iuÃieia eà ex operibus legts,ÃuÃra mortuus eà Chriflus.ad Ro.^.tmö regnauit mors ab Adam uÃ^ ad MaÃen ; id eÃ,etiam tempore legis.
Prophctain fufcitabituobis dominus deus.
Enthymema. MaÃesÃto uaticinio reÃiexit ad Chri* Ãum
«o ERA SMI SARCERII SCHOL. Ãumetümfublege: Ergo Mofes Ãne legis operibus fr£j''ente etilt;tmlege,iuflus frâus fiiit.
Hunc locum Mofis fupra capite.jexplicdtum 4 me inuenies. Tanquà mme, Cuius ego à longe typus/um. Ipfumaudietis.
Ad falutcinÃeuiuÃicidm.
Jpfum : emphdticos : ergo non opera.
in udticinio MoÃs exprimitur totius legts ufus ,lt;Jui eà udticinari de ChriÃo et gratuita eius iuÃicia. Sn ide incidunt htclocutiones. Mofes dixit de ChriÃo.Prophe tdmfuÃitdldt uobis dominus Deus defratrtbusueÃrif tanquà m me ,ipfum audietis : ej btec Lex padagogm eà ad ChriÃum : id eUÃexeüoccaÃo ad ChriÃum cf gratuitam eius iuRiciam,ipfd non iu^iÃcans.ln Ãimma nuit inÃnuare Stephanus. Mofes de ChriÃo ftluatore er iuäificatore uaticinatus eil : ergo lex non potuit co Ãrre falutem feu iuHiciam .Eà ^uoq; magna emphafts in uocibus. Hic eil MoÃs,qui dixitÃlijs tfracl .q.d. Stephanus.Mofes ipfe legislator,Ãde conÃigit ad chri Ãum pro iuÃicia,cjr cognouit non effe ex legis operi» bus iuHiciam : ergo multo magis uos Ãde ad ChriÃum Ãtgere debetis,cr cognofeere ex operibus legà non eÃe luiliciam.
Hic eft qni fuit in ecdefia,
Vidde
IN ACTA APOSTOLORVAÃ.
Vaide extoUit Mtoritittem N.ofis^ut Iudt£Oi älim antoritate 4 luRida opmtin duocet, gt eos ad uerum legii ufian dbducdt:Ndin ft Mofes ifpfe legiildtorudtici nio de ChriRo teStdtm eiidegem non in hoc ddtdin ejfe ut iu^ificet : ergo longe mdgin nos confitebimur non effquot;r delegis olJtcioddfltficdre. In eccleÃa : in congre= idtionc ifrdcbtdrum. Cum angelo.
Quid per diÃgt;ofttionem dngelorumlex ddtd eü infrd in hoc cdp Gdl-Exodi liber.s^.cdp.te* üdtnr dominum locutu cuMofe.
In monte Sina. Cum ejjèt lex ddndd.
Et cum patribus noftris, PerMofen intercefforem,uteR uidere,Exodi.i9. Qui accepit uerbum uiuum,ut daret nobis.
Legem uocdt uerbum uiuum : uel quiduitdmdn* nexdm hdbet pro ew,qH«' edm perÃäe pricftditt : iuxtd jUhcI 4d Gdl.} fed qui Ãcerit ed homo, uiuet in eis ; nd quia elloccdfiodd uttam : iuxtd iUud. L ex p^edagogui noüer ad Chriilum.
C£terumlex reuera annexdin habet uitam,qua de re non eft controuerfa ; fed tantum hoc in controuerfi urn hodie incidit : num in noitris uiribus fit ferudre le» iem, qu£ Uttam annexam habet ; a{l quia apertum (it,fcruart
J5t ERASMI SARCERII SCHOL.
tft feruitre kgem non ejjè in noflris uiribus : igitur nc^ uit^ annexa leÿ nos fequi potefl.
OBIECTIO. Ergodef^crandumeftdenitd.
RESPONSIO. Non. Nlt;tin Cbriiîns in hoc miÃtiS efl 4 p4h-c, ut nojiro nomine compleret legnit id cjuod prieflitit,quare uitam pro nobis inuenit qua Ãdesno/iraimpetrat,adRom. 8 , Etenimquod lex pr£flare nonpoterdt,ea parte, qua imbecillis erat per carnetn^hoc Deus proprio Ãlio miffô fub Ã^ecte carnii peccato obnoxif pr£jiitit,ac depeccato condemnauit peccatum per carnem,ut tuilificatio legis impleretur iii nobis fcilicct ac à ipà fatis ÃciÃTmus legi.
Cui noiucrunt obedirc patres, noftri.
Jd eÃ,teilati Ãunt,Ã legem datam non poÃeÃeruart ad iufliciam. Noluerunt : prauis adÃdibus impeditb Noluerunt : id eÃ,feruare non petuerunt.
Obedire : feruare ill.im ad uitam.
Juxta iHudDomini Quis det populo buic intelledà ut feruet pra:cepta,qu£ eis dedi e
DumÃc clamaret dominus,uidit impoÃ'ibilitatenl populi ifraclitiei inÃeruandalege
Sed rcpulerunt.
Vt rem feruata impoÃibilem-Dum enim eogita»
runt
IN ACTA APOSTOLORVM.
tunt de lege intplenih, z? uidwnt (ibi deneg.itm eÃe Uires,igt;iirantinciderwtt.Siclex ad R.om.s.traitt opelt; trft«»-. Ecauerfifuntcordibusfiis m
Acgyptunl.
Id efl,iudicdruntÃeruitute n Aegyptiacdtn tollert^ bdioreirt eÃe legjlibtif oneribni'.et reÃfexerunt ad dc' tgt;$ Aegyptiorunt. ExpreÃumhic ejl,guomódo naturd omnes adÃäi Ãiniif erga legeip,e[ quam non fit in no/ firn uiribm earn Ãeruare-.abhorret einm ab illim per^ Ãäa impletione natura,qaia tüam nec inte!ltgit,nec aà Ãequitur.noluimH illi obedtre: rcpelUmin ill.tm,z/qua UM feruitutem toller.abiliorem legali putamin-.ab illa â¢luertimut,corda oâf.Hlt;ec oninia expcriuntiir conÃcü entiit, quotiei Hin agendum eà cum perÃäa legn plettone. OBIECTIO.
QjtidergoÃbi uulttamdiligenstnobedient,e iÃrae ' bs erga legem exaggeration ^RESPONSIO-
VtStepbitzJiM Oi^endatiÃaelitn,legfin Ãeruarcnoit eÃe in idorum uiribuf,quare nec poÃe «oy per legem ad tusiiciam pertingere.
Auerfio cordium in Aegyptum,ljgniÃcat idololatri am eÃe uitiil beerens in cordtbuf. Et quia flatim in ido lolatriam inciderunt JfraclitataduerÃn legem Da,uel foltern ad inoramMoÃs in monte,id notat,ad non aliud
peccatuin
ÃX4 ERASMl SARCERIl SCHOL-pecccftum nos elfe procliMorcs,dtlt;ii ad idololdtridnt-
Uiccntes. Hoe dicere ejfèdin eft rdtioni^, qu£ quid non uidtt deum,ddfiéidt deos prlt;efentei.Rd^ tioni cnim impoÃibäe cft,dut recipcre deu;n, quini non uidct j dut imiiCibili fe committere. Cdufim itdq;à fetre idololatrid; prlt;efentium imdginum deorum cu* pids^rdtio eji,qu£ uult deos fuos uidere,nec poteà Ãa^ tuere inuiÃbtles er dbfentes iuudre poffe. EdtJo« rdrto er nojlrorun diuorü,quos dhqudndö imdginibus pne* fentes hdbuiiniis,cdufd Ãit. Enthymemdtd rdtionis-
Deus dbfens eÃ, e:yr non expoÃtus ocuUs : Ergo dem non poteà iuuare. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item.
Deos pr^fentes hdbemm : Ergo di/ pnefentes, no* Ãrt cur um dgere poÃfun^. Patet ex hoc loco, quid omnes à rdtione ducimur,tdnqudm A duce, ndtura nos prxfentes diuoruin imdgines ddfiäare,erputdre fum* mdin pietdten effe, hdbere pr^fentes deos, qui prtece» dunt Itos CT circd nos Ãnt. 1 dololdtrid: peccdtum prlt;e* mittit StepbMm,er'Ãrehoc unuin dtq; folum ponit, ut fignificetÃoc omnium reliquorum peccdtorum Ãntent ejfe : itno ex idololdtri£ peccdto uult Stepbd/im leÃiind re no5,quiim non Ãt in noÃrii uiribus reliqud prdiceptd Icttiord ferudre dd iuÃieidm. Vnius primi prjccepti trdiifgrcÃione proponitStepbdiftis jÃdelitis, quid inr»
ÃN ACTA APOSTOLORVM. sfj « liquii poÃint : item hoc primo prtccepto iiitclligit Ste* phrffHM totuin decalogü,qtté icque no feruarunt patres
Ab Aron. Notrf cr uiros pios cr conflart tes,ad uulgi inflantiam crfindia exeinplo Aaronis ji,* eiliincin idololatriam inctdere.
Fac nobis deo.s qui præccdant nos,
Id efl,frc nobts deos prtefentes, qui ocuhs expoÃti fint,or ex quorum prje/èntia poÃiinus jperare omnia bona. Facnobu : uirba ipfiÃimtc ratioiiis,qiilt;edeo non Ãdit, quern non uidet ocults. Et fane ratioms efl, fidere lUii rebus,quas uidet oculi^,et palpat manibiis.
Ciecitaemagna exprejja efl humane mentis inuoce frc: quafl deus qui fleit omnia,ab uUa fua creatura bricari poÃit.
Deos : idololatria ex numero. Vnus enim deus efl. Deute.6.Audi \frael dominus deus tuus,unusefl.
pnecedant nos:fint noflris oculis expofils, tueantirr e;^^eflndant nos.
idololatria eflex hoc loco,adflâatiopro di/s pnea fentibus,ey' negledus inuifibilis acueri dei.
Nciciinus ennn. /
Aetiologia cter uelint lfiaelit£fibi fieri deos,qui eos . pr£ced4nt,à moraMofisnonredeuntis,cx qiiaputa» runt fie deceptos ejfe 4 î^ofe, ca omnia nihû eflè,
A a ' que
356 ERASMI SARCERII SCHOL.
iju£ ie deo inuiÃbiliet pr^ceptis illiui dei dtxit iBi^ fes. Cernis in hae £tiologi(i,quem comitem idololatriit kaheat : nimirum contemptum dei,cr arguere deituni cum pradicatoribus mendacij frandis.
QuidaccideritMcIi illijquinos cdu* xit de terra AegyptÃ
Kac itd inteBigendä funt, quoi iÃaelitte crediderint per MoÃn fe ieceptos effe, çz quod putarint ea ommd uana ejfe,quiie Mofes de deoÃc ntagtnÃci deprddied* uit. lUi : per eontemptum^ q.d. qui multa nobis bo* nd ie ieoÃto promiÃt.
Et iHtulum fcccrunt in diC' bus ill IS.
lioMdtrid in dnimo coneeptd non potefinon ediit forbs imdginibus cr piiHuris orndre.
Vitulus hie typus eft omnium imdgfnum iiuorutih quibiuexiiololdtrid gt dnimi impietdte triluimus tn teld,pr£Ãiium,ieÃnÃonem,cr hutufmoii dlid operd, 4 folo Deo Kero gt unieo expeâdnid.
mfee hie iiololatridm in dnimo conceptdm,firis perpetuo fequi externds etid imagines,qu£ certiÃ'imd Ãgud funt pr^fentis in dnimo iiololatri£. Fecerunt : ceecitds eà mdgnd,ex uoee Ãcere non coUigere impietd tern Qui i enim pldnilis eà uel cor am corri^td etiam
â s - ndturd
IN ACTA APOSTOLORVM. «7 tutura, deum ineinine jibricdri pojjè {
£t obtiileriror holb'am fhnulachro.
V t idololdtriiim in dnimo conceptdm,fôm certô fe ^'tuntur imdgines :Ãc iiudginescertm cultuf. Qudm tnim clniÃ^ credturdin Ãbi pro Deo finxit edin poÃed 13â certo dlicjno cubucolere ex Jccoro Rdtuit. Sed ^ud ks di/fuitt,qnos Ãbi fingunt homines,tdks funt cr eul t!is : dij externi Ãunt : ergo CT cultus funt externi. Aà qui Deum Ãgt;iritum uerum ilium Deum cognofcunt,nec inidginibus iUumexprimunt, neq; exteno cultuprofc* quuntur,Ãcut cognofeunt cum Ãgt;iritum ejfe : *t4 Ãdtu* unt in Ãnritu zy ueritdtetUum colendum eÃe ,todnnii 4-DeiKÃfiritiu eÃ, er inÃgt;iritu de ueritdte uult coli.
Obtulerunt : ex decoro,quod etidm ndturd docet, M Deiw cogmtiMjCoIdtnr Idololdtrid ex toto hoc loco tà dcceptdre credtur.u pro di/s,qu£ non fint Deus,tl* los iw4g nibus orndre, er cultu profequi .Idololdtrid tommittitur,qudndo credtur£ trib'iitur diuinitds, uni fum operibus,qu£foli Deo conuenunt,orndntur iindâ ÿnibui,zr cultu dbquo certo colimr. Et lætabantiir inoperibus manuum. fuarum.
Id f/lgt;cort(idefcdnt in credturds, tribuebdnt iBis diui nädtem,diuinitatis opera,imdginibus exprimebdnt,er
A } cidtu
î$8 ERASM I SARCERl I SCHOL. cultit,(}ui dco debebatur pro/icjuebMur.
Propricefl tiimen hic hetctri inoperibuf mMuunt fuärti)n,conÃderein ereäum uitulum,flgt;em in ilium po nere-^ab tUo expeääreprlt;efldium,tutelam,deflftflonem, crc. L£tari tdololatri£ eflvilM efl. Diligenter profccutuf efl Stephdnuf idololtHrite peccdtum,crid proptered ficutor^prd monui,ut ex difflcultdte pri^ }nipr£cepti,CT'exfl.cilitdte Idbendi in idololdtridtn, eflenddt impoflibilitdtem ferudndi legan ad iufliciam.
Auer fus eft autem deus.
Sequitur idololdtri£ feu impietdtisergd dcum fof» peccdtum peccdto,ccecitdtem cÅcp tdteflgnordntidm ignordntid,z^c. Similis eR locus, dd Kom.t.ubi Apoflohisprimum drguit impietdtem dni^ morum in Centibus, poüed pands impietdtis dnimoru dddit,dicens: Sedfruflratifuntper cogitationesfuds,et oltcnebratuineflinfcieiiscor eorum ibidem-propter trddidit lüos Deus per cupiditdtes cordium fuo rii 111 immundiciam çxc. ibidem.Et guemddmodu non probauerunt,ut Deu cognoflcrent,itdtrddidlt eos DeUS in reprobdmmentcm,ut flicerent,qu£ non coniieniebdt, replcti funt omni iniuflicid crc.
Pcen£ idololdtri£ feu impietdtis dnimorum ergn Dfum merito nos duccdre ab omni impietdte debent,amp; ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dd
IN ACTA APOSTOLORVM 3}^ äd cognitiontm ucri Dei or pietätts prouocäre.
Multi iniruntur.cjui potuerit täm ihutumc/itbftfle/ reimpietus pupiHici regtti: fed mirari fùdls bunt,à oculos uertmnt ud huitc pr^/enttni locu de pie naiinpietutts,lt;lu.i!}i deui cj:citiite,ignordntilt;i, aUji ^duiftnKS peccdtii pumre folet,ut homines no poÃint cogiiofcere uerum deum,cr cultum dei uerum.
Deus grduiÃime puniuit impietdtis feu idololatridC peccdtum: ergo idololdtrid cr impietds dnimi mdxb mè dilÃlicent deo : econtrdmdximè pldcetei nerd dei cognitio cum dniini uerd pietdte. Auerfus «5*1 dutnn deiK : mdgnum peccdtu ft oportetidololdh-ia, dd t^ui auertitur deiw.
Ettradidit eos lèruire milp tiæcÅli.
Deiif peccdtum idololdtrid; peccatis dlijs-punit: ue* luti cceeitdte,ignordntid zj dlijs etidm externiâ uicijs.
Notd de«m punire^peccdtd peccdtis, fed no e(fe pec Cfttorwm dutorem- Trddidtt eos feruire: puniendo per miÃt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M.ihriæccelû
Signis,d^ris,Ãderibus,zyâc. Accufdt ludiieos de hit Jeremidscdp.io.Gr 44.fidruch.cdp.6.Et Achdb,(^ AchdzcrM.dndÃefummdreuerentidcolucrunt Ãgmt 2odlt;«5Ugt;(id«-d,o' fiellds.
A 4 Stcirt
ERASMI SARCERll SCHOt.
Sïcut fcrïpti m cft in libro Prophctari m
Autoritate prophetic Amos cdp s.conÃrmdtfud St f phdtius ne lit ieatur incerta autuana die ere.
Doceinurne temerèprcterfcriptur,e autoritatem ttlicfuiddicamus. Frophetarumait: namnonfoltmt Amos,fed dlij prophete eade dicunt : ut Ffa, cap.t.
teremias cap.6 e^^c. Enthywema-
A mos teüatur Denm aduer/um effquot;: ab idoltdatrif cr tradidijj e cosferuire militiic ccxU ; Ergo uerii eä eit,quod de auerjione çr pecnaidololatriie dix(.
Locus Prophete totusinÃicilus, probat clariÃime diâa Stephani.Debet autem prophete locus his uerbis fumere initium-Odi Ãiliuitatcs ue^-as zxc.
Lreuii eà Stephanus,quia prefentia prophete uer ta ÃufÃciunt ei,quantum atmet ad institutum,qt{od câ iudeos propter idololati-tam pmnitos effè, c^grauiter pumtos, quia ai quadra^tnea annos,in quitus non ob tula'unt tn deferto uiâimas aut hoüias Deo.
TaciteÃdiuturnitate temporishoc uultinfirreStei phanus. Quatiquà min quadra^ta annis ifi-ael no» obtulerit Dfo «»diWitî er ho{ltas,tamen eredendu ell multos interim extitijÃe qui fide in Chriüum fine uidi* mis çr hoâijsferuati atqiiuRificati jùerunt.
tiumquid
IN ACTA APOSTOLORVM ?lt;» Nunquid uidtimas authoftias obtuli ftis milii.
Interro^atio rotunda cui nemo ueriliitepoteü ire obuiam. Viilim£ çyquot; hoRiie in gcnere compleiluirtut' omnes ceremoniat. Enthymema
Viélimas ey hoSiias non obtultilis nul^i.
Ergo nullas ceremonias miht pricftitiüis.
Stephanus propriè hic agit de ceremonialibus cere tnonljs ,]ine quibus probat olim homines iulaficatos fo ijjè,cr hodie iuRificari po/Jè. Entbymema.
Dominus l/rael quadraginta annis in defèrto non obtulit m hi MÃimas hoUias : Ergo quotquot tu tx ifraclitts iuflificati li(erunt,acceperut iufiiciam fine teremomjs- In pri«feJentifcw fatis multis ofiendit Ste phanus decalogum non iufiificare : nunc probat nec, ceremoniales leges iufiiciain confirre.Et ficut de déco» logo zr ceremonialibus fentit Stephanus, ita fentit ex deiudicialibus,ex fi( detota lege-
Aunts quadraginta.
Signanteradifcitcircunfiantiam temporis quo do* ceat Stephanus et fie ante Stephanum ^mos prophetOt Dcu.n tainen habu^Je fiuos iufios fime ceremonijs.
Caufa probationis in hoc pendet,quia Deus femper habuit fuam ecckfiam:crgo etiâ turn, quando populus
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A $ p»r
â«X ERASiïI SARCERII SCHOL. P*âquot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dmos ageret in dcfaio, fm uiólintif
^hoflifs. L; dcfcrtG.
A loei circunsläntitt oRendit importMiitatcm uiéli* mdrumcrhoüiiiruDt. Etithymemd.
L ocus defertui jwù: Ergo non dptu^ dd uióiimM.
Et fufcepiftis tabernaculuni Moloch
Vrget stephdiiM idololdtridm pdtrum,ut dcdufd di effciüutn probet,tdntutn ddÃa/fct^uod pdtres ceremonie libuilegibuSydutipfn uiólimis o' hoflijs meruerintiu^ flicidm,dut etidm totd lege,qHod o fufeeperint tdfcoâ tidculum Noloch. Moloch idolum jitit Ãliorum A»P mo«,/icHt fcribunt hiftoriogrdphi ,cuiu6 tmdgo cocMd hdbens feptem conclduid.Vnum dpcriebdntftmil^ ofÃ' rendie,dhud turturibu{,tcrtiunt dni,cjudrtugt;» drieti,c[iiiii t«m uitnlo,fextMn boui,qui tteró uolebdt oÃcrrcfiliutih hutc dperiebdtur feptiiiium cubiculum. Fdcies huiiü ilt;^o li ut Ãe ies uituli,mdniii plané dijjjoÃtie dd rccipiendiuii db dÃdntibui gt;nbsp;cr Ãiltdbdnt interim c^uo puer in idole Ãiccenfo igné eremebdtur, percutientes tytnpdnd ne pttt rieiuldtindudiretur.Solomon Icgitur j Plt;.egiim.ii boc idolum ddord/fe.Huic idolo immoldbdntÃlios contrd praeeptumDei^Leui.18.er lo.Quemddmodumuid(* re licet. 4.Reg««. 23 SecundoChro AJiiere.jz.pftd' »06 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EntbywciiKt
IN ACTA APOSTOLORVM.
Enthyntrniii. Patrts immolarunt Moloch :
Ergo patres mthi non immolarunt: quare qui turn feruati Ãterunt,fine cerentonijs utóiintii,hofttjs cr facri ficifs iujlificatiÃicrunt Talernaculum Molcch uocat Stephanus unà cum propheta^totum idolumfeptem co ciauibusconjlans.
Ec Ildus del uefiri Rcmphan.
Remphan aduflionem fonat^unde quidam Remphan pro Martis,quidam pro VulcaniÃdcre accipiunt Mew» nit leranias jletlarum cr Ãderum, qua ludai coluerunt pro dijs,capite.io.cr.44.
idem Ãbi unit Stephanus hocÃdereDei Ronpbfff», quod idolo Moloch: nimirum,patres Remphan fcruiÃfi ceremonijs,uiélimis hofli/s : ergo Deo non fcr-uiÃi: quare qui iuÃificatiÃierunt tunc temporis Ãne ceremo tiij!,uià imÃ,cr hoÃijs Ãteruiit iuÃiÃcati.
Figuras quas fcciftiy.utadorctis cas.
Reffe Mo!ocb,RfWpb(«j alios eiufmodi deos uo cat propbetd^îgttraî ; quia reipfa non Ãent uerus Deus S««t qui exhac noce figuras colligunf.quod patres non tarn ftulti fuei bit, q«od uitulitin Molocb,Rempbdn alias creaturascrediderint ejjeDeumuerum:fed quad
x«4 ERASMI SARCERII SCHOL, piâ iüifÃguris çr creaturii coluerint Deunt uerum.Et hoJie in hunc modum fuperflitiofi pdpt/i£ fe excufdre fà lent,(JuodnoncredMt imagines ejfe uerum Deunt: dift fub lUn à uerum Deum colere tantum-
Vt adoretis eas : Ãguras zx imagines ChriÃi et fait | flor«m habere crà per fe non fit peceatum, tarnen fit â (gt;eccatü,quando nbsp;nbsp;nbsp;trihuitur cultus Dei,qui foli Deo
debetur Sed quid periculofum e/i pofiè aliquem retine* re imagines faniiorum fine fuperftitione, dut ne trtbtf aa itlis cultum Dei : tdeo tutius efi dut pducos aut ont* ttino nuüosfanilorumimdgines habere.
Nota quando figura çx imagines fanCtorunt fiant idola : nimirum turn, quando ilUs tribuitur cultus, qui foliiis ueri Dei ejî, Adorareefi cidtuf foU Deo con^ ueniens.ïuxta illud-Dominum Deum tuum adorabt5,et iiïum folum coles. Vult çx Stephanus ex propheta idem fibi cum figuris,quod cum militia cÅli,Moloch, ex Remphan : fcilicet. Patres fine uiâimis tu ficiffe iu/ fiificatos, quia non Deo ,fed figuris inmol-irunt, tunt Deo,fed figuris feruierunt.
Et transferarn nos trans Ba/ bylonem»
Comminatio Prophetie,qua comminatur patribi» eaptuutatê Bahylonici propter idololatriam çx impietiüein
IN ACTA APOSTOLORVM, iin[gt;ietdtem.Deut per prophetam minatue eÃhorribile fdptiuitatem idololatrif : ergo idololatrid dtf}gt;licuit ot Inn Deo,cr adhuc di/jilicet PÅnrf idololatns proâ »uÃa,indicatgt;(judnâ.um coram Vieo peccatum fittdolo latria. Badenui probauit Stephanuedegemnon e/Ji in hoc datam ut iu/iijicet : porro docebit nec tabernan culum nec templum, nec res omnes ad templum pertt* nt/jtesditflificââre.
Tabernaciihim teftf monij fuit cum patribus rolfris
Occupatione htec cobmnt pritcedentibus, idqi in hunc modum ludlt;ei cogitariÃc potuerunt autobijcere potii«. Concedimus ijuofdam patres noflros feruiiffe mihtiitcali,fu/cepiÃ'etabernaculum Moloch-cf Ãdut Dei Reinphan : item,figuras fèciJ]è,quAS dtforarwnt: at hoc non omnes patres freerunt Stephane dicif fine ceremonifs , uiâigt;nis,hofiijs, çr facrifieijs patres ejfe iujiificatos, in quern ergo ufum dedit Deus patri bus tabernaculum tefiimonif o' templum ipfum, nuns fruflra dedit ? RtjJ)oâdct Stephanus occwputione défi» nah tabernacuU o- templi ufu,qui non |iut iuR'ficare, fignum tefiimonif o imti paRt cum patrikus item,efii tgt;pMm feu umkram tabernaculkquod in calif efi,etinquo refidet ChriÃus.De quo takernacu'o pul-ehre fequitar Autor epifioLe ad Heb. cap. 8. nbsp;nbsp;nbsp;Cemif
tlt;S6 ERASMI SARCERII SCHOl.
Cerniï hic ufum taberndculi,crtcmcli er ont» ceremonidliunt cy iudicialium legu)n,qui non efl iuftâà care,fed eff ; Ãgna paili initi,cr umbrds rerum uerarH Quo de ufu confute Apofiolunt.S.^.CT lo.cdp.dd He br£os. Probat Stephanus fuam fententiam ab ufu taber» naculi. Enthymemata. Tabemaculum teÃtmomj eft, ^Hod teflatur deinito paäo er fadere cum patribus.
Ergo tabernaculum non iuÃiÃc 4. Item.
Tabernaculum fecundum Ãrmam guam uiderat M0 fes,Ãilumeil: nbsp;nbsp;Ergo tabernaculum typus cà tantuiit
ueri tabernaculi,quod in caUs eÃ, er ubi CkriÃus eÃ, fedens ad dexteram Dei patris, er femper üitercedens pro nobis. Tabernaculifolius hic mentionem Ãcit Ste * phanuSjUt rei apud lud£os maÿs pr£cipu£ ex dignio!gt; rts. nbsp;nbsp;Tabernaculum teÃimonif uocat ab eÃväu,
eà teÃari deÃxdere feu paiio, cluod inià Deus cum pa tribtis.TeÃimonium,teÃamentum,paäum, crfadus,iti inidemhicincidunt.
Sicat difpofui tilHs deus loquens ad Molen.
Exo. 2 f. ubi pr£fcribitDeus tabernaculi di/poÃtiogt;ff' Vt faceret illud fecundum formam» quam uiderat,
Vnde feciuitur ttbernaculutn Mofatewth^f^^ff
ruin
IN ACTA APOSTOLORVM. ^67 'fttni taberndculum, fed tdntum typuin ueri ^de quo agit Apofloluiydd H^ebreos : quandodit.Hii Mtë ddhunc crduiatis modum,cur prim qutdctn tdbernaculum fem-per ingrediuntur facer dotes, quifacrorumritmpera^ g4nt ; in fecundum oittem femel quotannis folm pontifix non fine fanguine,quein offirt pro fcipf(),cr pro populi ignorantijs,illud fignific ante ffgt;iritufanéîo,nondum mani ftùatain effefandorum uiam,adhuc prioretabernaculo conflÃente,qu£ eratfimilitudo pro tonporr turn prlt;fÃn te,in quo dona facrificiaq; ofjiruntur, qu£ non poffunt iuxta confcieiitiam perfiÃum rcdikre crc. SyUogifinm.
Tabernaculum quod fecundumfirmamfit alterius, «0/1 e/t uerum tabamaculuni- Tabernaculum tefiimonif ficlum efi fecundum firmam altcrim : Ergo tabernacle lum teftimonij non efi uerum tabernaculum.
Quod fufeipientes pam's nofht
In co'tMw fignnm fiuorii e:7grdti.e Tychde qua mo-nebat pdtr« taba-naculum.Siquidem hie omnium figno» rumnonpofiremmufrn efi, admonerenos depramiffià nibm Dei gratia,fimore Dei.
Enthymona.
Prftre; fufeeperunt fecum tabernaculum ut per tHud monerentur defiuore Dei.
Brgo
RRASMl SARCERIl SCHOt.
' Ergo patrts non quteÃerunt i tttberndculo iuflidS'
Vcxcruntcum lofue in poP fcfTionem Gentium.
Sicutle^ur lofue 3.e:^ o.
Quas expub't deus.
Occupätioneputent ludai taterndculum foederit expulijji gentes. QUM expulit deui : uoluntate amp;nbsp;poteÃdte dei ut furÿtnt regnd : ita CT dei uoluntate di poteüdtepereunt.
Qui inuenit gratiam.
Adducit Stephdnut çr DdHidem,in quo etidm ponit txemplumfidei cr grdtuiU iuüidte.
Enthymemdtd. Dduid inuenit ff-dtidm : ErgO Dduid grdtuito iuÃiÃcatuf efl.
Item. Dduid dnte templum luÃui Ãdt :
Ergo tonplwin nihil Ãdt dd iuÃidam : e:^' Ãc pef tonÃquenf,nec ceremonid! templi. Item. /
Dduid priut inuenit gratidm, dntequäm peteret, ut inueniret tdbemdculum deo Idcob : Ergo Dduid id* flui Ãäui eà dnte templunt.
ReÃ)ondetht5 er fequenttbut Stephdntti altert dceil fdtiom quod Ãt locutui contrd templum: er didtfeno eÃe contra templu locutum,fed uerum templi ufum do* cuiÃi,
ÃM ACTA APÃSTolóRVm.
cûnftfiit in hoc,ut Ãt domui,in qud inüóce* nomendontini.iuxtd illtd.z.R.egifm. 6.1pÃâd^difi^ tdbit domum nomiiü meo:et utÃi doinuf orationis:iux tdutfbdSolomoni5 3.R.egum 8-Ertöneputandum eÃ, quod uerè Dais hdbitnt Ãtper terram.Si enim cxlunt er ctxli calorum te capere non poÃunt, qudnto mdgi$ domui hjèc qttdm icdificdUi tibi Sed reÃnee dd oratio nent frrui tui,â¬t dd preces eiui Domirie Dei« mej«.A« à ' hyninum er órdtioriem,qudm ferum tuut orat co» Ÿdm te hodie, et Ãnt oculi tui dperti Ãtper detnu hdne, noHe dc die,fuper domum de qud dixitH.Erif nomen metun ibi,ut ex^idi orationc, qudm ordt in loco iflö 4dteferUttttilut,crCi
Porro ut taberitdculnm typut et umbrd fuit ueri td befndculi:Ãc er templum Umbrd ettyput fititUeri tent pb,in quo hdbitdt Deut. Quiequid hic diciturrefini debet dd Ãnalein templi uÃtrntquem negdt eÃi Stephd' Ãt« iuÃtÃcarejconfirre falutem dut fanilitdtem.
Et pe trj t ut inucnirct tabetna culum deo laCob*
iecUndo Reg«rt 7. Videi rte (iriquit DdUid dd Nd/ Adn prciphetdm)quod e'gö bdbitem in domo cedrittd, tt dred Dei poÃtd Ãt in medio pellium i Dixitqi Ndth fit dd re^em:Qinne eà in corde tuo frc,quid do»
B tnimti
970 ERASMI SARCERII SCHOL
mimi tecuin eji^délunt eà antem in dli noSie, zjâ t(* ee fcrmo donani dd Natban dicciu.Vdà e nbsp;nbsp;loqntrt éd
firuum meum Dduid. Rxc dicit dominm. Num^uid til lt;e Ãficabii mibidomumddhdbitdndumfNap enimhi bitdiù in domo ex dit illd^qud eduxi ifrael de tmd gypti,ufq;indiemhdnc,/èddmbuldbdm in tdbemicif lofüj' in tentorio per cunâd loca^qu^e trdnÃui cum oit nibuiÃlifs ifrd'él,
Senfuf eflhmuclociexore Stephdni proldti. Dlt;lt;«i liobifcum in codent errors fuit, qui cf ipfe credidd, deumexterno temploopiu hdbere,inquo hdbitdret: item credidit indecorum eÃi,qt^d ipfe mordretur in in mo cednitd ; dem ueró in drcdin medio pelhttnt poÃ* td : item Ãtdtuit ex hnmdno iudicio, deunt in md/tuji* flw {omibtif hdbttdre pojje : fed accepit ref^nÃimi deo^erroretdtito dignum.Numquid tu ^edificdbn mit domum dd hdbitandum ? Neij^enim hdbitdut in domo ex die iSd qud eduxi ifrael de terrd Aegypti ,uÃpif dietn bdnc,crc. Porró qudle nunc re)}gt;otfiiiit accepit Dd!üd,tdlec;'Uobiy do,uult dicere Stcphdmit,utcreit tii deutn non hdbitdre in domibm ex Idpidibitf firuäif» fed in coelo : qudre etidm jldtUdtii,nuHdm iuÃitidmM ldmfdlutem-,ejfdn(lit^em nuüum inejjè tentplOâ
Enthymcmdtdf
â¢gt;
acta APOSTOLORVM i-jt
Dornum lt;t DauUc «oi uoluit uccipere Jeiu :
Ergo in domibut,(]u£ Jfo jlruuntur, nuUa eft iuÃi^ tilt;i,nuUlt;ifalM,cr fäniiiM nuüa.
â Item. In (tred non habitauit deuï,pd in ctt am lulduit : Ergo ad drcam,neq;iufli(ia:, neq;fabis, neq; funditit^ «»njgjri debet. Petijtexbumuno ud/èiSu et iMdicjo,quo jndudHtt Drtuid indecorum ejjè,ut ipfe ha» bitaretin dontocedrina : deiti autem cum fua area iit medio peUium.Dauid pefens ut inuemret trfberndculunt deo.lucob eorum tgt;pum gerit,qui nituntur deum, iujU» (iam,fatutem i ej fanHitatem ud certum locum aüiga» re : unde reuera imago efl ludforum, c^uibuf loqwtur StepbdntM qui tp/î deum ad temfilum manuÃäum» Uni cum iu{licia,[alut⬠çr fanilitate dlliglt;lt;blt;tnt.
Tabernaculum : domum feu templum.
Deoldcob : ucro deo.Dco lacob dit,qua(î cum ad* iniratione,hoc efi,iüi deo, qui non aüigatur ad locum «erti(m,et ut tiunc iQe non dlligdtur,/îc nec iuiücia, nee falut,nec fdnaitA!,qult;tm eonjrrt lUe. Deo Ucob, q. d. StepbunuSjrtUjs dijs tempU extrui pojjùnt, ud qu(t «Hj« Jentur : fed non deo lucob.
Verum non (lt;lliglt;ttuwÃiiffe deum lacob ad tempi« ptis docet Solomon v^fe.t.Kegü 8.ubi,inquit: Ergo nt futandumeÃ,quod uerèdeiw bubitet juper terram-
Si
ifx ERASMl SARCERU SCHOt; Si enint calum crcab calorum te cafere non pojjunt qHjnto magii doniwhlt;ec quant tedifcaui Æ cy'c,
Euiéio hoe ; deuin non ejji aüi^atunt ad temphai fïciii oltinetur,nec tuÃidam,nec fdlutem,nec fanâita^ tem,lt;(d iemplum alli^ata efÃe.
Solomon au tem ædificauit fill domum.
OHeélione quadam hxc coh^ent, in httnc mod«» Cocedimui Dauidein non ledificaffe deo tcmplum, atU men Solomon ledificauit till i Huie obitiliont rej^on* det Stephanuf. Sed fummus itle non habitat in manu /ia ân templUiCrc.lud^i obijeiunt templit deo à Solomo* tie/idum-Stephanut re//)ondet de ufu templi 4 Solomo ne jediÃcati deo : q.d. concedo Solomonem deo itdi/i^ caffe templum fed non in ilium ufum, ut putaret de«» intemploiUo habitaturum. Q^aderecfipfe Solo* tnon fie teflatur.i. Kegum 8. Ergo ne putandum eÃ, quod Here deui habitet fuper terram i Si enim eocluM cr cceli calorum te caperencn pojfunt, quanto magit domtu h£c quam ledificaui tibi Æ Et addit Solomon de ufu tcmplt Sed rejoice ad orationem ferui tui,ct lt;*4 ces eius domine deiumeui. Audi h^^mnum et orationetit quam feruut tuui orat coram te hodie. Et fint ocult («⢠apcrti fuper doniuni h(Vic,node 4c dte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;demut«gt;
IN ACTA APOSTOLORVM Ã7J it J liixifli Ent zjo'Men meum iji,ut exaudij^s oratio Mein,lt;iuam orlt;tt in loco ifto ad te feruM tuu^, ut exau= dioi deprecationem Ceriti t:d,cr popufi t«i l/ruëhtjHod Cttng!; orauerit in loco tÃo,zj- exaudies in loco hal ua* euh tui in calo.GT cum exaudims,propitiiif eriï ç^c.
Vfut itac[i teinpli à Salamone deo ledificati, htc fft, BtÃt teinplum dowM orationii, in qua exaudiat deus crantes ; non ut Ãt domus in qua habitet deus,qui nuUo eertoloco includi potesl:necutÃ(domiii,ad dlltgdtd Ãt,uel iuÃicia,uii Ãslui, uel fanélitas.
De (jMo templi ufu çr deus ipÃe loquitur. i Regum. 7. Ip/è itdiÃcabit domwin nomini meo :id efl, in qua lauletur nomen menni ZSquot; inuocetur.Et Efaias ^ó.cdp. Domm mea,domus orationis uocabitur : ab eià âu feu finali uÃt. VÃii templi fecundum ludMsÃlÃts,quent reprebe.'idft StepkauM hic fùit.Templum Solomonic in boc ledtÃcdtum eü, ut in illo habitet dein et quia in lüo habitat,igitur iujîiciaunà cum falute cy tempi«!« dUigdtd efl.
Solomon lt;t«te ; uel occupatoneÃc cohérent praÃn* tid c»m dntfcedentibiM. obiicere poterdnt ludai. Dd* Nid non adiÃcauit deo templum, id quod Momm e/t : at Solomon adificauit templumillï ? RcJ^Jondct Stiâpbdniit /ledifliaud quidem^Ãd non in üum ufum, in quem uot
B 3 p«tdti$ :
»74 ERASMI SARCERII SCBOL.
ptttiJtiï : nimirum quad dem in iüo häbitäre deberä, ^ut quod in iüo ejjit iuflicia cum fxlute çy' fänditäte Ãta : ucrum in tüum ufum de quo tejUtur Solomon ipfètut effet domuf orationis,in qua inuocaretur nomen deiner in qua ipfe exaudiretinuocanta.
Enthyinemata. Teinpli ufui non eft, ut in eo habi tetdeunt £rgotemjpliufumediumejfeoportet.
Item. In templin manufitHn non habitatdeitc.
Ergo in tempbf manufräif,tiulia eft iufticia,nulli faltifiCr fa/ublitai nulla.
OBIECTIO: nbsp;nbsp;Qtf'n ergo teinpliufttt eft:
R E S P O N SI O. VtiniUo inuocetur nomen dà ,ut in illo orantes,deui exaudiat è caeto. De hoc ufr eude ). bb Regum cap. 8. cr i.Regâtm cap r.Efii^tn fap.i6.crc.
Sunt cr hac uerba : CT Solomon lediftcauit iUi dogt; tnum^propemodum conceftionii uerba,qu:e male inteäe Ãa,aduerfatiuaparticula corrigit Stephanun.
Sed fummut ille : correiliofinalis uftn templi, à in* eUis male intelleéli.
SummiK ille : quem nee caelum, nee coeU cceloriint capere pojfunt t Regwm 8.
Non habitat : fteut «oj ex humants adftblibtis, (T iudicio humanotfmeuerbo dei ac uero uerbi intelleliitt futatis.
tN ACTA APOSTOLORVM. «7«
In mi«jK^u3is temf : fenfui eft, deunt qut
f/i jiton e/Jè aLigatum ad !ocu)n : CX ut nunc deuf, ^lt;4 . ad IÃcum non efi aUigatiUp fic nee alligatii tó lufiicid itd certMiw locum,fic nee fdlw,ftc nee jatiäi td't. Sicutprophetadicit.
Autoritdte propbetx probat Stephanut,deum noâ* fcdbitdre in templii manuÃilis.
Entbgt;wem4. Deo fedes eR c(xhm,ci' t^ra fca^^ ^f^um pedum eiut: Er go dem non habitat in tentpin f^^^nuÃiln.Propheta.ifaids cdp.óó.
LociKEfai^ e/l eonjùtatio ear/iahf opinions iud£o rum de ufu tempt,q«e»j hune eÃe aiebdnt,ut in illo bus btwretdeult;,er «jModtniÃo tan^iwm tnlocofitd eÃet iuÃieia falm,z^ fanélitm.
Calum mtbi «à fedef : ergo non tempîum manu^ Ãtiium. Terra autem feaheUum pedum meorum : ergo non fedes med. Calum mthi fedes eÃ, terru autent ffubeUum pedum meorum.Haec uerba peripftraflih^ o/lendunt,deum ufcilt;^ bdlgt;iUre,interim turnen non ligtt ri ad certum ut^uem locum.
Qvialcm domum aedificabiti's mihi inquit dominus f
Cun»
ERA SMI S^RCERÃI SCHOI,.^
Ãum calutn mihi/èdef Ãt, çr terrii fcdl-eOumpdlf titcorum.ittm, cum mcaimmenÃtiU {nccntprchenÃtilii Ãcitan, (um nc^uc^m ad uUunt locum ccrtum ligitni
Aut quis locus habitaüonfs meæt'
Cum ego immenÃtfÃm, iiicomprehenÃbilii f^ucM ftulluilocitf capere poteÃ, ^uemnec ccxlum^nec (ffli (celorum caperc poJÃtnt.}.Kegum 8.
Nonne manus mea fecit hycomn/af
Ergo extrit omnid b^cc Ãtm cgo,^^ quid omnid hi6 Ãcitmdnuimcd,ub(obÃecro hdbitdui,cum hlt;ec omuitl non eÃent ? F.nthymemd,
tJldifUt mcdÃcit h^c omnid. Ergo ego fum lHod tii,n(c poÃum dd locum ccrtum dlligdri.
Duri ccrince SC ïncirçumcifi corde ôtSanrtbus.
Fpilogiu concionif Stephdni increpdtoriui,quo cott (ludtt Ãidm concioncmM^ increpdtione,cuiufÃinnKd tÃ,ludfos ex merd dnimi pcrtlt;ndeid nolle dudire ucri* tdtem,de qud età umcdntur,tdmen non rccipere edin, Et fcoc exemplo Ãiorum pdtrum,qui ucritdti etiam per pefuo reÃitcrunt:ite ,}udlt;eos ex merd dmmi perlindcid fxcmplo fuorum pdtrum, repug/tdre cbrtfiofulud*
IN ACTA APOSTOLORVM. »TT
gratuity({uteejl ptr chriSunt iufiicij: ; item,luil£os n men ttnimt pertinacid nolle adinittere uerum legit ufum de tdmen multum glo=* fientnr; tandemiudteos dccepijfe ejmdem legem,/i-i earn non pnäare: undeconcludere uult Stephanuis,ilââ loj «ec poÃe ptr legem dd iufticidm pertingere, non pnlldutedm-
D«rj cerMcc: dcer'oiÃimdincrepdtio in iulUcideiot opcrum,qnos pdffimfdnili uiri pn alijs pecctttoribia dcerbijJimèincrepdrunt.Acerbitdtem pdritin Stephd» no xeliiî pro gntuita iu^icid esquot; periculum dnimdru, quod folet c Ãlfd operuin opjwone projluere.
Duri ceruice ey incircuncià corde cx lt;utribM : pe* ripbrufu hominupertindcinm contrd ueritatem.Qud/ les hifînthomines,proximècernerehodie licet in no' Ãrü lujliciarijs opfr«m,q«i etidmà uincdntur de grd gt;nbsp;tuitu itiflicid tumen ex per ttnuciu untmi nolunt po/thd^ bcre operu ut iuffiche cdufds.
Diftinguit bic Stepbuni« inter peccatnm inÃrmitit^ , tU pecçutum perttnuctx : inter infirmos cr pertinu» tes Uem,docet Stepbunu? fuo exemple quomodo perti/ nuces tr urtundi Ãnt,cr quu mode/ltu culpundi. Ahu e)i rutio truit-indi infirmas confeientids, uliu molejltd â¢ulpundieus.
B S Pertinuciâ
ERMJäà SARCEftIà SCHOL.
Vertindcia uidetur lutium ejjê.ex ueritctti.de iüa in confaaitijs uiéti. Inj.rmttas l'/i y qua natt tant repugnamus ueritati,(juà m de ilia incn tt dilfirintuf ilU acquie/cere.Duros uocat intraâabûts tt fgt;e)-tinaces.]ncircunct/(gt;s corde intelligit iwdæoj ex (Of de malèuo'entes ueritati. incircumcifoi aurîbui iat,qui ueritatem non dignantur audire,id quad extrt» niie pertinaci£ fignum e/i.
V os fempcr fpiritul Gncflo rcfilbhs.
Id f/l ueritati,quant recelât ac ntanififiat /}gt;iriti/ââ fundus : uel reÃ/litisÃgt;iritui fando : id eft,etiam coio noti ad ueritatem perl})iritunt fandunhtanun oledtre non uultis. Accufat Stephanus tudtos extrentt ino/ bedientieerga ueritatem cr ueritatismamÃÃatoreiiit ipfum fpiritum fandum. ReÃjlere Jjgt;intuifando,e(if äiK eft hominum qui funt duri ceruice,circuncià cor* de et aunbus. Vos.qui eÃis dun ceruice crc.SepenetC etggeratio pertinacite c'y inobedientiain Judits 4 cir -etinÃaniiatempons.Spirituifando : ueritati, quamdat etc reuelatÃiiritujfondus poÃto eÃidu pro caufa vH compleditur uoceÃgt;intuÃandi,caufant cj- fjjrflum/» md hoc eà ipfumÃ^irituntfandumreuelatertmutri* tatisunà cuntuentatt;^
HeÃfiitÃ
IN ACTA APOSTOLORVM i^9
Rc/ijlitb : pertindc« etidm uiéii deumtate.
bicut patres ueftri jta Slt; uos.
ToIIjt StcpbdziiM exemplw pdrentum ddmirdtionem dcfilijs : q.d.NoneflmirumuosrefiÃereueritdtixutn hoc tpfum pfttres ueflri ficerint, à qwfci« non licet iegencrdrefiUos.Simili'i propemodum wcrepdtio extdt upMdMuttbifMm cdpite.zi.ubi dit chriÃttt dd luddos. Vos iniplete menfurdm flt;dtrum ueftrorum : «4 cjt qKid non uultii (xemplo pdtrwm uejirorumtnoneri de «crit^te.
Qisem prophetarum non hint profe CGti patres ueftrt f
Ojlendit ueritdtem de chrifto iuflificdtore,cr grä tuitd iuÃicidjfcntfier, uhiq;, dpud omnes ludicoî, deque odiofdm fuijÃe omnibus,fvrtdjÃi5 prfHcis exf fptw quorum cordd finguldrita- tetigit Deus. Et ut nunc ueritds de Cbnfto iuilificdtore çy gr^tuttd iuHicid if ^«c odiofd jwt omwti« : itu çy ue^-itdtis iUiim profefr fores iequ£ odiofi Ãtcrunt omnibus, duem propbetd* rumiexdggerdtio pertindciic zy inobedientiie in ludieic «rg4 ueritdtem , dperfecuticne ueritdtis zy profijfo rum eins. Perfecutionem ut cdufdm cædii prfirnttit. C^des poÃremusperfecutionii efÃäus efl.
- Et
Wo ERASMI SARCERTT SCHOX.
Et occideriint cos qui prænuncia*
bant de aduentu iuftt
Cities poÃremiis perfecutiomsejjvâusejî. Explùatortiis locus extdt Matthäi îj uh CbriÃusUt traäat cunt StephMio contra lud£os,negotiMn.
Q«t prieniuicùfciint de aduentu lujU : en caufam perfecutionis ey ctdis omnium prophetarum, ^u£ Ãiit doärina deChrifioiuflificalore,cr gratuita prr t-bri' /{«»i luflicia.Eandem caufam cr Ckrifltis allegat thti u.tjuando ait : ut ueniat fiiper uos omnif fanguit ittfius,lt;jui effufusefl fuper terram,à fanguine Abel iufti tifqsadfanguinem ZachariitÃlij 'Barachi£,çxc. San» guinem iuftumuocat ChriÃus, (]uem effuderunt Pro» pbrtx.proptrr ChriÃuin iuÃificatorem, gratuttoM iuüiciam. Et A belem iuHum uocat,fide in ChriÃum lu» fiificatum gr^^tuita iu/ticia dçn4tum,cr qui fanguinem fuum propter iulltciamgratuitam,quam impetratÃdes effiidit. nbsp;nbsp;nbsp;tuüi : id ed, Christ tuÃificatoris,
tuitt iuÃieia; collatoris. CauÃe ergo pcrfecutionit er Citdis ptorum ex prieÃnti loco Ãint : ChriÃus iuÃi» ficator,crgTi^tuita per ChriÃum iuÃicia Etht cauÃe adhuc hodie omnis perÃecuticnis er cedis pio um Ãunt cauÃe. duarequiuult à perfecutione alienus eÃe, à tttt 4 Citde, tliuin oportet negare cum mundo ebriÃS unit
IN ACTA APOSTOLORVM. 3»» inicum iuSiiÃcdtorem,^ gratuitain nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pro
/îter» iuflictdm operum. Voc4^«^Mm iuili cr natu»
CT ofÃcif appelldtiû ell in Chnüo : ell tnùn naturk iullicitijzy' dlioj iuHos Jà cit.
Cuius nuncuos proditorcs amp;nbsp;homicidæ fuiftis.
Exeinplo occijï ChriHi probat Stephanuf,filios Ii*t (llt;for«ïn non degenerare à parentibuf perfecutoribut, (j'occifbribiii Propbetdrwm priCnunciantiü de ^duëtM «Milt. C«iw uos nunc proditores ejquot; homicid£ jit ftw: â¢d ell,in Ãgnum uos exempla patrum odi/fe ueritatent de ChrtäounkoiulliÃcatorec^ gratuita iu/ticid^
Entbgt;irttâwd- Vosprolidifliscy occ idislis Cbri fiumiuÃum: Ergo uos decldrdsli^ odiffe ChriÃum iuHtÃcatorem gratuitum,unà . cum gratuita iuHicia.
Irtcrepdtjo acerbtÃiina in ofores gratuit£ iuÃiciit^ i^ui non modeflè funt trttnddndi, ubi pertinaces Ãuit. Proditorej : proditio frlla eà propter cicdem.
Horatcidje : ftgnanter utitur boc HOClt;ttgt;Kto Stepbit« Aui Ht ojléddt ueru MeÃü ex femine Dauidts promij?«.
Q^ii accepiftis legem per dtfpolino* nemangelorum.
Hii uerbis ceu epiphonemate co«cl«dit Stepbdnwi btd£os,isrÃuÃratur(osff'econceptaex fidutta ope* ntm
382 ERASMI SARCER.II SCHOL*
rum,idi^ non ferMt4 lege,(ju£ transitjja, non fdré iuRictam : iuxta illud.Quicun^; fictritea uiuetin «$ Itow. Makdiétin omnif,qui non ficerit ea ,qu^ fcrij^tä funt in Ubro uoluminn buim : Ergo fex feruata tidfirt uitamcriu^ïiciitm Serudreautem non eü in humlt;inii ui-, ibux, ficut aperte doctt Chriflttf Matthiei.^. No/i wem foluere legem ,fed adimplere : id e{l,meum efl ofli ct«»j complere legem ad iufticiam coram Deo «dkn* tem,non ueÃrum. Qui accepiflis legetn : notâtpnf rogaaua tud£orum in came..
Per dijpofitionem angelorum * ad Gal.} .ordinäti per angelos in manu intercelJoriâ»
Notd Dewm uti in fuo mini/lerio angelis.
Sunt qm ex hoe loco cr ÃmilibtK probare uolunt, dcum nemini in fua perfona locutu e/Je, fed per angelot jantum,ut certa maneat fententia:Deum nemo luditun quam. Per tiiÃoÃtionem angelorum : id e{b,per angelo rumminiÃerium,quibtti Dei« autor legis ufus eÃ.
Et non cultodiftis.
Q_.d.idquod in caufaeÃ, quo minus perueniHif ad iuÃiciam,(y adhuc peruenire poteüis. Vult dicere Stephanus. Lex ddtd e{l,ut qui earn pr(eÃet,habeat ui» tam te/te loco. Qÿicuntp Ãcerit ea,uiuet in eis. At pa» tres uejtn zw« pr-e; iiteruiu le^e/n ; nee uos pra;Ãatts
â¢Sim
ÃN ACTA APOSTOLORVM 3ft tÿtur pdtr« uejiri per legem iion peruenerunt dd iâifli (iMt,nec uos yeruenitif.
Qu^/lio non e^, utrum legi annexafit uüä feu tu* flicia : fed quæfîio ejl utrum feruare legem, fit in no* flrii uirihus : uerum quid concluditur negatiuè, quare reólè fentiunt,qui dicunt nos per legem non tuftificari : ratio eft,quia datam kgem non cuÃodimusnec frciinu$
Cuflodire autem legcm,eji legan externis eonfentientepuro ammo fimul feruare: er hoc iuxu quiiitum cdpnt jMatthiei,ubi Chrtflus ad extemam le* gK obferuationem fiinul requint er' puros animi adfi* äiK : Item iuxta locum Apojloli. i. ad Timoth.cap. u de uera forma pritfiandi legem.Füus priecepti efl cha* ritaf,ex corde pKro confeientia bona,er fide non fimu lata.Eandemfirmam requint er JAofes, ait: Diliges domifw»» De«m tKKm,ex toto corde,ex.tota a* nima erc- Et non cuftodiilts : quia in noftrn uirta fc«lt; nanqu.tm foit,neqi adhuc hodie efi, OBIECTIO.
Ergo Deiw prsccepd impofiibüia i RESPONSIO.
Vere prxcepit impo/fibilia carni QttM e«»w glorfdM tur in fuis uiribus ejfe,ex toto corde.ex tota anima etc. diligere Deu Qww gforiabitur in fuis utribus ejje,i'er*
M4r«
j«4 ERASAII SARCERII SCHÃb
uare kgem n. corde puro,confcientitt bontt, crÃdeM j fimubta i QHW gloriabitur fe faÃe ex fuis uiribus » externam legis obfer^jationem, fmul ad/irte puros mi ddÃäuiS ? Philofophi uiderunt iüam infirmitätoii in ndtiira,qudndo pctius jÃeculati funt perÃ^ium Ãpi* entern, qudittreipfa Ãrmdrepotuerunt. Apofioluf Roin.S.fineambagibiiS oÃendit,deumcirca legepf^^ cepiÃeüttpoÃibiliacarni.Etenitn quod lex prteÃitreiigt; potentjCd pdrle qud erat imbecillis per cdrnem, deiu proprio filio,mtÃo fub jÃecie car nis peccdto obnO xie,pr£flitit,dc de peccato condemnduit peccatum po* c4r«em,Mt iufliÃcdtio legis iinpleretur in nobis qui nof fecunduin Cdrnem,fed fecundum JÃiritum uerfamur-
Audientes autem haec
ConÃÃionem ueritdtis de chriflo iHÃo,c:r po* eMtn iuâicid,fequitur crux,qu£ eÃÃdus conÃÃo* nis comes,GT ex quo probatur ueritdtis prxÃntid.
Notrf quid ueritds dpertd ejÃcidt coram oforibiif eiui.lUd quanta dpertius pr£dicatur, tanto minus ab his acceptdtur.Sequenti ergo euentu, declarant lud^i» quam reilé appellarit eos Stephanus homines duros cot nice,GT incircumcifos cordejG?quot; auribtis,hoc eii, boitti nes COCCOS ac pertinaces,qui uiHi de ueritate in confci^ tntijs, tarnen ad earn fufcipiendant non commouenturi
I
IN ACTA APOSTOLORVM.
Wo mdgw redJwrttMr cceciores, ^ertinMiores, çr cr«ddtorej hofles erga ueritdteiit. Audientes datent h^ectdefud pertindcid, perflcutione malis dJflfliâ^ fciMerg4«erà lt;ttonde Clrriflo iuflo,z:r grdtuitd chrifli iuflicid:itent, lt;J«od non ferudrent nec[; cuflodirent lege dcceptdm: hifc enim ex prædidii reflrendd funt dj ditunt. Entbymtâ»i4. ludjei dtidiuerunt fldbiliri grits. tuitdnt iuflicidtn,cr contentni iullicidnt optrnm;
Ergo 4d irdm coinmotiflterant,^' Cirpfrant difle* èari.SenfltS eft buius loci:duditarti de iuRicidgrdtutta, fetjuifttr diflecdtio,comntotio,amp;irdt
Dii(cca.bantgt;jr ccrdibus fuis.
DiÃecdtio h£c efflóliif eft duditui de g^dtuitd iafti tidtDijflecdio bifc compkéiitarftmal oinnes irdf et nrd los ddflHus,(laos coneeperunt iudteiergd gT'^tuitdnt iufticidm cf eins conflftorem Stcphdnu»tgt;
Cordtbui fuis:exdggerdtio diftecdtionii,iju£ non leuis fliit,fed eordium dtÃecdtio.Notd ^dtuitdm iafti^ tidnteyeius proftftores,notgt; leuiter offendere:ueruin ^duiter,itd quoi corda commouednt. Enthyntemd, DiÃecdbdntur cordibusfuii: Ergo Kalde indigna^i Intrttwr. Et ftndebantdentibus in eum
Etbic flridoreftèâus auditas degrdtuitaiuRicid.Stri debdntdentibM:exdggerdüoftridons,qui nö leuis flut,
C fed
«6 EB.ASMI SARCERH SCHOl. fid dentium flridor, â » NotJtwr gratuitäm iuflicitnH uebementiÃimos adfiilut dm itt aduerfitrijs eiuf amp;quot;nbsp;crudeliÃimos geüoi.
Cum autcm eflct plenus fpiritu(an(flo-
ld eil,CU ex/Ãmtufa/ido fèrtiter et coflünter coÃtefi tur ueritdem de gratutit iuflicia ,crc.Efl enim dc conÃans ueritatis conÃÃio donum Ãgt;iritu/Ãtniliiio^ td ittud Mdtthd lo. No» enim uos ejlis illi lo^uentd fed jjgt;irities pdtrw uejïri,qui loguitur in uobi!. '
Spiritufdnéio : caufdpopta eil pro epedujid eÃ,Ãf rituffandu^ pro Ãrti de conftdnti conÃÃione.
Vel cum eÃet pleniii fÃmtufdnilo : id efl,filt;l('-fic cdufd polhd eÃt pro e^du. Plenttt : notdntw'^t utti£]^iritu/fdndi^guinonpdrcè,fed plenè rep'et fu^ donii. DiÃce etidm hic formdm commenddndi Ãigt;igt;* dos,gui non dó his dut tUis rebus comendantur Moln cr ridic ulis,uerum guid pleniÃunt Ãiirituftnütn [ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J Intends oculis in coelumuidit
gloriam dei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Vfus huius uiÃoms put ,ut Stephdnus inpieamp;cÃi j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fldntid conÃrmdretur,dodrinte or eonÃÃioni eius id*
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dmtur dutoritds dodriiidp eius uni cit cöÃÃidnitcer
à â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tdredderetur: utin/iotefceret Stephdrmm fM doilrmi
O'
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 3«f tr con)tj?to)ie pUcere deo p4tn' ZT cbriR-o ; tdndei« «t dperto mirdculo ludh de «critdte expugndrentur et «incercfjtur- Pro nobi« bwus Mi(]onts bic ufat ejji potcsljUtÃ'iitmt« dewii conÃ/foribt« «eritdtw prüfen* tet?jcJJe,cJquot;ej$ dd/ortem dc confl.nitent tonjiÃioiiem coitjortxri : itein,De«m in cruce extrerao odio ini^ gt;nbsp;«jicor«in Heritdti5,filt;orHni c«rdm dgere- Intentiso» cmI« «idit gîortdin da : id eji,mente cognöuit dc certo «xpertMi tà deum pdtrem Ãit eÃe propùi«in,cr fiii cu rdin Agere : itc»«,de« pdtre ert Ãtd gIoriA,mAieflAte^z^ potentidjÃbi dÃifltre er ConÃrtdri fe ; zx nt tmne pd* . tré mente cognoMtt,ttd erÃli^ Cbi'ift«, Sic interpretäri oportet b»nc loc«,q«dndo iudic Amitf uipone non jwjye lt;orpordle,fed mentdlem. Verum mdgis pidcet ddjtrere uiÃonem jùijjè corpordîei» c; rem geÃdm,ficut corpo Tdkî er res geftd (kit tiiÃo fpirituÃanili in^dr colum* .biC è coelo dd bdpttÃnd Cbrifti,defce«dentis : item ,Ã:â cut gloriÃcdtio chriÃiin monte TbdborjMiÃo'corpord
4 liscrresgeftdjwit.VttdeinteatisocHlis widere glorid dei er iefum ftdre dd dexter dm dei : eft dpertd uiÃone er corpordli widere eerlos dpertos,Ãewt feipfum dliquA
I «xpdrteirtterprctdtwrStepbdmw.cIdritdtem deipdtri« er lefum ftdre dd dexteiâdm dei.
Gloridin dei,cldritdtemgt;mdie^dtem,potei]tiä, zTc.
C i Et
»8? ERASMI SARCERI 1 SCHOL. (
Et kfiim /lantern ad dexter dm dd: ftdentem ad Je* i' ter am dei,a;(Jualipotentia çj' gloria,Ãcut habet artiin luffidci,cr ahj fcripturic loet, gut teÃantur Chrifiun federe ad dexteram dei patrii. inÃgmor eà loeut di EpheÃos f.EtfedereÃcit ad dexteramfuamin ccelt/H tgt;tn,fupra omnem principatum,crc.
Stantem : id eÃ,paratum,ut regat,tueatitr,amp; dat fuos. No« inepte htcfit mentio participif, lt;juod iji Ãans,ut fcias ChriÃum no otiofam perfonam agereai dexterä dei patrie, contra Epicur£Oi,lt;]uifingunt Cbri Ãum nunc fedentem ad dexteram dei patris,amplitifni curare nos. Dexter a dei fignificatur argualii cum dea , patre gforia ei' potentia,tutela er definfio.
E c ai f ⢠Charitatts exemplum in Stephana eÃ, f ^ui uifione non folus utitur,fed ei' Jpà rgit earn in altos ut per illam ad credendum ueritati inuitentur.triam hic omniummirçtculorum ufuis ejuidam eÃ.vifio auteSte* phani m.raculofè contigit.
Ecce A ttentionts particula,quafi de re magnd er neeeÃaria didurus.
Æ Video cÅlos apertos.
His uidetur oÃendere Stephanus, quid uoeärit glca riam dei: nimirum coelos apertos, nequis hiccaluiit* ntetur, quomodo corporalibus ocults Stephanus pa* . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuerd
IN ACTA APOSTOLORVM.
tuerit uidere deum^cum eumnemo unqu'^muiderit, iux taiOud. Dear» nemo tcdit «nqu.'im. Qudmuis etiam ulixs Ã,cile lüd calmnniä conÃlt;tdri potcft: Ãquidcm «3 fcribitttr5lt;j«od Stepb^ni« dcum uiderit/ed glorictm det id eft,mdtefidtein,claritdtem,poteittiam^crc.de bis du/ tem rebimnon extdtfcriptur£ l ,cus,q«i Ãc fönet. Cldri tdtemdeinemouiditunqudm. ErHiiöhominis.
in corpordliKi/ione rcäc dc Udidè commode utitur Stepbiirtiw bomin» «ocdfewlo ; quid enim CknÃu^ Ãmut dciK CT bomo eà ; q«drc uideri d Stepbdno potuit : er pc quiit cbri/liw dem e:}â bomo bm«! eft : qudre in fdcrdmento can£ prtefens ddeffe potejî ifgt;fe : jicut fo* ndnt uerbd exna. Hoc ejl corpus me«m.Et bic eà fdn* guis meus.
Exclamantes autem uoce magna.
⢠ConÃÃionem ucritdtis,potenti«e cbri/li grdtuito tu ÃiÃcdntif,cr grdtuitje per Cbriftum iu/licix fequitur crux. Rdbies 1«Jicorum dduerfus Stepbdnum ueritdtis co(»jt(]brem,decldrdt in genere, ueritdtem er mdximc illdm qu« e)t de potentid cbri/li ex grdtuitd per «Hum iu]lictd,dcerbiÃtmos ddfedus prouocdre in iuÃieidrijj â operu,imo extremdfupplicid in pios ueritdtis profefjex re.-. Excldtndntes ; exdggerint pene pngul^ uoccs rd kei mdgmtudinem in luddis. Entbymemd.
C à Veritd«
t^o ERASMI SARCERll SCHOt.
VtritM de pötentM Chiifü CT ff'ätuitd fer eum ilfâ â flicilt;i,exclc(marefrcit uoce wagnd lud^coSjobturare iit res : Ergo ueritAS de fote/itid ChriÃi, et tuita fereum !uÃicid,odiofiÃima eà fro mundo üquot; Ãtcidrifs oferum,doârind inp-atiÃima tcrcm/iHeM crudeliÃimieferÃecutioniicaufd. Voce magna: en* dgge^-ant er ha:c raiiem in ludieii,
Obtiirarunt aurcs fuas»
Et hac rabiei in luddis exaggeratorid funt uerbd. , Et impetum fecerunt unanv mifcr in cum,
A uerbu tranfeunt ad uerbeN,lt;iuiÃtnt grdtuitd i:i* ! ÃictrcommendaticneofÃnÃ. ImfetumÃeeruntcf bifc /feäant di exdggcrdtionem rdbiei ir( tuddif-Exag gerat eandem rdbiem er f articula, urianimiter.
Vnanimitert omniicfmmiuÃiciari/dâciuentouca ⢠tur contra gratuitam iufliciam er ciui frofiÃores.
Etcijdenteseum extra ctui-tatem lapidabanr.
PoÃremiu ferfecutionii eÃrätn eà ctcdef. Voert frxcedentcs exaggeratoriie rdbiei in Judteis,déclarante guà m fitftrè impoÃibtle^diÃicile dicere uottti, homines iufciciarios of erum conuerti foffe ad gratuitä iuÃieU'
Enthymematd iuÃieidrij oferum exclamant nocJl magna
ÃN ACTA APOSTOLORVM. J91
4(1 gratuitam iufiiciam ; Ergo iu/liciarij ope⠻⠫Wjà ^cttltercoTiuerWHtor. Item, lufticidrif operHiw obturant aurcs fuM ad gratuitam iujiidatn : Ergo iiiHiciarij operwi» difficulter conucrtuntur. . Not4 ^«oej; bic proceffum qKcnd.îm, qwo iMjiicid« rij operum procedunt contra gratuitit iuiUcia; pro)rj?o rts.Prinuim exclamant uoce magna contra eos: pofiea obturantaures ; tertio impetum jiciunt in eos : poftre* mo occidunt. Proce]^bic cor4m ciuili indice, eyquot; inciutlicaufa,eÃitiniufliÃimus : at in négocie pietatis putatur lt;th omnibus iufliciarijs operum ^quiÃimus.
Scripturalongè alium proeeÃum docet contra h£* reticos, lt;juoj Merbo «iijci uult,non exclamatioiiibus^ no obtMrdtione aurium,non impctu,c^ non lapidatione.
LdpiJdbunt ; pro more iudtcorum. C^dere uirgis gentiumerat.Lapidabant ; fcilicet[ub caÃgt;e,(luod p«* tarent nuncÃimulruituramzj' gratuitamiuüiciam-PA enimiu5liciariüramÃgt;eseft:extin{lis perfonis profit tentibus ueritatem, fua Ãgt;onte ruet cy ueritas, ^«4 projitentHr per[onlt;e.
Et telles depofuerunt ucftu menrafua»
Sc^itur bgt;potgt;pojî$ Upidutjoms Stepb^nj.
C 4 Et
ERASMI SARCERÃI SCHOL
Et te^ei dijbofuerunt ueftimeutd fud:fcilicet,ut ef* fint ad Idpidd/tiiui» O' dd ponendït mdnm fudf fup^ cdputldpiddndiiuxtd legem, paratiores o dptioref-Mos Idpiddtionii hic Ãiit.Ldpiddndi ducebäntur^extTd muro5,Leuiticiz ^.^duc bldfpkemum extra cdfird.Et omnes ciui audierant hlafphemiam ponebantntdnuffr fuper caput lapiddn^i.Leuitici 24- Et ponJt oittiKfi qui audierunt, mdntafuaï fuper caput eiut. Poftcaomnupopuliainlapidandum proijcïebdt lapt* des:iuxta illud.Et lapidet eum omnis populut.
Ad pedcs adok{centis,qui uocabatuf Saulus.
Fit mentto Saulis,ut L«c4$ prj;paret leüorem dd fdentum SduUs lequentem:deinde ut prtemiÃa Saulis ft uitia contra gratiâtam iufticiam,poÃea magis incldrt feat mifericordia Dei,quam pr£flitit deui,inconueyÃ^ ne tdnti perfecutoris gratiut£ iuflicite.
Et lapidabant Stephanum I'nuo cantem Si dicere.
Hite ddditLucai,utob oculos pondt conftantidHf Stephani ufq; in mortS.lnuoeare o' dicere Domitti»^^ fidei funt ejjvâud o' conflanti£ in Stephana.
⢠Domine lefu fufeipeipirk tummeum,
idtÃ*
IN ACT A APOSTOLOR VM J9J l3e/l me di^nnin,ut tecum fruitriCtenu uitä, Enthy mema. Stephanum or^it, ut JomiiiiM Jefilt fu]cipijt jpiritum fuum : Ergo uita teterna donum Dei Chrijli e]l loannn^ n ⢠dediÃi ei pote/latem on» nii cdrnw, ut ejuotcjuot dedifii ei, det eif uitant teternS. itdKom.o.Vitateternd donumDeiefl. Domine FornJilt; commendandi ChriRo noflram animain in ex* tremd necejptdtc. Spiritum meum : jjnritin cj' dni* md in fcripturdcon^duntur.Sufcipe. Stcpb^nuï non «ttltjîfciddriw'titm iCterndjnex merito: fufcipe entm grutùm commendiit.
Pofitis autem gcnibus.
In/igne exemplum ebdritdtb in Stephdno, qui pro fuisperfecMtoribiMordt. Eft cr inflgne exemplum plt;t tienM in Stepbuno. Ordre pro fuii perftcutori' IM e/l deuerdftrmd ddigendi proximumjmxtd iHud Mlt;lt;t tbfi.f. Diligite inimicos ueÃros.quod quù ndtur« ejl impojfibile, ergo diltgere inimicos donum Dei eft.
Item orrfre pro inimicisfuis^eft de utrd forma firen di crucem,qudm cum gdudio,ftne murmuratione , CT odio perftcutorum ^rre debemi«-
Pojitw mlt;tem geiiibiM gefttis dnimi humilientisfeco rdiK Deo propter fuitmindignitatem.
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C f Clomdutl
ERASJWI SARCERII SCHOL»t Clamauit uocc magna. ExdggerdtwtJâ^â'* taÃ3 WJ Ste^'h^io c sttidij pro falutc fuortî inrtnicorft
Domine,ne Itaîuas üiii hoc piâccatum.
Qrdtio pro iniinicis,quiC Chriftiânlt;e chdritdtii opm
nflciunr,quid faciunt.
Aetiologid db ignordntid^cur domi/ius non debià t fldtuereludtenhoc peccdtum. Ordre licet pro ignordll tibics: intérim non feguitur ignordtitidm cor am excufdre peccdtü.Diuerfum ndq^ docet Chrifliu iz.Qm dutem non co^nouit uoluntatem domini fnhamp;, ficit dignd pldgii, udpuldbit pducis. Exeufatio p((c^ ti in JudiCts db ignordntid,mitigdtio tdntu eü peccdà : nonenimÃcilefitueriÃmik,Judieos pofltdntdm tait inÃgnem Stephdni concionan,ignorantes fùijjc/ed ckii ritdtis eilnutigdrecroperirepeccdtd proximi-0bdc)rmiiiii.Subf})e certxrefurreüionis Sit^uif dem c]ui obdormiuntfob ed Ãgt;e obdormiunt, quod cre* dunt fe rurfum refurreüuros ifomno-
C A P V T Vin.
E R V M circd initium huiui cdpitis cliâu
Hypocrifis impietdfprorumpunttdndemin ipertum fùrorem. Et reuera fie fe res habet cum impi/s hypacritii,qui cum femel audent perfe^ui ueritdtem, tutti
IN ACTA APOSTOLORVM. Ã9à ^unc prorfiii nullum hubent fui jùrorii ex per/icutio* moilum.ltdboc inloco MdemU'S^quomodo iudtci ex caie Steph ini ÃHi fuut crudcliores,er Ãcut Solomon ait. Fro, t .J-'efHuantes ad ofjrndetidum fanguine iuilo^ rum. Monemur ergo circainitium huim cdpitis,tuftici â¢trios operum,ciuanto magis ejfunderunt iuflorum fan guiitem tanto magisiuflorumfanguitiem Ãtiuntexfi:: ant crudeliores Clt;f ter«)« hoc i »ftuin Dei indicium efl ad unties aut alteriits iufli fanguinem effufum,perfecH* tores Mcrit4tilt; et proflfforum ciu-s,)iti (JiwJdmniexple lilt 4 Deo p!ifiir{,Mt indies à die in dicmÃant crudelio* res. SedborroreplettMine/lperfeqMipios: dteo«» folatorium eft, dd pcrfccutionem ,ueritdtem mdgis ac nagK inclareft creverÃrtiora indwere robord. Su^ui* dem bic cerRiinuSjddwidgndin eccleÃa: perfecutionim, mdgndrn fîmul fecutam ejjê confijjionon uerbi, cr ^stngeltj ploridt» nidgis dtlt;J; mdgis propdgdtdw ejjè. RcfliJjine dixit ille. ciift deeftufoiuftorum fdnguine credidtt pronafci Chrijlianos . Vndeuerè fentiuiit: qui ftdtuunt effujuin iuftorum fanguinem t ccrti)?im.im occdponemejjeddftlieiorem Eudngcli| progreÃam.ld qwodfdtiï probdt bond bnius Cdpitis pdrs, qux oftendit ddmdgtidin perfecutionem ecclejif magnopere EMdngelij gloridm proceJTijj'c Apöjlo lot
3^6 ERASMI SARCERII SCHOL.
los conRMtius [gt;rtedicäjje,cr eccleÃam creuiÃi.'Doce retur iinpius mundus ex hoe capite,iufi omnino cacus ejjit,quod pe/jtme conjulMtjqui ddferunt Eüän^eliunt Cr «iw profejfores perfecutionibus extinguendos eÃe: imó perfecutioiübus magis promouetur Eudngehj nlt;!(,eteiusprofeÃfores Ãrmiores aguntradices hdbenl^ ntebus. Volo er leéîorem bù adinonitum ut dili^eit» terperpenddt,quÃm Ãntimpiorum etidm fdnguittoten* tlt;e occaÃones toUendi ueritdtem,Ãuflrdneie : de qud ÃuÃrdtione egregièmonuùDduidPfdt.i. Qaii'' re Ãemuerunt gerttes,et populi terræ meditati funt ind^ nid. E cofitTd Iduddndi hic ueniunt Gdmdlielet uiri quiexÃnguldri prudentid er rerum experieiitid, Udtigelij negot um relinquunt euentui, quiÃ)let probd re dSid. nbsp;nbsp;Perfecutio in rebus ciuilibus er dpud bomi
nés ciuiles,,occdÃo eÃ,qud toüuntur, qu£Ãtbldtd cupi mus : dû in negotio pietdtis-, ipÃi perfeeutione ntdgis ftdbilitur ueritds.Stdtigitur certdÃntentid.Eudngdiu qudnto mdgis opprmitur,tdnto Ãlicius exereÃit â Stet er htec Ãententid certd.EecleÃd qudnto mdgis pdtitur ferÃecutionet» : tdnto mdgis exereÃit.
Saulus autem erat confentiens ned eins.
A«tf)n conne^endi pdrtietdu.
Sitä
IN ACTA APOSTOLORVM. 397
Saluifit neino,ut ponat Ãbi Lucas, â ^XÿccoânWif ad/ilt;juentan deconuerliotie Sjuli euentuin
ConÃentiens neci eiiK : confenfus Sauli ad necem Stephaiu,Ãgi(anter hic à Luca potutur: commet-detur ac magis inclarcÃcatpoÃcamiÃericordia'Dti,(jiii tantum perficutorem conuertit. Participium conftn» tiens declarat,quod ntagnusinindcus ueritatis extiterit Saulus,cf lt;iuod in iUitts oppre{Ãone,Ãnguldrem able* dationem habuerit. Speélat igitur participium conÃen* tiens ad exaggerationem perÃecutoris Sdwli.
Faóla cil au tem.
A«temp4rtic«lilt; conneiîendi efl.
In illo tempore.
CobifrentMpezidetex circunÃantia temporis.
eft : qda in impijs jùror pdrit jitrorem, perÃecutio perÃecutionem. Perfecutio magna.
Aldgnd perÃecutio eÃtiÃM eÃt perÃecutionis parua (um Stepbrfno unopiouiro Sic enim accidereÃolet.im/ pif i]«lt;(ndo awdent HUMin Mtrura confitentem Kentaton tollere,(ion timentpoÃea tollere multos:item,(juando au dent parumperÃequi pios : poÃea non grauantur eoj perÃequi »KMitKnj. Eft er perÃecutio magna, comet confÃJ?AâMeritatw Entbgt;mema. Magna adejl per« fecutio ; Ergo magna adeà uerbi conÃÃ'io.
PerÃecutio
}lt;gt;8 ERA SMI SARCERIl SCHOb
Perficutio tcjjcrd eà cr tiotd,qua cognofciturpr/^ pnfid ucritatâó pjorwin j^roÃlforum eiufdem uerit^ tis. exdg^cTdtio perfecut!onis,cnit{ieÃufu^gt; ut ^oÃed inn-jtefciü ni4ÿs potentia EuM^elij, quif tx* cnuit dd perÃcutiotitm mdÿiam.
Adder fus ccclefiam.
Q«; â .{« eccleÃd funt pMâdnturperÃcuüotttm : qui de ecclrÃd non funt,dlietii funt d perfecutione. EtChri* à di dixit. Si ejÃtis de mundo,inundm quo J fuum eÃ(tgt; di'i^erct nbsp;nbsp;nbsp;Eà dutem eccleÃd^qu:e hübet purum«o*
bunt Cf ucrumÃicrdmentoritm uÃtm.
Hierofolym 1 s. CircunÃdntid loci exd^t* rdt Eucm iniuridm eorum,qui perfeettti Ãint eccleÃd-Enthymetnd. ElieroÃolymis religionis Ãedes eà : Er^9 HieroÃolymiiperÃqni eccleÃdm,Ãfmmd eà in urid. Et omnes difperfi funt per regiones Iiidca: Sc Samar iæ.
Et bxc pertinent dd exd^gerdtionem perÃeutioni-Enthymentd. Omnes dijÃerà fünf.
Ergo mdgnd Ãiit pafecutij. Exemplo horum qui Ãtntjlicet in cruce jîigcrc-Et reiierd licet, Ãd^ dente ctidm ChriÃo.Si uos perÃeuti Ãterintin und ciui tdte,Ãt?(te in dlidin : fed fub ed conditicne,ne ex tud Jà ga contumclid ddÃcidlur uerbum Dei,ne proximiK ÃrmaÃdnidlixietur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Apofieü
ACTA APOSTOLORVM
Apoftoli non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfj doiiom non pofiie*
tMnt fine contuinelia uerbi Dei fiigere^cr fcandalo in^-firmorum. Per regiones Jud£lt;e crSlt;tmarite ; id ejl undit^u-K^ certi loci pro incertis pofti.
' Curauerunr autem Stephanum.
Exonplwn» charitatis feuhoj^itdlitätis in cur atari hut Stephani,^uem mandanthoneft£ fepulturlt;e.
EntlTymema. Viri religiofi curarnnt Stephanum : Ergo licet ccram cxempio curare honeflè wortw^s
CHrdwernnt autem Stephanum : ideftj honefefepe iierunt.QHomodo uero CKrtinJi fint mortui,docct,Apo Soll«, i.ttd The)?.4.CHrdreinortnos non ejl exequijs aut uiÿlijsfattsji^lorijs ceUbrlt;tre. Viri religtoi U
In Gr£coeft,luA(!eJici(r,religiofifiu£pii utri, qui cum religiofi pjj j^ertnt, mhiljècérunt in curando Stepbdno irreligiofum dKttmpiMm ⢠Irreligiofe dwten» fnnt excijKw itnpi« çj- uigiliiie,ut Hocdnt,dMdror«in bo minum impoJÃKrÃ,
E t fecerunt planólum magnum fupcr eum.
Licet CT borum uiror Mtn rcIigioforKtn exemple mo defté pldngcre mortMos.PUngHnt dutem modejie mor tuoSj^ui itd dolent propter eos,q«od tdmen bdtednt JJgt;e rertdm eos-,r«rfMmrefMrreflMro$ ; qudre et ApoÃoh« dielt. I, dd The)?. 4, Cceterwm wlo «os ignorare Jr4»
4oo ERASMI SARCERll SCHOt« trcsjde hi5,qui obdormierunt,ne dolejtii, quemdditto^ dun cr cicteri no habentes Ãgt;e:Nam fi credinus,lt;]iioi Jefus mortuus eSi er refurrexit ; Ãc er deus eos, qui ob dormierunt per lefum,adducet cum dJo.
Eà er bic planâus charitutis er hoÃitalitätis o^ fusinplungenttbus.
Saulus autem deuaftabat ecclefiatn per fingulas domos
Hlt;fcpr4egt;nittztL«c4s«t prteparatoria ad fernen* tem euentum de Saulo.Decuit dutem Luc am preinill^ re perfecutionis exaggerationem in Saulo,qui uoluit (O menddre mifericordid n dei in conuertendo Sdulo int* pio. Deud^dbat : exdggerdtio üudij in Sdulo,in pt^ fequendd cccleÃd. nbsp;nbsp;PerÃngulds domos:er hts
gerdtur üudium Sauli in perÃequendis pijs.
Enthymem^d. Saulus deuaÃduit eccleÃdm: Ergo Sdulus jîùt mdgnus perÃeutor eccleÃe-Item. nbsp;nbsp;Saulus perÃngulas domos dcuaÃauitee
(leÃdtn : Ergo in Sdulo uehemeiis fiiit perfequendi ec* cleÃdm Ãudium.
IntranSjStf trabens uiros,a.c muquot; liercs,tradebat in cuftodiam
Et hecÃie^lant dd exdggerdtionem perfecutionis i/f Sdulo : item,dd exaggerdtionem Ãudij in perfequenJd KcleÃd, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Viro(
In acTa APOSTOLORVM. 4*«
Viros de inulims : ntdrtyrium non eil ligdtunt di tjrcuntÃdntidm fèxiM : b.itct eniin Dei« ex utro ]j fexU In4rty,-es j^ui tefldnturfud perfecutione de ueritdte. Cdufinn perfecutionii diligenter nota, qwf eà grdtuit.'g iujltci£ conÃff'io,ftcuti fupraoÃendi.tn cuilodiamihy pocriÃs nutiquà m caret thnore : Ãc tintent hic hypocri tjc ne ddfrgidnt intpiÃideo zt includunt ens in euHod» igitur qui difperfi cranqpera' grabanteuangdizantcs uerbuilidch
OccHprftîone b^c anneiliintu:' prititedenti^uij ne ^«iî putet ^gi'entes propter po'pcHtioiienJ tpoÃed o* tiMnt egilÃe. dut,db Euangelio deÃeiÃe» Q«od illi qui di^rà erdnt,perdgrdndó eudngelizduerint «erb« De« ,td fignificat -, perfecutionent potittlt; e/Ãe occdfioné lt;id propagdtionein EuangelÃciudin occdfioncin rMiiii« ïii« Et iHe dixitjÃtnguinc piormnexcrefceite ChriÃid/ Hos. Etdp dd bldudiuntur fibi boc loco Andbapti« P^j^dibirtc Jîtdnipntfritidniprobdtdin ttoldnt,qModftt feepto Eudngelio conuenidt reÃiiqwere coniugeni izj U bcrôSjCr diuagari ctioÃc inÃdr mendici Mondcbi per orbem-.Ndr» qwi diÃierfi erdr.t, perdgrdbdit endngcli= trttes «erb«« Del. Andbdptipæ uero iioit Ãtjdti ,ueq;
perdgrdtltorcenijeMdnÿlixdiités non «erb««
D«
4ot ERASMI SARCERII SCHOL» deijfed fua fomtuit CT tumnltuoÃm doifmam,
Enthyincmata. Dij^afi,fgt;era^rM zx eMttSâ* lisant ucrbuin dei: Ergo non diÃ^erfi non debe^nt perägrärecr cuMgciizare uerbum d«. Item.
perägrando cuangelizärunt utrbum dlt;i :
Ergo funt di]perfi perägrando non debent pt dicdre fud fomnid.
EudngelizMtes uerbuin dà : in pdrticipio Eudngt Uzdnteï expri!nitur,qudlc uerbutn pr£dicdrint Ã: nbnirum iierbum Eudngelij,quo difcernunt fudtitd* éirind'n i doólrind legh',cr fnntn officium db ojjicio It gdli. Enthytnemdtd. Eudngclizdruntuerbuittdó:
Ergo Eudngelintn non legem pr£dicdrunt.
Item, EMngc'izdruntuerbumdei: Ergp^^ foldti pint confcientids, non terruerunt dut de/perdrlt;à i ceruiit. lnpnuatitdq;LâMai,qitod uerbutn deck'd ! fgt;r£dtcdtores noui te/id;nenti,fcilicetuerbuEudngeli): cr quomodo uerbum dei pr£dicdre debeant: feili^^f^ Udngeliz.indo,ut confolentiir confcientiAS, Qtd lege det pr£dicdnt,quoq; diinuneidiit uerbum dei : dt noneud/t gelizdnt. Porrö quid Eudngclij du£ funt pdrtes'.pee nitentid remiÃio pecedtorHin,Luc£ 14 ⢠Pr£diedtlt; fub nomine meo poenitentidin remiÃionetn peccdto» rum : qudrepldcet Eudngelizdndi uoce duM illdt p^r*
IN ACTA APOSTOLOAvM. 4ogt; Us ewdngflij con!prebcndere,Mt fchis, dif^erfos prlt;J^ cajjipxmtentiam cr reiniÃionempecccatoru.Et bdn^ complexiofté Jîib «oce Eudfigelw idee» Jîeriaolo boe in loco,n£ iemoccAfionemnoMi tUb dntojioinis,(jMi pr^dicdtionem c ecclefta toIlKnt,cr religAnt dd fenato-ttds nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ZX docent« folum Eudagelian,
Hfidmp^rUâw deremij^ioiiepeccdtorum prædicdnddtn elfe,[ine lege.
Verb«!» dei : chùk dfiw (tutor c/l, e:sâ ewitw mcthui inteUffluKz detw rewcldt.
Philippus autem defcendens fn ciuiutem Samariæ,
QHod de dijperps pril« in genere dixit Luc At : «itc ^eciitliter de Philippe dicit.
PrA;dicAtionii Philippi h£c fmina ejl.Philippui pr« dicdiiit EuA/igeltmn in SdmarM,boc eji pcemtentidm et remiÃionem petcdtorum füt-' nomine lefu,id qitod e/i es «dngiâliumprifdicdre.PrdâdicdiKin Eudngclium confir tnäuit fignw.Pr^edicdto zx fi^nii cofirmato Euangclio, ; crediderwit Sttwuritlt;r,eT in nomine}e[u bdptizdti jite=» hint. TotdpriCdicdtioPbilippircjrreiiddcjlddnii/iir fleriu uerhi,ciuod ej^rdx e/lper^^iritM)iifdnflM,qMi dat in.-ronenta zx benedicit ininijhrio tierbi exteriio: iux=gt; td lilud.Pdwli« lt;JUigt; (ü f Apollos quis ? nifi minijlri per
D 3. ij^uos
40 ERASMl SAKCERII SCHOL quos crediJislis,cr nt cuiq; dominuf dedit. Ego [gt;hnt^ UI,Apollos rigMit,fcd deus dedit incrementum.Spe^itl etidin hue firè totum caput,ud Rom. lo.cuius penèfuM ma esl, nos per mini^erium tierii pertingere adÃdent» faluari. lniuid:è : igitur damnant Anabaptid^ externumuerbiminiftmum,cuius nullum in ecclefii ufum e/]i dicunt.
Verum hic jit circa pradicatione Philippi.Eides (X audita efl ; auditus uero per uerbum dei.
Pfl (S' prtedicatio PhilippiinSamaria,execuM uerborum Chrifli,Aólo.t.Etcritis mibi tefles in lerufl lem,cr in omniiudaeae:^ Samaria, crc. Philippnf eorum prxdicatorum imago efl,gui prudenter crjide* j, liter aimunciantEuangelium, ejflcacefl]; funt externo uerbi minisierio,per internam fliiritujjà nâi operatie* nem. PhiltppushicanEuangeliflajùerit,ueldiaco* , nus,incertumefl.^ec adfèrtboe incertn ^uicquà mpe^ riculi. Defeendens : non temerè,fed ut fattsfieretuer* bii Cbr fli,Aillo.i.Pt eritis mihi tejles.
In cimtatem Samaria: : in regjonem SamariApofl^ pei- Synecdoche ciuitate ut parte regionis, pro totare* gione. Vel flmphcitcr ù^teliigit ciuitatem Samariam in regioiie Samaria fltam.
Prædicabatillis Chn'xlum,
Ideflt
IN ACTA APOSTOLORVM 4°$
Id f^,Euangcltuin,pofîtâ caufa pro ej^^lu,hoc fff»
Chi ijîo autore EMMgcbj pro ipfo TS.uangelio.
Efl autmpndicare EtMngelium,fub nomine Chriâ flt prxdicare pacnitentiMn c!~ rcmiflionem pecc^torwia Euc£ ultimo. Chriftuin prlt;ediclt;re, elt;h per EMdnge« hum dttitunciare, Cbriflum efleufiicum çxgrdtuitunt fdluMorem.EradicM çy chriflum,:lui in chriflo grd^ tuititnt iuflicidtn dnnuncidt. Pr^dicdndi uerbo wdi* edtur uocdk ZJquot; lt;(Hdib«le uerbum.
Animaduertebant autem turbæhæc.
Sequitur quid PbiltppiM fud pricdicutione eflrcerft 4pud Sumuritui.Propriiao hoc ej}tcit,q«odei::; præ-dicutionem (inimuduerterint undnimiter,in jignum pH pUcnijjc doftrinum. Animuducrtere efpäi« eà pr«e= dicutiofiw Pbiiippi, commcfiduns uerbi prædicdîi per Pbilippum poteijtium. Entbjmemu. Ad prædifd tionem Pbilippijturb« unimuduerterunt unufjimiter ;
Ergo mdgnd eft uerbi prædicuti potentiu,cr ejpcax ejl pr öcdic dtio uudibiln pT «oculis uerbi.
Verbum unimuduertebant ojlendit quoq; qu.im d= tnicd zr gYdtd cftconfcientqs Euangelij doftrina, lt;t4 quum turbif uuanimiter (iram-iduertutit.
Turbcnotatur qualités auditorum Euangelij.
D Ã Priore
4olt;? ERASMI SARCERH SCHOP Priore dd Coriiithio! i.t^on multi nobiles, non multià piente!,Qrc. Hdtc : Ãgndnter dccedit hoc pronomeih ne putemiu turbdm inhdÃjje in perÃond Philippi,fed m ucrbo,lt;juod pTicdicdbat.
Q^iaeà Phüippo dicebantur.
Vocdli ej duiiibili uerbo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Vnanimiter. Notdt fludium, diligentiM er Ãruorem in turbd,pro dudiendo Eudngelio, t^nod tà ÿratd doilrind pro confeientijs»
Audientes 5C indentes figna quac fà debat»
Aetiologicd h£cfunt uabdiGr reddunt ^uoddninio do cdufdin dnimdducrÃonii undnimis : dudientes Gt xi dentes Ãgnd,lt;liije Ãi^iebdt -.idefl, Ãgnii confirmdbdn* j tur turb£ cX inuitabdntur,ut nnd/iimiter dÃmdduerte rent, vfus tjiäddtnÃgnorum feu miraculorum hie ' expreÃui eÃ,tjui in hoc conÃÃit,nt per ÃgiidÃu niiritâ culd confirmentur duditores de doéîrind, dd ww* nimiter dnimdduertendum dodirin£ eic^ credendion ix uitentur. Fdciebdt: per uirtutem ç}- nomen Ãri* Ãi,ut edufdS Ãgnorum,Ãcut patetexfuperioribuf, (dp.},
Namimmundi fptritus..
Aetiolo^ix,
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 407
Actiologi4,quod PbÃJppHS pgnit Jrcerit, db exegt;i^ Vlt«eor«m,q«iper fignarejiituti Ãierunt.
Sequentibusfignis feu mirMuhs cowjnendrfter po* tentia uerbi feu nominii Chrifli potentie eijcere damo» »»««Ie bdbtntes reftituac fuiitdti.IAdttkiti. 8.Et eifecituerbo /igt;iritus,cr mdlè bitbentes fdnduit.
Iwrnwidos uocdt jpiritus. Primurn ([uid ndturd funt ijpfdimmundicies: deinde ejuid dlios iinmundos Ãciunt.
Not^quid immundif^iritut multos obfident : ergo «o.'i Uttis tâ!or/fl« potentid cfl ex diuind permiÃione.
OhfeÃio per iminundos Jpiritus^fcend cjjè potejlim* pictdtw in hominibus.
à mul tis, Exdggerdtur potentid uerbi, per qüo^ multos potuit Philippus liberdredf^iritibus im» wundvs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Exibant.
Exitus nidlorumÃgt;irituum effcéliis eà petentis uerquot; li,per hoIhiI Pbiltppj« immundos /^iritus eijce» re. Entbyraenfd.
CoraiM «erfco mdli f^iritus non pojfunt fubfiÃere ;
Ergo «erbi mdgndefl potentid : ergo coram uerbo nihil qudntumuisfirmum fubfiÃere potefi.
Clamantes magna noce.
Et hic eldmor mdlorum Ãiintuum cx^ggerdtpo* tentidm uerbi, qudm quid fentiunt mdli J^iritus,
D 4 igrtwr
408 ERASMl SARCERII SCHOL.
igit:ir climant uoce indgtid. vtrumlt;J; confcldtoriuul exire malos ]jiiritiis,(2r cldmare uoce mdgnd potentiam uerbi. VcrumÃt hic diélum Genefeos- ïgt; cdp.promijjïlt;m.lpfum contcret caput tuum c^c. jM jki autem paraly tici ÃC claudi cura ti fun:.
Pricmifit Lttcds mdiord Ãgnd : /èijuuntur inÃriori radius eiiim Ãgnu eÃ,eijce e immundos J^iritu^ furt fignd rejütutionis inÃrmcrum.
Multi : exaggeratuc potentid uerbi,multos fdnitt Udlentis. Pdralytici CT claudi : duo mcrl orunt nera poÃtafait,pro omnibus dliÃÃgt;ecialibus morbid' item duplices inÃrmi pro omnibus inÃrmis. Parahtitt ft f U«dt id eflyin gencre omnes injirmi ex quibuflinKp tnorbis. Curdti flint curatio eflcäus efl potcntK uerbi.
Facflum autem eft gaudium magnum I'nillaciuitate.â
Jn regione Samaria,aut in ipfa ciuitate flc diâd. Gaudium curdtionisrescognatdefl,i^flc omniumtni raculoru K cr operum uerbi,ad cuiiispotenterÃU^et teneÃcia , non poflunt non gaudcre homines, tant OH ^uifcntiunt beneflcid,cluà m qui uident cr dudiunt
M dgnum exdggeratio gaudij, c^uod (juia mdgniixt flit
IN ACTA APOSTOLORVM. 409 fwt in gttuJentil uf : igitur magnopere adfiili Ãicrunt ^i-i^ctentia eim potcntibw opcrjf ««.
X^ir autcmquidam nomine Simon.
No«i« fKcntiM de Simone lAagogt;cuiuf fummd f ft, lt;iî EH4«geIi/ pr£dicdticnem etium hypocrite fintul lt;j4 CMn-ere : item Euangeliu fuos hdbcre bypocrit^w,fuut çr Iud(tmgt;cr dliûs hfitttit. Bond pdrs hwiM^ eneiitm credomnidiquicJÃeUdntdd commenddtioncm Simo» hU A JAdgid nbsp;nbsp;fini fiâdtoribuijdocet hommes in ma*
git4 aflimdtione pofitos f lerMfiq; fieri mdximos nbsp;nbsp;po«
criti« fub Eud/igelio. Totiis euentus refirendits efi ad hypocrifim-:quie etidm fub Eudiigelio ingruere po* teil. Vir dutem quidam nomme Simon : adijcit no* men uiri propter hiftoriie certitudiiicm.
In ciu 1 late. Regioiif uel urbe ipfd Sdmdria.
Magicam cxcrcucrar.
QHfri bic fokt deMdgid de qud pducis ego fie re ffiondeo. Howines mdgicd drteexinftinél t Sdtdna cr (ooperdtione aliquid poffe,no dubito.Eft enim,tefte A* po)lo[o,didfcoIiM eflùdx in incredulis : id eft,nihil non pote/l in incrédule, etidm qwod fignd e:^ prod/gia in filb orcrrtur.qwbiw confirmet impioi infua impirtdte
D $ Et
4« ERASMI SARCERIà SCHOL.
ingietlite. Et ({udm fit poteits diäholiif in increjulti pfr Mdgi.tïJijiwonetboc exem{gt;lu/ii de Simone : itemexeiu plum exufcitdti Sxmitclis k mägica multere.i.Re^^um-28. Monent ej fcripturx loci,qiii mx^ixm prohii'etttgt; ^uoru nullus effet ufiis,nià diaboluf poÃetin increeulii per Midgidm efîcerc,qu£ ucllet. Deinde non dubitojio mines Ãde pneditos, poffi reÃflere Mdgid;^ ut Ulis md* gicd operd non nocediit.tnÃdeles dutem non pojfe,fed mdgicis operibus Ledi,permi/Ãone diuind non in/iigdti one: Tertio non dubio Mdgi£Ãnem,e/à ut per illti)» confirmenture^rretinedntur mpij in Ãa impietdtefi* cut cernere licet in Ãgnis cy prodigi/s Mlt;jgw cordtit Phdrdone exhibitis (Juibtts confirmdtus qt retentiü eà tmpius Pbdrdo infud impietdte.blec eà dlius mdgiicÃâ nis exceUentior^ nec omnium operum^quit per mdgiätu fiunt. Et ^!fl nunc finis efi l,\dgi£ operum eins,is eii am finis efi omniumÃgnsrum e:j prodigioruitktiui^ à ciuntpfeudoprophet£,Gr de quibus loquitur Cbrrfluf fHdtth£i.7.çx 24. PoD'ó quid fit mdgid fecuiidu Tbeologos,exhocloco dpei tnmefi. Eftergo lAdÿ'i dementdtio bomtnum,qud Mdgijfperiti demenMho» minum dmmos,t!t impoüuris operibus Satdn£ cr(* ddnt ddfuum interitum.Pofteriore ddTbeÃd ».
Cuius dduentus efi fecundutn operdtionem SdiM ' fW«
ÃN ACTA APOSTOLORVAà 4â* turn omni potentia fignis cr prodigijs meiiddci^^ttf er cum 0inni decepcione iniufliciii:, in ijs qui ptreunt, proeo qnod dile,.^iotKin umtatis reccperunt, in hoc,ut falui fièrent : f roptmd inittù tlJis Dfiw cjjîcdcem iHm fionem, ut crcrfufit mendâcio,qHi ueritatem repulcrunt
De MdgWjMt olim ucceptd |ùe)-it,c7' ^Uie eius exti* terint partcs,uide D.PuUingerum in f7oc oilauà Cuput doilifitnté fimulcj'pijffimèfcribentcm. Magicam ex/ treuerM ; cuîm fitbfidio miruculu ficerut, tnorboi induxerdt corporibuf,deinde uerô eofdem iterum expu lerutetf. Et dernentans genré Samanç
Ejjèiîliw mugicit (trtis dementdt:o,è quo efièóluflt; tiî Iquct,quantum Tbeologi tribucre illi arti debcant^
P.nthyinemd. Magite efièbhcs efi dementutio :
Ergo Magi£ nihil boni tribuendum efi.
Verd hic fiuntdiâd. opus commenddtdrtificem. Ej^Tiftur cdufdm.Euentuf dâd.Dententdns :ut in impie tdte conferudrentur et retinerentur Sdmdrit£ impij. Fit cit ApoHoliit poftcriorc dd Thefi'.t.hdnc dcmentdtioquot; nem panam impietatts quando dit : uteredant mendaf tio,qw «eritjitein repulcrunt.
Dixerat fe effe aliquem magnum.
Cdup
4« ERASMI SARCERll SCHOL.
Cauf£ dementatio/ui gentii SantäriiC à poÃibiti.
Etithy mema nbsp;nbsp;Smon dixit fe effe inagnum
Ergo penult denientare Sämds i^ gentan.
Alignent magnum : magnarum rerum per!tim,mit* gnorum fignorum cquot; prodigiorum gnarum oâ hd non magni peragendum potentem.
Cui aulcukabant omnes.
tJotaturpotentia M.agic£ artii, clu£ non efl imp«* â tens, neçi; ineffleax ars ucrum potens et effleax-Trahit autem an tüa fliam potentiam o' eflicaciam à Satatid, trfle ApoHolo,tpuando ait.CuiM aduentui efi fecund» eperationem Satan£,cum omni potentia, (n-odigiflmendacibuf,0'c. â¢' Aufcultabant : notatur ftudium hominum,erga Magi'efam artem o' eiutopp ratcuiiu fludij uidettir ApoRolm his uerbu meminiflt. Pro eo, (jued diledionem ueritatis non receperunt : id efl,flgnis o' prodt^fl mendacibus,ut ope'cibtts Md gi£magis crediderunt, Aufcultatio eflfldus eft po* tenti£ Kagic£ artis o' operum eiui â
Omnes : exaggeratio aufcultationiso' fludiftipnoil hâtent impij erga Magic£ artis opera,Ãgna o' pt^tidi* gtamendacia. Voxomnes docet JMagiamfoclicemhd^ herefuccelflum,o'nt drtem,ita O'C!quot; prodigid tlrtis.iAonent nos deficlici illo fuccefl'u,fiperiora tan* porii
IN ACTA APOSTOLORVM. 41» âJuibtufaliciÃime fucceÃiruntÃgnä nbsp;nbsp;profit
iiamédacù. iriinimo u(q? ad maximv» Speólant Iw ad exaggerationem aâifcultotionis (t Ãudij erga M agiam er etus opera nbsp;nbsp;E«tbgt;wan;lt;.
Simoni aufcultant omnes à mtnimo ufq- ad maximu Ergo Magi falicitei- procedunt.cr Jactlc fortiun* tur multoi feäatores : ergo Magufrctlè omnes adh^ rent : ergo Magid ejÃcax pott/w e^t ars,crc.
Dicentes. Hoc dicere eÃiäiis fft dKpJtdrionjs omni»)«. Hi'c eft uir tus dei magna.
Alii« ejjrdiM Mdgic£ artis eX operwin eil« ipfa in deum bUJ^beiwid. Vicie lt;JHiC impietas fecluatur Maa ÿdm er eiw opera,/5gfw,cr prodigia,qu£ tanta: funt cjjtcdct^, (Juoci homines à uero deo abducere pojjuntt «t tribuant creat«rts,qMod dei eä tantHm.De ejua ejjt« cacia er Ãedixit Chrtflns Mattbæi nbsp;nbsp;nbsp;. Sargent entm
pÃudoCbrifti er p/eudopropbetäe, et datunt fignamd gna er prodigia,ita ut in terrorem indneantur, à Ãeri poÃitereledi PoüerioreadToejÃcap.a Cuiiwaduen tuseilfecundum operattorem Satanit, ewn omni po« tentia,arc. Hic eft wirti« dei magna : id efl, eft po« tens er Ãrtii deus aliquts. Entbgt;mema.
A\agia una eum operibics fuis ftgnis er prodigijs, Ãiit bom nes dicere. Htc eà «irtus dei magna :
Erg«
4'4 ERASMI SARCERTÃ SCHOL.
ErgoMdÿdjJote/tsefi ärs er opera eim efficjda funt.Sed apud quosfimt c^cdcia^E.cÃponj'w.Apuim pio^ er Ãont Apodohes ineiuit, ad TkejÃz. pofleriorü tpijlolje,t/i ilhs qui pereuiit ex rcpulcrunt ucritatem.
Auicultabantautcmei.
Acticlogia tdtn dtligeritis dufcultationis Samäritd' ruin (i circKz»fÃ4/jtw temporis. Enthymenia.
Sùn:^n ittiiUo tempore deinentMerat magieii ärti* hüt Samdritds : Ergo Simoni dufcultabdnt.
A\utto tempore ; impietds etiam dd longdf^pe te» pord rcÿidt : queniddmodum er fupirioribm tempon btit diirduit Ald^icit drtibitt : impofluris er Ãs'â^ prodi^ijs.mcndacibni.DenicntdÃet eos : mentibutc«/ cos deecpiÃ'et. Redeundum ejt hie dd fcofgt;i{ni,dd quo tender: diri totdui exdggerdtionem peritie.Simonitin arte Md^cd.er ÃlicitÃtccelÃis eiut,Ãihcct ntperiii4 illd in Simone exaggerdtd, etÃlici eins ÃicecÃu ob ocu los poÃto,ÃgkÃedretur,homines in magna rpimdtio-nc poÃtoSyplerilq^Ãeri maximos hypocritdt Ãib gelio.Cum ueró crsdidifleiit Phiiippo cuangclizann de regno dei.
Credere hoc efÃäus eà prxdicationit Stephani,qi^o cömenddtur iblius potentid,qu£ coopérante jjyiritnÃan^ äo poteiis Ãut hominef adfidem imitdre,er
IN ACTA APOSTOLORVM 4i5 tninikiK excitdre.Viics namq-, uerbi predicdti effi'éiiü fÃ,dd Rom. IO Ftiiij ex auditu eft,dud!tni uero [gt;erMr bum Dei. Phiiippo : ut miniüro uerbi.
EudngcUZdnti de regno dei : correilio . No/jczuim ftinplicitcr Fbilippo crediderunt,fed Philip^o Eitangeli Zdnti de regno Dei- Vnde inoncmur non flmidiciter tredendum ejjè perÃonis : «crît illii pcrfoni^, qua eudn geliZdtJt de reoiio Dei. Credere er E.udngelizdtia de regno Dei correlatiud funt.Sii^uidemÃdes eudngel^s ^dtionem de regito Dei dpprebendit. Eides itd^j efi ex hoc loco,fiducid erg4 eudngehzdtione de regno dei,
EudugiUzdre de regno Dei,eà prÃdicareÃHdnge h'«m,(}Mod cjjicit nos fubditos in regno Dei. EUdn-gclixiiijdi Herfco difccrninnis inter prædicdiores Eudn^ gclij Z}â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: iffter doiirindm Euditgelif çx legis.
Regnït Dei Kocdtu« qwo uerbü eft,quodÃ.cit nos fub ditos in regno Dei : imô quad Ãeit reges fuper owfiei Ãnriti«lcsbo/les,di£tbolM,mort0 e/c.Regnit dei: cwii« dutor et conferHdtor eft Deiw: itent,in quod nos tretnà JrrtDetts. In nomine IcfuChnfti bapü-zabantur uiri ac muliercs* â
Quid operd fdnblisTrinitdtis indiuifdfunt: q«dre qid in nonnne Icplt; (ùerunt fcdpti^ictti ^reiSè Jucrunt fcap tiqsdti Vide propojitioiies dc bdptifino in noÃro Cate« tiMpno, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In
415 ERASMI SARCERII SCOL.
In nomine Iep chrifli b^ptizare, eà deÃrmä bif tiÃni, licut eà de firma baptiÃni,bdptizare in noiV ne patrii,zr filif,czÃgt;irituÃani}i,Mat[h£i 28.
In nojzanc lefu ChriÃi baptizà ri : eà in baptifiif accipereChriÃumfaluatorem zy dudorem.Baptiziifi in nomine totius trinitati:,cà totam trinitatemin bap' tifino dccipere in proteflriccm ZJ dnéîricem. EaptiZti bantur : in hoc ut haberent Ãgnaculnm iiiÃiche Ãd(igt; ^uo adgt;m,nerentur de accepta perfidem iuÃicia, e; feruarentur in fide. Hic eniin fignorum quidam eà ex.capite ad Rom.Vbi ApoÃolui definit circitft* eifionein fignaculum iuÃicü fidei L ocui pnfins dt baptifino adultorum eà : ergo nihil probat contra bt^ tifmum inÃmtium.Vide noÃrum Catechifinum unà cati R.ketortca,in gencre iudicialijn Ãatu translaticnif-
Viri ac muliercs : fine difirimine fiexiK. Nambap* tifimuf non eà ligatm ad uUm circunÃantiof : iuxta ib bd. Re^num tneum non uenit cum obfieruatione : id eà non eà lioatum ad circimÃatitiai ; ergo nec baptifmaf qui eà pars regm chriÃi Rnabaptiã contra natit* ram baptifinatisjigant iüud ad obfieruationem,d!teom tendunt infiintes non efifi; baptizando5,fied tantum adul tos . Tune Simon âôipfccrfdidir.
Sie Utipfie confiefjui efit.Peb'Uf enint porro eÃendet
Simoruiil
IN ACTA APOSTOLOKVM.
Simonent juiUèhypomtlt;tm,lt;iu4fK{odicet.Cor cnirH iuum non eft reilmn cor id» Deo cyc . Mwltd htnc 4rgttmcrtt4 contra Anabaptiftat pro-lKci poffunt. Si* mon hypocrita fedptotus eft, Hrgo mMito ma^is infrn tes bdptizare licet Item,
Con)èJ?to oris de fide in «tdnltis decipere pote/t,ex« empio SiiMorti« : Ergo confiffonern oris de fide, frit {Ird cdufdntur AndbdptiftiC, ejje ccrUwcr fufficiente tdufdttt bdptifini. Item
PbilippiM bdptiZMit Simonemhypocritdni :
Ergo mwlto radgis inftntes bdptizdndifnnt, in qui* but ddhuc nuUd eilhypocrifts- Philippus fecundunt orii con)tj?ionem fedptix-twit Sitwonew : qudre pr^di/ Cdtores djnpIiult;«onbdfcent,rec«rtd«m4Hö(J iudicenti nift confiftionem oris : córdd iudicdt Dei« uidet.
Credidit : tefte fud confiÃione- Simon imago Ont «iui» bgt;pocnuru!n eft,qui poffunt quidem ad temput fe fingere pios,fed non in perpetuum. Notd itdq; in iquot;X.' finplo Simortii, hypocrifin non eÃe perpetuam.Credi' d(t Simon : id eft,fimu!auit fe crederet
E t c u m b a p t i zatus e flet*
Vere credentes cxâ bjpocritiC icque bdpti^dntHr.Et quantum attinet ad externa nullum in ffeciem difcrimS â¢ft inter Mrè credentes zifhypocritds. Siquidanhypa
E erftx
4i8 ERASMI SARCERII SCHOL. rrit£hdbenteadeinBiblilt;t,f(lt;cramentd alia cuiO uerc credentibui communid.
Bdlfum ejl Andbdptijidruin drgumentum. Simoti bdptizdtui efi ; Ergo non fat hypocritd. Num de IfJ pocriji Simonif,pdulo pojt audienna.
Adhærebat Philippo.
Prtebebdtfeim focium,ut uel confortio Philippi tineret fudtn dutoritdtem:Sic hypocritie plerumtl;Ker( credentibus ex dutoritdte dliqud polientibui,feadiiin' gerf folent, tjuiretinedntteftinidtionefudmpriÃinââ»fâ Vel : duhierebdt Philippo : id e/l,ut dre^td ilhM eoti^ fiietudin(,dddifceret à Philippo nirtutem Ãeiendi ric prodigididut comprehenderet,cuiin uirtuteÃudfaf retniirdculd.Videns autem figna ÃC uirtU tes maximas fiert,
Philippum Ãgniidc prodigi/s potentem ejjê- Signio Cf uirtutibui comprahendit in genere omnid mirdcn Id , Ntdximdi uirtutes : cxdggerdtio potentite fai* * endi mirdcula in Pkiltppo. Philippin non ex feÃeit mirdctild.Eà eniin mirdculdÃcere, Ãnguldre donunt ^^iritulfdni}i,quod Apoflolm. i. ud Corinth-n- dotiun effadcite uocdt-ln nomine Chrifti dixitPctrui lodwie fuprd cdp.3 fefrceremrdculd.
Sttipcfacflus eft.
'IN ACTA APOSTOLORVM 4lt;9
Quid timuit bgt;pocrjt4, ne nomen fuum autoritdtt Pbjkppl eudnefceret dp« J Sdm.tntd«.
StuficÃiilio bxc lignum eft timom in Simone bypo tritd,«mente de i itentufuie lt;eftimdtioms,
Cumantemaudilfcnt Apoftoli.
Exemplum cbdntdtii eft in Apoftolii,clui Philippo fuppetid« fcrunt, nepliw æijuo grdUdtw minifterio uerbi,fùccuinbdt. Eft çy prudent!« exemplum in Apo/Ioli5,q«! cognoftunt, unu non pofte j.mul prttejâe multis,nec uniM ejje dd quo i plures perjon« pertinent
Cum: cobdirentid d ctrcunftdntid temporis.
Qiiierat Hicrofoâymis.
ApoPoli enim non ftigerdnt, ut fuprd initio bui«« CdpitK : prêter Apoftoloi. Ex boc loco certo probd« ri poteft, PhÃippum non dpoftolum praiicdfti in Sd» t)tdrid,fed Pbilippiim dtdconum.
Qiiod rvccpiiîct Sxmaria uerbum dei.
Vel ciuitdf illdjUf! regio.Verbum dei : cuük diitof Deui eft,creuiM uerum intelleüum reueUt Dem.
Milcruntadeos Perrum dC loanncm.
Ex cbdritdte,cr in hunc fine:n,utfuppetid( ftrrer.t Pbilippo.
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;El Petrum
4»o ÃRASAîr SARCERIi SCtîÃL
Petrum et Joannem:qui iam crtice dliquMulu (xi gitdti erdnt. Siquidé httbendui eà ir!firmorureÃgt;eiluSi
Qut cum defcendiiiènr.
Exemplum obedientitC in mtÃa ab ApoÃolis. Orauerunt pro ipfis.
DondDeioratione impctrantur.Eà crchdritdtii inPetro cr todnne,ordrepro Samaritis. Oratio eccló fite hic flabilitur,qud pro inuicem oramiu.
'V t acciperent fpiritumfà ndum Qttid hic noui efl Æ dit [non credentes Sdm aritiC eudii gelizdnti Pbilippo de regno Dei, baptizati abeaf dem dcceperint Jpiritumfanâum f dn potuerintfine ritufidnao,dut audire uerbum ex corde,dttt fùfcipereit lud,dHt iüi credereitem baptizari t ReÃjondeö. heed per ant jfiiritumfanäitm ut iliuminatorem ad ua'biM er ddtoremÃdei,er procuratorem baptifini, Ãd norp dum acceperdfiteum in confimatoremçradfiignato* remmeqi dum acceperat dond eins: qualia multarecen fet ApoÃolui.i dd Corinth.ii. Vt acciperentfigt;ni tumfianäunt,idefi,^er Jfiiritumfanilum confirmareiP bircrobfigndrentur:item,ut acciperent dona acuir* tûtes jfiiritujj'dnéîi,quasfiuo tempore fuceeÃiue acciff unt credentes.De quibtis uirtutibus et donis Ãgt;intt^dt ilhconfiile prioretn epifiolamad Corinth.cap.n.
Nonduirt
IN ACTA APOSTOLORVM* 4^* Nondum cnim in quenquà tïi illorum uencrat.
Id e/l,nondi« ucceperdnt Jjjihtttmfdndum in confir »Moré objîgndtoré: nec dona eitM «lid quim plwrt mlt;t,quibiM fdet credentes do/idre ÃâiritM)/'«nft tw. Vene fat : ut confîrmdtor er ob/ïgndtor, ddtor donprîî «itqj utrtMtM,qtwbult; ddorndt j|)ir;t«JJdnäM4 credentes.
Sedbaptizau tantum erant in n.omigt; ne domini Cbrifti lefu«
Apertum ejl ex boc loco,ba^tifmum non tantà ejje fîgnum pro perjèiSiSjjîcut nugantur Andbdptiftie: fite» runt enii» bic bdpfedti, qui nondum «cceperdnt J])(ri= tumfan^uminconfirinaioremac obÃgnatorem : neej^ don« euK uaria. nbsp;nbsp;Bdptifmus ex boc loco eà fignum,
quo irà tiamur ad gratiam,aut in gratiamfufcipimur,in hoc utfenÃm ac fenÃmfiamiii in pietdte doäioresc^ in reUgione perjrÃores. nbsp;nbsp;Sequitur ex bis uerbis ; fed
baptizathZTc-etiam imperjèólos jpoÃefieri participes baptifmi :e:xficfanè infintes.
Sed baptizati tantum erant in nomine domini CbrM fli iefu : id efl,quanquà m iüuminati erdnt per Ãiiritum fanüum ad uerbum^crediderant illi,cr baptizati erant quot;â tarnen nonduini fpiritufanélo çonfirmati e:^' obfignati erant: nondu acceperant dona lt;ic uirtutfS jfiiritujfaniti quibusfoletonwrecredentes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£ j
4« ERASMI SARCERII SCHOL*
T une imponcbant manus fupenllos.
ynft^num conÃrmdtionis obÃgnationi!, ^uoà eÃent idm dccepturi J^iritumfanäum in confirmdtore CT obÃgtidtorem : item, inÃgnum fe idm dcctpturof ejÃe diu dond Ãgt;iritujjdnäi qud pluriind.jmpoÃtiomlt;i nuum dliis eà Ãgnum confirmdtioiiis in oÃteioÃe fit* pra cdp.ö.dcctpitur circd didconos.
ü t acctpjebant Ipirttumfanc^um.
Confirindbdntur ZT ol Ãgnabdntur fi)iritufdnéiogt;tt dccipiecdnt ndrid au/i dond uirtutesc^ uaridf.
Cum iitdilTentSimon.
Scejuitur (judlts ChriÃidtjut fuerit Simon,(^udlcmfii}M hdbuerit, tn quemÃnem crediderit,z^- fufeeperit bäp* tifmi Ãgnum-Â¥uit ergo Simon purus hypocrttd.Fidéfu dmfinxit tdntuin,cy' diÃimulduit fe credere-t in eum f* nem^ut priiutd fud commodd qudreret. zy' dd cmn uif tutem pertingeret,ex qud poÃet Ãgnd zr mdxtmdt uif tes dedere,tjuó Ãc retiiierct nomen dutoritdtemfuäHi [ apud Stmdritds. 1» ^Horion priu-ttorumcommodoruiit ufuin er bdptizdtui eji Simon.
Simon illorum typum gerit, qui in inerd hypoerifi Ãngiint fe chriÃidnos, cum nihil minus fint : itiui, Hkn-urn typum gent, qui Ãnguntfe tfîe chrifiidnos, uiù
IN ACTA APOSTOLORVM. 4xJ
M!i.i utuntur eddeiti Bi!jlid,!jfd£inij;fiicrä)nentH,ut Uittdfuct commodä promoueantjudmcj- aÃinjätioneâ^ «pKdbomJrtesretwt'untutfHbgtrit ikorum t^pwra^iju* ewufit dHt «endwit res nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fic dona j^iritMj?lt;tnft*
propcc«ntd:ttemgt;qMido»w Deter res fjgt;irituaks dd regn«« Chrifti pertinentes,è pecmid inetiMiitur ; dem ^«i pietdteni qudfiMin effe putant : ficut inquit Apcftolui^t-ddTimoth.ó Seuingcre db i)gt;, qui mente corruptifunt,quibus ddemptdejl ueritds,Gr ([ui extflb, «dut qufÃum eÃe pietdtem. Eà dutem quicÃits fatu mdgniK pietdf,cum dnimofitd jponteconterdo.
E«cnt«s Simonis feqitcns toti« rejrrend«« eÃadfeii tentidin illdin communem Bypocrifis non eÃt perprtud, bof eft,non poteÃfemper tebld eÃe. item, dd Ãntentid lUdm HMigdrem:E«dnge(tMiM non eà de pdiie lucrdiido.
OÃendit proxiinc Simon, quid bypocrit£ quxrdnt Ãtb Eudngelio : non pietdtem tpfd)n,fed qudÃuÃu pri~ «dtd commodd/iib prdtextu pietdtis.
Cum uidiÃ'et dutein Simon : b)pocrttlt;e frcilè tüdent oc caÃonem q«x/lus.
Qiiod per irnpofitioneni manuum Apoftoloriim darciur fpi-ritnsfandlus.
U ejljConfrmdrentMr zj ol/iÿidrentur nidimu im
E 4 pofitJoi«
4t4 ERASMI SARCERII SCHOIz foÃtionef)er Apo^lolos, crcdcittes,Ãmulj; dccifierffit ^Mtn plurimd /^irituÃdndi dona.
JmpoÃtio mdnuum non ex fecontulit crtdentiluf, nut conÃrmdtioncfn^dut oliÃ^ndtionentjdut dond /^iri tuÃdnäi : Ãid fuit tdntntn Ãgnum certitndinis de conÃr tndtione,obÃgndtione,c^ donis Ãgt;irituÃdn^H.
Tribuit Simon Ãgno, qitod Ãgni noneÃ, qudmuis interim uerumÃt,impoÃtionemmdnunm ApoÃolojntn ÃiiÃe fecutdm confirmtUionem,obÃgndtioncm don4 /ÃirituÃdtidii.
Obtulitcis pecuniam.
Ex (tniwo ambiente honorem,ieflimdticnem,et^tiiC Ãum ex pietdte. Vluxit inde htereÃs^eiute tiulgo Simo nid d Simone Mdgo appeHatur ; qnte pdurjj deÃriptd nihil eà dliud,qiià m ambitio qmeÃim ex pietate peetP nid dut muntribiM parata. Simoniaci funt,qtii peciP nid çr mnnerib iM ambiunt ex pietate quteÃum.
Sed quid Simon hypoerita Ãiit,cr kic ipfi oltulit peeuniant, qtio ex pietate quailnm exereeret : qtedre fequitnr hypoeriÃn rem habere cognatam,ambiticnent ^UtcfliM ex pietdte Equidem hypoeriti6 nihil aque cor^ di eH,dtqi ambitio queÃiM,honorum, er aÃimatioiiis lt;x pietate, teÃanUbui boc uiuii in regno fiypocrtÃcs, ^empUs.
Date
N ACTA AP O ST OL OR VM 4» Date amp;nbsp;mihi hanc poreftateiTgt;,ut cuiep impofuero manus acct
piat (piritumfandium
Hoc eft, donate me ilia fioteflate,itlisq; firiuik^ ÿjtyUtfit mbi qnicftui ex pictate,td Ãt honor ^aÃima^ tioçr gloria ex donii JpirituÃanäi : item utÃtmibi Ãcultas confirmandi CT obÃgnandi homines dd quie* Slu.Etquanqnä SimonexpreÃts uerbisnon oÃendat,fi quiÃum ex pieUte quitrere, tarnen finis bic eft petitio-«K Simonis.DecIdrdt Simon bdc pelitione,q«d fitb £⢠«dngclio quiefierititj' curfiiilus ^erit chriftianus : nt wirnminboc ,utindefriuatafua commoddbdteret. Huiufmodi dwditores et fnfeeptores Euangelij Chriflui fignificat Matthici.ij.fub fiiinofis auditoribw.Afgt;oflo lus dd Gdl. 5, eiufinodi Simoniacos diett litertdtem in occafionem camis ddre. Impulji«« caufis petitionis 4 Simone )à ftlt;c,{ùer«ntdmfcitio trftimationis cTqH«p» JliK.Accipidt jpiritHmfdnftHm; conprmetttr ej obpg netur per Ãiiritum fdnftK : poftea ©â bdbedt dona ein«
Pctitio Simonis plend eà bgt;pocripos,cilt;iiw res fiint cogndt(e,dmbitiobonorHm,cr prinati« «judÃiK.
Petrus autem dixit ad cum
SMmmd eà reÃgt;onÃPetTigt;dond Ãgt;iritMÃdnfti, nee twi, neç ttcndi pecwiid ; item, dond j^irituÃdtifti, çr
amp; $ m
416 ERASMI SARCERll SCHOL.
res )jgt;irituales,hoc eR, äd regnum Dei pertinentes:,â^^ ejjeiC^timandM èpecunia: tandemfubpietate,no^Jj^ ^ujercnda priuata commoda : qualia funt,quieÃtif,^°^ tjor^eeÃiniatio,gloria,libertas e:^c. nbsp;nbsp;. Ordo reJ^P
Petrifîc habet.Primunt acerbe increpat Sintonem : flea hortatur cum ad pocnitentiam- Petenda hinc efl tis forma qu£damobiurgandipeccatores,quiprigt;na'â^ acerbe increpandifunt : deinde erigendi ad pccnitemé^ am,ne in peccatis defÃerent- Porró quia Petries acef tcincrepat Simonem,quan-entemfub pietate qiueÃtnn' igitur oportet Simoniam magnum ejje peccatutit'
Item,quia Petrus acerbe increpat Simonem : necejji efl Petrum ex fmgulari Deircuelatione fogKö ttifl'e hypocriflnin Simone,cc finales flue petitionis eiH^ fas,qua( malos Ãiijfiâ, teflatur acerba Petri increpat-Ot
In ffleciem non efl magnum peccatum, pcterc potlt;â^ fiaté imponend' manus ad accipienduflnrituittfaiiilis at peccatum efl uelle pecuniaillam poteflatem et'/iere: cr Petrusfua acerba increpatione oflendit illud num efiè : magnitudo ergo peccati ex efficientilus finaUbus caufis petitionis lt;eflimanda uenit,quas PetnK tx rcuelatione D« fingulari cognouit, cr nos cogne^ feere poffumus ex refflonflo Petri,quod in Simone pro'' point infignem hypocritam, fub pietate quierentem fââ ndtd comtnoda.
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 417 tiitb; mein Jt.(. Siinonem acerbe incrcfauit Petrtvi, Ergo Srà on grauijùinè ddicjià t. hcm. iimMeiit acerbe nu repduit Pcti Hi : Ergo Simo« «is pehtto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uitia cognata habuit. Monqjwr w
onpio Petri,ne cekniiM bypocnUs faa peccata.
i'CCiinid tua tcvutu lit m perdinoncm.
Pwpbritps dcerbte i!icrepatiöni?,qua pin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dig,,
natur Cbnftw ma cum Apo/tok;;bgt;pocrit45.1Ktrepd tio eft à caufa pccnie ad panam- Peamia tua tecum fit (td pcrdittonc'.id ejl,pecunia tua Jit ttli oecajïo prr« ditionis. Increp4tio bfc PctrfjCjiwniws dcod-djUmc/i tbdriwtis opiw e/i in PetrOjlt;Jwidó UI oraf PfoUcfd/ ri Siijioncm.
Quoniam donum Dvicxiftima Ui pecunia paiari.
Actiologid incropatiorss dura: aasâIæjfwiâ^pW grauitatf prccuti in Simone eVioUam dwiMi« Pd rxiHimdJli pccwitd pararr.idfjhftiitKiPi in tuo anima dana jjpiritiufanâi paran cquot; »fndi pïcuni^t-Nibanc opifîionem cma baluit Simon â Fara- 0 irabi maftKH«t impofitioncmaudcm abjs dona )|gt;iri'Usfandi,ct inde jiciä.cMm pcc«!UîC,ti«n ar/Iiinatio/ns.Siqniâ ^Irmbunc ^«afiuit Simonfua pecunia.
l-.ntbr
4?« ERASMI SARCERII SCHOl,.
Enff?gt;iwi»4. Simon Apoflolis pro dono deiol:* hlit pccuniam ; Ergo Szwon cfiiieÃuit inde lucrum-
Ratiopendetex cÃinuni intentione,ex quaotttfUS exponimus pecuniam, ut inde nobis lucrum paremui- j
Enthymcma. Neinoexponit pecuniamfruÃra; j
Ergo Simon fuam pecuniam non expofuitfruÃr^i-
Donum dei:impoÃtionemmanuum,ciudmuocaidir' numdei à pofleriori,quia earn dona dei fequuntur-
Exislimafli : ex ambitione priuat£ glorii,^ cupP ditate qu£à us priuati,ut cauÃs-
Pecunia parari ; in eumfinem,ut inde te fequeretnf friuata gloria,priuatus quitÃus.
Non eft enim tib« pars,necp fors in hac re. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
iJ e^kfruÃraris opinione tua,neq; accipies pro nia,quod petis. SenÃtsÃmplex efl. Simone pecunut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
neq; uendere pofli dona dei.
Toliiturrejponfo Petri Simonia, quteefl aucupm''^ tuen cr honoris ex religione. Jfem : non tfl enim pars,neq^ fors in hac re: id efl,poena eä peccati tui/gt;^ firatio uit£ atern^.
Cor enim tuum non eft rc^
lt;ftum coram deo*
fiCtiologia cur fluflretur Simon opinione fua,si
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 4*9 tton Mcipât dona dei pro pecunitt : fumptaefl (Ctiolo^ hypocrifî Simonin, Enthymcmct. Simon cor tmm non efl reôlnm,fe(l pîc/iMW hypocrift : Ergo fru flrarii opinione tua,ncc accipis dona dei pecunia.
A)l qwi bifc uerba (.non eji enim tibi pars,ne(ji fors in bac re ) interpretantur de priuatione uit£ £ter/:£, fie argumentari enth)memate pofiunt. Simon cor tuum non efl reilum,fed plénum hypocrifi :
Er^o Simon fruftr(tris uita tcterna. Sunt i^ui rem boc in loco exponuntpro uerbo,ut fit fenfus uerborum non efi enim tibi p(irs,nec[- fors in bac re : id efl, uerbi huiiis quod nos pr£dica!mis,non eris particeps.
Potefi cy- res accipi pro minifterio uerbi, fub boc jenf» ; tu non erts particeps nobifeuin ininiflerif uerbi.
Tandem p«Icbrè potefl accipi res, pro impofitione ad dandum dona f^iritujfanüi poftea fenfus trit. Tu Simon non eris particeps impofitionis jaa« nuum,quain t« putafti parandam effe pecunia.
Déclarât Petrus deum auerfari bypocrifin Cquot; dili-gere candorem feuintegritatem. Cor : in quod rej^ cit deus. Nof) e/i reflam : id efl,plenum efl bypocrip, qua fub pietalis pr£textu qu£ns priwataw gloriam cz queflum priuatum.
Coram deo : quifolus uidet bypocrifin cordis, o*
C4I»
4îo SRASMI SARCERH SC'HOt/
*4;k rfueljt pifs in Cor enim tuum non rfi reélS cordi» Deo.H e/i, cjuancjudm internncordmnol nre* ÃU ejjèappareaf^qui nm po^jumm infpicere cor, ne:^ frcilc differnerc inter cMdoremcT hypocriÃn.TiecU* rant er bte uoces : cor a Deo : De« zaJ/care fecundum corda er effidut internos,non tantu fecundà extertut»
Peenitenttam itaqj age ab hac ne q;.Ttró fua.
Altera pars increpationis Petri epta Siinonem pee eatoran ad pÅnitcntiam adhortatur.
DoretPetrzM fua adhortatione ad pirnitentiä,ldpd fvs nonejje negandant gratiant, etfi grauiÃiine lapà Ãterint- itan, docet Petriif Ãua adhortatione ad p«ni^ tentiam, ut ita agamus cum peccatori'cus. nejlatim ahnunciemus o^nnem gratiam. Eiithyitremata.
Lapfum Simone adhortatus eft Petnii ad pÅnittV tiam ; Ergo lapfis non eii neganda gratia. I tem«
Lapfum Simonem uoluit peenitere Petrin.
Ergo lapfis non eà al nuncianda gratia.
Peenitentiam itacp age : id efl ,dolâ¬as de peccato tuo er erigas tejide ad rennÃionempeccatorum.Efl eiiiitl peenitentiam agere. dolere de peccatis, er fide fe dd rt mÃicnem peccatorcin erigere.
Petrus h)ipocritam adhortatur ad poenitentiam:
Erg»
iN ACTA APOSTOLORVM. 4^ lt;nbsp;Ergo bgt;pûcritw non e/t ncgandd grdüd.
Sic iKtUs bgt;pocriu,/i cgijj':t pocnitcntidm ,feruii* tM fiiijfet)fic Saul qt rcliqid.
Ab hac iKqiu'tia nra.
Qjjld reÃ)ort4es äd bxc ubi nunc tnMet defcriptio tteftra de poenitentid,quod /ît Jolor Je peccdtts cr fi' des engens fè ad remiÃionem peccätorumf Scribtl eniin hic LuCiiSjdb brfc nequitid tud : ergo fdta non eft dole« re de peccdtt^ egj erigere fi fide dd remiÃionem peccd-torum,nifi cr fatisfrcidi pro peccdtw RefÃondeo-ClM efthfc noud grdimndticd.Poeniten tidm dge ab bac ncquitid tud : ergo fdtisfrc pro neqwi« . tid ? Quid ergofibi uolunt b«cc uerba. Age pocnitentiS ab hac nequitia t«d?Rej]7o«Jfo.Hoc f ibi uolunt quod pdwlo ante in defiriptione poenitcti^ dixi,ut Simon do leat depeccato fuo, rurfum erigat fifide ad remiÃi onem peccati, Compleilimur autein fub dolore fimtil uoluntdtem dcfificndi d peccdto,çf wtam in meliuf mu tandipropofitum.Atnequis breuitatein accufitin do* firiptione pa:nitentj£.Sic defiribi potefl.Pcenitentiaefi dolor cum propofito defijlendi à pcccdto, cgy uitam in melius mutandi.cum intus,tum Ãrvs,zj- e^l fides ei'igens fe ad remifiio/iem peccdtorumgt;
Doltne
4n ERA SMI SARCERII SCHOL^
Dolere de {gt;eccatis,c^ uitdm mutare in mfliuf,noll tMitumintelUgendnm cjl de externii uitijs,Mt uitd ex^ teriore tdntum,fed etiiirt de interna animorum iinpietd te,(y' uita interiore mala.
Vere italt;]^ pcenitentiam agit, qui xque dokt de in» tamu uitijs atlt;ji externis,(jui ^ejue defiÃit ab aninti iid pietatc atlt;i; ab atijs externis Mtijs ^ui te^ue proponit ftbi cauere ab internts atlt;j; externis peccatis.
Ab nequitia tua : hypocriÃ, er quadÃib pratextd pietatis feit religionis,cju£Ãens priuoia coinmodagk rite er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I« Grlt;eco efl, «tt'o ini fcxxlitl
a-aÿ 'fxvTMQ t id eÃ,ab hac malitia tua : efl uero malt tia,quteÃrtsexhypocrià praitenditbona, er quterit mala. Enthymema. Petrus uult Simonem agere p«*
Ergo noneflfatisadpaii tentiam,nifi 4 CT peccatis deÃflas.
Ãtroga.deum,
Hæc de fide ntonent alterius partis in pxnitcn tid uel iuxta hue locum tertio: part'is.Efl nainq^ iuxta pre fentem locum pxnitere, dolere de peccatis, à peccatis defiflere,er fidefe erigere ad remtfiionem peccatorum
RogareDcumejfióluseflfidei,qu£ in panitentid fiolet fi ad remiÃionem peccatorum erigere. Ad Rota, io,Qtiomodo rogabuntfln quem noncre^liittrunti
C^uatiUiit
ÃN ACTA APOSTOLORVM
CiKintum diuerbdhuiuiloci (ittinet,eà ffoeiiitenti dm dgere 4 (gt;eccdtii d4iflere,cr rogdre Deum,ut pec* tdtdranittdt. Si forte,
DiilingU't Petrui inter pÅâitentidin fdlutarcnt çr nonfdlutdrem Ht poc/iitentw»» egit, hoc eli,do^ iuit de peccdti5,nec tdmen afficutui eà remÃione pec« â cdtorum-Sic C/'Sdul doliut depcccdtn,ttec idmerraÃe cutus eÃremiÃiofiem peccdtorunt. Sic Simon potuit do kre de peccdtis,Ãcut z}quot; doliut,ciudndo dixit:Prccdmi^ ni nos pro me dominum z^c.nec tdmen dccepit mniÃi onem peccdtorum fHorum,ficut hdbent multorum Ãn^ tenti£,qudnlt;jHdm hic non exprimdtur. SiÃrte:q.d.
â ' PrtriWjquw fcit te uerè d^lurum poenitentidm,id fi non luerit j^âlU)n {rMfirlt;t dolebif, Videtur Petrut dddubi=*
' Ure lt;td feriam pcenuentid Simonis Vnde poÃed dddit: jtile enim dntdro uideo te eÃe z^c- nbsp;No« ({«{«tduit Pi
triM jJ dâionem pcenitentite uerdm,fecuturdm remij?» ' O«einpecclt;lt;tor«gt;n,)cit dubitdwt de perfottd Simonis Mdgni bypocrit;«. Re rnittitwr tibi ficut certó remit teretur,fi uerè poenitentidm dgerej
lÃ4c cogititi'j cordw tui : id (à hypocrifis ««lt;lt; c5 dinbitione glon;« zr qu^Ãits Ãtb priCtcxtu pietdtis.
EntbymcntJ De Siirwziis b^pocritiC Mer4 partitoi tilt;t fHbdMbitiiuit Petri« ; Ergo bypocritje ruro dgwnt â¢eritin pctwtcntiiwj. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F Felle
4J4 EkASMI SARCERll SCHOL.
Ftfllecnim amaro uidlt;otctlfc S)C b'gafum iniquitarc.
Aetiofo^iifubduhtattonii ï'ftri, dentra pornitentüt Simone Mdgo: fumpta 4 magna hypoc rià et ambiticiH (niuaU glorif atq; quie/tuf priuati in Simone.
Felle enim amaro uideo teeffeç^ itgatmn iniquitil^ te. PeripbraÃs magm Ijypoa itte, .qt homituf amkien* tif ex magno Ãudio priuatam gtor amcrque/lumpri uatum. SaiÃtf eà hypocritoi tÿ-è ac diÃitulter con^ uerti,aHt Ãriam agere panitenPam.
JnÃgnis mctaphoraefi in uoce fillK.
Vor. amari cxaggerat h) pooiÃn in Simonetini (S amlitioneprtuatxgloriie c qu^rjiuf priuati. LigatS iniqnitate : cT hec exaggerant hyf oeri;mcramLtti«* nem priuat£ glorix cj' quieÃm prtuattin Mago.
Emhymemata. Simon Ãlle amaro efi :
Ergomagnu^hypocritaeji : ergo ualdèamlitpri» diatom gloriam CT quteflum priuatum.
Iâ.em. Simon ligatui eà imquitate:
Ergo Simon magnui eà hypocrita : ei go mm/Kt xÃiiat erga gloriam çy quxÃum.
Fei er iniquitM deÃgnant hypocriÃn, amkitioneiH glori£ pnuati qn^Ãw ex donis dei Ãudium,e:x in Simone uitia.
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 4JÃ ReCpondens autem Simon dixit.
Exempl«m hypocrifeos in Simone,cjui fe lierè pani terefingit : cutn nihd minuf in cordtpicUt,
Mdgrjit res efl,hypo:riMn Simone ad tam arduant etc uehementem increpatioiiem,non mout rPut «erè peg m'teirt : item,hypocYitam Simonem tam excellenter nonitnin de hypocriÃi(am non abtjcere-
CauÃe pctitionii in Simone non fnnt ueri paums a* nimi uerè dolentes de peccato : nec^erigentes fe Ãde ud remiÃionem pecc^ti : fed patioresfiÃitij,ex timoré pÅ ni,non exÃliali timoré fuborti.
Sitnile exemplura hypocrifeos eà in Saule, fx Ãmili* tiKcdufîs.i.RcgMi«i$.qH4n'îo -üxitddSdmwëlenj.Psc cdHi^quid prlt;tudric4tiK fum fermonem domini, cr «er ba tua,timens populum,G obediens uoci eorum. Sed «iwc qu^fo portd pfccdtnm menneet rcaerto-e mecarit «t ddorow doiniH«)». Ex timorepani«, dixit ludiiî bgt;pocrit4 doîtns de peccdtb fuis,quando uiditfe duni* îtdtMm.PeccdMtjtrddenj fanguinem maximum.
Dixit : ex. timoré partie,non ex filiali timoré,4Ht ue ro animipauore.
Præcamini uos pro me do' minum.
Petitie
ER.ASM1 SARCER.1I SCHO^
Petitio plena hypocri/èos tx timoré panx,ut coi^i^ QuantumMbtetad petitionein, nihil difirimirós eà inter Simonemhypocritam t::r uerè cbnfiianum.
Petitio ut e/l hypocritica : ita frigiditatii pleno, Vi nihil uenistfupvr me hör um, quædixift».
Timorempaenit caufam elje petitioniiin Simonegt;fX hii apertum eji. Di/cis hic hypocriÃn er tiOTorO» poene ejjè res cognatas.Efa. p. Conterriti funt in 2ilt;^ peccatores,Gr timor pojjèdit hypocritas.
