Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede • de staartsnede • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

epistolae dvae

INSIGNES,

STANISLAI HOSII, CARDI-nalis Varmien.adllluftriir.BrunG.

uiciDaccm Henricum:

ALTERA MARTINI

Cromeri,ddSerenij'r.Kegem,Proccrei,Equilt;t

ILLVSTRIS*

SIME P R IN C E P S, ôc Domine,

Edit ddme nonita yiuguflalite h O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eudol

5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Haluerius II^

g-, - lußritatis 'Veßra Ei cecancellarius , quibus perhuniani-ter iilius 'verbis meßilutauit ßmul à me{gt;etiuit, 'Vtin quoßatu res hic 'verßentur,Ill(ßritati Veßra f)erßcri berem. ^wd ego tanto maiore cum alacritat^aciendum ejje mihi putA-ui^quantb ßures caufa{unt, qtäbus lllußritati Veßra me ßurimüm e/ße deuincium profiteor.Inter quas eß U la quide minime Vulgaris^quod cùm fororem Serenißimi ^gi^ fnei, ßbi matrimonio iundlam habeat^ndpof-2 Jufji

EMST. CARD. HOSIT y«w illam hoc nomine non plurimunt obferuare. Sedeß alia maior etiam, quôdcùm inter eos Vitam de^at,qui doElrinii Vartjs peregrinis abdu-' cii^in aliud nejcio quod Euangelium fe transferri paßifimt^conßanter ni-hilominùs in eo permanet Illußritas ygt;eßra,quod à puero didicit^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

rè CathoUcum Orthodoxum Tritt cipem eße declarat.Qw nomine mérita colitur à pß omnibus ^lt;(^in ocu-lisfertur. Ego'Vero quantifaciam, hanc illius infide Catholica conßan-tiam, quanta in illam '}^elpropter gt;-nam hanc caußam mece Voluntatis incUnatione propendeam^nulla ßatis oratione confequi poßiim. Itaque non [ folùm in hoc Vulgari admodum offi-cqgenere lubens Illußritati Vejlræ gratificaboryVerumetiam fit quod ef-Jepoßit aliud obfequij feruitutis genus

AD DVCEM HEN. B R V N.

genus quo magis animum ergaillant meumteflatumlllußritati quot;Veßricfa cerepoßimß}Qccerto de me Jibi [)er-fuadeat^quod nullum in me addiElif-ßmi feruitoris ofßcium requirivn-quàm patiar . Q^mobrem deflatu Conciltj quod hoc temporeßcribam aliud non eß, quam apertum idejße IX^KCalen.FebruarijyquodEccleßie ßu(e fœlix ßaußum isr fortunatum Tgt;eus eße Velit^ (sr habitant eßepri^ mam Jeßionem ad iiij Calen, Martß ^Iteri ßeßioni diem eße diEtam^ XVtjCalen.lunq, QuotVero hic Ora. tores adßnt Eptßcopi, è jcheda pr^ßentibus inclußa llluflritas Veßra cognoßcet.jic adßerebantur hucgra-tißimi nobis rumores^etia Illußrißi mos Principes Elenores Saxonite

Erandeburgefem hunc ßuos cito mißuros^quibus ygt;ehementer fuimus

3 ex»

EPIST. CARD. HOSII exlilarati, niß quod ea de re certi nihiladhuc habemus. T)eum autem precamur^ 'Vt ZS'horum aliorum ‘Principum mentes in hanc Volunta-tem impellat^quo ßuos Or at or es mitt tere ne recufent cum caufam recu-fandi nulla habeant.TSiec enim aliud noscupimus Vehementiùs^ necaliant obrem tarn frequentes inhanc Ger-maniceciuitatem conuenimus^qu^r^ ygt;t quod tnfirmum eß confolidare^^ quod (igrotum fan are quod confra-clum alUgare, quod abtetlu reduce-! re^quod perierat quererepoßimus'. non cum außeritate imperando^^ potentia ^fedin ßiritulenitatis om» nes qui 'Voluerintinfiruendo^quo co-gnofcantinihilà nobis praterfalute ipf )rü quafitû effe. Qt^m fua difcefi fonisànobii fruElum tulerint, non ßne magno ßio periculo multiiam in

Ger-

AD DVCEM HEN. BRVN.

Germania didicerunt. TSiam yt religuas calamitates taceam-^guibus per hos anno5 guadraginta grauiteraf-fli^a fuit nobilipma hac prouincia^ guQ author e primum ah Eccleßa Dei difceßio faEla eft is quemadmodum ipfe Chrißum diuidere conatus eîly ßcamp; ipsÜ aßuis quotidianacdcißo-nediuidi videmusy 'Vt'rbicunque do-Hrina ipftus recepta eß^ibi totßdes^ guot Voluntates, tot ejßc doctrinas^ quot mores ^cernere Uceat.Et quem-admodwn prBelarus quidam Eccle-ßie do8iorßcripftt.i poßeaquam itafi desß.ribicœptæ funtj 'Vti'volumusy aut ita Vti \gt;olumus int elUzid andern cores redaEia eft, vtvbi exceßum cß ab eaßde^qult;efola eßßum plures fiunt^ad id cœperint eße ne yllaßt. Qwd etiam ipftmet queruntur non quot;Vno locoyquifegregaueruntftmetip-

4

EPIST. CARD. HOSIT

ßsyad atheiJniH tandem a{)udpleroflt;^ Ventii ejjc. P'idimus hie Tgt;ucum Vt-narienlium librum.^tjtio nouem,'Vidit niuiaUum niiniflroru 'Manßelden-fium^ quo fehliejunt Vndecim conde-nat^ quiefere omnes non aliunde^ quàm a Luthero duxerut ori^ineni. Ex his duobus Ubris cognouimus^ lenenjes 'i^Mnsfeldenjes minißroSf non inagis à nobis Chrißianis, quos per contumeliam^Vt ipfis Videturß^a pißas Vocant, abhorrère quàm a Evitembergenßbus (s' Lipfenfibus^ quibus Vtjum eßin certis dobirince thrißian(e capitibus ab ip/ts etiam Lutheriplacitis non leuiter dißide--re'.nec ilUusfententiie^ qu^e non alio locQ^quam quoDeiVerbumà multis habeturpn omnibusfubjeribere.

autem non preeftaret^ß qua ßSia co» demnanda eßyt idpubltcè totius or bis

AD DV CEM HEN. B R V N, bis decret0 fieretpotiùs.quàm in ali» quo Saxoniæ angulo^Certè quod Ca» tholicum ejfe debet fe eo nihil nifi in Ecclefa Catholica^ quam Concilium Oecumenicamrepr^fentatyflatuere faseß'. alioquiCathoUcum did non poter it. Non eß h^virtembergefisfides noßraßed neque J^drtemberge-•fistneq lenenfts, neq^ Tygurina,neqj Ceneuenfis'.fid eft Vocatur Catho I tea fides y nufqua }tt aliquidßatuere de ea liceat nifiin eo Concilio^quod proptereà Vocatur Oecumenicum^ quod ex Vniuerfo orbe Cbrtftiano co-uocantur ad idomnes quotquotfe Chrißianos ejfeprofitentur, lit quod omnes tangitiub omnibus approbe-tur. Vidimus nbsp;nbsp;Placdy itr Galli,lt;(3*

^mfdorffij,^ rdgddi.,t5' Hejhu-fiji^sr \hatthtei cuiufdam iniquifihni ßeditiofißimiq-, iudids , (quifceptro

EPIST. CAKD. HOSII wagißratus potitis coercendus^quam fiylo refutandus eßet) conuicia ^i^^lediEla : quibus grauißimis affi-tiuntnon minißros tantum^ Verùm lt;^'Princif)es EleSîores omnes^quam* Mlfuppreßis eorum nominibus : nec minus tllos^quam nos,pro condemnn-tis habentyijr eorum communione co-ßietudine'que ßis interdicunt. Legi-nius 'Philippi Melanchthonisßqui mifer,cùm ei Luther us in plerifq^ non fatisfaceret, iuit de virtute in Virtu-tern, fij'exLutheranofa^us eßad extremum Caluinianus}, qu^-rimonias de hocmirabilium hominum genere qui fuo arbitratu damnant quidlibet,neque perßonis auditis,neqi rebus diiudicatis, cum quibus nihil a~ gipoße dicit.Cogunt)nquit, Concilia^ quando i^'Vbi ipßsplacet,atque quot;Ven-dicant ßbi maiQrem,magis intolcrabi

AD DV CEM HEN. B R V N. lem^lt;(yminusexcußibilem authority temacpoteßate^quam Tapa^ma» nus 'ï^nquam. Qt^ quo tadem euafura yndedtur^cogitetur.ymquit. Taulo an te 'Veroßribit-)quod in anarcbia eua* fcrint.ydn autern id 'verïißtßcire me liùspojßintyquorumres oculis eßfub iebla,Qu^anquàm ego miki videor animaduerttjße quibufda in lacis, V-bißuaue Chrißi iugu per minßru[u-um Tontißce Eccleßam gubernan-tis excußum eß, etiam d?rincipTiiu^ gwn nöperètolerari.Vidimus O' Cie bitt] quendam Ubellu.)qui inßribiturf ViCloria Veritatis^i^ ruina ^apatus Saxoniciycontra Heßhußüßcriptii^tn quo Lutheranos adßnodu.i!^ad di-ßutationem de prßetia '}}el abfentia pat iùspt^t Ule setittCbrißi corporis janguinis inEucharißiee Sacrameto jpuocat^ac eaßdem iliis leges prßcri^ bit,

EPIST. CAXn. HOSII lityCjuasiljß nobis Chrifiianis fcribere co/neuer ut. Quorfum aut res redijt per Deu immortalemll^utauit Lutberus euerlurumje Tapatu ^lanum^qui nulle quingetis annis in Eccleßa T)ei durauit^duraturus etia tux ta Chrijli promijjumyad ßeculi'.ecce ante ipfius Lutheri Tapa tMn.fque vixdii annos quadraginta durajfe coßat in Saxonia/aluo manoja euerfum priùs ejje non terne rè Sacramentarq gloriätur^cü bona pars eoriiy qui Luthe,rifidem fuerat amplexi .^reiebla ea Zuinglij ßue Caluini doElrina ßtfequuta'.,y4c pluf rimos inGermania 'Videreliceat,qui deprteßentia Chrißi corporis in Eu~ charißia noßoluab Eccleßa Lei^Ve rùm ab ipßus etia Lutheri placitis dißcejjeriit'.multo^ nuc latius Calub ni dolirindjppagatam Videre Ucet^ quam

AD DVCEM HEN. BRVN.

fuit Vnqua Lutherana.Quo li betiùs acUuci deberët bi^ qui diciVo luit Cofeßionis AuguftancCfVt quibus de rebui inter je dijc e/itdt^ de bis iu~ diciîipenes hoc Oecumenicii Cociliu ejße'reilet, Etbabituri bic ejßent te-quiores iudices opinioefua.yidimus Flacci fupplicntorios quofda libellos quibus inJlat^Vrget mirabiliterj quot;Vt in GermaniafVelpotiùs in Saxonia Synodus cogre^etur'a qua tame arceri Vult primùm Cbrißianos oes^ quos tin viß efivocaseFapillasße-indeSeruetianos^SuenckfeldianoSj Antinomos,Anabaptißas Ofia« drinosmeq; ßbiat altjs^q cü Synergi ßisyMaiorißis, nbsp;nbsp;^dtapborißis rê

eßfe Vult,ac miras tra^œdias excitât de Cofeßione Augußana quam effe multis in locis mutata ac deprauata quiritatur. neq^ dubitat alicubi falfi crimen

EPIST. CARD. HOSit

crimen impingere^hiltppOj quod no Mutati Confeßtonem Au^ußana^qua Cófcfsio il)ßs etid Lutheri hbrosplurimisin Augufta- adulterauerit. ISlec id (ine cau-naab ip- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

fo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cotuli ego quoq-^ aliquot exem-

chthonc. plaria Cofeßtonis yiugußan^e^ifrita ßerem habere comperi'.Kec ^flla mihi vßa eß propiùs accéder e ad eam^qutc fuit (AugußiC oblata Chrißianißimo Imper at ori Carolo^ cuius memoria in benedilîide eß, qua ea,qut!e Flacci ope ra lend typis eßexcufa,(y extat in Ubroru Lutheri tomo quarto.Cu ita-que de Confeßionisetia ipftus Augu-ßandßde inter ißos dißceptetur^qua toties mutatd (s'deprauatam eße.,no modo ^uinglianißue Caluinianiy^e rùm ityipß Vociferdtur Veri Luthe» rani,qui cothurnu quendam earn ap» pellantyVtriq-, pedi aptu, cùm author ipßus^qui fuis earn confcripfit mani»

buSf

AD DVCEM HEN. BRVN.

bus^ in alijs multis^^in eo ^quod pracifjuji eft Chrifiianic doElrtuce ca» put^depßntia Chyißi corporis ^fan ^uinis in EucharißiaynoabEcclefi'a tnodôfVeru àfeipfo^lt;(sr à ma^ißro fuo Luthero diuersüsetiatjisrcn Cal uino cosetiatyno'nefatiusforet de hac ipfa Confeßioe^quid in ea reClè re dpi poßetjqfnofjuic Oecumenico po tiùsCociUo iudicadi poteßateißi per 9nitterentßi^fejubßerent,quam Vt Vnius hominis arbitrio toties mutata

tanta ipßs etia Lutheranis de ea dif ceptandi i^altercadi materia pr^ebe redMihi y^erô ß cuiufq alterius^cer» tè LutheranßfeCl^ 'Vel maxime vi~ detur inter eße, doClrind Vtfua pue Cofeßione huic Oecumenico Concilia dUudicanddpermittat’.quandoquidé non Polïi per Sacramentarios eanon-nullis lads Vehem€teroppugnatur,ac

pro

EPIST. CARD. HOSII propemodum expugnaturyVeru etia ipforii Lutheranord inter(e mutuis dißidtjs extiguitur.Cuperet Flaccus hoc iudiciu in Saxonia fieriïcurautë no ibi potiiispt^bi totui cogregatur of bisChriflianus^.Scilicet, Saxonica, fides cddeda^^Cir no Catbolicapotiùs nobis eß retineda.Certèmagis ex V-fuyinagis etia ex dignit ate foret Fä cipum iforûpï)t cotrouerßas ißas mi nißrorum faorum^eorum iudiciopo» tiùs difceptddas permitterent^ quoi pro legitimis iudicibus agnoßPitylt;(s* Dominus eoru Cteßarea'MaießaSyisr quotijuotßunt ahjper orbe l^niuersu Chrißiani ((sr orthodox'i feges isT (Principes Vt }^el Flaccofcj^el Gal lo^'Vel qui funt eiufdefarinießubmit» teret.Fdeqi dubitare debetquin Patres hos multo eßet (Cquiores habitu rifqillot nefcio quos.Eßet hic no ma

DVCEM HEN. BRVN.

gis cognofcend'ty^ignofcêdi locusyid* quetolerabilioribus coditiQUibus

J quaspccptoribus fuisj)ponit Flaccus.

