Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de rug van het boek
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the spine
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the head edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the back board
â jr
TWu^i?^ e^ve oatim mirf-'ii
ond/nbf uoh,f e
..t^ïq» «it-f^Op'lhLa J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«-âJ^I ..Irâc,r r-pï A.^.'aJ
ivAiS^ nbsp;nbsp;â¢/!» 'quot;^ «^ «^^
' 7|»r*
l^w-flVvininQin lt;^i
.oU»
â¢â âIV'âââ ,
Jus pofidvum et Interprète*
Octavo n®. 299.
?* ACTIO» NVM IVRIS CIVILIS LOCI COMMVNES, AD .VSVM forenfern fecundum ^qaiÃräus Lcgisldto^ rum fententiiü bond pde Accommodai.
ITE M;dc formulé UbeUi per ^uem editut adio^ddicHis exemples.
Authors D. loinne Ãldendorpio^
i^ vfrv ^ nbsp;nbsp;, t f-ft
Ãpfi Ãbi uirtut femper pulcherrimA merces»
C o L o NIAE apud loanncm Cymniium, ANNO M. D. XXXIX.
REVERENDISSIMO ET ILLVSTRISSIMO PRINCIPI ac DomraOjD.HERMANNOjArcblfpiyêopo C» . lomenjuSucrofMUi Komini imkerij per UA^
Udm ArchicAnccUdrio ,Principi Eledori, '
« nbsp;nbsp;nbsp;DudVueÃphidice amp;EngArilt;e, Admit
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;niflr Atari PAdebornenÃ,'Domi
no meo clementiÃimo
S.
VLLA resedfjujemAîor? uirtutii contemptum (y con fuÃonem pAriAt^RcuercndiÃ* Ãme Atque lüuÃriÃtme Pri«* ! ceps Eledar yC^udmà modut ( excedAtur- Adeäquic^uideX trA modum cd:,^ pcÃiml degcnerAtÃyedem, qiun tumds prAtclArum Ãwrit.Et hoc quidem, euw de indtis rebut in diet expert Amur,tum de difeiphmi iuris Ciuilis, exemplum certe panitcndum nabis ob oculos pofuit Ãultorum mAgiÃer,cxitus-^Ant t^uis hoc feculo non uidcAt, mo quis non deplaret. RomAnAs Lfgej q«^ tamo quondum in pretio Ãict runt, plenAt humAmtAtis AcptitAtisq^, db omnibui idm Ãc cofttemni,ut uulgut indodum putet edt non fölum mutiles, . .i cdlwmnidndum int
ueMM
E P I s T o L A
Ucitidt effc.Olim migno fefegXudebAnt üdfici bcHé ficio or Itbcrälitdie, lt;^iubsti tandetn conccdcb.ïtuv Ronuno ïure uiucrc.lsimc quifq; popului,duriÃi* WJs miuult ferre Leges^qmm RomMiü.Cgt; cdlami tofim rcrum hum^ndrum uicifitudinem. Et huitti quidempcÃUcntiÃimi ntdli,plcriq; hdne caufdm di ferunt-.quà d d nwitis dnnis pr£ceptorcs lurii nui turn fenbendi modam, nwltô minia ulldm grduitd-t tem huic tdm mdgn£rci ddhibuerunt : tdntum eu-» floà in recenfendis dt^i max refcUendis dUorü opi Mombu^y turn deinde nouds ex bis retexendis : do4 nee res in immenfum prodiret, ut nune tdndé c^uot pené fu/nt duthores, tot uidedmus effe fententids inter pretdddrum Legum.Porr o, ex his immodietis dilputdtionibits,putdntplerief;utiqi no mdoili uiri, tdndem populos dd contemptu Romdm luris pro^ uocdtos,dc in primis floriddm iunentute db boe Ãu dio,diffdenttd cp{dddm(ut iuÃinidnus dicit) duer-t fos effe.Pr£fertm,(luód ex diutind huiufmodi co4 mctdriorumle^ione, nibiló fdHi fumas eertiores, ejudm Demipbo ille TereMidnaSyC^ui eonfultis tri^ bus dmieis,cum u/nus fudfjfet,dlter negdffet,tertio delibcrdndum eenfuiÃctiPceiÃisiinquit)probe, in^ certior nune fum nwitó gudnt dudum. into, earn ni tnium, dltcredndo,ucritds dmitti foledt,fd{lum fuit, utiUiipÃprofeÃÃores non inteUigerent ^kw effet Ciuilis
NVNCVP.ATORIA.
'Ciûïîisrçifcopui,quorfum pertinerettim immeii fm feribendi labor (luemfubibitit^cptidûi; deeeÃia nis inde futurum eÃet poferts-i^am à uerum mfi'gt;' (idrinondebedmu^,ohfcurdtdpldnè fuitb£c difei ^Und innumeris Dodorum commcntdrif,utintuc ri non Ucedt niirif.cdin Komdtii iuris elegdntidm, ^U£ uel cum primis ad difcendum er obtemperdn ium,homines inuitdrc debebat. C^uis enlm rogtgt; timet dmple(ldtur0;,(iuod noninteUigitiquisintcl ligdtdutem,cluodob fcriptorum diuerÃtdtem im'' Wenfum cd fddumiEt mediusfidius rediÃime ifa rrdtes:Atquiçiuitdtes (induit) redd KeipubUae fdtione confitutds,hdud epid^udm por tiens Ãeripto rum plends habere,fed in an'mis potius condita iu rdtcnere,expedit.l^eclueuero Decretorumredu nanti copia,fed compoÃtione morum pmclara: ur bes hdbitantur.Cuifubfcribens Cicero: Omnia et nim ( dit 'ipoÃtdfunt ame oculos,coüocdtd inufu quotididno,in cogreÃione hominu, dtq^ in foro,ne que ita multis li ter is dut uoluminibus magnis conti ticnturJmitdtifanè uidenturfuperiores iuris pro feffores,AthcnienÃummorcm, qui m defçribendls femper,quant in obferuandis Legibus curioÃorcs fùcrunt,donee nimia rcrum multitudinc obruti,a'' tnitterët omnia.Lt hac quidë comimis cà nee miu fld bonorü uiroru querela de abufu iuriÃrudctije.
a 5 Verwin '
gt;. , E P I s T o L A - -VcTWH P rent longiui dtq^ (ut dicitur^ih ouo repe tMfM.cxcplo quorundd. cruditiÃiniorü uirorudp fdrcbit certè, culpdm recentioru iurijÃeritoru tï età non prorfui cxcufdndA, Icuiorë tarnen uiderf ob iniuria fuperiorii fcculi : (judm Diuus c^uoque Cdrohaimperdtarnofter AuguÃus maximufepue Frinccps,rc£iiÃime drguitin Diplomate priuileg^ ^uod Typogrdpho ÃurenbergenÃ,mdgno totiut orbii commodo pro reÃituedis Pandedis indult. Pr mum enim, cum iUi ipà Legum Interprètes di^ ttmdducrtcrcnt,ex optimis duthonbus, nihil pra:^ ter fententids (ludfddm breuiÃmds dte^ue nuddf ex media iurifconfultorum orationc abreptas ia ^igeÃis ydc iÃM i^uidem extra germai ledioncm librariorum mfeitia deprauatas, extare : e^uid fof cerent^ Quo fcuertcrent, cum nufcpiam effent ^Mes Romani ïurisfAboUta enmgrauiÃima au^ thorum monumenta prorfus pcrierant,ut iam difi uinandimagis quam profitendi occaffonem arript re cogerentur.Proinde hoc modo Dollar cs ad in crcdibilcm in tradando turc altercationem et o* pinadi liccntiam perdudi funt, quibus quanamej} obijeias culpa,ca certè pro magna parte diluit ma nifeÃd reru neeeÃitas.EÃ'ne enim ta felix ingeniu cuiliccat ex und aut altera etia priuatte epiÃol^ particuld,certu aliquem fenfum Ãatuere,cum nci^ praci
NâT NC VP AT o R TA. pYi^ccdctid^ncq; fequètii uideritfCrcdo neminem id diduru.Qjtid igitur de tdm immëfo ïurc feuiid mtaiQudto Mtëutilim ChriÃidn£ Keipub. effets à ueî'fcleëîd lurifconfultorum monuments, pari cA ricjiiddrchctypuijpofieritdti conferudtd fuirent inhibliothcasfQuind enim KomdndruLegumet Hores eÃe poter dut 'mterprctes,cii dut uerborum, dut rcru dneeps fentëtid incideret.qudm duthores ipÃfContrd quipernicioÃores, ^ Korndni fermot nis e^ totius dntiquitdtis igndrifPorró,qdâ Tribo tudmis ubÃi gloridtur de td dbfolutd mimmeepi co trdrid Legum copoÃtione,ddijciens Ediüd prohi Hitorid ne lt;^uis uerbofos rurfus ederct luris mtert pretdndi grdtid comentdrios,nià c^udtenus dd bre uiÃimd Legum,Ãtmmdm'ue Ãententiddttmeret .'Dj hoc fdnè totiiK poÃeritdtis conditionc,cx fuo inge niometitus eÃ.lid ipà (^uidé omnium lurifconful toru fcriptd,legu dc morü fontes,ob oculos uerfdn ti, nihil na pidnum dc certu uidebdtur:fed interim perpendendu fuerdt prudëtcr,c[uid fuccedentibiif feculis,dnticpidru obferudtionu igndris futurum éf fetfiibldtisfontibiis.SicluidënuÃu inorbe td fclix extitit humdnitus fcriptu,i^uodno mterpretdtionë aUepid dcfderdret.Qjtpcircd uel exëplo legis XII tdbuldru perpedendu crdt,cptod dbolitd femel totd Kominorum proceru bibliothecd,fucccÃuri eÃei
ci 4 Ztr plu
EPI STOLA'
ft plwcS twiUo,ct ^(luiorcs'mtcrprctcs P^dcâi iru.quà ta, Mriji feiitetidru centombm cofircinatt ex otnni partedubiUtione ejjent ddldturielcHori tuf. Et nià me Old fallut,^p duobus libroru nuhbus ^ui Tribonidno tdtopere difplicuerut,bdbemus ho die uigmti milid,ddeoà plures,à iuÃd fcriptorum eoüdtionc fdddnius.Et c^udni} Ãiit qui hdne idHurd adferibat Cothoru 'mfultibus,qui Itdlid olm uafd runt:ccrturn tarnen eÃ,Gothos hommes barbaros diripiendae pr£dlt;e magis quant hbrorim, fuijfe cu riofos â Eteadem diligentia qua archetypus iam ntme feniatur,turifconfultorü qiwq; pracipud mo numenta :uidelicet Leges XII. tabuldru, quas Cicero omnium philofophorum bibliothecis prat* fcrt:lnflitutionese^-libros rerum quotidianarum CaijtAdioncs in ordinemab Appio Claudio coma ; fgt;oftie:Edidld Prietorum a Saluio luliano m ordi ttem defcriptatc^rcliqua id genustquare non poa tuiffent conferuari , ficut alia pleraque multi UetuÃiora adnosperuenerurntfSed interim nos 'm iuriam damnimq; fentmus omnei. Quis autem in nbsp;nbsp;'
tanta clade exiffmandusÃt pr'mus author,non cR ppcricprctium dijputarc,quoniam nulla Ãtes cà re nbsp;nbsp;;
farciende iadiurlt;e.Sunt tarnen quimultis feripto^ rum et rcrü argumcntis,Tribomaim illü gloria: m nis ambitiofwm,uehemcntcr fujfcHu poÃulcnt .Et
NVNeVPATÃRrA.
f!inè horYendum mhis 'm hoc exemplum D E T S' fropofuit,ut ddmotrcremur,c^iiAiitum orhi iwcedt philduM.Quddoc^uidcin nuUd ddhuc omnium bel lorum crudelitcK tdnium 'R.cipuhlicte damnum dc-^' dit, c^uantum 'm hoc amiÃo hbrorum thefauro paf f fumiK.Qudnto dutem melius de nohii méritas cà Optimus illePr'mceps, c^ui ael muito VergiUo uo'' uit Itbros dus ad poÃeritatem trdnfmitti, priudi-^ tasq- tcjldmeuti tabulas, publica: Utilitdti cedere, Verumcum'rcrumirrecuperdbilium fumma felia citas Ãt obliuiomon cB: cur latius hanc opfimdrum lucubrationimiidiluramcommcmorcm, contentas indicaÃe perniciem ^Ute pofhac cuitandaÃt m Re publica ChriÃiana.tioc imum autë ab omnibus boa-nis uiris rediÃime mme mtendi, omnesq^ lapides tnoueriuideo:ut turis Ciuilis difcipUna paulatim priÃma puntati reddaturSic e«»n(DEO author' fe)lpcrarelicebit,omnes populos ad fufcipiendas obferuandasq^ Romanos Zeges ex leciuo ^ bono, Aheriores futuros-Zegum dutem obferuatione fub inde maior tranc^uiUitas fes^ucturCiua 'mrcillud omnium maxime cauendum exiÃimo, ut ociofas H^ las opmionà altcrcationestfobriam enim difputanâ* di coüationem,ut ucritas clarius appdrcat,non im-» pugnoydiligenter euitemus. Ztenim ïurifprudcnlt;-tia^cumÃt ars boni ^ acjui , cenfuram rc^wircns
« nbsp;5 grao
â E P I s T o L A
^Yduem nnnimeqi impeditdm, ftdtim dtij; tnifceniUf drgiidd:,^ dnimm hue iüueq; diÃrdhiturttum eer iè uelut utnum mfufi lymphd, ndturdm fudm dmit4 tit,ddeoq; uertitur in peÃem Kcipuhïief^ut rediÃi Ãme didumÃt'.SoldmÃmplicitdtcm eÃe dmied Led gum-Hoc Udc^; conÃlio comtnuniÃimos ddionum locos er diuiÃoitcs turn }uÃmidni, turn iurifconful ts)rum,mcthodico quodd compendia cxplicdrc tat tdui,ut re ipfd probdrem, ciudm cammodum Ãt in trdfldndo IureÃmplicitdtcm retinerc ^ pr£fertim tu bis perfequendi formulés, qu£ nià ccrt£ Ãnt,di^. Ãrdhunt dnimum M.dgiÃrdtus,diÃirunt Utes, pdâ ^. nunt difcordidm,er totdm KempuhUedm couturé hunt. T Uit dutem CelÃtudini proprio (^uoddm iure^ nuncupdndum duxi hoe cjuicquid ft opcris, ut Ãd» tuds,num profuturum dU(luo modo ftfudiofs, dn potiHs,totum(ut dixit iüe)und prorfts liturd dbod lendum. fidm cpnc^pidd tdinus Prmceps è publiai utilitdte iudicducrtt,med nihil rcfert,cui futis fu-^ pcrcj;fucrit,uoluifc prodejfe.Verum iwn hoc folu, nomme tibi iÃud indicium debetur, c^uod hdud itd, pridem qud-runddm uexdtionum pert£fus,M tudm, Colonicnfcm ditionem ueniens, dmplifimi huim Sendtus humdnitdte Leges Komduds proftcor:fd, riidm quad unus fs ex imperij proceribus, in c^uos-. fummi S.cndtusPopuU^'R.ontdni duthoritds eligen,
, dl C£fi
N VN CVP AT 0 RI A.
*irC£fxris Augujli, miximo D EI bcncjïcio,trdnf Utiijlt-Pr^fcrtim Autem c^uoi ArchicAncdUrij ii gnitAte per ïtdliAm(ex (IM totum Ii« Ciuile, uclut per rnAiuatrAiiUum nabis e^)reÃiÃime fnngcris^ Ãs^i in hoc octtiui (ut Ãc dicA) cimÃituts 'Diuorum frAtnmCAroU.V.e:^ VerdinAndi CC. AA. Vides pro tM prudentiA hAud dubie,in ciMntA cAlAmiiAi^ te Ab dUcpiot Annis fuerit Ciuilis pbilofophiA,qiùin YArum eins jludium, epsAm nuÃA obfcrMiuiA . Nec ,dubito (juin tu his fAneASyC^ui hüte rei cofultum eÃe cupidnt/nà mAxmus bondrum. liter Aram pAtro-» Itus et VLeceenAS.Prämie,à conmninem ReipubU t:£fdlutem expendAmus, nullum ÃuentÃimmd Atq^ C£fAreA cbfultAtionc dignius negocium^clUAm hoc literArium.Adeö totius honefldtis confcruAtio Ad trAnÃgendAm reSic hAnc mbrtAlem uitAm,cx bonis Uteris dependet.CtuAmobrem SerentÃimt frAtres Optimi mAximi^} Principes, (Quorum lAin memint, (ptAncluAm omni uirtutà generc Ãnt inelyt^Ãue re^. Ugionem £ipiitAtis,Ãue belUcos Ãtdores, Ãue denü tiAm,Ãue geneAlogi£ celÃtudmcrnfpedeinus: hdne tAmen immortAiem nomims gloridm VtAiefldti fu£ HcceÃurAm,ey Ãmul omnibus imperij Proccribus omtnor,quöd iuris Ciuilis difciplmA tAniem DEO Authore,multo feUcius priÃin£ puritAtifub eorum imperio rcÃitutA,poÃcritAti trAdctur,ciuAm a 1«* ÃmiAni
EPISTOLA
Jlmidni tanpore per Tribonidnum del not irdn/mif fdfuerit .interim ^uod»imo tu /is Optime Prin^. ceps PlcHor hdc in re,ColonicnÃi tud ditio.uel me tdeente Ãtif indicdt,quippe giidm tot idm dnnis ZT* trdnquiUdm^ZT purgdtdm iudiciorum grdudmmi.^ igt;!if,honeÃiÃimeguberndfli. Acccdwit drgumcntd tu£ uirtutis euidentiÃimd, quod dodliÃimorum ui rorum conÃlio ^ operd prudenter, nunqudm non psufiK.Pthdudfcio^dnPrmcipis bonito dUunde rc{liui,qudm ex conÃlidrijs probdri poÃit :ex quo rum numéro CclÃtudmK tuic Cdncclldriugt;s eü D. IScrndrdus db iïdgé,luri'S P)odlor,uir eruditd dtq; prudenti eloquentid pr£ftdittiÃimui: qui cum nut. per colloquio me er menfd proÃud humdnitdtc dit. ' gndretur, Ãdtim uelut leone ex unguibui :, certà co gnoui omnium hordrum hominem dexterrimum. Sed ut h£C omnid in fdfeë coUigd : tu Optime Prin ceps PlcétorJ^unc qudlemcunq; libellum dccipc:dY gumentuminprimisobfequioÃergd te dnimi mei clcmcntcrdmpleilcre.Ocindetotdmdoilrin£ for mdm ex publied utilitdte iudied, z^ turn pro drbid trio Ãdtue. IJeque uerà quiequdm dubitdre poft-fum,quin grduiÃimum omnibus'que profuturum Ãt quod ex tunti Principis promdndrit hdc in re U tcrdridpr£iudicium. Interim CHRISTVM vrdbimus omnes,ut qui te fuo benefido P,cipubliâd c£
NVNCVPATORI^»
ti ioniuit, idem imdtos in Annas fuperjïitemcon feructAc fcliccm.
â^lt;^HerendiÃim£ Aciiïujlrif^ fi'n£ CelÃtudmis tu£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
dbfeiluia
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jodnnes oU
dendorpius*
AD LECTORÃM.
Qvè nugis mtcrprctMiuncuU tioÃrA,CAnii dc lcäor, ex hono zy xqm tibi defcruidt, ideo da tifam fort cdm(lt;^iwddferi potuit) dccomo, ddumm.boc esl^nrcgi-ddi qiufddnt lt;^ tbc fes tod tdm hitiiti libeUi ddionum^i mdteridm breutter co^ plcxtfumtii.Primum,ut m tam tidriodocendigem re^rei f.mmi mentor ld fdc:lit er teueres. âDeMe^ ut in fcholis t^uoq; exercendifudij grdtid,cum uo^ lueris dliquem Utris locum W utranej; fententiant confèrrejodbeds exempld qua: fcqudns.Ndm tdlem Legum colld,tionem fobridm,fcHicet ut carum uis 4tij^ potejldt excut;dtur,nonpoffum nonuchemenâ* ter probdrc:nimirum,ciuód ucram iHdm fori dijfu idtionem eownedt,cuitK Pomponius meminit in ex plicdndd origine luris. Sicutdutem immodic^ m^e de drgutie recentiorum Lcguleiorum dltercdtio* nes,qMs pdulodntè dcplorduimus,offundtint nabis tcncbrM:Ud coittr'd:moderdt£ dc certis Legibus ex ufu rerum produüj: coUdtiones, mirum diélu t^udni iUuÃrent duthoritdtem Citalis difcipHniS, lÿtdmq; excitet ndturdlis turis notitids uelut ignicu luminmentibusnofris reconditum. Quo confUo lurifconfulti quoq;,Legibtis omnium rerum O' ne gociorum diligenter perfcriptis,fubiecerunt regu Ids o the fes luns, uelut fummdrids ^udfddm fue genera
gfnfr4ëpoÃtiones,eX totlt;icîuilidifdpUni coïte (lM,ciuib'M qiufi'm f.if.ëcontrdxerunt cin,(iu£ per ^ngidas rcrücir^ujÃMtiM diffufc trdHArut :ut eSl viderc ex .1.y jf. De regul. lur. reicilo Adcurfij fomcntotcpiod e^ quot;Zdjiits redè confuidt. Hic cniw ed ufm lÃHK elegdwiÃmi TituU, cpucm idni fèrè nemo uerfa mmdmbus. Et utmum dUc^uis crudi^ tè nobis redigdt locos dus m ordmë (eptodd licet) priÃin£ puritdtis.Twn emmuideres ([Udm mdgni Ãcoshdbedtfrudus in onmi negodo rede diffi'' niendo.iiiterim,ut c 'R.eipublic£ er tibiredè ca fiilds,dccipe hdne lt;iud,lcntcwnlt;^ operdm nojlrdm.et boni confute. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'l
- REGVLAE SEV THESES ET AXIO^
MATA DE ACTIONIBVS. i I Kethodus mà ddhtbedtur, inutUis crit omnfs . inturetrdditio. l. 1 'Adto,nihiled nUud qudm fdcultds exigendi ; debiti ibidem.
5
4
5
6
Scire Leges,ed uim de potefidtem edrum, fe* cundum uerborum zy rcrumftognifiedtionent
tenere
Ibidemii
AdionisÃgniÃcdtio generdliÃtmd cd ibid.
Adio induréÃridius,proindicio dccipitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2quot; mi AccurÃus, ^«j trudu aliui futfÃe oïtm:
AdiO4
R E G V I, AE äHioneimiMmnMtcc^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïUdcntt
*2 Aüio hodte ^Ko^Kc reejuirit fofnuiUni, guii aHio, éü perfecuM ïuri5,(iuod ddu uclh^bau co petit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5*
$ PerfequendidppeUdtio generalis efl 4» 9 officium ïudidi e^ ddio ibidem,^ 10 Altcredtio OaéloruM circd boe ociofd e^ S* 11 Poftuldtiones extrd iudicium,non fimt d^ioó nes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem»
12 pffèdus düionis exercetur aduerjiu nolen't tempr£ffdrc debitum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6»
15 Volenti folHcre^ini^uuni eSl ddionem didd'» re nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem»
14 P'misdilionis^e^conferudrclujlitidm J» IS Deberi dicitur, t^uieejuid cffcdcitcr^otc^ exigi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem»
t6 âDebitum perfeejui c^uidÃt, ex diloris etidm per fond metiendum cil nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidcnt
17 Poffèffbrem rei dlicn£,dd refituendum,C i^ uilis z^ndturdUi rdtio obligdt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S »
iS nbsp;nbsp;officium lHdicis,per iuris dutboritdtem did
tur deberi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem»
19 nbsp;nbsp;Obligdtio generdUter dcceptd ^ comprehend
dit poffeffbrem rei dlien£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ibidem,
io nbsp;nbsp;SpecidUfgnifiedtione obligdtionis,defcrui*â
tuv
DE'A CT 1 0 N I B VS.
turoiUgdtio contrdhentis ab obligdtionc pofpUh ris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.
21 ^rmt AccurÃus cum dijs, qui h£Ãtdt num ddiones diffinidMur per luftmidnum er Celfiim ibidem.
ii nbsp;Qmnid mitio fueruntÃmpUcid, qu^ë nunc in
dries exquiÃiM funt redded nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i bidem.