Etilh quidcm teftiKcadfund
Abrumpit Lucaehifioriam de Mago, et leHeripm denti reli^ua de iüo cogitanda'relinlt;juit,quiexfeÃ(gt;^^ cogitarepotefl,SimonemMagum hypocritam dubio damnatnm ÃiÃi.Et iüi quidt â flificatiÃint : ^uid ejÃcerint Petrus nbsp;nbsp;nbsp;ioannes in Sa»
maria,paululum attigit Lucas: nunc in genere quid pa tiÃimum egerint,Ãtbifciet. QjÃd ergo egerunt i Re^on deo cum Luca.TefliÃcati Ãmt cx locuti uerbum demi* niâ Petrus er Ioannes teflificatififnt erlocutiuer» bum domini in Samaria : Ergo non otioà in Samaria egerunt. TeÃificati locuti uerbum domini:ideà locutum Ãgnis er prodigifs Ãmul conÃrmarunt.TeÃi» ficari enin uerbum,efl locutum uerbum jÃ^nic ae mi» raculis
IN acta APOSTOLORVM 457â tdculw confirntare. 1» uocibin teflificati locu^^ ^üudit L«clt;« nbsp;nbsp;ojjsciit Apoftolorugt;n,qnie fiint de
to tefttftcari cr logui.
in (Juemfitjem tc/ltficati cx locuti Ãint tterbum do mini f ReJJ)ortlt;Jeo,«t SämaritM încrdrentHr Eiwztga. Iio. RedibantHierofolymam.
E (JMi* miÃt erMt,ut frireMt fuppeÃM Pbilippo.
Etmultis regtombus Samanta' norum cuangcbzabant.
Exponit LKc-WfUniWjCjMiil Petrui ZT Ioan« teflificdti V locMti jHerintjcr uej-kuin : nimirum uerku uditgelif.Ofiendit ergo L'icdf,Petrum ïodiinem, no legem,fed Eudngeljum frtedicajfe Sdmaritif»
Multis regioiiibiM ; comendatur fludium in Apoftó Its uni cum diligentia.
Euangelizabant : confolabantur Euangelio confci entias. Si^uidem Euangelij fruilut funt, confolari con^ fcientiiM,tranc[uiüare,e2' reddere jpacificM^
Angelus autem domini locutus eft ad Philippum.
Sequens euentus de uocationeEunuchi,totui refiren ias efl adcaufäfuocatioms,ex quibus uocamur ad Euangelq cognitionem.Caufe non funt mérita out ope rdtiojlra fed gratia cr mifericordia dei. Sic quod Eu^ 3 nuchut
458 ERASAII SARCEMl SCHOL* quot;«cb/wb/c uocdtur ex mem gmtia deiÃt^qui diÃâoiiit, ordinjt omnia,(ÿeô uocetur Eunuchus, Vertinent dduocationif ad Euangelij cognitionent-caufiM,cr illie occaÃones apud EuangetiÃdf,tx fkrumq; omnes Apoflolos uocatos eÃt cernimiif.llt;yi* thiei 4. Ambidans autem leÃa iuxta mare Galiheie,M, dit duos ÃatreSySimonem^qui uocabatur Petrus,cy' M dream Ãatrem eius iacientes rete in mare ( nam erant pifcatores ) Et à citiUti: Sec^uamini me,crc.lbide. Et fgt;rogrc)/«lt; tllinc uiditalios duosÃatres, laccbuinÃbu-Zebedtei çy loanné Ãatrem eiui in naui, cum 'Zebedao Ãatre fuo Ãtrcientes retia Ãta,(y uocauit eos,!:yc.
Placet etiam fcire ex boc euentu cum Eunucbo,c^i Ãt uocatio in genere omnium ChriÃianorum. Scias iÿ* tur earn uocationem efÃ,qua ex gratia uocamur per 110 (aie uerbum adiognitionem EuangcUj, ciusci^Ãudiis, funt,MÃicia,cy' uita. Angelus autem dominimti tur deus angelis inÃio miniÃcrto: cjuare reâê dicuntttr ad Htbrxos i.adminiÃratorif Ãiritus.
Domini angelus : Ã domino miÃlis.
Locutus efl : uocali uoce fuÃepta : alio^ui angeli f^iritus funl,nec loquuntur.
Surge Sc uade.
pr^dieatofes ipà non ddent currere, nec fe ingeri re
ÃN ACT à APOSTOLORVM 4?^ W ddminijteriiim uerbi inà prias uocentur. Propria er go mgeÃio Hc dd'n;i.itMr.
Surge er «-âi« : com.iuÃio officij.rotid ennfeientid ffdiciter prtedicant,'.lt;guni etiam qui aliisprlt;£fuiit oÃt« vijs,qui fut ofjfifif cert jim bakiit coiumij^tonejM. MjIj tM-ædKJnt confeientid cr tn/Ålùiter «gunt iitfuo ogU à o, q«i non hdbent fui offic i) lujiaf cdufds.
Vcrfiis merîdietn.
Locorum circumfidntiiedaedunt «eputes inuoed» tioMe Eunuchi quicquà m temerc contigijfe, uerum oni!^ tà d ex dtjpofiUone,ordindtione,c^ gratid dà .
El fur gensabijr.
Exemplum obedient d in Phtlippo,qui Jd uerbd dn geli Jt Jtim alit. Surgere 1;:^ abire in Phitippo ejféiitt funt fi iefqud non dm diliberat ud uoluntdtem dei^, nec mit rdti)nem cun carne fdiiguine^fed coinittitfe uo eanti .ieo,jd (]uod ejt de ndturd Ãdei proprid.
Snmle peromnidfirc exemplum ol edientidhdbcs in i^hrabdmo Gene. iz.qui «ocJtus ut abiret ex Aîe/opo^. tjm!J in terram Cbdndan,Jiatim uocanti deo di quieuit.
Cermi bic dejîdez naturdej]è, non perpendere dut dijà u'.tatem uix,dut locum defertum dd quem dLire de bec Pbtbppi». Eiitb'memj. Pbilippus jurrexit çj-1/^ bqt: Ergo Philippus obediMt uocdnti deo.Etcccc»
4 E«e
440 ERASMI SARCERII SCHOL. y
Ecce ättentionif particule, c[u4Ãgnificat Luctuà Aeegregio euentu di(lurtim,qudUi ei'reucrd efleuOl tiis cum Eumcho.'Vir arduops eunuchus.
Defcript;o perfonttpertinens ad genus dentonfird*. ttuuiitiCUiM hic ufus efl, ut in coinmendtitione per/ott^ Ãmul commendetur uerbi potenti4,lt;iuod potuit tifl tämperjbnAm conuertere^Enthymemdta. Verbum uirum (ethiopem conuertit â . Ergo uerbi ntdgnd eà po* tentid. Item- Verbumuirum enuchumconuertiti
Ergo «erfct md^td eà potentid. Item.
Verbum eum conuerM, jiut fuper eimnes gdZ^ reÿn£ Aethiopum ; Ergo uerbi mdgrtd efi potentid,
ItciK. VerijOM prlt;)t(SK)« Cdnddcesregitif thtopum conuertit : Ergo uerbi mtgudeà potentid,
Totd itdq; h£c deferiptio er ed quidem exdggerd torid reÃrenda eib dd commenddtionem potentid uerbi
Porro quid potentid uerbi requtritur dd conuerÃe* nem eunuchorum er prtcfiäuum ; rrgo pduci ex cunu chii er prdÃMus : id eÃ, ex dulùis conuerMttur:' ergo dultci difÃculter conuertuntur : er id proptered quid multd hdbent impedimentd,quiie eos d fuÃipiende uerbo duocdnt. nbsp;nbsp;Deferiptio eà à ndt!o/!e,contlitionlt;
uit£,ojÃcio,diuitiÃfeu potentid, er 4 pictdte. Vir thiops commenddtio 4 ndtione, qudindicdreuultEU' c»
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 4^* UK honunem gentikm.ad Ã^mficandum zy gvuta aâ^ EHdngflij gratiitm perttno'e- Hic wr æibtops omt^i btis gïfjtâbus proponitM»' infoiatiiim cci:firmdüoné ne duLitent de Ãtd uocdtione ad gratwnî. Prodeji Kero bwiufinodi exempU in [wniptu bat ere, quando i. Srftand exdgiUinKr propter l«dlt;corMW pr^rogatiKcim çx qiwndo nititur noftrdtn ad THuangeliutn uocaticne tncertiin reddere. T«nc nos gcntes Jîc contra arguinen
1 ttfri poffumm: Vir Aethiops ad Enangclij gratta Hcnit CT wos rcltt^ui ex gcntibu: rfd Euangclij grati «1« perucntre poÃumut. Ekmmc bits : fatraphM,auU tiw crc.Et qi^q«4 dtj|îcilèÃt aulicos conuerti poÃe Ãcut docent etitim bodternd noÃra tonpordjtxnien non tÃimpoÃibile,cxemplohuiut cKtiHcbi, qwod noÃriä au Itcis dibgenter uicKlcdndHm eÃutcr lt;pji Ãf dent «erbo In Hoce ewnKcbt commenddtHr lt;etbiüp$ d MitiC conditio/ ne. Præledus Candaces rccinae
Actlnopum»
Defcnptio pir[cnlt;e ah ojfcio, qnd commeitdatur lt;tbtops. Hif noces lt;etbiopi,fMnMtbus,prif|tfli«,cr quierdtfufer gdxdsreginie. SinguliC m^gndm bnbent tmpblt;tpM5qM4ni pdulo drue entbjmemdtifctM exprej^i. Pr^jtdus , mdgifimtuf, pr£fe$,prxJtfluj Cdnd4ce$ reÿn£ AcïbiopMm:de q«4 Plinti« lib.ö.cdp.
ERAJMI ÃARCEMI SCHOL
VoLtterranuslib a.Gcoorjph.
trat fupcr oninvs gazai cius»
Defcriptio per/bn£ 4 potentid cr diu;ti!t,quä com fitfndatur £thiops. Qjft mt fuper omiia gaz^fiM i f/l, tjUT/orcy tcrariM regin£ potentis cy diuitit, ZX ipfe pot m ac diues,ficut plcruimj; fwit mdÿiorum rtgum (]U£flore!.Verdfiuiit circa hunc a-thiope.Diifi elle efl diuitem ingredt in regiium calorit item Apiti Deum omni.i funt poÃibtlia : ergo non eft impoÃibäti diuitem conuerti pojfe Poteft exemplum huiuf dthio* pis lt;cr AMjubiM tn confolatioiKmproponi ne det^ rent de falute^modo exemplo huiiu æthiopis agant.
Enthymema. Aethiops eratÃtper omnes gäZ/K regin£ : Ergo cr ipfe er at potens ac diues.
Veneratadorarem Hterufakm.
Ex rumore e:^ jà ma templi motut/icut et alidgetl tes Ãepe ad proficifcendum Hierofolymam comrotd fùerunt : item,ex amore legum et ceremoniarum apud tud£os,cjuarum multas mduat£ funt gentes 4 ludtCH-
Enthymema- Aethiops uenit adorare Hierofolymi Ergo £thiops uir ptus fuit.
Commendatur ftbiops à ptdatis fludio cf etttiit c^£ aperta eft ex tam long/in^ua^i^ difficili cyardiia pereÿmatioct
IN ACTA AFOSTOLORVAÃ 441
|*regri(idtio«e,qM4m fubijt £thiop5,quia umit xthiopt Bierufalem ut adoraret, (JMre in locifandttate Etreuerccbatur ledcnsfupra currum fuum.
NeLil mtMU4 cogitant,quMfui conuerfwnem dd E.
«dngfliurti.ComnjenddtMrgrdhd cxcluditu'- Ktri'f«« circa uocationein letbtopiî.
Legenscp Efaiamprophctaw.
Et bi5 expriiniter pietdtt? fludiuin in drtbwpe. Noe tdre bic debent reges,prinfipcs,cr aulici.ut pnt piftgt; tó jludioji, qnod/lndi'«)« p ddejl etiam non pr^/iiite «era pietate,ta)neft occafw cfi ad pie^ateni Hcrajn.
Nojiri reges,principeSjCZ aulici in poculis legnnt tdntttm,qMlt;lt;rentgt;n mirum eù,ctÃt raro dd ucram pictd/ tern pcrtingdnt.
Imo riden tnr bodie çj reges, cT pnncipes,cr duU cij^t autfacrii aut propbanU literis dd«t opo'dm.
Verum fit circdietbiopem,dn:drttem pietdtem etidm ^infcitia (equi pietdtem «cram.
Dixitauiem fpiritus Phûi'ppo* Id ejl.Pbilippus per ^iritujjandum intus motià ejî, Kt accederetCT ddiungcret jè ad currum.
Tune filiciter procedit minijlerium uerbüquando j^ ntujjanfliM ««bet uerfci mtnijlros ad ntiniÃerium uerbi decedere
444 ERASMI SARCERII SCHOL* ^cctdert : qudndo uocdntur dd miniflerium uerbi ini^ ttiftri uerti. Dixit : intrrnè mouit.
Accede dC adiungc te ad cur rum iftum.
P frjpbrd)ij Ifgitimte uocdtionii, ex mtmddio , fiter ex commiÃii. Vocdtic hitc per JÃiritumfänii^ intermi,non impedit uocutionem ecclefi^ nee toUit, ecclefid fèris uocat miniüros uerbt-
Adcurrens autem Philippus.
Exemplum obedientiie in Philippo,qui uocdnti /^i* ritujfitnâo obedit. Adcurrere hoceffiâvsfidti(^gt; nd uoedtionem non diu deliberdt,nec init confiltwn cum cdrne cr fanguine,fed Jidtim obtemperdt uoeditti-Docemur ne légitimée uocätiom,temeri repugnemtif'
Audiuit cum legcntem Eià iam prophetam.
Ocedfio efl hicc ledio dUocutionii Philippi dd tetbiope
Enthymcmd, Philippuf tethiopem dudiuit legcnte Efdidm prophetdm : Ergo Philippw eethiopé dllocugt; tusefl. Intel Ilgis nc)quæ legis i
Qtf/eflio de inteUeüu fcripturee, quern non hdbent omnes: crquid omnes nonhdbent^igiturflquiturinteh leilum fcripturd! non e/fl ex nobis per fe,fld aliunde co tingere,id^ ex done /^iritu/f inâi,quod dat perÃudia taivâ
!N ACTA A POSTOL OR. VM. 44gt; tifiijuim per certa media.Et quemadmodutn fides do^ TMin Jp ritu/faniHi eji,nec datur ab iiïo,{gt;ro comuni mo re l»quendo,/irK auditu,itd E.om.io.Eides ex auditu efi itudituf uero per uerbum dei : ita inteüeólus fcripturtc dofium/piritu/fanéïiefi,quem tarnen nondat/fgt;iritM ftnüiis fine ftudifs.Merim nà negatur, Ãtiritumfanäu etiam fine auditu poffe darefidem,cr inteUeéiufcriptu ra fine fiudifs,id quod praflitit in Apoftolii idiotis.
Quomodo polfum 11 non aliquls oftendcrit mihi c*
Teftdtur athiops fito refigt;onfo,inteUeélum uerbi in* Ãitutione cr fic ftudqs contingere, tanquim per certa _ fnedid,quibus utitur fiiirituffanélui in reuelddofcriptu rjeinteUcd«. Entbymemx Aethiops negduit fe pofii inteUigere fi:ripturdtn,nili dliquis ofiendat ei : Ergo in» teUedusfcripturanoncontingit fine inflitntione. Con* firmdntur ZX comendantur prafeiiti loco fiudia contrd AndbdptiftdS. Qgïmodo poffitm : pro comuni more loquendo,ex q«o pdratur intelieâus fcriptura ; dlids potenj e/l figt;iritufidnéliti fine inüitutione etidm fcriptu r£ inteüeéium reneldre. Si no dliqui« ofienderit jnib» J me inftituerit de fcriptura intelleilu f
Rogaulfcp Plnhppum ut af-cenderctfccum.
44lt;î ERASMI SARCERTI SCHCTL»
Notalurhis fludiutn c Ãruor Phili[gt;pi,pro intelll genia fmpttira.jtiidmti lUud z:/ hic firuor,non con^ te;H:icndiCcccdlîonts l'uni dd intelligendüuirbum'tio* leatis enim cr pigros non jeciuitur intcüciHui uerbi-Stdbiliiur hic externum uerbi miniÃerium, in Phili'ppo non negligit Aetkiops.Siquidcm fubedfff ro^duii Philippum,ut fccum d/cenderet,guà per inlH* t'ii/onem Philtppidd intelleHuin fcripturiC periienirtt-Rogduif.ecce phildnthropidm in ^ethiopejc^xhuni* là dtionaÃgnum eÃ, qud cognofeit tethiops fe injlititù one opM hdbere. Afcenderetfecum:ut per Phtitppioif cr eiut inllitutionein fcriptur£ intelleiHum pereiperit'
Enthyntemd. Ãethiops rogauit Philippum,utfe* cum afcenderet propter inÃbutionem in Ãriptura-
Ergo fernere debemut er nihil non fubfre,ut inÃi* tuamur per uerbum.
Lochs autem fcnpturæ quem lcgebat,crathic.
AdifcitbæcLucdi propter hifiorite certitudinatt» Summd eà capitis f}.è quo trdnfcriptus eÃbic loctisgt; ChriÃum paÃiirum, er rurfum glorificatum iri-Prüfens locus ex Efaia citdtus,dgit partim de patiëntie Chrifii in paÃione,partim deipfa paÃione fenhumilia^ iioneeins,partim deeiui gloriÃcitione.LocusPetri*-
In acta APOSTOLO RVM. 447 tpifiolacupite z.explicatorimejllo i apuJ prophequot; U'H depatientia Cbrijli- Qui cum malediélif inceÃere t«rnonrege(?ttm41eiüvâl4,c-m aificentur non mmbdtUâ-,fed tradidit uiadiaum,cr qm luduat tujiè. Ãxloi 0 E4i« depätientia Chridi,pcteiidd iiobii forinx eji Ãrendi criKem. hitciKut b«f pnptwx loti, qi« Jeucrti Ãgt;rma firetidi crwcem a^unt.Ad Cot. i. Adofwie.'« toHerrfzitwrn ac p.itie/itw cum gaudio,hoc cor irafcutur Deo i« cruce.Ad Pbilipp z- cw« nij^icitejine murmuratioiie.ïMoLi s.Profummo gau dio d«cUe friitres mt'i,qugties intentutioncs tncidcritit «4n\M;iU«d fcientcsqued explordtio fidciucÃrit- farit pdtientiftm. AdRom.5. Nec id folum,ucrum cUmi riuinwr {«per iid)îiiSioni!)iM,czt.
Porro bxc pdticdtidin cruce,de quadjiclo^iHiur, donu Ã)tnt»)?dnäi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g4 . $. p rwfl ult; |]?iwti« /iuiK
pdXjpdt entid, c^c.Pfalmo oi.Deo fuliedd eriöà ow^ nid med,quonidra db ipfo pdtiçntw niea eft.
T anquà m oisisad occdioncnx duöus cft,
InÃgn'K loct« de pdtientid ChriÃi in cruct, Circumüiinti£ quie inciduiit in oucm,çz rci,(jUie fut^ out proprieJiIigoitiT HeniHntbic expendendtf.
VI emm oais omniwnj dnonuliam jUdtijùn;« : er pdij«
441 ERASMI SARCERIt SCHOÃz. tientiÃintum eü : ittt Chrifim abieiHiÃimni cr noiuÃi* mui uirorum Jiilus eli,Ãinulq; patientiÃtmiü jMÃt.DM âui eà : ChriÃm ipÃe non temerè iniedt fe in crucenb Et licut agnus coram f o ndente muru» non apcnn't os fuitna»
Exrfggerdho pdientiie Chrifli in cruce.
TotM locus de pntientia ChriÃi periphraÃiKÃiS eX primit er circunloijuitur omnium maxiinäm pätientül Cbnyîj in cruce. Fucit ad intelledum patientiià CW Ãi,iâ promptu habere notitiam naturae agni.
î^onaperuttosfuum: id ijuod Petrus his uerbil dixit: Malediâis adÃäus,non regeÃit malediâa.
Per humihtarem cius^iudidum dus cxaltatum eflâ.
Pertùienthaecprophet£ uerbaad g^orificationei» chriÃi, er gloria fam eins uiiloriam è truce, de^u^ uide Pfal. 8. Horrore et triÃieia plenum Ãiit,^uod prai^ miÃt, propheta de paÃione er morte ChriÃi : at cotu folatione plena funt,lt;jult;e nunc fequuntur de glorified one,exaltatione,er uiâoria ChriÃi.
Summus huius loci intelleäus eà crucem fe^ui g'o^ riamiÃy per crucem patere ad gloriam,uia per hutnp fiationem eius indicium eins exaltatum e^i: id eÃ, per trucemaceeÃit ChriÃus ad gloriam. Sed crucem eÃe ad gloriam
tN Act A APOSTOLORVM. 449
4iî gloriam ui4mgt;non a^probat r jrio,qKà {latuit ,g!a fli dj ^orittm,potentiel ad potentiain, djgmtdtead di fiHitatein,eunduin ejfe.Dc erwee «t nia ad gloriam,cott trd iudiciunt rationif, multifimiles extant fcriptur£ loci Pfalmo.S-QJiid efl b3mo,lt;j«oil memor es eiiK,aut filius homin'n,lt;}uoniaitt uifltas eutti.Minuifli cum pau=^ b minui ab an^elis : gloria cr honore córonafli eum, (^conflituiflieumfupsr opera manumn tuarum.O^n» nia flabiecifli fub pedibus eius cjâc.In Aciii extat loais^ Per multoi tribidationes^oportet noi ingredi in regnti Dei.Uiattheei.iS. Q_ÿf. uoluerit aitiinamfliam flnfare^ perdet earn trurfus qui perdiderit animamfliam mea taufiflnueniet earn, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enthyntema.
PcrhuinilttateinCbri^liy iudicium eitii exaltaM ifl : Ergo kumilitas feu crux,ad gloriam uia efl.
Per buinilitaté: de qua flc fcribit Apoflohis,ad Pbi lip . z. Is entra adfldlut flt in uobif,qui flit in C hrifló lefl,qui cum eÃet in flrina Dei,non rapinam arbitra^ tut efl, Ht ejfet ^qualis Deo, fed femetipfunt inaniuiti Ãrnta ferui fumpta exc- Ad humilitatem cr iudici urn J^edlat natiuitas Chriflt GT quicquid per totamui» tam paÃui efl.ln fumma humilitatit iudieij nontine tircuTiloquitur LKcds crucem Chrifli u/auerfain,^^ fic btairt paflionein'iixaltatum efl ; periphrafl5 exaltath
« nii
4X0 ÃRASMl S AK CEP. H SCHOL'
»w gloriÃcatioftis Chrifli, de qult;i uide FÃtlntnniâ^â txaput dd JipheÃaSiCr i-dd CcU.
Gencrationein cstis quis cnarrabîtC
Amplificdtiofeuexd^giTiHioglcriÃcation^ CÃâ'^ Ãi, cuiM non eritÃnis .Et «t nunc gloriÃcatio Chril^ aternd eà : itd ey tUi gt;eterni funt, qui per Ãdem fà ^ gloriÃcdtionis Cimfli pdrticipes.Reélè nionet D-tinus fuper hune locum eIciû, generdtionem hic ficare £tdtem feu durdtionem Chrifii, de qud etidmfif tneminitDduid,Pfdbno.ioj).Tu es fdeerdos i/idtertiH) fecundum ordinein MelehiÃdech.
Poteà (y- per generdtionem intelligi totd h^cditiü de po{tOTt4i chriÃi,qud: eÃcredentium in eum'Pgt;(lt;l^^ Ãc cdnit Pfaltes,Pfalmo. i.Polluid dme,^^ddbo tibi gentes hieredttdtcin tudin, zjT pojfeÃionem tudin Wââ'* nos terrd.
Quo nïam aufer tur de terra ui'ta dus,
Aethiologid, cur qmsnon poterit enarrdre g(H(* rdtioncm ChriÃi,cur ChriÃus in ecternu ditrdbit, et cur hiereditds Chrilli eritincnd]rabil!s:Ãmptddfubldtio^ tieChrifli deterrd, feudmortechriÃi in hdc terrd, qu£ erit occdÃo,quod generdtionem ChjiÃi nemo pote ntendrrare,
Item
In acta ÃPOSTÃLORVM. 4^*
Idem fibi nuk bifc ietiologù,(iuod priecedentid uer» bd ( per bumiktutem mi,iudiciuin eiui cxaltdtuni efl) nimiruminortemchrijliefleoccdfloticm Mt£ gio* tiie:item,^«od nemo poterit generdtionein chrifli endf rare. iJtthymemdtd.Chriflu'S duflrctur de terrd:'Ergo chrifli generdtio ent inendrrdbili^: Item.
Chrifluf dujerctur de terrd : Ergo Chrifli gtoria çj' uitddugebufitur. Vdlet cz bic iociM contru Ih« ditos,jrifflrd expeduntes MeÃidin cdrudlem regem.
Eiithymeittdtd. Chrifli uitd duflretur de terra ;
Ergo Cbrt/liw uiuens in blt;tc terra nonregnabit cur Witkter. Item, Chrifli nita duflretur de hac terra
Ergo Cbrifluminhac ten'd regnaturum ciuiliter, WeudctciumeÃ.
Refpondens autem euftûchus» Re)J)O«dcre pro dicere hebraifinumfapit.
Obfecro tc.
Notittur jrruor ac fludium pro inteUigenda fcri(gt;tu r^t izi eufiMcbo, qui non kuiter rem agit.fld obflerat.
De quo propheta dicit hoc çquot; Qi{.«)lio de intelkdu propbetigt;.
De fe,an de alio aliquo, Diflributiuneula.
» Aperi«
4ÃX ERASMI SARCERII SCHÃt. Apericns au tem Phih'ppusos lùuffl*
AuiiuiniM hue ufq;,de feruorc er Jiudio eunuchi pro ifitelli^enda fcripturd,cr pro inÃiiutiont deferi* ptuTiS inttüeüu : fequitur nunc qnoniodo Philipput rf uelirit feriptur£ intcücilunt eun!icho,er quotnodoe» deuero fcriptur£ intcüi-iHu inÃitiierit.
Prodf/ihic multi^ diÃgt;ut.ire dc cornnuni uocdtiont quädd EuMgelij cognitionent uocdtnur.EunuehiuiX curru Uchens uocatur : ergo in alid dtqi dlid uM coff diüone uocdmur.Eunuchus uocdtur ; ergoÃnecircun ftdntijsperfondruin uocEnur, quicunqiuocdmur.v^' hens in curru uocdlur Eunuebus : ergp in nitüo cert» loco fit uocdtio, nec dlicui certo loco efi dUigdtd-Ettnit cho occdfio quxdd efi fiuie uocdtiotüsÃedio fidcrf firif tur£ ; ergaid quod in nobis eft,ficere debeinus,(r p® /tcj uocdntcin ex grdtid dominum expeddre, tos obfi:crdre,qui nos uocdre pojfimtjcr de Eudttgelio rede inftituere.Eunuchus uocdU er dudihili pnedicdtt cne tiocdtur. Ad Eudngehum uocdtur eunuchus ; ergo er nos, Eudngelio res cogndtd efi uitd seternd, dd qM uocdtur eunuchus,quid dd Eudngelium uocdtur: ergo er nos dd uicdin dterndüi uocdmur, qui dd Euduge* liwt uocdmur,. Exemplum phildntrophi£ in Philip
: item extntj^lwn (bdi itatii tx qun Idborat
ÃCTA APOSTOLORVM.
tun lucrdri Cbrtjlo ^perlins dwtcm PbilippHs os pMW, «cce «ocdle (j- dudifcile uerbum A quo coramendatwr eontrd Anabaptiflds externum miniÃerium uerbi. Osfuum:Ãgndnter bacc dicit Lucds.
Etindpiens afcnpturalfta.
,S((licâ¬t propbeticd.Pbiltppt« à fcripturd incipit.
Ergo d mtgw CT no/lris trdiâtionibiff non eà iucipi endum4«(tndoMolMm«s co«M£rtcreboini«es.l/ãt : etn= pbdticos, «t inÃnuet Lucas, earn eÃe «erdm rdtioneiw conHertezidi bomines dd Euattgelium, lo^ui de bumilitA te CbriPijciHs pdtientw,et glorificatiofte. Crcdere enint CbriÃum bMralitdtwin eÃe pdtietttcr» po^filt; glorifi «dtHm eÃe, eà ueri conuerti ad Eudngelium.
Dmo itdqsfctt« neceÃaria proponit Philippus eutiu tbo.Altcrion utfciat e«nHcbKS, ChriÃunt paÃum eÃe er poÃearurfuin ^oriÃcatum,iioit tantum pro fe, fed etiamproâobw Quxd«o ciuq;chriÃidnoÃmul fcitu neceÃariafunt PaÃiis autem eà cMÃus propter per« wtd noÃrdjCZ excitatus propter iuÃiÃeatioiie noÃra,
- Euangcliziuit iiîi Icfum.
id e)l,doc«it jll«m,q«omodo tefus paÃus eÃquot;et er ^oriÃcatus noÃracMfa.Siciuidemb^c d«o dücere,eà Euangelizdre kfu n. Et reuera in bis daot i« eoiifi P»t,q««cq«id de ChriÃo did adnoflramfalutem poteÃ
G i EtungiU/
4^4 ERASMI SARCERII SCHOL
Eudngelizituit : difcernit inter Eudtigclium CX gentiGT monet Lucd!,Phtlippum mtniftrunt Eudngelij ejji,nan legii.Eudngelizdre Irfum,e/i ïefii uerbifdcfi^ fia foldri confcientids.lefum : doärindni de lefu,tv/t delege. Sub eudngelizdtioné ïefii, compleiliturEuciis primuntpdÃionein zy' glorificdtionem chriÃi : ingenere omnidlefu.
Et dum irent per uiani,ueneruÃt ad quandam aquam,
Speâdnt h£c dd conÃrmdtionem hiÃorite, er fuut tdnt^udm prapdrdtorid dd fcquentid.
Venerunt dd qudnddm dqitdm : dqud de indterid efl Idptifmiier necejfdrideius cdufd^quicpriefens united rebquii necelfdrijs cduÃs,ii:tegruin ejÃcit bdptifmuin-
Etait eunuchus.
Vilde h£c cognitfo bdptifmi eunucho tReÃiondeo, Fhilippiis euangelizduit HU lefum : ergo crfignumbd pttfmi,quod 1 efus iiiÃituit. Qu£ nutte fcquuntur de petitioneeunuchipro bdptifmo^ eÃtäus funt-, (cflunlef de pûteiitid dtq; efÃcdeid pr^dicdtionii Philippe quf non Ãiit udcud dpud eunuchuin Enthyimiitdta.
Eunuchui petit bdptizdri dd priediedtionem Philip pi : Ergo eunuebu'S pnediedtione Philippi eemotui fuit. Aliud, Pr^dicdtio Philippi eÃceit dpudeud ttuehuttt ift peteret pro bdptif-^:
FN ACTA APOSTOLORVM 4^f
Ergo pr^dicatio Philippi potens ac ejf: m jiiit-Item. Pr^dicatio Phüippi ftcit eumchum ptwe pro bäptifmo : Ergo prjcdicatio uerLi non eà inutdii nee redit udcud. Tejidtur quoq; petitio emuebi pro bdptiÃno i de fide eins, qui quia credidit, ergo bapti^ ' Zdri uoluit. Exemplum eunuchi nihil probat cozitr4 infinites. Siquidem etiam num hodie adultorum eft pete^ rc pro baptifmo : er conuenit eos de fide interrogare. Alidratioeil cu infintibiif,in qtiibus fides efièpoteH ftj! de ilia non interrogentur,neq; earn cofiteri ualeant Videpropofitiones in nofiro Catechifmo.
duxftio kic trailari debet: An fides requiratiir rfd integritatembaptifimi^Refiiondet Augufiinus lib.de unico baptifimo contra Petilianum cap.a.Quid eft iT* go qwod diejt : illic efie uerum baptifina ,ubi ed liera fides. Prorfiis fieri pote/i, Mt MerMm ÃMi-ednt baptifiina,crnon babeant Ueramfidem. Sicut fieri po^ teft,i;t habeant uerum EuangeliU:.quod rede intelUgen* do^jalfi aliquid credai t dedeo. item,lib.s coutruDo «.ïtiJt.cMp.i4.Nö intes-eft cum defacramenti integrita* te er fanditate tr(id4turgt;c[!ftd credat,autqualifide im butas fit tile,qui accipit ficramentu : intereft qutde p!« I ⢠riniil Md jtilMtis uid,fied adfacrameti quicftione nthil iit=â terejl : fieri enim poteft,iâ.t homo intcgr« brfteat jai rlt;i^gt; mefjtM,C7'pcri«rpwjf.ié,ç;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g 4
ERASMI SARCERH SCKCX*
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠f Ãii
Il£c cx. AHguÃino idea producere tiolui,pro jo tione huiui quieilionis : an fides réuniratur ad itite^fiâ tatem baptifinhcontra Aiialâaptijidf,ciui è exeinplo nackt probare inoliantur^fidcm eff'ede iritegritatckaf tifmi)tjuaniquiaex auditttuerbi nos non habaiiM qua/ido fiumus bapfizati : ergo oporterenos danioft baptizari. Vnde etiam apcrtu ejl tnfitntes ^utdetn^à non babeantfidem, tonten baptizari debere,quiafiiii^ non efi defnbÃantia baptififii : nec intpeditfidä abfin* tia bdptifini integritatem, qnare infantes ad baptififii apti funt,nec debentiurfantbaptizari,uli adokuerif^
Ecce particula attentionif,q. diäurus cunttcbuf rf utili Cf necejfaria. Ent bymcina.
Eunuchus magni freit boptifmum : Ergo «o5 ff debanui parui fixere. Aqua : eunuchus non aalt fpii'im aliter baptizari fine aqua : ficut quidambodie df Ãâifi tuali baptifmofine aqua nugantar.
Quis prohibet me baptizari fâ
Id eft,quid iinpedit tquo minus baptizer t Eaptifi munt requirit eunuchus:Ergo baptifinus non efl fuper^ tiacaneum fignum : into ad falutem neccifanum, idi gt;1 fius compos fieri quis potefi: : iuxta illud- Qui creJule rit Cf baptizatus fiientfaluus erit. Auditiis uerbi cof -fijM.fides cffi-itiilia in adaltis pracedere decent ideo
er
IN ACTA APOSTOLORVM.
^hriflui Matth£i. iS.refpiacns ^ot!uf ad adulto!,(B cit .Cocete omnes gentes c^CDocere Mlfit ad âocen^ dum a^tos : interim tnjà ntibm non negauit ba^tifmu.
Dicitautctn Philippus.
Aà M!t«redè»itciTOgdtPJ?ifippiw de/üei confiÃi» tiK. PbihppiM nonkoc fibi uultfua intcrrogatioiie,ut fiatuatconfiÃioncntfidii e)fe neceffariam caufam ad taftiÃiià ; potefl cnim eonÃÃio Ãdlere Ãcut z:r Jrftllù in Simcfie ; fed interrogat eunuehum defidei ccnÃÃi» ne,utJîjîj'cli£r(t,bittelt;tt,quôcKm prepn'rf cctiÃÃiont reddrguat : itemjUt amuchui» de pericHlo bgt;pocn|ö» â¢Ã (tà nonelt;it;crpropto'dltit; huiufmodi caufof.
Si credià ex toto corde licet.
Si non agis bgt;'pocntdm,fed crédit ex. toto corde,te hocpgnoddfdlwtoncptübitêere :iti7n,fi credisboe fignum adremjftojiem pcccdtorHW», propter ddJitd»! proinijJioncMi condueere zjc. rides bine dc/cribi poteft,c|Kod fît ex toto eeirdeÃdueLt-Honergo ejl opi nio,qu(e potêsl eum dubildticnc fubfiiiere. Cor Ãdei fubieâum e(l. nbsp;nbsp;nbsp;Licet ; ergo pue Jide non licet fcdptia
Xlt;irc?Rep)ondco. Non licet ddjdlntis nidm peutyn* prdex A«g»pinooÃendi,nec ad rc»gt;ijponcm pcccdto ruin,fed ud baptipsù integritdteiK, cjw ep mteger, pue lt;redittbitptix;.lt;rtdw,pHe non crédit. Sic bdpttpnus si«
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q 5 won 5 '
»$8 ERASAÃI SARCERII SCHOL., titonii iiitegfr jv.it, it ft ncn credidit, iiec itdfecvtiH eà fdluteni ucl reiwÃionon piccdtortm.
E t refpondens ait. CoufÃto fidd in ädultii ne ccÃdridjc^ux quid film poteä : igiturnon eà de fub^ üdntid bdptifnitquià ejfet jündatiüfupcr rem ÃlU « cem,malc Ãindatiis ejfet.
Credo Hlium dei effe lefum Chriftum.
Verd hlt;ecÃdes efl,qu£ in adultvs efficit,ut qiä bäfd Zentur,per edm dccifunt remiÃionem peccdtorum, d quod AugtiÃinin uocdt,dd uidm fdlutis conducert. 1« infi.ntibttietà non eÃÃdes ex duditu uerii,tdmenitiji^ fiud in iüis fides eÃe poteÃ.qudin icqueÃciliter infunde re infntibut poteà Ãgt;irituÃd/idus,dtq; ddi(lti5,perqM poÃunt remiÃionem peccdtorum impetrdre.
Crederefinum Dei eÃe Jefum ChriÃum,eà credere filium Dei eÃe fdludtorem CTquot; protedoremÃmultalte' rum notdtur in uoce tefu : dlteruin in uoce Cbrifli ⢠le fits enim fdludtorem foitdt. ChriÃus regem cuiui eà pro tegerc, tuen, er defendere.Credo : eertd fiducid ild* t«o. Filium Det : difeernit ChriÃum d puro homine. Ãquidem intelligit perfiliti Deifiliu dei ndturdlë.Iefut ex ChriÃiis,er ndtur^e, o^ci/ funt dppelldtioiief w eo. Difcii hic quie KerdÃdesÃt : liimiritm iüd,qiite tredit
ïnacta APOSTOLORVAÃ. »59 treditfiUum Dei eÃe leÃm ChnÃum,hoc eii,qn£ cre iit Ãltnn Del eÃeÃiludtorem er protcilorein.
Similii propemodumeft fidei conÃÃio in Pciro, Mdttbifi. i6.Tk « ChriflM iUefilita Dei uiueiitis.
Comf^ondet eunucbiç:r Petri fides peremnid, er ^uidfidem Petri approbat Cbri/liM : frgo ct fidein e« «Mcbi.Hic auteinfidcs,(iudm ibi confitetur Veh-us, er qu.im bic euMKcbu« Koce ejjrrt,cfi uerd lUd jides,fHper
Chri/tus non dubitduitfudmccelefidm «ediÃft»« rejö'b.VJc qui hübet,ueruine/t eccleÃne ntembrum.
Et iuffit fifti curium.
Notd jludiMm eunuchi pro bdpt!jînogt;qMt ncceÃitd tem bdptiÃmi Mobii commtïiddtjKc pütewaiJignSboc à Cbri/lo Ãuperudcdneum inÃitutunt cj?£.
Et defeederuntutereç in aquam.
De redj mAterid baptifini e/t bdpt^dri dcj»lt;t De Ãrmd efi,baptizdre in nomine pdtrt5,ez filq, cf J^t=» ritwjpMÃti. Pbilippi« JiniMl deÃeendtt,ne fomnies dii= quem feipfum bdptissdre poj}e.N4m cz tninifler uerbi «fid qufdetm ejjiciciis bdptijmi cduÃdefi.
Et baptizauit eum.
In II ontine pdtris^cr jilij,cr f^iritu«. Vcl in folit« Cbrijli nomine fub quo tumen told trinitnw intelü= jendd ttcuit. Vbi eniw CbrijH )ù mentio j ibi er
pdtrK
lt;lt;ïo ÃRASMI SARCEMI SCHOL.
CT /^iritu/Jà n^ti. Chri/iut MttKli un^{ui efi, teruiigdUjl'piritit/Jâanéiinipfiunéïio^ Hlt;ec Antl^ojii^ pro reco/jf ikrffzo«e firmarum bdptifmi.
Bdptizduit : in remiÃionem peccatorunkijii^ efi ptiÃni finis. Aiiorutn i.Bdptizetur in remifib^ iteinpeccdtorum.
Cum autcm afccndiHct de aqua.
Df/cenJere dfeendere bdptifini pdrtes fiint, pnr atk^orufigmficdntes mortificdtione cr uiuificdtione»
Spiritus dominirapuitPhi' Ifppum»
IJ e/l,»ioMe»tf,wft/grfntf,cr confulente fiâiritnfdif* fio,dbi/t dttji difeeÃit Philippus. Aufirtur Philippi^ ne in eius perfond hxrfdt eunuchus,
Iba.tenim per uiam gaiidcns.
Aetiolo^id,lt;]uüdeunuchiis dmplius non uideritPbi lipptnn,fumptd d fi/iindtione itinens, quod fifiindbtit tunuchiis. Enthymeind. Eunuchusiuit per tädin fudm,dc fiftiiiduit iter. Igititr non uidit dinplim Phi lippunt. Gdudens : eunuchus credidit cr bdptizdtnf efi in remiÃionent peccatorum, feu dd iuüicidm : bitif res cogffdtd eftgdudium confeientix-Ad Aom.s.JnÃi* ficdtiigiturfide,pdcemhdbemus per dcminmnnoslra ufimt cbrifiuin, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Phk
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 4lt;â
Plülippus autcm inuentus eft
A zou,
H/c propter bt/lorix certitudinem ^dijdt Lucm ; 4«inde prapter cobtfrentiu)«.
Et peragrans, NotJtnr diligetttia Pbilip» pi infuo oÃteio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EuangeUzabat,
PrjedicdbittEudngeliwn. In mrho euängdizttn batirtdicatur quabtm doilrinie,tniniflcrif çy perfon«^ Dodrina jwit EUdiigeliHjw non kx Minifierium Ewdn» gclij (ïjit.non legvs.Et PbHippus jwt EMdngelij, non Ie* gis mitiijïer. Bxpriinit ç;- uerbum euMigeliz^bat «jjrólwm Euttngelij,ciui ffi hetitt ficere confdenttM»
Ciuitatibus omnibus.
Sine iHttrKOT rej^eéiu.Et bene quidem. Eà enim E« «4ngcliU!nMniM£rpi(0pro omnibm, crregiotiibui^cJ* (Mitati(W,c^bominibni,doiïrinit.
Donee ueniret Caelaream.
ln£l«nKe,^J.L«clt;w,etidi» CteÃircie euängdizäbat PbilippiM. C£[((red maritima urbs PaleÃinte in ütt» remagnimawÃta,quam Uerodes AÃalonitapater HerodiS Tetrttrcb« Traconitidu inüaurauit in bonori AugnÃi Cafarii. CAP VT IX.
LVcrfs infinefeptimi capitis : item, in initio oâé» âoifprifmiÃt zrlt;^ÆÂ«^â¢Â«iV)ùâ dd tuentum fitbijcien 4u»
4lt;ï* EK A SMI SARCERlî SCHÃt
Saiilojitli nuncpttislicit in hoc capite.
TTcefxa-KiVN cxag^eratoria Ãat, qu£ exdv^erit* uit itt SMlt;o {ludium zj dmorem perfequendi Uh cr ciusprofèjjores. Cuiutexaggerdtionis hie ufus,ut exdggerato Ãudio ac amore in Saulo pcrfe^jiien di Eud'igeliu cr eccleÃdjcircaconuerÃoiK Saab poten tia uerbi magii inciareÃcat ^uod tantum perfecatoré conuertere potuit.Etinh'inet uÃent in initio huiiu tapi tif exaggeratur Ãuditt perÃquendi eccleÃd unà cHueri täte in Saulo. Cteteru totu Ãre hoc caput,perpétua dant conuerÃonii Sauli narratio eÃ,tn qua exaitliÃâi'»^ quxdd Ãrma nobii proponitur,quomodo impij eoniief tantur : item pr£Ãribitur in illa narratione,eerta ine^ thodus uocationi5,qua homines ad Euangebj cognition nem z:r animarum /alute!n,uocantur.
I Saulus autem adhucfptransnùnasôi cædem.
Autcmcomteilendi particula eÃ^qu£ euentumno* uumpracedentibus anneäit. Saulus autem adhuc rans minas zy ctedem : exaggeratur in Saulo fiudtunt perfequendi ueritatem (sr cius prüÃÃ'ores,idqi in hoc, wt comiftt.iclefttr potentia uerbi,quod potwit itainagnu perfecutorem conuertere.SinguLs uoccs exagga-atoria funt: j^irare enim minas çir ciedem,non tà kuiter mina riant
ÃN ACTA APOSTolORVM. 4^3 Ti dut fludiofum eff'e.'Difcis hic t^uid fimiiOîie* «« diite conuerfionan dd Euangeüum: niinirum itiinà (i ucritdtii cy' projr/Joruni cxeinpîo Sjtdt.
Sp.TdMdi uoceexprimiturfifiguldre {litditnn Sduli in perfequendd utritdte crecclefid.De qtio fuo fmdio ipfete^atur,4d Gal.i.cr t ddCor-i}-Mindfcr c£dé Udridicrhombilesperfecutiones.
Indifcipulos domint
ProÃÃores doiïrinte perfoit£ Cbriîli- 'Difcipua los doiniii! uocdt omnes proÃjjbres doinini et doMna tiw. in difcipulos domini : pmpbrdfii cccle/i£^
Vides bic lt;iui fintfukieéii perfecntionibii^? tton di» fcipu!imundi,feddi[cifu!idomini.iodnncs - 15.Si3e , miindo ejfetis, mwndi« qwod fuum ejjit, ddigeret crc.
Circunftdnti£ dtfeipuli diügcnter bic expendendlt;e «em'Mut.Hutft enim fe cum ecdep£ mcmbrQ,non dJiter cum difcipulo »qui in prifccptlt;'ri5 (thewMS Htrbd iurdtusefi. in noce domini confepultd idcet mdtcridlw â perfecMtionis cdufa,lt;]!d£ dominw c/Je d«amp;lt;t?WH:r«gt; cz «crt«m domini. AcceCfit ad pr incipê facer do turn .Hic dcccjfuseÃrdus c/ljhirdtionis mindrS cr clt;lt;;di5 in Sdulo dduerfus difcipulos domini»
Entbymemd Saulus Ãiircuit minds j CfCdem in di fcipwlos dünîùiiærgo Sdulns dccejju rtd principe erc.
4«S7 ERASMI SARCERIà SCHÃU
A(i principem facó-dotum : priccipui ChriÃi Gr tuiï£Ãiftici£itiintici Ã(nt,^ui ÃtcMxreli^iomi fnnt M tiÃi es. Et pctij c ab eo epiftolas.
Et hoc pctere fpirdtio/tk in SmIo ejÃäuiefl. Päi)l tx. zelo quem habuit contra Ruat^dünn er eins pro^ ftlÃares : deinde quia ftatuit perÃquendo,fi cuit» pr^ ^are Deo-P-piftolas : commijoriiuaut delegatorùf-
Damafciimuerfus ad fynagogas-Damafeusurbs Phceniciie.
Vt ü quos inueniiTet hufus ufæ atrof ac m alleres
Finatis caufa petitionis epiftolarum quas Saulnf tijt à principe [acerdotwn.
Perfecutio Satüi proximè acce/Jit ad tyrannidentt ^u£ quia in Saulo ma^na fuit,quare fequitur gratuité iuÃiciie doclrinam -, accrbijÃmos ej cruJeliÃimosäi^ fiilus in hominibus cifre.
Si quos : Itne rej^eélu per/ônarunt^ '
Huius uii uiros ac mulieres: per coiitemptun eljvrt,ex quo non dignatur ueritoteinfua appeüaioiK
Enthymcma. Saulus non dignatur ueritatetufn^ uppcllatione : Ergo inimicorum ueritatis maxii»«''^ e/l contra ueritatein odium. Huius uiÅ : huius Ãrüj£,qu4tn iwcantEud/t^eliufnieÿrMtd
Ac TA APOSTOLORVM. 4«$ V tros dc njHlieresa'/iimict «eriutw /ion hdbent po^ jondrum reJ^ed«j«,nec ulldinfexut rdhoncâi,q«£ gt;ntn in ciuibbuscduÃs «oâ negltgitwr.ûmnùergocxÃ
tyrdnnidem perfecutionis in S4mIó.
Viïvflos perduceret in Hie-rufalern,
tindhmcdufdmcerniSiOb qüdmpetijt S4«Ii«fpfa polxs 4 principe facej-dotuiti. Vinhos pcrdttceref.et |j(e «oces miripcc exdggefdnt tyrdnniiem in Sduloi
I« Hier«f4lém;cr loei circum^dntid exdggerat iyt ^(üiniiïemin Sdulo.ln Kierufctlem.^.d.ubi pro di^iiitd te poÃunt trdéidri difcipuli Chrifiü
. Et cum iter faccreti
Hlt;ec monent Sdiduin non fuis ntcritis,fed ocedfone CT « gratid tdntum uocatunt dtq; conuerfuin eÃe.
VOcatas enim eà SdulitSjCurn iter Ã.ceret,in boc^ut perfeqiteretureccleftd,cr nihil minus cogitaret,quant fe uócdtum iri. Docemur itaq; in exetnplo Sduli,noS tx oef (tjlone cr gr4ti4 tantum,non noüris metitis uo» Cdri. Iter^cefet:öcc4}ïo notatiir,^}' excluditur mcri tum.Similes exhait occdÃones uocdiionis,Matthiei 4^. Ambuldns duteiri lefus iuxtd mare Galiljeiè,uidit duoi frdtfesicfciïbideni- EtprogreÃus illinc,uidit dlioi (blosirdtres. ConiigiU
U Ãthoi
ERASMI SARCERII SCHOL.
Et hoe uerbum noM occdÃonem,cr excludit turn. VtappropïnquarctDamafco-
lnhoc,utperfequereturecclelidm. Vt appropi»^. qudret Ddmäfco : erhtee notant occdÃoriegt;n,cr(^lt;^^ dunt gratiam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et fubito.
Et hac uox comenddt occaÃonem cum grMtt nf gligit mérita.
CivctïmfiilQtcum lux dc coelo.
Alia atcji alia ratione,alifs atqi alifs medi/s^o alio tempore, in alia atq; alia uitte conditiene r dtq; alio ofÃcio^ab alijs atq; alijs perÃgt;nif,alif atq; uocanturad Euangelij cognitionein-PnediHa ma agunt demateridlibits,ejÃcientibut çx ÃrmalU»^ uocationii ad Euangeh/ cognitionem cauÃi.
Circum^lÃt : notat nbsp;nbsp;hoc uerbum gradaniffi^''^
uocationem Sauli,er excludit meritum. '
L«x decÅlo : h£c firma uocationii Saulifieci'^ eÃ,Gr ut ita loquar miraculoÃa.
Communii generalis firma uocatiofiiseÃ,'!'*^ fit per uocale zx audtbile uerbum, Ãeu per uerii nU nifleriuin,de qua communi générait firma nis,conÃuleinprimii ApoÃolum,ad Rom. to.cuiu^^^^^ pitis firè Ãumma propoÃtio eÃ,nos per miniU^'^â^''' ii uocari nbsp;nbsp;ud falutem cQntingert.ybiamp;Vf^^^^^^
tN AGTA APOStOLÃftVM, 6'/ r4pc dit. Fides ex duditu efl audittu ueró per uerbu dei âTotus prüfens locut e/t b^potypofw Kocationvs SdHà «d cognitiottem EUttngelij-
Porró licet uoattio Sdidi pt ffgt;ecialis tarnen per uo cdeiz}' audibile uerbutn pene {gt;erficitur,utfciacedm tjjèreiïantfèirmatn »ocdtioniSjUocdri per miniÃtri* üm uerbb
ïtemetiitinpciuiinegetuocationcSMli per «erb« «wdibiUâcr M'3clt;lt;leeo/Jtigij5e ; tarnen jÃeciali hac «ocd tionejic «ocutiw jwit Sanluf, (Jitod ÃoÃea dd Ananiani ire idj?!« jweritjdd cifidiendumex Ulo uocale audi* Hle uerbum-Sed audi fi,t(gnÃitmm inprologïjm libroquot; runt de doilrina ChripianaP;f Pcrii entein.Neq; tenten wus c«i credininf, ne talibuf mimici uerfutiji er per» uerfitatedccepti ad iÃpiin Huangelm dudiendw dt^j difcendii nolimm ire in ecclcfiM,aut codice legere autlegentcm pricdicanteniqj hominem audire^ç^ expe âemiM rdpi uÃà in tertium calmn^f ue in corpore, pue extra corpus, peut dixit Apoftolui :cr ibi audire in^^ effdbilia uerba , qu^e non licet homini loqui : aut ibi Midere dominum le/ùm Chrifcuin, ej ab illo pofius» quÃm ab hominibtif audire Euangelium- C aueaimis td les tentdtiÃes piperbtÃintai etpericulopÃimaiVnagiiqi
H i cogitemut
4®â ERASMà SARCERII SCHOt. togZtewu^ er ipfum apo/iolum Paulum licet diuind^ foclefli uoce proflratum mflruéium,ad hominem U fnen mi/jtimâ¬jjè,ut facr amenta percij^eretzycopuh»^ tur ecclefujZ^c.Vide ibi plura.
Et cadens in rerram.
Vt fciret tjuà m potenti domino haUenus aduerfatuf f/JetiCrc. Hoe in terram cafu^oftendit Saulufi^niâquot; nihil funt aduerfarij ueritaM reÃ}elt;au huiiu.Jdem dit cr pro/iernatio lila hoÃium ChriÃi in horton
Ãudiuit uocem djcentem Ãbî,
Vóeati uerbo uocatur Saulut quancjuà m caie/liuà tt. Mifericordite diuinx opus eÃ,Saulum audire uo^ cem tantum,non adjici digna pana propter fua tyraiio nidem^ ConuerÃoftuuocatio Sauli confolationi eH cmnibus etiant extremis inimicis ueritatiSy ([ui exemplo Sauli fe poffknt folari, quad tarnen gratia: participes Ãf ri lt;lueant,modo uocanti deo non reluüentur.
Euentus conuerÃonis in genere docet, etiam tfran^ nos contra uentateni,faluos Ãeri poffquot;r.
SaukjSaulcsquid mc perfê' quen's j*
Exemplu philanthropic in Chriilo,^ui Saulu actr^ rimum fuum hoÃtm,non hofttlitsr allo^uitur-
aonaHur
ÃN ACT A APOSTOLORVM 4lt;ï?
Monemur ut noÃros initnicos modeflè trdilemMiet ftoÃrd pb«Id«tbropi(tlHcremHr eoj deo pdtri.
Eft ftùm de fèrmd ucr£ de cbrifiidnd: çhdritdtif, non tdntum dmicos,fed cr inimicos diligere,
Sdule,Sdule : in^emindtio nominis exd^erdt ebdri tdtem in Chrijioergd Sititlum : ininiieum fuum.
Quid me perfequeris;Ãc diligendi funt inimtei«ea ritdtis» ne tdmen celcmu-s eosfud peccdtd.
Meefflpb4)îs,lt;J.d.IeJÃ(î,qMi nihil tdlium de te mcriti« fum. Perfeciitionem pdti,nihil mdgni eà : dt res mdgnd innocentite iuÃds cdufds düegdre.
Qui dixit : quis es domine f
EfjrdiMcorredioniià kfuÃiiie,diccre:Quis es do mine { Cotnenddtur boc ejjrd« potentid uerbi Cbrt« Ãi,qui tdntum perÃcutorem,itdÃalecömouet.
DicerejqMM e$ domine,dlicutus Ãdeiuerbd fiint,quie no dt« dd corred onent domini deUberdt^fed fldtim dU^^ ^Mo modo ddfentitur corrigenti. RefliJ?tmè utitur Moce domini Sdulu-sergd potente»« corredorem. Si^ut« dem domini Moclt;tb«lMm,ejî potcnti^euocdbulum.
Qtjod Sd«li« cldmdt Domine,id ex pnguUri dei re« tteUtione bdbetgt;exquiicognofcit potentidjn dei.
AdHmbrdtd ejt nobis bic Ãrmd q«(Cddm,cx qud cet fiere liceUquontodo nos gerere /blemus, nbsp;nbsp;quomodo
H j ddfedt
470 ERASMI SARCERIl SCHOL. (tdfiéli Ãntiii gt;nbsp;ubi à uerbo aut per uerbum, corri^enf tios ej noflrdjUocdti fumut. Siÿiificdtur etidm patent'd doârinæ de panitetitid, qui Ãdtim eontundlt proÃernit conÃientidf.
Dicere,quii es domine: effcdtts efl doârinte de pxquot; nitentid. Vocdtio Sauli res geÃd eà firis de Ãdo : ät nos uocdti à uerbo corrigente ad pa:nitentidm,Ãmilil:^ in conÃientià dicimus:Quis es domine'
Ectlle. Speüatcrhoe chriÃi reÃionÃiinäd phildnthropidm eins,qui cldinantem peccatoremsamp;à peccdtorem dgnoÃentem,non auerfdtur, uerum reÃ^oit iHi^quö eum tandem lucretur deo patri.
Ego fum Icfus quem tu perfè'
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;querjs.
Cumretiqua membra peifecutionem patiuntiiyjpi^ii tur et ChriÃus edput. Vnde et ApoÃolus dit,ad CoH-'' l^uiK gaudeoÃipcr adÃi^lionil us mets pro uobis, fuppleo,quoddeerdt adflidt'onibus chriÃi,incar/tt nea pro corpore ipÃus,quod eà eccleÃa^cT'c.
ConÃoldtorium Udldè eÃ,perÃecution(m pioruitt ejà perÃecut onem ChriÃi,(y piortimmdla ckriÃoÃeri-
Ego Ãtm tefus : Ãiluator er conÃerudtor piorunt-PoÃiimus hinc argumentdri etiam in hunc moduiii-Ego Ãum Jefui piorum : Ergo tuf uÃra perfique* meos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qjion
IN ACTA APOSTOLORVM. 471
Qge/» tu perjèquerii : fcilicet in pijs er mei ftudio fis- Dikgentcr notandu efl tyrannis cj- perfecutoribus piorum fe non pios^uerum Chriflum ipfum perfe^ui
Durum ell tibi contra llimulos calcitrare» gt;
⢠id uirium non efl deflflere 4 ptrfecutio* ne M,et mihi ddhicrere. Et adi/ciuntur hlt;£c ^uafl per i)ccupdtionein,ne quid dudit Sdulus â gt; quod perfequdtur ïefuin,idtnfibi prtefumdt de uiribus deflflendi d perfe* cutione. Durum : difflcileeil.Et quid efl durum defl^ ' fiere dperflcutioneubicoeperis: qudre donum deieA
, dperfecutionerecedere. Alushtecuerbd-.durii e^b tibi contrd flimulos calcitrdre: p jrÅmtxiLç boc fibi uo luiitytefle Ntdgno illo lîru/mo Roterodrfmo in fuis Chi* liddibui,fluftrd nos pugnare cotrd eoSjquos uincere ne quimus,qui fenfus etidinnon incommode hue pertinet.
JUetapbord unde fumptd fit,uide Roteroddmi Cbt« liddes. Et tremens ac ftupens.
Tremor de ftupor uulgdres funt eflvUut, feu res co* gndt£,qu£fequuntur 4d potentidm uerbigt;per qHod uo* cdinur. TeJlctntMr iUt ejjfólu^ flue res cogndt£ ilUjde potentiduerbi comgeiitis.
S««t priftercd tremor 4c flupor flgnd dnimi humifgt; lidtij^w cognouitfud pecc4t4.
U 4 Tundeitt
47î ERASMI SARCERII SCHpt.
Tandem tremor cr fiupor effèâus funt uerŠçotf tritiomidolentisdepeccatiifuis.
Dixit; Domine quid me uis façcre r*
rideihiecuerl!afunt,qn£ uocdnti dominoÃatinf elcquiefcit,nec délibérât diu cinn carne cT fanguine, U quad propric e/i de natura fidà .Efl et exemplum obe/ dientiic in Saulo,qu£ eflfidei fru^lus ExprimiturhH uerbis:domine quid me uiü altera panitentio: pars, qu£ eft fides.Contritionis eü tremere cr fluperead uerbum corrigens propter peccata. Fidei e/l,fe rurfsdH erigere ad gr atiam feu remifiionem peccatorum.
Exemplum ueré poenitentu efi in Saulo^qui treinit «te fiupa ad uerbum corrigens peccatatç^ rurfum fi eriÿtfide ad gratiam.Monemur ne uocanti uerbo diu reluâemur,fed ex fide ftatim iUi acquiefeamus,cogne* feentes noUra peccata,dcquibus arguit nos uerbum-
Dixit:exfide,qu£ficit Saulumnon defigt;erare,fii configere ad gratiam. Dominefideiuox,quét cogno* feit Sauluis ïefum ey poffe cr ueUe mifereri fuper pec^ catorem. Quid me uis fictre fides prlt;efcribi à DfO c«pjt,(j«x;/à cere debet,ipfa non praferibit Deo Qi!^ fito efi de cognitione uoluntatis D«. Verbum fiieere non coinpleüitur tantum pofierioris tabula pracepta,
ÃN ACTA AP05T0L0RVH. 47î ftdcrprioris. Et dominus ad eum* fubinde homines mirdculoà uocentur di co^nitionem Etidngelij, boc â¬ft,alio medio,qusm il« lo uulgdri, (^uodfit per minijlerium uerbi,tdgt;nen dd^ hue communior uocationis Ãrmd eü,qu£ fit per uocale Kerbum: igitnrpoflmiraculofdm uocationem per uo^ fem ccelefiem,iitbet Chriflus Sdulum ingredf ciuitatent V iudire uocale uerbum,è quo cognofeat ucluntdtent Pei. fAutuum Chrifli colloquium cum Sdulo,refi» rendumefi ad philonthropiam chrifii,qua utiturergé infirmos.
Surge ingredere duitatem. Et conatus in homilie pro iferitdte,qualefcunqi ijuicnn^iUi fint,demlt;oidato Dei funt.
Surgere cr ingredt condtusfunt uoces,uerum qu£ in noflrbs itiribia funt : quare Euangtlium uerui tù* keri arbitri) intelleâus non toüunt in nobis condtm pro «erbo,(j«rfnq«à m doceant eosinfufiicieiites ejjiai pe s Dei uerè inteUigendat.
i-'alfo hodie aceufant nos,qui clamant^nos liberi arbi trif impugnatione,prohiberein nobis cotfatfts- Qhi «⢠nim nos iüos prohtbcremus, cum Chrifius bic Slt;u4u to !f4« «bfftt furgere i!:sâ ingredi ciuitatem f htibidicetur tkbit
Commend4tto
474 ERASMI SARCERIl SCHOL*
Commenddtiominijlerij externiper u(rbum,coKâ tra An(tbdpti/ÃM,lt;iui diud tolïunt,^^ ddferuntjnuÃbM i miui eÃe in ecclcÃa ufunt.
Vicetur.ecceuoc(de uerbum.
Quid te oporteat faccre.
QHiC fît uoluntof DeiiCjuam te peragere decedi. üuiic duteni uoluntdf Dei efl,non tantum hlt;ec aut iüa lona opera ficere,fed longè magis credere chrifio-iuxtaiUud loannis.Htec eà uoluntofpatrii^c.
Viriautemilh'.
Qupd homines conuertuntur,audire quidemlicet: itemdicet audire uoccm feu uocale uerbum,per quod ' HOCantur: cjuomodo auti et qualiter conuerfio accidat cr ijuibus ex cauÃsoperetur uocale,finÃbus humanii er Ãc ab hominibtts camalibus percipi non potefl. attnis ^Spiritus ubi uult/Ãirat,et uocem eius audis,fei ttefcisundeueniat,zy' quo uadat.
Viri autem illi:uerbum licet etiaminhtsuirisoperO^ tum Ãt amp;nbsp;flupefeere eos Ãc(rit,tamen in Saulo longe maiora eÃvdt. Sic ergo flatuendum eÃ:a^erbum in om* tiibui non operari iequaliter:in alijs minus,in alijs mä« ius. Quanqu'imboc uerumÃt,età uerbum non plus tfÃciat in fuis auditoribus,aut in iUbs qui uident poten» ter à uerbo frâa,tamen tosÃupefcere Ãcit Verbum 'â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttaq^
IN ACTA APOSTOLORVM 47^ ÃLifj; fèrit o^nnei fuos duditorei,fed non ontnes dd dlti* mxfdhitcm, dut ut exemfilo Pduli ez dliorumconuer» tdntur ornnino.
S tabant ftu pc facli.
Stupcjiclio fj« comKflis efl, quifccjuitur 4d â potentidm uerbi amp;nbsp;mirdcidd à iierbo potenter fléld. Audiences qiiidemuocem,neminem autem uidentes.
Verbum prfdicdtum ZT äudibile homines auribuf dudire poflunt/ed operdtio uerbi internd,dut ex quitus cdufls proceddt,z^ qudliteriCdro non peretpit. Comi tes fldnt :Sdutuf uero poflrdtus idcet infi^numuerbunt non aqudliterflrire omnes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;
Surrexit autem Saulus de terra,aper^ tiscp oculis nihil uidebat.
Vocdtos dd Eudngelij cogtiitioiKni oportft cÅcos fl tri : into dpertis oculis nihil uidere : id efl, oporteteot ttbi/cere oculum humdn^e fdpientiac,perpetuo pr^fumen tis iuflificdre uerbum,quo uocdmur zr ud quod uocd^ mur. fipoflolus dixit Stultificdte fenfum cdrn'is in obfr quium Chrifli. Et Chrifltis oculum dbijcere iubet, hoc tflfludtcium humdn£ fdpientù. Surrexit : exempt turn obedientilt;e in Sdulo,qud: fidei eflvâusejknondM deliberuntis dd uocdns uerbum.
Apertif^
^16 ERASMI SARCERII SCHOL,
Apertisq; ocuUs nihil uiMat: periphra/ïs perÃä^ etxcitdtis. Fcelix iüe efl^guem dtus uocdtum di co* ^nitionem Eudngeli/,dpcrtn ocülis coccuinÃcit, ut ocu humdn£ fdpienti£ dcognitioneEudgelij no impedia tur. Ducentes autem eum manu»
Cîj^rie4JifxÅp/«m in duéloribus Sduli. NoW fcü diligenter, qudm fokdt deus impedire impiorum co ndtiM, Kedi dixit Solomon'. Homocogitdtdeuidfud: deuf dutem diÃgt;onit greÃus eiuf.Et uerum hieÃt diflu CondtM impiorum nonfuntfemperfocUces. Sic Sdului infiituerdt proficifei Ddmdfium,cr credentes Eudnge tio uindos perducere Hiero/olymam : dt deus dij^onit, utipfe ducdtur,cr itddpropoÃto impedidtur.
Introduxer unt Damafeum.
Nihil hic temeré fit,fed omnid fie difigt;onente deOt Btcra.t ibt tnbus diebus nonuidens.
Vt penituf oculum cdrnis o' humdn£ fdp;enti£ ex* Iferet. Monemur longd o' drdud dbdicdtione cdr^ nis O' humdn£fdpienti£ opuseffe,ut pdtedt nobis ui4 ad cognitioncmEudngelÃdd qudm non deccdunt,neij; uncludmfiri()pertieniunt,niCtciui dd longum tempuf atqs ferio dbnuncidnt oculo cdrms,o bumdn£ fdpten* tiaiudicio,
In acta APOSTOLORVM. 477 Et non manducauit, netpbibit,
Exdggerdh'o (èri£ abdicdtionis carnalis iudictj çy humM£ fdpientù : itc/eri£ Ãultifii-ationii fen/uttar» * Uli w obfequiuin chriÃi.
Et «0« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bibit : id (li,tttfieret
tior ad cognofcenduttt Euangdium, cr fic prorfm J^o tiaretur iudicio (ttrnii CT b«md«;epipifntjlt;e.
Eratautem quidam difcipulus Damaici«
DeÃvcwK Säuliuocdtionehdilenui aâidiuimt{f:pcgt;r fo andieinui de comuni cr generali uocatione, lt;ju£ cfi per miniflerium uerbhet per ipfijs pr£dicatot-es,lt;lui uo tali ey audibili ueYbo uocant homines ad falutem-
M«lt4 hie did pojfitnt de comuni ac uulgari iÃo me iio,quo utitur dew in uocandii hominibut ad Euange^ lij cognitionem. üe quo medio fire agit tolum lo.dd Romitfjos cdpHt. Apertifiimw eà hic locus contra Anabapttfiat^qui externum uerbi miniÃeriu explcdunt contra qwoj potenter agitey diuw AuguÃinuf in pro« logo librornw de dodrina chrtÃtana. In epiÃolaijc. 4d Circenfis. Ad Hieronymum epiÃola zî. in Enange« linrn loanniîjtraflatn JO.
Qtódam difiiptdut : fiilicet ChriÃi. Damafii: cir tutsflantia loci certain reddit hiÃoriam-
Nontine
47 8 ERASMI SARGERII SCHOt» Nomine Ananias,
Et nomen expreÃum freit ad hi^toriie certitndineni» Et dixitad ilium in uifione dominus.
Deut femper Udria habuit medtd,lt;}uibut et per reuelauit hominibus fuam uoluntatem, huik iiei-bwn» nunc Ãgna,nunc utÃones cjo,
ViÃonem hic ufut eÃ,ut per eat reuelet domiiiiii minibut fuam uoluntatem oquot; qni ufut uifionem efl, Ulf efl es- uerbi es Ãgnorum. No« feepütur AnaniatuiÃo* nem habuit : ergo omnet Chrifliani debent habere uit Ãones,ijuibut de uoluntate Dei certi reddaiitur-
ViÃonibus non niÃin ^auifÃmii cauÃs ufut eà Df!«: qiuahs ergfMiÃimaÃiit conuerÃo Sauli, poflea in tantum ApoÃolum euaÃt, es uat eleitiomt à dut efl Dominut : Chriftut.Confolatorium efl chriÃä Ãc occupatu ejfe circa conuerfionem Sauli. Anania, VocdU'o Anantlt;c adfingulare negotium^ Etille ait. Exemplumobedientite in Ananiaefl qui uocanti domino flatim refliondet. Obedientia iüaà dei eflfldut efl^quie uocanti domino non poteft nonrt* f^ondere^ Ecceego domine.
Ecce prompti animi es parati ad nutum Dei,par» ticula-Ego domine : fcilicet paratut fum tibi infeniirt Adumbrat
!N ACTA APOSTOLORVM. 47^^
Aiumbmtà longé uocatio AnaniteyUocdtionemiid tognitionem Eult;ingelif,ad quant uocati,non debemui diudeliberare. Et dominas ad eum.
Mutuum hicc domini cr Ananix coüoquium,re^ rendum efl ad locum de philanthropia domirù.
Surge amp;nbsp;uidc.CominiÃiofiitgularis negotij, adgt;= ambrons nobis,ne quid extra comini/ë Dei frciomus.
Inuicumgt;qui uocatur recflus, De«j certd iubet,^^ ad eo qii£ iubet,fimul nbsp;nbsp;cer=
ti( «irf ducit,ne errcmus. (^lære.
Nibil non labons fubeundà eà ut lucremur per mini flerium uerhi proximum rerum facrarum indoilunt-' Saulum nomine Tarfenfem. gt;nbsp;Nomen er patridm adijeit dominus,quo minus erf rtt Ananias. Tcrfenfem : à Tarfo metropoli Cilicii^ undenotus Jiut Plt;lt;«ù$ apoflolus,
Ecce enim orat-
Ecce confirmantis particula : à Ãgno enim confir' mat dominas Sauli certam perfonam.Orat : uelpro in Ãitutione,ut cognoÃat uoluntatem domini : «el «t ui* fumrecipiat : uel propter alias caaps.
- Etuidit inuifione Ananiara nomine introire.
Et SaaliK iiiÃonem uidit,per quam certiis redditus efl 'lt;lc«oI«nt4teDci ex Anonio diÃendo.
4«o ERASMI SARCERII SCHOL.
Vi dit : per metaphor am defleâionii pro coffio^ fût. I« uifione : quant Dcui Saiilum uidere permiÃt Voluit Deal pr^emittere hâc uiÃone,ut Saulus inde (onÃ)laretur çr jÃem conctperet,iam iant adejÃe uiru. per quem,cr inÃitui de uoluntate DeZ deterrt,et uiÃtm etmiÃum reciperei
£t imponere übi m^lnijs^ut uifuiri tecipiat«
Vt in aninii in corpore uideat.
ViÃo hM de reilitutione uiÃif,prtecedereoportugt;i At tHa ipfa Saulus conÃrmaretur,^^ de doärina er dlt; perfona Ananitè. i'aà deniniuiftone dereÃitutioneui^ fus,Ãc extra dubiumcogitauit Saulus.
Ananias uiÃtm mihi reÃituet : Ergo Ãnanif dcà ^inaeritcerta. Item.
Ananias uiÃtm mihi reÃituet : Ergo AnaniitperÃ)* aa,iBa erit,quame debet deuoluntate Det inÃruert.
Refpondit autem Anamas.
Exemplum inÃrmitatis in Anania,qui difÃrt m* eanti domino obedire,idq; propter periculum.
Naturale efl,quod conuerÃs ab aliqua feda aut ofi nione,nonÃcile credimus indigante ratione cutus hoc didumeÃ. Qui femel malus,femper pra;fumitur tua* hs, simile estemplum inÃrmitatis habes critt
iN ÃCtA APOSTÃLO rVm. 48« qui quotj; cdufaturpericuUmt,(}uà minm dbeat dd Ni* niuitM. Fidei eft uocdnti domino ftatim acquiefccre, liée debberdre cMm corne fanguine,nec boc dut caufdri : ([uid dominus,lt;jui nos uocdt,potens eft cd in nobisÃrmdre,lt;}uibusdd expetitionent commiÃorum opiM hdbemus, cr tueri noscontrd omnidpericnld.Jn* firmitdtts uet-à eÃüâ propemoduminfidelitdtis , uo * cdntidomino non flatim dcciu:e[cere, inire confdinni
cdrne c}' [dnguine, gquot; Iâoc dut illud cdufari, bxc Mt iüd timere periculd.Rejpon dit : ex infirmitdte et ti â¢'tnorciUt cdufts. Domine.
Clt;tpt4t(ô beneuolenti£ i potentid Dei, quie captit^ 4«o fidei dlicuius (ffräus efi.
Audiui à multi's de uiro hoc.
Exdggerdtio pericwli à teftibus.
Ãïw'roboc:Unto tyrannocyperfecutore ecclefift t)cK(ro:boc udldè empbrfttcoj b^c ejjtyt.
Q,'ianta mala fecerit fandis tuis in Hierufalem.
*⢠Vitnperdtio SrfMli db immoni crudelitdte tyrdn nide in pios. F-Xdggcrdtio periculi d rebus geÃis.
Enthymemd. Sdutus mdgnd ntdld ficit fdnâis domini in Hierufitlem : Ergo Sdidum dccedere,rcs efi periculofif. Arÿtmentum AndniiC nonleueefife' â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I csmdunt
481 ERASMI SARCERII SCHOL.
cundum fieMem nbsp;r Monon. Qni'a impium cr inho»
Heflum efl,temerè fe prxcipitdre tn periculum.
Sdnâii tuif ; per te fanâificMf.E/i cnim chriÃut faniïificdtto noÃrd.t.dd Corinth.i.
In Hierufalem : confirmatio Sdulum fuijjè eccleÃ^ perfecutorem à circunüantia loei.
Et htc habet poteftatem à pnncj'ptbus facerdotum uincendi omnes.
Exdggerdtio perieuli d comntiÃis,^Ute habet SduleU d principibut fdcerdotum. nbsp;nbsp;Enthymema.
Sauluf habet poteÃdtetn d principibut fdeerdotHM uincendi omnes,qui inuocdnt nomen tuum :
Ergo Sdulum dccedâ¬re,res periculofd efl.Et in ho« drgumento Ananids pietdte pro fe habet una enm hon« fiate,quod pium cr honejiit fit,non temerè fie prtcipi* tare in periculü. Omnes : e/i c:/ in hac uoce pericuH exdggo-dtio.
Qui inuocant nomen tuum
Qui gydtuitdm iuiliciam amp;nbsp;omnia bona à te exp« âant : qui credunt Euangelio tuo : qui propagantoliÿ celebrant gloriam tuam.
Videshic qui fiubieUi finit cruci-cr adquosfix^t^ crux : mmirum ad eos,qui imocant nomen donùni. t* lilt;^ à cruce fiunt alicni.
iM ACT A APOSTÃLÃRVM 4^ ' .
ïnuocare nomen domini eft de materiah caufa cru* «ii.Silt;li^idem iùflam habent crucii (ult;e caufam,(}ni per fecutionem patiuntur propter inuocationem nominit Chrilii- Mdttb« 5. Be4ti, qui perfecutionem patiuntur propter iufliciam,crc.]btdan-Iicati ejlis,cum probra iecerint in uts homines,cr infeélati fiter int, dixe* rint'omne malum uerbu aduerfm uos, mentientes pro* pter me. Contra materiain Chn/liante critcii eh,a!i fliÿ ut homirida,atit Ãtr,aut i^cinorofut, aut curiefiti rerum altenaruin, i.Petrt 4. Qgï inuccant ; ex fide «tc4Hp, (tdRom. 10.Quomodoinuocabunt ,inqueni «ofj crediderunt Nomen t«« : quicquid Chriflut
quiequid ad Ckri/lum pertinct, hic nomen diet poteft. Tnnm : emphatiuiH;. dui enim nomen Chri fii inuocat,if [olies pcfiimè audit,itiuincitur,crc,
Dixit autem ad cum dominus. '
Uxempluir, philanthropic in domino,qui inprmum ftnaniam reluiïantemfuc Kocationi,non reijcit^.fei 4micè monet,ut expédiât commiffa.
Dominut [uo refiponfio conÃetaturexcufationem A.* naniepropter perieula,qu£ nulla Ãitura effie dicit.
Confütatio pendet ab eleólione Sauli,qua iam eleéhfi tx grdtid efi ut fit proelamator glorie chriih
y adc. Prceeptum domini efi,in[eruirc c;lifi,ut .-td
I 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fo2«»*
'454 ERASMI SARêEPvlI SCHÃt.
cogmtionem Euangrlij fgt;er'u'cnfdht. Eiithymrmd.
Prjeceptum domini eà inÃruere ignorantes deco^ nitione Euangdij : Ergo péccatum efl, negligere norantes,ciuo minus ad Euangelij cognitionem eoiittn^ g'int
Qiioniam elecfèum inftrumentum eft mihi iftc.
Mhiologiacuruaderead Saulum Ananias debeni d gratia,quit lam contigit Saulo,ab officto,cui porrS inaiÿlabit,zr «ï cruce,lt;]namÃr£t Saulus propter no* men domini.Eledum: notâtgratiam,^:^ excluditmerf turn, tnflrumentum efl organum,mediumiçr mini* fier.Difl:ermt hac uoce dominus Saulum à uerbo,lt;iuoi confitebitur coram gentti us,regibus,cr flUfl iflaet.
Slt; libeat hie deflnire pr£dicdtores,potefl h£c dart i à efinitio. Pradicatores eleda funt inflrumenta,ut por» , tent tiomen domini coram gentib us çy regil us,crflliji ' ifrdcl,id efl,coram omnibus hominibus Siquidé Euan» geliu feu nome Chrifliuniuerfale efl pro omnibus hond minibus,pro tud£is,ey Gr£cis flmul.
Faciuntad intelligendum uocabulum inflrumentit loci illi fcriptur£,qui feparant uerbum à perfon^s,qu^e iliud pr£dicant. ioannis. i. ait R'aptifla. Non fum ego Chrifli:s.tbi:lem-Bgo tio}( clamantis fum in deferto : id
IM ACTA APOSTOLORVM 48lt; tfi, non fum iU(, qui cLutiittin me^nec uabum iüud» quod in me clam at,fed uox clamantes : fcilicct dominé tfucrbiinme. I. ad Corinth.} â Quisigiturell Patt* Ihlt; ? Q«is Apollos,mf miiiijlri per quos credidiÃn,et Ut cuiq; doininm dédit Ego plantant, Apollos rigaMt fed Dem dedit incremeiitum. ibidem cap. 4. Sic nos a;Ãi met bowOoMt miniflros Cbrifli,cr diÃgt;enfatores myfte^ riorum Dei. Mibi : non mundo,qui alia habet inÃru^ Kenta lfte : empbatiKt}ij?,q d.ijteinagnus tyraiinuscf perfecutor ecclefia,
Vtportet noinen meum coram gen-tibus,2lt; regibus,filijs
Ifraël-
Sequitur ad quid Saulus iiiflrumentum effe debeat tünürum ad portudKin nomen domini coram toto mun do. officium hoc Sauli effiut nomen, domini portet corLtni toto mundo. Et qudnqiwtn in commune omnes pr^dicatores nomen domini corain omnibus aperte prjedicare deteut : tarnen officium Sauli ffieciale efl,Ãe cut er Apoflolatus ffiecialis efl commiÃio.
Vtportet '.publiceCT aperte.EÃnantqsEuon^ gell» public lt;t er upertu prlt;ed(clt;itiojqult;ie non eà occidlt;â t4«d4,«eq;in ocutto prxdicundu : iuxtaiHos locosfcri pturie.Müttthiei.f.Nonpoteà oppidum abfcoiidi fu=
1 » pr4
4Ãlt;5 ERASäH sarcerii schol. prdmontent fuum,^c.Cäp.to. Omiiiiquieöfitebituf mecoram^hominibuf crc.Eodemcäpite. Quoddico uobii in tenebri5,dicitein luce ; er quod in nurem audi tif,pr£dicdte in teéîts, toornen meum : Euangelium ineu/n,cr quiequid de me did poteft.
Coram gentibui,cr regibM,cr filijs ifrael : id eÃ, eoram omnibui hominibtu,quia Euangeliu e{l uniuer* faits dodrina pro omnibus hominibus. L«f(C 17. Rc* gwm mt-HHi non uenit cum cbferuatione : id efl^no eft aüigatum aduüascircunflantias^uel locorum,uelta)ilt;â porum, uel perfonarum. Euangclium uero pars eà regni Chrifti : ergo nec iÃud ad circumflaiitias, alligatum efl. Gentibus : unde er alicubi uocat fe gentium Apoflolum Et ad Gal.i.E^am quiefÃcax jui't in Pelro,acl ApoÃolatu circüdÃonis,cÃicax fidt crin tue erga geiites. Et regibus : Ãcut porrö audiemus in Aäis, Nd)« ««re poteà Paulus de fc dicere,quod feri^ Ut Dauid Pfalmo . Et loquebar de teÃimonià tuis inconÃgt;eäuregum,crnon conÃuidebar. EtÃltÃià racl : pro quibus extreme laborauit, ut eos lucraretur ChriÃo,Ãcut teüantur eitts itcrba^ad Rom.^-Veritate dtco in ChriÃojtion mentior, atteÃante mihiÃmuler toÃientid mâ¬a,perjfiritumfanâû,quod dolor mhiÃt tna»
IN ACTÃ'APOSTOLORVM. 487 ^gnus et äÃiduiM cruciattn cordi meo.Opturim eiiim fgo ipfe ituthema ej]e d Chri/lo pro fratribuf meii, co î«4tM lueis fecundtiin cdrnem,lt;iui funt lfraeliti£,crc.
Ego cnim ollendam tlli.
ArwnWjSrfHli« iam olim perfecutM e)l nomc« mcunhfcd ego curdbo,ut rependat uices, er poflbdc pro nomine meo pdtidtur. Confolatorium eà Chn^lum ipfum proÃicerc nobis de cruce, quam pro* ptcr nomen eiusÃramuf. Traóiari hic debet caufa cru non eà diabolus, fed ipfe dominus : cruets in* quam, de qua proÃiicit nobis dominus CT dos minus nobis imponit. PriorePetrii. Hicc eilenim gratia dei,cr in hoc uocati eÃis,ut exemplo Chrifii pa tiamini.Pro.j.quem deus diligit,eorripit.Primo Reg« s.DoinwiM ducit ad inÃroSiOr reducit.
Qui ignorant crueis caufam eÃe deum,il}iin cruce ieÃgt;erarecoguntur,nec habent,quo folenturfe.
Ego enim oÃendam iÃi : dominus ipfe autor crucis tÃinpijs.
Quanta oporttat cum pro nomine mco pati.
Quanta : dHudit ad cruce Pauli grauiÃima cTâma* jdw(lt;m qu^i^antaÃeritjipfe monet.z.ad Conntb.u.
I 4 nbsp;nbsp;nbsp;«b»
458 ERASMI SARCERII SCHOl^
ubi inuenies frrrdginem per/ècutionum, lt;]ud5 paÃitf tfl PmIm. Oportedt : non neceÃitdte dbfî)!utd,fei neceÃitdte confec^uentiie : quid non poteÃt non fa^uiE^ UitngeUj conÃÃionemtpfd crux. Pofteriore ddTinioth j.Qinnes qui uolunt pie uiuere in CkriÃo,perfecutione pdtidntur.Et reucrd crux eft res Eudngelio cogndtdt Pro nomine meo cdufd nominùs mei. üomen doiniiû eft de mdtcrid nerd erâ fufficiente cdufd Chriftian^e crû cis. nbsp;nbsp;là onemur circd hunc locum, nepmux folliciti
de cruce^tuec impendmus nobiscrucem,fedtantumfu^ feipidmus Eudngelium,tuc dominus ipfeproftgt;icict no bis de cruce,Qr oftendet nobis,quanta oporteatnospit ti pro nomine domini. Eittâoymema.
Nobis dominus oftendit qudntdoportedt nospdti pro ueritdte : Ergo non debemui nobis imponere erti* cem. Abîjtautem Ananias.
Exemplum obedienti£ in Andnid,qui uocdnti ilt;f* minoobedit. obedientiaAnaniieftdei efjèâtiseft, qu£-committit feuocdntiï:^eo.Abift ; ex fide ergd fui uoedtionem motus qudin credidit pldcere Deo.
Etintroi'uit indomum^imponens ci manus.
id eft,fdtisftcit Andnidsfu£ uocdtioni.
Hortrfmiir rxemplo Ananùe adferidm acfeduldnt nÃrü
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 48? fio/ir£ uocdtiotiis expeditionem. Impow/is ei niu ; in hoe, ut confirmaretur de fita uoeatione SdO» lui,cj' uifum reeiperet.
Jmpofuio inMiuf eji hic Ãgnum conÃrmationif,cr feceptionis uiÃit.Fuitduti impoÃtio ntdnwgeÃut q«i ' ddin,qi(o utebdfitur Apofloli O'ediÃin conÃrmdtion« ueritdtn ojÃcif,cr fdnttdtts.
Propter conÃrmdtionemueritdtis,0'Ã(nitdtis, imponunturhic Sdulontdnui. Dixit.
Hoc dicerc eÃväuf à Jei eÃ,ex qud Ãdtiiit Andnidi, er confirmdtionem iieritdtti in Sdulo,o' reÃitutionent uiÃnfecuturdin. Saule fi'ater
InJiniMüo rfmicit o bldndd, ^ii£ chdritdtis opw, efl in Andnid.Eà cnim chdritdti^,non pudere fe Ã-dtrii neejj eum ed infolentim dgere.Frdtris uoce oflendit A» odnidf,Sdulugt;H eiufdempdtrifDeifiliumeÃe.cr eiuà denthxreditdtis pdrticipem- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
Dominus mifit me.
Allegdt Aiidnidi dominum fui dduentut cdufdm, ut fujÃitionem dmouedt,o' fuum negotium certumÃcidt qudà dicdt.IAe dominus miÃt.Ergo med miÃio certd efl)^ lt;}uic(iuid tecum dgdm efi certum,cr pldcet deo
Cernii bic dd projît hdbere certdm wocdtioiie, (uius
4^0 ERASMl SARCERir schol.
c«iiw certitudo'jùcilc cjjicit beneuolos duditorcs,cr rc^ conà liAtnegotioipfimdgndmgrdtiam , quod uobii froponciiduin efl. T)ominus miÃt me uocdtionis fèu miÃiouis med: cdufd efl dominm»
üdbent prophetiie in more,ut dntequdm udtici* nentur,prius diligenter certdm Ãcidiitfudm uocdtione rfdix-i. Auditecoeli,eyâdurügt;iK percipe terrd,quoni= ⢠am dominiK locuttit eÃ.Jeremite.i.quod Ãdurn uerbu domini dd eum . Jbidem- Et dixit dominm dd me-cdp.t.Et fiäum eà uerbum domini dd me.lbidem.Udc dicit dominus. cdp.j.Verbum quad Ãilum eà dd lere tnidmd domino. cdp.8,1« »Ho tempore dit dominui. cdp. 10. Audite uerbum,quod locutus eà dominus amp;(-
AÃegdt or Apo^lolus multis uerbis fudm uocdtioni ad Gdl t.ut Ãuie doilrin^ dutoritatem conciliet : dicens Paulus dpoÃolus, non db hominibus,neq; per homint fed per lefunt Chriltum,cr Deum pdtrem crc.
Pro dutoritdte noÃr£ uocdtionis,uerbum Dfi ö* eceleÃam aüegdre poÃumus. Verbum IJei,quodpra* ter illud,nihil adÃrimus. EccleÃdm, qute uocduit nos adminiÃerium.
â Qin'apparuittibifnuia.
DiÃeruit utter domitutm er domi/tuM.
IN ACTA APOSTOLORV?!. 491 V t indcas amp;: implearis Ipin'tu fanAo«
MiÃionis Atiiiniie fi}KS,ut Sdului uifum in ditintd et (or(gt;orc recipidt : deinde conÃmteturdcfuduocdtio* Ite dd Eudngeb/ cognitionem,dd qudm uocdutt euin do ntinuiiiiui appdruit illi in uid.
Vtuidedf.nonfolumoculiscorporiitfed oc«« I« 4miWie,«t per me cognofcds,qu£Ãt noluntds domini Et in hoc iuÃit dominiii fuprdÃirgereSdulumcrin* gredi ciuitdtem ,ut diceretur ei,qHtd oporteret eumÃi^ cere. Et impledris fÃirituÃtnäo : id efc,confirmera de tud uocdtione dd Eudngelif cognitionntiiconfirmo^ ris deueritdte Eudngelij, CT confirmerii de domino, ^niuocduitte.
Impkdris : Deittcopio/e impdrtit fudi diuitidf : rt plet qnidem , fed non ficit redunddre, iHxtdJllHd lt;d B.om.iz.fecundum menfurdm.
SpiritufdnUo : dccipidf jpiritumfdnilum duiiore esquot; redorem : deinde zx dond au^jUt conjirmdtiontM ebfigndtionem zx dlid.
Et confeftim cectderunt ab oculis eius tanquam (qua mac,Ã uifum reccpit.
Kefiitulio
49t ERASMI SARCERII SCHOL
ReÃitutio uiftii efjväus efi potentiieitUuf domini, qui miÃt Ananiatn ad Saulum quaq; cffi deiin Anania,qui credid't propttr promiÃionem doâ mini, in SauloÃecuturu uifum. t^ota effiéîus mi raculorum,non fequi propter noÃram potentiam, aut idres noShas ,Ãed propter promiÃionem quamftcit do minus eredentibiis, et propter fidem qua eredentei pro miÃionem de eÃtiilibus miraeulorum appréhendant, Marei ,6. PorroÃi^na eos qui credâderint hafubÃ/ quentur Per âomen meum d£monia eqeient : Unguis loqtientur nouis. ConÃjüm:circunÃantia temporü commendat potentiam domini promittentis per Ann niam Saulo reÃitutionum uiÃiis:itcm,potentid Ãdeiqu^ promiÃionem apprehendit
Ceciderunt:ut hoc,ut apertü eÃet,SauIum uerè t» cum ÃiiÃe.
O BIE C TIO. Lfgiâwiw Saulum impoÃtionemo» nusyuiÃum recepiÃe.at quando Saulus impktus eÃfpp rituÃanaof RESPONSIO.
Saulus per manus impoÃtionem,Ãmul et Ã^irituÃam öo impletuseÃ,et uifum reeepit: Ãcut fanant uerba-, int ponens ei manus, dicit: Saule frater.
Et furgens baptiza tus eft. Surgens Ãilicetrecepto uifu,et poÃquäm imple^^ f^iritufando
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 49»
YortU hinc argumentât contra AnabaptiÃM [n-otiu ti poÃunt-Anabdptifla obijciunt.Matthäi ultimo legi* tur.Docete omnes gente5,baptizantes eoi in nomine pa trif,iy Ãlij,z^ Ã/iritujÃaiiili : ergo nemo debet bapti* Zari,ntà priin uerbo inÃitutM eji ? Rc/Ãondeo.Ta* tuen Saului japtizatur hic,nec docetur prius : ergo ut doilrina pracedat,non efl necejjdrium femper aut per petuo uerum.
O B1E C T10. nbsp;nbsp;At Saultii diuina uoce edoélus
'juit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RESPONSIO.
Ergo nemo baptizandiu efl, nifl tjui diuina uoce e ccelo edoceatur.Etflc per confe^uens nuUi baptizandi funt,aut pauciÃtmi, ^uia prater Saulum aut nuHi aut pattciÃinti diuina uoce è cÅlo edocentur. Item.
SciJtlw ante bapttflnuin decepit fliritumfanélum :
Ergo paruuli flnritumfanilum ante baptifinunt habere po/f ^nt.Q«od li fieri poteft, nöpoteft plt;tr«Kli« negari baptifinus,ciai infirior eitflnritufanäo.
Ãaptizatus eft: ut Saulus per baptifinum iniliaretur regno Chriüt,ut haberetfigr!U)n,quod ddmoneret eunt 'promtÃionii,ut haberet in omnibw tentationibm certa fgt;otam,quam intuens-.commonefieret er erigeret fefide cre.iiac er fimtlia declarant baptifmi ufum,qu£ onia Wd paucis uerbts expreÃit Apoflolui, dd Rom. 4. xfci
urcKm«
4^4 ERASMI SARCERTI SCHOt^ â¬ircumcifioncm dejinitfigndculum iufliciiefidei,ä(btl9 tiens Abrahamum gratuitiC iuÃiciiCperÃdem accepts item ddmonens Abrakamum Ãdei, cz erigens eum iif tentdtionibut adfidem ergd promiÃionem.
Doeet cr Sduliif fuo exemplo,quid bdptizdtuTt bdptifmum effi dd fulutem necelÃdrium . Si enitti Sdâtlm duxerit bdptifmum Ãbi neceffdrium eÃe 4 domino ip/ó uocdtus Ãüt : (Judnto mdgn nobii eril tieceÃdriuf bdptiÃntui Vdlethoc drgumentum eo/f trd eontemptores bdptifmi, ejui putdnt eum non eÃe di fcdutem necelÃdrium,fed fuperudcdncum pgnum.AUÿi iiinuf lib.epijtohe dd Rom. inchodtte, Nlt;lt;m er Corrtt hiti Centurio uoluntdtem Dei utiq; dpoÃolo Petro do^ cente, cognouit,cr ipfum /ÃiritumfanäummaniÃfiiÃi miijcoddtefidntibuiÃgnii dntequ.îm bdptizdretur,dc* cepit, quditqudm non idea fderdmcntd contempferit, fedmultocertiorbdptizdtufÃtetc Videeundé inli^-dehareÃbui Qttodduult deum cdp.46. contrd Mdtii ch£O!,(}ui putdnt bdptifmum eÃe fuperudcdtieum ö* nulliui ufut Ãgnunu
Etcümaccepiffct cibum confortatus eft,
Vfum hic findlan omnis uHlm iiides,quieà indecó Ãrtdri : qui ergo debilitdtur inde dum immodiciui^
utuntnr
IN ACTA APOSTOLOR^M. 4?/
(itiintur,peccant contra uidusufum-Enth^mentiita.
Edendnm eft ut inde conÃrterü : Ergo non eft e» dendum ut inde infirmerie- I tem.
Bibendum efi,ut inde conÃrterif : Ergo non eft bendum,ut inde male habeat. nbsp;nbsp;Dijce hinc quit fit ont
nium creaturarum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nobis fiutieélæ fiunt prop
ter alimoniam,quô inde conÃrtemur er corfnts «td Ãi» â mtdtcm fiuftentefnus.SimiÃä funt propemodum ar^ menta,qu£ex loco Apoftoli,ad Timoth.i.epiftohe cdp 4- coüiguntur. Attendentes J^iritibus impofitoribue, 4c doftn'nis dtemoniorum, perfimuldtionemfilfiiloquo rum,cduterio notatam habentium confeientiam,probt» bentium ccntraheremdtrimonium,iubentium abftinere 4 cif)i5,lt;jH0jDeiw creduit dd fumendumcum grdtidr« aÃionefidelibus, Enthmemd,
Cibi credti funt d Dco,utfi(mdntur cumgrdtiarutn ailione : Ergo cibos d Deo cre4toj,non dcapere eîî grdtidrum däione pcccdtum eft- Item.
Pott« 4 Dfo credtits eft,ut fumdtur cum grdtidrum ailione : Ergo potion 4 Deo credtum,non acciper« cum grdtidrum d(tione,peccdtum eft.
Non fumunt dutecibum dc potu cum grdfidru aäi one, qui itd fe replent, ut rurfiim euomdtJt, qmbtisà repleuerunt
â49« ERASMà SARCERII SCHOVi replcuerunt. Et fané oportet grauiffmum peccatuiti fitelârietoi^quæ loco gratiarum aâioni-s,reddit Deo Komitum.
⢠Abufit uinie^hoc argumentum contra ebriofoi fumipoteÃ.
Vittum ad hoc creatum eà d Deo^ut inde conÃrU mur : Ergo uinuin non eà à Deo creatum, utindt iniurgitemurcrfiamta ebrij.
Dehocufuià ni loquiturcr ApoflolutdumÃcait adTimoth^m fuum.i.epiÃola cap.z. NepoÃhacbi bai aquam, fed uino paulo utere propter ÃomachuM tuum,et crebroi tuai inÃrmitates.
Damnantur hic quolt;p,quifemmium excamiÃednt abÃinattia cibi autpotui.üam à peccatum eà occidei re alium : longé mains peccatum eÃ,feipfum occidere- nbsp;nbsp;nbsp;,
item,damnanturhic Anabaptiã,qui uetant uina et lautiores cibos,quos Ãne peccato fumere licet,mod0 in hune Ãnem,ut inde conÃrtemur.
Fuit autem cum diïcipulis,qui étant Damafd per dies, aliquot.
Cdh£renth£c pr£cedcntibM : fequiturenim nune quid Patdui bapU-iatusegerit, Quid autern egtt ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
Rejpondfo [
ÃN ÃCTA APOSTÃLOIlvM 4?^ RcÃ?ondeo. Cofèffùi efl id quod credidit: iuxta tWi 4d Rom. IO. Corde creditur ad iuflidam : ore dHtort fît conflÃio adfalutê. Et DaUid dixit i Credidi, pro* pter quod locuiui flmi. Sdtisftcit Paulm hac fua fl* quente conftÃione,Chri{lo dicenti ; Qwod dico uobis in tenebris, dicite in luce : çy quod in aureni auditif, pr.cdtclt;lt;te in teüif^ nbsp;nbsp;Totu^ flquelts locuf reflrtnduf
iff (td conflÃlonent Uéiâbi, quiÃfidei ôpiw eft, qu£ be* heficia dti tdcért non poteRiriic potejt fxjJérfd occiit tdre. ConflÃio Sdult éfl éxec»tio commiÃi oflîcif in SdMlo, ut portet noMtn dömini cördm gentibiif cÿ ré gibiw, amp;nbsp;filqi Ipdel. Oquot; tôrt)rj?to Sdwlt charitd tts oft«, «jttià tión póté)l)rridrt,q«trt td, qit£ fides ca piouit, fimut ad utilitdtefn {gt;róxtmt i'mpdrtidti twit dKtcm curtt diflipulif : flUicct cu qwitiW »««Ud contu* tit Sd«!i(^ de regno Chrifti, cr de rebu^ dd iHud perti hentitus. Entbgt;mfcmd. Sdulut per dUquot dies jiiit ïidmdfli cum diflipulif t Ergo nouitij non funtftaliirt 4td miniftcriu «erfci ddmtttendi. Apó/loltw ipfl aif. t. dd Timotb.}. Nón hOititiu,ne infiatlif in condem* ttdtionem inciddt idlumnldtoris. ibidem $. cdp. Md= hl« eitó ne cui impoUds, ere. Ddmafli: circUnftan^t tid loei certdm fleii hiflóridin. Per dies dliquot : finé dMÃio dd long«nt dli^wot tempus.
K Et continuö
49« ERAS. SARCERll SCHÃtjâ Et continuo ingrelTusin fynagogas*
Acdngit fe Paidta, quo fatisÃcint coiimiÃo o/à CIO, quod ejî,ut/ît eledum iitflrumentum,quod por^ tet nomen domini, comm genùbus regibics,crfi^ Iqsifmël. Enthymema, PMlmpriCdicatChriiiu: Ergo Paulus pitiiÃcit commiffo fuo ofÃcio.
Eà hic ingreffiK tn fyndgogAS und cum pricdicd^ tione Chrtfli: confirmatio commiÃi oÃicif efi, de quo fupra. Qupnidin eleduminflrumentum, ç^yc.
Continuo: circunjldntid temporit exprimitndtu^ ramfidei, quit taccre non poted, nec gloridm ChriÃi dif)wre,quin cam propdget dijfunddt: iuxtd iÃud ad Roman. lO.Corde creditur ad iuüiciam : ore au' tem fit confiÃio ad Ãalutem : item, iuxta Dauidenb Credidi propter quod locutufÃum.
Commendat er circundantia temporif charitatit fiftinantiam, qux tion poted: nonfidinare, quie erf didit fides, idq; in hoc, ut lucretur er alios domino.
Ingrefius : exemplum firtitudinis feu condantiA in Paulo,qui quia commifit fe ex fide deo : igitur pur ui curat, imo non expendit/èquentia pericula. in fy fiugogas : quia Euangelium aperta ejl dodrina, iu* xta iüud (. Cittod dico uobis in tenebrió, dicite in lu* ce ) igftur Paulus in apertii locis pradicat.
Docet
In ÃCTÃ APOSTOL, 49^
Docet circumfldntia loci, non efje pr£dicdnduiù tn dngulo, Comnic«(llt;(t loci circumftdntid ue^ ritdtem doilrinie inPdulo: qui eniin «crittftem doce tj nà n abhorret lucetn.
Pracdicabat Chriftunij quod I's eft fiUusdei.
S'nmfndcondonesSdwli e^,cbnïlMt« ejjèfiliuni '(let. Ad b(tacÆÂ«Â»Â«Â»lt;lt;»« rf)trert(llt;t efl O!M«K doólrw /Id Sdtili, in hoc confiait, ChriRumeffefiliu deh
Efl prlt;eterea buec finnind cozicioai^ Sitwli, fcopn« tot«« Pudngelij. Ab Euitngelio tncipit SdMli!lt; fudtn pricdicdtioneHt, ut decldret,fe noztejje KiiMtfcrnm !e« gw : à cbriflo incipit prxdicdtionem fudm, «t pg«t* ficet p no ejje miniflrtt M.oÃs. Prddicdre Chrijiuth tÃifiliü deij eft friedtcire cj' doilrind o' per/bndni CbriJK d deo p4tre efje. Keile lt;tttte db hdc prücdic4 tioneordÃKr corim l«dæi5,^Mt Chrifli content {)t4 dc uiti f erJofKt, item; cotcmpta et uili eins doihi nlt;t oÃruji erdttt. Entbgt;mem4t4. Chrifliaeftfitim dei: Ergo Cbrijliw à deo ejl. Item; Cbri/liw efl filius dei : Ergo Cbri/li dodrind ccrtd eft. Hii drgumeti» Jiolwit fe primüinÃnudre Sutwli« ojjriijîs lUiùw, ex co tempt« perÃon£ et dodriitje chriÃi- Cbrijl«;
conteîwptÃer«tlemperfoniminj^eciem. Q«oj
gt;00 ERAS. SARCERÃI SCttÃt*
K e/ifiliut dei : filtuf dei natur alii, placet deo na, placet deo cr doéïrina, e^c.
Stupebantaurem omnes
Sequitur quid Sauliff fua prtedicatione prirM effècerit : hoe effècit à non pint efficit, ficit pnefeit* tes omnes Ãupere.Ste adeô potens eft uerbum,quedà nonplus eÃidtjtame ad minùs flupéreÃcit homines!
Enthymemata.
Verbum quod Saulus priedicauit,flupereficithô nines : Ergo iterbi non efi parua potentia.
Item: Verbum quod Saulus pradicauit, fluperi Ãcit homines: Ergo tier bum pradicatum, non re* dit uaeuum : ergo uerbim prxdicatum e3â minisle^ rium uerbi efÃcax efl per flgt;iritum/à nâu in miniflris-
Stupor uulgaris eflräus efl, qui fequi fokt ad pricdicatum uerbum, cr «erfci miracula, tefians di potentia uerbi. Cmnes : exaggeratio feu ampld ficatio fluporis.
Qui eum audicbant»
Auditus fluporis caufa flit.
Enthymema.
Audierunt Saulu pr^dicantein lErgoflupueruftb
Et diccbant.
Hoc dtcere fluporis effètHu^ eft.
Nonfté
ÃN ACTA APOSTOL. S«« Nonne hic eft,qui expugnabat in Hie rufalem eos, qui nomen inuo' cant illud.
Fdciunt nbsp;nbsp;htec dd cduÃu flu^orii, imo fluporent
fX4ggerlt;tnt cr dmplificdnt. Entbymerarf. Sdulut be expugnduit inuocdtites nomen domini. Ergo Sdu l«m n«nc prieJicdre mjr«m efl. 'tiónne bic eft: ftiodecertitudineperfon£. Quiexpugndbdt: ferio cr mdgno fludio perfl(luebdtur. in iîierufdlem:red dunt ueriflmilid 4 circunfldntid loci. Eos, t^ui no* wen dei inuocdnt: peripbrtfjij Chriflidnorumflu ere ientium EM4ngeb'o. Illud: per contemptum, ^.d. il» liu« Ullis 4c coutemptie perjon^, ^UiC Chrifluf eft.
Stupent bi omnej 4d przdicdtione Stfuli^ijuid ignd rt funt rcrum, qu« 4cciderunt Sdido : item, igndri flint,uerbu poteus flcile pojje i tyr dnnbs fleere Cbri»
Ethucadhocucnit.
Pertinent cT biCC 4d ex4gger4tionem flu dmpli* ⢠^utionemftuporis. Entbgt;'mem4. S4ulus buc ue* nitjUt uinftos duceret nd principes jneerdotum: Ergo Snulu nunc pradicdre minim eft, nbsp;nbsp;dignS Jlupore.
Saulus aût multo magis coualefcebat.
Idejl, tnntum nbernt, ut Snulus/lupore aliorum comnjoueretur, cj impediretur, ijuod multo magi« ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K } conudlejcc
IÃI ERASMi SARCERII SCHOtJ (onudle/ceret^conflMtiiH^ipredicäret,
Mdgnd res Ãiit Sdulum no commoueri omtiium fin pore,ut db officio fgt;r£dicdndi refiliret. Siceijimlt;iuis ex nobis cogitdre potuiÃet. Omnes fiupcnt gquot; à dini^ rdntur te predicdre Chriflum, qui dliqudndo edtn ex^ pugt:afii:ergo defifiendÃtibicfldpruedicdndi officio U/ icflimdtionem tudm retineds. Multo mdgis:td efii qiiMo tttdgis illi flupebdnt cr admirdbdntur, tdiito con^dfttius die preedicdbdt. Conudlefcebdt ; accipie* bdt dtiimum pricdicdadi Chrifium.
Exemplum confldntie efi in Sdulo,
Et confundebat ludços
Jd eflffirnùi drgumentis uincebdt ços de'ueritdttt tquod Ãrrifius ejjètfilius dei,quod cpntemptd udif perfond,tdm(n effet promiÃus MeÃids.
ConÃiiidebdtmonut perderet cos, fid ut lucrificti ret deo. ConÃcÃo kite chdritdtts opus e^in Sduio.
(^11 habi'tabant Damafci
Vbi iecd Sdulus fua prcedicdtionis principid.
Affirmans,quod die eftChnftus l^oc efi:,multis drgume/ttisfcripturlt;e probdns. Jlle: (cntâ¬mptd,uilts,cr cruci ddfixdperfcnd.
Efi Chrifiiis-.promiÃus MeÃi^s. Repetit Lueds fio pumpTiedicdtip/iisSdulifhe^
Ãum
*1 ACTA AP O S VLORVM.
Cum autem complet! client dies multi
ConfiÃionem Chrifli, Eudfigelij,c^ gratuitje iufti tù,/èquitur crux'-ideo lud^eiincunt conÃltu, ut Sau* luminterficiant. ConÃÃio Euangeltj crux res finitcognatie,luxtaillud Mathii lo. Ecce ego mitto uosjuelut oues inmedio Itiporunt, id egt;l,tlt;oi emiÃos ad toÃÃionem EuangcliÃÃqueturcrux.Jbidem. Et eritis odio ontnibut prof'ter nomen meuiid efl propter con* fiÃione meinominis. Jo.t^.Sed hiec omnia fleientuobis propter nomen meu' id efl, nominis met conflÃionem,
Nota etiamhic Eua/igeliumeÃe occafloncm crucis ^Hod ubi pr£dicatur,non potefl diu abeÃe crux.
Satis fit ^uoiji hie promiÃioni domini decruce Sait li. Ego enim oüendam illi,tiudnta oportfrft eutn pro nomine meo pati.
Eorro q«t£( confiÃio Euangeli/ crucis caufa efl:er* ^0 uH Euangelif confiÃio non efl, ibi nec crux efl, fid in tranquillo funt omnia. Tacereitaci; Euangelium, etut iUud non bdbere purum^edup efl tran^uillitatis in mundo. Superiori ficulo, cm careremus puro Euan * felio peccata erlt;tnt omniaihodie dd purm Euangeli* run tumultuitur totusmundus.
Cm dutew: cobxrentid ej^circwnildnttd temporis.
K 4 Inierunt
}tgt;4 ERAS, SARCERIl SCHOE.
Inicrunt inter fe confih'um ludæi*
Exemplum cärnalli prudentie in Judteis -, ^uf non fernere pricfumunt dgçre contm Saulfim, fed ineunt ÃQnflium erferiö derberant ïnierunt interfe con^ füium ; prtedicatione Sduli de commenddtione Chrh -Ãi er grdtuit£ tuflicite ojÃnà dttj; çommott. luddf hi eorum typumgerunt,lt;}uiadffrdtuitieiu{lieifiii ChriÃo kfu prtedicatione (gt;fÃnÃ,acciitgunt fe ad ex* tinguendum tam^atmtam mflidam, (^uam etutpro Ãlfores, Vieuminterficerent.
Einalii initi conÃlij caufa, ut prodatur gratuitd fuflicia er eiuf proÃlfores.Einalis illa caufa omniutit (onÃliorumeÃ, qu£ ineunt impiÃnec aliaÃoru con* Ãlioru ab (üis expeäanda caufa eü. Ca:des praniiu eil, quod dat mundus piÃ, pro gratuitte iuÃieite prtf dicatione, Vt eum inlerÃcerent : fub ea fÃe. IiiterÃ* äo Saulo, peribit e3' dodrina. Sic enim perfuadent Ãbi impi/, quod extinäis pratdicatoribut ueritaüs,Ão mal ruat er ueritof,
Notæ autem ftidlæ funt Saulo fnfidiac eorum»
plenum efl trifliÃte inire conÃtium,ut interficUit* iur pij : at plenu efl confolationii,ex diÃgt;oÃtione dei, notnÃeri (mpiorum ççnflia,çr inÃdias illorttnt^ *
JN ACTA APOSTOL.
Not^ dutcm jiihe funt Sdulo inftdite conttn : ii fft, dijportente Ãc domino,lt;lui pioru airam agit per* contra impios. Obferua impiorum conÃll4 non femperfortiriÃxlicem euentum -.imödeum po» tentem eÃe conÃlid eórion impedirc. lnÃdi£ : expri fnit bfcc uox, lt;iualidÃiit impiorum conÃUa, nonfimt iperta: fententite, uerum inÃdüÃmt, Pfaltn. lo, Sr» det in inÃdijs cuni diuitibui inoccultii, «t interjîcidt innocentem. Ocglt eiut in pauperem reJJjiciwnt, inÃ=gt; iiatur in dbfeondito, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;leo inÃeluncaÃiä. In/i»
dirfter ut rapiat pauperem^ eye. In Ãmma q«iclt;}Htd *g«nt impij contre pios, ex inÃdijs dg.unt,no ex dper tOjCr jîç dgunt, ne uideantnrmak «cllç tlt;eritdti,rMitt interim Uborent illd in (tniuerÃtm und cum lUiui pro» jtJJöribtM extinguere, Entbjmemd. Inipi/ ex inji dijs dgunt : Ergo impij non pojÃintÃcilc clt;t«eri.
Pertinet bne /criptnr« loci, c^ui monent, ut edue dnt jibi pij de imptjs, Mdttb. lo. Cunete duteindb il» liî bonunibm ; trddent enim uos in concilia, CTC.
Cuftodiebant ^utçm ÃC por ta? die ac node.
Qdrnalis prudentiae opiKinlndteis,lt;|Mi omneni ««dm occl«dMnt,ne elabatur ueritM,cy dujiigidnt 1 pij. CMjbdiebdntznotujîtimcrPudiuinimpiorunt
K s pro
Joö ERAS. SARCERII SCHOL, fro fatguine piorum cr ueritatis extinétione. ac node : exäggerdtio Ãtii çx ftudijinimpijs pro fui guine çr interitu piorum me ueritAtis, d circumfldit^ tid temporis. 'Enthymemd. luddi impij cudodiunt portas die de node, ne eldbdtur Sdulus : Ergo impio rum mdgnd eS fitis cr fludium magnum pro extiti* guendis pijs, pro abigendd ueritdte.
Vt cum interficerent»
AdditLucdsÃndlem cduftm cudodi^ ditigentiS die dc node, ne putes luddos ÃuÃrd euÃodiffe por* tas. CddesÃu profligdtio piorum er ueritcttis,efji* dus ed omnium conÃliorum, ddionum in impijSt ^ui prias non Ãridntur, donee lüdednt profligdtdM j «eritdtem cr cddem piorum.
Açcipientes autem eum diftipulû
Dcim Ãmper diÃgt;onit certd media, tribus Uberet fuos, dteii impiorum conÃlid er ddiones impedidt.
ConÃldtorium ed deum fiioru curam dgere in cru* ce,cr impiorum conÃlid impedire poÃe. Exemplunt çhdritdtis cd in difiipulis, i^ui Sdulum dimittuntÃof taper murum.
Nocfleper murum dimifèrunt çum, HypotypoÃf liberdtionis fiu figlt;t Sauli.
DifcùnUf
ÃN ACTA APOSTOL.
îyi/cimm exemplo Sdulh Heere duÃigere, ubifieri poteüfineignominid gloria dei er fcdnddlo proxi^ mi, ficut bic ÃilH eft. Exegit enim Ãtgdm glorid dei, ^udin porro debcbdtpropdgdre. Sduliw : fcandaluin nullum efiè potuit dpud difcipulos, qui ddorudrunt jw g(lt;m, esquot; dimifierunt Sdulumfigt;artd per murum^
Voxfigt;ortd decldrdt, nuüd medid er nuÃM occet* fiones negligenddf ejje, qudfeunq^ etidm-
Cum autem ueniflTet in Hierufa/ lern Saulus.
Cohfrentid eil ex circumüdntid tempori!^ ïn Hierufdlem : poft tresfcilicet dmoi,dd GdI.i, T entabat fe adiungere diicipulis.
Sicut hdilenut non puduit Sduluin Eudngelif Chri fli : itd nunc non pudet eumfrdtrum fuorum, quibut tentdt fie ddiungere.
Tentdbdt : notdt fiudiutn er firuorem Sdult, quent bktbHit in boc, ut ddiungeret fie fidtribui.
LucM breuii eft, ne»continudt hidoriiie firiem, de qud uide cdput primum dd Gdldtds, »bi fic legi^ ttfr. Ne^ redij Hierofiolymdm dd eos,quidnteme luerdnt ApoHoli : fid dbif in Ardbidm, dc denuo re^ uerfiut fium Ddmdficum ; deinde poil dnnos tres redif Kicrofiolymd, ut utderemPetr^cr mjnfi dpudiüum dits
lt;o8 ERASMI SAKCERU SCHOV,
^uindecim o'c. Difiipulis'.eiuf ion pr£cepto»: rif rt dodriftte profeÃoribat.
Et omnes timebantcum
Ex rlt;lt;tio«i5 iudicio,clu£ ihituere non potefi,ex tM fo perfccutore itd Ãicile poÃe fieri confeÃorem Chri^^ fii. Non peccdnt difiipuli,quii( timent Sduluin : Mtn pij mdnddtum habent cduendi impios perficutores: dt inde quid nemo debet feipÃum inijcere in perictdd, ubi impiorum mdnm effugere potefi.
Non çredcntes
Argnmentis rdtionii perjudfi,qu£[ic drguindttd tur SdulufÃtitmdgnuiperfecutorecclefiie:
Ergo Sdulonon eftcredendum.ergo Sdului fufpe* Ãtumerito nobis efi.
Quod eflètdifcipulus
ConfeÃor chrifii, Eudngelifiet grdtuitie iufiicit-Barnabas autem apprehenfum ilium duxitad apoftolos»
Exemplo Bdrndbtt difiimus, nepertindcesfimat etä credendum,qudnq tdrdos nos eÃe decedt,n(exÃd» (üitdte imprudenter dgdtnui
Etnarrauitillis
No oftentdtionis grdtid, fed ut inde cognofierent difci puU inmenfdm dei mifericordid et grdtid, ergd tdndi fetcuoreins
ÃN ACT A APO STOLORVM. 0^ Jècutoré:pr£terelt;i Ãmul ^atias agtrent deo pro tlt;tn* t4 mi/èricordia et gratia : tandem ut confirmaret eos de ueritate Euangelif nbsp;nbsp;A uitio ofientationió feu gio«
htttjonis alieniÃimuf eÃeuultPaului,Ãcut paÃim tefia tur £i per )«(W epifloloi, in ijuibtis cernere licet adeo non deleilari Paulum oÃentatione et cum prop â ter Ãlfoi dorores gloriari cogatur,Ãngit fedeliran* tern, PoÃeriore ad Cor. 11. MiniÃri ChriÃi funt,(. de^ lirans lolt;luor ) excellentius fum ego ejc * tliOTrfMà : SaultMi
Quomodo tn ui'a ufdiflet dominum
AudiuiÃet uocem domini,eitts potentiam expertut ÃnfÃet mifericordiam et gratiam domini eye.
VidtJ?et : per metdpborrfm defieélionif, pro tüÃet aut cognouiÃet.
Et quod lócutus eflet cum co
Slt;tulegt; Saule,quid me perÃquerii et alia,quieihi Ãquu tMT. In uoce locutui notât prauenientem gratiani Et quomodo in Damafco libéré ege» rit in nomine lefu,
ConÃÃus fùerit chriÃum eÃeÃlium dei,nos grdtii per chriÃum iuÃificari eyc ,
Liberi : Ãne timoré.
In nomine iefu ea qult;é fpeâant ad propagationeiH (ornmindationem nominis lefu.
Nomen
ïioERASMà SARCERII SCHOb
Nomen Iep fignificdti^uicquid bonorum habet lefiKi er ^uicquid de lefu diet pote/i. Propter quos fines, hjec predict a narrduerit Sauluf difeipulis,pdulo d«ti monui,
E t crat cum illis iiitrans QC exi'cns inHicrulalcm,
Id efl,difcipuli Uierofiolymitdni non amplius timebatd Sdulum,nec amplius dubitdbat Saulum eÃe difeipidunrt «ec dmpliiis jùgiebdntciiis confiortium.
Libéré agens in nomine dominileiu.
Hoc efi,fine timoré confiteni Euangelium er tdm Chrifii iuflieidm. Jjberè dgere Saulum in nom^ nedominilefu,opiiiefi fidei,qu£non pote/i gloriant Det tdcere,aut nomen Deipamp;ter modium ponere:imc^ ta iüud.Credidi,propter quod locutus fum.
Libéra hec adio refirenda efl ad confrÃionem ueri^ tdtis. Con/rÃioueritatisex hoc loco eft,libera adio in nomine domini.Libere hie non jonat temerariè aut confidenter,fed ficut P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dit ad Ephef. 6. quando in
quit.Et ad hoc uigilantes cumomni fedulitatect depre/ catione pro omnibus fdndis, er pro me:utmihidetuf' fermo in apertioneoris mei cum iibertate,utnotumfis/ (iammyfterium Eudngclif mei/uper quodlegaticne
ÃN ACTA APOSTOL. fH fùngor in catena g^c. Jn nomine domini k/îkin re^ tm ad nomen domini leÃt pertinentibutgt;
Loquebatur quocç SiC difjputabat cum Græcis
Et hiic pertinent dd liber am conjiÃ.ionem nominiS Cbnftt in Saulo. LôquebiitHr ConfirmatLtt» c« dperto fr£lo,Sdulum libere egiÃe in nomine lefu.
Loquehdt»»quot; ^Kolt;j; zx diJJâHtdbdt: cOnÃrebat cunt Gracii füper negotto Euangetij gratuita iuicicite^
CumGwicin Gr «co efl, lt;rvifi^H7ei 7r£^ tïS iMiçizjsà s, in uerbo Hellintfl« frdionem indicans^ CUm Gr«ci5;t(l efl,flâione GrifcorKm. Greci bt aut fgt;eruntproflliti,aut ïudai ex Gracia orti,aut fludiolt;é tKm grlt;tti(tHenerwntH(ero)cgt;bmlt;ï,£tHt gentes ex Gr« cilt;t,qi»(e nel propter uifendum templMm,«el propten* dlilt;«cd»p«,lt;tppHler«ntHterofoIymdm.
lUi autem quacrebant occidere eum
Conftfionem ueritdtU fet^uitur crux. EtPoetd dixtt, 'Veritax pdrit odium. lUt ; Graci, dut defl=gt; flioneGriecorum. Qwxrebdnt: «erbum fludij Jilts eft, ex q«d tmpij Jîtiunt Ãanguinem tujlorum.
Entbgt;mem4. Impij «Jujerwit occidere Sdulum.
jn ERÃSMI SARCERII SCHOL*
Ergo impifs mägna efi Ãtii pro fanguine iuÃoritill* Qccidere eutn:imp^ non moieflè puniunt pios proptif conÃÃionent ueritdtK,fed extreme perdant.
en fl)n ben nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et reuera nuïlum hominufH
genui, mïftui mifericordite experitur apud homineSt
Pâ^/^âJ^ ÃfK omni mifericordia prorÃu tolluntur-Ex c#Je apertum efi, qui Ãnt reliqui impiorum a^ Ãamp;Uiergapios.
Quod cufn cogftouiflènt fratres.
ExemplucharitatifinÃatrilgt;ui,qui lakorat Sauluni epcrieulo liberare^
Nota er bic Deum femper habereÃta media, quM iiberet pios è cruce:item,impioru conatut non eÃe perÃxliccs.
Dcdâjxerunteum Cæfaream*
Amplifie atio charitatit infratrtbui.
Et dhniferunt eum Tarfurn* inÃtam patriam.Tarfunt enim patria habuit saututf undefupra in hoc capite.Surgecruadeinuicum,^'^ Uocatur reâut,er quiere in domo ludte Saulum nond* lieTarfenfim,crc^
Ecclefiae autem per totam ludæaitl
Gah'læamjÃC Samanam habebant pacem»
Inhott
tN ACTA APOSTOLORVM
In hoe ut ecclcÃd paululü rejfiräret, er repararet Hires /um,non ut otio torpefceret.
Malta hic dt//iutari paÃ'tnt de cfjîcienttbus halibut caufit p4cis eccleÃte. Caufa ejÃciins Dct« efl, non mundut.qui non poteà cum ecclcÃa pacem habere quia mundut ea,lt;jaie de m:lt;ndoÃunt diligit tantum : ec fleÃa auterri non eà de mundo : ergo non diliÿt earn, tiec pacem cum ea habere poteÃ.Finales Ãant cauÃe ,p4 cw eccleÃitjHt eccleÃa re/piretfiat^} dd toüeranda pe^ riculd pdrdtior. Pdx ergo eccleÃa externa, de lt;jua hic agimut, eà requies ad reÃgt;irationem alacritatem i ' Kt inde paratior /it eccleÃa ad Ãrendum aduerfa.Pax tonfeientia: qudm habet eccleÃa, aliter deÃeribi poteÃ, CT adeÃe poteÃ,ubi etiamÃris eccleÃta non habet pa~ cem. Prfx eccleÃte externa tumÃalutarii plt;tx eÃ,(}uan do conÃcierltie intut pdcem/iniKl hdbent : non eà Ãalu tdri« exter^d eccle/jXjMbj nonÃimul priCÃens eà et pdx conÃcienti£.
Aedifieiahantur 5C ambuläbant inti* möre dó Tiin{,Slt; confolatione fpiritnsrCplcbant';r.
Sec^ituntur finales cauÃje pdcit,ci!tam habuit eccleÃa ^u£ funt : Kl cccleÃia £dificarct'{r,ambularetintimore domini CT c^^Joldtio^JcjJl(r(t«JJ^tn^l^ replerctmquot;.
L Aedifi^
ERASJVir SARCERII- SCHOL.
Aedificabantur ; inÃgnii inctäphorä'.fumptd ab (lificijs,qu£ no uno iinpetu exurgunt,dtq; abfoluuiitifn fed fenÃm, de fenÃm exereÃunt ey perficiuntur : ZT utnunc d!dificid,ÃceceleÃd non unoÃtimp(tu,nee Uno momenta trdnfcendit dd peiÃäionem, fed fenfiM lt;ic fenÃm exerefeit^ ÃtperÃilior.
£tambulabant in timoré domini-
JdeÃ,non lodbebdt eccleÃdm tdlem pdeem, ul otio torpefceret,dut rediret dd uomitum, dut obliuifceretlir Eudngelià dut fecure dgeret, dut in uitdin dijÃilutdiu incidereheyc. I» pdee uiuere eccleÃd no cü mdlu : lt;11 tepore pdcii torpere,cr extrd timorc dei uiuere: id nul lu eÃ. I\ndbdptiÃte docent hodie non eÃiuerd ecclefM ubipdx eà externd,nec ddeà perfecutio: undeÃquititr nec eccleÃdm in Iuded,nec in Gdlilted,nec in Sdmiiritb uerdin eccleÃdm ÃUÃe
Ambuldbdnttcr hoc uerbum indtcett eccleÃdm non uno impetufierkfed fenÃm dc fenÃmfieri perfiéliorê' lAetdphord fumptd eà db dmbuldntibui,quifenÃm dc fènfim procedunt,donee peruenidnt,quó uolunt.
AedificdndiiÃy dmbuldndi uocibuf Ãgnificdlin' prrcoces C hriÃidnos non effe durdbtles,fici^ ey expo rientiddocethifcetemporibui, ey Chr^ttt précoces illos
V ÃN ACTA APOSTOL* - nbsp;lt;0
.(Oos Chriflianos temperdrtoj uocitt,M((tthiei i j.
. Spedrf.'it buc prouerbia: Prtccocw ingenid nonÃuni dnrubilw.Et præcocift ingenid non perueniunt ad fru^ gem.Tandem.Priecocia mala cito maturefeunt et cito fereunt. In timoré domini : ckiiw autor e^t dommiM er quem ddt dominiM : iuxta lilud Ecclef.i^. BcatiM bo -tno eft,cuiddtwmeflbitbere timorem debHiere.fi.Tb morem meum dabo in corda eorum, MaUeb. x.Dedt ei timorem (7 tremorem.
. Timor domini bic efl tierm p4«or confcienti£ pro= pter ppccdtit,c«!n propoflto canendi fl'ci à peccdtii,c» ' fidecomurtdw.Hunc timorem Tbeologi timorem fllia lern Kor£lt;nt,qMo p.j timewt deî(m,»erent«r deum pecca^ .tii oJ)è)j(lere,cr horrent qniJem poc«^, fedfideferuv fum crigant äd remiÃionem pccedtornm.
Et confoîaîionc fattóli fpiri' tus replciîantur.
U eJljbdbebdntjJjiritumfdnôlMm confl)latorem,du=â 'ftorcm,er reftorcm ; deinde donabantur cr donis Jpt» ritujfanili. nbsp;nbsp;Et confolatione fanéii J|gt;iritaî repltLdn
tar: idejîji««di,4nt«r4^)ird»fdnôlo,«t excrefeerent, dmcHldrent in timoré domi d.
Rep[camp;dnt»r ; eft qaoq; in hac noce inflgnu metdpiio f fii: ijacddmodît eiiiii} uafa no uno (;»pct«,pd gntiyjna, 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L i «t
SARCERH SCHOL.
ut ita loquar,replenti(r : itd cr ecckÃd non unoÃt int» petthfei ÃnÃm ac ÃenÃmÃt perÃdior,ÃnÃm de fai^ Ãmfit Ãrtior,crdccipit dona Ãgt;iritufanäi.
Voces huiuf loci metaphoric^ con^ipant iHorMif ord,qui ddÃuÃeptum Euange!ium,Ãatiin uolunthorni nes bonos dc perÃäos ChriÃianos eÃe.
ConÃoldtione : priecipuum unum /^irituÃanäi offt ciutn eä confolariyunde et nomen hdbet : uocatur eniiH pardcletuijlodn.tf. Cum dutem uenerit paracletm» crc. Sanéii Ãgt;iritus : qui naturd eflfanHitas, (S' Iios fanélos Ãicit.
Faôum eftautem.
Conneélendi pdrtieuhe Luclt;e ÃmiUares.
CohierentidÃc hdbet.Dixit Lucm de pace nbsp;nbsp;du^
gmento eccleã,quod eil eÃvilus pacis, quam habuit eccleÃd : porrà exemphs confirmât Lucas es- pace/ii habuiÃe ecclefidm,cr fxcreuiÃe admodum Sic enimfi quetur Et uiderunt eum omnes,qui habitant Lidda, fiffdrona,qui conuerfi fimt ad dominum-ttem-tiotuiii dutem fiiHum eftper uniuerfam loppen,et crediderieit multi in dominum.
Poteii (S' nbsp;nbsp;nbsp;eÃquot;; coharentia. Dixit Lucas de pd*
ce cr augmenta ecclefia : fiubijciet nunc miracula qua dam, per qua fidt eccleÃd iam credent conÃrmata de uert»
IN ACTA APOSTOLORVAI. 517 iieritlt;(te,z^ credentcs adumtatcm fufcipiendiim ùiSli* commoti.
Vt Petr uSjdum per omnes peragrarct.
Exonpbm diligcntig o' fedulitatii in Petro qui pio officio diligenter CT fedulo inuigilauit.
Peroinnes: fcilicetregiones.NotatEuängeliu eÃe uniuerfdlem pro ommbm hominibuf doiiritidm-
Perdgraret: Eudngeliumutnonefl dUigdtum dd circuniftdntidin perfondrum ; itd nec ad circunÃdntid locorum dWgdtwm e^.Chriflui ij^fe dixit,Luce i7.Re gwm meKm non uenit cum obferudtione^
Perucniret St ad fandos,qut habitant Lydde.
Deo Jic dirigente greÃüm eiM ; iuxtd illuil. Homo cogitdt de uid fud : dem dutem dirigit greÃum eim.
AdÃdnäost per CbriftHm uerbum fdnâificdtos
Epbef 5. Viri diligite uxores ueÃrds,Ãcut Cbri« firn dilexitecclefidm : e:^ femetipfum exfofuit pro ed, ut illitm fdn{lificdret,munddtdm Idudcro d^tce per «er fcum.Priore dd Corwth.i. chriÃmfdnäificdtio noürd «fl : »temgt;per ffiiritumfdnüuin fdn£liÃcdtos,cuim ojjtä= fium eÃfdn^ificdre credentes.
LjddiC ; Lgt;(ldlt;t PdleÃiiu ciuitdf in tribu Dan.
L } Inwenit
jig ERASMI SARCERll SCHOL.
InuenJtautem ibi hominem quen* * dam nomine Aeneam.
Sec^uitur exemplum miruculofum in c onÃrmätione credentis eccleÃie,cr ut ^ui nondum credänt EuängP iiojdd Ãdem ergd EudngeUum inuitentur. Bic enim wi rdculoÃorumeuentuum uÃa efl: quemadmoduin amp;nbsp;fr ^uetur: Conuerà funt ad domimm.Qrc.
inuenit : diÃ^onenteÃc domino. Ntbil enim credent dum efl in Ãdcm hiflorijs temeriÃeri.
Komine cptenddm: homines funt de mdterilt;t,in uerbum operdtur fudm potentidm.
Nomine Aeneam.
Mentio nominis Ãcit dd certitudineih hifloriie-Ab annis odlo faccntem in gräbato.
Exdggerdturmorbui,ut indemdgif ineldrefldtpo tentid uerbi, pO' t^uod Peh'W potuit tdntum tnorbufif pellere. Exdggesâdtio morbi efl d circun/ldntid tetnfO^ rts. Enthymemd.
Aeneds dnnis oilo idcuit in grdbdto : Ergo tndgnd Ãiit inÃrmitM.
Adumbrdt nobis hic pruefens euenlus, deum iuutif* nos exprdueniente fud grdtid, dntequà m etidm à deo petdmui. No» emmiegitKr hic Aeneas ^uic^uini pro fri
IN ACTA APOSTOL.
[m re^itutione ora]^. Commendatur zy hoc euefi^ tupotentiäuerbi, quodpoteiittiam extreme inÃrmos rtflituerefctnitati. â
Commendatur cr hoc eucntu fidci miraculefa èdcùj^iwra feqüitur pmitas: tuxtaiüud.Marei ló.Cre âdentes in nomine meo^d^monia eijcient,crc.Et Mctrct n.-ait chriftus'.Confidite deo. Amat dico uobis,quod quicttnqi dixerit monti huic : toildrjs ac mittaris in ma re : et nonhiefitduerit in corde fito,fed crediderit, fire qu£ dixerit,ent tlU quicquid dixerit.
Et att 1 Hi Petrus.
Exemf Ikw chdritdtn in Petro, qui cum proximo fuo exercet mifericordite optis,cr quern iuuare poten» iiduerbi poteft,eum iuiidt.
Et dit : ex certdfide qud ftdtuit Petrus, fecuturdtn fdnitdtem in Aened ; hoc dutem quod certo credidit Pe trus,id fide impetrduit : iuxtd illud. Credenti nihil eà impoÃibile.
Aenea,Gnet te lefus Chriftus,
SdnitM in Aeneafiecutd,opiis fiit potentite Chri» fii feu uerbi,non potentite Petri. Ailorums. Viri lfraelit£,quid miramini in hoc, quafi no^lrduirtute dut pietdteficerimiis hunc ambuldre ? Et pa«Io poft. Qttcm deus fufeitduit d mortuis, cuius nos tefies fu* mus.
5îo ERASMI SARCERII SCHOL. w»«,er perfidem nomin'n eiui, hune quan nos uidetif ex noÃi),confirm(tuit nomen eitK, ex fides que per eu e/i,dédit integrum funitutem ifium in co nj^eâu ornai» (tmueflrum^
Note mirueuh feu miruculofos euentui non ejfe ne firdrum uirium oper4,fed operu chrifii,uerhi,exfilt;l^f ex iüius miraculofe. Nihil hic tribuit fuis uiribuf Pc* lefus Chriflus, Aenea,fdnet te t^us Chrifius,uit PetrtiS : Prgofanitds Chrifit opus eft, Sanet : in integrum refiituut, lefus Chriftiis: qui uemt fitnuregt;quod perierut.
SurgfjSC fterne tibi.
Vehementifiime fidei uerbu in Petro,qui non dubt» tdt de famtate Aenee, per lefitm Chrifium pneftuniiu Et continuo furrexit.
SdnitM effriius efi fimantfs iefu chrifii,cui de funi tdtefidit Petrus.
Continuo : circunfluntiu temporis commendut po tentiam Chrifli medici. Enthymemu.
Ad chrifium medicum continuo furrexit AenedS.
Ergo Chrifius potent efi medicus.
£t uiderunt eum omnes,qui habitant Lyddx ÃC Affêronc.
Scilicet
IN ACTA APOSTOLOn VAI.
Sc dieet reftitutum nbsp;nbsp;nbsp;Confifinat Luuu/jiéijmpi''
nitatan 4 teflibii^^ut certitm reddat htftoriam.
fiiÃ'aron ciiiitM Paleflinte,^uam quidem Ac carene fjjè putaiit. Viderunt : uifu/S caufa eflflequetMi con nerfloiui 4(1 liomw«!».
Q^ii ccniurfi funt ad dotrinum.
Conuerflo bifc ad domimm,effli,^ui efl uifl mira-f tidi. Hdbet Wc ufum mirdculorum non poflremum, inuitdre homines ad conuerflonem,cr ut credant e« «(tngdfo. Conuerfl flint ad dominunt : »4 efl,fufce« peruntEuan^clium.
In loppe autem fuk quaedam difcipula.
Hhihj exempli idem efi ufus cum pnecedenti : mmi rumerhoc friiumefljUt ecclefla tom credent inde conjirmarctur, (j non credentes ad credendum j?ro« uocarentur.CiUdrezr fequitur ad hoc miraculum.l^o turn autem fà âum eflperuniuerfdmJoppen,^^ credit derunt rnwltt 1« domin«»«. Commendatur boc â¬Â«entM pokntw uerbi cr fldei miraculofle.
SHiwmu ejt but«; euent«;, fidem in pijs etiam alifl pojfe fltnitdtem corpow cr lt;gt;blt;t Umporuliu tmpetrdre
Charitdtis exejnplum efl in Petro,qui mifericordite â¢pHj exerfrt cum Thabia muliere,quam uitf reflituit.
i loppe r
JIS ERASMI SARCERII SCHOL. i
loppe cjK/trfi P dleftitjit in trilu Dm.
Difcipuld : Chrifii pr£ceptor0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Nomine Thab ita^
blottten addit Luciti propter bijJorilt;e certitudinem Cdpnion digntu perpetult;e iinmortdlitatii uir,ThabM legendum putdt.Vide Annotdtiones Erafmi.
Quæper interpretattonem di'dtur Dorcas*
Seruit Lucm ex chdritateLedort,interpretM ïiocem.DorCifo' Lutinis caprea, cuiu^ uifut dccerrimtif efl y unde fit uerifintile A uifui acritdie, ut itd lo^rntr, j Tbdfcwm diilam effe.
Hxc erat plena operibus bonis,5C ck ' â emofynisjquasfaciebat*
Comme/xidtio Thdbiie à pofieriori,hoc efl, ifdà fruilibtH fluoperibuf, et à rebtK iuflicix gratuity co^ ndtisc^findlibiif. Sed de operibus bonnnidiè difluquot;
tatUr.fine fideor gratuitd iuflicid,priecedentibtts ciH^ fis. nbsp;nbsp;nbsp;^fl ey htcc rdtio commenddndi fanélos 4 pofi^
riori Udlde flmilidris LaciC, qui non neceÃdrium efi duxit d cdufis bonorum operum iüos commenddre, poflqudin cdufie per fie mdniflflue fint: c/ finehis ttott'
Udledntoperd,nec quednt eÃe bond.
Debetitdqihic coinplexio fieri cdufidrutnc^ t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âuum
ÃN ACTA APO STOLOR VM. 5** (Hium id al'i Ãt, intégra eft j-dtio commcndanäi Ãosjdftde,gratuitaiufticiaboniiopenbiw Quia-enisn ftdes non poteft cj?£ otiofa : igitur fequuntur in fanilis bo(id operd : dein de, quid iuftifteaniur in cunt /inein,«t benè operemur,ad Rom.Ã.idco fconctjäciinu« opera.Hac TbdWd credens,cr fide iufttfi cdtd.
Erdt plend-.ex dozio et gratia,ut caufn opfr^tNtifciM OperibiM bonis : fide er gratuita iufticia bona eftv^la operd.QMic«!»!^ enimfine fide fit,peccatumeft.Qperi bw bonis : in genere att.
Et ekemo/jnis : pecKlidriter commendatur ThabU 4 miftricordiitoperibiu in proximum, Stttltd funt papiftarum argutnenta.
Thabia pknd jtut bonis operibns. Ergo Tbdbid iuftificata ^it opcribi«- Item» Thabia plena (w't eleemofiynis.
ErgoTbdbid eleemofynif meruit iufticiam.
Fadum eft auteni in diebusj iUis»
Coharentia ex circunftantia temporis.
V c cum ægr otaflèt morerctur* liorsnepijiquidemparcit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
P4 ERASMI SARCERII SCHOL.
Quà m cum lauiflent. Promoreluditt rum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In ccenaciilo.
Jnlocumlt;editiorem^
Cum autem propè eflèt Lyd* daabicppe.
VidePtolomeum in qudrtä tabuldA/t^.
Difcipuli audiences.
Ex rumore cy'fima.
Miferuntduos uiros.
Exem[gt;lunt charitittis in difcipuln,qui curäm dgunt pro uita Thabiie. Roganies,
Charitof ro^at^non agit cum impetu.
Exurgens autem Petrus ucgt; nitcumilljs.
Ex charitate inotus,t^nqu4m aufi.
Duxerunt ilium in cÅnaculum
Officiofdfemper eft chdritiif,cuiui natura hic pro ximè exprimitur, qute eR fiere cum fientibui, loqui de proximo omnia bona,nihil non proximi gratia jà cere, ut bené hdbeat,crc.
Duxerunt : fide,j^e,cr charitate moti.Pide, fx qua eerto Ratuerut adduélores Petri,eii pofii peruerbi aut nominis chriRi potentiam, fanitatirefiituereDorcant inortuä.Spe,ex qua certô expeäarunt fide crédita de reäi*
IN ACTA APOSTOLORVM. fif reHitutione uitteip/jiit Dorclt;e.charitate,â¬x qMldboâ nrunt addnilores inferuire mortUieDorcte,ut rurfmtt ad uitam pertingeret-
Etcircumftctcrunt omnes uiduçflcntcs.
' Exaggeratio chdriMis,qult;e inuiduis mapridfuit.
Enthymema. Vidu.f flent: Ergo uiduit g/um habeiit chdritdtem^
flcrc de o/jicio chdritätis e{l,quie Ãet cum flentibM nec betatur dd proximi incommoda, ad Rom. ix. Gd«» dete cum gaudentibuf. ZT fl^te cum flentibin.
Circumileterunt : fub fide credentes refufcitatione Dorcie. Et fub refufcitationem expeäa/ites.