3 Et cü in SymbolOjpßteamur oéj,cr^. p dere n^spincla Exclefid Catholicdy Î) non'ne magis Veile deberet Catholica I cofeßione babere Filctpes ißi,qu.vn 'ïj VelSaxonicampvel /^ugußa)ianiyVel d fuß:io quamaliam?Id enimnomrido prouinciceygt;erïi ijciuitates ferèßn~

1 g,^di€.j)pria ! i^priuatas fuas confef-Jioes adferïit. nbsp;nbsp;nbsp;de re vbißatuipo*

, ieftmehus^qinboeOecumenicOyquod , Catbolicä p^ccleßamreprißentatfC^ st cilio^: Qli^^nobre quodfua /])ûteßicltt S ram Illußritate Veßra no dubito^ma ■g iorem in modiiab illa peto,Vt inßare j 3 Velit apud Trtcipes ißos Cermaniæ^ isreisperßadere^quospßertim habet aliquaßbijfpinquitatejfamiliaritate ÎI que coniunblospvtßuos hue Oratores ' primo

EVIST. CARD. HOSII

primo quoque tempore mittant, y^udio , quod non ita pridem Illu~ ßrißimi T)omim Marchionis ^ran-deburgen. EleElorisfilia nupfitll-luflritatis'ueflrtefilio, quod tllima-trimoniumfœliciter euenire cupio. Cum autem is non alienus ah Ec» cleßa CathoUca ßt Vifus , promi-ßrit etiam proxime fuperiori anno Eluntio jCpoßolicQ ße [num hue Oratorem mißßurum facile perfecerit apud ilium lllußriias Veßra , authoritate ßia , vt præ-ßet^quodpromißt. Scio non defutu-ros, qui dehortentur lllußritatem eius ne facial, Vel hancfolam ob cau fam^quodà l^ontifice ^mano Concilium hoc eßindicium^ cuius iu^^um excuffum ab omnibus cuperent'.nec alia de re magis laborant, ^udm Vt nomen illius quàm maxime odiofum,

crin '

A» dÿcem Ren. bRtw, C* inuifum reddantomnibus, guod fublato gubernatoré, faciUùs circa, Ecclefite naufragiâ grajjari fe fjoJJe perfuajum habent. Sedquis tandem rß^quipoßetjpraterhunc,^ Oecume» K mcum Concilium conuocarr^. ISlthii iamdeeo dicam quodfimper hcec fuerit eccleßaßica régula,^ iam inde ' à mille trecentis isquot; ampliùs annis) ■ nbsp;nbsp;ne priCterfententiam ^mani Ton»

• nbsp;nbsp;nbsp;tificis Concilium \dlum celebrare li»

ceret.Fingamus licereyVt alius quip quam indtcet. Qtâs erit ille^qui pop-

• ßt hoc pr^eßare ? Num Imperator ia Maießas^.Eß quidem is I^gum om mum C7* Trincipum excellentißi-

, mus^eru nee àGallis^nec ab liijjia nis-^nec ab Ânglis^nec àTolonis^nec à multis alß eo loco habetur, quot;Vf ei - nbsp;nbsp;nbsp;tanquàmJuperiori fdiHo audientes

eße Velint^qui ^gnorum hortl,

ePIST. CARD. H O SI I aUorunhgubernacula tenent.Contra 'Verói^onüfici ^mano libenter hue honorem habent isr ip/a Mateßas Imperatoria , omnes ^rlcipes.^quotquot Catholtci Or-thodoxi cenlert Volunt^ Vt eum tan- -quant [uperiorem agnoßcant ^amp;ei débitant reuerentiam obedientia prœfient^atque ab eo Vocatif quot;Velipfi ' yfeniant ad Cocilium y Vel lalt emfuoi

Oratores mittant. Quod ia à pleriß- \ quefaCîü effe^ex ea^quam Illußrita- |

VeßfiC mitto , feheda cognoßcet. J Cùnt itaque Vel ipfa luceßt clariùr^ qubd Oecumenicum Concilium nemo poßit alius congregat epricter ^on-tificem, ciini ßios ad illud Oratores Imperatoria Maießas iam ablegaue rit, quifubielii funt Uli Germanic 'ï^rincipes^ cur id facer e detreClent^ quod ab Imperatore nbsp;nbsp;Domino Juo

faClum J

AD nVCEM HEN. B R V N. faSlum iam ejje Vident^. Nihilhono-rifuo detraht ^erfoafum habet Itida-iejias Imperatoria, guin aliqua po~ tiùs ilium acceßione cumulari cre~ dit^ft^loriam hanc Deo detfï’t^uem till vijum eßfuum in terris ^icariu conßituerey debitarn ei reuerentiam tribuat.Et certè nulla res eßßi qua piorum 'PrinciDum ^’el fides magis exerceatur Vel Chrißiana qu^edam humilitas^qua nihil Deogratiuseß^ clariùs cnitefiat^ quam cùm non hoc ab illis attenditur quis ille (it quem in ^etri Cathedra Deus collocauitt cum fieri quandoquepofiit^'i^t eadem qua cteteripr^editus infirmitatetUec 'Vitiepror(us inculpata^ nec omnibus his rebus^quibtis libentius homines honorem quendnm amp;nbsp;'Venerationem tribuuntfiit fiatis inßruClus : Verum idjolumßeClatur , quod Chrißi

© 3

®PIST. CARI». H OSH

(arius, quod Tetri legitimus fue-^ejjor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;honor omnis non ad ho-

wtnem^qui nbsp;nbsp;inßrmus eß^its' ßis if»

Jeper[lt;ef)è Vitÿs non caret,}?erùni ad ipjum T)euni referatWj perquem in ißaCathedra collocatuseß.quot;b^ecin homine fiduci(e quicquam ponitur^ quod qta facit^eum Tropheta tnaledi hi um ejje dicit ^fed in filo Tiomino^ qui pot eß per quamlibet indignum peccatoretn contra IJetn etiafn,lt;t^ expehlationem multorum^ea pr^eßa» fe 5 qult;c maximum ipfus Eccleßd fruhium adferre queant’. quoßcper-ffictium fiat omnibus non id hominis Virtute contigiffe^ Verùm excel fidextrafahiumejfie. Qu^m itaque Deo gloriam dat Imperatoria Ma-sx:emplo c^eteri ^ges

Trincipes Chriftiam., cùm eadem florid Deo no dent^etidjubiehli Ma» ießati .

AD DVCEM HEN. BRVN.

ießati illius Germaniie ^rincipeSj 'Vt ipfi per nünißrumjuum Tontiß-cem ad Conciliu eos yiocanü pareant, hue Oratoresprimo guoque tempore mittant ? Dicant illi quic-quid Volent fVnus Vt Eccleßeepr^ßt necejßeeßßdebet Vnitas in ea reti-neri.Etquam Verumßt illud y quod non aliunde fchijmata hicreßs obortte juntyquàm inde quod[acer-doti Dei non obtemperaturßu F.piß copus,qui Vnus eß^^ Eccleßlt;epra-eß,fuperba quorundam pr^eßimptio-ne contemnitur^i^homo dtgnatione Deihonoratus^ab indi^nis homini-bus iudicatur^ noniamin Cypriani tantum libris leß^mus, Verum etiant in bis quie fabia funt in Cermania^ oculis ipfinoßris cernimus. Excuf-ßße quidam /ibi videntur iu^îi 'Eon tißcis'.quidautem exeo cofequutum

EPIST. CARD. H OSII eß^Totfides^cjuot '\gt;oluntates:lt;(^ pro Vno ^apa^multosiarn effe na^i Vi-dentur. iSlolo iatn dice re de his,qui Caluini 'Verbum pro Dei Verbo junt amplcxi, quemadmodum 'hi queran» tur de iliis,qui Lutheripotiùs,quàm Caluini Verbum tanquàm Dei Verbum adorare malunt, quod non jußu lerint,Verùm adße pertraxerint^a» p(^ tyrannidem, pro'queliffteo iugo *J?ap^ collo excujßoßerreum ab illis impoßtuml'it^'N.thil itaque dicam deSacramentarÿs, quibus nihileïl impurius’.anautemad eïidem modü defemutuo non queruntur Luthera-ni?Qtiàm grauiter ferat T^hiUppus, quodmaiorem magtsque intolerabi-lem isr minus excufabilem authori-tatem acpoteßatem,quam 'Papa^* manus Vnquamßbi Vendicent Plac-cus iy Gallus,paulo antè commemo-rauu

AD D V C E M HEN. li R V N.

raui.lSlunc audiat Ulußi itcn veßgt;'a^ ^tiid vicißim de^hilii^po pr^eceptore Juo^quamihfuppgt;'(‘/J^ dlitis nomine, Jeribat Gallus. Libetautem ea lingua tranjfcribere, qua Galli libellus editus eß.

^0 Jgt;a6 3cf) mein 2iinpt vnî* 6e^ Quæ au. ftet/ fo ivoll alé fie t î’er warfjeit bep^üfte^en/ vnb juftvaffen Cie Ht Ger!’ Wiberfpreebev/ fie fein gieicblvcr manica fie Wollen / vnbwens' einCfn^eltypo’tra. von bimel mere / 3^1? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;iiH*b phusln

nod) bari'?u/3d) t^ne jl^nen für Q5ott eben bnniit mebr ehr vnb cóuerti. gûté/ba teb fie gleich ftralfe t irer irtunic erinnere / vn §nr bnj?e er^ nune/ben alle biefelb^ irc^eüd?# tervnf(bnieid)ln/fofie mit Jrer ^encblerevtn Jrrt^nin^ fterefen

• nbsp;nbsp;vn in vnbnßfertigf'cit aufbaltcn.

V S^ev.

EPIST. CAKD. HOSII

Vttcn fic t'a«/ fie fvnî^t fó(gt; (^cPræceptores,t)a^ ï)tC ^OtfCÜ pc( a(k^ alcubcit möOen/ waé fie fasert / Oî’er feiere (levOacii î)ie nic^t irren fennen gt;nbsp;éc i(i iiic^tö newe^ and) bei î^en f;ei)^ t’en/ïgt;aéQ5otteiné ‘Öifeipclwcl ein war^eitfür bein Præceptor verüben ^gt;at ! viW vcr(ei{gt;en ter tranff von tein Præceptor tiifentiere ♦ ^a^er ter @prn(f)/ Amicus PlatOjamicus Socrates, magis arnica veritas.Q^nt ^aben vorif^nen ßro^e bcptu^c geirret/ vntinirt^uin gefiirer* éoniû* 0en fie ^ue^crum ia aticf) noeb (affen ein 'Preceptor fein ♦ Q9nt ten preceptor alter preceptorn gbriftnm nbsp;nbsp;nbsp;tenen fie tan ab*

gewicbêfintt/ wie taranff oben vnfer

AD DV CEM HEN. BR VN.

wfct ganl^e ‘Dtfpntation 6cnv ^et/ tvcld?ctt ])veccptom fie «« fclbft wibcftc^cn/ vnb tccbtvn^ ïgt;rt«rf6at (mb/ fut De offenbarte wat^cit gt;nbsp;Q)e^cn9(etcbvcl^otgt;a* ^in/ vetfóten pnbwcröenn vet* flirt / vntet tgt;em titcl ber ‘precc* ptorn/ wfc behüben vntcr bcm '^ttdbcé Q5cfe(^eé/ vnbbieX’o* piftcnnvnter bcm tittel bereit* ebenn»

^iefc fcbcne ! ernffe ßolkv tien follen fie Jnen bicmit babe/ VOltl Doctor tencbat tantum-modó/'^elcbcr alfo pflegt §nre# ben / vnb iff ein felige rebe woll ^uwiffen/benSb^iffen pe^o jnr trcwcnwarnung*‘^iebie Jübé fpricbt ebt t fcbreien Templum poraini, templu Donnni?Z)iC

•papi*

EPIST. CARD. H O S I I ‘Papiftcn 6i|}^cr gcfc(gt;rini^a6t7 vn iwc^ fctocnHcclefia,Ecclc-fia.2((foc6cn fcbrcicnil^o vnfcre MagiitriVllbScholaftici Vvité. bergéfcs/ vnÜ f^UUttCll ^Icirf) illl gnint'c nicbt iiK^r/'^cnn Præce ptores,Præccptüres«^C6 ccptoîé nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VÔ bcm Q5ott ^cm

ift mein @00/ ben folt jr f)ôrcn.2i nep bcß preceptor^ i?n* tpcri/bcm bcibc bic @cbnfft onb baé weref $cu^nt0 gib t/ba^ ßo« ipn ^nr îXefonnatioabcr i?cprc vnnb Xtrdxn / alö’bcnn depten ^(iam bifer (epten ^ctt erwerft gepabt ! beré prcceptorn fa^c icp nn bar^u/ wire pepo bep papt^ ftenn vnnb 2(biapporiftcn vcp