25 luseR duplex in moribus : t^dturdleÃiu Dt uinumi'E.t poÃtiunm uelhumdnum
24 Iw ndiurdle, Heus uiud uoce renouduit in Ticcdlogo
2j lus poÃtiuum nihil dUud eR,qudm determi^ ndtio Legis ndturdlis
26 Indifccrncndis obligdtionibus es' délions biK^rcpetcndd [uni primd tempord nbsp;nbsp;ibidem, ty in toto lure nihil certo potcû mueÃigdrit non ddhibitis cduÃs in ndturd poÃtis 11*
28 ISidturdlis notitid mentibus hominum d Dco infculpid, ThefeiÃlum eh in negociorum Idby rintho nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidt
19 nbsp;Grigimem conirdhuum, obligdtionum, er dhionwm,uidc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fz. 15.14. ly.
50 Conirdhus eh medidtd cdu[d dhionis : obit gdtiodutcmehimmedidtdCduÃi 16.
51 Ãdturdlisobligdtto[old,niÃex mdgnd caudi fd^non product dhionent nbsp;nbsp;nbsp;; Ibid.
â nbsp;nbsp;nbsp;. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qjiomod
R E G V L AE
5Z Quomodo ex mAleficijs MfedturobUgdtia ettiilio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lquot;?»
35 nbsp;nbsp;FdciliM crdt Legisldtoribui,ex mdleÃcijs dif cernere déliones^quAtn ex Ciuiltbus négocias ibid.
34 quot;Deberi dicitur, lt;luod digni hdbet ïuns edit fdm ut exigdtur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l bid-
5$ nbsp;nbsp;Vbi non eÃ: ohligdtiojbi non eA ddio. Vbi non eSl d(lio,ibi nee iudicium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;18 56 'E.xccptio-.'Tüdnon âmtereSl-.yibinon com^ petit dilio,e^ iujld nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid.
57 Sme ddionibus uitd bumdnd trdnÃgi no po tedirdne^uiUè
58 Liofes duthore Deo ;ppofuit Hebneis leges iO
39 rrincipio rudes erdnt ddiones^nulldformii ld conÃdntes
40 nbsp;nbsp;tidnusÃgnifiedt in lure poteftdtem legiti''
ntdm
41 Simplicity primorum temporum commodi orfuitii^udmpoflertorLegu multitudo nimid zi. 4Z nbsp;nbsp;Ex Lcgibui XII. tdbuldrum,copoÃtie funt
ddionum formul£
45 Solcnnity ddionu, duplex fuit:Â¥orntuldru Crlmpetrdtionum
44 A coliegio Pontificum t^uoddm ddiones 0» petrdbdntur
impetrd
ÃE ACTIONIBVS.
4T nbsp;Ãmpetrâtio Aihonu^transUtdfuit Ad Prietó
rem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibtd.
45 7r£torum AuthoritM ,ufciue ddreceptAm f^ondrehidm^femper creuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïbid.etl^^
47 Cdim ¥lduiw fcribd rede expofuit libros Adionum Populo Komdno
48 ConÃdntmi tèpore dbrogdtlt;e fuerut forma he O' ïmpetrdtiones ucteres
49 Titülum C.Deformu.oimpetrd. Dodo» resnonredèperdpiunt
ïo OmnidprobdtCjtiuodmeïiutedtenete ibr.
S⢠nbsp;Veterum 0 boni O' mdli moresfuic fecuü exemplo effe debent
Si Remedtum optimum in proponendis ddiom bui,ed médiocrité nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid. 016.
SJ Verm fenflé Tit. C. Dc forma. et 'mpe* trdtio.
54 P.xccptio'meptilibeüi,nonfempered repa didndd
SS Origo ddionum, ex lure ndturdli o' J^Mid-noed
jó NuUdLexreceptdeÃdpud hommes cp(£ na executionem quoque permiferit
57 nbsp;nbsp;Pormuldru folcnnitdtes,lure poftiuo ddie-t
d£ funt, feut 'm dlijs multis
j8 Non eddhfwda dut impertmes, luri ndturdli s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C z tnb«crc
R E G V L' Aà iribuerc id,(iuod Ciuilcm formdni hübet ibii. S9 Hoc üxiomdte.multM cuitdre licet DoHo-d-rumdltcrcütiones nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iJ*
^o Circd dHionum eduÃi er exercitid, triplex error eü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid.ctz^t
ijl No« uclut cibo pro ddfcäicfcd qttd/i condi^f motto dd neceÃitdtcm,utcndü eR dcliombui ibid. 61 Admonedus efl prmum omnium debitor ex pr£ccpto luris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;50
éj Errunt (pu ex iuÃtÃimd Lcge,urbdnitdteni fdciiwt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidi
64 IniuÃum e^,non admonitum debit or cm ui luiuocdrc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ibidi
6j Boni uiri dihorreitt comrouerftdt ctidm iudicidles nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jr*
i6 Nonfunt multipUcdndd in Ciuitdtibut iudi^ cid, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïbid.
67 Breno eü opm in conflituendis iudiciji^non cdlcdribusfeuUcentid
48 Indicie officium e^i^non ddmitiere cdlumgt; , nidntes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid-çr^i-
6^ Po^ ddmonitionem in fummd neeeÃitdte pet ueniendum e^ dd ddiones
^0 ConÃeientid tud eff tibi excutiëdd dMc iu* dictu
71 üeleffiüdëiionwinhdbcnduieü ibidi
DEACTIONIBVS.
^l No« ncgdl; ludcx lus cum rcpelltt cdlumni* dtorcs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãid-
»^y Semper (lu£renddeRoccdÃo componcnd£ UtK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid.et^^,
74 leridrum poÃremd pdrs,re{liÃimc deÃmd td fuit trdnfgendii Ittibue nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïbid.
⢠^S No» efb. contrd pictdtem inter ChriÃidnos exercitium ddionis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãbid.
⢠^6 Diuifo,mdgnum lumê ddfert inueÃigdndis rebus'momni dlfciplmd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5ç.
77 Vrimd i^UiieÃio düionum eH de duthoribus tbid.^^6.
78 Primd düionà diuifo esl 4 cdufd efficiente ibid.
* ?9 Adiones, ciu£ fut Ciuiles, O' eiu£ Pr£io'^ ri£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibid, o 57-
8 o nbsp;nbsp;ciuiles ddiones ^uid difient d Pr£torijs
58.59.40.4r'.
51 No» fubfifiit drgumentnm:Pr£tor ddt ddio në,Ergo efiPr£torid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jg_
8t Secundd ddionim diuifio pertmens (pioepic dd edufdm efficientem 42-45.44.
85 Errut (pii utiles ddiones d diredis difcernut^ epiod dut ddtiu£ fint,dut ndtiu£,ut uoedt 47.
84 nbsp;nbsp;Q»iti referdt inter ddiones diredds et uti ï^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4ï-4S-47.48.' quot;nbsp;⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^5 Dihgcntcy
R E G V L AE
Sç T^iUgenter retmendd cR Bcirtoli /vrmuld Mf* ddionibiuutiUbui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48.
i6 . Tertia déhonum diuiÃoacaufa materiali
87 nbsp;nbsp;Qu£ Ãnt aHiones in rem:ciu£ m perfonam:
qu£mixt£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S0.siâ
SS nbsp;nbsp;Quid différant a^ioncs 'm rem,ab adioni-i
bM 'm perfonam
SZSiS4S^S6-S7^-
89 nbsp;nbsp;Quarta diuiÃo eódem pertmens, fdlicet ad caufarn materialem
90 Pojfcfionii controuerÃa dédit caufarn inter diâis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibiiTem.
91 nbsp;nbsp;Verat fenfut ïuffmiani de Inter dialis, uulgo non percipitur
92 Vera cR fententia 'Bartoli: lt;^uod interdira ÃmÃiecies 'BdiRorum
95 nbsp;Vnde dicantur lnterdiRa,malè haRenut tra
ditum cR nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.
94 nbsp;ARiones ex I nterdiRis,nià 'm ordmem alia rumaRionum redigantur,nonreRè poÃimt percipi
9à Qtiâ^ aRiones contmeant caufarn proprieta tit:^u£ ^Mà proprietatis:qu£ déniai poffeÃto nis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem. 6^-
96 Quomododifférant ifl£ aRiones ïbid.64.
Qt^in^
DE ACT! 0 NJ B VS.
97. nbsp;nbsp;nbsp;Ciuintd dilionum diuiÃo eódem pertmenS â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ihidem.CS
58 OgiC Ãnt dóliones populdrei, lt;^U£ priudt£ ibidem.
99 Quid refer dt inter edi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;66.6v.6S.
* 00 Sextd diuiÃo pertinent (juotj; dd mdteridf. lemcdufdm
101 Qji£ diedntur directe, ^ c^uie contrdriiic dd tones
* ®^ QuiddiÃentdiredadcontrdrijs V^V^*
⢠05 Septm-t diuiÃoeódem pertmens 75»
⢠04 Q«lt;e ddiones porrigdmur dd h^redes: (lU£uerónon
⢠0$ QuiddiÃerdnt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.quot;76.
gt; 06 Oéldud diuiÃo'd cdufd formdli Ibidem.
⢠07 Q«f ddiones Ãnt rei perfecutori£, f^Uie pandies ,qu£ mixtlt;e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77
* 08 Qud: Ãt inter cm difÃrentid
78.79-80.81.82-
109 Nottrf diuiÃo pertinent dd dut dccldrdtiolt;. nem
110 Qaac ddionesÃntin Ãmphim : c^UiSin du^ plum:^u£ in triplu,m:qu£ in cpuidruplum ibidem.S^.
I ll Irigidd qu£Ãio esï:qiu.rc dah non detur ul trd quddruplum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.
g 4 Decirnd
R E G VL AE
fit âDecimddiuiÃocodcmpcrtmen! 8à U5 QSâ^ Ã'^ diliones ÃnguUrcs: lt;^u£ generä'» lcs:qu£ uwucrÃlcs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;86.87«â
(14 QuteÃntedrum differentia ibidemSS.S^.o^.^j.
11 y nbsp;V ndecmit diutÃo 4 cMÃ findi
ibidem.31,
116 Quändo confec^uimur dilionibui folidum debitnrn-.Ciudndononiequè ibidem» 95 94 9S96.
ti7 CiudtcniKdliquis fdicre poÃit :tribu^mo4 , dis coüigitur .⢠Ex pcrfond:ex rebm: ex tempo re nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97-98.
118 Multi fumtindignihoc beneficia, O'infoU* dum tenentur ufqi dd egefidtem
99.100.101,102.105.
119 Qu,i ciuilid£lionc,dd folutionemfolidd com pcüinonpoffimt,hi neccdrcerc funt urgendi 104.
120 Compenfdtio eü ex bono o- ac^uo, nifi dbu tdmur cd dd diffèrenddmfolutionem 10$.
121 Non eü eddem rdtio inter perfondt non ul-^ trd (^u^m ficcre pojfiint,condcmndndds: ^ pd rentes conueniendos de pcculio 107.
*22 Noxdlesd{liones,ex noxd feruorum fient ibid cm.io3.
Ern^
DE ACTIONIBVS.
KJ nbsp;nbsp;TÃ rrdtwn eH in Ãgnijiciitu noxie,'ln^tu.T)e
noxâli.A(iio,'Et.l.ij. C.eod-tit.
124 nbsp;nbsp;Duodecïmlt;i diuijîo codent pertmens, hoc t^^Adcdufim finalem
Ã2$ Ciuiendm dHionesfiniperpetuæ, crclu£te pordlcs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠ïbident.iiU
126 Ãiuomodo difjvrdnt
127 riccimdtertid diuijîo codent pertmens ibidem.
128 Qu£d{iionesinfdmcttt,(j^u£non 115.
â¢29 Argumentum db enumerdtii pdrtibut, non nuUiredèuocdntdcoÃcflione Ibidem.
lt;50 Infdmid elfe dupUcem^docendi grdtid rcüè dicitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114-
151 QwowoeJo difjèrdntdliiones fdmof£,cr »5 fdmof£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11$.116.
152 'Decimdepidrtd, dilionum diuifo ibidem. US Qu£jint Aphones bon£fidci,(^u£fridi lu^ ris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117.118 154 Obfeurdmdgis epùm utilis e^ difputdtic» Dodorum,dediiionïbus hon£fdci,crliridU luris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1i9i20.u1.1a, 155 TlifjvrentUinter CM multfi fwnt ibidem, U5.U4.UÃ.U6.U7.
«6 nbsp;nbsp;De dilionibus pr£iudicidlibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;128.
157 nbsp;nbsp;In lure CinUi praiudidum erdÃius dlic[UA
⬠J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;toeft
R E G V L AE
to eüïnterpretdndum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;129.
158 Non diliones folum, fed er exceptions ^ repUcdtioncs fimt pr£iudiciAles ljo.i3i«Ã2gt;55i54-
159 Sicut olim philofophi Athenienfes philofod-phdbdtur fibi:itd plursfbi t^udm dlijs fcripfe nmt de dclionibu-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;57.
140 'Vernid{l:iontimufiis,colligcndM eH ex lo cis communibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;136.137.158.
141 Per libellam,däio producitur in foru 159.
142 Vfus huius uocdbuli eü multiplex
140.141.142.143.144.
145 Libellus conuentiondUs cR Syliogifmus
144 Neccffdriorcquinintarddlibelh formu^s. ldm:defgndtio ludicis: nomen däoris : nomen reitedufd dHionistpetitio confequens I47.I4S.I47. 148. 149. IJO. IJl. IÃ2. IÃ5.
âV4 iVï n^ iV7 gt;58.
14V nbsp;Vdlct nonnun^Mm libeUusfne conclufone 1S9t60.16i.i6z.l6y.164.
146 CldufuU lt;iu£ utiliorem reddu/nt libeUum, peftmo errorefolcitt dupUedrhe^uibus grdudgt; tur ludcx, perdtmtur fumptus Oquot; tempord 64.
147 nbsp;nbsp;Sold rej^onÃo dd drticulos cjui fdäum con
tinent.
DE ACT IO NI B VS.
ttncnt,non potcR cenferi conteÃ-itio li^. »48 si rciu conucntia litem coteÃin rccufet. Iudex diredo d.d couteÃMddm litem,copeUere poted dduerpirium ibidem (:^ 166. 149 nbsp;nbsp;Pand eins qui lite contcÃdtd,Ãne légitimé
cdufd recufdt rejpondere poÃtionibm, qux Ãt ibidem. ISO PÅn4 conÃÃi non hdbet locum, nià iufÃu ludids pr£cedente nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.
171 Rct« dmbigue rejÃondens , Ãbijpà nocet
167.
172 nbsp;nbsp;Si fenes Ãnt,udletudindrij,dut longim ctidm
ubituri,quorum teÃimonio uti uolucrif, ludids officium implordndum, ut dnte litem coMeÃd tdm exdmmentur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ibidem.
»75 No« cdret effidu proteÃdtio, qud dccldret ddor Ãe non ueUe dÃrmgere dd ÃiperÃudm pro bdtionem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169.
»74 In his qult;e Iuris neeeÃitdte dd probdtionem rcquirimtur,nihil proded proteÃdtio 170.
177 nbsp;Ad recenfendum fddum,quid utendum ple
rutiqi uerbis cd prmdÃonte contumclidm in^f dicdntibus:proteÃdtioncm Ãieiet ddor, fe non conuitfffedfecundumius ÃMimoquot; reiucritd temomnid'mlibeüo ztf- drticulis didurum Ibidem.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aflor
R-E G V L AE
Iï$ AHor uel reus oUjeiens coit(tvmeliofum aH quid dducrÃrio,quod ucrum non cü, tenebi'» tur iniuridrum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;171.
Iï7 Bxpenfdrum condemndtionem petere noit.
folim Utile, fed O'fummèeRneceffiriu 17z-($8 Cdlumniofum eü pcrfepe,libelltvm exhibe« re incorredum, (ut uocM) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1781 159 Ador ubi femel emendduerit lïbellum, noit ed denuo ddmittendui,etidm dnte litem conté«, ftdtdm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem-
160 Poftionibus O drticulis,uel und cum libel lo,uelfeorfum exhibit is,ddderc quiequdm non licet,nif errorefe dudum probdre pofit 199.
161 Tcflis ex contmenti fe corrigent, d periu« rioexcufdtur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidenu
I6z Deliberdndum mdturè ddoribm quid po* ndnt,fcut O' reit,quid ref^ondednt ibidem-165 nbsp;nbsp;i^oui drticuli prioribus dddendi, etidm pub liedtis didis tejiiiim,repeïli non debent dut reij ci nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem-
1^4 Poftiones,fcquente rej^onÃonc dduerft« rifprohdtionum uicem obtment iSo* 165 nbsp;nbsp;PoÃtioncs negdtie, per mfrumentd probd« ri poÃunt,dut confeÃione dduerfdrij ibidem-166 ybicunqi locum hdbent probdtionet,ibi di inittit»t^^'^ l?°Ã^^°^lt;^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â^â'
PoÃtio»
DE ACTIONIBVS.
187 PoÃtiOjeR dlicuim purticuldrii rei dd edit fj,ntpert'mcnti(df]crtio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem^
168 Articului,eil qMÃ membrum dUcuius ÃeU
lt; feucAfin diitimutiÃimum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSi-iSi*
169 nbsp;nbsp;Articuldti libeüi ufui^ucteribui fuit igno^ tut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem»
170 PoÃtiones è^ ArticuU^i^uAmuK dffertorijî uerbiiÃAntihdbent turnen in fc mterrogAtioi nis urn,ut merito peti pofit dduerfdrij reÃ^on^ Ão nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i8j.
171 drcApoÃtiondlesirticuloscAuendum cunt
' primis eÃ, ne fuperudedneiÃnt feu impertmett tes
I7i Articulas fcribere oportet uerbis minime
â óbfcuris,nc turn à indice, epedm db uduerfdrio poÃint repudidri
175 CouÃunter e^ÿ- ingenue Utigdtores fddlumi exponere conuenit
174 Iudex non protini« Iibellu ob modteu rent reijciet,utcunq; urgerit dduerfdrius difjèrêdiamp; litis farté cupidus
17^ ddotiefcumq; ineptitudims uel obfeuritA'A tis diffututio fuboritur inter Utigdtores,index plus Aamp;ori,lt;p(Am reo fuucre debet 19 z*
176 incAufAÃ^olijiAdmittitur libeUut generdt^ Ui
4 \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gfncrdlit
ZRGVMENTVM LIBRI ADEO* QVE TOTIVS IVRIS CIVILIS.
M«f Juf/criptum z^no fcriptum, c^uo utimur. Mei ad perfonM per^f-tmet,uel dd rei,uel Ad ditiones. §.
â ultiAnÃit.De ïur.ndturd. gent.^
Ciuü.i].ff.Defdt.homin. EceecommuniÃimos la
cot iuris.
in per fonts
conÃderdntur
Stdtus,Cgt;rdines,0ffciti.lnÃit. De lur. perfo*
nd.Et.ff-Defdt.homi.cir totoUb.].
In rebus uerfdntur
AccpiiftiojConferu^tio, Aliendtio.l.ulti.ff.De
Indfiiombusper'fâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
penduntur
Autboritds, Mdterid, Eormd, Exitus, dd qudS edufds omnes loei refèruntur de putbus enfrd dicen dum erit.
Idm experidmur quomodo turn dHiones, tuni' totius luris cognitionem ex drte qudddm fdcilmè tldfoi^ui poÃimus,zy fluid fit (luod Vlpunusind.i. ff. Deluftit.Cf lur.dicif.ius effedrtem boni er lt;slt;iui, «r u.â rf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Etquu
ARG. LIB.
V.tguident Cicero lib.Ge Omto-i-Sientm (Mi« ^uit) dut mihi fileere licuerit,(luod Umdiu cogito, dut dlun cjuij^idm,dut me tmpedito occupdrit, dut mortuo cffccerit^ut jprimu omne lut Ciuilc m gene rd digerdt,lt;^u£ pcrpducdÃmt : HeMe^eoru gene rü qudjj c^u£dA membrd dij^crcidtitum f^ropridm ctaufq; um diffinitione decidret: perfeddmdrtem IWK Ciuilis bdbebitic.mdgK mdgnd dtlt;^ uberem, i^Udmaifficiicmcx obfeurdm.
Ud^i fccuti bdne pr£ceptione,digeÃimui ddio nesmgenerdfecu/ndumdiuiÃoncs e^udtuordecim, lt;{UAs pdrt'm ex lujimidni Titulo De ddionibus: pdrtmex lurifconfultorum rej^onÃs coUegmjis, ddiedis edrum differenties et pccultdnbus officijs, ^U£ omnibus ddionAuseiufdê generis defferuidt.
'Vnde,ff eorundem gener urn omnid mebrd, hoe ⢠fÃ,aftioftuMi j^ecies methodicd circum^dntidrum rdtione in cUffcsredigasiEt turn cuiushbet j^edei tiim or ndturdm ex Lcgihiis,reffgt;cdo femper boru commu/nium locornm ordme,decldres:perfe(iA ed rum cognitionem ex drte hdbebis.
Exemplum de und Ã^eciciVidedmAS lt;^U£Ãt uit er ndturd Eeiuendiedtianisi
Primus diuiÃoms locus gêner dits oÃedit dd hoc inc[uirendum eÃe utrumÃt Ciuilis,dnPr£toriddd dut petendu eà ex dUt^uoÃ^ecidU loco c^ui diffinidt dutbo
ARÃ. LIB.
duthorem^ut cR.§- Sed iÃe.lnflit. De dHioni.
Secundus loeuf commune indiedt uidendunt clfe:,utru'tn nomindtim, dn per interpretdtionemÃt introduild lure Ciuih^Hoc docemur in.d. §. Sed ifte:(luonidtnfivinmi lurisamp;' princcpscädUtodi rcclè conÃitutd Lege Ciuili, qMnquÃm ZT maltii c débits fit utilis per interpretdtionem,Ãeut csl ui^ dere in.l.Smdutë cum.§-Sed e^ is (lui.lf.De Rci^ uendicd.
'Tertiuslocusmfrddefcriptdruin diuiÃomi de monÃrdtmueÃigdndum effe^utrum Ãtinrcm,dtf inperfommfEt hoc diffinitur in.l.].Et.l.Siinrctn dliquis.jf.DeReiuendtcd. uidclicct,^u0d omnibus Kodis ditto f^ccidUs in remÃt.
Sie er peromnes dlios generdles locos exigeit dd,zy ddprtefcriptdÃnguldrumLegum diUgetef difpmcndd eü tumbledUto, turnreUqufi omnes. Qudinueftigdtione perfeild, dbfolutdm hdbebts tertio, edm^i mdximdm totius luris do-talispdrtemÃneul ld difficultâ
tdte.
QJVID SIT ACTIO.
quot;Ventadmodummonmibui re bld féliciter tro-dêdis,opart et obferMre tnethodu, hoc eSi, iuÃum docendi ordinë: IM fa nè ddionum forenÃum cogni tioncm nemo redè ddfeque^ tur,nif primum generAliter inteUigAt, quid Ãt,^^ quire mtrodudAfuerit Adio: Deinde qujeÃni^^e des eius,e^ qu£Ãecierum oÃieiA.
Celfus itAq- Ãc dtffimt Adionë in.l.Ntbil Aliud, ff.De idiom.or obligAtio.quem fecutus ed ïufigt; niinustnÃit.Dcidioni.ACTlO, EST IVS PERSEQVENDI IN IVDICIO, QVOD SIBl DEBETVR. HoroWKer boriMW uis,ed ÃgülAtim excutiendA.
AC T10 NIS primum ÃgniÃcAtio lAtif* Ãme pitet, coprebendens gener Aliter om-f tient muentis opcrAtionem, (J«f piÃioni opponi* tur,Adco ut ipfirn quoq^ uit Am Agerc diamur-Vn de iÃud dici folef.Adiones humAn£, inÃmtis rerü circunÃintijsuiriAntur. Qj^A ÃgniÃatione Ãe^ quentur utimtur lurifconfulti.