Et oftendenres ci tunicas SC ueftes*
Et hicc tunicarum zyquot; ueftium o^tenfio, opiM cbdrt« tatis eil in uidui5,qute etiam minima quneqi in proximo extoHit, magnifitcitfZy commendat.
Eiecflis autem onmibus foras.
Quid ordtwr 1« erat Eetrw,reäe eijciebat omnes, ne uideretur ad oilentationcm orare. M.onemur itaq^ ex» emplo Petri,ut oraturi,non oremuf ad oftentationem.. Matthaii o.Et cum oraueris.non eri5,lt;j«fffiddmodM bji pocrifcf.Ndm illi folentin conciliabulii,^:^ d«g«!i5 pid tedrnm/ldntfj ordre,^Hlt; conf^icui fintbominibus.
Amen
E-RASMI SARCERII SCHOL?
Amen dico uobi5,(juod habent mercedcm fudnt.Tif ttero cumorMAHtroito in coiKldue tuu,et occlufo oflio tuo crc. Chriflm Mdtthiei.^.in reftitutio/te pudbf primatif^Ãmiliter eiecit omna firM. Sed lt;Jum caufaf t' üólionis ibi hdbuerit ChriÃiu, confide noflra Scholi/ in M.dtthieuinlt;. Petrus ponens genua.
Gefifu hic orantium eft,feut et fublatio inMUum I dd Timoth.i. Volo igitur ordre uiros in omiii loco, fuftoüentes pi/rde manus dbsi^ ird ey difceptdtione. Sunt uereeiuÃnodigeftuf,dntmi humilidntii fe eorditt Deo,ftgnd,Gr monent inhuinilitdte dniini ordttdu efti, feut orduit Hdnnd.i Kegum. i. Orauit.
Serid ordtione effidgitduit d Deo,ut digndretur Tl^t bidm mortudm uitd. Petruf orduit dd refufeitdtionem Thdbiie ; Ergo er nos ordre debemus^uolentes re dli djud potiri d Deo, nbsp;nbsp;Orduit : ex certdfide fe iri exditâ
ditum.Eft enimftdes dd ordndum neceftdrid edufd cobi.i. Sedpoftid£tcumfiducid,nihilhieÃtdns. Niflfl ^ui hdfitdtiisfimilts eftfluélui mdrii,lt;^i uentis dgititr or iinpetu rdpitur. Neo[;enim exiftimethoino ille,fe quicqudm dccepturum d domino.Et Chriftus ditMdr» ci. n.QutciJuid credentes petieritis,dccipietis.
Teftdtur cr Petrus 6rdtione,quod non fudrum ui* riitm opus eft refuf :itdre mortudm Tbdbidin, fed opus iDeicrdtui/itepotenti^e. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ö
IN ACTA APOSTOLQ RV5L - Si^ '' Et conucrfus ad corpus.
Ex fide certus de exauditione : ttimirum feidm e^fe
â¢exauditum. Dixit.
Ex fide^qua nihil dubitMit de re/ufcitittione ThdbitC _ Thabiafurge, VcrbotdntumutiturPetrui nd refufcitdtionemThdbite, dd fignificdndum mediunt per quod refufcitdt Thdbtdtn, quod eft uerbuin,uirtut Dei dd fdlutem omni credenti. PetriM enim credidit uerbum efti uirtutent Dei zx quod credidit,etidmreâ ipfd experts eftt
At ilia apcruit oculos,2lt; uifo Petro refedit,
Vitd efjrdi« e/l uerbi iüiiM potentif,quod credidit â¢PetriM ejJeHirtutcntDfi ddfidute omni credenti . Hie eftiäuf commenddtuerbi potentidm, ddqudmetidtn mortui furgunt.Quddrdt hue diilum illud. in »erbo ui td eft. A peruit oculos : in fignum uitx cert£.
Refedit : in fignum integTie uit£ cx fdnitdtif.
Porrigens autem till manumerexit earn,
Chdritdf etid opere inferuit proximo,no tdutuuerbis Erexit cdm ; ut docerct Thdbidm uerè uiudm effquot;f.
Etcû uocaflctfaruflos fitTiiiduas pro^ duxii cam uiuam.
In
ERASMI SARCERII SCHOL*
In hoe, ut per reÃitutionem Tha^'i^confirntà rei)^ tur de ueritate uerbi,cr uehementiuf crederent uerbO' Silt;ptidem bic quidam miraculorum ufuf efl pro cred^â^ tibut. Sanâos : in genere.Viduof : /peeialiter,tanqtfâ eatqujefingnlariter rogauerant Petrum pro reÃitutio ne Thabite, Produxit earn uiuam : propterpr^â^
CMlÃu.
Notum autem factum eft per untuer fam loppen-
Potentia uerbi Ãatim jù[é latèq; Ãgt;argitur,id quo^ pertinet adcontmendationem potentie uerbi.
Ãt crediderunt multi in dominiifrt
Habes hic uÃiin quendam finalem miraculorunit pro nondum credentibus,ut credant,cgt;' inuitentur pef miracida ad credédu.Hic iniraculorit ufus benéfond^ tiu eà in FjiangeliÃis,ubi paÃim legere licet,quomodo ad miracula homines credere cceperufit.Multimon oi» nes : iuxta iüud. Non omnium eÃfides. Et reuera fidef fingulare donum Dei, Crediderunt multi in dominuttt fide fufeeperunt Euangelum,^^ ChriÃumpro filuato re, quem priiu odio habuerunt.Dominum : fidei obie* dlum eà dominus, quem fides ad iuÃieiam apprehendit funt deobieilo fidei,promiÃio,mifericordia,gra^ tiaDeicrcgt; Fatflum eft autem.
Conn«â
IN ACTA APOSTOL. ,ii
Conneâendi particuht Luc£ frntiliaret.
Vt dies aliquot moraretur»
Prdmittit bæc hoÃgt;tte Petri LUcM,ut priepdrrt !lt;/ ftorcm ad feijuentem euentum,qui fubindc bwià tiî memtrnt. ÃXonpiMm cbdritatw cr bo)jgt;itdlitlt;tti$ eà irt coriariOiCMitf cxemplo Mt dd cbariutii amp;nbsp;böjjgt;it4 btdtisoperd inuitamur. Dies multosiquoS honott'o tûnfumpfitifid pr^dicatiMc Puattgelij.
C A P V T X.
AO boc nbsp;nbsp;Cdputj dudiutmiM dili^entiitm Apo«
jlolor« in conuertcitdfS l«d(Ci$ ud EMdttgeÃKm: de gentibi« pdrîî aut firè nihil pereejpimus, de qwdi w« Uocatione «une porró copio)ij?ti«è dudietnuf,etÃc po» bè per totS reliqudm pdrtem bw'iM libri. OccaÃo «of4 tiortis gentium jïc fe habet.Paflquà m lMd*t c ontemp/è/ runt EM4ngeIium,«ocati£ f«er«nt gentet.Oe qud occ4« Ãone,in biec «ertdloquitur Cbrt)lult;,Mlt;tttbi£i »«. NmH q»4m IcgijlU in fcript«ris.Ldp»dem,qMem reprobdue« runt iediÃclt;tnte$,bic ãiui e/1 in Cdput dnguti f
à domino ^dum eft bof, gt ejï mirdbile in oculiï na |lrU. Ideo dico «öbWjdujèi-eturiuofcU regnum Oei* cr ddbitur genti Ãcienti Ãudus ciiw. Hdbes Oâ buiut occlt;t)ioni$,ex qud uoeat£ jlierMnt gente$ 4d Eudttgeti« IWtjinJign« pdrdboldtjMdttb« zi.debominebdbente
M duot
no ERASMI SARCERli SÃHÃL, duos filios:it(in, dehonirepatre fimiliÃs,lt;lui plà rit^ Ult uineant erfèpem circumdedit ei ^c. Mathicin^ dibomine reffr,qui]èii: nupti^sfilio fuo.
llt;\eminit çx ApoÃolui occaÃolus de uoedtioht gentium quje jùit conceinptusEuangeH/ apud tudxos, ud Horn, cap.^.et II. VndcamoÃc ait. Per lapfum tl lorum contigit falus gentibus.
C£terum uocatio gentium non ex merito contigit gentibus,fed ex nuda cr fola mifericordiu ac grdtiii dei,Ãcut hoc ipfum egregièofiendit Apoflolitf in ont/ ttibtis ferê epijiolts,quasfcripÃt ad gentes. Et docent Prophétie gratuitum gentium uocationem, quando kit tus recordantiir. Ofeie 2. Vocabo populum,qui meiif non erâtjpopulum meum: er eu qu£ dileâa non ernt, ciileâam. Eteritinloco,ubidiâumÃieriteis.l^onpO pulus meus i{os,ibi uocdnturÃlij dei uiuentis.
Tcjldtur de gratuita ad Euangelum uoedtione ipfdrum gentium, extenudtio iüd gentium, ad Ephe» Ãos.2. Qudpropter manentote,quod uosqucndaltt gentes,in cdrne, uocdbdmint prxputium, ddedquie uocdtur circumeiÃo in cdrne, que circumeiÃo nu.^ nibus Ãttquod inqudm erdtis in tempore illo Ãne ChriRo, abdliendti lt;i republicd lÃaclis,er extra* net i teüdmentii promtÃionis jjj'e/n non hubenta deoq^
IN ACT A AP OSTOLORVM. ib lt;leoq; cdrentes in hoc mundo. Nwk rfKtem per Cbri» Ãum îefum,crc.
Ibidem, de grà tuitu genti'S uocdtione. Gratia efiit feruati zxc. Verrnn quia gratif! Kocdti Jùerwnt gert tes-.quarenunc deceteos grdridrui» ittliOjne propter fngrittitudiné fuam,rurfu^ abijciantur. Si eniin deuï' «itKrdlibi« rdmis non pe^ercit,uidcndum cà , ne qua )Ã4t,Ht: nec nobii pdrc.it. dd Ro.n'.NecjJcrdris animo Ãd timeat. Na /i det« tidturdliHi? rdmis no pepercit, Hide ne qud Jîdt Ut nec tibi parcat. E.cce igitur bonita^â tem ex feueritatem del,in eos quidem,qui ceciderunt, JeKcrifdxin: in te liero bofrttdte,/i permanferisin (wt* nitdte. Qftönidntçrfîtu excidei'is, cT iüiritrfumji non permdfijèrint in incredulitate, in[erentur. Potejl tniiw deus denwo inferere tHos cr'c â¢
Sed c[««ri5 incfHem Ãnem uà catit |ùerH«t gentese ReJ^ondet Pduliw dd Ro .ti. ùt Jîde gentium Iiidf i dd d.muUndum prouocdrentiir. VerbdPdulipint. Sed per Idppin illorum fdliw contigit gentibiM, in boc,ut eos ad amulandum prouocdrent.
In Cornelio exempWt tft uocdtionis grdtuit« geiï (tu dd Eudngclij cognitioné.Et foldri Jè Cornelij exem plo poj?i(nt omnes gentes, et BUdngelij grdtid dd fe pertinedt. Qentiît «ocdtione pgnijîcdtur tudngcülî
* ' â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ml cj^c uniucrplé
1»« ERASMl SâARCERII SCHÃt» imiuerfalan doUrinam pro omnibuthominibttff^i^ nomine luJieorumcrgentiumcomprehenduntur, Sii tinexJud^isefi.Gentibufexlapfu ludttorum conti^ gitgrdtù. Decldrdtur hac uocatione gentium ueruM eÃe diâum Chrifii, Luclt;e ii, Regnum meum non ue^ nitcum obferudttone: id eÃ,no ejl ligatum ad uüat tîf cunftdntidfdut locorum,dut temporum,dut perjomt^ rum.EtDauiddixit^ Etexibit/bnut eorumperor* temey-c. Chriflutfupradixit^Aâo.i. Eteritiiitii hi teÃes, nonÃlum HieroÃlymii çrc. ueru etiam nÃp etd extrema terr^. nbsp;nbsp;Porrà tluia Corneliui centurio
fuit,hoe efl,magiilratiis : habet magiibratut à folandi exemplum in Cornelio ijuod poÃibileÃt eos conucrti poÃe quanq difficile: Ãcut ChrtÃuf ait de dtuitibtif» Mathici 19. Difficile efi diuitem ingredi in regnit cce* lorum:Difficile efl,Ãtlicet propter multa auocameiitit e:x occaÃones multa!,quibiis diuites or magiÃratuf 4 regno dei auocantur. Damnatur in exemplo Ccn* turionii AnabaptiÃarumopini0,ex quanegant Cl»quot;^ fiianu eÃe poÃe magiÃratÃ, niÃÃe ab officio abdicetgt;
DiÃ:imiifquoq}hicin exemplo Cornell/,Euangeli itmnonrequirere mutationem oÃici/honefli. Contra docent AnabaptiÃ^, qui coditionis feu officij iiitie mu tationem iieceÃario ejaguntffiufcepto Euangelio. Joan nesbaptiÃa
IN AGTA APOSTOLOR»
nts baptiÃdLu.i. interro^antibus militibut, quid jice Tent,refpoiidtt, Ne ampliut quim coitÃitutu eà uobif,exigdtis. No« iuÃit eos mutdre uitit condttioné.
Vir autem quidam erat in Cefarea nomine Cornelius.
No««« hie prorfuf eucntiii eÃ,qui cum prjeceden» hb«« nihil commune hdbet,prjeter Trap«crxtv«{/ de bofpite Petri. Commenddtio Cornelif fpeilat ad ge «MtM demonsürattuu, cuim eft ufut,t(t comendatione perÃn£ Cornelif,celebrior reddatur gentium uoedtio q«« à Um pio dc honeilo uiro coepit exordium.
Monet (^htec tarn ditigens Cornelif commendd» tio, ej?e occaÃonem ad Pudugelium, ciuiliter borteft«eÃe,erpieuti«eÃeÃudiofum. Qwenjmo»« nino non curdt pieute)»,«tâc ctutliter honefluf eÃ,is nec Eudngelium ddmodum eurabit.
Pdeit ey commendatio Cornelijpro confirmatio* tte naturalis tUi«« pietlt;tti«,q«lt;e d naturd, cuiut autor deue eÃ, indita eà mentibui «oftrÃ. ScJ iidtu fd corruptd er imperjed« eà ex Upp AcLe:qudre ey pjetx« ex naturd no eil fwji^iens: unde er Corneltu4 Opus hdbet inftitutione Petri lt;td «erlt;ttn pietdtan.
Si «ero nlt;(turali« pietlt;« fMj)ieeret,«o opu« bab«ij?et Cffrneku« Fetro^wi eum dc Hcr4 pietiite insibtuij^ - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M »
Mir4
n4 ER A SMI SARGERII SCHOL(
M-ird bic imdgindntur Scboldüici doâores de lu^ tmne ndttir£ qnod ddeó perfiäum jà ciunt,ut dicanttU (ud etidm dd perfidiÃiniitm pictdtem, ZJ'Ãc dd ipfant iufticidm cordm deo,fufficere. Mdgnum cà drgumen tum ndtitrdlem notitidm dei no pifficm^ex loco Apo» ftoli dd Ephe, uhi fcribif Eudngeliü ndtuvse nou ÃaÃt çogiiitu. Et reuerd ndturd de Eudngclio nihil nouib ne^i de Ãbrifiojtteq; de regno eim ç^c.
tiomine Corneliui: incertum eÃ, dn hic Corneliiii idan Ãt (üe Centurio;, de quofit mentio,MdCth. 8- cu» int Ãdem itd, comnienddt ChriÃits, quod tdlem in jà rdd non repererit^ Nomen dddit propter hifiçriif (ertitudinem ddijcit ll^ucdf
Centurio ex cohorte quæ diciturirahca.
Et uitlt;e conditionem propter hiÃori£ certitudinf ddijcit Lucdi. Ex cohorte: ipfe non princeps cohor» tis,qn£ circiter mille milites continet ,Ãd unufi ex ei cohorte,nec timen poÃremus, quid centurio,qui een» turidin curdbdt. Commenddtio à qu£ hic eÃ,d uit£ fcnditione eÃ. Jtdlicdmotdt hominem gentilcm,
Reh'giofus dmens deö
Commenddtio Covnehj d pietdte- Sed qu£ritur hic mde Cornel(Uf,et qudlé pietdte feu religione hdbuerit
Rejj^ondetiff
IN ACTA APOSTOL. â¢
ReJ^ondetur dupliciter. Si Cornelim Ceuturio ii ^Knt,de quo mcmiiut Euangeliuin, hdbuit fidem ante haue uiÃonentiü' Mteq Pctrm ad eum fcrutnirct,hii buit çx aliquam uertt pietati^ cognitionem. Siauteni ahiif juerjt ab illo,non habuit aliatn dei notitiam, non religionein,nec pietatem a[iam,quà m earn qu£ exna* tura de qua loquitur ApoÃolM, ad Rom.i. çy Aélorum .17: Ãcitq; ex uno fanguinc omne genu^ ho= minum, ut inhabitaret fuperuniuerfant fitciem terrée: prtefinijt^ prxüitnta tçniporlt;t ,priefixitq; termines hibùationis eorum,ut quiererent deum, ft firte pal^ pent CKW CT inueniant, qu4nq non lange ahft lt;fb Wioquolt;j; noRrum. PUcct pofierius rej^onfuin propter grauiÃimos caufas,quarum btc narrandi non fft loctM. Sed utile eft circa h£c fi:ire,quali'S ft notitia dei aut pietatis ex legibus natura;, aut ex ipft natura.
Hotitia non eft leuis, feut prüfens locuî, ey Ule, qMjfxutrtd Romnnos. I. (iocct. Siquidem non funt res leues,in Cornelio, religiofuni e}?e, timere dcum, fthcere eleemoÃynM er dcprfcdri dew femper. Ad Roma.t. trihnt Apojtoli« natiti£ dei ex lege na== turie,quodft cognitio a:tern.e potentiie er diuinitatts dei, hoc eft, ^«oJ dci« non tantum exiftat, [cd ett.on ^Hod lt;rfct,g«bernft,cr conferuet omnia.
J-ï 4. Q^e del
it« ERAS, SARCERII SCHOL.
Q«ü def notiM ex /ti(ttfr4 lfcetmlt;(gnaÃ(, tatneil Mit efifujjicfens, uermn im^erfiUa tantum, t^uM f«* ruj^tf naturte e(fiäia.
KeligiofumeÃÃe, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hiejjréîuf
Timere detan. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiatt ticitu^
EdcfTf eleemafytM multas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ralis co^tti
Deprecari deum feinper nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tfonti.
Veri funt hi effiflus uiuaces, quando dccedit f^iritujfanâiis, or renoudt feu régénérât natur din. Keligiofum effiinotdt in genere, quicquid pietdtif eà in nobis ex ndturd : ey ^«od dltds dicimus in genere de lege ndturlt;e effe, nofcere deum, id hie dicimus in Cornelio, religiofian ejfe. Timere deum,fixere elee^ mofyndS multas, er depreeari deum, figt;eädnt ad cul^ tum dei ex natura, qult;e cognitum deum contendit eti eim cultu certo profequi. Religiofus : notatur magnd pietatis cognitio ex natura tn Cornelio. Timens deu: fequitur cultus dei cogniti ex natura.Hatura itdlt;^ na folum docet, deum cognofiendum ejfi,fid etiam pro^ fiquendum eÃe certo aliquo cultu, de quo gentes a(^ (uJatApofiolus, ad Roman, t.
Cum omni domo fua.
Et hoc naturale eü in omnibus, no tantum fibi de fpietdte pro^icere,quieeflex natura, uerumetiam amp;nbsp;aliji
IN ACTA APOSTOL. , jf
Kt liberilt;, coningi, cogndtiî, arnica, Faciçns ele^mofynas multas populo.
Et mtfericordiie op«r4 natura lt;locet,c[uamua fvr* Mai» ueram praftandi ea ignoret. Nefdt cnim ricordix oper4 Ãne circunjtantiaruref^célu exerce« dl ejfe- Sic CbriÃuf, LHclt;e «. V«lt nos mifericordia Opera excrcere iuxta exemplum patra calefta, lt;]ui tni/ericordiie opera Ãne circunflantiaru reÃgt;eäu exer cftjÃr quiÃnit fokmÃiumoriri fuper bonos ma^ los, fuper iitüos oâ iniuflos, crc. Corr«pt(C nature fententia: funt. Cui des uideto. Cras redito. Hoc lo' (0 me expeâato, e:^c. MultO/s: exa^eratur miji* ficordiain Cornelio erg4 alios,
Etdeprecansdeum femper.
tfler deprecitHo htec natura; oput, quo nitimurco gnitum deum colere, eum in neeeÃitate inuocare. Deprecans ; notatur Ãudium er Ãruor pro cultu dei in Cornelio, idem Ãudium cx eundem Ãruorem no» tat particula Ãmper. Semper, lt;d eü, fedulo,
Isuiditinuifione mamfefte.
ViÃonum omniu comunis efÃdus eü:, ut inde per (M dem reuelet alijs fuam uoluntaté, aut Ulis det alifs occaÃonem deuoluntatedeiindaganda. Sicfupraca
Ananim uiÃonem Mdit,qua declarauit deus,
M s dtttj
P8 ERAS, SARCERII SCHOLgt;
Ananiim frcere uoluit : Ãc SaulusÃf)r4 uifto* tient uidit. Vidit : cognouit. ManiÃfie : difeernit inter phantdÃnd ej uerant uiÃonem^
Quafi hora did nona.
Ãonfirmdt certitudiné uiÃamp;nis à circuttÃMiM text ports. Etithymem4. vidit uiÃonemmantÃüet^u^ hord diei nona : Ergo uiÃo certd juit,no phdntdfind-
Angelum def intro'éuntem adfc,
Angeli funt minifir dtorij fi/irituf, deo cy nobii i'l miniücriuni credti. Angelum dei : d, deo mifiinn.
Etdicentem übû
Vocdtio Corneli/fitecialis eü, ^tuÃt è cxlo p(X emgelum. Sedfigt;ecidlis Hid uocdtio non toUit commu^^ fixnt ej generdlcy^ud uocdntur homines dd Eitdngelif (ognitione uitdm eeterndm, uocdli dudibili uef to, de ^ud uocdtione confide to. cdp. dd Rom. IteW
fuprd dixi contrd Andbdptifids de fiiecidlf uocd* tione Sduli, iUd debent hue refirri, qu£ aionfirdnt lio edtionemj^ecidltm fiu mirdculofdm, no pneiuJiedre communi de generdli. Prtctered ^udnq hie Corneliitf fioeetur ab dngelo fiieeidli modo, tdme po/iediubetur Cornelius ire dd Petru,pro uoelt;di zr dudibili uerbo
^udiendo. Cornelio*
Vote uocdtur Cornelius, dd fignificdlilt;gt;gt;tem co»quot; munis
In acta apostolorxâ-m
IWinw uocdtionis, ijuie uocalt uerbo fit.
At ille intuens cum-
Intuitu^ hie e^fiilui timorf carrepli Coritclij c]î: «fl cdiffä eft timorii in Carnefiot
Timoré correptus.
Hie timor ndumbrit nobis contrittonis ejfiätif, tjudks effc poÃunt: timor, tremor, ftupor, Esi cr hie timor communis efivâiis, cjui fcqui folet dd oi^i tKS fire uifioncs mirdculd. Dixit, ïidei opus eft hoc diccre, qud è timoré eri^it fi Cor nelius. uel eR cfivätts hominis ex timoré recipientis dnimum. Quis es dominée
pidei h£c uerbd funt, qutc non diu dehberdt, fid fidtim reftiondet deo,Cfilli ficommittit. ER cT pbedienti£exe)nplum in Cornelio, qui uocdntidnge» lo ftdtim refipondit: Ciuis es domine^
Dixitautein illi-
⢠Vnut e£( hfc lo us ex tiles, quem pro trophiCo cir^ cumfirunt hodie iuftieidri/ operiim. Sed res ficfihd^ bet. Si Cornelius hie illc Centurio foit, dp quo fit men tio in Eudngelio, hdbuit omniïi maximdmfidem, ex. qud beneoperdri potuit, cr propter qitdSt pldcue-runt deo ordtioncs cf cleemofiyttie eius. Quiequid pnim fine fide fit,peccdtum eft,t(d Rpni. 14, nulld
perfigt;n4
HO ERASMI SARCERII SCHOL» per[o«lt;lt;,«ec uüum opM pldcet Deo Jtnefide,t(d Hebrfi cs ti.impoÃibile tà pldcere Deo Ãnefide.
Sidutem Cornelius hic dlidperfondfùitd Corneliot ie lt;juo fcribunt Eudngetifl£,fciendum efl Deunt etidM ttdturee bond operd conÃderdre in heroibus et honeÃn tiiris,quorum heroicd ZT' honeÃd operd qt conÃderdt Dewi etfummis fepe falicitdtibus et uiHoriJs ddor/ud er recompenfdt.
Autigitur concedendunt eÃ,CorneIüott hdbuiÃefr dem,ex qud bene operdtuf eÃ,zr propter qudm pLdcit* erut Deo orationes et eleemoÃnte eius: dut Iccus de opt ribtts Cornelij ii^eüigendus eà de conÃderdtione, « ^ud Deus conÃderdt in honeÃis er pijs ex ndturd ho' tieÃd de pid fud ex ndturd operd,er recompenfdt^
Ridiculum eà drgumentum iuÃicidrioruni.
Ordtiones er eleemoÃnet Cornelij dfcenderimt in noridm in conf^Hu Der.
Ergo ordtiontbus er eleemofynis luÃifiedtus eà Cor* titlius. Hdbent ergo probdre iuÃieienrij operum,lt;!Ã(^ dereinmemoridmin conj^äu Dei,idem fignific^^^^» quad iuÃiÃcdre. Locum prtefentem fic tripUciter intd Ugo.Ordtiones tu^ et ekemoÃinlt;e tue dfeederunt in me moridm in conj^äu Dei:id eà bond tud operd pldcue* nmt DfOtgrntdetdcceptd ^unt,propterÃditudin, quda
ÃN ACTA APOSTOL, $41 crblt;lt;h«^â Cornell, fîfùerit modo Centurio» de ^Ho meminerunt E«d?igehftlt;c. Si autem non Jùerit Centurio iHe, non potuerunt tarnen fine fide deo fila* cere eitu o[gt;era,iuxta locum ad Rom. 14. Q«icq«iJ fine fide fit, peccatum efi ; item iuxta locum ad Hea fcrifos Citp. ti. JmpoÃibile eft, pUcerc deo fine fide, tidem er^p Corneltiu habuit. Vel ; orationes tuie e{ eleemofÿnie tu£ afeenderunt in memonâ in configt;eilu dei: id eü, de« orationes tuie o' eleemofyiite tute non, latent,ifut boneftd £tc pi4 ex natura opera o uidet et recompenfat. Et ex boe jenj« cadit opinio de iuilifi^ catione operww. Vel orationes tua; o eleemofynlt;e tuie,o'e-id eftjdeiw exaudiuit oratione tua, o confi derauit ekemofynas tuas : fie enim porrô int^uiet Cor nelius ad Petrum de uerbis angeli. Corneli exaudita cft orrftw tua, o eleemofynie tuic habittc funt in me^ inoria cordm deo. Vnde inteUigendum uenit Corner Ii«m ordjjè denm pro reuelatione uerlt;e pietatis.
Et nunc mitte uiros in loppen.
Pro priori fententia,quod Cornelius hic Centurh in Euangelio fi(erit,o'fidé habuerit, de qua Chrifiut ipfe teâatus efl: ne in ifraël quidé tantäfidem inueni, ÆÂ« intelligenda fimt hac uerba. Et ««nc mitte,o'^. id efi, ut per Pftrü porro perjèdè infiituaris de uera pietate
54i ERAS. SARCERil SCHOL;
pietsite, de ea cütifirmerii,cr bdptizeriun hoe ut bd beM figndculùmÃdei acccpt£ iuÃici£. Pro tne* di.t fententid, uerba. h£c : nunc mitte, id eÃi tiotitiii tud de pictdte : item opera tua de cultu dei eX iiatura, inÃifÃcientiaÃint, quare mitte uiros inlop^ pcn,(:^ accerÃe Simoiiè,qui te de iiotitia uer£ pietatii inÃituat, cr doceat te qu£ Ãnt ueri dei cultiM, uera botta opera,et quomodo pr£Ãanda,utÃrtt grata deo CZ placeantitti. Pro tcrtwfentetiaÃc. Etmitte,e:;ci id eÃ, quia nunc exaudiui orationes tuof, cönÃdi rauietiemofynai tuaf,tanquà m Ãgnaferi£ tu£petilt;f nés cr effiagitationii pro uera pietate. Docetnur crgo ex po^ieriore fetitentia, notitiam dei naturaletü, CT cogzMtoMcm cultus dei ex natura,imperÃiioitt dquot; ifiÃifficientem efÃe, nos perÃiliore zr magis fufÃ^ (lentenotitiaÃtu cognitione opus habere, quaeüex ùerbo dei, quod pote^l: nos de uera dei notitia inÃitut te,zr imparttri nobis ucram cultus dei cognitionent-
Mitte: mandatü ChriÃi eà audire uocale etaudibi* té uerbu,ad quod à Petro audiendum,reïegdtur Cor^ ileliits: ideô externu uerbi miniÃeriü non eà content* ttendü, nec cûtemnend£ Ãtnt publie£ cbciones,in qui* bus agitur de uerbo. Cir(uflanti£ locoru zr perfo* iiarü accedunt,ne erret Cornelius in aecerfenda pê?^ fana,quie eum de itéra pietate inÃituat. HiÃ
IN AÃTÃ APÃStOL. 54!
Hic hofpitatur apud Simoncm quendam conarium.
HûJ^itià Petri procul non accedit äd ho]jgt;itiu,quoi tiUnc PäpafucceÃoreiut adulterinuf,habet.
Hie dicct tibi,quid te oportcat facerc.
IJ efl,lt;iu!e fît »ted uoluntdf,^uiie fît nerd pietds/prie ter e4W,^«lt;e e/t ex ndturd.
Dicet:ecce«oclt;tleer 4«dibiîe«érîgt;Km,dJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cor*
neltiM bowo ex ndturd diädniine religiofutjuir timens Jyeum^liciens eleemofyndi multdXjCT depre edits De«ni lelÃperjinUitdtor.
Quid te oportedt ficeretfcilicet, prater ed,^uie tu fîy eisexlegibiwudtKr«. Entbymemd. Cornelius nodum pä, ^ttid debedt fî(ere,dut quid eum fîcere oportedt.
Ergo CorneliiM dnte inflitutionem à Petro fîddm,nee WrdmDitt notitidm, necfîdem uerdm lt;tc integrd}n,nec bond operd «era dc integra bdbuit.
â¢OBiECTlO. Annonjweruntuerddcintegrit bond opeTdjf eligiofum ej?e,tim£re De«m ?
RESPONSlO. Verdfweruntde^Ojpdnort witegrdj^Mid ndturd no potejl dliijuid integri dtq; certi denotitidDeidocerejde «ero tuÃnDeijde integritdt« bonorum operum.
Etcum
JI» ERAS. SARCERII SCHOt^
Et cum difceflîflet angelus
Exfxditofuo mütiiiirio, difcedunt Angeligt;
Vücamt duos domeftkos (uos
Exentplit obediëntie in Cornelio,qui nuticiû del ftit tà n Adhitietfidé.cr accingit fe,ut uocAnti deo per Art/ gelumfat^s JiciAt. Obedientia tlUfidei Allcuiut e)}p* ûuf e/l, que non diu deUberat cum CArne crfangutiif fèdcoinmirdtjèuocAntideo. Qupddoneflicosuocât Cf militem metuentem dominum ex bis, qui apud eloU aÃidui erant, cf mittit eos,id fignificat ferium ftud^ in CorneltOypro expediendo comiÃo. MonemuritAiÿ exemplo tint ut mAndatA dei feri(gt;,non negligentef furenua^
Poftcfo autcm die
CoherentiA ex circumÃAntiA temporis,qudÃqiitlt tû anneilit precedcntibui,
Aiccndit Petrus infaftigium ædium,utorarct.
Ne uideretur or Are ad oÃentAtionem. Locus erÿf erAtionii ficretus e/Jè debet, quemAdmodum çf Chri ftusmonet, MAttheio.
Vt oraret : pro propAgAtione LuAngelij,prûfce* tici Euangelif fucce^u, pro Augmenta eccleÃe,pra pAce eccleÃe, cfC
Cira
IjM acta APOSTOLORVM.
Cs rca horaiTi fextam,
Sobriè ördniwrt eft. Et Chriflui dixit,orätione amp;nbsp;itiuitio ei/ci d£)nani4 : id eà :eiuM cX fobrid ordtiorie
Et cam erartrct,uokiitgi.iftarei
Sk fabric fludendUin ejl fdcrts exercitijs,ne tdmeti ninid fabrietate et teniaerdntid pertJ^tWiM nos ,idqs ex égt;nplo Petri,qui cum efuriret uoluit gufldre cibum.
GuSftre : dîlwdit 4d timperdntiainPetri.qui gufld «it cibttin, non abligutiendo deuorduit,nec pot«in in^ ^urgitduit.
Parantibusauterrt illis,cecidiât in cum mentis cxceflus.
id ejljtttponem uidit,è qua redderetur certiu de ua iuntitte Dei circd deled«)« ciboruiWiCt Mocrftione)« gcrt ti«)n4d E«4ngelij gr4ti4m. S«miM4 eft bitiiM «ijioni«, 'regnuin Chrifti non ejfe 4llig4t«gt;n 4d eert;« circunftdn tiM,Mt locorM)n,4Mt temporMi»,4»f perfoiidrum, dut 'alidrunirerum-Lucif.i^.Regnum meum non uenit cu 'öbferM4tione,4d Rotn i4.Nofj eft enim regnum Dei ci
(gt;iM4cpoti«,fedt«fâ¬ici4, p4X,cr g4MdlHm in Ãiiritii fdnUo- Porró «t nunc regnum Cbri/ti non eft allts , g4tHm 4d ob/erM4tiones certAS 4Mt circ«nft4nti4lt; : fic 1 nee Ett4ngeliHm,nec iHftici4,nec remi/fio pecf4torHnt I tjtlt; I«t4 lt;eterrt4, nee ^«ptifmtWjnec cocn« dómini,wlt;; 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tl pt
f4lt;! ER ASJVII SARCERIT SC HOU fic quicquid ad reunion ChriÃi pertinct.
Clt;eterumregnum ChriÃi cum repui ad dlud pn* tinentibut non tjji aÃigatum ad oi:/è-,'uatio!iem,aut ad circunflantiof : eà regnum CbriÃt u/iiuerfale eÃipfo omnibui hominibui,pro ludaif cr ^atlibHt,tyc»
E/l Euangelium tÃÃe uniuerfalem d^târmam pro omnibut hominibuf.tü iuÃiciam effè uniuerfakmpro omnibuf homimbus^c^c'
Tandem regnum ChriÃi nonuenirtcim obÃertui^ tione,efl regnum ChriÃi contingcre onrnbut gratuiti non propter b« dut ida operajitö propter hiec out ilU weritd.non propter hM autHloiS bonof intentiofies-Eft E«4/îgeIj«in contingere gratMtô,non propter huo out iüa, cT'c- Eft iuÃiciam contingert graMOt non propter h£c aut ilia, non propter hunc out iHxH cibuin c^c.
TotiK prlt;eÃens euentuf tüÃonif Petri reÃrri debet di locum cömunem de CimÃiana libertate, lt;jua bberiÃ* tttusfriHi per ChriÃum: neampliui laboremuf operi* luf contendere pro iuÃicia,qu£ datur g)-atuitô pro* pter nulla aut opera,aut mérita,aut dignitatë,fmeplt;r» fonarumreÃgt;eilu.
Expâicat hanc uiÃone fatis ApoÃolu{,lt;(d Rom.14. caput hue refirri debet.
Aott
ÃM ACTA APOSTOLORVM. 54.^
Ante bitnc uijtonem Petri« uiù cum idiji regnnm thrijlt 4.1 cb/er«4tionem,cr lt;td cert.« circun fiMttMjC!' Eumigdtj grdtidm ad gentes non per tinere : item flutuit regnum deictbum lt;tc potnrn effe: jtC('«,put4«it dcleiHnm cib orum tedbuc dliijKÃl jà cere nd iu/lieiitm,crc.
, luPjciiiril operiim cj miferi Pdpi/lfjrtidm num bo die t ill uiÃoiic opt« Imberent, ut difcerent regnum dei Kott uenire cum obferuAtione ; regtium dei non e/fe ci« bMm,nec pot«»« : iuÃicium non propter bfc 4«t ifl4 0« perd contingerc,fed gratnito.
Et uidtt coclum apertum.
Hjpotypofs uiÃoni!,cuiui ufui efl,ut per eum do* ceAt Prtrwm'deiw.regnum dei non uenirc cum obferu4 done:non eÃe cibum dc potumâ.iufliciAm uniuerfa* lem eÃi ej grdtHito d.tri : Endfigebum eÃe pro omni« i fciM bominibiw dodrindm : Cbriftum ejfe uniuerfalent regemjcrc.
â nbsp;nbsp;Allegori« udrij udrixs projerwiit. Med bdx eÃamp;
Ãmplex.Videre cocl«;« dpcrt«)n,eft cogtiofcere è cetlo ddri intelleditni uerbi de uniuerÃilitate gratLt.VM uç» ht lintenm mAgntm,uerbum dei eÃ, boe qiidWor ini» tijs fubmittitur de cxloin tcrrdin : ide/l ,«)! uniuerfa* k «erb«)!», pro omnibi« bominibiMt ndm ^HdtHor
â gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N » irutiÃ
,4S ERASMI SARCER.II SCHOL^ initia cju ituor mundi plaçai Ãgnificant: fubmittituf de calo in terrant, id eji,calitu! reuelatur uerbi intelU iliK hominibin in terracommorantibua: in Itnteofunf omniacluadrupedia,ctferpentia terrje,e:yâ uolatiliaà ^ lit id cli,in uerbo.Dtfcimiti non ejj'e habendum deleîiti ciborum : regnu dei non uenire cum obÃeruatione : re^ gntirn dei non effe ligatum ad circumÃantiM : regmnn dei non e/fe cibuin ac potum : Euangelium uniuerÃlt ijf : : iufliciam eÃe uniuerfalem,e:^c.
Vof in ccelum recipitur ; id eÃ,uerbum ubi dejuf Hum eà ojjicio,redit ad eum,à t]uo exijt. Vtl um in f Ium recipitur : fcilicet in hoc,ut ÃgmÃcetur gentiuuo* cationem Ãngulariter placere deo.
Et faóla eft uox ad cum.
H.ec uox aUegoriKcSs uerbum reprefentat, ^odiii tet nos Ãtrgere, madare er manducare cmnia guaJrtt pedia,crc. td eÃ,docet nos,regnum dei non uetiire cunt obferuatione, nec^ regnum dei cibum ac potit eÃe, ne^; ruangelium eÃe partie ularem,fed uniuerfalem doÃri* nam pro omnibus hominibus,necii iuÃieiam partienl^re omnibus hominibus uniuerfalem,' Surge Petre : omnia Ãne deledu, obferuatione, Cf (ircunÃantijs uti in regno dei mandatunt deiefl, inuerbo promulgatumefl, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mit*
IN ACTA APOSTOLORVM. Æ49 ex mandued ; id eÃ,noli regnu dei alligdre dd certdfobferudtione-,dd cibuni de potum,dd certMeir= (unÃdntids : item, noli Eudngtlium freere doiirinMit pro l»di£tlt; tdntum,ex iujiicidm partie«« Urem pro ludien tdntum : item, noli ex ChriÃidtJd li^^ bertdteferuitutem iicere,exc,
Aitauteni Petrus.
PctrtW illorHtn tjp«lt; efk^ui regnum dei dÃigdnt di fertds obferudtiones feu circunftantidf : qui regnum dei iudicxnt cibum dc potum ejp : qui Eudngehu pdr» hcuUrem doJlrinjm freiunt pro certis perfonn tdns turn squt iuflicidm ligdnt ddeert« perfonds : (Jui ex CbriÃilt;tn4 libertate feruitutem moliuntur.
IgnordMtwPetri no eft lewis error, nec debet extenud h.SifJwide Apo/loli«. i.ttd Timotb.4.non ditbttdt edm doilrindmhominum,quie deledwi» ciborum pricctpit, dxmomoritm dodlrindnt «tppelldre.Aiteiiim: Spirittw dutem certo loqwtur, quod in poÃerioribM temporis biw,defcifcent quidum ùjîde,attendent« (^iritibus tins poftoribiMjdc doólrinis diemontorum, per pmuUtionc /à ljiloquoruin, cdwterio notdtdm bubentium confeienti lt;fm,probtbentium contrubcrc rndtrimoniumjiubcntiu)« dbjlinere d cibts, quos deus crc.twit lt;td fumendum cum grrttiurum (tflione cze.
Abfil
}JO ERASMI SARCERII SCHOt*
Abfit domine. Serio ignorauii'PetrtKtff , â gnum dei non cjf ? cibum nee potum : regnum dei ticif e^e ligätum ad certM circunÃMtiattÃ^c.
'Zeluin lt;]uendM habet PetriK pro ciborum delei^» fednonfecuiiduinfcientiMi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/â
Quia nunquà m manducaui quiequä
commune ôC immundum,
Aeiiologia, cur abÃt, dixerit Pctrui,ut maékt (f ' tnandutef/uinpta à diligenti obferuatione iegii dc int* tnundis dnitndlibuf,lt;ju£ extat Leuitici n: ' OÃendit quoi^ Pftn« bdc ietiologiii,fe nuHuiHâli^ ^udin cum gentibus contertium habuiffè, nee poà hac hdbiturum. i^unqutm manducaui: Petrut flriäf feruauit legem. nbsp;nbsp;Commune çr immundum : fecundii
legem prohibitum.
Et uox iterum fecundo ad eum.
Qttod itertm uox fit ad Petrum,phildntbropù dei tribuendum efl,lt;]ui boni cofulit noÃrem ignorantiain.
Porro lt;iuia iterum er tertio fit uox ad Petrum, ii fignificat,nos nen fiecäi acquiefccre hbertati Chrifliit* i!£^nec fieile poÃi defirere nos opinionemjex ejudfid* tuimus,regnuin dei uenirecum olferuatione, CT ligd* tum efie ad eertju cinunibdntids: regnum dei cibum, lt;ic pçtum efii.EudngeldumpartieularecÃe, iuHieiaii partie
IN ACTA APCSTOLORVM. «f färticuldre w,rT c. vox tjute iter urn fit ad Petrum, repre/intat uerbunt dei,quod docet, mundu omnia efie tHundit : regnum dei non effè cibum ac potum : regnu dà nonuenire cum obfiruatione : regnum dei non efii tgatum 4(1 ctrtiü circunüantias : Euangelium non efifi farticutarejn.nec iufiiciam,Grc-
T SWWW4 e)l uocii iterum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad Petrum, mundii
9nitii4 tQè munda, cr fub regno Chr fti, omnia efii i/nÃÃufalia: hoc efi fub iüo,non efii deleäum aut ftrfiiurum,aut locoru)n,aut temporum, Mt cibi, out fobifiCjâCt
Qiiod deus purificauit,tu ne commune dixeris.
id eÃohäcc ell ordinatio dei fub regno Chrifli, quod hoc non fit aïligatum 4d deleâum ciborum, non fit ci» but ac potufjuon ueniat cum obferuatione, non fit aüi» gatum ad certat circumftantias,tyc.
S»amp; regno legis alia res quod ad deleilum cibo rumalligatum ^t,quod uenit cumobferuatione, q«o4 |t«t dlligittMW dd certas circunfiantias,quod J«tt pdrtH culare pro lud^w tantum,crc.
vides hic ab initio creationis non jià fiè crfdhi^ ras habitas immundas,fed fub regno legis priniMW immunios habitas efiè cor uni ifruchhco populo, id^
ex
ERASWI SARCERIJ 5CHOL,
pnecepto hoc tantum ad certain tempus dftf dum/ttii refill legts:prlt;efefit( U(r6 r^gfio Chri/ti,crr( , dire crcaïunu ad primant fuain ltbertatem,^«e efi taf furo/s e^.eç^ non(mm/indM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. .-i j
Quod Deut puriÃcaiiit: increationepurmnÃeit CZ fandifiçanit per uerbum. i. adTitnotb.4.Jtenit ^uodDettsfub regno Ckrifti , finit redire ad primant, fuam libertatem ; item,quod Deui uniuerfale froo»»« tiib tu honinib ui inflitu(t. nbsp;nbsp;Tu ne commune dixeriis
immundumficerts cT'pà rtieulare.
ExpIzcdtontM I'. cui huiu^ prtefentii,extat dlt;i TÃtS
1. Puni omnia pur a. nbsp;nbsp;Speâant hue cr fupra flt;epe di
ililoci , Regnummcumnonuemtcumobferuationet
Regnum Del non eà cibtii nec potuf Pertinent etiant hue explicatoriicillorum loeorum ex cognatis fentem ti£ Euangflium eà uniuerfalii doârina pro omnibuf homnubiii. luÃtcfa efl umuerjal^ pro omnibus hontini tus.Sub regno ChrtÃi non eà ciborum deleüus.Regnu ChriÃi non eà ligatum ad uliis çircunfiantieu. Geniet lequè pertinent ad Euangelif gratiam, atq; lud^i lnfr gnù eà locus ApoÃoli,prP explicatione huius,ad Gai â At poÃquam uenit Ãdes,non ampliitsfub ptedagogofu | WHs. Omnes enimÃlij DeieÃis, eo quod credidâÃit ChriÃo lefu. Ndm quicum^ baptizati eÃiij Chrifl»»*
IN ACTA APOSTOLORVM. Æ0 induiÃis.Noti efl ]udteus,neq; Griccus : non efl feruuf, ne^ liber:non eflntetflulus neq^ foetnina. Omnes enm Uos unus eflu in chriflo lefn-
Hoc autem faclutn eft terno,
Hmiks repetitionii caufiu jitprd dixi. receptum eft uas in gt;nbsp;â cÅlum.
AUegorid notdtfUerbit ubi fuo ojflcio JcJwkS« efl, r* dire dd euin,d quo exifl crc.Vide ed,quie fuprd dixi.
Et dum intra fe haefitaret Petrus.
yiflo qudfl per digreÃione irrepfit Redit nunc Ln (Mddhifloriicferié. Htefltdret : hdfitandofcctiexpen derei.H^fltatio Petri eflrUus efl dnimi flu(gt;efcentii d4
uifinem. Quid namclfct uilio. gt;
Qjtid flgnificdret,cr cuius dus ufiis eflit. ' â gt;
Ecce uiri,qui mifli ei ant Ã
Cornelio,
â¢Ed: ce inopinantis pdrticuld.
Inquirentes domum Simonis, liotdnturfidi zy- diligentes ferui ^«i non negligen*
ter expcdiMit dominorum commiff'dieft enim inquire^ reftudif ex fedulitdtis uerbum,.
Et cum uocaflent,
Hgt;potgt;poJâii expediti commiÃi rfpKd Pefrum.D««
N $ (onn«
ERÃSMI SARCERII SCHOL, f or«;» ordinii eÃ:prit»um uocare,püÃiä iiitmogitrb An Simon. Cl^£Ãio de bojpitio Petri.
Qin cognominatus eit Petrus» I^otatio certie pcrfonnc. Petro autem cogitante de uifione Serio ferum deliberate,lt;juidÃli uiÃo ucllel.
Dixit Ipiritus d.Ecce uiri très quacrunt te.
ViÃonem, ejuum Petrui ex infirmitäte nott poteà eiÃequi,eam exponit iOi Ã'iritÃanüm.
/Aonemur,intelleäum regni Zbrifli er rerum illud perbnentium,e/fr Ãngulare JpirituÃänäi donuiik CTfos tantum intedigere regnum Dei non uentre cuM obferuatione, nec eÃe cibum ac potu,nec ligatu eÃt ad certof circiiflantias erc-tjuibui reuelat ÃtrituÃan^M Dixit Ãiritut ei : intm in corde monuit.
Ecce uiri tres ^^uterunt te : id eÃjjtec efi ÃgniÃ(^ tio uiÃonis, ^uam uidiÃi,Euangt lium non tantu ad IM* j£os,fed ZSquot; ad gentes pertinere,qu£ nunc adÃ(nt,ef ^£runt te,ut per te de Euangelio inÃituantur.
Entbymema, Gentes te qu£runt : Ergo genübus priedicabis Euangelium, Surge ita(^ ÃC defcende^ält; uade
cum eis.
IN AGTA APOSrOLORVM $^7
f^irituâ/diiilieflygentibus^irjidicare Eudngeliutn : Ergo non prd:iùcdre gcntibuf EuMgeliîî C excludcTi.' eoî db Euingdij gratid,^ccdtum
Porrô i^iiid Ij^iritulfinâia reueiat inteïlc^Mn niû â¢nitiCT ntonet Petrum de uniuerfdli g^dtid : ergo non tjl no/lrdrum uirium, nec res /icilis,poj?e intelligere E
grdtidm uniuerfdlem efje : regnum Dei non ue tùre cum obferudtione : regnum Dei non ejfe cibii nec potum ; regnum Dei non eÃe ligdtum ad certM circun fldntidf. Enthymemd.
SpirituÃdm^ui iabet Petrum ire cum gentibm.
Ergo IpirituJJdnÃiiS uult Petrum gentibus pr^dica reEudngelium, Nihil dubirans.
Scilicet ad gentes pertinere Eudngelij grdtidm : uel ; tûbd dubitdns : fciiicet hune eÃe uifionis intelleâS ^uod gentibus Ãt prteiîicdndum Eudugrliumt lt;^iidmun cordm rdtione diuerÃtm dppdrcdt.
Nam ego mifi illos.Acfiologw,cHr nodebedt dubitdre Pétrin :fumptd db dutoritdtej^iritu/fdnili, ^^ui dif^fuitjUt uiri dd Petrum dcceddnttZf petdnt dr F.udngelij grdtid inÃitui. Enthymcmd Ego fpirit/iÃd» élut mifi uirostErgomed dutoritdte cf dij^ofitiont fit,(juic quid hic fit,cr n hil hic fit temei-è.
No»4 ordindtionem j^iritujjfd/idi ejfe^ prjedicdtio*
new
55« ERASMI SARCERII SCHot.
non Luangebj apud gente$, ut gfntes pro ÃudfP ' amp;lio currant.
Dcfcendcns autcm Petrus â '
Exemplum obedienti£ in Petro, qui diccntiJjgt;iritui ' faniio no diureluâatur,fed obedit ei. obedientiafiid ejfiâui eÃ,de cuiitf natura efl,non diu deliberare ergd uoluntatem dei,nec inire rationent cuin carne fan* ^uine contra dei uoluntatem.
Defcendercfideiefliilusefl. Dixit-
Et Jjoc die ere fidei effläuf efl.
yâ Ecceegofumqucruquæn'tis ,
Charitatii efl in Petro,no grauari fe adiungere gen ' tibui,cr fe illis maniflflare»
Qi^iæ cauia eft propter quam
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueniftx's
QUicflio de caufd aduentus.
Qui dixerunt.
simplex commifli narratio
Cornelius Centurio uir iuftus
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÃC timens.
Commendittio Cornelq,cuiuf uflu efl,ut ed ipfauin fe coram Petro inflnuent, illumq; fliciliiu ad fequelM nbsp;nbsp;।
eonunoMeu/it.
INJECTA APPSTOLORVM. xjT
Charitdtis opiw efl commeitdatio Cornelij, nbsp;nbsp;nbsp;in
6mniigt;tK extoilit proximum
£fl q«o^; exemplum reuerentiie,ut ita loquur in fer UK miÃK ergd fuum dominum Cornelium,quo tnuitatt^ turferuidd honorem ei' reuerentiam ergafuos domi^i nos. Centuria commendutio lt;t conditione uit£.
' i Vir iuftus amp;nbsp;timens deum : d pietdte commendd^-tio. Enthymemdtd. Cornelius Centurio efl : Ergo di tumutuenids£ciuumeflgt; Alliid. Cornelius iuflut efl cr timens deum : Ergo dd eum ut uenids teijuunt ' efl. Poteft er huiuS comendationis ufus e/fl;,^uod tüd uoluerint uiri timoré dut fuflgt;itionem periculi toUere 4 quot;nbsp;Petro. Enthymemdtd. Cornelius Centurio efl : Ergo ««WdccedcretHtopoteJ. Aliud.
» CorrteJitK iuftus eft er timens deum :
Ergo dd eum flne periculo potes decedere.
Et teftimonium Habens ab unp uerfà gente ludæorum.
Confirmatio à teftibus,Cornelium eflè uirum iuflii amp;nbsp;timentem deum. Enthymemd.
Cornelius teftimonium hdbet db'uniuerfd gente !«⢠i£orum : Ergo Cornelius uir iusius efl çy timem ieum. Hdbens teftimonium : fcilieet fu£ iufliciie cT timoris.
ERASMÃ SAR'cERII SCHOL. iSa
djiihi Mtembitc iuÃicia Ã.erit,c:^ qualis timor Dei in Cortie'io,pitiet ex fuperioribta. Ab uniuerpt genie iu,{£oru:H : exäggemtio tefliinonij çsquot; probiMt Cornelij. Enthymeitiit.
Cornelitif ab uninerft gente teÃimonium habetiErgt Cornelij proê itof inagna eÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
Refponfiim acccpit ab angelo fitndio
ReÃfonÃtm pro commijo feu negotio. Ab angelofiiif {lo:paÃiue,qui 4 JeoÃtnäiÃcatut eÃno quifanHifietit \ât acccrfat te in domum 1âuam.
Exigt;otiit qâtale reÃjonÃint dcce[ierit ab angelo Cornt lint Ecattdtatucrbaabs te.
Finalis reÃgt;onÃcdnÃt ab dngelo dcceptj. vt audiit uerba abs te : ii cÃ, algt;s te inÃituatur CT erudiatur dt uera pietate. Verba Hebr£oruni more ponit pro ipfif rebut,cr pro toto commiÃo ofÃcio, Iniroducens autê cos rccepit hofpitio
Exemplum charitatii, humdt:itdtis,cr hoÃgt;italitlt;t* tit in Petro, qui ulros ad fe mijjos hoÃgt;itio fufcipit.
Aîonentur exemplo Petri,miniÃri uerbi utÃnt Im^ mani er koÃ'ttales, id quod etiarn ApoÃolut requirit in epiÃopo. i.ad Timoth.j. Enthymema.
Petrut uiros ÃiÃ:epithoj^itio : Ergo Petrut fuÃcep tos uiros er bumaniter traäauit tValet argumentum i Ciwfequetitibuf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sequetid
IN ACTA APOSTOLORVM.
Sequent! autem die,
Cob/rentM ex circunHantù temporis.
Surgens profeCtus eft.
Spedunt biCC ad obedientiam Petri,(Juiolediuit ftiuifanâo nomine gentium, nec dubitauit omnia jieri ^f^oÃtione ZSâ ordinatione Ji'iritu/f aniii. Obedientia fidei ejjrélus efl.Enthymema.Petrusfurrexit cr projç ÃiM e/hErgo Petri« no dubitauit ad diila Ã^irituÃan* ft»' ht quidam ex fratribus ab loppe, comitati funt eum.
- Cbdritdt« exemplum in concomitantibus efl,quino tx petulcintid carnis comitatifunt Petrum,[ed ut lUi in» feruirent. Potefl çy exemplum Ãudij pro uerbo e/jiin (oncomitantibus, qui concomitati funt Petrum, ttt db ilodudirentuerbum.
Altera autem die.
Coberentid ex c ircunftantia tempor«.
Locorwm cr tempornm circunjtantiie fixiunt dd certitudinemhifloriit,
Cornelius uerôexpcôabatillos.
Ecce ftudium et Jtr«orcm Cornelq pro tn/Htutiom tx. Petro diidtendd.
Entbgt;memd.
ComeliMi wpcftdbdnt iHot ;
00 ERASMI SARCERII SCHOtJ
Ergo Corne Uns magnum habebat firuorem pro itl^ ftitutione ex Petro audienda.
Conuocatis cogna tis fuis ÃC neceflâ' ftjsamicis.
â Ãt h^c conuocatio cognatorum necelJariorunl amicorum, firuorisÃgnum efl in Cornelio Eà prtete* rea chttrittüis in Cornelio cotwocariÃuos cognatos eS neceffarios amicos, ut cr iUos lucretur Deo,ex inftitit* tione Petri. Et factum eft,
Conns^endi particid£ LucicadmodumÃmiliaref Obuius uenit ei Cornelius,
⢠Exemplum reuerentiie erga miniflros uerbi in CoT nelio,^ui in fummo honorehaberi debent,no quia magiu etut parui funt:no quia diuites out pauperes funt,fed ciu,quod geriit. SpeHat hue uulgare diâu. Honor pro^ pter officiu ApoÃolus miniÃru Uerbi duplici honore dig nit efÃ: adferit e ad Tim 2. Pertinent hue nbsp;nbsp;ill£ chrh
fliÃntentiie.Qjii uosaudit,me audit. Qui uosfperriit me J^nit: Obuiâ uenire Corneliu Petro,ÃgnüÃu opus eUhumiliationii in Cornelio, humiliante fe coram Pe* tro propter ofpeium eius,cruerbum,quod erat auiitU rut ex Petro.
û proctd'ms ad pedes ciâus, GeÃus aniini humiltati, zj-Ãrit declarantis reue^ c' à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rentiatil
IN / CTA APOSTOt;
ntitiam in animo conceptam.
Adorauitcum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Tribuit a honoré foli Deo eonuenientem. -Ulf exonpl«m in Cornelio,qui creatur£ tribuit,quod fo tfM Dei efl. Adorareenimeidtus efl foli Deo conueni* eiii. Aiorare creature opiK efl idolollt;(triie,lt;ju£ quoi Dei efl tribuit creature. Cofitmiflt ergo Comeliuffu» adoratione peccatum idololatria.
Petrus uero fubleuauit cum^dP cens:furge,amp;^ ego homo fum,
Increplt;tt Petrm Corne}iitm,non quod ei obuiut ue* nerit,aut reuerenttr fe ergd eum geflerit,fedquod ei tri buerit cultum foli Deo conuementem,cr quia in idolo* latrùe peccdtom indderit. Docem«r dd hanc increpa tionem,necreaturii cidtum foli Deo eonuenientem tri* buamui. Exempla Petri increpantti docemur,ne ar* rogemut nobiicidtumfoli Deo eonuenientem.
Et ego homo fum:ergo non deeet me cultmfoli Deo tonueniens. ExempUm httmiliationii in Petro efl,qui df p non pItM flcit,qud efl, fequens in hoc Apoflolum, ad^om.ti.Dico enim per gratiam,qu£ data efl mjh«, etuUbet uerfanti inter uo5,ne (juis arrogdntcr defe fen* Hattfupra 4«^ oportrt defe fentire,Ced ita fentidt,ut
O nwdeftirt
J6X EARS. SARCERII SCHÃL.'
Wode/ÃMî (itcr/ôbrim E/l Cf phtUnthrofn'i^ exemplum in Petro,lt;jM infirmum Corntliuin ej «iter erruntent non rei)(it,nec increpat duriitf»
Et loquens cum illo intrauit
Et loqui Petrum cunt Cornelio ,pertinet ai Petri philanthropiam, gue uirtut maxime decet pr^dica« tores,ne nimia fua feueritate deterreant infirmas â¢
Potto epaia Cornelia infirmus aihuc ^t, cr Pe* trus trdiiauit eummoiejiitiUfiimttsrationem tra* fiandi infirmas confcienttas.De qua forma confute O' Apofiolum, ad Gal. 0.
Etinuenft muhos
Multi expe^tantPetrumEuangehf pradicatorenu ergo Euangelium grata efl pro confeientijs doärin^
Q^ii conuenerant
in hoCjUt audirent Petrum.
Vosfcnis
Oratio Petri ad gentes excufatoria,quaexcufat tt* neritaté fua accefiionis,nefratres ex ioppe offindat: deinde ut gentibusfidem ficiat, ne quid mali defefu* flùcentur. Ntim lt;td hos duos fines uidetur tota oratio adudere. Vos fcitis:partim ex lege probibente gentium confortium:partim ex ipfa experientia, Eex de uitando (onfortio gentium tetnporariatantufùit, hoceflt
ÃT4 acta a PO'STOLOR, 56) .^c ccrtum temptM Jurdturd,^HO prte/ènte algt;* capityficiit (3- ali£ kges dd tcmpM tdntum dtf tg. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Non elfe fas
SecK)t4«n» legem, (Ittd: k'cet externum confortium (iCin genttbtts prohibuerit, tumen potiwreÃiexerit ud 4mp!etutoB gentium, euiiKno dehuerunt feÃcere pur ticipcs tudgi. Ad abenigenam
Non uitjimpliciter ud bominem gentilem:non proÃ-ly« éx gentibus udimttebuntur ud ludlt;iforu con* firtium Sed oftendit miht deus
Ex uduerjô docet PetriW,id nurtc jà s ej? c,dttod ult^* â^Hundû/à s nonjùit. Vidcmutbic legent prioreni â¢Â«broguri pojkriore. Petri« b« Jùis «erb« multu mo« netiprimumjeges ud tempi«tuntum dutus Ituduicop» pulojubregutuî ej^èifecundo ,de«m non folum l«d(eo= r«m,pd e^â gentium drum eJ5e ; tertio, EuditgeUi gru« tiuin ej^c uniucrfulem; quurto, regnum dei non uenift (um objci-uutione : q«tiitö,rcgn«m dei non cj?e «buîli «IC potum'./èxto, regnum dei no ej?t uUigutum ud cer =» tus circumÃunttus ;)«ptimo, nos bberos cj?« à tempo* rurijs kgibiisetium ud literum «fq; cre- ojlcnditipe« culiurtter rcucluuit. Entbgt;'memu
Dens oPendit Petro, ne qu« bomo commwuti uut im innndiw dicutur : Ergo dei doB« tjl, feire Euungelij
O grurium
ÿ64 ERAS. SARCERIà SCHOL.
gratiam uniuerfiltm eÃe. Deuf.aüegdt denm^ut tk tu dutorttate excufet temeriutem Fetruf.
Enthymema. Deuf oflendit mihi,ne t^uif homo com munis aut immundus dicatur: nbsp;nbsp;Ergo dei confilio ad
iungo me gentibus, nec id Ãicio temerè. Monemitr hic exemplo Fetri,ut omnium nofhrarum aâtonu habt amus deum autorem, cX ut ^uid ex priuato noüro ce* rebroagamus. Nequis homo communis aut immundus dicatur.
Hoc e/l,ficut'(gt;orrà dieet Petrus,quod nonÃt per* fônaru acceptor deus,fed quod in omni gente,qM/qui( timet eum, çy operatur infticiam, acceptiufit iÃi.
FraetereaquidÃbiPctrus his uerbis uelit, paulo ante dixi.
Propter quod fine dubirationc
Quia deusoÃendit mihi gratiamEuangelij uttiuer falem eÃe,cr deum non eÃe perfonarum acceptorem. Tota Petri oratio Ãre includi poteflÃllogiÃno.
Quicunqj ludjtus accedit gentes ex priuato,malc t^gtt. Ego non aceeÃi gentes ex priuato :
Ergo tgo lud^us non male egi, Maiorentdais uer»' bis férè extulit Petrus. Vos fiitis,non ejfe Ãs uiro 1« difo crc. îAinorem,his. Sed ojieudit mihi deus eye. ConcluÃonem hiS.Propter quod Ãne dubttatione ueni aceerfitui.
IN ACTA APOSTOL.
Mcerfitut. Sine dubiMione: quid non dubitdui me rcâe de ^ie jicere,qu6 me ddiungerem gentibui
Difeimut hic,ut quicquid dgdmuf,id dgdmufcon/* (ientid non dubitdnte,qu£ libera eà A dubitatione,ubi noflrdru ditionum rationem ddre poÃumid ex uerbo Ãu indnddto dei. Priore ad Timotheu i. Hoc prtcee^ - tumcommendo tibi filiTimothee iuxta prophetiof, qua de te pr£ceÃerunt,ut milites in eis bonam militiâ, bähens fidem O' bonam confeientiam crc.
Interroge crgo,quam ob caufam accerfiftismer
QueÃio de caufa accerÃonis,qudm non ignorât Petrut, dj^irituÃan{lo de gentium uocatione inflitu^ tuf.prteterea à miffls uiris de caufa edoâut, ut fupra: queritautem cau/am accerÃonis,iit Cornelium ipfuin Una cum foeijs futs ad conÃjÃonem dbducdt,è qud iognofcdt Cornelij or aliorum fludiumpro audiendo uerbo.
Et Cornelius att,
Rc/{gt;ondrt Cornelius de cdufd accerÃonis Prtnâ, qux eÃ,Ht ex iflo audiant uerbît feu pr^cepta domini.
Die ab hinc quarto
Repftit Cornelius fuam uiÃonem, ut caufam, ex qua occdÃonem caepitmittendtad Petrum-
Dic4i
' ERASMÃ SARCERII SCnOU
Die b/ztc lt;}uarto : cimmüantid tempora certt p.at ndrrittionetn dut di minia ueriCundcm.,
Vfcpadhanchoram ieiuni srram
Et blt;lt;c tonporis circunRdntid ucriÃmiteÃ^itndr rdtionem Cornelias. ïetundtts erdm-.motiarair excm* plo Cornetif,ut ordturi fobrij idfdcidmw. Eflcrgo fobrietdi prtepdratorid feu fèrmdld qud;dd dd ordtio^ nemcdufd. Et hora nonain domo mca or ans. Et fcifc à rcumüdntid temporis ucrifmêâ tem reddit ndrrdtionem. E t ecce
Ecfe dttentionispdrticul(i.
Vïr ftetit ante me in ueftc candida
PeriphrdÃs dngeli.
Decuit ditgelum fub nouo teftdmento miÃum, er iit edufdEudngelifhdbereueflan cdiididd,dd ÃgniÃcdtP ddm qudlitdtem CT oÃieium Eudngelifquod ipfum eà (dndiduitk, cr alios cdndidos Ãicit. Sic dngcli ueÃibut dlbisinduti dÃidebdntÃpulchro Chrijti, SicAüo.u appdruerunt ApoÃotis duo uiri dlbis ueflibusinduti-
Cornelio. Vocdntiiuox,
Exaudita eft oratio tua
Kite explicdnt cldrè, qute fuprd dixit dngelut. Ord tiones tUiC Gfc. Sfu/uf ergo efl horu cf pr/ecedentiS feeritçrun dngeli, deü (xaudiuiÃe Corneliu pro uerd pictdio
Jï^ ACTA AT» OSTOLtyRVM. Jrfy orantem, cj itum no latutÃe Cornelij eletmo* conÃderaÃr} ut taies lt;jult;e (tlacue^ vint ei.siquijem çx uita pta atc^i honeHa fecundu nlt;t* turjm placet deodongo tarnen difcrimine placent de® f lorum bona opera.
Mitte ergo in loppcn
VtÃas fompos älorum,^ua â me petifÃi,cr inÃituct t.s de uera pietate. Circunilantias perÃnarum er locoram diligenter repetit Cornelius ex uerbis angelic tu uideatur non ueriÃmilia narrare. Eft qiwç tan diligentis repetitioni« hic quidam ufut,ut utdeaf,quà n apte Ãibi reÃpondeantftrip titre narrationes de ijfdtn tebiu ftmel atq; iterum reiterati.
Confeftim ergo mifi ad tc
Ex uebementi ftudio er ardore pro uera pietate. itudiu er ardorem Ãuim tacite allegat Cornelius, ut agnoftat Petrus Ãe habiturum diligentem auditoren.
Et tu bené fccifti ueniendo
Verba hac grati a/umi in Cornelio indiciaÃuit er ga Petrum. nbsp;nbsp;nbsp;Nunc ergo omnes In
confpec^u dei adfumus
Epilogus, qui continet promptam beneuolentian ConK ifcrfociorumewtan erga Petri perfonam, f «4« erga commiÃa Petri. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
O In
ERASWI SARCERIl SCHOL.
Incün]}gt;eélu dei ddftffnui : iubente uoiéhte Ãc à eo. Audirc omnia
Non Idntnrn pdrtmi, ficut iüi Ãuiunt, lt;^ui pdrteK Etutngelij ÃiÃipiunt,pdrtem non ÃiÃipiunt.
Quxcun^ Stnedeleiiu.Quiclt;itddenim prdcepit dettfjd undiendum eft.
Tibi prxceptz funt à domino .
A dominoiexcludunturhimänte trlt;iditiorm,cr i»* vtntd humdnd circa caufam faluüi.
Apcnens autem Petrus os fuum
Gratio Petri didaäica eÃ,flatuf Ãnititä. Docet rnim er definit,quid fit dem, quid regnu Chrifii,^uid Euangelium,quid Chrifim, quid Apoflolierfic dicatores Euangelq,quid prophet£, quid ueraec* ekfia. Dem eft uniuerfalis adiutor,pro omnibm ho* ninibm, fine perfonarum refi^âu.
Regnum ChriÃi uniuerfale regnum efi,pro ontnk tm bominibm. nbsp;nbsp;Euangeliu efi uniuerfalis doélrind, pro omiubm bominibm,annuncians iüis pacem per K â fitmChrifiit. Chriümefiuniuerfitliidominm,prf omnibm bominibm,benejiciens omnibm et fanons otii »es oppreÃos à dtabolo,iudex uiuorü er rnortuorum-
Apofioli erÃc pradicatores Euangelij funt teÃet itmuerÃdet,qui teflificatttur populo, hoc efi, omnibm homittibttt,.
TN ACTA APOSTOLORVM bominibui, lt;Juod Chrijhtifit conflitutos à dfo iudex tiiuorum CT mortuoru. Prophetxfunt uniuerfdet tefies, tefcdtites, quod per nomen ClrriÃiremiÃionein peccdtorum dccipidnt omnes qui iredunt in eum.
EccleÃde/luniuerfalis coitgregdtio, qux credit in ChriÃum, ad remiÃionem peccdtormn. RetliÃime orditur Petr tit fudin ordtionem, hoc modo, quod dent floÃt perfondrttm dcceptor, fed uniuerfdlit datt pro emnibut kominibtn, qiu'd decuit eum tiniuerfdlem dcu ficere,qui uenerdt genies doäurut, in hoc mundo cd* rentes deo,dd Ephefi. Pofled reidiÃime profequitur fudmordtionem,inqud regnum Chrifii, Etidngelium, Chriftum ipfum prxdicdtores, prophetdt, cr ecclcÃS ttniuerfdlc freit. Qito ordirieordtionis udlde opus hd buit Petrus qui uenerdt cordm gentibus prdtdicdturus quds fummd curd oportuit d fuÃntioe pdrticuldrirdtis liberdre. Pdcit itdq^ kic Petrus omoid uniuerfdlid,ut gfntibttî dnimtmi ddddtdiberè dccedendi dd Eudn'^e* lium, cr boc fufeipiendi. Petendd eà hinc frrmd quxdd prxdicdndi cordm gentibus, quds prius certds fieri oportet de uniuerfdU grdtid, dntequdm de Eudn gelio iniiitudntur. Efl quoque iUd formd in omnium hominum tnättutione dd Eudngelium diligenter flr^ uondM.
Summ«
J7O ERASMI SARCERII SCHot»
Summd Mten orationif Petri in hoe conÃÃitfotiÃi tnum, omnef homines per Euän^eÃum eontingere dd à dem in ChriÃum faludtorem,idqi grätuitö.Mdgnti igf* turbuseÃminiÃerijuerbiexhdc Petri ordtione con* tra J^ndbdpti^ldt. Totd Petri oratio reÃrri potefl di btec tridtdi uniuerÃditdtem Eudngelicte gr^i^» dd re* UeldtionemEudngehj, er dd Eudngelij effvätts. Vndt cmnes prjediedtores monentur^ut hdcc trtd inter docenf dum diligenter feijudntur.docednt Eumngelij grdtiditt wäuerfdlem fÃe,urgednt reneldtionem Eudngelij amp;nbsp;huius tÃÃHut. Aperiens dutem Petrat os Ãuon: coiU* mcnddt'.tr mimÃerium uocdlis er dudibilii uerbi. Apt riens : Ãudio er Ãruore Cornelij er fodorum eiut» pro dudiendoEudngeUo,motut.
In uerftatc compert^quod non eft per fbnarum acceptor Deus,
Exordij ordtionis Petri furnmd eÃ,Tieum non tditgt; tum \uduorum,fed cT gentium E)eum eÃe:hoc eà omt tiiumhominumÃnerej^äu perfondrun.Etut nun« tieut uniuerfdüs eà pro omnihut, Ãc fy grdüd D« lt;7 benefieid eiut Ãtnt utüuerfdlid.
Porro ut Deut noneà perÃondrtan dcceptor: itd nee relicjudf circumüdntiiis loeorum er temporumref ^it in beneÃuiendo.QJlii tnim finit filem fuum oriri
fuper
ÃN ACTA APOSTOLORVW 57» fuper fcoHOj zy malos,Ãper iuÃos er iniuÃos,tUe er â¢inni loco er omni tempore beneÃeit. l« iteritiite cc:« frrrex uiÃonc Ãgt;:rituÃitnäi tnÃitutioite, er experien^ tiä propter aceeÃmn gentiu di auiicndü Etiangelmm. Kihil h^Ãtat Petriu,qtiinDeni uniuerÃilis fit rgt;eut («â¢0 omnibuf hominibiit,ii quoiÃiei cà in Petro, qui credit uerbis ÃirituÃdnäi.Surge ttjq; er ieÃ:e/!ie,er Udie cum e.!,ttibil htcÃtMs.
Qjioi non eà perfondruni acceptor Detir.id cÃ^ ^uod non curdt perÃondrum circumilMtidü!.
Sed jnomnigente,quifquis u'mcr, cum, operatur iuftfciamjac' ceptus eftilli.
liJ cäjfiK uniuerÃilii ieits e?t pro ommbut homi ttibtti, qui eum pro ieo recipitint. Et Ut nunc ieut luii uerfalis eà ieus pro omnibtci hominibut,Ãc er grd=â tid eiui. In omni gente ; Ãne deleélu dut circunÃdn^ tid perÃondrum. Bt gens hic uuiuerfalls uox efc ontquot; ' nium populorum : Ãimit ueroÃgnantcr gentiu uoeent apid gentes. Quifquis timet eum, operatur tuiii ciam: id eÃ,recipit eum,credit in eum,er fequitur uo luntdtem eiui. Timere deum ZX operari iuÃicidm : eÃrilusfunt fidei, quos pofuit Petruf pro ipfdfide ut (4ufd, ZJ' eÃÃinplex b(«tu loci Ãnfus }finc reÃe^u ferfonamtn
$7t ERASMI SARCERII SCHOL.
perfondrit omna eÃe grdtos Deo propter )îdew,ij«lt;ôl» w eum hdbent. Timere Deum operdri iuSlicidnt poÃunt zr Ãc intelligi,ut per operations iuflicixÃdem intelli^iu,per timorem Dei ommafidei bona cperd.Si^ guidon operdri iuÃiddgt;n,hic nihil efi dliud,qudm fidt dd iuÃiciam credere:ndm Ãnefide iuflieidm corä Deo Kdlcntem nemo operdri poteÃ. Timere autem Deum, eà uerM Dei per Ãdem dd iuÃicidm cogniti er fufeept ti,cultuiycxfin{ omnium bonoru operum: tuxtaiHud-Timor domini initium fdpientitc eÃ:id eÃ,omnium eo* rum fdpit ChriÃidnuf,cr prlt;eÃdt fapienter dd pU (itum Dei. Et ad hunc moduân,hic prieÃns locut, com plexioeà cduÃezT elÃäui,ideÃ,fideia' bonorum operum:utÃtfen[us,omnes gratos eÃe Deo,qui in eum credunt pro iuÃicid,cr poÃea iuÃi frâi.benè operan*, ftlt;r. Sine fide enim er accepta iuÃicii,nec perÃjna ncc operd placent Deo:iuxtd iÃud. Quiequid Ãnefidefit, peccatu eÃ.Item JmpoÃibile eà pldcere Deo fine fide.
Nihil refirt età hic preponatur timor Dei operation ni iuÃici,e,cum Luc at etiam in more habeat,Ãepe porte re operd fine cauÃs, lt;Jud( permittit leâori cetligenddf. Kt res per Ã: dlioqui dpertdf.
Timere Deum eà cogniturn er fiufireptum Deum fide fultu in uerbo prdfcriptojwc efl, bonn operibuf,qult;e pracepH
IN ACTA APOSTOLORVM. gt;7! jgt;ri«ccp(tdciM,pro/êq«t ac colerc. Sunt qui hunt locum de operibuf tantum inteUigunt, oper^ri iujikiamexponunt,promereri iuüiciam ex open* il«: Jed uideantipÃ,quäm faeliciter diÃgt;utent de efjv fitbui, fine prxcedentibu! caufit : item, quam pic tri huant effraibuf,qt«gt;dfigt;liufcaufie eJi.
Quanquà m O' teâiuf {ènjùi bwc loco fic aJdi p» hejl-.timere deum fiepe ponitur in Jcriptura pro fi» iere deo, ficut O' diligere deum : ergo timere hicfi» Here efi, cx operari iujiiciam, ejt per bona opera de teceptaperfidemiufticia, teftdri.
Afceptu4 eft idi : propter fidem, cx ilt;ccept4 fient deo operaperfione fide iHdificaice.Non enim 4ccept4 Jwnt oper4, nifi prim fide acceptafitperÃna.
Verbum mifitdeusHlijs Ifrael.
Loemde reueldtioneEuangeliJ, in quemineidit iMongelij definitio,quod eü untuerfialis doilrtna,dn» »«ncilt;tn$ omnib»« credentibm per lefium Chriilun f lt;uem. Verbum : intelligit Euungelium, fieu uer» bum EutngeliJ. Jntegram Euangelij metbodum bi« babes, /icut çx «d CoHoP i.
Mifjt ; notât caufiam reuelati Euangel^, ipptia tratiom.cr excludit meritum, udEpbef. i. luxta d^ Bttuf de nbsp;nbsp;nbsp;uber tint nobis jmpurtiMt,in
omni.
174 ERAS. SARCERII SCHOL omni fä[)ientid er prudentie, pateÃiäo nobis arcdttà voluntatis fu£, iuxta bencpladtum fuum, lt;}uod pro^ pofucrat in/cmetip/o, ufq; ad dijpenfationemplenitu dims temporum, ut fummatim inÃauraret omnia per C'orijlum,erc- 'Dem : commendat Euangelium ab an tore deo. Enthymema. Euangcliu miÃt dem : Er^ go Ewx'igeh'«)» fana er certa efi dodrina. Fili/s ifi rael :falm ex JudM eft -, er prima gratia ludieisû , Ã4 edi : item, ludds primitm reuelatu edi clarè Euan gelium. A Uudit chriflm ad prima Euangelif reuebt tione ludiiis ftda, quando inquit ad SyropheniÃainâ^ IJonedl honedlu fumerepanemÃlijs er dare canibm*
Annuncians pacemt
Effèdîm Euangelij edl annunciatio pacts. Pax hie. ponitur ut res cognata er pro iudlicia ; nam pax iu* fà cije tantum res cognata edi, ad Korn. 5. iudiificati . igiturfide,pacem habemm per dominum noflrum Ie*! p.âw Chriflum. Pads annundatione inteUigit Petrut Ãmul omnes alios Euangeli/ effldm, ut iufliciam,regt;t tniflionem peccatorum, uitam ddernam, ere»
Per Icfum Cbriftum.
Notât perfonam ob quam contingit pax per EuOi ^eltum. Ea chriflm edt, per quern contingit pax, ai Rom. y.Paccm habemm per dominu noflrum kfunt
Chriflum
ÃN ACTA APOSTOLORVM Æ?gt; Cbri/tu. Nom extrd Chriflumnon ejjipacem. Kfi», ©Rendit Pctritî, per hM «ocej, per le/ùm chrtRKm, de qua Ãerfona Ãt Euangelij doiïrina, er per p4x EoMngebj ejJtdtM conHitgrft.
Hic eii omnium dominus, Ofcuprftio neceÃarigt;t,qua anteuortit Petri« taâtat genti» cogitatiottts,quie Jic cogiMre potuernnt.Dein ifraêl uerh« miÃt, annuncians pacein per lefum Chri fium : Ergo dei« l/rnëlittó Unt« «ult ddre pdcem per lejum CbrislUiZio noHs gentifci«. Re]|)oiidet Petrui ©ccwpatiMe : bic eft omniu domium, id â¬{i,dfut puter »011 tdnt« lud/is kmU d4re pucem per CbriR« kfunii ffd ZT gentibt«; item, le/i« ChriÃut uniuerfalis Ãtlua tor ejjè debet, pro lndxis er gcntibi« Jimiil : tdndew Eiwngcliiim tà uniuerfalii dofli'iiid pro omnibui. Vos fcitiSjUerbum quod prædicatum cft per uniuerfam Iudacam,5Cc.
Con^rmdtio Euangelij mtjsi feu reuelati, à rumore,« Ãma: item à loe« in qiiibt« priedicittît efl, Scitis : tx rumore er Ãnta. Verbu (}Hod pricdiciitS cjl per uuiutrÃtm ludiCdm, inceptum 4 Giilil/rf poft baptijinitm quem pnedürtuit ioanncs : blt;ec omnia pe« ripbraftiKÃs circicnloquiintur E«angeli«m,er b«ii» »pertam pnedicationé. Er»tbym«BW- Euangehimi pradicatwn
Ã7lt;r ERASMI SARCERII SCHOL. prrJjcdtM rft per uniuerftm luJieam: cr incÅptunt CfdU!£a,çy'c. Ergo Eudngelij reueldtio uos non htet^ IâtT uniuerfum luditam aüudit: dd primant Eunngeli/ ÿ-dtiam iudieliÃ^am ; item, amphficant uerba ilUt per uniuerfcon tudxdm, c^c. gratta Judteii prie genti iruiifiUam. nbsp;JncÅptum à Galüæa,
lAarci I. Poflquà m autem comprehenftu ejjèt lO' amies, uenit lefus in GaliLcam, predicant Euangelii regm dci, crc. Galilaiam gentium inteUigit, in lt;1«^ ecepit tefus fuam pridicationem in eonfolationem geiitcs altquatido uenturas ad Euagelijgratia, Uldt* thxi . Cum dudtjTct autem lefits, quod toannes tra* ditus ej}'et,/'eceÃit tn Galiheam: reliiia Hazaredi, pro/èiîus habitduit in Capernaum,qua: eü ciuitasmi r tinna, in finibM Zaiulon cr Neptalin, uttmplerf* tur quod diélum jùeratper Efaiam propbetam,dicen tern: Terra Zabulon cr üeptalin, tuxta uiam nta* ris, ultra lordanem, Galtlaa gentium. Populusqui Jedebat in tenebris, arc.
Poltbapufmum qucm prædicautt loanncs.
A circuniiantia temporis confirmât EuangeliM reuelatum ac mifiitm ejjc, reilo ordine pradicd^ {»in. Eiithymemata. EuangeliumpriedicatÃcfipojt baptifinnm
îN Acta apostolorvaî. $?Æ bdptifmum loamii : Ergo EUdugelium reuelatunt lt;tc tnijjumcft. Aliud.
E«4nget(«m pofl bdptifinuin !o4nni5 prædicatu eÃ^ Ergo ÃMitrtgeüttiM redo ordirie pritdicatum ejl. Rlt;lt; tiorefli ordirù^ efl,lt;JuidoportMt ioannemprlt;ecurfo= gt;â 0« pr^ceJere , pofcentibuf (ic propbetitrttW uatici* tufs Efdue..4.i:gt;.cX
* Obiter Ãcit Petr;« mentj'ofiem bdptiÃni lodn/iiSjMt cÃendat priC4tc«ttioncrrt pcenitentiie di Eudngtlif pr« ücdtionem necejfdrtdtn ejjeimo hoc ej^eprifdicctre EUiOigeliw», paiütentidin prtedicdre cunt remiffione feccdtorunt.Eaptifnü uocefimul intclligit dodrin* lolt;inni4,c«iitî Jïgnnm jiut b^pti/miw.
âlefuma Ndzarcih unxeritdeus fpiri' tu fancT:o 3lt; uirtute.
ttypeibdtonobfcuruntÃcttlocuM- Erafinud fcribit 'lt;}»ied4m exemi-Uri.t hc leq^ere las nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(cvfoy,id
ejl,lt;j«otno4o wixerit eum : çr pc colwrent omnid per repetitionem.Et kos fciti5,qMomodo lefum à NdT^retb
. wtxeritDfi« Quidittnpe, oi/ so-tr avT«? i lt;lMcnt «nxtt «Mr» r er blt;tc ledione, reÃricienduw eà ddfupe-â¢eriord. PerlefutnchriÃunt:fcilicet,lt;l[uemipfumunxit/ Xyc. s Locus priCferts deurtdione CbriÃi eÃconpr» â WdtiosontrdpdnddlKmMjIiser contcmptu« perforée ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P ebrij't»
BRASMI SAR-CERII SCHOL.
ChriÃi in ÃâKiem,lt;}ult;ifi Ãc argumtnMur Pefn«.
A lefum unxit dew/pirituÃtnäo er uirtute :
. Ergo lefui quan^uà m contempts er uü'H per/otti^ K tarnen placetdeo. Aliud
⢠Jefum unxit deiu Ã^iritufanüo er uirtute : Ergo leftM placet deo er eà magna perfona in conÃvän dd Aliud, kfum unxit deus Ã)iritufan£}o ey tiif tute : Ergo If/t« potew Ãit beneÃcere omntbus ,Ãif nare er faluare omnes à diabolo.
Quare occupatione Ãre cohierent hlt;ec, nt ^all^ d/ei contempferintIefum,uilitateercontemptU perÃ* na eint oÃcnÃ,Ãmiliter er gentes Jefum contemnantji litote er contemptu perfena eiw ojÃnÃ,
Diligenter laborat Petrus ,'ut infirmis conÃieii^ ntedeatur,(^ eenÃerueteas ab offindiculis.
R l^azareth : uilem er contemptam perfonani «⢠Ã)eciem,er qua crédita eil purus homo ejji.ln N«* reth nutritus efi ChriÃtis^Luca 4.
Vnxerit deus : pfalmo 4 4 pra conÃirtibusÃtäs. t^am PÃalmus iUe agit de unäione ChriÃi régis, quert deus extulit pra omnibus fuis cenÃortibus, er deditiBi uirtutem Ãuper omnem uirtutem,nomen Ãuper ommtit men. vngi ChriÃum f^rituÃanäo er uirtute,eà cM fiuin accipereÃnritumfandlum in dudlortm er prott^ fierai
IN ACTAAPOSTOLORVM.
Ãorc(»,c7 rfieumrepleri donif ]jgt;irtiujjà néiit uirtud» kl« CT cjj»c4c»'j,44 frciendd miräculd, 4d fanandim ljoMüus oppTt/jos dijbolo,^ dd It'jcrdnditm totS bw« Wmwgeniw.EtrnbK.'ic/èrt/Kin Efaidt qMoqjC4p.lt;i. Ioq«it«r dc ChriÃi unäione.SpiritiH domim fuptr mc, lt;0 ^»od unxerit me. Ad dnnurtcidndtsm mdnfuetis miÃt gt;ne,ut medtrer contritos corde,er prlt;edic4rew cdpti» UU paz«te»jtt4m,cr clduÃs dpertionem, er pr^dtcdri «LWum pl4c4lâikn domino,er dian ultionis deo noflro WconfoUro' omnes lu^et;Ut,ut ponerem Ãrtitudinent I»gcnttl iM S!O»;Cr d4re ew coro«4W pro cintre, oleS gdadij pro lMtl«,ptlt;njH!4Hdiîpro (]?trita mceroriî,rtc.
Exponit Gâ t^fdùs C4p.ii. 4[qKo modo dd noftri fententw unüicn: Cbnfîijdiceftj.Et requiefeetfuper eii l^iritut domim,j^iritiif fdpiettlid,er i«tdlfäi«,^iri» tiM cojilij CT fortftadinWjjj^âiritiM feientite cTpirtdtw, er rtpkbù eum Ãgt;irttu( timor« domini. No fecand«« ' liiponc oculoru iudicdhit,neq;Ãcundu duditu dnriu 4M lt;lict,o'c.Spirit«f4n(!lo er ⢠utfpiritumfdnâum b4Ã!f4trcfloré,d«florértprotedoré: crrepledter do _n!5 eiiu Udrijs.Spiritufdnilo «ndi« «ft Cbrijliw 4 deo ; ^«rgo no fecundum mponeinoculorum iMdic4bit, Jicht i EfaiM dixit.neijjfecandn 4HditHm durin 4Hdict,qHem»
â¢dmodwn mwndf«« reget.Per «irtaten intcHtgo omnid
: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P » don4.
lt;So ERASMI SARCERII SCHOL.
dona j^irituJJanähquibiK rep/cttw ffi chriSliif.
Quod Petrus hic dicit, t hri/luin unäum elà tufanüo cr uirtute,DMid Pi'al. ^ T-cxprimit oleo Milt;c,per cjuod omnes boni Thcologi inteUgunt i tumfdnéium csquot; dond eius.
Ohambulain't bencfadendo.
Sequuntur effiiiui ChrtRi Ãgt;iritufdn0io zy uirtutt unâi Etithymana. Chriflus /}gt;iritufdnólo uirtutf unâicsfùit ddeo: Ergo Chnkus potuit beneÃutrf dlijs,crfdndreopprejfos diabolo. Plurd enthyi/tentii* ta huius negotif,uide paulo ante d nu poÃtd.
Obdiflbulduit ; notatur fludium lt;:hrifli,und cuiti di ligentid, in commijp) flbi ofpcio. Benefiuiendo ; W genere compleditur omnid beneÃcid ChriÃi.
Etianando omnes oppreffos à diabolo,
tyiflributio efudtddm beneficioruin ChriÃi in /^ecieSi ex uno beneficia inteUigens omnid alia.
Qÿicciuid de offtcià ChriÃi hdbet utrum^ TeÃo* Kentum,Petrus his duobus,uno generdli, alteroÃgt;eci^ liexpreÃit., Etfanandoomnestuida hic^uid Chri* ÃusÃt : nimirum uniuerÃtlis rex. pro omnibus hotnini* tus,benefiLciens omnibus,etÃandns omnes oppreÃos di^ bolo Omnes :Ãne reÃgt;edlu circumfldntiartm»
op
IN ACTA APOSTOL. 581
Opprejjos 4 diabolo : in corpore lt;zx atiimd A did^ tolo üb/fJJôs.ExdggerJtur potentiit diaboli, utclariui innotefcdt potentu CliriÃi,ciui tarn potente kofte expu gwe potwt. Qijoaiä deus erat cum ÃI0.
Aetioloÿd,lt;}uod chri^ufpotuerit bcneÃccrc oinf nitiK zx fandre omnes: fumptd 4 pr£Ãdio dei pdtrts.
Efitbgt;(nemJ- Cum Chrtfio irdt deui : ErgoCim flut potuit benejicere omnil, ks , fdndre omnes op^ prejfosddidbolo. idemeslufut huiia itioloÿd: dtq; priccedentiiunäionts ChriÃi : nimiru ChriRuin cludn/ ^u'tm contemptdm per[ondm,tdmeit potuiffe benefrce^ re omnibus c7 pudre omnes. vult exÿgt; inÃrre Pc= trus,ne gentes fcdnddlizentur uili d: contemptd perfo^ ttdChrià h^uitdmeneR filiiK dcGcr potois eÃfdndre entries,cj- ille eft deus,etfi Ãns non appm-dt.
Et nos teftes fumus omnium quæ fccit in regione ludæorum.
Alid confirmdtio gentium contrd fcanddlum dubi» tdtionisdeeffiUibus feuoperibus Chrilii, dteilibus, uiderunt ChriHum obdmbuldre, beneÃicere omniâ trus^C^fdndre omnes. Entbyujew^t- Omnium quiC jtcit ChriÃus in regione tudteorum lerufdlem, nos tffles furttiK : Ergo omniMtn lt;}U£ frcit Cbhfti« in re^
P } gione
fit BRASMI SARCERIl SCHOL, gwne lut{£lt;}ram cr leruÃtla»,certii funt.
Q^iemoccideruntfufpinden tesi'nh'gno.
Vili de conlemptd am perfond offtnà Iult;îici,no fd* fce^crunt Chriflugt;n,ne^i crediderunt Eudn^el,a.
PoÃponit Petruf ÃiÃenÃone Chridi bcneÃciÃeän utexd^eretingrdtitudinenluddorum ergd tdm phi* tdnthropum Chriflum cr heneÃeum : Ãeiat getitei 4dmirdri ChriÃum dtq; fuÃieere.
Fdcit C Fetruf hie maitionem mortis ChriÃi,ut pd* rftÃbiaditumad ChriÃi glondm ob oeidos pont»* cà mortem eius fecutd.
SuÃgt;endentes in Izgw : coiitemptiÃimd morte ddfr tientef eumgt;
Hunedeus fufci tauft tertfa dfc.
Hdâentts endrrduit Petrus curÃtm totius uitd Chri Ãi,^uomodo mijfus Ãieritimundo itmotuerit,^uidÃee* ritiZr tiuomodo perierit : porrô recenfebitiquidtnor* tem Chrfflificutü fi{erit,qut( glwid, qu£ uiéiorid, lt;pii triumphmgt;crc. Hdc fe^ntiddeexufcitdtioneCÃni fli Ãre coherent occupdtione,ne ^uid gentes dudierunt ChriÃum in ligno fuÃgt;enfum elÃi,putent iam de chriÃo däuin cjjè. Totd doflrind Eudngcli/ ex prdÃnte ori tione Petri,in duobus cbÃÃit,in explicdtione mortiset refurre*
IN ACTA APOSTOL.
^urreäionis Chri/it,cr cäufariMi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utri
Hune : q«4«qi4.îiK à ij J«« « ligno fu/^^enfutn. â
Deut : nint fufcitatio Chrijii ^otentix dci put/a o» fi« e^,4d Ephef. i.QT 44 Rom-.j-cT lt;s.
Sufcitauit : o/lendit Chriftuin potentibui hofltbut oppreffutn : nimirum peccdto, lt;Ã4boIo, morte, crc. Tertiu die : circumjiuntù temporis certMt reddit biÃorum.
Et dediteummanifeftum fieri ld ejljfècit eum t(ppärere,in fignum quod uerè «« , furrexijf-ttCr in hoc ut nos dipipwlos fuos cofirmdret, Ceertosredderetdefudrefurreilione.
Sed qaomodo Cbri/ti« fuis ApoÃolit 4pp4r«crit, p4j?im docent E«4.igel*sU in Ãne fuorum Euangelw« r«m. Non omni populo.
Et bicc ^ictunt 4d biilorûc certitudinew, lt;1«lt; certa «Jl.etjî chriÃus non dppdruerit omni populo. No on»« ni populo 4pp4ruitCbriÃiw,Jed credentibus tdntum.
Sed nobis teftibus pracordi« natisà dco.
Cbrijliw JrquentiiM apparuit poà /«4m refurreiSioi nemApoftolis : interim tarnen er boc uerum manet:, ^d er alijs apparttcrit perfoni« Cbri/ltts qua non |ue runt Apo/loli ucluti mulieribus^o- c.
P 4 Nobit
^84 ERASMI SARCERH SCHOL»
Nobis teÃibus : fcilicet,lt;]ui debumiis tcti mundo d( refurreäione ChriÃi tfÃari.Lu(te.z4.Vos Mem eÃü teÃes horum Pr£ordinätis d Deo : inhoc ut tefi à ' remur de ref (rreHione Chrià i.
Qim manducauimus ÃC bibimus cum illOjpoftquam refurrexn a morttis.
Infonum ChriÃum uerè refurrexiffe. Enthymetit^ Poà rcfurreólionem ckriÃi manducauimus er museum Ulo : Eroorefurrexit ChriÃus uerè.
Etpræccpit nobis,
⢠Occupatic,ne cogitent gentes,Apoflolos 'P* fum Petrum,priéter mandatum fe ad teÃandum dert' furreâione ChriÃi ingeà Ãe. Ejichymema.
Nobis pr^cepit ChriÃus, ut teÃaremur de refurre* ilione aus ; Ergo nos ad teÃandum de tlla non ingtÃ^ mus nos:Et pr^ecepit: Wrfrei,i«.lte in mundumuniucf fum,crprtdicdteEuangeliumomm creatura Matthifi. tS.Euntes ergo docete omnes gentes erlt;^-Aäo.i.Eterittsmihi teÃes erc. Lucie.z^.PrfdicOtt fub nomine meo peemtentiam crc. Nobis : fingulari^ ter ad hoc deputatis .Populo : in genere cmmÃne degt; faHu.EÃenimpopulushicuoxgcncris denotans ^udit OS er gentesÃmul Cemis hic ApoÃolos er Ãe pr/dP (atores ingcnere eÃe teÃesuniuerfalespro tmml tu fco mintbi^
IN ACTA APOSTOLORVM. Æ?? mitiibiK^^uihi ChriÃusfitconfiitutMäDeo iudex ut^ uorum mortuorum. L t »cüificare.
Tdnqwdm cfui l^eâatores jiumM«, omnium eorum, jtcit lt;briStw,cr chriÃum contigerunt
Jodwtis,15.Q«(n Oâ UO5 teÃcs eÃi^ ,(JHà lt;tt initio me* cuineÃis, Potefl uoxtefiificari ftc accipi : id eft, wro teÃimonio approbarc, cr inirucuUs confirmare e4,q«x CT jrcit cbri)liw,cr dreaeum acciderunt
T eÃificari uehementiui (^uid [onat,lt;^Mm p'tf die are. Quodipk lit.
Ei non cliiM.lpp mdgnam bjfcrt emphdÃin. Qaiconftitutus cl't à dco ludex uiuo-rumSC mortuorum.
id £)l,d Deo tpfo prockmixti« c ordin4tult;,flt;ipien tid iuÃiciafaiäiÃcdtio, e:j redimptio no/ira.Entb)-* wemdtd. ebnftm à Deo conjlitMtUi eft index who« non er mortnorKm ; Ergo Cbrtfti« e^piMS Det iitfti Jicittor,flt;tlM4tor (fc ; ergo non eà contcninendn» zjc,
Qni conftttMtiw eft : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feuÃudiK reÃirreili
oni5 Cbnfti,de quibm conÃulePfal SiddEpbefcdpnt, CT ⢠1. nd CoLi.ddEpbef.i.Et jedcrc jrcit nd dextern funin tn coel^ftibtw, Ãiprd omnem principntum nc pot« ftntcm ,cz t«rtitte)n,cr domt/uwnjCt omne nomen CTC «d Col. i.Qui eft prtitciptum primogenitits ex mortttts
P $ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trt
ERASMl SARCERII SCHOL. $»lt;5 Ut Ãt in omiubu: ip[e priniM tenens f:^c. lafc uiuo rumcrmortuorum:unainchriÃigloriii/n dut utidut pdrtem ^lorM eins ponit pro totd gloridj^Ute eà msrté Chrifii fccutd.Viuorum mortuorum tCT'fic in nere omnium hominuin.
Huic omnes prophetac teflimonïutn perhibcnt.
Occupdtio,ne putent genta, ApoÃolos pro ft t(Ãi tri, quoi ChriÃui à Deo conÃitutusÃtiudex uiuorien er mortuoru , aidit çy teüimoniu prophetdrum edde de Chriüo Ãmul teÃdntium. Continet dutem oceupdtit hxc conÃrmdtlt;ogt;tan teÃimonij ApoÃolorum de Chri* flo. Enthymemd. Prophet^ Ãnwl teÃdti funtt ChriÃum eÃe iudicem uiuorum er mortuorum, falud* torem er iuÃtiÃcdtorem omnium hominumin eumere* dentium,d Deo conÃitutum : Ergo «oftrHin [eÃimeni* um de ChriÃo lt;]uodÃt d Deo conÃitutui iudex uiuoru er mortuorum,fdludtor er iuflificdtor,uerum eÃ-
Notd quid Ãt teildmentum uetus : nimirum teÃinto nium de ChriÃo, quod per nomen eint dccipidnt remiÃi onem peccdtorum, omnes qui credunt in eum.Notd amp;nbsp;quid prophete Ãnt: nimirum uniuerfdles teÃes de ehrt fto Iefu,quod omnes in eum credentes,dccipidnt remiÃt onem peccdtorum per nomen eius.D^ces quoi^bicUf
IN ACTA APOSTOLORVM. $87 f»m quendm totim utterii teÃamcnti (jr omnium pro pbrtlt;tr«m, (jui eÃtcÃari Je chriflo, quoJ boiw'cfs in tu-n credentes t etccipùtnt per nomen eiui remiÃiorcm pccciitorttM. Dtfces o' He «eti« teÃamentum mbH di^ uerà à no«o doccre.Et Chriflut dixit Mdttbiei.$.No« uenifoluereleganfed ddimplerc : id eÃ,nonueni dinfj: f«!;ùlcge er propbetw docere.Omnes propbetó; pro ' (betdrum omnium idem tà de Cbri/lo teÃimonium. Quod remiflionem pcccatotum acci-piant per nomen eius.
ProcUmdtur bis uerfcis chriüut faluf,fäpientiä,iuf fticidjfdnflijïcdtio^cr redemptio no^rd. Accipiunt : ergo ex fe non 4dÃrttnt,nec propter Ãtd dut cp«'d dut meritd dccipiunt. Per nomen eiut : çr bilt; excluditur îneritumoperum. Entbj'mcnjit. Per nomen ÃriÃi dccipfmus remij^ionempeccdtorum ; Ergo non per no firdoperddut meritd.
Per nomen eitw :id eft,propter nomen Cbrifti.
Omnes qui credunt in cum.
Grdtid cbriftifeu Eudngelij uniuerfdlw eft pro om nibtts.Hdfcci bic dejînitionê eceUplt;e,lt;jM(e eft uniuerfd/*
Ãogregdtio, omnium eortt,lt;jw credunt in Cbriftum. \Qiii credunt in ejim : dixit Petrus rcmijjionem pee cdtorum contingcre pernomen Cbrifti: ndditnune medium
! \
ERASMI SARCERII SCHOL-, nedium^quo dpprehenditur nomen ChriÃt ad remiÃâ^ nempeccdtorum,(Juod eÃfides,cuius obieâum e^lno* men Chrifli,^rotntÃio de CbriHo,gratia nbsp;nbsp;nbsp;inifertcof
diaChrifii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OBIECTIO.
! Gr4h4 ChriÃifeu remtÃio peccatorum per CbriÃS iiniuerfalii esipe^ui ergo fiat,quod non omnes remiÃic* mm peccatorum accipiant cr faluentur ?
RESPONSlO. Quia non omnes credunt ChrtÃo.Hic uerà ait Petrus. Omnes ijui credunt in eu, accipiunt remtÃionem peccatorum per nomen eitis.lo^ annis i. Qÿotquot autem receperunteum,dedit eis, ui liceret filios deifieri,uidelicet his,qui credidiÃintin n» men ipÃus. Credere in ChriÃum, eà certa fiducie fiatuere,nos per nomen ChriÃi accipere remiÃionfin peccatorum.
Adhuc loqucnte Petro ucrba hæc.
Qjiod Ã)irituÃanilus cecidit fuper omnes,qui auXe bant uerbum : propterea fiâum e/i,ut auditores uerbi ùtde de auditis confirmarentur cr obÃgnarentur : ite uarijs Ãiiritusfanäi donii replercntur,Ãcut cracciXt loquentes Unguis çy magnificantes deum.
Quia J^intuÃdnäui cadit pojt pr^edicationem Pe* tri fuper auditores uerbiÃd Ãgnificat, externum tterbi miniÃe*
IN ACT A APOSTOLORVM 5?? mitiifterium db(ci;incremento e{fe,pne Jjiiritufanilo: et mI iuxtd iUud etid i.ad Corinth.s .Ego pllt;tntitui,Apolfâ los rigdw'tjpd df us dedit incrementum.
Potejl er cdfut fj)irituffan£li pofl pr^dicationeta Petri,He effi ufiiiy^uod deus apertomirdculo itoluit o= flendere,ftbi Petri priedicdtionem pldcere,Qr eos bené ficere^qui creduntpradicdtioni d Petro friîie.
Tdndem eyhic ufut eÃe poteft cdfui fpirituffdnili «t deus 4perto mirdculo decldrdret, o' ?,^gt;ttes pldcerc fibijdtq^ in grdtid recipi poffi.Cecidit: Ãue uiÃbilitert Ãue inuiÃbiltter incertu efi : cjudnqÃgt;irituinfdnau uifi biliter cecidilÃ; credibiliutÃt,Ãcut O' Aîdttb.j.dd bdr» ptiÃnum Chriflicecidit,o' Aélo.z.fuper Apoüolos.
Saper omnes : in hoc,ut confirmdrentur Oâ obÃg=â ndrentur de dudito uerbo : item dond acciperent : uel etid propter dlids plures cduÃa, de quibiu pdulo dnte.
Et obftupueruntex circum» cifionefideks,quiuene rant cum Petro.
Stapor bic eà ignordntiiey ex qud fldluunt credentes ludri,grdtidm Eudngeli/ ad feÃ}los, o' non ddgentespertinere, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
Quod in gentes donum fpp rituflandli effufum eft,
Adije^
19ft ER.ASMÃ SARCBRII SCHOL.
A.d:jcit iîuporis cMptm ex qud oâ^Hupefcerefidelet eircitncifione caeperunt. Citfod ingéniés donumfpiri* tulfitndi effufum eil : id eil, quod gentes ad Euangel^ grttiiMt fufcipiuntur, (3â de iUtt per fpiritumfanâunl (on/irmMtur e:yobfig/täntur, fimulqiunrijs Ãtiritm ftniHi donH replentur.
Audiebant enitn illas loquences Ifngm's,
/did xtiologfliiluporvsperexpolitionem addiu-Enthymemd. ]« ixi audiunt gentes loqui Unguis et mdgnificantDeum: Ergo ludMobHupefcunt.LoqueH tes Unguis : confitentes dperti Eudngelij grdtidm,dt qud dntequdm dcciperentj'jiiritumfdnilum gentes, tdce tant. nbsp;nbsp;QJiid fit Unguis loqui,fdtis monui fitprd apt
te. 1, quif hue refirri pojjunt.
Loeutione lingudrum ut unofigt;iritufidnili donod«* teüiguntur ZT reUqud plurd. Et eft fenfiws uerbono« : dudientes eos loquentes Unguis : id eil,utentes donis/^i ritujfidndiudnjs,
Magntficantcs dcum.
Gk rificdntes Deum zr p^täids ffli dgentes,quoi et ipfi dbdLendti d republica lfrd'élis,zr extranet à teftd* menti: promilfiionis,Deoq; carentes in hoc mundo,con tigift'ent dd Eudngelij gratidm, 0quot; dona /j/irituftönih éccepiftent
In acta APOSTOLORVM. ,91
Debet zT hie traâari qu^/lio, lt;}ui à irituffdiiâut ieripotuerit ante baptifmuiti fRelpondetur. Spiritfit pmäiu non ligaturaj certa tempora, nec una uice dot dona fuotjed fenjim ac /ènfîm,quando uult, cr cut uult
LigiWt /^ritumfanilum ad circumÃantiam tempo rii.qui putanteum non po/fe dari ante baptifmum. Di iterfum «onpl«m hie habemM, quod Ulis temporatÿt epponidebet. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
Tunc refjjondit Petru$,
Qwin^iwm Prtnw iam certui Ãt de gentium uoca tione dJEuangelium: item,cognôrit gentes magnum habere trgii Euangeltum Jbtdium : item,iiidcrit J^iritu [aniium cadere fuper gentes cr repleri eoj Ãgt;!ritujfan» di donii : tdndew confirmatos effè cr oLÃgnatos per f^itumfanâum 4e Euangelif ueritate: tdwien nune ur» get bapttfmum,tanquà m necejfarium ad [alutem fignii Errlt;nt itaq; ualde contemptoresfigftorum,qui obgan* «umt iUd fuperuacanea effe.
Numquis prohibcrepoteft.ut non taptizentur^hi aqua, qui fpiritum accepcrunt, ficut 06 nos C
Qi««/lio de baptifmo genti«nj,quem Pe trw pro Vrjtib»« wiiwnrpiefignwmjicùJîcMt Gr lt;ili4 onmi4.
NtceJJjtrftrni
^9* ERASMI SARCÃRîI SCHOL»
Neceffitdtem bttptiÃitthic diligenter flgt;eâ(i, ne tifi tum Ãgnum temer è contemns. nbsp;nbsp;Enthytnenta.
BitptiZitri iu^fit Eetriu eos,lt;Jui äcceperunt J^iritn fetni^um : Ergo haptifmm non eR fuperuacaneum mtm-contrd AtidbaptillM hinc fwtijfiinum argument tum fumi poteii.
' /piriumfanHum lt;icceperunt,bäptizän debent In^intes pojÃunt JpiritumfamHum accipere : Ergo inÃtntes bdptizuri debent^
Mdior dperta efl ex uerbis Petri. Minor pc pdtet» Spiritu/ptniluf non ligatur ad letatem out certa tempd ra,fed ijuem lt;eqHe bene inflntes accipere pofptnt, at(p adulti. Conclupo ex certis propoplionibui,maiort cr minore certa efl.
â Etiufftteos bapn'zari in nomine domini,
fppnonbaptizat, ut uideoi etiam apoflolonaii temporibuf,in ecclepa diiiinäa ojflcia fiiijje, nec uni omnia fiuflèimp9pta,pcuthodi⬠fit,fed nonpnemigââ no difliendio ecclepie. Ex diiiinilione officiorunt poteÃzy'locui.t. ad Corinth t.inteSigi^quo aitApo^ floltu.Non enim miÃt me Chriüux ut baptizarem ,fli uteuangeliz^ent ⢠'Baptizttrf.utpgnaculumiuüictiefl deihaberent,lt;^uo deproiniflionibuf Dei cy gratia lt;ttR
moMereut«'
IN ACTÃ-ApOSTOLORVM. f93 htonerenturper totamMtti)»,crintentdttonibut pro^ uociirmturadfiilem.Si^uiJem hitfignorumufui efl, fcx defcriptione circumdflonif « 4. cdp. ad Row.
In nowjfje domM:in nomine totiui Trinitati5,cui dp pellatio domint commiinif âefl;idem ergo eflbaptizari in nomine domini,cr in nomine pdtrw,er filij cr ]^iri , bjùndi.
Tunc fogaUerunt cum, ut ma-neret apud cos ali-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quotdtes,
Exmplum gratitudinii c;- humaniMis in baptizd bi gentibuf ergd PetrKW. EjlqKOij; inijfdem exew= plMinuebenienhs firuorU pro auJieitdo tt«-fco,quod ut porro d«(ÃK poj^ntjTogdnt PctrHWi,ttt maneat ctpuA toj ahcjHot dj«. Verw bk fit d«d«W,^Hod ext4EccJes. i4. Qwedwit we Cizzquitppjenrid) ddbac efurient, ü'bibwntwf ddbKcptient.
C A P V T X I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
SEcjuens boc clt;lt;p«t,HOcdtionew gcntiumin præce»» â enti cdptte diligenter deJcripUw,n!WC Ute|u/e^; Ãâ4rgit,«t innotefcAt lt;dijs, EHdngelij grdtidin dd gentes scrtJMere. Eftitiij; boccJput propdgdtio «0-turijnis gentinw in Ittdlt;eo$, tteccj^drid 4i«dew : n,dni li»dA-i Hei ex lege etidw^jttgiebdnt gentUni cónfortiHWi CU, C7 bdbebdiit
lt;94 ERASÃIl SARCERII SCHÃt* er h^bebant eos pro prophanis hominibui,hoc circumcifis, abatienati^ Ã republicalÃ-delis^extratieii 4 te/idmentis promiÃioniSjCdrcntibus^ in hoc mundoi deojdd Ephejios ficundo.
Aiidierunt autê Apoftoli SC fratres«
Autem coneäendi pdrticuld eji. Audierunt:exru^ more cyÃ,md, Apofioli amp;⢠fr^tres-.periphrdÃs eccle Ã^eiuddicic. Quodamp;S gentes recc'
pilTcntucfbum def»
l4 quod duditu ingrdtum fiiit in duribut ludiorv» in fud pnrogdtiud gloridntium, de qud uide Apoflo^ Ium, dd Ko.i. in initio cdpitis,dd Ro.^.etdd EpheÃi
Et gentes non hdbentes ordculd dei dd Ro ,j. noii adoptionem çr gloridm,no tefldmentd,non legit con* fiitutionem,non cultum,non promiÃiones, non pdtres, dd Ro.^^non circumciÃ,Jed prieputium, Ãne chriÃoquot; homines,dbdliendti4 republicd lÃdelis,extrdnei rf te* ftdtnentis promiÃionis,Ãgt;em non hdbentes deoq^ cdren tes in mundo,dd Ephef.i,
Et gentes:cum flupore er ddmirdtione bfc eÃirunb RecepiÃent uerbum deberedidiÃent Eudngelio.
Cum autemafeendiffet Petrus Hic-rofolym ä,difceptabant aduerfus illff*
Exemplumignordnticc inhis Iud(eis,qHiignoräni Eudngeli/
tM ACTA APOSTOtORVM f9$
£H4ngeIij grdtidm aiiiuerfale eÃe, er regnum Ckrifii hon ucnire cum obferÃAtione, boe cji, non eÃe di uUdf dreum^dntiM Difceptdbdni'.exignoriintid, scdOj/ècl non fecundumfdentiam: Di/ceptlt;tbant;jii
tfb/irrio cortfrrebà nt CKin PetrOjKt cuin iHojqw non Ie wter pcccd)?et. Error liidfor«n» non lenw efl, ewt« nugintiedo monet nos, edl ClmÃidnos fufcepto Euan g«;ï5,tttme.'i ïnjïrmij?igt;nüj e|?e poj^e,cr grlt;tHiJ?ime VTf Xdxe. QUitrebic errorcedepj:luJixicXjreJtrenduie/t »d injirinititte ecclejix nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inÃrinitdti /êmper tft ob*
Jtoxix. Cóniodït rejigt;on/Mni dan poteft ex boe errore iudiieà eeclepjC,ilUgt;,qHt bw temporlbuï, extrema er ttbfolatara perfedioné eeelepicreqmrHnt, quamewn» non indent jiatim jèqui eeelefïam gt;nbsp;damnant ram, cT temerarijs fats ItngwK proÃdndunt.
Qui erant ex circumcifionc
Peripbrajîs Iwdaie« eeelep/. Ex eircMmeijione;
in qua gloriabantur ludai pric gentibtM,er ex cj«a /la tuebant gratia ad p plos pertinere. Ind^i bi ilio# r«m tgt;p» n gernnt, qui propter pr^rogatiua carni«, lt;tut qua babent in earne, exeludunt alios à gratia dei, eorä quo nulla e^ prjerogatiua, fed qui lequè oinnibirt bmentibus eum.cr operantibiw iudieiam,deus e^.
Dicenus, Ex prarogatiua carnis moti;
Qi. * Quaré
T.RASM1. SARCERll SCHOL, Quare introjfti ad uiros preputium habenteSjö^ manducafti cum illis Qttd^Ãio de cduÃt emnuneiati âEuangeUj gentibuf in^ (ircumctfis^extranen d teflamentii promiÃionis ejc lt;â Non tdmé lt;}U^runt tud^i crtdcntes, lt;Juid ante fe car WM prifrogdttKam habent,ordcula,te/tamenta,iy' pro mÃiones dei: item,legem dei de uitando gentium coii» Ãortio. Accufat Juddica eccleÃd Petrum hac lt;}urÃi one,tdnq illü,qui grduiÃime deliquit contra legem dei CT Judaorum prlt;erogatiudgt;n. Ad uiros praputiuni hdbentes:cum contemptu quoq; hac dicunt,hoc eÃ,ad illos uiros,qui incircumcià funt, non kdbentes oracula dei,non tefldmenta,non promiÃiones,non cultum,noit pdtrcs GTC- Et mdnlt;JKfd/îi cum iUis ( contra legem dcide uitando gentiit conÃortio, no edendis immun disdnimdlibus,quie edunt gentes. OÃendit luddicaec cleÃa hac quaÃioe, Ãe nondu libertaté Puangelij inteb hgerc,neq. regnu ChriÃi,quod no eà particulare pro Uno certo populo, Ãd uniuerfale pro omnibus homini* btis:praterea,q,non eÃt eil us neq; potus,ad Rom-â4â jncjpiens autem PctruSjCxponcbat
illis erdine, diccns: Exemplumuerizeit pro uera pietdtein Petro eÃ,qut turbdtores ueri pieta tis,ad meliora inÃituitÃd quod charitatis eil,qui dili gens eÃt
IN ACTA APOSTOLORVM. Æ97 gens eff,Kf emittcs jratrcs in uiam reducat, iudaicam rcclcÃa perÃflentc in Ãta pr,erogdtiult;i,crÃu:icnte gra tiamEuangelif particuldré:rcgnu ChriÃiparticulare, er Ãc (juiequid pertinct ad re^num iUud.Petrut Ãto re f^onÃ) ar guit er eatn reiliiü inüruit, docens, corant deo nuüdin eÃe prierogatiuant,Ãd deum eÃe pro omni tiibiu bomiiübui uinuuerÃalem deuin.EuangeliumeÃe uniuerÃtle, regnuin Chriili,cr omnia (ju^ ad hoc reg num pertinentdtem, regnum Chrifli non eÃe ligatum ad uüaf circunRantiof ; non uenire regnum Ãhriüi cum obÃruatione : non eÃe regnum ChriHi efbum ac potumerc. KihilnouiproducitPetrui,in Ãto ref^onfo, pro co^iitatione errorii iudaicie eccleÃj:,fed corttemptiM efl Ãta uiÃone,lt;iuam priiK uidit, in hoc,ut «erttw redderetur,Euangelij gratta eÃe uniuerÃale,er ieum non folum ludiorum, ueru ergentium deü ej?e. Ex repetitione hiilori£ mbH decedit ei, «iji in quatiti attinct ad mutationemflatut orationif. vÃes jute eft t4î» rcpetttionis ante ail£ bijlorw, «t punii« priptur4ni Ãbi ubic^iÃmikm ej?e,i(i qwod dd cer titudine Ãcripturte. Qna:Ãtpra copioà dixt dd «ijio« nem Petri,ea b«c rejtrrt debejjtifidin animm ejl jHpr4 cxplicdtd,bic obiter tdntMtn percurrere.
Vtcipjcns: glorttt Euangelij ©⢠ebdritdte erga errdnté.
J «ccIeJîdiB
198 ERAS. SARCÃÃil SCHÃi., eceleÃdin ntotuf. Exf^ofiebdt tliii orJiite : ut cx cer^ to ordiiie melius omnid iiitelli^erenr, ejjèt dióiugt;i. rus Petrus de uniuerfdli Eudtigelif ^rdtid. Commeijf ddtur in pr£dicdtoribus or do, qui uli priÃens ddeil, ntultum ddÃrt utdttaùs, ad meltus dtq; redius inüi^ tuendum imperitum duditorum uulgus.
Ego cram in çiuitatc loppc, orans. ç'frtdw reddit hifloridm à eircmifldntid loci. Or dns : pro propdgdtione Eudtigelij, pro/alici Eudngebj fuccejju, dUjs rebus neceffurijs.
Et uidfin exufi mentis mcæ.
In rxfajj m rdptus Ãiit Pehw,qui debuit mylterid tie gentiu upcdtione dudire cr cognofeere : ergoferid, tneditdtione opi« cft,4(lfognjt(onem myÃcriorü dei.
Defeerdens vas t]iicddan\
simplex uiÃotiis ndrrdtio, uti geslde?l uino. VdS koeÃgnu eil,è quo diÃ:ere PetrK-s debuit,et Rentes dd Eiutngelij gratid pertinere : qudre difee/ydu eÃ, deuin udrijs uti medijSjperquiie duedt homines dd Ãx uoluit tdtis eognilionem-.nune per uiÃones dpertds,nune per ÃgnÃnune per uerbil, nunc per dlid dtq; dlid medid.
SigmÃcdtionemhuiusuiÃoniSjzyquid Ãbi uelit UM hoc qudà linteum,fuprdexplicquiMcrim pducis_ he duo,Uds qudà linteum, tn ^uo funt quddrupedid tort?
IN ACTA APOSTOL. J99 tcrrz, beftiic, er repul»«, er uolatiliii cali : Ãgnifi=â care gratia Euaiigelij er ad. gentes [lertinere, er rt^ gnum ChriÃi ejjè uninerfale pro om/i»bus homnibus. Surge Petre, matfta manduca. Adbortrftio ad çredendum er gentes ad. Euangelif graHitm pertt'nere, er regnu ChriÃi uninerfale ejfe, non in ribo aut potu conÃjlere.
Pixi autein : Nequaq domine, quia omne comm me aut immundum nunquam introiuit in os mcS.
ExeuÃat bi5 Petrw fuain foclicitatenh nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non Ã
eile dl fenfum fr£buerit uoci adhortanti cum ad ere dendum, er gentes dd Euangelif gratiain perttnere. Item Jitetur Petrus bis /ùis «erbù, ^«od in eodemer^ rore cum luJdicd ecclepd ftetertt, grlt;(Uditt Euangelif lt;4 gentes non pertinere.
Refpondtt autem uox de coclo: Quod dcusmûdauit, tu necômune dtxeris.
Projèrt Petrus [uam increpdtionem propter Jitui» errorcin, ut d longe oftcnddt,cr luddicdin e cckfidj», merito increpdri propter jimilein errorew.
Hoc autem aceidit tertio.
Diltgenter b« «(dijutPetrus, ne uideatur temeri frtfbuiffi adfenfiim.^ft gentes pertinent ddE«3gcIi)
4 grdtim
(500 ERAS. SARCERll SCHOL.
: item, ut itcldret bdmfèriem elfe dti uol^ tatem,(lu0reitpidnturcrgtntesingrattdm. ' Etrcceptafunt omnia furfum â in cÅlum.
In hoc, utÃgnificaretur,gentium recc^tionem äd EMngeJif grlt;itidm,Ãngulärite-pllt;uere deo.
Et ecce uiri tres confeftim aftitc^ runt in domo,
A Cornelio wij?« ex urbe Cafired,Ãcut Ãquitur» Miisi à Cæiarea ad me.
Loci circunüitntid certdm reddit hiüoriant-Dixit autem fpiritus mihi, utireni cum iliis, nihil hæfitans.
quot;Et hfc figndnter repetit Petrw, à d excufdnduin fe de temeritdte, lt;]uod dd utros pr£putiu hdbentesi/t* troierit, çx cum illif mdnducduerit e^-c. Q..d. Spitf . tuffdnüut luÃit me ire dd gentes: ergo mhil temerè fi ci. Nihil hteÃtdns : Ãilicet,et gentes dd Euagelif grd tidm pertinere. Venerunt autem me--cum âf fèx fratres ifti.
4. Prlt;ftered ej hac Ãg/idnter dddutit Petrttt,ne ui» dedtur temerè, dut mdlo dolo dd gentes dbijÃi-Narrauit autem nobis.
» Pulchrè hue ^uddrant CT hdc^utfeidt Juddied eç«
f
ïï^ ACT A APOSTOL.
pfepa.omnw ex fmguldri orJindtJorte
«e dfi /idit effi, cy Pch-MJn nibil temerè ficijje : imà ex BolwUdte del «ocdt«!» ejje, Kt introiret dd g^cutcs. Qui loqvîctur tibi uerba, per quæ lal uus er is tu,0C uniucrfa dornus tna; Trdnsldtio CttlpiC tn eos, (}«i Pétrît uocdrwit con^ plio det. Surnntd efl bortt Herbor»,gentes per mtntjlc rium uerfct coringere dd fdlKtc,qK!e fummdfcopu^ ejl to cdp. dd Roin. Per q«« fdlu«lt; eri«: tnpgni« cönri wédatio externi werbt mtntflerij,cotrd Aiidbdptijltt?.
Tw et uniuerftt domi« twd : notd Petru welle ojtende re,quod dews dddixerit gentibu« grdtid^duteqipÃ-13» ciperet prlt;edicdre gcnttbiM,et cît itli5 fèrio couerfiri. Cum autem coepiflâem loqui.
* * CertiM)alt;fliMper^)trttum,cz Cornelij reldtioné, CT gentes dd Ewdugelij grdtid pertinere ; item, ^14 med condone dd gentes.
, nbsp;nbsp;nbsp;' CeciditfpiritusfanCbus fupcr eos.
I In boc, ttt certd« Ãicerct gentes de fwd dd Ewdnge»
1 Itwm Moedtione, wt conjirmdrct cz objigndret gentet I 4«EK4ngeltj grdtid, wtreplerettllds donWjdpertè ey ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jidwcidltter con/îtendi Ewdngeltwm, CTC. quot;*
Sicui tn nos in initio.
VijibtUter propter eofdem)ine$,propter quos Q-. s
CZnwic
lt;0* ERASMl SARCERII SCHOL.
cr nunc ctci^t in genta. nbsp;Rccordatus fun*
autem uerbi domini«
C^ÿoi ad ApojlolÃf dixit fupra ca(gt;. i.
Verbum domini : de promtÃioneÃgt;irituÃanäi.
Joannes quidem baprizauit aqua.
Loeuf eà ÃronüÃio de Ãgt;iritufanäo,quam hic int* fdetam eÃe,ait Petruf. Vide Scholia in primum Aélo' ritm caput. Joannes ^dem baptizauit a^ua : id eÃt fuo baptifmo teÃatut eÃ,credenta aliquaudo baptiza* tumiri /piritufanäo : id efl,confirmari er obfignari per Ãgt;iritumfanäum de ueritate uerbi. De difcrimiM baptifmi Joannts ChriÃi fupra dixi capite t.
\OS aut baptizabimini fpiriiufantflo*
Id eÃ,confirmabimini er obÃgnabiminiperÃgt;iri* tumfanHum de Estangelif ueritate. Si ergo.
Epäogui narrationis Petri decauÃs,ex quibus tus pterit,ad intro'éundum ad uiros habentes pTieputi* itgt;n,cr ad manducandum cum iüis.
Continet uerô epilogui neceÃitatem, ^uamex pro* di^liscat)Ãsallegat. Enthymema. Gentibuseandem gratia dédit Deus 4^ fud^ù. Ergo gentibuf eadem gratia prtdicanda eflt^u^e nobis pr^dicatur.
Valet argumentum apart uocatione ad ideni E^g^ lil/af,criplt;trtbitsiwcaaonii(äiiÃi. Eandigrlt;tid^' lUgentet
' In ACTA AP OSTOLORVM. äo» Rtgmf« fufcipiMtidemEuangeliumdd falutefn,Ãtu( er nos fufeepimui. Dedttiüis deiis:ex dono.
Stcuter npbis.ex cÃcumciÃone.t^ullanihicÃcit Petrus I«i{i«or«m in cdrneprterogdtiudm. Qki tra* didmus in dominitlefum Chrifium:fidei obiei.^laf'er^ fond,quam apprehendit ad falutein,chrijlus efl.
Ego qufs cram, qui pofTcm pro^ hiberc deum i
A neeeÃdrio feu impoÃÃili probdbtli5,imô certa cufdtio.Enthymema.Deo nemo reÃÃere potefl: Ergci ff-'f^P^orelüerepatui.. Ko». JfiK««Itprlt;e dicdri Eudngelium: Ergo gentibus pr£dicdndutn eà Euange^um. I-Ji^ auditis taçuerunç
Fidç» optM efl tdcere,cr uoluittdtidei acquieÃere.
Tdcuerunt.inÃgnum uiéidru confeientiarum de un WtrfU. Etglorificaucrunt deum
Grdtij« iüi egerutft. NrfJîf bpe ffl glorificare deit. Grdtidrum aüio feu glorificdtiofidef opià eÃ,quie no poteà utgratd eÃe 44 miÃricordiditt çr beneficia dâ.
Uicentes. Quasgratiarum ailionisintut 4liimus uolut4t,Ãdtiinfiris confitetur.
Ergo genhbus poemtentiam dc^ dit deus aduitam.
^quitur propter quid glorificau^rit lud/oru eccle^ )i4)deunc
a»4 ERAS. SARCERH SCHOL.
acdep4,Jeum : tuinirugt;n,clui4 receperit gentes in gr4 tiäin. Pxiiitentiam dedit : ut doleant defi^iantdf fua impietate. Dedit deiu : pcemtentia donit dei eil-
A d uitant: ut credent EuMigelio uiunnt. Hdbef hie e^uid Ãt poenitentin : feilicet dolor de peccdtH, (f fidei erigens fiepeccdtis ad uitam.
Et illi quidem, qui difperfi fuerant in tribulatione.
Eil er in hit diÃerÃs exemplum ignorantiie, lt;ii^ etdhuc ignorant Euangelif gratiam uniuerfalem eÃfgt; Ex hisdiÃgt;erÃs intetligitLueof cT relii^uos ludaoft tjui nondum ex Prtro inteUexerant, Euangelij tiam uniuerfalem eÃe.
Quæ fada fuerat propter Stephanö» Propter conÃÃionem Stephani, qux tribulationi^ fauà jüt.
Peruenerunt ufep ad poenitentiam» propter tribulationem.
Neminiloquentes uerbum-
Non otioà uagati funt diÃgt;erÃ, fed conÃÃiÃ'^^ uerbum : AnabaptiÃie hodie er alif quidam nebuloâ Iones uaganturper orbem, non conÃtentes uerbuÃel fua priuata fomnia, er Jpeculationes priuataf-^uentes uerbum : ecce uocale ej nudibile uerbum^
ÃN ACTA APOSTOLOR.VM «â¢gt; Ni fi foils ludæis.
Jgndris Eudf-gelij grdtid uuiuerfali cjji,regnu Chrf fii u/iiuerfale,Eult;ingeliü uniutrfiltm ({o£lrindm,cre,
Erant auiem quidam ex eis uiri Cyprij Cyrenenfes.
Q«od ht pritdicduerint Euangelitm gentih ut^ id ptte dubio exÃngutdri dei reueldtione acctdit unde idoâi fùerunt, Eudngelij doitrinam uttiuerfdlem effe fro omnibui hominibui. Hi Cyprij cr Cyrenenfet verèinteîligunt libertdtem Chri/tidnam, ex qud ftd» tuuntregnum Chriüi çx à d hoc pertitentef, unèf' uerfdles effi pro omnibut hominibui.
Loquebantur ô^adGræcos.
Tdtt^ pdrticip« eiufdé Eudugelicæ grdti^. Grxcos gentes. Annunciantcsdnmiefom.
Communem cx pro gentibid fdludtorem. Eudnge (ium ex hoc loco eâ dnnuncidtio domini kfu. Prédit edtores eiufdem domitti dnnuncidtores funt.
Etcnt manus domini cum eis.
reits ddbdt incrementum prddicdtioni iUoru ex , fortundbdt minifleriu uerbi apud gentes. lAonemitr uerbi miniflerium non efjè fiugiÃrum, Ãne prteÃdio ibmini, i ad Corinth. ;.Ego pUntd«i, ApoÃoj rig«»« »t,ftd dcditÃKrtmcntHin.
Multus/ÿ
«foö ERAS. SARCERIà icrtôt.
⢠⢠t. â
Mulniscp numerus credcndum,congt; ucrfus eft ad dominum.
ComMjfnr/jter hac conuerÃone, multorum ad dlt;f imntm, potc/itia uerbi, multos conuertere potentii-' Entbymcma. Ad prlt;edtcationM uerbi multus itume rus credcmiït conuerfus ejl ad dominum: Ergo uer= bi pritdicati magtia e{ï potentia,coopérante domino-biÃe miniÃerium uerbi per cooperationem domini eÃicax eÃe. ConuerÃis eH ad dominum : Ãtfcepii Euangelium. Peruenitautcmfernio ad auresecdcfiaf.
incrementum ecdeÃ^ Ãdle innoteÃcit alijs credeitâ fibut, ciftia iüud magna expedatione expedant, ernt lirofoiy mis.
Vna ed ecdeÃa cätholica, uarijs locis diÃierfi-Sic Antiochia ecdeÃa fitit, Ãc lerojolyma:,Ãc in älifi locis. Impium eà ecdeÃam ad certum unum locum al t/gare, aut earn ex loci alicuiiis dignitate £Ãimare:
De iftis.
Scilicet, qui annnnciabant dominum leÃim Gril* eis gentibus in Antiochia.
t miferunt Barnabam Antiochiani»
Judaica ecdeÃa nunc non Ãiit oÃvn/a priedicatio^ Ht Ãuangclij apudgentes, quia à Petro de gentui uo^ cationi
In acta apostolorvm tfoj (dtione eiolld fatis. Exemplum chdritijtis eft in I«* dittcaectltjirf, tiu£ in confolatione mittit eccleflie An tiochenÃBdrnnbam inÃgnccrfidelemcoddiutorent »h lùncti domim'. Miferunt : in confolationé zx fub^ Ãdium, CM eccleji« AntiochenÃ, tum miniSbro uerbi.
Qui cutn perueniffet«
E)l 4Hoqj in Bdt'ndbd cbdritrftis extwpiMm, qwi iton gTiüiwtttr eccleÃie n'ohjine, tlt;tm longinlt;jMdm iter fubire. Verum ergo eft,'qHod dit Apöjlolw« igt; Cor. »).Cblt;(ritlt;w non qft« Ãtä funt, q««èrit.
Et uidïffèt gratiam dei.
Poptio cättÃe pro fejjtftu. Gfdtidmdti : id eÃ,in* crementum iccUJiue gentiiort per grdtidtn dei. Rede Irocdt grà tidm dei increment» eccleji« gentiMm, ^(«'4 tx joU grdtid contigit.
Qauifus cft.
öd»di«m ejjtdi« eftcognitiincrementi ecclep/ gentiicm, er cognit« grdti«e dei in gentes.
Et hortabatur omnes in propofito cordis permanere in [ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domino,
1 CduÃd ddbortdtionis in Bdtndbd ejb^iMd non mi« not Idbor eft tueri pdrtd, qudm dcquirere. Siqnidera CH mdgnU tbepu«rilt;gt;Jimul cotingunt et mdgni bojies, ïeci^
^é .ERASHI SARCERII SCHOLi
Fecit QT ((dhortari Fdrnttbäm eccteÃS Antioeheii fèin, ndturalii iüd fecttritiif, qute ad fufceptu Euättl^ Hum Ãqui folet. Prd;terea quid udrid funt duocdinen (â¢(lt;, quibui dbduci lt;t fufcepto Euagelio poÃumw. qud* re eccleÃd AntiochenÃs opu^ ddhortdtione dd cott* Ãdntidm hdbuit. Omnes : iton unum dut dlterum-E( reuerd confldntid omnes optK hdbent, quidd didholó omnes dgitdntur. In propoÃto cordii permdnert iit domino : id eÃ, corde confldnter adhicrere Ãtfcfp(^ Eudngelio. In propoÃto cordis : eonfldntiamcordà rcqnirit Bdrndbds, non tdntum confldntidm exttr^ iKt conticrÃdrionis. Sic quiddm z^à firis ddhtcrednt ÃudngeÃo inÃeciem: tdmcn intus in cordibus deÃit runt, quanquam interim non uolunt uideri defrctjje^ Pcrmdnere : notdt perpetuitdtcm. EtÃcut Chrifiuf ait: Qui perÃuerduerit uÃq; ddÃnem,hicÃtlutiseritgt;
Vult itaq; Bdrndbds AntiocbenÃ:s conÃdntes uef li duditores eÃe,non temperdrios,qui dd tempus cre* dunt, donee bene dudidt Eudugelium, er poiled di peÃecutionem deficient. Hos ChriÃus Mdtthdù tempordrtos uerbi duditores uoedt.
Lrat enim uir bonus ÃC plenus fpp rituïà n^io Ãii: fide.
Ãctiologid or perÃ0liomsBdrndbie,cr diligentis iitii
ÃGf A ÃPOSTOLÃRVHi 609 *îhorUtioniiAicon^inüiim,ÃprohitAte pietrfté Wn. E«tbgt;memilt;. Bttrndblt;ts iiiir boniw |iut : Ergo B4rrtlt;th(« proJrâiM eà AnüocWdWjcr bortfJtiw efl Antiochenfes lt;t«t confldntiam cr progrej* fumiii uerbo. Item.
Bftrndbiti uir pientw fpirituftnélo er fide fitit :
ErgoproJtilKî eft Afitiocbwm, 0quot; ddbortdtiM e]l Ãnkioeben/« lt;td côeiftdntiinn ex progrej?«»» in uerbó^ Pertiiienthuc ««Igctn'iiijKicddm dtlt;Slt;lt;. Q«lt;tlw «îr, tdli4 ttcrhd.Qiidlti uir^trthd oper4 ex conplw. Vir bô nui,non nifi «d bonabortittwr. Vir mdliWjiio» nifi ni Wiiid. vir bôniK ; ex grdtid bofiiw jâiftiMjCr prop* terJîdeinboiMmperfondbond Boni«: îngènere dit.
Et pleni« Ãgt;irit«fdnifto cr /îlt;le: difiribùtio per politionem,^Hie dddii citulds bónitdtis tn Bdrndbd,qMJS fMrttj^iritMjïdnéliw er 5des,cr b(e effecernnt eum bo« BHm. Ratio coinmcndandi fiinilos bine petitKr,q«lt;é tonMii non inoperibiw exterhi«,pdinÃâiritM pndô Cr pde Ht cduÃs omnium óperUm bonorum.
Wjliciarij operum impenfe gawdent er trÃMmpbdht 1 ^aà ndô in fcriptnrw legunt, faniJlos à po(leriori conlgt; I mendftri ; dt bic cos^tripari oportet,lt;jKidLHc«w Bdrnd butin non n popériori, boc tp, 4 bonisjîdei operibtU » 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^4 i jjrwrijid efi,i j^irit« fandô nbsp;nbsp;pde,Ml bonortti»
î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;operWH
«to ER ASMI SARCERII SCHOL.
operuin cäufis,commt;ndat. At oi ijciuht hic Loiif* titt^n efjrilim pr^jroii cdufu Relpondeo. Hoc nikil ineo'Hinodi kdtet : nam etfi pr^l'ouantur rjjrâuf, mit lè tarnen dij^utabitur de ef]èâîbtilt;;)m/i p««,- de cjufn egirii. Plenm ^j^iritu fando : id eft, kdbcbat pletaf riè j^iritumfandui» redorent,dii{lorem,e3- gnbernat» rem : poflea cT plenus crdt uarijs Jj^irituJJandi donit, tnaxiniè autcmfide ornatM erat, ex prlt;ceipuo jbiritttf fandi dom,Lucds colligés cy alia uaria-Enthymeiita-
Barnabas j^iritu fando zy fide plenus fiat ; Br^f Barnabas potuit eljè iiir bonus.
Et addita eft magna turba domino.
Additio h^ec efièdus efi pr^dtcationis Bamabt ai* hprtatori£,camendans nobis potétiam uerbi,per tjaod efficax efifiiirituffandus homines conuertercjdqipâ'^ dicatorim minifierio. lAagna turba addita eft do* mino : id eft,credidit Euangelio. Locus comntuid^fi^ de incremento ecclcfi^e, per minifierium uerbi,ad deus datincrementum.
Profecftus eft autem T arftim ut quærcret Saulutn-
Et h£c profidio charitatis opus ed inBarnaba,^ai Tarfumproficifcitur,ut ju£rat Saulis isyfieis Antio^^
ÃM ACTA APOSTOL. id
A bid itïxlucdtjrjió inù« minijicrio adiuuetur eccleftä dâ fimul defufceptd ueritate cöfirmctur. Ndm bic quidant üf eà peregrt'iar« mirtiÃroru in eccleÃa. Comend4 tnr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in Bdriuba Ãudin pro plantdtione uerx pielt;â
t3iii,s,cpi£ iit pIdntetHrj/ùîîJiWü fttidio tdbordre debemui Sduli« Tdr/i !tt«enitKr,i.l eÃgt;in Ãtd patriä^utuideat pietitw excmplMm in Sdnlo crg4 pdtrw, quam ChriÃo iHcrijà cercjîne dwtio ddnixw cji.
Ojcmcjm in;î;;nxff'et prO-duxit Antiochiam.
l.ibofjUt èduliüfuo miniÃerio d;li««ilt;ret Antiocb» tnÃm ecclefidm.cr b^c eii« miniRerio de fufccptd «c« ritdte cön^rmareinr.
Et annum ïotum conuèrfati fintibiintcclefia.
CircunÃdntid tempöri« cominmenddt /iudiK rj dili Jentiam Bdrndbx nbsp;nbsp;Sauli in proniouendd «eiâitute
pietdte (tpud Antiocbciirei« eccleÃdnn
Conuerfitti fuut ; dib'gcntià de Ãudij Keyl)«m,rte pU »es BarnabamcT SdKlum egijje otium, ibi : in ecclcp.n ; non apnd bos aut iUo$.
Entbymerna. Ãnnwbascr Sawli« in erclepdtó Kerfati fwnt ; Ergo Barnabas er Saulus, no immipue tuntfeciuilttusnegotijs.
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R. * Ec
lt;14 ERÃSMI SARCERIÃ ScnÃÃ
Et docuerunt tnrbam multam,
Expn'mit Lucin in quo officio conuerpttio Bärui^ iiC Sauli conflitit : non in hii aut lün expedien^h [(d in docendo multam turbam. Enthymema, ApoÃoli docuerunt turbam multam : Ergo Apo^ floh non immifcuerunt fe ciuilibM,non inuitarunt tur» ham ad feditiones çy tumultui,crc.
Turbam : nota quales auditores habeatEuangeHUâ t.ad Cortnth.i.I^on multi nobiles,cyc.
Multam : exaggerat htec uox incrementum eccle* fiie,cr comendat dodrinam à multitudine auditoruiit-Enthymema. Euangetij prtcdicatores Barnabof 0quot;, Saulus,multos habuerunt auditores ; Ergo euangelti* efigrata er potens dodrinät
Ita ut cognominarentur pnmiitn Anti'ochiæ difcipuIijChnÃff duia apud Antiochiam multa erat eccleÃa,i^jrt* quentia eccleÃiS efÃc it,ut à duce et autore eccleÃi, nO, tninaretureccleÃa, erÃc eccleÃte menderd» Indiäit nominis occaÃonem accepit exÃequentiaeccleÃt.
Enthymema» EccleÃa multa Ãit:
Ergo eccleÃa appeUatione opushabuit,à qua ap* peUaretur ; item, prabuit occaÃonem nominis à duci fuo»
DiÃipiiti
ÃNACTA APOSTOLORVM.
DifdpuU : fedatores cr {»roftjfores ChriÃi Ãri,doilrin£ çy uit^e eiui.