.F)icpcr9epórfa«(pwolbai?/ . ba^

AD DVCEM hen. BRVN.

ftc vttétK we quot;Zapfte vii iXe* fonnatoveé Ecdefiæ fd)e(tenit jd) meine aber la / eé treffe fie f^lb gt;nbsp;‘öenn wie ^ev ^apft

fieb anmalfet/^r tonne nid)t jmn ! fep vniuerfalis Itpifcopus totiusEcclefie.’^né evtcOevnO fc^e / buérnnlfe ßeU tenn/VnO finü eitel Diuina ora-cula/ oaran npmanbt jweineln/ npindO OiirwWev rebé Oarff/vnb 0tnelevb ift/oOcv fein Wil ♦ 2llfo tbnn war* lid) Oïe von ‘“^ittembevgt nid)t anOeré/wollen ut^ert vunO fei* neé geifté gleicb 0tnel erbenn fein.'-^eld)é gciftécwieeéange* f^wgen) fd)irbalï) fouilbepibnC bleiben folte/alß quot;pétri geifté blù ben i(î jn bet; ‘’^apfl/

Sar-

EPÏST. CARD. tîOSIt

i^rem^auffcnn.

hoc eft, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eji Vero id muneris lt;isrofficijnteiy

haudfecùs atque illorum^Vt Vertrat i patrociner^ et contradicentesre-prehendam^ qualefcunq-^ demümßnt illi/tiatnß fit angelus êcielo, ^deo-queperfualum habeo hoc ipfoplus nteets honoris heneficq deferre coram DeOidum illos culpttoßuorum errorum admoneo^atque ad peeniten tiam eos inttito^ quant illos ipfos adu» latoresi^y palpones omnes, quißia adulatione illos in errorihus conßr^ mant^atque in pœnitentia detinent, jin Vero perßuaßim habent eiußiodi fe eJßeprteceptores^Vt ipßorum diElis omnibus necejßeßt fidem commoda-re dißipulos l aut id genus SanfJos quiferrare no poßintl ^tquifane nec apud Ethnicos quidem nouum ißhuc

AD DVCEM HEN. BRVN.

interim difcipulo diuinitùs Ve vitas patefaElaJit, atque etiamnum patefieri poßit pr^e illius pVieceptore, in qua ettam non dubitet à fuo dijjen tire MagiflroVnde illa nata eßßn-tentia^yimicus 'PlatOyamicus Soc ra~ tes^magis arnica 'Verttas. ^tque an^ teillos quidaminßvni pr^editißan-Sîimonia errauêre^ lt;S' in errorem alios induxère. Turn quoque necejje eß Lutherum itidem Vtßnat adhuc ejje praceptorem^O' pr^eceptoruni omnium prteceptor 'em Chrißum, à quibus ipß defecerunt, quemadmo-dum in hoc omnts noßrajuperior di-ßutatio acquießit : Quibus ipßmet iam pricceptoribusfefe opponunt^pla neque in^ratos declarant pro quot;Perita te manifeiiata.Lergunt inter im^mit tuntque in errorem , «ir mittun* tur, idquefub Tr^ceptorum titulof

per*

EPIST. CARD. HOSII perbide Vt olim ludcei/ub legis^ ^ontifictf fub Ecclejh^ titulo. ^tque tilt lepidam hanc feriam collationem(à T)otïorey tenebat tan-tummodo^accipiant) qtttßc dicerefo litui er at : eß'queßane J alu taris oratio, quam operaprecium ßtnon igjio» rare modo Cbrißianos pro fuifida co* monitione. Qiœmadmodum lud^eij ait^ ilarnabant, Eemplum T)omini.f Teniplum 'Domintyi^ Eapiß,e haSîe nus clamitarunt is- neque dum cla-mitaredefuiunt^Ecclefia, Eccleßa: ita nimirum etiam noßri iam crépi» tant Magißri Scholaßici Evi-tembergenjesneque ex ipfo funda» mento quicquam noruntaliud, niß, 'Eraceptores, Tficceptores.Interim pr^ceptorts Chrißi^ cut teßtmoniutn reddit Deus, Hic eßfiHus meusßp» jurn audite’.tum quoque præceptoris

Lutbcri, '

AB DVCÏM HEN. BRVN.

Lnt1jeriycuilt;^ fcripta (s' opera teßi moniurn ajferunt,diuinitùs ilium ceu poftremum y^ltimi temporis huius Eliam Ecclefi(e(s' do^ritiie refor-mandie excitatum’.horum, inquam^ prceceptoril turn ^apißas^tum ^dia-phorißas magna cœpit obliuio.

Hue etiam illudpertinet, quod nos nouas Pontificesßue Papas (s Ec^ clcßlt;e reformatores criminantur, jitqui Verb ißhuc ipfum in illos equi-dem quadrareputo. Et enim lß)ma~ nus Pontifex idfibiarro^atße erra* renonpoffe tßejje Vniuerfalem to* tiusEccleßie Epifcopumy quiequid ipfe dicat (S' flatuat, id Valere aparter e-i(s* itiera ejje diuina oracula, de quibus nemini ambigere nec cuiqua contradicer e fat ßt’.id'que eb.)qubd ca, tbedrie Petri ipfe h ter es ßt^ aut eJJe \gt;elitihaud aliter proféra Emittent*

C ben

EPIST. CARD. H OSII her^enfesfefe comparant, dum Lu^ tJ^eriis' Jlgt;iritus eins ex fede hcere^ des ejje Volant: cuius tarnen[^iritust Vt iam cœptum eß^ tantundem pro • pemodùmapudillos refid'ère Videa-tur^ guantumj^iritus ^etrt ^mæ apad Tontifieem^ Cardinales^ Epifco posy ^illorum gregemj i(frc.

ISlec pauca eiufde generis apud Flac-cum fijr yCmfdorfium reperire licet, nifiquod omnia nunc in medium ad-ferre, necejje non eß . Hoc tantum oßendere Volui,poßeaquam F^ap^te iu» gum excujfum eß in Germania,multos ibi natos eJJeTapas, (j'eosma-gis intolerabileSjßquid Hdlippo ere dimus, quam fuit vllus Vnquàm ^a-pa ^manus. Inde funt iftce feSl^ ta interfe mir abiliter dijfelî^e ,duquif-quefpro Tapa gerit, dumquifque, quod ipfe docet^id tanquàm T)ei Verbum

AD DVCÏM HEN. BRVN.

hum ab omnibus adorari 'VultÇi^t iani tot babere Germania Deos Videatury ijuot habet nouie docîrinte magiflros^ du Vniufcuiusq', eorü Verbii^ taq Dei 'Perbumi:;' Chrißi recipit Euageliü^ (ßc enim do^rinaßam appellarivo-lunt.) quot;Elec erit ßeclarum iß ar um fi* nis 'Vllïis^nifipriiis eo redeatur^Ynde dißeßum eß. Liddi nuper in libellû quendani Ioannis Spangembergij^ quëedidit anno proximo ßperiore^ cuius inßriptio hicc eß lingua jua Germanica.

bericht voit bet) woU^rtttcn bie Q5(5tt buvc(gt; ©♦ ^y^avtu) £ut^ev fcHgen fur# itemltd) ^ùcu^fd)(ai)bt vnb VOD ber |d)€Utlid;€n vuban# dbrtrfei)t fur feiere groflfe beun/etG

Vcrax

EVIST. CARD. HOSII

Verax narratio bencficiorurn pcrD. MartinumLutherupise memoriæ, præfertîm Germanise diuinitùs præftitorum, amp;nbsp;deteftandæ ingratitudinis erga ciufmodi ingcntia beneficia muncra,amp;c.

Inter alia Lutheriheneficia, nume^ rat (S' hoc^quûd yintichrißum rette-lauerit. Q^dßnihil aliudfecijßet, ytelhocfolo nomine dignum eumfuiß ßefcribit^ cuißtmmus honos habere-tur. In fine Vero libelU proßjetias quafdam (fic enim Vocat) ex Uhr is Lutheri congerit inter quas ponit (S'hancdcfruliibus reuelati ilnti-chrifti.

foetus ygt;erbum eft,(s‘a multis dolîo-ribus repetitum^quodpoß reuelatio-nem yintichrißi tamerunt homines feri^quàdiam deinceps nollentLeit agnoß

AD DVCIM HEN. B R V N. agnofcerSynec 'vllam ilims raüonem hdbere : [ed iuxta fuam quifque Vo-luntatemfaciet -i quicquid diabolus lt;^srcaro juaferit.Hoc tempus iam im-pletumVidemus. (ii^oßeaquam entm admirabili quadam fingulari Dei gratia ^ntichrißiani/mi^ßue Tapatus horrenda mëdacia ac doli^ deceptionesque manifeflatæfuut^ï-cipiunt iam homines nihil ampliüs credere', poßeaquam à vinculis TapatusJe liberos eßeVidenttVolunt etiamejjeliberi isrjoluti ab Euan-gelio,i.T d pneceptisDci'. is* quot;Volunt quot;Vt deinceps return fit is* iuHu^quic-quid Vnicuique quot;Vißimfuerit. Obßecro diligenter Illußritas'i^eßra fecum expfdat h^ec Verba. “Mee enim Vertus fuit^quod Caiphas olim dixitf quam quad nunc hic 'Eßeudoprophe-taßribit. Q^muis enim falso Tapa-

C tum ,

EPIS T. CARD. H O S 11 tum yiocet j4ntichrifiianifmumycùm hicftatus^qui nunc eß in multis Gef» maniie locis^multoßt hoc nomine di» ^nior: hoc tarne 'Verißimueß^ quU poßeaquam Chrißijuaue ui^umpet ^apam Eccleftam ßiamgubernantis excujßum, itjr ipßum ^apam ^nti-chrtßumeßefalso perßuajum eßplu» rimts^^ Chrtßi iugumßmulcßeX' cußti j nbsp;nbsp;eo res redaEîa (proh dolor)

quod qui diruperunt Vincula d^apa^ tusyijdem Uli ncc Euangelißnec Dei prdceptorum vincuUs vlhs alligati tarn ejße Voluntiac diruptorum Vincu lorum fruSlnm huncferunt^ Vtiatrt deine epi nihil credat, i^faciatquif' que,quodßibi videtur. Qm de re quC' ritur etiam Hierotiymns lihcnc^e-Uus^cuius libellum depaßoribus leßi eodem illo anno impreßum Ißebtjf quam ißi nouam Bethleem eße vo-

Isitd

AU DVCEM HEN. B R VN. luntiinqua nouus Chriftusnatus fit, 'Pel yintichrißus [yotiùs. In cuius li~ hri pr^efatione funt h^ec Verba: ^ofleaquam perfanclum Euan^eltu a'PapiC tyrannide^^poteßate libe-rati ajßueuerunt omnes illius conßitutiones retjcere, progrediun-turvlterius, '(^r'Poliint prorjusean-dem confuetudinem in abjs quoque rebus omnibus fiuefint bonce ,fiue maLe ,retinere.yolunt eßeliberi^nec à ciuoquam probiberi^ quo minus ar-bitratufuo viuantßaudaliter^qudm ß Euan^elium efiet talis dolirina^ quce Vnicuique concédât poteßatem faciendi,quod illi placet,qucC nulluni ordinem,nec Vllam dißciplinamferre pofiit. Quodßquis eis re/ßerefue-rit aufus,eó 'pcniunt audacice^'Pt non folnm odiafufiipiant erga fuospræ-dicatores lt;7eos contumeltjsaffici-

C anty

EPIST. CARB. HOSII nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

'Verùm etiampro virili fuaty- | rannice perfequantur,jic ft quern gt;0 : lunt ordinem praedicatores cofiitue-refatim vim ejfe dicut minime Chri fitanam^fiS' nouationem quadam) O' , introduEiionem Veterisl?apatusyper quam pYtedicatores propriam fuam poteßatem odominationem in com-‘ miffumßbi ^fegem ßabilire Velint.

ß pergant Vrgere exequutionem eorum qu^e conßituerunt^ non foliim conuicijs afficiuntur Verùm etiam ad extremum expelluntur.

ISleque dißimilia queritur Heshu-ßus in eo libello^ quern O ipfe de pa^-ßoribuffcripftt.yidet igitur lllußri* tas Veflra^quo locofit Germani^eßa* tus , pofieaquàm ea multis in locis Tapteiugum excußit : quodcommu-tatum^non excujfum eJfe Videturf çùm alio cuiufuispotiùs^ qudm Chri-

ß 'h I

AÔ DVCEM HEN. B R V N. ßi^multo grautore iu^o prematur. jiccufat autem Spangembergius in eo libello^ex ciuo pâulô antè nonnullA prodaxi^non Chrißianos, ^aos ipße Vocat^^apißaSyVerimilloßpßsaccft fat ingratitudinis^qui Lutheri hum, tanquàm Chrißi 'Verbum qua-dragua hi$ ampUùs annis adora-runt.)Vvittembergenfes potißimiim^ LipfenfeSyiirquifuntfub Duce J^vir tembergeß. Hos igiturgrauiter ac-cufat^quod acceptor um à Luthero be neficiorum immemores^ auß fuerint indeceaut 'Vndecim do^iriniC capL tibus ab ipßus do^irina,quam purum putum Dci 'Verbum ejfe perfuaßm omnes habere cupit, dtfcedere, quod-que his eum elogß ornauerint.