Verum boe loco,idionis ÃgniÃcAtio rcjlrin^i tw Ad ufumforcnfcm.t^iuAs emm Graci dien uo*
A cAiAnt
t A CTIo NIs
c^bdnfyeM Rorndui Ldtinè d(Honc!,cduf{U,fcu ht ditiddixcrunt-Tercntius:Si tu illdmdttigcris fc^ cits ([Udm dignum eü^ dwdm tibi impmgdm grdn^ dcm.VndcPdulusin.l.üondiftmguemui.^. ïUud in pftmd.ff.De recept.drbit.diHdre d{lioncm,elt;f dein fcnfu quo Terent. impingere dicdm,dppcüii ttit.ldetn'm.l.Si feruus déportai,in Ã-jf.De naxü li.düioni. Judicium diddre uocdt. TrdttquiUui, intrnderc formuldm dixit.Vu^gô nwncupdmufdtt4 ftituerc dHionem. Porrà ^dHiones hic dtcimtur db eo,quôd mfolcittes de temerdrios debitorcs, dd I« dicid dgdmus:quonidmfine edufid reeufent folutio nem dutfdtisfddionem.
Promde,nc quis in dmpliÃmd hunts uerbi ddis nisfignificdtionc,diumcditdbundus h^redt Mgc^ tur^,idco prudenter ddiecit Ceifits hdne cldufuli, (nihil dUud eH.) No« ucro,ficut Accurfiius opm-P/ tur,qudfi dUud fuerit olim, qudm num cUdHio, propter folennitdtes formuldru ^ impetrdtionu. Udmdddititid mdior,dut minor obfirudntid,uel fi lennitds,nonimmutdtreifubfidMidm. Mdrtidmd in.l Is cui uid.jf.Quemddmod. fier uit. dmitt. Lo^ quens de eo,qui dmplius oneris, q licuit, per uidtH ucxerit:Uldgis^(dit)hic plus:qudm dliud egififie ul dcdtur,^c.Porro,qudtum dd rem ipfidm dttmet, tudld dpud ueteres dïid ratio fuit miroducendf dc exett
DEFINIT! o. 9 txercend^ iäionK^qiiAm nunc npud nos eR. Re« ^ius ergo ufon fentit ïnfiit.De Adionib. tw prim ci.docensAdionemeffefjrmuUmAd mjUr Anti^ ^uitAtis,prieter AucupAtiones uerborum, qug fub lAtx funt per Tit.C. De formal. ^ impetrAtioni» Ve prifcis Autem folmnitAtibus mfrÃdicemus.
INterim Adio nihil Aliud eÃ, (ptAm IV S PER S E Q V E N DI, boe eA, IcgitimAficultAS «cl authority permittens perfeepii.Sicut dicimus: lui eundi,AmbulAdi:ïtK utendifruendiAus poUulAndi. TutelA, ejlius At^jpotefds . ïnjli.DeTutel.§.i. Hodef mui. ff. De Legib ⢠Legis uirtus (fK^«it) h£ccd:jmperArc,uctAre,pcrmittere,pimire.
No» refèrt quodnAm tus permittAt perfecutia ncm,utrum Ciutle,An Pretorium, An etiArn StAtu* tArium,ut craffedicAm.QuoniAm generAliterhic diffinitur omnis Adio lt;iuAm permittit ius,m ufu fo renfi receptum, fuc fcriptum, fue non fcriptum ft. Et fAné mirum uidetur, ({uod Accurfus cum Alijs tAm curiofe dijfutAt de epubufdAm f^eciebui Adionu/in,cum diffnitio primum generaUs explit, cAndAfudiofsfuerAt.
EtintcUtge tusperfe^uendi, (ptod uelAdu, «cl habitu nobis competit.hoe ed,c^uod uel m prxfen^ üArum,uelfuturo tempore exerecre iure poffu.i
4 ACTIONIS » ; mui- Kdm eodem modo uerbum ( debetur) Acet^, piendum cR, iuxtd l.iiij. Et. l. Siciuo tempore.ff- j Dcpctition.hxrcditx.l. Qu£fïtum; inprmci. ff'' Dc pecuU.l'Sicreditor ^eum.ifceiu.ff. DelibcrA' ; k^At, ;
PERSE QV E N DI AUtem tierbum,bic cH : AppoÃtiÃmu.ElAm omnes in uniuerfwm apui ' iudicem potiuUtioncs compleattur,tdm ordind^ j ridijC^Mm extrdordindridf, etidm editpiainBidï * ailionum obtinettt.Veluti, edutioncs dimminfe^ {lijlcgdtorum, euiilionis, ^ extern. item in^ terdiHd^e^uniuerÃe offeij iuditidUs expedition ttes,continenturfub dppeUdtione perfcquendi. li
enim t^uod pettmui, uel pojluldmies, nel implordn mus.noftro dut dUeno nomine^reÃe dicimur per* feepti. Vïpidnmin.l. Pccuniie. § .Perfecution â itis.PduliKm. l. Qtfibiu. §. idti-ff. DeuerboÃn ^gt;^gt;Ã-
(iuid igitur dttinetdd rem, dij^utdremutin liter,dn officium ludicis diedtur dilio, zy dn cotil prehenddtur fubhdc diffnitionef Ndmeumoni nes Pr£torite cdutiones obtinedntur off do ludin
cis,quds utique dicimur perfequi: confequense^, officium ludicis pertmere dd lus perfecpicndi, Cf fub hdc diffinitionc comprehendendum effe, ut mfidt
DEFINITÃO. Ã
Mj/l^r dilionii hdiedt. Pr£ferlim (luod ge»erdiilt;-ter ddntodum,dc (ut itd diedm ) erdÃiÃime inter'' fretdri hdne dtjÃnitionem oportedt. Pr£teredj extdt exemplum in quo Imperitores Uonorhn et 'rheodoÃuf dppeUdnt officium ludicis, dilionem. CertumcR emmmgrdtum libertum reuoedridd feruitutem per officium ludicidle,iuxtd. l, j. C. De hbert-e^eor.liber. Cumidiudicium(mquit') extrdordmem pr£bedtur. Mdrtidnuiin.l.Per procurdtorem. ffi. Deobfequi. d liber. e:y libcrt. Hicit ingrdtum libertum poffie drgui. nonorim nero amp;T:beodoÃitiin.l.i'iberti.C. diü. titu. lo* quentes de l)£redibus pdtronorum:CiuibiK( mqui unt)mgrdti dHiofficut ipÃs mdnumiÃoribm defe'' rctur^ejc.Adde.l.ïnquilino.ffi. Deddm.infed.'
IN IV DICI O^ddijcitur loco diffcreiiii£, Ut difcerndmiK folennes ddioncs de Judicidles, qn£ ex formd legis dependent, db extrdiudicidli bus bominum. poRuldtionibus, qu£ neque folenm'' tdtem,nequc formurn requirunt cognitioni defers-uientem, fed plerunque ex priudto con^nt dr'' bitrio. Si enïm extrd iudicium dliquiddb dduer^ fdrio requirdm ,qudmuis eddem uerborumfor^-md,qud fucritdpud tudiccmpoÃuldndumynon tdf men dicor itgere, quonidm ddio exigii iuditium.
A 5 V»lt;fc
fi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A C T I 0 N I S.
Vnde fit, ^«od lurifconfulti toties, iudicij uerbo, Mutur pro J.dlionc.lîreuiter, omnes humcmie ddli ones, qnie extrd luditij didldndi forrndm contint guntjidc cldufuld fecluduntur. Afi-icdniKpulcbrt dift'mguit,extrdiudicidleni po^luldtioncm, d iudi* cidli,m.l.Cwn pofiuUfiem,m prmcip.lf.Dc ddnigt; infedl.
Pr£tered,pcr hxc uerid Cm iudicio)fignificd^ turnobisuisdt(pic potende d{lionis,(pi£'mhoc uerfdtiir,utlicedtnobisdb muito dduerfdrio dU* quid exigere,quonidni luditium redditur in inui* turn. Qudmobrem lulidmu mird elegdntid 'm .t litilufmodi/mfi.jf 'Dc Icgdt. primo : Confentire Autent(,mquit)uel fud j^onte dcbcnt,uel iudiee im^ mmente.Qudrdtionefit,quad uolens foluerc dnd te Utem contefidtdm, non fit urgendus dd fufeipi* endurn iuditium. Pdulus m-l-Si reus ff. De pro« curdto.l^erdtuis m.l.Px iudiedtumfolui. jf. iudi^ cd.foluki^eque enirn ( dit) £quiim eCl,dut Indicia ARr'mgi,dut dd'mficidtionem compeUiewm,qid fine ludicio ddrc pdrtem pdrdtus eR.
QVOD SIBI DEBETVR.H^cc?.:« fuld nobis exhibet edufdm, officium,dtque exttu/»nd{iionis. Ne^«e emmobdliud 'mtroduRi piit^neque dUà pertmet, quÃmut unicuique tri* bueretitt
D E P I N I T I O. 7 hieretur im fuum : (juti Adio ed executio m* fiiti£.
DebmAutem gener Aliter ex omni obUgAtione er cAUfA,propter qMm lex permittit Alicptid exi gcre, Accipiendum cd. vlpiAnui m. l.Pecunilt;e. §. uithef. De ucrbor.ÃgniÃ. Hoc uerbum de buit (mquit ) omnem ommno Adionem comprehende-fâ rcintclligitur,Ãue CiuiUs,ÃucbonorAriA,ÃucÃ'^ deicommiÃAriA/uerit pcrÃcutio. ItAcpte 'm loAc tAm gencrAli ÃgniÃcAtione, non refert quomodo (plis debcAt, modo tAmenÃc tencAtur, (juod mihi iurii pcrmiÃu liceAt Ab co muito c^uiceptA exigere
Pr£tercA, debitum hic non folo rej^edu eim tpii conucnitur,metiri oportet, uidclicet,(^MteniK exAUquo negocio muicem gedo , 'mperfonA rei conucnti mitium fumpferit obUgAtio, comitAturA femper ewndcm,fccunditm j^eciAlcm et propriAm dijÃnitionemPAuliin. l.CiU£cimciuegerimiu, CT VlpiAni in.l.Adionum gencrA. § .5-ff.De Adion. er obUgAt. VeruetiA reÃicicndA eji perÃ)nA Ado rii,cui deberi (pMdAmodo uidetur id, eÃf fuo iure erlege permittete jic polluiAt,ut negAri no poÃitt etiAp AduerfArim 'mproprie erinddeter dutAxAt obUgAtut Ãt.Vt ecce,([ui re me A poÃdct,is nuUo in re ex fM perfonA dido Aut fAdo mihi perpetuq ob Ãridm eÃiAttdine (^uiA id lt;piod meu cà tenet,idea
A 4 ' Ãem
8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A C T I 0 N I S
peut mihirdtioe dominij licet perpquintd iîleprd pter incidente popeÃionem, debet reftituere remi Sic inteUigendus eû ïupmidniK i«. §. Omnium. in Pit.Ocdâionib.cum dicit: Qui nulle iure ei obU* ^dtMeR.EtVlpicinuiin-l.Pecuni£.jf.'De uerbo-pgnifi.Ailionis uerbum (ing^uit) generale eR , er fpecidlc-tldm omnis dHio diciturpuc in perfonn, pue in rem pt petitie.Eodemmodo, id i^uod opi* cioludicKudfecjui poffum db inuite dduerfurie, dcbitimfdrhdbet:mè,Gr ipfum officium d iudi'gt; ce debetur peffuldntifecundum im, o-pnegdue^ rit,tenctur iniuridrum.l.\.§. Permittitur dut cm, inpfpOe dq.quoti.e^ £pi.Nec hec eSl benepciu (in^uitvlpidnusyfed miurid,pquisfertè non m^ petrduerit.Errdnt igitur,qui cum Accurpo udcil idnt,dn fub diffinitiene comprebenduntur in rem ailiones,pcut zir Idfon reüè notdt,lnfi.E)e dHiot inprinci.
Vt dut rem totdm db ouo(lt;iuoddicitur)repetd nut, ([uomodo düiones ndfedtur ex obUgdtioibut, CrobUgdtioef rurpa ex negotijt.idff duplici rutio nejuturuU zyCiuiU.mcmmiffc diligenter oportet dut c[dâ Cicero grduiter dicit lib.de Ordte. I. OW* ttidferèCinquicns^qud funtconclufd nuncurtibut, diperfd cr diÃipdtd fuerunt-tümiru ergo turn ini mcnfdhomiiwmnegocid,confufum ddmodwncd^ hoi
DEF IN IT IO. 9 Eoî mttîo fuifje,eer to certiui e^,inteiquim lt;id dît quim drtem t:y formdm rcducerentur, hoc modo quo nuMc funt.
Et hoc eli,quod tin omne, quantum dd mores hommum formdndos dttmet, diuiditur 'm lus ndtu rdle feu riiumuw.et tus pofuiuumÃue humduum. Jus ndturie,quod dlids lus gentium uoednt, conÃ-i flit 'm notitijs iUis 4 ndturd,hoc eR, 'd, 'Deo, menti'» bushommumditts. §.SedndturdïidAnfli.Dc ïur. ndtu.gent.tty Ciuü. E/l enim proditu cumipfo humAnogenerc.14-ff- ^edcquiren.rcr.domi.Et. ^â¢S'mgulorum-inflit.cod.tit.
Hoc dutem lus ndturdlc, cum eÃet Ãmplcx,t^ pducispriceptionibuscontentum (quds turnen ut retièpcrciperemus,E) E V S ipfe uiud uocc renot. uduit m decdlogo) certè non uidebutur omnibus huminis negotijs, propter corruptos udÃUuSt quos ex Ade lupft contruxtmus/ufficerc, nià lu» tins detcrm'mArctur,ZJ'pcr Ãngulorum circunjlun tius dijlribucretur.
lus ituq; poÃtiuttrn, huiufmodi nuturules noti-» tiusldtiusextendit,formut, dtflribuit, upplicut ud humunus ftnUiones :obfcruuns femper eus ueluti Thefei filum m muxtmo luhyrintho. Idq^ eh quod Vlptunusin.l-ïus Ciuile.ff.De lufli. ztr lur.ïus Ci uiie(mquit')e^,qnod neq^ 'm totum u nuturuli lure
A $ ud
10 A C T I o N I s
uel gentium rcccdit:necj^ per omnid ei feruit,o-Ct C^udfi dicdt:Si in totum recefferit, fdeile perduce-f turinpeÃimumerrorcm,t:^pugndbit cum ndtitt rd.Sicut uidemiKin pr^durd did, z^ nimis crudeli feruitutis fôrmd,tn cupùuitdte beüicd,m conditio-f ne liberdinorum,^^ dlijs id genut muUis: in quibm cum ferui utic^ hommes, dd mdgmem Dei credti, cogerentur in brutorum dnimdlium ordmem, md* gndpirs hunts poÃtiui ^ hurndni iuris pduldtim cR fubldtd per Leges poÃeriores zy Confucius dinem,
Proinde,d{iionum (y obhgdtionum,dut eti^m contrdduum uim zypotcftdtcm,ncmo féliciter tri Hdbitmià diligenter reffgt;icidtprmd lUd dntiquis tdtis tempord:nec dUter intuedtur qii£cunq; hot minumcommertid,qudm fi ddhuc rudid effent,fne ulld formuldrum Ciuilium detenmndtione. incit piendumenimcü d ndturdlibus tüis notitijs, pet quds pr£pdrAtur ey infruitur perpetud quxddni V confuus uoluntds, cuique quod fimm eü tri'' buendit^y inde pduldtim perueniendum eü dd pot ftiuM er gentium uddititids formas. C^uemAdt modum à ex prochud de periculofi rupe, pet grddus tutiÃime defcendus dd pUnitiem ffdtio* fdm,
Sit
D E F I N I T I o. n ^icPompotiiufin.l.ij.jf.Iie origiAur. fdHult;i rut luris interpretdtionem,rcpctit jidtim ed tem^ pordjquibui Romdnd CiuitMmdmi plunè regere'» tur,cum dij^ erfinde fine folennitdte efient omnid. itemPdulut in.l.Ndturdlit.ff.Depr£fcript. ueri. mueÃigdturut dHionum formulât, proponit prU ntum omnes rerum ob edufdm ddtdrum fiedes nuddt de informes. Deinde progre fia c^uoddm^io' drgumentdtionc rdtionisArdAdt de Ciuilïbutfôr-i-mis,^ difeernit contrd£lut nomindtos db innomi-» ndtit, cr rurfut ex contrdüibut obligdtiones e:^' ddiones.
Pxemplum c{uoque cum prmis elegdns exhi^ huit nobis Triphoniut m.l.3ond fides.ff.Depofit. Ibi enirn, bone D E V S, quim grduiter trdadt eepiitdtis mueÃigdtionem ,primum ex ndturdlu butnotitijs -.deinde, ddiwndit fabric pr^ceptis Ciuilibut,per rdtionem coUe£lis, «t fie optimum Ãdt temperdmentum, fingulis circivnÃdntijs rede de fer Mens. V t interim uidedmut, modo fi ocu* los uidendi hdbere ueUmut, e^udm in boc genere docendi non invent, mà epidntum nocednt, »»* menfi Dodorum commentdrij, de cpiibut fuprd iiximut,ciuonidmconturbdnt ej euertunt omnid 'm lure pncldYd.
1
U A C T I o N I S'
Q«o ntcigii igitur redèfliUMmus de dHionu lui,Ãc repetendd funt tempord.
OMnes pdilionc^ z^ conuentioneî,qmhiis lit ter fe homines de qudeuwj^; rc confentire falent,primi Legisldtorcs,fecuti notitids iÃM hone fdtis ndturdUs, de quihus pdulô dnte didum ed, pdrtim in nommdtos or dines, de ueluti cldÃeS redegerunt, pdrtim fub mdd de ndturdïi dppel^ UtionereUepierunt. Quisddm emm conuentiones tdmmdniÃjldmhdbebdt rdtionem,dd(^uem ufun incommertijshominum prorfus neceffiriiim de^ fer dire pofÃnt,utno diffculter inuenirctur eis CJâ formd,Qrnomen, per eptod difecmerentur db dUp fundianibus. Q^deddm uerô tdm udrite fuerunt dc Idtè pdtentes,ut impoÃtbile effet ffecidli nomme eds defgndre,dc nudtè minus fub certd forrnd edit pr ehender e.
Exempli grdtid:Conuentiones ilia putbus dm* mdduerteruitt Legum dutorcs trdddri dc domi* nijs cr uttlitdtibusrcrum,db two dd dlium muW (pioddmconfenfu trdnsferendis, quonidm dubiidt non crdt, zy c^uotididnä. experientid docebdt (pà pertinerët,cp(dm ncceffdri£ cjfeiît,ideo in formiSi Ggt;-fblennes,O' certes redddte funt,dddito nomine ijs ^ult;e jpecidlem dppeïldtionem ddmitterent, pet
giUî ufus rcrum lt;td. dgenddm uitim nabis coninmâgt;-ntciLrctur.Quidoc^uidem nbfoiuta,iüdcommunia, ut omnu pdterent omnibiis,rctmeri fdlM piice na f Otent,et Mtunli ture feuntione pernitiofd ui^ debdtur.Vnde fnnt coMrAätts nommdti e:^ mno'gt; mmiti,Ac (jMli contrdllits,lt;lui propter euidcittem AicpiitAtcm tdm nemmi poterdnt dij^Ucerc, ut db omnibus gentibus fdcile recipcrentur.
'R.clicpd£ uero commerciorum funiliones,cu/in tertumnonbdbcrcntcxitwm,Z!r ntmis Idtè pdte-t vent,utpotc,inmiïle rcrum circumjldntids ÃnguUs boris Mridt£, non poterdnt certd lege conclude Quisemmomnid homnum pkcitd redè metid-f. turfQudrefub comum dc ndturdU dppeUdtione re mdfcrunt,ut dicerentur Pddd, couentioncs nudiC.
Et boe eA (ptod Vipidnus in.l.y ff, DepdU.fd. tm po^l gcnerdlem interpretdtionem pdüorum et conuentionwmfubijcit: Sed conueittionu (mepiiens') pierde; in dUud nomen trdnfeunt. Veluti, in cm^ ptionem,m locdtionem,inpignus,uclin Ãipiddtio* nem.'Pdulus,ut diHum eH,colligit rdtianem nomi,t ndtorum contrd^uum, er difcemit cos db wno« mmdtis^tn.l.'Ãdturdlis.ff.De pr£fcript.uerb. Eo dem^j pertiwt quod Hermogoje^ in.!.Ex boe iu-fâ re. ff.Ce luÃiti.ztr ïur.probdt omnes Politi£ for* tnds ex lure gentium conÃdret
14 A C T I 0 N I S
BMrfiK,ctvm um introduila effent muk£ conf mertlorum forme, nuturdlii rAtio,Ac immmens re rum necefitM diHdhat, e^imm er ionum cffc,ut cofitueretur, nequis'm kuiufmodi mutuis negotii tionibia,fecundum humdni uffèHm inconjidntiAm, detrimento dlterim temere udridret: mô mdgis ut dfrmgeretur unufquifq; dd id quod femel pldcuif fet,ferudndum. Vtùe generdUter mtroduitum c^ Mture umculum,id eü,ndturdlii obligdtio. Vtre^, £lif 'miè uidcdtur dixiffe Vlpidnm md.i. 'm pr'mcigt; jf.De pdü. Quid enim tdmcongruum esl fideihi mdn£,qudm ed que pldcuerunt 'inter eos,feruamp;rei
Verum,ndturdlii rdtto omnium rerum opt'mii moderdtrix,cum tdm 'mimenfd,o-udrij difermmit effent hommu negotid e^fd(ld,fdcilè fudfft,ddeolt;^ propter neceÃitdte exegit, ne eodem modo omnet ex omnibus negotijs pdÃim obligdrentur.^si eniii 'mconumcibilc dxiomd: difmilid,nonreile ÃmiH lure cenferi. Qudre Legisldtores medium quod^ ddm,de temperdmentu in rebus obfcrudtes,dele(li ddhibuerutmtroducede obligdtionis, hoc ord'tn(â
Prmum, 'm conuencionibusfecundum prédit iids formds confummdlK,tdm effîcdx umculum dd miferunt,ut executionem quoq^ decernerct 'm 'mii tos er recufintes. Et hec obligdtio, fecundum «^ ture rdtionem, er hommum dutoritdtem prodit £0,
D E F I N I T I 0. K Hi,merito eh diihi MturdlK zy- QiuiUs: Ex^qwe« di uero ddmmiculujAdio. Dcindr,m iÃK Art'cu'ii in ^ufbi« nMur£ ntio non pdldm dcccieretydppd.» rente turnen dUc^ud edufd dd u^m burndnum necef^ fdridy cojlituerutduthorUdte fud, Lcgiilt;^ipr£p:ri pto obligdtionetncptdnddydc inde Ciuilem feu Legt t'mdm nucupdrunt,uitlui tdm effedeë, ut exigi pof fêt per ddioné. Vtrdmj; dut ohligdtioné diffmt lu ^nidnui Infit.Dc obligdt.OhïigdtioCmc[uiens)ed ' iuri^ umculu, q«o neeeÃitdte dfrin^mnr dheutut folded^ ret.fecundu nofr£ CiuitdtK iurd. Sic Pdu , tut dccipi utüt 'm.l.Lcgitmd couentio.vlpidnut in ^ I.lurifgcntiu conuentiones, in princi.jf. De pdfl» Dcni(^; in ülis fpeciebut,lt;iu£ no tdm pr£gndn* të cdufdm in fe cominere uidcbdiitur, ut dd necefi â tdtem exeeptendi trdhcnd£ ejfent, ne nmis rigidd omnium didorumintroduceretur exd{lto,cu nee j fll« nominitM feruemut ut oportet, optimo tëpe* rdmëto reliept£ omnes couenttones fub ndturdli ob , ligdtione propter cofcnfumgt;fne executione turnen d{iioni$,relid£ funt,folu ut exceptionë pdrerent. Vlpidn. m.d.l.lurifgcntiu.^-SedcunuUdiinepiity 1 fid)e^ edufd propter conuentionë, bic confdt non j poÃe conÃitui óbligdtionë. \gitur nudd pddio^obt. 1 nbsp;nbsp;tigdtionem non pdrit, fed pur it exeeptionem, hoc
tÃ^ndturdlemdefenfoncm.