Chriftidnt : ab autore cr duce eccteÃa, t^ui chri=gt; fîtaeft.Vocanturitaq; ChriflittnijquiCkriÃuin ducem fitluatorem,eitis dodrinM,(yuit£ mores feqitun* tur.Sicut Dominic djîri dicuntur,c[M Doininicum duce C^fdludtorem Ãtjuuntur ; item, doilrindm dus CTquot; ui* k mores.Francifcdni,(lui Frdncifcum ducem, dus do» (Irindm cr uit£ mores.Fldtonici, ciui Pldtonis perfo* fidm fufcipiunttzy dodrindin dus und cum uide mori* bus exprimant.
S«nt dutem huiufmodi dppeUdtiones cognitionls no inind,exqMbus notumfit,incuius pmcptom «crlxj quifcj} iurduit.
SedcluideccleÃlt;emembrd,ficutpdtet ex hoc loco, lt;nbsp;Cbh/lo «omen dccipiunt, CT uocdntur Chriflidiii: ^udre fecluitur non e/fe Chriflidnos, i^ui uel Domùiic« «elFrdnct/cum, KeldlioscjttofcHn^jdKcej cy plwdto* res hdbent. Prcetered c|uw bo(üc multà funtfc(l£, nec unwm comune nomen efl omniamp;i« db uno Cbrijlo : jgi
oportet pdMci Jint bodie Ckriftidni.
In his autctn dicbus,
Cobmntidex circitmsldntîd temporis.
Superucnerunt,
, . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 Prxter
^â4 ERASMl SARCERII SCHOL.
PriCter expcHdtioium.
Abltrofolymiï.
Loei circum/ldntid certdm reddit hiÃerietn.
Prcphciæ Amiochfam.
Ex diuind ordindtione de dijl'ofitiotie tniÃi. KM prophetic ipf i no eurruut, nee i^uicc^uÃm ex priudtc i* ^unt,modofitit «en profJf-iritu dei duentur.
Prophetds intcHigit hie Lt;(lt;is eos, e^ui kdbueriitit finguldres de rdu^ juturis^retteldticnes.
Seciuens euentus de udticinio ÃwU per mit erfim terrdrum orbem Ãiturdt^commenddt nol ii fmi^uldroit dei curdntf^uam habet pro fuis,t^ucs prdmonet, ut Ãut Mi tempore fimts^
Enthymemd- Cens prdmonefeechftdm def Kt futur d ; Ergo deus cur mi d^it fud- ceelefite.
Pindies huiits fmis edufic, hec eÃe poffint, ut deUS perfi.mcmit!dmfidrmprimitiud: eedefhe probet, amp;nbsp;impietdtem mundiMid cum iii^rdtitudine ergd Euan^o Hum punidt. Fumes,pefiis,bclld,ç^ huiuflnodidlilt;i,t4 Ilt;j funt res,OjUie pertinent dd'proldticr.cm fidei in pijSt cr dd poendm impietdtis in impi/s. Ft e^udnejuim iHd didd, in jfeciem uidentur e/fe mdid, tumen reipfi non funt ; feruiunt eniin tdm pi/s, ^udin impi/s inbe^ .Hunt/UssutÃrtiftsÃdere difcdnt:his,ut impies tdtt
IN ACTA APOSTOLGKVM.
Ute cobiieXâît«r,rtcc pecccnt ÿ-duiuf.
Porró cÿiiifalixecclafite Anfiochenfis increnten» tumfelt;^turji,mes,f:itiidiim efl, crucemefje E«dngelt; Iio rem cognatdm, non ut ernx pijs inconimodct .fed Kt dd glo«(£m promoKCdt.
El fur gens unus.
Spirt?« Mt fec^Mur motuf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/
Nomine Agabus.
Appeîlitt.'o ftomùiB certdrn reddit biftoridm.
Significabatper fpiriium.
quot;Ex reKel,-ttionePpiritM]Jlt;(nfli,lt;}«i edufd omnis pro« pbetixcil. Entbgt;memd- rropbctidmdejittMrd^= tncrcMcUtj^ihtKjptnâu^ : Ergo propbeti« priwtte, fine J^iritujJctnóïi rcMcUiionejnibil pnt.
Famcm magnam futur am.
In hoc,Mt credenti5 ccclefiie Jidcs probiirctMr,cr itt* piorum impicti: pMniretwr.Ejd n.;)nlt;|; fames und pÅnd ex iUi-Sjqnós mittit dett-s ad probdtionem fidci piorum, er dd fMppltcii impictdtb iinpiorum.
Mdg!!£(in ; b^ c Kox cxdggertit /à mem, ficMt CZ b«. fe^Mcntcs.ïn MniKerfo orfce terrnrum.
Qiix fait fub Claudio.
CircunftctntUperfoniecertdînjà cit biÃoridm, o* fimal iudteeU cuuftm dlitludin iubort£ jami«, t^nî
ets ERASMI SARCERII SCROL»
Cldtidiia Citfdr uino, tuxuriie, er oinnfbfit pejfii mis uitijs deditijfimus,Ãeut ^efirt Vidor hiflario phuSfUnd CUM Suetofüo dlijs.Et utnunc CifdrÃiit itdcrfubditi: iuxtduulgdridtlld dida: Qudlif rexH lis lex .QUdlis princeps talis populus.Sunt ^ui ex hot loco mouent qult;efiionem de cdufis cdlamitdtum, fequi folent dd Eudngelium, ^um quiddtn in ipfum Eï ttdzigcli«)« trdnsftrunt. Re/pondetur^Caldmitdtesqtgt;lt;t fequi folent dpud pios pofl fufceptutn Eudngeliuiii,dU^ torem hdbent Eudngelium, quod çdldmitdtibus cirere non potef, ut ecclefiit fides prebetur. Apud impiof itd exortum Eudngelium,cdufd: funt omnium cdldinitd tum,tuinultuum,çj' feditionum,fcelerd mundi und cunf ingrdtitudine ergd Eudngelium,qu£ efi omnium munifcelus.
Difcipuli autem prout fuppetebat.
lÃberdlitdtiso'mifericoYdù inegentes exeniplK efi in Antiochenfi ecclefid,qud omnes Chriftidtti dd li^* ' lerdlitdtis cr mi/iricordilt;e operd in egentem proximu inuitdntur. nbsp;nbsp;nbsp;Formd liberdlitdtis cr mifcricordittiif
proximum,qux efie debedt,fdtis docet Apofiolus.e dd Cor.8.er Speddt htcc ecclefiic liberlt;ditds,dd te fiimotüumfidei zx grdtiarum.
ÃN ACTA APOSTOLORVJW 6if
Difcipuli : in genere omnes.Nam äd gt;niferieord(lt;e Pperd ex ^equo oinnes ligainur.Prout cniq^fappetebat: pofleriore ad Corinth.8 Nunc autem quod fùcere ea« ptjtii, perficite : ut qucmddmodum uoluntdc prompte et perjîcùtw,ex eo quod poteflts.Etenim à prie ?« ddfit animi promptitudo, iuxtd quicqiäd in«d efl, ^uod pojfidct dlquis, «tcceptJ efl,non iuxtd id quod pon pofÃdct.Non enim ut alijs rcldxätio )it ; «obis «u tem anguÃid : fed ut ex ^qudbiUtdte in pritfcnti tempo rejteÃrd copid lUor«!» fuccurrdt wopw eyc. Prorfut tollit bic locm cojKHiutdtem bo/iorttm^^wrfiw Ãtmnidnt AHitbdpttjlx, zy oftendit qualts comm«mâtlt;« fitertt, rfpaJ primitiuitm eccleÃdm in ufu extiterit.
Propofuerunt in minifterium mittere ; in Gr4:co eà iilt;r lt;Ãi(tKovi«v, in miniflerium uelfubÃdium potiiK. Eddcm uoce «titKr ey Apo/lolit$.i.lt;t4 Cor. «bi )ic lt;«t in initio cdpitis. Trtfl ttiv yxftHO- «/liotxowttr ; d« miniÃerio eyc. Hdbitdntibus in ludisd jrutribiM i peripbrnfw l«dlt;ticlt;£ ecckjif.
Quod ÃC fecerunt mittentes ad feniores»
ProHtdentix exemplum in Antiocbenji ecclepd,qu4 non cuiHKjColkddm in fubpdiMtn l«dlt;«iclt;c ecclep« pe «iuttdtn»coinmunic4t, fcdfenioribui^t« pro dignit^te
R J CT
«18 ERASAÃI SARCERII SCHOL*
C^diligctititt ncucriM diilritucre Hfn in f«wpfr^ï. C A P V T XII.
QV AE. de Anticchenfi ecclefia hdéletitn à U' diidmtu ol'itcr cjuafi per digrelfioiicm ii* repjire,tdq; propter incrementum ecelefi£ gentim»» ^iiod fluduit LuciUjpro confirmatiene dióiorum dc gentium uocatione,ponere ob oeulos. Redit nuti^ Lucas ad Petrum er Judieorum ccclefiam, apud Petrui erät tiierofolymif. Totui fequens euentuf p«* tinet ad crucem ludaica; ecclefitc.quä tulit ob con^ff nem Euangelij. nbsp;nbsp;nbsp;vfws perfecutionii feu cruciä ecclegt;
ftlt;e ludaic£ e/{,ut inde probetur fides ildus erga geliu. Siquide hic pr^cipum crucis finis efl.iudi.i-^^ delciiit Dow gentes, ut experiretur in ipfis tfraël,utrn (ufiodirent uiam domini-Exodi. i6,Vttentem eos utr» amhulent in lege mea. Leuters. Ideo adflixit te Dcid po- ^«dtJrdgiKld annos,ut in animo luo nota fièrent,u* trumcufiodirespra;ceptaciusgt; Priore Petri. i â N«fllt; ad breuc tempus adfitäi in uarifs experimentis,fi op«^ [it,què exploratio Ãdei crc.De eodem fine crucis uiit ertetcobumcap.i.Adumbrater hicfequens eueiitus, qu£ fint partes crucis : nimirum du£ : paffio CT ratio. Alteram terroris efl: alterum confolationis.ltem commendat fequens hic euentus curam Do pro fiid ii truii
⢠IN ACTA APOSTOLORVM. éi? rrwcf,!/! non finit perire eos,lt;jndn(iuÃn! ad temput JuHijc iat crud cr maâandos præbeat.
Tandem tn generedocet hie fec^ucns euentu!,lt;iucmo io mundUs prædicatores Buangelij foleat excipere^
Ktrodes exemplar e/l perfecutorum ecclcfa:,qui dd tempus fummamtyrannidem in ecclcf.amexercent,doo ttec tandem cr ipft iufto Cft iudicio-.miferrimc pereut: «dmHerodfs ,ficutinfinehuius Cdpitis audianus, ab angelodominipereuÃus eÃ,(^auermibusconfump» tus,expirauit. lacobus c Petrus eorum typum ge* runt,qui propfer Euangelq cr gratuite iuÃiciie eon* fè[fioncm,perfccutioncmpatiuntur,
Eodem autem tempore, Cobærcnfid ex dreun fiant: a tujiporis.
Ecdem autem tempore : iJ efi,fub tempus fiimis» Iniccit Hcrodes rex manus.
Qaii bic HcrodfJ fùerit fire incertum eft. S«nt ijiii fer Herodem intcGiglt;jnt cum,qui occidit lodime. Hie turn non dubitarit loannem oeddere,cuius ftudiofjft» mus f«it (. fiibil enim tefle Mdreo, agebat Hcrodes,fi* Ite lod/mis co'nfilioâ.metuebateumc^fdcbateumelJi uirum lanilum cr iMjlum, ohferuabat eHm,d«ditoq; co multa frdebat, çx libenter dudiebdt eiim ) pnè recjUoitw efl Idcotnm è medio toliere^, c PetrHj»
' inijeere
lt;5to ERASMI SARCERII SCHOt.
inijcere uinculii : Alij Heradem inteüigunt Herat dein Agripl^itm AriftobulifiliMn^id quod ueriÃi»^ Um eÃf
Vt affligeret quoÃam de
ccclefia»
'DiÃimM ilt exempla Heradis,neÃdamtti principi* iiMyidq} innegotiapictatti ,Ãnt interim quantuittuü fludiaà pr^dicatorum. Qtiemadmadumet Däuidmb fiuit,quanda dixit: l^oliteconfidm inprincipüuiji» quibuinanefifalus.
Male ergo agunt hodie,quiÃiem conferuattdi EUilif ^elium panuiit in principes. Vt affligeret : notatÃu dium,Ãtim,cr Ãruorem Heradii in perfequendis piÃ-Idem ftudium,eandan Ãtim,cr eund^m Ãruare paÃiin. notat fcnptura in impijs perÃcutoribus,
QjioÃlam : ÃgniÃcat Ãngulare odium Herodif, «â g«*Ãngftlares perÃtnas. De eccleÃa : hoc efi, qià habentuerum facramentarttmufiim,qtiifequnnturçp â¬onfitentur gratuitam iufliciatniOrCt
nota eos non adÃigi,quiÃintextra eccleÃai«,f(d tantum eos,qui Ãtnt de eccleÃa.
In uoce eccleÃa fimul cernuntur er materiales per* 'Ãecutionis cauÃe,qu£ Ãtnt purum uerbum, pura Ãacrd* ncnta, gjratMta iuÃicia, zj iHarum rcrum conÃÃta, /
IM ACTA APÃSTÃLORvMÃ
omnibiK renafdtur eccleÃa tiera.
Occidttautcmlacobumfra' trem Ioannis gladio
IngenfreJjxi^HtdJIligeret quofdätn de eccleÃd;
«une jpecwliterper cftsbâibKtio«emqMdâddgt;» partitur 2,eniit in j^ecies,çr «cpo«it,cj«oj nam de eccleÃa affli= xerit HeroJes, Occidit : Chrifltanorum pana eil (lt;edes,^fdnè oKllKm hominum genus crudelius trada tMrjdtq; Cbriftwni.aiett Cbvifîc» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«M»»
0«W3.Occidit : fcilicet Ãtb ea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;extindb per-
fönis conptentibiM doólrinamjrnat nbsp;nbsp;doilrind^
Fratrem Ioannis ; notat certam perfonant.
V ideiis âutèm quod placeblt lüdaeis.
Ãcce trapwlpKam qnandam caufant, lt;I«a niotiM jùi't Merodes ad perfeqHendameccIefiaiWj CT ex cfuaple* »â «nti; principes monentttr : eaefi aura popularis feit gratia popnlt ac Ãebditorum, t^uam Ãadent deijiereri. £t «t nunc magiÃratus in gratiam popnli Ãepc perfe« qaitur pios ; ita «icipiin popali« plernmij; in gratia«» magiÃrdtus intjcinnt inantw pijs.
Perrexit apprehendere 0lt; Petrum.
Red« dixit Solomon Pronerb.hSangwnolfntos tgt;
ran«
lt;S17. ERASMl SARCERII SCHOt^ rMinos comedere fruilus ui£fuic, fuis^ confilifs fatif ruri : id eà perÃcutores piorum quanto ma^ii perfe/ qui piûs tMo maÿi Ãtireperfecutioneitt aduerfus eosgt; Sic Uerodes,quicumnQn dubitauitlucobumoccùÿrci tKc dubitat Pitruni inijcm carceribus.
L'rant autem dies Azymorum,
Exemplum hypocriÃos in Herode, quafuamty mnnidem et Ãirorcm teuere libwdt,ne uideatur tyrant nusejÃ.EtquidHerodes propter ÃÃum Azymorwit noluit producere Petrum,pii/fimui ab omnibus iudied^ tiu esi,!ntmm ipÃ: tyrunnis zx impietas ipfa.
Monemur er2,o impietatis er tyrannidis in impiji comitem ejÃ; hypocriÃs .qua cruent.s fuos afjräus te» gunt.Exemplar eilhic Matthäi. z.Herodes: item,Li ban Ge.jz.er lud.is^qui ofeulo prodidit Chriilum.Con fequuntur feinuicc h£propoÃtiones.Omnis impiits eà hypocrita.Et omnis hypocrita eà impius circuUantid temporn adumbrat quoq; medio, qu£ fubinde folet mit tere Deus in cruce piÃ,neÃotimc medio tollantur- f * rontoutem dies Azimoru : q.d.Ducos^quiÃnon ddÃ( iÃcnt,ilotim ob Herode occiÃts ÃdÃet Petrus.
Qaeni cum apprehendifleumifit in carcerem,
Vt impietatis ex tyrronnidis in impqs comes eà hy pocrifis ; ita bypocriÃeos in impijs comes eà timonÃ*
IN ACTA APOSTOLORVM.
cut hie u'dentus timere Uerodein bypocritMt, ^ui up* prehenfum Pétrît niittitin curcerein,traditci; cum quu* tuor ijuittenuonibuf milituiu ud cuftodiendum, ne umit trit Petr«w.Epj.« dixit. Territi funt in Sion, peccato* res ey tintore polt;Jedit hypocrit.es. Mittere Petrum in cdrcerem or trudere eiung^UJttior c^uuterinonibits mtli turn lid eu/iodiendumiexit^gemnt timorept in Hcrode bpocr(t;lt;.Porró ut Herodes hypocrita plcnns eä timo re : Ãc omnes hypocritis fempcr funt.
Volens poit pafcha cum produesre populo.
Cdptutlicrodes euirum populdre,^ii£ Ãepi/fime cum fueà n:cispior!i.Vole/is poitpufebu: eccebypoeriû in tyrunno.
Et Petrus quidemobferuabatur ini carcerc.
Diligenter Cf mugnu curu cuilodiebutur à euÃodi bi«*Hi euÃo des eorum typum gerunt,qui mugiürutui impio obediunt in perÃequendu ueritute, contru prioré tu.ulum,qu£ poÃeriori in omnibtis proponi debet.
Poteà hic inflitui collutio utriufq; tubul£,utruprie Ãi-endu Ãt. Et Petn« quidem obferiiu'-utur in curcere exftggcr^ârtbxc crMCïiU PetriaWni cum tiniorchypocri tttrH;».
Oratio
dt4 ERASMI SAR.CER.tl SC«6t* Oratio autem fiebatfine intermiflïo-'
ne ab ecclefia ad deum pro eo»
Sequitur medium,(Juo dbigitttr crux iUud e/i ordtià udlidijfintd funt contra crueem arma, ad c^ua amp;nbsp;ebrifluf tn extrema fua neeeÃitate coUÃt^it, reliquetii tiobif exemplum,ut in cruce conÃituti, ad eratiotient tanquà m ad facram ancoram conÃigiamut.Ut Apoflo tui ad Ephef.e.oratiónem inter pr£cipua chriÃianorii arma recenfet. Sed quiapóflea liberatur è carceribm Petrufjid Ãgnificat,orationem eccleÃte efjicacem effè. Pro.i}.Orationes fandorUmDeui exdu^et,EtDauii dixit Oratio iüfli efficaxefl.
Non fequitur ex hoc loco. Oratio aliéna efÃcax eji pro altjs : ergo crÃdes aliéna pro alijs eà eÃicax ⢠D« er4ttoneeznâmpromi)?ionéb(lt;fcemiM exauditionis : dé fide aliéna non itidem.DeÃnitio quadam orationif bint fumipoteÃ,qud; talis eÃ. Oratio efl,qute'fitÃne inter» miÃioneadrieum. Caufam unam orationif ^u£ eÃneeeÃitof feu periculum.
Fiebat: ex caufis inÃigantibuf,ut ex mandata oroti 'di ex promiÃione exauditionif, o' ex fide credente Ãli txaudiri iuxta promiÃionem.
Sine irdertniffitone: pro fedulo çy diligenter Siné intermtÃiorid
IN ACTA APOSTOLÃRVM. 6tf intermiÃionc oral eccleÃx : id eft, non pr£ftribit D» ««tuditionis tempMi.SjqMiJem eó pertinertâ w'dentur fcrtpturlt;e foci,qMi dgwrit defeduU ordh'onc.EccIfs.iS. Ne rnpedwrw Jcmper ordre.LMc^, fi. Oportf t fttnpcr 'üquot;.ire non deftceregt; lt;td Colos.4.1:i/llt;i!e obftcratio^ hi Prtore dd Tl?e/gt;.4 Ordtefine internnÃione. item «einpEt Hdrttke.LMCd: x.docet,qMJd jupnc intcrmiÃi^ one lirdre, Ab ecclefta : cuiiif ordtio Ãrtu O' fjJtcdX fji- liiuitdmur cxemplo pnmitiuÃecc'efifCddordtic« nein c'rttrd craceubqHd: non tempordlibtK'dn«i5,Jf£l ordtio.âie peltitur. A d Dcum :DfHlt; pdter pirfona efti dd qudm dingi defect ordtio. Pro co : exemplum cbd« htdtis tn ecciepd,qK«e ordt proPctro,«tè cdrcenfet« lifeerctur. Hodie in tdutd ftlforum ftatrum perMerp*j tdte,non ordt ecclepd pro prædic dtoribiw^id quod ftg^ num (ft fngidx cbdritdtis, qud ecclefid profequitur f«oj Mcrfei mimÃros.
Cum autem produciurus èflet eurn Hcrodcs,
TrafÃiTKtv» dd fequentem euentum de lifeerdtione Petri. Cum dutem produflurtw ejdct : Ãudid zT conM ti« perpquendt pios cz tollendi no defidunt tntpios,id qi»od terrori e^l ; at confolationi eft,ftudid cr tondtui.
I Sinpiorum non eÃe feinper fodices : imo dum impij mdJ 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S ximt
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
6zë ERASMl. SARCEPUl SCHOL. ximè pront [uni /ludent noem pijsjbi er maxime impediuntur. Speäat hue fententia. Homo eo^tat de tiLt Ãtatai délit dtrigit greÃus dut. In ipfa node : dreumÃetntiii temporis certam reddit hiftoriam, er oüendit,cluo tempore iuuare frieat deut, ©â Ãmul notat oceaÃonem liberationit Petri e careeribut.
Dormicns inter dutos milites
tn timorem impioru hypocritaru, ne auÃi^iantp^' Vintflus cathenis duabus
Et h£c uerba timorem in impi/s hypoeritis o^en* (lunt^Ãeut e:}- äla qujeÃequuntur. Et eullodes ante eiti im cuüodiebant carcerem.
Item^dih^ais h.ee Petri euRodia, exa^crat ÃudiiM er firiiorem in impijs hypoeritis perÃqtiendi pios.
Et ccceangelus domini aftitit
Sequentia agunt de liberatione Petri c carceribtit, tquoru hie eà ufut,ut inde eonÃolemur nos/eientes deti dueere ad inÃros er redueere: inijeerein crueem,cr rurÃtm liberare-.permittere ut impij adÃigant pios ad temput.fed rurÃnnimpedireimpios, in Ãio propoÃto.
Omnia reÃrenda fiint ad alteram crueis partem,qiue fflltberatio,qu.efuo tempore fequitur adÃidionem, idq; ex promiÃione adÃidis Ãcla.
^oeetingenereUberatioPetri) impiorum conatiti «?i perdendii
ÃN ACTA A VOSTOLöRVM, 64 t in perJw pijs non cj?e fimber fa-lices.
Pôrrô ({uid deui dngeli imnifcerio utitur in lilierait^ Ão Peh'o,cot«mcnddt»r bic «ôbtî oj)t««ra dngeloj-Mm» quod ejl û dco «jM.bn îiobis miià jlrare, widv cr mtiUB flratorif dùuntio- in firtptar.i. Pfdlmo QHi credtdngelos fuos j|gt;intui,cr «««Ã'^ros fuos ignii |i(ü)n?ww.lt;td Hebrrfos i. No/mc ôwnes font nà mjira* tonj foirituiiciiâinminifteriu emittuntur propttr eot qm beredej eruutfdtutu ?
fet ec«e:q«(t):do mbil mini« côgitlt;«tii«,(tdejl deXK It* terdtor è cTMce. AtigéltM dotmniâ.d domJin« wn)?iMv
Ajhtittfiotdt GZ boc uerburttiinofonins pfifjtdiu del in crttce. Et lamé refulfit in habitaculo
Adntrtbrdtboc lumen glôriofoin piof«niliberà Ho â¦Â»Ã©,q«x perpetMo gloriûjior efe folet tpfd citpttMitirte*
Loctw pr£fen( bjpotypojis e/l liberdtionis Pétri,l«* iiM h/îw eJljKt cominendetwr nobis gloriofofonäorun liberdUo. Surge ueîùciter
Spedei ewrdm dngelornm pro nobii*
Diligenter deferibit Lncdï mod« liberdtionU Pétri, xti decldretjdewnon Jldttm uno impetu, pd fenfim dè fcnjim liberdre. Snrge : ntdnddtutn det e)l, {«ger« in cruc:,ubi Ãigd jîne ignominu nomina detj^r fedfl» ddlo eeclejiie /lert potq], Vcloutenjt/liiwdd e/i {ugd *vijMg;ei{dMlt;ije/U . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S » Et
git EARS. SARCERII SCHOL*
/ Etcectdcruntdiis ca«he^ ' næ de manibus
Htc f rf/tM cdthenarum de manibui Petri, eÃräu^ eà poienti£ dei per angelum liberlt;intis,cjuo effiâu exag* gerdtur er commendntur potentid dei.
Præcingerc amp;nbsp;calcia fe fold's nn's.
Sen/lm dc fenÃnt liberal deus è cruce, er itd,ne Ãä atnusiaéiurâno{brarumreru}n,i d^ iuxtdpromiÃiegt;^ nem lAdthciEt tecu 1 c
ExÅp/ttm obedienti£ in Petro, lt;jui iubenti an^elo in omnibus morem gerit,ut liberetur e cruce.
Damnatur exemplo Petri pert-inacia Anabaptiftd/ rum,qui libéré dimiÃi, tarnen abire nolunt.
Circunda ubi uelhmcntum tuum, Ãf fequere.
Et h£c declarant deum fenÃm acÃnÃnt liberare è cruce, id quo^ ad boc Ãcire prodeÃ,t,e in cruce de prii Ãdio dei deÃgt;eremus, à non Ãatim liberet. Habet enim deus fii£ morte cauÃas,ut probet morafidem ib-arn. Et cxj'ens lequebarur eum
Obedientie exemplo in Petro,qui angelo iubenti |tt gam,obedit. Etncfdebat,utrum ue-rtitn cflet^qto 4 berct per angelum
Sic cum Petro ex equo oni/ies adÃdliÃimus, quody
(rediinuSt! â
!N ACTA APOSTOLORVM.
(redimufÃn mgnii periculii conüituti,iion eÃe probti hile,nos c tantps periculii liberari poÃe, dutetiam ubi ddeÃe uidctur liberdtio,eam dd nos /^eéldre dut uerd^ tem eÃe. ExiÃitnabat auCcrn (è
utfumu idcrc.
^xiiimdmtM nos lufuinuider(,qudndo incrùce nia hil minus jiiturumÃjerdmus,(iudmllberdtione,(::;â e4»j tdmen pronutti nobn.
T ranfeuntes autem primamöt (ècundam cjftodiam
QKxndo r £ttto deÃierat de liberdtione,ibi proxime ddefi. Prm.im er Ãcunddnt cuflodtdm:cordin deo lis berdtorCjMulU potentilt;tÃubÃÃit. Et «bi de^Jierdt rdtio ibi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optime poteà Uber dre deus
Vcncrunt ad portam fcrream
Facit er tdm dtb'gefis deÃriptioliberdtionisPetri dd certitudincm b'ftori/.
Q^iae ultro eft aperta
Cora potentia dei, ««JlMm (jwazitM!« «is Jirm« mi* nimcntumfubfiflxre poteft.
Etcxeuntcs proccflcrunt uicüunS
In integrum er perjèflè libérât è crMce det«.
Et continue ddccffit angelus ab co» Angeli expedito fuo o{jüio,4d doinin«,;t nbsp;nbsp;nbsp;eg.-ep
ftfuiit,reieu/it. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S j Et
«in fiRÃS. SARCERH SCHOL.â
Et Perms ad ie reuerfus, dixi».
Sine dubio jpiritufânélo ddmonittif de (iid Itberd^ tione. Konemur exemple Petri, non e^le femper tio ftrdrum uirium, cognofcerc benefieid dei.mdvimê Itbi fùmui in periculu conjlituti. Drx lt;nbsp;r:
Ex /îde certuf de liberdtione fud.Eüenim hoedi* eere effiéiu^fidei, qutC credit d dco liberdtionettt.
Nuncfctoucrè
Tides non poteü ejjè ingrdtd ergd benefidd dei, ejudre Petrus nunc pro cognitis qt äpprehenüs bent» Ãcijs dei, ipfdÃde, grdtids dgit. Grdtidrum däio Ãdei eÃcdltts efl. Totns pritfens loctis reÃrenduseil dd grdtidrà ddiones, tdnq dd locu commune, i^une feio utri: /iilicet exfide,ciud Ãdtuo de liberdtione dei ergd me. Vere: h^ec pdrticuld oftendit, qudlis resÃt fides,no h^eÃtdtio dut dubitdtio,fed uerd eyfirrndÃ^ ducid,Ãne hteÃtdtioneetdubitdtione. EÃigiturÃdeSt uerd Ãeu certdÃdutid ergd beneÃcid,grdtidmamp;tniÃe ricordidmdei. c^uidÃdes uereÃireÃscit: ergo ddm deÃniuntÃdem effi uerdm notitid dei er beneû eiorum eius. Etreuerdreâè inteüeâd iüd deÃnitior sabil hdbet incommodi. VereÃire effvélits eüfidei.
Quod mdit dominus angelö fuum.
Htec tterbd indicdnt, ^uid uere Ã:idt Petrus: niitù irvmà liberdtum eÃeperangelumpr^eÃdio dominit
1 Angelt
IN ÃCTà APO STOLORVM Ãj» Angelo tribuit Petrus, ejuod ejl ditgelorum : fcilicet: tniniflerium, per t^uod dctuperfidt fudm potentiam. Tribuit er deo, cluod dei efl : uidelicet literdtioiiem^ Docemwr ne angelorum dut fdndoruin pr^Ãdijs Iri^ budmtit, xjMod JolitM dei eR : item, ne cullum foli deo eonueniente, credtunt uendicemuf. Enthymemdtd. quot;Dominux miÃt dngelttm ty eripuit me de mdnu Hero His. Ergo dominiix liberduit me, non dngeluf, qudn^ miinÃerio uÃn Ãt. Aliud : Dei« mittit dnge Ium /«Mm; Ergo dci« Ãiperior eft dngelii. Dominux: redecircdliberdtionem utitur domini uocdbulo. Eft e«im JomiiHM potefitif uocdbulum. Angelumfuum: quo deux utitur inÃiominifierio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
Et eripuit rne de manu FIcrodis.
âVerbum eriptùt,notdt potentidi» O' cru(is mdgni tudinortinPetro. Eic enimeriperepotentidqudddnt liberdre epotentij^imisboffibi«. Ereptio de mdnu Uerodii eÃtdli« e{l potentie dei. De mdOK Hero« lt;ii5 : cxrfggerdtur poteiitid Herod«, utcommendetur longé potentid mdior deü Et dc omni eX' pciSationepopuli ludeorum.
Pertinent et bdcc dd exdggerdtione potcntii£ bojîiît, opprejjt« jiitt Petri«,ut mrfg« innoteÃcdt poten .tid deiwdiorbojliMpotcüd. Et dcomnt expeftdtione
S 4 poptili
Ãji ERASMI SARCERII SCHOL^ popwli Jud£orum : populm tnagnorum boniittum itiâ' torùate commouetur, ad per/iquendun pios.
Confideranscp uemt ad domum Man'æ rnatns Ioannis.
Confiderandi uoce utitur, quid in nocie, pro ex'*-pendere. Circunftdntite loci CT' perÃnarum ccrtditt reddunt hiÃ:oridm. Quad ducà Petrta itdjlatmite^ nit dd difiipulos, id ÃHum e/l, ut ec( leÃa-ncrdntem pro Petro,exhildret/uaq^ pr£feiitid decldrareteccle Ãam nonfruflrd ordjÃe.
Vbt erantmultf congrfgau-Jnfiequenti congregdtione ordtiü ecckjid^qu^fre'' quens congrcgatiofignu Ãtit/èri£ ordtionts. linthy* memd. Multi ordnt: ErgoÃerio ordnt.
Etorantcs-
Fittdlii cogregdtionis cdufd, ordtto. Ordntes'.pro liberdtionePetri Ordre unw eft de priecipuis efi^ üibtn congregdtionif eccleÃ^e, qu£in hoc conuemt, ut pro iinminentibui periculis oret.
Piil/ante ante eo ad ofbum ucft»buli,
Diligens h£c deÃriptio Ãeruit dd certitudine hiftori£.
ProceÃicpucllaaduidendum nomine Rhode.
CSmeitddtur in hdc putlid diligentid comiÃi officif, qu£
ÃN ACTA APOSTOLORVM. ö j» inlèruitutis Ãatu, cjuod feruoru eft, expedit dtq; curdt. ER in Rhode exemplti chdritdtii, dd liber dtionent Eetri hetdtur, nbsp;nbsp;edmfimul in confoU^
tiuni ccclcÃteannuncidt.
Et cognouit uoccm Petri.
Ici eli, ex uoce cognouit perfindm Petri.
Prie gaudio non aperuit ucftibulû.
Chriflidni etidmfuÃefito Euangelio, non exuunt iumdiios ddfiâui, qudks funt : gdudnhlriÃitidgt;crc. Andhdptiftdrum or Stoicorumeil,K7!ret(lt«iJreciui^^ nre in ChriÃidnii. Elon dperirc ueiiibulu præ gd«^ dioj exdggerdt in Rhode mdgnitudinem gdudif.
Sed introcurrcns.
Gdudij CZ cbdrùdtis ejjrdus eft introcurrere. Ce cfficio chdritdtis efl, cognitd dlijs impdrtiri.
Nunciauit. InÃldtiumeccleÃ^pro liberd^ tionc Petri ordntis. Scriptur£ biÃorixcfl hxc: qudâ re non eft ftdtuendum circa eam quicquà in teinere, td eftÃne finguldri dci cofilio er diftofttionc dccidcre.
Atillidixtruntad cam: inianis.
Jnfirmitdtis exnnplum in eccleftd,^^^ non adnto^ dum credidit ft exduJiri in liberando Petro, dliolt;jui Ãciliw «ertii p«clllt;e credidijftt. Difcimtwergo eccle |t4»i ftmper infirmitaü obnoxiam efti. Poteä cj bic
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S ; bciw '
«î4 ERASAÃI SARCERII SCHôt.
Ion« Ãc inteUi^i,lt;juod eccleÃd pr^e gMdio,rton Platini ^dÃnÃum pr£buerit puelLe.Siijuidemid noüi inexpeääto gMdio gdudentil:uf,accidere folet.
infanit :ridei nos tiut ludis.
ill2aiitemiffirm2b3.t fic fe ha.bcrc»
A certis non debemus Ãdle deÃ^lere exempto Rho de,in qua conÃdntU exemplum eÃ.
Illi autcm diccbant, VelexinÃrmitdte, qud erdntud credendum di§vi ks : uel ex nimio gdudio.
Angelus cius eft.
dtü in cu^lodidin Petri d Deo deputdtuf eil.Hiei^^ ttymusÃiper Mdgt;d}ieum.Mdgnd dignà iU dnirndïM ut undqu£lt;^; hdbuitdb ortu ndtiuitdtis in cu^todidnt fui dngelum deputdtum. Serndrdas in Ãrmone tOigclis.Simus deuoti,Ãmiis grdti tdntis cuRodibuSiff* ddmemuf eos,çrc.Vos xâores ertutoresd pdtrepo' Ãticr pr£poÃti nobis ddhuc paruuUs Ãtb déloribuf ertutoribus. Origines Homelid ji.Adeà unietäi^o^^ ürumetidm minimK,cpti Ãtnt in eccleÃd Deidugtltit tonuSjdngelus domini,lt;lui regdt,ddmonedt,lt;jui gubif^ tiet,lt;jui pro düibus nofiris eorrigendis ej miÃerdtiont lus expofcendis,lt;juotidie uidedt Ãtciem pdtr^ in Coelis'
Vjditübtm eà ex dngelo Petri Ptdtrones Ãpiritus
IN ACTA APOSTOLORXâJT.
ltgerâ¬,boc A corpore diuifAi,zr noSlu otcr rites dtlt;J; b(Cc lt;tKt lUd mifericordiæ operd expofccteç.
Petrus autem perfeucrabat pulfans
Eft ÃX cbdritdtts in petro,qui non egre ftrt mora, pd edm boni conjwlit: prlt;£tercd -, non dbit, donee fuii pviefentu exbildret conjrdtrcs.
Cum autem apcruiflent, uiderunt cum.
Apertrewnttd recepti dnimi optK eft,elui ftnftm de fenjîmcÅpitJortiiMjîbiperfMddere de libcrdtioe Petri.
Stupor bit ej)tfl«î ejl Kulgdris CT commwnU,«]!«'!
lt;td omntd uerbi wirdcttld çx poteter A nerbo ftiid,iic ciderejolet,commenddns uerbi potentidnijCjuodp non flut eÃteiut dpud boininesjtdmc cos ob^upc/cere jûcit.
Innucns autem cis ma^ nu ,ut taccrent.
ïnnitio blt;ec pgnu cjl dttentionit,^uo reddit pbi fr4 tres dttentoSjCjudji de rebut ntdgnis diiSurut: niinirui« de Jud potenti liberdtfone. Vt tdccrent;lt;(ui loqui caper dnt exgdudio dd pr^pnttdm Petri.
Narr ault quomodo dominus edux* ittet eum de carccrc.
Nurrdtionit buiut bic ufut juit, ut Jî-dtres de fit* feepM
lS}g ERASMI SARCERÃI SCHOL.
fceptd ueritate cofirmdrâ¬ntur,ut difcerent detwt fuo^ runt curdm dgere,ut cogno/ceret (è non fiuilrd or dp fe, zyc- Ndrrduit : tuSio ordtne recenfuit A cdfiitc li berdtionii ufq; dd fincm- E.x uerbo ndrrduit, twit oliendereLucdd,Petrumtotdm liberationii ndrrdâ tionem, ut geRd Ãterdt endrrdffè. Dominus: qui du^ citin crucem erreducit. Quomodo: deÃgndt l».ec uox integrum liberdtionis ndrrdtionem.
Dixit^ : nunciate lacobo QC frs.' tribus hæc.
Vtex b(lt;c med liberdtione, de fufeepto Eudngeli» confirmentur : difiunt deum fuorum in cruce curiM etgere, çy intelligdnt fe nonfruÃrd ordÃi.
Liberdtio Petri ordttonts db ecclejid/débe efji* äud efi, prouocdns nos dd ordtionem pro communi* bus eccleÃte periculis. ideobo : A Iphui filio cogno* mento Iuüo,qui fitit HieroÃolymitduus epifeopus.
Etegreirjsabtjtinalium locum.
Id eft, db h'is diuertit dd dlios frdtres,quibus quoi^ fudm liberdtionem ndrrduit. liotdbis hic ufum quen ddm liberdtionis frdtrum c cruce, qui e{i, ut inde co« förtenturfrdtres.
FacH^a autem die.
Coh^reutid ex circunftdntid temporit.
Erat
ÃN ÃCTA APOSTOLORVM.
quot; I r,K non parua turbatio in er milites.
Turbatio hlt;fc pana efl impteMii in cuflodibut, ^Hos loco pocnæ in turbationem incidere mictit deut: pofled uero in fuppliciu- Speéiat Bkc uulgare illudfl» mile. Q«emddmoti«m ludmagijier ubi fatii u/ia eâ wrgd,edtndfe proiflit crigni tradit : itd cr dem ubi impijs fdtii ufui e^c in uirgam fuorutn, poftea eos dfe proijcit, ©quot; nd flmili uel mdiore poend ddficit. ; Efd. It. de Sermcbttrib. Ve Aflur, uirgd jiiroris met t:T bdctdut ipfl efl. Inmdnu eiiM indigndtio med. Ad gentem Jà lldcem mittdin eutn, ej contra populum ÆÂ«* row mei mandabo (11i,«t dM)trdt)Jgt;oh«m nbsp;nbsp;dihpidl
pTtfcddm,©* pondt lUutn in conculcatione q«dfi lut«w pldtedrum. Ipfe dMtein nonflc drbitrabitur i eÿ' cor eitM no itd itftimabit,fed ad conterenauerit cor eiufy Cf ad internitioncm gentium non pdwcdrum. Dieet mint : Nnrnquid non principes mci fimnl reges f«nt f Nwmqnidnonut Carchamwiiflc Cdidno, crc. Pro« pier boe mittet dcmindtor dominum exercituu in pifi^ gwbiM eins leuitdtenbO'c. Moli timere populus meut bdbitdtor Sion ab Aflur. In nirgd enim po-cutiet te, CT bdcttinm j'uum leMdfcit/Mper te in uta Acg-gt;pti.
Adbuc
mo.,u «m^i er confummal dw indignj«
a j8
ERAS. SARCERII SCttOL.
iâldignatio meaiC^ furor meus fuper fcelus eorU)amp;(* Hcrodes autcm cum rcquifillct cum» non muenirtet.
Ex non inuento Petro accipit Herodes occdÃo* lïem pwucndi cuiioJes. Exemplum tyrannidnesl igt;i' llerode. lulsiteos abduci.
Räpi infuppkcium, uel ad carceres. Poena bxf e-l iinpietatis çy tyrannidis in cuitodibus, impio ma* ^iilratui contra prioris tabuhe obedieiitiam,obfe» prxbenabus.
iJcfcendenscp à ludaca in Cæfà reani»
Poteii hie de/cenÃts Ãgnum trifiitu effè in Hero* £e, i^uod moeroris gratia defcenderit à iMdxrf i» C£* faream. Habent alif alias defcenfw caufas. j : rat autcm iratus Tyrijs QC Sidonijs.
Altcrum tyrannidis exemplum in Herode, ijuod f', xmittit Lucas, ut poilea frcilius innotefcat. Hero* £. .n tyrannum, fuie tyraniudts fuppbcia, merito tu* b e. Iratus : fine dubio ex pnuatis cr tó iuilis cau fii,quas tyranni fibi fiuilime excogitant,adperdendi i.i.bos. Tyrijs çy Sidonijs : Pbceniciie populis.
At Uh unanimes ueneruntad ilium.
Keûcfentiunt Tyrij Sidonificlui uerbis pugnä» remalunt,
IN ACTA APOSTOLORVM, öj?
K mdlwntj quint urmis. Pucis itttqjcxcmplwncft «» tyrijs çr Sidonijs.
'' Et perfuafo Blafto.
Cor4in cittiliiâUS rc^buf, muUian ^o/Juntfidi iii» tcrcelJores. EUjliw perfwdfi« jwtjdnt Herbis anuà i, »tut jnM.Teribt«, jicut plerumq; pcrfHuJert uolunt au* â Ij« intercejjores. Blu/tus eoruni tgt;pus uut uer liS lt;u»t muneribus perptddent«r, «t intercedunt pro pdce. Tyrij er Sidonij eorum tgt;p«w gf ruzit, qui nm IsH* pdeem pccunid cn!cregt;qHdfft je coiwniitttTe dubio CT dru'ipiti bcllo.
Qui pr acerat cubiculo regis-
Et ideó pofens interccdcre pro Tyrijs CZ Sidortqs.
P oftulabant pacem,
Ex certis cdujis perfud^R, ut homines prudentes.
Eô quod alcretur regio corum à rege,
Aetiologid po/lwldtæ pucts, d necej?itdte.
»nO ftïmStlÿftlxcn feil».
Statuto autem die Hcrodes ueftitus regia uefte,
Hdftenus dudiMtmus tyrdnnidem Herodis in ecclt fdm, zr )ic etidm in alios, qudm prlt;emijit LucdSj ut ojlenddt, Herodem de merito in fèquens Jupplicium incidijfc -.çrin çwidero ufum prlt;emt»it nunc Lucdt Ãrrogdntidrn
540 ERASMl SARCETII SCHOL. dtrogMittin Herodii,lt;JUit maxime meruit fequeutenl riteritum.Non ergo intujtèpunit Deits Herodem, i-irtiÃimejid^i propter peccatatyramidu nbsp;nbsp;nbsp;arroga^
tA'. Tyrantiidiâ Jruäm eà arrogantia feu aiiimt eia* iio,tum erga Deum,tum frg4 (jotojzi«. Conji interitii Herodn,tyrdnnorum er blafphematorum Dlt;* fuentui eÃe tristes,er nullam tyrannidem nelt;ii bla/pbf raiam in Deum eÃe perpetuam.
â.ierodes exemplar eorum eft,qui propter Ãum tyrtäl rd Jcin er arrogantiä,grauiÃima dont in hac terra fup* pu:ia,ad ÃgniÃeandum pofl bane uitam,ieterna.
\ 'eÃitus ueÃe regia : ueÃitm hicc regia index Ãut ar* roganca afugt;ai,iuxta uulgare lilud dictum. Vefiiüii itf* dexanimieÃAnduereue^litumregium peecatum wH tÃ: at pe:catumetl,ex arrogantia animi ueÃitm ad* barere, er in idum fidere, ate^; pr£ illo Deum in ceeh iO'itemna-e. Sedit pro tribunali.
Decuit in tribunali perire Herodem tyrannum, parumiuitiehein tribunali exercuerat.
ConÃntientem hiÃeriographum habet Lucas in de* fc iibendo interitu Herodis,cr cauÃs eius interitus,^ febium lib. 1. Lcclef. bitlorije cap, lo.
bât cc ncionabaiur ad cos« Habebat ucrba,fed ^uibus de rebus incertum efl.
Populiii
ÃCtà Ai^ÃStOLORVM« «4« Populus autem acclamabat.
Ãdwldtioms exemplMtn inpüpuio,tjui iti arrogdtv* fts Ho'odw gratum djulitut, trtbuitilli gloriani bfi.Hic fopHliti eor« tgt;p» gerit,qüi in gjratiä magna funj principurtJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex dduUtJone illb trib«*
lt;«nt,q»od itlorunJ non eji. Ejl igitur ädutdiio uicinm» quo akcut trfbHimuï,qMöd éiiti non eji,üt noi indemeU Wbdbediwt« in pöpMà dccUntdtiörte.propricexprfjJd tfi ommunt dduUtoNi« nuturd. Ejl «erö dJuidtio b^c prüfens «onjimptex dJuIdUo, quippe in Deum biulpbé tod. Nd bUJpbewid irt Deum efl, q«lt;^ creuturw tribuit, quod fohm Do e/l ; iteni i eà bjfc bldÃibsinid idolold* trijè peccdtunijideo nibil minim «H, Deum tdm borri* biliter, tdm gruue peêcatum punijlJèi ActUmurà t||edult;eÃdduldtiont$j
Dei uox non hönlints.
iJe/ijHerodej Dcud efl,non bomo. Entbgt;memdr Herodis uox Dei uox cà : Ergo HerodcJ Deut ejl* Summd b« blaj^bemid eÿ idololdtrid ejl,bumdnlt;à lt;redtur«lribuere,quod dei ejl*
COnfeftim äutetn peirculïiteunl angelus»
Poêfid impîetdtit, birdnnidts,drrogdnti!C,cj' bld* ^betof» Dei in Herode,qud pÅnd monemurumpior«
'T tÿtdntiorujfl
641 ERASMI SARCERII SCHOL» tyrlt;mnorum,drrogant'.unt cx bldÃ)he};idtorum tMejJi triÃiÃimos at^in/cxliciÃimos^ Enthymetnä-
Impietatem,tyrdnnidâ¬m, ärrogd^ttldm, nbsp;nbsp;blafpbt^
tnidm dei, horribiliter puniuit dcus in Herodt :
Ergo itnpi{tia,tyrMnii,arrogdntid,zr in deü blt^ J^lxmid,mdximè dij^licent deo,et 4 deogrduiÃimepH niuntur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OBIECTIO.
Herodes non bldÃgt;hemdutt fed populuf, qui ergt fitjUt percutidtur Hierodes ?
RESPONSIO. Quid Herodes fine dubio, periniÃt fibi dccldmdtionem populi pldcere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cocpit
in cordeÃbi dccldmdtione pcpuli ddbldndiri, undeÃ^ äuni eÃ,quod Herodes tarn horribilem pomam merue» rit. uem,difcdnt kic reges principes,ne dduldtori» bus deleéientur,ncc titillent fe ddulationibus, into co/f temndnt cohibedntq;.
ConÃfliin ; ctnunsidntid temporis exdggerdt pec cdtum bldfphcnii£,quod fi non eÃet mdgnum peccdtu, non itd fldtim deus lUud puniÃÃt. Enthymemd.
PropterbldÃgt;hemi£ peccdtunt,eonÃflim pereutituf Herodes : Ergo bldÃgt;hemi£ peccdtum ntdgnum eà peccdtum Angelus domini: d domino miljùs.
Ethic uides dd quid creditÃnt dtigeli : nintirum/iJ ttunijieriuin dei,quibus deus in fuo miniflerio utitur, in
(If
IN ACTA APOSTOLORVM. «4., fuftodiendis pijs cr in perdendii impifs. Percutituf â hie Hcrodes db dn^i'lo,in ftgnum xternie percMjuowi* ddmndtioiiis pojl bdne latdm.
Sed contrarid eft ratio ddfiólionis piorum in hdC uitd,lt;ini ddjiigdntdr,ut poÃhanc uita meliM habednt. ' Eà quod non dedilTctgloriamdeo.
AetiologidpercnÃi Herodis per angehtm dominigt;Ã .tiaj^hemidfeu idololatrid in deum. Entbymemd.
PropterbbÃâbfiiJ £ QT tJoIoUtriii: peccdtuwjungc luî domiw pcrc«5*^ Hfrodem : Ergo bldÃgt;henii£ cT idololdtnf peccdtnin non eR extenudnduin. BlaÃ^he« mu ex hoc loco,Ãc deÃril-iPotCsi.Etdjfhemid edi, ex qMW )ibt ip)i drrogdt glorwm det.
; idoIoUtn'tt eft,(jM£ tribw't dlijs crerttitris gloria dei^ Blaj^hemiti eÃ,lt;lui Ãbi ipfi drrogat glorwm dei.
liololdtrd efl,qu£ altà credturn gloria dei tribiut-Glo riie Mocdb«lo inteSigendu^ efl c«ltilt;6foli deo eouemens.
Et confumptus à uermtbus expiraujt.
. Peripbrdpj miferrimi et infoeliciflimi interitui,è quo jiftimandauenit omnium bldj]^hemdturum,idololdtrdâ* r«m çr tyrannorum mors. Entb^memet. rierodes 4 «ermibtts confumpti« e/l : Ergo bUJ^bemdtorttmJdo lolutr 4r«m tyra/morît infalictjiimiw efl (uentuf.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T » Verbwtj
'«44 ÃRASMà à AkCEMl SÃHÃb ' Verbum autemdommi'crefcebat»
Reâé/èijuuntur hæc interitum tyrami HeroM fitMiUcrbum omnitm t^rannii fórtitnejJè.Tyramap^ reunt^fed uerbum domini niMet : çr quia manet, doit nuroninem tyrannidem contra uerbum fufceptMn /rH flra inüitui. Et ut nunc uerbum manet,pereMitibut in* term tyrannis,Ãc cj pÿ con^jjores uerbi.Pfal. i.Noigt; fie impij i non fie i/èd tanquà m puluis, quem proi/d ttentibs 4 ficie terri£.Depij. autefnfic tà t Ãautd-Et fi* bu eim âon defluet,cr omtlia qu£ ficirt,proÃgt;erabu/i* tur et- Nota uerbu ubiq; triumphare contra fuos hofief nec miru,quia eft uirtui cr potentia dei^adfaluté otni» ctedtnti,ad Rom. i.Duo loci comunes hic inciduiit, ternitof uerbi,z^falicitat. Verbü domini tiocat,quoi tnittit dominM,cr euiiu inteVeâum dominus reuelat.
Crefeebat cr multiplicabatur : id e/l,faliciter prod debat,çrfÅlicemhdehatprogrefiùm. Exüerbi in* cremento,uult Eucac nos intdligere inctanentuec* clefi£. Enthymetna. V erbu creuit zT muleiplicatuni rji: Ergo cr uertn auditores. Crefeere uerbu crmii tiplicarifdonu dei efi, qui ad pr£dicatum uerbum dot incrementuni.
Barnabas autem Paulus reuerfi funt ad Hierofolymam.
Pmded
ÃN ACTA APOSTOL»
Pendent h£c ex fine undecimi capitis,in lt;luo âudiui WiM eceleRâ Atniüchetifeni per Pdulum wfîfièecckfîa iuddicne fiiifiidium, quo Hierofolymam delitto reuerfifiint Mtochiam. Prlt;cmittit Luci« b« de S4uto cz PitrndbdjHt priep4rlt;itort4 «td ed, lt;jne fi» iJUMntur 14 edp. 13. CÃmcnddntur bic Sdulm B«r* »dbi«,i diligenU coinij^i ojjif ij expeditione.
Renerpfunt di Hterojôlymdtn; omnid exempldrid )5c legitnt : «eruin hiftorix ordo cT »quot;fs âpP* oftendit,le Jendttm ejfi.Keuer(i funt db Hterofolÿmd.
Expleto minifterio. lrttrdn$|trendo/übpdiodbecckpd Antioebenpdl »«lepdffj lHdlt;corum,Htfwprd in jine u.cdp.
Affumpto loanne.
In commj'Ãdm tiufidem minifterij.
Qui cognominatus eft Marcus» iHxc ddijcit LncdtjUt difierndt inter perfondm çr perfondm,inter Marcnm o* Mdrcwn.
CAPVT XlII.
*rniti«mbMiu$cdpiti$ decldrdt,pr«ccederts cdput,HelH P®'' digreffioïKm interceffijfi,d qud nunc diuertit
Lweds dd bijlorùe ferié,qH« eji ex fine undecimi cdfi« tif petendd.Eft dutem bxc.
Cire d pfK cdpiw «ndecirnkdixit Lucdt de inercméto T J Antio»
ERASHl SARCERII SCHOL.
AntiochcnÃs eccleÃ^iCr ca:pitelt;im,cuni d fide,tutu d hotiâC operibuf,mdximè dutem à mifericordilt;e operh bui,comenddre : nutte pergit dtiqudntulum contendd* tdm eeclefidtn ulteriui commenddre.
â Petit datent ulteriorem eoimncnddtionem ecclefiit Antiochenfis,d doâoribtes uerbi,in fiÿtum non efie po ftremdm ccckfiieldudem, hdberefynceros cr eruditoS uerbi minifiros. Et rezwd fummd hi£c ecclefiældu^ efi, hdbere fiyiiceros erudites uerbi mittiRros: fu^uidetil bt ubi defunt,oportetfitnulruere doiHrindm purdm,ue ru fdcrdmentoru ufitm,fdlute aninidru, pdcê ecclefiti, cr dlid omnid bond. SedutecclefidÃnceros z^erit^ ditos uerbi minifiros hdbedt, ferid dc diligenti oratio^ ne dd deunt opus esl,qui fynceros et eruditos operdrios tnittitin uinedntfudm : iuxtd lüud.Kogdte domina, ut fxtruddt operdrios in mefiem fudnt.Pofied opi« hdbet tcclefid,honore,(]uo propelluntur ingenid,cr ddfynce ritdtemey'dderuditionem.Ndntficutiüe in prophd* nis rede dixit:Honos dlit artes: itd,reâé hic dicitur in fdcris,honorent promouereingenid dd fynceritdtemet truditionc. Hodze ecclefiæ pdKcos hdbetfynceros Cf eruditos minifiros,in edufd efi cotemptuset illecjui^ ikm extremtis,^ui fiicit ingenid cired imd dbertdre..
Er^nt ^utein in ecckfia.
Autent
ÃN ACTA APOSTOLORVH. ^47
Attfem conneâeiidi particida eÃ,^u£ iiütiuin b«itM wpitis conneilit cumfiitc «ndecimi.
Quæcrat Aiuiochiae.
Expomt de tjtta eccleÃa lofjfwtur.
Prophctæ ÃC doctores.
Propbetas «ocdt interpret« fcriptur£, qui domm interpretdndifcripturamhdbentjzy' db/lrupores [cri-ptMXiefenpMprodeiidi.Et uocantur Propbeti£gt;q«i£t jn= terpretdtio JcriptHræ, nomninuf eà donum j^iritujÃin ftijfjuà m udücindri aut propbetdre de jùUtris.
Doiflores KocdtjijMi in eccleÃa non funt alijs ojJU cijj occ«pdti,q«h« ut doceant.
Per prophétie ej doftores Ãmut inteüigit L«clt;« om «es miniÃros werbi dpud eccleÃa Antiochenfem,ut Apo Polo$,propbet4s,EM4ngeliftx!,p£(flore$,dodore$,crc.
In quibus Barnabas Slt; Simon.
In generc dixit,propbetæ nbsp;nbsp;nbsp;doiSores, iam f^ecii»«
Ãm addit propbetrfrwm e:^ dodorum nomina.
Qji uocabatur niger«
DiÃernit inter Sitnonem CT Simonem.
Et Manahcn,qui cum Herodc teirarcha unà cducatus fuerat.
Sign^nterbxc (tdditLucxîjWtojlefdperfonie fortiwid.
con»*
é48 ERASMT SARCERÃI SCHOt»' ^'^nimendetpotentidnt uerbi^cjuod potuithjminem aiftf eum çr circii regem nutritu^conuertere.£iuhyment44
Mlt;in4hen aulicui Ãut excelientif fèrtune hotlt9 Ergo Mdnahen cpiifferti,[gt;otentite uerbi opiKeli, Jicrn. Verbum Mlt;tnlt;tben aulicum nobilent
(onuertit : Ergo uerbi magm efè potentia.
Cum Herode tetr4rch4:i!itelligit Herodem Antip' p4m tetrarcham (dahldPa cr regions trdns lordanetif Kercidii A.fcalonitiefiliumfratrem Archeldi cr piyitequi/Ãmumtyrdttnum er adtflterumqut Joännet» ^ecpUdrt permi/it,cr kfum pludtoré alba ueÃe deluÃt!
Elt; Paulus. ExBdrnafcdSdulointelhgen dum uemt^t^uales fiierint abi prophetie,doâores,(7 gt;I9 niilri eccleÃ^ Anthiocherfls.
MÃMitpnnbus auteip fill's dpnifno amp;nbsp;fefunantfbus,
I.i rA,cMm ieiutfi pr«eejjènt flt;icrif,prtedic4rent,legf ^entfdera, interpretdre/ttur,docerentfaerd populuiif Crt Chryfoiiomui QuideÃminiflrdr.tibui fpnediefif âflbuf. 11 Qr/co fft : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jit KVfäy W
fifglui : id eü,miniÃrdntiluf illii demino.
Lii7lt;iv^yilt;r,proprie Ãgnific dt operiffttemfdcrd, ^uare Erdfinuf itte ntdgnuf prdniluitt : fdcriÃcdtitibuf duton iHn,dominoed eÃjdtrd opfrlt;uttibiii,dut rebuf fdcrit
ÃN ACTA APOSTOLORVM. lt;4f
pcrw occupdtis. Sunt autein rej ft(cr^,priedtcdtto,l^ fiio fcriptMriCjfrttcrpretdtioJoi'lrtijd.cr lt;lt;Iw buiufm® it:eÃo,Ãu1ov^'y'icc,Ã^nifilt;:^iÃlt;:âi^ificium,tdmtn no» pgnifîcdt facrificiunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noftri facrifiçuli blt;t«
bent ; fed diftributtortem cÅnlt;edomtm'Cie,qiMni rtito« Jicet inter res facrM recenfere. De «occ gt;nbsp;^iifovgysie, fude locos CoînnjMnescr Apologiii»»D.Pbilippe.
Minish-iuitiiiM lt;tHtem iHU domino cr ieiuiiântikiu
|d eftpieiieni res fdcr«« perdgenhinM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«w»
gt;amp;d)tee gottea tXcnfte» toaljc »«mçn.
InEwângelio legitur : boc genus cUntoworitm «0« fijcitMr,ni)i per iewnia cT ordtionem : ü e^, per or41 #nem ieùtnam esquot; fobrilt;tm.Nec tjiticcjttdm incommodé lidbft etn mintjleriwm rerum facrdrum 4 iciunio fepd» Ke$;ut Jîtfenfiw,propbet(M (y dodorcs Antiocbenjts ecclef «jddminiftrdjjè facrd,z^ Ãmul ieiuitdffc.
I Dixit iliisfpirituffan(ftus.
I Mint ÃrdntibiM CT tct«nlt;tntibt« dixit SpirituÃdn»
1 flt« :ergo minifterio «erbt c^Ãobrijs dde/t Ãiiriti« I pnflm.Dixit illii Ãgt;iritM)?lt;tnfliM; reile j^iritujjttni3«s I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«r get uocdttonem gentium,qiti edm capitjcr reueldiiit
I l«d«w,«t fuprd cdp. i9.Item,Ã)irit«Pdnfli iHjfu Ãcgre geUitur Apojloli gentibi« ; ergo J^iritujpnfli donum e/t o* ttohmtdi.gentes uocdre dd Eudngclij grdtidin.
Prlt;et«relt;lt;
5fo- ERASMI SARCERIl SCHOL.
Frtctercil ÃfirituÃundui lubetfegregdrc Apoflo*/ los gf/itibU'i : (rga poflcafiliciter prtcdicantfc^rcgnti Apojïohgciirihis. Saitltufuprduocatus efc,utpoT^ titretnomen Cbriflicommrcgibu'S, gentibt(i,Gi'filià ifrdel : qudrc bic primuin non uocdtur dd munuf Apo fiolorum^fed tdiitum conÃrmdtur in ApoÃoIdM offi* do.Etutnunc Sdului,Ãc z^'Bdrndbdi,de cuiiisÃde,ill tegritdte^zx minifleriofuprd guoq; dudiutmuf.
TotiM pr£fens locui reÃrenditf efi, dd locurtt communem de conÃrmdtione pritdicdtorü. DixitiS SpirituffdmUiii nb fegregdt,fcd eccleÃd euim dutorit^ tem in uocandii^elegendis, conÃrmdndts miniÃri^ commenddt jÃirituÃdndtM.QJiod ergo eccleÃdbäiedt iui eligendi fUocdndi ,0quot; conÃrmdndi miniÃros thexhoclococertumeÃ,Ãcutcr' ex iüo : qui Aiatthiei.7.CduetedpÃeudoprophetif : qut cnim cleÃdÃbi cduere debet d pfeudoprophetu, edm Ãinn^ oportet hdbere iud uocdndi,eligendi, çy eonÃrmd/idi ueros miniÃros. Entbymemd. EccleÃd iubetur hic Sduâutn er Bdrndbdm conÃrmdre in miniÃerio :
Ergo er eccleÃd iubetur uocdre miniÃros uerbi et eligere. Segregate mihi,
Id f/l,pecMlMntâ¬r db dlqs prophetis et doäoribtu fepdrdte:item,SdtilumcrEâirndbdm} pr£dli)S pro»
f Jjctw cz doäaribaiiConÃitMUt
cbuâiQ
ÃN ACTA APOSTOLORVM ÆÆ
O BIE C T10. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uult ftbi fe»
^regdri Sijwbwj cr Bdr/ilt;ifcd)it,cr non aiios ?
RESPONSIO. ClHosMult
los iubct pbi (cgregiiri,Ãcut CT' dat fud di}tia,cui «uit; »KxUiljMd.i.dd Corintb.cdp-iï. diuidens peculiariter «nici«(j; peut Mult. Segregate ; ut ueflro teÃimonio cT fonfirmationeÃnt,ciui debeant Euangclium pr^dicart gentibus.Mibi : dd exfedieiidai« miniÃerium uerbi co ram genttbKS,qMod ejpcaxptjdo ego. Ad opus.
Ad prfedicationem gentium-
Ad qiioduocauicos.
Interna «ocatjone,de qwa certos illos jtet in cor dibits. Vocatio fen conprtnatio miniÃrorum nerbi, q«a «ocatPâiritHpandiM.nontolIit KocationcincT conÃr* »nationem eccleptf.Forniabinc quidam «ocatioins mi niÃrorum uerbi in primitiua ccclepa,pctenda eÃ.Spir» t«pandiM Hocauit minipros ; eccleÃa fegregauit cT pertos petteos po^ea er conÃrmauit.
T une ieiunantes 0^ orantes,
leiMnatcroratecdepa antequà m imponit Sduîo et
Barnabe manits,id q«od pgnipcatjnon teinere ePe mo candos,neq; conprmandos ecclep«e miiiiÃroSiÃdfcrio fludio, teiunando et orando.Cbriftits Lu.0.anteq clige ret fuos ApoÃoloSjpcr totaninodemorau t.Et Pauli« mandat
ERASMI SARCERTI SCHOL*
WdnJjtfuo Timotheo,ne cito manuf alcui imponatt Enthymcma. EccleÃdAntiochenÃsie undt 0-orätgt; imponitSaulo zy Barnabe manui ;
Ergo eccllt;/td non leuiter debet aut hoc are aut colt* prmarcuerbi miniflros.
Cömendatur ijuo^; ecclefite ieiunio orationeâiiit niÃerium uerbi^quod à eÃet leue ojjiciu, non ieiunaÃet-fctc neq; orafÃct eccleÃa.
idunantes orant,ut oÃendat Lucoi orationan cwK fobrietate coniunéiam eÃe debere.
launantes çy orantes : b£c per complexionem W* IrpKtdrj oportet,pro ieiuni orantes.
Imponentescp ei manus,
In conÃrmationem le^itim^e uocattonis.
Dimtferunt iHos«.
EccleÃa uocatos miniÃros non debet in Ãta uoed* tione impedire.Nam quamuis eccleÃa AntiochenÃsM tibenter dimiÃrit tantos uiros, tomen noiuit eos in fifd Kocatione impedire.
Et ipfi quidem miflîà fpirp tufanóo*
JdeÃjper ÃiritumÃtndum cfrti de fua uocatione. tJota certituJinem ex conÃrmatione eccleÃte,cjÃcertii tudutem ÃtrituÃdfiäl,cr tos non minus certos eÃe dt-
tM ACT A APOSTOLOkVM fui uocatione,qui ab eccleÃa confirmatifunt çr uocali p ab ipfaipiritufanHo fint confirmati er uocati^ ⢠AbitruntSeleuci'am.
ExemplKtn obedienti£ in Saulo er Barnaba, (lui fu£ uocationi üatint acquiefcSt,nec neilut moraf,id quoi pdei tft,comnnttentn fe uocanti J^irituifanHo.
Setcuciitrti: circumftanti£ locorKtn certam reddunt i»i/lort4m.SeleHcilt;t ciuitas ludafx w proinontono Syrtlt;e AnUocbix)itlt;i. Oprw in finit lj?»co (irca Ciliciäfiu »P* Et cum ueniücnt balamina»
Qj»« eft infuld Opri in mari Ettbotco.
' Prædicabaiit uerbum dei in fynagogis ludxorum.
Slt;t»Iu* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«ocuti trant lt;td mini
j|erj«mgfntj«)n,t4mencr luddct« pr;edicdfclt;tnt ; feie-, tant eniin E«dngeIiHra efii uniuerfidem dodrindm pro ttmnibiM hóininitiu.
Prlt;edic dtdnt ; hdtc dd conpfiontnt «erti, tJ'comtfi ojjicij expeditionem in Sdulo er Barnabd.
Verbum det ; cuti« dutor ejt ieM,er qui uerbi in« ' tdleflu reueldt. in fimagogn : quid Eudngeliu ejî aper td er certd doflrind .Mdttb. ic.Quod dico uobis in te Bebrw,pTlt;edicdte in luce.Et quod in anre duditw, prio . 1 à fdte wt«do.lo.w.3.0nmisqni mnU agit, odtt luce.
Hat«»
04 ERASMI SARCERII SCHOL' Habebant autem loannem in minifterio»
AHijcit h£c Luciii,nc quiiputet Sttulum amp;nbsp;bdm jblm frijji-
Etcum perambulaflTentuniuerümin fulam ufcp ad Phauum.
Multd egerunt Sauliücr Barnabäi in hdc infuUt LucM Ãudens breuitdti ,omittit. Sequens euenM deexcaecdto Elymd^pertinent dd conÃmtdtionem uer/ bi pnedicdti d Sdulo cr Bdrndbd, ut inde notio uerbo cr niundo incognito concHidretur mdiorftdes^itd iüud ÃufcipiendumÃde iniiitdrentur homines. Apofioli lt;nbsp;Chrijîo miÃiÃnguldritir,dd duosÃnes miÃtÃeriint'. dd p'r£dicdndum P-Udugelium, dd conÃrmdndum il lud i:iirdculpj.Mdttk£i. w.Et dccerÃtis duodecim di* fcipubs,deditei5poteÃdtemdduerÃ(s jÃirituf iinniK'!^ doscrc. ibidem. ProÃäiautempr£dicdte,di* centes:Appropinquduitregnuincalorum. inÃrmosà , tidteÃcproÃis mundate crc.Per uniuerÃim inÃildm:C1 prum. yÃj^ dd Pdphum : qu£ eà cypri ciuitiU. Inuenetuntqi:endammagnü pfêudo | prophetam ludæum-
ObfldctilumEudngelij hic Ãgt;ebld,neÃliciter fucce ddt, Et bjpet Eudngelium buiuÃnodi obfidculd ddbue niulid
ÃN ACTA APOSTOLORVM. ifi nultJ,ili(£ fedulo ((gunt,ut occludatur portti pr^dtca^ tioni EuMgelij.Et pertinet hoe obflaculuin dd probdti onemÃiei confldnti^ in Sdulo er Barnaba.
Magui hie eorum typiis e/l,qui propter retinenda priuatam faant £liimationetn gloriam^manibiK pe
coMtur Euangelij Ãtccejjnmimpedire^
SergtiwPrfMli« proconful eorum exemplar eÃ,qui db hominibui priuatiC leÃiiMtioiii er glorixfiudioÃ, tentantur ne Euangelium fufeipidnt .Pertinet uero h£c tentdt» ad probdtio^îem Ãdei in pijs.Ptuenerunt : notd EKiWgeliKntjabt uix coeperit florire,Ãcile confequiho mines,qui iüud infuo citrfu impedire conantur.
Mlt;(giitnpp«dopropbetii)n: blt;ec lignantcr coniutt git L»clt;«,Mt Ãcias »3 Jîmpîicc mdgim inueniff'e Apoflo los ,fed magumâpÃeudoprophetam.lnteüigit magü pfeu ioprophetain,qui pr£Ãigijs,prodigijs,Ãgnis,et mirdett lis, conatiis eft Ãbi conciÃare £fliinationem (Ãcutiüi /«prrfcdpite.5.Tbe»(llt;«crl«(llt;M ; itempofled Simon Mdgi« )er iânpedtre bomines ab Euangelio.'De pote« tia )nagi£ ppndopropbeticiC, multd dixi fupra Cdp 5 » CT. 8,Apojioliis ojlczidit dtitbolwin cjpcdccm e/fe in in* creiulis,er dnticimfli membra ttenire fecundum ope« rittionem cutn omni potentia,crÃgnis er pro digijsmendacibus jçj- cHindeceptionetnwJlici« , in â bti qui pereunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mdg«ââ»
ERASMI SARCERII SCHOt^'
mngnum : pr^fligi/s nbsp;nbsp;itnpo/lurif cdebran
äoprophetitm : idoélriria uera/èJuâorem-
ludteum : d natione certani reddit hiüoriam,in ^ui ufum accedit nomen ià dgi.
Cut nomen eratBarichu,
De hoc nomine quid fentiendumÃt : item, deÃqueti nomine3lymAf,uide D^Hrafmum Roterodamum in fun Annotdtionibiiti
Qjt erat cum proconftile Sergio uiro prudente^
Apertum eÃexhoc loco,Mlt;igi(tm turn in mdgtif prrtic ÃtiÃCiUna cum iliitif artif ÃudioÃ
knthymema. Maguf apud Sergium uirum pni ientem jiut : Ergo Maguf un4 cum arte fuit in pre* tio. De hoc Sergio uide FeneÃt Oam de mdgiÃra. f cdp./j. Viro prudente : coinmendatio Sergif ciuili prudentid, omnium muximd uirtute ,ex. qua projjâici* muf quid uerum Ãmplex,cr iu^um eÃ. vfut eà com* mendationis Sergà d ciuili prudentid, utex cornmenii üone perfon£ Sergtf i poÃea innoteÃ:dt potentia uerbi quod potuit hominem Ciuiliter pi-udentem conuerteré Old Euangehum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enthymemata.
Sergi'K uir prudens |«if J Ergo Sergiics difficultef potuit conuera. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item.
Verbunl
ÃN ACTA APÃSTOLORvm «J7
Verb««! Sergium uirum prudentemconuertit: Ergo uerbi-magna eft potentw.
Hoe Sergio Ãldri fe poÃunt omnes homines ciuiliter prudentejjcr in ntagtfti'dtu conftUuti,(iuod tdtne fdl= ui fieri quednt ZT cognitionem nudngelij perueni^ re,q«4nq ilW pt difficile.tuxtd illHiiiDiJjfîcile eft dtui temirtgrediifiregnwm cÅlor«m.
Lebet O' Hoc exewpltl Sergij opponi Andbdptiftis, quinegdrtt perfonam mitgi/trdtu«poJ?eCbrijlunMj« quot;' tÃe,iiip lt;ti[ufceptumBudngeliîi/uunt o^ctw deferdt.
Hie accerfitis Barnaba06 Paulo
HiCc 4ccer/io ejjrftiW eft prudenti« in Sergio, lt;Jt4 «oluit pri«lt; (tHclire doftrin4»n,itntelt;l«4m iHdm fiufeipe ret,4Ht damrtdret. Eft ergo prudenti* exemplum in Sergio,!}«« mbil fernere dgit, fed quod «idet «er»,/« m=â iuftum ej?e «mpleftituri^lp dMtem,impI«c4t(t cr irtiuftu detreftftt. Simile propemod«mci«ilii pr«« dentide exemplum babuimiw in Gdmdliele,
Difcit mugiftratiM «öfter, ne dntc ««ditdm doftrinX elt;tm dlt;tm«et,nec 4nte eudngelicit cdufe cognitionem, EttdtngeliHm perpqM4t«r:Jed dwdirft doamp;rind,^^ cog/ Bójclt;tt,tlt;t«dem «ià inuerierit elt;tm reftlt;tm damnet ex lt;udit» zf cognitione doftrinä uni e «m eius proÃÃo/ ribw. VndeimprMdentweftinmagiftratitjdamnare â â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V doftri/idtn
6J8 e'RASMI SARCERII SCHOti' ioilriiidm priu^ ne^; äuditam^neq; cognitam .
AccerÃtii:in hoc ut audiret ab tHif uerbum del.
Dcfiderabataudire uerbum del.
Accer/iozjK htcc caufa eft. Deft der ab at : notât ftudiutn in Sergio pro audiendo uerbo. Audireuer* bit dei auditut. eft caufa fidei in Sergio,de qua poSei. Ad Ro.io.Fiifes ex audituf eft:auditui uero per uerbu dei, Verbum det.quod eft à deo,cr citiiu inteUeâu rel Midi deus. Refiftcbat autem ilîis Ely* mas magus* Euangelium femper ba* betfua obüacula. Reftftebat: ne priuatam leftimatia nemcyâ gloria amitteret. Sic enim omnes impif adftéii funt,quod creduntEuangeliu ab ^ftimationeet gloria deponere, cu tarnen Euangelium longe exceSentiorfit doârina,quà m quod rebus Ulis leuibus ftudeat.Sic H« rodes adnatutn Chriftu timuit,ne pellereturtftc hodie impius magi^lratus plerumqs timet.
Elymas magus quern prius uocauit Lucas,Bariehu. Debts nominibus, ftcuti dixi, confute magnum illunt Koterodamum in fuis Annotationibus. ySic eniminterprctatur nomen civs Charitatis opus eft in Luca.intes-pretatione no r.inS inferuire Ledlori. Quærens auer tere pro* confulêà fide.
Caufa Ãnaln, eb q[uatn Eljltiaf reüiterit Apoftolifâ. gt;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nimirva
ÃN ACTA APOSTOLORVAt wmirum tit proconfulcm üfide auerteret, cr itnfediâ . reteum,iie acceptaret Euangelinm.
Q^rciis-.notitt ïiudtMn in Elymlt;i,ad ex^rimendum fîûdium aduerfitriornm ueritatis. Auertere: in boct ufpriuMinfutOn glófiitnt atij; leäimtttioncm rcferutt rct.Et propterh-iifinales caüfM, boJj'e iuflic'idrij ope vît refiflunt grdluit.'C iuÃiciat- Eiotd priudtdf cdufdt plériontj; (inpf Jïre bonitnes ab Eudngclio.
Afidc'.ciud bdbebdt procohful erglt;t EKitngclÃM. Vox Ãdci oflenditi Sergi« nonfrufira lt;t«Jtâ«t(?e uerbu dei.
Saulus autein qui SC Paulus
CertMin eft ex boc loeo Apoflolunt binomina hdbn litiJTe, Ville Eruf Roterod. i« i. clt;tp. ddRctn. Rcpletus fpiritulTantflo Hubens tnultajjâi ^dttiÃanHi dond,cr inter aeterà oâ don« frciendi mi VueiiU. Nü bis «ocit«s;rep!etus J^iritupnflo, tiUudit Lhcus dd cduÃdx zx conÃanM in PukIo , er Jèqüentii ttiirucuIi.Entb^memutu. PukIiis repie'tiw (ttitÃ)«ptn* îlo: Ergo intuens mdgn dixit. O pleneeVc. Itc PatF ius replettts (tut j|)iritttflt;tnfio. Ergo Puulits coitjidn* lerreiîititMugo. Item Puuli« repletus jiiit )|gt;iritM pnflo: Ergo Punit« coecitutcm piper Aldgwnt ind«« cere potuit. E)iÃe btc rutionem eommendundi ptiM ftos à donis )Jgt;iritKjlunlt;ni, (jKlt;e butent.
y t Eitwern
lt;tfo ER A SMI SAR.CER.il SCH OU ,
Intuens in eu: hic intuitut Pauli repleti J}gt;iritufanâa ejjrâuf efl. Et efl hic intuitutflgnu conilantif gquot; Ãr^ tis animi in Paulo,qui non dubitat fe Ntago uiro magi tue æüimationii opponere ueritatis nomine.
Igt;\onemur etiam exemplo Pauli, ne uolentibut impe-dire hominei à fide,cedamiu «
O plene omni dolo
Ãratio Pauli increpatoria, plena adflSlibus,quot ffgnit in Paulo fludium ej amor pro pietate.
Eflautem oratio hacefflUot j^iritujfanilijquo re^ pietilt eflpaultn. Vera hic fit promiÃio Chri/ti,Mat thoi to. Non eritiiS uos loquentes,fid flgt;iritut patris ut flri loqueturin uobit. Aperte loquiturPaulut lAaÿt-
Ergo peccatores non funt celanda peccata.
O pleneiexctamatio pathetica.
Omni dolo cr omnifiiliacia,fili diaboli:
Definit Paulut Magos pfiudoprophetat,qui flint ho s'iines pleni omni dolo et fillacia,filij diahli,ininùci on» ntt iusiiti£,no definentes inuertere uiat domini reâat. Chriflut Matthet i4.fiedejeribit. Pfiùdoprophetie flint,qui dabunt figna magna er prodigia,ita ut in erf rarem inducantur,fi poÃitfieri, etiam eleili. Adflenti* tur prædiéiii defcriptionibut e:^ Apoflolut.i. ad Thefialon.2. Pfiudo Propheta funt, qui operantur
fecunduni
inâacta APOSTOLORVM. ftcundum Operationen Satanse,cunt omni potentia er fignii M prodigijs mendt(cibtn,cr cum omni deceptia tieiniuftiti£,in hif lt;lui pereunterc. nbsp;nbsp;Omnr.quiaut
impijs peccition fequitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;doit« dolum.
DolozijMW p/è«dopropbetæ non lt;tpertèlt;tgKttf Omni ^ill4cw:bxc uidctur Paulitt bis «erbw exprfj* fijit,cum omni dfceptione iniufticù.
Filidiaboli
NoUt cdufam p)eHdopropbftdrMm,cr lt;t^Wozà pitrKm,^«« diitbi.l:« eflÃcut cjüo'j; Apoftolw ait in pofteriore ddThejf. cap- x. cuitü ddittnii« fecundunt operdtionetn SdtdUie
Fill didbolt-.qui didbolwn CT tttxprojtj?io«is,cz dfli â¢num tuarum, dutorem bdbes.
Immiceomnisiufticiae
Scilicet,gratuiti,(iute grdtuitö ofjà 'tur credenti» 5gt;i« per Eudngelium. Omnis: id eft,totiiM, Per uocdbulum iuJIicif^noninteUigitopcrum iuftiev â¢m^udm pfrudopropbctie, et lUi qui homines ab PuS/ gelio,exemple Mdgi dbducere uoluntjnon oderunt.
Nondelinisinuertereuias
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domint rccHasC
I â Id ejl, non cejj'f« er doflrindtiwjilfd*çrpgni« d£ prodigijs tu« menddcibi«, uoluntdtem domini
i impedirt,
ERASMI SARCERII SCHOE» itnpedirf, curfum Eudngelij fxlicetn cokiberfK Vim domini reÃM oinntd ?lt;t wedt, qud: utfidnt^ vult deus, qudlid funt : (gt;rogrejjus Eudtigclif,dcc(lgt;td tto Eudrtgelijjcredere Eudngelio,dmi)leât grdluttdiit iuüicid fimilid, funt reéllt;e domi/ii biu incedit dominus iffe. Domini uid: dicuntur,lt;luid in eis incedit dominus, uel ^uid cm monflrdt e^ rcue^ tdt. Ponit cr domini uius dd difcrimen uidrum, iton funt domini. Et Chriflus Mdtth^i 7. diflinguit inter uidmldtdm z^dngujld. ïüdm multi dinbuUiit: hdnc pduci. lÃdm multi inueniunt : hdnc uerô pduci-Reélds: difiernit h£c uox inter uius zèr uids.
A PP EtAD I-XL.
Ex per/ona Mdgi huius, dcfcribi debent omn(fgt; ^ui propter priudtd fud comodd, mdnibus pedibtis^i Idbordnt, Eudngeltum in fuo. curfu impedire, CJ- db. iUo homines dbferdhere. Qui quid fint dliud, non ub - Jeo, nià homines pleni omni dolo Cf Ãlldcid,fi lij didbûli,inimici omnis iuÃici£,non deÃftentes inuer tere uids domini reädt.
Et nunç ecce manus domini * fuper te,
⢠Uorribilis pand eorMm,qui nituntur Eudiigeliutn inÃto citrfu imptdire, er homines d grdtyicd, qiue effpft
ÃNACTA AP OSTOLORVM. «aj eft per fidem in Chrifium kfum, iuÃieu, dblh-ahere. Pand eÃcacitdi,idm(.orporis,ciudm dtiinite,dignd tl/ hommes à luce dbducere uolunt. Cacitds cor» foris,Ãgnum efi cacitdtis in dnimd. Pxndm hdnc cce titdtiSjficextulit EÃtidscdp .6. Audite dndientes,er nokte intelligere, CT uidere uiftoné er nokte cognoà cere. Excacd cor populi bi«tM cr aures eius dggrds lid,er oculoseiut cldude,ne forte uideat oeuks fuis,er duribus fuis dudidt, er oorde fuc intelligdt,cr conuer tdtur er fdnem eum.
Huil« panif pdrticifesfiunt omnes,^ui E«.-(ngeIiM in fuo curfu impedlre Idbordnt, er condntur bomizies db Eadngclio dbflrdhere. Pand huius ufus dd duo re j^icit: ddumbrdt pandin eoram, (Jui impediunt Eudtt/ geltam; er conjirmdt credentes Eudngeko, utfirmi^: «lt; creddnt'.uel eft occdÃo dd fidan,ut qui nondum ere dunt, creddnt,idqiexeinplo Sergifqui lt;td cacitdtent Mdgi, credidit ddmirrfnj dodrifwradomnii.
ConJiderabU er circd hdnc pandtnÃndlem mirdcu/ lorum ufum,qui e/l, ut per iüd dd credendu,muitcntur homines, er ut doilrindmEudngelij ddmirentiir.
Et nuuc; quid Idbords Eudngelij curfum impcdire, er Sergium lt;tb/lrlt;«berc,qMà minus Eudtigclio creddt-Ecce-.inppindntis p^rticuU.
ERAS. SÃRCERIl SCHOL, j
Aï MUS domini ; fotentia dotnini. Cdufam hicÃgt;( âd tniraculorum zx pÅndrum, lt;]U£ mdiitis feu paten tilt domini efjjrâus efl, non nojlrdrum uirium.
Item, difce hic deum punire peccdtd, e:^' cjtûdin boc mdgo horribiliter punit deus peccatum, è lt;}uol4 borduit Aïdgus impedire Eudngelium,cr db hoc ha* mines deducere : qudrecertumefi, eos grauiÃimepec cdre,qui ponunt obftdculd Eudngelia, cr db hoc duertunt homines. Velim his temporibus, inimici grdtuitteiuÃiciie, hdnc Kdgi pÅndm diligenter exf penderent, er cognofccrçnt fuperfe hdbere penden* tem domini mdnum. EteriscÅcus
InÃgnum tegrduiÃimeptcc«tjfe,quid inflituiSi EuMgelium in fuo curfu impedire, er Strgium dfidt ergd Eudngelfum dbducere. Coecus eris : in corpo* re cr ndimd. Atom und cÅcttds dlteriusÃgnum eà in hoc Mdgo Qudlis pcena fit htec ccecitds,et ^uùm dd* hue hodiejrequens exiüat,dpertu efl in inimicis grd* tuitje iuüicilt;e,etidm hoc/èculo. Forts entm uidentes, coeci funt in fuis diiionibus, intus in cdufd fdiutis nihil uident.
Non uidens folem uftp ad tempus,
Foris no cognofeens oculis corporis fi}lé,nec intuf cernens dpertd ueritaté. Mifericordiit diuinlt;e figtui
eropiM
/
IN acta APOSTOL. 6lt;s$ cr o(ntf e^ijdeim ad tempus tantum punire,modo pe peccatorum utttiam, in uiam redeamus-zechielts i8. Nolo mortem pecc4torn,fed ut agat pot nitentiam cr uiuat.
, Ec confeftim ceddit tn cum cali'go de tenebrae,
â CircunÃantiatemporls notât potentiam domini, ^ui confrftim cr uno i£lu punire cT pertjere peecato res poteft. Commendatur igitur hie potentia domiâ tii, ^u^e bonis cofolationi eÃe debetiOquot; malis terrori.
Cafiu caliginis tenebraruiii, eÃiäus efi manut domini, CaÃgo çr tenebr^e exprimant coeà tate in^ tegram, El circumiens quacrebat.
Hitc oüendunt perÃäa zjâ integram ccecitatem^ Ite ([Uis imagfnetur pb4rttlt;tamp;'clt;tgt;» coeâtatem.Perttntt bue uulg4re diâum, baltes bAnamp;t fdjecQt ntc^u T une proconful cû utdiflct fadû,crc-dtditadmirans doiflrinâ domini.
vides ccecitatent Mdgt, non tam fieri quopunia» t«r Mdgiw, qudm ut occafiofit proconfuli adfident. Cemis hic finalem quandam miracularum caufam, efi, ut per iI14 inuitentur homines adfidem erg4 Euiingetium, zs- quo admirentur doürinatn domini,
Rejèrt quo^ bic dtj^utdre de ufu poenlt;(rum»qui*
V s buspN Æ
«66 ERASMI SARCERII SCHOt. tult;pumunturimpij,lt;juiefl,utillis homines ad credit^ dum Euangclio promoueantur, ZT in admiratiomm erga doilrinä domini rjpiantur. Credidit : fides effi/ Ãi« miraculi. Admirans doilrinam domtni ; admiral tio doärmlt;e res fidei cognata efi^ey pertinet ad grati» arum d^iones,qiubusoslcnditfides figratam.
Potefiz^ participium admirans expont pro fufi'ici* tns cr magnifitcienStidqsin codem fenfit.Ham recrmagnifiscerc doHrinam domini etiam pertinent ad gratiarum adiones. Dodrinam domini uocid, cuius autor eil dominus,zr qult;tm dominus rcuelat.
Et cum à Papho nauigaflet Paulus.
Cohicrentia ex circunilantia loci, i^auigati» Pauli c ommendat in eo fiudium'çr dtligentiam pro plantando Euangclio chrifti : item, commendat in co charitate,ex ijua Patdus findet multos lucrari Cbriflo-
Venerunt Pergen Pamphih'ac.
Loci circumilantiie fieruiunt ad certitudinehifioruF^ Joannes autem difcedens ab eis re uerRis eft Hierofblymam.
LUC at non exprimit caufas difceÃionis,^uas ex con käuris coüigere licet : nimirum quod lAarcui uelex amore patriie,uel lafiuf itinere,uel ex timoré crucis uet ax alijs C4tufis,rtiitrit HitrofolysoMu
V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Illi ucro
ÃN ACTA APOSTOLORVM.
Illi ucrô peragratis regionibus ucne^ runt ÃntiochiaiTi PiGdiar.
Pcrlt;tgrlt;(tjojie brfc comendatur ftudiu in Paulo Barnaba, pro plantando Euän^elio,unä cü cbarà dfe mltos lucriÃu:iendi Cbrijio. PiÃdins minorii Ap« proKinci^j, in qu4 iitÃgnii urbs Antiochia Ãta eft. ⢠Et ingrcffiin (ynagogamdie fabba-torum federnnt.
Jngrediuntur in fynagogä,lt;iuidpr£dicatoresfunt Pitnlw CT Bärnabdf EuMgeliÃlt;lUie eft dpçrtd doftri tti, nbsp;nbsp;nbsp;in luce nbsp;nbsp;tcdo, non in tcnebrii cj dngulo
prfdùitri debet, Mdttbfi to. ltciâ, (^uict infynago* g£tni ingrediuntur.oSlendunt fe certain bdbere dpdrt nam e:y uerä, iuxta iüud Ioannis ?. Omnis ([tii kmIc agit, odit lucent. Mohcwmt locît/ipe cT «tdderc au toritatem doilrina;, çy adimere Ãepe. Die Ãtbbato^ rum : quia in fabbatoruin die Apoftoli ingrediuntur Ãtfiilorum ufus, Ãilicct â «t üi iUis er truderaus uerhum dei, er audiamuf.
Sederunt : in ÃgnumfeadÃrre fedatam c:^- pacijî f4m dodrinamj/eduntem er paeiÃeante conÃientiics.
Poft lelt;fboncm autem legis ÃC prophetarutn.
Kxprimit bw L«lt;« .^wid PttMlw er Barnaba« ' ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^erint
059 ER.AS. SARCERII SCHOL, egerint in Ãna^oga : nmirü, quad le^int legtm frophet4(,cr pcrcon/êquens eos interpretatijùcrint, docuerintc^ tierum iüorum ufum, qui eH, teflart de Chri^o, zT effi ad Cbriftum occ(tÃonem,iuxu iüud. l,ex ^fdagogui ufqi ad ChriÃum. Et quod ApoHoli lgt;0c docuerintinfynagoga,ÃgniÃcat fiquemSauli cratto, cuiuf Ãtmma eü, pro(gt;hetM teÃari de Chri* ftogt; cr legem ad Chriflum occaÃonem eÃe. Enthy^ mema. Legerunt legem er prophrtiH : Ergo ej i/i* terpretati Ãint feg? er prophete. Valet argument tum ex cognatis. R.e{lè (oeperunt ApoÃoli à lege et prophetis, qui uenerant ludaes de Chriflo Ãu Euan» gelio,doiSluri.Siquidem ChriÃui Ãeu Euangeliua Ãnt lege er prophetii, nuBam habuiÃent autoritatem^
Enthymemata. Ad Chriüum occaÃo ed lex: Rrgo chriÃui ampleikndui eil. Item. De Cbriib teÃantur Prophetie: Ergo ChriÃum ampleäi decet-Item: De Chriüo lex er Propheta teÃantur : Ergo ChriÃi perÃona 4 deo eS, placet deo : item, doHrini tiuiadeo eH, certa eil, er placet deo.
M.iCerant principes lynagogg ad cos»
Vel ex pietatis uene Ãudio, ut tarn promouerent: eÃe docemur exemplo horum principum,nepro^ fhetiat aut conteninamui,aut extinguamus,qner»^ ntodiofi
ÃM ACTA APOSTOLORVM gSf tnoium cr ApoRoluf monuit. i. ad Theffquot;. f. Spirtquot; tum ne extin^Udtis: prophetic ne ajjperneminhomniit probate, lt;^uod bonunt eil tenete. In hutte fenfum hi principes fynagoga, eorum typumgerunt,quinoquot; lunt damnare Euangeli/ doärinam t antetjuà m Hiam étudiant atij; cognofcant, id cjuod prudentia; eà non tnedioeris in principibui- Horum exemple magifiraquot; »ttJ ey doÃores ecclefidc mouentur, ne doärinä quant tiondum audierunt, neq; cognouerunt t damnent at^ profcribant. Vel ex malo animo, ut plebs priedtcd» tione Apofiolorum, ad Jèdittonem commoueretur,^ erÃe opprimerent ApoÃolos. Sequetur enim in hoe tapite. ludxiautem coneitauerunt mulieres religio» fu cr hone/ias, çy primlt;w ciuitatâis, zr excitauerunl perfecutionem aduerfus Pdulww CT Barnabam, CT liecerunt eos de fintbui fuis»
Pro hoe fenfu, principes Ãnagogte eorum Opwnk Jtritfjt, qui ex malo dolo permittunt Euangelij prlt;c« dicationem, non ut Euttngelium promoueant,lid ut tnagis impediant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V ir i fr atres,
Anucd infinuatio, qu£ eà cb4rït4tis optK in prtf) eipifctM, ^Krfm non pudetfratrum aut proximi, bot pro priore fententta. Pro pofteriore : blt;ff wr» hi.ViriJrdtre$,blandam infuiuationem continent*
î**
«7ö ERAS. SARCERII SCHÃLi qwx non chctritdtis, fed hypocrifeos fi-uéluf eiti
Si quis eft apud uos (èrmo exhorta* ti'onïsadplebera*
1« genere dicunt. Sermo exhortdtionis : dut dd êoârindnt, dut dd uit£ mores. Ad plebem; pro po* ^eriore fententid,fondnt bifc uerbd dd plebein,JiÃulgt;t ^uenddm, ex quo fldtuunt principes fyndgog£,feeii* Irortdtione opi« non hdbere.
Surgcns autem Paulus.
Quid obldtd occdÃo nonerit negUgendd. Ordtio Tduli pro mdiori pdrte exhortdtorid eft : ex dlteri purtc diddäicd eft.'Ndm docet obiter Pdulus legis Cf fropbetdrum ttfum. 'Legis, qu£ eft occdfto dd Chri* fium feu Ludngelium. Prophetdrum,qui tefcdntur de Chrifto feu Eudngelio. Exhortdtur uero Paulite if rdëlitds dd fufeipiendu Eudngeliti,quid lex dd Eudn* gelium occdfto eft,cr prophet£ de Eudngelio tefcdit* tur. Formd prxdicdndi Eudngelium pro tuddis pe^ tendd eli hincjqu£ ftc ftrmdtd effe debet.Ordienduiii ell d pdtribus, lege, çy prophetis ,crdb his defect* dendum eft dd Euangeliu in quod p4tr« crediderunts CT per quod ferudti juerunt: dd quod lex occdfto eà : erde quo prophet£ te^dti funt. eR cr ordtio Pdu* li reftrendd'dd Conftftioncuerbi, qult;e ftquitur ftdeiH»-quit
ÃN ACTA APOSTOLORVAt 071
non potefl no confiteri uerbu creditS, iuxta illui Câuidii. Credidi, propter ^uod locutniÃmi. Item : utile eft hic diftiutarc de prterogatiua Iud£oru,lt;juagt;n hibuerunt pne ^cntibuf, quid tUii contigerunt pro^ miftionei, teHament^, patres, crc. Et qHid iHis pri» in m pr£dicatuin eft Buangelium: unde ait Paulut, Virifratres,filif generis Abraham,ç^ qui in uobis ti Ment deum, uobts uerbunt falutis huius mijfum eil.
El manu lilenrium indicens.
Inhoc, ut redderet eos attenlos, quaà de rebut iiMgnts crneceftanft diâurus,
Viri Ifraclitæ. '
Captatio beneuolentite ab appellationegentis, ey pirtrftii ftudio tn plebe, qua inftnuat ft apud plebem, crparatftbi beneuolos auditores. EnthyMemata. Vos eftis iftaélittc : Ergo ueftrum eft audire de groc tia, quam deus Ifraelit-A. exhibuit. Item: Vos eHà qui timetis deum,^^ curam religionis à deo datte,agi tis: Ergo ueiirum eil audire de beneftci/s dei, qutfi ^enti ifraeliticie exhtbuit.
Etquitimetfs deum.
C«r4m religionis habetis, cr eftis pietatis ftudi» ft. Timorem partem religionis ponitpro totareli^ fione, cuius dutefunt partesifides tinior dei. lUa (ognofcii
«rx ERA SMI SAR'CERII SCHOL.quot; cógnofdtDtuttt (li falutëm : hic cognituht Ddwifö* btïCr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eà Deo pro falute conceÃd-Nattt ad tM
remtotufDaculttiireÃrripoteÃ.
Audite, RedditdUentot.
Deus populi huius elegie patre* noftros,
Locui de pruerogdtiud ludMrum,^udfttttm attixt ad patres, promiÃiottes cr tefldmentd,cuiut itfiu eÃt ut ea oÃenddt Paultts, ludaos nterito fufeipere Euange lium,lt;]uodpromiÃum dcceperuta patres : item,de teïlati fuut prophetic,cr ad lt;iuod lex occaÃo eÃ-
Patrum,legÃ,prophetarutn,er Ãc totiuf regni luJai ri caufafitialiseÃ,utper patresjegem, prophetof) certum regmm,conferuaretur promiÃio de Euangelia feu ChriÃo. nbsp;nbsp;QuareÃtu^ caufa patrum,legfi,pn*
phetarum,er regfii ludaici, cirea initium huius oratio uis diligenter conÃderanda eÃ.De qua ApoÃolusai Rom.s.Eiam primum quidem illud,quod ilÃs commiÃa funtoracula Dei.Ad Rom.et.Qvflrum eà ddoptio,etei
Enthymemata. Propter ChriÃum eledi Ãierunt à â Deo patres: Ergo ChriÃus ampledendus eà â uobis» Item, Propter chriÃum ad patresÃäa efipro-tttiÃio: Ergo ChriÃus d uobis fufeipiendus eÃ.
Item, AdChnÃumlexeÃoccaÃo: Ergo Cbri** Ãltidmp'eäena
; ÃM AdtA ÃPOSTOLORVM.
Item.
he Cbrijto teÃjti futit prophétie 1
. £rgo ChriÃn^fufciplendu^eft. Item.-heiw in patres irtulta ceintulit beneficia : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Ergo Dci« in uosfilioSper Chriflti multa confiret Deus pöpidt b«iult; : notât Dew« caufion eÃe Iwdcii
. ti populi, qui cMi« illi pop»Io fonper bené uoluit;ergo
, ddbwc bencuokt. Hwmj : lt;lt;4 diferimen gentium non b4 bentiw!« Dew« i« boc mHr!dö,lt;td Epbef 2.
, El'egit pitres «oÃros :in ([item obfecro finem Re*
, ^onJeo.Vt fic cj- «obts benefiteiät, peut beneficit pl« tribus : ut in uobis cop(citt,(}«od pitrib.promiptiut leji ditd pitribiM,occdpopt dd EUd/igeliurtl; ut propbeti« de Eudiigelio tesidrttibus /dtispdt cTc-Elegit â. excludit hjeritui«. P atres «oÃros ; en prierogatiudm ludfeoruni
â¢. «X pdtribus ,jSJâ pc per conpquc«$,ex lege, er propbc* to. Entbgt;memlt;i. MoPros pitres elegit Deus :
Ergo nobis Meditind«,« eà cur elegerit ; niinirut«
1 propter conferttitionem promijponis de CbriPo jà dÃ
l 1 Etpopukumexahauit.
t to boc ttt ejjet certus populusU« quo promiPio de i Cbrifto pdtribus puftd conferuiretur.
I Exdltduit : quid burailidtum çx öpprejfunt in tej* i flt; Aeggt;pti.
lt;gt;4 ERASAÃI SARCERII SCHOtâ
Cam effent adaenac in terra
CireuÃ^ttid loei certd/n redJit hiÃondm,dunf^ fotut ubi eXidtdtio Ãüa eÃ.
ht in brachio excelfbeduxit eos ex ca.
Vtcowpferrt«rpro»«)?ia deChriÃo pdtrihas/i^ Alt;( ; deirtdt,ut coinpltretur promiÃio de Itbtrationet^ Aegypto,Gen.if,
Et in brachio excelÃo ediMt,potentid lt;}ud detif elt;^ Ktt ifrd'il sx Acÿipto teÃatur deÃruituteet opprefi^ nepopuli.
Etper quadragfnta annorum tem* pus pertultt eorum morofi» tatem indeferto.
videlicet,tdntum ut ferudreütr pdtribM de Chri fio promiÃio.
Bt deftruens fèptem genres
ludicum primo. DeÃruens : in hoc, ut inÃituf ret Ãbi populum in quo promiÃtones pdtribuf /iält;e,dt ChrtÃo coiiferudrentur.
Et poft haec quafi quadn'ngcntosfii, Sc qiiinquaginta annos.
Qjidà dddit,utÃidf Pitiduin ex incerto loqui dei/u
(trU t
ÃN ACT A APOSrOLOR VM
(erto numero, ^b lt;nbsp;lfr.tâé[ii ex. Ae^ypto ufcf; 4(1
Mnum rsyti SAomonii coHiguntur unni (ja4 dri'i^enti odoÿntiiycui fu;nm£ ft detraxern quadra*^ ÿntâ annos quibuf iinperduit rex Duuid, reftdnt anni pIiM min:a,quiin Pju'm pofuit.
Dedit indices iifcp ad Samuel prophcfam.
, Qgf iuxti hiÃori^ferieit e/fent hic dicendu de in* Ãi^utioneievis,omittit P4i4tM ut ocyiit ud fuum inflitu tHinperHeni^t.
Dédit indicesquot;, in hoc,ut eijèt certiM popirf««,i« (jao ferunrentur promiÃiones pjtrtfc«-! de Chriflo Ht per indices illos cohibo-etur populi« 4 uitijs, non uli Itr 4tq; 4 p/44gâjg(4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^1 Cbrr/liw».
Et exinde poltnl A'nâriint regem, Ãóds-dittUis Saul.
In hoc, ut in certo populo conferMdiTtur promiÃio ie Chriilo putribtiS Ãdu : cj quo rege refrenaretur pop«liw,t4ncjM4m pndugogo ufq; ad chriflum.
Annis quadraginra- QuibiKregmuit Siid.EufebiufSiimuëliet Sauli tribuit quadraginta tan turn. Ei ammo *.lio. Deu^ deposit magiÃnt* litm,çr diuina potcntia corruiiiitrcgnJ.
Siiicivauit idis Oauid regem.
19
«7lt;S' ERASMI SARCEKIi SCH-OE
In ({«o dtut renouaret promiÃionepatribm de CÃrf* fto frilam^et fic feruaretur in eerto populo de Chrifii promtÃio.
Cui Oc teftimonium pcrhibens, Dixit
Commenddtio Dauidis pruecedit, ne patent ÃuÃrit ÃÃäm promiÃionem DMid,ut ex femine eitK mtÃcere* tur ChriÃui-
Ex huius femme deus^fêcundumpro-mifïîonemeduxitlfraéli faV uatorcm Chriftum.
Accommoddtioprcdiólorum ad inftitutum PdnHf ^uod fùit d pdtribufjege,prophetif, et populo Judiiilt;^0 defcendere a4 ChriÃuin,propter ionferuationem fniÃionii de ChriÃo daU.
Ex huiui femine : Ãcit hie lecut contra Vtdentini^ ftos,qui contendunt Chri^um carnent fuam e cceloÃ'l ritualem ddtuliÃe,nec quicijuà m à Maria accepijÃÃ^ tantum per earn tranÃjjfe, non aliter atlt;^ a^ua i tratjÃt percanalem.
Secundum promiÃionein.t.E.egum f.Cum^ coi»* pleti Ãterint dies tuitzy dormierif cum patribus tuigt;à fcitabo fernen tuu pofl te,quod egredietUr de utero tuogt; crc. iÃaeli : iuxta illud. Salus ex JudiCis eft.
Saluatorem lefum : propoÃtio eà h^c fequentti por*^
I54-AC-TA APOSTOLORVM, «77 yô pdrtw inordtioneSdlMdtoron ufum : in» tfrprrtdtionc «omtnisjînjMl dJdù Pdului. SdiHdtor eà it MturdfalM efl : dewJe ab ojflcio,qiii4 ^ios faluos Ãcit.
Cum ante pr ædicaffet loannes.
In tcjlimomum chriflim promiffum ui foribtu efli â i quo tejlimomo coUtgere Ipiicl debuit,Chriftum prlt;e« fentein ejjè. Ex priedicdttone lodunU h«U efleniere Plt;u*lit5,CbriJlHm uenifle.
iodnnem oportwt pr/ccdcrc Cbri/lum gt;nbsp;quid /in« pr«dtcdtione panitenti«« nibil prodc/t CbnPi«gt;n«c p4 Ut dd CbriÃum fdludtorcm occd/io.
Edptifmumpocnitcntiie :cx/ïgnointelligitO' do flrindm. ifrdH : quid Ãlus ex Ittdxiî cÃ,cr Endugc-Vum oportwitprimu prxdicdri lud/ts, cuiiw du£funt pdrtes; panitcntid zr roiii/?io pcccdtorttm.
Cum impleffetautem loannes curfum fuum.
S«lt;e priedtCdtioni de pocnitentid conceflum»
⢠Dicebat. Exemplum extenudtionis inlodm iKjqttt/tbt non trib«tt,q«odfMum non eft.
VfiMbuit« difcretionis perfonielodnnt« er CbriÃi bic ej/èpotejl,neobijctdtur, lodnncm Cbri/lutn jiujjè, qui ddtó non |wt Cb»/ht5,q«odctidm/Hdm perfo ' ''t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X j nam
«78 ERASMI SARCERII SCHOL, «dm 4 ptrfona Chrijh feparduerit.
Qucm mc arburamim eflc i CiUd^Jho de ^Hdlitate perfonic.
Nünfüin tgo, Siiüf ct Chrifiut.
Sed ccce ucnit poft mc.
A tefiimonio Ioaiui0,cgt;' d difcretione perfon^ Jodil* Uii cr Chri/}i,p)âobdtPauluf ChriÃum uaiiÃi.
Cuius non fuin dignus calciamcnta pedum folucre.
Vt ud in miniiw illi ferui4m. Agnofcit Joannes indignitatem,dd[nummintfierium, Vide noilrd Sffco* I/di;n.cdp.lod«njJ.
I ri fr atres. Amicd inÃinuatio c ut retineatPMluf teneuolos auditores, in hoc in loco tteceÃaria: guia comm ludteis^cjuiuiludte cr content* ptu pcrfon£ ChriÃi offc/if: crant.
Charitatii eÃ,!juüd Paulum non pudedtÃatruitl-FjIà generis Abraham, Qttorttm funt pdtres,iidoptio,teÃamcnta,protniÃie* ftes,crCâtidRom.^.
Alludit ad prierogdtiudm Judiforum, lt;]ud eosinut* tdtjUtfc proniiÃionis de ChnÃo pasrticipesÃiiaiitcre* dd!itchEudi;gdio. Eflrfjÿmewd.
gt;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VoJ
IN ACTA APOSTOL. lt;79
Vos efliffiltj Abraa4;,cut contigit promiÃio : Ergd â¢â¢os dfbrtM cttrare,ut jpromiÃionii qiix co/itiÿt Abrä^ piirticipei.
Et qui in uobis «ment deum.
eÃ,txemplo AbrahiC et aliorunt pdtrum credunl piromij?iom de chri,âio,(lMm de«« promiftt.
Tùflinguit PdHii« 'nter iHdfoJ fibos Abrah^e fectat dMificdrnow: çy^eos ijuifuntfecundnm promij^tonew DtÃlifs fecundum caritc ait-Filif genern Abrah^. De Ãlifs protniÃionis.Et ijHt 1« «obw timent deum-
Vel : cr in uobts timent deum : id e/tprowij^
â¢w fuiitjiudiofijor pùtatK curitm brfbcztt. gt;nbsp;yà obis uerbum falutis huius iniffum eft»
Ergo curà te,ut iHucî fufcipiati!.
VerbuiTJ fälutis «ocdt EKdngeliHiHjquod eà ipÃt Ãt lus,cr aliosÃtluos Ãcit.Vel uocat KcrfcMm fabitts Cbri Jl«m,deq.'lt;ünond«detiipcrtè cordm oÃrnjiJ ludici« «X uibtdtc per/brtx CbriÃi crucifixi, loq«;. Vol»M : prûnuin detuit prfdtcdrt EudugUjum.
Q^iienim habitant in lerufalcm,
Aetiotogid de c.tuÃs mortis Cbri/tr, qujc no ftteran» «eritdjfei Udxoru;« in krafdl m ignonwtiiXjcrm
X 4 i)i|i
gio ERASMI SARCERII SCHOt, itnplmntur prophetarum uaticinia.Etrefpondet PaUf li« b;tc tetioloÿa de cauf ',s mort^ Ckrifli, ne obi/cM Jud£i,chribbum Hierofohma: occi[um,de merito ipcc» hutjje^cr tdeo non uerum MeÃtam Ãaffe.
Hune non nofeentes»
Vna mortii ChriÃi fdufa ignorantid eft,lt;iudm W * adducit,ut I/idfOJ excu/rtjed ut deddretfnnocentiäm ChrifU.Cord ciuili iudiee fortdiÃà dliquando ueru eÃ-Ignordntid excufdt peccdtuin. At corS Deo dlid rts eÃ*
Er uoces propheiarum. quot;nbsp;Alterd cduÃd mortii Chriüi,ut implerentur Profit tdrum uaticinid.Entl}ymemdtd. Chrifiuex igiiorantii'^ Ocei'derunt Judtei : Ergo Cjjnfliw innocou peri/t.
Item. Ãbriftuifecunduin uoces prophetdruoc* eifus efi : Ergo chriÃ(M innocenter occubuit,nec p^ fu^ eà temerè. vfum quendam finalem prophetarigt hc Jfieda,qui eà (efidti de Ãhri/io, Quæ per omne fabbatum Jeguntur»
Et fie neminem Ãigere poÃimt-Condennato eo, innocente çr non promeren* feÃfam mortem. nbsp;nbsp;nbsp;Impkucrunt.
Pertinent hue uulgares Ulte uoces in paÃiomf hiÃo* fid. Vtimpleretur,qu(gt;d diäum erat per prophetaitit çrfimilef,
amp;
XN ACTA APOSTOLORVM. lt;Ã8i
Et nullam caufam mortis inuenieiv tes in co.
Spefldnt h£C dd exd^gtrationem [wcatt de occif»
Chri/io in ludteii, Enthymemd
In Cbriflo nuUdtn mortis cdufam inuenertoit.
Ergo chrtÃns non meruit fuum mortem.
Polb.ilaucruntà Pilato.
Partim ex ignorantia : partim guia oportuit Pro» pbet^rum uaticinia impleri Poilulauertutt à Päato.cr Ãc iitquiores Piloto f
Vtinterficereteum.
-â^Tdnijnim blajÃhcmum,cuin nihil minuierat.
Cumlt;^ confummaffent omnia,quae de co (cripta crant.
Vrget alteram mortis caufam ut clariui oilendat Chriflum innocenter occubui]Je,nec temer è,
Deus autem fukitauit cum à moriuis.
Et bifc quaft per occupationem necejjaria addit Pau lus,ne cogitent ludteitquibus loejuitur ,iam de Chriflo etdum eÃe. Siquidein rationis tn nobis argumentum eÃ.
ChriÃus mortuus eà : Ergo de Chrifio aäum efl.
ContrariumreJ^ondet Pdulus,dum dicit Chriüum à mortius fufcitatum e/fe à Deo,q.J. Chriflum fufeita» 'Mit Dew; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X » Ergo
«2 ERASMl SARCERII SCHOL, Ergo de Chrifto non eR aâum- Sufcitdtunt e]Ji pum d mortuis à Deo,e{l chriÃum poft tu fjfe ad de^ tnainâDci pdtris tn ccehÃtkM fupra omnem priri' cipatum, poteÃatemyMrtutem.domtnium ey omneno* men (juod nominatur non folum in feculo hoe,fed cf in jùturo : item, eA ChriSio omnia fuHeâa eÃe c^ttli conÃitutum caput fuper omnia ipà eccteftc : item,ià ChriÃum pofititme/fe dominum fupra diabo'jim,pec* (atun!,mortem cj'c- Deuf diumic potentitc opus eâ fufeitatio ChriÃi a mortuis. Sufeitauit : notât chri* fiumoppreÃTum ÃuÃe potenti/fimis hoÃibus.
A mortuis : pofto uno hoÃeinteüi^it e^- relupsat» Nt diabolum.pecc dtum,inÃrnum cxc.
Qui uifus eft per dies multos, his.
Ci«4re non eft, quod duhitetis de refurreâiotH Chriili. Ent hymeina.
ebriÃus poH refurreéiionem ptT multos dies uifut efl Apoflolis: Ergo Chriflus uerè refurrexit.Ariu»t(^ turn a teilibus refurreiiionis Chriiii
Qiii fimul aftenderanr
Peripbraf is Apoflolorum.
Qci vic^nunc teftes funt dus ad populum.
â (iwiuerci^urrexeritchriflut.
IN ACTA APOSTOLORVM. «8»
ApoSoIj qui Ãicrint, ex koc loco patct ; tumirui» teÃcs refumdioms Chriili.
Et nos uobis annunciamns pro* mtffionein.
' Gccupitio,tK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cogitent,Mitumeos ejjè rcfur*
nflioiiis ChriiliteÃes, qui ftmitl afcenderunt eueode Gulikit iiihrufdlcm,imô mquit l'cz nos uolts annun* ctamus proinijfionë çyC.Proitiijpoiic-.de refumâione Chrifli. Qijæ ad patres nein os ladta cil.
SuMt perrô Jcrjpturæ teÃimcnio dudictis.ProiniÃi cnem derefumëlioue Cbrifti patritus frëlam, wittUi* gttomnes fcrtpturæ derefurreâione Christ locos,^«»« btiife pdtïcs confoldti faut.
Quod hanc deus adimplcuit nobis Rliis illorum.
Id f)l,fcr«(lt;Hit|îdeIttq-.Vnde towoidat De« Pdulw à teitdcwfHftrîîprcmijjion«. Refufeitans kfû.
Non pennittens cam pourc tn morte,fed freiens eS doffiiiiam wortw çy pecedtt.
Sicut in Plalnio primo fci iptum cft.
Qaiabuifleni« dlnjadridiu Jixit PoaltM de refurrva flione Cbriftijiieaideatar ex fuo c creLro Iocatas,ddd«» feriptarf tejiimonid. Entbÿmemd. Derefarrediont Cbnftitc/lrftarfcriptard: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ergo
iS4- ER.ASMÃ SARCERU SCHOL.
Ergo refurreâio Cknju certd cft.
Pfalmo primo :ciui4 ed giu prteceduiit Pfahitum, ^uemnos/etuttdum p.ttMniii,täntuinprieÃtiMii loco pricmijja fuut. Vidm licet plures alioruin fenteiitijtt apud EraÃmm ilium mdgnum -, in Amotutionibui ui nouum teÃdmtnium.
Filius meus es tu,egohodie gcnui te.
PÃdlmut bic ddhortdtoriui efl,dd ÃtÃipiendu Cbri fluin nbsp;nbsp;regnu eim. inter catera dgit de dduerÃtdtibuf
Chrijii çx eUu refurreélione. Verbd /Ãeädntid dd re^ furreilionem ChrijU |j4;c funt:Ego dtaé cöflitutuiÃuin rexdb â¬o,fuper Sion montcm fdnilum eiitt pr£diclt;uif ' pTiieceptHnt eiut. Dominuf dixit dd me. Piljm meta es tu,cr ego hodie getuu te ldeÃ, ^udnqiidm de te mor indicet mundiis, nunc reüum effe tdmen e» go hodie excitdui te 4 mortuif, conÃitui te regëfu^ per Sion,federe teÃci dd dsxterdm medm,crc,
Filius meus es tu,er ego hodie genui te : h^ec uerbd ttthil dliui ftbiuoluntnifi Chriflum 4 dfo pdtreexufci tdtum eÃe à mortuis, ey conÃitutum dominum fuper oues GT bo!ies,erc-Pfdl 8.
Perttnezjt hue feriptura loci,qui pdtri deo tribuutit ^d filium 4 mortuii excitduerit gt;nbsp;41! Rom. 4. Non feri»
IN ACTA APOSTOloRVM. 68$ fcriptùmeflpropteriTamtantum,fed etiam propter Hos,quibiii imputabitur,eredentibM in eum, qui excita uit Icfum dowinwrn noflrum à mortuvs ; qui traditut fuit propter pcccdtit noftra,cr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft propter iu
ftiflcationem noftri,ad Kom.^-Vt quemadmodum ex* citiifiw eft chrifttfi ex mortwfller gloriam prftrw, crc.AdEpbef.i.qMi credimuffecundum ejjtcttcwmro
I â borts Jortitudinb' etus, qiwin exercuit in Chrifto, cunt eum fttflitaret ex mortuii, ej federe flcit rfd dcxterdtn fuam in cceleftibu{,crc.
Pdius mens es tu : quinquim in oculis carnii uilis contempta perjonit.
Et ego bodie genui te : rd eft, regen»i dd priorcrti tudm glori4m,dum te ex mortuis exufcitaui, federe t« «frei lt;td dexter am meam,conftitui te caput fupret omnia ! nbsp;nbsp;'gt;â dedi tibi nomen fupra omne nomen fubieci omnia fub
, pedes tuos,flci tibl fubditos ones cr boues,â â Hodie : 4 tempore refurreilionis.
i â Augujlinus zj- qui eum pquuntur, exponunt bunc locum de diuinitdte cbri){i,cr dterndù putre gener*« tione,4ccipiuntq$ bodie profemper.
Q'lod autem fufeitauit eum à mortuis amplius iam non reuerfurum
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;incorrepttonem.
lt;â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PorrÃ
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e
lt;Slt;Ã ERASMI SARCERTI SCHOL.
Porró alio/cripturit loco non tantn probat reÃirrt, ilionein Chrifli,fed etiain eum amplimnon inoritururU oÃendit ; into non ÃeturüÃnein rtÿù Chrijit,(^uoi p(f rcÃtrreciionem inccxpit. I ta d i xi r.
Propheta Efaiof-cap. 55. Verba Pauli aHijuantulmit äifcrepanti uerba Prophetie,lt;jUje Ãc habtnt.£tjiicii!)l uobiÃcti paHà fempitcrnu,miÃtricordi.K DauidfiJelis. Sa^ itatj; reddidit Paulm^etji uerba no tadé poÃuerit
Qcroddabo uobfs {an(^la Dauid fidel 1 ter,
IJ C/îjpdiîbîM lt;}uod inif cum Dauide.de nouo Cbri t nbsp;nbsp;fli regno , zjquot; in icternura duraturo,lt;juod tncipiet per
fifan re/''urreciio'iem,Ãeruabo fideliter. Sanóla â¢.perÃitn äaintclhgit pailum de ClrriHo fanélo regno eiiif fanilojin tternuni duraturo PideUter :Ãne doloetjil* lacia. N3t(lt; De:imÃuaru'it promiÃionunt tenaeent er fidelem cuHodeia ejjc.
Ideot^ ÃC alibi dicif,
Propheta Dauid PÃalmo,15. qui continet precatio* aem Chrijli ad Deum patrem,ne permittat euin in ern ce Ãeu morteÃuecumbere : imö reÃurgere ficiat. Simpti eiter probat htc PÃalmi locus reÃurrcilionem ChriÃi. Noft dabis là ntflum tinrm uiderecor^
ruptioncm,
ideÃ.
IN ACTA APOSTOLORVM. 69^
1J eft,non perinittes Chriiluttt (î hum tuum perire in crnce feu morte.Et Æâ.quibir de refurreii tone,de cjna fibi preeans Chriflut certó perfuafit.lslotM fcifii mi'ri Bi/U uit^ : id e{l,ex morte ad uitam furgere
Vide cof iojîorcw b«i:« ^oei cxpoÃt:or.em, fupra ittcap.i.Aäo.
Dauid enim cum fua aerate defuntflus effet.
OfcHp4io,ne pMte«tlrtdje!,prxdifl«m e pfulmo de ftfurreäione Cbri'Hiloc«)«,deDdwide iiitcHigeuduni tife.^à milé occwp4tionew/«prlt;t do dixit Petruî.Non enim Dauid .ijcedit in c ce los ere Ibidem. Viri Jr litres lieert dudeiiter dicere ad uos de pd triurcbii Ditnid ^«od dejitn5ii«ejl cT pp«ltm ejt, JfpKkbrum eit« dpud nos uf^i in hodiernum diem, ConUUo dei dortniinr.
DiJJtoJttiofie C7' ordinntione Pei, Ojlendit mortem Di(«id« no.i temerè accidiÃe,fed fitigwUri Pei conji« Iio,Jie CT pij omnes non temerè,fed confilio Dei png«« luriobdormiMnt. ConfoUtoriwm e(l pios Dei conjilio «bdormire, Vnde Dduid ftnâorum mortem prit* fiofam dixit. Entbgt;memd.PiJ confilio Dei obdormiunt
Ergo pioru c«rd Deus ger-it in morte. Item aln. d Pij Dei confilio obdormwnt ; Ergo pij non debent ti Wie mortem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DormiMit
»88 'ÃRASMI SARCERII SCHOI/lt;
Dormiuit : con/blatorium iy boe efl,mortem font nu did. Et /lt;wê mors pi/s nihil efl aliud lt;Jud fomnutiio
Alid res efl cum im{gt;ijs,quorum mors ignobilis efl. Et appolituseUad patres fuos et uidif corruptionctn.
I d eflauere mortuws efl et non(l«M refurrexit, exft âdns uniuerfdlem omnium dhqudndo refurredionetl Enth^memdta. Dduid confllio Dei dormiuit : Ergo de Dauide locus Pfdlmi non debet intelligf, Item. D4«iddpfgt;o)ïfiMeillt;lt;dp(«tres/«oï: c' Ergo Je Dduide locus Pfalmi non debet Item. Dauiduiditcorruptionem.
Ergo Dauid non refurrexit,fed Chriflus, Quem uerö deus fufcitauit» E.efl(rreâio Chrifli opuS potentilt;e Dei patrisefl, Is non uiditcorrupdonem.
I d efljin morte tempordli non permdnflt,flcut Dd» «J : imô refurrexit d morte, ut Dduid aliquärtdif re/«rg4t.Notum igi'tur fituobïs.
Probdtioné refurreîîionis chrifli,fèquuntur refur* redionis eiits frudus,idq; per occupdtionem, ne coÿ* tentIU(Ui,Chriflu tdntîi pro fe refurrexijfe, ut ipflui* Udtcr benehdbedt lnflrtitdi^Pdtdus, chriilum pro 4Ã!/j refurrexiÃe,id(^ in hoc^ut conflrdt dUjs remijfuf ntm peccdtorum,uitdm amp;nbsp;iuflicidm,
IN acta APOSTOUoRVM «90
Nof«m igitur Jit uobit: cjuiii Chrijim refurt-exiL
Viriftitres^
^Idnda ex dmicA infîmiatio,^ud cordm offvnjù lit ex uditdte ex contemptu perfonie ChnftitOpui b4 bKit PttKJiw. Quod per hunt.
t mpbrfticSiç i ndm ChriÃut folm ex non dHui efi fdpientidtiujiicid, redeniptio cx fdnUificdtto mftrd.n rt.] Corintbu.in Jumind extn« Chriftum möA eflfalut.
ProddwdtHr bfe Cbrijîiw foluf itifticiA faim ho» Ãri»,corttr4 omnid Michrifli Cohcilid.
Vobis» QuipiK Chriflut priinum pr/ji'cdr» Héet. Mlt;«gni turft confoldtio in boc pronomme uo^ hii,quo confolari fepoffunt Iu({£i,t4n(^i44)n tni,quùi ëâ»igdij grlt;üùm perünediA.
Rcmilfio peccatorumannunciatiir.
Et pe ex rcliMî cogn4ti«,f«Picilt;t ex wt4.Et reuer« remijjlo pecc4tor«in fimpliciter fonat itifticiam, cuiuî rofognjtit ePwtd. PjteÃbtc inftitwi diÃâutdho de taufis iuftipc4tioni5,qH4; CbriÃut ex pdfsfunt.Cbrt* Ãm qi«ton)trtiuÃgt;pcationem.Fid«,qu£ CbrtÃMm nd ittÃificdtionem iipprebendit. ïirnutcr bic Ãdnt 4«« b« fententii«,in«itis omnibus iuÃieidrijs opcrum.Extrdt ebriÃum non ejl fdlus.Et tuÃiÃcdmur per CbriÃum et fdeni CljriÃunt dpjircbendentfin grdtHii^^ö.
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t Ab
lt;Qo ÃK'ASMt ÃAR.CÃRÃ1 SCHÃë
.'I Abomnibus i
Scilicet ptccätii. ChriÃttf pro omttil tu pcccatis ft tiijêcit,cr omnia peccata remittit : imó culpam emit fceiia,cr pÅnam cum culpa.
fdlfa eft tUorum opinio ex koc loco, ^noJ chriÃvt, S tantum pro originalitus peccatii fatisftccrit, cT iV^ tantum extinxerif.nobu autem rejtare pro aHualih^t folutionem A quibus non potuiftjs pef | legem Mobs tuftificarf.
Reftrthic diilingucre inter ea,à quitus lex îâîcft iuftiftcarepotuit, cr inter frf4 quibiu iuftficare lest ^ioftnonpotuit. Citlinéfionem petes ex epiiiolaad Hebracs. capitenono inquit Autor:aJhuc priereta bernaculo confiftente,quie erat ftmilitudo pro tefn{xïâ retutnprieftnte,inquo dona facrifidac^ ojftruntur, qult;c non poftint iuxta conftientiam perftâum reddert ' fidtorem in cibis duntaxat cr potjowli«, diuerfti ablutionibus ac iuftificationibiu camiStuftp ad teinpus corredlionis impoftta. AtClrriftiu accedenspontiÃjc Ãüurortim bonorum,per maitu er perftüius taberna eulum, non manu ftdlum,hoc eft, non huius ftruätiriegt; neq; perfanguinem hircorum ac uitulorum,ftdper proprium fanguinem ingreÃus eft ftmel in Ãan{ia,ater na redemptioneinuenta.üam ft ftanguii taurorumt^l' kircormiit
ACTA APOSfOLORVM.
^iircorttmyCX dnis 'iwcnc£ dfpergeis incluinatos, fdti» ilijicdt di carttis purtfieatio/jcm, (^dntx) frtdgif fanquot;
Chrifli, qui per ffâiriturti £Kritum fallait obtu^ iït iinm.ttuldc!(fn Jib^ pftrgufct't cónfcientiam uejirani d mortiiirijs oper'ibtii , ad fertacnJutn dco uiuenti { Ex qiufcüJ ccrte èfkà qdbiit iét M'vÃtwflficafe poquot; t'ûftjà qsibus norctuKiirim ab externiitantum,nec ta» menfiâiuuium cortfcicnfianrpiirgare i carnii immunquot; Vitijs purifie areere. nbsp;nbsp;nbsp;vh Je lt;lu£ foerit legif in
fiicia quoi^ btne pifïe f;fiiÃeet purgatio caritis tantum externa itifitcia,cit!ilis c ffohtJCd cor.ï republica Md faica,e'oram qua illa iri/heia, tufitficati, tantu Ãaerunt iujlt. iufticia autvm Chriil-i efi.qint perfidem in Chft fium luftificamur ab omrtibui peccatii, iJ^ corä deoz Item,qitó p«rga»i»r non aicarnis pHrgationem,feii ad confcïentîje purgationem, à mortuarifs operibuft iJ feruieniiimico uiuenfi.
A qHt[)tM:wJeIi«t4[gt; inferntt nuptet^te, lt;(b infiiitii iätifi,d mórtuarijs ôpehbiH, à pollntt'onc mentis era
Et ferutent b«c noces ex epfftold lt;td Hebrat»,fitpra dJkgati. dui non itixtaconfeientiamper/rflionred 3ere poj?(tnf cttltorem : item, pnrgdbit confcieiitiani tteflram 4 mortuarijs operibiM, ad Jeruieniuni Jed fünnti.
ObteSti
ERASMl SARCERII SCHÃb -
QBIE C TIO QMlis trgo fiat I-yoftif «d. RESPONSIO iuÃiciit camis tantum 0quot; non confcieiitiie,^Uie non potuit confdtiiiiam iorartt deo.tra/icjutliam reddere. OülECTlO
Qÿalii dutem e^t it^icid ChriÃt f
RESPONSIO Eà iuÃida conÃientü coramdeo reddit trdnlt;luiilam confctentiam.
non potuiÃif: dd Ro. 8. Etenim quod Icx prlt;eflaré non poterat^ea pdrte,qud imbcailts erdt per carnei», hoe deut proprio filio,miÃo fubÃâccic cdrnis peccato obnoxiit pr£Ãttit,de de pecedto condeinndMtpeecatu per cdrné,ut iuÃificdtto legis implerctur in nobis 0Câ Ailo.if. Cinpdnee nos,necpatresno^lriportarepo/ tuimus. ad Heb. 7. Abrogdtur eniin pr£ceÃitpr£ ceptu propter imbeeillitate, er iniitilitate .ad Heïr^ oj lt;). Ciuenon iuxtd confeientiatn perÃdum reddere poÃunt eultorem. Et quod lex nà potuerit iuÃiÃcare nos cor dm dco, Ãatis teÃdtur CkriÃus Matthan s. uti dicitÃuum ojÃcium eÃe ad implere legem ad iuÃieiain^
Oinninm appertiÃtmus eà hie locus. Legem MoÃdl cdin nö iuÃtficare. Speibtit hueÃtr.ilcs Ãcriptto'd feit tentij;. Ad Eos. Arbitrainur igiturinfiiÃcdrihomi »^nfidcdiÃi^opnibusltgis. AdGal.z. siiuÃatiaeii â¢xppeiii.ii-; lcgti,Ãgt;-uÃjA ttiärihiis eà GliriÃus.
NM
ACTA APOSTOLORVM. 09J
Non potuiflis:cäufi(,lt;juod luJicition Ãierint t*' pW' leg«« ^\oÃ,tmi tJm in lege Ãdt,qu.im in luilicif legi fdtis /iccrc ad iulliciant coram dco non potue^ r^nt, Lex ait : (^cnn^p fèeerit ea, niuet in eif.
(^are perfèâè legem prlt;efiantibui,promittit lex ui tarn Cf iuÃieiam. At quia perfèilè legem nemo homi num prajlare potefl.igitur reiliÃime hie dicit Paulut IkJ^oj per legem Mop iuÃiÃcari non potuiÃe.
Per legem Aioà dictt:ut intelligai totam legem, non tüitum partem legi»:pcHt quidam ilatuunt,tantum cclt; rentonialia O' iudictalianon potuiÃe iujlifiçare homi «es; Dccdlogj 4ilt;tem prifccptd iuftificaÃe. Uem,qui4 tota le^t Moji non potMtteçrdm deo iujiificare : ergo ertotd lex,quantum lt;td iuüifieatiqnem rfttwet ab*^ rogatd ejl.
litftificariÃcilicet coram deo. Intcrlmrelinqwt iufti/ tix legali coram republica lAofdica^Ãuam laude,qu£ tÃiufiificare coram politia lAoÃ.
Perhuncomnjs,qulcrc^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\
dit iuftifiicatur
CbriPwKniHerfali5 ejt tuStpeator pro omnibt« credcntlbU'S. Per himereiefla legejd cauÃa iuftificäti onis,fiibijcit nunc Herat cauÃaf, quà CWftuîerpdes fuut. omni«: CbriPi« «nincrplts iuRipeator cP, ''
Qiji
«94 ERASMI SARCERII SGHoL/
Qui credit : chriflus credentibuf t.attum iuflifici». torejl,quieumfide adiufiiciMi appreheiidunt.Joitn^ «i« ï.Et dédit iüii potifiätein filioi Ddfiei-i : uideltçetx, b* qui credidifient in nomen ipfim. iufiificatur : có^ jTMt Deo. Senfiu efi hmut loci,iufiiiiam cqrain DW fontingercfid^in Chrifium.
Videte ergo.
Reddit attentas. Haâenui hortatm efipaulutäi fjifcipiendum Euangclium: nune addit tninas, contre fos^qui Euangelium contemnent n((^ fufiipient.
Locui de minit ex primo capite Abacuc tranfiripttXt contminatio in contemptcres prophetartancf eo^ rum,qu«e natwùiobantur propbtât«ç,4 captiuitate Baby ionùa,ficut fequitur in propheta poft prxfetitem tocutn.Qjfia egofi^citabo Ch4d£os,gentem Muram Cr uelocem,dmbnlantetn fiuper latitudine terr£, ç^-c.
PorrôutnuncDcuscontemptores prophctarum eorum,qu£ docebartt,puniuit captiuitate Babyloniea-ita grauiter predicit Paulus Deunt puniturum con' temptores Euangelij. Locus comatunis eft hic depa/m contcmptorum Ãuangclij.
Ne ueniatfuper uos^quod diduni eft in prophctis.
ÃontemMtiû ^cetu in conumptores Euaitgcli/. ' gt;
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VidcïC
In xcta apostolo-rvm «9^ ' Videte contemptores,fiC admira-itnint,difpcrgimini. 4
Viiiete. Prophets rtJJit dtteiitoSiqudà Je grataÃi» mis rebut diäurni. Peripbrd/is grdiiiÃintti: pxttd; in «0?rtéptorcs üuditgelif. AdinirMnni exaggerdtio pec/ itt,di etid iHt.iJui edmfintient, ddmrdbdntur.
^^j^rgiauyti.notdt grdutÃiittdm pxndnt-
Qni opus operor ego in di.b « urftris
â lieà tdlentcdptiuitdtem.qudlemuosfiunc«0ere» 4ihi. Pertinent CT bcc dd exdggerdlioncm paen^.
Opus, quod non crcditis
Securitdte impe^ti. Q»od non credicis :Ãilicet nos,qui templu dei hdbetis, qui eflis populus dei Excuntibus autëiudacis exfynagogi
QifeÃqiiuntur defruâibus finit prlt;edicdtionis Puu' non fiiit inefiicdx,fid per cooperdtionem figt;irt^ tuÃdnäi efficdx. Qgibus frufiibus commenddtur nobis potentid uerbi,et decldrdtur externa uerbi minifie rium, non efieÃntoda cooperetur fpirituÃdndus ) in^ ejJtc4X. Priore dd CorinthEgo pldntdut, AfoRos rigduit:fid deus dedit incrementu. Bfid.^S. Verba meii non redibit dd me udcuum. Jn excuntibus lad^n, ' txanpbau âudij firuaris eflpro Eiktngelioyey *â¢'- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;ï 4 (MS
«9« ERä5, SARCET« II SCH01gt; er ciu^fccüciÃueeffu. lixeuntibtn ; uerku de( cufil refrigsrio dudire debemtK-,cr [ler uces, ut durdrf M. Ãrupre ergd uerbunt poÃittiM,
Rogabant. Kogdre hoc opus efefidei, ftdtuit uerbu, guodpriedicdbdtPdulus, uerà dtéefii er dignun^ lt;lu£ promoueretur. Item, opus chdrttaós ^st, ex; clud rogdntes ftuiiuertmt filuti proxtmi-
Vtlèquenrifabbato loqucrentut ad cos uer ba h sec.
Promouent his uerbis Eudngçl(un^Iud^c(â, ^dnt h£c dd exdggerdttoncftudij in iud^is pro mouendo Eudngelio. Sdbbdtum : tempus deputdtii»^ fdcris exercitijs. 'Verbd h£C : iid cofoldtoriddegrii tid ïud£is primd Eudngelij pr£dicdtioneÃfld,deilt;^ miÃtpne peccdtorà er lujïificdtione per Chri/iu
Cum^ dJirn'nà efïçt fynagoga.
Circunftdntid temporis certdmreddit hiÃpriäiti^ Syndgogd dimijÃdefi: ergo per uices audicnduinf^ uerbum. Multi ludæoriim pro^ fèlytarum colentiïnn dcum.
Effèâut pr£dicdUi iierbi, cpmmenddns uerbum fud potentid,er miniiierimn uerbi d fud efjficdcid,pef ^uod jÃiriti^dnilus efftçdx eü operdri. Entkyme^ vul. Ad pr^dieittioné Päuli multi frediderimt: Ergo prtedicdti
JH ACTA AFO5TOL0R.VM 6^^ ^dicatiwrU inJgna eüpotvntù,necfiuib-aptiP« dlcdtur. lt^£oru : genenaïonequieratitlud^a. Et profflytdru : exgentibus qui/ufceperant luJd^Gnujtt, Colfutium à eum : quMqudin non fecundufdennatn, Commcnddntur luiUt profelyti.à pietatis ftiüiio, C s^lo,
Seçuti funt Paulum 5lt;^ Barnab^tn.
Credj'derHMt dodrin^ V Blt;tnilt;tfclt;c cr EMtfft» jtk'04 Prtulo cr Bdrnubitpxffitcdta., Sequela jtgzwî ^det eft, qwà doiSrïn« credù Pault^^x Barnabe.
Entbgt;)ncma. SccKtifunt Piulunt CT Barndba»; Ergo crediderMnt do{lrin£ eorum.
Qui loquentes per fuîkçlçbant cos, uç per maner eut in gratia dei.
QMdfècuritdt intmiciÃimui'hofiif eà EiwngcÃo, defrcili ad pr^dicatum aç fuÃeptum Eiwngeli«)« féquitur : quart nunc Paulut. iy Barnablt;wgt;eos,^Ht fu fçeperunt EHungeliam, ad progrejfutn in Ewangelw, ty ad f onÃantiam adbortantur .Nam non iüe beatui qiti fuRipit tantwn Ewangeliwn, Jêd qui in Euan* getio adSimilu tà adhorMo riM lociM, qui cxtat ad Philip, i. Et Ãlud oro, «t cha rit;« u«ftra adhuc magis ac magis exuberet in agm=« tao« omm^wtföijenUa. Ptrfuadebant.eos :/e^s
1C S iwrbtc
'«9« ERAS. SXKCERII SCHOtï
* tierbis cy drgumentis inlUtuebdnt cos. Vt perUMtil 'rent in gntid dei : forto fludia curdrent /^ceptitM Eudngeliiktiecfierent/êcurt. Enthymemd. ludMi, tjià fufceper^t Eudngeliutn,PduluicrBdmdbti(, perfuddebdnt, ut pemtdncrent ingrdtid dei:Er^o fufoeptoret Eudngelif Ãi^tle inciduntinÃcuiritiitei«, élut incidere pojfunt. Speâditt hue et Chrifo ddhor^ Mionet dd uigildntidnt CF forenudm fufcejpti EM/tie âti/projêcutionem, Lucæ «. Neinebridnturcorddui fird, crdftuld eSâ ebrietdte, crc. Grdtid dei : cuim 'dem dutor eü, çy tjudm deitf reueldt grdtidm dei u» ^dt Eitdngelium, tjuod dettt reueldt ex grdtid.
Sequent/ Ufâró (abbaro, Cobrrcnöa ex cireunjîdntid temporat Penè uni ucrû ciuita s conuenit audire uerbum dci.
Studiumiudgiprodudiimdouerbo,c)uodutfo:itè fît in uulgo,Ãc rurfum périt foile. Neciniuflè: Qÿid uulgtttplerunip audit Eudngeltum propter pruidtd eo'gt;nmodd CF hbertdtem cdrnis. ' Conuemt ; priudtis fominodit, Hbertdte cdrnif,cr nouitdte rei,motd.
Vidcntcs autem turbas ludæi.
Exerit iwnc à mdleuoîentid cF hypocriÃf in Ja* SiM, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;credo ex. prineipihuamp;.fondgoge
IN ACTA APOSTOL. «9gt; fupn lixeruntdiPdulu cr Barndbam.Virifratrei^ )iq«Ke/lrfp«d uosfermoexhortdttonii lt;lt;d plebcm, dicite. M.onemurhicnon pojje in perpetuum latere hypocrijin,fed tandem prorumpere in apertum rem. Iniwdiac exfmpl«m in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turbx Euan^
gelij ffratfam inuident, e:}â nituntur eos ab Euangelia abjlrahere, curfiimlt;li Euangclij impedire. iuddi ; principes fynagogic. Repktifuntzdo.
Falfi), CT iUo, ^tà non eft Jecundttm feientiam^ ad
Rom. to. Et contradteebant his,
Opponefxtnt Ãâdodrinx P4M!i.
Biafphemantes. â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Contra doârtnam PaHà neram. El.-tjlâHemarc rH bic pfccatKmcontraJccwidKm praceptum^crejl we» ram dodrinam damnare, exponere conuitijf, tyj« nomen dci in uannm acetpere.
Tunccumfiducta PauVjsamp;Rar nabas dixcrn.nt,
Prxceptu dei eft confitcri iicritatc^cjiiarc Pantm lt;Æ Earn.abas,nihil bic comouentnr cótradidione nbsp;nbsp;bUâ
fpbanijslndxor«. Docemitr excmpIoPauIi çr Bar^ nabxjiic taccamiKjubi ant contradif itar Herrtatijdlit ilia blii!][gt;bcmatur. Conftantix cxcmplw in Panlo cr ÃJa!'fi,-(tâa ep,lt;iHi Htdiâorà wtradieh'onc rt bta£gt;î?t)ii;ji
Hon
I
yoo. IRAS. SARÃERII SCHOt.
non comntouentur, ut tdcednt ueritdtem., Tune (çn* trttJiâiones or bld/^hemite uerbi, occafiones; finit, ub uerbum maiorifiducid eonfiteuntur pif-Et rei^rd fie fe habet cum uerbo, non aliter dteji cum palma, ({uit Quanto, fùppriniitur, tanta magie exurgit : Sic bodiç (Quanta magie oppriimtur Euangcliuni, taiito ttutgie erigit crifiae [uae, fvrtunatiue procedit.
Ãumfiducia : non in fie confidentee, fied in uerbuin, ^uod non potuit fiüere. Dixeruntifide ut caufi moti, cuit» effî'dt» cil confifiio uerbi cum fiducie, fitcundum Dauidenhcpii dtxit : Credidi propter ^uoi kçuti» fium^ nbsp;Y obis oporiebat pri'
mum loqui uerbum dei,
Quia Hobii Ã^ta eà promiÃio, klt;jî Irabetii teflon Kenta dei, oracula, patree, çrc. Aüudit ad pritro* gatiuton ludteorum, quam habuerunt in carne, Oportebat: ex ueiira prfrogatiua. Primum pro» pter pTierogatiuam. Verbum dei t Euangelium, eu» il» deui autor eft, çy cuit» inteüeblum reuelat deu(,
Porrô ficut oportuit primum priedicari uerbum dei ludfis : ita çx ilUe pruedicatum efi.Vude Cbri flui in ioanne dixit : Salue ex lud^ie eH.