5« einen Phiku tum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;ft/einen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;men.«

S V fc^cu/

EP I s T. CAKD. HOSII

fc^et vîgt;cv von t ï v t naîi bt üan ven 3{)m fetbfî aUcirt M ge^aUcn (gt;4be/vnô t^cmntc^t^gcfôaHen/ ï^anwa^cr fe(6ft 0cvet^vntgt; gc^ fatten Philonicum viWErirticum, eûîefolc^c^aï’ev* nie^c/bcr2((k^«t weUcrecOtfja 6cn/fc«îcm m^fd)ch etwa^gutó fem hiße / TOema«tgt;té weidden woHe/ 2it(emfemetaen e^re fib d?e/vnt) nvnmnbt neben 3f)m ter î)ennfânne3tcnîdnen doóloré Hyperbolicujn/(Jmen fc(ebenn Mehrer / üev nbsp;nbsp;nbsp;einem jlo^e fern

ne ein gameü mad)enn/t»evvon tanf^enten nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vnb fam« fönff

jneine t Jn^ felbi ^vnein rebe/ ^ett gebe ! e^ fet; ma^v ober nit/ ïöev^wev mall me{)rfagc bann e^mOHf^ïVnfv jeefienem ' nen

AD D Y C E M HEN, ß R V N.

UCtt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Polypragmonicuni,

tcv ftrf) lid) 3(gt;n aUc ^cntgt;c( mit etnmufc^ct/ ficé me^v au^(^imd)tcmi vntcrminbct bcti 3^m bef^oticn vntgt; aliev fachem ânma(Tct/fo in Oed? nicht nn^c* ^enn3ttmOil:entatorcm inge-nij t)ev nur mit feinem vev* fîanVc one not gepranget babe/ vnb fichmclicnfchcniaf’ctt Jté ftoicum.^inen0tavfopff/ ber nur fcincé finé gctebt/vn anbcrc in tijranifcher binftbarcfcpt gc* Raiten habe^^iichcn auch einen fomniatorem vuub ^rcumcr ané3hrtî/igt;mtb breweémneft/ Q5ott jet) eé geflagt t ineinmv ber/ete»

Vacant eum ^hilautum, id eîî, elufmadi hominem^ qui non nifi de je ymo

EPIST. CARD. HOSI I

Vno prteclarefcnferit^ßhi Vni pluris mum tnbueriticuilt;jue nihil arriferit pr^eterquam quod ipfe dixijjet fe cijjet. appellant item ^hilonicum

Erifiicum^ id efl^ominem y^fque adeo rixofum Vt femperjuam tuea* tur fententiam tanquam aquam^ ne-mini quicquam concedere j nulU ce dere 'Velitjfuam duntaxat aucupetur gloriam-^nec quenquam preeter fe fer refufiineat.Itemque'DoElorem perboUcum^puta^ qui excuUce poßit efficere camelum, qui mille iatlitet, lt;3* Vix quinque cogitet'. effutiatquic quidin buccam Venerit^flocci pendh num 'vel 'verum quot;Vel faljumßt quod dicit’.denique qui duplo plusajjerat^ quam ipßthabeatreiquot;Veritas. TSiun-cupant etiam ilium ^olypragmeni cum^quife procaciter^i^ petulanter negocqs omnibus immifceat^quiplu-

AD DVCKM HEN. BRVN.

fibi expeäienda fumat^ qua ipßut poßat proubiciayrebusque omnibus^ quic tarnen nihil ad ilium per tineant Jefe insérât. Turn quoque in^eny oße tatorem eum nominant^ qut non niß ingenq acumen praeter neceßttatem oftentareßefeque Venditare Voluerit, Sed (sr ^toicumßuru capitonem^qui non nißßo 'i^txerit cerebro^atq; alios tyrannica continuera prejferit feruitute .'Denique Somniatorem eu Vocant^(sr prohdolor miferandumin modum ißh^ec coquuntjatque per-mißent^(jc.

Q^dfidifcipulorum Lutherita le de Luther0 fuit iudicium, (g' eer» tum eß^io deeße quofdam etia. l^rinà cipes^qui Melanchthonis doElrinam fibipotiùs amplehlendam efßeputaty quam Lutheri'.ac reElè ab eo faElum exißimant, quodno in omnibus cum

Lutljf-

i!?!ST. CARD. ttOSIl

Luthro confenferit^fed in quibufda adnos Chrijiianos^in ahjs yjeronon* nullis do^gmatibus ad ÉuingUanosj ßue Caluinianos deflexerit , Vel hacify/'a res,calcar adders pojßet Ger mania ^rincipibusyt ne ^yel'Melan-cbthonisyVel Spangembergtj^Vcl Illy rid iudicio de dolirina Lutherißa-reßedearn Oecumenico potitis Con-cilio difeeptandam permittere Vellet. Sicenini dißidia, qua f 'unt inter minißros eorum^ tollt faciliüsy^ipß (Principes ad agnitionem Veritatis redire celeritispojßynt. Sic autem in eodem illo libello de Luthero feribit Spangember^ius, Vt eum exaquare Chrißo Videatur^ necalio ferèloco^ quam quo ßcripturas Canonicas, eius libros haberi Velit. jlccußint nos ido lolatria.Poteflne autem eßße maior^ ’ ac manifeHior idololatria^ quam ßt ’ hae

Ab bVCÎM BtN. B R VN.

alicuius hominis Verbum.^ in quo nec doSîrina excellens,nec Vila eß Vit^fan^imonia^tanquam Vei Verbum recipere^ ijrcoram Ulo incur uari^acß quis ab eo clifcefßrit^ eum è cœtufuo eßere Ftinam Vellent iUi ^rincipes^ memores eße Verborutn, quibus in ^^ropheticis ^poßolicis üterii iclolafu^ere monentur^ij'ciim, int éludant,nthtl aliud eße^quam me» raqu(edam idola^ Lutherumß^hilip» püiFlaccßVrentißremis^quodaiüt^ Cr Velis illafu^erentßeq-, eo,qult;t do clrina F'erbii î)ei cenßri debeat^pe nesEccleßam Catholicam^quam Co-cilium Oecumenicum repricjentatUfi-dicium eße mallent, q penes Flaccu, Vel 'Brentiu, Vel nejcio quos alios Sa» xonicos minißros.Etiä extra Saxonia legü tur is'intellißiturß:ripturiei lt;7 retiiùs ibi iudicari poteß , quißc

germa-

EPIST. CARD. HOSII germanus fcriptur^e fenfus^'vbi totui orbis conuenit in Cbrifii nomine^qua inpaucorum conuenticulo. Quod Ca-thoUcum dogma cen[eri debetdn Ec clejia Catholica debet approbari’.qua (ruEira (e credere in lymbolo profite» tur,qui malunt Vnius alicuius priua-ti hominis^aut etiampaucorum in art gulo aliquo conuenientium,ac diuer-jum ab iliaßatuentium, quam ilUus fententiamfiequi.Seepè iampericulü fecerunty multa fiunt inter eos colloquia,multafunt habita conuenticula. Qmd autem aliud lucrifiecerunt,qua quodmagis ex Ulis incerti,quam fine rant anted,difcej]erunt,magis etiam inter[epugnantes^. Hucitaquefuos mittdtpotius l?rincipes'.hic quce do-Birina cu Verbo T)ei conjentiat^qua» uecum illo puopietßoceri ’Velint.lSld, ficut in minifirorumfuorum conuen^ ticulis^

AD DV CEM HEN. BRVN. tkulisjßueyVt ipß Vacant, coUotjuys iam expérimenta äiäicerunt j quod tnifcuit Deui in media earum f^iritn 'Verti^misjVt errarefncerent ^egy-ptum in omni operefuo'. it a prtesetent htc adejje Spiritus fan^igratiam co gn ofcent. quot;Mon er it htc T)eus ille diß-fenßonisy qui régnât in his locis^vbi fuaue Chrijîi iugum, per minißrum fuumTontificem Rccleßam guher-nantis^excujjum eß:/ed erit î)eus pa cis amp;nbsp;dile^ionisj qui faciet Vtraque Vnum^lt;i^per diuerfitatem linguaru cunSîarum agentes in Vnitatem fidei cogregahiL^d Vt ita eueniatjtip* plices mißericordiam illius implora--himus, Heecega, propterea plurihus . IlluflritatiVeflrcefiribenda putauif ! nbsp;nbsp;quot;Vt ß vißim illifueritiCommunicet cu

Illußrißimo Principe Domino loa-chimoRk^ore'JdrAndeburseß)

D non^ !

EPIST. CAtD. HOSII non alienus à nobis ejje videtur*. nomine llluflritatem ilUus plurimum obferuo'. præcipuè cum nbsp;nbsp;ipfe/ere-

mißimi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;Domini meiforore

in matrimonio habeat^quam confian ter in fide Catholica perjeuerarefio fine magna animi met 'Voluptate au-dio.Sed quod ab ea defecijfie^t^ in a-Hud neficio quod Euangelium tranfi latus effe diciturfilius eius^Illufirif-ßmus Dominus Archiepijcopus Mag deburgenfisy ingentem exeo dolorem accipio^neque pojßum tarnen ad* bucanimum inducere, Vt eredam fa-^um id ab eo fuiJfe.Q^fo Illuflrita* tern '}fejlrd, Velit ea de re me certiore reddere^ij apud quofeunq^ Germa-nice Principes aliquidauthoritate va let^ßipue'Vero apudaffine fuu Pllu-firifiimii Domina Marchione EleEo iem^efficereconetfirf'}gt;tfuoshuc Ora tores

A D D V C E M H E N. B R V N.' tores primo quoque tempore mittati quot;Ham quod ip[afaSluraßt hoclllu-firitas Veßra omni prorßts cuntla^ tionefemota^ mihi quidem duhium non eß. ^rteclarè merehitur de maître fua Ecclefiaß quam plurimosin. eandem Voluntate impuleritilt;(5* cùm, apud homines laudem^tum apud TieH ingentem ex eogratiam cofequetur». Qui Vt Illufiritatem Veßram pro Ec cleß^eßice defenßone quamdiutiß-meferuet incolumem felicem^ di« uinam illius maießatemßipplex oro^ meque gratis illius commendo^ 'Datum Tridenti X X iiÿ die Martij.^ y(nno Domini. M» D,

I

Illußritatis Veßra

Seruitor deditißimus^ Stanißaus^ Card.E'armien,

2)

AD REGEM, PROCERES, ECtyiTES-QJTE POLONOS, IN COMITIIS Varshauicnfibus congre gatos, Epiftola Martini Crof merit

AD REGEM, PRO* C EK E s, E QJT I T E S E Polonos,in Comitijs Vars-hauienfibus con-gregatos,Epi» ftola.

B M Virtute Veßra dignam, ((^moribus maiorum Veîïrorum confentaneam facitis incljitej^Vos

Trcceres Eqititesque Toloni^ quod Vobis religiösem T)ei opt.max.cuius olie regnïi hoc Jeptum barbaris^enti bus tam diàßat incolume, inprimis ) curlt;( ejjè oßenditis. Qua in re quan^ tum extiterit /cmperßudium maio» rii Veflrorii dicere^fi Vos ignorare ex ißimagt;ie,Ex eo quidem t empor e^quo ijChrßo lESV T)eolt;^3* Jeruatori

D 4 noßro

r.'Piir o Z ti

n^ßro populariter nomina dedère^ montas à multis altjs populis longe ante fufceliîas^tÿ' eins if fins numine per continuant multorum feculorum fucceßioneab ipfis ytfque ^poßolo“ rum temporibus conferuatasßbique ad extremum^cùm DEO placuit^no tamfcriptis qua Itiuis Vocibus qua-ßper manui tr adit asfufcepére'.ex eo inquam tempore dimoueri fe ab iqs nunquam paßt funt. ß^t^rum alias qua]dam gentes minùs tenaces fuijß non ignoramus . Vero c^eteris quoque hominibus teflatiusfacerent ilUipfimaioresnoßri^ omnia pro reti ncnda ac defendenda^quam jemelfuf cepijfent ^religionefefacere amp;pati paratos effeßringere tjgladiosy qui-bus pcingebantur^ cti Euangeliu qtiA lex Qrißi eßypublice in templis legt

inci*

MARTINI CROMER T.

tnciperet^folitiejje mentoratur, TSlee idfignis quot;Verbis fgt;rofitebantur ma. ^is^^uain re pr^eßabant, Fltrbenim alacresarmafumebant cotra bar-^ haras gentesßcubi eas^ quamuis Ion geaßj nomini Chriflianograues tnfeßas imminèreßnßerant. Itaque cum ^rußis atque Lithuanis

confanguineisßiis 'Pomeranis oUm^ priufquàm eægentes Chrißo nomina dedère^multagejjerunt bella^ non ta de imperio^quàm de religione: régnante apudfe Fladißao lagellonef cum yitoudo Litbuanorum duce in intimant Tartariam expeditioneni fufceperunt. Et Vero eodem lagello-ne filîjs eius yiadißao lt;ijrCa^inii» ro regnantibus^ non modo in Fala-cbiam^lt;ij;*ad ddrailouiam Danubium-que^^Verum etiam in Thraciam vfque arniaticontra Idurcas penetrarunt.