Exbw
I« A C T I o N I s
Ex bw déparet, quomodo ex Ãäo coU^dtur «4 oil!gtitionif,Gretidm na pcrfcqucdi quod debetuf per obligdtionê.Sicut dicifoletiCotrudiui ejl rents tior dihoms de medidtd cdu/d-.obligdtio auté pro* ximior ^ irnntedidtd. ltem,CoittrA(ius eA eduà fpeeiÃcd, quid diuerà contrd(lui,producunt diuet Ãü d{liones:fed obligdtto.gcncrdirs eduÃd cR,quo^ nidm omnes ddiones codem modo ndÃuntur ex ob ligdtione,iuxtd.l.Licet. § .Ed obligdtio.fÃ.'De pr0 curdtori.Ciudmobrem,cum Ã:ire uoluerimus, quf competdt ddio^reÃieiendum eA fddum, uel dlü eduÃd qu£ loco ÃiAi cA:ctvm uero dubitduerimtit an exerceri poÃit ddio, er qudr.do,tunc Mueri oportet obligdtionem.VlpidniK in.l.Cederc dient' fÃ.De uerbo.ÃgniÃcd.Ailio enim eA executio obb gdtionii,utprobdt Vlpidnut m-l.in executione.^f' Dc uerbo.obligdtio.
Pr£tcrcd ex pradiAis conÃdt,qudre ndturdlù obUgdtioÃold reguldritcr non producdt dAionc,ii ÃmdgndcduÃdÃubÃf.QuidÃpdÃm extrd prédit AdtÃormiU,ex omni conuentione ^ pdAo nuio fui/Ãet concefÃum im perÃequedi in iuditio,res pn dijÃÃetm infinit um,er dd pemitioÃÃimdm cotait Ãonem,cu'mÃngulis pldnè horis oportutÃÃet udrii rc,dc multipUcdre dAionum Ãormulds ÃÃecundti/lf immenÃdtn pdAorum circunfidntidm, quod dbÃur^ dtÃi*
DEFIN ITIÃ. I^
i.
» » f lt;nbsp;J
HÃimuwi amp;'tmpoÃibik fùijjct,lt;irgu.ïn Auä.'Vt de termi.Ãt nnme.cïerico.in prmci. Et De referenda fier. pAldti.^.ult.
( i » i 1 » i i »
Hæc omnid Mtem Ãc bdient ,cum domines con Ueniünt,picifcutur, dicunt,dut fAciut Aliciuid fecu dumformdm ïuris ndturdlis «cl CiuHii-.iluôd à con tri cdm ddmifmnt quicqiMW, («tic codemmodo à eut ex conùentiombm,fecimdum ([MlitAton eduÃi y« dÃr'mguittur obligdtione, dUds ndturdU e^dui li,dlids Ctuih tdntum.dlids ndturdli diwtdxdt^ Et proptered ex mdlcÃcijs et (pidà mdleÃcijs, dUjs^* fd£lorumÃ^eciebM,udrilt;e producuntur dHiones^ Nitm cum inter nos cogndtionem t^udnddtn ndturd conÃituitycanÃnuens eü,homïnem homini inÃdid^ ri ne fus eÃe,ut dicit vlorentinus ind. Vt um.Ãâ.loc luÃai.Z}' ïur. ^tVl^idnushdc rdtione reread, eiegdmer colligit obligdtionem ex fddo (s- mfdi duntdn.l.Aótionum generd.^ .Adiionum dutem. ff.Ge ddioni.O' obligd.'Et hoc cdc[uod t^odcfi.t nut dicit iw.I. ObUgdmur. §. Lege obligdmur. ff. De ddio.z^ obUgd.lxge obligdmur Cmc^uitycuM obtemperuntes Lcgibui, dlicptidfecundum prlece^. ptum Leg is, dut contrd fdcimus.
ÃtEterum,nonfutt tdntd difÃcultds conÃituen^ di formdm o' obUgdtionem 'm mdleÃcijs,Ãcut 'm Ci lültbus negotijs, djttdtjMtenusddumculà dttmett B ^M®
iS ACTIONVM
^uo deUnclueiuci äÃrmguntur,omnfs oWgdtionti twins generis funt,ex re ippi,hoc csl, ex mdeÃeii contra Legern admiffb.Caws ind. Ex malcÃiio.jf' De aHio.^y obligd.
Ex bis omnibus facile cil inteUigere, quid fgii ficet hoc uerbu (debetur)quAm Emphafirn habcaf. n'mirum,^uôd cum efféin debeatur, habeatq^ dit gnam luris caufamifetundum qnam Index proini ciare pro adore pofit. Nam iuÃiÃima régula eik Quèd ubiex nuda padione non ddiuta Legia auf thoritate, inefficax ed obligatio, multô magis «H nullus ommnà debitum cil, nclt;à naturale neq^ dt title,ibinullaproducitur adio. Quxautemftmtt dapadio,pulchrètradant Paulus md, Legitisni conucntiOjVlpianus ind-turifgentium. §.Sed cu/it nuUa.f'.Dcpad.luliamisind.Solent.ff. Deprdt feript.uerb.
Pro'mde,ficut fnc debito non conflit adio, iU nee fne adione iudiciwM.Vt ft effeadfima excet ptio,qu£ reucrd,c^fnc calumnia fc opponi pofl a'âuerfario:Tua non imercjl,ucl,Tibi nulla comf1 titadio.luUanus.ind.Sipupilli. §.ul.ff.Dcnege^ geÃ.C^uanquam enim(inquit) hoe eiimputari nogt; pofit,cur alios debitoresnon conuenerit,quoniia^ conueniendi cos in iuditio facultatem non haban rit,quid nullam adionem tmendere potuit.Et m-l
SOLENNITÃS. 19 C^uoties. §. itemÃtemporali.jf.'DendminijlrAt* tuto.AduerfM Alios emn(Ait)experiTi,jine dHio* ne nonpotuit.
infumm.iigitur^Adio dUud e^ nihil,nec un* i^Mm dhudfuit,qudtn fdcultds feu pcrmijfus Iurii dd perfetpiendum^dc db inuito dduerÃrio exigeit dum,id quod cuiqi turn ex Lege fcriptd ^ turn ex lotto or lt;equo,fc debetur, ut legitimdm executio ttern ddmittdt infderofdnUo iuditio.
DE VETERI ACTIONVM SO* LENNITATE, QVAT EN VS HODIE SIT MVTATA.
V A ex cdufd MturdUs luris, Oquot; ^ pulchro rerum ordine dHioncs prit, mivinfuermt mtrodu(ilt;e, fuprd dixi I wiw.Nc»« cum uitd nofrd ob corru ptdmAdieldpfundturdntfitelitibus trdnfgi non poffet,mcliui erdt iuditiorumformulds mtroducea re,qHibus iudice cognitore hommes difceptdrcnt, quAmferreâ quid quotididnis difidijs dd drrnd e3quot; 'rixds proÃlirent,LAequiÃimum,m pfmeip.jf. De ufufruil.
'Porriftominemhomimlupum effe,uerifmedi ti fokt. Et proptered^ cam }iebrlt;eos Geus inter
6 i ^^«4«
ÃÃ A C T I 0 N V M
fe quAM cotinm^iÃimos eÃe,rciliÃimcqi confcitit re ucUetfCertäi leges tulit,ut ex pr^Ãcripto res iti diedrent. Quo nomme MaÃes,gloridtus dpud pa pulum lfrdëliticum,0'eonmiemordns beneÃeid et prudentid Dei:Qu£ ei^(mquit)eü dlid Gens Ãc inclytd, uthdbedt cieremon!dsiufld^;iudicid,et (_ uniuerfdmlegem,(iudni ego propondmhodie dittè oculos ueÃrosfBcutero.iiii.
Udciue ut progreÃum ddionum diligenter ob^ feruemus, trdUdndd nüc Ãmt Ãrmuldrum mitid, quibus uelut in drtem ejMnddm rcdd{l£ funt dHio nes.Principio enim rudes erdnt,Grnulld Ãolennitd te compoÃt£,utpote (luibus duntdxdt dudu ndtu^ rdlis rdtiónis controuertentes uterentur, ndrrdii tcsÃmpliciterfdäiÃeriem, O' reijcientes omnü dd drbitrium MdgiÃrdtus. J^ihil enim ex certi formd oinÃedem petcbdnt,Ãed quid ïudici pld'f ' cent, expeddbdnt. Hoc modo o populum Ro* mdn£ ciuitdtisprimumÃnecertd legc,Ãnecer^ to lure uixiÃÃc, omnidqûe mdnu d Regibus cfÃgU berndtd , Pomponius c^duthorin. I. ij-inprin* cip Ã^-'Dcorigi. lur.Hdnque mdnumibi oportet intelligcre,non Tyrdnniedm uiolcntidm,cum ple'' riq^ Keges inter optmos Principes numerentur: fed fupremdm Kegis pote^ldtem feu duthorit^' tem,qudiubebdt Autuetdidt dli^uidifecutmtdn'i
s o LâEN NI T A s. . tl luw tiXturilrra rutionè. Et mediutÃdiuf jic^uispri »Mit iUi tcmpor«l cum po^erioribui content, uide bicÃci[c,quxm non in multitudinelcgum er fen'' pu iuris confjiit ReipubUcig füiis et increments.
VojieA uero cum per legitos KomMorum,pe'' tit£d, Gr£cis CinitAtihus inSlitutioncs er leges in decem tAbulis eboreis perfcritpt£,3.om.Am tunâ)' dem Adfcrrentur,Anno Ab urbc conditA tricente* Ãmotertio ; cum^i feejuenti Anno du£ tAbui£ ui* dereMurAdijcicnd£,tiim primum exbis duode* emtAbuUs Adiones çompojît£, er in certM for* WAS rcdAd£ funt,e^uibusbommesimterfedifee* ptArent: ideot^ûc legis Adiones, id ed , legitim« Adiones dppeUAt£yC[uibus CT 'Pr£tor fuM Adiecit. I.ij. §. Deinde ex bis legibus . ff- De origi-iur. Sie^uidemÃc bubent res mortAlium,ut Aliorum in* uentis fernher Alieiuid Addendum pKtemi«, ctiAmà Alic^uAndo non expediAt . ç^uict^uid enim pofle* ri legumferiptores in monumentis rclic[uerc,id to tumtAnciuAmÃmi£ Atiofe,frimum Gr£ci,dein* de A Gr£cis K.omAni,mutuAti fumt, er per inter* fretAtionem multipUcArunt, Ficino Oquot; Eufebio AdipulAntibus. HAS Adiones ne populusEomA* nus pront «eilet inditucrct,iuris prudentes, qui* bi« fummA interpretAndi potedus erAt coneejfA, ^ eert AS, e^folemes eÃe uoluerunt, exidimAn*
B 5 tes
22 A C T T 0 W V M
tes Ãc fare,Ut ddfeüus humanus dd Utigdndum df lioqui prapenfus, his modis uelut repdguUs qui'gt; hufddm coherceretur. Solcnnitdtem dutemdici-f t»iit,ccrtdm oifcrudtionem, ucrl-gt;orum,pcrfond^ rum,nel temporisMe mKcupdtdm,(luod fold feiâ VdturÃne cjiidlibet dddititid mutdtionc. Sic fdit lusin.l.Cum plures. ^.Cum. tutor.jf. De ddmimf. tutor. Solcnnid tittciuit)manerd pdrentibus co-gt; ^ndtifiüe mittet.Solennid uocdt,(iuid certo tempa re fnittebdntur,ficut idm nunc quoejue certis tem* poribui dimi, munufculd mitti folent.
Solennitds igitur dHionum duplex introduced hdtur : Alterd impctrdtionis-.dltcrd formuldrum.
Cired impetrdtianem fc obferudbdtur, ut ned mini liceret in iuditio experiri » tuf impetrdtd prins dgendiformuld d coüegio Pontifcu, c^uora authoritdtc decldrdbdtur,num cuif^ueddio cont» peterct,dnnon. Vnde iudittdordindriddicebdnd tur,db ordine Pontifcum.
Alterd folennitds erdt for maldrum in exen rendis ddionibus. IJdmformuld: qu^ddm uerd borum prdfcribebdutur, (Quorum dada iniudii ci]sf c fucrdt experiundum, ut qui uno fortcuer'' bo errdjfet,totd cdufd cecidiÃe uiderctur.Ciud rd tione Pdulus,uulgdrcm formuldm pro ddionc di^ xit,in.l.Seruus.lf- De fur-Lt cdufd cddere,feu cd^ dat
s o L E N N I T A s. t? dere^ornwl^iicium eH^dpui ïujimiinumiu. §. Si qHW. I»^lit ⢠De ndioSi (^UK (.incjuit ) dgemf ïnïntentione fui pimcomplextKfuenit (pÃm di cum pertïw:rct,cAufd eddebit, id cH, rem umit* tebdt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Eth£c lt;[uidem obferMtio impetrMddrwind'» ilionum dlupidndiUyboc çH,centum propemodwm Mmt^dpud collegium Pontifiewm fuit, tdndem id'S! Wen dd Prxtoremtrdnsidtd: proptered, cpiôd hoc dccldrdndi offeio dd dudritidmdbutebdntur.'Ven debdnt enim potiut,c[udm concedebdntpro turc ddionet.SubMe ergo Pretor mteUclld fdHi fc» rie, dut concedebdt dilionem,dut ex cdufd negd'» idt. 'Vndc uidemm in PdiUis Pr£torumh£c ucr» id:tuditiwm ddbo:luditium non ddbo.
Pt turn pduldtim in defuetudinem dbire coepit iümis rigidd uerborum feruitut, «JM« pofleritdti WKko redim dij^iicMt,(pidm rudis Grecorum wi dgenJo libertdt.PdUum qKoc(«e e^,ut omnid iudi cid cxtrdordindrid, feut print d cóllcgio Pontif ewm ordindrid,uocdrentur.Pdului m.l. A^io nei-gociorwmgeHorum.ff.Dcncgoti.ge^. tufinid^ ma m- § ⢠uUi. infit. De interdid. Ndm quotief ( m^wit ) extrd ordinem im dicitur, (pulid hodie funt omnid Micid, z^c.
Eo dute tepore Prtetorum duthoritdt ([udtum P 4 di
Ã4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A CTI ON VM
nd conÃituendd iuditii Minet) dd fammum per^ à uâdeflfdftigium.Vtuclbinc uideM,(luj.m imf^ prudenter Idpà Ãnt, qui ddiones PnetoriM did pMMt omnes^qudt Pretor daret, Cum udionent ddre,Ãt Adorent Ad mtendendAm Adionem Admit tere.Porro: Pretor or Ciuilcs, z^ fuds AdioncS dAbAt,uel negdbAt.Cicero in Vcrrem:Si quis cum pulfAÃ'et,edixit fe iuditiuminiuriArum non dAtu'^ rum. Quiequid Ab eo peterctur, iudieem defuAca horte dAturumdpà Autem nullius rei Adionem fe* fe duturum,
Huius Autem mutAtioniSi buud dubiè mAgnAm fuppeditduit occdÃonem Appius CUudiusmon die decemuir,fed centum dmplius unnts poÃcrior,qM cum buiufmodi Adionum fornudds in libros, quos fdflos dicebAntiredegiffet : Cneus Plduius fcribd dusfurreptosbos libros populo Rorndno trAdi^ dit,munus Adeo grdtum, ut Tribunus plcbis ZT Se ndtorÃcrct.Suiuquide Ãde buius fcrib£ diÃfUd tdncMihi uidetur rediÃime expoÃiijfe omnibui id quod dd omnes pertinebdt. Lij. §. PoÃed cum Appius.ff. De orig.lur.
C£tcrum,cum Adhuc tempore ConÃdntim 58. Imperdtorisdliquomodoin exercendis Adm mbits impetrAndisq^ nimiA effet curloÃtds, ex qu^
eld eludcndwm cdlumniofe
exceptioneS nAÃe^
sot ENN IT AS. 2f UAfccidHtur, m uniucrfum femel omnes fonmldt f:^mpetrdtioncsfnbUt£fimt,per.I.], çy.ij. C. Def}rim!..zy impctrdâQt(cmlocuin pleritj^ ftlfo mtcUiguitt.zy ufuiÃut fokt) kbripuittidomnem di {lMd£ i^iionk inconf.dMidmyCiM.f liccdt nue pdf funjinculUucrhorum O'y^^um cóh£rentid ^ or dine,negotium,utcun^i in bucedm uenerit,lt;ipud ludicemcffutire. id(luodddeà ficiunt eduÃdici^ ut non tdm libellos,quÃm uolummx edufdrum ferid' bdnt,quorum exitum nee ipf,nec indices tenerc pojfunt.
Ojiorfum igitur omnid b£c pertinebuntf Hue certè,ut dlicnd pcrkuld edutiores nos fdcidnt.£x pertos enim uidemus dntiquos,incommpddm fuiffe nimidm fmplicitdteml,egis XI ï.tdbuldrum, cu nihil omnino formuldrum effet m luditiorum dk' fceptdtionibus exercendis. Videmus item, qudin pernitiofd fuerit pojlerioris fcculi nimid, formuldd rum curiofftM e^fcrumis-t^unc tdndem fultoru/m mdgiÃro exitu edoHi fumas, qudntd KeipublicA id{lurd,rcceptdfit mcompoftd perfecutionum lU bertds,qu£ ftnplicitdtis iuxtd dtq; formuldrum ni hil exempli retmet.
Proinde,remedium huius mdU hoe fuerit,ut me iiocris qu£ddm formuld dbfq^ uerborum feruitud ie,diligenter obferuetur,Mdchcet,ut non dlij drti*
B $ «U
1« ACTIONVM
cull feu poftiones (feut uoednt) conger dufur mil beUos,qu'ont fut neceffirij ad ndturum mfitutiC dtâ (tionfiitum contpofta Mem ordine referdntur, ut tpfumpldnèdiflioni'S nomen uidedntur exprime-re. Eth^c (piidemex fententid funt Tit. C. De formul. ey mpetrdüo.Ãiuod uel cx.l.ij.hts uerhii decld,rdtur:Si upturn rei,O' propofto ncgotio cogt; petentem edm effe confit er it.
Qjtdre ïdfon ïnfit.De düionib.inprmci. re.» Hifimè dixitidflioncs o hodie formulé effe. Vrt de o exceptio mepti libeUificut dd cdlumniofdnt difèrendi iuditij dnfdm ddmitti non dcbet:itd rur^ fus,Ãex legitimd, cdufd reüè obijcidtur,repudidn» dd non cA,ut trddut FerrdrienÃs in fui prdxi,De fbrnM.rel^on.rei conuent.
Ex bis dppdret : Origmem o edufdm effeien tem dilionÃ,ndturdli et Diumo iuri tribuendd eÃe, progreÃum uerö o formdm,V.omdnis LegisUto» ribm.tiinc uidet,quoties fuerit Mridtus formuld» rumufu^,cum tdmen interim immutdbile femper fuerit o ncccÃdrium,boc ipfum ({uod dHioncs cX ercedntur.f^dm glddij poteflds dduerfui uim mulo rumgt;c^ex Deo,B.omd.lQ11 t-GldduK non cfi,jgt;» ne iud tiÃmeij; iuditid Ãne ddiombits â Simul ergo infitutd funt lure 'Diumo feu Mturdli. Nc^j enint inter iÃd difl'mgucndum ed, spidtenus ddformudos
morci
s o L E N N I T A s. 27 movesdttïnct.Vndcïurifconfulti d^iioncs ipf-tf, frecjuciiter ddpeUdnt ïuditid-.e^y niter dum obligdâ* tionem decipiunt pro ddione. Pdulm in.l. Hdturd lis. §. Pt iie^uidem. ff. De pr£fcript. tterh. Loâ» que s de rerwn permiitdtione:'Duhium({nqitit)non ed,ndfciCiuilcm obligdtionetn/mqud ddione id ucttit,a-c.
Ex eo quoq; dppdret,dh initio Legum fuifje di. dioesdicet rudes zjâ innommitdS:P^utd nulld Lex imqudmfuit pr^cipiens dut uetdns dUquid, qu£ no oiligdtioncmhdbcret. OhUgdtioduté fldtimddio né produceidt. Cur emm fèrretur Pex, nià obligd fetfubditos ? Qjtorfum obligdrentur, nifi liceret eos dliquo modo dd futisfuciendum compeÃeref Ãiÿdmobrem etidm hodie à nomindtd no reperide. lurddio, tdmencondtdio exPege conccditur,du tore Pduio in.l.]. ff-Pie condidio.ex Peg.
Nfc ctuqudm dbfurdum uidedtur, ddiones ex iure ndturdli feu Diuino cenferi, cum tdmen for* Mdm or folennitdteindïure Ciuili deceperint. N* CT tufinidnusPrincepsin.§.Vcndit£. in fit. De rer.diuiÃo.loquens de folutione pretij,dut dUd fd^ tisfddione pr£Ãdndd: c^uod quidem (mquit) cd* tietur Lege XII. tdbuldru/m: Urnen redè dicitur V turc gcntium,id ed,ïure ndturdli id effici. Et fkiè quid dttinet hic nudtum dlteredri t N4W to« turn
18 A C T I 0 N I S
fum ïm Ciuile tdmetà per ornnid non defcruidt Ã^ plicitdti ndturdU,quod fieri non potefi propter ni^ midi rerum circu'nfidntidi:tdmen nunqudmin to* turn recedit d ndturd,ut fuprd diximm.
Exhis multds DoHorum ociofM difi)utdtione5 cnoddbii de contrdilibits,dc ddionibui, de mdtri* tnonio,de beüo,de feruitute,^^ dlijs idgetm nudt tii,quibui d lure pofitiuo quidem determindtd e^ formd,rerum (ttx perfondrumudrictdti conuemés' Herum origo, cdufd,ccrtdq; notitid,in ndturd e^gt; Sequitur ergo,13drtolum,dlioqui bonum uirurh nonnihH in hoc hdllucindtum cjjc,qui origmem amp;nbsp;(dufdi dd luf Ciuile er humduum refert,in.l.Erdi ter d fi-dtre.ff.De condiil.indebit.Etin.l. Itdfiu puldtui-jf-Oe uerb.obligdt.
IJlultè mdgK dutem ufq;dd pernitiem huwi^* nie focietdtis errdnt illi,qui fomnidnt ucriui quid* probdnt : Chrifiidnis nonlicerc in luditijs di*' uerfiesproximum fimm experiri,citdiues feriptu^ rum fderdm quidem,fed impertinenèem,lJidtth. P ïidbeto beneuolentidm cum dduerfdrio tuo,erdâ Euc.6.Et db eo quidufertqua tui, funt^erc. Itdd Mdtth.^.Et ei qui te uelit in im trdhcre,erc. Qÿ bus in îoeis C H R i S T V S ferudtor nofter, d^ lumniofdtn proximi molefidtionem, erpriudtnd urndidim prohiba. H^dgifirdtui uerà cognitio* â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iteid
V s V s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^
( nbsp;nbsp;nbsp;^M,^fotellJ.tcnt ([Mm ipfe dédit zi^confirrnduit,
, nbsp;nbsp;nbsp;tio eleMt:ut dodiÃimi lt;^uidlt;tm uiri phdMticK lüis
, nbsp;nbsp;nbsp;dudum rej^onderunt.
^Deinq; z^iUi f.ühintur,qui referunt Tft.Dc for J nbsp;nbsp;nbsp;mul.o mpetrii.dd tempord'PontifictimKotnMô
rum ,'à (filins primum impetrdbäntur ddiones. Hdm corum duthoritds diu ante ConÃMim Cdfd j nbsp;nbsp;nbsp;ïK tempord,dd Prlt;etorein trdnsldtdfuü^
â DE VERO ACTIONIS
V S V*
0Nd«tfW ddione foreà pdÃim z^ à ne deledu, nee dbÃà neeeÃdrid edufd debenntiuti.ïnprimis enm debitor, dnted(p(dm conuenutur in iuditio, dd eimdui ed,?^ ciuUiter interpcWdndus femel dtepië iterumfi fieri poted,per creditorem ipfu.m,dein^
1 de per dlios bonos uiros,ut debitim prdÃdre ue^
1 nbsp;nbsp;Ut fine molefiid.Admonédui eR^^Mnto difpendio, iton folwm corporis or pecwnidrum,ueriim etidm j inim£ fufeepturus fit Mitium contrd confeientidi j fi veeufduerit ddre dutfdceré id,epiod ex bono ZT , nbsp;nbsp;nbsp;«tq«o debet.