Sed quom'am repellitis illud.
Qÿûd ludA non fiufirperimt Euangelium, caufia ifgt; ipfif
ACTA APOSTOLORVM. 7«*' in ipÃt rfl, qiiia nolueruitt. RifxHitif: ex wer j attf» hti i}idlitù,lt;Juù contemlgt;to qt kumili EuingcIiOjUon iwUis d^rè glorUm.
Et ladignOs nos æterni uita tudfcatts.
Jd eft, piitdtii nos nón ô[gt;iù häbcre Ruangelio dj itterndm uitäin, neij; crtdùif EudJigeliuni uitem çf eontrmfitiim doâfiiii inÃgt;cciem, dd uitdin d;tcrndnt bccdÃonem tjji, (j-c. ïïtdigni ùcrô iudicänt fe iud£i icteriid uitd, ^ui jputdut fe dd uitdm £terttdgt;i( pertin* gere Ãuu: Eudti^clio pof]i : confidunt fuis iuftid/s,tait cduÃs dd uitdnt tetirndin- Anmäimt EMd/igc-« ho «(tdiii dteriidm^quce csl Eudn^dij res cogrtdtd.Sh 'guider,i hdc dd uitdm xterndm uid edl.Eudn^ehü d»^ niiitcidl per fidem in CbriÃum iuÃicidirt, b^ct fide dp prehenditur, iuflia£ rej cögndtd cä wm itternd.
RepcUere er iHdtcdrc «oc« trdnsÃruatcduÃis ob* Idti Etidgelij A iMd^ii dd gentes, in ipfos iud£os,Pfdf , 117. Ldpidem quem reprobdlierunt ledifiedntes, hie fiäusekincdput dnguli. A doininofitdum eftboc, V eft tnirdbile in ocuhs noÃrif. ideo dico uottî,««)» 'retur 4 uobis regnw dei,zr dabitur genti/icienlifi u* ilum cita. PertiiKnt Hhc qKoej; ië pdruhok, çhjï â¢xtdjjt Matth. zi.'G'i». Alttrd d« bpww pahf/i*
OhIim*
t.02 ERAS. SARCERII SCHOL.
plantante uincam. Altera dekotnineregejt^ni; fêcitfilio fuo nuptiM. QMlt;f docent propter ingratitie* Einern lüdteorum erga Euangelium, hoe ad gentel abijjfe. Ad Row4«. u. Sed per lapfum iOorton, eon* gentibia.
Ecce conuertfmur ad gcntes.
Quia uos repeSitis Euangelium, iudicatis nos i'iââ dignoiiuta ieterna,qu£eREuangeliorei cognata, non utdtif Ãefcipere Euangelium,crc. Hte eitim utiles res cauf£funt translatîEuangelijà tudaii eti gentes ,fîcut patet ex paulo in ante adduéla locis CT parObolis. Adgentes: ut haiÃiciant fruilum regni dci, credant Euangelio, fufcipiant illud, e^c.
Sic enim præccpit nobis dominus.
Aetiologia conuerÃonis à d gintes, ex qua no te» mere couertuntur Apofioli ad gentes,fed quiaÃcp!^ ({lit deo,^täÃinm Chriflitmnon folum ludteoriinhÃ^ er gentium faluatorem ejÃe uoluit. Nota comterÃo* rtem Euangelijadgentesnpn temereÃiäa!»eÃe,fed tioluntate, ordiiilt;itione,ctr diÃgt;oÃb'one dci. Ei Chri^ fiiiidixit, Matthifi., n. A dominoÃtlumeÃhoc,(Æ eîlmirabile in oculis noflris, e^-c.
PriCcepit nobis dominus : ut uerbitm domini com^ ^leaïtsr de ChriÃo gentiimialuatore.
Act A APOSTCLORVM- To-i, Poful tc in luccm gâ¬ntiuin,ut fis ad faliitem ufcp ad cxtre^ mum terrac.
Vaticimum de uocatione ^^naum »td Euan^elif lùm,qttô folari babe nt ft genta,ut fciant fe poÃe yrrf-tii.fieri p^ttczpef. Ante b«nc Efute loc(im,Ãc inqiià donnnuf äd chriftum.Pi^rtm eÃutÃsmihi feruuf^id fujiiHtandM tnfcuî Uc oKer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conuertendét.
Et /«^tw.Dcdi te in bceht, c^c. Totitw loci fc^c efi fententia.chrifiumnontantMi ïudunruittifcd çr ^tit* tiumfdMtortmeÃt^
In lucem geniinm : Cbrifu« naturit eà lux,cr Ã04 gmtes iIlMWuut. VtÃs dd falutem n/c}; dd extrewHj» toT« : id efl, uniuerfalif faludtor, Pfaltn. a. Poftuld i mfi tr ddbo tibi gentes bmditdtc m t«dm, pop /èj?ione)« tudm ttrminoj terrlt;e.
. Audientcsautcm gentes.
Quid ApoÃoli fud priedicdtioneefjieerintjTmnc Jcqnitur : mmirton lUorit prlt;edicdtiopäd eft alijs ifi odorem wW, idijs inodoré raortw. Qnemddmoduw PdMiiM ip/e de fud pnedicdtione teftdtw, j , «J Corim tbiös 1. Deo dutem grdtid,qni Jcmper triumpbdt per tio$ in Cbriflo, çr odorem notifiée nbsp;nbsp;nbsp;mdtii^Jîdt per
nos inomw loco. Q^jonidni diri^i bond jrdgrdnti4, furaus
â 'Æ04 ERASMI SARCERII SCHöfe.' fitmiii Jeo in hii, qui fdluifiunt,et in hif qutpenun^-his quidem odor mortis nd mortciUis uerô odor fiäti ad uitam. Audientes autem gmtes, gduiÃc rbré fequitur geiites ad ohlntä EMngeli) gratin gnuif fns eÃe:fequitur or pulchrè lud^os nd trnnslntioneM grntùe Euntigelij nihil meliores Jà âos eÃe,imö ccecio^ ref CT pertinnaores. Audientes nutem gentesifcili^ cet cr Eunngelij grntinm nd fc pertinere-.
Giuife funf.gnudiu eÃedlus eÃLeti nuntij de fufeep none, gentium nd Eunngelif gratintrii
Eà prateren hoc gnudium fidei effèéluf,qui teÃntuf I deÃdei pr£fentin, ex qua gentes pr£dicationt Pauli di Mcntione gentium crediderunt.
Et glorifi'cabanc uerbum domint vH eÃ,ngebnnt gratins domino, pro fuo uerbo,pi9 fun gratia e^c. GioriÃenre eà hic gratins ngeret Grntiarum adlio fidei efÃiilus eÃ,qit£ non potefiitm grata eÃe ergn beneficia dei.
â Et crediderunt
Lucas non curat ordinem, qui talis eÃ. Credidt» runt gentes,gnuife fùerunt i nbsp;nbsp;glorifie auerunt wrfci
domini. Qiiotq'ïot eranc pratordb | nati ad uitam acternam»
Ãl' debebant ex dono (redereaduitanflt;étemam,qiui ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fie eau
Itî ACtA APOStotORVM. âfoi
Pc cô(ittgi{.E«(«ngeliKm præ(îic4tMr : b«ic creditur.ft*'' deinfe^KituriaJicw : buitwres cognataefluitd iftcr* h4. nbsp;nbsp;Similw peromniii loc«lt; ejl Iô^zwk. t. Q«otqHot
«»MteirtreceperMnt eufn,dedit eis pote/litté, wt licerct Jîli 0$ Dd Jitrj. Natiit Jideirt non ejfe no{irdrutit uiriuni opiK./eX donUm Dd.
Diireminabinir autcm ucrbû domigt; ni perunincrfantregioncm.
Comirte«dlt;tnt Mc potcrtiia»« Kerbt,à fclici fuo fuccejfn, ludà eiautemconcitaucrunti ReipfanKrtcprotliirttlHdjeijferepellerC Eudngelii* CZiudicitrCpirtdigfio? uit^ «eter/tó.Iudiet : EMttngflii« perpctMo habet duo genera auditoruirt ; «juida'» iUwd »âecipiunt ; (Jtudatn non recip!unt Vides etiam Wc ^u»
I fint feditioà ad rertatunt Enangeliunt ; Mort pij, qui E*
1 UangeliHiM fMfcipi«nt,er «Ut credwnt : fed qui E» Uangelium non f»fcipiHnt,nec «âedunt illt. Item, cernis We i|Uie fint caufté tuntwltuït ac feditiönw irt m!tdo,(JMart 4o Ãuangeliïi pr^edicaturtcaufa no eà EwangeliH pari« Ãca ex Ãta natura doótrina : nee pij caufafunt adorn« «enttoUerantiamfaciles; fedcawfa eà iinpiorunl co« l)ör$,queEuangcli«!nfM)cipererecHfat.
Utd.ei W eorum t^pum gcrunf ,qHi ett n tpft rte^udirtt
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z perdert
-, 700 ERASMl SARCERll SCHOfc» perderc EUMgeltu cr eim proÃjjores, ähos coftcitäi^ «t tarne Euaiigcliu ufù eu proji/Joribuf fun pâ¬rd4tttf-
Conatauerunt ; ex odio cr inuidia contra Euangidâgt;^ Hloti ; item,è z(lo,[ed non fecundum fcientùm-
JMtilieres religioias ôC honellas, amp;nbsp;primas ciuitatts.
Hi« (»«lio-« religiofe bone^te,eorum typum runt qui ex zdo, quem habmt erga rtUgioneni, patiuntur fe trahi ab alqs,ut luram reùgiontm perfc quantur.cr uene religionii profijjores profcriba/it»
Primi auitatiieorutuexemplariafunt,qui fùreiiti CT fuadena uidgo contra EuAngel!i(in,cedtint,et tn gra tiani uulgi,quam captdnt,pr£bent fe Euaagelq cT pi* i r«m perfecutores. Mulieres nligiofax ; jitcaM rf tigioni,qu£eft deoperum iuficia,addiiliÃtm£. Not4( l,ucai fùcatai» religionem caufam impulftuant effe, f* eut or reuera pr£cipuaeft,utagant hominet contra Euangehumeybuiuifeiiatores. Enthymema. Mu» lieres erant religiofe ; Ergo mulieres fuäe concitan^ itérant contra Euangehunrzy huiin prlt;edicatores,
Ethone/iat: qu£ quoq^adperfecutionem Euange iij CT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fgt;lt;:de concitari potueriint,perfuafe Euan»
geliuiit ejfe doilrinant toliente honefla:cm publicam, d fr^ilicatores e/fi public lt;e honeüatn interturbatores.
Porr»
IN ACTA APOstOLORVxM, rof Torro poÃit hic qitis iair4yi,qu:{r iud£i cScititrint iducrfui !iuxgt;tscliugt;n huiit^ pr^dicatores, mulieret tcligiûfM haneRM,cT non potiiif aim reUgiofot ct bone/ios? ReÃfondeo.QuianoneJl crudclius hoini^ »«m glt;niw contra enangchum, zT huiut conÃjforts, C^jmuberej jà l/i rcligtoni addnUjc, zT perfiafeenan gclium zr h'MUi feóiatores publicam honejiatem tolle» re.Siquidm in hoc negotio his crudeliorcs fnnt muUe» res,uirts tefl.intib!ts hoc ipfmn etiam hodic uiuisexem» plis. £fl prxtcrea carnaLs prade/iU« exemplum in Iudjeis,qtd mnlieres religiofas zr honchos concitant c5 Ir4 euangelium z^ pios eim con/rÃores, ut iÃarunt au» torititte pkbcm Ãcilius ad /iquendum commoueant. Nj« pifbs pfrpetao penJct ex magnorîi bontinS auto ritate,qua /icilimè ad q'i£uis ptTtrabitar plebs, in enn dé ufum,ex carnali prudetia^cocitant lud^i et primos (iuitatis,ut illoru autoritate uulgus Ãcilius adfequelant fomoueant. Et excttauerûr perfecutionë adiierfjï Paiilum Barnabam.
Concitationis mulierum religiofarutn ZT honeftaru ZT prigt;«or«m cinitatis fin.ilis caufa eà perfecutio, qua perdatur ueritas uni cum fitis proÃÃoribm.Ex pfrflt;=â (utione enint intelligenda uenit ZTquot; perditiOâ Nfc prjM ceÃantimpij à per/èquendo, nec fub f^e alia in*
Z Z eipiunt
7o8 ERASMI SARCERIl SCWOt.
cipiunt perfcqtd,nià ut perdatur tandan prorfm iieri^ t««,Cr iBüqui ueritati adhicrent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Paulufcr Bartutbas martyres funt^qui fuo fangui^ ne teftantur de ueritate.
Perfecutio hxc non continet temerè. Nam deuseant Ãeri permittit per impios,qui alioqui nihil pojjüni no» cere pijs contra uoluntatem dei^quia omnes capiUico* » pitum piorum numeratiÃunttnec unum ex iüis decidit fine uolutdte patris dei, Fit uerö per/èciito htec in hunc finem,ut inde Apoftolorum fides probetur : cr ut int* pif mereantfuuminteritum.
Et eiecerunt eos de finj'bus fuis*
N3 poÃiint impij plus contra pios,quà m quod dent illis permittit,id quod confolatorium eft.
Quod tantu eijciunt Apo^olos definibus fuis, neC omninoperdunt,idtribuendumeft cur£ diMn£,qua deus fuorum cur am agit in crucâ¬,ne impij pro anima» rumuoluntateinpiosf^ui'ant.
Notât etiamleuishiec crux,deum fidelem effe, net plus alicui imponere,quam quod ferre poteft.t.ad Co* rinth. lO.Fidelis eft deus,qui non finitnos tentariÃupm id quod polfiimus.
AtilliexcufTo in eos puluerc pedum, uencriintlconiuin» â
Excufia
IN acta APOSTOLORVM 709
BxcuÃio pulueris de pedibuf,inMddCtum Chriili eà Mitttb.ic.Et (^uicunq; nonexceperit uos,nec audierit fermones ueÃros,exeuritibus ex £dibui autciuiate lUtty excHtite puluerem pedum ueflrorum.
Summd pr/ceptj chriflt efl,({uadnolentibut audire tuungehum cr ingraW, gt;ion fit prlt;edicandum Euun* gehuin : ficut cr alibi inlt;lHit Chriflui .Noliiemarga* rit.w proiicere ante porcos. ExcuÃionem pulueris depedibus,chriÃus fignum e/fie uoluit Euangelif gra* tuitc pr^dicatine habeatimpius mundus quod cauiUe turautobijciat,pr£dicatora Euangelij prlt;edicatione fua qu£fif/J'e,aut lucri gratia illud prtdicafie. Vide no ftra Scholia in i6.cap.jfJiatth£i,cr in 9.Luclt;e.
Excuffio tn eos pulwere peJura : infitgnumfe no fita quafi/jfiepriedicationeEuangelifincc lucri caufa Euan geliumpr!edicafi'e,neq;quicqudmpro EHiingcIi/ prlt;c=s dicatione aptbiui/Ji : Ãd tantum quicfiuifiifialutcm lUo» rwiw. , Venerunt Iconium.
Noknribt« audire Euangelium non efl prxJjcdnd« fy qui Euangehuin iwdjre rec«f(Uit-,/inejj({i funt.
DifetpuUqueep repiebantur
* gaudioécfpiritufan(5to.
Q«id hoc pti Kwltjdifcipulos replerigaudio ad per fec«:joncm.Re)Jgt;oiuico.Hoc ftoi ««It,quod Chrifliano»
Z 3 rwn
710 ERASM! SARCERII SCHOLi
rum pf /jon turbttri in cruce,fed gaudtre pof/w, digni Ãnt perfecutione. nbsp;nbsp;Exprejja itaq; efl in uoâ'^
gaudij^ucra formti Ãrendi cruic,qu^ ejt in crucc gdi^ dere,cr inde fldtucre,deunt nobif bcneuclle. Ad Rom* 5.NCC id foluin,uerum etiam gloriamurfupa'ddfliÃio niiuf,fcientes,quod adÃiäio patiaittam pariat, pdtidi tiduero problt;(tionem,problt;ttio dutentÃgt;em, ad Col-t-fid omné tellerantiam ac patientiam cum gaudic : hoe tfl,ne for irafcotur deo in cruee,autÃc triiletur,(iuaà deui nein amplita noÃri curant agat. !acobi i.Pro Jwiti* tno gaudio ducite Ãatres mei, quoties in intentatiotiei tncideritis uariai,crc.
Replebantur gaudio : id efl,adeô no curabant per* ftcutionë,neq^ ad earn deÃeiebant ab Euangelio, quoi ttiam gaudio replerentur,cr perfecuiionem pro glorid eeÃimarent. Et Ã^irituÃanilo : id eÃ,aceipiebantl}'i ritum fanilum in duäorent,confirmatorem, obÃgnââto rentier eonÃilatorem : deinde aceipiebant dona fidu* ti,e C7 conflantiie. Vel replebantur /^iritu fanäo : id efl,magis ac ntagK per /^iritum ÃanHum de ueritaa te Euangelij conÃrmabantur,ey conÃilabantur-
Difcehic obÃcro,perÃecutioneM piorunt,eÃeo(Ci Ãonem pijs ad gaudiumiüâ ut tude ntagu confirmert* eir deueräate,magicqi cot/oUntur,
CÃP.
IN ACTA APOSTGLGRVM. 7««
C A P V T X1 n I.
CObdCrenfw huim cdpitis pendet ex fi/te pr^ce^ dentifjin quo MudiHJWt« Paulum Burnubum
Umijj'e Iconiu : fequitur porro in hoc Citpit:e,cjuid P4« li« (3* BttrndbMjlconif effvcerint. Et bxc de hiftort£ «ob^renttd. Q»4âlunero ud cob/renturcru attinet pulcherrinto ordine nunc fubijcit Lucdf, quid projvjpr «biM ue)-itdtisÃxicndum ftt,qudndo propter ueritiiten» è ciuttdte al qud ei/ciuntur: non debent ftdttm dut pro« pter ingrdtitudinem mundt.dut propter crucem, Ãtlt;un uocdtionem defercre : fid dlid qu^erere lotd, nbsp;nbsp;nbsp;dUiiita
res dlios,quif}nt grdti,amp; ueritdte uudire gepùnt,jd$ exemptoPduli B4rnlt;tblt;e,qHt eieéli ex Antiochid Pt« pdi:e,«£niurttlcomiini, ibi pricdtcunt ucrbum ciaa Mîdgfto duditorum JtuóIk Difcimui ergo bic, ingrit titudinemmudiergd Eudiigebum profifjores eiut, non ejfe fuj^ctentem cdufdm in prxdicdtortbt«, utfud «ocdtioncm deferdnt ; nee crucem ej]e cdufdtn fuÃiciert tern ; tmo ingrdtitudo mundi cz crux, occdfiones effi pradicdtoribu^ debent conÃdntii« pricdtcdndt Eudn« gelium.Etid proptered,quid utiemm bic ingrdrttitdinî CT perfecutionem AntiocbenfiS, occdfionemprjcbuiffi Apojlolis dbeundilconium.ubtcopiofdnt multituduK iMiUorwtt amp;nbsp;Griccorumlucrifccerint Eitdngclw.
Z 4 KotdbU
tn CRASMI SARCBRII SCHOP-
NpMtjî qupq}hic,lt;Juodlucrum utde accipiat impiut I mtinduf pcrfecutione cr ingf^titudine fua : tUud c/iut i 4I1/J (ift ocf (i)i p«fW fufcipiendi EU(UtgeliHm,^uod ipft perfccitntur, Fadlum cftaufepi in Iconic»
Coh^rentia ex circunflätttia loci- â ' â itcomum hie Cilicite ciuitiU eil.
Snnulaç intrpierunt in fynagogaW ludæorum,
Rurfiun eieili Apofloliingrediunturfyudgogcuu - Ergo propter ingmtitudinem mundi, non eji defç^ rendumpr-edtcMdi officfum.Simuldc introierunt : cunjiiuitid temporis commendat in Apo/iolis poteittid verbi ,per c[uod efficdciter operdtuf ejl J}gt;iritit]fmil'll^ in IcomenÃbus. Enthymcmd.
Simutdc introierutV in Ãndgogdm Judlt;eorui}t} locutifunt uerbum,crediderunt iconienfe$.
Ergo ufrbi mdgnd efl pc tentift.
Sy/idgogdm introierunt, ut oflenderent fe ddflr^'^ apertdm cr certdm doârindm, qudm certain efleopcf tebdt,qHia non abhorrebat lifcem.
Etlocuti funtfic.
id efl,cum tantd antoritate cr effle^da docuerunt â tierbum Dei. Etflcpùtur.Vtcrederetfyrc-Etfluie (fnf eflieax jiut tlld dodr»n(t,^«lt;c (opiofam
IN ACTA APOSTOLORVM. 71J
run, ty Gcccoriim rnttltitudimm credere jrcit ?
Et locHtt f«nt fic ; tJ eftdta prxâdicrfrwnt «erb« D«
LocMtJpirtt , En uocaleuirhumcaufamfidei,contre finibitptiflät.
Vt crtderct ludæoruinScGraecoru
tnulnâr'rdo.
â EtJîfliMuerWpræ(ùc4tijîdeî.AdRôm lo . Fid« »X («Hdituejl-.ftudtti« «â¬ró per uerbMin Det. Ab commenditt«rpotentilt;tHeTbi,ut cttufæ.Uéjitb hoc e0r-ftujid â¬jl,iib ipflt;iÃdc,cojMmenddtttr cy uerbi tniiriftcri ttm,per quod jjâiritujfitnfliM â¬|]ficdx e)l.
Vt crederet ; fufciperct EuMgelium ,er certd jîd« Pdtuerct Ewdftgeliumejje dodrinitmfdlutw.
md^orum cr Grfcorum ; qui turn promfcwc dd ^ndgogdm ccnÃwxerdnt Item, widemiM bic Eudngeliit ejjeuinuerpdem doflrindmgt;quid à ludxU er genttbiM fufeipitur. quot;nbsp;Copiop multitudo ; cxdggcrdnt bdcc çx eommenddnt potentidm «erbt, q«od potent ejl copio*
I fdmmultitMdinemconitertere.
1 îudæi uero qvji increduU cranr.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et bic uerum jtt.Eudngelij pr/dicdtionciMjdltjs cj?e
1 nbsp;nbsp;nbsp;in odorem mortiî,lt;tlij$ in odorem uitf : item,)i Ic ergd
Eudngelium , nèmejjie omnium , fedeorum tdntum,
1 quibut ilhm dondt Dciu jodnnts.t. dutem
Z $ recepc»
714 ERAJ^MI SAR CE RI I SCHOL.' reccflt;erutit cum Mit eh ut liceretfiliüs Del fieri, licet hh,qui creJichJfiâiit i/i nomen ipfiuf. Aiïo.th crediderunt, quotquot erant prieordinM ud uitami* tern.im.Cteterum quin Judtei excitant/èditione ad prit dicatum Euangehum.monemurprimum qualh doäri^ na fit Euangetium : nimirum talif,quie tumultuarifi^ ciat mundum, non ex fe,quia Euangclium ex fua natu* ra eSl pacifica doärina,fed quia mundm iUam nonfif' daturEuangelium.
Secundo monemur ad feditionem Jud^orum fint feditionum ac tumultuum autorcs in mundo,q«â^ do pradicatur Euangeltum : non pij, qui EuangeliuM fufiipiunt/ed impij, qui non fufeipiunt ,quiq}feditiigt;^ nescr tumultus de induftria quterunt, ut ilùs perdu* tur Euangelium.
Jttdtci bi eorum typu gerunt qui cum ipfi non pofi funt perdere Euangelium,er buiu4 profifiores,dienc* äuq; cogitant, quo inucniant media quibtn tame Euort gehumeum fuh profifioribw perdatur.
Qjii increduli erant : nota caufiam feditionh et o»i nium tumultuum in mundo,qui contingunt ad pradieit tionem Euangelifiquie eft incr^ulitof mundi impq de* frediantis Euangebo crederot.
tue
IN ACTA APOSTOLORVM. ?»/
Kite (Mjj. ilili^cnter bofîie opporiftiiid efi itUf For/ pbirurtis oquot; lulianiftif, qui dicunt Euangelium puLli^ earn konejiatem in mundo tollere, cr[editiones dc tu» wultMi ciere.Ndm quod puhlica honcftin ad pruedica» tionem Euangdij interciditiii mundo,in caufa efi miin» ldiinmilulit MergaEuang(lium,qiiamfublatione pub ' ieit honefiatu punit Deai.ltem,quod ad Euangelium tittones z:;' tuinultus fiunt in muiido,in caufaefi mun 41 incredulttas,qui (jwi.t incrcdulus cfijgitur circunj^i lt;it de iâeditiombui cr tumiiltibiis, quibuf EHdngelinm C bui!«pro)ïJ?orespipprijn4t.
Siÿtanter uit Lutus : qui increduli erMjUtfignaa to- nokt caufiimfeditionum d tutmltuum in mmdo, temporc prfdtcutt Euangelij.
ConciuueruntÃC cerrupcrunt anp mos gentium aduerfus fratres.
Spedu e^diM incrcdHlitutis ergu EMuiigeIii«M,c[ui funtconcttiitio comiptio unimorum ud perfeeutio HonEuujigclijcrpiorMmidcfcdition« cr uimukia eontrdEMdngelium zy pios.
Concitauerunt'. cum|urorc impctu.
Etcorruperunt: bUrtdis uerbiser perfudfibtitbtu
»ÿtuttnà t-
EkASMI SARCERII SCHOt.
Hiï duobuf uerbK,cottdtduerunt corruperuntf exprimitur fludium et diligentia hoftium Euangelif 'iS piorum, in perlèiiuendo at^extirpando Euangelio 0 buius profejjoribus.
Ammof gentin: Jpfäs gentes perÃnechdochen.Vd dt cuntur ludiei ammo! gentiu corrupijjè,id efl,in hoe U tor äffe, ut gentes ex änintis häberent Euängeliutnexo fwn unä cum pijs.Aduerfusfrätres: contra eos lt;{ui diderant Euangelio,cr lt;Jui illudproÃtebantur.
Mulfo igftur tempore
ReiSè dixit ApoRölus de fua perfona,in po/leriore äi â¢Corinth, cap.u. Virtus meaininfirmitate perficitur, Et reuera fie fe res habet cum Euangelio,:]uod cu ximè patitur perfecutionem, maxime ffmul erigitfn^ criftas,Qr fixliciÃimc procedit.Et ut nunc EuangeliuiU adper/ecutiones excrefeit : ita cr profffflres eins äd perfecutiones fiunt animoffore5,ey cum maiorifidu(iâ^ predicant Euangelium.
Sic ad perfecutionem hie fiunt Apofloli firtioreSjid non modo nihtlfibi timeant de aduerfarifs Eudugelift fed etiam accipiant occafionem multo tempore cotm moron di apud ecclefiam,cr maiori cumfiducia confix tendi Euangelium.
fe/itetüia: Perfecutio occ 4/10
VeriÃima ergo efl b/c
In acta* apoîtdl. 71T ' f«lic0EH4ngelt/ fucceffits, zr incremrnti ecclefîg. M«lto igitur tempore : dperttorlt;t blt;ec Merblt;»/iwit wtbymcmute. Iwdfi perficuti fnat Buangelium cr pios : Ergo ludei occuponé deJerant ApoPolK,mHllt; to tempore : comorttndt dp«d ecclepum kotiicn/im} et M(tionpd«ct4 confitendi EH4ngeIi»m.
Malto tempore comordti/à titApoPoIt dpadlconi ( enfem ecclepmn/abtcflrfm crud : ergo maltd inRittitio i ne confoUtione opt« hdbent,lt;lui cract fubidlifunt.
Comordtt funt : tn boc,ut konienfein ecclepdm de Hertt4te meltt« irt/fetuerent,cr contra perpcationes co prm4rent,cam aerbo tarn ntirdculii.
FiduciaUter agentes per domi» num.
Sine timoré pradicantes Eaangeham.
! Fidacidliter dgere aocdt Apoftolo$,dd Epbepos 0, loqiu carndperttone orw.
i Per dominant ; J^eól4 cdafdm,at in perpeatione p dacidliter conptedmar Eadngeliantjqajc non fant airet nopre,fed atrtu« domini.Mdttb.io. Non eJUs aos lo ^aenteSjfed j^iritiw pdtrw aeÃri loqaitar in\tobis.
Qui teftimoni u m pet htbebat uer-bo gratiAt ftiae.
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Id ejbdotniniM ijai dabdt ApoPolw cr ecclefie p*
ducidlucr
7«S ERASMI SARCERH SCHOU dt4.i.fltctr conÃttri EuM^eUutn, iüe qno(l} confinnt^ hat intin Apoftalos zj eccieÃam de ueriMe Enjngeli/ G' dabdt etiam lïgnd,quibuiÃrii de Euan^lij aen't^i^ te co-iÃrnidrenturtdm Apoftoli qudmecclejia.
Q3; teflimonium perhibebat uerbo gratu fitie : id eÃfconÃrmdbat intut ApoÃolos ZJ eccleÃdm de ueriU te uerbi Siquidein/^iritu/Ãtnäi ofÃciuni eÃ, conÃmul re Gquot; obÃg^dre homines de ueritate uerbi.
Vides hic paucis in uerbis,quid Eudngelium mirum uerbum grutix Da.
Eudngelium uerbum grdti£uoctit,qutd e^ doäritui de gratid Dei,z^ quid g^diidm Dci d.nnuncidt.
Eudngeliu.m cii uerbum ÿrdtiie Dei : ergo extrtt E* «4ngek«fn non eSi grdtid Dei.
Verbum grlt;^i^ â^d diCcrimen legis^qui prol» ter noùfdm imperÃclionem ergd edm,uerbum irx juit.
' Notdt huius tefiimonij perbibit one, donum Dei eÃe Vitus in corde coÃrmdri et certü effe de ueritdte uerbi.
Et dabat ligna öS prodigia feri per rnaniiscorutn.
Scilicet in hoc ut ApoÃoli er eccleÃd ettdinÃris per uiÃbihd Ãgnd de uerbi ueritdte confirnidretur ,cr non credentes dd EudngeUj doilrindm Ãifctpiendà in» , mtdrentur.Ndm hic amp;nbsp;pfo 6redentibiiS,zr pro nomUi creà rttj
JN ACTA APOSTOLO RVM. 71? «redtntibMfÃgnorui» er prodigiorum ufiu eÃ.
DamintK dot Ãgno oc prod:gf4 fini pfr m4«tM Apofiolorum : Ergo donum Dei eà non noflrorum Mriumgt;4dere miroculo in confirmatio nemecclefig ,0- nondumcredentes od fideminui* tattur.
Per mdnui eorum : id efl,eorum miniÃerio.
Diuifa eft autem multitado ciuitatfs» Hoe de ogtcio Fuangeüfefl, nonproprio,fedper beeidens, Kt dijfidere Ãciot putrem zj'filiitnt : tnaritii uxorem crc.Diuifio blt;ec qnocj; e(^dtw eà concita ttonifetcorruptionis onimoru gentiu aduerÃtf fratres
Et quidam étant cum ludxis,
Diilributio perfomtrum.
Quidam erant cumiudteif : id eÃ, er ont ab iKorS partibuf,lt;jui perfequebanttir Euangelium.
Qttidatn uero cum ApoÃobi: id eÃ, cumiüis, ^ni adharebant euangelio.
Incredulitos f ontrd e»lt;mge!iwnj, caufa eà qu^û tit quofdam ejà cum ludieis.t'idef, caufa eÃ,qutcÃcit quofdamejfecum ApoÃoUs.
Cum autein fadus eftet impetus genti um ô^ludæori.'m,
Se^KitHr concitlt;üionl isÿ- corruptionc animor« gentià aperta
7io ERASMl SARCEKIÃ SCttOt*
4gt;«rt4 [editio ettyrrlt;tnttis,tjult;e rtf incredulitittis (rg4 Euangelium ejjiäui funt.Quid enitn 1mdiet und eu coil (itatii non credunt Eudnoelio,igiturin dpertdm tyrdrt nidenhftditionem^zr perfecutionem aguntur.
Finis tyrdnnidiSi/editiotiis, perfecutionis build eÃ,ut perddntur proÃ/Jores EUMgdij,quibui perditd â rudt Ãmul dodrtnd. Seruit ctidm prüfens perfecu* tio dd probdtionem fidci inecckfid.
Genies cr luddi tini cum principibusfiiis, eor« e^* empldrid funt,lt;Jui ex dperto de ipfo fiido perfei^uuntUf Eudngelium amp;nbsp;huiiis profifiores.
Tyrdnnicd perfecutio,qudlis hiec prüfens e/l,reâi confirtur cum feditione.Qiiemddmodum enim infidi^ tioneomnid dgunturfineconfilioerrdtione: itdcr in tyrdnnicd perficutione omnidfine confidio er rati* oneÃunt. Quid gentes,Iudtei,er principes corum bic coueniuntÃd notdtfuper Eudngelio dlids inimicijfimos ^«05$ redire in concordidin.
'â Vtcontumelijsadfi'cercnt.
Primus hie grddusefi,quo proceduntimpi/ coiitrd Eudngelium er huius profiJ/ores.Primum enim ucrbU contumcliofis ddficiunt Eudngelium er profi/jorei tius : pofted iHudprofcribtmtiÃr hos Idpiddn ter cdntprorfuf.
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;El
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 7*«
Et Uptdarent illos»
^lon c ejîjnt irUpvf^nià omnino extinxerint piot»
Ipfi intelligentesjconfugcruntad ciuitates Lycaoniæ,Ly-
ftram SC Derben»
Exemplum (ug« in ci-uçe,ciu£ liciu ftneignomiiüd aut prophdndtionenotmnis det,f»e wdé «erbum nwlè UMdîUt; deà idejqujzjdo fit fine fcdnddto ircclefidi. Lx«io«M Aplt;e rego efi, futut ciuitdtes L j jtr4 CT Derbe.
Et uniuerfam in circuitu rcgiôncm»
Qtttituniuer(d'.isdofïrifije pricdicdforej. Nôt^tuif qMO(j;bi4 Jtudium cr Ubor,qHcmfHfc«erwil Apoüoti, ùi pl4nt4ndo EK4;tgclio.
Et ibi euangelizabant,
Fugere in cruce licet,mcdo ton mdlè dudidt ex jw* g4 toftrrf «orne« Dei,cr ne inde f cdnddlizetur eccle* p4 ; dt uocdtionem propter cruccm lt;t«t mundi tngrftti tà dinem deferere ton [icet : ^H4re pergunt {ugietoef Afoftoli eH4ngetix4re. E«4ngetùlt;iblt;int : id ejt* pr£diciib.4nt Euangelium dnntmcidm Utum wwkî« piwut llt;eti)ic4ns confcientidt.
Et quidam uir Lyftris.
Rfdè p({«Hnt»r prxdicdtionem EUingt lij mtrdcU A4 lit,({u4
ERASMI SARCERII SCHOL*
nov.^ cj^mundo incognitie do£lrin£,Ãdtml!Ki ant^.iBum^; ad crede/idum Euangelio inuitent.
vfui huiM miraculi e/i,ut credentiâS per illud de wt ntatc EuMgelij confirment ur: zr fic etià infirmai ipl fie,hm habens aHquam fidem ante fidlum miracu'umi deinde,ut qui nondum credunt,ad credendum Eututg« Uo prouocentur^ Infirmis pedibus
I^xaggerdtur morbai,ut pofiea cldrim innotefiat potenth uerbi,cuiui uirtute Paulm pepulit morbuittgt; Sedebat claudusexut ra matris (ûæ.
Pertinent bac ad exaggerationé morbi,prop* ter eandé caufiam ; nimirum,ut pofcea inelareficat po» tentid uerbi,per quod Paulus curauit morbum.
Qui nunquà niambulauerat
Et bifc exaggerant morbum,ut inde commendi^ tior fiat uerbi potentia.
Hicaudïuit Paulum loquentcm.
Hlt;fc pramittit ut caufiamfidei infirma,qua fuit uo/ cale cr audibile uerbum. Ex fcoc enim, qued audiuit Paulum loquentemfidem habere potuib
Qni intuitus elleum
Intuitus bic in Paula charitatii efjiâui efl,ex qua. demorbo infirmi proximi doluit. Etuidens
PcrJ^irituadmonitiKcognoficenf. t^am alias non potuit
Iï4 ACTA APOSTOlorVM.
potnit P4«li« uidereÃdemin infir mo,qu£ incordeÃ* taeid, O3âolt;i Hdcm habcret,
Pide p«/ccpi|?â¬t EiiMgelinm.
riifs b(£ r|jf CÃUà eil »erbt ,qtiod infirmut tiudiuit Ã
T4h1o. Vt faluus Hctet
Salus jidfi r^di« eft fiu res cogitdU.
Q»o4/idem l?(tfcerct;.iit fitlutis fieret : id efijatnfidt ej?ft iMftijicatm, er pi'wtci« fide aceeçifiet.
magna iiocc
Pidri uerbdfitnt,qti.i loquitKr PdMliwgt;cr tüiiH mf* rdcMlo!gt;,(}Kj: frxfer jident iuâtjîcitrtt£m,jînguldrlt; d« donum cjt in ptjs. Ex t|U4 Jide,ccrtö jlatwit Pd«ltilt; dercjlitwttoneinprini. PöÃc4 qModPà Hius credidit, fllud tjMoej; dcceptt. vocf magrtit dkit Pdulus,infigi fmm «tbemeneis fidei,quam bdtcf,cr utfignifieet uer bum cj?c medfîlt;j«,qMO fitnänttir injirmt.
Surs;i: fjper pedes tr.Ostcsflus
Verbo fiindt Pa«!«s ut oftenddt canpm fdnitdtis et mr.-ac«!i,nön fitds uircs,Cedi;erlum. Katibifi 8. de ebripo ait EiiangeUftd. Et cfecit J^irttlw wrbo,cr ömnesmalèbdamp;entes.fdrKtuit. Adorum 5. VirilÃ-ae/ ttx quid miramifîj in boc, quaà noRra uirtute uxt fietdte fccerimüs bi'.nc dmbuUre e^-c, ibidem.
PerJîdemnoînimseiuSjbUîic quentiws mdetiie?'
Art I nopiigt;
7»4 ERASMl SARCERll SCHOLD noÃisjconÃrmauit name eiuf:/èt fides qiae fer eitm efi dédit iiite^am faiiitdtem ifitm in conÃgt;eäu omiiuM ueflrum. Et cxilqt amp;nbsp;ambulabat
SdnitM effiÃM efi potcnti£ uerbi,cuiui uirtute refli tuit Pauli» infirmum. item, effiâus fidei efi, qu£ ef poteht efiexternain fanitatéimpetrare ahjsi Exilifi cr antbulabat-.inpgnufa perfiilteac integricfanitatH Nota utrbuin nonfrufiiüatim fanare,fid inintegrum.
SaniM effiâM uerbi, conimendat nobii iitrbi potf« fiant. Cumqpibrbacuïdiflcnt
Exemplum idololatriieinturba,lt;juteex crèaturii deum fiicitfCr tribuit creaturis honorent, qui /ôli deé conuenit. Ex hoc loco idololatria efi uana perfuafio» qua fibi turbapr^ter uerbum dei perfuadet,Paulu Cf Barnabam eÃe deît,quani uaiiam perfuafionem fiqui* tur iiidiâio nominum, cj- pofiea cultüf certui. Sed ut originent cr totum negotium gentüiumdeorumcogi nofiasLeâor,adhas fequentes caufas aduerte,quas ordinefic firiptof inuemesin ficundo Tonto meori iocorum communium.
Idololatrûecaufie fiint,ratio,tini»r, uana perfuafi» feu opinio,feu cogitatio de deo, cr diaboli».
Ratio caufa eft idololatrù, quta dum non uidet deu neâ^palpatjjiatim ab to deficit, er ad creaturas cen^ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiigit uifibiks,
ACTA AïOSToloOH, t»« fUjit wpbtks, quibw prlt;efcntiMn da tribuit, Ãcut tà ùidarc in ifrmelitii, (Ji«pdteni 4d morà Mofi ù monte 4pud dominwn, «olwnt Ãbi trigi uitidum aurcutn, cfi» eentei Attroru: F4C nobis dfos,lt;jKi nos pK-tredant: ite, Ãcut ejlutdcre noftru lt;)«4ndo mutis Ãatuii tri^ bomi/tö prlt;t/èntiitm da, ut Ãdtuis bedt« uirgi* öWgt; A/inæ çy pmikii.Prztrrfi rcttio cduÃi cft r{olollt;*« , «j!«4 Jocet Ãjci« er jidiiciJ poncnJjm eÃe in ret prtÃentes-Udmrdtio iwnpotejl dbfenti deofidere. Id ^«od txper»mMrlt;jMotidk,ubtdrfuiitpr(fp«tej oco jionej. Tdrtdcm rdtio eà cMÃd,quid fingit ùbld prx« fmtw,er Jimulthbwt illts cult«m dd,cr fubinde lui* nos cwltiM ejjîngit.
Timor cdufd ejl tdolobh u, quid lt;m»i bombifi timerent olim periculd pdriw jinxn wiit Luciiuä. Ru fhei timentcs po-icidM tempcamp;dtura, finxeruiit Iomo« tottditiOtt. lidem timentes jraguin pcrditionem, Ãnx» trunt Cererem. Ndutr timcntes nd«frdgid zx pericu ldmdrw,)i«en«u Neptuntt. Homines tiincntcs olim Pdupertittfm,Jir»Kerunt lurtonem: timentcs i/ijipieiitt» lt;m,jxttxerttnt PdUddem; tinientes periewh«« dmon«, jinxerui« Venerem.
Ai»tecej?ore$ noRri/imenrrs pdupertdtem, jiiixe-gt; tunt AnnON er NicoUum tliuitidruin prjcjides.
nedtorct
fi6 ERASMI SARCERII SCHOL.-nedtores noâri,timentes uini perditioiion, finxerunt Vrbdnum. Ruflici tiinetitcs fiugum fidtes, finxerunt Lupum ditos diuos. Studiolt noiiri, timentes ne eiiddcrent in uiros doCtos Ãiix=gt; trtMi Cdtkdrindin artium prdtjidem. Ali/ timcntct fubitdnedm mortem Ãne Ãierdmento Ccenie,Ãnxeââ rnnt Barbdrdin ; timentes dolorem dentium finxe^ runt Appolonidm: timentes peflein Ãnxerunt Mdr« tinumcr SebdÃidiium diuos: timentes decedere de^ um, finxerunt fdnéios interceÃores : timentes de lUcid,conÃigerunt dd opera mérita ^c.
Vdtid opinio jeu perfudfîo, feu cogitatio dedeo, idololdtrùe caufa eftp^uid dum corda fiilfds de deo coït cipiunt cjy habent opiniones, cogitdtiones c:^ pcrfud* fwnes, incidmitin idololatriam, fingunt fibi idola cT (ultum eorundem, aut transferunt proprium dei cul* tuin ad fiüitid fua idold' Sic mulitres ex uana olim opinione,cogitdticne cr parfuafione de deo,finxerunt Luciniain. Rufiici loitem tonantem çrc.
Nofiri dnteceÃores ex ijs lem cdufis,nunc hos,!tuite altosfinxerunt deos. T:t nunc tn animo adfätit ejl erga deum çjr de deofendt,fic fingit fibi idold Gf-cultum.Pofied cr cultum, lt;iuem deus uerus proprium i)dbet,eum qutfj^ transfiirt ad (d, ^uod cluijqi loco df» habet
IN ACTA APOSTOLORVM 7x7 bikt dtq; colù. Sif/it, quod pecuuid inuocetur,pontt tur in itld fiducict z Ãi fiti quod fduéli inuocfiitur j dc portdtur in illis jpes fdlutis : Ãcfit ut currdtur ad ope rd, er pofidtwr in jllii Ãiej iuÃidlt;e, z^'c.
Df bdc cdufdpoÃrcindidololdtri£,uidetur Apo/ ÃoIiM loijMt, dd Rom. I. ^ndrido wq»it. Vdni Ãdi funt per cogitationa fuds, Gquot; lt;tlt;I«mbrdtHni eft infei» cns cor eorum ; id eÃ, po)tlt;}«dm gentes deÃcerunt lt;t cognito uero deo, nec rumglorificdrunt, nec refle dtâ eo Ãenferunt,fed fecundumÃiM cogi:dtiones Ãäu eÃ, ^«od tn idololdtridm inciderunt, çy' uätii Ãdi Ãmt, er prorpM prorucrufjt dd idold, çy culti« »dololdtn coj. Et jitit in gentibiid btec pÅ«d impietdtis.
Dtdbolw cduÃd c/l idololdtrtje, qw'd oinne pelt;cds= tum d didbolo cà : idololdtrid dutem eft peccdtwn.
OccdÃonfm dd idololdtridm Ãepe ddiit peccdtd tw/lrd, er f!c pcccdtdpcccdto punit dciw, dd Rom.
I. Sed Kdni ÃkiliÃint per cogitdtionej fuds, er obtene brdtum eft inÃiens cor corum. Cum Je credercut eÃe fdpientes, wutdueruiit glortdin immortdli6 dei, per imdginon, non folum ddmortdlis bomiuisjimiluu« dinem ejjiddm, uerum eïwm uoldtilium, er c|Hdur(frc pedum, er reptilium.
jJUs prxdiSis idololrftriae cdups, exboc loco «dijet
Ad 4 dcbeitt
7i8 ERASMI SARCERII SCHOL, à ebent inÃgnia er miraculofi Ãfla ; item egreÿ4 -di}fta,quibui commoti homines,finxerunt homi/ie( deos, cr tribuerunt ilUs cultu dei. sic turbic hie euta itident, quodÃcerat Päulut in reÃitutione claudi, le* Uänt uocem ftMm, dicentes: Dif Ãmiles Ãüi hominid hui, defeenderunt ad nos : CT uocabant Barnabait louem,Paulum uero ^.lercurium: Barnab^e autem (T Poido Ãüis dijs, efÃngunt e:^' cultum,t}ui eos cohuit.
Ex b(lt;c idololatriii cauÃi, Romulus in numeruni deorum relatus eÃ, çx deus Ãiäus, Ãc Hercules ,Ãe Aeneas, erÃc alij magni uiri propter egregia Ãtaà tinora deonim nomina induerunt certosi^culouttb hominibusacceperunt,
Cum^ : id e{l,itaÃlt;ttim. Nota turbam non poÃe fi continere, ut non ad egregia Ãcinora ac dona bo* tninum incidat in idololatriam,er ex hac frmoÃs hö* minibus tribuat cultum dei. Turbiie : itatura ad idololatriam propenÃÃim^e Ãsnt : nec mirum,(iuia ci rent iudicio er Ãcile trahuntur ad ejueuis.^ Qnodfcccrat Paulus.
Rcce unamépr^cipuis cauÃs idololatrite,inÃgnia fkcinora oquot; egregia dona.
Leu^uerunt uocem fuam Lycaonice.
Opinionem de Barnaba er Paulo,ut dijs in anin»
(onceptain
ACTA APOSTOloRVM, t»« çoïKcptdm, nunc oris confiÃione prodiwit turfxe. Et teuere, quod opiiwtur feu credit dnimui,fldtim pro» dit foritó,q«od tierum mdnedt. Ex dbuiiidntu cordts os loqwitur. Lycdones tUoriim bpum gerMntjqw lt;td mirdcHl»flt;t bomiiiu jà dd dc dotM,Jiciuttt illos (kos, tribiiujit illis nemi/id deorum,cr cult« Joli dto coitKenieijte, propquuntHr eos^
Dij fimiles homtnibus dclçen' derunt ad nos,
Sionntd b«c idoloUtrtrf cft, plurej Jicerc dcos, qudnt ununi. Eft cr bfc fiwwnw idoloUtri^dcMiM tâit* tttjibtlem cr J^iritum bumdndnt credturdm jiccre.
Di»pliciterpecc4iitL5icdoiK$ : priiniOH,q«titplifl'f* dcosjà ciunt ; deinde 5 quiibioutindm credturdin )*â çtMJit : bis tertiiim pojted dccedit cultus. Dij : qui.! bomines rdtione ducuntur, igitur non pojjunt Ãdlwc® j re unum tdntum ejjè deum. Similes Jikli bominibus : j nbsp;nbsp;nbsp;impid b«c opinio, perfudjto, cogitdtio de deo eft,
j nbsp;nbsp;nbsp;cdufd idololdtri«, ut fuprd. Similes Jidi bominibus :
I nbsp;nbsp;nbsp;i J eft, tr dtwÃrmdti funt in bomines.
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Non eft Jïmplex Lgt;cdonum idololdtrid; pquidem
j tribuit deo, quod dei non eÃ. Deus enim non trdnsÃr mdtur in credturdm, ueluti iu louem, Mercurium,
I ApoHincni, ^c, AuguÃ.Ub. j. dcTrinitdtc tdp. u.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ad 5 QjMpropter
TiO ERASMI SARCERII SCHOL.
Q»4propter fubildntid,uel à melius dicitur, eÃenti^ Dä,nullomodo mutdbilis efl.îdem ttb.4..de Tri.i^ fn-ohixmio. Omnino etiiin eÃentid Dei,qud cÃ,n:h'^ mutdbtle hdbet,nec in lt;etcrnitdte,nec in ueritdtt, inuoluntdte. Dicerc Lycdoncs DeosÃmiles homini* igt;uf eÃeÃkiios: nihil efl dltud dtcere,qu4m Deunt tn b« ntdiidm credturdm trdnÃnutdtuindtlt;j;trdns/Drmdtuiit eÃe.Neceà credendum,Lycdoiies uoluiÃe exprimert hl'S uerbis (Dif Ãmtles Ãi(ii hominibitt) quod Dif tdn/ tum Ãieaem bominuin ÃuÃceperint.
O BIE C TIO. M Chrifiiu Deus,ÃmüisÃdut tà hominibus f
RESPONSIO. ij efi,dÃumpÃt humdniti^ tem,nonefldiMnitdi CimÃi trdnfmutdtdinhunränb tdtem : Ãcut Lycdones Deos Ãentiunt in humdnds crti turn trdnÃnutdtos. huguÃinus lib.de EaleÃdÃicif dogmdtibui cdpite fecundo Deus ergo hominem dà fumpÃt,homo in Deum trdnÃuit,non ndturte uerÃbih tdte^Ãcut ApoHindriÃ^ dicunt : fed Dei digiidtione, ut nee Deus mutdretur in humdndin fub{ldntidm,dÃit* mendo hominem, nee homo in diuinum glorificdtiH inDeum,crc. Dcfcend runt ad nos.
VtÃnt tà ftbtles çr prlt;efentes Dtf,hdbednt humditd' ^uiÃbäidcorportt.
Et
In acta APOSTOLORVM. 7t* Et uocabant Barnabam louem, Paa lum uero Mercurium.
Dixifu^a Lycaones exinÃgmbiitQrtniracuIo^ fîs Ã^inoributPdulhComotos jiajfe dd idololdtriam, Sunt fnim inÃgnid mirdcidoÃt ficinord ; item» dond egregid cdufe (iu£ddm idololdtrix, ex ijfietn cduÃs tiucfiilis difs indunt Lycdones nomind,^ no» cdntBdrndbdmiouem,dbinjignibin gtmirdiuioÃi ficiiioribtM, prlt;cHitjt iuudndo dlios : pqui'de !m» piter A wiMndo nomen dccefit- PdMl«ni Merc «nît «o cant A Aonis cloquenhf, cT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interfretdndi Ae»
orum confilw or uoluntdtem. N4I}j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erf AiAifc
MercuriMm eloquenti'jc Ae«m ejje, çx AforMtii inter* fretem Qyonîam ipfe t : at dux ue rbi»
Aettologid inAlft nomirnsPdHto, qwent ideo Mer curium uocdnt, quid dux uerbi cft,non dîifer dtq; ue* tuÃds Mercuriu creAiAit eÃe cloquentix Atw ü' AimS-intei-pretem : ty(xü; cnim A Vergtlio redditur dwitia-irtterpres. Sacerdos quoc^ louts.
Pergttut nunc Lycdones, ftdis fuis difs cultum ift« jirufre, cT ilbs certo cultu profcqni. Ndin Jit lt;tc(ide -refolct, ut conÃÃis er cxcogitdtis ex tiniore çx dUjs idolobtritC cttitiisjdijSjJwiiin ex rationis eoiitifio tfdjtitgimiu tertû» cttltW t qwbus çoiomuf conjiq««
V fxco
fix ERAJMI SARCERII JGHOL,
C cxcogitdtoj deo! autà proprtos cultus mt) e/jvf' gat in nobis ratio,con^gtt ad cultus,quos uel naturtb ud uerbuitt dei pricfcribit: hinc ti'jbutt ratio idobsfr iett,tinioré,dileiîionetn,inuocationm,picrifidac^â
Porro ^uia LycaoncsÃatim pergunt colcre Par mbam PaulHm,notabiS cuitnjint ntora fet^ui duf Ãäicios cr excogitatos.
Argumentum rationis eÃ.
tumabof cT Paulus dij junt:
Lrgo Bitrnabau nbsp;nbsp;Paulus cokndi funt.
Qui erat anrc cuniatem.
Pro more gentium,cjuorunt templa,tn cjuibas fat* guint cr utHiniu ktabatur, extra urbem erant, Tauros amp;nbsp;coronas ante
Unuas afFcrcns.
rte tauris gratiÃimisloui facriÃctjs,paÃimconÃ! If Poctaf.De coronis in honorem deorum inter faerià candumadhibitis,uidePlinium li. t6. cap. 4.
Cum turba uplebat Gcrihcare.
Sacrifie ij cultu barnabam cr Paulum colere. Jl»* lolatriaeH creaturam ficere deumiaut putare deiitt tranfinutari in creaturà . Efietiamidololatria cultum fill deum conuenientem-,creaturis tribuere.
Sx filcrificio ima ^ecie feu parte cultus inteUige re* (. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liepUt
ÃN ACTA APOSTÃLORVAÃ. 7gt;f Uqux parff J feu finies. Sic LycMnes fià funt inJiar Bdfcx'n cr PrtaiMm, Unqu-im in deum : timuerunt il* los, tAnqudm df»nj ; (fjlexcrHnt itlos,tan^u4m deum : fo/ùerunt in ülos J^'cm,t4nq»Ãm in deum: inuocarunt fllos, tamludm dtunbCTf *
Quod ubiaiidieruntapoftoli,Bargt; nabas ÃiS Paulus.
Lyc (tonos triplicitcr pecc(tt«nt : Jrctrut enim fin tf! dfos, quâm unim : dfinde jrcfrKnt lt;If«m b«nî(«« tidin creaturam : UrHo, tultn jôli iko conuenientcmy tribuerunt crcdtuns. Hifc triph'fja pfccttMhis/f« ijuentibw conjùt4;it Barndbds cr PdHli«, docentes U/itH»! iiîîum ejp deunt : dein e deum non effihumil «(tm crealMrjtn ; tertio folum unum dc«m colendttffl ejje, non credturdf. Summa igilur re)|gt;onji eft Bar* iidbie cr Pauli, fe non effe deos,uerum crcdtur«, nec fc effe colenà oi, tanquà m deum : tmo «num ejjè Wr»» tuni deum,non creaturdm, Jèd omnium creaturarum treutorem, tz liluinJôlum colendum ejJè. ApoftoU docent fuo èxemplo, ne ipp ^idmtw nos deos, nec altos Jtnd'mîis nos fecere, item, ne Jîndmw tritni no» tiéculcwnjoii deofonueiiientem. ltem,lt;J«jd Apo jlok n»îeJtij?!mèfeTunt Lyc(tonu idoloUtrùim : lt;Tg_® fHmmttm ptccdtum ejjè oportet ideioUtrium. lUtn.
Apoftolî
tJ4 EKAS. SAKCEKÃI SCHOt.'
'ApoftoH uiui fdndi, l'uo fxemplo tefläntur, quäntit impiftü Ãt, fintios mortuos deoiÃicere, ç;}- ilHscul* tum dei tribuere, ueluti inuocdtionem, ^c.
OBIECTIO. Nosjaiiciosmortuoinoncoi* »nus tancluäm deum, fed deuin in ftri^lis coliinm ?
' R B S P O N SIO. Vide nojlrnm CntechiÃnui» in expoftione {gt;rimi pri£cepti,ubi folutione ohellio^ tiis inuenies. Confcirtis tuni'cis fuis.
infgnnm/è ccgerrimè cymoleÃiÃime ÃrreLJ^ taonum idololiitriäm,cy propter illr.m ex dnimo io^ lere. Siqitidem conäÃo tutiiemrnm^Ãgnum efiturb^li anitni. Bxiherimtfii tui bas,
Verbum exHterunt exdggeraf in ApoÃöUs tnrbä^ tione, (judm babuerut propter idoloidtridLycdortiit Clamantes dicentes.
' Et participium clam.vîtes exdggerat in A poÃolà turbdttonetn,qudm tulcruiit propter Lycdonumido* toLitru. Enthymenidtd. ApoÃoli exilierunt in tnf hdf : Ergo Aposioli agerrimè tiderunt idololdtritOil l^yidonim. Item: ApoÃoliclnmarunt: ErgoAp» Jloii moleÃiÃime tulerunt Lycdonum idololdtriam-
Exemplum humiliatiunii eü in Earnabd Pdtfi' h, ijui ut creaturne humiiia/it fe corà m deo credtort fioj cuius gioridm cxtollunt, Ãcdm uerö nunuunt.
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vin
IN ACTA APOSTOLORVM 7»}
Vâ'iri,quid haecfacitisc'
Orutio obiurgdtoriiiffu increpatoria, fitieexor^ dio, quo p!eruf}q, duÃnodi omtiones carent, propter iwbnncMtidm «dJîduMmjqm nonp4hKnt!lt;r «UdmaU'a quitminÃiiUdttonem- QKtd hlt;ec/icitii ? q«ù plures ^itis deos, qu-im «««m : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;creaturam b««
mdnrfnj, deun: ; lt;}«w credtaris tribwitw cidtuin pli dfo uni conueniciitcm h£c t.iqidiniwgt;cKî frcitii,dutn nos deos Ãicitis, ç7 digiumiiit nos cultu Joli deo con« wnif/jti. Et nos mortalesiumus.
Ofiendwit Ertrnnbi« oâ P4«liW,lt;|Hi jnitjCT ^«4« les put omnes crelt;tt«rlt;e ; mortdlesfwnt : ergo no dij ; mortdles funt ; ergo non colcndi dmino cnltM. Vo« cem mortdlis opponunt uoci immortali. Sgt;Uogijîni tptum negotium pricÃâ/is iUujirunt. Quod mortdle eft, non eil deus : Ego Burnubds und cum Pdulo funt mortdlis : Ergo ego o Pduliw non fumus dij.
Alius. Quod mortdle eil,non eil diuino cultu co lendura. Ego Bdrndbds o Puulus fumus mortdles ;
ego Bdrndbds o Pdulus non fumus diuino cul« ' tucolendi. Ssmiks uobis homines,
Cldrius ojlendut ApoÃoli,q,nonflt;ntdij.S)illogiÃni. Qjÿcuq; fimilis eit bomu!ibus,no ejl deus. Ego Bdr» «móm er Pdulus fumus funile» bominibtw ; Ergo ego,
*, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bdriidVAS
7Jlt; EKASMI SARCERII SCKOU
'ÃarnabM c;' pdulm nSfumuf dij. Aliia Ãmilis eü hominibia, non debet cultu diuino coli-
Ego Bdrzilt;iÃJlt;« cr Paulus Ãmiles fumm hominibn^-Ergo ego Barnabas er Paulus, non debentus cultit^ tdnocoli. * Annuncianresuobisab h{s uänis cortuerti ad deum uiuuffl-
Occupatione hitc äccedUnt, qua reddunt coufai»' Apoäoli, (itr non uelint ejje dij,nei^ uelint diutno tu coli. Enthymema. bJoJlrum officium eü annifi^ dare uobis ab bis tianis conuerti ad deum uiutim. Ergo noflrum officium non cä, docere idololatriM aut ueitdicare nobis deoruin nomen, aut cultuni.
Valet argumentum ab officio,quod reâè aüeg^^ ApoRoli, dum audiuntfibi aliquid praeter officiu tri^ bui. Ab bis uanis : difee bic quid fit plurabtas dtlt;tâ rum, uanitas efi : item, quid fit tribuere creatura: di' uinitatxsn, uanitas efi : tandem^quid fit creatufis tri^ buere cultum foli deo conuenientem, uanitas efii Aii P..oman. t. Etuani fidiifiunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pfalm. lO. Dfl«
autem nofier in calo, omnia quacunqi uoluit,ficitâ Simulachra gentium aurum er argentum,operann* nuum bominum. Os habent er non loquentur : oau los habent er non uidebunt,erc. ExpreÃtt banc udni btem ej- Solomon, Sapientù i}, Bartich clt;tp. Gf
Vö ACTA APÃSTOLORVM. lt;777
fropbef« pdJ^im.AbbM «4wtî ; A pluralitnte ieonimî ib opi«i0nf,qalt;t ftlt;ituuiititr crcMurtc Dij.cr 4 cultu (Ui(«no,qMi tnbuitur creiturU. Vno impetM unaq; rii nd rwit bic om/itî tmpjdiW gentiu de piMrdIitate deora çx £«Ua deoriï impio. Conuerti; ante conuerfione na turdfumus idoïolatrx : ergo conuerti nos oportet,in ^uf!n m/«!« qiioq; or^miKjMt fandiÃcetur apud nos no gt;nenDei,adH£nilt;tt no bis regn« Del. AdDeumniuî«: bis decUrunt Apojloluqux dixerint «drw: ntmiruni «n quibi« noncjt«itit:pl«rdlitlt;tlt; ergo Deoram r« mort«4e)l; Creatnrls tribnere diHinitrftcm resmor/ t»rt eà : tribuere creataris caltam Dei,res mortu4 eJK
Hlt;tbes bic coHdtioné ueri Dei 0â Ãlforum deoram;
bi mortal cT «^ni funt : ille aiaus ZT efJtcÃX. Entbymem4t4. Dij créature adui fant cr mortal. Ergo Dij creature nonfunt pro Deo aero bdbendi, »ie.^Deicaltacolendi. AVtud.
Deus aeriM aiaiM er eflfic« eft: Ergo Deas aeriK
; pro Deo babendus e/l,cr culta Dei colcndus.
1 Deam aiaum aocat Deam aeram, ^aiu ndtura ejl
5 Itit4,cr (ilios uiuere jà cit.
\ Deos creutuTiW aunos cr mortaos Deos uocdt, quiet Parafant ippia4nitis,cr alios aanos jùciant : item, «atic-4faut ntorsjcr alios mon jiciant.
Bi Qtâ
i
7î8 ERASME SARÃERÃl SCHot;
Qui fccit ccelum amp;nbsp;terram fib effrâibuf probant ApoRoli, deäm ueru nbsp;nbsp;ila
lum nnum, eÃe deum Muum:item,deunt uiuum eÃe ue* rumdeum. Enthymema. Dem ueru« fidt calioa Cr terra: crc. Ergo dem uerm,uturn efi çy efjîcax-Enthymema contrarium. Dij ereatifrae nofècerunt toelum cr terram orc- Ergo dij creaturæ no funt ut/ M,ne^ efficaces. Alia enthymemata.
Dem uium fielt caelum teiram çyrc. Ergo deiU tiitim eà uerm dem. Enthymema contrarium. Dif créature non Ãcerunt ccelum cr terram crc.
Ergo dij creatune, non funt uerm dem, tacere deum uiuum ccelum zy terra, mare omniigt; qux in eis funt,efjTâm eÃÃgnu ueri dei. Pfalmo lâi. Dem autem naÃer in coelo eÃ,omnia ejuiccum^ uoluit Ãcit. Coelum er terram: in genere pro omnibm cret turis. Alare:exuna parteÃmulinteUgitaâ creata. Et rurfum addunt : c:j omnia que in eis futit'. quibm uerbis etiam eloquüntur omnes creaturof.
Totm locm periphrailicm eà omnium creaturatK. Ãuequ^inccelofitntffiuequeinterra.
Noliint ApoÃolihoc loco obiter quolt;^oÃettdere,dtii non eÃe creaturam,quia ante omnes creaturof fuit cf omnium creaturarum autor eà : item, creatura« neu
tîM ACTA,APpSTOLOR.VM.
poÃe deos eÃe,quia ab uno dec uero cceperunt:qu£ att tern cxperunt, non poÃiint eÃe dij, quos oportet itn» inortaleseÃe.
Qiii fjpen'ôtibus lêculîs pdrmiût ortlncs geates ingredi ufas fuaà » Ãc:ttpaiió,ne obijciant Lycaonès, qmià tantuni iiiiiif dei« HIKI« ejl, qirt /tfitfcelttrti CT teîTlt;0», wdre, omnia qua; in eis funt, cur deus ille Knt«,«t«tM,Gr porens.pdJiiK cà plnres JeoJ rrcpotjCZ gfrttes in tsiH tün iiiolotttriiöK incjdére? ito«,cMr no üatim puniuit idololairia in gentibus,ne Ãc abundareti RtjJjoitdent ApoÃoli occ«pdttûf(e,(J«od td idfó ^wn eÃ, utdeut fua païientia, longjniwitatecr beneficijs prouócaret boiTiincs iid pÅnitcntirfni, lt;jd Ro. x. A«t diuttias hofrf tlt;tilt; «lliiw itc tollerdfjttaà kiutdtijq; contcmni«, ign^ Yans,quodbonilis dciai pocnUentùfn te inwWt. Ãntbymcmdtd.Deu-s pennipt gentes tn^redi idasfuaih
Ergo deiM patiënt éft er longanimus. nbsp;nbsp;Vtl
Dei« pdtiois eft er longdnimi«: Ergo dem perWû pt gentes ingredi Uiasfuas, In/îtperioribuî ^cmIWï cireums'lftntid temporis exdggcrut p^tientidmcf lort* gdtnmitdteM dfi,qui non ad «nam lt;tHt dlterdfftbortfrti »«lit idolûldtridtn gentinm, fed lt;td fecula dliqwot.
/.«di» Ltüor bic fecuU -, quid ergo jjikdriî, quod
* (Um
704 ERASMI SARCERll SCHOL. äeui dd aliquot feculd tulerit tyramidm Antichrifi^^ poÃunt çj- alia eÃe cauÃe,ex quibui permiferit deH^ gentes infua impietate ad aliquotÃcula, firtaÃfS »f cÃetpopuliis impiuf,qui fua inipietateexerceretpo* pulum del. Judicum i. Et cgo non delebo genteSjquiK diintÃt Iofuc,cr mortuui eÃ^ut in ipÃs expcriar iÃi* ébiüttUm cuÃodiant uiam domini, er ambulent in Ãeut'CuRodierunt patres corum,an non.
PermiÃt:no coëgit: Ãc deus permiÃt Pharoonem in* iurati,noncOegit,ut induraretur :Ãc oramus ncdeiiS nos inducà tin âtcntationem,id efl,ne Ãnat nos induci-
Augttflinus deuera innocentia cap .j. 9 . nc)«w® deus ad peceändum cogit,prteuidet tarnen eos,qui pr» pria ucluntate peccabunt. Cum ergo non uindicetiu^ flus,qua fieri non cogit prafi ius cr c.
Omnes gentes:exaggeratur tmpietas er coccitOfg^i tium quibiis uitifl omnes genles pradita fierunt
Jngredi uias fiuar.id efl,cogitare de deo, cr cultu da prout quifq; uoluit. Alludunt Apofloli ad uaria iu=â. dicta ad diuerfas cogitationes,opiniones,Ãententilt;is amp;nbsp;fenfus gentium de deo. Apoflolus ad Ro. 1. inff-eamp;' ûias Ãu.s6 gentes,uidetur pcenarn tmpietatis/à ca-e.
. Vias uocant uaria gentium indicia, opiniones, cogfi tdtione's,fl!itentias, ç; Ãenjus de deo.
Et
IN ACT A APOSTOLORVM. 74»
â Et quidem non fine teftimonio fcipfum reliquitbenc' factcns dccÅlo.
ÃJ Cjt, etG Jem permiÃt fupcrioribM fecuUs omnet Rentes »«greJt mas fuAS, iitcidcre in plurdlitrftem Jeo* Taw,cr irt impium ctdtum ergd credturAS,tdmen fèm= per muftw beneficifs te/lat«« eÃdeitsergd gentes,/è ej?e «er» de folum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A
r«m deum colendwit ej?e,cr non dlios.
Se!nrtip/«i»reli(jMit: ^«od ipfr eÃetfolus nenn dci«. Vides bic cur detn benefreidt impijs:niniiruingt;ut tcjle» tnr jê eÃe jôlum Kerum dcum, eyquot; non ulios.
BcneÃiciens de cÅlo'.Jcilicet, ut oftenderet Ãe ej?e fol« Hcrujitdeu. Entbymemu DeiMcccrlo benedeit:
Ergo dein i ealo uerus e/t dem. Bencjicieiis de ceet lo;bxc in generc e^rt. Sequitur dijWbuttoperjt'«â^ des. nbsp;Dans plviuias,ÃC tempora trugi'
fcra,i'^pV^'s cibo ÃC l je tiquot; tia corda noftra.
DiSlributia bcnejîcior»OT dei ueri,per qult;lt;Wi(im«l eoUigiintur omiiia dci bene!icilt;t,q«lt;e contulit in gent« Spedit bic locus lt;td prouid ntiî Jei,ex quudeus creut gubernatjCr conferuut pmnix creutu. Similes loci plt;tfè ftmextuntinjcriptHru. Muttbais.Qw jinitfoloufuM
Eb 5 crir*
74» ERASMI SARCERII SCHOL*
oriri fuptr bonos et malos,iuSlos et intu^os.pfiL » o t Omnia à te expeilant, ut des cis efcdm. pfdl. 104* Qw' opcrù caelum imbibus, CT pdrit terr£ pluuiMtt-P^lmo16, Quiddt efcam omiu carni çjc. * Ppdm 3i. Homines ey lumenta jaludbiS domine.
Docet cr pTiefens hic locus de prouidcntia dti,uiâii tton eÃe è noRris laboribus, quid deus é cÅlo ddt plu* lÃM,tempordfrugtfêrd, impletcibo cr latitid cordit,
Dans pluui.is çr tempordfrugifird:ex caufis inteUiâ g» hpc ffkfx pluui/s ej' teinporibusfrugië ris,ipfum ui£lum,(fui pluutM 03â tempora/rugifirdfe/ quitur. ïmplens-.conrntenddturhberdlitasdei. Cibo: in'generepro omni uiflu. Etlafitid'.poÃto effiâupro fdufa,hoc eJkLetitid pro uino,qiiod la-cificat cor bomi nis. QUdnqpropter «oc« fequentes ,corddiioHra, nalim per ùtitiam intelltgere id doziîî dei,ex quo quis eicceptis à deo keneÃcijs in fuum ufum cum latitu iiti^ tur,utÃt ÃenÃti -. deum non tantum dare cibum dut ^uitia(gt;fed etiam Ãmul dare, quoiljis cum latitid tordis utdmur. Et pziè donutn dei Ãngiilare eÃ, poÃe dcceptis à deo bencÃcijs uti. lt;Sot gibt gÃt lonO mÃt. ©flt alü ein vrfad; bes mfli^ înfit Auff ttfif me bes gôtta Witen jue fraï# gebroutVe»«
Et
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 74.9 Et hoc dicentes, uix fedauerunt tur/ bas, ne fibi immolarent.
inhitret hunuiitii mentibut idolohttria, ex efiu credturis tribuimus nomen dei fimul cx ciiltum. Vix : htec parttcuhi md^n^n habet empha/im.
Ne /îWtwmoIdrertt : t«rtlt;e deceptie inÃgnibia/» einorijjM er dom( ApoRolorum.
Supcruencrunt autem quidam,
Duo homtnum genera perpetuodgunt in mundo i ^tiidd nimium tribuuntminijlris uerbi: i^uidä nihil tri turnt. De prioribuf («erunt Lycaones. Depofteriori bin hi (^ut ÃiJuÃtur ludai. Locui praÃnfÃc coharet pracedentibui. ConÃÃionem ueritatis Ã^uitur crux~ Superuenerunt : cS ztibil minm cogitamuijfuperuenit crux. Hi ^uidd ludifi eoru tgt;pM gerut,qui cu ipà n» luntfdlui fieri, die noäuq}incumbut,ut eX Ãt lute impediant. Ab Antiochia Iconic,
Cireunüantiie loci certam reddunt hiÃoriam..
Et perfuafis turbis.
Cum argumentif probabilibut, tum blandis uerbis. Notât Lucdt in ludiif fludiu quodda opprimendi ue^ ritdtê er eioi proÃÃores. PerÃudÃf turbis: ecce ^re pentind uiciÃitudo.Turbi qu^epaulo ante ueluerunt fi^-r/ficare ApofloliS,illi nunc tuuanteos Idpidare.
3 b -i. Madi
744 ERASMI. SARCERII S CHOl^ Mile ergo Ãiciunt, quil^cm fitirn in uulguf iuJi[origt; uerbi ponunt.
ïtem,noti turbim perfuideri, id efiÃcileÃeäi quituif, nec mirugt;n,quiiciret iudicio.
Lapidauerunt Paulum , En pri£miu,quod jirunt î miaido uerititii confiÃo res.Ettraxerunt extra ciuitarem Exiggeritio crucis Apoftoli Piuli, qua inonemur non kui iliqui pÅna adfici ueritatis proclamitores, Aefttmantcs eum mortuumeflê* Aetiologii tnilionif extra urbem.
Circumdantibusautë eum dflcipulis»
Sxemplum charitatis cr ho]})itilitati5 in dijcipu^ Usgt;qui fine dubio ficuti fùerunt Paulum, ut eum moi^ tuum traderent/èpultur£:aut aliîscon/ôlarentureuin Circumdare Pauluineffiâui charitatis qt kofiiitif tjfariî. Surgens intrauitciuiratcni
Qÿpd Pauluflapidatuf, traâus extra urbem, 0quot; mortuus iudicatus,furgitcr intrat in urbem, diidne potentùe opws efi,qu£ hic nobis comendatur,qua; uin» cit etiam in ipfia morte. Vfus ell huius refurreilioniS Pauli,ut nos con/ôlemur ilia contra crucem. Debiiit Mti refurgere Paulus, quia nondu uenerat hora eins, ante quà t» nano pifi ad mortem nocere potefl.
Intrtutit
m ACT A APOSTOL. 74I ïfitrâuit in ciuitatem : non ut temeritatetn fudm often icTtt, fed ut potentiam dei tllif ob oculos poneret. Etpofteradieprofertuseftciim Bar^ naba in Derben.
Cobmnttâa ex circunftMtid temporis. Non deft* ftit Paulus à prtedicandiojftcio probter ingratitudi* uem mundi, quare er nos monemur ne propter mun* di ingratitudinem, noftram uocat'ionem defteramus, Cnm Barnaba in Derben. Circunftantiepcrftonaru»» cr loctrum certam reddunt biftoriam.
Cumcp euangelizaffcnf. '
Selt;iuitur finis profiâionis Pauli cum Barnaba in I)crben, qui |i«t, ut Euangelizuret ciuitati illi.
Euangelizare eil prtedicare Euangeliu, ut tndc non tarn l£ta audiant confcienti£, quà m Letificentur.
Enthymema. Paulus cr Barnabas euangelizà ^ runt : Ergo non pr£dicarunt tegis dodrinam.
CiuitcLti illi.
Irt genere toti ac omni. Ed enimEuangelium uni* ncrfalis dodrina pro citatate non pro una aut altera perfonatantu. Et docuiffcnt multos.
Commendatur in ApoJloliJ ftudium cf diligentia, qui non obiter tantum pr£dicauerunt Euangelium ia i)crben,fed docMcritt m«Uoj .Vnde monemur nos
' Blgt; 5 lt;Uc((tore$
74« ERAS. SARCERII SCHOL. dicdtores tUtfîc prjidicemut EuMgeliunt, quo Ãmiit * ty docedmiii ecclcÃdm- Multi quident pr^dicdut /xgt; die Eudngelium, fid pdutidocentlüud. Quentddmd* dumcrPdUluf t. dd Corinth, cdp. 4. Co* rinthioruin ecclefidm hdbere quidein multos prdct* ptores, fid pducos patres. Nota ergo cur LuCds fi* pdret eudngelizdre cr docere. Multos: non óitutes^
Reiierli funt Lyftram, ÃC Iconium, ÃC Antiochfam.
Non fdtis efi fimel dtqs iterum dudiuijfi üerbuU dei: net fdtis e/i uerbum fùfiepijfi,nt/t eyquot; auditu dtq; fiifceptu euHodidi : qUdre ApoHoU reuertuntur Li* fir dm, koniun, e:^ Antiochidm, ut ecelefids confie* ment de dudito er fufeepto Eudngelio. Docemiirec* clefidm fimper oput hdbere confinndtione,cr uitd non peruenire dd perfiibonem : item, docenisff turn maxime opus hdbere ecclefidmconfirmdtione, quando habet puram doiltinam.
Confirmantes animos difeipu* lorum-
finalisreuerÃonis ApofloloruHt(aufd,utptruer bum de ueritdte uirbi (onfirmentur difcipuli,nti uerbo erfide in uerbum deficiant. Ceriiis etiambit
uqcdlis et MÃbtüs cofirtiutia/iis ex ore fi-dtrh, qtä
IN ACTA APOSTOLORVM. 747
^1« fine non leiùs e/l. Confirnunites : fcilicet uaio, ^«od medium eâ,(iuo confirmaiitur p2or«i» animi-
Exhortantescp ut pcrmancrcnc in Hde.
Ne if de dcjicerent propter h#c 4Mt«Il4 perituld:
lt;»t ne di^itdrent de ueritate ucrti duditi atij; fufe* ptt. Exhortdnter.fcilicetuerbo. Vt permonerent in fide : permunere in /ide, eft de ueri o, qitod fidefuf feeperint, non dubitdre, neq; à uerko, quod fide fuxe perint, deficere. In fide : figndtiter fcriptuin eft tn fide : num nihil refirt retinere uerbum fine fide.
Etquodper multas tribulationes .
oportet nos intraic rc-gnum dei.
CiWpm h£c continent,ex (Jiu iiwti luernnt Apo* jioUjCpnJîrmdredipjpMlorîtni diinnoj, cr exhorta« ri eat, ut permanerent in jitie : w'delif et, ne propter frucein, dut iiiciperent de ueritdtc uerbi adduhiwre, put lt;tb lUo pror/iw de/ùçre. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Crufenj exténuant Apoftoli à necefidrio e;}- com« modit. Nerejsius efi, e^uidnon efi dlid ai gloriaitj uid, crux- Comtooduii; eft, (|uid per crucem pdtet uid dd gtoridi)?.
Ãoi^nticntct junt ièatcnüieidd Rom. S. Siquide t u co pdtimw
' T4» ERASMI SAR.CERII SCHOL, w nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(y- uni cum iüo^.oriÃcemur-Po[ieno'
tt aiTtmotheum2.NamÃcommortuifumuf,c/ cort «iuemiM: fî fufj^iinin,cr conre^nabitnuf. ibidé capp te i. Omnes ^ui uolunt pie uiucrc in Chriflo lefupperâ fecutionem patiantur. Per multas tribulationes : cuia internas tum externes-Dum enmÃris patimur pcrfe^ (utiones,intus angimur Ãmut. Qportet : neccÃitatt confcciuenti£ : tjuia enim pi/ conÃtcntur Euangeb/ (i» ilrinam,i}uam inundus odit,i^itur ncceÃario feijuitstr crux, intrare regniin: D« : iJ e/l perucnire ad ^lari-am. Regn«'« D?z ponifnr pro ^oria,qu£ eÃ: in regain Dei. Habes h;c uiam pcrueniendi ai^^oriam in re^â^ tioDei,qu£cruxeÃ. Via perueniendiadgloriamit regno mundi longé dmerÃÃima eÃ,in qtioglc-'iaad gÃtriam, potentia ad potenüam^dignitate 4d dignitaf tem itur.
Etcumconftstutffcnr iUfs per fin giilas çcclefiaS presbytères,^
JdeÃ,paflores,(]ia ecclcÃas fyncero uerbo paÃts rent, (X prudentia adminiblrarent. NoU pre/h^tfroJ eonibtiierunt non nouittos,hoc eÃ,uiros doóiriiia et pride7Jti4 alifs Ãeniores. Nam prcÃgt;ytcros diäos prtfo, non tarn ab £tate,(juim i matura doiürina zx pr«,iM lia. PreÃa^ ter ergo oppotutur iiouitio^tluem n5 praà ÿnduta
AtTA APOSTOLORVM 74^
^oiaui« ejjf eccleÃic monet Pdultw, 1. lt;td Timotb.
Conflituijfent ; in Gr^co eft,
^Kup per populi[iiffidgia dt^eiites uel confiituentef. £t jiinè penes ecdcÃain olim mini/troru uerbi eledto Jletit, jicut te/latur C^f'ridnut cpiflola $. cr 4. lt;(d CornehuiM Epjftoîd tcrttdjic dit : Qu,dnio epipopwi in locum dc^idi fiibÃituitur,lt;iuändo pop«Ii uniuer* r fbgitur ⢠Epifîold qudrtd dit : Propter ^uod plebs ot/c(jucns præccptts dominicis, cr deun» metuens à peccdtore prxpojitojcprfrdre Je debet, neu fc dd fdcrilegi [dcerdotis fdcriÃcid mifctre, quando ip/i mdximè habet potejwtem, uel eligendi pcerdo« k$, utl indignos rccufdiidi. Et Cbrt/lus dixi't Mat» tbei 7. Cauete à pfeudopropbetis, CTc. Vbi motid«*« tur ecclelîif, ncÃrdtÃlÃs do(3oresgt;lt;jHos c» jêrre no» debet, jîniul relinqujtur ci potejlas «cros eligendi.
Porro (Juia Apoftoli coiiÃituutit eccleÃijs prepÿ» teros,notlt;t cMram düigentiam Apo/tolorum pr» plMte ecclejîar«: ttenj,fine pnceris plt;i{tortb«lt;,eccle« fias pbpftere non pojjè. Prepÿteri ^«i propriè d»« cdMtur.. credo ex boc loco apertun» tffè. ApoÃoli enini conÃniwtis difcipuloru dtiinùs, ei' iHw adbortM hs «t permanerentinfde Cfquidé oportere eos per wultds âtrtbnUtiones intrxre in regnum deiquot;) fequitur prepjtcïorw»
ER.ASAÃI SARCERII SCHOI* fre{byteroruiitconÃtti{tio,quiquid aliud Ãntnon dâ¬o,nià tales lurbi miniüri, Apoftolorum exem^ pIo cozjjirmfnt dtfapuloriim anitnos cT exhortentur co£,«t in Ãde permancant.
Alias tgo dicere/oko prejiiteros, qui doólrina,pnt dei!tia,confiliis çr confolatime iuuanl tcclefias. Aà bicjnon dubito nomen prejbyteri poÃtum eÃe ÃinpH^ fiter pro pdflore eccleÃt.cuius eà päfcrre uerlc, (f inuigilare neÃlà doiforesunäeumdoilirindÃlfan' repant.Ndm paüons duo ÃentofÃcia paÃtre gregetH fvtopabiJOtcy tuen grege à lupts er paliilo noM9gt;
PtTÃngulas eccleÃas.ne eccleÃ^ negligere)itur,à tr« aut quatuor eccleÃa; tantà unum haberent preÃ^ terum : item, quo Ãc commodtns poÃent pre/byteri , fuoojÃcioüiuigilare,id quod Ãerinon poteÃ, quandf uni ttnponitur,qaod multoruin eÃ.
Etorafllt;nicuni »dutlqs.
QUO Deus digit.iretur preÃyteris benedicertif üt:5inco)ninijÃgt;}ntniÃerio aÃiÃere : item, quo Deut dignaretur eccleÃam cuüodire er cotiÃruare.
Et ^Z(t orant circa eleéiioneni preÃita-orum, motH in!{r,non rem laum ac ludicram eÃe miniHrorum uer bi eleüionem,imo earn debere cum magna grauitate, er feriaorationefieri. SicChriÃus antequà meligeret
ÃN ACTA AP OSTOLORVM, rgt;»
\ /«os Apoflolos per totrfm «odem orMtt, Luctt e.
DocemurMc]ifideles uerbi mniüros precibut in t^trandos ejji, deitide utfidelittr crfceliciter dgant in conimlJo oÃiao, ii quot^ flagitandum ejjè preci» bui. OraJJitit cwn ieiunifs : per complexionent, ideft,ieiunè orlt;t]Jcnt.HecreÃrt,età dictu eoscT OraÃi ZT ieiunajfe. launium cnim pr^puratorin taufii efl dd oraüoiKin, in ieiunio cr Ãbricta» . ^Jieri debet.
Commcndauerunt eos domino in qucm crediderunt.
âVotum pro cuftodtd zj' incremento eccleÃarutn.
Commentidutrwjit eos domino : fd eÃ, ex certdÃde rriecerunt in deim eccleÃdrum curam çr tuteUm. Ãommendare enim bic Ãdei eÃeäui eü, qute fiatuit 4e«m fbre cuÃodcm çr tutoran ecdeÃarum.
Domino: circa curam zr tuteUm rede ponitur ueX domini, qu£ potentiie uox eÃ. In lt;J«em crediderunt i 'fluem pro tutore ey deÃnfore iam fide «cceperwit.
Etcum peragraflent Pifidiam,
Coblt;ere;ifi4 eft ex circunÃantifs locorum. Perct^ fX^Ãent : Apojlolorw« eà iiKertu uagari ÃdibuttZJ* iuxta o||ici!« per totu terrdrit orbe pr^edicareEuange im Prejbyteri «»t alij utrbi miniHri Wdnent opud f** !
ERAS. SARCERIl SCHOL.
fuM ecckpM, ut fciMlüfdm elje Anabaptijlaru nioné, ex qua ftatuunt uerbi minijiros exemflo Apo* fiolorum per totum terrdrum orbem difcurrere debt fe, pr£dicare Eudngelium-In uerbo perdgrd/Jèn^ notdtur dili^entiä Apoflolorum uni cunt fedulitätt CT Idbore. Circnnjtdntu locorunt certain rcddunt hijforiam. Et loqucntes uerbuni domint in Perge.
Pr^dicantes Euangeliuni, quod uerbu dominittÃ* (at,ciuia à domino cilz^ dominut eiut inteUeäuinfti uelat. Oilendit er L«c4j hoc Apoilolorunt ejjiäih quod non otium egerint peragrando.
Defeenderuntin Attaltam.
In diuerÃs locis predicantEuangelium,utÃi^ hoc ejje uniuerfalan doärinam, eccleÃamno e)à certoalicui loco aUigatanu
Et inde nauigauerunt Antiochiaffl.
Peregrinationes has non abs re ita diligenter de* feribit Lucas : nimirum in hoc, ut commendet nobü Ãudium, diligentiamÃedülitatem çy labores ApoSo* loru,quosÃubtcrunt pro Euangelij gloria plantandtgt; gt;nbsp;Vnde cran t tr aditi gratig del ad opus, , quodcomplcuerunt,
Hec quaji per occupationé'âad^cit Lucai,neputä ApoÃolof
.
tM AcTA APOSTÃtORVM*
Ãpdflolos temerè dc prietcr uocationeinÃc peragra/ji iiHo qtfoJ Ãc per'dgrarunt,id Ãcerunteic fóihiffoof* fietó,iid ^uod 4 dotnmö depulati füerunt.
Vndi ; ex ^ud Antiochia,utÃtpra cap. m Erant iraditigratite Dei: à jpiritufprtilopereccieã or» diriationem uocati dd prtidicandum Euangeliutn quoi iratiâ Dei uocat Lucaf,quia eÃt döäriM de gratia dei traditi : excluditur merttim cr propria ingeÃio» üratiieDei:eerriiihic,qutd Ãt Euangeliumi Ãcilicd da Arina de gratia Dei,hoc eÃ,gratuita iuAicia per Dcii Vocabulum gratis diÃcernit inter Eudngeliu amp;nbsp;da Arinälegii.Adoput: opid intelligit Lucoi ptttdicait tilieni Euangeiij.Qÿod compleuerunt: ccImtncndantHr ipojloli ab expeditiorie cotnmiÃi ofÃcij.
Conipleueruntuerbum déclarât ApoÃoios ikenwe fatisÃcijÃe fu£ «acationi.
'Cumautem ueninent cöngfegaP-fcntecckfiarri.
ItamiftiÃri türbi agere debent in cmnibut,ne agant, ^d celent eccleÃam dei, aut quad no auÃnt cccleÃtg fropan^re. Retulerunt quanta feciffct 4eus cumc:iSjSCquodaperuiflet»
, gcntsbus oftium fidci, ttattiorunt hac Apoiloli in conÃrmationem ecde
C c Ãariaif
7i4- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SARCERIT SCHOû
Ãaruin, ut inde de ur/itate 'S.uan^^elij ccnfirmaréntuf^
QuMd ; in j^romauendoEuMgeliOfin animtwi») M hberando è pcriculii,c^c.
R-diitioktec benrÃciorum dei Ãfedut ad ^ratiäruit düiotKS^cr eÃÃdei opiK,cjug non jpotefl tffe ingriti t'ealÃetdtui: nihil tribuunt Ãii^uirihM Apojhlit neij; in prgdicando ^uangelio,nelt;j^in perÃÃertdo apiid Lujngeliutn. nbsp;nbsp;Cum eii : deta curant agit miniÃtor»
uerbi zT conÃrtat eos. Et quod aperuiÃet : notât tiam CT exil«.üt meritum.
Gentibiii : cdrentibus deo in mundo,ad Ephef.J-
OÃiumà iei : comendat uocabido oÃij abundante dei gratiam erga gentes,c[ug nunc non per anguÃahquot; ca perreptant ad gratiam,fed per apertum oÃiwn in^ grediuntur. Pulchra metaphora eà in uoce oÃiM OÃimn Ãdei uocat liberum accejÃmt ad Ãdem er^'^ Euangeltum.
Cömorati funtautcm ibf tempus non modicum cum difctpulis.
Scilicet in hoc,ut eos conÃrmarent er exhortortlf tur,ut permanerent in Ãde.
CAPVT XV.
VErum kic Ãt,quod in Euangelij parabola dici* tur,Mtitth,ii, Cum autem immundm J^intm txitril
tN ACTA APOSTÃLORVM
txierit äb ho/tiigt;te,perMibulat per urentiii iocJ,c^c-Et Mill ucnerit,reper.teMt uacantem fcopi: purgätS, orii.ttM,tunc abit, e:T d-iiungitÃbi feptem aliot J}gt;irituf feeleratiores fe,Qr ittgr'effu-i i/ihaiâitdt lUic, fiunt poÃremd honiini'S illiiu peioi'd printii, Cuim pa^^ fdboU bic prtceipuui ufM eÃididbolum uunquMi ntd-gi-s fieuire,(}M!!/ dd fclieé Eudngfl:/ fucceffitnt, ut illuj nertatiC;- homines db tllo impedidt.
Sic ittcipit nu'tc feià re didbobis, qudndo uidet fce^ licem Eudttgelij fiCceffum dpud gentes, ut uelbdrejl» busfeclicitdtem Eudngeli/ impedidt,lt;ludm(rueecr per ficutionibus impcdire non potuit.
Et licet didbolus udriah-tbedt medid,^uibilS conett^r Eudngelâ.f fcelicem progrejftinremordri : tdmen inter omnid media hec duo prMipud habet : perfecutiones tyberefes- Perfecntionibus paulo dnteitfm eft diabo^ lm ; (Jiwd gt;welt;ltwn,cjuù uidet Eudiigelio nihil admodit obelfe,recipit in manits hjerefes, c^uô ucl bis Euangclij fuccejftm remoretur.
Nojiris bijcf temporibiiStUdri/s medijs ufut efl did=gt; boluf,c^uibus tolleret renatum hodie Euangebum. Pri« mum fcriptisegit per ftlfos do^orcs : pofleafeditioni^ bm ruflicorum : titnJcm perfecutionibus: poÃremo dâ» git twncbiCrejibiMj^Mo medio «OM bitbet dwuoli« ad
Cc a euertfti»
^5« ERASMI SARCERIà SCttöU [ttertczjcJ«in Euangel'i tieritatem aliud potentiiu, ffo/lriinunt. Qg^re lt;^uid diabolm in decimo , hoe cdpite,incipit uexare eccleflam hareÃbiM'.id Ãgii* ficat euin extreme iiu^c tentare, ut tollat Euxngeliurrt aut à nS omnino tollaktamen htereÃbut deÃmet, lt;}kgt; | inferciddtKfrdrfii f'alutanuia.Silt;juidépro paruodu* eit diabolut,età maneat Euangelium,modo obfüfcetut ut ex tHo non pateat falutii uera uia.
H£reÃs autê quaadoritur diaboluf eccleÃam,oill' ttiuni inaxtma eÃt,quia de cauÃs iufitficationii,qHiuni) folamfidem in Chriflum Ãcit,Ãed adiungitÃmul legoH MoÃ.Et quanquà m non aperte hoc Ãbiueht diabolits fuahaireÃCnam apparet deÃcendentes de luddahcx Ãbi uelle,ut legem Moà cduÃam iuÃiÃcatiomi talem à fiant,Ãne qua non ) tarnen omniaÃunt per diabohmif qui tandem prorfm ueneiuÃtÃcatioms cduÃlt;e interci^ dant. î^on puto deÃcendentes deludica Ãud h/ereà hoc Ãmpliciter uoluiÃe,quodÃdes nonÃt iufliÃcatio* nis caufa,Ãed quod etrea fidem ut unam cauÃant, Ãmut er lex MoÃÃt cauÃd.Non aliter atlt;f noärt Scholajii* ci doóïores dicunt,Ãdem iuÃiÃcare magis prineipali^ terÃona opera autem minus principaliter.
HuereÃs itaqs deÃcendentium de iudfd eà de cauÃt , iuÃiÃcationiSiquas deÃcendentes circaÃdem er
KeÃ
IN ACTA APOSTOLORVM. 757 KloÃÃ^iunt. Adtoïlcndtimhcinch£repn decäuÃf iuÃtficationif,conuocMtur Synodi,in qutbuf diÃca-iü^ tur er concluditur ex uerbo deifolMuÃdem in Chriflu lefumfiite kge Maà iu/iiÃc^rc,
CduÃnn ergo hic propter quam debent poquot; tiÃimum conuocdri Synodi : nimiru propter extirpant dtu h^refes. Poteà lt;jMoq; ex hoc Cdpite inflitui inte* grd firè inethodut Synodi,qu£ nthil eà dliud,qudm c5 pegrftio eccleã,hoc eÃ,tdin ldicorum,qudm ckrico* rum,in qud difeernuntur lt;ttq; di/Ãoluuntur htereÃes er dUtcotrouerÃeeipÃiu eccleÃic ex uerbo dei,Ãcut por rödudietnuf. IntegrdmmethodumSynodiper otnnes metbotJi Portes, qu/re in noÃro dialogo deSyÃOiü», bonam kuiuf capitn porton otplicdt.
Et quidam defeendentes de Iiidaea.
Ht qwditm lUon«» Opum proprtc gerunt, qui cir* cdÃdem ÃmulÃciunt legiî operd cduÃtm iufliÃcdtios nw : oblique iUorutn gerunt typum, qui circa fidem Cfquot; bond operd qiwcHncj; freiunt iuÃificationls cduÃm.
PorroijKidberif^s bic Ãtboritur, quierenda uenit (iufd,ob quam hucrefes Jet« «entre permittdt, edm ex» pre]?tt ApoÃolut,quddo dtxit;Oportet hicrefes eÃe, «t ^pTobdtiÃ4nt,probentur,Sertäuntitdq; harefei dd frobationemfidä eccleÃe.
Cc } Voct
y5« HRASMI SARCERII SCHOL» Docebant fran cs.
A fgt;ertlt;t Ãiit h^eref's non occultä, Je qnafohu deiH' Jifceriiit : de aperta «crö ecclcfa.
Qncd nifi circuniddamini Iccunduin rnotein Mofi,non potcfijsfiiluarj.
Hxrefnfieuti dixi,efi de cai/ii iu/iific'ttionis. EX fircumcifione/ortaÃii inuUi^unt tctai» ledern Mof» ^ueinadmodum e:j Jequrtitr poÃen-Surrexeriint Mtcm Quidam de htcreji FhariÃeorum^ijui crcJiJcrdnt, tes quod oportet circimeidere eos,cr prtecipere fenUt re legem lAoÃ. Exemplum ignoruntù efl in bif dt* feendentibus deîud^a,qui nondum intelugfint locos dt airogatione legii ChriÃixna Ubertäte. Abrogii^ tur enim lex perÃdem in ChriÃum,ut ciuÃd iuÃificätio tiis,id^; propter legis e:^ neÃram imbceiÃitdtem. cIj« Ãianduero liberté efi fcientia,qu£ Ãcitnos /cire^qttoi iuÃiÃcamur grdtuito intireedente Ãde in ckrsÃupfâi^ openbuf legis,cr eJijs quibufeun^. blon poteilisfil Karl : (d eÃJuÃiÃedri.Ecee iublieidmÃiciunt eÃtäuui fegts MoÃ^r legem Moà iuÃieit cau/am Ãciunt-
Fadaergo ledin'one ^difce-ptatione non parua.
Se^unntur cjÃfhts b^eÃeosÃnäles, i^uiÃuntÃeditio çr difcepttstio.EpiÃoLe aj Coriiitbios Ãitis ddtiinbrà tii biK
IN ACTA APOSTOL.
bo5 ef^ciu! ÃX eormn e^cactMi. Non {»drud : ex«» M^erdntur ejji^iii hiCreffos^ut innotefcdiit nobis brc* tt[(osptrtcuLi. Paulo amp;nbsp;Barnabæ.
Cor din bis gentium prædicdtoribus rede fuboritur hdrcÃscontrdgentes.
' Adueifusillosflatuerunt.
Monetitr ecclefid exemplo eecleft:e,ut ftdtim meden turlwefibuSinec findtens inueterafeere dgere rd^ t dices. Stdtuerunt : non units aut alier üdtuit,non de rtd tdntumflatuerunt/ed derici cr laid ftmul, cr ftc totatedefid.
jn uerbo fldtuerunt proponitiir nobis libertds Syno iorunhdi tjuns non folim derid fed et Idici uocdri des bent: iteminqiubusnon tdntum derid,fed cr Idici fldtuere debent.
VtalcendercntPaulus Sub Barnabas, ÃC quidatn alt] ex ipfis.
Sequitur jîatututn eedeftc contrd harefn de lege Koft UC cdufd iufificdtioniS'. Stdtutunt hoc non cfi HfTenidneuin d feripturd : ergo in Synodis ed tantunt fidtui debent,que nondifcrepdnt à fcripturd.Hoc du* tem fidtutum ecdefa efl: ergo jûlfum e/l folum Pdpdnt ftdtuere po]Jè, dut folos datées. Et quiddm dlq ex ^fis:idefi,execdef4.
C c 4 Ad
750 ERASMI SARCEMI SCHOI/, Ad apoftolos prcsbyteros in Ic* r u^lcm fupcr hac qua-ftionc..
Ecdefjit fldtuit, ut mittäntur PditîutçrBdrndlif iiierufaiem : dtcumijUfC^itp foluenddeft fttittitur 4 Apoftoto$ 0- preÃ:iyteros, hoc eü,dd eof, lt;jui uerbicognftionemhdhent.Sic ecckÃftfldtutre hilxh ut uocftur Synodui fiipfr hjcrefî aliqud:d( in ucrbo âi^xtd uerbum pronuncfdredfhent-
Ad Apoüolos cr prefbyteros : td efl,dd tes, fcripturte cognitionem ali^u^f» exdâdm hdhent.
Ad ApoHolo: çr prejhyterps ; difcernit JLUcdfi^ Apoilolof cr prejbyteros: dd de/igndndum u^rid fn eccleÃd minifierid. ïn lerufdltm : ubi tum Apojlo* ff prejb;igt;teri multi frdnt,cr (ccfeÃd erdt duiiior.
Ilti ergo dedudl« ab ecckfia-Exemplu obedientiie,pietdtif,cr chdritdtif in (o zr Bdrndbd.Obeditntü eft obedire eccleÃ^Pid^^ tis tÃ,ejÃ: fludiofum,ut extirpefur tdtn bld^htifuthd' reÃs contrd gloridm ChriÃi.Chdritdtfseft^tdin len^ qudtn pcrtgrindtionem Ãfbirt, ne in morem eccleÃd ex tdm horribifi hlt;ereÃ.Efi zr chdriMis tmplum in eccleÃd,^u^ Appüpipf dfducit, Peragrabant Phoem'ciam SamariS PfTdgrMtw Apoâplprum figndnter exprónit Ãudm
Apoiloloni^
IN ACTA APOSTOLORVM. 7lt;t ApoÃolorum pro urra pietate conferudndti. Circuii^ Ãnntix locorum certam reddunt hifloriam.
Narrantes conucrfionem gentium. In hoc,lit frdtres per iiïdm de ueritate Eudngeb/ eS firmdrentur,
Etafferebant gaudium magnum om nibus fratribus,
E^Ãi« dnnuncidt^ conuerÃotrif gentium, gdudut lt;juod chdritdtif e^ätw eÃ, qutc gdudet er «Kos con^ uerti.Mdgnum : exdggerdtio gaudtÃquiie cx ejjriltf c3 ineifdiit cdufdm,id e^,ipfdm chdritdtem in Ãdtribut,
OmnibuiÃdtribus : fratribu^ dit,hoc eÃ,credenti* tiM er iHis qui per Ãdem iftm erantÃtäi grdtuites iufii (iiepdrticipes : «um iuHicidrij pperumteftuntur olios odEuongelium conuerti,cr inuident alifs grotuitom iu fiicidm,mdximè autetn gentibui,id eÃ,peccdtoribu(. Mdttblt;ei.9.Et)à dM eÃ,ut iefui dccuinbtret in ilHufie^ difcuî : a- ecce multi puHicuni er peccdtores,qui uene ront.fimul occubuerunt cum lefu ej diÃeipulis iBij«, Cumq; id uidiÃent PhdriÃei, dixerunt difcipuln eiut. Cur cum publicdtni esquot; pcccutoritut pmtt cibum pr« «fptorueöer f
Cum autem ucniflent Hier ofolymî fufeeptifuntab ecdcfia ,apoftolis,6^
feniortbus, Cc i ExemptiM
quot;JSt ERASMI SARCERII SCHOL*
E.WBpf««! humdiiitdtif cr hoÃgt;ita'itdtis in ecckfii A^o/icLi cr faMribuf,cjui peregrnosfi-dtrtsÃfiffi rumhoceÃtiaiigncQ/ hnmanùcr trdà amit Ai ec* (leÃd ; non de nno dut dltero Notlt;lt; cceîefUm non e^i* iludi in trdildtionc de reim ad cccicÃa pacem (J{it^ fdm doârinant pertinentiMS. â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;
Annunciantes quanta deus feci'Ãtf cumjpfis,
Anmncidnt grdtidm DeiÃbi dpoÃolis gentium à i}dm,ut dpud lud/eos Ãe inÃnuent nomine gentium-
CumipÃs : in conuertendts gentiâoin. Surrexerunt autetn quidam dc fad/ö ne PhariÃcorum qui crcdiderant.
Hl phdrif^i non folum eircumeiÃonent cauÃtnt iit* PiÃcationts eÃi contendunt^Ãd totam legem UloÃ-Pti crej defeendent« de JudiCd MÃ,funt tantum circuncifi* cnem iuÃiÃcdtio/nicduÃtm jicere. Quicrediderant: nota ne credentes quidem poÃiÃteile deÃerere rationif indicium de cauÃn iuÃificationn, ^ute Ãunt ex optrifâK^ Z}â meritii.Jgnordntiie exemplum in hif PhariÃteii locps de abrogatione legif,cr chriÃidtta lilertdte non* dum intelligunt.
Quod oportet circuncidcreeos pre , ciperc,feruare legem Mofi.
Hmpj de cduÃts luÃifiedtionis ex operittti
IN ACTA APOSTOLORVM. yCt Cftmni ([uïm féliciter prorep/èj-it h^ec bmfii in pri inttiui£cclefiJ,pajJ'tintejianturcpiJ}ol£PMl:) in c^ui^ bui nnlU'-âi non iinp^gnat edm Apoäoliu.Scruiire legé Noà :Ãilicet ad iuÃiciam, Coaueaeruntcp Apoftoli^fcniorcs iiidere de hoc ucrbo.
ConncntM ad Synodunhcuitiscaufa cà hfrcfn Ãn periculum dnólrinie.Entbyinema. HjcrcfnÃcü conue^ nire Apoftolos nbsp;nbsp;feniores : Ergo hxrcÃs cauÃt eÃfu
Ãtiens,propter quam debet conuocari Synodus. Apo» ftoli CT feniores conueniunt ; ergo in diÃbluendis ha reÃbiK in Synodts ,optinti ZS' doiHiÃlmi uiri conuenire à ebent.Sed bo(ùe quanto homines probiores çs doâio res funt,tanto minus admittuntur ad Synodos. Placet ergo feire,qui debeant in Synodis cognofecrc de hareà bus,hic uides,ApoÃoli zs feniores,id efl,optimi cr do {iiÃinti uiri,qualcs defcribit Paulus in cpiflolis ad Ti» notheum,ubi requirit perÃnas ad doctndumaptasjçy potentes exhertari per dodrtrtlt;«n fanam ad coiiuincen elamcontradieentes.Videre:per metaphoram defle»^ âionis pro cognofeere, priiis uolunt uidere cy cogno» feere ApoÃoli zsfeniores, antequa damnant: noÃri PapiÃa prins dainnant,ant£quauident zs cognofeunt Ãûgnitio bafiszs fùndamentum eà Synodorum-Liber l4s cr Ãcit ueiùre ad Synodos,zs conferuid: illat.
ERASMI SARCERII SCHOL'
De boe tKfbo : de hoe negotio,hebrteoru more, uerbum ponutit pro (^uouif negptio Jeu jà âo, Cumautem magna difceptatio fierct*
Notât h^ec difceptittio libertatem Synodi, dd lt;judio tiettirenontdntum fùitcuiq;libe]-um,/êd etidm in ilU cottjirre,imo difceptdre. Gerjbn in pdrte primd deec clefidÃicdpotefidte,edndem libertdtem Synodorumbif nerbii expriinit : nuUd fideli perfond exclujd,qud du^ n' requirdt. HodieÃne uüd coüdtione ej difceptdtie* ne ddmndntur doÿndtd in Synodif.
Surgens Petrus,dixi'tad eos,
in exempta Petri cerni5,qujles ejfe debeent, ^ui id iynodid de hiereÃbuf pronunciare dcbent:nimiru Apo fiolici uiri,dd doeendum dpti,cr potentes exhortdriet conuincere contrddicentes.
Surgens: lt;Juid liberum eR Ãtrgere in SynodiStCT dii tdfidelis perÃind excludi debet,qute dudiriret^uirdt.
Virifratres.
inÃnudtio,lt;jud Ãbi pdrdtbeneuolos duditores.
Ordtio Petri confütatorid efi impite hdrefeos de le ffMoÃutcdufdiufliÃcdtionis.
Summd efl ordtionis Petri, gentes er Ãc omnesho* nines iujliÃcdri per Ãdem grdtuito Ãne operibus legit ferünent hue Ãripturd loci,^ui ide dieunt,dd Ro.'
i.Ai p
1 K act a APOSTOLOR. VM
î. Arbitramur autent hominem iuÃiÃcm Ãde, fine opt ttbi« legK.Spfâut propriè hue lt;]uartttm caput ad Ro. ubi multii a^it ApoÃolus de cat^is iuÃiÃcatioruf, ^uas Ãcit Ãdem cum imputatione.Aitenim crediditiAbrahi det,er imputatum efi ei ad iuÃiciamycrc-
.VOS fein's, PnmHm argumentum eonÃita» twn« 4 profjuncjittii eÃ. Enthymema.
DeiK mihi indicauit gantes Ãre fatuotÃde in Euan geliumÃne operibw legii : Ergo dei« er uos uult ert dere,lt;lttod gentesfaluenturÃde inEuangeliumÃneopt . nbuilegii. Vosfeitii:ex mea relatione alio» tum Apoftolorum.
X. Q:.iodabantiquisdiebus, Ante aliquot dies.
Deus inter nos clegit.
Ãrdinatio dei eà gentes audire Euangelium, etÃit tn ChriÃumfine opertbus legis faluart.
Perosmeum, Enuocale crlt;tudibile uerbii Audire gentes uerbum Euan* gelt] Sc credcrc.
duo reuelauit mihi deut,ctquot;pr^ terea nibiI,Ht gentes per os wif» lt;t«di4ntEKlt;lt;«gel^ uer» bum,ctâ äli credant 4J iuüiciam : non rewelrfwt mibi, miuÃiÃcenturpereircumeifionemaHt reli^«4 oper4
kg».
76S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SAKCERÃÃ SCnOU
legii. Verbu Euän^elij fiÿiointer dicit,ut often jät P( non kdbere prjeceftum pnedicandi gentibuf cif cunciftione dut kge;n Mofdicdm,quam fti uoluiftêt dent iuftifiedtionis cdufttntefte,ftnedubiodeeamthimäii^ ddftet. EtcrrJere : ftilicet ddiuftidani. Notât cdufäDl iiigt;liei.e ipftiin ftdein^ty' excludit'opeed legif,ut cäu/äiil Enthymcmdtd. Gentes debent dudire uerbu Cuâit^ gelif i.î iufticidm : Ergo gentes non debent circuncidt aut operari legcm Mofi dd iufticidiit. A h'ud.
Gentes debent credere dd iujlictd : Ergo gezitow debent cinuncidi dut operariîegem ^Aoft dd iitfticiM Dcus qui nouitcorda, teihmoniutn perhibuitefs.
Argumentum d teftimonio Dei,(}uod perbibuit DeiH gentes jibi pldccrcfine circunciftione operibus legis-
Entbymemd. Gentibus perbibuit Deus teftimonid ^uid ftbi pldcednt ftne circunciftione cr operibus kgb:
Ergo gentes circunciftione cperibus legis iuftiji cantitr»^ Dr;« qui nouit corda ; ij cft,qu! non refticit perftonas,zr cuius iudicium ftecundum corda eftjion fte cundunt er.terna.Tejlimonium perhibuiteis : incorü* buseoriinh Dans eis fpirirumfancluiriâ id eft,perftgt;iritumftdndluni conftrmans gentes,quod gratuité ftne circunciftione ej operibus legts iuÃiÃcen
IN ACTA APOSTOLORVM. 757
SlCUtÃ1!: nobis. Q«iper flum certi fu!ntlt;^,quolt;i circundfionc cr opcriiiu iufitficonur. Et nihil diicreuitinter nos
SCillos.
â Scilicet utrif^i dondns grdtuitdm iu/licidm/ine per fondrmnrcJJjrÃM. AdGjI.j.No/jc/îIud£os,nâ¬lt;j;Gr£ ciKcrc. Corruitkicomnâf prtcro^atiiidjuddorum tri cdrne,qudntum dttinet ad i!tpicidm,e[ua gratuito ojjtr tHrcrcdentibiif.
Fide purificans corda corum.
Id efl,Ãde iuSlificans gentes. Enthymema-Gcntesfide iufiificarttur : Ergo rtoli circuncipoite ncc al'js eperi» bin legiî.Tert:«m hoc argumentum ronjwt^itiortiî effe potf/t,d uera cdufaiuftipcdtioms,^U£ e/ifides.Purifi^ cdre efl hie iuflifleare. Corda : brc ddi/cit, Mt ponat di diflnmen inter iuflicia iuflicid : inter iuflicia exter nlt;tm,cr edm^lt;iuie «ölet corà Dealer ^fl m corde flta.
Nunc ergo quid tentaris deum.
Qwdrtiiin drgumentum contra hxrefin de lege ttt «dMpt iuHiflcationis : fumptH eft ex e(Jrdibm kgw per impof^ibilc ej ab exemplis.
Vel potefl bic bet« efle occ«pdt!«d itldttOjne obijci dnt aduerfarij de ufu le^5,Qr dicant : Si lex'tAofi no« iiifiificatgt;in ^«ein ergo ufum data ejllex Mo/ii ? Ro*
Rondel
7ffS ERASMà SARCERII SCHOb fiiondet Petrui de errore ttduerfariorum ignorantiltiil tegnufum,i}Uie in hoe no ejï data,ut iuüificetÃntô accu/£t,terrcat,ddinnet,comprimât zx grauet. Legem 4utem tton iujli/jcareprimum eüf effiéiihut legif pr»quot; bat: deinde ab exetttplif patrutn ptiefentium ludet* rutU,^ erediderunt, qui cum non potuerunt et aihu( folfunt pcf Jegeni iuüi)îc(tri,ergo nee gentes ptÃe.
aune ergo : quia certum eà fide iuÃificari gentef. Quid fentaus Deunt : tentare Deunt eà hic'^noBecon' tentum effquot;r reuelatione Dei de cauff iuÃificationis g«* tium,quce non funt cifcuncifia aut lex Mofi, fed audi^ te Euangeliutn iBl crederejCf eü aîiaf caufof iuÃgt;^ Ãifieationif eonflituere,
Vtimponatur iugumfupcr ccruk^ djïcipulorum.
iMgMJ« PetTHî kgent uocat, ab eÃräitue iugf fitnt comprimere er grauare,ddexprimendunteîl^ Ãui legis qui quoq; funt comprimere ef grauare con* feientias. His effiâibus legis adifci poÃunt er alij expH eatorij. Accufare,teurere damnarc confeientiascTt Porro quia legem iugum uocat Petrus, idq; prop* ter eÃTi!lus,quos lex cum iugo commutKS habef.quare nunc ex ejfiólibus legis probat,legem non effe cauftut iftÃificationis, Enthymemata.
LfX
iî4 Act A A^OStÃLà RVM.
Lex contprimit et graitât: Ergo lex non iuftiÃcatAte. Lex rfccMpWerreticr dämnat : Ergo lex nóit mjlijië «dt.Item- Lex licitintranquillMcon/cienüM :
Ergo lex «on titjlificdt. Item.Lex (t«get pect4t«âfl ' Ergo lex «on iiijlificat- Ad /ïinïletw modum cr Apd Ãoli« argimentatur ad R.o-}-ex ejjiólibui Icgis, oflen iens kgem non iufliÃcarc. Argumentum eÃ.
Lex irlt;tm operlt;lt;tHr ; Ergo lex non iuÃiÃcat^
Contraria funt atgumenta , eJ pro iiiÃituto Petri b(éc fèqiientia. rides erigit cX (eKrft confcientiof :
Ergo Ãdes iuftificat. Item.
Fides excMptjjôUtHrjcr itbfoluit coftfeientiof : ZrgoÃdesiuflificat. Item.
Fides trdniJMtn^tt confeierifias : Ergo luftificat. Itc» Fides minuit pecâ^tum : Ergojîdes iuftificat.
Item. Fides operdtur pueem crgi^Kdium prd i cdn[cientijs : Ergo jîdei iuftiÃcat. Ab iHis preuiflis cjjî l ^flibus lex Mocdtur iugum à Petro. Ab ijfdem niâ Hiere« 1 ^mirf cdp. 18 jèrreum iugum dicitur, jicut ù lAofe^ 1 beute.is.ub Efaia cdp.9.Hirgdb«meri,iugflt;m oneris, 1 cr feeptrum ex4âorts.Clt;tp.$ i ⢠uincutum colli Ab ' 1 todemUieremiu cdp. ij.mdlleus conterens. A Mofe de ! â ttefis.j.Ãdmmeus glddiiis ©âc.QJlfe kgw nominaje^« I âusriominupnt.
Dd Sitpef
770 ERASMI SARCERll SCHOL.
Super ceruices difcipulorum: quinunc crediderM 4d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;edm dcccperunt per fidem.
Qiiod nelt;^ nos.n?«^ patres noftri por tare potuimus.
Probitt exemphs Petrits per impoÃibile legem not ejjè cdufdtn iuÃiÃcatiomf. E/tihymemit.
Nee nos,nec pdtres no^i potuimus iaftificanleic Ergo nee gentes lege iitÃiÃcari pojjunt- .
Quodnet^nos,eyc.ExprejJamhabet hic canfat abrogatiC legis,ut clt;iuflt;e iufiificdtionis,iJm eà imps^ bilitAS portandi legem,ut caufam iuÃ^catiomsSintdof loer de cauf4abrogdtielegu,plures extant infiripWt adKom.S.EtenimquodlexprieÃare non poteral,tt parte,qua imbectüis erat,ey'c. Ad Hebneos t. Abro^t tur enim quod prlt;eicÃit prieecptum propter imbeciUi* latentGT inutilitatein.Hicremias cap ji.inÃnuat hiM e^fe abrogate legi s cauÃam proxiittam cum caufa Pt* tri,quod patres non Ãeruauerint uetut paiium, ate^hrn turn Ãeerint,Gr ideô ejÃe nouum datum.
Quodneq^nos: qui nunc credidimus Euangeliodi iuÃiciam. Ne^ pdtrej no/lri : qui olim uixerunt.
Portare potwmus : Ãcilieet ad luÃtciam. Nam «0» portare legem efl hie legi non flatisflcere ad iufliciioiit nec pojfe lege ad iufliciam peruenire,
tenfit
In act a APOSTOLOR.VM 771
Senfuf Petri eÃ: propter legii cr noÃrain intbecilli^ lutem,lege,JI «t cduftm iuflici£ ejjè abrogMm, çx p4 tres Ãile in Chrijlum iüÃificatos eÃe, er nos Ãdt in Chriflu!» iuüificari.
' Sed per graüam doinini noftri Icfu Chrift» credimiis Glua-rificutôôiUi.
Eptlogi« or(ttiojiis Petri,n ^«et» pducii fumntcinf fnjc pro34tioJHi iuclMdit,q«(e cÃ,grdtuit0 nos inÃiÃca fifide in ChriÃum,Ãne operifciM legi«.
Per gr^ti^m : «IbÃit dd grdtmtdm iu^icidtn, lt;Jd£ perimpKtiitioJiemeoFitiJigit grdtuitö,Ãne operibiu gis iwtmcriti«. Grdtix uocjfcwlo bic non dliter Mtitw P«triw,dt(]; ApoÃolus «titiir «oce tJjpHtdtioJiis ad Ro. 4.Credilt;lit Abrdbdm deo,cr i'jipiitdtKm eà ei ad iuÃi tiam. Per grdtidtn domini noÃri lefit ChriÃi : id eÃ, per meritum eii«.
Grdtiitm «t HJidm iKÃijicdtioni« cdwfdm CTpoti)?» Wdm pofuit Pftriw zr pro Ãde, lt;}«;£ gr^'^tiam ad iuÃi^â jCiamapprehendit Sigfjdfjter autem bic «fiw eft Petriw »wceetulo gr4tilt;c,ttt decl((rdret,iKftici4)n ne quidé pro« pter jidem,tdnqu4tn propter optw operdtKiti coiitijjge« re. Credimi« ; Ãilicet nos. Saludri : iuÃificari.
Sicut er iHi : wdelieet iu^ijudli ji«er«t»tper gruttA
D d » domint
â gt;7» ÃRASMI SARCERlt SC«Ot. domiiti noRri lefu ChriÃt,fifte operibut legif.
Corruit bic iltoruni opigt;iio,(}iii fentiunt hoiniita'.pri mumexlegetMturie fiujje iuftificatos,deiiide ex léS^ lAofi : hodie ftà s quibufdam legibtuiuÃificari.
Docemur etidm bic de abrogatione leg^ Cbriâ ftiand libertate.Abrogatio legis efl, ut paucis dicM ^U4 abrogatd e{llex,utcaufit iufiiciie.Cbriftidnd liber tdf eÃ,qiue freit nos fcire,qttod fineoperibus legKinfi^ ficdmurgrdtuito perÃdeinin dominitnofirum lefrxi djriflutfi. Confrntientes buic loci multi pdÃim extätit in epiflolis Pduli,dd Rom 3,Arbitrdmur dutem fiâie in flifiedri bomine dbfr]^ operibus legis. Ad Rom.to, Cof de crediturdd iuÃicidm,crc.Ad Gdl.t.Si lexiuÃiÃ^^i fruÃrd mortuus efl ChriÃus.dd EpbeÃos 2. Grdtid nm eÃis ferudti perfidemÃd^ non ex uobis,amp;Câ
T acuit autem omnis multi tudo.
Hoc tdcere multitudinis commenddt nobis Ãudiniât quodddm pro uerd pietdte cogfiofcendd in mulütuditit ttâ¬m,b£c multitudinis tdciturnitds monet nos defrrtttS , ijudddmcelebrdndifynodosÃncluibusmuititudo tdce* re debet,er dudire dilJirentes de rebus dd Synodos plt; bâzjcfjtjtiw.
Etaudiebant Paulum Barna' bam narrantes.
ÃN ACTA APOSTOL. 77, Audire nos decet in Synodis,tion tumuUudri.
Quanta deus fcciiret figna et prodigia in gentibus per eos.
Di)cfpfdtto Phdrifeorum mk cum oratione Pctrit tteiMt per digreÃionent tmpÃt : iatn redit Luciü eô, tUidc digrelfufefi,nimirttm ad ndrrationem Pauli Bar/idbte,quanta deus jteiÃet in gentibus per eos.
Vfushuiusnarrationis JùitjUtindepO' eoiiucrfto* «O» genti«m conÃnnarentur liidtti de ueritate Puango hf. Etpoftquà mtacuerunt»
Cob/rentu ex circunÃantia tempor«.
Refpondit lacobus.
Haclenus audiuimus Petrum con^tantem in Syno* . Ho htereÃn de cauÃs iuÃiÃcationis : porrô audiemui et Idcofewn eandem htcreÃn conf«titf»té.Qjlt;ieflïo aune fcic oritur,quotnodo in Synodis pronunciandum Ãt,^^ iuxta ^Mod ius ÃrendaÃntentia. ReÃondetur ex boc loco,q«od pronwicidndHm Ãt in Synodis, G' jtrc(id4 fententia contra hi!erefes,ex uerbo dei.Sic Petrt« ex rc* wUione er certa aperta,quam loco uerbi dei ha^ tuitipronunciauit: item,adduiliscralijs, quie etÃin uerbo ad uerba non Ãunt expreÃa, tarnen cum uerbo dei per ojww confentiunb
De reKeldtio« Petre, bAbw't de gentibiK ad
Dd 3 Eucmgc
77^ ERASMI SARCERH SCHOL.
Euangeli/ gratiam fufci[iiendis : itaii, quod ipfe â da ordinatus Ãttt preco Euaj^gdij apud gentes ,uthte £* Uirigdium MdiMtcrcreddnt : item, c{uod deiK dciiit Jjgt;iritumfanâum gentibus,ficutcr Judxii: item, lt;juoi dem nihil difcernit inter gentes cquot; ludteos,crfic de tens uerbii Petri,quje ^tud obfccro aliud funtt^x^i» uerbum dei,quod paÃim extat in/crifftiira ficut p)-d cap. lo. ojlenÃum efi. Et (juemadmodum PfW« lt;o«trlt;t hicrefin de caufn iuftificdtionis pronunciMd uerbo dfi : ita er UcoBw htc pronunciat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. '
Rede itaq^ fentiunt his noÃris temporibus, qui do* cent in Concilijs,non iuxta hlt;cc aut ilia : non iuxta hoS aut illoSffed iuxtauerbum dei pronunciandum eÃt-
O BIE C TIO : Ergo non eà pronuncianduU iuxta Patrum fcripta,cr Conetliorum décréta {
RESPONSIO. Patrumfcnptder CÃiui* Horum dl creta,eatenus recipimm inter prcnuncia/idu, quatenus cum uerbo dei confeiitiunt-AuguÃinus ad ca fulanum.NuUoru feripta ita magnifreio, quod contra fentire non liceat,Ãfcnferint aliter quà m ueritof-tianusDiÃ.^.cap.Noli frater. Ex didw epifroporuiit out patrum non funt coUigenda teÃmonia contra man data diuina.Cyprianus in Sermone de lapfrs-
Et quomodo audent ^cquà m fiatuere frue chriÃot quarum
IN ACTA APOSTOLORVM. 77? qndzMm er Ãd(S,et uirlui cr gloria omnii eft iitChrifioi Rdpoadit Jacobus.
Summa eft re/Ãonà lacobi,gentei uocatof ad grlt;#« Iw'Um iHjJùùmjiJo.'i ejje onerandat ftlfts iufticù cau fi{ ut circumciftone cr loge Moft : cluanquà m interim ad uitä chriftiand ac pia hortanda ftitt,(jua format lex
Viri Jratres. inftnuatio, qua parat iacobut ftbibeneuolosauditores. . Audtteme.
Omnisftdelii perfona,qu£reqniritaudiri in Syno* Jo,lt;«Jjfrttù eft. Verbum audite oftendit libcrtatc Sy tiodorum,quje eft dwdire omncs,qui audiricupiunt.
Simon aarrauit. OccaftonemhicJ^eäa teffjonft Idcotgt;i,qH£ hiCc efti uidetur.Petrui in confùta tione hareftos de caufts iujliftcationis ftrè nuUo dperto fcripturi!elocoufuftft,quanquà in omnia Petri, frcilè fcripturis protentwr : ne igitur ecelefia putet Petr«)» fua fomnia attulifft:adijcitlacobiM fcriptura propbe^ tlt;trMm,q«din cum uerbii Petri conftntire dicit. Adeo ergo res magna eft,in Synodis praeter tterfc«)« dei con* tra hmfes «ibil adftrre,fed contra eof, ex folo uerbo proiiMdcidre.
MalèfenüMit Anticbrijli menj5r4, qui in Concilift ttolunt pro(i«nciari iuxtd Pdtriimj Schclafticorum çy Heteriwi Conciliorwn decret4, ncgleflo uerbo, quod
D 4 4 q«id4j4
770 EKASMI SARCERII SCHâOU quidam adeö hodie reijdunt,quod negent /ènfumfaf tur£ ex ipfa fcriptura,fed ex folis patribti^,f(ho(afiicif çr ueteribui Concäijs,colligendum ejJi.Malèautem fi ceruiit Apoflpli,qui ex prophetis pronunciarunt con» tra h£reÃn de cauÃs iuÃificationis,d£Ãituti patribiUt fcholaÃicii,zxuet^ibU'SCoiiciliÃ.
Qyemadmodum pnmum deus uifjUtfumeret ex gentibus popu lumnomini fuo.
Brf»w eà Luctts circa reÃonÃim Iacobi,iiec duti* um eÃ,quin lacobt» piunbui ucrbti ey prophetannH te{lintoniÃ,uÃitÃt.Primum:reuelato Euangelio apef te. Deus : uocatio gentium ad grauitam per fideiii iuÃiciam,cpus Dei efi.
ViÃtauit : iuxta promiÃionem getüibusÃdam it Euangehf gratia.Pertinent hue prophetarum teÃimo^ tua de uûcatione gentium.Ofelt;c.t.Et uocabo populM qui non erat populus meus çyc. Efa.^. Multiplicafii gentem,non magniÃcaÃi Utitiam. Efa.49. Dedi tei» fucein gentium eye.
Aüudit lacobus Ãmpliciter ad uiÃtationem gentiu qu£ ex reuelatione aperta Ãäa efl Petro per linteauitn fcalomiÃum. Enthymema.
Refîtes uiÃtauit DeuSjid^ propter prfm promijf^ miU
IS ACTA APOSTOLORVH. -j-rT gtntihu! Ãäcttn : Ergo gentfs iuRificanturgr^ fine operibuf legii.Vt fumeret : ex grrftiit.
Efltbgt;wo«4. Gentes Dei« ex gratia affunipfit :
Eîgo gentes gratuité iufiiÃcantur fine operibiu fe
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qwd ergo Jocwt Petri« fuis uerbis ? Re|Jgt;on(Iet
ilt;tcobui,hocPetrutn docuifie : nitnirum Drum grdti* j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f gi'lt;âtw eaf iuflificafii fine eiperibut
Ifgw. PopHlum; qwinonerdtpopwiw.Opie.i.
I Nomini fuo : lt;d glorificandutn nomen fuum prop*
Itlt;r grdtMitdm iufticiain glorijîcdtionis nominis dei tiufaeji.Pfl uero glorificare nonunCfi, gratii« lt;tge» re Deo pro lt;icccpt4 grdtuitd iuftieia. Enthymema.
Gentes afiumpfitDeiu ad glorifie andunt nomen fuU
Ergo gentes grdt«itó inftiJicdntHr.
Rrgjumentum «diet d caufa dd efjedum. Caufaeà iufiicia ejjrfltMefi gloriÃcatio nomints Dflgt; «o» ( potejl dde^ejwbi grdtuitd iufiicia non adefi prius. ( Ethnic cocordant uerba prophetarS
PctriM circa pronunciationem contrd blt;ere)in de cdtfis ittjlijicdttoni5,mbil di«er|i dixit d Prophet« ,cr Jjc d uerbo Det. Ecce jades in Sjmodtî contrd blt;erept
I prottuitcidndtaneJJeextterboDct.
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sicutfcriptumeft»
gt; Amot-9.Inprlt;(edentibt«buflc locum uerk«,coma
I ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D d ) itnitittM
T7S ERASMI SÃRCERIl SCHOL.
tnin^tusell yrophetalud^cs propter futt peccata^'l^ cirtdendos CT perdendos effe hoe prtefenti loco confia latur reliquids ludicoriim^ejui debueruiit co/:uertiiamp;'fi mul uocat gentes in exciforum cr perditorum lud^o* runt locum.Locus itaiji prdâfensefl de confolatione ff* b^Murum ex ïudi£is,cir uocatione gentium.
Poft hæc reucr tar.
Captiuitdtn ZS' perditionis temporu.Locuf eft pf* tniffio de feruttndu reliquils lud^orum cr de gentiuM uocatione,
£ t reaedificabo tabcrnaculum Daui^ï» quod collapfum cftjamp;T diruta ctus rcædthcabo,Slt; erP gamillud.
PriorJênfui horum uerborum apud prophetdin^^ amp;nbsp;reflitutione templi cr regni Iuddici,per bdbylotn^* cdptiuitätem dirutùpofierior fenfusefide rcflifuttont rcliquarum Jud«eorumamp;â gentium in locum ruinïudxorum.
Vt requirant dotniânutn reliqui« hominum.
Judiei ^ui debent faludrifidein ChriÃum-VeiSi^^ tilt;lui/s exiuddis faludndif i meminit nbsp;nbsp;Bfdidf-
Hip DeuifcrudÃctnobitfemenfperillÃmittÃff*^
IN ACTA APOSTOLORVM. 77? ioiiM Goinorrbrf item cdp.io-tnueritate rcli^uiie tonuert£iitur,reliqui£ inqud l4cob,dd Dm» Ãrte eji Etonmes gcntes ,fopcr quas inuoca' mm eft nomen domini, 'Vocdntur gentes dd grdtuitdm iuüiddm ex meré grdiid Dei,quid loci« ejl proiâ ifj'io. Enthyinema.
Gentfs promijjioneuocdnturd.i grdtuitdm iufiidi Ergo gfiites gratis iiiftificdiitur. Ahivd, Super gentes inuocdttir nomen domini : Ergo gentes gratis iuÃificanturfmcoljcril us legis Ratio eft,qwainuocdtiono)fiints domini fu^cr gtit tes,non kgis opt« eli,fed gratia; cr promiÃionts,qudnt apprebenciitjides ddiuflxidm.
Legem non iu{iificare,fed gratidtn c^Ãdem d^ipre tendenton fam,claritM efl ex uerbis ipÃiis Pro[hette : «0 quod inuocatum efl nomen meum fliper edf,q. d, do« minus,ideo iuflificdntur,non quia opera kgis Ãdunt, aut quia circunciduntur.
infumma commenddt lacotus ex uerbts prophets gratuitam iuflidttmflne operibtis leÿs.
Dicitdominus»
Ergo Herum efl gentes gratuité ex fold mifericot^ did Dei,cr fide apprehendente mifericcrdidni Dei, fe^ san.
7*0 ERASMI SARCERII SCHOL-Qai facit hacc omnia.
Qtfi grätuito recipit in grdtidm et relicluiM rumcrgentest Enthymemd. Dominuihtecomnidà â¬it : Ergo doinini grdtid efl,gentes iuftificdri, non pM legis Mofi. Occifpdtione hjec decedunt : donti^ nus dicit, qui Ãeit hjee omtiid, Ndm funimd itiittÃteid eà corditi rdtione,gentes grdtuito iuüificdri ey reetpi in grdtidin. Similis occupdtio inÃmili negotio extät, Mdtth.u.AdominoÃ^umefihocer efl mirdhäeiif oculisnoflris,
Nota fiint â feculo domino omnia opera fua.
Et hige Jdcobi uerbd per oe cupdtionem dccedunt,iit nnretur eceleÃd, cur deus gentes grdtuito in grdtiaa receperit.Notd enim funtdÃculo domino omnid opt^ ra Ãtd. nbsp;nbsp;Vult Jdcobus utÃmpliciter creddt eccleÃd,
gentes grdtuito in grdtidm receptds eÃe, non uult Uldm inquirere cdufds,quds folus deus fiit-Reâè dixit Chri^ fius,Mdtth. II. A domino frUun eü hoc, er efl min^ tile in oculis noibns. nbsp;nbsp;t^otdflint domino : non mutt*
do,qui non potefl credere gentes grdtuito iuflifiedri. |}ot4 mundum non intelUgere exfle operd dà . A fleem Io : flemper.
Quarcergo dccerno»
Epilogat
IM ÃCf-A APOSTOLORVM. 7«lt;
Epflogi« adhortdtoriiu,quo adhortutur Ucobut, utcredat tccltfia,gentes gratHitô/ine operibus Itgii in fiificdri. Ego decerno : id eft,ex uerbo dci certi Non eflè turbandos eos^qui ex gentt-
bus Connertuntur ad deum,
Obftruii ad turbationem confcientiarum pertinert, alitifiuftificationiscaufasconftituere,^uà mftdem çy gratiam,quam fides ad iufticiamapprehendit. Et rf«e ranonpojjuntnontttrbari confcientiit er irrequiet£^ fieri, quando ex operibiisülis colligenda eft iuRiciaz imo fieri non pote{l,ut confeientia aliunde certa; fiant de iusiicia,quà m per folant fidem. Ham no poftunt ftn tnere, quando fatts operati funt ad iufticiam. Ciÿi ex gentibus conuertuntur ad deum : periphrafis cccUfue gentilis, Conuertiaddeumefthic credere Euangelia ad gratuitam iufticM,qu^ deo offirtur gaitibus fine y operibus legis,gratuito,
Hine etiam controuerfia de epiftola lacobi dirimi foteft,in qua nihil minus cogitauit lacobus, quam ut tribueret operibus iufticiam.
Sed feribendum ad cos,ut abftine« ant à contaminationibus ' fimulachrorum.
Cohierd httf dduerfatiua precedentibus per occuplt;i tioncm.
fit ERASMI SARCERn SCHOL.
tioncm,nt ijuid Mlt;{iuerunt lt;iduerf(irij,etiam gentes iu^ flificdri fîiie operibiK kgts.ùm obijciMt : ergogenttf Ãne lege niuere Jebent, ej libere pro uoluntate ? Rf* Ãgt;oadit UcoSw occupdtio!ie,cr docet 4 lufiificdtionif finegentes Hon in hoc grdtuito iujUficatos eÃe,ut nunc tUj]'jlutdnt uitum agunt ,fed ut honeflè de pie uiudnt: qudre fuddet fcribendim effè gentibuf, non de lege, ut cdufd iu^iÃcdtionii,fed de bonis (^eribiu legiSit^uibM teÃentur de grdtuitd Micid dcceptd.
Verum ineiuis dttdmen dbflinere d eontdinindliorti* fciw Ãmuldehrorum,d Ãcortdtione zTc/mt legis operd de qiubuf ergo quid idcobM uidt feribi gentib^ngitur gentelt;, ligdt ad operd legis ut cdufds iuÃiÃcdtionisi W f^onÃo.ldcobus ligdt gentes dd opa-d Decdlogi^nonut lUb meredntur iufticidm,fed ut Hits de dcceptd iuflieid tejdentur.Porro or hoc feitu nece/Jdriuin eil idcobitni gentes non ligdre dd Ceremonidles cyquot; iudicidles leges uerum tdntum dd leges Decdlogi,quie dlioqui inentibus ^ntium inferiptis funt d ndturd.
Docemur itdq;hic,qute legesnobis gentibusexMo fe ferudnd^ Ãnt,loco grdtidrum dilionis : nimirum le^ fef Deedbgi : non quid Mofes eds pracepit, fed qtùd «oufentiunt cum legibus ndturgt;c,quie omnium bomimi tituMis infculpt^ funt.
IN ACTA APOSTOLORVM. 7t,
Itfiw.Monfmar hie JeÃnalibia bonorum oftru cdu f*^gt;lt;lU£fi(nt:boniioperibtestefllt;tri Je gratuite per fiJé bl Cbrijlum iufliciUjgratias tliis rfgerc Deo pro eaJem inuitareaiio} per iUa dJ ere den Jam Eujngelio a J iufti (Unt 0-c. Summa ell kuim loci. Jultifieati Jebent bona opera/icere.Qua de re eonfule. ó.eap.aJRom. G'i.adEpfieÃos. VbiÃcribit ApoÃehn in htce uerba. fiSrnentum Dei fumiii,condtti ad bona opera ere.
Abflineant: ut darum Ãt eos ÃiÃcepiÃe Euangeüuia »Di credidiÃe,cr Ãde iuÃiÃcatos ejÃe.Silt;Juidem in hunc filent iubetlaeobusfcriberegentibui. A contaminatio bus Ãmulachrorum : ab idololatria, qu£ eà ipfa conta taminatio zf alios contaminai. Et jirnicatione: omni iticechatione cT Jmx« ueneris. A Ãiffocato erÃsnguine id efl^ut habeant puras mentes oquot; manus à fanguine in liocentium, Alludit ad leges,ijuarum altera extat Leuiti d.i9. Non comedatis carnem f anguine: qui locus Je fuffocatis proprièintelligi debe(:altcraJ.£uitici.t7.Sa nguiné uniuerfa carnis non comeJetis,quia anima car nis in fangtüne eÃ,et quicunc^ comeJerit eum,interibit
Contaminatio Ãmulachrorum contra primum prlt;t , feptum Decalogi eil.
Fornicatio contra tertium praceplum Decalogi po fierioris tobuhe.
Suffoctt*
^84 ERAStót SARCÃRII SCHÃL'
Suffocdtu cr fanguii contra fecundü pojlerioris tabU leprieceptu,lt;}uod eà de prohibitione ciedtiS.Deutenn^ Jud^eis prtfceptM de fuffocato nbsp;nbsp;faiigiiine , nontoM
uoluit prohibere fuffbcatunt er [inguine}n,ne iüa ede* rent quant utprohiberetimpuros adÃäiifcrÃtlain ^uÃone fanguinif innocentium. Quod hic lacobuf frohibetcirca uocesfuffocaticrfanguims.Apofiolut edijs uerbvs prohibet.i.ad Timoth. i.Volo iÿtur ordre taros in omni loco, fuÃoUattes puras manus abs^ ird Cr difeeptatione. Suffocato iÿtur crfanguine prohi* | tet lacobus irdin,difceptionem^rix(U,cedes erc^ Mofes eniniab andquistemporibus habet In finguh's dui'tan'bus.
fiCtiologia cur fcribendum fit gentibus^de corüdnd tutionibus Ãmulachorum,deÃrtiicatione,de fuffocd^ to,cr fanguine: fumpta à confenfu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cr naturtt^
Aetiologia occupatione confiatobtjeere enim po* ter ant aduerfarij.CitÃd rei gentes habent cum his legi* bus Mofaicis i ReÃiondet Jacobus Non dico fcribendu ejfe geittibus, de contaminationibus Ãmulachrorum amp;nbsp;elifs rebus,quia Mofes prtecepit de iUis,fed quia in hoc parte Ulofes confentit cum natura,cr gentes ante Mo*' feniUasinufuhabueruntprohibitas.
Item, poteà et htee cobterentia ejf: buius aniologidi ObiÃett
In âcta apostolorvh. 78^
igt;bijcere poterdnt aiuerfdrij. Tm diets l((cohe,/cri^ lertJwm eÃe gentibus,iit ahflineanticonttoni/tationiâ bus Ãmuldehrorü cxc. unde autem difeent qui^ bus eis cauendiî eÃ? Re/^ondet Iacöbus,é libris . Ãi.qui paÃitn extant in Omnibus Bibliothecis çy fyn^ 'gogis,c[ui([iQromni fabbato leguntur.
Pidcct coheerentia.
iÃofes (^c. Pro pnore Ãntentia, ÃnÃts efitideo geti iibtts feribendu eÃe de prtediäis rebus, non quia Mos Ães de Ulis prokibuit, fed quia res Hifi alioqui ex lege naturfi funt prohibitfi. Pro pófleriore Ãentehtia,feita fus eÃ:fcribendum eÃe gentibus de prfidiäis rebus,nee eÃe, q«od q»iî queratur de libris, in quibtts dtfeere oporte4t,4 quibus rebus abflinendum Ãt, à quibus no: nimirum id ^ile palam fiert,cum in Omnibus Biblioî tbceis çx fynagOgis libri MoÃs extent.
T une placuit Apollolis fèniori* bus cum Omni ecclefia.
Sequitur quid dcceat ecclefiam in synodis,poà pró nunciationem contra hfireÃs ex uerbo deitdecet ecclo Ãäobedire pronunciationi ex uerbó,cgt;' labor are pró eoncordia ecclefifi,id^ Exemplo Apofiolorum,fenio^ çy omttiiecclefifi.
Tiinctpoà prOnuiKiatione ex uerbo contra hfireÃti Ãé Secaufii
^8« ERASMI SARCERII SCHOtS de c4uÃs iufltficdtionis. PldcuitM pura doilrindrt/ fii[ueretur,cr ecckfi£ concordia ferudretur.