J) 5 Tt

EPISTOLA

K P'alachis^^l'ctjs^^uhcirii atlt;^e Gr^ecis laborantibus jubuenirent, Qwd i^itur^.ydn ygt;os de^eneraßis ab hac vir tute maioru Veßroru^Minime Verb-TSlä Vt mitta recentiores quaßia expeditiones in Vngariam lt;tjr ßriam^regnante nuper of)timi (^be-nignißimi buius re^ispatre diuo Si-^ißnundoj à Vobis eodemßudiois* Voluntateßß:ef)tas ißudcerteßu^ dium Veßrii^quoßanHißima Chrißi inßitutadnßUci hac noßra at que e~ tiam ßuperiori tetate cupidorum afnbitioßorum hominum partim incu ria,partim improboßudio Vel conta* minata^ Velßupprejßi vindicate cuß tiS'iCN.eque enim cum tjsßentio, qui Velodio Velinuidia j Velambitione euiusq.^ iSTpotenti^e authoritatifque cotentione hæc agißußicatur :)ißud igiturßudium Veßrü eo niaioris (ß pie-

M A RTINI CR OMERI

mavis ^niciofafuntreli giontb.^traua (sm^ia dogmata^^ ar maipfiterea quad hæc q.dë corpus mo» dopetut^in animü, in quoßta efl reli giOjnihiliurishabëi'.illa 'i^erb retlas de Deo de^ cultu ac cteremonijs eins opiniones^quce nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maxime co

Jeruanty tolluntex animis, lt;1^ pro ijs barbaricam quandam feritatem in-generant'.quafit, U felaxatis femel audaciæ actemeritatis habenis ^fibi quifque place at, alterum non modo contemnat damnetque^ 'Verumetiam pro inimico isr hofle ducat,Jtq^ bine exißunt fer alia inter homines dßi~ dia-^quafloretißimas etiam ^Jpub. pejfundant penitùs^^ euertunt longé facdiùiyquàm arma hoflilia.QMd (S'pluribus 'uerbis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non obfeuris

exemplis demoßrari poßet^ ni fl effet luce meridiana clarius. Pam quot;Vero fl-’

cut

ÎPISTOtA cut'Vtïlius^ita difficiliusefl radie a--tas in animis multorum opiniones, feßilentes prafertim^ eradicare^^i^ hoßem non modo ab alienisf 'Verume» tiam àfuis finibus arcere, Eß igitur finon/uperior certèpar pietasißa 'tgt;eßra pietatî maiorum 'Veßrorum. yidete modo etiam atque etiam^ne cuifalfo pietatis prettextu impona--turtueu guis pro Vera religione,peße reltgionislt;!s-^ipubliciefuperßitiQ-nem Vel impietatem ajferendam Vindicandam [ufcipiat.Qwd guident iudicium^tot actam diuerßs^ inter fepugnantibus de religione opinioni-busjloge eß difficilUmu, Fallit enim (VtreSlè inguitfapiens guidam)vi^ tium l^ecie Virtutis Vmbra^ta Vt plurimi, cum adreli^ionis dogmata inßituta difeeptanda Ventum eßt errare^non paucifeientes Volentes^

MARTINI CROMER I.

fulfa pro Veris affirmare^i^adäuge-das Velßabiliendas opes fuas^tegen-dasue turpes cupiditates fla^itia fu.afan^ißimo reli^ionis nomine a-pud imperitam multitudinem facile abutipoßint.Ft enim natura omniii hominum quamuis ferorum (s' barbarorum mentibus quidam de diuino numine^eiusque cultu foifus infttus eßyita certam (s* abßolutam eius cog» nitionem ajßqui e^eper ßipßene-^wuntJdque intelli^ens Deus opt, Max.ipfecieUtuscerißimam ßui no-titiam cultum'que primùm quidem an^elorum minißerio, Vel fecretiore quadam piorum (s* ßbi cbarorum bo tninum inßiratione'. deinde Vero per filiwnßiini fapientia^bonitate^is’ po ' teßateßbi parem in Vno ferè populo informauit '.jidextremum vero per difcipulos eius, eorumqi fuccejß)res^

non

EFISTOLA *

non modo piet ate lt;tj*integritate quot;Vita conjjgt;icuos^']}erumetiammîrabilium^ vires humanas excedentium ope^ rumpatratores per omnesgentes at* que ^€tateSytQtumque orbemterraru, nequicquam aduerfantibus imptjs dtemonibus^mirabiliter earn diffudit isr propagauit. Etfedulo quidem co* natifunt inuidi dt^mones cüipßper fe^tumper fatelUtes (fr adminißros ßios tyrannos errorumque magißros^ Veldelèrepenitùs ex animis hominïi illam ipfam notitiam cultumq-, T)eiy Veldeprauare '.ßepeqi ij conatusper-miffu zsrarcano quodam conßlio Dei nontiullumßucceßumhabuere. TSlam (S' ipßSatanas^ transformansfe in angelum lucis^ 'vt inquit D. Paulus, ßepe multos in impias nbsp;nbsp;ab/urdas de

Deo opiniones induxit, ygt;el cultum eius ad fe traduxit^ ne fandis'ue reti*

bus

MARTINI CROMER I.

bus ifr c^eremonyspolluit minl.^ ftri eiusfalji 'Prophets ma^ißri tnendacesjuh /]gt;ecie minißrorum iu-fiiti^e O*Veritattsfallentes y multos feduxerutypartim dero^andofidetn Vei’^e ac diuinitus prodit^e doElrtniez partim nouis ac domi futc natis inter-pretationibus earn deprauando, «(st* ßa d^emonum'ue commenta pro ipßf ßmo'DEIVerboVenditando.Itaque lt;7 in Hebr^eo populo fuerunt olim, qui dicerent'.HiCC dicit Tgt;ominuSfCu tile eos non mitteret,lt;(sr in Chrißiano

I. ipfa^quic mentiri non poteß^ J/eritas Mat. 24. priedixit^multos inßuo nomine Ven- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij.

turoseßeßi^iurosque’.E^o fum Chri ßus'.autyEcce hîc, Velillic eß Chri-ßus‘.(^ multos ab eis ßdullum irk Quod quidem re ipfa etiam impletum eße nemini dubiu eß. lam inde enitn à temporibus j4pßlolorumfuere in

ter

BH5TOLA

ter Chrißianos Hymenausj yilexan der ^Menander y Ebion^ CJ^er intus-^ac deinde alÿ poß alios magiß-i menda f^^sßgregantesßemetipjosj introdu-cëtesfeSlas pditionis^isrßccie quide fietatis habenteSyVirtutem ante eins abnegantes.lSlemodö quidem deßmt cum alibi y tumapudnos eiufcemodi peßes'.habentquefuosfatelUtes tyra-nic»s homines mente corruptos^qui caterosminisy mulEiis ac fupplicjjs quot;ï^el inuit OS à l^era pietate in errorem fecwn abßrahunty nonnulli quidem arbitrantes ob/equium fe pr^eßare Deo^complures quot;Vero idem duntaxat ßmulantesßedßum interim negotiÜ agentes Veriùs^quam Dei.Quod qui^ dem non tenui quadam conieSlura^ fed ip[a rei euidentia probari poteß» Sedego ita nuc agay'rt quafiin re dugt; bia à qua part eßet Veritas ar pietas fuunit

martinicromkrt.

fuuïn cui(jue de omnibus judicium fal ^um relinquam.Certè no idem omnes nunc [entiunt de doclrina^ inßitutis lt;srritibus relwois. quot;Mo couenit.vt fci tts^multis magnisj^ de rebus inter eos ^uife Euan^elicos Vacant,cjui 'Pa pifloi appelldtur. Inter eos aute^^ Valût ejje mcdij^is-ipß ab Vtril'g^ dijßeti untyisr invtn/'cjue mtdta damnant. Q^d Vero ißi ip/1 Euangelici,quem* admodum Videri Volunt, Verbi Dei fiueillußratores,pue Vind ices ? Idë^ ne omnesßntiunt? Minimegentium, Mlioqui Vnde qu^eß) nata ßint nobis tam diuerß nomina, quibus Uli in^ ter je dißinguuntur vt alij quidein did VcliniProteßantes VelMult;^ußa na confej^ionis , alq 'ligurina ßue Geneuenßs^quos etiam 2:^uinglianos

Caluinianos Sacramentarios appellant: alij Picardi^Anabaptißlt;e

E älj

EPISTOLA

altj voert entur^.J^nde autem efli^uod quidam quaß faßidientes iamhcec Vul^aria yfjartim Oßandri, partim Serueti do^îrina nomine glorian-tuAMitto ^JJosßue ^ulgaros^^ ^oemos Calixtinos’. qui quàm Valdè dijfentiant ab ijs^quos iam enumera^-ui^nondicomodo certè ipfifeß ab omnibusßegregant penesfefolos Veram lt;1^ incorruptam religionem Vigereeontendunt : à cteteris autem ferè improbantur. Suntifr alij prtete^ rea^nißfallor f neque cum fuperiori^ hus^neq^ interße ipß de rebus nopar^ ui mometi cosetietesßednobis adhuc minùscogniti.Et ohquidehi Verba Tgt;eije mil p ße fer lit iya/ßeuerdtßeii nd eodeid tnodoomnes inteUigunt^ aut interpretantur : Eerum jua quif que Velaße excogitata^Vel Vndelibet arrepta opinione impenßtus deledla»

tUSf

MARTINI CROMER I. îns^alteriusJenJum vix) acne vix quidem fortajje co^nitum non tam Juperciliosèytjuatn hoßiliter ^lamnat, jftque hïncfanè exißunt '\gt;ulgone-gleElus is' profanationes' cultus diui~ ni^cum diuini nominis contumelia co iunEîæ, exultantibus isr inßtltanü* bus nobis at que reli^ioni Cbrifliantef quafifalßeVel incertæ duntaxatju d^eis nbsp;nbsp;Mahometanis. Hine offen-

ßones mutu^e nbsp;nbsp;iritattones animo-

rum^non folwn inter ciuesylt;(sr eiujde lingua eiujdemque iuris homines^Ve rumetiam inter cognatos nbsp;nbsp;neeeßa»

rios^ cito in extremum florentißimi huius regni exitium, quodi^ß Vos no lt;obfcurecernitis^eruigt;tura^ niß celeri ter Deus opt.max.^tua, de-tnentißimctac Veßra pariter 'Proceres Equitesque fapientia falutarem opem attulerit. Quidigitur fado o»

E 2 pus

EPISTOLA

fus efl ƒ Vos ^juidem id reSîè fafienti conßlio quot;Veßro exfedietis : dicani ta^ men ega quodßentio'.^^ dicam Ve ex animo,fro mea in commune fatriam fide lt;(^7* officio'.'pos qu^efio be nignè ac diligenter attedite.Si de le-gibuslt;C5'i»ßitutis ^ifub.^eßfie htcc ejßet controuerßa,rationibus lt;^9' ar-gumentisnon cuilibetßd ijsmodo, qui in hac ^fub.multùm dtuque \gt;er ßatifunt, inter ifßos contendendum ac dißeftandum ejje cenßerem autho re 'Platone clarißimo fhdofiofho,^ quce'nam effet rebiay'i^moribus ma-iorumvirorumconßentanea-, bis, iiberis foßerisque Veßris ac toti ^if.ßlutarisßentetia' ea^^ cùm 're-ßris omnium iudiciff ajßenlu fu-blico ejßet comfrobata,grauibus fœ* nis à 'Tobisßanciendamejßeiudicare, Jduodfiquiscommuni flacito'reßro

teme-

MARTINI CROMER I. temerè aduerfaretur^intelitottis

ibi Veßri(f(jHte magißratuii eßent partei. Qjßii ft ego.^aut quißia. aiiu,! videri ygt;ellet hidulgetior, nieri-tometuere deberetyue laxanda dtf (iplinapublica adperniciem ^ipub. hoceius conjiliutnßetlarealtquate-nus exi/îin}aretur,ne ue pro populari pr^euartcatorypro lent leguni patri^e-que hoßis iudicaretur. Qt^mobrem quiapenei Voi eft omne legum (sr in^ ßitutorum adhanc ^mpub.perti--nentium arbitriurn, Voi qult;ehuic re-^no Vtilia falutaria effeiudicatisy prouidere, in commune confulere ßatuere conuenit ; me meiqueßmiles non modopriuatoi homines^ 'Verum-et tarn mafißratui pubUco!.yCapeJfe-re iujfa ac décréta Veßra, non meo.^ priuati'ue cuiußquam Vel paucorutn commodo ^arbitrio mutare^aut in-

E 3 dul»

E? ISTOLA

^ulgcnterprteterire decet^neßpuilt cequidem Vtileid fore Videretur.prot ptereà quódnunquam tantum boni ^eipublic^ conciliari poteß Vnius alicuius paucoruniue falute,qudtum conflatur mali,fi principis (s* populi maießas iminuatur, legumque autho ritas ac dfciplina publica labefaEle-tur elanguefcat. Etenim Vtilitas indulgenti(e etiamß in plures redun-det^ad Vnum quidë tempuspertinetf exemplum ver o pr^euaricattonis non modo ad multoshomines^fedad om-nes leges , lisr omne tempus. Itaque de Zaleuco , Ljicurgo. L. ^rutOy 'Manlio Torquato-i^^ralqs quibufda^n Oracis^ Latinis atque barbariste-gumlatoribus, aut alioqui principi-bus^fapientibus viris cumfempi-terna eorum laude memoratur^qnoä qdißiplinam publicam partim cba-

MARTINI CROMER 1.

rißtmarum hberorum ßuorum c^edi^ husjpartim etiam menibrorum ßo» ru ntutilatioe exilio^ßuo fanxerut^ pluris facientes ßabilimetum le^um quQ ^rumpu.ßalus continetur^quàm

qiM mortales in hac Vita ducunt charißima . Sed quorßm h^ec tarn lon^è repetita Plempe Vt intelli^a-tis^quod tarnen per Vos ipßprobe itt~ telligitis^qute'i^eßrie omnium, qute-uepriuati alicuius Vel paucorum effent partes ^ß de tjs rebus effetcon-trouerlia,qu(epeculiariter ad^m-publ.Veßrampertinent . Qmdigi* tur^cwn de religione eiusque ritibus ac e^eremontjs difceptaturj idem'ne exißimandum eß? Equidemßbis de rebusßcut de Ulis fuperioribus ,pla» cita Vniufcuiufque'populipropria eß fe debere, aut omnino poße arbitra-rerßdem de bis, quod de Ulis, Vobis

E 4 faden-

IHSTOLA

faciendum ej]e cenJereni.Scdalia Ion eß reli^ionis, aha ^i^yub. ratio. J-l.ccfua iß cuiquegenti, illa multisy atqueadeo tolt terrarum orbi com-munii. lila ah hominibus conßitui-tur , bominnmque iudicio diuerfis pro rat tone temporum legibus nbsp;nbsp;in~