1 Et (pidmuis hxc ddmonitio cluibufddm uideatur , MdnitMtüi Meant,fitdmen reHc perpenidtur, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vertunt
JO A C T I o N I s
certain crit,lt;{uà d ex lure Diumo er hamuno om^ nibut modis obfenund-i Ãt.'Et f rostered., c^mbuà dam in lacis optima rdtiane non Mdiri m iuditia creditorcm,niÃÃcddmonucrit debitorem. iuxtd iïlud:Sipeceduerit inte Ãlt;itertutts,uddcer drgt; ^uc earn inter te er ipfam [olum,ercAtcm: eind de re(tncpiit Procuîui)uolo ut curnHybero loiptd^ ris,ne rem ilUcitdmÃeidtd.Quiddm liyberus ffâ Deferii.urbd.pr£dio.Qj(drdtione olimin RepM bbed Romdnorum benc conÃitutd, obferudbdutut demmeidtiones, qii£ debitoribus in perfondin foi' IcnnitcrÃebdnt, dntcd^Min conuenirentur dpui iudicem.Vnde condiéiioncs dppcÃAt£Ãwt d{iiogt; nes perÃgt;ndles.Codicere enm,prifcd Imgud demm tidrc eii.§.AppcÃAiims. InÃit.De düton.ltcm.b Debitores.C.De pigno.Debitorcs(inquit)pr£Ãn tcs,prius demmcidtiombus conueniendifimt,zycgt; l. EmiUus Ldrgidnus.ffâ.De minor.De monitione ni de.c.Voluit.Tlciudi.
Inter Iuris pr£ceptd primum numerdtur, bot nefle uiucrc. Honefidti certe ex diametro reput gndt,à quis protinus ddigat debitoremdmó er ft* ipfum, dd iuditidriam mole^idm,(iudm uno dut dit tero uerbo fortaÃis cuitdre potuiffet.
Vndeboni uiri controuerÃds olm iuditiorutn abborrere[olebdnt,ueluti rem nonddmodum bot neÃ^
V s V s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H
^^dm ,à ({UK [xpe wrfdretur dpui iuHccm^ Qk3 nomine Vif idma : üxc enirn {m([uit)iKrecu du cogtlMo eiiK ^Hi (ît« execriitur,non fît uitu-^ penndd. t. itemÃres.§.VotèÃMtcm.ff.'De dU end.iuditi.mntdn. eduÃ.Ãdd.
Soerd.tede Pldt.uetuit iuditid 'm Cwitdte mul tipUcdrt,nc ddretur duihus dnfd ïiHgddi.Ãiuonid hwndmu ddÃdns ddeotrouertendu ndturdfdciïilt;s tÃteÃc Vlpii.'m.l. lié à ims. § .»Iti.^.Dc drhit.
Itidem Strdbo Ub-Vl-refert fosquibi« fulwn* Wi: fant loges er iuditid, plerimcpie uiuendi ritu deprdudtos inucniri.Uutritur enirn controuerten Ai lihido,multitudinc legum er iuditioru,m,negle'»-Ãd interm ciiiili uitd. Sient AthenienÃbus Ãepe per tocu obijei folebdt, et Ã:rio tdndë exitio Ãät, lt;luod Ãriptitdndis multà mdgis, quî obÃeruddis le gibi« diiîwu intëdercKt.Horrenda bodie exemple funtÃc[uis circu^icidt.iu^ini.CxÃdr inter bonos uti^i principe s nutnerddus-.iiunc ddmonëdt fumnt (mf^uit^mdgnd curd egiÃe cos t^ui turdÃuÃnebdt, ne fdeile homines di Utigdndu procederet: Qko4 Ct nobis jludio eji,ln^.'De peen.tern.litigd.m pnni ludicis ^«0^5 pdrtesfunt in hde re,ut ft dnimdi
uertdt dHorem dut reum, pUne cdlünidri, hwIIk^j conMcrticiidi uel ieÃnicnii ins hdbere,^dtm eum i wiicii Imwnc refeHat, etidm non pojiuldnte
Adury
$t A C T I o N I s âduerpirio.'NJ.m ludex boni (^^ innocentis uiri óf pcio fungi debet,cuius pr ints partei pint curare, ut Utespne calumnid procédant.VIpianus in.l. Ca tene.ff-Vami.erdfcud. Etm.î.Si extraneus ff-De iur.dotiHec enim(m(piit)cpuifyua ludex proprijs duribus audict mulicrcm diccntcm, cur patrem, qui defuo dotem promipt,non urferit ad exolutio ncm.Accedit.l.ulti.C. Vtnem. priuat. titul.pne'» di.fuisimpon.Vbi ludex cum officiaUbusfuis pu^ nitur^admittens probibitam aceufationent aducr^ fus cos qui depommt priuatorum titulos.^^am ont nibus deponendi authoritas iure coneejfa cR, cunt pubUcis tantu rebus, titulus dommij prxfcribi dca beat.
ScctmdoiSi debitor contempta huiufmodi ad-^ monitione,recufauerit prepare debitum, cr caugt; faÃt talis quant prorfus defer ere non pofis, tunc tn funinta rerum ncccÃitate, ad iuditiariam perfea cutioncm^uelut ad Triarios milites, proccdcndwni ell,bona pde tamcn,ut plane cxifimes iure tibi dc^ beri quodperfequeris,nc facias ealumniam protd mo tuo,cr ne cum alter ins detrimeto locupletcris, l.Nam hoc natura.ff.De condtH. indebit. Emmut ro,is qui feit Ãbi ab aduerfario nihil deberi,pagat in iuditio,non de damno,fed magis de pneda foltci tut ell,utdKitVlpilt;tnus in.l.Si mmoris.jf.ric admi niprd»
V s V J.
Hi]ird.tutor.lloc(lutdocebitJ-fMcoit feientU, ([uie nihil dUud eïl (^itAm fccrctum CT tii^ fAÃibilc fiüi nojiri iuditium,amp;fw^f teftcs,Ht did folct,utrum reuera credit dilor,M jinudet fe hd^ bm iujldmdgcndi edufim. 'Promde, rieumnema fdlletyiihommibuiUtcivncli impondt cdlumnidtor, Deledui ^«oqj diligenter ddhibendm eH/futi* Min negotio competens jit dgcndi f^ecies, ne epeis ddionem prorfut dbhorrentem intendens, repuli fdm pdtidtur cum idHurd teporis cb fwmptmim^ (iui£ inuejligdtio quomodo ftdenddÃt, obiter de hniduimiK âm formuld muejligdnde dÃionis.
^ihil obildt^epiod nonnuüi 'm ore hdbent: Nc* mini denegdndum eÃe im.Et eonfeientidm iudicif^ non hdbere locu m coghofcendd lite. N^m primu, non negdtur im ei^e^ui opt'mio iure, dtepte fuijpÃitt tommodo,non ddmittitur dd temerdridm litii moâgt; lejlidnijCtreru/m fudrum iaHurdin. 'De'mde,tudex eonfeientidm fudm ex mdnifeÃd rd ueritdte ndtd, fe^ui debet:imó,non hdbet cpiod tutiui fequdtur 'm omni re-Vimediuifidites qui trddunt dupheem m tudiee eonfeientidm,nthildUud doect, quMt ipfdm fdUendi drtem,cr léquitdtii euerÃonem.
Tertio. Captd idm neeeffdrió dpud ludicem li te, nuUd ddhue oeedÃo prttermittendd efi dd coM ponëddm controuerÃdm,Ãue per Utigdtores ipÃgt;T, C Ãue
54
ACTIONTM
fine per dduocutos procurüores,Mt per aUo! bonos uiros. Longe enim honeÃiÃinM opera eâ, ^«iC 'm hoc collocatur.Papini anus : Arbitro c^uot^i ('miiuit)accepto,patrescommunem hxreditatem diuidétes,pietatii officio fu'nguntur.bult.ff.Pami. erdfeund.
Et epto magis latiÃima tentandae tranfadionis cccaffo praibcrctur controuertentibns.erat oUm pofleriorfcriarimpars^hoc eü,poü Diuinum cul turn rclicpia^ad coponendas lites defimaia, qua nuc ad luxum,e^ potationem,rixarü fomitem utimur. l.ulti.C.Defcri.Ad fefe(inquit)ueniant aduerfao rif,non t'imcntesffubeat animos uicaria poenitudo, pada conférant,tranfadiones loquaittur, amp;c, ⢠sic itaq; ChriÃiani,adiones Ãbi competentes^ uelut 'mfrumenta exigendi dcbiti,nihilà m'tnus ex ercere poffiittt fecundum iuris prxfcriptwm,quant alias res ad externum ufum pertmetes, modo fern per ambiant concordiam bonaÃde. Ntfm htc eà ue rusadionum ettr iuditioru/m ufus,ut cum aduerfa* rins nuUo modo sus tuum tribuere uoluerit,tum ucl inuitus 'muocesMagiÃratü,ne priuatis rixis utrin^ que in plures malorum occafones mukiphcatis, publica tranquiUitas turbetur.Vnde lulianus: Coit (entire autem(inquit)uel fuaffonte debet,uel iudi^ ceimminented.lïuiufmodi,^. uiti-ff- De legat.f
DlVISIOf $Ã
PKIMA ACTIONVM DIVISIO» A CAVSA EFFICIENTE.
] 0à diffiftitioncin dólionis gcnerdlu ter propoÃtdm,proximti efi^ut j^c* ' des eius,(iu£ propter immenfAm ne gotionm dmerÃtdtem Mruntur^ca tnodis diuiÃombtis fimmitim expUcentur, argu.h penult.jf.De Mri.tJ extruordLeognitio, Cogni* tionum numerus (tniluit CuliÃrdus) cum ex uirijs eduÃs defcenddt,in generd diuidi fdcile no poteii, nià fummdtimdiuiddtur.
QttomugisdutemremIdtiÃme pdtentem di certos locos cotrubumus, openepretiumÃierit fin gul.is diuiÃoncs,ex Ãngulis qudrumliiet reru cdu* Ãsproduccre,uidelicet,cfficiente,mdteridli,Ã)rmd a^tr findli:ut hoc modo dd certdm ddionum cogni tioncm perduedmur.id lt;[uod iufiïnidnus ^«oç non nihil obferudfÃUidetur, Infiit.Xie düioni.
Ecce emmycumnudti dcudrijfucrint dpui Ro «M.(noï Kdgifirdtusim ordmes,mmirum uolenti co gnofecre dftioncs^dtim occurrit cpt^fiio decdU'^ fd edrum ejficicuscyhoc cll,dc duthonbiKcjui cfÃ* cerunt ddiones, e^ in formum redegcrunt. N«w db uw codem^ Nidgifirutu proeeÃerint omnesf Sic Cdilif ^ Pomponio fdduri Legum interpre C 2 tdtionem
M ACTIONVM iätiottem,duihores cärumrcpctimt db tneiwdlu'd iii RomJ.n£ Ciuitdtis-.^Mndoiiuidein ii^uiAuthor rent rei non tenet, prindptum nefeit : ^ui princigt; pium ignordt,ii rent ipfdm non reHè percipit,cu* impotiÃmupdrs prmcipiume^.l.j.Qf. ij.jf. De orig.iur. Rddem rMione Vlpidnui exphedturm la cosfujpedi crimnis:'Prmum igitur(mquit) trdde mils unde defcenddtfufpecii crimen. Et pdulo i«^ frd:Sciendu cR(dit)fujpe£li crime ex tege XII. tdbuldrum defeendere^hoc eR,dgnofci per Legcnf Cr puniri.i^efeiremus emm crimen eÃe, nià LeX diceret.
Hdnc igitur clU£flioncm edufe cfficieittis dh^ folusint du£ Ãquentes diuiÃones, ^ perducut nos in cognitionent ddionum tdli compendio. Omîtes diiiones, dut Ciuilcs funt, dUt Pr£ta.
ri£. Vlpidnus m. l. Adionum. §. uit .ff. De ddioni. zj- obligdtioAuÃinidnus obiter in. § Sed iÃte.inÃit.Deddioni.
Ciuilcs ddiones cêfentur,^ult;e ex Legibus X11. tdbuldrum,Plcbifcitis,Scndtufconfultis,Pr'tncipwnt pldcitis,ReÃgt;onÃs prudentum,Ãgt;ccidliter introdu il£funt, dcformuntdcceperunt. Quonidm exhis pdrttbus cofdt totum ius Ciuile. § .Coi^dt dutcin.. InÃit.De lur. ndturd. geitti. er Ciui. PdpmidmH in.l.las dutem Ciuile-IfDe luÃit.zif lur.
Pruilt
D I V I s I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J7
'Pr£l:ori£ détones fimt,clu£ ah honore er Mi* ^i^rdtu 'Pr£toris, honordri£ ciuoq- dicütur,quôi «h tpfo Pr£tore ex lurifdidionc, ucl ddiuuMdi» Uel fupplendi,uel corrigédi ÃWK CiuilKgrdtid fue fini introdu(l£, propter puhlicd,m utihtdtem, epü ufm rcrum erexperientid c^uotidie doemt Pr£to* rcs,ieciuitdtK femper jiudiofos.d.l.iw dutem Ci«{ le.^.ïniPrfitoriwm^
differentiae ET OFFICIA HARVM ACTIONVM, gt;
1.
Kâââ11VIL E S dHiones perpetU£ [ma, hoc cSl, exerceri poffunietidmpo^ dnnumufq^dd tentpin ex edufdrum _________circujldntid, udrijs modn Lege pruç fcriptum,non tdmen ultrd.'X. L.dnnos.L.Onmesgt;gt; C.r)epr£fcript.trigint.dnno,
Pr£tori£uero nonmvnepudm tempor dies funt, id e^,mtrd dnnum diniur, nideUcet, cum pÅndi» continent.tidm er ipjiui Pr£toris intrddnnuerdt. imperiumtut eSi Tit.lnjiit.'Deperpe. er tempor, adtoni.
IJ dudes ddiones uelut Prmcipis Iuris,ordi Itdrièdicumtureripfoiurecompetere. '''
Pr£torilt;e dutem cxtrdord'tndri£ cenfeniur,dc , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C 5 Pr£tO4
Jg A CT I o NV M
Prxtorisfuhpdio conccdi.§â 'Nondutem, InÃitu. De perpetu-et tempo.dHioni.Non dutem (influit') emnes drones lt;iu£ in dUlt;iuem,dut ipfo iure com-t petunt,dut d Pr£tore ddntur,zyc.
nine fit in multii j^eciebuitquodcivmdïiquti Ciuilis dHio potcH exerceri, ceffict Pr£torid. Vlpidmts in.l.ïn cdufi£,inprinci.ff. De minori.ïit cdufie ( mquit ) cognitione etidm hoc uerfdbitur, Itum forte dlid ditto poÃit competere citrd in in^ tegrumrefittutionem-Ndmli commtmi duxiïio, ttrmero luremunituf fit,non debet ei tribui ex* trdordinirium duxilium : utpote, fi civm pupillo contrdilu csl finc tutors duthoritdtc,nee locuple tiorfditui eji.Etin.l.\.ff.DePublici. 'mréditio. lAcrito Pr£tor dit(nondum ufucdptum)Ndmfi niâ Juedptum effet,hdbet ciuilem dilioncm,nec defide fdt Honordridm.
C£terum ne hichdüucinemur, ddmonendi fu* mut diligenter:ddri ditionem 'd Pr£tore,non fem* per fic dccipiedum cfie,(lMfi db co fit mtroduUd-, ^uonidm inter dunt (tr Ciuiles dHiones dedtffe di* citur. Q^x Mj re multum errdruni Doitores, ut fupr'd diccreccepimm.
Pri^tores itd^ue Rorndni fummdm iudiciorwm hdbebdnt potcfidtem,fcilicct dittefufeeptdm Impe YAtorum Mondrehidinidiiti db eo,lt;iu(gt;d pr£ireni popul9
D r V I s I o. â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59
populo,^Udà pr£itorcs,de quAtu Lex XILtibw Urum Ãc inc^mt: ïuris diÃ:epMor,clui priMtd in dieet ludicunuc mbedt, Pr£tor eÃo. If iuris Ci* wHseuÃos eÃo, huic poteÃdti parento . Quot* cuitiiue Serutus er euertt, populusueiuÃeritftot fwnto.
Ex cpiibta uerbis ^lppirct,Pr£torem urbMum iuÃiffc iudicnre.Pr£erJit emmÃirtitioni iudieum V fubfortUioni, hoe eü,per Ãjrtem Cir fortuitun euentumdcÃgnAbut ex decurifs Qr ordinibus cor, ^ui quoc^uo tempore iudiedrenttiüorumé^i nomiiU in iilbo Ãio defcrAebiit.Vndc fortiri forum^forti* ri turifdiäione, fortiri eÃräum dieimus. Vldne,à reijeiebdutur lUdiees,feu (ut nunelocpitmur)recit fahitur, fubfortitione in locu reieäoru fdeicbit, Eddem poteÃdte Pr£tor Romdntis,eum lus im petrdnd£ dätonis d CoUegio PontiÃcum dd eum trdnsferretur, däionem ddre uel denegdre fo* iebdt,ideä, fdeultdtem dgendi .Vlpidnus in.Lpi inprinci .jf.rie fuperÃcieb.SicpiddUd däio.{in quit ) de fnperÃeic poÃuldbitur : edufd cogmtd ddbo. Et. Lj. § . ulti.f. De uent . inÃpieien. C^uoddutem Pr£tor dit,edufd eognitd fe poffeà Ãonem non ddturum uel däionem denegdturumi O-c. Sie ey luditium fufeipere cogit dduerfoa rivm, teÃc Vemdeio j/n.l.Vir bonus. ff. ladi
C 4 w^
40 ACTIONEM
«t, fol. Nfc folum Pr£toridm cidionê poUicertt uenmctUmCiuilcmconfucuit,utïn.l, Superfit curio ff.De Kd uendicdtio. ProMe non fc^uu tur : Pretor dicitfc adionem ddturum tdliafu; Ergoc^Pr£torciX,mf nomindtim ^liquidddddâ^ tur, quod denotct ddionem ex dm iurifdidionc introdu£lime[Jè,'tidmotnniigt;m luditijs pmcriitt omnesAdioncs dahdt: Etmerito : quidepuf uiui uox ernt iurif Ciuilif, ut Mdrtunm dteit in. Ã. Nuw er ipfum-ff-De luÃit.cr lur.Qjto fenfu Oquot; ^uilibct iudex cognofcens ex dreunfidntijs, utru oUtiuis ad mditium ft ddmittendmiUel non, cenfet-tur ditre uel denegdre ddionem. Seeuold in.h uit. mfi.ffquot;. Deddio,0' obligdti. Refondidnquit) experfonis cdufsq;,cum cuimnotiofit,exifiimd» turum,dn ddio ddndd ft,
Qjtemddmodum dutem Pratorii duthoritm i tempore XII. tdiuldrumfempcr creuit, Gr dd tdntum honoris fdÃigium peruenit,ut non fpple* irefolum,dut emenddre lm Ciut1e,uer(vmetidm na Uum quodumodo er extrdordindrium lmfolm co diere polfet,cjuod Me Honordrium ed nuncupdi' tum:'Vndc er Confuldri propemodum dppdrdtu, trdbed,flldcuruli,lidoribm,Grc£teris id genui Utebdtur : Itd rurfm ddueniente Prindpum mof lUrchidf potcüdicorwinpduldtim dimnutiftt, tycum
â D I V I s à o. 41 er cum promis (puntum dd conilituendum iits per tmebM. quot;Vnde quod ipfe Pr£tor deÃnirc fokixitf ad imperdtores exemplo dUorum tidgifirdtuum pkrtmq;retulit. Vt eà uidcrein.l.].in prmci. ff. Dc uent.inf^icien.Temporibits Diuorum f dtrum (induit VlpidnM)cu hocincidtffct,ut mdrittn i^ui* di pr£gndntcm mulierë diccret^uxor dutem negd ret,confulti:Vdlcrio Prifcidno Pr£tori urbdno re fcripferunt^O'C-ïdem in l.Vermn.^.Pxfdüo.ff. Dc minorA. Detiuf SeiieriK ( dit ) ^uid dubitd* tgt;dt,dd Impcrdtprcm Seuerum retulit. Ad e^udm confultdtionem fucceffori dm Vincedio Quieto refcripft;nuUtU partes effe Pratorts,
Hlt;cc omnid co pertment^ut redè difeemm ddi ones Prætorim d CiuilAm, er cum legis dlicübi Pratorem ddre ddione, non fldtm opiner is fmid ctià abeo mtroduda fuiffe. Quad multos fcfdlit, Sed i^uid dieëdum fuerit de ddion Am,(pts: hoc feculo ex Statut is diuerforum Magier atuum intro ducuntur, nominatim uel tadte:Porrô, eptotics ho die nofri Magier at us flatuunt aliquid, toties exlt;-ecutionem çr condidAnem ex fud Icge cancel dunt,ctiam f idnominatimno dicantfKefpondeo. Pratorias adiones cenferi, fecundum Bartolum in.l.ulti.ff. Dc peen. Qu^oniam omnes hodie Magi firatm pofilmperatorc,proximim Accédât di exc c f tgt;tuw
42 A CT to NV Ml
fit«« PMoriie luriÃiäionis, lt;iuM uUim cdtertid RomMi MdgiÃrAtui.
Et is quidtm primus in trAäindis ailionibiti locus cü.
SECVNDA DIVISIO EODEM PERTINENS.
HI C locus,pr£cedcntcm fupplct. Ndm cum dudmus dfiiones dut Ciuilcs cffe,d,ut Pric'd torids,Ãdtim occuYrit queftio, utrum nomindtim tdntum, dn dlio (j.uolt;^; modo per confcciucntidscr limilitudmem mtroduHc jint d Lege dut d Pr£to.f. reiid c^uod per hdne diuifionem cognofetmus^
Aätones itdq;,Aut diredie funt, Aut utiles.
LureUx dHiones dicuntur.tdm queer ucriis, ^udmqiieex fententid iuris Ciuilis uel Pretorij per mterpretdtionem canfiitute fuut. Vlpidnusin l.Nomtnts. § 4 -ff-Lic uerbo^gnified. 'Verbumda ^uit)ex LegibusÃc dccipietuium c^, tdmex Legu fcntentid,qudm ex uerbis.
Vtiles dutemfeu indire^c cenfentur, c^ue non ex ucriis Legum proÃeifeutur, ncq; ex mdmfeÃd fententidyfed dddititid quddd intcrpretdtionc,pro pterÃmilemrdtionereccpt£ funtinforum. N.iw Kt dit Pediusitluoties Lege dliquid unum uel dUe-d
D I V I S I 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-41
ym introduSium cA, bonn oecdÃo cA, O- catcrii quf tendant dd cMdem utiUutem.uel interprétât tione,uel cerU iurifdiüioiK fuppleri ^ referente VlpiMo in.l.'üdm ut dit.jf.De Legti.
Et proptcred inedtum impertinenter dUegdri fokt TitAnÃi.De legit.pdtro.tutel. ddprobdddm dAionis utilis fornuAnn. Qjitd textm iüe oftendit indgis direA£ dAionk exemplum, earn dicitiAe à Uerhts Legis mtroduAd eÃet.
lujius ergo ^ dire Alts fummi Iuris fenÃts ex i^ege,fdcit dAiones eëferi direAdS.Addititius dut tem cr per lei^uitdtem medidnte intcrprctdtionef hoc eA,pcrconfelt;luentidSrcceptus, eÃieit utileie Siuc dd edufdm efficientem reÃieids, ut diAü cA, Ãue dd edufdm materidlem f^cAcs.
Hdm fepè c^uis agit ex edufd feu mdterid nego tÃ(^u£ tarnen no in fud, fed in diterius perfond ex perit.Certe^cum régulas iuris et diÃinitione aAio nis hie expendimus,non pote A taks dAio did dire Ad, c^uid non competit ad id, reuera (^ propriè quod fhi debetur,fed quodalijdebitum cA. Ciudn do tdmen aqitum (y bonum cA,perfccutionë quot que competcre ad id quod dUus in nos trdnÃulit priudtd uel publica funAione, fequitur aAionë uti liter concedt ad diÃerentiam direA£.
Sic dAiones utiles dppeüantur,qu£ ex perfot
»«tw*
44 A CTION VM Mnoftrdindlios transfiruntur fer quemcu/nej^ue contrddum-ycluti.cum c^uk ïiti ferfequëdi quoi hübet 'm ferfondm uel 'm rem lt;ilicuiut,dondt dut uë dit dlteri. idenm Ucet,modo tdmenÃne uUdÃäu^-defidt,uelÃmuUtione, ut e^ Tit, Dç hiieredi. uel adio.uenÃt.