ApoÃolii ZTÃnioribtis ; peritis cr doüis inuerbo pr£ i'liÃ,zrÃc tniniilrb eccleÃie.Cum omni eccteÃd: EccloÃd in Synodis no excluditnr,nelt;ji minüri uerbi in Synodic (^uiq dgunt cx priudtoueru omnid conÃnfK eccleÃd!. Longé dliter egerunt hdäentis fitmmi Ponti/ Ãces in celebrdndis Sgt;«Oiit5tcr in difccrnendis rebiü propter qudf congregdri foleijt Synodi. Diligenter tiotd non filos uerbi mintüros hdbere poteÃdtem diÃ* cernendi in Synodis,Ãd totdm cccleÃdm, Eltgere uiâ ros ex eis:ex uno hoc docreto inteUige Z3â dlid,qiue in Synodis proinulgdntur. Et mittere AntP ochiam. Vbi primum ortd erit huereÃs 4 deÃcen dentibus de ludtcd. Cum Paulo ÃC Barnaquot; ba ÃC ludam. Poà pronunciationemet exuerbo contrd h^reÃs in Synodis,reibe uiris optimis in uerbo peritiÃimis comenddtur poteÃds promulgdndi Synodi dild. Eà quoq; deÃrmd celebrdndi Synodos,Synodi aild promulgdri eccleÃjs Viros pri marios Inter fratres Q«j pr£ dlijsinÃgniord dond tnirt eruditionis in uerbo,tu honeÃdtis in uit£ moribus hdâ bebdnt. Etfcripferunt per manns eorÃ* in hoc, ut ecclej}£ niiÃisÃciliusÃdent ddhiberent, ex
IM ACTA APÃSTOLOR.VM.
fcri^tii ccgnoiccrent proiiunciatiortis contri iantam h^reftn {ormdm.
Apoftoli,óófeniorcs,amp; fratres,qui funtexgenubiis^AntiochiæSd
in Syria in Cilicia*
Subfcriptio literdru und cum infcriptione fain tdtiöne ,ciu£ omnid iti ^xlciitibui uej-bii uhùs Sub» prtptionis uerbd funt. Apojioticr fèniores,cr frd» ir«, Infcriptioms- frdtribuf,quifunttx gentibuc, Antiocbite, cr in Syrid cy- tn Cilicid. Sdlutdtionis uerbim e/l, Sdlute. Apofloli,cr feniores,cr frdtres Ãmul fcrihunt.Ergo decretdÃnodcru iiS dtbcnt pro« thui^driÃne cönfenÃu eccleÃa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Antiocki£,cr tn Syrid,et Ctlictd:notd eccleÃdm non eÃe certo dlicui loco atligdtam,/ed undic^uai^ per to* turn terrdrum orbem dijfufdm.
Sdlutem: cr dnt«»:« corporis,
Quoniarn audinimus
Eldrrdtio lucidd Ãmplex, t^ucdesÃtntÃreow» S!es ndrrdtiones Ãriptur£.
Quod quidam ex nobis cxeuntes.
Priind Jodnnii x. E nobis proÃät funt,/èd nofi fetnt ex nobis.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãt » Turbauc*
f«8 ERASMt SARCERII SCHOLD
Turbauerunt uos ucrbïs,ÃClabc facflantes animos ucfiros,
1J efl, reddentes uos incertos circa caufas iuÃiÃcti cionis. i^am ituüa potefl eÃe certitudo confcieutiarUi tAi contenditur pro iuflicia ex operibus.
AUudtteccleÃa ad effèólid, lt;iui fequi Jólent.ubi oplt;* ribui laboratur pro iuflicia.
lubcntes circumcidi ÃC fêr-uate Icgem.
Caufas fubijciunt turbationis cj labeÃHationis clmmorum,ciult;e funt h^refes de caufls iufltficationis. lubentes circumcidi,cr feruare legem.fcilicet in hoCi
Vt inde pararetis uobis iitfliciam.
Quibus non mandauimus
quot;Ecclefla non flatuit nouosfidei articulas,nee prit^ eipità uerbo diuerfa. Ciuerfa autem à uerbo doÃri^^ na efl, legens Maà Ãesre iuflificationis coram deo' caufam. Placuit nobis*
In hoe,ut pur a doilrina nbsp;nbsp;concordia eceleflie coti
feruaretur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Collcefiis unanimiter
1« uno fenfu. rccleflue unus efl fenflis ad analogi* tlm fidei flgt;rmatus,a cjua non diÃentiunt eccleflie inem^ tra. thgere No« quiuts praficiendi funi IrebuimaÿKS tneceleÃa expediendis.
Ef
II^ ACTA APOSTOLORVM. 7,89
Et mi'ttere ad uos ,
Vt eximeremta uobis turbationein er labe/îilioné tnimoruin uejlroru, lt;JUi(m propter h£reÃn de cauÃs ^ufliÃcationii concepiRn.
Cum chariffimis noftn's
Patbeticui adÃäits, lt;}ui efi uehemcritii ch/ritittii opiitineccleÃa HieroÃilymitdna.
Qui tradiderunt animas fuas pro nomine domini noftri lefu Chrifti.
Cominendant Paulum e:}- Barnabam à fidelitate O' confldntw in doürina uera. vÃif uero eà com' tttendationif,utillo Paulo z}- Barnaba maiorem fidem apud eceteÃai concilient.
Animât Ãtas.uitam expofuerunt pcriculit
Pro nomine domini.pro gloria er plantation: Euan^ iehj. Alifimus ergo ludam SC Silam
Exponunt quiÃnt illi,tiuos miÃerunt cum Paulo er Barnaba, quorum er nomina addunt^ut de iUis Ãnt certie eccleÃte.
Qui Si. ipfê uobis eadem re-ferrent uerbis.
In certitudhem noHra: Ãententise de cauÃs iuÃiÃ^ tationlt. Vifum cnim eftfpirituiianclo.
Aetiologia cauÃmt redduntÃüinilituti çrfuafene
Ee g tentiisde
r90 ERASMI SARCERII SCHOL.
bf (k cauÃs iuflifi(ationiigt; d Jpiritufando, quem in hoe inlliâuto amp;nbsp;bdc Ãenteiüid duiioren çr redorent hdbuit Hierofolymitdnd eccleÃd.
Enthymema. EccleÃa Hierofolymitdnd f^iritüfdn^ Hum hdbet fui in^ttuti ey' fu£ fententi£ de cduÃs iu^ fiificdtionis. Ergo ecclefd Hierofolymitdnd non te^ tnerè fcribit,nec temerè fentit de cduÃs iufliflcdtionis: item,nihilexincerto dgit. Rede eccleÃa Hierofoly^ tnitana prietendit Ãgt;iritumfdndum,lt;juid 4 Ã)iritufd/i=gt; Ho nihil aUeni fentit. Alid eà ratio,cum Synodif anteeeÃorum no^orum impijs, qtiibut prdfi^ituf figt;irituÃdnHui,cum ilia: Synodi longé latceii 4 ^iritui fandi doHrina recedunt.
SpirituifdnHo ; ijuem noÃri inllituti çy- fentenM Mtorem babemus. Et nobis : qui de hoc noÃro inllb tuto et denollra fententia fupercauÃf iuÃificationif, figt;iritumfanHum autorem habemut.
Nîhil ultra imponere uobis oncn's.
Scilicet quantum attinet ad caufu iuÃiÃcationii.
Vitra : prêterÃdem in ChriÃum. Oniu uocat le^ gem,db eÃvHu onerif,qui eà grauare. Eex ergo quid grauat confeientiM : ergo non iuÃificat.
Quam ha'c necelïario.
Videlicet,ut illis teÃemini degratuita iuÃieia, agd ttsiOif
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 79t tK iüif gratidiDeo pro accepta gratuita iujlicia^inui^ tctisiüts alios ad credendumEuangelio ad grataitam iuiliciam.Hi enitn bonorum operumfûtes funt, qualia etiain funt: ab^inere ab idolothytis,a fanguine,crc. I^cceÃariauocat taliaopera^non quod funt ad iuRi» tiam neceÃaria,fed ad teRimonium de accepta uera tu fiicia,cri]uianeceÃariofequuntur iuÃieiam,cuius Ãs gt;US eÃbene operari,ad Rowt.ö.CT lt;td Ephefz,
Ab^ineatis: er animo er corpore. EerÃiü» eniin legii eà charitM,ex puro corde,confcientia bona, er fidenonÃmulata : poÃea pertinet er ad legis perfis ^ionemfèris bené Ãcere er feruare legem.
Ab idolothytis,ÃC ünguine^SiS fufFocato, Siofor ns catione, ïd â¬Ã,ab omnibus malis operibus,cum erga prtO' rem,tum erga poileriorem tabulam. A contrario iu^ bent bene Operari ex utra^i tahula.'De uocabuHsfu^ prd dixi copioÃus. ReiliÃime autem ducuntur gentes ad Decalogi opera,ifiie confentiunt cum cperibus net* turie,in animis gentium feriptis.
A quibus cuftodientes uos, bené affen's, o
Bene agetis:ideÃ, teÃabimini deÃde ueÃra, de accepta grlt;itmta iuÃieia perfidem : gratias ageiis
Ee 4 domino
ERASMI SARCERII StHOt, domino pro gratuite iuflicidjcr altos adcredendwH EiMttgelio pro gr4t«Jtlt;lt; iuflicia inuitabitis.
Valere, Confl«/ïo literarum d uerbo uo^ ^uo precatur eccleÃa eccltÃjs omne bonum.
IIK ergo dimiffîjdefcençierunt.
Exemplum obedienti£, pietatis,cr charitatis in tniÃis.Obedientilt;e efl,in re tam neceÃaria obedireec» cleÃ^.Pietatii eflstantos laberes fubirepro conferiuiti one uertepietatis. charitatis efi^alià impartiri pietiii temuerècognitam.
Et congregata multitudine red diderunt epiftolam.
Non uni aut altert reddunt epiÃolam,fed toti md* titudini,ut fcias extra eccleÃa in negotio pietatis, nthil eÃe praÃtmendum. Quam cum legiflènt,
EccleÃa non debet alterius eccleã conÃka aut aHa contemnere,fed legere,qt leäa probare ac impro bare pro iudicio ex uerbo,
Ga.uià funt fuper conlblatt'one.
Gaudium eÃtäuseÃconfcientiarum rurÃtm cer^ tarumdecauÃs iuflificationis. Siquidem conÃ:ienti£ non poÃunt eÃe tranquill£,neq; gaudere poÃunt,ub( bicert£Ãintde iuflificationts cauÃs,ejubi operjM (ontendendumeÃproiuÃieia^
Suptf
ACTA APOSTOLORVM 79J
Super confoldtione : omnium mMimd eü confoU tio,ejfecertu deiuftificdtionis cduÃs,crfcirefidem in Chrifluttf folam iuflicùm impetrdre, zs- iufiidant gratuito,
ludas autcm QC Sylas,
Hw prie Pawfo cr ^urnabd reUnlt;iuitur Idkor con foldndi çx cofirmandi eccleÃdf, (^uid Ãnguldriter db tîierofilymitdnd eccleÃd miÃt erdnt Antiochidm fd dlidf eccleÃdf.
Cum eflènt çtiam ipfi prophetac,
Id efc, interprétés uerbi, er hdbentes dond inter» pretdndi uerbum, conÃoldndi ex confirmdndi dlios. Vçrbo ubertim confolau funt fratres
S)C confirmauerunt.
Scilicet contrd hlt;ereÃn de cduÃs iuüiÃcdtionis. Verbo ubertim conÃoldti Ãunt Ãdtres eX conÃrmdue^ runt, id efi, multis firipturie locis inflituerunt eccle» Ãdi contrd h£reÃn nunc ãpe di(idm.
Verbo : uides hic quo glddio uà funt Chrisiiäni primitiuie eccleÃie contrd h^ereticos.
item : uerbo conÃoldti ÃuntÃdtres, eX conÃrmd» tterunf.ergo extrd uerbum non eR Ãoldtium aliud, ^^Ãentius, neq^ confirmdtio ejÃcdtior.
Vbertim: hiec pdrticida notdt indefiÃdm ludie er
Ee ÿ SyU
794 ERASMI. SÃRCERII SCHOL.
Silte oper^in foländo et confirmSdo eccleÃtu ipfo uer bo. CommorM autem aliquanto tempore» Sint dubio non paruo:lt;lnU h£reÃs pläuÃ* biliifùit. Dimiiü funt cum pace à fratri' bus ad Apoftolos.
I« Ãguum^quod iüorum confolatio conÃnndâ tio gratd eccleÃà fùerit
Vifum eft autem Silæ ibi perminere-
Correélio pruecedentii dimiÃionis ex aliqud pdrte perntdnere:Ãne dubio ex chdritdte ex e^ud ultci'inf infiruiret eccleÃjs dei,
Paulus autem Só Barnabascom-morabantur Antiochiæ
Adhos redit Lucdi propter hiflorice ordiiietn,ii^ eorumoblitiaeÃe uidedtur.
Docentes amp;C euangeb'zantes cum alijs pluribus uerbum domini.
Htec dddit 'LucdSjUe putei Pdulum ^Bdrndbditl ocium egiÃe Antiochitc. Docerc ej Pudngeliz^reÃe^ pdrdt,ut oflenddt Lucdi ^udle doilriiM Pdulm et Bäf ndbas docuerint: deinde,^uö decldret, Pdullt ey Bdr^ ndbd docendo Ãmul conjoldtos eÃeconÃcientidf:tertii^ elliud eÃe docereEudnge[iu:dliud ^uoq; eÃeEudngeliu fr medicare. Midti enimpr^diednt
dutcin
ÃN ACTA APOSTOLORVM 79^ iufem docent, td efl, itd nptè propo/iunt, ut inde ecâ (leÃd dd exdildin Eudn^elij cognitionem pertin^dt,
Poft ahquor aut?m dies. Cohuerentid pendet ex circunÃdntid temporis.
JDixitad Barnabatn Paulas, Exemplum Chriftidme pruilenttje er uigildntii in Pawio efî, (juihic uerum dgit epifcopum, hoc eÃ,Ãgt;e^ culdtorem, nee conuerà dd Eudngeltum, rurÃm dut fx tentdtionibus dut ex cruce db Eudngelio deficidnt, utl circd Eudngelium Ãecuri fidnt. Porro quid Pdu^ Iw ducit reuertendum eÃe dj eccleÃdi, cz put^t ne^ teÃdrium eÃeuiÃtdre Ãdtres, oÃendit non minorent fÃeldbore dd Eudngelij cognitionem pcrue!!ire,qudris fdmÃrudre. Item, docet eccleÃdÃcilime pofÃe inÃe-curitdtc tncidere,nià Ãtbinde uiÃtetur er coÃrmetur.
Reuertentes uifitemus Iratres. portdÃis hinc ortd eà dnnud eccleÃdru uiÃtdtio,qu£ dliquddo in uÃt Ãiit,et hodie perfynceros dc f ios pnâfi cipes reuoedtd eft t« quibufdd Germdnid: pdrt(yt«,tte qud uideDiÃ. 18. clt;lt;p. Decernimue. }te,noÃru Dialo gum de Synodis et ViÃtdtione. VtÃtemusÃdtres: in, boc,ut eos iofirmemits Je «entrfte EudngefiÃet exbor femur,ut permdnedtin fi le.QuemddmoäuÃiprd CÃp. H' ProÃäiis eà PrfgliM cum Bdrtidba itf Der'bcn,cr rcuerÃ
1^6 ERASMI SARCERII SCHOV^ reuerà ÃunfLyÃrämtC}- konium, çy Antiochiätitf confirtttdntet animds difdpidorum exhortantes^; ut fermanerent in fide.
Per omncs ciin'tatcs,
Sin^tthe eccleÃie pro Ãe opuf habent confirmation ne ZT exhortatione. vides quoq; hic diligentia Pau U pro omnibus ecclefijsatq;Ãngulis.
In quibus prædicauimus iicrbum domin«.
Difcernit inter ciuitatcs zT (iuitates. Verbum iotnini uocat, cuius autor eil domi/ius, zT cuius inj:4 käum dominus reuelat.
Quomodo fehabeant,
Finalis hfc tiifitationis caufa eil, «t experiantur num adhuc firmi ÃntÃatres, num adhuc fient in fide er pura doilrina:Ãn minusÃntfirmi, confirment infirmas: fin minus fient inf t ZT para do{lrina,eos rurfium fiare ficiant, tarn in fide, q in doilrinapura-Barnabas autem uolebat fee um afUi' mere 0(5 loannem.
âExemplum humanorum adfiUuum in âBarnaba, ^uibus etiâ faniîi funt obnoxij, ZT i^uos Euangelitim infianilis non tollit,ficut quidam fuperfiitiofi nugan^ tur,qui faniios contendutit contra natur am ab omni* bushumoidi.
ÃN ÃCTA APOSTOLOR.VM 797 humants adfiélibus prorfiis liber are. Volebat :
'X humano adfiâu ad loannem inclinatutt
Qui cognommabatur Marcus, 'Difcernit inter ïoannetn iâahneni.
Paulus autem nolebat,
âââExemplu infirmitatis 'cr priuat^ uindiâtc in Pauto, nondii oblitus eit difieÃionis Marci,de qua fupra lt;^ap. ,j. tlt;ota diligenter e^rfdnâos inÃrmitatibut trÃepemalisadÃilibui obnoxios eÃe. ConÃlato* num efl exemplum Pauli cr Barnabtc, pro inÃrmis peccatoribiis, ne flatim propter fuam infirmitaté de^ Ã^ereni, qua ètiam ne tanti quidam fanâi carere pÅ tuerunt. Nolebat : ex humano adflâù. ConÃttan* tut ex his exemplis Pauli cr Barnabe tHi, qui nolunt flnâos Ãufle peccatoreSjGT multis infirmitatibus ob» noxios. Contra quos con/ùle çx Auguflinum de in^ nocentia uéra cap. 3.7.9. Item cap. 13. in Bnchiri» iio ad Laurenlium. Item, de definitionibus orthodo» xa fidei, cap. 4.^. Prima Ioannis i. Si dixerimus, peccatumnon habernttSinos ipfos flllimus, ZT ueritat non cR in nobis.
Quoniâin Parnphtlia dcfèruerat cos.
Aetiologia cur noluerit Paulus flbi adiungi ad lo* inne/n,4 defidione, qua prw deÃdt loannes in Pattt ' ' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fhilié
^98 ERAS. SARCERli SCHOb' philid. Sine dubio Pauluf ^tmpliu^ noluitfidere lo^ dtnihz/ (etnel déficiente iudicduit fiepiut defiâurunti
Et non lerat cum eis in opus»
A d pr£ dicdndum Eudiigelium.
Falt;iaeft autem acris concertario.
Proponit nobii hdnc acrent concertdtione Lucdf» non ut edtn commendet in A po/ldlis, fid ut propondt nobif infirmitdtem humdnos ddfiduf in uirnCdtugt; âis, (juo inde confilemur nos, ne propter nojirds in* firmitdtes defigt;eremuf,difidmu5qi etidm funâos bumà nis ddfiâibus er fie peccatis obnoxios efie poffe. Si» nit duté deus er fitnéios incidere in peccdtd,neficper^ hire incipidiit, imo filum deum mdgnificere difeant, ipfi uero bdbedt,^uod orent : Et diinitte nobis debitd noRrd. Acris: exdggerdtur cocertatio no^lrd cdufid, ut ficidinus etidm fiinélos grduiter fiepe pecedre pojfie.
Ita ut diicederent ab inuicem*
Et h£c f^ecldnt dd concertationis exdggerdtio* nem, ciu£ fit no[ird cdufid. Cificedere hoc fignum eâ acris concertationis.
Et Barnabas quidem afTumpto Mar* conauigauitin Cyprum,
Eft er in Bdrndbd magnx infirmitdtis exempluitti qui propter leuem filtern cdufan difiedit aPdulot
(MM
toi ACTA APOSTOL. !??? couiiHu idm dliquarndiu JimilidriÃimi uÃn erdti zr cum mdgno eccleÃf fruâu dtq; augmenta. Vfiu efi exemplorum infirmitatii in ApoHolii, eft quidam, ut habeamiif, quod opponamm hodie il^ ^^^gt;quieos, qui fufieperunt Euangelium, ftatim uo* ^«nt ejji perÃiliÃimos. Clamant illi : offèndiculunit ^^ndiculum.At quantum oÃindiculum putas conctie âlt;gt;tioném Eduli er Barnaba:, gt poÃea eorundem diaâ fi^Ãionem in eccleÃa peperiÃi ?
Paulus ueröeledo Silaprofe' (flus eft
De peccdto neq^ Barnaboi, neq^ Paulut exeuÃtri potefc. Tradituseftgratiacdei à fratribus.
^defl, er uotii er predbiM commendatiM eÃdeOi ^o/nntendatio hxc chdritdtis ejÃdui eFc : item Ãdd, i nbsp;nbsp;nbsp;qua commenddre Paulum grdti£ dei coeperunt.
Peragrabat autem Syn'am à C Cilidam.
Circuijftdnti.c locorum certam reddunt hiÃoriitnti ConHrmans ecdefias.
I nbsp;nbsp;nbsp;De ueritate Euangelij, er exhortans eos, ut per^
gt;Udnerent confiantes inÃde. Propter eoÃlemfines,er' annua eccleÃarum uiÃtatioferuari debet,
CAPVT
ioo ÃRASMI SARCERIl SCHOLD
C A P V T XVI.
COhitret hoe c^put cüfine pr£cedentis, in ^ttó infîituit Pdului profvélionem,ut uiÃtdret eccle fjM de ueritdte deÃde confirmdret, Ãcut o' ^ud ex pdrte pr^flitit : quod nero ibi ccepit, id legi* tur in hoc cdpite diligentiÃime expediuijjè cofuitt ntdÃe. Edi ïtdq^ fummd huiuf cdpitif generdlii.ViÃtif tionem eccleÃdrunt de qud liberduit PduliK in priiecei denti cdpite, dliqud ex pdrte ccepit, edm in hoc cit fiteexequitur. Peruenit autem in
Derben öó Lyftram;
KehÃd Syrid Cilicid. Circunfldntix locoruM âecedunt propter certitudinetn hidlorite.
Etecce.
Ecce dttentionii pdrticttld, qud dttentos reddit iMcdf leâores, qudà diHurui de grduiÃimd perfinib in dodlrind c^rÃde mdgitd.
N oinine T itnothæus*
Et nomen ddijeit propter hlRoriiC certitudineiii: deinde ut tdntm difitpulusfldtim omnibus innotefedb Fl I ills muheris uidiiæ fidelis.
Defigndt hii Lucdi certdin perfindm, ut comtttin det Timcthicum dfideli mdtre, qute comenddtio fdite non podircma e/t ; quippe bdbere dut hdbuiÃe fideles pdreniei
.ÃN AÃTA APOSTOLORVM 8oi
prfrentej.Et quia Timotheut fidelem matrem habuit: igitur lion miruin Ãiit,cr filium efivâum eÃe fidelem : îtem,nottmiruin efi,filiumin uera pictate cr fiyncerel 4o^îngt;Jilt; e/JMtr/t««: ÃiiÃe. De qua uera pietatc jyn» eera doUrina in TimotheôjCà nfute epi/lôlof Pauli ad Timotheum ficriptaf,qu^ 4 multis egregijs donis Tb fttotheuin commendant. Mulieri^ uidu^e : ergo magis tniraiidum, quad filiuiii fuutn ad pietatem fludia facrarum literarum ddhibuit. fidehs : qu£ Euange* Iwin fide fufceperat.
Pâtre genïili,
ïgt;atrem geniilem adijcii propter fequentia,qã ec inagna parte ex genttlitate patrts pendent.Qma enim Timotheiit patrem genttleni habuit : igitur circumch fut eft. FortaÃit parentes Timothei ex iüis jiieruni pà rhominum,de quibut eonfulit Paulus nepropteriiv ÃdeUtatem alterius per/ona: diuellantûr,t.ad Corinth» 7.Si ^«iî/rdter «xorew habet infidelem, ex bi£c aÃeri titur ut habitet cum illô,ne dimiltat eam : eX tnulier que habet mdriium infidelem,e^ ii aÃentitUr,üt habi iet cuin ea,ne dimittat iüum.
Haie teftimontuni bonu reddebant lt;fratres,qui Lyftris étant SC Icôntj. Sine dubio Paulus diligenter inquifiuittcÃimömiitii ff deTinià i
«oi FRASMI. SARCERII SCHOt.
tJv Timotheo,(juem üatuit dd mini^erimn uerbi rtci^ fere. Vnde docemur nejicileGâ Ãne teüimonio fuà cifiamui miniüros uerbi. Priore eid Timotheum). Oportet autein iüum bontt habere teüinwniumab eit tranen ergo multo magb' ab eecle/ta.
Chri/dut Ioannis 20. anteq committat Petro crÃi rebquis Apoüolis curant padloraleniipritis triplici inr terrogatione experitur ainorem Pétri. Priore ad Ti/ tnoth Manies cito ne cui imponas. Hi ZT fmilef loei hue pertinent,lt;lui doant müiisdros uerbi non eÃe leuiter acceptandos. Teflimoniubonum'.çr doârina bonlt;e,zT bonorum morum uitat.
Huncuoluit Paulus fccum proficifci
Audito de iüo eccleÃa: te{iimonio(.quod ex defcrip tione epifopi,qué defribit Apoddolus, i. aj Timoth. j. CT Titumt. circa duo uerfatur') circa fanam do {irinamyÃT uitie mores fanos.
Sec urn proÃeifeitut eÃet fymidia uerbi, ttairumenscircumaditeum,pröp' ter ludacos, qui erant in illis lods* Quid hie noui efl, Apo{îoltes,^ui ipfl hareflnde gaufls iuHificationisflilflspUt de circumciflone cr lege MoÃ,Hierofigt;lymam detulit, çy- damnatam ex uerbo Old eceleÃas retulit, tarn incipit damnatam reuocaret
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Reflionfuiti
18 ACTA AÃOSTÃLÃRVRl. 8ogt; kelfwnfum pendel ex cdu/is, qiiibiis moltu Ãiit Apo« ftólus, ut drciiincidcret Timothcum:item fx wtenho« tiePduU. Cdufx impuljluje Ãierunt:neceÃitM,infirmty lx»e/ chdrita6-. NeceÃitiii coegit Pdulum circumcide^ « Tigt;nütbeunt,qHodÃnonfeciÃet Apoüolut, o/jinfi iujd dnte cognitionem dodritije, dodritidnt nonÃtà teptÃeântj inÃnnitdi compulit Fduluin dd circumciÃo nein Timothei. ne infirtnos IkIws prins deflrueret, dnreq eos icdificdÃet. Cbdritds octd/ionent prtebuit, quód Timotbeuin arcumcidit Pduliis, qu£ inÃrmorit' hdbuit,ut hdc rdtione :gt; infirmas lucrdretur tudiigcbo. iritcniio Pduli excufdtfitdum circumcifio nis,quid Apo/tolus non inhoc circumcidit Timotbe^ dum,ut eredcret circmncifionem eÃe cdufdm iu^ificd.â* tioniS'.lteq; in boe, quodueÃet reuocdre cireumeifio^ nein,ut rem geniibus dd fdlutem neeeÃdridm, contra qu£ ipfe prias docuerdt, cr in Synodo cum eccle^ fid conclufirdf.uerum ut infirmorum tud£orum re* hbderct, eos fic Eudngelio lucrdretur.
Locus-.ergo de indijfirentibus bic trdildri potefi, quod illis uti licedt propter infirmas,non licedt prop = ter firmos er pertindces. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex indiffcren
tibiM Jw'f er circumcifio, qud ufitur Pdulas in cir cuincidend.0 Tinwibco propter infirmas: ut cordnt ïf i «titó
fo4 ERASMI SARCERII SCHOb fertinacibui Titum incircumdfum rcferuauit.
Qupniodo dutem cf qualiter indiffirentib us utcndu pt,ex hoe loco dpertum efl. Itd «tertdwm fà indifÃ=â rentibM,ut illiî tantum utaris, ubi neccÃita^dnfirmi* tdi, er charitdf poflul it: deinde ne in lüis iufiiciam po nM,aut illds ut res ad falutem feu iuÃiciä neeeÃariaii requiras:tertio,ut cötdin firmis er pertinacibits, tUiS non utarii. Ratio efl,quiafinni tÃii öpMlt; lion habent i fertindces ueró ligant ad illas iuÃieiam er freiunt res ad falutem neeeÃarias
Sed quieris.num circumeiÃo indtÃvrens res Ãeritt Re/^onÃo. Suo tempore non Ãit indiffßetts i fed indifÃrens poRea ut typica fub Euangelio Ãda eÃ. là onemur exemplo Pduli,ut inÃrmorum rcÃeduin habeamus, nec cibo aut potu, er fie ali/s rebus indià ferentibus,Ãatreminfirmumperdamus,pro quo Chri ÃusÃlius dei non dubitauit mori. Qua de re piilchré docet ApoÃoluSjdd Romano .14, er 15. er.i.lt;t4 Corinth. 8.
Circumcidit eumünfirmitate, charitate,er neeeÃita te,ut impulÃuis cauÃs ntotUs. Propter jud^os : feild cetinfirmos. Videscaufamcircumcià Timothei,quie non Ãit ut Paulus reuócaret circumeiÃonem ut cau* famiuüicitf,ej' rem ad iuÃieiam tieceÃariam.
Sdcbanê
ÃH ACTA APOSTOLâORVM. «Oj Sciebant cm'm omnes,quod pa/ * ter CUIS fueratgcntihs
Aetiologia circumciponis in Timotheo dpertd, fitntptd 4 neceÃitdte.Enthymejnd. Omnes/ciebât
Ergo ncce/?4n«gt;n fuit drcumcidi Timotbeum,neceÃi ex. infirmitdte certa ejl.
Cum autem pcragrarent
Ptragrdndi uerbuin commenddt inPdulojTimotheo O' Sild, diligentidin nbsp;nbsp;iludium pro pldntdndo Eudn*
^cHo.T radebant eis cuüodirc dogmata Id eÃ,dilger.tcr cominenddbdnt iüis fldtutd nbsp;nbsp;nbsp;de=â
cretd Apofiolorum feniorum, contrdÃ.lfds'iuflifi^ tith'ortH cdufdt, ex circumciÃone lege Aiofî.
Cuftodire: quid ndturd dîidiÃLctntui iuÃificdtionis tdufdf,qudnt grdtidtn crfidem dpprehendeiitc grdtid diiu/ticidm, Dagmdtd'.non priudtd, dut quic ex ftio cerebro cotlegerdnt,unde fequitur.
Qaæcrant décréta ab ApoftoîisÃCfè' nioribus,qui crant Hierofolymis â
Signdnter h£c ddijcit Lucdf^ne putes Apoftolos et feniores priudtd dogmdtd obtrudiÃe ealeÃÃ,Ãcut bfic Pdpifhe cottiguntf tKfcio quos dpoÃolorum Cd^ nones. Erdnt decrctd: ex uerbo ,Ãcut patct ex cdpite. Ab ApoÃolis feuioribiis qui erdut Hjero=» i folyntii
«ofiERASMI SARCERîI SCHOL.
Jôlymiî : intelliÃit dogmata Hierof'olymts,contra frifat iu/lificationif caufas décréta, de quibus fupra cap.if. Et ecckfiac quidä cöfirmabantur Hde,
ÃC crefccbant numero quon'die.
'Efiélus mimüertj uerbi per Paulum, Silam,cr motheum expediti,conÃrmatto in fide,er augmentunt ecclefi,e,qut efirüui commendant nobis ejficaciam ini tüfieri/ uerbi,tjuod cfficax eft per cooperattonem fiiiri/ tuÃanili. Confirmabanturfide :fcilicet iam credeti» tes. Et crefeebant numéro quotidie : (cilicet,ciui non^ , dum credcbant,credere mcipiebant. Pulchre utitur hie uerbo crefeendi Lucas, lt;juia Chriftiani non uno fiâ unt impetu,nec flatim exurgunt,fed excrefcuntexfii^ fim ac finfimfiunt perfiäiores.
Peragrantes autem Phrygi'am ÃC Galahac regionem.
omnia cóh£rent,er efi hoc caput fire perpétua narratio longé peregrinationts Apoftolorum. Phrygia er Galatia minoris fi^fia regiones funt.
V etitt funt à fpnitufa nóo loqui uerbum Dei in Afia.
Quia Apofiolinondum uocaticranta Veo,utitf Afia EuajigeltupriCdicarent.Docemur ergo expeilaa | dam efieuocationê,çr non eÃe currendum, antecjuà itt
ttocerii
IN ACTA APOSTOLORVM 807
Voceris, nec effè ingerendum fe dd pr£diciindi wt,antelegitimiim uocdtionem. FortaÃii habuit Ãgt;iritujjän{lalt; çr fii£ prohibition's cdufds^qu.it ^uid uerbum non prodit, non funt dnxiè d nobis tn-*purend£. R.eólè^iritusfdnilui prohibet Apofiolos, IK pr£dicâ¬nt in AÃdtn uerbtt dei, cjuid/^irituÃdnili officiu eà diÃicere hominibus de uerbo dei, z^ut il'^ lud dceeptent homines, ddre. Detw ergo cur Ãepe difjvrdt Eudngelinm in hds dut iUds terr£ pdrtes mit* tere, hdbet Ãudi cduÃdx : nouit enim oportunitdte tern* poruw, quibus mittdt. Verum çy hic fit. Cogitdt bomo de uid fitd, /id dem di/^onit gre/fits eius,
Vetiti funt d /^iritufdntlo: intui moniti per //gt;irit* turn fdnäum. Loqui uerbum dei : lt;/uod ddt deus,c^ tuiuiinteüeäureueldt.
Cum ueniffènt autcm in Myfiam.
Uiyfid Ap£ regio.
T entabant ire Bithyniam.
Bithynid t/uaq; Afi£ regio cfl. Tentdbdnt : ho* tito cogitdt de uid fud, crc. Commenddtur potaitid dei, (jui cogitdtus hominum impedire pote{l.
Et non pcrmtfit cos fpin'tus.
Adfignificdndum, ne currerent non uocdti, propter atids cdufdf, QMd /piritiu noit psrmitiit I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 Apofiolos
|o8 ERAS- SARCERII SCHOL.
Apoflolos ire in AÃdm,nondum uocatos,decldrdturgt;^ qudm ualde dtjpljcfdt Ã^iritutfanäa,propria ingffiio-.
Cum autcm pcrtranfilîènt Myfiain.
Exmplum obedientite in Apoflolis, qui prohibeit tiÃgt;irituifdnäo obediunt,dum pertranfeunt AiyÃditt in hoc, ut relinquant AÃam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
DefcénderuntinTroaden,
QUie quoqi AÃlt;t ciuitM eil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
£t uiflo pc^- nodem Paulo oflenfa eft.
Vt Paulut crali/per earn uocarentur cert( redderentur de fua uocatione, quod deberent AÃatk fis pr£dicdreEuangelium.i^dmÃcutuerbucrÃgfgt;^. docent çr monent de uoâuntate dei : itd uiÃoneSâ
Vi'r Macedo eratftans.
OÃendunt hiec çyâ exprimunt, qualis uiÃo Ãierit-Vir Aïdcedo Ãgnificdt genten AÃdticlt;tm, qutC fiât, id efl, fi:rio optât cupit Euangeltun, quod ut dc^. cipidt, deprecdtur Pdulum, ut in AÃam tran/èdt. '
Sunmd eil uiÃonis, hanc eflè uoluntdtem dei, ut Paulus cr alij abednt tn AÃam, cr AÃdtieis prfdi^* cent Euangelium. Stare : uerl urn hoc notât fludiuiU ^Ãtint AÃdticorumpro Euangefio.
Etdepl?
ÃN ACTA APOSTOLORVM. Soj Et deprecans eum.
Et b« dcprcfxtio fîgnum e{l fludij
^(orum pro audiendo Fjtangdio. Item, oüendit bdc deprecdtio, deum noüe fuludre nokntent, fed de^vè» (Mtem pro falute. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
T ranfiens in Macedoniam.
Regione una ppÃta pro totd AÃa.
Adiuua nos.
AgnoÃunt AÃdtici fudm indignitatem er peced* tlt;t fud, er fentiunt fe egere grdtia dei, ut Ãiluentur.
Adiuud : tuo mitiiüerio, per ^uod credunt AÃatici ÃbiiitudrepoÃe.
Vtautem uifionem uidft, ftatim quç^ fim'mus proftfiïci in Maccdoniam â Obedienti£ exemplu obedÃc uijioni uocdnti. Eft ^utéhoc obedireefÃduffidei, certo flatuentii de ito^ luntdte dei^c^ujeÃt, ut abcantin AÃdtn^er prtediceiit AÃdücif Euditgelium. Qu^Ãuimui ; Ãudij uerbunt.
Ceni fadii.
Notd, c^uiÃt proprim uiÃonum effedui, Ãilicet^ (trtoiÃcere homines de uoluntdte dei : er hie uerbi erÃgnortm quidam uÃis eR. Cernis er hic uoca^ tionem debere eÃe certain, quic cum certa eft, poÃua ww in Cd bona confeienäa agere, alias minime. - *
i Qtrod
.Sio ER.ASMI SARCERII SCHOL.
Quod uocaflèt nos dominus euan* , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;geh'sare eis,
Vides hic, tjU£ cdufd Ãieril^quod pduli diite ritus prohibuerit ApoÃolos abire in ApM : twndumuocdtierdntddid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:â¢
Nauigantes autem à Troade, tJdrrdtionis feries perpétua esl ex eircunfiantifi loeorunt. InSamothraciam.
InÃtla ([Ude eil è regione Thracia.
Et fequcnti die Neapoli'm,
Ciuitds Cariic, qu£ eil AÃ^f prouincia.
Et inde Philippos,quac eft primawa
Portis Macedoniac ciuitas, colonia,
DiÃcernit inter ciuitdtem ciuitdtem, ex ur* te regionen colligit, ad quam miÃi funt ApoÃolieX itiÃone. HonÃriati Ãtnt ApoÃoli in commijjb fto, ut Ãiat, uoedtionem flrenue expediendam eÃe-Jtem, quid Ãne periculo tdntam peregrinatioite con fumpjirunt Apojioli,id Ãgnat eos foelictter uerfari in miniÃerio uerbi, qui legitime uocatiÃtnt. Contra^ rium uerum e{i in iüii, qui ingejÃerunt Ãe, nee füllt le=â gitimè uocati. Colonidm uociU, quia ab aliunde ifdduilis habitabiltitr.
Eramus
ÃN.ACTA AP OSTOLORVM, Su , Eramusautem in hacurbeahquet diebus conf)ft'lt;ânîc'î.
rortaÃis in hoc,nt ex ibi plan tarent Euangehn tut zr fitjuetur.vel ut fijja lo/iga peregrinatione tor pordreprfMrent. Dieaufc(aä^baroruin.
Hoc die egrediuntur Apofiflli cx nn aliOy^ttia bdtu propter Mdiendtt pr^edicandn tierbu in/Ht!:â tu erdt,etadhuc lèruari debent nof[r£lrriie, propter rofdemfines. Egrcffi fumus jiixta fl u -men ubi folebat prrcau'o fiert.
Pro more gentium, quipurgabant fie ad fiunniijd, iuxtd illd ordbdnt. Solebdnt er ofirrre fidertfim tircd fiumind,nec fiolum circd flumind,fied etidrn ar^ cdnemord,fitcut pdÃim tefidntur Po'êtie. Egrediuti^ tur iuxtd flume, non ut ibi more gentium idololdhn.ç fieruidnt, fied lt;luid gentes ibi congreguti erant. Prff flicdtio hfc in gentibus eft opus de cultif de( ex natie» rd, qu£ non fiolum doeet cognoficere deum, fied etidnt (Ognitii colere. Dificis hic in ejudntu ücedtfie coninrt gere impifs,no ut iüoru impietdtis te participe ficiar. Herum ut eos ab impietate abducas, ey lucreris deo.
Et fediântcs loquebamur.
Et h£c dpertf indicant,cur Apofloli iuxtd flumen firint ; nimirü in hoç,utpriedicdrent gentibus Euan^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gclium
«It ERAS. SARCERII SCHGL.. geltum, Sedentes : in/jgnum placid^ cr trdntJuiHie-doârinje. Mulieres primum lo(]uuntur, ut infirmto^ ribuf udJis,Qr ^ui maxime coniblatione opia habent.
(^ix conueneranr.
iuxtd flumen pro more gentium, tiotatur in gett tibui ftudiu quoddä pro pietate, quant docet natura. Et quacdâ mulier nomine Lydda pur
purar^^^,c^u^tar^s Thyatiorum.
Sequitur quid Apofloli fua predication^ eflree* rint, non in uacuum predicarunt uerbum dei,Jed co^ opérante domino lucri fleerunt Euangelio Lyddant purpurariam cT domum eiuf. Commendatur pote/t tiauerbi predicati, quod non redit uacuum. Item, eommendatur miniüerium uerbi,quod effleax efl,non fropter miniflros uerhi, uerum quia dominai aperuit corda. Et quemadmodu ApofloItKait,i. ad Corinth. Ego plantaui, Apollos rigautt, fed deus dedit incre^ mentum. Omnia hecfliciunt contra Anabaptifias, qui externum uerbi minifleriu, aut reijeiunt aut pror fus explodunt. In Lydda purpuraria exemplum con uerflonis efl ad regnum Chrifli, ad quod,qui uult ud nire, lUum oportet audire uerbum deho' tUuJ auflul tare : interea uenit dominus cr aperuit corda, ut no O' audiatttuf crà mpleâamur uerbum:poiled
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opus
IN ACTA APÃSTÃLORVM. 8i| quot;opW hahemuf baptifmo, in t^uo remittunturpeccata, donätur iu/iicid er uitd ^eternd: pro quibtM rebiu tan dem grati fumiti. Ito», cxmpÃKW iuüificationis efl in hdc Lydda pKrp«rdrt4 : fic enim peruenitur ai iu jtificationein : oportet auiïre uerbum dd, ad hoe aufcultare : interim deu^ aperit corda, ut firio audin tnui uerbum, ey hoeÃde ampleóiamur: deinde opor» iet baptiznri : in bapti/mo conÃrtur remiÃio (jiu» fticià : pro qua tandem decet nos ^à tos effè. Cernit ititq; in Lyddd certos quofdam ad luüificdtionem grd dwî. Hifc Lyddd proponitur in folatium muliebrife/ xiii, ut GT hic fciat, fc dd Etiangelif grdtidm pertine/ ff. item, in genere proponitur in confolationem gen iibus,utfcidnt Ãe ettdm ad ^atiam Euangelq pertine=â «. itoM, proponitur negotidtoribui infolatium, ut feidnt Gr fe faluos fieri pofii, G^à negocientur. Et re Herd non efi fldtus mundi, in quô non pofiùnt homis nés fdlui fieri, modo exemplo Lyddue audiont Eudn^ gelium, illi credant, bdptizentur,
Poflremô,quid Lyddd purpuraria fùit,fine dubio fnit Gquot; diues, unde gt diuites difiunt, etiam fe pofii introire in regnum dei j qudnqudm hoc iuxtd Chriili fententiam difficile fifi non tdmen efi impoÃibile,id^ txemplû Lydd^ gsquot; dliorum fdndornmt
tiontini
lt;«$ ERASMI SARCÃRII SCHOt/
Nonunte Lydda.noine addit propter ccrtitudine hi^ fioriie. Purpuraritz'.uenditrixpurpuraru. Statui tx cr certain notât perfonâ, nbsp;nbsp;dijficultatem conuer
tcndi in Lydda ofiendit. Enthyntema. Lydda purpu/ ranaliut Er^o Lydda di/pculter conuerfa e/l. Cotlt ⢠Kiciklatnra cr üatuuitiepotentia nerbhijuod potnit ^urpuraria conuertere. Cinitatii Thyatiroru'.ai^eaf^ üeinfinesfèruit etinentio patri£,utnotet Lucas certa per/otM,diljicultatein in conuertenda Lyddadeclaret tonde potentiä uerbi coniendet, quod Lydda ex Lhy^ cuirorü ciuitate multeré couertere po tuit.Ratio eà pà t.nti£, quia no paruo res eà homines in üpulentif dquot; Ktagnis oppidis ubiplerumqs multu uoluptatis,diuiM tuin er [uxus,eà conUertere ad contemptum Euan^ ^â â Itüjcirca quod parum eà mundani gaudij.
Locus pertinet ad genus deinonilratiuum. Comment Qatur enim hic Lydda,aÃatu uitie,a patria^çr à pie* tate.TyatriaLyddi£ ctuttaf,que eà regio AÃti mm* ris. Colens deu in. Ex lege natura babeiif fi^diutn pro pietate. Natura enim non folum notitiant dei qnandam docetfi-d Qr culium: uerü ut notitia dei tx natura imperfida eà :ita er cultus dei ficcundu ni turameÃimperfiäus. Aufcukabat Serio {lu* diOgeÃtcbiK Mdire uerbum dei, er audiebat etiant'
Commendatur
ÃN'ACtA ÃPOSTOLOAVM. fi4'
C3moidaf»r Lydda i ferio üudiù audiaidi uerbu det.
Circa tierbum du/cultabat,iiota,quotfitali^uo mo^ ^o intiosiris uiribttsaudireuerbum dei,cr iiditlud ; oufcultare. Cuiusct r aperuitdo^ minus intendere hfs.
j Sfd In zioibâw uiribui non eft intendere uerbo, hoe , âjljillHd corde inteüigere eyfide fuftipere, id quod do â â0'11« (idt^qzn' (tperit rorJd nof[rd,cr reddit äpta ad i Hfrèintelligendim uerbum, fuftipienduiüudftdet ! ^'iore ad Corinth.}. Deiw dat incrementuM.
Entbxrtfwia. nbsp;nbsp;Dominui cor LyddiC aperuit,ut in»
ffitderet uerbo: Ergo donnw eftdntendere uerbo,hoc fuftipere,inteüigere. intendere hts,quie dicebantur 4 ^lt;tulo,eft uerbum Pauli cum fruilu audtre,corde intel ^gfre,crfide fuftipere. Qu£ omnid Apoiloltit hif â iwcibiu complexiueft: deu^ dat incrementum.
Porto ^«ilt;t deui aperit corda ad inteUigendu utrbS »rreü-c: ergo anteq deuf aperit nobis cordd, uerbS ^fi «5 «ere inteüigimtis Et reflé quide iuxtd iüud i di Corinth, z. Animalis homo, non percipit ed,qu£ fimt Ifiritus dei. djid; dicebantur d Paulo : periphrafts ii(rbi,quod loquebatur Paulus
Cum autem baptizatacffet.
tnftgnuftbi iam rtmifta eÃe pwrttn, nbsp;nbsp;ttt pwri gt;
ftffftofi
«itf ERASMI SARCERII SCHOL.
ftgnum haberet gratix er fruorif Do' trgdfe : iteitt, nota, tjuie fein ^'ostcrum erigeret lt;td fidetn, er igt;f fide conferuaret.Nant hicÃgnorum uftM efi,unde er Apofloltu ad R.om-4..circumcifionem uocauit ftgnaâ culum iujiici£ fidei. Lyddà non eft contenta, c[uod verb um audierit,fed baptizari uoluit,id quodfeire utile eft contra eos,qui dicnnt facramenta fuperuaca^ nea efti,nec nos îüorum oput habere,fed debere uerbo (ontentos eÃe. ltem,poteft exemplum LyddtC produ^ d contra Anabaptiftas,ijui neminem baptizari conten elunt,nifi (jui fidemhabeat: de aperta eriimfide ipftm Lydd£ hic nihillegitur. Et domus eius.
Jnquaet liberos ÃäÃe ueriftmile eft, id ejuod qu0lt;l; fi dt contra Anabaptiftà s. Dcprccata cR.
Seijuitur gratitudofidei Opus, cju£ non poteftingri eÃe, nec otiofa, ciuin bonis öperibus dedaretfuaiil fidem er acceptant iuftlciam,cuii{s finis eft bené opera ri.Bxemplunicharitatis et hoftpitahtatis eft in Lydda, ^uxcupitApoftolisbenefiicereeteos hoftgt;itió fufcipe^ re. Deprecdtd eft ; exaggeratio charitatis in Lydda.
Si iudfcahs me h'dclê domino ellèlt; ExtenMdfzoper/ôniCÃnLjdd;^ lt;ju£ fiJei opüiefli nihil magni de fe pr£dicantis,ueru humitióntis fe,n(iii folum torain beo,ftd etiam cöram hominibus. UtuniH
!M ACT A APOSTÃtÃRVM. Â«Æ 4tid ueró coram Deo caufa eà humilianonu córani
â ' |gt;roximo. S» iuJicatif mefiJelein domino ejji : id e/i t tredidijji Euägclio, et faluâÃiläeffe ex^ratia.Nihit hfecoÿià fcit Lydda.lntroite in doniii mea
PrtjtiOjMt Apofloti finant Ãbi beneÃeri à Lydda. Et manete. Vtuobisbenejäciam.
Et cocgit CQs.Serili petttionibtitcompulit-
Moc cogere unum eà de oÃicià uctie chantatii zSquot; Itehementif, Facflum eil auterrt.
ConrtiÃendi particultC Luc^ Ãmiliarei,
N0h«lt; eUentiUfiJui ianttbui ApoÃoln ad ofatione tkcidit,cuiii4fumma eÃgenerali^iCjuia Euangelium na tà doéirina de pane lncrando,igitur mundut oditeani Vquot; perÃc{uitur. Simile plané exemptant eà in Gada» renitn, jAatthtei. 8.lt;jai propter Ãiilucrisr (laiÃtit dintnutionem negtigunt Euangeliunt,Qr fagdnt Cbri* ÃMm,ia èÃnibui ipfornm dtÃedat.
ââ Pulchrö dntem ordine doélrinant ApoÃolorit fe^ui turmiracidum,quà confirmant apoÃoli doHrinam fua Ãnam hic units miräculorun i/ui eÃ)deinde ut illa inul
⢠tent hominet ad cre iendum Ãuangelto.
â Commendat çf fecluens euentuf miriÃce potentiont iterbi,per ^uod ApoÃoli ualent pellereÃgt;intHttt, Euntibus nobn ad orationem.
G g Seeedcntihut
â¢'8 SRASMI SARCERIl SCHOL.
Srctdcntibuf ad priuatumlocum orMidi grrfrtd .MO* ttent Apoilob fuo exmplo,ne orcmuf ad ofitniationégt; Ad orationtm : oraturi pro fotbci Euangelij fucâ fej]u,pro increméto ecibjtlt;e, ut fanâificarrlurnonitfl deijUt aducfuret regnum dti^ hwufmodi aha oraritnt Et re«fr4 iüa omnia oportet oratione iinpetrare.
Vipuella quaedam Habens ipiritu'ii» Pythonem obuiarctnobis.
Kite pueüa iüorum typuteÃ,quidiiilgt;ob tyramidt Cr pefcdtis obfeÃifunt,a (jud obfeÃione,gratuitö bbt* ranturper Euangelium. Propomtur crinhacput^d noj!5 WMd quedam forma lufltficatiomi à peccaWef tyrann.de dial.ob,lt;ju£ in hoe (ünÃ^a,ut gratuitô iu/à ficegt;nur ptr nomen domini noflnieOt Chrifii^
Liber atio pueU£à Satana,adumbratnobifiuflifitd tionemà peccdtis. Habens /ptntunt Pythonem:id fjhwfejja eratfÃiritu Pythontco,lt;}uiinpueUa diuinilquot; ba , Contra JÃiritum Pgt;tbo?Jb prlt;fcipit Mofit Ltuil» uû.Deute.iS.Prùno Regnm zS.Efd.S,
Jntelligo autem per Pythoneiit,^iritum uatidictmi, ueri(licum,cy dtuinantem,ab,ApollinerythioÃc dtäu in cuius templo inulta ac frequentia prodebantur or^ {ula,ÃcutpaÃim memineruntPoitee,sed Mde (ommen taria D.Eultingeri in hoc cdpuL
SptriüM
ÃN ACTA APOSTOL. B»,
Spiritui» Pythonent : id efl,Pythonicum pw
ad modu ueridicorum in templo Apol IwM PytbonWjredJefcrft oracula,
Vatidica er^o quid Ãt ex hoc loco dtfce.P.{l impof fiura djenton»m,ut pancii dicain.
Quac^^æftjm magnum preftabat do minis fuis diuinando.
üitc exa^^erant potentiam Ãiiritu^ in pueUa, qua txa^eratur,ut poÃea clariut tnnotefcatpoteniia uer^ pot«(t tant potentem Ã/iritum pellere.Et fane o* portetnon leuif Ãt potentia illiin jÃiritut, qui ucra zT Ãdfa dicere potefl,anteccdentia zx Ãitura, aduerfa ey-pro/^a. Itéjhjcc de quicjlu prjemittuntur propterfe» quentia,ut deinde fctM,ob qnam caufam domini puell^ Paulum cr Silam comprehenderint,produxerintin Ãe funt ad maÿflratiifjçy curarint eot uirgis cadi.
Enthymema. Domini pucUte magnum qu^eÃum Ãciebant ex Ãiiritu : Ergo domini legrè tulerunt Ãgt;iri tum cifci à puetla. Dominis fuis ; qui tUam apud fe fuflentabant. Hi domini eorum typum gerunt, qui ex impoÃurts Satans quicÃum frciunt,cy quemcu uident ad Euangelium minui,irafuntur çr perfeq tuntur illui «ircme. Diuinando : uera ey Ãlfa : pro/^a zj* aduerfa : antecedentia çy jùt«r4.
G J » Nom
ER.ASMÃ SAReÃRÃt
Nota mdgMm Satané potentem, quam habft M fermittente.
Hæc fubfecuta Paulum SC nos, a/ponente er ordinante Jeo. Nam nihil hic tenteri fieri credendumeÃ. Clamabat, Impeüente 44 clamorem Satana.
Ifti homines ferui dei excelG funt, qui atttiunciant uobis uiam falutis.
Ecce Satanam habere cognitionändei er notitiM tda falutn : qualii autem iüa cognitio dei efi unà cunl notitia ui£faluti{,fatis monui in i.cap.lAarci,e^ m?* Lucie,qu£ hue tramÃmpoff'unt.
_ Co^nitio dei quam habet Satan,unà cum notitia uiti falutis,talii efl,qi{a tarnen Satan nonfaluatur, quianS co^nofeit deum fibi eÃe deum er auxiliat0rem,neq;cO ^noÃit uiam falutis Ãbi eÃe falutis uiam.
Vere autem nofeunt deum, quiÃbi deum eÃe deunt nofeunt: tierenofeunt uiam falutis,qM nofeunt uiamfi lutis Ãbi eÃe uiam falutis.
Cognitio Satan£ magna eà in Ãteciem, fed tomen hiÃorialis tantum,nec eà falutaris.
Eà er hjec notitia magna in Satana no feere falutii iüam,uerumhiÃorialif tantum eÃ,ne( falutaris»
Sii
. ÃN ACTA APOSTOL.
Sic er didholi credunter cotttremifcunt,}dcobi i. Ãne fabitis fruélu. Ab hoc clamore non inÃrior fflille,Mdrci i-QuidmibitecureieüChriÃe, filtdei ^âÃinti i
Hoc autem faciebat multis di'ebus,
InMdrcodixihoscldmomerÃmiles ejfe uerbtt SdtdM ftntientif potentidt» CbriHi, tjui iuxtd fuu ofÃâ dum conterit Sdtdme cdput er dnguüidteum. Hoc â¢totem freiebdt multis diebus : in Ãgnum SdtftndmÃenti fcucbemcntcrpotcntidm ChriÃi dnguÃidntis.
Doknsaurem Paulus, ÃC coru uerfus fpiiiruj dixi't. , Extmplum ebdritdtis in Pdulo,qui dd iiifirtuniuni
proximi doletiCr triädtur çum triÃtdntibus.
ConuerÃts j^irittä dixit : er conuerti er dicerej^ dtui,Ãdei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãtnt,qult;ic (crto Ãbi perfuddet de eie*
dione Ãgt;iritus,er reflitutionc puelbe.
Praccipio tibi in nomine lefii Chriftiexireabca,
Nibil tribuit Pdulus fuis uiribus, in eÿciaido j^iri» tu,utfcids eiedionemj^irituum mdlorum, non effe no» fbrdru uirtum opus,fed potenti£ çhrifli /eu uerbi.Mdt tb^i s.de per/ond chrifli. Et eiecitjÃiritus utrbo, l« oominciefuchriÃi: periphrdÃsuerbi.
Gg à K
⢠t» BRASMl SARCER.II SCHOV-
Et cxijt cadem hora*
Speüti potentiiiifi ucrbi, ad /latim exit tus. Exituf ÃfiritiK effréitif efl non uirium Pauli,ffi uerbi feunotnini: ChriÃi,in cuita uirtuteeiecit Pau'm Ãjiritiim. Eadem hora : circunÃantia temf'orif ex* a^erat uerbi Ãeu nominis tefu ChriÃi potentiam.
Eiitl:iymenia. nbsp;nbsp;Ad ucrbum cadem hora exiuitf^i*
ritui : Ergo «crh' magna eà potentia.
V identes au tem domini cius,q»od pC rqt fpes qvacftus corum.
Eece pracipuam caufam,propter cluam munduiin eipit odiÃe perfelt;jui Euangehu : ea eà interituf pri* Mit tju,eÃtigt;s,cr ^uia mundu^ uidet Euangeliu non eÃt io^rinam depane lucrando,aut pro coquina.
Ex priuato qufÃu ut una cauÃa,uenitmt inteBi^eit* ice cr alice Ãmtles propemodum,priuata dignitOf, eeÃt lnatio,gl0ria,potentia,crc.
Entkymema. Impii uident ad Euangelium minii ftli priuatum qutrÃum,dignitatem priuatam, eeÃima* tioncm,gfcriam,potentia}n,crc : Ergo impif incipiunt ediÃe perfequt Euangelium. Domini hi eorunt typum gerunt,qui ex interitu prinati qutÃus digtutatH priuato;,crc.qui accidit ad preedicationem Euangeli^t incipiunt hoc odijfe c7 perfequt.
TN ACTA AFOSTOLORVM. gij
QtjOfi p!rjt !]}a ip.id'/ini coruin : ecce ob odioha!;cl::ir 4 DMitdo EuangcUum ç}- pa ititr per/icutto/wnt. Spej nbsp;nbsp;nbsp;ftw : tx /pe lt;]:i£jttK fmul
lateUige ZT O!»iii4 reh(}u4 priudtd comittodd:, qua mo^ Sent odium ergd EuMi^flium.
Apprehendentcs Paulum ÃS Silam.
E.fjèâut hic intcritta priuati (jutllui ZS' priu4 ttrum cowoJorwn oni/iium ad pr^dicationem Euan^ fdif. Hotacruccm uteÃvilumintcritiitpriuati^uje» fiut ad pr^dicationem Euangdi/. Paulm ZX Silaf ty» fum germt omnium piorum, qui propter Euangeliutn er eil« operi« crucem paiiuntur.
Perduxerunt in forum ad ma» giliratus
Impif non ceffanti perfecutione piorum,donee ui» team iHorum fanguinemi. Ad magi^atu/s: impietat Hunquà m caret hypocriÃ,h£e autan tim re yâunquatiK iÿtur confùgiunt hi domini ad magifiratoi.
Et ofterenfcs eos rnagiiiraubus dixerunc.
Sequitur aecufatio inendax, ut feiix impios contra tuangeliu n ZJ pios non ex ueritate agere,neq; ex aper to,fed ex mendacip dolo.
Gg 4 bl
?I4 ERASMI 5ARCÃRII SCHOIr»
In hfic äccufatione dottiini eorufn geruft, (^ui* mend4ti/s dgwt contra ucritatem crdus profrÃorts. Ut fgt;frddntur,ä utfrctlius dd jrerdendum dbos cemmo uednt,cr ne mentientes reperidntur,prlt;etexuftt reHgio*. nein,pul licdtn honefidterntGr pdain.cr Ãmflidâ
Hl hommes, per contemptum Conturivnt cü itatem ncflram, Pr^textus lt;]uo dccufdtores prittexunt fud mendd'' tid fUt jà cihus coinmoued/it ntdgifirdtum dd perfequeil dum Euangelfum cr buius profrjjores. Pnlextus iHt tfjréius hypocrifeos efi,guie non pottfl dbeÃe ,ubi prA üo ddeü impietdS.ConturbdntiÃilfd religione, euerftffs, ne public ifhofieUdtis cr pacis
Portijfma dutem ftint conimouendi drguinenta baf contra Eudngelium pio5,gu)e â religionis, pubticai hoiieÃdtis. G* pdcfs euerÃone petnntur Vide (Juid not Ãcidt priudtui qud:{lus,^ui efficit, ut apprehendantur ApoÃoli, producantur in Ãrum ad magibirdtus, o)Ãgt;f rantur inagiflrattbus, accufentur menddctfs, proÃitt* dantur tdncjuà m euerfores religionis, publica honefia* tis er plt;lt;c« ⢠An non Ãmilia c^uiÃ) hodie ex priuato impiorum qu,eÃu nobis erunt expe^anda { Ciimfint Iiîdïi« AceuÃitores nitunturfuÃcf flos reddfrt Apoüolos, O' Ãlts reco/tciliare cdium ex populo
IN ACTA APOSTOLORVM. Jî* popwlo, nbsp;nbsp;nbsp;tuin ^entibu^ exofitter it. Omiiii uerÃ
teniunt, ut ib exofii po(ulo ÃciUut comntoueiat Ikdtum cr plebetn dj perdendunt Apojiolos, cum fint lud ft : quorum cX religio çr uit£ mortf cr leges, dd nos non pertinent;into quorum CS' Uit£ mores,cr leges pertinent id euer/tonem noÃrte « ligionif, publicf honefldtis,cr pdcis noftr£,cy legunt noilrdrum. iudfi; mdgnd inefl huic uoci emphafif» Et^nnunciant morem quemnon It' cet nobis fufcipere.
A Et bw I(lt;borlt;lt;nt dcct^dtores fuÃgt;e£los reddere Apt Ãolos,cr Ãcilius commoueremdgiflratumcxplebent fontrdeos. Entbymematd. Hi hominef conturbdtit tioflrdm ciuitdtem : Ergo hi homines merito nobis fa jÃdiejji debent. Item.
Hi homines conturbintno/irdm ciuitdtem :
Ergo contrd hof homines de iurefametis amut,cr cpprimetiseos. Item.
Hiludfifunt; Ergohinob^5fa)^e^lieÃedebentt cr contrd boj rfgrre debetis. Item.
Hi 4wi««ci4nt morem,quem non licet nobis fufcid pere : Ergo bi nobis fuj^eili c)?e debent, hot merÃ9 damndre debetis.
: tdlemdo{lrindm,religionem
Gg J leges
ERASMI SARCEniT SCWOf
/cofï (^c. hiec o fimilia pt r uaem morcm i'âââ teü^unt. Cum limiis Roina'ii,
Miologid cur non liceat Uidforum mo-em fu^c ipi I rene-q^Ãcere-.fumpldd (lium fitMepol'ulifcudbiit d(* foro Entbynentd Nos Romdnifunius :
Ergo nr'biii non Hat morem ludiorum fufciperi ne-j^fMcre.Sunttjui illicitum producuntcx edtclo CldU di/yijuo eiecit 'ud^os ex urbeÃcut infra, ri audiemui: item,ex edidlo de non iniucendu noutt dijs et religion/ nouotfrd placet lUicitum cnüigere ex diuerfitate populi Cr ex indecoro,ijuod commitUrent gentes,à nhäa p/ tria,relig:one,aâ tegibui,peregrini popuU rdigtoneM CT leges fufciperent.
Et cucuj rit plebs aducrfiis ecs-
Mot4 grauifrimis caufrs ut turbatione patrie,eutf fone religiom;,patrilt;t,publics honeflatts lt;7 pacts in^ teriühprofrriptione legum patria,et edio populi ludai ci. Non imperiti,nec]; imprudentes coram mundo homines frerunt accufatorâ¬s,qui friuerunt plauÃbiles caufas commouendi cz magifiratum c;- plelcm con* ira Apo/iolos. nbsp;nbsp;Ignorantie et temeritatis edi in ma^
giftratucr pkl e, imà tyranntdis non audire utram^ pdrt. m,fed aceufatam fimpliciter damnare, non audi» ( tlt;t purgation/,ne^ cognitacaufa.Verumhac Ãrtune
Euangelif
JN ACTA APOSTOLORVM.
^uängclij efi,ta damnetur itnte cognitionem^cr tddim ffl piorum Ãrtun4, confitentium Euättgeltum. Magi flratuf cum plebe tllorum typum gerit,lt;iui damnant E» uangelium cr buiut profi//ores,Ãne cmni cognitione, I^lotabii tjuoq; hie,in perdendo Euangelio ZSquot; pijs, fummam ejje iufliciam, quod alioqui in ciuilibta caufis toram mundo eà furnma iniuÃieia,
ScilTis tuni'cis fu»s,
SpeHahypocriÃninimpqs.SciÃis tuniciefuis in^ Ã^num fe de tantif vebui ualde dolere.
Julff runteos uirgis cædû
Pro more gentium.
Et cum muitas plagas cfs inflixiflent, ExMggerah'o crucif ApoÃoloru,et tyrannidis in impià Miferunt eos incarccrem
Impietatis comes eà hypocrifu unà cum tyrannidt Hypocrifeos uero ei' tyrannidis comes eà timor :qua» mittunt ApoÃo'os in carcere,timen!es ne auÃtgiant, Eraccipfentes cuftodbut diligenter cix ftodiretcos.
l^xaggeratio timoris in impijs.
Qui cum talepræceptum accepiflèt miÃt eos in interiorem
carcerem«
C(^olt;
«iS ERASMI SARCERII SCHOL,
ÃuHos illorum imägo efl,qui mdgifirdtui impid pr^e fipienti cötrd prjorem tdbuldin obediunt,et poj^oituni friorem tdbulam po/leriori : id eà obedientiant trgd tlttm,obedienti{e ergd proximum» in interioran cdr» (trem : ecce timortm impioriunt
Et pedes eorum flrinxit h'gno.
Pertinent hiFc ddexd^^erationemtimorii inimpi/St , Media autem nocle» Coh^rentid hiflori£ ex circunÃdntid temporif-TP morent er curdmiinpiorum duditumuSyne aufiiÿdnt fij : porrö dudiemu4,qiidm res mbH funtimpiorum tnorc^ curd : ttem,dudiuimtK potentidm impioruntin pios: porro dudiemti potentidnt dei in liberandii pijf : item,dudiiumuf de cruce piorum : porró dudiemuf de ftorum liberdtione. TriÃe Ãtit ApoÃolos dpprehetl a, produci dnte mdgiÃrdtnm,dccufdri,c£di uirgiSjCf incdrcerdri : dt confoldtorium eà nunc uic/Ãim duiire liberdri ApoÃamp;los^ nbsp;nbsp;Verum kic fit eudngelicum diäü
Crucemfeejuitur glorijâ vfuseÃliberdtionis Apo* fiolorunt pro nobis, ne impatienter crucem firamuf, ne^ in cruce depricfidio dei deÃgt;eremut.
Paulus Silas adorantes lau» dabantdeum,
Duo hic diÃes in Apoflolis : dlteruttt,dd qu£ dmtd fitÿett
IM ACTA APOSTOLORVM 8t? fugienJam fît ChnHùno in cruee : alterum.quiefît for ma reâè firendi crucan. Arma fnnt oratio,lt;jua cr tunt pro liberatione gratias agunt deo, qm dignatut tfi Apostolos abquid pati propter Euangeliunt.Fornut redefirendicrucemh^ceÃ,utincruce non abi/câias Minturn,non trifîerii,nonirafcarif cîeo, non deff^et deprtefidio dei,non fîi itnpatiens,uerum gaudeaf,cr llt;wdfJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dignatui efl te in crucem propter no^
minii fui ^oriam incidere.Vnde Apofldui dit,ad Ro. t-I^ec id folum : uerum etiam gloriamur fuper adfli^ dionibut,fcientes,cre-Ad Col.t.Ad omnem toUera/f iitm ac patientiam cum gaudio,crc.
Et reliqui uincli audiebantcos.
Spedanthic ad exaggerationem adorationif cun faudatione dei,quern aperto ore adorantes laudarunt, in flg^um concepti gaudif in cruce.
Subito tieTÃterrxmotiis{3.(flijs efl magnus.
Infîgnum deum efle potentem hberare Apoflolof» ttiam ex interioribM carceribuf,^^â ab omni cruce.
Hoc terrismotu uoluit oflendere deuf,fe potente e/Ji Uberare Apoflolos esâ omnes aliospios ècruce: deinde â Uoluit deus hoc terramotu oflendere oratione Apoflo» hrumfeexaudiuifle: tertioflOo confolari Apoflolos ua
luit
4JO ERASMI SARCERIl SCHOL.
luit : tandem uoluit deui hunc terrie motum occafione ^lt;irceris conuerti debuit-Miraculoru
ergo quendam ufum hic Ãgt;eila. Mag.iui : exaggeratto terr^inotuSiUtÃmul exaggeretur potentia Dei,lt;^apo tensefilibcrarefuos.
Itaucmouerentur fundamenta arceris.
Et fjacc pertinent ad exaggerations terre motuf,pr0p tereutidetnfinem,ut coiwnendetur potentia D«.
E t ilatim aperta funt omtiia ifta.
Ejjiklus terrainotMjUt operw potentie dei,apertiigt; o/Uoru crfolutio uinculoru. Vfws eft horu ejjviluu, ut inde cominendetur nobis potentia Dei in hberandif fuit coram quanuüa humana potentia fubÃÃere potefl-Expergefaclus autcm cuftos careen's.
vides quanta crux Ãt impijsÃiberari pios,cr quà ni magnum pericutum immineat eis, qui in caufa funt, ut hberenturpij. Euaginato gladio uolebal feinterficere.
QttiaÃbinotaiamerattyrannismagiÃratuf. Ãxiflimans fugifTe uin(5ïos.
Cai^t hec eÃ,cur euÃos carceris uoluerit fe interficert Clamauicautem Paulus uoce magiisi dicens.
Eneml^
IN ÃCTA APOSTOLO RVM. Sj«
Exemplum uerx charitatis in Paulo, (^ui etiam ini^ nicum fuum dtligit. Pertmet autem dih^ere ttitir,icos,â d ueram diligendi firmitm,lt;ptte non 4 trtundo di/cenda tfiffed i Deopatre, tjtti finitfolem fuum onri fuperto Bcj CT malos,qui dilt^it amicos cr ittimicos f os,Mat ll^ei.t.crLuca.â. EÃote rntfcricordeSificut p4tfr«f* fiermifericorse/l(^c Eflataemh£c forma no nojlra nm uirium opt« , qui natura o io babemus tnin,t'. oj »oÃros,J'ed ftngulare donii Dei. ad (jlal-i. Fr«d«j mif
Jl'irituf funt^chantas,pax crc-
Nihil malt tibt ipfi fecen's,
DiÃuafto à nece.
Viitucrà cnim hfc fumus.
fietiolo^ia dijtiaÃonn 4 neet: fumpta 4 nulla Wi rii occaÃone.
Petito^ lumineingreflj'scft.
In hoc ut certô experiretur ueritatem.
Etiremcb(flus.
(^£ri Wc poteftyUnde cuilos carceris motus fuerit fx r4«pc ad interrogandum de falutis uta. ^(jf^ondetur.tntus sterna uocatione motus Ãut. Fons /iilo miraculo. Eà etum hie quidam miraculorum quot;ftSiinuitare homines ad fidem,cr effe litt» 4(11 «den« ^inEuan^diooccajloiiem loannb.i,'
Xi4(i
ERASMt SARCÃRïî SCMöt*
Multi crediderunt in nomen eiuf uidentes ftgna eiii^/ tju,e itdebat. Ibidem 4d fiólum miraculum in nuptifs ft ^uitur.Hoc tcdidit initiuin fi^norum lefut in Canlt;t G4 lthei,amp;mani/iÃauit gloriam faam, cr crediderunt irf turn difcipuli eiut, Commendatur bic uocdtio inter* nd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tantum occaÃo eà ad uocatioricntiqujtft pef
eiudibile CT uoeale uerbum.
TremeÃHits : hiÃc uox contritionem drcltnlo^uït tur alteram pcenitentite partem.
Procidtt Paulo ÃC Silae ante pedes«
H« Mocej alteram paenitenti^ partem deÃgnantip famfidem, qua euÃos fe rurÃtm erigit Ãde ad gratitüt itremore. Proadere ad pedes ApoÃolorum gefiiu Cdquot; »pusfideieÃ,qujeeÃicit,utinnobis nihtl agnoÃamut Etproduccns eos foras.
Fides Ãatim déclarât fe bonif operibui, nec eà grttta-At qujeris,unde euÃos fidé habere potueritÃtit audioiltuerbo ? Rej^ondetur.EtÃgt;iritus fandmÃdt^ fine audtbili uerbo dare poteÃ,quando uult,fed hoc r4 rius Ãu:it,quia conÃituit uocale çr audihile uerbum,id commune er generale Medium fidei,ad Rom-io. Yid^ tx auditu eà : auditus uero per uerbum Dei.
Alt. Ecee quam errent AnabaptiÃte,qui uoeatt
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hf
ÃCtA APOSTOtORVM* «jj
fcr dudibile uerbum ut cdufxni ftdei cotemnunt,^^ fbÃ4 tfiternd uoedtionecontenti ejfeuöluntjtdntiudm folaÃii da cdufd.Vi!ie Auÿijiinum contra contemptom uo' talis ctudibilis uerbi,ir( prologo librorutri de doâri flachrifliana. Domini'»
Cdptatbeneuolentiâ d dignitate perfonaruiri. Nota ^uam amice nouit fe in/initare fide$.
Quid oportet me facere,utfaluus fia j* QU£/îio de uia feu caufn faîutii.
At ilh' dixerunr: Credein dominuitt Iefumlt;
Ãahes in hoc rej^onfo ueram uiom et caufat uerai fdutii nerte.Il£c uia ad iufticidm fiii fatutem perpétua xera eR,cr imniutabilis, in hac qui non atijbulat no pd
I tefl ad falutem pertingere,cr jwr ac latro efli iuxta pa iâabolain,Ioônnii, »o. SimiUs uel eadem ipfa uia pajpni txtatinfcriptura,loanni5.io.(2r i^Matthiei 3-cr 17^ aiceilfiliuameutdileiluftinquomthibénè cômplaci turn eÃjliunc audite.PrionCorintbios.t. Ipfeeüfapi tntia noflra,iufticia era Adorum. 4.Hic eft ldpis,qui i'tprofcrttiw eft cTc.cr non efl per aliquem aliUitt ft'ati quot;^ia itaq; falutii hicc ef,crédere in dominum iefum ad ' i^tmÃionem peccaterum. Apertijfimui locus folamfi^ ,^d(rrt ini^iint dominum fuÃiÃcare.aiKom.3,Arbitra!»
Hb ffjHf
t;4 KRASMI SARCERH SCHOL. mitr bomtnem iuflificanjide Ãne operibm kgii,
Credere in domnum lefuirt, eji eer ta fide flotuert «obis per Chrifiam remitü peccata gratuità .
Et faluus eris tu domus tua, F» few ut caufiam feejuitur iu^icia efivéluf Et tnuf tua : faheet fi fimiUter crediderit. Oportet eniia qucnqudin pro fi habere propriamfidem.Abacuf i- J# fiiM fit J fide uiuit.
Et locutt funtei uerbum domi'ni.
Porro infiituerunt de uoîuntate dd pr^ceptU' Verbum domini : non fiua fiomma.
Et omnibus , q si erant in domo dâus-QuiaEuangeliutn efl doilrina uniuerfalis.
El abducens eos in lUa hora noÃs» lauitplagascorum,
Eides non pote/i efiè otiûfi(,lt;]uin fi bonis opeitbm declant : non pofi unt non fegui tufiieiam gratuité aeceptam tonaoi era, quia iu/ificanonis finis eft bene operari,ad Komi^.cuius capitis fumma efl. luflifieatî debentoperabonafiicere. Izi jJU hora: circumfian* tiatemponsexprtmitfiflinantiamfidei cy{iuflicia il benè operan.îo : itenijcommend .tfidei zr iufliciit efji* caciam. LauarepLîgasmifiericordiieinproximuoPâ^ eflâ Etbapux.atu;»eltipiê. j
it
IN ACTA APoSTOt fej
Vt certoÃgno redperetur in regnum dei, ut häbe* W ccrtum Ãgnum fruord gr^ai£ dei erga fe,ut hw teret certum Ãgnum per totum Ãtam uituin, per quod ^dmoneretur de Ãuore dei ergd fe,pcr ^uod erigeretur Ãdes eiui in teiitatione,çy'e.
Inhunc enim fenÃ/m dcfi/iit ApofloltiiÃgnd^ ädRo, 4lt;«fci uocut e4 Ãgnacula ittÃici£fidei.
Porrô ijUitnquMi eulîo; c.irccrii tum Ãciret uiuni pt audiuiljèt tierbum dominiex ore ApoÃolorü, fernen non detredutbuptiÃnum, id ^uod dico contri» fonlemptorvs Ãgnorum, qui dicunt ea fuperuucuneii ^IÃe. fctomnisdomuseius.
In quaÃne dubio er infrntes fiterunt,qui haptizati
AuguÃinii'S dicit buptiÃnum puruulorum eÃe ^fÃitutuin Apoflolortim. Continuo. Circuin» fluntiutemporii monet Ãgnu non eÃ'e producenda.
Cumcp perduxiflTet cos in do^ mumfuam.
fergitÃdes bonis operibiis fe decldrdre,er de dccO: pfi»gr4tK[U iuÃieid tefturi. Perdttcere in doimim opi« iljdntJtts er boÃitdlitdtii eil.
Pertinent hiCe euÃodis curceris bona opera,ad â¢â«ââ¢Â«nj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãudet deo gratias agere pro ac
*^^ta iuilicin.
Hb » Appojifit
1! '
T'
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tjlt; ERASMI SARCÃRIà SCHOU
Appofuit eis menfam.
PiUui charitdtif cr hoÃ^italitatis opuf. Mtnfim : CT lt;«1 menfim pertinentes.
Etlxtatus eft cum omni domo fua^credens deo.
Ltetari non tom menfic aut uiâus eÃiäui til, fiJeijde lt;jua Jcquitur,crâ¬dens deo. De quoÃdei e^âu fie loquitur Apo{iolus,ad Rom.f.Juflificati igiturfi* de,pt(cem habemus per dominum noflrum Icfum chri^ ftum. Lietieia,p(tx,gMdiumct'fimilese^duinoii poflknt udefli in confeientijs antefidem criuflictM gratuitam» Et cum dies faeftus eflet, Cohierentia hiflorùe efl ex circumflantia temporiSâ
Miieruntmagiftratus lilt;fto' res dicentes,
fortaflis uiili in confeientijs,fe tniurium flcijfe po^olif : uel quia audiuerunt Apoflolos Romanos ejji cr fle ex timoré moti,miferunt liHores, ut dimittere»' tur : uel poflunt aliseffe caufle^quibus impulfl jûetwi tnaÿflratus ad dimittendum Apoflolos.
Dimitte homines illos.
Percontemptum, NunciauitautcmcuftOscar* ccris uerba hæc Paulo« â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hk
IN ACTA APOSTOLORVM. IjT
Hoc rej^onfo nihil gratiutpotuit contingere cufto a carcâ¬ris,qudre /rflinat illud PmIo indicare.
I Nunc I'gitur cxcuntcsu te cum pace.
VotMW Mt in omnibiK bené fuaedänt Apoflolii ont nbsp;nbsp;nbsp;,
tid. Paulus autem dixit CIS.
InÃiecient apparent h£c,quod Paulus priuatauiit iélam iths quarat : quod à uerum eÃ,in Paulo exem* flum efl humane infirmitaM,cui etiam fanât obnoxif f/Ãpo/Ãtnt,Ãcutpatetfupracap.i$.in concertatione Pauli cr Barnabic. Alias habuit Paulus has fui inili tuti cai^as : quiaà permitteret occultum manere,quod tflènt Citfl uirgts, poflet id flxere ad contemptum do» ârinte,Gr oflindiculum fratrum, qui Ãc argumentari potuiffint Apofloli uirgis Cicà frerunt : Ergo A« pojloii njcTMcrMnt. Item. Apofloliuirgiscieftfret runt : Ergo Apoflolorum doHrina frlfa efl.
Et reuera Ãc plerumq^omnes argumentari folemtu quia res ipfas iudicamus ex euentu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Docemur exanplo Pafdi, primum ut publiée tefla^ 14« freiamus noflram innocentiam : de inde ne celemm homines noflros perfecutiones: tertio,ne ad iniurias no bis frâas femper taceagt;nus,maximc ubi ex noflris iniu
Hb I rifr â
838 ERASMI SARCERH SCHOL.
n)(âuiJetur Joilrind periciiluinpaü,^^ fratrrs'ofjvaM fgt;ojjunt,ut'dut denoürd dodriitd, dut tk pcrfotih iio^ Ãw^dut de imoceiilid nofird dddubitdre (gt;ojsint.
Jtem,motttmur bic circdexemplum Pauli,m- iui iio Ãrum littgligdmMifed etid id ciuiliter de/i/iddmtii uir* tii,c]udiitum po]}ùmit^. FaceÃant Uli, gui Chrijtid» nos fentiunt ros tantum ejje^gui ius fuum, coram mun» âo quod hdbent,poftponunt,ubi etidm fuie incommoio illud rettnere poÃint.
Reitiiisfenfit ApoÃolus,qui i.dd Corintbioscdp.1-non uult chrtfiidnos 'e mundo cgredi,fed non eSmifeefi niutido,id efl,fcnon participent freere inipietdtis amp;nbsp;dltorum uitiorum mundi.
1 iM quad Pdului dnte fe hdbet,e/i non licere indiibt cdufd ciuemRontanutn ctedereuirgis.lutpcndetdleS,^ quditi Rom^ fdnxit P. Vilt;/mu3 Piibticola ne ciuts fndnus ciederctur uirgif.
Uisdeindiüdcdufdjniure bene fiinddtumeÃ,/^ quis damnetur ante cognitionem cduÃe,cr ut in iudiä* dUididtur utidq; p4«.
Enthymeiiidtd Pduluf utitur ciuili turc :
Ergo ChriÃidni reliqui ciutli iurcutipolfunt0' debent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ireoi,
Patdui utitur ciuili iure :
erg»
ÃN Act A APOSTOLORVM 5»»
Ergo CZ ciuili ntAgfjlratu Mi licet : item definfietitt ' er tutelamagÃratut. Cæfoi nos publicè.
Fxdggerittio Ãiäx iniurii. [ndilt;fla caufa*
Et b/e;x-tggerlt;tnt iniuridm.
ladiäa caufi : nondum co9,tuteigt; Cum Komanifimus.
Exaggeranter iniuriam.
Cum Komani fimM : ijuos turgis ctdtre non licet» ^xti le^em P. Puhlicolee.
O BI £ C TIO : Fxit ne Paulin eiuii Rona*
nne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RESPONSIO.
TarfenÃs Ãiit^eredendum autem eü »Tarfum fiuffi tolottiam Romanoriim,ijudm donauerant fuo iure Ro /à eere confueuerant.
Conicccruntin carcercm.
Sicut omnidÃieÃMt ddexa^crdtioneminiurite, ficcrhttc.
N une dam 1 iccat nos urbepdkre
Omnium maxima iniuria nos adÃcere, qux etiani
lt;lt;1 contemptum doi!lrin£ er oÃindiculuni fratrum p4 terepotefte Nequaquà m.
Cenfet Paulin fuum iin tuendum ejji.
Sed iienirntjpli*
1» boe, ut tcjlentur noóii fri ifrè iniurid,et nos prater
Ub 4 meritM*
e4o ERASMI SÃRCERII SCHOÃ/» meritum inturia adÃäos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãc inde doârintt. ifO
Ãrd melius hdbedte^ ex ofindiculo,à quod concepe», räntfrdtres oc noÃris uinculis,exurgdnt : itçm » prop* ter dlids cdufds iufldsçrbo/ieilds.
N undauerunt avtfm magiftratibus Jidores uerba hæc.
Hfc dnguflidtiomdgiilrdtus reÃrendd eà (tdpce* nî tyrdftnidts.Et docet,tyrannorum exitus trifles efligt; plenos anguflijs,in hdc terrd,dd flgnificdndunt ternds dnguflids diq^ plt;xndf,pofl banc uitanf. Timutruntcum audillènt,quod Ro/ mani eflenç
Timor eflèâus efl nunciflquod dttulerunt liâord' Timor bic circunloquitur mdlds confcientids crcrucf dtus in conflcientijs,quibus ddficiuntur tyrdtmi,quiiti^f fld cdufd ddmndnt innocentesQu^od Romdni efftiit:(i nbsp;nbsp;i
ideô non dumnandi indiâd caufi,neqi uirgis cddendb nbsp;nbsp;I
Etucmentcs deprecati fünt eos, Hfc deprecdtio eflrâus eil timoris,quc conceperunf fndÿHratus. An non bac omnid grduiflTintft tyrdnnidii pÅnd efl, mdgiflrdtum precdri fu£ tyrdnnidis uenUt^ nbsp;nbsp;j
çz fe dccufldre,quod iniurid ddfleerint innocentes { Et eduçentes rogabant,utcgrederçæ tur ex urbe*
ÃN ACTA APOSTOLORVAl. 94»
Sed h£c magnd cadtM oquot; pertindcid ellin mdgd ffratu,(jui cum uiiltu eâ innocentid ptorum,nec tdmen nuit fvrreimocentes.Rogdbdnt: èdiÿid pccnd tyrdn^^ norum,(itù rogdre cogfintur innocentes,quos priin pro iittperio cr dttimi libidine tn4è trdfldrund Exeuntes autcmè carccrc introferüc
ad Lydfatn.
Vt prÃM uiderentjrdtres.cr confoldrentwr tos,Ã^ tut ffquctur.
Et uifis fratribus confolati fûntcos.
introitui cduficfitidles hte funt, ut ui.lejntfr dires, rt confolentur eos,ut infirmas ddhuc in fide,et qui fine à ubio cruce Apoflolorum dliqudntulum ofivnfifiierdt,
Etprofclt;fEfunt.
Qwd noïentibut âudirenonefipriedicdndumEf ndngehum.
CAPVT XVII.
HI iiorid perpetud ferie cr coherentid cohecret
Verfdmurenim ddhuc in hiRoricd ndrrdtione peregrindtionis Pduli Sihe in Afidm.
Cum autem pcrambulaflent Amphi bolnn amp;nbsp;Apolloniam.
Afig urbs, quds ut pdruds perdmbuldnt,fine dubio fub illd J^e,quid putdnt Eudngelium fitcilè peruenturu
Hb ÿ «(d
f4â frasmt sar cert t schol.
d.i prruf f:tä^iitcnrlesillud hahunint.Vcl hdiifl runt A; o)ic,'i CT alidgt; fii£ tram^e/jionii caufiii Pt£^ tf! firn pctfjt, c^uod L«clt;t) propter dinat /rrè ubiq; in koe likwioluit (d narrdrettlue k» po/loli egerint in Ampkiboli çr Apollonia.
Vcnervnt Th Ãalonitam.
Que eü I^dcedonie metropolii, Vbicrarfynagoga ludæon m. A loco oümdit Lucas oportuniMem, t^ue obtint f P^^ulo predicädi Euangeliu TbeÃalonice Entkymenul
TheJJâalonice jitit fynago^d ludeorum : Ergo ti» Paulus oportunum locum haluit inchoandifuam pr^i* , dicdtionem.
becunduni confuctudinem autê PaU' lus infroiuit ad cos.
Q«dm habuit Paulus,qui non in angulo,fed in aper to loco predicare ucluit, ut oflruderet fe habere certa dc ueram doóirinam,non abhorrentan lucem.
I:tpèi ribba.t3 tria ddU rebaicum ets defcn'pnirts.
Quid ils Synagogaegerit Paulus,nunc fèquitur ; nt mirum id egit in fynagega, quod decct in Hits agerr, hoc eft,diffèrere de firipturis. vfum ergo templorll facrarum adiumhu Ãgt;eäa, eÃinill^ dijjireredt ' fcripturit
IN ACTA APOSTOLORVM. «4» fcripturii,non dehumdnii trdiWonibuf, Et per fäbbd' td trid : circunftuntid temporis commenddt diltgentid Pauli in erudie/iJis igiiordntibus.DijJerebdt cum cis de fcripturii : id eH^uerii fcripturd ufum docebat cos ue» r!i fcripturd ufum interpretdbatur oâc. qui eà tedari de chriÃtj Mefftd ZT fduatorc.
A perlens proponcns.
liotdtur in Apoflolofiducidconfitendi ua-bum, et totui hie lociif eà reÃmidm dd cSÃÃioiiem uerbi,quie tfi fidfi opHS qu£ cognita tdcej-e non peteà : iuxtd ih lud Dduidii. Credidi,propter quod locutuf Ãent.
VcriÃmi'e eil Pdulum inÃituiÃe colîationc utriuÃ^ lefldinenti ,Grexfcriptnprophetdrufn Ãbi ÃruxiÃe tùdm ddprtedicationem deChriÃo,Ãci(t cy fuprd dli» quotieseundem ordinem dudiuimiis-Et rcifîc fanèduee leri teÃdmento ordiuntur,qui cordm Uiddii prddicare »oluntEudn^eliuitt de Cbriflo,qui in oculu ludieorum tontemptd de uilii perfond eÃ.
(^od Chnihini oportutt pati re* furgcre à mortuis.^
Summd concionii Eduli eÃ, ChriÃumfecundun r^ipturdm pdÃum eÃe , fecundum fcnptm-dm ^(furrexi/Ã; d mortuis , Et rcuerd mdgtitit eÃ, â¢â«I« coffrwKïS i/uf, in quo tolM chnÃidniÃmct eonÃfi^
«44 ERASAÃI SARCERII SCHOL.
confiÃit. Qui enim credit pro fe chriÃum pdjfim ejji Câ fua caufd refurrexiffe à mortuif,ille fälutem confe» ^ttir. Qt^ccjuidergohdbet totd fucra fcriptur4 de ChriÃo, id paucif uerbis hic complexe eà Pdului-
QMd ergoeÃÃripturd fdcra i R.e/pondetur ex bocloco. Scripturt(f(tcrdeÃ,lt;}uic teÃdtur ChriÃuM pdti oportuiff'refurgere 4 mortuis.
Uem,hdbci hic edndem uidm falutis propoÃtM,de ^ddudiiurmcinpr/ecedenticdpitetcr c}Ui(in cuÃof fdrcernex ApoÃolif percepit. Crede in domituiM Jefum O' fdluiK eris tu er domus tud.
Sic hic Pdulus uult dicere: Crédité ChriÃum opor^ tuilJi pro uobis pdti, er refurgere d mortuK, cT eritif omnes fdlui.
Oportuit : ut fdtiifieret prophetdrftm Udticin^st deinde ut genus humunum ferudretur.
Oportuit : Chriflus : non temerè pdlfus eÃ.
Et refurgere :nec refurreÃio ChriÃitemere congt; tigit, Porro ciuid hic ntentiofit pdÃionis çr refurrf fiiontschriÃi,igitnr fcienduineÃ,hunc effe ueruix ufum meditdndi pdÃionem er refurreäionem ChriÃi : nimirum ut mediteris te er peccutd tuet effe cdufds eT pdÃionif er refurreitionis : deinde ut erfdds ChriÃum tudcdufd i
I
IM ACTX XPOSTOLORVOT. 94$ tUA c ttufa cr propter peccata tua extirpanda effi pdû C refurrexi/Ji 4 mortuis.
£t quod hic eft lefiis Chriftus^ quem ego annuncio uobis.
PeroccupAtionanhiec adijeiuntur. Obijeere enint poter ant tud^i.Qnii feit eum fià jje uerum Ckri/ium et MeÃiaintquipajjitfeflcrrefurrexitd inortuii? Rc« fpondet Pduluf occupatione. Et lt;juod hic efl lefid Chriflut,crc-
Et quod hic : quantumuiscontempta cr uilisper^ fonain oculis ueflrd,crquanquà m cruciflxus à uobis, îiecuit Apoflolum deperfona chrifli certos fleere iitd4os,qui excontemptu cruilitateperfotiieChrifli ojjinfl erant. Hic efl lefus Chriflui : qj. cT non «11«. Enthymenta. Hic efl lefui Chriflits uerui HeÃias: Ergoprteter hunc non efl alius expeéia/f dus uobis.
Et quidam ex eis credi'derunf.
Sequitur quid PaulusÃua predicationeeffleerit ; ui delicet non paucos conuertit ad Euangdium.
Commendatur uerbum uocale çy dudibile,ut cauÃi fidei,per quod jpirituflandus efÃcax efl in auditoribm fierbi exuÃeitare fldeni.Ad RcW. lO.Fid« ex ouditu efl tuditus per uerbum dei,
«4« ERASMl SARCERII SCHOL»
Item, comïnefidiJtMr bic potentiduerl:i,quod potens, eà in hominibiK exciturefiJenj. Stdbilitur etid bic uÃü quiddm extemi mituÃeri) uerbi contra Anabaptiflof-
Quidam : non omnes.Et jancÃdes non omnium cÃ-
C rediderunt : fufceperunt fide lc.uanÿlium,cr fià * tuerunt ChriÃum efjè faluatorem. tides eïfiUm efi 4udibiÃs zj uocalis uerii.
Etadiitnclt funt Paulo Silæ, id eft ajfumpferunt fe Pauli et SiljeSy baben fidf fttcexan^cnotnmen. Etficcharitatifz^ bumani' tatiS officifs declararunt credentes fita fidem ly tefiatf funt de gratuit a perfidem accepta iuÃicia.Vnde diÃi* mutfidem nonejfeotiofam, y'fineinejfeiuslificatio^. nisbenèoperari,
Et multitudotnagna rcligioforurn gentilium.
Commendatbic multitudo credentiummirificèpo» tentiam uerbi,multitudinem conuertere ua!entts,tdfiex reli^oÃs colleäam.Rntbymemata. Verbumconuertit nultitudinem : Ergo potens doärinacÃ. hem-
Verbum conuertit multitudinem religioforum 'tilium : Ergo «erfci magna eà potentia.
E t fane non contenmendit potentiae ejfiätu eÃlhoâ mines rcligiofostniiololatria gentium conuettereai
IM ACTA APOSTOLORVM. iMMielutm. Etinukercsnobiksnon paxdc.
Et b/c ujldè uerii potentà m comnendänt. No« «il» rei pitrui eÃ, nee p:iru,e poteiitue op«^ m«üo tt nobilesconuertere.EtChnjlM dixit: Di^cde ejt dtui tes iitÿre.it in regnum ccelorum.
^xrlanrcs aucein tncrediâlt ludaru
EuMgel urn poâpftwo duo ha! et audilorum gcner/l elterum reciptt lUud : altes um non reei^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;per equi
tHr. Cohjerentia fic habet. Con/eÃionem ueri i fiqui tarcTMX.
ludtei hi iUorunt typum gerunt, qui ex Ãlfo zdo, babeni pro rebgione,perfequuntur eos, qui ucra feligtonem, quam ipfi ignorant, out docent aut pro» fitentur
Zelantes : ex jà ro zelo,cr qui non ejl feeun dun fcientiam,'lt;sf de quo Apojtolus loquitur ad Komanos : item, Chrijius Ioannis ⢠i6. Srd ueniet tempus-ut *t qu/quii interÃeiat uos, uideatur cultum prieÃare Deo.
increduli Judxi'.incredul tas huiuf Ãlà ZfU (t qui n5 ^fifecundufcientiätcaufa efi.ChriÃinignorantiä uerie ^digtoini itiiiii Zeh (MfdloM-ii.LtbtecÃa.-nt hob^
«48 ERASAII SARCERIl SCHOt«
nobis,quid non mucrunt patrem nelt;^ me,id efi,U(rtttll religionem. Afïumentes de uulgo uiros quofdam malos.
Impietdtis comes eft hypocrifts,huius comes eft timor er quid timent \udiei, igitur ajftimunt de uulgo uiros ^uofdam mulos in priefidium.
De ttufgo : quod ftctle dd qu/euis trdhitur.
Viros quofddm mälos : mdlos aftumunt uiros,utei erudelius agere poffint cum pifs,â¬t eos ftciliusperdeft Et turbafadia,concitauerunt ciuitaté
Notd ftudium impiorum pro extirpdndis pift. ob^ ferud hie qui feditionesfub Eudngelio excitent,non qui Eudngelium fufeipiunt, fed qui Eudngelium non fufd* piunt-Seditio ergo und cum reliquis tumultibus qui fub Cudngelio puUulefcere folent, incredulitdtss ergrf Eudii geliumfruäus funt,quibus Deus punit mundi incredu* litdtem- Turbd fiHd eft cr concitduerunt ciuitdteui periphrdf feditionis, qu£ etidm ex hoc loco, quid fti defcribi poteft.
Eft itdq^ feditio exhoc loco,qud homines cottcitati inuddunt dliorum domus,quterentes eos producere di populum,ut perdantur.
Potto quemdimoium circd feditiones nihil fit eertd
IN ACTA APOSTOLORVM. 84?
terta rtttione (onÃli/sq; certii : ittt nec hie ex ratione conÃho ijuictjuam Ãt. Sed quiris de Ãnali cauÃt feditionis. llld eft, ut hoc nomine perddntur fij,ey'do ^indpioruin reddatur ÃijÃeäa,tan^iidin â¬dqute Ãt feditionum tuinultuum occdÃo.
Et inuadentes domum lafbnis.
Jnuddere hoc ejjrilut eii feditionis.Eà uerô hie â inuddere nihil agere ex rtdioneçf conÃlio,Ãd omniil « litrore,Ãcut in Ãeditione fieri Ãilet.
Quærebâteos produccre ad popuïîï» Hicfinalis ejuidäm fedttionis efirâm eft,ut produ» 'â tdntur pij populo cr per dantur ex confiquenti.
Quxrebant : findig hoc uerbitm efl.
Ad populum : Ht i populo /ùpprimerentur.
' Et cum non tnueniffent cos,
Notd impiorum cogitatin t^ conatuf non eÃeÃentf 'per fcelices,uâ¬rum Dewn poffe illos impedire,id quod â fonÃolatortum eft pro pifi.
TrahebantJaft)nem,8C quofdafra^ tres ad principes ciuitatis,
Hrfbes in hii/rdtribits exemplä martyrià c^uod eà â feflimonium,quoÃuoÃanguine teftantur pij.de gratui* â¢t^iuflicid. Clamantes,
£t bic chimor feditionii fi-uäiis eR. Siquident J.i . dn/edition
SjO erasmi sarcerii schol»
⢠* Ÿ-
infeditionibus ex clamore omiiia aguntur.
' = Quod lü funt,qui orbem contur barunt.
Accufatiopiorumfrdtrtim,qud dccufantpios Jrd» tres,ut hommes feditiofosçr publictepdcifdtq;obedi tnüte perturbdtores. Accufdtio /islfd dc menddx eflgt; qu£ tK jUfd dt^ menddx uidedtur,pr£tendunt dccufi tores publicdmpdcem CTquot; obcdtentidm,^U£ duo mdxi mè Ãxiunt dd commouendum hominum diiimos.
Notd impios contra Eudngeltum ZT pios,non ueri tdte,fedmenddcijsdgere.Verum efide uerd materie crucis,dccufari/ilfó ZT ex menddcio,Mdtth£if.Beit/ ti eritis cum probra in uos iecerint homines, mentien' tes,propter me.
C£terum hypocrifeos effrâuf eÃ,inter dccufdndum frdtres,pr£tendere publicdm pacem CT' obedientidin ejuam dccufdtores quidem pr£tendunt,/èd nihil miniü pr£/idnt. Qui orbemconturbdrunt:ideÃ,feditio* . fum ficerunt. Ãccufdntur fiatresfeditionif.
Et hue uenerunn
Cum contemptu,ij.d.non uocdti dut miffi-
Qiios fufcepitlafbn«
Ho/}gt;itdlitds in omnibus lduddtur,dt circa pia nullam meretur laudemâEtfanè lÿtoialià fin mundo fumiM
IN ACtÃ'APOSTOLORVMi 80 fvmntii uirtuf eil : circd EuMgeliiim extremum fit uieium. Et hi omncs contra décréta Caefaris faciunt, Aecufuttur Ã-atres nt perttirbatores publictc pacit tSquot; obedienti.t ergd mägi/lrdtum.
Sed quid hdbcnt pi/,qt(o folentur fe in tdm fdÃs äccuÃitüonibiK ? ReÃgt;ondeo. BoHdm rfc reädm con^ fà eutidm,quie Ãbi ttulliut feditiouis dc inobedienti£ cönfcid eÃ. Contrd decretdCcefarif frdupt : quibut prohibuit,ne prlt;etereu quii rege diceret^autÃngeret. ' Regem alium dicentes effe lefum.
tpà bis exprimant, qu£ intelligdnt per deeretii C£fdrii: nimirum ne quis prêter C£Ãdrem dliunt dicdt regem. îefum : per contejspt«m eÃvrunt hunc iDcent lefum,qudÃdicdt,haminem iBuin uilemç^ contemptiinr.
Concitaucnintaute plebem,amp;^ pringt; cipes cluitatis audientes hæc»
Duo his Ãbiuult Lucds: exdggerat maliciem iA ln()ijs,qui coneltduerunt plebem : 4 tfHil its confir tndt Ãdd : ideo dit.Et principes ciuitdlis dudientei ii£c. Vel. Concitduerunt dutem plebem : fciltcet âé pkbs deÃfleret dfuppre/Ãone piorum.
Et principes ciuitatis dudfentes hlt;ec : q.d, Luc^.
li * Erÿf
«fl ERASMI SARCERII SCHOl»'
Ergo /zo» potuerunt internattere, (ptin faltem ali^idi ficerentpro honore CxfarH-
Et accepta fatis fa(fli'one ä ïafonc à cætcrfs
Enthymenta, Principes ciuitatis audientes hfc: principes ciuitatis acceperuntfdtisÃilionemi Jafone ey' à dcteris. Nof4 tt/noron infinoris magi/ flratut in caufa eÃe,utÃepe iniuüa Ãxiat. Sic PilatiK ex timoré C£faris,cum audiuiÃet-CTu no eris amicm CifariSjfî hune dimiÃeris ')occidendumpermifit ludicif Chriüum. Principes igitur ciuitatis illorum typunt gerunt,qui ex timoré uelpopuliuel fuperioris mfiÿ* ilratus,perfilt;Juuntur Euangelium.
Et accepta fatisÃifiione : ÃionÃone ÃflendiÃeiniit* dido. Dimiïèrunteos
Hiec dimiÃio oüendit nobis,impio, um cogitatus conattis non eÃe femper Ãxlices,Ãed deum illos impedi re poÃe,cr pios ex omni cruce liber are, id quod con^ foldtorium eft pro pift.
Commenddtur bdc dimiÃione potentid dei,cr txte» tiudtur potentid mundi.
t^ntres ueró confeftim per nodle di'mi ferunt Paulûôf Silam in Berrhoa. , Exemplum charitatis in ftatribus, qui Paulum O'
( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;StidHI
RI ACTA APOSTOLORVM. Si, Süiim dimittunt. Et ut hiÃ-dtre î trgd Pdulunt çr Si^ Idm aiÃiti funt,itd omties Chrifiidni ergd fuos pd^o» res ddÃäi eÃe debent.
^errhod M.dcedoniie ciuitdt eÃ.
Quo cum ucnilTent, in fynagogant ludæorum introkrunr.
Konent Apofloli fuo exemplo ne propter perÃ^ cutionem dut mundi ingrdtitudinem deÃrdmusno^ flrdtn uocdtionem,Ãd exetnplo Pduli ^3â Siltt conildii tius cr fideliiis infer uidmus uocdtioni noslr£, in fyndgogdm introierunf.ut oflenderent fe eÃe pr£ dicdtores: deinde, quod ddfrrrent certdm dc bondtn doârindnt, qudm duderent inpublico dpertoloco (onÃteri.
Hi autem erant nobrtiores his, qui funt Thenalonkægt;
Reüè qutdem dixit Apoiiolus, Eudngelijpr^di^ Cdttoné dlqs in odorent uit£ eÃe, dlifs in adore mort'K.
Commenddntur luddi in Berrhod, i. pramptitudint in fufcipiendo Eudngelio.
l^obtliores:id efl,mdgis procliui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
Ldudi ddtur promptum eÃe dd fuÃipiendum Eudn^ gelium, ergo uitio ddnduineÃ,nonpromptodnimo idtdngelium fufcipere.
li 3 Qui
ti4 ERASMl SARCERII SCH0L.
Qui fulceperunt uerbum cum Omni prompicudine
Oper4 j^rituÃanäi ddiutijÃnecuiui prt£Ãdio,ne^ «o corde dut prompto dtùmoÃuÃipit uerbuti;:CiUdre fùfcipere uerbu eu promptitudine eÃräus eÃÃiiritus Ãdtiäi. Cum omni promptitudinc.id cà taümi dldcrif tdte, Qiiotidiefçrutantes feripturas» an haec ita fe haberenr.
Exempf«»«Ãdulitdtis qx Chriüidiw prudentiiiin terrhoitii,qui no temeré dÃentiuntur ApoÃoloru prit diedtioni, fed cumiudieio nbsp;nbsp;dpprobdtione fcriptiir^
Ad tdlem ChriÃid/td prudentidm hortdiitur hi ferip turtc loci. Cduete 4 pÃudoprophetii:id efi, cà iudieio difeernite inter Ãlfos dc ueros doiiores, inter ua'd ÃtlÃmdoilrindm. PrimdJodn.4. ChdriÃimCnecui^ uis Ãfiritui creddtis, fed probdte Ãgt;iritui, num ex deo Ãnt. ApoÃoluidixit. Omnidprobdte,i^üodbonueà tenete. ïodii^. ScrutdminiÃripturdf, qu£ teüdntuf de me. Qmtidie : notdtur diligentid cum {ludio ümore pro uerd pietdte. Scrutdntes firipturdsÃedulo et diligenter perluÃrdates, Ethis diligentid eu üudio dmore pro uerd pietdte eomenddtur in Berrhoitis, An h£c itdfe hdherent : e^uje diecrcut ApoÃolide
Chriäo ej regno eiiis.
Ã(
!N ACTA ApOSTOLORVM.
Et multi quidcm crcdtderimt ex eis.
Fides efjèâusefi uocälis uerbi, qiû ccmtnenddt uef hi potentidm,quüd potefi in hotninibus gi^iierefidem p«r incrementum,quod dat Ã^iriti^anäus, t.Corinth. i. Del« 4«ton dedit incrementum.
Vides hic ueru eÃe Apofloli diäum,lt;id Ro.io.Fides ex duditu efl:duditus dutem per uerbum dei.
Sed guid Berrhoitf diligenter fcrutdti funt fcriptu^ IfdXâ. reÃrt hic fcire ey leüionem fcripturdru fidei cdu fint eÃe. Sic unus per duditum uerbi pertingitddfr dwf.dlter perleäione uerbi. Comendatur hic quo^; contrd Andbdptiüds minifterium uerbi,per quod effi fdx eà ÃiirituÃanäus hominibus ddrefidem. Multi: h^c uox exdggerdt potentidm uerbi quod potens e/l multos conuertere. Ex ew; fiilicet ludttis.
Et honeftæ mulieres gentiles QC uiri non pauci.
Fthdrum honeÃdrum mulierum gentiliuntcont» menddtur potentid uerbi. Enthymentd.
Verbum honeÃdi mulieres gentiles conuertit:
Ergo uerbum potens doilrind eÃ.
H# mulierf à gentiles proponuntur gentib us in con folationem, ut inde fcidnt,feetidm dd gratidm Eudn» iflij pertinere. Et uiri non pduci:Ãeildnt çy
I { 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;(4
fÿlt;S ERAS. SARCERII SCHOL.^â httc dd exd^erdtionem potentia uerbi» nonpducef' conuertere udlentis.-
Cumauiem compensent in Theflà lt; ïonica ludæi.
SüMrt amp;nbsp;impij hominef nun^udm fêridntur impe* iireEudngelifprogrejJum. Thej]dlonicenfi$ luddi torum typum gerunt, (^ui ipà nolunt dcccptdre Eudn geliufUtcr dlioidb Euangelio fufiipiendo mpediunt. Quod è(. Berrhorae prædicatum eft à Paulo uerbum dei»
dupd deus mittit, çj- cuius inteUeHum reueldt^ Veneruntamp;^illuc.
Jnuidite exemplum in Indécis TheffdlonicenÃbuf,â ^i aUjs inuident, lt;}uod ipà dcceptdre nolunt^
Commouentes multitudinem»
In fioc,«t jugarent Eudngelium,!:^ perderent eiiiS proÃjjores^ Vides er hic, qui Ãnt feditioà in mun' do, tempore EUdngelij : item, qu£ Ãt feditionis cdugt; fd tempore prddicdti Eudiigelij in mundo. Seditioà fint crÃditiones excitant illi,qui nolunt Eudngeliunt acceptdre. CduÃi Ãditionis eR incredulitds mundi ergd Eudngelium. Multibidinem : uulgus quod fictile dd quduis pertrdhitur, mdgnorum hominum dO:* toritdte rnotunt.
'' IN'ACTA APOSTOL. 9tf tunc Paulum dimilètuut fra tres»
Hjciferww^eiflit, impiorum cogitiitui cr coM^ tiK, nonejje fèmperfalicei: item, deum longe potett tiorem ejjè mundo impio : tandem deum piorum w eruce curam agere: poflremo deum uarid habere me^ dia, quibui impiorum conÃlia impediat. ExempIuM charitatif eil in fratrib ui^qui dimittunt Paulum.
Vt iret uflt;p ad mare-
1« e«m roeum, ubi aliquantulum tutus effet.
Sy las autem ôdT imotheus pcr-manlcrunt ibt
Qittii minuf not^ perfon£, Paulus autem notifie urns, CM plm periculi imminuit.
Qui autem deducebant Paulum, per-duxerunteum Athenas.
Exemplum charitatis hofritalitatis tn dedufla rib Its. Athenas: qux eii Grieci£ ciuitas,Philo/ôphi£ ftudi^i dicata,. cr idololatri£ plena : nec mirum pro« pter multas ibi philofrphorum feilas.
Et accepto mandate ab co ad Si/ lam 0^ Timotheum,
Jd efl, (Mtt dediiilores mandatum à Paulo ace tfpijfent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' â '
I» , Vtquatn
ijs ERASMI. SARCERII SCHOL.
Vtquam celernmè ueni-retad Paul uni
- QjUii Jldtim cognouit Afgt;ofloluf,fibi midtum Ãre negotij Athmis cu philofophis iJololatrite deditis, CT lAijs philofophoru opinionibin ad idololdtriä perfud^ ,fis. Keile Ãdit Ptiului,^ui folui no unit fe imparibui Idboribi^ immifcere.
Profetfli funt
Jd eà redierunt ad fud,nec difcurrerunt otioà per orbe,Ãcuthodie/iciunt Andbdptifid, quicoittendunt fuÃepto eudngelio,difcurrendugt;n eÃe per orbem.
Cum autem Paulus Ãthe y m's eos expeclaret.
Sine dubio conStituit Pdulia Ãecum, lt;Juod noltterit Athens incipere pr^dicdtionem Eudngelii,donec Sildf er Timotheuf dd eum Athendx uenirent:jedzelui pro tterdpietdte in Pdulo, non concejÃitÃbiexpeÃdriil^ ios. Vnde ntonemur hic,ijudm foledt uerè pijsdi^ figt;licere idololdtrid er Ãlfuf cultui dei-
In PduIo itd^ exemplum eà ueri zeit pro uerd pie* tdte, ex lt;]ud non dubitduit ApoÃolut in extremii periculdÃc priccipitdre- Totm locus reÃrendusefl M conÃÃionem uerbi, t}udm poÃted fèquicur cruxÃ^ deliÃimus conÃÃionis uerbi comes,
Incandefcebat
IN ACTA APOSTOLORVM. 8J? ïncandefcebat fpiritus eius in ipfo.
Id efl, à fliritu fanflo ccepit intus moueri in cor^ de contra idololatriam : uel potius ex zelo ^uodant cx(iit indignari in corde flio. Incandcflentia hac o== flendit, quà m ualdè diflliceat pijs idololatria,qua nis dent gloriam fli donum negligi. Hiec incandeflen== tia eil iüa ira, de qua dixit Dauid unà cum Apoilo^â lo ; Jrafiere o' noli peccare, Spiritus acceptas pro pdrte hominis, eil ilia ipfa pars, qux agit cum dea, qu^q^ renouatur per gratiam.
Vbi uidit idololatriæ dedita duitaîe.
Idololatria caufa Ãiit incandefienti£ in Paulo.
Pnthymema. idololatria Athenienfnon ftcit incan deflere Paulum ; Ergo cr «os flcere incandeflere debet. idololatria quid fit, o' qna: eius caufa; ati^; e^ilus,fupraini4.. cap. copiofe indicaui. Cl«oii dHtem Athenienfes idololatria: dediti flertnt, paÃtni docent autores. Et Valerius de zelo Athenicnfiu pro dijs O' religione deorum, lib, i multafcribit. Ecdi^ tarn, quafi dicat prie alifl oppidis ; nlt;«k jwx â fxaggerat in Athenienfibus fludium idololatriie,
Ddputabat igitur in fynagoga cuni ludæis ÃC rebgioGs,
nine doârina o' eruditio Pauli leflimaiida (lenfl,
â quant
'tso ERASMI SARCERII SCHOL.
tlMm non pdruam hdbuit, necejji eH, qui non dubt*-tdiut AtheniS diljgt;utdre, non tantum cum ludxis quo/ tum doärinam (luducrat.fed etiam cum religio/is id e/i, cum Philo^'ophis. in fynagoga : ut uideretur tere ccrtam ac ueram doétrinam. Cum ludicu ; ha^ tentibus zelum pro pietate,/ed non fecundum [den* tiam. T3.t religions : religione deorum, quie A thenif varia er multiplex fidt, propter multos ibi philofo* fhos, er varias [eilas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
EtjnforoqiiottcKeapudcos, qui forte aderant.
in hoc, utdeclararet [e habere ueram ac certant io{lrinam,nec abborrentem lucem, Ioannis j. QJ^ male agit, odit lucetn. Quotidie : circunftantia temf pons notat diligentiam. Qui Ãrte aderant : pronti/ feue, cum dodis e2r indodis, cum laicis er clericisgt; fum Iud£is er ^entibus.
Qj-udam autem Epicurei Stoid philofopht differebant cum eo. vides quomodo conuenidt Euangelio er philof)* ffhix. lUud annunciat ie[um e/fe, er pod banc uitant aliam. Hlt;ec ne[cit iefam, er uitam poH hanc aliam fituram negat. Di[crimen^E(fdngelif erphilo[ophite «X boe loco tale fumendion e^^Euangelium eil do* drinit
InâACTA ATOSTOLORVM ««I
HriiM de lefu cr uitd (Cternti. Philo/bphia eji dofiri^ na, prater natur £ cognitionem, nuüam altam moiu* firans de deo, ignorant iefum (y uitam £ternam.
â Speilant hue Paulin£ fententi£ ad Ephefios, ^U£ eüendunt Euangeliutn ejjedoilnnam natur £ incogni tain. AdEpbe/io! j. Quod in alijs £tatibtii nonin* notuit Ãlijs hominum,quemadmodiim nunc reuelatunt tü fanilti ApoÃolis eiui cz Prophetis perÃirttum. Ifcidem. Quod erat abfcondttum à feculis indeo,zxc.
Epicurei ; qui dicebant fummum bonum atc^Ãc adeo beatitudinem Ãmniam conÃÃere in uoluptate huius uit£ : ey poR banc uitam negabant eÃe aliam: negal ant quo^ diuinam prouidentiam, duin dice» iant ; Deum non curare mortalia.
Stoici : hi fummum bonum ponebant in uirtutet cr Ijdnc fummam eÃe contendebant beatitudinem, in hac uita uirtuofum eÃe: poühanc uitam,nul* lam aliam futuram docebant : Ãciebant peccata pa» fia, paemu pares, crc.
lit quidam dicebant : Quid uult hic feutra dicerefâ
Extremiii contemptus cum increpatione. Et lis bic Paulus efr i« oculis pbiloÃpborum, tales funt ittttes pi/in oculis fapientumbMUS inundi. Etqua»
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* ki nunt
ÃKAS. gARCÃRH S^HÃt. ' I« «Httc pijfunt: coräm mundi fà pientibui, talu do^inaEuä/jgdif e/t. Stc hodie/à pie/itesmundicuni extrcmo conteMptii de pi/s câ Euangelio loquunturi Cîjtid uolunt hi Jcurr^ dicere (^id pbi uuU hoe nif uum amp;nbsp;SaxoiiieuinEuMgelium^Quareredè dixit' Apoflobii EuMgelium e^e gentibies Jlultltidm i^Uià ojjèn/i uiliUte Euangelij c^pioruin,iijeipiuntpo=â jled, tam Eueingdium, ^uà m pios contemnere.
Scurriie : in Grxco eli cüxd^/jtoAÃyamp;', ^u£ uoJt nugiitoreiii Gf blateratorent jondt^
Ahj ueróhouorum dacmoniorunl uïdetur annunciator efle»
Muiidui e:x fapientes ntundi Jemper udrid de Eud/t^^ gelio cr pi/s iudicid hdbent : nee mirunt, quid ef-inundut fapientes mundi, tdtn Eudngelif, qudnt piorunt uilitdte ofjvnduntur ⢠Ofiendunt hi dlif quM nihil fcidtndturd de Eudngelio, er quant exei Jint homines ndturales in Eudngelif cognitione.
Nouorum diinoniorum ; Erafinus RoteroddmiM firibit Athenienfes ex Pldtonis fententid dixijfe dit^ tnones dearumfilios. Nouorum diemoniorum: id e^ dcorum Qi.na lefum Sx[ rcfurrzifiio' nem annunciabat cis,
Aetiologideur fic dixerintalij-- üouornm d£mo^^ niorunt
ÃN ACTA APOSTÃLORVMj
niorum, crc. Aperte teflantur hi lt;ilij,nelt;j; mtturdrn neq; nuturdles homines quicqudm de lefu ant Eudn=* gelio intelligere, iefum : per contemptum. Et reÃtr reitionem: lt;juam philofophi rationis argumentis per/ fudfi, fôrtiter negarunt. Et reuera articulai de refur â reüione mortuorum, cr uita pofl banc alia, non po^ teft corâm ratione fubÃftere. Verum (juie Ãnt ration nii argumenta, aut qualia, frcilê per fe quifq; coUige^ re,pôteü ex ix. cdpite Marei, ubi Sadducai confia runt cum Chriflo fuper refurre£lione, quam Chriflut non exrationecognofeendam monet,fidex uerbo dei. Ait enim : An non legiflis feripturoi, z^c. Et â Eaulm dixit, t. ad TheÃal. 4. circaprobationemrc furreâionis mortuorum. Hoc enim uobis dicimui in uerbo domini, crci
Et apprehenfum eum ad An'o* pagum duxerunt»
ConÃÃionemuerbi Ãquiturcrux, Ariopagiiii locus apud AthenienÃs ^ditior, in quoexercebantuv iudicia de eauÃs criminalibus.
Circunflantia loci oUendunt Philofiphi, quant male fetferbit de Paulo,quern c^de dignumputa» runt,cr male finferint de do^lrina Pauli,quant frofcriptamMoluermt»
PdRumns
'964 ERASMI SARCERII SCHOL.
PofTumus fcire quæ eft haec noua do(ftn'na,quæ â te cftcûur.
Qu£ftio de qudlititte doilrin£ eft. Refté philojô fihi euMgelium noudm doürina uocdnt, ^uid iidturA tft incognitd doârind,qute de Eudngelio nhil fat.
Noua enim quædam adfers aun'bus noftris,
Signdnter h£C ietiologid dceedit,ut fcidi Eudnge* tiumeÃe doiirindm ndturlt;ecr mundo pldnèinco^ flitdin. Vide locosfuprd ex epiftold dd Ephefîos eitdtos,qui monet Eudngelium non eÃe doärinM ndturd: cognitdm. Volumus ergo feire^ quidnam ueh'nt haec efle.
, Impif pro itnperio imperdnt,no rogdnt dmicè.Spe fid ergo in iinpijs doinindndi qT' imperdndi libidineà [gt;ios. themenfes autem omnes
tiotdntur RtbenienÃs,uc homines leues,udnt\c'iio Udrum rerum, cupidi : fic Apoflolui ad Titum notdt Cretenfes inquiens. Cretenfes femper menddces, mdle ⢠igt;e/h£, «entres pigri
Ji^otdt dutem h£c rerum noudru cupiditdsin Atheni tnftbiis,mdgndmMconùdntidm es- leuitdtem. isfäsa 'èPa jjusjn medfo Ariopagi.
SdtiiÃcithic Paulus fentcntiit Petri, Sitis autem i * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-parati
IN ÃCTA APOSTOLORVM.
pitrà tifemper äd rej^ondendum cuilibet poténti ut h* quatnini dé e((,lt;ju£ in uobbs fj^e cum manfuetudini amp;nbsp;reuerentia. Exanptum conÃantiie eà in Pdulo,c[ui ueritaté caÃMercoÃtetur. Vïri Atlienienfes.
Ordtio genenf demonilrdtiui eÃ. Comntendat enini ^Aului hdc fud ordtione unmn uerunt Deumgt;Qr uitupe tdt dti^; reÃitdt udnitdient midtorum Dearum : item co Menddtuerum cultum D«,cr Ãlfum uituperdt, Per omnia quafi fupcrftitiofiores «os uideo.
Exeufdt fe Pduluf ÃtperÃitionis, lt;^uod non dnc hunciet nouas Deos,ey deeufdt AtbenienÃes fuperÃitid nis,z^ reâè guident dccufdtionem fudm retorguens iti dduerfdrios,gui Pduluni fuperÃitionis dccufdbdnt,tdn-nouorum Deorum inÃitutoremt Superjlitio eà ex hoc loco} gud! non eà contentd ucteri uno Dco ,fed tnÃituit Deos nouos, SuperÃitioà funt,gui ueteri und Deo non funt contenti,fed noUos inÃituunt.
VirgiliM fuperÃitionemÃc deÃnit. Vdrid fuperÃi^ tio,ueterumgi igndrd Deorum.
PratteriensenimSCuidens fimula^ chfa ueftra,
Aetiologid cur Ãnt Athenienfes fuperÃitioÃorei i funtptd 4 nouiS dijs, guos fufceperunt,reliilo ueteri dc HtroDfói nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kfe ^tfnul((chr4
fée ERASMI SARCERII SCHOL.
Simuldchrd : ex pmuldchru colligit PMluf cr deos quos repnefentttntÃmuldchrit. In Graco eÃ, a-M^r» ljtc(fct,qu£ copleiluntur oinnid,ciuie uencramur, ut de* lubrd,drM,Grc. Scopus Pauli efi, «t probet fe non fjfiÃiperflitiofum,hoc â¬jî,nouoruin deorum tnflituto* rem. Probatio Ãc h abet.
Vos Atbenienfes habetisÃmulacbra zj ariss Erga uos Atbeiiienfes eflisÃuperÃitioÃ,c^ autores nouoruin deorum. Aliud enthymema.
Ego Paulus necÃmuldcbrä,neq; aras habeo :
Ergo ego Paulus non Ãun fuperÃitioÃis, non [um tinnunciatornouorum deorum.
Inaeni3lt;:a.ra.minqu^rcrip' turn eratignoto Deo,
SenÃm deÃcendit Paulus ad fuum Mitutu, ut ofien dat qualem doilrinam adÃrat,cr quem deum colat,
Ignoto deo : firtaÃis ex diuino conÃlio ara bfc alt quando apud AthenienÃes coepit, uttUa aliquaiidofirtt cccaÃo conuerÃonis AtbenienÃum.
Vel potius ex Ãulta prttrum imitatione poÃuerUnt gen tes ar am ignoto Deo,Ãcut gentes er alia multa accepe runt Ãulta imitatione à patribus.
Reiüe autem ignotus dicitur deus,quia natur £ non eÃuerecognitus,
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q»lt;w
IN ACTA APOSTOLORVM. 967 Qaem ergo ignorantes colitis hiincegoannuncio uobis.
Epilogue äd qujeÃtonem de qualiMe doélrin^ P4m dicit eÃe aitnnnciationé ignoti dei, cuitii dränt hibent AthemenÃet.Vnde inÃrre uultPäuliit,fenihil noui docere,neqi ullunt deunt nouuin colere.
Ignorâtes colitis : notä cr ueruin cultunt 'Dei nä^ ' tur£ incogttttuin eÃe. ignorätitiäm cultus Dei ueri tol* ' lit Euânÿeltuân: ficut et i^norantidm uerx fiotitilt;e D«.
Vult ofletidere Päulus,cognitionem ueri D«gt;cr ue ri cultus Dei,ex Euangelio difcendam ejji.
) Deus q in fecit mundum.
â Pergit oÃendere PMl!is,ignotuni illwm deunt, que I ipfeänrtuticiät,cr cuius äräeJi äpud Athenienfa uerti ejJeDewn. Locus eà conintenddlio ueri Dei à po» i tentiä cr prouidentia. Enthyntemuta.
' Dei« hie quein uobis amuncio, Ãcit mundunt oquot; ? .omniä,qu£ in eo Ãtnt : Ergo uerus eà deus.
â Uent. Deus hie queni uobis annuncio, dominus cÅli o;- terr£ eJi : Ergo uerus eà deus.
Duo potiÃimum agit ApoÃolus in fequentibus. Do cetnotiti4in ueri dei : deinde ueruni ueri Dei cultunt.
Porro quia Paulus AthenienÃes de notitia ueri Dei
Kk I docft:
^68 ERASMI SARCERII SCHOL,
docet : item,de uero dei cultu -, déclarât naturamnei^ um dei notitiam,neci; cultum ueri dci hahere,
Habes ex hoe loco infignem defcriptionem {gt;roui^ denti£ dci,que nihil esl aliud,quant qua deus créât, gu iernat,z^ conferuat omnes creaturM.
Deus quiÃeit mundum : in genere mundiuocein* telligithic caluin zr terrant.
Et omnia quac in co. Ontnes creaturas, qu£ ucl in ccxlo ucl in terra funt. Hec de creatione difla funt,qu£ nunc fequuntur de gubernatione cj feruatione creaturarunt funt.
Hic cum fii dominus cÅlt SC terræ,
Gubcrnete^conferuet omnes creaturas, ^euelbt (alo,uel in terra funt.
Veridei defcriptio qu£damhicfumipotefi,inhunc modum. Vertts deus eft ÃClor mundi,cr omnium, qu£ in eo funt,cx efi dominus cali tcrr£,hoc efl, guber nator cx conferuator omnium creaturarum. Enthy^ mema apertum eft hic locus. Deus ueriis eft domi^ nus cocli enterre: Ergo deus ueras non habitat in templis manu ft£lis,nec manibus humants colitur,zj'cgt;
Non in manu facets templis habitat*
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pulch*
IN ACTA APOSTOLORVAà 869 Pulcbroordinefeciuitur ituiic doclrinatn denotitilt;i dei,doéîrind de itero mri dei cuUu.
Scopuf doarin£ de notitid ueri dei eft^ut /\theiiien= fcidnt uitunt effi uerum dcum-CT prater hutic uuum Hon alios. Doil/ùia: de cuitu ueri dei{copus eÃ, ut Ãiant Athenicnfes,i}uis Ãtuertis det ueri cultus^ e^ diââ Ãant cultum deorum uanitm e{fe.
Non in tndnu Ãüis templis habitat : id eÃ, cultus ue* ti dei ueruf non conÃÃit in his aut illi: externis rebus, 1 in bis aut iUis humants trdditionibus,Ãd in hoc,ut homi ties agant panitentiam, cr fide credant in Chrifium, ^ucin deusfufi:ttauit 4 mortMS,ficut Ãquetur.
Item,notant hlt;ec uerba, non in manufitHiSiCrc. lieum uerum non ligari ad ccrta loca, or fic nec ad re hlt;iuas circumfiantids.
Nec manibus humanis colitur, â Totus locus eà defiriptio ueri cultus dei, qui non eonfiflitin rebus externis, neq; inhumants traditionis bus fid in Ã^iritu cr ucritdtc,hoc eà ,iit interno cuitu, qui fit in animo,cr efi in uerbo prxfiriptus,
Nec wdnibiw humanis colitur, cc.id eR, externo cidtu ab hominibus inucnto. Jndigens aliquo : fii^ licet cuius cuitu aut beneficijs fleäatur ad mifiricor* dium. Corruithicunoimpetuomnis externus cuh
Kk ⦠tot
87° ERASMl SARCERI] SCHOL.
tut ab homitubus inutntui, ijui uanut çr itigratui 'c^ deo,qMa non fit in Ãgt;iritu or ueritate,td efi,purd men^ te fer fijtritumfitrilum regeneraid dtq^ pMgdtd,nec in uabo prteficrtptuf eft.
Cum ipièdet omnibus ui'tam ÃC fpiritum per omnia.
Senfut eft deum uerum non placdri neij; coli noftro cu'tu,quemipfieffinximus,neq; noftris facrificijs aut nunertbttt. Enthymemd. Dow rfrft omnibus uitant cr/piritum per omnid : Ergo deutnoürKfdcrificijs out muneribus non placdtur.
Vttdm cr ftfiritum: kben v«îgt; fc^wcbcn.QwoJ ergouiuimus,d deo eft.Quodftâiritumattrdhimus, cf emittimus,d deo eü.
Per omntrf ; fine deo nihil fubfifiere poteü. Aratus dixit.iouisomnidplend.Vergilius igneuf eftol]isui=â gor,cr (celeftit ortge. nbsp;nbsp;Totus locus ftcuti dixi, per^
tinet dd prouidentidni dei. Et hue trdnsfrrendi funt ftri pturaloci de diuind prouidentia.Pfal.ict. Omniddte expeâdntyUt deseis efcam.Pfdl.164 lt;nbsp;Ci»» offrît fop liitn nubibut,cr pdrtt terrte pluuiam.Pfal.}}-Homities iumentd fdludhis domine,(^c.
Fecit^ exunîus ià nguine omne genus hoffîinum.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Not4
ÃN AC TA APOSTOLORVM.. 87«
Notd potentidin dei,qud ufm efl in credndo hutndi* «0 genere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V111 a b l'te t fiipcr U ni»
uerfam faciein terræ.
Etbxf potentidin dei commenddnt.
Ac defîniuit ccrta tempora ÃC ter» minos habitationis eorum.
Mirificèhiec comenddntprouidentidtn cy curdtn Dcterganos. Enthymemd. Deufd£finiuitcertdtem=gt; pord çy to'minos hdbitdtionii eorum : Ergo dem ho minumcardm dgit. Omnia diligenter profequitur Pdului de diuinaprouidentia cr rcrum origine dteii ' lt;onferudtione,ut pr^ecipuasPhilofophorum fententias contra prouidentiam ztT rerum originem atqi confer^ Mionemconfittet.
Vtquærerent dcum.
Se^luitur nunc ufm rerunt creatarum, in c^uem ufum fint à Deo create,zr in quern ufum coferuentur à Deo Homines in hoc creatifunt à deo,ut qult;£rant Deum fu urn creatorem per uifibiles creaturas. Rehquarunt credtiirdrum ufius eft,cr in hoc à Deo /«nt create, ut montrent Deum creatorem. De Imc ufu loquitur ualdè eleganter hic PauluSfCtr meminit eim apertis uetr bis,adRom.i.quando ait.
Si^uidem qua funt inuifibilia itlim, ex creatione Rk ^4.* tnundi
/ 87î ERASMI SARCERII SCHOp tHun(!i,dum pey opéra inteÃiguntur, peruidentur ipfa^f aternd eiut potentia ac diuinitoi crc.Vide nbsp;nbsp;Soloma
nem de Mo creoturorum ufu,Clt;tp.3.Cottimet!dotur hic ^uoq; cognitie Cei, qute eft ex noturo çr rebii! uiÃbili tgt;ui in rcrum naturo. item commendofur hic fludiutn phyÃces, quod efi cognitio rerti noturaliu,in eumÃne deÃinoto,ut inde cognoÃ:otur deui creator. Vt quierf^ rent Deunt : finis creati hominis,querere Deum.
St forte palpent eum aut inueniant, quamuis non longe fit ab unoquoep noftrum»
Media [equuntur per qune quo:rant homines Dennt çreatoreni, iüa fient creaturiie feu res creatie,quarà efi ufus,ut monÃrent hominihus Deum creatorem.Palpent eum aut inueniant : id eft,ex creaturis cegnofeant deu Qjeamuis non, longé fit ab unoqueq^ noftrum: id eft, quia ipfe in nobis agit non aliter atq; in fuis domibus et templis.
In ipfo enim uiuimus QC mouemutjô^ ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fumus,
Aetiologia cur Deus non longe ahfit à nobis: fump* fa à prouidentia Det. Entbymcma .Deiw noftri curant agit,in ipfo uiuimus,moueniur,C/â' fumus.
Drgo D«M non proculeft nobis
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in
IN ACTA APOSTOLORVH. 87, ïn ipfo enim uiuiinin crc. Periphrafu prouidentix r)ei,iju£ ex hoc loco nihil e/l aliud, ^u.im ut per tüam tuudmus,moueantur,cr Ãini{i,qu£ alias Ãc effîrimm. Prouidcntia Do eÃ,ijua créât,^ubernat,et cöÃruat »os Sicut quidam uellrorum poetarü dixerunt,
Confirmatio diuin£ prQuidcnti£ à poetarum tcddi Monijs : Et ex co^nitoHe poctices ucnit £ftimandaeru ditio Pauli. Item, uides hic quendam uÃum poetices itt facri) literis. Verum quia Poet£ gentiles ex legibus na=â tur£uideruntprouidentiamDa : quare neceiÃe efl,et ttaturam prouidentiamDeiagnofcere, id quodPaulm ad Korn, t. his uerbis inÃnuat. Dum per opcrlt;( inteUi^ guntur,peruidentur ipÃtq; £terna eius potentia dc db^ uinitof : id efl,quod Deus crcat,gubernat, et confiruat omiia.Commendaturinter c£terdhic poctices Ãudtu, quod non efl contemnendum, ubi conÃentit cum uerbo Dei. VcÃrorum poetarum : Aratus cuius uerÃusÃunt,
A loue principium Muã,louis omnia plena.
Quem reticere nephas,loue cunéla utuntur ab ipÃo HosÃumus, iüe fiuet,cunilis uiresq; miniÃtrat Quibui uerÃbus Aratus pulchredeÃcribitdiuinä prouidentiâ.
Ipfius cnim genus fumus,
Qu£ Arattis Paulo ante alijs uerbis efÃrt. Ab ipÃo nos Ãumus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kk S* G«nm
874 ERASMI SARCERII SCHOL, Genus ( rgo cum fimus dei,
Epilo^m huiui loei cte cultu De», c«/«i fumtnd in boe conÃflit,ut fcidnt Athenienfes, Bcum non colt dUt filacdri externe rebin cr huniMii trdditionit Uf-
Enthyntemd, Nos Dei genui fumui :
Ergo nos non decet externus cultus Dei. idem drgu mentum dpud loeinnem eR,cdp. 4.DeKS Ã/iritus efi:
Ergo in /piritu cr ueritdte uult coli.
Enthymema expofitorium.
Nos Ãgt;iritudles Ãumus d Deo Ãgt;iritu trdhentes no* Ãrum genus : Ergo nos decet Ãgt;iritudlis cultus-
Cdto ethnicus fimiliter Ãc d cdufd dd efÃäu drgu* mentdtur-Si Deus eà dnimus,nobis ut cdrmind dicunt. Die tibi pTiecipue Ãt purd mente colendus Don funt rdrd huiuÃnodi drgumentd 4 cduÃt dd ejÃäum,duti qudhtdte cdufe dd qudlitdtem effiiïus,
Nondebemus æftimareauro fiCar^ gentOjUt lapidi arte fculprOjfiC tnuento hominis diuinum eflefimile,
diud deÃirituÃgt;iritudliter iudicandumefl^crÃi ritudles de f^tritu Ãnritudliter iudicare decet. iummd eà huius locijDew nö ejÃe credturd fed Ãiritum et idea Ãnritudliter eÃe colendum,hoc eÃ,in Ãxritu ueritd*
IN ACTA APOSTOLORO. 87$
Et cum tempora huiusignorantiae djATimularit Deus.
OccHpatio,neobijcicitit Atkcnicn/is.Cur ergo deus tï diu paÃus eà err dre homines cire d notitid ueri dei et cogtntionem cultus Deiueri f ReÃ^ondet Pdulus occu=â pdtio)!e,q d.quodDeusitddiupdÃusefl ignordiitiam mundiÃd tribuendum eà pdtientia or longdiiimitdti Dei.ad Rom.z. Aut diuitids bonitdtb ûlius'dc tolierdn tije lenitdtis^ contemtiis, ignordtis ^«od bonitcu Dej lt;lt;d pcenitentidm te inuitdt crc.
üuius ignordiitM : circd notitidtnDei ueri,c^ ciir» edcultumDeiuerum.DifÃmuldritDcus: ex bonitdte toUerdntid,cr bonitdte,ut cdufis.
Nunc annunciat hominibus.
Alid occupdtio.Obifcerepoterdnt AthenienÃs.Ergo def^erdndum eà propter ignordntiïi i RejÃondet Pdu» , I«s «eg4tt«c, hortdtur dd pcenitentidm tojjKt tdles, qui nunc dmplius non debednt eÃfi ignord/ites,
Annunctdt'.perfuosminiÃros.
V t omnes ubicp pÅnitentiam agant*
Eudngeliuin eà doârind uniuerfdlis pjï) omntamp;w bominifciw.
Pamtentidin dgdnt : id eÃ, dolednt ZX conÃtedatur
ERASxMI SARCERII SCHOL, /ê ignorajjè deuin uerum,z::r uerunt dei cuttum,^ inci piä/tt nunc uerè cognofcere deum,cr uerè cclerc.
Jnfuinnta duo uult Puului agere Atkcntenfes, de/i^ fiere d ]peccdM,lt;y fidcin Chriflum feerigcre dd re=â mÃionem pcccdtorum-
ïjó quod ftatuit dfem,in quo ludica-turns eft orbem in iufticfa.
Aetiologidcur Ãtdgenda poenitentid:/ùmptd.i cir» cumicdntid temporist d. Pdtdia. Lico dgendd eil px tutentid-,quid tempns gratis ddcil, in quo poÃunt homi nes peruenire dd iuflicidm,pâ¬r fidem in Cimiluin,quem fufeitduitdeus ex mortuis. Aüudit Paulus dd tenipui grdti£ feureueldtiPudngehj, in quo placuit deo patri omnid refldurdre per Ãltum. Ad Ephef. i. Vtnotutit ftceret nobis myfleriumuoluntlt;üis fu£ ,fecundtm be^ nepldcitii eius,quod propoÃuit in femetipfo, ut diÃ^enfd retur in plenitudine temporu,ut fummdtim inilauraret omnid in Cbrifto,qu£ in exits funt, cr qu£ in terris funt peripfum.
Similis per omnid (xtdtdd pxnitentidm ddhort£gt; tio,dd Ro. u.Et hoc feientes,tempus, quia hord eà nos idm de fomnofurgere.Etuncçnim proprior eft noftrd fdlus,qudm cum credebdmus.t^ox proeeÃit, dies du* tern dppropinqudt, Abijeidmus ergo operd tenebrd*
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rum
, ÃN ACTA APOSTOL. 877 fum,o' induamttr arma lucii,c^c. Statuit : ex iniÃione^ex gratia.
Diem : tempuf gratisÃeu reuelati TÃ uangelij.
In quo iudicaturiK eà orbem in iuflicia : tanquà m iOunt,qui print ueram iufliciam non habuit.Ioannis ig, fimilis eji locus. Spiritus fanilus cum uenerit, arguet mundum de peccato,detuflicia,cr deiudicio : depec* cato,lt;iuia non credunt in me de iuÃieia, quia undo ad patrem, cT pofthac non uidetis me : de iudicio autem quiaprincepshutusmundi iam iudicatus eÃ.
In iuÃieia : q«/ ualet coram deo, nbsp;nbsp;conÃÃit cori
deo in remiÃione peccatorum.
Per uirum,per quem dccrcuit fi* dem exhibcre hominibuSjfuP citans eum à mortuis.
PeriphraÃs ChriÃi coîlatoris uene iuüiciit.
Notit ChriÃumeÃe coUatorem iuüicia: uer^e, er earn per folum Chriilum contingere. Per uirum ; quanquà m contemptam perfonam in oculis camis.
Per quern decreuit Ãdem exhibere omnibus : id eÃ^ cerium medium,quo impetrent omnes ueram iuilieiä.
Fidem : cTfides qua impetramus iuÃieiam ueram, donum Chrifii eR.
Qinmbus ; iuüieiauera uniuerfalis eà proomnù»
⢠buSi
878 ERASMI SARCERTI SCHOL.
bui eamfide apprehertduitt et iinpetrMt- Sufcituns euin 4 mortuK : in hoe, ut mundo confèrret iujiicidm uerlt;im,e^ con^rre ejjèt potens,
Cum audilïcnr autem refurrccflionem mortuorum
Sequitur cfuidPuulusfuu pr^diedtione ej^cerit dpud Athenienfes, quje (dijs in odore uit£ dlijs in odo^ rem mortn ^t; quiddm dd iüdm credidertint, quiddia non credideruntyjèd efjiiHi funt pertindciores amp;nbsp;caci ores.Refurreélionem mortuorum: qu£ corumhoinitiP bui fdpientibui er fequentibui iudidum rdtiom5,nnlld eÃ.Ndm rdtio no poteil {Idtuere de mortuorit refurre dione : er Ãc ne philofophi quidem inÃÃentes rdtioni.
QtJidam irndebant,quidam ueró dixerunr» gt;
DiÃributio duditorum Pduli.Irridebdnt : drgunten til rdtionis perfudÃ,non eÃe mortuorum refurreâioné, Hi quiddm eorum typum gcrunt,qui drgumentiird tionis impediti,nonp«Ãunt dcquiefcere Pudngelio, amp;nbsp;rebui dd iüud pertinentibui.Qjiiddin ueró dixerutü : in his exemplum eà prudentie,qui prim Ãepim dudire Uûlunt,dntequdm de refurredione pronuncient.
Sic Paulus exiuit de medio illorum.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In hoc
IN ACTA APOSTOLORVAL 879
In hoctjjne dubio,ut repdraret uireStZJâ pergertt ^uoi^i atijs eud/igebzdrc.
Quidam ueró uiri adhærentes ei crediderunt«
Hiî ceÃit prtedicdtio Pauli in odorem uit^.Et funt bi ittorum typi,in lt;^uibui Dei« operaturÃdein per mi^ niflerium uerbi.
Arropagita.
domina credentium adiÃit Lucas,ut certain Ãiciat fiifloriam : deinde, utpotentiucrinagnaruperfonarii oppellationibus commendat potentiain uerbi quod pos tuit tain potentes cr magnos homines conuertere, Enthymeina, Verbum Ariopagitamcomertit :
Ergo uerbum potens eÃ, Arropagita Ãierunt tudices,in Arropago apud Athenienfes. '
CAPVT XVIII.