ßitutis tcmperatur'.hdc Verb diuhii» tùs conßituta eer tas habet le^esitj' immobiles quas nulli neque homini, nequepopulo, ac ne omnibus quidem Jimul abrogare^antiquare aut muta-relicet .Qt^odßquis conetur modóquot; meritb impius (y facrilegus habea-tur.jln nonfaciunt boci^ttur J^on^ tißees is- Epifcopi^ dieet aliquii^. quot;Kegant Hit,tu ais . Qt^is i^iiur eon trouer/iamhanc dirimet? l^erbum ‘Veijnquies.J^Jlèfanè.J^nde autem id petes Coditùs I ^t procul calum ûbeli . l^uelationcm tillende fi poteSf

MARTINI CROMER I^

^Qtes^ Verùmita^Vt nobis eer tum ßt, earn diuinam ejße. nbsp;nbsp;nbsp;authore Chri~

ßolydtis iampridem inter mortales loqui deß/t ,Efcriptis propheticis^ Euan^eliciSf yipoßolicis ? ISlon ■ nialè^ quamuis none folis fortaße^ fed mitto id modo. Cteterùm feripto-rumillorum ^enuinus ßenfus lt;ijrin~ terpretatiofdequaeßornnisfere con trouerßa^penesquem erit? Kon pe~ nes Epißopos quidem inquies. Cur obßecro ma^is penes te,tuique ßmi-les^^t penes hos omnes.i^nde id pro-bas^. Ktderis habere aliquid èfacris ß:ripturis. Sed in eafdem ßalebras noßra relabetur fermocinatio, Ke^d bo enim e^o eum eßße^ quem tu visßquot; larumßripturarum ßenßsm. Kegas tuVicißim ydlam eßfe inßenßu ea^ rumpcipiendo dißßcultatem. Cur i^i tur non eonuenit inter nos ? Cur non

E 5 tihm

EM STOLA

inter yiriunits' ^thanaßwn, Eunomium (^'BaßUumßouinianum

Hieronymiimß)onatißas~i^ ylugt; gußinuml Curautern fcr.tbit Petrus de ^auU epißolis quod in tjs Junt quttdam difßciUa uUelleEïu^ qute in-dQ^i^tfriniiabiles deprauant y ßcur

Cieterasfa ipturasJ infuamipio-' rum perditionem^Sed mitto dißmtn^ torem.yidte^E Eroce-res^Equitesquefapientißimi redeo, quot;ElulWne igitur funt partes in componendo reli^iofiis dißidiol . Suntprofei^o -y 'is'^nagnte quidem» Sed tarnen non arbitrandi 0- Hatu- . gt;nbsp;endiy quidßqui quernque oporteaty ac ne illud quidem^qua ßt de quaque re cogruent'ior \gt;erbo Deifententta. De quibus duobus illud quidem iam dixi y nec Vos aliter exifiimatisy ne emnium quidem populorum, nedum ynius

MARTINI CKOMERI.

Vntus alicuius ejjè : hoe Vero cuiuf-nam ßt,nondum dico. Sed vt /ït Vni-tier/t cœtus Chrißiani j quod quidam coutenduntjVos certè^ quamuiinon VliesanimteyVt quidamfortaßis ex^ terni(jutant^ nee in ang^u^iißimo obfcurißimi) angulo terrae f)oßtißli tarnen Germanis. Vnvaris^^obnis^ Callis ^yfn^lis , Scotis -, Hißanis^ Griecis, ydrmenis^ Mo/chis^ Indis, ^eLhioßibuSyi^fortaße multis ali/s nationibus ifr populis ,Cbrißianis prViudicare in eo nonpoteiiis, Vt Vet hicj'Vel innationali^quod itaVocant, Concilio ßatuatis, hoc eße confenta-neum y^erbo Dei,hoc non ejje. Qwta enim pars Chriflianorum nos'Polo-ni fumus^.Addam etiam 'Pruffos^Li» thuanosß(ußosqueß lubet.jllioqui iure Uli populi, quos dudum enume-'Taui^Vobißum expoßnlarent,ßcut

EPISTOLA

quot;D.Paulus ^poßolus cum Corinthjst i.Cor.14^/2 a }fobis yferbum Dei proceßit, aut in Vos folosperuenitïlaceo Ccete-ramfratrumVeßrorum Equitumho neUißimorum^qui hinc abfunt^mul» titudincm.Mitto mulieres, mitto e-tiam optßcum turbam omnino oppidanos aratores ist paßores Ve ßros’.ijui licet nullam huius ^ipub, partem capejßant, c^eterum quodad GaLj. religionem attinetßtunt in Chrifio lefunonejßeludteum, neque Gracu^ nonßruum^neque liberum^ non maß-%.Cot. I. gt;nbsp;nequejceminam fed omnes nos Vnum efße.'bdec Vos i^noratisßul ta mundielegfßße De um Vtconßun» deretßapientes : inßrma, Vt confun-, deret fortiai^nobiliai^ contempt tibtlia j i^eaquce nonfunt^ Vtea qua funt j deîlrueret . iSlehisqui dem i^itur praiudicare bac in parte debe-

MARTINI CR O M E R I. dehetis^etiamj'i^ojjetis, Quoiißfa^ cereper^itis curnon ittdem Veßra exemplo Srodenfis Vel ’ProJjQuien^ ßs^autß mauultisy totius Mafoutd generalis conuentus (ijuos honoris caufanomino)vobis Vniuerßs ac to» tius^gni comitijs inconßituenda . ^epub. prdiudicet , leges'que con^ dat^quibus cunSliteneamini ? aut à JuisVeßris maioribus^quamlibet rudibus^ reruni imperitis^ vtiÜi ' nouatores diElitantyCoditas arbitra-tu ßio rnutet Vel interpretetur? ^ut ß numerutn Fpeblatis, cur non oppi-danii^ agricolic quot;Veßriex quot;Vniuerß ^gno coëuntes idipßum faciantl Quales quidemfru^usj proh dolor, ißud,quod4 nonnulUs iablatur,Eua ge li urn noßra memoria non nufquant germinauic. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;htc fatis efi mul

tos eße lt;i^non imperitos legumi^

rerunt

E P I s T o L A

rerum hunmnarum^addo (ûr nohilef^ fi defit publica légitima authori-tas i ^uam quidem Vos neque penes Senatum cum ^ge^ nequepenes Vnt\ uerfum maiorum Vel minorum ^olo-norum conuentunifetiamcum ^ala-tinisac cateris magifiratibus^extrd locum ac tempus comitiorum ejfie Vultis.Cur autem non modo à terre-ßribus iudicÿs^ Verumetiam à collo-^uijs adte^E 'iS' ad comitia fi-wit prouocationes^P t enim priuatos pr (eter earn, inter quosnon défunt iu*^ ris isr iuftitM confulti an non ha-bent iudices i(sr (Palatini, quique his aßident magifiratus leges confii* tutiones ^gnif. an eas non leguntl an non intelligunE^n^obficrofiaci* Uoreïi cuilibet magis obuia rerum ccelefiiumficrorumque myîie-^ riorumjqu(eVerbo î)ei continentur,

ac

M A RT I 'N I CROMER I.

ac mentitan, nedumfenfuum hurna^ norum captum exceduntdntelh^en-tia^quam de iure viliagiorutnyVt Ver lisflatuti Veßri Vtnr, fcuitetorunjy {jolotarnrndußtiui cnietonistac cx-terarwn omnium le^um Veßrarum çognitio^.aut magis cuiußuam refert in hisyiiuam in Ulis faUi errare?

id quidem VelUpßs quodaiunt^ ac tonforibus notum eflj^c exi^uum quiddam agelli Vel fortunarum Vel iuris perfonalis, Vel denique vitam lancßuxam ((s' momentaneamßUc animarum ceternamßtlutem is bea* titudinempericlitari : lucc nontam cogitationeyquàm ß;nß cuiufuis per-cipißlaßi bumana aut angelica men» tecomprebendi potuijßent non fuiß feneceße 'Deum bominis naturam aßumere, dobloremque Vera iuïii-tia^quareli^ione cultuque Dei maxime

EPISTOLA

xîmè continetur^nohis fierinihil Ule ^uiJem vfijuam fi:rii)tum relU ^uit'.Verbis modo enarrauity(jult;e Vo-luitUd'quepartim promifcult;£ muki-Luc.8. tudini, partim deléSlisàfie ^poflo-lis'.quibus aitloUs datum ejje nofie myfteria re^ni Dei. Et tarnen nec tj omnia(gt;ie dicam nibtl^quod certe ali Luc.14. eubi Euangeiifia quidam dicere non Veretur^tuc intellexerut^donec ipfie-met eis aperuit /êsu^ ac Spiritu saclo eosimpleuit. ma^ifiro Uli demii lt;3' intellexerüt ola^its-Cieteris hotbus parti Viua quot;ifoceqiartim literis^dide» rüt.Sed ita Vtruq^fieceruty'ïft adeoru diblafcriptaque pemtus percipienda eodem nihilominus interprète SpirU tulanclo nobis quoque opus fit’.nifit i.Petri. i. forte non dico Vnius extjs ul Tetri Ioan. fcripfi^^fed communis omnium Ulo» rum iuxtà ac noftrùm praceptoris l^er»

MARTINI CROMERI.

Verbisfidem non habemtts. At enim putumusyinquietis^quod nosßgt;i- quot;7' ritum Dei habeaniiis, Sitita/anè: Terùm is,cùm ipje fit DE non eïi difjenfionisjedpacis Deus, Contemnere autem aliorum indicia^ Gal.5. in re prtefertim communs •ts' ad omnes exteqsso pert inenten non pa--cis ejlp,)ersnn diffenßonis : qua ex DEO non eß^ fed ex Diabolo, inter opera car.nis, quormn author

effeElor eÏi diabolusD. ^aula nominatur . Quid autem fiet^ß ÿfdem de rebus diuerjusn à Vobis apudßßatuant Vicini VeßriGer-mans ? quod quidesn nonletnelhis paucisannisfecerunt^ cümaVobis amp;nbsp;ab alijspopulisy tum àß ipß di-uerfaßatuentes. Qtßdßt Galli aut Hißani idemfaciantlQuid ß Vni-uerß Chrißiani populi Scilicet

E prti-

EPISTOLA pritf^GnderabuntVeflra omnium ib lorum iudicÿs^aùt deßnet ejße quot;Vtr* hum J)EIy quod Vobis fuit anted, yerum enimuero , inquiunt qui^ dam, nonerithdc nobis cum quo-quam caufa dißidij.TSlamßquid ab Vniuerfo Chrtßianorum cœtuinco-muneßatuetur [)ofled, illudfeque-mur potiuSjrepudiata priore noßra ßententia : interim autem dum id ßty ßuo quißque ^nos etiam noîîro fefifiiabundemus^tS* aliquid homi-numdeßderqs indulgeamus , quo eos in cteteris concordes in officio contineamusJEr^ieclarèverb fa-pienter.^t qudm mult a fuerint haC Vna in repeccata^^rimum omnium ftgnofcite qult;efo in libéra ^publ, Itberè in medium confulent'i) arro-^ gantia.^ne dicam temeritas^ in îla-tuendo ÿs de rebus qudßnon alie*

Martini c R o m ï ri.

'ntyCertenofoims'Veßri officijßunt^ O* iampräem maturo longé ßti* rtum iudicio conHituta funt lt;5* non quot;Veßro tantùm, aut quot;Vnius alicu-^

älterius populi ,fed multo-rumine dicam omniumpublico longo quot;vfu approbatif. i)einde Vel pertinacia in retinendo contrajen» tentiam aliarum gentium, vel certe leuitas in mutando,(}uod femel pla^ euer it » ^oßremo frußratio eit^s, ^uem præ quot;^^obisfertis^euentus con^ filyVeïiri, atqueadeo longediuer-fus contrarius exitus , Quaee^ nim beneuolentia aut Concordiapo»

^^^^^^os^qui non de leui a-liqua re, fed de maximis, quamuis libéré fine UIq nietu, diffentire fe arbitrantur ^ligio eil enim, quif animos hominum 7ion folùm eum D EO , fed inter ipfos etiam

E 2. inpri»

EPISTOLA inprimii conjociat nbsp;nbsp;rehgat.

'Vbi nofi eadem eß^ d'tjßociat ea ma~ xime dißidentium Voluntates ßudia.tantiim abeli, Vt conßciec, ^oßem hic difertus eße ß illußra» re hoc exemßis cwn Veteribus^ tum recentioribus Veilem. Demon» ßraremßmeex hu 'tufmodi diß'en-ßonibus^ion dico dejumma reltgto» nisyVerwn de Vno aliquo aut altera eins caßte,nec eo qttidemgrauißi-mo aut euidentißimo perntcioßi dißidia capitalia odia cùm inter diuerlasgentes.^ tum inter eiuß-dem Ungute, ^ipub. ciuitatiißa-milite, domus'que'.hominet ßepeex-tttiße.^ii^ Vix multoßtn^uine^mul-torum'quene dicam Vniuerßorumt , interitu reßinblaeße. Commemo-rarem ea tempora , quibus furor ^rianorum in jiegypto Örien-^ tSf

martini CROMER I. te^anichaarum atque Donatißa^ ^um in yfßica yMonothelitharum

Iconomachorum in Cr^ecia^No uatianwum ijßiem galijs in locis^ ^ßicQrum nuper authorihus thero Mun^ero^Carolfindioir ZuingUo^ in Germania grajjatus eît, yidderem de ^ßis nonnihil, Sed non eîi necejje diutitis his im-tnorari. TSiolite autem putare îia-timfedaturos Vos eße inquiéta in^ genia^fi quid eis paululum conceß jeritisaut induljeritis accendetis niavis'.nec ea modo,quie iam tumul tuantur, fed qu^e adhuc quiejcunt etiam'.ned modo vt quie iam concu-pierunt ohtineantfed qua pratered Videbunturlt;j quoties libebit ß non impetrabunt Vtfrußra aduerfan-tibusvobis extorqueant. Qms enbn ßatuetmodum laxata ßemelUcen-ï' 3 tia?