Bodem modo, tdmetà fer liberdm ferfondin Hr iét o lure de direélo ddquirinS foÃit. §.Bxhii itd^;. Inflit.Per quM ferfonmob. ddquirit. Bt.§. Siquis dUj.ïnllit.De 'mutil.ilifuldt. AequiÃimd td men mterfretdlione receftum ell, quad fufiUó, (^omnibus dlijs ddquirdtur utilis ddio ex Rifuld^ done TäbcUionii^uel dlterius ferfon£ fublicd. Vi delicet,Ãnom'meofÃc'q fuidifuletur nobis^quoi femfer fr£fumitur,cum Ãmfliciter difuldtur .1. ij.Hj.Zy-itij.jf.Remfufil.fdlu.for.l.ii. C. De Md giflrd.conuenien.l.'Non enim dliter^cum.l. feq. fà De ddoftioni.
Bt qudnqudm nonnütli diÃgt;utditt:Vtrum 'm coiâ uentionibut quoq; extrd Indicium dequirdtur no^ bis fer notdriumfBdrtoba tdmen'mdid.l.ij.ff.B.ë fufil.fdlu, for. frobdt ex bis quaq^ Ãifuldtionii. bui conuentiondlibuf fer notdrium nabis dequi^' ri uttlem ddionem,fcut ex Prdtorijs O' ludicid^, libui.
Prdteredihdc 'mf^dione fummi iuris, Bmfhi
teuta
' à I V I s à Ã. 4? teu^cneficUrij clientes feu VdfilU, ^ liis fmi lcs,dâionem utiliter hciient,non diredo^ut inTit. ff. Si dgeruedi.uel Empbiteu.petdt.
De«;^-, dduerfus eos tÿti dolo mdio dif erunt pofidere, utilcm ddionem hdbemus, iuxtd T U. ff. Cedlie.ïuditi. mutdn. eduf fdil-if Acitdiudi'f cdiis de omnibus dlijs.
Q«ôd dutem Dodores Idbordnt, utilium ddia fwmrdtionem mdeÃdtuere ,lt;iuà dfut dut ndtîult;e, dut ddtiu£:primum,cd obfeurum or impertmensz quot;Deinde,prêter exemplum ed Ãuris feripti: Denid guenon fubÃÃit uUdrdtione. QuidnuUd ed ddio t[u£ non ft ndtiud,ut ipf uocdnt, hoc ed, qwee non hdbedt edufdm cz mdteridm obligdtionis,cx eptd iu re ndfcdtur,ut fupù probduimus-Et fdnè,funt con fiderdtioncs otiofe.
DIFFERENTIAE.
I
QâVdtemts dd edufdm effeientem dttinet, po'f tedcpixddmdiuerÃtdshdrum ddionurneo ftderdri.üdmdired£ ddiones,fummo ejuoddm de drido Iuris etrd'me dicuntur introduci db duthort bus ipÃs.Vtiles ucrcgt;,lcniore gMddm lequitdtis rd tione Idtius producivntur db interpretdntibus Lr* gcf Rom-iMi-QK^rcdtrfftfs nonmw^Mmprxfe
rirntuv
4^ ACTIONVM
ru}ttur,Ãcut Xi^uitM potior cR furnmo lurc.âVïpU tünm.ï.lncMf£.§.ult.ff, Dcprocurdtori. EtU^ cct(inquit)procurcttori commijfd Ãt ^ipuldtiojtdii tuen domino erit dundd utilis ex Ripuldtu Adio, di rcHd penittestollcndd.
EÃidiK ergo huim inueÃigdtionii non ed old' fcurui.l?rimum,ut noÃri j^dgiÃrdftK in ddioni* bud ddÃmiles edfM porrigendis, hodie prüderer imitetuur Rorndniiuris excmpld.Demie, utdifed mus ex hdc diffèrentid,muitds cociUdri Leges,qui» AUoqui primd ÃoMe uidensur inuieem pugndre. Vt ecce,cum dlter lurifconÃdtus dliquddo dicit dli cui concedenddm eÃe ddionem, dlter negdt. Lidm dicemuseosdd diuerfds reÃieere Ãrnwlds,uidcli^ cct,dire{idm amp;nbsp;utilem.
11 Si edufdm findlem Ãcäcmus,in ijud uerfd^ tur uis c^ poteÃds omnium perfecutionum, nuUd hodie direddrum er utilium dHionum efl diÃire tid,Ãcut nee olim in extrdordmdrijs, hoe eR,Pr£-gt;. torijs iudteijs huiufmodi ÃthtHts diuerÃtds conÃ^-derdbdtur. Pdulusm.l. Aólio. Ã^. Denegoti. geÃ. Adio negotiorum geÃorum ( inquit) iUi ddtur, cud iusinteredhoc iudicio cxperirt. Liée re fer t dndi redd qius,dn utiU ddione dgdt uel conuenidtur. Quid in extrdordmdrijs iudicijs,ubi conceptio for muldrum non obfcrudtur, h£efubtilitds fuperud^
Dl VISIO.- 47.
m o^.aiui mA-QU'i rationc.^. Serf wn ut lite r^.ff.Dcdcciuiren. rcr. dommi. Vti^j tdmen (t»#; quit) conueniens eR domino tMdrum dduerpK ewm c^ui pmxerit,fiis poÃidedtyUtücm dHionc da*, riy^MmcjficAatcr exiperin potcrit,^ fiiluxiii impcnjdm fohut.ïulidtUiSyUtilemdliioncm commu ni diuidwndo,uocAt ([udà iudicium commuai dim* dmdo,m.l.AcijuiÃimumdnprinc.jf. De ufuÃuSh, Et Pompomi« m-l- Nec i^udÃ.jÃ. De Rd uendiedt. utilem P ublitidndni,lt;ippeUdt qMà Puhliüdndm, ni si denitji mAeriim conÃdcremiKy cpidti* turn id ddionem utilem dttmet,de qua [uperiia db dunt ed,ddmonendi diligenter fumusiCiUod qMæ* ddm exceptiones oindre poÃwnt dired£ ddioni, t^ux nonoiÃdnt utili,ut notut Bdrto.Ãecundum Ac curÃumin.l.Quptiesdnpt'inc.ff.Deddmi.tutor. CitAsDynumin.c.Pro poÃeÃore.De regulà u.Ub^ V I. Ã^ui tdmen non dh re,in utrdne[ue pdrtem boe colligit,uidelicetticcidere pojfe,c[uèd diredx ddia, ni obÃct exceptio,non dutem utilr.Et contre, qHÃd Utili oppondtur ,lt;^non dire(i£,drgu.l.Si cum em* ptorem.Ã.De pddd.ult.Ã.DetrdnÃidio.Et. I. St duo ^ti-lf. DeÃolutioni. Intererit (dit Sceuold ^ic qui hxres extitcrit,utrum ne fuo nom'mc,dn bxre* ditdrio experidtur, ut itu poÃit dnimdduertere, MexceptionHoewÃtfnec ne,
v nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ExfW*
4S A C T T o N V M
Exemplum huiui differentia traildt Btrtolut in.l.Si culpd.ff. De Rei uendicdt.Tdnictà emm da minut rd, poÃtt dgenti direHd Rd uendiedtione, optima iure exceptionem domimj opponere^ut pra igt;dtur,mu!tii no dnimddUcrtentibut,tti.§ .Omnium autemdnflit. De ddionib. Veluti (mquit tuÃinid^i nuf^Ãrem corpordlcm poffidedt ^uii,(iudm Titiuf fudm effe dffirmet, paffeffdr dutem dominum eiut feeffèdtcdt:,Cte.Attdmenffcltii! utilcm düionent intenddt ex ceffione,uel etidmÃne eeÃione, ut cum foluit litii iffimdtionem^non potcR dominut (popi feffiónem huiut rei forte fortund nddiut,cr oh hoc conuentitt)iniudicio fe tueri ffe excipiendo^qudna tj^udm certè dUorem m concipiêdd ddione edutum effè oportedt^
Qjed rdtione Edrtohn ihi reHè trddit hdne iï* IcUifirmuldminutilihut dHionihuf. Pr mum, ut ador diedt tdlem rem pertmere dd titium iure dominffuct qudff dommij: Deinde pandt: quid tut Iêuddioneniciufdemtitijemerit,uel ex eeÃione lcgitimd,crfynccrd ffeperit: turn deniq; cono cludendo petdt d tudice prommeidri er declurdri, edndem rem ddffffmul dtq; dd didum titium ffe ddre. Etfubmde compelU poffèjforctn dd rcffitueH dum Ãbi tdlem rem ex iure Ceffo zyinff trdnsldto. Quidfcilicetdittca^udm nddm ft pojÃÃionfm, noit
D I V I S I 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49
«on poteà uerc dominum fe dicerejuxtd. I. E«« Tei,cumd. HOCà ra. ff. De Kduendie. AUegdt Bdr.l. i. §. ulti. Et .Iffec^ucitt .ff,Tgt;o oper.nou.nuü tidtio.ubiufuffulludriusuendiedt liafuum dduev fu^ dominum propricidtis. Hlt;ec omnid (pd£ Bdrt, fccundumA ccurÃum de utilibus dütonibui dixit, probdtBdldtif in.l.EmptorjnÃ. C. Eiehjircditd. uel dHio.uendit.
TERTIA DIVISIO
A CAVSA MATERIAL!.
Eycplicdto idm loco de dutbonljui däi-t onum, proxtniit ilUicÃio eà : ex qwX edufd feurndterid Ãnt,Qr ^udrelici^ turn uidedtur edi in iudicio exerce'» viÃioc eil, ejudmobrem permittdtur inter homines ut dlter dltcrum dpud iudicem conucmdtfltdq; li* tigdndi mdteridmÃmul did cm er dduerÃn quent copetdtim pcrfcquedi,iÃd diuiÃonc cognofeimus.
Aitiomum qudddm m rem funt,qujeddm in per fondm. § .Om nium dutcm,lnÃit.'De düionib.Vlpi dnmin.l.Ailiommgenerdjin princi.ff. Deddio. C obUgdtio,
in rem d£lio,qudm uendiedtionem dicimut, ed per quA re noÃrd qux db alio poÃidetur petimus, D Et
ço ACTIONVM
Etfemper äducrfiis eum cR qM rem poÃidet.
in perfondm dHio eÃ,qu£ condià io dpeÃMr, per qudm cum co dgimits, qui obligdttn eA nobis Adfdciendurn uel ddndum.Btfemper dduerfus eM dem, locum bdbet.Sic enim Vlptdnus pdulo dnte ci tdtm, elegdnter huiufmodi ddionu generd deferi bit. Vnde uides, mdteridm omnium AÃionum zy cdufdm,duplicitcr colligi: Videlicet pdrtm ex do mmio rerum,uel ex iure quod in rebus dÃeritur, ut in uendlcdtionibus: pdrtm ex obligdtionc diilo rum fd{lorumi(e,Ãcutin condiHionibus. Hfe eil mens luÃmidniin d.§ . Omnium dutem* Vbi fummdm diuiÃonem dppelldt,hoc c^i,qM nuUd Ãt fupcrior,utpotc, d generdUÃmo cdpite produdd, qudiitum dd mdteridm dttmet.
Mixt£ quoq; détones,hoc ed,qu£ mixtd cdult;-fdmmdtcridlëcople£lutur,tdtnrë qm perfondm funtiut Fdmili£ erciÃ:ud£,Comumi diuidudo,Ãniu regudoru. in bis enimà eins rei ob qud cotrouerti tur reÃieidmus pdrtcnoÃrd,in rë ddio eÃiSi uerà fpedemus pdrtë dduerfdriÃex qud nobis dliquid Adiudiedri potcÃ,Mm pecunid ei ddndà inuicë con dcnemur,inperfonddicimur experiri.§. 0)tt£dd Ailiones,inÃi.Oc ddt.in quibusimquit iuÃi.ytri* bus iudieqs permittitur iudici rë dlicui ex litigdto ribus ex bono et £quo ddiudicdre. Ef^à unius pdrs * prxgrd
D I V I s I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fl
pr^grduiri uidebitur^eum inuteem certd pccum^ 4Ãcri codcmMrc.Elegdnter dutcm(pr£grdMri) dixit, fumptd fcilicct d librd metdphord., q«« dd decpu,litdtè rej^ondere debet.AdduM bis petitio nem hfreditâ.tn.âVlpidnui in.l.Sed O'ÃLege, nd Ã.Petitio hfreditd.tii(mlt;piit)et à in rë daio Ãt,h4 bet tdmë pneÃdtiones qMfdA per fondles, utpote, corn ([ux d debitoribus fnnt exdëtd: itë pretiorÃ. Afiiones deniepte nonnuUd: funt qux m rem fcripte dicutur.t^dm ex contrddu qnidc nel mdle feto prodeut,ideo^i m perfondm cenfentur: uern tdmen quid poffeÃorem rei Utigioft folentfequi. Kon dbfurde boe notnine mixtie dici poffunt:ueluli, dd exbibendum, Prdefcriptis uerbis in plerifquc â¬dÃbiis.ltem,omnes ddiones in fdHum bodie loco mterdidorum compétentes, boe modo reputdn* tur mixt ne. lidm interdidd, licet in rem uidedn^ tur conccptd,ui tdmen ipfd,perfondlid funt,ut di-sgt; cit Vlpidnus inJ. i. §. ïnterdidd.ff. De inter did, § .ulti.inÃit. cod. tit. Requiredutemmdximdm interdidorum pdrtem lib .Pdndedd.'XLU I.
Adioes 'm reCiuiles funt,Reiuendicdtio,caÃÃo rid,negdtorid,Pr£iudtcidlisde fcruitute: PrætoriiS Hero funt,Publitidnd, refeiforid in rem, Seruidnd, Ciudà Seruidnd: Pmeiudicidles de libert'mitdtc ct fdrtu,R.euocdtoriiie,i(idelicet Pdbidnd, Pdulidnd, D X CdluiÃdm
ÃÃ A C T I o N V M
CAluiÃdnd, er à ^»^ f^ttÃmiles: Rcli(l!i£ in per» fonMi ccnfcntur:Bmpti,ucnditi:Loclt;iti ,condu{ii^ er Cill er 11!;.
DIFFERENTIAE ET OFFICIA.
I
Vdtenia dd Ãncidlem nomencUtu* r£ rdtionem dUmet, in perfondm di citur délia: In rë petitio : l n rem uct in pcrÃ)nd m, perfecutio. Pdpmidmn ind. Aéiioff. Dedélioni. er obligdtioni. Verum IdxioreÃgniÃedtu, uerbum(délio')omnidifidcom-» pleélitur in pr^diéld diffinîtionc,ut reéîeuidedtur nos ddmonuiÃe Vlpidnus,délion!S uerbum generd le eÃe er Ãecidle. Quod eu primisobÃrudndu cà in omnibus jpeciebus, ilu£ pdrtim Idrgdm interpre tdtionem ddmittunt,pdrtim no nià Ãriä^m et pro pridm jîgnificdtioncm tierborum pdtiuntur.
Il ïnrë déliocs,dppelldmiis uédicdtiones ed rdti onc^quid uëdico denotdt,ddproprio, meu effe dica InpcrÃjndm ucrà déhoncs, quibus ddre dut fdcerc oportere intenditur, condiéliones. Con^ diccrc emm cà denuncidreprifed Imgitd.Porrè de bitonbus olim folcnnis denuncidtio Ãebdtüt foluesgt; rent, quodÃtpr'd lutins truéldubnus. Vnde ddtiuo hmgituriut condico tibi pecunid .Pomponiusin.l. Si indebitum, mprlnci. Æ, p^cm rut. hdber.vt poÃit
b T V I s I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V5
po^it dinofciÃinquityutrum ne domino condici de* bedt id ([uod indebitum folutum Ãt,Ãis rdtum hda bedt: Alt nero procurdtori condicendumÃt ,Ãdo* fnimis rdtum non hdbedt.
III AHio in rem, nuUdmrequirit obUgdtioi. nem,fcilicet propriè m perfond dduerfdrii,boc eÃ, ^m ex fdUo uel dido cuts prodierit,ut fuprd de* cldrdumus'.tdntnm hoc rej^icics, cpiod rem medin poÃ!det,dc reÃituerc poteÃ.Et idea hxc dliio fern per fclt;iuitur poÃi-Ãbrem rei litigiofd:,dut (ptdà pof feÃbrem, hoc eR, eum t^ui per Ãdudem deÃerit poÃidcre,ut Judicium eluderet.l.j.C.'Dc dUe-ma tdnAudit.eduf.fdü.Cummrem ddionem (inf^uit') foÃeÃio pdridt.
Aâio dutcminperfondm,femperdducrfus eu iem debitorem C7 rins hiredë competit .t^dm bbi. ligdtiofcmel obÃringens hominem fecundum fon. »dm Juris,tenet eum cum fucccÃbribus bonorum fuorum,donee det uel fdeidt quod debet:Ktminvnt, cum ed Ãt obligdtionis fubÃdntid dtq; potcÃcis,qui excquitur dliio.Pdulusin.l. ObligdtionumÃubÃdn tid,'m pr'mc.Ã'.üe dëlio.cr obligdtio.
lin nbsp;AHioncs in rem,pertinent dd dornmid
CJ- qudà dornmid,tdmetà nihil negotijgeÃumÃt. Qudre fdciliter eus cuitdre poÃumus, modo dbÃU mdmus db dUettis rebus.Jeurius'm. l.ult.Ã. De R« D } KOt*
y4 ACTIONVM iicndicXtïAnrcmdâionem (inciuit) pdtinon coM* pclümur. Ciuid licetdUcui diccrcfcnon poÃide-t re.
AÃiones uero inperfondm didiortim fddo'f rumqi rdtionem hdbeitt,tdm corum quie fecudum formdm luris,qudm ciu£ contrd lm coimngunt. Vt elcgdnter hdnepdrtem dccUrdt Vlpidnm m-t. Afiionum generd. §. AHionu dutem .ff. De ddio. t^ obligdt.einem locum AccurÃm non percipiëSj iieit d lodnne gloffdtore non nwltum dpprobdri. V nbsp;Agens in rem,non tenetur ffccUlem domi*
Hij fut cdufdm feu titulum dUegdre : Sed futis ed à dicdt,rcm fudm effe ^lum petit.
In perfondm dutem dgentem, oportet ffecidlê iebiti cdufdm cxponcre:Aliocjui non ed cogendus aduerfdrius in iure reffondere, feu conteÃdri Untern. Interest enim rei conuenti fdre, utru ex und. An ex pluribus cduÃs intenddtur ddio,ut folet trds-ddn 'ui.l.i.ff.Deedend.Confultim tdmen fuerit utróbicj;,tdm m rcm,(judm m perfondm ddionibm Adijcereffecidlem cdufdm perfeejuendi, ne iterum ^dduerfm eundem dgenti ex noud dommij cdufd, ^udmfc probdturum conÃdit,oppondtur exceptio rei iudicdt£. Poted enim contingere, ejuod ddor nunc forte refciuerit proprietdtis fu£ titulum,(juë w priore iudicioignorj.bAt.Pdulusin.1. EtAnedd-deM
D I V I S à 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
icm.^.A^iones-lf. 'Deexccpt.rciiudlc. Adio* nes(Meruit) in perfonA ab Adiombus in rem, in hoc diffèrunt:C}uà d cum eidem res uh eodem mihidc bcAtur,fmguldf obligutiones,ÃnguldecAuf£ fe^Min tur,nee uUAeArum alterius pctitione uitiatur: At cum in rem ago,no expreÃa caufa,ex qua rem met eÃe dico,omnes caufx una pctitionc apprehendun tur.t^eci^ enm amplius quam femel res mea eÃe po tcd,f£piHS autem deheri poted. Ex epohus ueriis facile flier it aliam lt;^uoq;diÃrcntiam colliger e. VI Adio in rë,nc frufra intédatur, require du ef in iudicio,num reus conueniendus pofidcat, Cr quot£ partis ft poÃeÃor. Quod ut declaret f dubitctur,cogi potedoÃeio iudicis. l.Qui pctit9 rio.Ã.De Rd uendica.
in perfonam uero adurus, non ed cur qu£rat de poÃcÃionc aduerfarij-Tametf quottefeunq- iu* dicem mouerit £quitM, redè admittet interroga* tionem adoris,o- cogit reum conuentum reÃon* dere.Quo nomine olim 'mterrogatori£ adioncs in trodud£ crant, qutbus alter ab altero reÃonden diadneceÃitatem copeUeretur. Sedbodieadboc, officium iudicis uifum ed fufficere.l.'Vbicunqiff^ Dc interroga.eidion.
VII Petiturus rem,animaducrtere debet, mi dliquo interdido liccat ei recuperare, aut etiam D 4 nandfei
Ãg / C T I o N V M
Uincifei poffeÃionem. Quù longe commodity eR poÃidere,^ dduerfdrium dd onerd petitory com fellere,c^udm dUo poÃidente petcre. §. Refmcn4 dü.lnftit. De interdiÃ.Cdim in.Lls c^ui deÃinduit. ff-DeReiuendi.
In perfondm dutem perfecuturo,h£c^elibcrd^ tionon cüncceffdrid.
VIII In rem dgens petcre debet reÃitutio ttem rei:ïn perfondm uero d{lio,concluditur dd dd à umuelfdciendumdUcluid.§.Sicitd^;AnÃit. De üHion.Sic itdq;(incluit)difcretKd{Honibut, certii eü non pofe d3:orem rent fudm, itd db dliquo pete rcfidppdret cum ddre oportcre. Nee enim quod itdorK cïl,id ei ddri oportet,quid fcilicct ddri cui qudm intcUigitur, quod itd ddtur ut dut fidt, nee fes qu£ idm ddoris eÃ,mdgis dut fieri poteÃ.
Appdret dutc medid correptd,conium{liuus eà ttb dppdro,rdt,rdrc,hoc eHJntcnddt. Vnde dppd ritoresdidifiint.Et frequent cd phrdfit loquen-i ii injure,ut nomen ddionis uel exceptionis per t)dnc di{iionem(fi)denotetur. Itdque cum dicit:Si appdret cum dure oportere,perinde ed dcfi dice^ tet,nemo remfitdm redè petit adionit in perfond fbrmuldfeucondidione.Pomponiut in 1 -penulti. ff-Dc condid-cdufddt.cdufnonfrcu.
KoceMmfdtisoÃendit uerbum (intenditury
^4«
DIVISION 57
K.im quod in codent. §. Sic it.iq^.dppclUt uppan^. rc,id puulo inferim intedere uoedt. Porro.utruq-, reüè dccipitur pro âgerc uel cxperiri:,hoc cR, to to dnimicondtuincumbere de perdre fe dd perfc^ queitdum.Sic Cicerodocct,Stdtum edufd:c^ con* troucrÃdniconÃÃcre in 'mteiuionc z^ rej^oÃone^ id e^l,in ddione O' defenÃonc.Eodem modo dccia pitur intentioin.^.Siquisdgens.lnÃit. Deddio ni.l.ï .ff.Si mcnf.fdl.mod.dixcr.l.Si quis intention ne.jf.üeludit.l.ij. mprincip.jf. cod. tit. Accedit quod Pdulus 'in.l.i.§,Seruus ff'.'Dcdcqui. poÃc-J. Non uidebitur(inquit)d domino poÃideri,cui fe éld nerfdrium pr^pdrdt.
ÃX A^iones in rem posl diHdm fententidm^ fidtim hdbent officia ludicis executionem^nià edm meidens iuÃd. edufd remoretur. § 4. Inffi.üe offi. ludic.
inperfondm uerocondemndtiSihodie ddntur qudtuor menfes dd folucndü.iij.cr.uj.C.'De ufur^ rei iudiedt. Optimd dutem rdtio eSl. Nam qui dd vemdliendm reffituenddm condemndtas efl, qudtu dd mdnumbdbct,i5 à diffirri cupidtreftitutionem, quid dUud qudm ÃuÃrdtionem qu£rit,cui nS cR in dulgcndum^VerumdeiitoriyCumis exfuo loculo foUvre äebedtffiortdÃis tenuiÃumtniedits rdtione
D s longi««
$8 ACTIONVM
longiiis ieMpus er^t pcrmittendum, f^uod tdmen 1« dtcii drbitrio breuiiM Ãdtui poteA pro qiuhute ycrtm,loci,cr perfondrum.vlpidtuM m.l-i.ff.De ' re iudiedt. Plerlt;£lt;^} Ciuitdtes tdiuu X1111. dies obferudnt.
X AAioncs m rem, temper funt^riAi luris: In perfondm uerô,dlids bonje fidei,dlidt ÃriAi tu*-ris funtyfccimdum cpidlitdtcm coittrdAimm ex ^«i bld producuntur,ut inÃ-'d dicemus.