HiÃorica narratio deperegrinationc Pauli cohtS ret,ciua)nLucas et per hoc caput diligenter pro Ã^uitur-Reliilis igitur Athenis,uenit Paulus Corinthu AchaiiCmetropolis, diuitijs abundans,cr luxu perdita ciuitas. Polt h æc- Coh^rentia pendet ex cir ^unÃantia temporis. EgrelFus ab Athenis, Scilicet,ut et alijs prtcdicaret Ruangeliliyid ^uod cha eÃiWdtos lucrdri Euangelio. ⢠Veiut.
SSO ERASMI SARCERII SCHOLi
Venir Corinthum. Lod drcunjiMiii coingt;gt; mendat nobis mifcricordiam Dci immenfam^quatn fX* fcièazt ergd Corinthum, luxu,libidine nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perdi*
tilJimAm'duitatem. Ethäbentindemagnipeccatores» ^uofe folentur,ne de gratiei deÃjerent.
Et inueniens quendam ludæum»
Quod il^tim inuenerit hoÃ^tePaulus in Corinthd id reÃrenduin efi ad prouidintiam E)ei, tjua cura fuorum,etiam in omni terree loco, nbsp;nbsp;u a cjuila lud£o
exemplum humanitätis hoÃgt;italitafis efl. Nomine Aquillam. Nomen addit propter hi fioriit certitudinem.Ponticum genere.
Ex Ponto AÃtc regione ortus.Et patrid A^uiUÃ^ gt;nbsp;cit ad certitudinem hifteriie.
Et Priicillam uxorêeins .videlicet inue/tà Corintbi. Eó quod preccpiffèt Claudius,
De hoc pTiecepto uide Suetonium in uita Claudij. Aetielogia cur inuenerit Paulits Corintbi Aquila er u* xore eius,fumpta 4 perfecutione ïud£orH Kom£ jtiia. Vtomnes ludæi Roma diiccderenti
Quia Ãcut feribit Suetonius,aÃiduo impulÃore Cbri* fto tumultuabantur. Acceflit ad eos.
iio/}gt;iti/ gratia. E t quia eiuide erat artis manebat apud eos,amp;^ operabatur.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;FortajÃii
IN ACTA APOSTOLORVM. 88e
FortäÃis donee uidcret coinmoda occaJiotKmprte diciindi Euangrhum Corinthi,dut ne ctio tofpefeeret, fcr ex otio incideret in fecuritdtetn alid pecctUd.
H ortutwr Pduluf dd Idborem diltgenter,dd Ephef.4e M-dedgunt Andbdptiã ex hoc loco,qui db exempli PduliminiilrosuLrohdd mdnuuin Idborem dHigdnt, ijudà noti/ît labor inuigilare fludi/s facrii cr ali/s bo/ heilii drtibm.PaulNfipfe rej^ondet Artabdpti^is.i.di Corinth.g.ubi Idbore manuuin /uarum non pr^eiudicdt dli/5,fed ordinationem Chrifli uocat Ãuere miniSlroi tterbi. Erat autem ars texere aiilæa»
T4pet4lt;cr fdgdslincdf.
Etdifputabat infynagoga.
Speâdt ht^c dijjfutatio dd conÃÃionem uerbi, qu£ d Pdulo in hoc fit,ut uerbi gloriam pldntet,cr homi^ bes ex chdritate lUcretur uerbo.
infyndgogd: utuel loco oliendatfe habere uerdm 4c certam doârindm. lOdnnis j.Qhi male agit,liigit lit con. Per omnefabbatum,
Notd diltgentiam Pauli,pro plantando Euangetio * infdlutem hoininuin. Sabbatu: fabbato diÃgt;utat Pdu^ iui:quia ufuf fabbati e/i,ut in illo exerceamuf uerbuni.
Suadehatep ludæis 8C Grxeis,.
U tÃ,firmiÃimi5 argumentis eÿ Ãripttirce teÃimö Li ^nijshortd^
«8t ERASMl SARCERII SCHOL.
nijs hortabdtur ludfos et Grlt;ccos,ut fufciperentEudf ^elium. iud^is çr Gricis-.Euangeliutnefl uniuerftla doilrina pro omnibui homitiibuf. ad Gal.j.itioit tà Judteu^,nelt;^ Gr^ecui.
Cum ueniflent autem dc Macedonia Silas Sc Timotheus,
Sicut luÃeratPauIuieos ad à uenire.ut Ãpracdp» »7. Et accepto mandato db eo dd Sildm er Timo« theumerc.
Vrgebatfpiritus Paulum teftificarf ludæislefum efleChriftum.
Nihil intennittitur pro fdlute lud^orumjtd ([uei J^iritufÃnäuf urgedt Pdulu^ut iUis prtedicetEudn^ gelium dd fdlutem. Cdufd itdlt;[i perditionis Judieortt non in deo Ãiit,Ãd in lud^ii ex merd dnimi mdlitid no lentibuiÃfeipere eudngelium. Vrgebdf.ÃrtdÃn Idà fum dd prlt;edicdndu ulterim ludieis ingrdtis ergd eudn geliu. Enthymemd. Pduluin urÃtÃiritui ut pridi
cdretEudngeliumludieis: Ergo Pdulus IdÃus fMt,luiâ ⢠dlt;eis propter fudm ingrdtitudinem,ulteriuf predicdre Eudngelium. Notd qudnq uocdtio non Ãt poà hdbenf dd propter ingrdtitudinem mundi,tdmenfieri potefl^ ut ex humdrtd infirnutdte redddmur IdÃi tn noÃra uo cdtionc,proptcr mundi ingrdtitudinem.
Spiritus:
!N ACTA APOSTOLOÃIVM. t6t
S[lt;iritiii:notd f^iritu/?Mâiofficium efji profficertt hûimnibiK de Euungelio. Teflificäri ludais ïefum eÃe Chri]tugt;n:id efljpnedtcäre ludlt;£is Euangeliü de Chrh Ho le/li faluittore er proteélore^
Tefliticari:/èrio prtcdicdre,
kÃm i-J?r CkriÃum.id eÃ,iefum eÃe/aiudtorem }u» deorumÃmul e^ proteäorem:dlterumexprimitur uo « Iiiii : dlterum tioce Chrifli,ut regit.
Sum-âtd pr£dicdtio Eudngelif e/i,Iefi(m eÃe Chriflu, id eil, ' epon eÃe fdludtorein e:y proteftoré ttoHrum.
Contradiccntibus autem eis ÃC bl ifplicmantibus
H4c grdtitudine exceperuntiudteiobldtnm Eudtt» geliuin 0âfinp uilitdte cy contemptu Eudngelià Euce daiu:nbiclocumhdbetcdp. 2. Eccepoptutefiinrui ndin er repirreiHiofiem multorum in jÃdel, er inÃg=â num cui contrddicitur, Contrd dicere er bldÃgt;hemlt;i re ejpllui funt dnimorügt;lt;}ui pait uilttdteEudngelif op/ Ãnp, ExC'itiensuellimentafuadixitad , cos. Ex Jofore et commijerdtione Ãuper contrddiiU one er bldÃihemtfs Iudlt;eorum contrd Eudngeliü. Ai RO'9. Veritdtem dico in Chriflo, nonnientior,dt^ tefldnte mihi pmul conp:iei)tid med, per fpiritunt ptnJum, quod Idbor mihi pt mdgnut,^aÃiduin i» * erucidtut
è84 ERXSMl. S/RCEMI SCHOt* crucidtiif corJi meo. Optarim eiiim egoip/è dtid* thema eÃe pro fratfibui meii,cogtjdtis mihi ficundim cdrnemçr- EtÃc excutere uejhmrntdejlhicÃgnif dolorncrcontriRdtionisproJ'uiijeis. Dolere autan er coiitrtjîdri pro ludieii, in Paulo efÃilui charitdtii funt. Poteü ex hic exemplu impdtieiitM eÃe in Pait^ lo, ad ^udm ingrdtitudine ïud^orum excitdtur i Et Ãcldborat Pduluf humdttdinfirmitdte. Veruplacent (iriord. Item placet et bfe Ãntentia, quod Pauluf bac excuÃionefattsficeritmandato ChriÃi, de non pradb cando Euangelium in^rdtii,Matthäi lo. Et quiam^} non exceperit uos erc. excutite puluerem pedunt ueÃrorum.
Poteà er hiec exeuÃio ueÃimentorum,ÃgnumeÃe crop«« zeit pro uera pietdte,quant quia audiuit blafphemari Paulus, exeuÃit ueÃimenta fua, unde tnonemur ingratis'et blafphemis non eÃe priedicandu Euangelium.
Sanguis ueftcr fuper caput ueftrum
⢠Votum contra ludccos, ut pereant,quia perire uoa lunt. Simileeà uotum in ApocalipÃ. QuiÃordeÃeit, ' fordeÃat adhuc. Hoc uoto reijeitur cauÃa perdition hii in iuda:os, poÃq non dliteer uolunt^er exeuÃatur
⢠lltuf,qtu nihil omiÃt,ut falutem coiiÃequer entier Judieii
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mundui
îrlt; ACT A APOSTOLORVM. S8J Mundus ego fum.
Con/oltttur fe ApoSioha confcicntid reda, frdnsjirt culpam perditionii ludteoruntin ipfos iud^f os.Alundui ego fum:(luid nihil o)nià pro Ãdute utürd
Poft hac ad genres uadam,
Veftra ingrdtitudine bldÃgt;hanid motm. vida hic ingrdtitudinem lud^orum cdufdm fiuÃe^ijuodgen tibuf pnedicdtum jùcrit Eudngeliiim Mdttiw n. Ldpidon (Jucm reprobdueruntadificdntes c^c. A do ittino Ãdum eà hoc,er efl mirdbile in oculii nolb-is. IW ifo uobii dufleretur à nobii regnum dei ere. Ad Ro. 11. Sed per Idpfum iudieorum falai contigit ^cn â ^bu{,inhoc,ut eos dd temuldndum prouocdret.
Et migrans inde,
Midis iuditis (otrddicentibus cj bldflhcndntibiK.
Jntrauit in domiim cuiufdam nomine Iiifti.
Hic lufti« C« Criflfo (trchijÿndgogd, ex reliqui/s ^eorumfùerunt,qtâfdluifieri debuerunt. Deqid' bus uide E(d. cdp. i. (t lo.
Nonen ddiflit propter hiflori£ certitudinem.
Colcntîs denm
ComettJdtio Jiiflidfludiopietdtisuerie. Excultu dei inteUige fltnul ej- notittdm dei uerdm ,^am docei
Ll i Eudngeliim.
88ö ERASMI SARCERII SCHOL.
Eudngelium. Cokntis Deu ; fiiÃc Eudn^tlM Locm prtefens efl cffuacia pritduationis Fault.
Cuius domus erat coniunCta fynagogæ.
Certam notât perfonaithç^ fimul oÃendit poÃibtU tittem,lt;}uod Juflus potuerit eÃe ctiUor riei,(]uM cotitun ütuÃynitgogic hdbitaiiu,in qua potuit difcere uerbum de uera pietate cy eultu Det.
Crifpusautem archifynagogus.
tdijs exempHs Luciu'commendat efÃcaaam prtedi Cdtionis PdulhinÃgnumEuangelij pricdicatione non ej]i udiiam,necp ineÃicdcetti- CrijÃu^, nomen adijcitj ut certam Ãeciat htfloriam, ArchiÃnagogus : con' ditionem uitie addit,ut ualde commendet potentiM uerbi,quod potuit archifynagogum eonuertere.
Credidit domino
Sufcepit Euangeliu ey' credidit lefum eÃe chriflum.
Cum omni domofua.
Itfc Ãciunt ad exaggerationein potenM uerbi» ⢠potens Ãiit totam domum eonuertere.
Et multi Corinthiorum.
Et uoce multi,crwoce Corinthiorum exaggeratur pctentia uerbi, quod multos er Conntbios luxtt amp;nbsp;* nbsp;nbsp;erapula per ditos peecatores potuit eonuertere.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Audientca
IN ACTA APOSTOLORVM. 887
Audientes crcdebant.
Quid fides ex auditu efi : duditus uero per uerbU iei, dd Ronidn. lo. Peccant contrd hunc locum, qui (ontemnunt externi uerbi miniüeriii,utfidei cdufdin. Credebdnt : ex certdfide fldtuebdnt Chriflum ejfc Ice pm, hoc efi,fdludtorem ex proteâorem.
Et Ãaptizabantur.
I«xt4 iüud. Qui crediderit ex bdptizdtuf fiterit, filuM erit : qui uerà non crediderit, ddninabitur-
DU£ ergo rc$ dd fdlutem funt necejfitrid: : fides ex bdptifinus: ubi uerô fides ddeR,exfi propter neeeÃi* tdtemnon ddfit baptifinus, tdmenimpetrdt fdlutem. Afl ubi quis poteR hdbere fignum bdptifini, non e^ (ontemnendum- Bdptizdbdntur : in certum fignunt remiÃionis pecedtorum, ex uthdberent'certu fignum dtuini /iuoris ergd fe : item, ut hdberent fignum cer^ tim,quod ddmonerentur defiuore dei, er conferud^ renturinfide. Ad Romdn. 4. Circuncifioeilfignd*^ culuin iufiici£ fidei.
Dixit autem dominus notfle per nifionem Paulo.
SHpr4 dixi fieri pojfe, ut miniRri uerbi propter iitgrdtitudinem duditorum, redddntur impatientes, ex cogitent deferere fuam uocdtionem: dttdmennon debcift
888 ERASMl SARCERII SCHOL, debent aut impatientes reddi,äut cogitdre ut defirdnt fudmuocdtionetn, quid exempla Pauli confolatur eos dominfis, cr fuo tempore dat incrementum, ut homi^ nes creddnt. Docemur itdq; ne jlatim propter in-grdtitudinem duditorum deferdmus noiirds uocdtio=â nes, dut remiÃiut dgdmus â.fieri emm poteR, quod deus multos ibi habedt, ubi nos nullum uidemiis. Sic EIim fie fiolum credidit cultorem dei,cum interim deus hdberet ddhuçfieptem mtlid, qua; non curudfifientfiud ^enud cor am ^ddl. Adumbratur hic ecçlefia inuifit^ bills, nee expofita oculis. v t uerbum fignd, qui^ bus ducit deus dd fiuiC uoluntdt'is cognitionem d deo fiunt, itd GT uifiones : igitur ait. Dominus dixit.
Per utfionem : idem eji uerbi,fignorum ey uifionu ufius, ut per has ducamur dd cognitionem uoluntdtis diuin£, Noll timere,
Confioldtio contrd ficdndalum pducitdtis recipient tium Euangelium. Noli timere : triSidri dut dbijcert animum,qudfi idm nullusÃiturus fit Chrifiidnusin
⢠Corintho. Sed I oquere Sgt;C ne taceas.
Decldrdt dduerfittiud ordtione,quid fit non time^ re ; nimirum loqui non tdcere. Vult dominus, ut aperto ore çr cufiducid ct lucrdndi multos Eudn ^elio, loqudmur.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam
ÃN ACTA APOSTQLORVM 83?
Nam ego fum tecum»
Aetiologid, cur debedt Pdulta loc^ui zj- non tdce^ tcfumptd 4 præfctiiid dei,qui uult ddre incrementum ^d prddicdtionem Pduli. Enthymentd, Tecum fion fgo : Ergo tu noli timere dut remiÃiuf dgere. Ndm fgo fum tecum: ui lt;irtunempriedicdtionem tudm,cr deÃnddm te contrd dduerfariof.
Et nemo inuadet te, ut lacdat te.
Confoldtio contrd fcdnddlum crucis, qu£ non pow tfft dcctderc pijs ,Ãne uolutdte dei, Aidtth. lo. PdJ* fer non eddit de dÃe, fine uoluntdte pdtris.
Qiioniam populus eft mihi multus in hac ciuîtate.
Aetiologid dlid, cur Pdulut loqui debedt cr non tdeere : fumptd db incremento, quod deuf dabit dd pr£dicdtioncm Pduli. Enthymemd. Quonidm eil wtbi populut multus in hdc ciuitdte. Jgitur loqui debes nec tdeere.
Sedet autem ibi annum fex menfes docens cos uerbum dei.
Exemplum obediëntie in Pdulo, qui uoluntdti dilt;= uine dcquiefiit,td quodfidei ejfiélus eil,qu!e comittit fè deo. circunildntid temporis commenddtur dililt;i ^ttitid Pduli, qudm ddhibuit in fud uoedtione.
, Ll ôallionc
690 ERÃSMl SARCERII SCHOL.
Gallione autcm proconfule Achaiae »nfurrexcrunt «no animo ludxi in Paulum.
ConftÃioiiem uerbi fe^^uitur crux. ItjuidiiC exent plum eü in iudiis,ciui et! ip/i nolurttdcccptäre Eiiän^ ^elium,alijs Euangeliuminuident. CauÃi inuidti O* fic pTit/intis perficuiionii Pauli eü zduf lalforum pro operum iuÃieia. Gallione autem proconfule: h£c dddit propter certitudinem hijlori£. Vno ani* mo : unm idem!^ eil omnium iufliciariorum aniinM eiduerfui iufliciam Chrifli gratuitam.
Et adduxerunt eum ad tribunal.
Adduilio b/f effiiSiuf eH inuidia; in tudteii.
Dicentes, quod contra legem hic per* fuadet homtnibus colrrc deum.
Accufatio, ijuod Paulut diuerfa à lege doceat. Hm aiccufatio frequent apud ludMS Jwt, quam utfrlfam diluit er ChriftM occupattone, Mdttb, 5. Non ueni foluerelegem^frd adimplere, Matthlt;ei i*. Legisdo» ⢠{lor interrogat Chrifium de mandata magno in lege, quia putat eum diuerfa à lege adduilurum : ChriÃut autem de lege interrogatuf, de lege refrondit. Con» tra legem : non iuxta legem. Perfuadet : frciüis er * blandts Mtrbis. CoUre deunt : proicipuum eft, quoi ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;malt
ÃN ACTA APOSTOLORVM 891 mdè urget iufticidrios opcrum: /cilicet contra JilÃnn dei cultum loqui : eà hoc loqui contraÃlfum dci cultum.,pr£cipua caufa omnis perÃecutioiiii apud Ik= Hifos : ex iüa caufa omîtes frè prophets periere : fc peri/t Stephanus, fie o' ali/fanéii. Aceufatio jà lft eli ; nam Paulus non docuit contra lege colcre deum: fèd docuit uerum cultum dei ex uera legts interpréta^' tione. Nota aduerfarios Euangclij mendacijs lt;tgcre contra ueritatem.
inetpiente autem Paulo aperire os.
In hoc, ut Apoflolus ftam innocentiam allegaret, O diceretfeftl/b aceufari, quod cotra legem perfua deat hominibus coierc deum, aut quod diuerfa à lege. doceat atq; interpretetur. Summa ref^onft Pauli fit=gt; iÃ'et,à lüi permijfum fùijjèt loqui,fe no perfuaderc ho mimbuscj; contra legem dei cchrre deum, nec diucrft à lege doi ere, fed ucru legis uftim. Exemplu cohÃan ti£ Ãut in Paulo, qui ludxis aceufatoribus nihd com^ tnotusjMt: uerbumapcrtè o conflanter aperuic os fm ad confitendum uerbum. Confifio autem uerbi, fidei opus cil, quie ea qu£ cognouit non potedi tace^ reiuxtaiïlud. Credidi, propter quod locutus fum.
DixirGalho ad ludæos.
in boc Qalhone exemplum ef illorum iudiiugt;n,qui
⢠caufant
«9» ER.ASMI SARCERII SCHOI«, cdufdm religionif' prorfui contemnunt crdfe retjck wt,lt;iud.ft rem ad p duties iuiices non pertinentem.
Enthymema. E^o pem duilii fudex.
Ergo dd ntc non nià duties cduÃeJpedant. Item. Ego Ãmt duilis iudex Ergo dd me non Ãjeddnt cduÃe religionis.
Si qua iniun'a eflèt, aut facinus malum.
PeriphrdÃs duilis dlicuius iniuri£ er duilis mdli. O ludæi, Cdptat beneuolentidm à luddis.
Merifó uos fiiftintreni. , Pro meooÃido er dudirem uos er protegerem-PoteÃhinc definitio duilis iudiets funti,qui eà iudex er deÃnfor contrd iniurias eiuües er duilid nmld. Sdpientije eà duilis in GdPjone,non deeeptare cduftii dlieno Ãro,
Si ucroquæflio eft de Pi monc 5C no niinibusgt;amp; Jege ueÃrauos «pnuiderftis,
Si GaUio ex fdpientir. non immife et fe peregrinis au^ Ãs,prudenter dc fdpienter Ãdt,ne inciddt in prouerbi* um.Ne futor ultrd crepiddm. item, periculofum cfl, de rebus pronunddre,(judrum intelledum non hdbes.
Longe inÃdentius er itnprudentius hodietjuiddm * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tndgiÃrdtus
IN ACTA APOSTOLORVM.
agunt,qui pronunciant contra caufa! rtli* i^ionii,cjUiU non inteUigunt- Del^rtnone : interpréta» torio,lt;juo Paulin aliter interpretatuf e/i legem, i^uatn luda^i. De nominibus : de genealogijs luditorum, de ijuibutfiepe meminit ApoRolin,uti.adTimoth.i. Jtit /icito,ut dcnuncies quibupiarh^nefequantur diuerjam doilrinam,nec attendant frbuUs genealogies nun^ fiiiiendts,quiecju^eliones prêchent magis,quà mxdifica/ tionem Dei.qua: eft perfidem. Et legeueftra : quiifit tfgi5 Herui intelkduf : an lex abrogata fit,crc.
Vos ipft uideritis. fcilicet,qui ipft iftarum rerii cog* «itioneinhabetis,quam ego nonhabeo.
Index ego horiim nolo efTc.
Cluiareligionemueilram nonintelligo,cr prlt;etfr neum ofticium eft immifeere me cauf',s ad meum forunt honpertinentibus.
Et abegïtcos à tribunalà tanquä eos,qui no pertinerét fua caufta ad tribunal. Apprehendentes autêomnesGrçcû tram^qua Paulo nocere non poftunt Corinthi,eant iuomunt cT ejnùtwnt in Softhenem, qui fine dubio Pau il partes tutatin eft. Gr£ci : Greecos inteVigit lud/t às in Corintho Graicii urbe morantes.
! Softbenau pruicipe ftinagogee : qui iuuit PÃ ulu in pro ^noufndo
t94 ERASMI SARCERII SCHOt.
moucn io HuAngclio^fiitiq; ç;â ipfe Budngelio credid^(^ Et nihil cortiui GaUioni curæ erat-
Apparet ex bi5,quod Gdllio zsquot; religionii ludäicie, çr Ãmulludlt;eorum contemptor fiterit,â¬quo non eurd uit SoRhenem paxuu.
Paulus ucrócum poftcadies muP tos ibi commoratus eflet,
ConsldntiiO Ãut in Pdulo,ingrdntudine Griecorutil non ofjvndi,Qr non deferere fudin uocdtionem.
pratribus ualcdicens
Ittter udledicendu eos confirmdns de ueritdte Eudit» gch/jcr exhortdns eos,ut permdnerentinfide con^td/i tcj. NauigauJtin Syriam
Vt et dUjs pTiSdicdtione Eudngelij in[eruiret,id quoi ehdritdtis Ãiit in Pdulo.
yi Syridm: dd qtidm polled deuenit,cutn Aquildnt çtr Pri/cilldm/ecum Athenn recepiÃet.
CumtnCenchræis caput rafiflet
III «ICO Ãeu porta Corinthiorunt. Caput rdÃÃet: eX * tieceÃitdte,infirmitdte,(^ chdritdte ludtcorum motui, â non ut iuÃicidtn aliquam in raÃonem capitis po/ieret.
Docemur qu^eÃt ratio utendi indiÃrrentibi{S,et qua do iüis uti liredt-.ninnrum ttm,qua/!do neceÃitds infir mitM,et chariids proxnni eXpofcit. Vide ed,qu£ Ãipra
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iixi
ÃN ACTA Af OSTOLORVM. «9J dty:i,cap. lö.decauÃsex quibiu Pdulut motitf fiiit dd drcuncidcndum Timotheum.
Cap«t raÃjjet : iuxta legqn ludieoruin, qu£ extdt Knmeri 6. de radendis Ndzdr£ii.
finii rdÃonif in PmIo juit, utÃc infirmas Juditot lucraretur Euangelio.
Habebatenim uotum.
Aetiologid rdÃonis, 4 uoto, Vouere non eà int» pùm : impiu uero eà autfidere uoti5,aut uouere inp* pid. Dcuvnitcp Ephefum,
Rekdtw Cenchr^is. Ephefiis metropolis Afite mi noris. Et illos ibi reh'quit,
Nojt recepit fecum in Ãnagogam.
Ipfe ueró ingreffus fynagogam difpu tabatcum ludaeis.
IJihil no facit ApoÃoluspro Judæis fuis ficundunt (nrnem cognatis. De ^«0 Ãudio Pauli pro ludais, elt;tpttt 9. ad Romanos. Synagogam :ut loco pu» ^^cocommendaret fuam doärinam.
d^t/putabat cum Judttis: diÃutatio h£c refirend4 ad conÃÃionein uerbi. '
J^ogantibus autem cis, ut ampliori tempore manerct.
i^ium Ephefiru pro audiendo uerbo,^ui rogant
^aulunt
I
89âä ERASMI SARCERII SCHOLi Pdul^ut ampliori tempore à pud eos milnedt,^/ pr^e^ dieet eis uerbü dei. Pro Euangelif prlt;edicatoribus ro gdzit homines,^ui4 efl grdtd pro coftfeientijs doilrind.
Nà conlènfit Propter eduÃon qud;feejuetur⢠Sed ualedicens
Optdns iUis omnid bond,c^ commendd/is iHos deo, ' t^confirmdns iüos de ueritdte Eudn^eliÃ
, Omninomeoportctlerofo^ lytni's agerc idfeftum.
Cdupi hicc eÃ,cur non eonjènjèrit Pduluf,ut dntpU ori tempore mdneret EpheÃ:fumptd d neeeÃdrio.
Sed qudi fuceprofiUionishdbuerit Pdidniedtifdf,no exprimit Lucdi. EortdÃis duxit lerofolymitdndn^c* cleÃdmeonÃrmdnddm eÃe de ueritdte uerbi,exhor^ tdnddm,ut permdneret infide,ut conÃrret cutri Apo» flolisfuper quibuÃldm drticults crc. HiccrÃmiles cdUj£ ueniunt coUigendie ex uoee Ã{H,quod in Ãjio Uà luerit eÃe Hierofolymis, lt;3- non dlio tempore.
VdndeÃopinio, quodPdulus Jerofolymdm dbierit propter fiÃum Judcortt,ibi more ïuddico celebrdndui Itéra autê reuertar ad uos deo uokntc
PromiÃioreditufinfoldtiumEpheÃorim. Deo uo lente:ndm hominis efl eogitdre de uid Ãeatat dem dià ⢠poiiitgreÃmeim,
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãe
ÃN ACTA APO$TOtOkVMgt; 8^? t f fo I 'J ) t a b E plK fo, ôC u£ ni t C æfar Ãâ»
C.^f-tred urbs Paleilind; cjl, zÃicendit .Si falutauit ecclefîam PrecdfîW eft illi, omne kotium felican ÃicceÃuttt, fixlix ir;crementuin,cüriÃrinMit edin de ueritdte EuMt ^eii;-exhort dttif eft eam^ut permdneret in fide CTC.
Sdâiitdre ecclefidni o['ui chdritdtis efi.
' tdcRenditin Antiochiam
Cin£efi Syri£ urbs.
Et comoratus l'bi ab'quan/ t'un temporis
Seih'eet ut eonÃrmdret eeclefidin de ueritdte Eudtt , cx exhortdretur edm, ut in fide confidtiter pennd/ieret.
Prefertus eft pcragrafis cxordine Ga bricamregionem ÃrPhrygiam, Fceüx peregrindtio Pduli -, refirendd efi dd di^ tfindm proiiidentiäm t ^ud detis fuorum curdm Agit inter perigriiidndum.
Gdüdtid Afi£ tninori'S regio. Phrygid t^uoi^.
Confirmans omnes difcipulos
Finaleiti fides pro/èâiottis Pduli cdufititi i Ut tónA firmdret eeelefidf de ueritdte EUdngelij ej txhcr» tdrctur ill.if,ut perittdiierent in fide.
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ai w â¢ludatus
898 ERASMI. SARCERII SCUÃL» ludæus autcm quidam
Apollo nomine*
U£c de Apollo hiJïorM,tan^ pr^epardtorid dccc' dihjwopter fetjuentid ilt;). Cdpitvï,qu£in Ephe/o arcd dtfapulos Apoüo contfgei unt .JuddUiâ./jgtidnteruti/ tur Lucdi bdc uoce, ludteii in foUtium.
Apoüo nomine-.dddit propter hijlorite certitudiiK â¢
Alexandrinus genere
Et pdtrid fèruit dd certitudinem hifloriie,(^Ã* mul deÃgndt certdm perfondm,
Totui locuf pertinet dd genui demonflrdtiuum, di edinpdrtem,qudcontinenddntur perfonæ. Alexdn* drinui geiiere ; commenddtio d pdtrid feu genere.
Vir eloquens
Commenddtio dlgt; dnimi dotibuf. Enthymemd. Scripturd comenddt in ApoÃo eloquentid: Ergo fcrip turd non ddmtidt eloquentidm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aliud
Scripturdm commenddtin ApoUo eloquentidm: Ergofripturd comenddt in ApoUo o' dr tes, è qud ⢠pdrdtur eloquentid. Artes uerè cumÃnt dondÃgt;iri* tui fdniïi,ergo et eloqucntiiS donum j^irituÃdnäi efl, CT reliqui dritu effèâus dond eim funt. A quibus er* gorebus comenddturhie ApoUof Refpondeo, Ado nis j^irituÃd/iiUi. Edlfum efl Apoflolum^â.dd Corinth
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;». CT Ã. Clt;ip.
ÃM ACTA Aamp;ÃSTOL.
Cr Ã. cap. /tntpliciter damnare eloquentiam, quitt inquic. No« ueni ui uos in erudito Ãrmone,
Potsns in fchpturis.
I^dgndin hdbens/cripturdrum cognitionem. Sed finde hdbuit ApoUo hdne tndgndm feripturarum co» ^niiionc ? R.e]jgt;ondeo. ExTbeologhe ftudijs, qutc hic fidhiliuntur contra Andbdptifldf. De quibtti cfApo Ãohitait deTimotbeo, i. epiftoldddTimoth.cdp.4, fiiuhitut in fcrmouibMÃdei bonlt;eqi doólrind;, quant tfq; fecutM es. Potens in Ãripturis : commendatta ApoUo d Tbeologite fludijs. Entbyinema. Scriptu/ coinendat in Apollo T'heologite ftudia: Ergo feri» pturanon reijeit aut damnat Theologie fludia.
Hic erat edoClus uiam domini»
Exponit Lucas, per qute media ApoUo peruenit fi,quode/Jetpotens in feripturis , CT reddit poÃb bde, quod primo ajpeâu là detur impoÃibile ejji. Ki dia fiierunt inÃttutio ey fludia,Ãne quitus nun» quà m accipimits cognitionem aut firipttirie, aut uii domini, quanquà mflfiritus potens fltetiamflneiUis ntedifl,idq;mirdculofeddre cognitionem flripturji er ui£ domini. Commendatur ergo hic Tbeolo»^ fflt;e fludta und cum uocali ey audibili uerbo, quad ⢠o» eloquitur, er dures audiunt.
K a Edodltf
9oo ERASMl SARCERII SCHOL,
Edoólut.per ahos et,per fua iludtd. Vti domini'.^u^ eÃ.et domtiu uoluntM. Vtam domini uocdt,clui4 ui£ liu^ Mtor efl,(y datjUt uerè in tüa inceddmw^
Lt kruens fpiriïu loqucbatur Slt; do* cebat diligenter ea,quac funt dotnini
Comme/idatio Apollo 4 ferenud fuorum donorNin difiienfdtionejquiie chdritatii effiâólui eft, que fud dond non inuidet dlqs,/t'd libentcr 0- diligenter impdrtited proximo dd fdlutem. dd Rom. lo. Corde ereditiir dd tu^icidm:oredutemfit confrÃio dd fdlutem: fcilicet CxfudmcTdliorum,
Et c/ifidei efjèâm in ApoUo,fruens fpirititu loqui cr doetre ere. Siquidem fides non potefi cognitd cere:iuxtd tUud. Credidi,propter quod loeutus fum.
Reruens figt;iritu:firium dludium ey' mdgnd diligentid notatur in Pdulo. Loquebdtur CX doeebdt : difiernit inter loqui çx doccre. t^dm fieri potefi:, ut dliquis loqudtur, qui tarnen non doceat. Sic multi hodie lo^ quuntur Euangelium, fid pduci docent tUud. Efi enim docere Euangeliu certa rdtione cr methodixH! illud docere,ut inde certam dliquam Eudngelq cog« tmionem accipiat ecclefia. Dibgenter.commendatur ⢠.diligentiain Apollo. Cernis hic quo ^dio or firnoa re fint traäanddfdcrtc.item, quafirma er ratione: ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcilicet
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 901 fcilicct ut doceiif ea non tMtum lo^uarii ea.
(iU£ funt domini: non docuit Apollo fua/bmnittjftd fterbu domini. Sciens (blû bapttlma Ioannis. Non(i«iM habens exailam Euan^elif cognitio
çx rerumdd Eudngelium pertinentiuin.
Vel:fciens Ãlà baptiÃnd Iodnnii:id eft,primd Eudn ^(llj prtncipid ⢠Aà quomodo ddretur Ãnritui fdn^M,quomodo dona eiut^quomodo conÃrmdrentur homines de Eudngelio er rebu^ dd illudÃeiUdntibiis, (SâÃmilid ignordbdt. Vel:fciens folum bdptiÃnd Io= ^nnis:id eà nondumÃ:iens dd exdddm eudiigelij cog^ nitionem plurd requiri,qudm prtediçdtionem lodnnii, qu£ fine ÃirituÃdniHo pdrumproÃit.
Hic ergo coëpit Hducialitcr agcre in fynagoga.
Ij c/l, Ãne timoré dpertè et con^dnter pr£dicdre coepit doólrindm lodnnbsÃd quod Pdulits dd EpheÃos uoedt pr£dicdre cü dpertione oris. Pertinent h£c ^d conÃÃione uerbi, qu£fidei ejÃilus eÃ. Izi fynago gdiut dperto loco coctlidret doéirin£ fu£ dutoritdte. Qaêcumaudillènt Prifcillaamp; Aquila,affumpferunt cum.öfT diligen-tiusexpofueruntei uiamd?/
Exempâ.unt chdritdtis eà in Aqutld ex PriÃill.t,
M j« *3 lt;JKt
çoî ERASMl SARCERIà SCHOt.
^ui nonduin pcrÃättm Apollo in co^n tione EnMge» lif mcliui inilitHuiit. AÃnmpftruiit cum : ex charitate Wt CAufu. Et ddigentiuf expofuerunt ei uiutti Dei,id efl,meliuf CTper/iéliia iniiitueruntdc EuMgelij cog== nitione. in exemplo Apollo doceniur, illi^/^pe mul tadeeÃe,^ti alioijia magnA doux e:^r,iultuhitbefitin ecclepA. Oportet kic coiifiteri çx Ã'teÃe uirim elo ^ue/item e^â potentem aliÃs in fcriptura, iju£ildm igtto rare. Cumautem iielUiirein
Achafam.
Fortd/fii i/i hoc, !lt;t ittuiÃrct ecc{eãs,crÃc alioâ rum inÃitutionc ad exaitum Euängelij cognitionem perueniret,etia}n fuMn operant confirret in eeeleÃof, Fratres (cripkrût diic»pulisexlicrfati
Charitatis opm efl in fratribus.-fcribere difeipuUs, Ut Apollo fufcipiant. Exhortât! : ab inuicein/ratres-
Comntendaiitur teSlimonia ecdeflie.
Vt fufcipcretit cirm.
Cort/nrcnt in euin huinanitatiî offlaa, crin etna ⢠txercerent charitatii opera.
Qiiicutn ucnüK'r,contulitinultutn his,(]:n' crcdiderunt.
Potuit conflrre mdtum credentibu^,cjt{ia uir elolt;^ ⢠^uens cr potem tn Ãcriptum. Hine finalis eauÃa
9 , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profidioiiii
IN ACTÃ APOSTOLORVM.
pro/rdionw ApoUo in AchditOn,itflimandd nenit,cju^ fine dubio fiât, ut propter ntaiore çr exaâioré Euott* gelij cognitionem conÃrrct cum fratribut.
Vehementer cnim ludacos rcin'nce^ bat, publice oftendens per fcriptii raSjIefum elTe Chriftum.
Aetiologid cur ApoUo multum contulerit credenti but : fumpU db expugiidtione lud^orum, quorum intquot; pidm opinionem contra jefum,quod non eÃet Chrijiut, fcripturif expugnduit. Iudlt;ei uilitdte perfonte lefii oÃenÃ,negdbdHteumeJ]e Chri/tum uerum MeÃiam: contrarium probabdt Apollo,uilemilldm çr contcmp/ turn perfondm,qu£ lefus dicebdtur,tdmen effe chri^ flitm uerum NeÃiam.
Jefum eÃe ChriÃam: contemptdmdc uilanperfo* nam, tdmen ejfe uerum MeÃiam.
C A P V T XIX.
SErwdtPdwIi« in initio huiut capitis fuam promiÃi onem,qudm Ãcitfupra Ephefi/5,de fuo reditu, qudndo dixit ; iterum dutem reuertdr ad uos uolente Deo. Docemurergo exemploPduli,ut prucdieataret Ãnt fudrum promiÃionum tenaces.
Faólum eft autem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Coimeélendi firmute Luc^ Ãmiliares.
MM 4* Cum
ÿ04 ERAS. SARCERII SCHOl,.
Cum ApolloeiKtCorinthi.
obiter Apotlo mentioiieni jà cit Lucm^ (^aiit de dü fciptdii Apoüo poSi bac diâurtu eil.
Vt Paulus pcragratis fupcrionbus parnbus.
De quibut in fuperioribtif diHu eil, uelnti in pries redenti cnpite. Etfçluit ab Efhefo or nenit effares etntjçrç. Veniret Bphefum.
Iiixtii fntem promiÃionem, de qua fupra.
Bt inueniret quolclam dilcipulos,
Qw dut ApoÃQ, outdlium hdbuerunt pri£ceptos rem, nondum habentem exaiîam Euangelij çy' reruin ad Euaitgelium pertinenttum cçgnitioné. Preceptor itaqi fnÃrmuf,reliquit infirmes di/cipulos:item, pres feptor nondum perfiâus,rtliqutt difiipulos imperfis âos, Dixiicpadeos.
1« bof, Ht experiretur, num certam haberent dos ilriiiam,^^ ut eos de certa doilrina inflitueret :fi cer tam non haberent, id quod charitatis jîiit in Paido.
Anfpintumfant^um atccpiftis crcdcnrcsfâ
Qneifio de exaüa Euangelif qt rerum ad iHui ^pertinentitjn cognitione.JSlon enim parua ignoranti4 ffiiignorare j^iritumfattilu eim ojÃcia.. Spiritiis
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanHiun
IN ACTA APOSTOLORVM, 90$ ftniiu : c}ué (lui ignorat,no/tdu habet exaStä Euam^e^ lij (ognitionc. Vel e/l bic locuf qujcÃio de doriii fi'iri tujfanéîi,att iüa acceperint.Vel eft lt;iu£jlio,an accepe rillt jpiritumjà nâu in confirmatoré çx obÃgnatorc. Credentes: id efl, inter credendu, cr dum credidijlii.
O à IE C TI O. Et fi les donu fiiiritujjdnili efl: difcipuli auté habueruntfide : ergo fiiiritufitnétu.
RESPONSIO. Potuitfjiiritujfiinüiafidem in difcipulis operari, lyquot; fi nihil de jj/iritufanólo fci-ueriat : item, potuerunt haberefiiiritumfanâum illu= minatorem ad recipiendum uerbum,crfi nondum à i/ Uerint jjgt;iritumÃtnäumejÃe.
At iili dixer unt ad eum.
Exemplum ignorantia: in difcipulif,(iui maxiinam Euangelij partem nonduminteUigunt, ciu£ efià ire, (juod fit fiiiritujfitnâus,cr (jux eim ojÃcia fint, igno rantia h£c non toUit in dificipulis fpiritumfianiium, Ut iduimnatorem in eis cr-fidei in ei5 ddtorem,^umi't dificipuli ignorent, an fit jfiiritus. Sed neij; an fiiiritufianilui fit audiuimM : caufiam ignorantix jjie ^a,(iHa: efi, (juod nondii de jpiritufianâo,audtueruiit, Transfirtur ex non auditu caufia ignorantie in mini'^ firu uerbi, cjui difiipulos de finritufianâo no infiuuit.
Ilie ucróait, Eccephilant.bropiamPauii,citii Jim 5 ^Ignorantes
906 ERASME SARCERII SCHOL. ignoräntes non reÿcit,/èd permit cum iüis agtre,(lonec fiant fcientes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In quo ergo baptizati
cftis;' Qnteflio de doUrina, fuper qua cr ad quant tgt;aptizatiÃnt,ut caufam ignorante in difiipuûi de fiiiritufanâo explicet.
C2,üi dixerunrtn Ioannis baptifmatc.
Id eflffupcrdoiîrina Joannii,ç^ad doârinamJo^ ainms.BaptiJma fignu doârin^iOccipitur pro ipfa do* iirina. Dixit autem Paulus
Cozijîrwrft Pauluibaplifma et doélrina toannif,et eitlpâ ignorantiie dejj^iritufanâo tranfirt in ignorait tes doUeres, exeufando Joanne q. d. St eftis baptizati i)aptifinateloannis,rcilceflis baptizati. Na baptifma Ioannis,no efl diuerfum lt;t baptiÃno CbriÃi: nee doilri na Ioannis diuerÃt efl à doélrina Chrifli feu Suange* lij. Qupd autem nihilfeitis dej^iritufanélo, caufa e/l in praceptore ueflro,qui uos de iüo non docuit. Non uult PaultiS expoÃtione bapüfittatis loannis,qua{i dif* cipult Ioannis non reilè baptizatiÃnt aut quod no re Ham doârinam à loane acceperint, fed quod Uli qui loanne baptifina cr doiHrinam aceeperint,no reile die feipulis in^tuerint poflea.Vel potefl hie locus eÃe de* , difcrintine offleiorum loanis ey chrifli. loaniies bap* tizauit quidem baptiÃno poenitentiai, cr docuit fideiit
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in Chrtflun
In acta apostolorvm. jor in Cbfiftuin:dtnon contulit grdtiA ad ciuam baptiza^ uit^ncc contulit/pirituin fanâum,(li(ie de Chrijii funt ojjicio. VuU igiturdicerePaulu^. NoncfltnirMn,Mi non dccepif^e jj'iritum faiiilum,t]Ma loannes ilium no conÃrt /èd Chrijlus. Verum placet prior/èntentia.
loannes baptizauit bapnfino poe^ nitenti'ç populum
1(J efl,hiec eji fumma prxdicationii Ioannis,uni eu I laptifinate eitts,ut dokrét boniines de peccatis, ab hif I nbsp;nbsp;(le,iiÃcr«it,cr Æ de rurfùmfe erigerent ad Chri^lu pro
i ffcfittorît remiÃione. Enthymema. loannes baptizà ^ uit baptifino pcenitentite populum cr dixit, ut crede^ t'eut in eum,ciui uenturus eÃet poft ipfum,lKC eil,in le fum. Ergo «cq; loannes,neqi baptt/muf,neqi doârinit , nbsp;nbsp;eiuiincaufaeft,quodneftitisftpiritum fanilum. Qua:
i ergo caufa cftfReftondeo Pr^ccptor,qui no reiilcin/ flituit difctpulos de baptiihto et doârina Ioannis,neq;
, nbsp;nbsp;defturitu fando ex diijs rebus ad exaélomEuangelif
eoguitioné pertinentibus. Habes hic duos Euangcli/ partes in ofjicio Ioannis expreÃos, quie teftantur loan nm cuangclium docuiÃe,ex res ad illud pertinentes. Altera eft pr^dicare poenitentiam aut baptizare ad pcemtenttani:a!tera eft pricdicare fide aut baptizare^ adfident iit Cbriftum,Luca: ultimo. Pr^dicatMiquit
⢠Chriftut
9o8 ERASMI SARCERII SCHOL.
Chriflui ttd ApoÃoloi EuMgelifprifdicnitoreSiÃib no mine meo peenitaOM CT reiniÃionc peccatoru. Duo docuit lodnnes, pccnitentidm cr remiÃtone peccatoru, euim doilrineÃgnuÃut baptifina Joannie,(juod Ãgna morUficationem 4 peccatis,^^ refurreiiioni ad uita/ti.-His auditis bapn::an fimt in nomine domini IcGi,
IJ efl,coeperunt 4 Paulo iiiRitui de exa^a Euange* tif cognitione,de fpiritu fando gt alijs reb m ad Euan^ geliumpertinentibiM. In nomine leÃbapcizari diÃi* pulos,efl illos inÃitui pçrflôtèdc Euangelio, ^uod efl doärina de Jefit ey- de Ãiritufan0lo,c}uem dat ac mittit lefui : item,de alijs rebus ad Euangelium flgt;eilantibiif, quasreuelatjefus. Errant Anabapti{lde,qiiifentiunt rx hoc loco duodecim difcipulos 4 Paulo rebaptizatos eflè,lt;juodfcntire efl adferere toannem diuerflam dodri namà chrifli doarina,^^ diucrfum baptiflnaà Chri^ fli baptiflnate. Baptifma hic ponitur pro doilrina : et eflfenfuf uerborà : baptizati funt : id eflÃnftttutifunt.
in nomine domini iefu : id efl^de Eudgelio,lt;ju£ efl do élrina de domino Iefu. f^omê,Euangeliu et cjutcquid de domino Iefu did potefl,cr ad illa pertinet,flgniflcat. Etcü impofuifser illis manns Paulus.
Effeilusinflitutionis feu doHrinif de Euägelij exaäa * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cognitione
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 909 tpÿntione,cr deJpiritufdtiâo funt, dccipere/piritunt faiiéluntdoqui It/iguis zs prophetare. Et impofu i]Jet lUii manM : fdlicet pojlcjudm lUos de Szudngelio cr/lgt;iritufd!ido exddè in{tttui]Jit,cr impofniÃet pO' I fteaiUn mdiiuf, injlg/iufenunc intelleâuros uerè tjuis ]^irituÃaiidui,fe .(CCfptHros Ãgt;irituntÃindum in conÃnndtorem,obÃgndtorem,^ udriorum donorunt ddtorein. impoÃtio mamum eÃhicÃgnum,per ^ko4 conÃrtur jÃirituÃ'dndU'S,cr dona eÃM.
Venu ipirïtuflà ndus fupereos, ïn conÃrmdtorem, obÃgnatorem, duilorem z}' rt^ Rorentidcceperunt Ãgt;iritumfdndugt;n : itentjdcceperunt tiui cogintionem.
Et loquebâtur linguis, et^phetabant, ldefl,udrid dccipiebdnt/Ãiritu/fdnäi dond,unodo no pro udrià poÃto. Loguebd/itur linguii : id eÃ,dcci piebdnt donum cumfiducid zr uirtutelotjuendiEudn' gelium. Et propbctdbdnt : id efl,dccipiebdnt uerunt I Eudngelij intelleäum, zSquot; exdädm Euditgelij cognition - nem,ex lt;jud zSquot; ipà â'erè interpretdbdtur Eudngeliumt iiitelligebdnt reî dd Eudtigelium pertinentes,uerèÃeie^ bdnt,quii eÃet JÃuÃdnduSjid lt;juod ignordbdnt prins, Erantauiemujrt krèduodecim» liumerui uirorwn cfrtdmÃicit hifloridm.
IfgrcfTus
9te ERASMI SARCÃRlà SCHÃti
IngrcfRis au tem in fynagogam-
Jn hoe, ut oflenderent(è bdbere d(gt;ertd CT certditi doÃrind. Quieitimingreditur inÃndgogdm,no ««b* horret l«cé,cr htcem non dbhorret,dut do^rind certd efl, Ingre/jM:glorid Eudgelij cr proximi cocci tdtemotus^ Cuin fiducia loquebatiir.
Sine timoré. Locuteà de conÃÃione uerbi. Cunt Ãdueid loqui uerbu,efl de uerd Ãrntd loquendi uerbu^ Sed loqui uerbu cum fiducid, efi donu ÃirttuÃdniU»
Per tres menfes difputans 3C {'aâ=â dens de regno dei*
CircunÃdntid temporis commenddtfidulitdte amp;nbsp;diligentidm Pduli in pld'itdndo Eudngelio. DiÃgt;u^ tdns: certd rdfione docens de regno dei. Et fuddens: inuitdns zy ddhortdnseos dd regnu dei dinpleéleiidut De regno dei ; de Eudge!io,defide,de iufltcid, de uitd lt;eicrnd, dlijs rebut ud regnum dei pertinentibut.
CuniauKin quidam indurarentur.
Eudngelif pr£dicdtio dlijs in odore mortis eft,dlt/s in odore utcdc: dlijs occdÃo fdlutis cÃ,dlijs oecdjio in^ teritus. pertindcice, zr coecitatis. Iniurdrentur : ex fud mdlitid,qud noluerunt credere E.udngelio.indurd rentur.quos deus permiÃtindurdri:nb indur duit ipÃt
Jbt iiô eredvient. EjÃäusindurdcionisnon fredere, ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Malequot;
IN ACTA APOSTOLORVM. 911
Malediccntcs mac domini coram multitudine.
Id eft, wrfîf dialis obrUentes ueram doârûiS EMn gclif, quam iiü domini uoclt;it,qudm dominnf incedit, çr quam nobis dominus reuelat,ut ZT nos in iUa am» bulemus. Hoc Witiedicere efjiâus eft incrcdulitatiSt ficut benedicere cfjrdus fidei.
Coram multiudine : ut earn ab Euangelij dodrin4 amouerent Cfquot; abflraherent.
Difcedcs ab cis fcgregaui'tdifcipulos.
Ne CT ingrat malediélis tmpiorum, de Euangelif doârina incerti ac dubitantes redderentur, nec^ ab Euangrlio abftrahcrcntur. Speâa curam Apoftolt pro inÃnniSj^qu£ charitatis opus efi.
Quotidic difpmans in fchola tyran* ni cuiuldam.
Paulus infirmas difiipulos figregat : ipfi uero fit mus in dodrina manet di/putans cu maledicis aduer» farifs. Quotidie : en diligentiam Pauli in plantando Euangclio, ej charitatis magnitudine erga ignoran» iiä proximi- Di/pirtans : locus e{c de confiÃione uer bi- In fchola tyranni cuiuÃa : Roterodamus. Sufiii» for Ãu/fi fecejfum magnatis alicuiusjn quo folitusfit otiari, quandoquidem fchola Greets fonat otium.
⢠Ho«
9«t ERAS. SAR CE R H S CH ÃL.
Hocatircm factum cft per biennium#
Circumjlantiit temporis commendat /èdulitdtent Cfdili^eritiamPduliJn pldntdndo Euângelio,^^ igt;t infèruiendo proximo cum Euä/igeli/ pr£dicatio/ie.
hautoinnes qui habitant in Afia#
Hyperbole ; pro multis in AÃd.
Audieruntuerbum domini lefu.
Et per conÃquens illi crediderunt, cdufd poÃtd pro efji'âu, fides enim ex duditu efi. Verbü domini }eÃ: id eft. Eudngclium quod eft doilri/id de domind lefu, quod fit potens fidludtor. Item, uocdt uerbu do^ mini tefu, quid dominus leÃus eins intelleâu reueldt.
ludæi atqj gcntdes,
Eft enim Eudngelium uniuerfdlis doârirtd pro ont nibus hominibus, pro iudieii e:^ Gr£Cis fimub Virtutesep nô uulgarcs faciebat dciis per manum Pauli*
Pr£dicdtioné Eudngelij redèfiequuntur mirdculd, per qu£ Eudngebu ut doôlrind mundo incognita con finnetur, ctr per qu£ homines dd credendum Eudnge Iio inuitentur.Siquidéhic mirdculoru ufits eft. Virtu tesq;:mirdculd, qu£ uirtutes uocdt,quid dd iüd uirtus requiritur. No uulgdres : exdggeratio mirdculoru.
Edciebdt deM : mirdculoru primd cdufd eft deus : ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tniniftri
ÃN AdTA APOSTOLORVM. 90 ^âniflri uerbi tantum inltruimnta cy organa funt,pei/â
Dei« licit ea. Per inanum Pauli : ut organi inÃrumenth
lu UC etiâ fuper langufdos dcfcrrêtur
' ^corporeeiusùdiriactfèniicinÃa,
CoinmendaturÃdeimagnitudo in hH,lt;lui fuadaria i}quot; ftmicindia detulerunt fuper languidoi, qui tantam habueruntfidem erga uerbum quod pr^edicabatPauluf ^Mod credïderwt no opus â¬/Jè,ut languidi audirent uer bum è Paulo ad fanitatem,modo credeTent Herbu Pau li:cuiut fuadaria Ãmicinilia ad illos defèrebantur, potenj e/ft mis ad falutem.Videea,quie fupra dixicap 5- de umbra Petti. Ridiculum efl falutem tribuere fuda tijs or fimtcindijsrcum foins aut à Deo eÃ:,autuerbo. Semicindia uocantfuccindoria, qu£ medium ueÃiunt hominc. EtreCedcha.nta.b cis languofes.
KecelfiolanguorumcfegreÃiotftalorum tÃedusfuntDei permanumDei Ãcientis miracula: uel funt ejjèdus uerbi,quod pradicabat Paulus,!^ quo faiiabat tegr^^tos: uel e^dus fidei miraculofe in Pau!o Cat^M horum ejÃduum uide fupra cap.}. Item^ Chridus fAatthjei.S.eiecit f^iritus uerbô cr male ha^ bentesfaneuit.Coinmendatur ergo bw effèdibus poten tia Deiiuerbhi:^ fidei'
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K n 'Antauerum
plt;4 ERASMI SARCBR-H SCHOL.
T entauerunt autem quidam.
LofiM comwnis hic trailatur de txorcifmo, (lui Ãuidfit ex koe loco apertum efl.Efi impofturd,lt;iua fu^ prztcxtM nomitâs feu uerbi dei tndlif}gt;intus eifciuntur, did qufflum ab hominibtu dudris çr in hoe,ut impi) re tinedntnrinimpietdte dd impietdtem inuitentur,itP uentd. Voco dutem exorcifmum potefldtem iüdm, (Jud ejuiddtn fibi fine donii ejjicdci£,dut (dndtionii, er Ãne fidemirdculofd,qu£fluiÿ-dtid dd eijeiendum tnuloi )l^irituf futnunb
CdufdhuitiS exorcifmi pr^textm eà nominis dei feu uerbi,quoetidmimpijddfudpriudtdcomodd utipof* funt diuind permiÃione.
H«:« exoreiÃni finis efi interitus, exempto korurU duoruin,quos fuperduit dte)nonium,ere»
Interim ddmndtionehuius exorcifmi, non toUuntur in pijs dondfigt;iritujfdnóli,quie funt donum efiicdcid et donum fdndtionis:item,donumfidei mir dcidofe,qudm qui hdbet, illi nihil eft impoÃibile : imo hic fi dixerit fnonti buic demigrd,cr demigrdbit,Mdtthdi i-j- ^ur ci tö.Credentes fequentur htec diemonideijeieni ejOâ
Difcrimen inter prtediUd dond,cr hunc exorcifntu qui eft impofturd fùb pructextu nominis dei,tale eft- EX ^vrcift^e impoftores non ex fide eijeiunt malos J^irituf»,
In acta APOSTOLORVM
doms]}gt;irituif faniii.Pij uero tx donii Ãde eijciunt maloi Jpirituf.
O BIE C TIO AtÃepe impi/ ti/ciunt d^emo^ RESPONSIO.
Id lt;Juod deut fieri permittit,ut per illd mirttculii int pif retineäntur in impietlt;ite,cr ah/ ad impietatem inui* itntur.Confide nofira ScMiain j.zsr aa,. caput Mat ^lt;ti:item,in ^.Aäorum.
I3c circumeuntibus ïudaci«,cxorciftis
Ui circumeuntesludiei exorciflitjeorum typumge^ funt,lt;jui circumeunttCr adcjute/iumprtetextunominn feuuerbinei,et/ciuntmjlos jpiritufjC/M idea finunt ft fi/ci ab dlif,ut fic intpios in impietate detineant, if of». ^Krùa-,latmtf adiuratorem fonat. lnuocarefupereos,qui habebantfpiri
tus malos,no men domini Jefu.
Quantum ad/ficcient feu externa attinet,ueri pi/ ab ^P'/s hypocrites nihil dtffirunt: utriq; enim nomine do ttw lefii utuntur,eadé Biblia i/fdé facramétii,crcüi, forimen Jï ejuod e/t,ab interna fide (y rebut internit pe. ⢠tenduuenit.Quemadmodiichri/luiinquit Matth. 7. Non quifquis dicitmihi: Domine domme introibit in tfgnum calorum, fed qui /teerit uoluntatem patris iff^qui in ceehf nbsp;nbsp;; noluutat autem patns e{i credtr«*^
*3 IQ
I
91« ERAS. SARCERII SCHOL.
in Chriflum.Et Jiquitur. Multi Jicent mihi in illo die : Domine domine nónneper nomen tuîi prophetauiAtM, (3â per nomen tuum d^emonia eiecimm, or per nomen tuummultMuirtutesprjeflitimusi Ac turn confitebor Ulii.Nuntjudm noui uos.Difcedite it me, qui operamini iniquitatem- inuocare : inuocatio htec non eÃfidei elfèélut,pcut alias ejjè fokt.Inuocare ; fulicet fub pr£ teatu ej hypocrifi. Nomen domini iefu:^ impif nomine da abutuntur,/id non utuntur uerè.
Admramus uos per Iefum,quein Paulus prædicar.
Jnftgnis pr^textiis nominii ïefu, quern gerunt ön^ nes auari,qui quteftum /iciunt ex religione. .
Singul£uocesinÃgnemhypocriÃn cy pratextuni continent,quo opushabent, qui qu^eflus gratia Ãdere uolunt.Aiiuramui : prctextus ab adiuratione.
PerleÃum : pr£textus nominii Dei.
Quern Paulus prédicat : omnium maximus prc^ textus,ne uideantur exorciÃ^ altu Deum inuocare uerum Deum.
Erant autem cuiufdam ludæi nomen Sceuæ principis , cerdotum fcptem filq.
H« certam frciunt hiÃoriam, çr Ãmul 4 pitrente
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(oneäiKfit
,1N ACTA APOSTOL. 917 fotidliant exordflii autoritatem çr teflimationcjn.
Reff ondens autt m fjDiritus ne^
. quam, dixJt eis : lefum no-ui ÃC Paulum fcio.
Selt;Juitur pru^iumyqKo tandemCidbolut dottare foletfos,quiÃbi aliquandiu in hypocrià er Ãib frie» textu/iominii ddferuicrunt ad qtteÃum-
Porrô quanquà nt tnerito tnirum hoc uidcatur, quod tiiabolui Ãios cultores fnperduerit etuuln(rdrit(quia Sata/he regnum non efl in à diuifnm) tarnen nihlü wi= tii hicefl. Nam quod Ãgt;iritut nequâÃ^perâ¬t atlt;^ uulne fet exoreiÃaijUon ex fe Ãcic id,fed quia cogiturobedi « deo,qui exordfmum jmpiwn punit in iinpijs- Qjta» re locut hic prüfens reÃrenduf efl ad uoluntatem dei qua uoluit atq; permiÃt impios exorciflin per malum 1 jftrttujn puniri. Nec rarum hoc efl,quod DetM i« pus ttiendii iinpifs,malorum jfirituuin miniflerio utatur.
Spiritui ncquam : natura ipfa nequitia, cr alios nequamÃeiens-
I lefum noui er Paulum Ãio : habet Satatw no» ⢠titiam dei er predicatorum-Sed hiflorialem tantà er non ftlutare,dc qua notitia uide ea,qua; dixi in y.cap. Marei, er in Ailorum.
Nouit lefum diabolm, non aliter aUji fubditi noue^^
N n runt
8i8 ERASMl SÃRCERII SCHOL.
runt tyrannum: cjuanquà m cum ChriÃo alia raÃt, lt;jui ntbtltyrdnnicéihoceji,(gt;rteterofficium Ãcit. Uouit (TiieJicatoresuerbhnon aliter atq; extremts hoÃa,lt;Jui fedulo inui^ilant^ut euertatur dtabolui uni cum Ãto re
^no. Vosautemqiîfeftiscâ
Satan Mui efl ab lün, c{ui nomine iefuaut uerbo Xgt;ei ahutuntur,nec quicciuam ab iUn fibi timet. Comai dot ergo hif Sataniu Ãtam fotentiam aduerfiu omnes, qui uerbo in pratextum mlt;dè utuntur.
Et infilicn» homo in eos, in quo erat malum daemonfum,
Deo Ãcuolente er difponente, quo Ãc puniretuf impictaf in impijs exorciflis,nomen Dä in uanim at» cipientibui contra Ãieundum pneceptum.
JnÃliens : peena impietatif ex âdmÃu nominii uerbi Eadem peena timenda efl omnibM,qiii uerbo dei que» Ãui gratia abutuntur. Uow conÃdera hic premia^ que Ã)let Satanof dare Ãiii culloribut.
Pracualuitambobu« QC fupc' rauitcos.
Ecce potentiam Satané, quamexereä permiltena tt dto.
Ita utnudi uulncrati cffii' gerent dcdomo ilia*
Exagge»
IN ACT A APOSTOLORVM
Ex4gger4ho potenti£ $lt;itMe,cr pr^naoruntiqui-1gt;M ptrfoluit fuos ctdcorts, ([tMSlM ffratia nomine Dtiabutentes.
, Hocautemnotumfacflumcft.
De ndtttra potattu uerbi eà eam noteim Ãeri CT Jiulgrfn Ute fu/i^ Et ^«è potent uerbum effe oportet (Mut oper£ Ãatim notafiunt omnibui f
Notum/iâum eà : ut difdpuli de ueritate EUitnge lij cohfirmitrentur,cr nondum credentes adfidem er^
Euangelium inuitarentur : item,ut innotefieret exor (ifmum eÃe diemonum impoÃuram.
Omnibus ludacis aten gentibus.
QH{4 EuMtgelium eà uniucrftM dodrinit pro ontquot; nibut : ergo ej eÃväus feu opera Euangelij, uniuerfta lia eÃe decet. Qui habitabant Ephefi»
Certdi perfonatnotat»
Et accidit timor fuper omnes illos^ ÃC magnificabatur no» men domini lefu.
Communes cr uulgares ejjiUus, qui ÃqiäÃre ai omnia uerbi miraculafolatt.Timere eà fuam indigni* taten pr£ uerbo C0gnofcere,fe ut indignum pra «o'* bo accufare er damnare. Magnificare noinen doming ttfu ; eà fideruifum refurgere rx fua indigmtatcai
N» 4 ⢠grrfti^ört
9â9 ERASMI SARCERM SCHOE- : ÿrAtiâm,cr eà de uerbo multum[entire,ci' gratiäf Agt re domino pro täm potentibm uerhi miracidis tSquot; Ãcijs. Commendant hi eÃräm potentiAm uerbi tniâ . rAculorum,quodà non pIufefÃciAt in [uii Auditordm tAinen eos ad mintts timere freit, magfiiÃcdre no men domini lefu.MA^nificationominis lefitÃdei eÃi» äiK eÃ.videsâer hie duof panitenti«e partes aduttihret tAs,timerecr magnificAre nomen domini Jefu: alters 5 eontntionis eà : alterd fidei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
Multi crcdcntiutn uem'cbant cofitfH' nbsp;nbsp;!
tes amp;nbsp;annunciantes faóa fua.
Et bi£c agunt de eÃiilibus mirdculorum uerbi,lt;liii Ãtnt homines ad credendum uerbo inuitare, f^freere eos conÃteri er dn«Hncidre[ua frfia. Multi : comme» dantur miracula uerbi à [ua potentia, quapotens eà i uerbum multos eonuertere Credentium: ^ui adfrdum miraculum erediderant. Veniebant,potentiauerbi er miraeuli moti. ConÃtentes er annunciantes Ãdafua: id eÃ,accuÃintes er damnantes[e propterfua peccatd
, JnuerÃo eà hic locuf,qui indual Ui panitenti^e parti* buiconÃüit-Contritionii[unt : eonfiterier annuncia refrdafud.Fidei eÃrurfrm fide jùgere ad gratiam-
Vtl cenfiffio er annunciatie fräorum /uorum fi* ^Sei effi ilus eÃ, qua non ahud nout quam[uam indig»
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nitatcni '
IN ACTA APOTOL ORVAL
humiliiitionttn fr^tcndere. Priwus gradus ^'UalutétfifCcfihri tr ^nnunciare fitda fua: ftcundus 'fiâèfuiiat^ pncatif trigtrefefideadretnijfio ^etn peccdtorum.
Multi autcin cxcis,qui fucrant curio la ff ólati, contulcrunt libt os,ÃC com» buflcrunt cos ccram omnibus.
Vtri patiitentes etiatn Ãilo declarant fe uerè pa ttitcre.Congregatio librerumet cogt;nbnjfto,in f'antten tibus certd funtfrâd,tjuibusfa-nttentes fc uerèfanite reteftantur- Notd âon fatii ejje ad f'anitmtiatnner* Bis cenfiteri fud fgt;cccatd,ntfi frilii teueréfcenitcre ofienddf .Sic multi hodie uerbif confitentur fuos irre* res; interim fe erra/fefiilo non declarant, Babeshic integrie panitenti^ defcrtptioncm. Curiofa feiiati 'ró.TCif'nfyx 7rfxf«ü[aii/:id rfl,qui curiofas artet txercuijfent. InteDigit per hos,qui fùerunt curiofa fe» liatieos,quimdgicis artibus cr fuperflitioÃs exor» tifmis dederunt opera, Curiofa uocat ed^quiefuperud» canea funt quibus aliqtös cofultius carere petefl quà m tahabere.
Coram omnibus : ut publicè tefîarenturfe feuere pot uitere,cr ueram piëta tem ampleiti,
N n $ Et
ERASMI SAR.CERII SCHOLâ
Et computato precto illorum,inucnc runt pccuniam dcnan'orum quinquagintamih'um. )
Exdggernttio utrit panitentite in fgt;(emtentilgt;uf,lt;iui tton dubttdnt etidm cum mttgno rtrum frmlidrum [ui ïum incommodOipcenitere.Moncnt hi pÅnitentes nos, M chdrijfintd qnit^ nomine Eudngelij poÃpoiidmuSt/i cut er ChriÃus docet,Mdtthiei,to.
Ita fornter crefeebat uerbum dci QC prguakbat.
Lj4clt;m d(jfö ddÃciebdntur dmore erfiudio Utrbhquod etidm priudtd fud cemmodd prlt;e uerbo ne* ^ligercnt,et uerbo poÃfonerit.Tortiter: quit Ãrtis dtti tni eà priudtd commodduerbi nomine negfigere. Cre* feebdt : non uno impetuÃtrgit uerbu,fed Ãenfim dc fett* /im, non dliter dtlt;j; grdnumin terrdm fgt;roieó{um,ferp fim dcfenÃm exereÃeit. Verbum Dei : euiui dutor eà Dfi«,cr cuittsintelleHum Deusreuelat Et pneualebdt contrd omnes Ãios hoÃes,cr lt;}Udnto mdgis perfecutio* nein pdtiebdtur uerbum,tdnto ntdgis creÃicbdt, os' ÃU eins procedebdt.Conimenddtur potentid uerbi Dei. Hiü» autem expletis. Sahcct EpbeÃ, , Propoluit Paulus in fpiritu.
Idefi conÃlio,motione,er inÃigdtiotie f^irituÃfdH'-
IN ACTA APOSTOLORVM.
^ifecumconftüutt. Notrft peregrinlt;ttionemfeti»aaan non temerè contigiffe.
Tranfiia Macedonia Achaia,irc Hierolblymam.
Vt ibifrdtret confirmdret cxhortdreturq; ut in fide ptrmdnerent,quemddmodumfu^a dudiuimus cctp.t^*
Dicen». in figt;iritu cr figt;iritu.
Quod poftquafuero ibi, oportet me amp;r Romani uidcre-
Irt hoc,ut confirmem fi-dtres,tosqi exhorter,«! in fide permdnednt^CSmenddtur fiudittcr diligentid in Pxttlo, qudm hdbuit pro ecclefi^e incremento CT con* ferudtione^ Oportet urgentibuf chdritdte CSâ necejfiw* fc,ut cdufismotM.
Mittens autem in Macedonia duo» ex miniftrantibus fibi.
Qjjo M4ce(ioraen/ê» de ueritdte Eudngelif confirm* ^âh'eniur, Gquot; exhortdrentur,utinfide confldntes per» âââ««nerent. Timotheum öC Erailum» domina dddit propter hifiorinc certitudinem.
IpiercmanÃt ad tempus in Afîa»
Vt er ipfi^ Afidticot confirmdret de ueritdte Eudn* Jelij, dd confidntidm conÃrtdret, cftiondumcreden^ tes de Ludngelio infiitueretcre*
Fad^
P4 ERASMl SARCERII SCHOL.
Falt;5îa eft a u tem illo tempore turbatiQ non minima dciftauia.
ConÃÃionemurrtifcquitur crux,cuius ufui tSt,ul iüä piorum fides exereeatur.
fada eji Mtemturbatio : turbdtionishuius eäufit non cR in Eudngelio,led in incredulitate mundi,qui n S uult Euangelio credere, çr (juià non uult iÃi credere, ^uarecogitat de turbatione,qM EuMgelium er huiut confifiores perdat.
]üo tempore : notdt certum turbdtioms exortte tem ptis utfignificet turn turbdttones fieri â gt; quando priedi* cdtnr Eudngelium,(iuoä quid mundusfufeipere detr^ iidtjideo dd turbdtiones er feditionesfe dccingit.
Rogo dikgenter notes eos, qui tempore prtediedti Eiidngclif (blednt turbdtiones cr/iditioim eiere : nimi rum increduli ergd Eudngelium. Non minimd ; ex* dggerdtio turbdtionis,ut fetds omniumdximds ejfetur bdtiones erfeditiones,qult;e contrd E udngeltu excitdtv tur, De iftd uid : Luclt;es in perfonis dduerfünubus E« udiigelio,de eudngelio ^ontemptim loquitur . De i^d uid: q.dgt;Lucds,de qud fic cotemptim loquiturmundut de ifid uid : de pr£dicdtione Eudngelifiquie efi ad uiU uid Demetrius cnimquidam nomine argentai ius.
In acta APOSTÃLOR.VM. 91^
Hjc d ewftrn« iHorarntypaj eft,qui propter priuä. tum queftum, qui a i Euungelif pr£jica[ione!n perire Ãlet,excitant turbationes ey ftditiones contra Euange lium,quibus extingnatur. Simile exemplum fupra habri »IUI cap.tif in dominis,qui magnum qu.eftumfacicbât tx puetlii,qu£ erat/piritu pythonico obftjjd.,Extat oâquot; fimile exemplum Math£i in Gaierenis, qui propter diminutionem uiéîus abigunt Chrijtum. N« hodie uiua txempla fimilia in mundo défunt, prob dolor, quà m plurima. Nome addit unà cu conditione, propter hifto^ rù certitudinem, et ut caufam turbationis feu feditionis in Demetrio oftendat,quiquia argentarius fuit,igitur cr uiditftbi minui uiiium ad Euangelium, non potuitf non turbationem contra Euangelium excitare.
Facicns ædes argearcas Dianac, p rcftabacartificiSiis nonmo dicum quæftum.
De,7gn4t Lucas certum argentariu à fuis operibus feu ejfeMus. Aedes argenteas : enadagc jpecieruia N4m £des ponit pro £diculis,id eft,pro tbecis in qui^* bus reponebantur ftaiu£ Dian£
Praftabat artificibus magnu quefu n: h£c fignan teraddit ut inftnuet caufam ex qua Demetrius motus fuit unà cum alift opificibus perfequindi iudtgtHutn
FX« ERASMà SARCERII SCHOL.-«t do!irind,(iHxno eà de^^tnelucrtinda.Non modicS^ nearer tftit qiuÃtHfijiit proutnit ex fiilicM religio/if
Quos conuocans et reliquos talium rerum opificcs,
JntpirtM non efl contenta,ut ipÃi per/itjutüur EUtt/l gelium,nià er ^itios tid perfequendum iüud prouoceh Conuocitttonii finis eÃ, ut perdMur Eutingehn er dut profifiôres.Et rehquos talium rerum opifices quos De metrius feiuit propter interitum priueti qugflut fi(de contrit Euengeliumcommoueripojji. Viri fcitis» Vehementes impiorum adfiäus,non permittuntiufl^ txsrdiu. OrutioDemetrij fuuforiaefi er phtufibihs» quiufuudet contre do.lrwm, quie incommodâtpriutt to queÃui. Summe er efficäci/Jimeeà fuedendi rutitt quiC idgt; utilitetibus priuetif fumitur.Enthymemete.
Euangeltum incommodât priueto queÃui :
Ergo E«angcllt;'H»» perfequendum efl et profiribendu Item. Prrihcdtores Euengelij incommodent pri^ Udto queRui : Ergo pr/dicator« EuangeHj damnendi er dekndi funt.
Qaodex hoc artifi'cio eft nobis quaeftus.
înfinuetio i priuetis commodis.
Summe oretionis Gemetrij eft.Euen^elium nobis in»
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ommodet
jlN ACTA AFOSTOLO R VAL 919 iomrnoJdt : ergo perfequendum eà er profiribendnni Item pr^Jicdtores Euangelif,incommodant nobis:erglt;f delendi funt cr fùgandù Incidit in confultationem,E» uangelium non ejji dodrinam de pane lucrando^
Ex boe artificio : magna ineft pronomini emphafiït Qid.Ex hoe artificio nobis ijuicÃus eft : ergo pro/pi^ (iendum eft,ut hoe artificium defindamtes. Argumenta Tiemetrij [uaforia funt ab eftidu ad eaufam,ut:
, (iUteftus périt ad euangelium : Ergo ey quaftus eau»
I faipfum artificium.Vera hicfiunt dida.Honos alit ar tes.Qutedus feruat artificia.
Etuidctfsctauditis.
W eft,certô feitis. Suadet Demetrius perjècutioneni ^angelif non producendain. Perfuafio autem e{i ah j tiportunitate temporis feu 4 neceftariot.
â ' Quod non folum Epliefi,fcd pcnè in tota Afiagt;
^xaggeratio incommodorum,qu£ adiungit Euang Stlium artificiOià eircunftantia locorum^
Paulus hic fuadens auertit multam ⢠turbam.
f^ccufatio Pauli^qua accufatur tanquam ille,qui fult;i ft'adicatione obfit priuato quaftui.
picens quod nó fuut dij qui tnanibus! ** fiunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;^ecca
PiS ER.ASMI SARCERU SCHOL*
Peccatum PniiU nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propter
^uod itccufdtur 4 Demetrio, inhoccon(t/iit: non eÃe Deos qui mänibusfidnt.Notd quod Demetrius Hum in Paulo iudicdt, id cor am Deo eff; reHiÃimunt fräum-Verum idiudicij cacitatis zT ignorantie eÃi* Hus eà in Demetrio. Sic omnia fèrè nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propter que
ab impijs accufantur pif,coram Deo reHiffima funt. Non paucihis noflrts temporibus accufati er damnäti fiterunt, tantum quiareiliÃimum hoc dogma corartl Deo profiÃifunt.Solamfidemin ChriÃum lefumiuÃi ficare. loannes idem docuit,quando dixit Deus /^iritus fÃgt;ergo non eà creatura.
Non folirm airtcm hacc pars périclita' bitur ne reprobetur,fed et magng Dia nac tempi Lim nihil fiet.
Not4 zjort poÃremas caufas eÃe odij perÃecidui His erga Euangelium, priuati queÃus ambitionem,ctt^ ram uentris,et Ãudium uiHus. hw c4«f» nec hodie qui dem in mundo aliquid aliud frequentius eit. Demetrius eorumtypum gerit, qui aliquid incommodiinuentum dguntpropterEuangelium: at omniapriuataincont* moda Euangelio poüponere non poÃunt. Hec pars : priuatus queÃus in AÃa reliqua,ut leuior. Sed er magi Ka DiatMtemplumnihilfiet:timormaiorts incomodi
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pratextum
î Pi ACTA APOSTOLORVM. 92^ pr£textum pietatis Dcinetriuf hypocritd prétendit ut jî^itiuf perfuadedt. Exemplum hypocriÃeos in De^ inetno,qui prlt;etextu pietdtis prietendit,ut priudtu futi tjffeÃutegdt.Gerit Demetriuf illorit typK,qui dd excu fdndu priudtu qudtflit fuu, dudritid fud prdtendunt piecdtem.Vdlde emphdticd funt btCc uerbd'.fed or nidg tid Eidtiii templummhil Ãet : qudloquitur Demetrius qudà cum commiCerdttoite. Enthyinemd fUdforium lt;i pietdte.Timendu eÃ,ne dd Eudttgelij prddicdtiotie ni^ bilfidt templum Didud mdgnd : Ergo reÃitere Eudrt gelio pium eflt
JEt deftr UI inciptet mateftas «âus,qua tota Afia ÃC orbis coHt*
txdggerdtio incommodi d multis periculii,quie ont hid,Ãq.d.Demetriu{)hortdrinos debent, ut Eudngelio fefifidmus-De Didnd EpkeÃnd uide Caebum litro.iOi.
Mdcrobium dlios.De templo Didn^ciâtein plimdieÃdteSolinum cdp.^i. Per Didnd intelligitilJi ^Udm Grteci,7roÃv/d(tsor, id eÃ,multimdmmidm ho tdnt.AfidDidndeÃiHdidculdtrix. His auditis*.
Oratio Demetrij ÃiaÃorid fùit,c^ plena eloquentie Sequuntur nunc Ãuäus feu eÃiäut orationis fuafo»
dpud auditores ; ité effèHuf eloquentiie,qui eà pers fit^Ão,Commendlt;(itur fuaforite orationis afua eÃiedd â
gt;ja ERASMl SAR.CERII SCKOt.
da ; item,c0menjtitur doquentiit à fiM cfficacid : dem Ãgmficatur,qu^e Ãnt adperfuddendum efficäciÃi^ tna argumenta : nimirum illa,qu£ ab utili petuntur.
I(i ^Kirf uerum eà in ciuilibu^dongè maxime uerum eà in perÃuaÃonibiK contra Euangelium,contra (^uod Ãci lècommouentur,^uiaudiunt iSudejJè dodrinam no^ eentem uidui,His auditis : Euangelium non eÃe doétri nam de pane lucrando. Speüa effidum od^ or p(ff^ cutionis contraEuangelium^
Repleti font ira. Efjvdui audite oratio «ilt; de Euangelio nocenti priuato queflui,ipfa ira et ex clamatio. Repleti : EuangjUum non kuiter ledit eos, quos ledit : imô acerbiÃimos adÃdut incitât in aduer fari/sÃiis. Magna Diana Ephefiorum»
Pretexts pietatis,utferueturpriuatuf queflut.
Vox magna oflendit,quod cum Diana magnam ido* lolatriamexercuerint EpheÃ.
Et impleta eft ciuitas tota confufione
V ide quid non efÃciat prétextai pietatis in uulgo, ⢠quod caret omni iudicio,cr hypocriÃÃcilimi decipi^ tur. DeÃrlptio feditionii, que eà incredulitatis er» ga EuangeltiteÃräuf : item incredulorumanimorum, qui pnuatum queÃum pluriificiant,qiià m Euangeliu, Seditio ex hoc loco deÃribitur conÃiÃo cum impe ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tu
IN ACTA AFOSTOLORVM, tuin innocenta.Et puii in feditione nihil Jit certu rutio ne nci^ conftlijs certn.
Et impctum fcccruntuno ammo
ââ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intheatriim,
Imprtiw hie efjèânsfeditionii eft, oiiendens in fr* Utione omnia agi ex tyrannide.
Rapto Cafo ôt Ariftarclio Mace' donibuscomiribu» Pauli.
Et rdptjo ha:c feditionii eftvéim eft,in qua non dtf*
I tunturautdjfumunturhomineSifedrapiuntur. LocM i »/ldecr«cep/or«wi.
Paulo autemuolcntc prodire ad pc*
I lum,non pcrmiicruntdiicipult
1 Conftanti.e eft in Pa:do,uellc prodire ad popidum.
I nbsp;nbsp;nbsp;Charitatii ejt in diftipuhi, non periniitere Paulo»
W prodcat.
Quidam autem, SC de Ãfiæ principibus.
Et in hii principibus charita^s exemplum eft. Con, folatoriu eft,deum tarnen in ipfa fedihom habere fuos» ' ^1« fefuorum ajfumunt,cr Ulis bené uolunt.
' nbsp;nbsp;nbsp;Utonentur Principes,ne ftigidain aquain ut diciti^
[â^undone ad feditionem uulgi contra Euangelutm.
Qui crant amici eius. 9
Oo » Frfweiâdnt
9î» ER.ASMI SARCERII SCHOL. â
tMubant er perfà nlt;e er doärinlt;e PmU.
Miferunt ad eum rogantes.
Eccephiîanthropiamfirtncipum. ,
Neprodirctin theatrum. ldefl,nctc^ ntrè er prêter neeeÃitatem inijeeret fe periculis-
Airj autem aliud clamabant.
SicutÃeri foltt in feditione»
Eratenim concio cöfuÃ,amp;r plures ne^ icicbantjqua excaulà conueniflênf.
ViuaeiÃim^hypotypoÃs fâ¬ditiomf,in lt;jut( nthil con Ãlijs neqi ratione ngitur : imo oinnia in iüa aguntur ex conÃtÃone er ignorantid. De proprietate feditionti Ã(nt,ad earn conÃtÃem concionem confluere, er bomi^ nesipfos confluentes ncfcire,qua ex cauÃt conueniant.
idem dtcunt de Ãeditionis proprietittibus Poetle, cT hifloriogrdphi,cjuorum feripu hue reÃrri debent.Ex^ M inter dlids defcriptiones feditionis,inÃgnis lib. i- ^e neidos dpud Vergilium. Acueluti magno in populo cli Ãepe coortd efl Seditio/auitq; dnimis ig^ileuulguS'
Jdmq; Ãces,er fdxd uüldnt,Ãror drmd miniflrdt.
Ex turba autê produxerunt Alexan« drum,propellennbns eum ludæis, Studiumpdcisiniuditisefl,lt;luiproducunt Alexdn irunhut f^r eum fedetur er compondturfiditio.
Pro
IN ACTA APOSTOL. çjj
Propellentibui: inhoCtUcfedtiret compo/ifret feditionent,
Alexander ante manu filentio poftu« lato uolebat rationc reddere populo.
Exemplum duilii prudentilt;e crplt;idfid dniini in fdexundro ejl. Prudentiie duilis efl, proflgt;icere feditio^ tiK foturd incommoda.Pddfid animi efl,laborare pro pttce çr feditione. nbsp;nbsp;Mditu fllentio poflulato : in hoc
M poflèt commodiuiloqui- Enthymemd. ïn feditione Alexander mdim poflulduitfllentiu : Ergo i«feditione omniddguntur cldmoribuf.Volebdtrdtione reddere po pulo: fdlicet iniufli cocurfm et male coeptlt;e feditionis. Q^iemutcognoueruntludæum eflc, uox fadla eft und omnium.,
Facile oflvnduntur feditiofi,ut non dudiant eos,(]ui fludent feditionei coinponere.Siquidem hie offenduw* tur feditiofl genere feu conditione Alexandria
Enthymemd. Alexander ludduseA: Ergo Ale Xander non efl audiendui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Vox fleUd efl una omnium : cr b/c qualitatem fedi tionts depinguntfin qua non unui out alter clamat, fei «nà omnes.
Quafi per boras duas clamantium.
Exaggeratio clamorif à dreunflantia temporii. lt;
Oo i lAagn^
9:4 5RAS5II SARCERII SCHOL.' AlagnaDûaaEphcfiorum. -
ld cLmtUit, de quo tacofptu eft feduio, ^uod. Et cum fedahet fa iba turbas.
Reprobdto Alexandro ut homirie fujjâe^ioj hie fcri la pro^reditur fedandit feditisnii gratia.
Vide Ciceronein lib.i.C)fficiorum,deretuf feuttir t:ticui,cpiMe! oporteatpr^editum e/fe eum,lt;lui unit cu c omnni populo agere. In hoc fcrüia Ãmiliter exem^ plum efl ciuilif prudentiit c pucifici animi in hoc la* lorantis,ut componatur feditio.
Oratto fcribee dtfluaforiaeft ab iniuflii feditionif taufisicr à periculis fl^uentibias feditionem txtemcri* täte incoeptam. Ab altera parte flufloria efl ai pa* can zr ciuilan iufliciam,iuxta cptam omnia diflgt;onere (Squum eft. Conunendatur imprimis in hac oratio» fie eloquentia à fuc eftrdtu,qui eft perfuafto.
Vergiliusltb.i Aeneidos pTicedenttbus de feditio» tie uerfihtu,adijctt et hos quibiK eloquentie ftuâui in» ' Ãnuatin ccmponcndis feditionibut.
Tum pietite graucm,ac meritisà ftrte uirùm qua9 Conjhexere,fllent,arreiqisq; auribttt adftant.
lHe regit ditlHs animos,ztT peäoramulcet.
Sedaflèt : ad fllentium, nbsp;nbsp;nbsp;VÃi Ephefij«
⢠InÃtutatio à patrio.
ÃN ACTA APOSTOLORVM.
Qufs eft homjnS,qui nefciatEphefio* fiï ciuitat? cuhrkc effe magnat Dfa-nar,SC fimulachn' ccelitus delapfi InÃniMtio 4 rebiiS,quM Ubenter Mdiunt Elgt;he/ïf,et äeqtubuinenioäubitab Notdinfedändisfiditionii bus itd 4genà um effè,ui primant mdximè dicta nbsp;nbsp;ur»
S,lt;M ea^quic p»tii fediiiolos libentcr tiudire, ut httc r4s tione tibi ingrcffquot;tm Ã^ciM,iUtmtosq; ttuditorrs tibi pdâgt; »â¢ej.Qijis eà hominuin : extmuatio cttufdrum feditio» fiii.Mdgrtte Didnte : maltinti(m»tiic,n{)n idculdtricis.
Et Ãntuldchri cabtut dcldpà : 4 tod drcunÃdntiit cpifices cr dliÃqui qüiÃuin K Ãmaldchro Ãcmintt dddidcruntÃmuld(hroautoritdtem,c^finxeruni ätui e calo deldpfuin ejfe.
Cum ergo his nemo contra di'cat, oportet uos fedatos effe^ôC nihil temcre agerc.
Statut orationit in fyllogifmam includi potefl.
Quicunq; contradidtEpheÃorum ciaitatemelÃe (ultricem magnte üiante, et Ãmalachri calitut delapà , contra lüum tumultuandum er agendum eR.
Nemo autem contradicit EpheÃorim ciuitatc eÃe '' (ultrice magnte Diante er Ãmalachri coelitut delapà :
Ergo contre neimrtem tuinultiMndu er agemb^t eÃf oo er
9Ã6 ERASAÃI SARCERII SCHOJ,«
cr Ãcut hic Petrus ait, oportet uos fedatos effi,et nihil temerèagere OflenditfcribaEpheÃosnonhcd^ere iu* flos acÃijÃcientesfeditionis cauÃu. Adduxiftis cnirn Jiomtncs iftos nc(ÿ facrilegos, necp blafphemantcs deam ucftram, ExcuÃitio eoruin propter ^uos orta efi Ãeditio.
' Enthymema. Addu£iinelt;iiÃintÃicrilegi,ne(i;blat figt;hemantcs deam ueÃram : Ergo cur a.ddu(lis temeri agitis. Kdduxiüis enim : tctiologia cur oporteat 4 fed/ tione deÃflere z^fedatos eÃe ab innocentia eoru,pro^ ter ^uos incapta efl Ãeditio.
Quod n Demetr/us qm' cum co funt artifices«
l\b ac^uo iuÃo conjiditfcriba,utpriuatlt;ecauflt;f inÃro diÃcerndntur,non per fzditionç traâenturutem conÃulit indecorum eÃe,ut tota ciuitas propter priuatas tauÃu cbcurrat. Enthymemata.Eoru iu^ciac habemus Ergo non eà tumulfuandum. Item. PnudtiC funt cauÃe Vemetrij et artiÃcum :Ergo priuatis Ãe adf ⢠tniÃ:eretotamciuitatemnondecet^
Habent aduerfus aliquem caufäm« priuatam. Conuentus forenfes aguntur«
In ^uibus componuntur lites,çrâ diÃcemuntur cauÃs
Ãtproconfulcs funt«
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çiuilii
; IN ACTA APOSTOLORVM. 9Ã7 Ciulis nidgiÃratuiicuiui eft cowponere cdufds.
Accufent inuiccm.Sicut deceteos,qui dlieluii eiduerfui aliquem hdbent. Si quid autetn de alqs rebus pollulatis.
Pro conferudtiotK honorii mdgn^ Didn^,crftmu Idchri coelùui deldpft.
In légitima concionepotcrit abfolui
Notd Ite quidem propter publicdf CdufdX exeitdn^ lt;llt;w efte feditiones,fed in legitimd concione dbfoluenddf ltetn,notdhicquidfttfeditio: nimirumiUegitiind con cio.Legitimdm concionem uocat, in eÿtd fecundum iuâ üicidm,(y leges dgitur.
Nam pcnculu eft^ne acculemur fediti onis hodiernae.
Difjudfto d periculis,^Uie ftqui folent feditionetnUe dccuftemur hodiernae feditionis : id eft, cuius non hd^ Quintus iuftds cdu/ds,ftcut ftâquitur, Cu nulla caufa fit,unde poflfimus red^ dere rationem concurfus iftius.
Scilicet iuftdlegitiind, Etcum haccdixifïêc . milTäfecit concionê-Ordtioni colopkonéim^ pofuit. C A P V T XX.
CObieret hiftoritS ftries.lnfine prlt;ecedentis crfp* tis fcribdfuiC ordtioni contrrf feditionem ftnei^ â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Oo $ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠impofuit
EVASMI SARCERII SCHOL* impofuit : fe^uitur in initio huim capitif, orationb fi''* nii,^uiefl fierfuäÃo,qu£iiuoc[;iiolt;juentiiejruäui ifi-
Poftquam autem cclfaiiit tumiikus*
Cohuerentia tx circunliMia temporis Ccjduit tlf* iÃultuf-.cejjatio tumultia feu fiditioni{,orationis fcrib^ er eloquent te effrâuf eÃ. Speât/nt hue ciirminti Verÿ Uj piiulo ante produ^a de eloquenliteÃ-udibus.
Vocatis Pauiusdifcipuhs, SCiExhorta tus eft eoSjUakdfxft»
Vtonet Paulus fua uocatione difcipuloru»i,nonf^ ÃsejJifufcipereEuiingeliuin,niÃcr apud Euan^eltn. ndfinem tfq; permanetu : ut autem permanere poÃint difcipulijexhortatur eos cr ualedicit iSis. Exhortatuf eà fox : ut in fide confiantes permanerent. Valedixit â¢* id efl,precatus efi iBis omne bonu,incrementu in co^ni tionererum fifirituelium crc. Et profeóui eft*
Ecce curam Pauli pro ecclcfij5,ut in fide confiantes tnaneant.Etprofiâusefi ; nontimorecrucii,quieilli* etpud Ephefiof imminebat: ueriimutccelefiaf in Mace donia cr alijs regionibui de doârin/e ueritate confirm tttaret,cr exhortaretur, ut permanerent tn fide. Quia Paulus fubinde legitur reuifitajji ebfirmationif gratia ecclefiM,unde credendum efi annuam uifitattonem «« ^fïefiarum 4 ueteribus fiùfi't infiitutam.
Vt
IN ACTA APOTOLORVM.
V11âret fn Macedoniam.
Propter nunc fæpc diótittcaufas.
Cum autem peragraiFet partes fllas.
in Ufrbo pcriigr^JJèt exprimitur diligentid Apoflo H jUm partes : Macedonia, Ec tos exhortatus fuiflèî mul to fermo nc. in hoc,tit confiantes cr apud fynceram doiiri» tia cxfidê utrâperinanerrnt.Hal'uitPaulus grauijp» ittof caufiasfiia exhortationis. Kanon minor labor efl turn Euan^AH,lt;^uà m ac^iiirere.MttUofermone: nota Apoftoli diligentiatn, Se mone : id efi,uerbo Dei,non fûts fomnijs. \ enlt ii\Grtrciam.
Ad quant flcilis efiex Macedonia tranfitus.
Vbi cum fuilTet menfes tres.
Et hac têporis circunflantia comendat diU^entia Pauli iUil'nfidiçà ludarfs nauiga tutoi'nSyrfam.
Confifiioneni uerbi fequitur crux.
infidia ; qutbua Paulunt in [no officio impedirent : A I«dlt;ei5; H eorum typum ^erunt qui flruunt infidiat W Euangtlium itifllici fuo curfiu impediatur.
Decreuit^reircrtiper Macedo« mam,
Dijfonithomodeuiafuit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*â¢
Cotmtatut
P4.O ERASMI SARCERII SCHOL.
Comitatus eft au tem eum Soft pater BerrhoeenfiSjTheflalonicen-fiumucró Ariftarchus,SCc,
Ui omnes comitdti funt Pdulum,non ut otiose udgi rentur,fed ut jtmul inuitdrent Pdulii in cofirmdndii ec^ ckfi/s. Nomindfrdtrum, cT circumfidnüte locorum, Ãciunt dd certitudinem hiflorite.
cura praccefTiffènt.
FortdÃis reâd uid,cum Pdtdin indireéld uid fgt;ter difldntidm eccleÃdrum uteretur-
Expecflaucruntnos Troade.
QU:eeà Apie ciuitdi.
Nos ueró naingauimus poft dies morum à *^hilippis.
Foelix pere^rindtio Pduli,reÃrendd efl ad locum cS^ munem de prouidentid dei,^ud deu^ ubi(J; Pduli curmn egit. Poà dies dzymorum : no fit ueriru)iile,cjuod PdU lus luddico more ipfes dies dzymoru celebrdrit, dUt fi celebrdrit,fielt id propter uifinnos. Philippn :
, tà Mdcedonije urbs.
Et uenïmus ad eos T roaden.
Apprfret çjquot; Lucdtn in ed peregrindtione liufie,lt;Juid eiit: venimm. Indiebusquincp, * CircunÃdntii temporum fitciunt certitudinem W ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãoriic
ÃN ACTA APCSTOLORVM. 94, fiorif,c^ redduntperegrimttionem uiÃbiltm.
Vbi cômoratifumus di'ebus feptem.
Vt eo melius confirmuremuseccleÃum çy exhorta remur ad conflantiam in fide : uel ut lafià i uires longa l^eregrinaüone repararemus.
Vna autcm fabban',cum uentflèmus ad frangendum pancm.
Id efi,fifto die,cgt; fie fortafiis die Dominic0, fient quidam putant. Ad frangendum panem : reâèfre» git ponem Paulus in fignum mutua confiolationis çy charitatis, qui nunc erat abiturus. Per fiaâionem panishic inteUigo cocnarnDominicam*
Caufitc quibtu motus fiiit Paulus frangere panem, ha ÃX fimiles narrari poffiunt : ut ecclefiam C:;' fic fe^ ipfum ccena dominie a fiigno confirmaret cy' fiolaretur rfe fiuore ç}- gratia dei,ut admoneret ecclefiam cr ipÃm promiÃionum dei,ut erigeret ecclefiam cr feip^ fum ad fidem,ut exhortaretur ecclefiam cr fieipfitm ai tnutuamcharitatem.Siquidemcana dominicafignunt, efl fituoris gratù Dei,admonens nos de promiÃioni bus Dei,erigens nos adfidem in tentationibus,cr inui» tous nos ad mutuam charitatem.
Verumquiadifiiutatur circa ccetiom Dominical
9
94* ERASMI SARCERII SCHOL« er pritdicätur tMitm: quare nece(]è efl papâfi^ caf ceremonioi , rituic^x abufus^tunc Umporis duntlùi/Jiiriuentos,quemadgt;fKgt;!{um idetiain certu^à tx hiÃorifs,qu4 de inuentioiie Ãn^ularum partiu P(tp* fitciC miÃje fatK teftantur, Multi laborant hodie reÃr' mare MiÃam^dum qu^edam deraduc,qua!danf ueró a^ dijciunt : at cur ex hoe loco non reÃnneir,»; MiÃan ad ceremonias quibus ufui eü Paulm in priiiiitiua ec* tleÃa i Ceremonie itaq^ priinitiua eccleÃje circa coe» nam Doniinicam,hlt;e jùermt tantum :di/putatio et pne dicatio uerbi.De quibm ceremonijs tantum loquitur et Apoflolui.i.ai Corinth.it.HoeÃcitein mei comme» morationem.lbidé.Ciÿotiefiuni^ eniin comederitts pa» nein hune er de poctilo hoc biberitbs,morte domtni ana nuncictii,donee uenerit.Ibidem. Probetautem homo feipÃtm CTf Aperh« locui Cocnam domini hoc tempo re nondum ^ÃÃe ÃteriÃeium pro uiuis er mortuis,ant quale poHea CjJe ccepit abomnandumer dcÃabile.At Cocnam domini eÃefacriÃciumlaudner^^'aHaru adi oniSjfitcile ex hoc loco concedimut, propter di]putati onem er pr^edicationem uerbi quibui exercitijs eccle» Ãagratiategitdeo. Paulus difputabatcü cis ' ⢠ConÃrebat cum eii de ucro Cccna: uÃt Ãicut er Ã* tilfeleÿtuj^.ad Cor,ii. ittiii docebitt ea uerbu dei çrc, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ProÃduri^
IN ACTA APOSTOLORVM.
Profec^urusxn crafttnum.
I Aetiologiäm di/puMiottii cr doHring hiec conti» i ^t,ciuu Piiului in craflinum proftilurm cmt.
Pnthymana.PMlit^ in crttÃinwn profiâurm eriih Ergo Paului diÃiutabat cunt eis.
^rotxsLxUfp ftrmoncm uftp ad medfl nocflem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y
Speéld diligentium Pauli in docenda ecclefiä,^u4 tedg/w eà ex circunRuntiu temporis»
Erant autctn lampades c opfofac in cŠnacuîo,ubi eramus congrcgaii.
Qccuptitio,ne putes eccleÃam in tenebris fediffct iut aliquid aliud ntali de eccleÃafuÃiiceris.vÃts bdrS 1 lampadarum fùit.ut caliginem noilis illuminarent,non ! «0« ut ali^uid ad pietatein aut fanilitatem Ãtcerent. In i canaculo : eccteÃa libéré uti poteà commodit cT bo« I neüis locis,loco temploruni.
Sedcns autem adolofcens.
Euentut qui dum eÃet con2,regata eccleÃa,accidit» Sed pulchré fèquitur bic euentus circa inÃitutione ec^ * cleÃje de uerbo, ut per illu ecclefia de ueritate uerbi co firinaretur,ficut et fequetur .Adduxerut aute pueru ui uentem,amp; non mediocre confolationé caperunt.Vndo ⢠diÃimus ufum quend^in in(raculoru,qui ut per i{{4 * (onÃtt»
944 ERASMï SÃRcERlI SCHot* confirntentur credentes deueritdte uerbi,c^ confoltttié nemdccipiant Nomine Euty chus.
Nomen addit,ut certam reddäthiftoriäm.
Super fencftram. Loei tircunftdntidm ddijc^ Kt biftorilt;ö» reddat ueriÃmilem : ndm c^ui^ fitfer Ãnt firam [edit Eutychus ; igitur cadere potuit.
CQ difputante diutius Paulo^rofun^ do fomno grauaretur,depre(kis foni/ no. Euentum reddit ueriÃmdem probabilem 4 multiis circunftdntijstlt;luibti^ fit uerifimile^y probabi^ le Eutychum cddere potuifie- Cecidit de tertio coenaculo deorfû^ôtf fublatus eft mor'â tuus. Exdggerdtur periculuin,utpo/ledpotentid uerbimdgtsincldrefcdt,quo potuit Sdulm EutychM de tertio ccendculo deldpfum, crmortuumfubldtunft refiitucre fMitdti,imc) uit£.
Ad quem cum deftendiffèt Paulus» Exemplum chdritdtii ej miCericordi£ in Pdulo.
Incubait fuper eum,0^ complcxiis*
Gefluf quiddm hi funt,nihil tdmen ficientes dd fdtà tdtem feu uitdm, qu£ foliui Uerbi effiäiu efi, erfidei ergd uerbu.Sic et chrifitu cired refiitutione infirmorii fiepeudrifs ufits eft ^eÃibnf : fdnduit dutem folo uerbo tefie M.dtth£o cdp.3,Et eijecit figt;irttui uerbo, or male babcnte/fdnMttt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;math
IN ÃCTA ÃPOSTOLORVM. 94^ j
Incuntbere fuper Eutychunttcr compleâi,po/funt et gefltK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;certo flatuitde reÃitutione EU-
hcbi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dixie
Et boc dico-e/îd« efiâtif efl,ciu£ qiaacertà fiatuit de re/îitutione Eutychi,iÿtur dixit.
Vides ergn ad tniraeula relt;]uirifidem,!juie impetrat, ([uod petit.Mdrci lô.Credentes fee^uentur h£c miracU la ; diCmonid eijcicnt, çxc. Matthlt;ei ly.Si habueritis Ãdem ut granum fy/iapis^cr dixeritif monti buic,Qrc^
N olite turbaréam ma cnim ipfius im'pfoeft,
Ãonfelatio à Jpe iut£. Enthymenid.
Anima Eutychif in ipjb eÃ. Ergo «olite triÃari.
bjolite : uerba fidei uebementis,quie nibil de reÃitutiâ^ one Eutycki dubitauit.
ReÃitutio Eutyebi non eà oput uirium Pauli,fed uer H er fidei ipÃiK Pduli erga uerbum. Supra cap. j.dit Petrus. Viri lÃaelit£,lt;^uid miramini in boc,(}uafi no^' iirauirtutedut pietateficerimusbunc ambulare,erc. Ibidem.Et perfidemnominis eius,bunc c^uemuosui- , detis er noRis,confirmauitnomc cius,er fides ciu£ po-«on eÃ, dedit integrant fanitatem iÃam in conÃ/cäu ont nium ueÃrum, crc. Ammapofita cùcaufa pro uita iÃccdu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
P p Aiiendens
y4« ERASMI SARCERII SCHOL.
Afcendens autcm frangtns^ panem 5C guftans.
Frdngensq; pMem: ideÃ,frMgetiäo difln'buem-Et g»ft4nj:»ozi int^uit uorans Mt abliguriens : ut 4d* moneat nos modefli^e er reuerentilt;e circa Canam â¢
Diu collocutus eft cum eis uicp ad lucem, fic profedus eft.
Quid coÃocutut Ãt Paulut cum ecckÃa,Ãpra mo^ tiuijeripÃindicat,! ad Corinth, cap. tu quid circa Ccenam colioquendum Ãt.
Vfqi ad lucem : circumüantia temporis commendat dtligentiä Pauli in docendo ecckÃä ; item, diligentiaitl in eccleÃa,in audiendo uerbo.
Adduxeruntautem puerü uiuentem,
Addit hac Luca«,ne qiüs de integra Eutychi reÃi^ tutione dubitet. Et non medl'ocrem coniö lationem cÅperunt. EÃiäui hicunus ey- prte cipuM miraculoru eÃ,ut per illa confirmentur creden tes de ueritateuerbi,er confolationem accipiont.
Nos autem aftendentes nauem, nauigauimus in Aflbn.
Cohteret hiiborufiries.
AÃon ciMtM kic eà in Epyro minorâ¬,Cleantis philo ^bt patria, eadem er Appolonia dida â¢
« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lade
IN ACTA APOSTOLORVM. 947 Inde fulcepturi Paulum
I« /ôdalitiim cy confortium..
Sicenim ddpofuerat/pfeper ter-ram iter fatflurns.
Actiologid cur ipji afcenderunt nauent, non äp fumpto Paulo-fumpta lt;i di/poÃtione Pauli, qua dt]po» flier at.per ter ram ire,
Cura autem conuenifTcmus in Aflon*, alTumpto eo uenimus in Mitylenem-
Qji£ eà infula contra Apam.
Placet çy l^ic monere leólorem de ufit circuniiantiaru locorum,quorum ufm feruit ad certitiidinem hiftori£ idem ufut ejl cy circumüantiarum temporum.
Et inde nauigantcs fequenti die» uenimus contra Chium»
Qua: efl infula inter Cycladasey Bithyniam
Etaliadieapplicuimus Samum,
Samut infula efl Aegdei maris.
Et manfimus inTrogyllio
TrogyUium oppidum Sicilia. Plinius Trogylias in^ ⢠fulain /icitad Samuin Mileto uiciniorem.
Proxiina deinde die ueni» .nus jMiietura.
Lcce quanta peregritMtionefubierunt Apofloliet . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pp s frah'cs
i?48 ERASMl SARCER.II SCHOb jratres reltqui, pro plMtätio/ie Eudngelij,et confimtd tione eccleÃarum,c^u£.p()\grinatio commentât üuii/ uinpietdtisiri Apojiolii ji atrtbm und cum chartâ täte. Mtietum efl ciuitM in AÃa maritma.
â Videtur Lucdf tantum obtter percurrere hifioriain, Oquot; ex peregrinatione multa colligendum relinqucri Ledorhea qu£ priefliterunt Apojloli z:;- reliquiÃdd trfs tn tanta peregrinatione.
Propofuerat enim Paulus prargt; tcrEphefum nauigare
Aetiologiacur PaultK Auletum appuient.
Ncquamoraill» fieretin Afia
Hfc continent letiologia, cur Pauluf propofuerat prêter EpheÃtm nauigare, f eftinabatemmjfi pofltbile fibi eflèt, ut diem Pentecoftcn age* rcticrofolymis»
Alia lt;etiologia,qua explicat Lucdf,curPaului noi tuerit Ãbi moram fieri in AÃa:quidfifiinabat lerofoly , mam. Si poÃibileÃbi eÃet: pro uoluntate dei.
Vtdiem Pentecoüen ageret Eierofolymis tÃiltcet Ut/örtaÃif cum Hierofolymitana eccleÃa confirret fu/ per quibufdam articulii.uekut eccleÃam illam confir» iHaret de doärina,c^ exhortaretur ad con^iantiam in 0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fide,uet
IN ACTA /POSTOLORVH, 949 fide, uel propter ali^s cdufiix.
A Miletoautem mittens Ephe firm uocaui't feniorcs eccl efiæ.
Exemplum cur^ in Edulo,ut Mileti conferuetur fd nd do{lrind,z3' omnid rede dtq; fiio ordinefidnt. Vo edtat feniores ecclefi£:cr lt;etdte, dodrind,c^ pru* dentid feniores uiros,lt;}udn^ hie per finiores inteUigen di propriè uenidnt epifeopi pdüores.
Qui cum ueniflènt ad eum
Exetnplu obedientid ergd fuperiores, hoe eft ergd .. fidtres plurd dond habentes^
Dixit eis,
Ordtio Pduli pro primd pdrte ddhortdtorid eft,lt;Jud d fuo exemplo in genere hortdtur ftniores eecleftd dd ftrenudin commiÃi fui officij expedttionem : item, dd humilitdtem,pdtientidmin cruee,cx diligentidmin fSnifto ojfieio Pro fecundd parte didadicd eft, q»d doeet Pdulus,qui ftntueri epifeopi erpddores.
Epilogus rurfum hortdtorius eft dd uigildntidjtt pro Militate eceleftd. Vos feins
Ndrrdtiozje longd fudin humilitdtem,pdtientid di^ ^gentidin eye. enarrdt Paulus,ut,ftniores, htmihs, patientes, diligentes eye. fteeiat et fuis uirtutibus pro-^ fofitis,in feniores reijeiatculpam : ft quid potro malt
Ppi % eeeleftd
9JO ERASMI SARCERII SCHOW in eccle)iti äcciderit. Enthymemd expriinensfcopuni print£ partis ordtionis. Ego IjHmilitdt«}; fecutut fntif, pdtientidm,diligens jw crc.in cuflodienda reâsc doitri nlt;t G' uit£ moribus reâis cuflodiendts :
E^go cr uos ejji debetis c^c.
Vosfcitistfuinmd cr omnium mdximdfunt teÃi^ Momd,quiednobisipfts ducuntur- Enthymema.
De rae4 diligentia uos ipà fcitis :
Ergo demea diligentia nuUum efidubium»
A prima die.
Comendat fuam diligentiam Paulus à circunÃatilül temporis. Qua ingreffus fum in Afiam.
Vocatus 4 Deo uiÃone.
Qualiteruobiicum per omnc tempus fuerim.
Tam in do{lrina,qudm in uitx morihws.
Scruiens domino cum omni humilitate.
T4m w doélrina reâa,quà m in uitg moribus reéHt ⢠^tiirc domino cum omni humilitate,eR hic Ãne omni arrogantia aut ÃÃu fequi uolunttüem domini,cr in do ärina,quie pnecepit dominus, çy in uittt moribus i domino pr^ceptis. nbsp;nbsp;nbsp;Dauid orauit dominus, ut pofa
fitiUi firuire inhumilitate, quando dixtt neueniant * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mibi
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 9J« niht pej fuperbu.SätisÃcit o'doärirt^ Päulitf, ^Utc extat lt;idR.om.it. Dicoenim uobii per gratiam» qult;e data eà mihi,cuilibet uerfanti inter uos,ne lt;juis ar rogäter de fe Ãntiat fupra lt;Juà m oportet de fe Ãntire : fed itaÃntietjUt modeÃM fitcrfobriiUjUt cuiq; Dew pJrtttw eà menfuram Ãdei. RdSiortatur Paulut fuo txemplo feniores ad himilitatem,nec inconfulto. N4»» fcientia (inquit ApoÃoluf) inflated eÃicognitto Euan getif efÃcit frpe inflationem o arrogantiam. j Enthymema. Ego humilitatem in omnibiu Ãcutut fum: Ergo oquot; uos feijut humilitatem in omnibus debe tis, Humilitatem opponit arrogantie feu inflationi, ijuo uitio non eà aliud pernicioÃus in miniRro uerbi quare Pauluf reäe adhortatur feniores ad humili' tatem. Et multis lachrymis tcntationibus,
Adhortatur Paulus à fuo exemplo feniores ad pati entiam in cruce o tentatione.
Enthymema. Ego w multis lachryiitis o tentationi bus pattens jùi: Ergo er ws in laclnymis o tentât^ ⢠onibus patientes eÃe decet.
Qax mihiaccideruntex infidijs ludæorum,
A circumÃantia perfonarii exaggerat Paulus fuam Pf * erMCfW
ERASAU SARCERII SCHOL. crucem ex fie pdtientiam fuatn. Enthymma. Mihi à ludteis deciderunt infiidi£ : Ergo mca crux tionfoit parud, er fie nec patientia niedgt;
JÃt tjuod nihü om»Krim eorum quac in rtm ueftram cranr.
Adbortlt;(t«r Pdului fito exemple feiiiorcs,dd dili^ gentiam. Enthymemd. Ego zubjl amifi,quod fuit itt rem uefird ; Ergo er ues mhil dmicteredebetii, quod e/i tn ri m ecclejitC. blihil ; tdm in dailrind, q in uitiC tnortbui. Quo minus annunciarê uo' bis, amp;nbsp;docerem uos publice,
Prjecipue urget diligentidm in dodrind, qudm pu blice er fitne timoré confiffia eil. Et docerem: fingu Idriter exprimit Pdulu'S fiudm diligentidm, qui no fim pliciter dnnunciduit, fed er docuit doHrinum.
Publteè : fine timoré.
Et per domos teftificans ludaeis atlt;p gentibus a4 deum pÅnitentiam. His mdxime exprimit Pdulus fudm diligentidtn, qui nec tdntum fimpltdter dnnuneiduit,nec docuit do arinam, fed tefitficdtm eil. ludieis dtq^ gentibut 5 quid Eudiigelium eil uniuerfdlis doHrind.
Ad deum poenitentiam.
⢠Pcxnitentidm firn plie iter hie intelligit eontritione.
ÃN ACTA APOSTOLORVH. 9M ^ud ex corde doletnui de f)eccdtii,cum propoÃto de^ Ã/iendi d peccatis. Eà ueró poenitentite uocdbulum, non tdm de exteriùi mtijs hic inteUigendum, qudm de internd dnimi impietdte. Rcdè igitur pcenitentid hic âguiiti^ui contritionê hdbent de internii dnimi peccd tii, de impietdte,defiducid in opera, deÃdndimonia proprù, eyc. ey poÃea etiam de externif uiti/s cott* tritionem hdbent. Et fidcm in dominum
noftrum leium Chriftum,
Contritioni addit alteram pcenitentid partem, Ãdem in dominum noürum icÃum ChriÃum,qua con* Ãientid! peccatorum cognitione conterrita, rurÃmt erigunt Ãe è peccatis ad remiÃionem peccatorum.
Summa ergo eü doóirind Pauli, lt;Juod docuerit contritionem cj Ãdem in dominum noflrum lefum ChriÃum, ad raniÃionem peccatorum. Potefl hic I loci« qudrtus eÃe adhortationis ab exemplo Pauli, I qua hortaturÃcniores ad eandein doärinam, qt do=â cendam, eyâ retinendam, ([uam ipÃe docuit, çy adhuc retinet. Enthymemd. Ego annunciaui uobis,ey do^
I c«( uos dolere de peccatis: er credere in dominu no-firum lefum ChriÃum, ad remiÃionem peccatorum.
! Ergo CT uos dnnunciare eccleÃÃ debetis, er illas doccre,ut doleant de peccatis, ut fide fe rurfuin
Pp 5 â¢
9lt;4 ERASMI SARCERII SCKOt, erigint in dominum nostrum kfum Chriilum, tttiÃionem peccatarum.
Et nunc ccCc ego alligatus fpi'ri tu, uadó in lerufalem,
Cdufdmhdc continent adhortdtionis Pauli ad itiora. Enthymema. Egobreuiincidamincrucem ity- confummabo curfum meum: Ergo me dectt, nunc hortari uos,ut diligenter ueftrlt;ie uocationi in/eruiatif-Albgatuf ]jgt;iritu: qui ducor Jpiritu ad id,quod me fe^ quetur. Enthymema. Ego alligattif fumjÃirttu : Ergo ego non temerè uado lerufalem, nec temeri in* ridam in crucem.
(^æ in ea uentura funt mihi,igno/ rans. Ex parte uelfjiedaliter.
Nifi quodfpirituslantflus per omnes ciuitates mihi teftatur.
Corredio priorum de ignorantia, quam excufat, dum dicit Paulin in genere non ignorare fe, quitÃbi tuenturapntin ierufalem. Mihi teÃatur ; intui re* uelando QuoduinculafiC tribula'
tiones me manent.
Vnde timendu eil,quod ad uos non rediturutÃm, Sed nihil eoruminoror.
ConÃolatio in ipÃa cruce,qua rurfum Paulut zy ft * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;es' fenioret
In acta APOSTOLORVM. 9ft cr finiores con/oUtur contra fia/iJdla cruds. Aä Pbil/p. t.Ãmilis eil per omnid locus. Ndm mbi uitd Ckrifius f ft, er mors lucrum, crc. fidei cÃrdus eft b£c cofi)ldUo,lt;lU£ no dubitdt in cruce de pralidio dei.
Nec duco uitam meam præciofîo-remquà m me.
IJ efl, fdtius efl me mori feu ftrre crucem, cjuSoi einim£ idflurdm jacere. Et Cbriftus dixit,Mdtth. is. Ã^ui etnm uoluerit dnittM fudm ftrudre, perdetedin : rurfuin quiperdideritdnimdm fudmmedcdufddnue=â nietedm. ïkident. Quid enimprodefl komifit ,Ãto= turn mundum lucrdtus fiierit, dnimte uero fu£ idClit» rdmftcerit i QUdm me: fcilicet ut reprobus dut ne* gitge/«, aut inobediensinueuidr.
Dum modo ego confumam curfuni meum cum gaudfo,
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hoc eft, modo jeruem conjcientidm refldm in con
ftvflu domini, cr fdtisftcidmcomniijjoofficio. Doce mur hie exempto Pduti,ut noftrum minifterium pr^â pondmusomnicruci. Curfummeum:ijuemperftce^ â¢
J re debeo, ut portem nomen domini cor am gentibiet, i ft^bus, eyfilijs Jjrd'él, utfuprd capite 9.
Cum gdudio : bond conftientid, fojito effidu^ pro cdufd.
£t {{liaülc
ER ASMI SARCERII SCHOL, Et miniftcrium.
Kinijitrium intelligit totMi ftMtn uocdtiouem. A miiii/lerio pr£dicdtores miiujiri Jicuntur, qiti firui-aitt confcifiitijs, non qui in cds dominentur.
Juxtd illud quoq; dd Gul. ». Pduliti dpofloluf non nb hominibm, ne.j; per bomnem,fid per leÃon Cbi'f ftum dc deum putrem.
Teliificari Euanrr.-Uum gratia Ici.
ExpoKitPawIiw, in qud re conjl/îdt cur/îa fuM, er minijlerimt Ãuum : nimirum in hoc, ut teicificetur Eudngelium grdti£ dei. Difciinu'S hie quid fit Euun ^eliunt : fcilicct doilrind de grdtid da, feu Ixtum de grdtid dei nuncium. Item, dii'cimi« quod ojfieiumfit pr^dicdtorum : nimirum teüificdri Eudngelium grd^ ti£dei. Pulchrumenthymand. EUiingcliunteicdo^ Hriiid de grdtid da : Ergd Eudugclinm no docet nos iuRificdri opcribus dwt »leritis. Gruti£ dei : qn£grd tuito ofivrtur. Potebi'ztc fiuini quintits locus ddhor tdtionts,qud 4 fiuo excmplo hortdtur Pdulus fieniores, ut wbil jicidiü. crucem, nec crucis nomine negligdnt, £ut oficitdnttiiscurentfiudm uocutionan. Enthyme^ mdtd, Ego ziibil f«ro erueem : Ergo ncc uos curdre itbttis. Item, Ego propter cruce non negligo meum mniùeriim
In acta APOSTOLORVM
miniÃeriu: Ergonecuos neglrgere ue/ftru mi/iifleriu debetis. Item, Ego fgt;lurisÃcio meii mini{leriu,c[udm truce : Ergo o' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debetii minifleriunt
uejtruitt- E t nunc ccce ego fcio»
Eploguf adhortationii Pauli à fuo exemplo,cuius fumma ejt, ut feiiiores fuam uocationem ftremc expe ) dian t,crÃfut decet : quippe /è Paulu habere reélam I fon/cie«tzi(m,q«od eos doilrinafana inftituerit,o' ft ' IVA uit£ moribut eos pr£celferit. Ego fcio: reuelan^ teÃjiritufanäo. Quod ampHus non uiâ--! debin's faciem meamuos omnes.
Quia ex reuelatione jfirituÃanili mihipatiendti Jerofolymis o' älibt. Vos omnes : correiiiot
Per quos traniiui»
Cum i^uibiis conuerfatiK fum^
! Pf^rdtcansrcgnumden
Ab efjrflu,quia credentes regere ftcit in /^iritua^ les hoiles. Regnum del ut totum ponit pro Euangee ho ut parte. Eil enim Euangelium pars regni dei.
! Quapropîcr teftor uos hodternadi'e.
ObteÃatio pathetica o plfttât lt;idfiâibits,lt;jua à fe tulpam transfert Paulus in feniores ecclâ¬Ã£,utà po» Ilea Ul negligentia i/iiiderint, id fuo)nalofèrant,nec trit, ^tio je cxcufare poterunt.
y$S ERASMI SARCERII SCHOL.' Quod mundus firn à ünguine omnium.
Scilicet eortm,lt;}ui ueflra out neg^igentid, M fe* iuJljo.w poifcw. Similif propemodum obteilatio do* tnttii eft,uel cSimtiutio potiiu apud Ezcchielent cap.}}-A fdnguiiK : (t perditione dtq} interitu,
,.Non enim fubterfugüquó minus an nunciarcm omne confilium
Dei uobis,
Aetiologu mtndiciei à fanguine omnium: fumpU 4 doäritta fand er fdnii uitnc moribut,lt;iuibuf diUgeti* terpTiCÃiit Paultts/eniorituf.
Endjymenia. Ego non/ùbterfùgi,lt;Jiiô minui aruiun» dirent uobts omne conÃlium Df» : Ergo ego mundut era ?. fanguine omnium- Omne conÃlium Dei : tarn in ioiirina reild eptdm in redii uitit moribuf.
Cauetc uobis.
JniHtuitnunc paulutuehementem ddhortationent» qua hortdturÃniores ad coimniÃi fui ojÃcij Ãrenuam . expcdttionem,ddftnam dodriiidm,er redos uitae fdi» lue mores,idcii dpericulis.
Adhoriationis fcopus in hoc Ãquenti enthymemate conÃsiit. Egofeioquod pofi mcum abituni ueniein ^fdÃdodoresi Ergouobii cauendumeÃ. '
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OIECTIO
ÃN ACTA APOSTOLORVM ?ÆÂ»
G B1E C T10. Vnde Paulin fciuit fdjôs do» âo^es pose abitum Ãiuni uenturos {
RESPONSJO. Ex reueldtione fpiritu/fan» äi. Priori:adTigt;noth.4..Spiritusautemcertoloqui tttr, ijuod in pojterioribtn tanporibus, quidam de» fetfeent d fide, c^c. Cauete uobis : doäores eccleÃit priinunt fibi cauere debent.
bt uniucrfo gregi* gt;
Ported doiÃores er eccleÃic cauere debent.
In quo uos fpin tuflandus pofuit epifcopos.
Notrf Jpiritumfanilum elegiÃi miniflros uerbi» quo$ cccleÃd legitime uocauit er elegit. Magna igi» tur eccleftd autoritdf in uocandis minijirii tefliman» da eü. Enthymema. Spirituj/anólut pofiiit uos epi» fcopos ecdejl^ : Ergo contrd Jjgt;iritumfandumpecc4 bitis, à negligenter curaueritis miniÃerium tierbi.
EpiÃopos : Ãieculatores. Epifcopatusnomenofjicif ek^ non dignitatis aut dominij in con/cientids.
Regere cccleliam den
SJnd doilrina pafiere, zSquot; tueri gregem 4 noxu doilrina, ej non fana. Siquidem padori/S h£c duo funt oÃieia. vt paÃat fano pabulo ÿ'egem, dein» de, ut defindat d lupis.
â¢Regele
9«o ERASMI SARCERii SCHOti'
* eccteÃam dd eftÃtim doürind earn pdfierét G' dfii,lÃs doéloribm defendere. Regere no efidoini* nart in conÃientidtÃd quo uitio ApoÃolus dicit fe olie/ itum eÃe.2 i(d Corinth.t. quando dit. Non ut domnegt; tnur uobis nomineÃdei. EccleÃS dei-.q^e deum duto» rem hdbet eyâ proteilorem. Dei:Ãilicet Christi- Ape^ tui locut,Chrijlu eÃe deu. Pertinent hue loci,qui do^ cent ChriÃu eÃe cdput eccleÃit çr Ãmiles- Ad Epheà 2. Et et«» cjfdit Citp«t fuper omnid ipÃeccleÃte gC' Ad Col. I. Et ipà eà cdput corporif eccleÃic.
Quam acqinfinit fanguine fuo
QWd eccleÃd efl,cr quiequid eÃ, id eà per Chri* fium G per Ãtnguinem eiui. Ad EpheÃ. j. Viri dili^ gite uxorei ueÃrdf,Ãcut et ChriÃui dtlexit eccleÃdm, ey ÃmetipÃum expoÃuit pro ed,ut tlldm Ãdnüificdret.
H!ec pdrs ordtionis Pduli diddHicd eÃ. Doceteiiiiti quid Ãnt pradicdtores'.ÃciUcet epiÃopi, quos eccleÃti poÃitÃiritusÃdnäus, ut regdnteccleÃdm, qud Chrb ÃUt fuo Ãtnguine dcquiÃuit
. nbsp;nbsp;Item, docet, quid Ãt eccleÃdmimirum congregdtiOf
qudm ChriÃuefuo fdnguine dcquiÃuit.
ISgo Icio. Ex reueldtioneÃnrituÃdiiäi. Qiiodpoftdifccfnoncm meam.
⢠Adhortdtio adcducnduç^ uigildndudpericulist
⢠Lupt
IN AGTÃ APOSTÃLORVM. 9lt;St
Lupi rapaces iJ e/lfUà doilores,(iuos lu^ pos uocat,âb effvélibut liiporu)n,lt;}ui funt,rlt;ipere, dda fiidi-e, ocddere:,Ãigare confcienti^ çxc.Ab ijfdem efji âtbui luporunkzy Chriflui/ilfis dodores lupos uo^
Math. 7-^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Irruent.
Exdggerdt periculum. l ton, uerbo irruent notdt Ldcdx feelieem frlÃe doilrinx » e3' Ãdforum doélorunt fuceeÃum. Non parcentes gregi
Edlfd dbôlrinii erfub fomnijs,
Et hxc pdrs ordtionis Pduli dtddâicd eÃ, Docet enim ^uid Ãt doârindÃlfd Câ dodores ÃlÃ. Dodrtna Ãl» fd efl,guf irruit in hotmnes,nec pdrcet gregi. Doilo* res Ãlà funt lupi rdpdces,qui irruunt in homines, non fdreentes gregi.
E c ex uobi's ipfis fiirgent uiri loquentes peruerfÃ
Exdggerdt.o periculi d ÃlÃs fidtribul, cuius uÃi eÃ,ut uel indecommouedt Paulus Ãniores,ut Ãbi cauc ant. Enthymemd. nbsp;nbsp;Ex uobis ipÃs furgen[,cp(i lo^
quentur peruerfd : Ergo uobis Udlde cauendum eÃ. â¢
Ex uobis ipÃs: Udlde emphdtiKus. Prôna loanziii 2» E nobss proÃdifunt, fed non erdnt ex nobis.
SurgcCno uocdti.Eà igitur furgere feipfum ingerere -CT cjoTcrc non uocdtum:^^ eà hoc furgere ÃgnuÃf-Ãruin
^6z ERASMI SARCERII SCHOErâ iÃforum doçlorü fout et ch; tjlut tnonet Matthuei !⢠quando ait. Qm ueiuiint ad uos^c^c.
Loque/ites perucrfa: id cfodocenfes doilritia naturil {â¢eruerpitn^cr aÃos peruertentem.
V t abducaüt difcipuÃos poft fc t'inalis cfodui foforum dodorum ei' fofo doamp;i/ n£,quieji abducere ad fe difiipulos à uera doóiritta O' ueris doâoribus. Enthymemata. Ealfa dodrind abducit poft fe diftipolos : Ergo eft potenf dodrina^ Jtem .Falftdodoresabducuutpoft/èdiftipulos: Ergo ftlft dodores potentes funt. Et faiicftdfa do^ drina mà cum/à lfisdodoribuzperpetuo ftrèfalicio rem habet progrcÃum,atqi dodriiia uera una cum ue risdodoribtis. Propter quod uigilate Epilogus (onftans adhortatione ad uigilaiitiam.
Epilogus pars enthymematis eft. Enthymemd. Ver nient litpt rapaces forgent uiri pcruerfa loquentes^O baducent diftipulos: Ergo uigilate. Propter quod: quia uenient litpi rapaces oc. Vigilateme tupi ra^ paces perdant gregcm,!ieft.lfa dodrina abducant ab ouilioc. Alemoi là retinêtes, quod per tnennium node die nonceflîin eu lachrymismouerc unûquê^ucftrü. ⢠Et ex his uerbis conüat epilogus abhortatorio en^ tbymemate.
â tîi ACT A APÃSTOLÃRVM. çÿj ihymeindte,quod title ejî. Vosnoncejjitui htcbtyiiiii inoutre per trieniiiu noéle atq^ die: Ergo ua uigilatc. . Aicizjoi'iit retinentes : quia frulè iiici kre pote]iis in fec:triîlt;ttein:,ex qua/ieri poteii,ut obliutfcainini me£ adbortationi-5 dd uigila/itiani. (iuod per triemiuin itoéie dc die ; exjggirdtfo pmcwlî à eircum/ldntid teni pô)-ii,jMr PdHlits diligenterinonuitfeniores ad ni gilantidift . Ch Idchrymis. pathos à rébus. Vnutn.
uejlrH^qxfq; profe opus habuit à dmôiiitionc.
lit aune eômendo üos flt;a« tes Dco. '
Valedù'îionis locuS,cuiiis fitntmd efl,ut Det« c«w: fie !terbo £ iificctfi'niores ad onnie bonum cr euÃodi at cos à jilja doSlrita or doäoribusÃilfs,cr eonfa-' «et eos ufq^ ad £M-nafn uitam. Confiât ualediblio ult;i to pro more Pauli,ficut quoq:pafiimefi tiidere :nei'S' tptjiolis. Cco:q:iipotcn5 cfiuos eufiodtreab omni malo. Cöntendatio hjec fidei e(jvâus,qud; certo fiatuit t)eu!n feruaturà et ciifiodituru/èniores ab omni malo.
Et uctóo gratiaâ ipfiu.s.
Qiw.î fimiliter potes eft uos cuftodirc a ftlfa dodri* ⢠«lt;t. V'crbum grdti£ Euatigelium uocat,quod eft doM tia de gratia Dei. posés eH ædificare^ dare hercditatem uohfs cum fan etidcatis omnibus. *
ERASMI SARCBR.II SCHÃt.
Redè /ùbijcicur locui de potentid dei. Si^uidetn ni hil magni eÃet,Pdulum commenddre feniores dco,nià â¬7 tall deo comendaret,tjni potens eÃet eos ^edificare ad omne bonum,^^ in omni bono conferuare.
A édifie are: ut in doitrina fanacrefeatts^
Pulchra metaphora eft in uerbo édifie arc. Na finfini etc finfim contingit cognitio faniC doélrinlt;e. Et dare lijbis hiereditaté cum fanHificatii omiiibu^.id eft,con/ feruare immobiles cr confiantes ufp in aternâ uitam.
Hicreditatem uocat uitam £ternam,quia ficut h^rel ditM non obucnitfiUo propter fuos labor es^iita nec ui^ ta iCterna obuenit nobis aut propter labores aut meri/ ta noilra. Habes hic quid fit uita lt;eterna:nimirum htC reditas, quam dat deus nobis cum omnibus fanâifica* tis. Duo hic peculiariter nota:alterum,quod progre* dimur in cognitione uerbi cr lt;edtficamur, id donu dei efi'.alteru quod pertingamus ad uitam £tcrndyÃ^ ad il lam ufçp contantes fimus, id etiam donum dei efi.
AdRomanos. 6. Vitaieterna donum dei efi. Cum â¢fanâificatis omnibus : quos Chrifius fanHificauit qui efi fanâificatio no^a,i ad Cortnth. i et 6. ad Ephef,
Argentum aurum, aut uefiem nullius concupiui,
* Abitur us Paulus nec reditui us propter imminent^
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;crucem^
IN ACTA APOSTOLORVM» (ructm,iecuit turn çy ju£ frm£ rationem habere,ijtM hie défendit, dum fi ab omni audritu alienuiii fuiÃe prédicat. Locui efl dekort4toriui,lt;iuo 4 fuo exemflo dfhortdturPduliif finiores ab aueriti£ uitio t^uo nö ffi aliud in miniflro uerbi defirmius. Eandem dehortdti=â tmem ficit Chriftus ad fuos Apofiolos,M.atth£i lo.
Hane dehoriatione nectÃitM pofiulauit,quia auari*^ tia omnium malorum radix eji,cr ficit homines deuia ' re à fide, i. ad Timoth.
Concuptui: fiilicet quemmadmodum concupifiunt aHdri,ex dodrina Jicientes lt;ju£fium. Odendit Apo* ftolui(e gratuito pr£dicaÃe Euangelium,gt;cr nihil pro iHius pr£dtcdtione ambiuiÃe ; tandem lt;juod hominunt fdlutem,non pecuniam lt;ju£fierit. Concupifiere hie auariti£ effidui eft. Sicut fpfi Icitis
FirmiÃimum te{limoniu,lt;juod ab Ulis ipfis petitur, coram quibus agimus»
Quoniam ad ca, quæ mihi' opus crant
Aetiologid,quod non concupiuerit argentü crc. fumpta à proprifi laboribus,quibus fuHentauit fi Pau , lus. Ãt his,qui mccum crant
Summ£charitdtis opuseft,de propri/s laboribus,et fitmpto ex proprio labore aequifito, impartiri alifs. QttonqApofiolusadiUam munificentiam tnuitetKe t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19 nos fuo
^gs ERASÃll SARCERn SCHOL,
. nos fuo excinplo,cr dd }â phef. 4 - Ãc fcribat. Qjii rabdtiir ito dinp!tgt;is prctur: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dutc Idboret ope^
rd/ido Dtdnibus quod bonuin cfi^u: poÃit ci iinpdrtiri, qui opus hdbuerit. ,
Mi iilba icrtint inaaârs tftæ.
DeikfiK^iùa-, Magnd eà fcicc glorùiio qu£ tarnen non collit pr£ccptd de akiidis ucrbi mbnslris.
PrierogAtiud Pduh hicÃgt;eäd,qudm hdbuitpr£ ali/s tierbi niini^lris:fedi!!d pricrogatiud, non prxiudicat J^podiolus rchquis minisms,tedle nono cdpite ad Cor-J. cpiüola : nec toUitilla locus dealendis minijlris! alioqui ordinationë Cbrifti toilcret. Nain Paulus ip/è ait. I. ad Cor. -.quod ordinatio Chriliifit alere mini^ {iros:itê, Paulus fua propria fi.ripta eucrterct fi bac pr^rogatiua fua ntte: esur tollere alimoniâ minisirorii fierbi. Ad Gai. 6 . Communicet ante qui catechizà ^ , tur fiermone,ei qui catecbiz at in omnitiis l onis.Et ad dit:dtu irridm quando nunifiris uerbi negatur aliino ma. Sequitur emm. Ne crretii,dcus non irridetur â¢
, Oinn;a ülteacii uobJs, qifod fîc labo' ranres opor c- fuftentarc inb'rmos,
Continent kac cduÃain,cur laborandumfit'.nimiruitt propter i'ifirnâos lUd non fiunt grauandi fumptihus» A ofii/idantur c^ a fide dcficifiant. Alia ratio efi cutn
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' iUi^«
IN AC^TA APOSTÃLORVM. 9S7
iOnpltiM infirmi non funt, çr ^ui uerbo Ãiiit
funt inHituti, quod alendiÃnt minimi eccleÃie.
Nam ubi Ãc inHituti, negant miru^lris ahmoniam çr ÃaÃtntdtioncm,âüi {'ertinaces Ãint,irrident Deunt, çr nolunt obedire ordinationi ChriÃi, qUiC fané non leuid peccata funt. lnÃrmoi:non infbtutos fatii in uerbo,non ^tinaces tyc.
Ac meminifTe uerbi domini kfa,
Senfum uerborum Jefu exprimit Paului,non uerbd Non enint legitur hgc Ãntentia ChriÃi eÃe, quantum aduerba attinet. Beatimeà dare, quà m acafere, qttanq interimlongè grauiÃima: adbortationes ChriÃi dd muniÃcentiam csquot; liber alitatem extent,Luca; 6.zr 14. Ãeatius eft dare,quà m accipcrc^
Videlicet cunt babes. Nam qui non habet,non obit gatur,ut det,z. ad Corinths. Vbi uult ApoÃolus no» Ãram copiam aliorum fuccurrere inopiie.
Bf rfti.M cÃ'.id eÃ,hone{iiuf e{i,cr minus oÃrndit inÃr/ mos. bt cum hacc dixifler, pofitts genp bus fuis orauitcum omnibus flits . finales orationis caufe funt,ut Dem det fentori» bm uires feruandi ea,de quibm illos adinonuit Paulus: item, ut Dem dignetur fxlix incrementum cr feliccm progreÃum dare ecclefite c^c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
-⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q.5 4- ^lagnus
9lt;s8 eras. SARCERlî SCHOt«
Magnus autem fletus fatflus eft omnium.
MJgnam charitatem omtiiu hie Ãyeää ergaPau» lum, cuius gefltis Ãgnd funt,fiere, procunthere fuper coHum Pauli, ofiulari eum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Dolentes niaximèinuerbo,quod dtgt;
xerat : quoniam amplius faciem , etus non eflent uifuri.
Tefidtur e:^ hie dolor de uehementi chdritate-
Qupnidm; tetiologiadolorismdximi, , ' fct deducebant eum ad nauem.
El hoc dedueere ehdritdtis opus eir,ct de iUa tefidtur* C A P V T XXL
PRo/elt;juitur Lucas peregrindtione Pauli, lt;}uant perpétua et cohérente orationiâ ferie defiribit*
Cum aût folueremus abftraô:» ab eis.
Scilicet finioribus,quos uocauerat ab Ephefo Mile tum. Abftrdiii : notat dimiferint Paulum alios. Rec^o curfu uenimus in Cou.
, NobiliÃimä tnfula no procul ab Halicarnofi fitOM Etfequenti die Rhodum.
Rhodos cydadum infularum nobiliÃima eÃ* EtindePataram.
⢠Ciuitds efi patara Lycig regionis in Afia* £tcum
IN'ACTA APOSTOLORVM.^
Et cum inueniflèmus nauem trans« fretantem Phcem'ciatn.
PhtxnicM Syrilt;e pars eü, in ({ua Syion er TyriiS ürbs. Cum autem apparuiflet nobis Cyprus,
Qut ejl infula in fïnu maxima,lt;lui iÃicus circa CiU dam dicitur, Relinquentes earn ad finiftram.nauigauimus in Syriam.
Syria ad atpulonem iudaa: Ãta,re^io inter flumeit Euphraten, c:^' mare magnum ad Aegyptti per» tizigenj. Inter cictera CT hoc feire hic refirt Cojnja» graphite Ãudium Theologis utile ejjè.
Etuenimus Tyrum.
QUf f ft PfcÅzaâf û «wtiM.
Ibienim nauis expofituraerat onus.
Aetiologia cur Tyrum uenerint, ne lt;Juis miretur fèrè retrogradam nauigationem.
Inuentïs autem diïcipulis.
Deus ubiiji habet fuam eccleÃam.
Manlimus ibi diebus (êptem.
In hoc,Ãne dubio manferunt in Tyro,ut docerent Euangelium, confirmarentfratres de Euangelij ueri* täte, exhortarentur ad conÃantiam in fide,cr ut reââ parurent lajjasuircs,çrc, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. â¢
Q.Ã 5* Qui
^70 ERAS. SARCERII SCHOL»
Qui Paulo dicebant per fpin'tt m^nc afeendsret IcroSoîyniam.
Per ffiintum ; quifratribmin Tyro reucUuerdt crucem Pdulh^udm ejjet Idturui !ero/cgt;lyinis. Spirit tiw non dixit,ne.j; prohibuit,fie PmIm afcendcre: Ic* ro/olymdin : à aii.n/pirttm prohibnijjèt, maleÃcià fet PmIm, i}ui jpiritiii non obedijÃet. Exemplum in^ firmitatifinfrdtribtit,quicertijiilli de eruce Pduli per Ãgt;iri[uin, dicunt illi, ne ierofolymdm afienddt. EtexpJetis di:bus profetQi ibamus.
Docet Pdului fuo exeinplo,ne mctucrucii,deÃild mux diuulgdre ueritdté,tdcó no obedit Tyrià Ãdtrib. iXducentibus nos omnsbas, câ uxo-ribns 8C Hlijs foras ciuitareni.
En chdritdtem in fratribut Tynjs, tixoribiii amp;nbsp;fiijs. Deducere chdritdtis opta efl.
Etpofitis gcnibus in littorc orauimus,
ProÃxlici Eudngelij progrejfu, pro inerownto ⢠tccleã,pro Ãxliei nduigdtione, çy-c.
Ponere genud ejÃäiix eft ejuiddm ordtionix, Ãcut tollere mdnux, i. dd Timot!}.'. Ge/iui hiordtio* Ãit,Pgnd funt dnimoruinÃerioordiitium erbumi* dnUum fe cordm deo.
Et cum
IN ACTA APOSTOLORVM. 97« Et cumualcdixifîèmusinujcem, Otnnitt bond iiiuicem ejJemiK ^'recdti
Alcendimus innaucm:illiautcm rcdirrunt ad fua.
QwM âOrt omnes ligdmur,ut per orbem cinreftJo prf tiicf miM dut cofitedmur Eudngelium, igitur ki dd fud redeunt^id (Juod ficiccontrd Andbdptijiaf,(jui rfj fufceptum Eudngelium uolunt nos dtfiurrere per or' bem pr£dicdndo z/confitendo Eudngehum.
Nos iicro expleta nauigationc à Ty* ro, dcfcendtmus Prolomaidrrn.
Qu£ eli(iuitds Gdlil££mdritimdpropèmontent Cdrmehm. Etlalntaus fratrihus.
Deus ubiq; fudnt eccleÃdm hdbet, âec eH eccleÃa certo dlicui loco dUigdtd.
Manfiinus die una apud illos.
Vt illos conÃrmdremus de ueritdte Eudngelii, zf exkortdremur,ut pcr/nanereiitcon/iantes in fide. Alia ante die hi,qui cum Paulo crant proRâdîi, ucnerunt Cafarcam,
Nort /oh', fid und eu Pdulo. Loqueiidi firmd oblt;* fiurior eft. C£fdrcd mdritimd urbs efi Pdlefitn£. Etintrâtesdomû Philippi cntïgcliR'ç» Qui fi/igiddre doniihdbcbdt pr£dùdndi öquot; tate^ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* freta/idt
ERASMI SAR.CERI1 SCHOL. pretdnü Eudngeliutn : item,confoländi alios Euange^ lio,Nam taks dicuntur Euangelifl£.
Quierat unus dcfeptem.
Certam notât pcrfona. De/êpté ;fcilicft Diaconis. Manfimus apud einn.
Vt cum iHo conÃrremiis de Euangelio,iniult;:em (b» taremur nos Euangelio,Qrc.
Huic autem crant quatuor filiac uir gfnes prophctantcs.