E P I s T o L A

ti^^Cur diitem non contendant^aut curnon il)ßfibi fumant ciuicquid coliibuerityrecenti exemplo inuita-ti^cumVoi ipßsquadam nullo exempla concejßritis i enim gens^^quoi natio Chriîliana dunt a* xat reSie'que de^religioneßntiens, \nquam ßbißumf)ßt dogmatum is* rituurn Eccleßaßicorum commu» tandorum arbitrium I Sumpsere quodam tempore nonnulla in fetid prauis opinionibus^eodemßue prd' textußue conßUo^pacandorum Vp delicet animorum j componenda-rumque dijßentionum inter homi^ nes, Hec tarnen idßne Epifcopo* rum authoritate quam in religio^ nis négocia plurimùm Valere intel-ligebant-^nedîU Euangelici hodiè diffitentur.Qt^le fuit^cùm propter ii^ovaioiißocelljconfubdlantialeß*

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cut

MARTINI C R O M I R I.

ent Verterunt Latini theolagi, ?o-tus ferè tnmultuaretnr orbis ter» rarum, tnalebant nonnnlli principes populi anthoribus Epifcopis pro homoufio homoeoußon boe eff,

V i((luifitbßantiale,Vt ita dicantyCon» tentio/is hominibus eoncedere, q'M de Vno (vt Videbatur) }ferbo non ma^is 'Verbis lt;juam armis di^gla-diari : ylat cum ^o’êmi HuJJo in» , centoreeßerati^ diuinaifr huma» na omnia fttrfum ac deorfum miß eerentf quot;ïffurparunt tj ejuidem 'Vul-go^adflipulante ^ochefana ^ßu-darebiepißopo ßuo , ßacrumca-licem y quod inufitatum fuerat fuperioribus aliquotfeculis, isrin-dulferunt eis,qui Eaßlet^ad Conci-lium convre^ati erant Epifiopi^ cùm Eo'èmi in eo acquieturi, in cte-- terisque concordes ijr inofßciofu-

F 4 turi

EPÏSTOLA

turi ejje Vtderentur. Quidigitur^ Conquieuerunt'ne tunc eu indulten tia motus Uli 'Vel apud 'Boêmos 'Vel afJudGrdcoslImo ejferbuerunt ma gis, exultantihus nouatorihus,fè aliquid quaß iniuUè à maioribus Juppreßum aut interuerfum quot;Vi ritatis expreßijje, in ca!teris tiam inßitutis maiore deinceps con fidentta damnantibus Ecclefiam Catholicam, quteJe ipfa iam in quU bujdam damnajje Vider etur, ISlam cqui modus Velhcerejeon, quot;Vel turba* rum ac tumultuum poßea fuit apud Vtrofque’.lSLorine Èunomiani^^è-rianif Macedoniani, Luciferiani, ISleßoriani firicciam totumf^ Ori entern poßea miferè exercuere: ISlonne 'Tbaboritarum Orpha» norum^ 'Eicardorum,^ yîdami tarum^lt;ts*neßiQ quorum non mon-ßro-

MARTINI CROMER T.' ßrorutn furor apud 'Boëtnospoßéà magis exarfit^ùa nbsp;nbsp;ne calictsqui-

dem communio /juenquam ab eo-rum iniurys, Ctcdibus atque direp-tionibus^aut regnnm ab ^dium publicarum facraruniy arcium^op-pidorumque Vaßationibui in-cendtjs Vindicaret^H-odieque ^o'è-nüÇde tjs dico, quife à Veteris Ec-cle/ice focietateijr inßitutis praci-derunt) calicem quidem mordicus retinent) c^eternm de pr^eiudicatis opinionibus nihil remittunt, ac ne ea quidem praîlant, qua recepe-rant : lt;^5quot; quanquam fuis ipß Viribus confebli torpent magts quam quiefcunt non idem tarnen omnes Jentiunt'.is^ qui dißident opinioni-bus^odtjs quoque implacabilibus in» terfe nihilominùs certant. Q^dau tem aliud nobis quoque expeSîan-F 5 dum

1

IPISTOl A ium eß^ßquid nouaru rerum cupt-dis indulgendü ejße duxeritis^.Q^id aHtem eis indulgebitis^.Calicem^At ^uam multi negat eo Jenguinë Chri ßi contineri^^uam multi(horreodi cere)calice d^emoniorti cum eße au-tumdt^nos^^, qui Veru ex eo Chrißi Dei is* hominisfanguinê[)otarijp~ fitemur^noƒdùm fiultitiæ aut iußa* niteßed idololatrilt;e prorßusdanare noy^erentur^. Sacra Veruaculay(t ^multi fuut y qui hcecquoq^ contem-»ut^imo execrantur^itsr id magis co tendunt-^ytt nulla ßnt omninbfacrcd f^xoresfa-cerdotibus-. At illi partim tolliitßacerdotiuße^^ oes Vnacïi mu-Herculis is* pueris exaquo facer do tes eße aßeuerdtpartim re ferreßua negant^cœlibes' ne ßnt^ an maritiß , eer dotes. Ecquid Germani Principes cii Chrißianßimo Impcratort

Carolo

MARTINI CROMKRI.

Car oio eiufdem modi indui^entia, quod Interim yfulgo y^ocant^^in Ger» mania profecerunû Ecquid acce^^ tarunt id^quibus dabatur ? Ecquid in veteris conquieuerunt ? Cur autê f. ißa Voi quibufdam indulgetis^no eodem exemplo Stancarianis etü^ promifcua qaamuis leui de 'caufa^ diuortia^lt;t:r noua^ quoties collibue-ritfprioribus folutis matrimonia^ Ofiandrinis derogationem meritiJa crojanbïi J^anguinis Chrißi^Caluinia nif lisrSacramêtarys Jacramhieius, quod eß omniu pcipuui^faluberri-mnßanliißimiyin^^corporis fan giiinis Chrißijpfanatione. Seruetia nis maießntis atq; diuinitatis Cbri flifiUj Dei amp;Sftritus sW y^lne^ gatione vel tminiitione,^^ neq, neq^maioresVeßroSf neq\ 'vUos pr~ ßs populos ia inde ab ^poßoloru tê poribus

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E P ï STO L A

por thus Chrijitanos fuilje, dam altji incamati Vt ita dicantf 'Perbi Dei negationemy^icardis ^(3* jiaabaptißis non modo iteratione ^aptijtni.fed tfr omnium ciuiliunt ft ratuumfublationemy Luthe» rams libertateni humant arbitrij tolleunbus.omntumicelerum impu nitatem is- legtan ftolutionem : cur^ inquamjjis ijuoquehiec omnia^iis'ft qua p)\eter eà (ontendunt Vel dein-(eps contendent pacis toncor-dinepublicte conferuand^ caufano concedatis? Exhorruißis horum c 0 memoratione'.nec iniuria profe^o. quot;ï^am qu^e maiorimpietasy autquæ prcefentior peftis ^rumpub.exco-gitaripotuit^.Et tarnen nihilhicfin go.Contendunt hcec illivt qu^ma^ xime^lt;t^faciliuseß licentiie prin-cipiumfquàm exitum inuenire.Cur autem

MARTINI CROMF. RI.

autem Voj tniivi; in hii-/]uàfn in ca^ liceiVxofefaceKiotiii isrpiciii 'ver nacults religio/i/itis-, ZfT maiorum inßitutis receptis^.antiijuitus utori. busprieiudicarevereamini Certè hts i^UQg.do^tr,atibtis non minus ilUs^authoritas Verbi Deipr^etexi* tur.Q^m Verèy non dico modo : il~ luddtco^SiVos huiufmodi contro^ tterßarum di/ceptatores arbi-tros eorum inßitutorumyijute ad re* li^ionem pertinent^ femel conßitue ritis^ino defuturos efße^qui ißa quoqi re^a ejße^ verbo Dei cofentanea fubtiliterconcluais ratiuncuUs^ad^ du^isq^ac detortisfcripturœfacrte teßimonijsjVel inuitis Vobis extorqueant . Quod tunc ibi chaos, qU(C ejßet Dabßonica ßeibub.Veßraefa^ cies.,Veßro,quod ome auertat Dcus^ Cr liberorum Veßrcrum Jan^uine expi-

IPI5TOL*

exffîanJa^.^n putatis,^U((plui tri-ginta annis Cermaniam tam mife-rè diuexans nefanda fîsr impia O* inttr {e pHgnantia dogmatomnia (imulrxtitijjei Erratis^ß it a exißi matis.ji reprehendendo abufu pont tificiarum indulgêtiarum orßuseß Lutherus J cùmei pinguisilla oÿa ^mulgandarü earü pr^erepta effet, Tgt;lon tollehat initio-iimo ajferebat etiam receptum antiquitus numerii

Virtutemfacramentorump^ßum lt;sr efficatiam facrificÿ Chrißiani, mérita bonorn operum^authoritatê Epijcoporum zs' l?ontificîs maxi-^hp^^gatoriûjcuram preces^ mortuis'. ^oemos propter hlt;ec fubla ta^is* ßpt^r 'pulgatum '^^furn calicis reprehendebat : Vxores non dabat facer dotibus tisr monacbis^quamuis impurüeorum cMatum exagita-ret.

MARTINI C R • M 1 R I.

nt .Qt^in/cr^tis eius deprehen-^ derecteiq-, Ucet.^liquanto poßeriüs cotentione aura populari elatus, nohtcc modo J fed multa alia Eccle-[tie (S' Jpoßolorii, ne dicam Chrißi ipßus inßituta labefaciauit. vbi viderunt eum fecundopopulo fa cere Carolßadius , Mun^erus (s* ^^uin^liusymaiora au/tßuduerunt eum impietatefiperare^tsfeSlato-res eiusreligiofulis (s Tapiftic^ hjpocrifios y/el fuperßitionis no ex* ortibus ddtiarunt.Toßea nullus fuit inea natione^nep, eß etiamnunc im pietatisycontentionumytumultuumf bellorum^ciuilium modus (s* finis. Qtüd in ^oèmia ßtperiori Jeculo? Statim'ne initiofefi omnis effiudit impietas^ (S portentofia iliafie^aru 'Varietas^qute ^uamuis coheita po» ßed legumfeueritatCf adhuc tarnen

multif

E P U T o L A

multis in locis cermtw^.Modicd fue runtylt;C^in f^ecie dqua ^^ia Huf» fl initia, ab indignitate ^luadam odiofacerdotum indi^norum eo nomine honoreg.frofe^iadN.on muta-hat is facrorum ritus,no dabat Vxo resfacerdotibus-.ne calicem quidem yniquamporrexitpopulo, qui nunc tdtoperèexpetitur. ^oflerins in fi» nita ilia malorum lerna, 'is' multi-ceps h^erejeon hydra magno impe-tucum fumma rerum priuatarum atq-, publicarii pturbatioe inuafit in ^o‘émiam,eamq.gentemaliquddiù mi fer è diuexauit. Qiûd igitur, inquiet aliquis^Damnas ne tu vfum fa cri calic is in populo ? Ego \gt;ero neq; facerdotum coiugia,neqi facra quot;Ver» tiacula. Sednego Veflru effie his de rebusßatuett, maiorum^ inßituta mutare.Cuius'nam igitur'. Diceretn facer-

MARTINI C R O M Ä R i. f^cerdotum^nifi metuerem inuidiam, domo gallat a quortindapiudicia : Et magnos certè^at^^^Vt ita dicd^irrefm gabiles haherem lententiit huiusad» ]iipuUtoreSt'\’tl authores potiùSfHon modo Malachidiljr Mofen^is* jpphetas ï)et,Veruetiam ipltim liu lt;ijrmagi(lrünoßru Chrißu lefum^ eius^^ [entenütc per it os inprimis at^; tenaces y^poßolos^no VnÜ altern^ fed fimul 'Vniuerfos ^ppetuumj-fupe^ riorum omnium feculorum cofenfim^ ^ft his adiungerefas eß^ißorum ip jorum, guos nunc nouos Ceteris I'cili^ cetreligiois magißros multifequuiu turßndubitatam ßntentiam:qui ^5* ipß dejacrariifcripturariifenßi^to* toq^ reli^idis negotio jacerdatumß^ » ue EpiJcoporu^quosipßminißrosVer hi 'vocant proprium ejß yfolunt iu» ditiumi Sedmitto nuncfacerdotes.

ö Si

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

»S/ totius Eccleß^ ideß.yt quot;VolÜt damheer te non 'vnius alicuius Juoru-ue ordinü.fed omnin (^uod ipßquot^ fateri videnturynecejje qdehabentßt ipfißbi conßare 'Volunt) no ordinutn modo^tfr lexuum^fijreetatuni^Verum* etid populorum. ^tenim priufquatn omnes^qui Chrißiano ceßentur nomi^ ne^pofiulico'éant, ((s'has controuer^ fias definiant, nos diffenfionibus in-teßinis peribimus,inqnint. Meliora^ quitfioyominare. Ita'ne atniceextuo in^enio Deum metiris’.Itdnefacilem expeditd ratione ßibueniendi po^ pulojuo, quem prccioß charißimi fi-Iqfuifanguine fibi acquifiuit^excogt tare eum non potuißß^aut noluijfie ar-Matt. 28. hitraris'.Qwn ipfe eiusfiUus ipfißi.

ma eins dextera amp;fiaptetia^omnibus gt;nbsp;diebus 'vfiq-, ad coßumationem f 'eculiße cum[uisfore promifit he quis modo

gt;efi

M A R T I 14 1 CROMER I.