XI AAiones in perfondm, feilicet cpiibid dU quid ddri oportcre iittenditur, nunqudm exercen-f-tur dd icftmdtionërei debitiepcrcmpt£,fed ipfum quod ex obligdtione ddndwm fuit,pctendum eA. Et fi ddieÃimdtionem perueniendum fit,iudicis officia leÃimdndum cA.Pduluf md.Siferuam. §. ulti.ffi. De uerb.obligd.
Arianes ueroinrem,ddmittMit petitions £Ãi Mdtionis db dAore,ut trdAdt 3drt. in. l.Stipuldtia nes non diuiduntur.ffi.eod.tit. Nos fuo loco pet exempld uidebimus.
Sed dixerit dUquis : Q^dre iÃdm interpretddi ydtionemÃriAdm lt;7 propridm non reffiexit luÃi nidnuf in diffinitiane dAionis, ubifub dppeüdtione nerbi(d(betur}comprebendit dAionem in rem amp;nbsp;in
D I V I S I 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T9
inperfoMin? Rcl^andco-.Quittindiffinitionc tm^ lllt;it genus: At 'm diuiÃone defeendit ud Ãiccics df-Dionis.ïgitur diuidcndo obferMnddek propriet' tM,cumdiÃÃniendo generAliterÃtlocMus.
Q_VARTA DIVISIO EODEM PERTINENS.
teut pYitccdcntid düionu gentrd di dommid rcrum Oquot; negotid hommimt pertinent: itdfunt dól tone s,qu£dd poÃcÃionem tuenddm, pcreptdm utili ter introduHx Ãmt. Hlt;W nià hoc loco dd edufdS pcrfcqucndi trdUdndds defimdto,decldrduer'muSt mdned erit dilionum cognitio.
Cumduté dh oiimdurtÃime poÃcÃionis eÃent controucrÃje,quöd tmufquiÃ]; commoduM dus dm birct, deÃeientibus duihhus ddionum forinulis. Prxtor ex bono o- itepio dd difmenddm rixirum oecdÃonemjnterdidd redderc capit. Suppledum enim hie fuerdt lus Ciuilc,cutus duthorcs ob Ãmpli cUdtetn lüorum tcmporuin,cum. tdm adrids de pof fcÃione contentiones nondum uidijfent, nihil mi« rdndum, epiod nuUds eo nomine perfecutiones Ãd^ tuer int.
Commodum interim poÃidendi, tjuod tdntdm dtfeot
^0 AÃTIONVM à ifcordidm pdrere folebdt, ^ nivnc quoq; pdrit, uerfdtur:Prmum in pcrcipiendis fruà ibui rei pof ' feffie: Deinde,m euitdndo probdtionis oncre. Cum â emm contedurd Ãt,eum qui poÃidct,lure poÃide^ ' re,fit,ut poÃeÃio in fuo loco rentdnere debedt ,nifi ädorfudm eÃe legitime probduerit. Vnde did fofâ let,cum obfeurd funt utriuÃq; lurd, pro poÃidciUe ludicddum eÃe.§- Ketmendx. Inftit. De inter did. Quo mdgis igitur unufquiÃq; dnmdduertebdt, fielt cem litis exitum fiefe confcciiturumfi poÃideret, hoe duidius de po/fieÃione contcndcbdt,etidm cum difiermme corporis ufià dd drmd. Qudre Prddor vt mterccderet,ne uiolettter res tcrmindretur,in^ terdidd propofiuit, fiormulis quibufiddm dtq; con« ceptionibus i(erbortim,quibut iubebdt aut prohibe hdt aliquid,circd poffieÃionem pr^fiertim, tdmetfi mproprictdtis quoq; cdufid reddebdntur dliqudn*' do.Infiit.Deinterdid.inprinci.Pdulusin.l.ij. §. dueddm.lfi.cod.tit.iidm interdidd uelut jpedes edidorum,dppelldntur, qudfi denuncidtiones ,uel prohibitioncs quicddm,inter duos controuertetes obiter didx. §.SMtt tdmen.ïnfiit.eod.tit.
Quo loco lufimiduus 'Etymum interdidi nort trdddt: fied dUufionc quiddm nos in eegnitionent interdidorum fiummdtim perducere tentdt. qm^ qudtn ^qu£ddmcxcmpldrid,pro his uerbisdntcr duos)
D i V i s i o . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;et
duos^l^.tlcntCmtcrlm)^ teftis eâ Alcidtta. Q«it* Yc ^drto'mquidem redè dicit^Interdiâd fub Edi ÃKcontmm-.fcddifpnitioeiuiqMm de Intcrdi-i Hii tYAôldt^dliqMntô Idtim eA explicdndd, in. /. j. inprinc.ff'.Deopcr.nou. mniidtio. Ãcq; cclÃdbit dbfurdildt, qit£ Alcidto cd in re dijplicct.
ïnterdiiid itde^i dicuntur in bde mdterid, qudà non perpetult;e, fed dd tempus inierim diüx feuten ti£ de polfeÃionibuijepidrum ddiiidicdtio tdittiÃicr durdt,donec de ïure proprietdtK pronundetur. i^dm cuiHo dominio, moxfeeptetur poÃefio.
Cindre dicebdntur olm interdi£id rcddi,ut ma mciMncd ejudddm cognitione dirimcrentur con^ troucrf£,pr£fcrtimpojfcfionum. Item, dicebdn« tur pronutidri. in.l.y ^.ï^mtidtio.ff'.Dc opc.no. nnncidtio.c^uibui exedufts (ineptit VIpidmu) in^ terdiéld pronuncidinur.ltcm,dicebdntur edi.in.K ij.in.fi.ff.Ciupr.ïcgdto.Et hdne fignâficdtioncm fe cimdum rndterU conditionem ufm obtinuit,ut ïu^i fknidnut(pioap dicitin. § .Sunt tdmencpiiputdnt, Infit.'Dcintcrdid.
olim inonbns per Pr£torctn bonis interdiect. bdtur bis Uerbis : Ondndo tibi bondpdternd bdbi t4,nccptitid tud differ dis,liber asq^ tuos dd egeÃd^ tem perdwif,obcdin rent tibieare commcrnoip interdi
lt;2 ACTIONVM
interdico. Author eü Iulius Paulus läi/cnten. ^» rit-V.
Prof^rie dutem intcrdicere,cSl prohihcre.Vn^ dc lädgiÃrdtiM ab olim foknt buerdicere federal^ tii hommibui duitdte dut pdtrid.Vlpidnus tnJ.Re legdtorim. §.ConÃitutum eH.jf.Ge interdiH.cr relcgdt.Stc enm in eo Titu.decipiendi funt inter«' didi.prohis, c^uibus interdidum eü . Sed ex rent tnterdicerc,dixitvlpidnusin. I. iij- §. Eà dutem perfonalis.ff'.Ad exhiben.
Verum/icut catcr£ dHioncs Ciuilcs er Prr« torilt;e extra ordmem er antieptam folennitatem in iudicioexercenturbta interdiilorum tiuoq^ folen nitds mutata eü inÃmplicentailionis formant. No menuerà manet adhuc ,ut admoneamur,ex quibus caufs inter dida reddi folebdnt,ex eifdem nunc co petcre adioncs,pcrvnde acà Pretor ipfe ex quo* iibet interdido,utilem adionem mfadum proposa fuifet. §.ulti. ïnfit.De inter dtd.iHncfatuéda eft tails diuiÃo,quAtenus hiefufÃeit.
ACtionum,qu£ddm ad rcrum proprietatem pertmcf.Ciurdam ad quaà proprietatem: Qj^dam deni^ ad poffeÃionem.
Proprutatis caufarn coiumcnt adiones qu£^ tun^i ad rem familiärem extgendam feuuendtcan^a dam
D I V I s I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«fj iim iure dormn:j,iccommoda.ntur,Ãuc in rent, Ã^ tie in perform .Uemj^ux propter res publieks, in Ãitu! foient.
C^udji proprieMis cdufdm compledutur peri. fccutioncS:,qu£ de rebus fderis uel reltgioÃs propo nimtur^fcrucet grdtid prohibcndi dut reÃituendi. Kdrum enim proprietds nullius eA. §, t^ulhus. In Ãit.De rer.diuiÃ.d.l.ij.§. Quitddmmterdidd. â¢
PoÃeÃtonis ins exequnntur diHoncs reguldrlutter ex interdiiHs^quibus dut ddipifci uolumus pof feÃtonem dnted non bdbitdm,dut retinere eptdm dd uerfdrius impugndt, dut recuperdre qudm contrlt;i iusdmtjfdtnintendimus. §. Sec^uens.lnÃit. Dein* terdidi.Sunt etidmlnterdiUd dupUcid, tdm reçu* perdnd£, qudmddipiÃendd:poffeÃionis. Qudnt* - obrem diliones mfdHum loco eorum conccã,du plices feu mixtd; cenfcntur.Pdulusin.l.ij. § .uit. ff.
De interdiit.
DIFFERENTIAE.
^ Ctioncs in fddum ex interdidis om '3 i nes Pr£torilt;e funt:cum interim dlilt;i ! rum ddionum nomindtdrum (pi£di =^\Ãnt Ciuilcs, qu£ddm Pr£tori£. Et
bite e^rdtio^qtMre nfH/nidnus inter diHd Ãecidli Trt«Io
^4' A C T I 0 N V M
Titulo trdildt,([uoni(im in nwitis uideittur ab dH^i ferfecutionum formuUs dtfcrcpdre.üosuerôhoc refjjcximulyilitódutiqi dilioncs funt hodie (juileà cunq^.EttmciAmuihiclocos communes omnium ddionum â ïgitur non cränt prA:tcrmittcnd£ inter diaorumformul£.Sipr£termitti non debebdntt oportebdt feeudum methodum eo loco eds trdHd^ rc,(lui pertinet dd mdteridmd{ltonum,cr »guident frequcntiÃimAm.Vt fdtisfdciämiis criticis quihup ddm^nihil non facile cAlummdntibus-
II C£tcr£ détones, fuds ddmittunt mmutd-» tioncs,ut uoednt: fed perfecutiones ïntcrdiSlorüt pr£ c£tcris omnibus expcdicnd£ funt .1. Exitus, ff.De Acquiren.ueldmittcn.poffcÃio .1. îneerti.C. Ce iittcrdiél.l.NuUi. C.De ludic. duilis cnimt:y n'dturdUs rdtio fuddet,ut in controuerfijs, dlius fit rerum poffeffor:dlius d poÃidente petdt. § .Rcti^ nend£.JnÃit.E)c interdit.
OyiNTA DIVISIO EODEM PERTINENT.
ST ddhuc quod uehementer dubitA ri potefl cired hdne edufdm mdtcâ^ ridlem, uidclicet cui cf dduerfus (fuem competdnt Aâwics. l^dm co-f gitdncbuî
D I V I J ï O. ^lt; ^itdntibm htimdturum rer urn lurietdtes, occurs rit h£c qu£jlio : Vtrum dHioncs dunt^xdt priM« tim ijs compctditt,cjuorum rel resfunt^uel negoM geÃd:Anetidntnoniuiã perfecutiones conceddn^ tur publice omnibus Agere uolentibusf Coudre non fsl. pr£ccreundd h£c diuijio.
Aäionum, cju£ddm fant populdres feu public C£:Ali£ priMt£ funt.
Populdres dCiiones diffinit Pdulusin.l.fjf. De populd.däioni.Populdrem délionem(mc[uit) dicisgt; mus,ciu£ fuum ins populo tuctur. Ciu£ uerbd cid-f riusinteÃigumtur ex.l.j jf-Deloc.er it'meri.pubsi Uc .Cuihbet (dit PomponiusYmpublicu peterc per^ Wittendum eAJd quod dd ufum hommu pertmedt. Vcluti,uidS publicds,itincrd publied. Et ideo quo«: libet po(luldnte,dc his interdicitur. Sic publied lut dicid dicuntur, quad cuiuK ex populo executio eo turn plerun^i ddtur.ïnjiit.Dc public, ludi. § 4.
Priudtds d{lioncs, rcliquds omnes mteUigmwf, léxceptis populdribus ex publics.
DIPFERENTIAE ET OFFICIA«
I
Opuldris dilio ciiiUbct ex populo co ccditur,itd ut fuo nomine edm^no pa pull nomine exercedt.pt proptcred ' tills dilor,neq; procurdtor £flimdn £ duSf
« A C T I o N V M
'dw,neq; rcconucittioncm fufcipcre,çy Ãngulos dç frnderc cogendu^ eü.Pdului in.l-Mutta. §. In poi puUnhui-jf-Deprocurât.In popuUribü'S (mlt;luit\ détiontbiUjUbi quis qiuÃunui ex populo dgit, de^^ fen^onë ut procurdtor,pr£Ãdrc cogcndiK non cü^
In priiutis dutem quihufeunq; lt;i(ltonibus,£lt;luu xH eum,(iui dlicuhn nomine ut procuntor expert tur,etidm defenÃonem fufciperc:imô ,Qr Ãm retn fium procumtor interueni.it,lt;idhiie idem dicédum cR.VlpunMin.l.Scruum quoq;. §.ult.Et in.l.Sei ^h£.§.Non folwm.ff.Dc procurait.
11 tntenderts publicdm dHionem, non poteâ procurdtorem ddre. Q«i uerô populdri dHionè conuenitur,dd fe defindendum, procurdtorc ddre nonprohibetur.Pdulusin .1- Qjei populdri.ff. De populdri.dHioni.Nià tdmen Agonis interÃt .ïdetit Pduhts m.l.Licet,m prmc.Ptin.l. Non cogêdum» ^.Q«i itd.Ã^.üeprocurdto.Licet (inquit) m po* puldribiK diiionibui procurdtor dtri non po^iti tdmen dtfium e^ tnerito, eum qui de uid publiek dgtt,crpriudto ddmno exprohibitionc ddÃcitur, qudà priudtie dHionis ddre poÃe procurdtorem-
Ad priudtM dutem perÃeutiones exercenddt. Uterus littgdtorum,re{lè conflituit procurdtorem, . i» diem er j» perpetuum.,'4 * § * â^â*â
Et
, . ⢠DIVIS 10. «7 rtt.tiij- P^iuluiin l.iiij.ff.DcprQCUYdto.
ni si plures Ãmul intenderc uolucrint po^ puldrem ddioncmÿfentper pr£fertur is cuius intev c^.Vlpidnusind.iij.jf.rie populd. däioni. QkocI fi tumtum Ãecicm interfit. Iudex eitlere debet idomorem. Pdulus 'm.l.ij. ff'.cod.tit. â¢
Vtide dutem fit dfimindd tdoncitds,trdildt vJ pidnus m.l.Cluod qt Lex. §. Sitdmen plures. fi^» Br Ube.hotni.exbiben.O' in.l.Siplures.ff-'Dc dc^ eufd. Siplures(inlt;piit)exifiint,(iuieudem 'm ptibli cis iudicifi deeufidre uolimt,ludex eligerc debet cS g dccufet,cdufdfi:ilicct cogmid, lefiimdtis deeufdta rum pcrfonis,uel de dignitdte,ucl ex eo cpiod inter eft,ucl £tdte,ueï inoribus,uel diu lufid de edufd.
Ãn priudtisucro dfliombits exercendis, huiuf* modi cognitio non hübet locum, cpionid nuUus dgit s}uÃm is cuius interest.
nil PopHUrrï détones non nifi mtegns per fonts permittimtur,hoc e^t, quibus pojluldre licet ex edilio Pr£torio, c^uod difeemit £tdtcm, fexu, â'cdfim,putd,furditdtis uel c£citdtis,cffdnidmpo» ftuldntium.Pdulusin.l.Populdris. ff. Depopuld. dfiioni.'Vlpidnus in.l.]. § .Sectwido loco.jf- De pa jl«(ilt;«,Et (JiJ.MHiicrr^Dc popuU.ddiom. Mu*
£ z Iirri
gfr A C T I o N Xâ' M licri(iittjuit)cr puptllo populäres ädiones no ddü tur,nifi cum äd cos pertmeät.
ïn priMtis äutem pcrfecutionibm fuo lurc ex^ trccndis^i^uilibet fätis ek tdoncusgt;
V Si probäri potuerit mäUÃdes e^ prlt;eMri^ edtio primi ädoris, twite dij demo ex eudem eäu-i fä äduerfus rundem age mi, non poted opponi cx^ ceptio rei iudtcätx.vlpiänus m.h Populär is. jf.De fopulä.ädioni.Päului'm.l.Eum^uiiuräuit.^.ln populär ibus. ff-De iureiurän. In populär ibus emi' ^uit)ädiombus iuÃurändum exädum, itä demum iduerÃu ä,liosproderit,ÃbonäÃde cxädim fucgt; trit.tiäm e:^ à (pus cgerit,itä demum confumit puh Ueäm ädtonem,Ãno per colluÃone ädumÃt.ldeni ed,à poÃerior ädor,fiu.m uclfuorum miuriä pro fequätur populäri ädione,doceätq^ iureiurddo, fe ignoräÃe äb äliofuÃe ädum hoc ludicio.vipiänui m.l.Sicui.§. Bifdem.Ã^.Dc accufätio.
I» priuätis interim pcrfecutionibus,ccÃät h^ eonÃderätiot
VI Omîtes populäres ädiones, neq^ in hicre^ des däntur,ncq; fuprä ännum extenduntur régula fiter.Vlpiänusin.l.ult.Ã^.De populä.ädtoni. î^if lis Ãt contcÃAiafäut ddof aliijuid perfe^uatuf) ({£
D I V I s I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^9'
gi CUM proprio ïure pertmet. N^w hii modis in^ tcUigitur locuplctior qui cm hdbct.Pduimin.l.Po^ puldres.jf.eod.tit.l.Sicui.ff.Deuerb.figniÃc. H^. rcdibm Unten Oquot; fucccjjbribu^ycommoddntur^non jure h£rediUrto,fed ueluti conumemndis populo.
PriudU uerô perfecutiones,regular iter ad ha: redes porriguntur ultro citroq;, ut paulo poll di» cemus.
SEXTA DIVISIO.
, EODEM SPECTANS.
SVperioribui diuilionibus in cognitions am onu perdudi fumus,quantum ad hoc perti net, utfeiamus quarc alicui aduerfus alte* rum,concedatur ius perfequendi feu adia, C£terum,quado conf at,ex hontinu couentionibitsi tdtro citroq; nafei obUgattonem, er rurfiK ex ob^ ligatione produci adioncnt,certè necejfaria muet, fligatio cf:Num ex cade conuentione muicem per mittatur ius agendi,^' quomodof Ob quant decide Tationem datuitur h£c difributio.
ACtiones plerunq^ dired£ fumt. Aliquanda autem contrarU. rgt;ircd£ adiones cenfen turtquibus id perfcquimur quod ex natura conuen E 5 tionis
^9 ACTIONVM
tionis immedUtc i^^quc principditcr inuiceM dc^ tetur ïi contract Am,fcilicct quid utriufq^ grdMi Jit contrdiium-'Ndm tttnc,Ãue ultra,Ãue citro dgd tur dd fdtisfdetendum coiitrdüui, femper dircHd eA délia,permde ÃcutÃipr'd diélum cA, dire Adm dAianemntmcupdri, qu£ reAd,z^immcdidtecx fubÃdtid Legis CiuiUs uel Preetari£ praficiÃ:itur. Vt cccr,Emptar tdmetà primuf mcipit cautrdlK*. re,nihilo tdmen mdgis tenctur dd ddndu/m pretium uel fdtufdcicndum, qudm uenditor dd trddenddm rcm,ex eadem contrdAu,qui prapter utriuÃq; co^ madum inirifolct,Ãcut Ztr reliqui cantrdAut loco UdturdUs conmnmionii Ãiccedcntes,iure gentium, hoc e A,iure ^ rdtioiie Mturdli, dd utilitdtcm hoi ntinuAnpertinentâ ïtcm,dAioncs ex fdAo improbd to,uel ob Ãiäim neq;probdtum,ncqi mprobutum, cuim confenfut dwiitdxdt ex pdrte fddentis eÃ:Vt font ex nidlcÃcijs,ucl qudÃmdlcÃciÃ,nomindtis,ucl ex udrijs innomindtnq; edufdrum Ãguris Ãeu Ãiceie bm,femper leÃimdtur dircAie, cü is folum dgdt qui fdtitur miquitdtem fdAi, non uieiÃim obUgdtut fd cienti, ut etil ei detur dAio.Vnde uideinm, qu'un elcgdnticmphdÃvlpidnmin.l.AAtonum generd. i^.yjf. 'De délia, er obUgdtio. utdtur huiuÃnodi uerbis(Sui lucricdufd.)ïtë(ex fdélo o- infuAum) quorum um Ztr poteÃdte non percepit AccurÃuA
Cant
DIVIS 10. - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91
ConiriiYi£ liera dHioncs dppetliiii!(r,eum dÃ^. ^idexigitur prêter fubfldntidm coittnctu^ydb, to lt;iui compdrdtione utilitdtum 'mfpccicm no unt, fud , ejudm dltcrim grdtid contrdxit. Vt ecce: den. poncns rent fudm^mdgiiÃbi ddÃ:rt utilitdtë ne (luid peredt,ucl dmittdtur:Ergo direUdm hdbet dilio-n. nem.'DepoÃtdriM duiem, hoc cü, dpud quem res, deponitur,morem gerit dmico.Coudre jiquid ne*, eejfdrio mpendit in rem depoÃtdm,hdhet coiurd* vidm depojiti ddionem dd impenfdi, Ãne quibm uti. que comrddus fuiffet fiu ndturd perfeëtM.quonid C^j-jine fumptu,res depoÃtd pleruq^fcrudri poteft. Idem dicendum cd de junihbus contrd.dibus. § .j. InjUt.Geobhgd.quje ex ipddf.contrdd.ndfc,
DIFFERENTIAE.
I
OVANtum dd nomencldturdm din tinct,dired£ ddiona d contrdriji redè difccrnuntur per diuerfd no* mini,ut fuguai dppcÃdtiombuf^Ãn* guldi ddionum qudlitdtes er officid intcJbgdmut.Ãiÿd m re non illud rej^idendum ed^ quis cotrdheiuium dgdt,utedm dicdmin direddm, qu£ db dltero contrdhentium dduerÃu dlterunt Hrcdó intenditur t ç^ conirdridm^qud uieiÃim
E 4 dduerÃu
lyj Z C T r 0 N V M
ttducrfiii eum cxcrcetur. Kdm ex c^uibufcldm coni trndibuf ultra citraq- inter cotrdhcntes,d{lio fent fier direâa uoedtur. Verum ndturdm contrdfiui, etrêipfdm oportet refpiccre, ut fuperiui diiium eÃ,dc inde Ãdturere direfids däiones uel coMrdd ridt. Qudrefdllitur 3drt.cu multK,(luiex uerbis cr dppeUdtionibui contrdiluum,uoluit direHdS et Utiles ditiones defcribere obfeure mdgis, ^ uere.
PoÃuntdute ddiones direHte i^- coutrdridà fttul in codent iudicio trdddri per conuentionent Cr rcconucntionem,dut etidm diuerÃs iudieijs, ut trdlldturin.l.penul.cumAuA. Et c5fequcnter.C^ DrÃment-cr mterlo.omni.ïudic. Cum Pdpinid nusCiwluit tuftmidnusifummi mgenij uir, in qudÃi embus fuis rite diÃofuit^non folum ludieem de db folutionc tudiedre, fed ipfum ddorem ÃecontrdSâ rio fucrit obnoxius inueittus,condeinndrc. Igitur tHutult;e petitionesÃeri folent, tdm dircdis qudnt contrdrijsperfecuttonibus,tdm eodem quim diuer fo tempore,ut in Tit. De mutu.petitio . ^uem R» ntdnus Pontifex promulgduitt
II rgt;ired£ ddiones dlie^udndo fdmofe funt^ Cotrdrid ucro no irrogdnt infdmid condemndtis. Ritionem grduiter trdddt Vlpidnus,ut folet: Con trdriodtK^Hicns'jiudtcto ddrKndtus,non erit infd« mts-Ucc imineriio^^iid in edtrdnjs^non de perfidU dgitur.
DIVIS IO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75
4gitur,fci de c4culo,lt;lui frrè iudicio foletdmmL l-furti.^.ulti.jf. DehKquinotA-inf^mi. Ciilcuiu. voedt rdtionem impcnfdrwniyguM dher ex contre bcntibtii dlterifliutuo debet-dudà dicdt,de impen fsfolu propter contrdHù fd£lis,trdädtur in cotf»â trdrio iudicio, (iu£ funt extrd ndturdm eotrdduf Cr incidente!. Perfidi£ uero drgivmentum, non ni fiex fubftdntid contrd^iu xÃinidripoteU.Accd-dit.l,P.idpud quein,in princi.jf.PicpoÃt.