Satisfidt Philippus Pauli doârin£,de educatione liberorum,quos habent eptfcopi ej dodores ecckÃtC-Priore adTimoth.s. Q«( fu£ domui bénipr^Ãt : qui liberos habeatin Ãfbieüionecu omni reuerentia.Quod P quis propria: domui prjeeÃe non nouit, quomodo ec* ckÃam Dei curabit i ltem,fa'isÃcit dodrinlt;e Pauli de honejio Ãacerdotum coniugio EpiÃopus Ãt unius uxo rM maritas. Entbymemata. Philippus in ptetate edu xit Ãtos liberos. Ergo Philippus nouit propria domui benepraeÃe. Item- Philippusfilioshabuit. Ergo Phi lippus uxoremhabuit. Exemplum apertumhic habes epifcopalis Ãeu Ãacerdotalis coniugij,contra damonioââ rum do{lrinä,qua negat facerdotibus honefiu coniugi um. Virgines prophetatcs : in uerbo pia enutrita atq; tèoiU.Prophetareenim bic efife in uerbo er pietate
«ercere.
IN ACTA APOSTOLORVM. jTî extrcere,^ ucrbutn uni cum pietute confiteri. tint, quifiUos Philippi doiui/Je in eccleÃd 4d/èrun(, contra dodrinam Pauli,i. ad Corinth. gt;4. Mulieret uc{lrlt;e in ccclefijsÃleant. Quanquà m iüas non di^ cant errare admodum, qui fentiuntfilios Philippi do» num uaticinandi (ittura habuijji.
Et cum moraremur per dies aliquot»
Propter prjedidaf caufM.
Superucnitquidam uir â ludaea prO' phera, nomine Agabus.
Superuenit : ex conÃlio CT ordinatione dei. î^ant nihil hie fit temeri. Propiteta ; habens donum uati» cinandi de fituris. i^omine Agabus : nomen addit, lit certam ficiat hifioriam.
Is cum ueniflèt ad nos, tulit zonam Paulij ôf alligans ei pedes manus.
VfiiK httius ligationis eR, Kt per earn fignificet Agabus crucem Pauli, finalis autem ufiis eR liga» tionis huius, utcognitione crucis,Paulus animum con cipiat,in{iru0liorq;redddtur ddfirendam crucem. Siqitidem pricdiéla periculd minus firiunt.
Hæc dicit fpiritulTancflus, Pij n3 temtrè patiuntur, Ãtd uolanMc CSquot; (onÃ^i^
974 BRASMI SARCERÃI SCHOt* d«, Matth£iio. Omnes cdpilli cdpit:^ iteflri numd* rdti funt, nee unm cddit in terrnm fme uoluntdtè pdtris. SpirittMfdnóliii : (juid prophete ex injitn^ ilu f^iritu's/anóïi loqnuntur » propbetid eil do* num JjrirituÃdttäi.
Virum cuius cflzonahæc,
Prophetid de cruce Pduli, Pdulo in conjoldtid^ nem, non in terrorein.
Qijod cum audiiïèmuSj rogabamus noSjdd qui loci itlius crant,ne aicen dem Icrofolymam.
Chdritdtis cr inÃrmitdtii exemplum in his qui rö gdnt Pdulum, ne dÃcenddt lerofolymdm. Chdritdti^ eà bene ueüe Pdulo. Jnfirmitdtis eà uelle iinpediri Pdu'ü lt;l cruce, qudm /piritusfdnólus diÃgt;ofuit Pduloi Nofd ergo hic infirmttdtem cdrnis circd crucemi
Tune refpondit Paulus.
ConÃldtur Pduluffrdtres contrd periculd criicis, er ex certd fide fldtuit fie omnem crucem fiuperatu^ tum- Sunt ndmqifidei uerbd. Ego autem nonfioluni dlltgdri, fied er mori in lerufidlem pdrdtus/um pros pter nomen doinini lefiu.
EU quoq; obedienti£ exemplumin Pdulo, qui //gt;is Ti uifidnilo, ua[icindnti,de cruce Ãdtim obedttjd
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^Hoi
In acta apostolorvaï 97/ ^uod fidel f, (^u.c nikil mordtur cruam. Similes Jiintloci incpijiolis Pauli. Ad Reman- S. Verum iit hus omnibu! fiiperamui pereun^qut dilexit nos. Nant nithi per/uafum kabeo,quod neq; mors,neqi uitainelt;^ Mgeli, nec principatus, e:^e. neq; ulU ereatura alilt;t poterit iJos feparare d dileäione dei, qu£ ein Chri» flo iefu domino noRrô. ad Philip, i. Nurn mihi uita Chrt/ius f ft, er mors lucrum, Câ-c.
Summa fft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pauli, in cruce pro nomine
iomird lefu Chrijii,gloriandum e/fi, non trijiandum. Vilde totum hoc Pauli rejponfum reÃrendum eü ad ÃrmamÃrendi crucem, de quaÃc loquitur Apofto« 11«. Ad Romd/i. 5. Nfc id folum,uerumetiam gloriof^ mur fuper adfaiiionibus. Ad Coloff.i. Ad omné tol» lerantiam ac patientiam cum gaudio. Ad Philip.», Omnia ficite fine murmuratione, e:^c.
(^id tacihs flentes.
Quaà dicat, cum in cruce gaudendum Ãt. Fiert tH contra ueramÃrmarnÃrendi crucemgt;
Er alfligcntes cor meum f
Qui non eÃiscontent! ,utuos male agatis contrt ueram firmäÃrendi cruce,nià er me male agereÃ^ ciatis,ut agam contra ueram Ãrmam Ãiendi crucem.
Ad/ugi corde in cruce eà contra uera crucis Ãren^ d£ firmantâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 ÃgQ
KRASMI SARCERII SCHOL. Ego altem non fol um alHgari, ïèd X mori in lerufalem paratus fum prO' pter nomen domini lefu.
Hlt;fc uerbd exprimunt, lt;lUieÃt uerd formd Ãren» ii crucem,çx ([uomodo dd crucon (y in cruce pdrd* ti eÃe debedmiM. Verd er^ofirmd eil Ãrendi cruce, in cruce gloridri : uerè pardti fumiK dd crucem c^in cruce, qudtido gloridmur er gdudemM.
Ail h^ec fönndfidei effeäus e{i,quie Ãbi certo per Ãiddet de uidorid in cruce. îion Ãolum dBigdri: fides .eijue bene Ãbi perfuddet in mdgnd e:}' pdrud cruce.
Propter nomen domini leÃi : hdc monent de mdtea rtdli cdu/d crucis, qu^ eil nomen domini noHri lefii ChriÃi. ConÃentiunt cum hoc loco de mdteridli cri^ cis cdufd er hi, Mdtth. $. Propter iuflicidm. lodnnis i6. Propter «ome« me«)«. Mdtth. lo. lAed cduÃd.
Contrdridtur huic mdteridli cdufie, de merito pd/ ti, dut ex infujficiente cduÃt, qud de re uide Petrum, t. Petri cdp. 4. Si quis ueftrum ddfligdtur, ne ddfli^t 9 gdtur ut für, dut homicidd, e^c.
Et Cà eum perfuadere non poflemus» quieuimus,d/centes: Domini uoluntas fiat.
*Incipiut et fi-dtres ex fide reÃgndre deo Pduli cruce.
, OMeficere
In acta apostolorvm. 97^ QuiefcereÃieiefiâus eft,cotnmitterttis Deo crucei/t Pauli crcerto ftatuenMdepra:fi(iio dei circdPaulutn
Domini uoluntas fiat:)-edèprieponuntfi-atref uolun
I t4tei« domini,uolu;it.iti reîiè orant- Fiat uolun tas domini-Ellcr obediëntie exemplum in fratribus, obediunt uoluntati De^zx poflponunt fuam uolune tati diuine,id quod fidei efl, que incipit fe coiwitittere Deo in cruce,ubi prius defrerauit ratio. Poft dies autem ftios prgparati aften-debamus in lerufalem.
, nbsp;nbsp;nbsp;Magne conflantie exemplu in Paulo,qui obuiam it
crud fuie : item,uehementis nbsp;nbsp;ntagne fidei exemplum
que nihil moratur crucem, Venerùnt autem quidam ex di/cipu^ h's à Cæiarea nobifeum.
Charitahs exemplum in his difripulis, Adducentes Mnafonem quendam Cy pnum,annquum diftipulum, apud q uem hofpitaremun
Exemplum hoj^italitatis in Mnaflone,qui quod ho fliitalts frerit non tfl mirum: quia antiquut difcipulus (t ideofide preditus,ey' per confrquens bonis operihui Antiquum difripiilum : fignanter commendat Mnaflo^ iitmi^ antiquitate,quafr!tdifrifrulus-l^am difripuluitf Rr« fieri
978 ERASMI SARCERII SCHOL.
fieri non efl mirutn : at Miquum eÃe difcipulum et Hiu mancre difctpulum,id digiium efi admiratione., Etcum uenitÃcmus lcrofelymam,Iia bentcr exceperunt nos fratres.
Exemplum hof^italitlt;itii in Jerofoly}nitMis,^u£fi* dei ejjvéltM e^l,quos fides fe pricfentein efii,declarat* Sequcnriautrm die introibat Paulus nobifcum ad Jacobum.
Jacobus hic alias er Jufius,er minor c^fiater Do* mi«i diHus efl, ecclefia Hiero/oliinitanie dntiHes trigin ta anms,de emus fimilttate er integritate, uide Jofephis er Elatmam. Introibat : non pudet Paulum fuorunt fi-atrum,igiturad eos ingreditur. Eft er humiliationis ergaproximum exemplum in Paulo, qui accedit aUos ipfemagnus Apoftolus.Humiliatio htec eflrilus eft hu^^ tniliationis cora Deo. Qui enim humiliât fe corä Deo,3 etiam humiiiatfe coram proximo^
Omnesep colledli funt lèniorcs, vides ftniores feu prejbyteros fire non alios flà fle rt paftoribus et miniftns uerbi. Enthymema, Kierofo lyma multos habuit feniores: Ergo ecclefite fingtlue plu ribus miniftris opus habent.Ã^os cû iaiutaflet
Exemplum comitatis er philanthropic in Paulo, ^i non agit auflerum ac duris Demeam/ed falutatfia
tN ACTA APÃSTOL. 979 tr«. nbsp;nbsp;SalutdjJ':t : precatns effet iUm omnia hona.
Narrabat per lingula,
I« boc,«t perÃda in gentibm per minifferium, de ueritate Euangelij confirmarentur : maxime autem de uocatione gentium,lt;Jua non mcdiocritcr Ãierant offvnfi ludtci. Per Ãngula : id eft,ut fingula erant ge/ia. deus fecifl'ct ingentibus.
Don«)« Dez e/i,gentes rcccptos effi in gratiam, ^3â pertinere ad Euangelium.
Deiw ffetffitergo minifferium uerbi non eff efffa cdx,nifi Deui det incrementum.
Per miniiicrimn fuum.
Ad quod ipfeDeus dat incrementum i.ad Corinth» 3-^;' quod non efl efpeax ffne Deo.
Atilli cum audiOTentjtnagmficabant dominum,
GrdtMrKm aS{io,qud Bicrofolyimtana ecclefla agit Deo gratias,pro uocatione gentium ad Euangclij cogni tionem. Efl autem bifc gratidrum dilio fidei effiiiut quje non potefl ingratd effe deo pro fuii benefleifl.
Mdgniffcare efl hie gratias agere,
Dixeruntqj ci. Orrftzonem hdne fuo cr aliorum nomine habuit Idcobtu, tefle cr Auguflino irt tpiffolddd Hieronymum de legalibitsobffârudtionibi^.
Rr i ⢠Oratio
9«o ERASMI SARCER1à SCHOL.
OrJtio fu^forid cfl,ut aperfo Ã{lo decldret atcj^ ftetur PMlui,fe leges MofaicM no ddinnare, ut res in* dij]vrentes.Lo(Juitur ucró de ilUs, clt(£ non confentinnt cum ndturJ. Sententiu Jacobi ejl cr aHorumJeges Alo faicAS,ut res indijjirentes,propter inÃrnios feruandas adhucejJealiquamdiu-Nonutcaufas aut res nece/Ja* rias ad iuÃiciam,fed ut res indifférentes, ad hoc utiles, ut Hits liceret inÃrmos liter art Euangelio^e;^ ne illi qui iam Euangeliu fufeeperant, inÃrmi rurfum deficerent.
Interim gentes non uult cogi ad leges Kiofaicas,Ãd tantum,ut feruent leges cum natura confentientes,et ab illis fe abjtineant,quie funt cotra leges naturæ.Leges au tern natur £ Ulas feruare uult,non ut caufas iuftificatio nis,fedutteflimonia,quibus declarant fefide in Chri* flum iufiificatos efifie. Errant, qui putant lacobitm cr alios,iufticiam in lege lAofaica pofuifii.
Err ant,qui fentiunt Jud£os uoluifii gentes ad leges Mofaieasligare.Errant tandem, quifcribunt Paulum fe fubiecififi legibus Mofaicis, utfuo exemplo oüende* ret leges Mofaicas ad iufliciam coram deo e/Je neceffii *rias res aut caufas.
Locus ergo pr£fens de indifirrentibus efl,quibus uti licet,quando Hits infirmoslucrari poffumus deo,inodo Kj/lis non ponamus iufiiciamitiec peccaium. Vtdeea, qu£
IN ACT A APOSTOLORVAî jÃt fupradixhin té cap. Aâorunt cr in i8.
Vides fratre.
JnÃnudt ft iacobui fratri/S appeüatione. '
Quot milia funt in J udais^qui credidcrunr.
Suadct 4 numero creclcntitim,ut?aului aperte oÃena dat fe leges Mofaicas,ut res indiÃvrentes, non damna» re,fed ^uod iUis liceat uti propter infirmas.
Enthymema. nbsp;nbsp;Multa milia crediderunt è ludtcis:
Ergomultamamiliaoffinfioneperirc malum efi.
Hlt;ec milia fierimt de reliqui/s,^uie ex ludais con» uerti debuerunt,delt;juibusaitEfa.cap.i.cr lo.
QMcrediderunt'.fcilicet tufiiciam gratuité dart credentibus,fine operibus legis.Nam fides credit fi gra tuito iuflificari,fine operibtis legts.
Crediderunt : hanc uocem fignanter adijcit iaco» bus,tanquà m po* oc c«p4rionéjne putet Paulus eum lo» quuturum de legibus Mofaicis,ut caufis iujiificationis.
Et omnes fêóatores funt legis.
Scilicet propter infirmas,ut eos lucrentur Euange» lio,lt;juando Mofiticis legibus utuntur, ut rebus indiffi» rentibus,in (Juibus nee iuÃieia,nec peccatum inefi.
.S^atores funt legis : non ut per illam iufiificentuj^ iüam lucrenturEuangelio infirma.
â *â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rr j OB4
ÿSx ERASMI SARCERIl-SCHOt.
O BIE C TI O. Num leges lAofdic£, qu£ uey to Dei pr£ce[gt;t£ Ãierunt,indifférentes s-es fint {
R E S P O N SI O. Sub regno Mo/aico non Ãie runt leges Mofaiae indifférentes res,fedfub regno Chri fii fieu Euangelio res indifférentes fiunt fiâie:nec miru, qnid'etiamfiub lAofie typicie,cum Decalogi nouent pr£ ceptis alia res efl,quM nunqudtn doener ut Paulus, non effi fieruandas loco g^dtidruin adiotâs cr tefiimonij. Audieruntautê detc,quod difccfliO'* nem doccas à Mofè omacs ludajos»
Etidinueri de fianili pr£dicatores,menddcifi obrui foffuntjcr filfià trdduci. Sufficio de pr^edicdtione Pdulifiicefitinteüigendd, quoddocuerit Pdulus, leges ytofidicdsnotfeffefierudndds ut res indifférentes,idq; fropter infirntos-Siquidem certum eft laccbum et dlios non requirere leges Ii\ofidicdS,ut cdufids çr r« neceffd^ rids dd iufticidm. DifieeÃionem doceds d Mo/è ; quod non fint leges Mofidic£,ut res indifférentes, propter in^ firmos fierudndlt;e. Qiü t nter genteS funu
i^otatcertosiudieos. Dicensnon debere eos drciimcidereblios fuos, ncŠfecû^!
dum confuetudiaem ingredf.
Sftmnid efi duditorum de fdulotquod dftdierint eutn ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;içcuijji
IN ACTA APOSTOLORVM. pSj
iocuiffgt;,quod leges t^ofiicie non fint feruMdie, ut re^
j inà jjtrfrttfs. Quid ergo eft -:'
Qjierit Ittcobus,^ui ipfe non credit rumori.
Vtic^ oportet conuenire mul= titudinem.
liefinonconuenidt,zrtururfum hinc di/cejjerls, edi^uid mali fuÃneetur. Oportet : propter uitdnd4 [cMdidd,^' ut compondtur pdx in eccleÃd,crc» Audient enim te adueniffe.
Aetiologid,cur oportedt conuenire multitudintmt fumptd 4 prlt;efentid Pduli,qu£ latere nonpoterit.
Enthymemd, Multitudo audiet te dduenijjè : Ergo tttnltitudinem conuenire oportet.
Hoc ergo fac,quod tibi dicimus,
ConÃlium pro Ãrudndd eccleÃie pace,dut pro cede ã pace reÃtreiendd. Exemplum Ãudij pro pdee ec cleÃie in idcobo efl e:^ alijs.
Sunt nobis uiri quatuor uotum habentes fuper ft.
ConÃlium d flalifumptum,negrduetur Pdulinfusâ flittionem flilftrndfl; dmouere.
Enthymemd. Viri qudtuor prlt;efentes Ãtnt, haben tes uotumÃtperfe : Ergo non erit tibi difficile, te i^ publico fl^o exeuÃtre.
Rr *4 Hw
984 ERASMI SARCERII SCHOL.
His alTumptts,fandlifica te cuillis,ó^ fumptft fac cum illfSjUt radant capita.. Pro more legis,qute extrft I^unteri,6.Uoc te moni^ ' tuin uolo Leâor,bic de ceremonialibus legibus pvieci» pue fieri mefjtionc,qu£ mdximi fub E.U4ngelio res in a difjvrentes Ãintiquippe zy olim typicte.
Et fciant oinnes,quod de tcaudiueröt falÃ-funt.
j. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I^Simirum te docere,non licere uti Mofdicis legibuf
Ut rebus indi()Trentibus,id^ propter infirmas.
Sed quod ambulas, ÃC ip£c euftodiens iegem.
1J f/ï docens uti licere legibus Ui.ofiücis,ut rebus in* diffirentibus,propter infirmas.
De his autem qui crediderunt ex gentibus,
Occupdtio,ne putet PmIus Ucobum ueUe gen^ tes aUigdre lt;td leges ytofaicds, uti dd res indijfirentes ferudndds propter infirmas, Gentibus relincpuinturle^ . ges Decalogi,lt;lUAS zy naturd docet in omnium hominii animis ,non ddiufticidm,fed ut illis tejlentur de grdtui td iufiicid per fidem dcceptd.zr dgdnt grdtids Deo.
Nos icrrpfimus. Ne pates,«oî ueüe geiites dJ I^es Mofis ligdre. nbsp;nbsp;Dccernentcs.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EK
IN ACTA APOSTOLO RVM.
Ex uerbojÃcut fgt;atet (y- fupra ex. i^.cap.Ailoruin Vt abih'neant feidoloshyto, S)Cfang»
uine,0£: fufFocato,ôf fcortatione.
Id efl,4b omtiibm iüi5,quj; Decalogo feu legibus ti4 tura; repugnant, ueluti funt:idolola!rid,clt;edes,irte,rix£ çr libido tnoechandi,qu£ intelligit lacobtn,fub idolo^ thyto/anguine, fuffocato, ZT Ãrnicdtione,/icut fuprd captif oUcndi.AbÃineant : in hoc ,ut tcÃenturÃe grd tuitamiuÃiciain accepiÃe, cr grattas agant Deo pro ilia dum bene operdntur, ex uiraq; tabula qua fub qua tuor hit uitijs diélis comprehendunt.
Tune Paulus aüumptis uin's poftcra die purificatus cumillis in.' tnuit in templum.
Paului utäus fratrum prccibus,intantain feruituté fe demiÃt.Sed cur hoc freerit tantus Apofrolus,quod fr in tarn puerilia demiferit,ipfumauJiloqutnté.i.ad Co rinth.^.Etenim cum liber jiin ab omnibus,omnibus me ipÃumferuum frei, quo plures lucrifrciam et fiiélus fum Iudjeii,quaà ]udieus,ut ludteos lucrifrciam: hit qui fub lege funt,quaft frm fub lege,ut eos qui fub lege funt,Iu* erifrciam : bis quifrne lege funt,tanquà mftm frne lege cum no frm frne lege Deo,fed obnoxim legi Chri/li, ut lucrifrciam cot, qui funt fine lege, Paâus fum infrrmus
Rr ? qnafr
^«5 ERASMI SA^CERII SCHOU
^uaft infirmui,ut infirmas lucrifiicidm.OmmbiK fiâus film omnid,ut omnino atiquos feruem.Hoc Mtem ficio frof^ter Ettdngdium,ut pdrticcps illiinfiitm.
Annuncians expletionem dierum pu rificationis.
In hoc,ut notum fieret, fe non lt;iocui]Ji,quod legi^ iusMofaicis utindifivrentibus rebus utilicedt,prop« ter infirmas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
Donee ofFerretiir pro unoquoep eo^ rum oblatio, luxtd legem.
Cum autem ieptem dies penè com^ plcrentur.
Cohierentid pendet ex circunftdntid temporis.
Iudæi,qui de Alia eranr.
Sequitur exeeutio prophétie JfiirituÃdndi de cru* te Pduli,qu£ nunc incipit.
Cum uidiflTent eum in templo.
Vifum ut remotdm cdufitm fdcit commotionis in tu ⢠d^is, ludici hi eorum typum gerunt qui feditiones ex^ citdnt, ut Eudngelium ey eins profij^res perddntur. . Obferud pr£tered qui fint dutores feditionum fub Eudn ^elio,non pij,fed impijincreduli.Seditionis ergo tempo re pricdicdti Eudngelij edufd efi ütcredulitds mundi,
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 9S7 ^ui non unit crcdere Eudngelio,nec illud dcceptdre.
Concitauerunt omnem popuium.
Cocitdtio hioc ejÃäm e/t uià Pauli in tcmplo.OnuK populum : hyperbole,pro magna populi parte.
Et inicccrunt in cum manus.
Iw'eiSio manuu in Pattlum,eÃräui efl concitationis. Claman tes.Sicwt^erj folet in feditione,in qua ont nia aguntur /ine certa ratione or conftlifs certii.
Viri Ifraelltae. Jnpnuatio a gente.
Adiuuate. imploratio prlt;efidif,utperdatur Euangelum,cr eiu! proÃjfam.
Hi'c eft homo, qui'aducrfus populum
ÃC legem,ÃÃ locum hunc omnes ubicp docct*
Accufatio Ã.lfa ejl, quia Paulus non docuit aduer* fits populum,neq^ aduerfut legem,neq; aduerfm locum fandum, fed docuit uerum populi ludaiciufum, uerum legii GT templi ufunt.
Not4 accufationes Euan^ehj gx piorum,effemen^ daces femper, cr mundumnonnià mendacia proftrre contra Euangelium GJquot; huius proÃjfores.
Redè dixit chriflus,lAatth£i.i.mentientes CTC.
Hie efl homo : per contemptuinâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
»«s ERAS. SARCERII SCHOL.
Mdgnuf error efl^diccre PmIuiu docere contra lee gem,qui legif uerum ufum tantum exponit.
Omnes ubiq; docet : exaggeratio malejà ili Pauli i circuliÃantijs locorum cr perfoiiarunt, qua grauant caufam Pauli,
infuper gentiles introduxit tn templum^ÃtS uiolauit ûndû locum iftum-
Ethicc pertinent ad exaggerationem maleÃdli in Paulo,quagrauant caufam Pauli.
Locum fandlum ; en pratextum ÃlÃe accufationii i pietate,coiüra quam egit PauliK.
Vidcrantenim Trophtnuin Ephefi-num in ciuitatccumtpfo.
Aetiologia accufationii deuiolatione lemplifanili, « uifo Trophino gentili,quern putabant à Paido in tent plum introduâum efjè.
Quem putabant in temphim à Paulo introduclum elle.
H.ec Ãgnanter adijcit Luc(U,ut oÃendat accufatione fidfam cr quo fundamento utantur impif,contra pios.
CoinmoacpdlciâJiias tota^óCfa
⢠c^us eftconcurfus.
Effiiiluf concitatt'onis c^falfa: accufationii, nunc
feqnun
j ÃN ACTA APOSTOLORVM ; fèlt;juuntur,(iui funt: commotio cr concurfui.
I nbsp;nbsp;nbsp;Teftantur uerà hi efjrâuf,quim fortia Ãnt dd cont
I woKcnJwn dnimos homimin drgumentd, qu£ 4 uioU^* tionc pietdtts ducuntur.
Et apprehendentes Paulum trahe^ bant eum extra terapîum.
dpprehenÃo efjiâtis eà comotioftii et cocurÃts.
Et ftatfm claufic funn'anuae.
Vthdrü occluÃonetoUereturPdulo occdÃo docendi^
Quærcntibus autcm eum occidere.
5 No» ceÃditt impiÃnià donee uidednt piorum fdngui^ ( nem. igt;iotd EudngeUj piorum panam eÃe extre» j mam perditionem. Qji£rentibiiifludijuerbumeü^ J Enthymemd. ]udiciqu£runtPdu!umoccidcrecErga Jud£i nuncidnt Tribuno,quod ierufalem coturbdtd efl.
Nunclatum eft T ribuno cohortis, quodlerufalem conturbata eflet.
Vt hoc nuncio commoditit poflint Pdulum occiderCi tdnqudin hominejn feditioflinhc^r conturbdtionis duto» rë. De Tribunii o' illoru dignitdte,uide Fene^elldm, Qui ftatimaftumpds miliribus, Ãôcen tun'onibus decurn't ad illos.
j Oflicium mdgiürdtui hie ^eéld,quod efl feditionei fompefeerejor publicdm pdcem conferudre. â¢
⢠Off
9lt;gt;o ERASMI SARCEÃ.II SCHOL. Qui cam m'diflènt tnbunum milP tes,ceflaueruntpercutere Paulum.
Tiwore tndgiftratu^territi^zJ'»^ uiderentur ter officium Jicere,
Tune accedens Tribunus,apprehciv dit earn.
Efww impijs fiepe utdur Dem in fiolatium piorum, fic hie Tribune utitur,quià non uenilfiet,non cejfidjfient ludtei percutere Paulum,nee deftiti/fient ab iniuri/s. Etiaflïteüalligai ï catheni's duabus.
Jmpietatis comes efl hypocrifiis, huius res cognaM eR timor: or quia timet hie tribunus,Paulumcathe^ nii dutûiusaUigariiubet neaufùgfat, Velin gratiant ac fluorempopuUiuflitTribunus aUigariPaulum, ut fik apud populum captaret auram populärem. Et interrogatqais eflètetqaidfecilTet
Q^flio de perfiona ZT fl(lo perfion^e.
Alq aatem aliad clamabant in turba
Sicut fieri fielet in fieditione,cuiuf natura hic defierk bitur.
Et cam non poflètcertumcognolce-rc præ tamulta.
I» fieditione nihil certi proponitHr,quia onuüa fiant fine eerta ratione çy confilio»
IN ACTA APOSTOLORVM. luffît duel eum in caftra.
Donee certum cognofeeret.
Et cum ueniffet ad gradus» Per quos ingreditndum ejjquot;it in cafira. Contigit ut portaretur à militibus, propter uiam popuh\
Et bf c feditionem nobif depinguiit : itâ¬in,reâè ait: propter uitn populi,qui(t in feditione.
Sequebatur enim muliitudo populi damans : Tolle eum.
Miologiäjcur portatuf jiierit Pdultti 4 militibia: fKinptii 4 populi tnultitudine,qu£ fequebatur.T oUe ei«: CT hie cldmor feditionis ndturdm exprimit.Ndm in fe» itione iubentur toUi homines, nondum eerto cognitd ^liufd propter ^udm toUi debent bt cum cÅpiflèt duci in caftra Paulus dixit T ribunojlicet ne mihi aliquid adtef
N«i« Io^«i licedt cum Tribuno, eju^rit Pdulus, m ^empefliuè zsquot; prlt;eter decorum lo^ui incipidt^
Qui dixit Graecenoftif
Phildntropij: exemplum in Tribuno,qui tdmen dig I ilt;(tHrPdulumcolloquio,
1 Nônnçtues Aegyptiusî*
99^ ERASMI SARCERII SCHOL.
Qu£fiio de perfona eÃ, e:^ perÃiitie patrin ^ïo.Pcr Aegyptiu Tribunus inteUi^it Paulttm illu fedi» tiofum,dâ¬^«0 fcribit Jofephus lib, t. de bello iudaico cap.iz.iüePaulus Aeg'ptius,Ãlfus propheta homo mdgus,lt;trte miigicd confciuitftbi aliquot milia,cr ue» uit in ïudiei,ut Hierofolymam ui teneret, fed à Pelict fitgatus cr extinHus eÃ.
Et dixit ad eum Paulus.
OÃendit fuo reÃionfo Paulus fe no ejjè ilium Ãegyp tiumfedttiofum hominan.
Ego homo fum ludæus Tarfo Cih^ ciæ non ignobilis duirahs etui's.
ReÃ)onfum Pauli eà de perfona CT depatriaperfo tilt. Ego homo fum iuditus: ergo non Aegyptius. A Tar fà Cilici£ urbe: de qua uide Nicolau Leonicenu de uera hiÃoria lib^ 3.cap.8o-ubioriginem laudeinTarfi inuenies. Non ignobilis cinitatis: de qua LeonicenusÃc ait.Tarfus Celebris ciliciieuiros crc. Ciuis: fignanter hanc uocem addit Paulus, ut Tribunum placabili'orem eÃieiat.Monet Paulus quia fe ciuem effe allegat^ut nos ChriÃiani,non detreiiemus ciuilia priuilegia zj lura, imà tUis libéré pro necejfitate utamur.
Rogo autem te^permitte mihi loqu» ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adpopulum.
Ihi ÃCTA APOTOLORVM. 9^^
Rog4t Pdulia tribunum, ut peiinittat ei toqui ai populum, ut fuam imocentiani exhtbeat, amp;Ãmul at tharitatelucretur errantes ludteói^
Et cum file pertnifilïèt
Ecce phiUntrópiant tnbufiî.
Paulus Rans in gradibus.
Ciui antecdÃrarrant.
A nnutt manu ad populum*
Vte)fetitÃlentei.Bz magrlo filentio fa(Ro» Portajf i quid putduerunt lUd^hPduluin conÃjjit turn fudnt culpdni.
Allocutus eft lingua Hæbreajdicénst
Pdtridlin^iid,ut inteUigerait lulei.
CAPVT XXII.
Oratio Pdwli dpologeticdeÃjn qudduô dgit: primuitt deÃndit fe contrd lud£orum dc=: cu/dtionem,quod nori dócedt contrd pôpulumdegem et iocum fdnâum,quid cutn ipfe lud^utÃt et in lege infli iutui,non pûtefl contrd iuddicum populumjegein, cr iocunifdniHumdocereiintôfeùerum cf populi,amp;'té , gis,or fduiti loci ufunt interprctdri : quodÃne dubio prophetdŸum teflinionifs probdÃet, tiià ni ipfd oratio* lie fùiffèt oppreÃTiii.Deinde enarrat Ãtdin couerÃonilA lt;4 EUdngeliuitt, quié prêter fuutn meriPatn-,^^ pr£t^
Ss^ fudtli
584 ERASMI SARCERII SCHOL fuainexpeéiationcin dccidit'.quare quod nuiic Eudngt^ hü doceattz;- uerum populi iudMci,le^i,cr fdtiéïi loei ufum explicet,id no ex priuato ngere eitm,fed exÃngu^ hri uoc((tione,qu£ fibi caelitm contigit.
Viritratres
JnÃnuat fe Pdului Ãdtrum appelldtione ,Ãcutcy' pdtrum. Audirclt; EtpoÃediudicate. Quam apud uos nunc reddo ration?.
Mâ¬Â£innocentù,lt;ju£eHgt;cluodnon doceäm contrd populum Iudaicum,legem,Qr locum fandum-Cum audiflènt autem, quod |Hcbrxa
lingua loquet'ctur ad eoSjmagis praeftiterunt filentium.
En quant ddÃcidt pdtrid lingua, zr Ãc ipfapatria^ ZJ quicquid ejt patriit.
Ego fum ui'r ludæus
Primum argumentum deÃnÃonis PaulieÃdb ea^ dem gente. Enthymema. Ego uir ludxui fuum : Ergo ego no doceo contra ludaicum populumcrc.
⢠Argumentum ex natura eÃ,quiafecundum naturant nemo poted odiffe Ãtoi coiiterraneos. Porró qukm na odcrit Plt;dM Ãuos lud^os^fatii indicdt,ad R.o.^.Vbi Ãc inquit. Optarim enim ego ipfe anathema effè 4 chriflo p*o fratribtis meii,cogndtis infis fecundum carnem qui fwitjfraclitlezre^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nacus
IN ACTA APOSTOLORVM. 98^
Natus in T arfo Ciliciæ.
Secundum argumentum defenÃonii Pauli à (â¢atria.
^nthymema. Tarfus Cilicia ciuitof, ubi multi ludai funt,c^ mei parentes tudai habitant ,mea patria est :
Ergo ego non doceo contra ludaicum populum, imo pro itlo doceo.
Nutritus autcm in hacciuitate
Tertiu argumenta deÃnjionis Pauli à circunftantia loci,in (fuo nutrituiS jirt. Efitbyinemt«. Ego HifroÆo^gt;= ma nutritus fum : Ergo no« doceo contra populum 1«=» diUcttmcTc. luxtapedes Gamalielis.
Quartum argumentum deÃnCwnis Pauli d pracep/ tore. Ego praceptorem babui (iamalielc [udeu : Ergo ego non doceo contra populii ludaicum,contra legem. Diligenter inlbtutos inpatrfakge
Ciuintum argumentum deÃnÃonii Pauli ab infîitua tione in lege. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enthymema.
Ego diligenter infîitutuf Ãum in patria lege :
Ergo ego non doceo contra populum }udaicum,contrit legem. Se^âtor legis
Sextum argumentum deÃnÃonis Pauli, à uita, qu4 txpreÃit legem er uixit fecundü legem. Enthymema.
Ego feéiator legis fum et Jut ; Ergo ego no doceo con tra ludaicu populït,coiitra legem,et contra locum fan» ^um. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ss s * Sic UC
9^6 ERASMI SARCERII SCHOL.
SicutÃó uos cftis hodie*
OccupdtiOineputentludiehPttulum alium fei^dto^ rem legii Ãdjjejquäm reliijui lud^i funt.
Qui hancuiam psrfecutusfum, ufc^ ad mortem.
(Xid.PduÃuf.ergo nonmintm eft,cruofedmper» fequi. Sejptimüm drgumeiitum definÃonts Pduli,d ferjècutiotie P.Udngelij, d zelo pro pdtrid religione^
P^nthymemd. Ego perfccntuf fuin Eudngeliu up^} ad mortem : Ergo ego non doceo contrd iuddicum po pulum,legem,cr locum fdnélum.
Vp^ di morte exdggerdtio ftuiij 0â zeit Pduli pro pdtrid religione.
Vinciens ac tradens fn cuftodias uiros ac muiter es, äTc.
Q«£ fequuntur omnid pertinent dd exdggerdtione fiudij cx zeli in Pdulo,pro luddico populo,pdtrid lege er loco faniio.'Vfut dutem eà huiusexdggerdtionii,ut cmnino contrdrium probet d /ióld dccufdtione,et oflen
⢠ddt omnem fudm operdm eo tendere,quó luddicum po* pulum,legem,pdtridm,zrlocnm fdnilum dd uerü ufunt çr inteüeilum ducdtdtqi reuocet.
⢠Sicut ÃC pr/nceps lacerdotummi'hi tefti'mom um reddit«
AteÃibat
IN ACTA APOSrOLORVM. 987 AteÃibtucofiÃrmatfudPMlus, PriiKcps facer iotunt : aperÃ)nd teÃis addit dutoritdtem teÃimonio.
Et omnes majores natu»
Et hii {xrÃtnis autoritdtnn addit teÃimonio.
à quibus ÃC epiftolas accipiens ad fratresjöfc.
Sicuti dixi omnia pertinent ad exaggerationem zeli in Paulo,pro tudaico populo,patria^Iege, çr loco fanilo.
Accidtt autem euntc me fiC appro» pinquante Damalco.
' Alterd orationis Pauli parsÃcjuitur,cjud docet,lt;]uomo do ad Eudngelui couerÃts Ãt, prêter fudm expeäatio^ nem,cr curcoeperituerum ufum deludaico populo,de legeyçx de loco Ã(nilo,docerc.
P4K ordtionis hiec Ãinplexitdrrdtio frÃi eÃÃd eà conuerÃonis Pauli dd Ettangflium. Nec di/crep^îtb« narratio aÃcperiori qua in Capite nono audiuimtif,nià in tjuibuÃdam uerbis,fenÃii ident manet.
Accidit : quaà dicat prêter /^em, expeädtionem, meritummeum-
Excufatfe Ãcilitatii paului,neputentJudai, ilium Ãciliter autfx leui occdÃone ad Euangeliü defciuiÃe.
VÃn nil^idtionis totii^ de conuerÃone Pauli efi,ut innoteÃcat lMdt£is,^uod non Ãcciliter neq; temerè ad S»
S s 3 ⢠uangetium
99Ã ERAS. SARCERIl SCHOL.
Euängelitt deÃcerit imô (fuod habuerit grauiÃimM «tu fu:nimirum ccclejiem ad Euangelium uocationtm iîanc narrationem cotiuerÃonn Pauli,ego obiter tantu fgt;murrâ,tjuia fupra cap. copiofe omnia profecutim fut». Eunte me appropinquanteCamafco : ident fibi hue uocey uolunt atq^ ucrbum accidit.
Vtmediadie Circunjlantia temporii cer== tarn reddit hiftoriam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Subito.
K/cHox Ãngulariter ccmmendatgratiamprieueni entern,Ctquot; excludit meritum, I)e cÅlo.
P, loco commendatuocatiofurn.
Knthymemata obiter hie ludentia funt.
Acciditutuocarer adeuangtlium: Ergo non ficili ter nee fernere Euangelium fufeepi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item.
Eunte me apprepinquante Eiamafco cireumliil* Ãt tne lux ; Ergo ego nonfeciliter ere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item.
Ego media die c^Ãtbtto uocaties fum ad Euangeliu Ergo non faciliter efc. Item.
Me de calo circumfiilft lux.
, Ergo ego non potui refi/lere deo nocanti. Circinnfulgerctme lux çopioG.
HypotypoÃs uocationii Pauli. Copiofll:exaggeratio lucis. Etdccidcnsintcr4^fn.
⢠inÃgnum me non potuiÃe tanto domino reÃflere.
⢠Audiui
IN ACTA APOSTOLOKVM 98^ Auduii uoccm dicentem mshi:
Pdulus uocdli lt;3- äudibtleuerbo è ccclo uocatuf fitit Ut commcnddretur uocale dudibile uerbum ex orc fratrbs, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sauk Saule.
PiJtbetixw? uocdt Sdulum Chriftufi ut fcidi ChriflS triflari ad ttoilram coecitatem-
Quid me perlequeris
Q_. d. Chriflu^^cum nihil tdlium de te meritiK funt^ ^ui ueni te falutire,ey rndgna beneÃcid tibi conÃrre.
Ego autë refpotîdi. Qiu's es domineeâ
Verbi potentid hic cammendatur, t^uodÃcit Pdulti reÃfondere. Qun es domine^oftendit Pdulics ex igno rdntia fe peccdfÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dixi ftp ad me
ConÃbuldtio ChriRi q;â Pduli,comenddt nobis phi^^ Idnthropidm Chrifti,qui tantum perfecutorem benigne trdâat,donee eu luereturgt; Egofum lefus Na-zarenus,quern tu perfequeris.
Crux Chrifli,crux piorum eli,etquod fubditi Chri/ flipdtiuntur,pdtitur rex Chriftus.
Et qui mecû erant,lumê quidem nide= runt ôë perterriti funt,uocem autê no audierunt ciiis,qin loquebatur mecû»
I Confirmât rem gefla a teftibus. Sed quomodo htéc in^ lelligendd fint,fuprd cdp.ÿ. dixi. Et ordo hic inuerjjfs efit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S s Et
ERASMI SARCERII SCHOE,
Et dixnQin'd faciam domine.
fiJei uerba^ciua cbedit uocanti domino,zy' Ãt uoluntM domini.
Dominus autem dixitadmc»
Ergo liera funt,^Uiç ego narr o,
Sargsâ^iiaâe: Damaicum* lAandatum Dct efl,ai(dtre uocale e::r audibile uer^ turn exore fratris.
Et ibi dicetur tibi de omnibus quac tc oporteat facere.
Jd eft,^Ui£ Ãt uolfintiif Vei.Diligenter nota uolm» fatem Dei ej' huiia cognitioiifm ex uocali er audibilf uerbo difcendam eÃe.
Etcumnonuidcrein prçclantate luz minis illius, m^nu dedu^us à comiti« busjueni Damafcum.
Ad Euangeliunt oportet no$ ccecos fieri in carne,ne Dctilut huinanie fapientiiC nos ab Euangelio impediot. Vide eaquiefupradixi captif
. Ananias autem quidam uirpius.
Ananias typus eft omnium miniftrorum tierbi, ^ui per uocaâe et audibile uerbum ducunt homines ad Euan gelij cognitionem.Comendatio Ananilt;e eo ftgt;eólat,ut fci oAiis ^uales ejfe oporteat miniftros uerbiiftilicetpioi
JN ACTA APOSTOLORVM. 99« ^ui alios de pietite inftituere debcMitt habentes bonuâ^ kjiimoniuiti de doilriM uera crc.
Veniensadme, Ex pracepto D«, Stans dixi't mihi.
Voctili uerbo uocitntur homines ad Euangelij cog nitionem. Saul frater.
JnÃnuatiofratris appeüatione.
Refplcc. Supra : dominus miÃt me,ut uideatfÃr implearis j^irituÃan^o.
Et ego eadem hora refpexi in eum,.
I Recept «tpm. Circunflantia tempo«« commemldt pûtentiam uerbi,
Deus patrum noftrorum præordina» Utt te, ut çognofçeres uoluntatem etuSjSC uidercs.
Signanter adi/cit : DetH patrum noilrorum crc.ut attentosÃciat Judteos,Qr Ãmul commendet cauÃu fu^ uocationis. Enthymema.
Me Deuî patrum noilrorum pneordinauit.
Ergo ego non temeré ÃiÃ:epi Euangelium. , Ananiie jùiiâio in duobus conÃÃit^ut doceà t Paulü uoluntatem Dei,e:x ut reflituat ei uifum.
Quodcft iuftum.Hlt;ccexpIicd«t,PdHl«mnot, I nbsp;nbsp;folum uifum corporiSjfedcr Mima accepiffe, nbsp;nbsp;nbsp;â¢
Si Q30(J
ERASWI SARCERII SCHOL.
Quoi efltuflum: id efi,gratuitämiuflicidm,^UM prins igtiorabas.
Et audircs uocem ex orc eins.
Ad Gal. i. Paultts apoà olus non ab hominibuf, neq; f «⢠hominem,fed per lefum Chriflum,ac deum patré.
* Quia cris zcliis ilhus óCc.
Aetiologiacur debuit Paulus uiiere iuÃieiant, er auiire uocem Dei ex ore eius.Te/tis iüius apud omnes homines : fupra cap.^.Vtportet nomen meum coram gentibus,cr regibus,^ flijs }fra'ét.
Qug uidifti ÃC audifti.
Et iiuina nbsp;nbsp;humana reuelatione cognouifti.
Et nunc quid nioraris.
Enthymema.Kihi dixit Ananias,tjuii moraris:Ergo ego morari non potui ,quin fufeiperem Euangelium,et haptizarer. Exurge ÃC baptizare.
Vt habeas ftgnum gratia cr fruoris Dei erga te c^c Abluepecc^ttn tua,
id eft,crede te Ãde in Chri/lum,accipere remijjione ⢠peccatoru in baptifmo.Supra cap.sÃaptizetur unus/ quifis in remiffionem peccatorum.
Jnuocans nomen domi'nn
Correâio ne ablutionem peccatorum ipf aqua tri Im.tt Nam fidem ut caufam fcquitur remijfio pcccdtos rum in baj/tifmo,ut eljèélus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inuocans
IN ACTA APOSTOLORVM. 99f ïnuocans : exÃde.ddKom-S.QuontodoMuocabufi^ in que non crediderunt ? Inuocans nomen doininnid eà fide credcns tibi remiiti peccata propter ncmc doming
Atcidit äutcm^rcuertaui milu in Icrufakm,
{[dGal.i.a'fuprctcap,^.
Et oranti in templo.
Pro incremento ÃT cognitionii cr fidei me^.
Vt fierem in extafi.
Incertum efl tn raptum ilium in tertium calum in* teUioatjde quo meminit.z.ad Corinth.12.
Et uiderem ilium diccntem mihi : Viflonum efliâuf eil,ut ex iÃii cognoflatur uolunttu Dei. Feftina dC exi uclcciter ex lerufale
Vocatio PmU ad gentes [e extendit,u)}de gentil urn Apoflolum fe alicubi uocat.Ad Gal. i. AH ubi dco qui fegregauerat me ab utero matris mca:, er uocauit pergratiamfuaminhoc,ut reuelaretfiliuinfuum per ne,uiflim efl,ut pradicarem ipfum inter gentes.
Quoniam non recipient teftimonin tuum de me.
Aetiologia cur Paulus flflinare debeat,ercxireè Jerufalem:fumpta à notitia Pauh,^ua notus flut lerofo lymitaniSjUt perficutor, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
⢠Et
J94- ERASMI SARCERII SCHOL. Etego dixi:Dominc,ipfi fciunt,quod ego folebam in carcerem cóijcere,amp;fc.
Confirmât Pättliii caufitm,ob qudtnnon duJienteu Kierofolymitdni. H^cc cr fiquaitid pertinent dd con fiÃionem indignitdtis zx peecdtoru Pduli, ut comment detur grdtid zjX mifericordid D« erglt;lt; Pdulum immen fd. Enthymemd Ego perfccutut fum ecclefiä Dei.
Ergo ego non merui medm uoedtionem.
Et dixit ad me: Vade quoniam ego in gentes procul mittam te»
AdGdl. i.Verba Pduli pdulo dnte citdui.
Audiebant autemeumuiep ad hocuerbum»
Confifiio ueritdtis odiofd efi. Gentium dutan nomé odiofifiimum in duribus ludteorum eft.
Judjci eorum typumgerunt,tjui propter fud operd, Mtmeritd,creduntgrdtidmDei,dd fefolos pertinere, wide odio hdbent dtios. nbsp;nbsp;Ligdnt hi Iud£i regnu Dei
dd obferudtionef çx eircumftdntids,cr Jiciunt grdtid , pdrticuldrem pro fudicii tdntum-
Tolle de terra talem.
Quigentes grdtiis pdrticipes fiicit. Gloridntur luddi in fiid pr£rogdtiud,de (^ud dgit Pdului,dd Kom-^â¢CX dd Epbef.i.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Non
IN ACTA APOSTOLORVM. 991 Nonenim plus eft eumuiuere.
Qtfi'd contra legem,gentium conforüum üdiniUii^ Vociferantibus autem cis.
I^ihil tequé di]jgt;licet iufluiarijs operum, atc^; pecc4 tores nudos recipi gratuito in ^ratiam, luffitTribunus indudeum incaftra.
Prudentint duilis exemplum in Trihuno, ut cdueiiquot; turfeditio. Etflagellîs examinad eum,.
Pro more gentium.
Vt fei r er. Cäufafldgelldtiottis.
Er cum aftrinxifleteum Ion's, Paulus aftanti Centurioni, dixit: Num homine Romanum Sóc*
QU£ ad expojitionem huiiis loci pertinerenidehtifti turjnuenies fupra Cetp. 16.
Quo audito, Centurio ac^ . ceflit ad Tribunum
Exemplum timoris in Centnrione cr T«6«no.
Accedens autem Tribunus
Ex timorc«tcrf«p.
Die mihi num tu Romanus es:' djji eitio de due cr duilibuf priuilegijs.
At ilk dixit îetiam â¢
ERASMI SARCERÃI SCHOL.
Suum int Cf fuä priuilegfd duilin, lt;ju£ lt;juii habet nonfunttacenJa. Ego magna fummx dui* tatem illamconfecutus fum-
Videtur exemplum oflentattonis eÃe in Tribunal Et Paulus ait: Ego autemóónatus fum ciuis.
Ct_.cl.er^o.ego pro: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nonÃunt nati mérita
'ciuium priuilegijs utor.
Protinus ergo difccffèr unt ab illo,qut eum torturieranr.
Qk'iw mirabiliter Deusfepe folet liberare fuos.
Tribunus quocp timuit.
Qgi(lt; contra libertatem ciuium Romanoriim pec» cauerat.Hic timor pcena efl impiorum,qui aut imprit» denter,aut nondum cogmta caufa^Ledunt pios.
Poftea autem die öCc.
Labor at Tribunut pro cauÃa accufatioms,ut habeas quo aliquando fe excufet,quod no immeritó uirgitcio* iu]JeritPaulu. Et iuffit facerdotes conue/ ⢠nire Q^c.Prudentiie ciuilit eft in tribuno, caufat ai fuum Ãrumnon pertinentes,à fe reijcere.
CAPVT XXllI.
HtÃoria cohlt;£ret,cr tanquà m certô ac perpétua quodam filo ducitur,id quod cominendat nobis crH4t«
IN ACTA APOSTOLORVM. 977 etuditionem Luca cr peritilt;im,qult;im habuit in confcri htndii hijtorifs.lntendcns autcm oculos in concilium Paulus,
injine pr£cedentK capitis audiuimis,per Tribunti eonuocatum eÃe concilium : nunc audiemus, quid in concilia conuocato aäum fit. Exemplum conftantia: in Paulo,qui non timet oculos fuos intendere in concilium id quod fignum eü conjianti£ ey bon£ confcientif in Paulo, de qua fequetur.Aif.OratioPauli apologeti» ca efl,qua deflnditfe,quod nihil mali docuerit,neq;fl:a cerit,atteflatite flhi hoc confcientiafua.Oratio imper^ fiâa efl,quia Anamas princeps faccrdotum inter or an dumiuffit OS eiuspercutere, Virifratres: inflnuat/i fi-atrisappeUatione. tgo omni confcientta bona conucrlatus fum coram deo.
Summu bonu efl in pr£dicatore,habere bona confci» entia,nihil fibi de doHrina fllfa,aut mala uita cqnfciät Idem ftrc locus extat i.ad Corinth. 4. Mihi uero pro minima efl,ut à uobis iudicer, aut ab humano indicia, imo necmcip/um dijudico.Nulliusenimreimihiconfci » us fum, fed non per hoc iuflificatus : fcilicet coram Dfo. Adhortatur Apoflolus Timotheumfuumad bo» nom confcientiam.i.ad Tim.i- Hoc pr£oeptum com» ptenda tibi,fllij Titnothif(} iuxta propb(tias,qu£ de li pfieceflerunt
9»8 ERASMI SARCERII SCHÃL» priecejjerunt, ut milites in eis bonam militiam, habend fidemcrbonäm confcientùm.e::rc. Connerfatus Ãim -tam in doôlrina,quà m in uit£ moribus^ Coram Deo feit ; nam mundus nefeit.
Vfep in hodiernum diem.
Exaggeratio bonne confcientine à circunRantia tent poris,Indt(cere uult Paulttsex pri/teipio hoe fu£ oraâ* tionis. Ego bonam habeo confeientiam coram Deo :
Ergo ego immérité à uobis includor uinculis. In funi ma orationis h£c pars debuit eÃe deÃnÃo innocenM Pauli,ciutenon fiat diÃimidanda.
Princeps autem faccrdotutn,pfecipit aftantibus fibi,pcrcutere os eins« Exemplum tyrannidisjn iniquo iudicejfieâa,^ui
pTieter omne ius iubet percuti Paulum,in iudicio uolert tem fe excufare,^ profiteri fuam innocenttam. Vides contra pietatem ueram,id ejjè fummam iuÃiciam,fjuoi alias in ciuilibuscauÃs effet fumma iniufticia.
Tulit Ananias hoe fuo Ãäo tyrtannico libertatent , concilij feu iudicifin quo aUà s liberum eü ej aceufare deffnderee Notaitaq^ caufas ue^a religionis fortiri inquiffimos iudices. Percutere os eius : contra omnia iura,eontralibertatem iudicq
* nbsp;nbsp;Tune Paulus dixit a.d eum.
Exempluiti
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 999
Exemplum p4tieiiti£ in Paulo eÃ,lt;iui percuÃiit,non j repercutit : Ãrtitudinis autem efl tueri iuffuum contra iniquum ey- tyrannumiuJicem.
AdhortaturnosÃio exemplo Paulus ad duo. Ãlte^ rum eÃ,ne im noÃrum Ãnamus nobis eripi,imà tyrant nide er uiolentia ereptum,paciÃceuerbis deÃndamus. Alterum,ut contumelia feu uerberibus adÃ0li,non ccoit tra Ãüo readficiamus.
Enthymema. Paulus ius Ãtum tutatus eà uerbis. Ergo er nos tutari ius noÃrum debemus.
Errant Anabaptiã,qui negant ChriÃianos non de^ here ciuili iure uti,nec iuxtaiüud expedire Ãcas cauÃn ciuiles. Paulus hic nihil alieni Ãcit à ChriÃo,qui Joan
⢠. nis 17. ait ad illum,qui ei alapam injlixerat.Si male lo^^ ⢠cutus fum,teÃare de malo : à benè,cur me cedis.
Percütiet te Deus,panes dealbare.
Verba hxc non funt priuata: uindiél£,quia illisPau lus Deo uindiólamreÃgnat,iuxtaillud Deute.sz .Mthi ultio cr ego rependjm,dicit dominus, item,Paulus il lts uerbis no peccauit,quia iuxta uoluntatem Dei rcâè ugit^qià Deo uindiólam reÃgnat. Priuatauindióla |ït iÃet.à Paulus repercuÃiÃet,crc.
Paries dealbate ; id eÃ,tu hypocrita,qui Ãris aquus CriuÃus iudex uideri cupis,cum interim cruentosad^
Tt ⢠dwer
1008 ERASMI SARCERII SCHOL. fliMCT fd/jguiiiolenttim dtiimum habedi. Vifer^o fcire,quid Ãt hyfpomta, iific defcribi potefi^ Bypo* critaeÃ^qui diÃimulat fe tcquumcr iuÃum cum intuicrucntum o' omi jwrore uc tyrantitde plenum ani tttum hdbeat
Hypocrttdin fcripfuris propric cÃ,qui ÃrisÃngit feamicum ejÃeueritdtn, o'iüorÃqui illdm proÃten-. turjn hoc,ut poÃed o' ueritdtem, o' pios pcrfequdtur cr perdat. Tala bypocritd Ãut Herodes, ludM, qui oà culo prodidit ChriÃum,Ldban Ge. j t. o' âhj-
Bdttc defcriptionéhypocritte, confirmât o' CM j« ftuf,Mdtth£i ÃÃ, qudndo clumdt. Vx uobis o' Phdn^ fei hypocrite, quid fimiles efiis fepulchris dealbdtif, qu£ firn dppdrct Ãieciofd, intui uero plend fient oÃibus tnortuorum omniq; Ãurcitia. Sic o' nos jvrii qutdem dppdretii bominibus iuili,intus dutem plent eflisfiélioa ne O' imqià tdte crc- t inis l^ypocritdrum efi exercere tyrdunidë o' fororem, quemddmodu fiquentdi us pro= bat CbriÃiis apud Mdtthcum-
uypocriÃs cÃpaHium cruentorum adftëluum o Ãn pfunolentorum diiimorum in hypocritis.
EI tu fedcns iudicas me fecundû lege.
Sicuttuuideriuis,
ÃExponit hii ChriÃui dliquo modo, quem uocarit pd^
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rietem
IN ACTA APOSTOLORVM. lOOi riete)ttdealbdtuin:tjiiuirii talem,c]ui uult uidcri, iudica* re fecundum legem cr ieciuitdte,cr intej-im nihil minui prtejldt Etcott a Icgc lubes me pcrcud^ QJiid leges lihcrtdtem iudicij iubent ferudri,et mdnt ddnt,utnon folum dccufdtores dudidntur,fcdut çf dccufdtife purgent.
Et qui aftabanr,di'xcrunt
In biî exemplum eortî e/î,(]ui in grdtidin mdgnoruin hominum deÃndunt tyrdnnidem cr inuRicid, contrd ueritdtemcfhuitii proÃÃores.
Summo facerdoti dei malcdicis c'
Q^d. nbsp;nbsp;id lex prokibedt. Notd impios in prictex^
tum(u£ impietdt'a amp;nbsp;tyrdnnidis ubiq; dbutifcriptura
QU£ftio eà deiniurid contrdÃripturdm jiild.
Dixitautem i âaulus: Ncfcicbâ fratres quod princcpseft facerdotum.
Jronid,q. d. Pduluf. Si eà princeps fdcerdotum: ttgo decuit cum £quitdi ey iuÃicid:fed (luid contrd iHd tgit,non putdui eum eÃe principem fdcerdotum.
Scriptum eft enim; Principi po« , puli tui non maledices.
Aetiologid(lud dÃdntes dccufdnt Pdulum,quod prêter legcm^principi fdcerdotum muledixerit. Pdulus ipfc non dllcgdt fcripturdm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
Tt » ⢠Sciens
ioox ERASMI SARCERII SCHOL.
Sdens aiifcni Paulus.
Docet nunc Puulm fuo exeniplj,lt;luid^ Cbrifltanos fiLcereoportC(tt,cjiiandouidentfcPpoliari omit tu/licia çr ; debent tarnen omneni mourn lapidem, Cr querere (jUiCcunq; honej'ta dtuerticula,ne temerè iii^ currant in pericula,imó debent fu/pendere impios (J impioruin tyrannidem,quociinq; tandem modo,ne in jii/tonem iufli fanguinn incidant,td Cbrijhamspro fe utile e/i,ne feipfos occidant,aut in pericula fe temerè in 'ijciaiit,cr Ãmul pro impijs eji,ne lauent manui fua^ in fanguine piorum,aut ad minuf ad tempm impedia/}= tur,id quod cbaritatis ejt in cbrijlianis.
Quod unapars eflet Sadducacorum^ â ÃC altera Phanlæorum.
VzjiJe feiuit PaulU'S,poÃibilc eÃe,ut bac nice liberdâ return tyrannide ïud£orum,aut adminut impediret cos perbac uice,infua tyrannide. Sadducai ç^ pha rifei, foerunt de pr^cipuisfeèlis lud£oru,quibuf quan quim alia! non conueniat,tarnen contra Euangcliunt frcile lilts con^nit. Docemur exemplo Pault,licere'' nobis qttocunq; diuerticulo uti modo bonefio,ut tyran=â nidem impiorum aut impediamus omnino autproduca mus.VocoautemboneÃa diuerticula,qu£ueritate con /ynt.SicPaulusbic non mentitur,quia dicitji Phari^* fruin eÃe,^c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Exclama^
IN ACTA APOSTOLORVM. tooj Exclamauit in condlio.
Vt hoc fuo conÃlip cr Ãbi cr impijs prodeÃet : Ãs hi ne temerc tyrdnnide impiorumperiret : deinde quo impiesdfuatyrninnide impediret,fubj^,quidà int»» rim redirent in uiam f
Virifratres»
JnÃnuat Ãe Ãdtris appeüdtione.
Ego Pharifæusfum»
Veritdtem dicit?dtdM,undemonemur, diuerticuld tioilrdincrucedebere eueritdte proÃcifci.dd Philip. j.HebriCUSexHebr£is,ittxtd legemphdriÃcits.
Filius Pharifæi.
Exdggerdt fe non cjÃe Ãmplicem PhdrtÃeum, fed Phdrifeum in genere.vÃis efl exdggerdtionishuiiis^t Ãcilius commouedt PhdriÃecs-
De /pcÃL r«.füi'r((5iionemortuorum cgo iudtcor.
td eÃ,propter doólrindm,q!tdm fequuntur Phdri» fei. Aceipit Pdulus precipudm pdrtem doilrine Phdri f£orum,cr edm,que dd commouendos PhdriÃecs md« ⢠ximi uidetur Ãncere. De/^e: qudm hdbent er uiui ey mortui. Et cum hçc dixilïèGfaóa eft
diffenfio inter Pharifæos SC Sadducæos, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
^Ãendui t
,004 ERASMI SARCERII SCHOL.
cüendunt h£c , quid Paului fua or attent effveerit: effrilui e/ï uerborum Fault (itÃenfto uiià cum folutione tnukitudtnii. Sadd^'.caâiatiteni dicunt no efïe refur rvctioncm mortuorum,necp angclum,neqjfpinrum,
A doélrina Sadducitorum cr Pharificorum LuctU probabile reddit , dijÃenÃonein und cum Ãolutione fieri potuijje. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enthymema.
PhdriÃei ct Sadducdi in doHrtna non conuenerunt: Ergo fictuerunt in dij/enÃonem incidere, cT Ãc tn dijjolutionem. Nc^; angdum, neq; Ãnritum :id eflt dicuntnec angelos effitnecÃjiritum[anilumefjè. Vel negant ejÃe angelos GT Ãgt;iritus,
Pharifxiautcmutrumt^ con fitentar.
I Tam reptrreâionemelfe,quà m angelos. Faeftus eft autem clamor magnus. Pertinent ad exaggerationc di/JenÃonis Et exurgentes Icribæ quidam ex Pha^ , rifeis,pugnabant,d!ccntes:
No« minimum media cütper quod fepe pij aut om/ nino liberantur,aut in pace relinquuntur, quando impif interÃe difjèntiunf.imô hac dijÃnÃo unu ex iTlis medijs éfl,quibuf deus fubinde folet impedire conatus impiorii
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nihil
IN ACTA APCSTOLORVM. ioq , Nihil mall inuenimusinhomineifto.
Migita [liorli laut eÃ, eos dccijpere fuie imocentiiif tcÃimonii^db diutrfarijs utr£^ietdtK.
Ifto : cum contemptu [gt;£rfonlt;e. Notât Ãflu phdrifdi/ CHrw. Sic crddhuchodieÃt,quod multi iuflificent dot ârindm,cu interim cotemndnt perfonM doilrinlt;e pro= ÃÃbrei. Vnde hlt;e fenteti£. Doélrina reäa eü,à à mdg mf perfonif procederet. De dodrind no dubitdtur, fed deperfonis,quie nonfunt iüiin dignitatts de dÃimatio-ius,ut tdnt£ do£lrin£ prieeffe poÃint cre.
Quod fi fpiritus locurus eft ci,aut angelus n«n repugnemus deo.
Quid cdlcitrdre contra Himulum repugndre deopimpium eft impoÃibilc.
Fietdtii exemplum in Phdrif^isefl: crnotdetidin Phdrifxos f£pe pid locutui eÃe.
Et ciim magna ditïènfio facflacfTcu
Et hiec Ãeädnt dd exdggerdtionê diÃenÃoitis,qudin . mdgndm fieri oportet,ut interim benè hdbent pifi
T imens T ribunus
Exempliim cdrnalii prudenli£ in Tribuno Ne difcerpcretur Paulus ab ipfis Sequitur quid timuerit Tritoni«. Timcre Tribunu pro PdMlojpertiiiet 4d pbitoitbropw comenddfion^ Tribuno, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tt 4« lufllt
f906 ER ASMI SARCERII SCHOL, milites delcenderCjSC rapere de medio eorum, ac deducere in ca lira.
Ecce ijudm mirdbiliter fnepe conftrudntur f^ij-Nd Edt( t tum hic conferuarhpro primo aÃgt;cäu fuit impcÃibile.
Sequence au tem nocte alfiftens ei dominus,
Confoldtio contra fcandala cruciSine Paulus in cru ce de fruorecr gratia Dei addubitareincipiat. Con^ folatorium ejl Deum incruce,pijs prtefentem eÃe cotp: foldtorem. Confide Paulo.
Jri efi^ne dubita, aut defäuore meo, dut praÃdio erga te : ite ne dubtta de doärina med.Locus eft proquot; iniÃto : ergo confolat^ in cruce non contingit ex opes re operato. Sicu t enim teftificatus es de me injerufalem,fic te oportet
Romætellificari.
Miologia conÃdentilt;£,d rebus quas porrö exf e^i re debet Paulus pro gloria Euangelif,
Fatfta autem die. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Cohterentid ex circunÃantia temports.
Confpirautrunt quidam exludacis.
Ui con/fgt;irdtores corum typum gerunt,t}ui fummif obtcfldtionibus et deuotionibus,cr obtefldntur,çr de U(ii(ent fe^ut prorfus perdantueriiatem,ej huius pros Ãjjoret
JN ACTA APOSTOLORVM. ieo7 fèffores,f(d confdio Do impediuntur in fuo propoÃto, utucrum mMeat. Homo cogitat de uia fud : Dow diUà dijponit greffiti eiui.Commendantur CTlt;« boe fequeit ti euentu incdia illa.guxDeui difponitproconferuatio ne piorum et ueritatii.Reilé dixit Dauid,Pfal. »â reÃ-emuerunt genteSfCy populi meditati funt inanii».
Confoïatoriu ejl deunt potentent ejÃi,intpioi inÃüf condtibuf contra ueritaté pios impedirepojjè. Cott jÃirauerunt quidam : ex odio uei itatiscr proÃfÃorum , dut. Et deuouerunt fc.
Exdggeratur conjÃiratio ludtcvrumtut poÃea ma* gis innoteÃcat potentia Dei,qu£ potuittantam conÃn* rationetnimpedire»
Dicentcs : neqj mandiicaruros fe cflc Ãfc.
Et bfc pertinent ad exaggerationem conjÃiratio' ttis,propter eundentfine)n,de quo prtitt.
Donce occiderent Paulum.
Finalis eau fa conÃgt;irationis impiorutn:.ut perdatur ueritas cr ueritatts proÃÃcres.
Etantautê pl'jfqliâquadragi'nta ÃCc.
i^xaggerdnt quoe^h^c à circunfiantia perfonarunt confÃirationent,propterfine p^iJo attte di{luni,ut po» tentia Dei poÃea ntagis inclarefcat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
Tt Qul
»038 ERASMI SARCERII SCHOL»
Qui acceflerunt ad princcpcs facerdotum.
Quid hic mui eÃ^cenÃyirätores contra ueritatm cy pios accedere principes facerdotum O' feniores ?
btihtl bic noui eü. Siquidem Ãtcattc riiigionis homi nes O' fapientes in mundo extreme oderunt gratuitam iuÃieiam.
Etdixcrunt:Deuotione deuoui-mus ólt;rc
ExpO: lunt conÃiiratores fuam deuob'onem,ut grati ficentur principibus facerdotum O'fenioribtis.
Nunc ergo uos figniheate Tribun o
Contra Euangà ium o' pios non ex aperto agitur, fed ex inÃdifs e:y dolo, id quod figni eà Euangeltu effe certam o potentem doilrinam.
T anquam aliquid certius cognituros de eo,
EcceinÃdias O' dolum impiorum.
⢠Nos uero priuf^ acceiFerit,parati fu* mus eum interficere.
CenÃlium certum efl,fed ex dij^ofitiotie dei inÃli=â cemfortitureuentum.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CttM,
ÃN ACTA APOSTOLORVM. 1009 Cum autcm audiffet filius forons
Pauli infid tas firuû
Hic filiuf iüorum tgt;piw eÃ,per quos Deuifuepe ma ià ma (y pruJentiÃiina comm ratione mundi impij con filtd contra Euangelium cr pios impedit.
Terrori eà impios habere ma^na conÃlia : at coi^o lationi e^,Deum potentem eÃe ilia impedtrepoÃfe.
Vocansautem Paulus unum ex CenturionibuSjSCc.
Pifs innotefeunt inÃdi^ impiorum,ad probationent Ãdei illorum : uerum illas infidias,quantum poÃiint ip» à impedire Ãmul debent per leÿtimum magiÃratum-Etillequidem afl'umcns eum^duxit ad Tribunum,SCc,
Philanthropie ej humanitatii exemplum in Centu rione eÃ. Ãpprehendens autem Tri-bunus manum illius,ÃCc,
Dfcet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;philanthropum eÃe.
Qindeft,quod babes indicare mihtî'
QueÃio deindicandis,utuocant.
lileautêdixitzludæi confpira runt,£Cc,
Not4 potentiam Dei,qui fecretiÃinta impiorum coit Ãlia,maniÃÃare poteÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
⢠Tu
loio ERÃSMI SARCERII SCHOL.
T u uero ne credideris illis.
Quid ex injidifs agent tecum,ut opprimatur Pduïiii. infidiantur cnim ei ex illis amp;rc.
Aetiologia cur no credat Tribunuf conÃgt;iratoribuf, fumpta 4 deuotione,qua deuoucrunt fe,pro oppreÃione . fà uU.
Etnuncparatifunt^expedlantes promiflum tuum.
Monet adolefcens à ctrcumüantia temporis,caueii/ ium ejjè Tribuno. P,nthymetnd.
ï^unc pdrdtifunt crc. Ergo tibi cauendum eÃ.
Tribunusigiturdimifitadolefcenrc.
Prudentiiie ciuilii exemplum tn Tribuno, ne ddolefi cens proditione fà di in periculum incidat e^c.
Paran miliresducentosSCc.
Vides impiOS frujirari fuis confiltjs, id quod ualde confoldtorium eft pro pijs.
luftictiC ciuilis exempluin Tribuno, qui non uult Paulum per feditionem opprimi.
Jlt;iumeras armatoru exaggerat iufticiam in Tribuno qui fatis armatorum ordinat,ut tutior ftt Paulus.
A. tertia hora noclrs«
Circumdlan.ia temporis iufticiam CT prudentiâ iiiTfibuno exaggerat.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et
IN ACTA APOSTOLORVAà roit Ei lumema præparate, utimponêtes Paulum, fà luum perducantad FÅhcem præfidem -
Finis omnium armalorum iumcntorumjtt Pdu* lus (uliius pcrJucaturad Fxliccm pr^ftdem. Etlcnpfitci cpiftolâcontinenrê hæc*
nAiI /(ofj Ãcit Tribuniis pro falute Pduh, ututdedt clemcntite exemplum in lüo crga uinâum Paulum.
Claudius L\ fiasoptimo praelidt Fceiici ialutem.
Jnfcriptio epislola: continens falHt.ttionem,^;â expri mens nomen falutantts. Summa epiÃo!£ conÃHit in hoc,ut narret c^uomodo Paulus in uincula uenerit, eSâ qua de re accufatui Ãicrit,cu abfblutione Pauli per Tri bunum, ad placitum Felicis prtcÃdis.
EpiÃola narratoria eÃ
V«rü hunc comprchenfum à ludæis.
Tribunus gentilis de ludfo contemptim loquitur.
Cumeumiam intcrfetfluri eflent,
Caufa capti Pauli,à n!cejÃario,ne per feditioncop» primeretur. Superucnicns eunicxcrcitii eripuijubi cognoui quod
Romanus eft,
Caufa cur Paulum iud,eiseripuerit} quia RomanM »rat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»
âioojx ERASMI SARCERII SCHOL»
Volcnscp fcire caufam»
In boc,Mt po/}èm liddre feditionem.
Qucm comperi accufari dc quæfti'a onibus legis ipforum,
QM4 de re accufatui frerit PmIui.
De qu£flioni!)i(i leÿs ipforum : per contemptu h£C 'efjrrt hoi/io gentilis. t
Neqjchmen ullum habere dignuin morte aut uincuhs,
Tefliinonium innoeeiitii Pauli, Cum autem ad me perlatum effet.
Cat/a ablegati Pauli ad Felicem-
Denuncians ÃC accufatoribusjUt fi quid aduerfus eum habenr, dicantapudte.
lnhoc,ne haberent accufatores,^uod qutri pojjènt Milites uero fecundum præceptnm fibi affumcntcs Paulum
Exemplum obediently in mtlitibus,er^a magiflratit.
⢠Illi cum ueniffent Cæfaream,SC tradi diffènt cpiftolam præfidi SCc, Executio commi])i O' delegati aTribimo, Cum Icgifletpracfes autem Ã15 interro * nbsp;nbsp;nbsp;gaffet ex qua pro uincia.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pbilait»
IN ACTA APOTOLORVM. â toij
Philitntropiii: cuiufdà cR in Felice,intarogiire PM Inm de patria,nec ftitim euni antecluam ei loquereturt in ctircerem proijcere.
Audiatn tCjinquit, cum accufatores tui ucnci int,
Fittm^ijuum eft dudire utramq; pdrtem.Juftiei^ci' uilif eft exemplum in Felice, qui antecognitionem cdu^ f^,non opprimit Paulum.
CAPVT X X 11 I I
Series hiftoria: perpétua eft.
Poft qiiincp autcm dies.
Cohicrentia ex circunftantia tcmporif.
Afcendit princeps facerdotum Ananias 3 cum fenion'bus quibufdam, QC Tertiillo quodam oratorc.
Princeps facerdotum CT f(mores,eorum typunige runt,qui ueritatem mendacibus accufant,uteam extin-guant. TertuUus orator illorum imago eft^ qui qult;e^ ftits gratia fufcipiunt malas atc^ Ãc impias caufas de' ftndere.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Et uocato Paulo accepit Tettallus, , dicens;
Oratio TertuHi generis ïudicialis,continens accuft tionem Pauli,uthominis feditiofi, qt religioms iniJf' â¢turbatorti
io«4 ERAsMI SARCERIl SCHOL* turbatons Oratio ad Rhetoric^ie priecepta elaborate Ãcunda, ijualem effe ofortctorationent tnendacein,ut uerborum lenodnio,etprietextu elo^uen tù,/iUat incautos.Confolatnr cr confirmât mendax h^c Tertulli oraiio,omnes pios,fcientes aduerfitrios ue ritatis,non nifi mciidacijs contra illam agere^ . Cum in mulra pace agamus per te ÃTc.
Bxordium confiât commemoratione bencficiornm Telici'S,utea fibi fiuorabilan iudicem paret Tertuüus. Hoe exordia habent opus ,(jui propofituri funt malam caufam. V idetur exordium enthymemate explicari pojje. Enthymema.
T« Feh'x fimper multa in nos contulifii beneficia et feruafii nobts pacem : Ergo nunc confires in nos be neficia,^ [éruabis nobis pacem^
Ne diufius autem te protraham ó^c Docilem reddit Felicem,^uia promittitfie breuitef diâurum.
Inuenimus hunc hominem peftiferûE
Narratio confions accufationePauli, quem multif uitijs grauat Tertuüns, ut Felicem ergo P aulu infiant' met. Hune hominem : per contemptum. Pefiifirum : nggrouotio confie Pauli.
iM Acta apostölorvm. ioilt;' Et concitantem ièditioncs.
Accufdtur PmIm feditiotM,lt;iuilt;t EuMgdium appd tret adfirrefeditionem,ijuia contrdrid mundo cy ratio tiidocet. Omnibus ludæis,
AggrduMio cdupe Pduli, d circun/Ãdritid perfondrÃt.
Inuniueriborbe,
A circun/idtftid loei dggrdudt Tertuüui cdu/dnt Pduti Et principem ciïè lecflae Nazarenorü*
Et pertinent dd dggrdudtionent edufe Puuli. Aceufdtur Pdului prophdndtdt religiotiit.
Qui etiam templum prophartatéco^ natus efti
Omnium maxima agÿ'dudtio Cdu(lt;ie Pduii,à pro^ phanatione religionn.Vides Tertullum oratorem om' tiium maxima perfuafionii argumenta profèrre,ut di^ fc Of hommes eloquentes, noniócari,quandoeloquentiii fud dbuti uolunt.
Quem apprehenfum, uoluimus fe-cundum legem noftram iudicare.
Quamhdbemu^ deprophdnatoribui bldÃgt;he^ ittatoribuf nominis Dehcr religionis noilra
Superueniens autem Tnbunus
Lyfias SCc.CitKpimpedtti iudicif inPaulumt lubcns accufatores eius ad te ucnird»
V«
^ecupdtii
»oi6 ERASMl SARCERII SCHOL.
Occ«p4t(o,ne p«tft Pfi/x dccMptoreî ex fe ueniÃe-Ex quo poteris ipfe fada inquifitionc omnia dcprchendcre.
Ex quo : Lyfta. nbsp;Adieceiâunt autcm lu
daeijdicentes : hçc Ãe iiahabere.
Confirmatio ecrum,qu(e dixit Te)tullui,uel potiiw rfpproWio.
Refpondit autem Paulus.
Oratio Pauli apologetica efl : deÃndit enim fe nelt;^ feditiofumcJJe,neqireUgtonii prophanatorcni,de qui^^ buf eum accufauerant.
Cum annuifletci praelès,utdiceret.
Paulin non prim rej^ondet,qudm habet à iudicert fiiondendi fâcultatem,id quod modefù eft in Paulo, ^i ad tam mendaiemaccufationem fe cohiberi pottfit. Cum fciat te multos annos huic genti præfuiflè.
Artis eft,ed pofte pro fe adducere^zy in fuum ufum, qu£ aduerfarij fumma arte pro fe adduxerunt-Sic Pau lus non minus gratulatur ftbi Pelicem contigifti iudp * £em,quà m prias gratulatus eft Tertuüus. Captai bene» uolentiam Paulus â perfona itiJicis.
Enthyinema. Tu Ptlix multos annos huic genti prf ftéfti; Ergodctuaa:quitaterio/f dutâito.
Exordium
ÃN ACTA APOSTÃLORVM. ioiT
Exordium efl à congrätulatione. Aliud enthyinanaf
Ego Jcio te t'elicein multos uniios pricfliflegenti Jtt daicte ; Ergo ego acluiore animo pro me caufam dicÃ.
Porcs enimdicere,
Narratio incipit ab atiologia^qua monet iudicent primfcire cau/ain,antelt;}uà m ipfe narret : ueiqua mo^ net feiuflam habere cdufam,quia cum ante duodecint dies 'leroflolymam aflenderit,i:on potuit in tarn breui tempore,aut prophanare admodum templum,aut fedi» tionem excitare. Bnthymemata. Ego primu ante duodecim dies aflendi Ierofolymä:Ergo non potui pro phanare tcmplum,aut feditione excitare. Aetiologia eflà circumflantia temporis.
Etnei^m tcmplo inuenerüt mecum aliquo difpucantem«
Secundum ergiimentum deflnfloms d circumflantia loci. Enthymema. Mc wi templo non inuenerunt cunt aliquo dijputantem. Ergo templum non prophanaui, neqifeditionem excitaui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Aut concurfum facientem turbæ, .
Tertium argumentum à negatione fldi. Enthyme ma. Me non inuenerunt concurfum flcientem turbai
Ergo ego non excitoui feditionem.
Vu » Neamp;
,018 .8ERASMI SARCERH SCHOL-Nc(^ in fynagogis^netp
j. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inciuitatc,
Alia (trÿintentd defvnÃonis à drcumÃantia loci.
JAt necji in fynagogis,nelt;j^iiiciuitdteinuenerutjt]n« foncurfum jicientcm:
E.rgo ego feditionem non excitaui.
Necjj probare pofTunttibi dequibus me nunc accufant-
Ep/I.guf deÃnÃonis,cuim Ãumma eü,Ãe ne^i Ãditi» fum t:JJè,ne^ templi aut religionn prophanatorcm.
Confiteor autem hoc tibt-
Po/Jg deÃndit et expurgauitfe Pauluf de accuÃatio» neÃdÃa,incipit nuncurgere definÃonem,crconfiteri ueritatem,ut declaret fe non accuÃtri, propter ilia, ^u^t ueritati Ãuit contraria,fed accuÃtri propter ipfam uerit taten- Pertinent ha;c ad conÃÃionem uerbi,qu£ nö eà neganda : interim licet exemplo Paidi de mendacijs fe excufare, Quod fecundum uiam,quä dicunthærefin.
Etfcoc artiseR,adfimare aduerfarios hoc idem * fentire quod nos.
Oratio TertuOi ad artem elaborata Ãüt, Ãcund4-creloquens : at fané 'oratio Pauli non minut aut artiSt ai^Jà cundi£,aut eloquentie batet.
Qäod
IN ACTA APOSTOLORVM. lot? Quod ficundüuiäm,ijua)n dicunt ht£rcÃn:periphrds fisEuängelij, QUdm dicunt : non ucrè.
Mdxirnè hii urget Paulus,fe non effi prophändtovan religionif. Sic feruio patrio deo.
Entbymemrf definfionis. Ego feruio patrio deot ego non propbdno religionem.
Credens omnibus,quæ in lege * ÃC propheti'sfcriptafunt.
EnÃTymema definfionis. Ego credo omnibus CTc. Ergo ego non prophano religionem.
Spemhabens indeum« Enthymema.
â1 f^^^beo in dcum : Ergo ego no fum prophd natorreligionis. Quam et hi ipfi expctflât, reiurretftioncm fore mortuorû,iu3 ftortim 6C iniquoriim Emphdtinûii hlt;ec diäd funt,(]uibus maxime cuincit di uerftriorum accufationem filfam tffe. Enthymema. Ego expeiSo refurrcélionem,lt;juani aduerfarij mei exf peilant : Ergo ego nonfintio contra religionem illoru Habes hie definitione refurreilionis, efl in qua iult;â fii cr iniqui lequè refurgent. Ad eundem modum defi^* nit Chriflusrefurreâionêmortuorum, loanuis Noli mirari hoc,quia ueniet hora crc.
Inhocamp;T ipie ftudeofine offcndicute
V u J confaentiam
loîo ERASMl SARCERII SCHOL conîcientiam haberc crga deum ÃC homines femper.
oM^tio d proprid confcientid,qud cofirmdt Pd«i fc ns elfe prophMatore religiotiis ; imà deÃnforeta C7 nterpreton. Entkymemd. Jpfe in hoc itudeo c^c.
Ergo nortÆÂ«)« prophdndtor rcligionis. Sine offindi» culo:fdludmedconfcientid. Vnicdhitc piorum gloti* atio eÃ,ijuod hdbednt cordin deo hominibui bondtti confeientidtn. Sic gloridtur cr Apo^olt(i,i. dd Cor.^^ Sic,i.ddTiinoth.i dd bondmcon/cientidmPdultiihor/ tdturfuitTimotheü. Poft annos auté plures
Occupdtio,ne obÿcidnt dut dduerfdri/,dut iudex, Pdule tu non primu ante duodecim dies dfcendifli lero folymdm:ergo feditionem excitdre potuifli^et pdtriS re hgionent prophdndre ! Refpondet Paulus occupatione. Pofl annos cre, Poà annos dutéplures:fciUcet,dpri' mo tneo dduentu, dut ab alijsÃut ita locptar aduentibui mets) in lerofolyS. Suntd eà fclt;]uentis deÃnÃonit Pauli,cr lüiU'i tertiie( ciuia tertia uice nunc deÃndit ft Paulus') quod non potuerit feditionein excitare,dut prophanare religioneni lerofolyntie, quia in genti ftam (ontulit beneficid,cr in tempio purifcatus cÃ, non cli lurbd ,na^ cum tumultu.
iclcemofynas faôurus gentf meat öu oblatioges« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bleemofyndt
IN ACTA APOSTOLORVAÃ. ioîï
ElecmofyttM quiif ecclefia Antiochienps coUegerat utfupraCap. u. Enthymema.
Egoueni Jerofolynumfräuriu genti me^eleemo/^ tiihs : Ergo ego no uolui pcriio-f genton meä feditione.
item. Egoueni\erofolymtimià ,(iurut oblationesi Ergo ego non fum pro^hMator religionts.
Tum inuenrrût me purificatû in tem-plo,non cum turba,necp c3 tumukm Idemftbi uult his uerbis,quod proximo argumento.
Quidam autcm ex A fia ludæt Oflendit dccu[atiûné,fî quid maliÃdJJitjpotius Afid ticorum cr ludteoru effe,(judgt;n ierofolymitMoru: i^uM apud Ajiaticos longitu uerfdtus eft, Enthymemd»
Ego apud AÃdticos I«dlt;cos tongius uerfatm Ãum : Ergo me longé potins dccufarent AJtatici !udlt;ei,qudgt;n krofolymitani.
Quos oportebat apud te præfto efïe Qw'aapud iUos^tongiuscrebriusuerfatus[um.
Aut accu fare, Ã quid ad ucrfum mchabcrcnt
' Scilicet mdli,dut [editionis,aut prophanationis relti g/ionis. Aut hi ipfi dicant,num quod in/ uenerint in me crimen,cum ftoinConcilio.; â¢
V14 4« nbsp;nbsp;nbsp;Optintel
(
loxx ERASMI SARCERIl SCHOt»
Optimd defrnÃo eft,lt;iu£ ab ipÃs dccufutoribut pe/ titur,^uodipà co^antur ifoi txcuÃtrfiO'darf noÃnt innocftitM teflimoni4â
Enthymema. Me AÃaticiiudlt;einon accufarunt. Ergo nee ierofolymitani lud^i aceufare debent, CumÃoin Concilia :Ãtpra wp.xj.
Andenna hac folum uoce aceufbr;* qua ctamauü
Purgatio ab inconuenienti. Ego clamaui de reÃtr reâione mortuorum: Ergo non docui contra religion fient tudforum.
Cum hæc aud/nêt Felix diftulitillos,
ld efi,caufam diüulit in aliud tentpitf-
Ccrtsfljmè feiens deuia hac
Aetiologia cur diflulerit cauÃim iudex: Ãimpta 4 cognitione doärine feu religionis !udlt;eorrM,lt;^uam ha buit Felix.
Enthymema. Felix certiÃime Ãit de uia Judtforum, Ergo diÃvrt cauÃtm- Sine dubio cogfiouit Felix,Pau* Ium innocentem effèjnei]; (juietjuam diuerà docere à lu daoruni religione. Cognofeere autem potuit,^Hia fei^ uituiam ludteorum.
Cum tribunus Lyfias dpfeendent, ⢠audiamcauiam ueftram.
ÃN ACTA APOSTOLORVAÃ. loxj
Altera caufa dilatatiomi,cjuia accufatores ipà uo^ fuerunt, ut Felix ex Lyfia omnia co^nofceret,ut fitpra luffi'tcp Centurionicuftodirc Paulum
ut habcretrequiem ÃCc,
Exemplum dementis cr mifericordis iudids in Edi» «. Sed dent ita dementes cr miséricordes indices mit» tit pi/s infolatium- Poft aliquot autem dies,
Hiftoria cobaret ex circunfiantia temporis.
Veniens Felix cum Drufilla uxore fua,quæ f rat ludara.
De uxore Felicis,rt quomodo ilia potifus efi,uide do» mffima commentaria D.BulUngerifuper hunc loci. Vocauit Paulum,SC audiuit ah co fide quae eft in Chriftum Icfum.
Felix cr DruÃüa tWorHW tgt;p«w gerunt, qui dijji» mulant fe amicos ueritatis,ut inde qiuRu/iciant Mui' ti Ãunt hodie Felices,cr Druftlhe multa.
JDifputante autem illo,de tufticia, QC tcmperantia,amp;^ iudicio future,
Vt de pracipuis CbriÃianifmi articubs.DeiuÃicia quia in hoc omnis [ahis Ãta efl. De temperantia,quia Ãne dubio, intemperantia, luxu,Ã:ortatione perditus fltit Felix unà cum uxore. De iudicio fltturo,ut ud 4 fupplicio inuitaret Felicem «/w cum uxore ad paniltni ttam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vn â¢$ Si
lt;0X4 ER ASMI SARCERII SCHOL.
⢠Si fiat complexiOj/ètiftM efl Paulum fgt;riedicaJJ'e poe» nitentiam cT remijftenem peccatorum.
T remetaeflus Felix refpondi't.
Exemplum feruili! timorii in Felice,qui non in hoe tremefitfUt ferió poenitentiam agat,et conuertatur,fiii ttmorepanlt;c.Quod ad prüfens a'ttinetabt , Dénatura firèmagifiratuf efl,ut no fir at diu prte^ dhationetn pcenitenti£^
Simulautem fpefans,quod pecunia cidareturà Paulo
confia cur mificuerit coUoc^uium Felix cum Paulo, non utperiUum adfidem conuerteretur , fed utab illo pecuniam acciperet. Exemplum ouori iudicii in Eelice , ([ui non tarn iufiiciam cr a^uitatem diligit, ^uà m pecuniam*
Biennfo autem expleto,
Ab initio cdptiuitatis Pauli*
Volens autem gratiâ praeftare ludgi's Felix reliquit Paulum uincHum.
Exemplum captata auro: popularis in Felice.
CAPVT XXV.
HIS TORIA cohteretfineulla digreff'ione,id lt;}uod rare fit in tarn prolixn hifiorifs,
gt;'eltus ergo cu uenilTet in prouincia.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pofit^uà ift
ÃN ACTA APOSTOLORVM. »oM
Po/lqudm PcUx fecundo dntio Utronii ejfct Ko* wimrcuocatus.
Poft triduum aftendit Icrofblymain à Cæfarc a.
Cdufd dfcenfm non exprimit Lucdipfludens bre* Bitdti.
Audieruntcp eum princ/pcs facerdo* tunijSC pnmi ludacorum ad-uerfus Paulum.
Jmpij non ccÃdntperfec^ui pios niÃuidednt piorum fdn^uiiient-ïiotd lt;^uiÃnt pr£cipui hoÃes ChriÃi ue ritatis,dtq; ddeoÃc omnium, qui chriflum dtq; ueritd tem conÃtentur: ntniirum homines Ãicdt£rcligioni def
, er qui in mundo prinii Ãint,hcc efl,qui mdximto funt dflimdtionis c:}- dignitatis.
Etrogabanteutn.
Studium impiorum nota pro exlirpanda ueritate Oquot; pijs. Poftuiantesgratiam aduetfus
eum.
lJf/l,fX^«oretMdjci5 flgt;erantesPaulum ïerofoly* Mdm rediturum.Hi principes facerdotum o' primi lu* (beorum, eorum typum gerunt, qui ex fluoré magnorti hominum,flgt;erdnt oppreffionem pjor«m.
Armd impiorum contrit «critute et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;projrjÿrn
lOià ERASMI SARCERir SCHOL.
flint,do!i,infidie çrc.'E.ft çr exemplum hypocri/èos ût principibii^ fäcerdotum fy primh lud^orum, cjud te» ÿtnt cruentos fuos adÃäm et fanguinolentii propoÃta V t luberet perduci eum in Jerufà lem-Pruetextuf hypocritic quo tegunt fuM inÃdidf.
Infidias tcndentes,utinterHcerent eÃt in uia.
Finit hypocrifeos in impij!,ut perddtur ueritM zT WM cum ueritdte ptj. nbsp;Enth) memu.
Tendunt infidtui: Ergofunt hypocrite.
Fellusautem rcfpondit ièruandum efle Paulum in Carfarca.
vides hic impiorum condtus er inpdiiis,non fern* perÃortiri Ãlicem euentum, fed Deum potente}» ejfe, impiorum inÃdidser condtusi)npedirepo/Ã,idquod confolätorium eÃ.
Pruientii eà in FeÃo,cognoÃere er prteuidere 1« dfor«« infidiM,er nihil temerécomtnittere.
Quod hic FeÃus non temiré aÃentidtur Jud£it, id Jine dubio fit ex diÃofitione Dn finguldri, qui ex ipfif hoÃibus fiepe diÃo/iit pià tutores.
Seautem maturius profccQurum cflè.
Occupdtio, nequerdntur de iniurid,quid FeÃut no uutt Paulum perduci Hierofolymditt.
PriMrij
In acta APOSTOLO RVM. »0x7 Phmarjjer^o inter uosunà gt;inquif» defcenciant,accufaturi cum ficubireiis eft,
tuiticijc ciuiln exemplum in Feflo,^ui lud^eosuult r^o orduK^ çx fecundum iura agere conh'a Puulunt. Sicubi reus eÃ: q.d. Fieri enim potefl,quod quisÃepe pro reo iudicetur,cum tumen reus non fit, Commoratusautem inter eos dies no amplius quam decern.
CircunSluntiu te mpons oÃendit. Fefluin firudJJi fuum promifiionem,qua promiferat fe muturius pro^ {lurumelfie.
Et al tera die fedit pro tribunalijÃC iuflit Paulum produci.
Et hiec fiefiio commendut in Fefio ciuilem iuflician qui priits uccufutionem uudire uult, zx cognofeere cau fam,lt;intequim dumnet Paulum.
Qui cum produ(ftus elTet.circunftete' runteum ludaci.
Vfrfcwm circunÃeteruntiÃudium çx fitim opprik aemîi Paulum,déclarât,
Qui ab lerofolymis delcenderant,
CircunÃantia loci certos notât Judjeos,q.d,ilii cir» (ttnÃeterunt Panlum lt;»4 accufandum opprimrndgnt ⢠eunt»
lOîJ ERASMI SARCERII SCnOt» eumji^ui ut homines religiofhcx äh iüo loco uki^debuit e/Jècurauera re'igiomc,^otius Päulum de/inderede» (â«ertt/it.Muha.s Sgt;^ graues caufas obijeientes.
Q«f lt;}ujles foerint,ex fequentihm co^ofcereli» cet, Gräues : inÃ^eciem.
Quas non poterant probare«
Terrorieflinulttis crgräues cdufäiobijcereimpi OS contra pios. At confvlationi eR,illos non pojje pro» bare multas er graues fuascdufat. Vides hiciteruM contra ueritatem non nifi mendacijs agere inipios. Paulo rationem reddente,quod net^ in legem ludaeorum^nccp in tem plum,nc{^ in Cæià rem quicquâ pceeanèt.
Dejrnfto Pauli oÃrndit de ejuihiis capitthuf'accuÃl tus foerit à Judseis. Cojifiit autem definfio in hoc quo4 neq; conti'ä legrm,ncc[, tcnipiu)n,fieq} Cefarem pecca» rit,neq; religicnis prophanator Ã:erit,ncq; feditiofus : imo quod docuerit uerum legti ten:pli ufum,^/ ftdi tiones quantumÃeri potuerit,eomprejjirit.IIabentotrt nes pij hone P dKà dcctt/dfwnejw coimmem quart et de ÃnÃonem. Sic omnes pij propter duos eau fas potiffimu s^ufanturtuelquiapraiumuntur ejfe prophaaabf*
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;res
IN ACTA APOTOLOKVM.
res reUgioniijUel quiafeditioà proclamantur.
Feftus autem uolcns gratiam pr æfta* r e ludæiSjt cfpondens Paulo dixf t»
Exemplum citptatiieMrtepopHÃdrh in Fefloâ ' Vis lerofblymani a(ccndere,£C ibi de
his iudicar J apud me c'
QUjcÃio de loco iudici/ in cdufi Puidi^ Dixitautem Paulus.
bu ciuile t^uod haket Paulus pro fe coflanter illo utitur Ad tribunal Cælaris fto, ibi oportet meiudicari.
Enthymema. Ego flo ad tribunal Citfaris : '
Ergo me ad hoc iudicari oportet.
Cernis hoc Fault reÃgt;onfo, improbos indices Ãepe confiindi propter fuam improbitatem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Oportet : modo iuÃieia feruanda Ãt,e^libertastri* bunahs. ludæos non læfi.
Ergo non eà mihi afeendendum ierofolymam» Sicut tu melius nofti.
Y^uancpuà m diÃimules.'Eccein probitatem iudieis^ ^uem Paulus tacite confiindit Z!quot; modeÃe. Exemplum * modeÃa: paticnti£ in Paulo, ^ui non acerbius agit cum improbo indice,captante auram populärem Ã
»OJO ER.ASM1 SARCERII SCHOL« Sienim IxÃaut dignu morte aliquid
fed Sgt;Cc»
Summum teÃimonium innocentix non de treÃiUiuxta Ãte meritä puniri-
ÿi uero nihil eft eorum.quorum hi ac' cuiantme.
Summe horum eà fe innocenttm,nott eÃi in ÿreti» an lud^oruma^demnändum,aitin pcriculummit* tendum. Nemo poteft me illis donare» , Mo Jo feruande Ãt iuÃide, montt innocenta iimittendos ^t,non damnendos (yc.
A d Cariarem prouoco.
Exemplum prouocationif ey eppeUationis adfupe riorem megiÃretum in Peulo:qui monetÃto exeinplo. ut homine ChriÃieno uti liceet er ciuili megiÃrdtu,cr iure (iuili.Enthymemlt;i. AppeUare licet ChriÃiato, ex^ emplo Pduli : Ergo er mdgiÃrdtu uti er ciutli iure Cbrtiiidno uti licet.
Tune Feftum cum concilio locutus»
Deliberduit cum concilia,
* Refpondit Caeiärem appellaftijad Cg fiirem ibis.
InÃrior iudex non potdl nec debet dppeUdnti ddÃi periorem negdre dppeUdtionem,
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Infiriot
tN ACTA APOSTOLORVM. toji Et cum dies aliquot tranfacti effent, Coh^reiittd hiflóri£ ex circumftdittid tempcri!.
^Sâ'âPP^ Berenice defcendcrunt ..Cçiaream ad falurandum Feftum,
Agrippa Herodis Agripp£, (Juein Cepireie extin^ xerdi dngelui,ex Bernice fiUui-Quanquatti alij Berni-ten mdtrem Agrippa jüiÃe cenfeant i ali/Ãlidm,alif fo irorem.Vide lofephunt lib.to.Antiq.cap.^.
Et cum dies pl tires ibi morarentur, Circumftdntid temporis reddit Lucas fequentid dé indiâione Pauli,ueriÃmilia,
Feftiis régi indica.uit de Paulo,
Fort(i/?w conÃli/ gratia,aut ut iaélaret Ãtdm iuÃi* tiaia er itquitatem iri coiiÃefuando Paulö.
Vir quida c(t reliótus à Felice uinclus, èCe,
Narratio ÃHi de accuÃttorlbus Pauli,ef iudicii tquitatecontraPauliaccufatoresiniquos,qui petierut fententiam, nondum audita cauÃa.
Quibus refpondi. Exemplum arroganiiaÃeii iaéiantiiè itiEeÃo. Q^iod non eil Roma^* nis confuetudojdonare abquem ho* mincm,utperdatjr,ö;rc.
iUmnia tà coitfuetudinis kuius,audigt;'e utramq,-fdr
X tiniiÃf
«Ojt ERASMI SARCERII SCHOL. tem,O' neminem dttmiinre antecognitionem cdufe ex» oäam. Cû ergo hue conuenjflèntjôCc,
Pergitiaâdre fuam diligenti^im pro conferuiindi iuÃidacr itquitate. De quo cû ftetiflênt ac eufatores, mhileorum obijcicbât,de quibus ego (ufpicabar.
Vtputa de ciuiUl w negotijs,quorn tradatio ad me fiuikm iudicem Ãgt;eädt,äut de retuf magis ferijs,crc. Quæftiones uerô quafdam de fuafu-' perftinone habebanfj c.
Homo gentiJis contcmptimloquitur de reltgione lu icorum. Et de quodam Icfu defur.tfto.
Valde contemptim hac ejfîrt FeÃai : nec mirum ^HiaieÃiiÃnltitiaeÃmditis. Hæiitans auum ego dehuiufmodi queRione^Sfe.
Pratexit FcÃm Ãtam improittatem,nec conÃtetur ing^-dtiam ludteorum quaÃ/Ãe,num ueÃet Pania'S ire lerofolymdm,e:^c. Paulo autem prouoean te ad Augufti cognitioneiTijiuflî ferua ⢠ri eû,donee mittam eûadCefà rem,
Et hinc laudem lt;lUtcrit PeÃui,quid appeÃanti con» fcÃitdppeÃdtioricm. Agrippa autem dixit at^reihtm, VolcbamSf ipfc homine audire. Exempla curioÃtatls in Agrippd,lt;ÿii Pau»
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ihm
I
IN ACTA APOSTOLORVM. «o,, tum ui Jere uult,mn ut eiut conue,-fatione conuertuturt fid ut tUo fetanc^uitn Jjgt;eâMulo obleilet.
Cras (tnquit) audieseum.
Pduhis fit hie nidgnii in muJo hominibm figt;e^dculu. Alrcra ante die lt;?û ucniffènt Agrippa
Ecce pompd itid^noru hominu in mundo,lt;jui fuo tmt gno dppdrdtu tdntu negotif hdbent,guod nequed/it cu^ rdrefidutiSttidm. Et dixit Fcitiis : Agrip^ pa rex 5C omncs,55c. Ordtio FeÃ: dd A^rip pdm CT rcliquos prjefentes,cuiut fiummd in tribut con/ fifiit: in uehemcnti g/quot; (tcri Pduli dccufiitione d ludjeis fiiitd,in excujdtione Pduli, qud cum ipfi iudex excufidtf ty in petitione confiUfiquomodo fcribendumfit Cefd* ri,dd quein dppeBdiiit Pdulut- Propter qitod prodiixieumad itos,SSc. Cdufa product Pauli Coram Agrippa cy alijs. A biu r dû ciiiin iriihiuid'tnr, deC, Attiologia cur pctat ah Agrippa confiliu,ut hdbedt,quod firibat C£fidri,fump taab abfiurdo. C A P V T XXVI. Hlfiorid fine itHa digrefiione cohterct.
Agrippa uerd ait ad Paul«, per* tnittinir n'bi loqui pro rcmctfpfo.Cocf« dit Agrippa Paulo,ut loquatur pro fe,ex curiofitate po tiui,quota ut caufie Pauli innocentis patrodnetur,»
XX Tunc
1034 ERASMI SARCERII SCHOL. Tue Paulus exreta manu^ fe dicebar.
Extçn/to manitf geflM lt;juid4gt;n diccntii PMli^et Uel manu demonflrantis fua.
Beatum mecflcdueOjrcx Agrippa. Ordtjo Pauti didaâica efl:docet enim (^ux fua uita fit, cuiui coditionis ptrfoija,et qua; fua religtotpoftea apo/ logetica eà generis iudicialisiquia def editfe no effe pro phanatorem religionis,neq; feditiofuni contra Jud^s, Ãcut accufatur : tandé incipit rurfum didaâica ejfeinâ docetPaubts de fua couerÃone, poÃquam exeufat fejù ctlitatiS in fufcipiendo Euangelio. Exordiît fumpta eà rt congratulatione,quemadmodu etiain uliq: exorditur fuasepiÃolis Paulus. Captat hoc exordia Paulus te* neuolentia à perfona J\grippig,quam ualde elcuat, ut fe cömodiusinÃnuet Paulus. Cumapud te ratio/ nemreddere liodi'c contigit ôt?c.
Apud te : ualde emphatiuâis ait : apud te, lAiximècü fass omnes côiùetudincy, ctqneftiones,quæfunTapudIudæos. ; , Caufa,cur beatü iudicetfe Paulus,quod corâ Agrip^ pa rationem reddere debeat fua: accufatiotiis: fumpta 4 peritiaiudicis. Proptcr quod obRcro pa» 11 c n tt r m C a u d I a s. Petitione attentum reddit A^ippam. I t quidcni'.n'tam mcâèiuuc tuieamp;fc, ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NdrrcHo
IS ACTA APOSTOLORVJÃ. lOJJ
Narratio qua exponitatqi docet Paulus,qu£ fua uita Ãt,qult;e perfona; fu£ conditio, cr quis fua fit religio.
Enthymemata hie fcitu necejjaria. Mea uita ut irre/ prehenfbilis nota ell omnibus ]ud£i5: Ergo ego no funs prophanatorreligionisAudaioru, neq; feditiofus contra gemein meant. Item. Ego Phdrifeus fum: Ergo non fum prophanatorreligionis tudaorum, neq; feditiofus (ontra gentem meam. item. Mea religio non di]fen^ tit a religione ludaorum : Ergo ego non fum propha/ nator religionis ludaoru,neq;feditiofus cotraiudaos.
Ex bis arguntent.s uultinlirre Paulus,fe pra:ter mcri^ turnaccufarià iudeis. Q^udincrcdibile Judi's caturapud uos^ fi densmcrruos täte' Epz'pboncmitj^HocoMcfzjà itFdulw^jfe iniuHiÃi me aaccufari à ludais. Enthymema. Omnes bom mri credibilemftatiiuntrefurreilionem mortuorum : Ergo egoimmerito accufar. Et ego quidem æHi' maueram me aduerfus nomç lefu Na-zareni dcberc multa contraria agere
Occupatio, qua aliquantu excufat Paulus igtior antes iuda:os, qui quod perfequantur chri/li amicos, H non e/fe mirum ; nam ignorantia Paulum fêfèUit, quod aliquando perfecutus fit Ckriftum et dodrina ue^ ram:item, docet bdc occ«ptlt;;ione,p non frciliter,
X X , Ã ne$
toi6 ERASMI SARCERII SCHOL.
neq; ex leuibus cdufis ad Euangeliu deftciÃe. OratioS nti pars dtdaélica eft. Siquide docet de fua cSuerÃone Paulaf. Et ego ijuidctn c^ c: ergo non eÃmirumzf Xnd£O5 nunc agere contra ChriÃum, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iffm.
Ego tefum J^azarenum ferfecutus fum olim : Ergo qnod rgo nunc amo lefum üazarenum, nonÃt fine grauiÃtmii cauÃs. nbsp;nbsp;Item, Ego olim Zuange»
bum odi: Ergo ego non temerc nunc ÃuÃcef^i Euangeli» um a efùmaueram ; ex tgflorantia motui.
Q; od öl' fee I lerofol y miâs
EXiiggerJtio odij Pauli contra Euangelium 4 c irf (u/iatia locifUt inclareÃcat cauf£couerÃoniiadEua geliuin,ijuac grautÃimof eÃe oportuit. Enthymema.
Ego ieroÃolyinis perÃecutM Ãum Euangelium.
Ergo tjuod ego nunc amo Euangebu,non temere Ãcio
Et inuhos fanóiorum Sie.
Omnia exaggerant odium Pauli contra Euangeliu, ut poära innotefeät magu cauã,propter ^uof ab odio contra Euangelium conuerÃut eÃ.
. Af dü irem Damalcü. Propit»accedit ad cauû Ãu£ conucrÃon» efuam no Ãiciliter nce^j teme re conti giÃe di(itP.::tlt»,Ãed lt;x Ãtngnlari dei uoluntate et uocatione.Enthymemata. iwe uocauit deus ad Euan/ ^tUtim. Ergo no temere Euangelium fuÃepi. itemquot;
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kemo
IN ACTA APOSTOLORVM* lojr
Nemo debet deo uocdti raCiAere: Ergo nec ego uocdft ti deo re/t]iere debui. At dumirem Ddntd/cu ; déclarât Paulin je prêter meritu et expeäationem ad Euangelui uocatuinelfe. Die media tn uta amp;SC, HypotypoÃt conuerÃonis Pauli
Dumep omnes nos cecidifïèmus in ter ram,audiui uocem loquentemadme. Enthymemata. Ego diuiita uoce uocatus fut ad Euan gehunt : Ergo ego non tenterè fuÃepi Euaugeliunt.
Ego fum Icfus,queni tu perfcquer is. Rd exurge ÃC fta fuper pedes tuos Ernhymema. AieleÃnipfeuocauitad Euangeliu.
Ergo ego non potui reÃHere, quin fufeiperem Euange* Hum. Ad hoc entm apparut tibi ÃCc, Efithymema. Ego à leÃt ipÃe conilitutut Ãtm minder er teÃic EuMgelip Ergo ego non poÃum non E K4n* gelio Ãeruire,cr de iüo teilari. Hrffcej hic deferiptia nem prixdicatoris Euangelif, qui eà miniüer er ad teiiandum,ut apcrianturoculi hominum, ut conuer^ tantur à tenebrii ad lucent,er de poteHate Satana: ad deunf,ut accipiant remiÃionem pcccatorum,cr fortem inter Ãtnäos perfidem,qua eil in Chriilum.
ltem,cernif hic definitionem Euangelij, qua eü do/ drina teitans,ut aperiantur oculi hominum e^c.
Xx 4 Vndc
»0}8 ERASMI SARCERII SCHOL, Vnde rcx Agrippa non fui incrcdu^ lus cceicfti uifi'oni.
Epilogw cjuo condudit Plt;iuluf,fe prietcr meritunt â à Judteis dccujari,^ pati perfecutionent,^uid d lege et prophetis nihil docuit alicni : imo quod lex prophe U docent.id guocj; fe docuijje dit. Vnde : quid non de^ cuit caleÃi ui/ioni refiflere.Non fiii increduluscalefli uiÃoni ; ii efi,obediui uiÃoni ccdeÃi. Syüogyfinuft
Cluicuq; obedit uiÃoni ccdcÃi.redc dgit.Ego obc' diui uiÃonicaleÃi : Ergo ego rede egi.CaleÃe uiÃot né uocdt caleÃe uocdtionc,et ojÃciu è calo commiÃu Scd hisquifunt Damafci primum,ö^ Ierofolymis,ct in omni regione ludeg öc gentibus annunciabam.
Exponit,quidÃgnificetperuocesnon fui increduâ lus caleÃi uiÃoni, iileÃ,Ãatis Ãci mea uocdtioni er co mi(Ão meo ofÃcio, Primuin lud.eis pricdicduit Pdulus^ quid Ãaltts ex i ud£is : poÃed ej gentibus,ut Ãue uocd^ tioni ddgentesÃdtisÃceret .priedicduit uero Judeis cX fentib.ut oÃe leret Eudngelij dodrinü eÃe uniuerÃdletn Vrpoenitcnnamagcrcnt,dlt;f conucr* tantur adjeum,digna pÅnifentiæ
Opera facientes, ftqiutur quidPdulus pr^dicurit, tdin ludeis qudm ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gentibus
IN ACTA APOSTOLO.RVM. loî? gcntibuf : nimiruin^ut doleretit de peccätiifÃde in d^'* i peccatif fe erigerent,çr nouduitd teflarentur defilt;^^ cr lufticia dcceptd. SdtiiÃeit Pduliii hdc fud prd:dicd^^ one cömijÃo Ãto of]icio,fibi d Cbrifto impofitOi^uo te^ fldretur,ut dperirentur oculi hominum,ut conuerterat tur d tenebrif dd lucent c/c. Summum Eudngelicie dct^ ärin£ hic expreÃam hdbes,lt;]u£ conffit in hoc,ut bo* mines panitentidm dgdnt,conuertdntur dd Deum, Ãcidiitdignd poenitentilt;£operd:hoc efl, doledntdepee cdtis,flde erigdnt fe dd remifl'ionem peccdtoriim,et in* cipidnt noudtn uitdm,lt;}ud teftentur de fide çr dcceptd iuflicid . ^gere pxnuentidin dccipit pro dlterd poeni* tcnti£ pdrte,quam uocdmus contritionem.Conuerti dd deum,efi cjuoq; de dlterd panitenti£ pdrte,de fide: efl enim conuerti dd Deum,fide fej peccdtis dcJ rtmiflio* nem peccdtorum erigere.Ydcere dignd operd poemten* ti£ieA boms operibus tefluri de ueru dnimi contrilione defide,cr remiflione peccdtorum dcceptd.
HacexcaufaSCc,
Qudnijudm iniufld pro l«ii,fi5,pro me dutem iufld Comprehendcrunt,0L conati funt inte rfifcre*
Condtus impiorum non defunt,ut pcrdd/itjtr pif. Auxilioautemadiutusdei âfc. â¢
X X $ lt;igt;nfoljtoriuin
»040 ERASMI SARCERII SCHOL*
Confolatorium efi conclus impiorum nonefje /cni^ per5lices,nec fcmperfortiri frlicem encntu. NoW dc« in cruce ferudrepics. l'eftificans paruo ÃC inagno. in genere omnibiK. Efi enim Eudngcltuitt uniuerfalii doilrind pramp;omnibin. Vultc}uo^iPaH[ui apertd hdc tefiificdtione ofienderr, fe habere certam et indubidin doiïrindm,qu!d illd non abbaretlucenb Nihü ah'ud diceas,quâ C3,quç prophc ' te locuti funt futur a efïè ÃC Mofès.
Doilrind Pauli non efi dinerfa à doóirina legii amp;nbsp;prophetdruin,quid lex ej prophette tendunt ad Euan* gelium. Entbymcindtd. Cnm Euangelio lex CT pro^ pheU confentiunt : Ergo Eudngeliim à lege CT pro* pbetii mhd docet alieni.Item.Egodocendo Euange* liuni non doceo aliéna à lege crprophetii; Ergo ego prater meritum accufor à iudaii. O B l E C T l O.
In lt;]uibtu autein rebuf difcordant ludlt;ei PduÃM e RESPONSIO. 1» intelleilu legii ZX prophetarwn uero,qui dirigit fe in Euangelium. Locuti funt ^ura efiè : notât legem er prophetds tefiatos e{fe de Euan* gelio,lt;juod prae iiceit Paulnt îgt;\ofes : metonyinicis pro lege. Quod palFurus fuent Chriftusj qirod primus æc.
tPriteipuds Euangelij partes,poiiit pro toto Euange
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ho
IN ACTA APOSTOLORVM. 104»
Ko. Siejuidem tn his dMbuf partibus conÃflit Mum E« uangdium, ^uod Cbriflus pajfus Ãt cr reÃtrrexerit: PajÃti,propter peccata noflra.Refurrexit,propter iu^ Ãiciam uttam noÃram.Quod primus : quia eauÃi reÃirreäionis noÃrtc. Lumm annunciat J-rus fuerit. Euagt;tgelium,quod lumenuocat,quiana» turaeft lumen,deinde quia alios illuminât. Populo Sc gcntthus.EuangeliumeüuniuerÃtlis doilrimi pro omwó.Et Chrifluspro omnibus uniuerfalts rex ejl Hire loqucntc co,SC rationê reddente
Feftus magna uocc,dixit : Infinis Paule.
Eroffphoa contemptus er perfon£ piic conÃtentit pietatem,er ipÃus pietatis,quam pia perfona cöfilctur Caufahuius contemptus ofÃndiculum eflex per/ona er doârina,qu£nonpoteftà contemptu aliéna eÃe, uli contemnuntur perÃnje. inÃams Paule : pif corant mundo Jpeâacula funt,Ãulti,imbecilles,contcmpti (jc i.ad Cor 4. Muliæ tc liter ar ad infaniam
conucrnint.
Id efldn ipÃt fapientia planeÃultus es er infanus. Verba extremi contemptus.
ht Paulus : noninlanioinquttjOptP mc Fcfte. â¢
⢠ExeuÃt*
»04î ERASMI SARCERIJ SCHQL.
ExcuÃ(tioPMli,qtMexcuf(tt fetnfanum et/lultui» ej]re,nec loqui infand ftultd. ?dticnti£ exemplum in Faulo,non acerbius agere cum conteinptore Fcflo.
Sed ueritans ÃC fobrietan's uerba loquor.
I(î e/îjfx fobrîetJteloquor ueritdtein. Sobrietdtetn opporiit infaniie. nbsp;nbsp;nbsp;Sci t enim de his rex.
Confirmât teRimonio regn Agrippugj/è non loqui infitnid du t menddcio fied ex fobrietdte ueritdtem,
Apud quem ôib lîberè loquor
Efitb^mema. Rex fiit de his:
Ergo cor dm rege libéré loquor.
Latere enim eum nihîl horû arbitrer.
Aetiologid.cur rex feidt de bis,cr cur Pdulus libère hqudtur cordm rege-.fiemptd db dpertd doârind.
Neqp enim in angulo quicquam.
fietiologid regem ed lettere non po/Jè,quie predied^ uit Pdulus -.furnptd db dpertis rebus geflts, cr db dper/ td doélrind. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
, Credis rex Agrippa prophe»
tisf fcio quod credis c*
interrogdtio,qu!tm eorrigit Pdulus. Vult diitc infir^ re. Si credds propbftts,q»ii de re non dubito : ergo CX EiÃngelio credes, de ^«o teftdti funt prophète.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Agrippa
iN ACTA APOSTOLORVM. «04/
Agrippa aiitcm ad Paulum ait:Modi ca ex parte perfuades mih:, ut chrdba nus fiant»
verba carnalii ad/èâuf,etho))sims carnaîiter fecuri: imôh)^ocrit£. Et Pauius:Optoapudde3
Votum pro falute omiiium,id quod cbaritatiî e(ji^ iliii eÃ. Q_'i m^ aadtunt hodie.
Id efl,Euangelio,(}uod ego prccdico,credunt. Fieri talcs,quabs ego fmn .. Hoc eâ,ut meo exemplo credant euangelio. Exceptisuinculis his. Quxnemm opto, Etexurrexit rcxôcc.
Que fecjuuntur t^endant tiobis innoeentidPauîi. Et cutn fcceffifsentjoquebantur ad in uiccnt,dicentes,quodn«hil morte ôtfc* . Kagnd innocentia Pauli,de qua iudices ipà teflimo laumperhibent. Agrippa autem Feftodi=gt; xit : Dimitti poterat ôCc.
K Pr£tcxtiii ex IrypocriÃ. ^amà prouocafione Pau^ lum abfoluere Ãeilc potuijÃ:iit,à uoluijÃeiit.
CAP VT XXVII.
uirtus in dicendo eü, ut oratio exÃe quaà naÃci uideatur, qua uirtute inÃgniter pra:ditui fitite;^ Lueaf noÃi-âr,euiuihiÃoriade peregrinatHne 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠PduU
I044ER.ASMÃ SARCERII SCHOL.
Pmü pojlrema non tantum ex [e nafcitur,fei ex fdpfd tanquà m ex fönte diducitur ey profiatt In fine pr^te* dentn Cdpituficitmentionemappdlationd ad Cafari nw fiüijcityfptomodo Paulin ad Catfarem oLicrit-Vtautera dccrcïuiTi cii.Coh^rentiadcircun fiantia teniporis.Vtn3.u}gart'mt!s in Italia
Romam italtjeurèem Tradidcrttnt Pau« lum cinn reltqujscuftodq\.
Jmpietatn comes efl hypocrifn,h!iiin res cognatd ttmor efijUn ie fit,quod Paulum L cnè cuiiodiunt,rre lt;at* fügidt. IulJO.Nome.gt;j addit propter hi/loriie certitu» dtnem.Cohortis Auguflæ. ldefi,primary, firtions,crpr£cipu£. Afccndenccs autêna uc Adramyrtna. Adrames AphriŠinfida, unde Adramytina nauis, Hieronymo te fie.
Pcr(eucrantc nobifcum Ar«narcho, ExeiMpf«)» charitatis in Arifiarcho,^ui fe^uitur Pan lum.De Arifiarcho cr fupra audiutmtn,cap.te!.
Scquenn' autcm die. Coh^rentiaà circunfian ,tia temporn. A ppulimus Sidoncm.
0«^ efi Phcenici£ uris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â
Humane autfm fra(^ans Iidirs PauItJ
Exemplum humanitatif er mifericorditf in Julio, â¢E t inde cum fol .incinusjnauigaâ*' mus pre^è Cyprum» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QS«
IN ACTA APOSTOLORVM. to4gt;
efl in ijjyco flnu maximo flta circa Cilicia^ Proptfvea,Reddit caufamnaui^ationis prop« C)pr«mgt;lt;tcontrari/suentis. Etnauigauimus pcbgus Ciltciæ ÃC Pamphiliar» Regionum l\fla: circaljÃcumflnum.
Venimus Miram ,quç eft tn Ltcia« Mjra Lici£ urbs,tefle ipfo Luca.
Ettnueniens Centurio nauem Akxandrinam.
Afc «rfcf Aegyptt pc diiHa.
E t cum mulns diebus tarde nauigaremus»
Caufa feiluetur prohibente nos uento.
Et uixeontraGnidum perexifTcmus
Gnidus inptla contra Apainpta.
Adnauigauimus Cretætuxta Salomonern SCc.
Creta Greciat infula efi, Salmon Cret£ ciuitas. Cui uincinaeratciuitas Lafæa. Ciuitof littoraria Cret£ infula.
Multo autem tempore pcra efto 5Cc.
UaHeniu auiiuimiu de fllice Pauli Roman uerfm nauigatione; nwK andimni d( tanpfflate/upra â¢Hlo^
⢠dun
»046 ERASMI SARCERII SCHOL dum magna,quhn fieri oportuit, ut probarctur fide^-Pauli,potentia Dei alijs innotefi:eret,ÿui potuit ta^t tam tempeüatem ad filieemfinem deducere.
Eóquodieiunium lam prætcfiflèu
Caufa non tut£ nauigationii d penuria uiâui*
Confolabatur cos Paulus.
Exemp/HW charitatif in Paulo,qui etiam fitis inimi cis bene uult, ZX confolatur eos in necejfiitate. Sed hiec charitof in Paulo, fingulare donum Dei eR, qui efficit in nobis,ut etia inimicos diligamui.EjlPaulus hic pró pbeta,qui n diuina reuelatione pr£uidâ¬t fittura.PaulÃt hic pra;monere de perieulofa nauigatione,rcfi:renduitt cä ad prouidentiam Dei,qui de fiituris periculis pr£» tnonet nauigantes per Paulum.'Viri uidco SCc»
Ex diuina reuelatione,^:^ ex prlt;efenti penuria. Non folum oner is amp;nbsp;nauis,fed ÃC ani marum noftrarum.l(lfiî,KitiC«o/îrlt;c. Centurio autcm gubernatori ÃC nau^ clero magis credebat SCc.
Exemplumcontempti boni conftlij in Centurione, quiuilitateperfon£ Paulio(fin[^ui,magis credidit nati (terocr gubernatori.
E t cum aptus portus non cflet ad hy e--* mandum amp;^c»
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ali4
ÃRASMI SARCERII SCHÃt.
Alidcdufa contempü con/ilij Plt;tuli,db imfórtlint'' tiiteloci,qui fion erat ad hybtrtidUdum aptüf.
Ciï foluiflent uerfus Affbn, kgebant ' Cretan!,
ÃjJoM Epyà mtwris duitdi-
Non autem paqjo poft*
Seijw'(«r hypotipofis hmpejl dtif,
Coortns eft cöntira nauèm uentusi
Ventw« ädifcit ut tempefidtis cdufdm. Cum af/ fepta cflet nauis.Exdggerdtio iempe^idtii.
'yix pötuimus obtirteré fcapham, In qud non minimd Jjvs Ãtd efi ndutiïi
T imentes ne tn Syrtim incidcrent* Syrtim uocdnt nauttè, eyn tóffén*
Valida autem nobis tempeftate ó^c,
Singuld txd^erdnt tempefidtem^Vfui dutem eft ex etggerationis huim, utexdggerdto periculóipofted md gisincldrefcatpotentidDei, quitdntdm tempeildter^ fine nà uigdntiuni pericifto abftulit.
Et cum multa inedia eflèt, tempeftdti à ccedit perîcülum intedilt;e^ *
Tuncftans Paulus in medio êofftrrt, dixit,
Cr4(o FftHà (fl(rêp4tprM4W(( obiurÿdt notetiles ôbedtfi
lt;ïO4l ER-ASMI SÃRCERII SCHOL# obedire fano confilio,cr temerè fe proijcientes in peri* culd.Pojïed confoldtoria eà oratio,qud confoldtur nd^ uigdtes d Ãturo Dej (gt;r£piiio,quod Dcut ptr dn^eluin Ãbi Pdulo dddixit. Et nunc adhortor, QCc^.
Confoldtio contrd tempefldtem.
Amiitïoenim,amp;c. Aetiologid confoldtioniii ÃlicitepcÃdtiscuentu. Aftttitcnim miTii,6Cc.
AetiologidÃltcis euentuf totiut tempefldtis.
Netimeas Panic, Ceürt oportettc ' fifti, MimeÃs nerborum dngeli. Enthymemd.
Te PdulumoportetÃÃiCtefdn : Ergo ne tintedi. Eteccèdonauit ubi Deus omnes, qui . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nauigant tecum,
1 wpi; propter pios ferudntur,^ ne perednt ittipià in edufd funt pij,qui d Deo fdlutem impétrant. Propter quod bono animo eftote uir i Epilogus confolationi) confions adhortatione.
Credo enim Deo,
Cdufii citr bono animo eÃe debednt,d certitudint promiÃtonts à Deo fiiâlt;e: uel à certitudinefidei dpprt lt;nbsp;* |jenlt;ientw promiÃionc. Enthymema. Ego crflt;io Dro;
Ergomihi credenti feruabttur promiÃio : ergo me credenté certó fequetur promiÃio. Sed poft«.acp. iPffenfim dc fenÃm libérât è periculisi Proerafti^ natio
IN ACTA APOSTOLORVM. 104?
Mtio Itberationis pertùiet ad probationein fidci in Prf« to CT nauigantibui.
Nauigâdbus nobis in Adria^
Adriatico mari.
Qiii de fubmitrentesboliden,amp;c* Kic de bolide addit propter certitudinem hiftoriic. Nautaeucrö quçrcntcs fugerCjS^c.
Exe.ânplrff« prinatje utilitaM contra honefiu in nau tis,clui priuatum utile prxponunt boneiio,
Dixitc]^ Paulus Cencurioni ÃC militi-bus : Nib ibi in naui man*
ferinr^SCc
Pr^fentia media nonfunt contemnenda,intcrimfio dendum efi Dco,nec ponenda efi ^es in iüa media.
TuncabfciJ^rû'jnilirçs funcs / fcjphæ.
Ne nauU pofiiit rfrfjMjere.
Porro donee Jliucefceret, Adhortatur Paulut nauigantes,utfumafitcibum,tKift periculis defigt;crent,aut prorfus abijeiant animos. Idcnimadfalutem ueftram pertinef,
Vt robur cr in corpore, er in animo fumatts. Nam non edere ejquot; débilitât corpus,er c^t fignum dt» Jperati animi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Y? i ⢠Nemo
»0^0 ERASMl SARCERII SCtiÃL.
Nemo eni'm ueftrum SCc, confolatio d Jrlici âtcmpe/iatis eucntu^ Cum autcmhaccdixifletj accepto pane granas agit
PmIih edit,ut fuo exetnplo edere jiciat alios,üquot; alios tonÃrtet animo. Eramus autê untucrfi. Numerus nauigaiitium certam reddit hiÃoriam.
Satïati autécibo, nauem allcuiabant»
QjiodnosÃcere pojjùmus Ãcere debemus,cr4 deo expeélare pr^pdium^
Cum autem dies faclus eflèt
Uypotypo/jsnaufragif.
D«tM non üatim iuuat,jed dum in extrema agimus tie ceÃitate. Militû autê confilium fuit ÃÃG
Jnelementia: exemplum in militibus.
Ccnturio autem uolens lèr» uare Paulum.
I« Cez)f«rio«e exemplum eà clementie o'tniferi'' tordix. luflîtŠuthiquinatare , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poflèntj»
Commendantur pr^fentia media,o pr^eÃntes oca caÃones. Et fie faótum eft, ut omnes ⢠euaderent ad terram incolumesu telicihoc tempeÃatifo'ffâtt*Ãlt;â^^ euentu,commew ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;daturnobifi
IN ACTA APOSTOLO RVM. lO^i ^atur nobK potentia dei,qui ex tanta tempeflate,et nau fraÿo taiito feruare potuit. Item, monemur hie deum fuaruin promiÃionum tenacem ej]e. Pofiea monemur impios feruari propter pios.
C A P V T XXVII 1.
Hi/iorw feries perpétua e^.
Et cum cuafiffent.
EuaÃo ejjrâuf e{l promiÃionis Pauli à deo lamp;{l£ per angelu. Quod Melita infulauocabatur.
Melita infula eà inter Epgt;rnm er Italiam. ' Barban ueroprarftabant nonmodilt; cam humanitatem nobis*
ExempluhumanitatiserhoÃfitalitatis inMelitenà tui. Non modicam ; exaggeratio humanitatis er bo' Ãiitalitatii in MelitenÃbuf.
Accertfaenim pyra reficiebant nos» Aetiologia humanitatif db exkibito beneficia.
Propter præfentem îmbrem Caufa (jute inuitauit Melitenfes ad humanitatc:fump' ta ab imminente neeeÃitate.
Cu congregaflet autc Paulus là rmen-torum aliquantâ multitudinem SCc.
Exemplum laborit in Paulo,quo monemur otiit eÃe remmalam. Miraculum prafensad hoc fieri eAir^
'ïy J ⢠düiatione
«0$0 ERASMI SARCERII SCHOL dinittione dci debuit,ut PmIus per lüud confirmaretur de uolmtdte dei,cr fitnul potentid dei uert per illd alijs innotefceret. Vtuero uidcrunt Barbari. Exentplu peruerfi iudicij in Barbarie,^ui oc externa euentu iudicant Paulum malum hominem elfe nbsp;nbsp;homi
ddam,cum tarnen infoelix euentuffepe homini bono et «5 bomtcidie accidere poteÃ. Eodem peruerfo iudicio laborarunt co^nati Hiob,qui propter externa adfiiilie» nem iudiearunt eum adÃidione fuii peccatii meruijfet
Doceinwr ne ex externK euentibu^ infcclicibus indice tnnt aliot. Enthymemata Barbarorum-
Pauli manu inuaÃt uipera: Er^o Paulin homicida eÃ.
maÃt uipera ; Ergo
Item, Paulum
Paulin à deo puniturer adfligitur.
lUota homicidium etiam Barbaros odiÃi, Quanto ma^ gis nos odiÃ^e debemus ?
Vltio no finit eum uiucre. Scilicet diuina.
_ Ex legifciM natur it feiunt etiam Barbarin,de ulcif ci homicidia. Siquidem leges naturie docent non folum ^eum eÃefed cr iUum beneÃieere boras, e3â malefiicef re malts, lit iile quidcin cxcutiens bettia.
in ignem nihil mali paffus eft.
Homini credenti nihil nocet, nec credenti qaic^ mali etecideye poteà ^à arci.t6.Per nomen meum dlt;emonia ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eijeieut ;
IN ACTA APOSTOLORVM. lOji;
etjciéf.linguis loquétur nouif/erperttes to{knt:etfi Utdle biberint,n3 nocetiteii. At illi expecflabSt ludicio rationis decept^quit Ãc argumétatd efl. Päu li ntdm inudÃt uiperd: Ergo P^wh« i»cen(Jrt«r,fHf)ito cadet er monetur. Chriflut contra argumentatur.
PdultK credtdit ferpens inuaflt manutn eiM : Ergo Paulo nihd nocebit uipera.
Dtu autem illis expedantibus Rirtione (Hos remorante.
Muta ta mente dicebanteum deûefle» Caufam b«c Ãieiti« deoru in mudo, qua pracipua efl, in flgna ct egre^a hominu fläa : Ãc Hercules propter ej inÃgnia fua fléla in numeru deoru relatus: fic Romulus : fle Aeneas:Ãc er alij multi. Sed de caufls ingenere omnibus deoru,uideeaquaflipra dixi Ca.to, In locis a Jtem ilhs. Exemplum humanitatis , ethojpitalitatis in Publio:Obferua deu ubii^ Ãsorit cuâ râ agere,et in omnibus locis prouidere pioj bonjî uiris^ Contigit autê pattern Publij febribus
amp; dyfentcria uexatum iacerc. * Vides deu humanitatis et hofl)italitatis beneficia in pios,pramifs recopenfitre,etia in impijs.M.onemur deu quoq; bic in terris in impijs uirtutes et honeflas aHiones corporahb. benefictjs perfoluere,Ad piortt b«twJtitlt;lt;tc
Y 3* 4 cr
»PH: Ep.ASMI SARCERII SCHOt, CT hoj^italitdtc Dn« wdgna priemiti ddtexuit, Allt;lt;t? (b(f( ó.Q}- IO. Ad quem Paulus intrauif»
Exemplum grutitudinii er chdritdtii in Edulo.
Et çum oraflèt, 6C impofuiflèt ei m2' nuSjfanauiteum.Ordüo dliendefficdxefl pro dUjs,er dlijf fdnftdtê (mpetrdfe potejl.jmpoÃtio md^ nuf fignum efleerto fecuturde fdnitdtis.Sdmtiis effväuf eà fijei,qu4 or ans er imponens mdnuf, credidit Pdu=gt; lui,fanitaté Ãcuturä,er Ãcut (redidit,Ãc cotigit quolt;J} ei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fado,Sc reliqui in infula,SCc»
Non td fide,quam priecedcntibits heneficijs in Pub= lifpdtrem colldtif,moti. Etcurabantur.
Curdtio cbmendat potçntiâ uerbi erfidei in Pdulo. Qiii etiä multis honoribus nos honoquot; rarunt,Slt; inde foluentibus impofue^ runt,quae neçcflaria erunr^
Exdggeratio humdnitdtn er hpjfiitalitdtis in VieU tenÃhiK.Probdbile eÃt MelifenfisfideÃi/cepiÃc EttdÃt geli((m,er inde bené operdtos fiäÃe.
Poft menfes autem tres,8Cc, Cohitrentidex circumfidntid (emporif.
Cui crant CaftorSC Pollux infigne» Ndm gentes olim Ãuisnduibits prlt;efigebdnt diuos, qu^tadmçdïî nos hodie fdnilos npÃrà nauibus prdfi^ gim^i, Et«ü appuliftemus Syr^çuf^*
IN ACTA APOSTOLOp.VMlt; lejj
Syrdcul'ti motropolff Sydliie eft.
Deuenitnus regium.RegZ«)» ciuitdtSidi U£ eSi. Putçolos,P«t«)lwciwtiM colonia Ctimpa=â nilt;e. Vbi inuentis fratribus.Deiw ubicji habet fuam e(clefM,nec eft cccle/la eerto alicui loco adli^ata Rogatifumus mancreapudeos dies feptem. Humanitatishoj^italitatfs exetn^lii iit fratribut.Ecfic ucnimus Romam. '
TTccfeca-Kivtiigenertdii ad adu£ntu,quó poftea Ro peruenerunt.Nam â Puteoli non ftatim uenerunt Romam,fedpriiKadAppif fwum crtres Tabernat, ab his Romam. Vide D.Roterodami Annotaüonet Et inde cû audiflènt fratres de nobis, S)Cc.Exemplùhumanitatis,cr hoftgt;italitatisinhisfrit tribus,qui occurruntPaulo,nec cruce Pauli oftindun^^ tur,idquodfideieft. Ad Apptj forum ÃCc.
Forum Appr/ oppilongius i Roma,quà m Ari tia.TresTabernielocuspropriuseft.
Gratias agens deo.Q«lt;»j Ro)«4 adhuc totft4 très cr pios haberet crc,Concepit fiduciam. Se confolatm eft uelfolatium accepitexuifisfratribus Cum autem ueniffèmus Romam» lldiiflo Appij ftro,cr tribus tabernis. Centurio fadidit, Fidelitatiiexemplumin fniniftro. *
«5« erasmi sarcerit schol
Et pronu'flum eft Paulo ÃCc.
Det« fuorum ubitji curant agit,etiam apud impios-Poft tertium autem diem, Cohitrentia ex circunÃantijs temporif.
Conuocauitprimos ludaeorum. Exemplum charitatiî in Eaulo pro fuiffecundii carne cogridtiSjUteos lucretur Euangelio.
Cûcp ueniflênt. Bumanitatif eà in t «d/w ueni* re ad uinâum Paulum. Diccbat eis.
Oratio Pauli apologetica,qua deÃndit fc,et rei Ht cat^atfui aduer.tuf,et cur ïudlt;eos adfe uocârit,quô |j4c r4ione lucretur Jud^eos Ckriilo. Viri fratres
Jnfinuat fefratrum appeüatione»
Nfhil aducrfus populum factens,
Commendat fuam innocentiam,ne lud^i aliquii maU ieuinculii Pauli fuÃgt;icentur.
Q^ii cum examinalTent me Ãlo, Ex hif fuam innoceûtiam commendat Paulue.
Contradicentibus autem ludæis
Caufam aduentuf fui hti explicatPauluf
Propter banc igitur caufam uocaui uos 6Cc.
Vt me coram uobis excufarem,cr meam innocenti amUobii exponerem : deinde, utinüitueremuof deÃgt;e ifi-aelif 9 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Propter
IN ACTA APOTOLORVM.
Ptopter fpcm enim Ifraê'1 hac catena circumdatus fum.
AetiologU præcipua uocdtionis lud^eoru-Eiithyme tttä.Ego catend circumdatns jimt propter j^em ifraek. Ergo ego uocdui uos. Propter j^em : alludit ad pro mijjtonein de MeÃia Ãilain,lt;juain tjuia prtedicat Pau^ lut à Deo pra;Ãitam effe; igitur perfecutionem patitnr Atilli dixcruntad eum; Nos necplt-
teras Sóc*
Magnum teftimoniuni innocentia: Pauli,i^uod etia Romani iudiei perhibcnt.
Vol-imus autê à tc andfrc quæ (ènris.
dementia: tufliciæ exemplum in hit Judicis cfl, qui print audire Paulum uolunt , antequà m damnent ilium.
Nam de feólahac notû eft nobis,quod ci ubiqî conrradicitur,
Aetiologia cur audire uelint:fumpta à contradiâio ne,quia doélrin£ Poult ubiq;contradiciturt
ObferttäEuangelium eÃe doélrinam,cui ubiq^ con tradicitur.Et Simeon de Chrifto dixit,Lucte.t, Et pop tiM eà hic in ruinam cr reÃtrreilione multorum in iÃâO âékcf in Ãgnum cut contradicitur,
Turn
ro$8 ER X SM I SARCERII SCHOL. Cum conttituiflcnt autê ïlli diem, uc-nerunt ad cum in hofpitium plurimi.
Motor pars fine dubio ex curioÃtote, Ãcut fieri pie rwm^i fokt. Quibus exponebat leftiti« cans regnum dei»
Pr£dicons illis Euongelium, ^uod regnum dei uo^ cat,quid nos regere fitcit in omnes fiiirituales hofles,in idbolucxc. Suadens eis de lefu ex lege Mofi 8C prophetis.
Jd e^, confirmons teflimonifi kgk qt propbrt^XM. lefum quonq contemptom et uikm perfonom,tomen eÃe verum MeÃidm,etfilium dei, od folutem omni credendo ti. Difce Euongelium non effe nude prjedicondum,fes iegker propketorum teüimoni/s confirmondum.
A mane ulcp ad uefperam Spe^lo diligentiom amp;nbsp;fedulitatem Pouli. ht quidam credebant his Euongelium oli/s pTifdicotur in odorem uit£, olijs in odorem mortis, 2. od Corinth, t, , Cumqjinuicemnoncnènt confentientes.
Verum hic fit,Euongeliü tollere pocem er concor» diom,nonexfuonoturdoutexfi,fed quid impi/ nolunt illMÃdceeptdre.
Dicente
IN Act A APOSTOLORVM. 10(9 Dfcente Paulo unutn uerbum, id efl,adifciente prædii^LS.
Quod benéfpirituflan(S:us locutuseffc per prophctam E^iam, ÃCc,
quot; CMjam fubijcit PukIim incredulitatii lud£orü:erglt;t Ãuarigelium,db indaratione caligine,tjud dem per* miÃtindurdri etcaliginofosfierili{d£ospoÃcredere Eudngeüo noluerirtt. 'Vade ad populö iftü.
Tdin durum difÃcilein,cy' incredulum»
Aure audietis. Pcendincredulitatis erg^t Euda gehuni,e3(c(iecdtio eÃ. Hunc locum EÃiid: ntulùs d me explicdtumjnuenies in meis Schalijs decimi tertij CdpL Mdtthai, In craflatö enim eft cor populi huius .id eÃpoÃq hic populus noluit credere Eudn* gelio,pcrmià ilium incrdÃdri,cfccecunifieri-IncrdÃtt tio cordis pcend impietdtis et incredulitdtis eÃ. Sic deus peccdtum peccdto punit,dd R.omd. t.
Notum ergo fit uobi5.
EpjlogtK ordtionis Pduli,cuius Ãcmmd eÃ,Eudnge» lium propter ingrdtitudinem iudicorum, iuüo dei iudi* cio,ddgentesdbijÃe. Mdtthteiu. Ldpidem guemr^ probduerunt (ediÃcdntes,hic ÃHus eà in cdput dnguU. A domino frélum eà hoc, eà mirdbile in oculis no* öriSj ideo dfcauobiSidufireturduobisregnumde^cr ddbitur
1060 ERASMI SARCERIl SCHOL»
ddbitur genti Ãdenti fruéltn eiut. Vide qt ibi parabo' Im de trMsldtione regni Dei 4 Judlt;ei5 dd gentes, Hoe fa.ltit2re dd^Euangelium Ãlutdre uociüt quid ndturd eà fdlui,cr dliof fdluos Ãcit. Vel uocdt ft* lutdre Da Christum, ficut SiitKorhLue^a.Qupttidnt uiderunt oculi meifdlutare tuum»
Etcumhæcdtxillèt: exieruntabeo ludæi, multam habentes inter fèdilceptationem»
Effèdui prtcdicdti Eudngelif e/i difceptdtio dpud impios dc incredulos.
Manfit autem bi'ennio toto in fuo con du(flo,I«lt;e(üfci« quiif conduxerdt^
Et fufeipiebat omnes. Ecc£Pb»Ilt;lt;«tl?ropw«i
Pduli, Om/tes:finereÃ)eäuperfondrum-
Prædicans regnum del.
NwitMnt Eudngelium,quodÃcit nos fubditos in regno D«,cr Ãcit nos reges in didbolum g^c. RegnS Da' : ingenere.
Et docensquæfurit de domino Iclu, De perfond gt ofjùijs lefu.
Cum omni fiducia.
Sine timortfCr fitut dlids dicit Pdului cuntdpertio iiAris,
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SiWf
IN ACTA APOSTOLORVM. loÃ
Sine prohfbitione.
Hcmine iHum pro hibente. nbsp;nbsp;Hifiorü abruptä eft
dutem abruptionif fiierint cduf£,ine co tum efl ; interim multM imagi^
nan licet,(juM irndginandM rclinquo otiofo âori.
z
FINIS SCHOLIORVH IN Adu Apoft(»lor«(n.
â s «JT *
i.
»
|vSWÃ fllt;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MwWi?T~
J ûi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cv«(hntf|?'i
ft et^gs^M^tuâîiff/tf^eurtbf lJ^o7-far .lt;«jftira«xl4intorta«jrfâp«aêhip»( ffiu»
^,c^rt' iw4 äl/btn* pij? ttoïü BîÃîto?-.
t «fl- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. t âjâïiâcxxv
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qiAftdr t tliûinenôî
âagt;Ã^ rf-tt^alt;ftÃ4
(jA cita«»raf4i pfl««4i»6^ciimâlt;t»ri-iâCuiïf tl»lt;rflr(J ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t (l^tiSit^
â siÃi titfWïf vîrtlt;*lt;huçwâ*âfâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nA nÃ/^
4 r«iT uutKiP i t4gt;4nnigt; 4 nbsp;nbsp;»tfââ(n i-cJujCcCB
Iw U
I
nsVtîo V âf ttiqbür {09 aur
Vgt;Ugt; »X**t: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illgt;i j J3;lt; -â
Ã--U J- r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» .U: Æ ,1^1,.^ J ,v V
⢠-a gt;atlt;»âVCM ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c.â gt;4 f ^r/âiî-'r-lt;»â1