Spfejefeah eo fubtrahat, Subtrahit üHtf quif(iuis pacem teßamento eius reliEiam nonßmat rumßtq^ mutua cum ceteris hominibus concoräiatn beneuolentiam, quod ille fuorunt ßmbolum ejße Voluit. Quis aut id fa-^ citait ne^qui magiflratibus à Deo con ßitutis obfecuddtyf^j' receptosàChri ßianismaioribus Juis multorum^po-palorum feculorum cofenfu er vßt apl^robatos mores inßituta tuen-tur^au qea priuata authoritate^ie ß ca temeritatejua couellunt^lt;i^ multa nouareßudentlHi certe dicer e de tU lisßufjerioribus reSîè no poßüt illudy quodeßapud loanem in Epßola : E nobts prodierut.Illi Verb de bis nohoc i.Ioan.». ßliim/ed etiam quæfequuntur ; Sed non fuerunt è nobis, ISlam ß fuijßent è nobis omnes^ manßjßent Vtique no» hißum.Ccrtehis demum triginta Vel

G i qua-

BP I ST o LA

^uadra^inta annis in Germania Lit , theruSy^^uinglius^Mun^eruf (U' qui dam aliffègregarutfefe^ danato anti j quißimo Chrißiani orbis confcnjuya j ^«0priùs nddilJenferant.P'ultis igi- j tuY redintegrare inter dißidentes c o ! cordiam^NoUtequalefcunqi (nihile- j nimnucrefert)fed'Veteres tame do- , minos tgratia^ nolo dicere inuaforut ' fed litigator a feu petitorude pojfef ßone depellere, ^ponitepotiùsper 'vim eiedlos^autretinentes adhuc pof '' Jeßione defendite'^ nbsp;nbsp;tatijper data- x

xatßumderetotaabijsyadquorum f indicium eaftebiat^ legitime cogno-fciturfiufii is'tequi amantesfipa i c is nbsp;nbsp;concordice fludiofiy ac non par

tium fautores videri Vultis. ^lioqui fi cuiufquam ißorum agrum aut 'rib , lam 'violentior quijfia 'vindicare 'Vo-let^nihilprohibebit y quo minus in eo quod-

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{

MARTINI CROMER I.

ijwdcîiq-, tj}fe edideru for o caufa Jcefiteturjfîue adeo amoto ßne difce-ptatione iuris priore domino^concor^ diæ retinenda caufa ille alter in pof. feßionem rei cotrouerße mittatur^ac tum demïi eie^us per (juteuisfora de proprietate Utigare iubeatur. jit htc flatim ißi \)ociferarentur findignufa. cinusßges moresque violari'.Vel pe-reat mundusßurnmodofiat iufiitiaf calum^ terra mißcerent. Cur i^itur mafts aquifunt in refiia quifq-,i qua in alienaUn propria^quamin commu n?.in priuatatquàm in publtca^lt;C^ quot;Vf we dicam inhumana,quam in diuina, certe in minoris momenti atq\ precfi quam in eayqua falus omniuisrßngu lorum^^ifT publica tranquillitas conti netur Cur aut tu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Xfiapientif-

fime,Vosq.grauißimi Senatores iftsr Equités honeßßimi ißoru conten-

G tione

E P I STO L A

tiotie eo Vos inil)eUipatimini Vt iuris cum omnibus ordinibus popu^ lis Chriîitanis Vobis communis dif-xeptationem inter dißidentes nul-lo more^nullo probato exemplo nul-lo denitjue oper^eprecio foli vfurpe* tis? Velnon cognita etiam caufa ip-fos in alienam per multas pentest multacjue Jecula confentientts Ec-cleli(e poljcßionem immittatis ? Cur Inc non Valent leges concordid cba-ritatisque Chriîtiance ß forte indi* gnum cuiquam Videtur teneri legibus Conciliorum Canonibus Ec-cleßaßicislCur non interdiClu illud, quod Valet in priuatis caufs apud omnes gent es, qua non prorfus expertesjunt humanitatis, vti pofsi-fidetis, itapofsideatis ? Have-lira funt partes in componendo he religionis dißidio^ hoc Velirum officium

martini CROMER I. officium. Hic^htc Vos,in(juamj ^ro-ceres Equités Vna cum ^fie^c mi~ tißimo maiorum Veßrorum virtu-tern fitetatemimitamini, eosque non adcequaremodo ^fed etiamJupe-rare contendite. Q^idigitur tjfece-runt in fimili caufa, ? yinte centum annos,cùm tumultuarelur feSiarum isr religionis dißidio ^oêmia ^ficut nunc tumultuatur Germania^ multu-que opus haherentac Vterentur etia ‘Boemorum armis auxilqs maio-res Vtßri contra Vim itj potentiam 'JTeutonumCrucigerorum, regnu hoc Stsquot; Lithuania dtuexantiuyCÜqi mul~ ti noßratesnobiliores ctid lt;7* poten-tiores.eorum confuetudine(\gt;tfit)de» prauati^eadem dogmata profiteren-tur lt;s-propagare in hoc ^gno cona-renturfiißutatu ne eß in comitys de controuerfis do^rnatibus er ritibusi

G l^equa-^

EP I5TOLA lSiequaqii(im.E.ffliigitatum)ie nationale , quod 'ifocantj concilium^ ISLe id quidem. Indultumne quicquam noua» rwn rerÜ cupidis^i Multó minus. Imo ne ^gnum quidem^ab Ulis ifjjis (Boe mis vitro oblatum, acceqjtum eß^non aliam ob caufam, quàm propter diuer fam religionem, quanuis id non tam Vtilitas publica fuaderet^qua neceßi» tas propemodum exiger et.Imo etiam bellum eis denunciatum eß,nireßpi-feerent,isr ad Eccleß^ Catholic (e fo^ cietatemredirent. EtaduerfusBoe-mos quide ita tunefegejfere maiores Veßri. Quid aduerfus dues indige naslEenioresnefuere^.Imo Vero con» iientu iiUiituto,^cunclis I^gni or-dinibus adhibitisfummo cofenfu ob-firinxerut qJuam quisi^ßdem nbsp;nbsp;ho

noremz Si quis indigena Regni huius, Habens in ipfo regno bona

MARTINI CROMER I. naj-iæreticalcs errores, (agnojct-. te cofœderationis ■VerZgt;4)facere aut promouere vellet.î)^ quibusaute httrefibus erroribus id intelligent dum eß?lSlepe de ijs^qui tuncregnate Pladißaa lagellonisßlio è (Boemia im^ortabantur. Brtefatur enim lexz confideratis nonnullis difordi-nationibus, quae in ipfo regno Poloniæ fuboriri cœperât. Confiât autem ex hiUoriaillius tëporis^ nullas alias, nec aliunde tuncfubor^ tasfuijje, qudtn d quibu/dam nonob-feuris bominibuSyBoemica labeinfe-Bis.Excludit ne autem lex quepiam bomtnem aut ordine 'Vllopriuilegiol Itno difirtè addit : cuiufeunq; fta-tuSjgradus, conditionisjamp;prae* eminentiæ fuerintz^Jjzï^zf etia» flue fpirituales, fiuc fcculares. Q^d igitur,fi quis tale quidaufitl 5 TSlegant

EP IS TOLA

ISlegant fe ei auxUto^conßüo^Velfa* uore (jatrocinari Veile. Et hoc qui-dem (adduntqj etiamfi fanguine, affinitate , amp;nbsp;quacunque pro-pinquitatc forent nobis aut ali-cuinoftrumconiunóli. Sed[)ro-uehuntur etiam longiùs : nec pro eisloqui volumusaliquodverbum, inquiunt. jic ne hoc quidem fatiseß.Sed^m eorumdeftrudio. nem confurgcre , eosque Sc quemlibet talem punirc feVel-le promittunt abfq- dolo amp;nbsp;fraude. 0 pietatem illius temporis, o dh fciplinam^ô confcnfum 'Cs' conßan* ‘ timn 'maiorum Veßrorum ^roceres O* Equités. Addam etiam^ ofapien-tiam . IntelUgebant Uli fundamen-tum ejße rcrum psiblicarum rcltgio-nem , qua non dico euerfa aut muta-taßdlabefa^a duntaxlt;xt aut in du» bium

Martini cromïri.

biutn reuocata, concidere illai ne-Italt;jue nullo re/jjeblupri-ttatarum neceßitudinuntynuUo metu 'i’elpotentice cuiufquam Vel dißiäio» rum ^rauißimis pœnisj fuis ipß fide honore^ {quibus homini in-genuo nihil eß antiquius,} reli^ionis maießatem fentiebant, extirpa» re nafcens malum Vel cum charißi» morum fuorum periculo malebant^ ‘quam indul^entiafua alere.Qmd i^i» tur^. Eadem'ne nunc à Vobis feueri^-tas exivitur^. Non peccaret opinor, fiquis diceret: iVioribus antiquisfiat res l!^olona Virisq^^ Vosquead maio-rum Vefirorum leges infiituta fer uanda hortaretur, quorum Vosper-qua obferuantes ejfe fubinde in alijs longé leuionbus caufisofienditis. Et caufa quidem iuîlior etiam efi Vobis (onferuandi ac defendendi qdacita maio-

EPISTOLA

maiorum 'Vcßroru^tantoconfenfuac [ancita-, quam illisfancien-difuit indulgendi 'Vero iufttor illis fuit.Tsleque enim tantam imßetatem tulere illa tem^ora^ ad quantum nuc prouehunturnonnullißa 'Vt non mul tum à Judaica ac Turcica abejje Vi-deantur.Sed fuerit illafeuer it as Ulo» rumtemporumyisrprifdegrauitatisy aut ß quismauultfimpUcitatisTdon omnia omnibus temporibus,locisßo~ minibus^ conueniunt.Sint fané nunc iniquiora tempora^ quam tunc fuere^ cum non modo domi nobiles fa* Jliofihomines turbas ciebantfed fo* ris etid Germania pene omnis à cru~ cigeris ^rußienßbus concitata gra-^ uis huicregno imminebat, ^o'êmi^ quot;Vel indulgédo ad focietatem belli in-uitandifVel aduerfando iritandi ma-ioribus Veßris erant. Habebant Uli

tunc

MARTINI GROM BR I.

tunc anna in manibus^valebant )»lt;-ribus reii^ mtlitaris peritia^^rauiter Silefios^ MorauQS^ jiußrios ^aua^ ros Turingos Saxones Vicinosy at^ etiam Ungaros infeßabant, lt;?* infinibusferèhuius regni caßraha-bebant.Sed maior fane habeatur hu-ius temfioris noßri ratio^ quàm illius tunc babenda fuit. Indulgeatur lt;5r bic y Vt in multisy bominum licenticty y^elyf mawdtisy alicuius ordinis liber tati at^.l)r(ero^atiuisyquas tarnen no inteUi^o quotnodo à le^ibusßeparari poßtmus.^njittatur ali(juid defeue» ritate legistlliusy no ^gia Vel Vnius alicuius ordinis conîtt tut tone jfed omnium confœderatione conditie^ fide ac bonore omniu fancit^e y dum-modo ne penitus ea laxatis liccntiit fritnis antiqueturyaut contraria le-abrogetur. ^^'nam autem indulgentie

»gt;IJTOlA

^entïa temperari ea debeat, tibi id ^EXcleinentißimeVnacum hiscQ» ^itandum (3* teflimandum relinqua^ Ego T)eum huius^gniproteblorem (S' con/eruatorem precabor^ Vt earn 'Vobis mentem inßiret^ qua conßlict 'Veßra primum ad ipßus laudem ^3* gloriam deinde ad^gni buius ^ip.falutenij poßrerno cùm ad or di» nis equeßrisamplituditiemytum ad omnium incolumitatem i^'mutuam inter ipßsatq^etia cum c^eteris Chri Tlianis populis ((jr nationibus concor diam Velßabihendam Velredinte^ granda dirigantur.Quod ßfiet^tunc demum Vobisßiberisq csr poßeris quot;Veßrisrebie conßtletiSjCjr non modo 'Vene nbsp;nbsp;conßantis pietatis acßapien

tiii y Verumetiä ßruaLe patrie lau^ dem ac decus immortaleapud omnes gentes Vobis comparabitiSf nbsp;nbsp;ad Ion,

MARTINI C R O M I R I.

^am poßeritatem tranjmittetis. Sin aliter 'Vohis Videbiturferendumfor* taße nobis er it id (juicquid erit z fed quot;Vos cauete etiam atque etiam prima, ne domi pro concordia maiorem difcordiam propagetisy^srforis ccete rarum Chrißianarumgentium Volun tates ZTßudia, imo ZfT auxilia, ft quando res poftularitià Vobis aliéné» tts : deinde ne breui quibus minime ßjeratis aut expe^atis, collafubda» tis^itjrq nue Veßri ferè ordinis Epifeo pos atquefacerdotes,reUgiois cultuf-que diuini qualesquales moderatores, dedignamini ,profligatißimoru nef» cio quorum Zifearum, atque adeo ex infima ßce Vulgi fabrorufutorü,lt;ijr coriariorû arbitrio no tantum in re ligiôe,veruetid in ^p^- b^ges duras (^intolerabiles Vobts tponifentiatis.

Qwd

IPIST. MART. CROMERI.

Quod in 'Boemia quondam^i^in Get mania nuper^lt;(s' nliàs alibi ex eiufce-modiinittjslt;(j* indul^entia /iuecon--niuentia magißratuum quot;v/u tenijje conßat. ^d extremum,ne ißhdcno» uandi «tsr mutandi do^gmata nbsp;nbsp;inßi~

tut a Ecclefiaßica Ucentiaßcutolim tn Gr^ecia, lt;7 Vereor ne moxa^ud quoßdam Vicinos noßros^ in barbari-cam isr ^ahometicam impietatem, ^^tfœdamßeruitutem deßnat.Sed terra dehifcat f)otiùs, quam ali~ ^^id eiußnodi Vobis liberisq^ Ve-ßris amßißimo huic

regno ac ^i^.Vn-quam eue» niât.

Finis.