SEPTIMA DIVISIO codent pertincns.
T dbÃohtdturhiclociudemdteridli cdufd ddionum, reÃdt fdne lt;^u£Ãi(f neeeÃdrid, N4m prxdiÃd omnidÃc hdbet de ipÃ! duthoribui cotrdduü
er mdlcÃciorum-Quid dutem dicemm de bæredi bin eorum amp;nbsp;fucccÃoribu! f Oper£prectum igi'^ tur fuerit mucÃigdre,num im pcrfequcndi,ciuod. creddtpri dduerfu! debitorem competebdt,exerce dturrede dduerfm hxredaf Autex dtuerfo : An l)£rcdc! creditors mortui,£lt;^uc conuenire poÃini debit ore ipfum,Ãcut creditor potuiÃetf Porr(),à cut iuÃu eà non omnid negocid, morte debitorupe rimi,pr£fertim ex dUquibin cduÃs:ltd inii^uiÃmiit fucrit,fucccffbres femper ex perfond defundoru kncri-Odi^ ftriinet h£c diÃributio.
74 A CT I o NV M
QU£ddnt détones concediintur h£Ycdibtvi,^ in h£redcs : Qu£ddm nero h£rcdibM ,fed noni» h£redcs:Ciu£dA demeji neq^ h£redibiis,nc(ji m ha-reda coneeduncur. § -Non duté omnes. ïnftit. De pcrpe,C£ tempord.däio. Et coUigitur pdÃimeX. iibrif Pdndeädrum h£c diuiÃo.
ti£rcdibin iJ m hxredes.combetunt dHioncs tx contrdilibni,uel ([udà contrAdlibiii,Cgt;ntlcs (y Pr£tori£, in rem, (y inperfondm .Modo tdmen, fcidnm, h£redem teneri in rem dHionc, non tdm cluód b£res, qudm efnod poÃeÃor eà rei li^ tigioÃe . Adultes in.l.Si tn rem.ff.De Kei uendicd. Si in rêanelttitydamp;uÃt,quduis h^res poÃeÃbris, à non poÃidedt,dbfolMtur : tdmenà ^uid ex perÃo^ nd defMiHi commiÃnm Ãt,omnimodp in condemnd tione uenict. ïd (luod Udlde eà notdndu propter for mà Ubclli et poÃtionH,Ãcut dppclidmus. Nii epti db h£rcde peteret rem,neefdeeret mentionem poffeà Ãonis eiiti,non reäe uiderctur petcre.
H£redibin zr no dduerfm h£redes concedu» turdHiones ex mdleÃcijs ucl e^udÃmdleÃeijs-, prigt; uitis dut puhUcis.Item excotrdäibni,in quibta te Ãdtor dolofe uerfdtiK eü,cum nihil Me dd h£regt; de pcruenerit,d.§.^ion dutem omnes.Eà entm(i)i quit)certiÃimd iuris reguld,ex mdleÃcià poendies ii(iioiies,mhifredcrcinoncöpctere.Exempli^'i i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tid^Ãff
D I V I s IO- '
7?
tu,furtum päffu^.liAbct dätoncmfurti Adnerfm Ãrem^quAm hxres eim i« cumdem furem reüc pa teA Aut exercere,Aut captAru profeqm.Sed mor'^ tuo furc, h£rcdcm iüiut,neq; dornima rei furtiu£,-nc^i fucceffor conuenirc potcA,nià dliquid exfur\ to perceperit,uel dolo milo Ãccrit quo ntimn per ciperet.üd eÃconÃitutu^inquit 'VlpU.) turpid lu erd db h£redibiK quoq; extorqueri, licet crimind,' extmgudtur.lAn h£redc. in prtnc.ff.Dccdlünidt.
li£redif dutem dppelldtio,non dd proximum dimtdxdt,fed etid dd ultmores b.erodes ontnesq; fuceeÃbres pcrtâtnct.Vlpidnut in.l.li£rcdis,Pdugt; Uff m.l.Sciendumff'.'De uerboÃgnifi.
Qjtoniodo dutem dgdtur dduerfus h£rcdcs di uiÃm uel in folidum, docet vlpidnut.in l. In execu tione.ff.Deucrbor.obligdtio. multum clegdnter. DIFFERENTIA.
Ctiones qu£ dd h£rcdes trdfmittuM tur,plerüq; dclcgdri poÃimt ex legi tmu edufd inter uiuos per ceÃionc. EiW uero qudt b£redibut negdnt le ^es, non permittunt itidem cedi inter uiuos.LEx plunbuf. ff. De ddminÃ. tutor. Vhi loqucnsde tutore, expluribus in folidum condemndto, cum non opponeret beneficium diuifonts-.Hemde ccà fis 4 minore dduerfm contutores dHionibun in rem
75 A C T I o N V M rem fudm procurdtore ddto,Priui!cgiu (mciuity pupiUino hdbebit, quad nech£redi pupilU deitur,.
Excipc tdmen^ïiti ÃdeicommtÃi,^' adionë de dotc,lt;iu£ db h£rcdibiii percipiutur,cu tdmen cedi no poÃint.l.Cogi.^.ldeMetidniK.jf.AdSendtuf. Trebelliit.l.Si m(üicr.§. Ex djÃe, ff. De iur-doti..
ïtlud notdndum eü ; QwóddHioncs olimh£re dtbm quidem porrigcbdntur,fcd numqudm db ipÃs incipiebdnt.Hodie coiurd eü^ut à uenddm dlicui poll mortem fudm,uel legë ei in teÃdmento.l.]. C, Vt düio. db h£red. O' ront. h£rcd. incipi. §. Poll mortem.inÃit.Dc imttili.Ãipidd.amp;l.Scrupn lofdm.C.eod.tit.
OCTAV A DIVISIO.
A CAVS A.FORMALE
i Vnc procedendum dl dd cduf.im d^t. Ihonum formdlchn cpid mdximd, uis uerfdtur, ut cognofedmm, quid, (y J quomodo db dduerfdrio petëdtvmÃt. i'ijiorfum emm dttinet inucÃigdre,quii Ãt ddionis ddhür: Quid item prodcll feire, quem hd,bcdmut dduerfdriummià quoque inteUigdmui modivm ey formdm petendiüiine Hdtuitur tdlis diuiÃo.
QV£ddm dHiones rei perfequcnd£grdtid ca pctiint:Qu£ddm p«n£ eduft ddntur:Qu£ * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dd/n
öIVIS I O. '97 à ^nt denît^; mixtlt;e funt. § .Sequés. InÃit. De dHio, Kei pcrfecutürt£ déliona fimt, quibiu id pe^iâ imui ejuod cxpdtrimoiito noiis dbe^.PMluiin. h in honordrijs.ff'^De aiHo.^ oiligdt.
PÅn£ pcrfcqucndx grdtid introdu£i£ fimt AÃiones cx mdlcfcijSyUcl cjiuà mdleficijs, cu pr£lt;-ter id quod nobis Abcü,exigtmiM uliquid, tdndiél^ tteluffèllionis eduft. Ndm quiequid cx bonis no^ fins non e^tpoend fit oporlet.Pdpinidnus m.l. Scr ms.lf.De feru.exportdn. Pocndnl dute dlids Lex imponitydlids fipuldniur,iuxtd.l.if.l.Sipalid et.l, Stipuldtio ifld. §. Altcri-^Dc uerho. obli.vidc infrd.
Mixt£ ddioncs funt,quibus rem jimul er pa^ tidmperfequimurexquibufddm mdlcficijs. §. Ex indlcficijs uero.lnftit.'Dc délioni.Px mdlcficijs ud ro(mquit)prodit£ d(lioncs:dlt£ tdntu pan£ per'!' fcqucnd£ cdufd,dli£ tdm pan£,qudm rei perfeque d£,zr ob id mixt£ fimt.
nine dppdret,d(lidncs trifdridm dici mixidst primUm,quod in rem fimul cx in perfond fint,ut in fecundd diuifionciUeinic, quad uterq; confrOuer tcntiü,d{loris dtq-, rei conuciïti nice in eisfungd^ tur,ut in tertid diuifionc.X)cniq-âquonidm Mn iu^ iitdc^ pandmcornplciiiintilt;r,utbici
tii^ff»
»78 ACTIONVM
DIFFERENTIAE. ' S
I
rvâ'^7g^quot;l Ctionibmrciperfecutorijfhoc in^ ^Z^kV ' i tfftditur,ut aducrfiriiti reÃitMt rë ! qu£düoriseft^nrli»qui iui hibett : iântiüd conuentionK feu obUgaionis fiitd mentione-Vel ut det dUquid^Mt ficUt,Jèciiit dumconträibdtnMigitionem.
PcendUbus uerè,du/ntdxat cxigitur, ut dduer^ fdrius punidtur,dlids ciuilitcr,poend ddort foluë dd,dlids crmt'niltter,midétd inÃfeum deÃrendd. JAM'S demq; perfequimur hoc modo^utreus conii uentusfeiKcniid tudicis condemnetur dd refituen ddm rem^ucl iddindum^dut fdciendum,Ãmul eti» ut punidtur.
Px quibus gêner filter coUigi poteRformdpe tendi in unoquoque iuditio,qudm conduÃonc libel li uocdnt.vlpidnus elcgdmerm. l-ildcinfddwn.^ ff. Q«lt;e m Ãdud. crédita . Elt;t propter (mquity competit hixc dHio zy dduerfus cos qui res poÃH. deitt,utrcÃitudnt,O' dduerfus eos quibus dHio co petit,ut déHoncm ccddnc.PdUtUS,de uulgdri formn ld loqucns infidu: Qjiod ipfe (inquit) exercitor, adijcidturtAut noxx dcdcre.l.Si fruits nduem.ff. DeÃtrt.
11 Rei perfccutori^, et hxredibus,Gf inhtere.
Jff
M V i s î ô. «y?
ia compctiwt.PÅnules ucrà tiilhnes,non fempef dd h£rcdcs porrigmtur.PiiuUi^ in. l. Ex cotrAÃi ita.ff.Dc aâion. cz oblige. Ex contrddibmi in-» 'quit)ucnicntcs Adiones, in b^redes dUntur, heet dehetum quoqi ucrfe:ur,uelitti cum tutor wi tutehi gerendddolo fèeerit.
' Itdq- de pcendlibtu d£iionibui,qudntum dd b£t iredes dttmet,Ãe deÃniendum ed-t^din dlids dgitut dd pandm peeunidrid eiMUtcr,boe eÃ,ut ddorifa iMtur^Ãue ex eotrddibut, Ãue ex deUdii. Et ba eoneeduntur qutdem b^redibiK, fed non in bd;re* de s,mà propter turpe lucrum,dut litem d tefdto^i re conteÃdtdm. tc.d enim certiÃimd luris rcguld: exmdleÃcijf poendies ddiones,in b£rcdem rei non nmpetere. ^.'Non dutem. Et. §. ^liqudndo .\nÃi. Df ddioni.Vlpidnus in.l.Omncs.fi'eod.tit.Omnes pccndles ddioneslinquit) pod litem incbodtd,etid dd h£rcdes trdnfeunt.Alids ucrà intcnditur ddio dd pÅndm pecunidrid crimindliter,boc ed, ut pKamp; hed exeeutionepandÃfeo dcfcrdtur,iuxtd.l.Vr£i. tor cdixit.§.\.ff.Deiniuri. Etbidterum refert multum,utrmn ex publics, dn ex priuitis mdlcÃ-gt; Cijs dgdtur.Ex publics ciûm,boc ed, quorum per fecutio cuihbet ex populo ddtur, ddiones pandlct non dhter pornguntur ddb£rcdcs, qudm lite non folum eonteÃdtd,fcd amp;nbsp;per condemndtionemÃm* tdddi
#0 ACTIONVM
frf dduerfui defwnélum. Ex priiutis dutem ddmif^ Ãi,fufficit litcm eÃe cum teÃdtore mehodtd er con tcfldtdm.yiodcÃininin.h'Slx ludiciorum jf. Dede Hufdtio.Ahds denii^i dgifolet crimmdlitcr,nondA paendtn pcciuitidridm,fed corpordlcm, ut rea cott^gt; uen(o dut uitd ddmidtur,dut Ciuitdf.ucl utferuitus ciiniimgdtur,uel tempor die (^ilium,uel dUd coher tio,putd,ddmmim cam mfdmidtUel dignUdtis depa ÃtsoC^ud: pcrfcqucndi Ãpecics, dccufitio propric dicitur, er numlMm permittendd eR h£) edtbut, tfiulti minui in hxredes^excepto crimme IxfxNH-» ieÃdtis.Quid unufquifcj; ex fuo ddmiffo forti fubija citur,ncc dlieni crimmM fuccejfor coÃituitur, ut di citCdliÃrdtuiin.l.Crimc.If.De poen.Pduluiin.l.Si pcend.ff.cod.tit.Sipoend (in(iuit)dlicui irrogutur^ receptu eil commcntitio lure,ne dd h£redcm trdii fedt. Cuius rd iUd rdtio uidetur effe. Qjiid poemi conÃituitur in emendutionem honunu,qu£ mortua to in e^uem coÃitui uidetur,dcfmt.Commcniitiunt Autem lui uocdt,nounni er recens excogitdtu,hoc Quinon trdnsldtum, non dliimdefumptum, nuUoqi exempla mÃitutumifed uelut fiilitium,utTrdnquii ills in Cldudio, fpcddculd commentitid uaedt, mult tdtd,nec folitisloeis editd.Hue pertinet Tit.C. EX delid.defumdo-inepumt. htsredt conucnidm» P-t-b Sdncimw-C.Depccn.
inddio^
D I V I S I 0gt; it ÃII In AäionibiK m pcrfecutorijs^tMo ex plu ribtu reis couentis foluente debitum ([uod petitur, tilij liber Ãtur. I« pcemlibm uerô uma pcrfoluës px ndm,no femper hberdt altos,fcilicet ex maleficijs. h i .C. Df condi£l.furti. IH (piafi maleÃeijs autë, cum pana ob alterttts plerüq; culpa exigi foleat, mitiut agitur,ciuippe,ut tenus foluendo libcret alios.Vlpilt;l tuis m.l.]-zyuj. Caius in.l. ij.ff. de bis (jut deiec» nel effudc.
IIII ïn adionibtis rei perfecutorijs admita titur ceÃio bonorum, er aUquando babenda eA rd tiojCjuatenus facere poÃit reus conuentus, ut inÃ-^ dieemus. I« panalibus uero non femper auditur ua lens cedereboms.Quia Lex imponit panam,noit ludex.tdeocjià inopia labor at reus, in corpus e A torcjucndus-Vlpianus t«. f. j ⢠§ ⢠ttit-ff-Dlt;? pan.Gea neraliter (in(jutt)placet in Legibus pubUcorurn iu* ditiorum uel priuatorum crimmum,lt;jui extra ordi nem cognofcut Prafech Uel PraÃdes, ut eis qui px nam pecuniariam egentes deludunt, cobertionent extraordinariamMicant. Quad femper ficintcl ligendum eA,cum pana ex malcficijs caufarn tra* bit,non à aliumdè,
V R« perfecutoria aëiioacs,nuUo damno aÃt L. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f dunt
S
St ACTïONVM
^:iunt ream coniicntum, tmuum dd hoi mlïitutA .^Md noÃrucä,uel nob^ debetur. Pandles dutem ddmnum ddfsnint rco .comcnto,unde ctidm odio^ /gt;£ mmcupdittur, er per interpretdtionem mollictt die funtpotiui,cjudmexdjÃerdd£.Plermogencs m. l.lntcrpretdtionc.Ã'.Depan.Imà er inpeenis exi grndi'S,ddeo refert ex eptd edufd pctdntur, ut dlids nudo pddo deberipoÃmt^dlus minimc.Vt ecce,à ^UK uendensfcrudim pdcifcdtur ne exportetur,uel ut mdnumittdtur:n5Ãerudtd Lege rede dgitur dd pÅndm rdtione dÃvdionis-.fed mut dit er d{luriK,à pddui fuiffet uenditor,ne ferudn ejjet in ltdl{d,uei ut non mdnumittcretur.Nec uidenturiincjuit Pdpi nidnuf)hgc inter fe contrdrid eÃe, cum beneficia affici hommë,mterfit homints. Enimuero panie na â irrogit£mdigndtioyfold duritidmcontinet.O pr£ -cldrdm uocem, ergrdui ïunfconfulto digndmAKt ^ered né ergo noÃrd qui C H RIS T V M ueriM Deurn colimut,ut nobu mutuo benefdcidmuf^
VI Adionum Pr£toridrum,b£ qui£ rei perd fecutionem contment,fivntperpetuie,quie uero px Wm,non excedunt dnnum, prêter ddionem furti tmnfeÃi^hdud dubie ob p-equencidm huiut mdleÃd dj Pdu'utm.lAnhonordrifs.ff.Deddioni.er ob* iigdtioAnÃit,Dc perpc. Ãf tempor^ddiû p^i^' HulU
D I V I S I 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tj
,vn NidJit ddio ex interdiélo utilis m fAdu^ irrogAt pocnAm^niÃob mAlcÃcMW. l.ult.ff.De in^ terdid.
lUud notAndum ed, lt;iuod e^uicc^uid purtes pro foenA pAcifcuntur,no ficit Adionem poenAlcmffed reipcrfecutoriAm. i^Am panA Accipitur, (^ui^Lc* gum AuthoritAtc irrogAtur.
NONA DIVISIO, PERTINENS. dd dcclArAtionem prxcedentis.
Vod didum eâ de panA, Utiui hA6 diuiÃone explicAndu ed.Cum euim ex uAriji cAufArum ^ mAleÃcioru Ãguns^MriA quAKMAS panArm ftAtui,z^ex!gipoÃit:ÃAtim dubitAuerit Ãudiofm qu£ nAm Ãnt iÃ^ pan£.IAerito igitur per bAnc di wÃonem expUcAuerimiK huiufmodi diffrentiAm.
ACtiones,uel in Ãmplum concepts funt: Vel m duplum: Vd in triplum tVelm quAdrui. plu.Vlteriiu Autem nuÃA Adio extenditur.^.OniA nes Autem. I nÃit. De Adioni,
, In Ãmplum Agimus,cum rent noÃrAm,uel nobis debit Am,uel demq^ panAm AliquAm Ãne uUa re aIa folute perfequimur^
f X Ind«
84 ACTFONVM
â In duplum uerà ,triplivm dut quddruplumjtUW txpcrimur,cu pr£tcr ré dciitdm,exigimu^ dUquid ultrd, quod ccÃimdHoncm eiui rei,duplo, tripla, aut quddruplo cxccddt.Qttdruw dHionum exemd-pld fubijcit lufUnidnmin.§.in duplumâ §. Tripli â Et. §. Ã^nddrupli.Injlit.De ddioni.
Vt ecee in Ãinplum dgimu^:cx empto, uendita, locdtoyconduâo^mdnddto, cz ex dlijs id genus ci4 uüibus edups.
In duplum : Turtinec MdnifeÃi, dumni^miurije ex lege Acquilid, : depoÃti cdufd tumultus, ruin£, uel nduÃdgijt feruieorruptit (^ exLegdtoPio.
Intriplum ex conÃitutione Icgii condiélitilt;e. Qjidnqudm AccurÃus opinetur nulldm hodie £â » dioncm tripli eÃe. Q^od dn uerumÃt, dUbi uidi limus.
. In quddruplitM,eA dHio furti mdniÃÃi-.Qjio^ tnetus cdufi:De cdlumnidtoribus.IIt iterum candi élititC legis, indUo cdfu.Qu.^ omnid ut in Ãeciem perfequdntur^non permittit hic locus.
Interim Ãigiddqu£Ãioeä,qudrcultrd. quddrit plum non extenddtur ddio pcendlisf I^dm cum uti que modus dUquis crdtÃdtuendus in poenA,uÃus eil hic fuÃieere. Alioqui omnium poendrum rd-» tioneiiCtidm qu£ 'm corpia exercenturieddem ett.
D i V i S i o; 8? tloÃtite ÃuÃrd torqueri poj/ati tn dtl^uUtioa nem y niÃMthoriUtefufÃcere dicumns.l. Nono-t wnium â ff. De legib. Et die mihirogo: Quire XX. cz non 'X'KV.inm funtÃHuti id ufuapia ne inter abfcntesfH£ Aute funt digreÃioncs mini me gentium ncceÃdri£, luibui nutte feitet tridi-t tio Iurii Apud rccentiores Leguleios,
DECIMA PARTITIO, : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eó dem per Uilens.
Erum t^uds perfcciuimur,lóngè md-A 1 ximd MrietdS cH, per quA et petèdi
* ^^^ f^tâmAUiriiric^uisdubiUt^ Alidisc* t:==^ mm in hominu commereijs trdHitur ie rebusÃngulAribus,puU,de domo, fundo,ec[uo^ peeunii et e£tcris:Aliïs de toto dUtluo negotiorü corpore : Alids de multipUei reru coüedione per uniuerÃtdte iuris.In quibus omnibus merito c^ug* irimus,cju£ ua Ãt obferuAnd-t petendi formd.Quod, per hdne diuiÃonem expUedtur.
Qufddmdólionesf^ecidlesÃueÃnguldres dit cunt un Qua: dim gener die s : Qu£ddm üero uni-^ Ucrfdles.Pdulus m.l.Pro fotio.ff.Pro foti. Pro fot tio(inc[uit')drbitcr proj^ieere debet edutionibus, wfuturo ddmnOjUel luero pendente ex cd focie^ - ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E 5 UtC
Slt; JICTIONVM
tdte .Quod Sdbimain omntbuf hon£Ãdei iudiójt exiftimduit,Ãuegencrdlid fint, uelutipro fotto, Mgotiorum gcÃorum,tutel£:Ãue f^ccidlid,ueluti, tndtiddti,commoddtt,dcpoÃti.
Spccidles ddiones cenfcntur,qutbM id perfe-» quimur qiiod ndturd Ãu, ^ (ludntum dd iuris in-f terpreidtionem dttinct,Ãpecidlc eR,ctidmà deeeÃa ridquxddmbdbedt.VtequusyueÃis, domus,Ãgt;Ai* dusver c£ter£ id genus res.
Gcnerdlcs dflioUes dicuntur, (^U£ competunt ad hoe quod gener die cR,diuerfds rerum j^edeSt adeoel} totdS negotidtiones compledcns.Vti tuf^ ld,qu£ non de und tantum negocij fpecie,fed de toto ddminiÃrdndi pdtrimonij pupiUuris genere dc cipitur. tgitur d{lio hue pertinent, redenum^ cupdtur generdlis-Sic etÃ)eietdt,Gr dud négocia,
Vniucrfdles deniclue drones dppeUdntur, lt;iui lus perfelt;iuimur corpus dUciuod luris, continem multas res cum augmenta er diminutionc.VtÃmi h£reditds,pcculMm, dos, lurifdiflio. Vlpidnus in l.Pecuni£.§ .H£reditds. jf. De uerbo. ÃgniÃcd. ll£rcditds(inquit)nomen turis eA,cluod (y dccef^ Ãonem,ZT deeeÃionem in fe recipit. D£r éditât is appeUdtio (ineluit Pomponius)Ãne dubio continet etidm ddmnofdmh£redttdtem. luris enim nomen eR,Ãcut bonorum poÃeÃio. idemPomponiusin
ö IV IS IG. Sr ^.Pectîltivm,'in prmci.ff.üe pcciû.PccuUijCmcjutt') rü non id,cuius feruM feorfum à domino rMonon i)dbuit,fed quad dominai ipfe fepdrMU in fuhfü tiarn feruOyfuamd ferai rdtionc difcerncns. Netw earn ferai peadium totum idimere , uel Mge re,uel mmuere dominas poÃit, Mimddaertendum eR,non qaidferutts, fed efaid domima conjiituen* itferudis peculij gratiafecerit. Added. ii£re'*â ditos, in princi.jf. Dr petitio.b^red.
tiotandwni tarnen, quad Vlpianm ailionem j^e tialem uocat,(lu£ ad anam duntaxat caufam per* tinei .Generalem aero lt;^u£ de pluribus competit,in tj. §,itemfciendam.ff.Dea^a. pluui.arcen.
DIFFERENTIAE.
I
N generalibus CiT liniaerfalibiu aHi ombusforma petendi non reejuirit tiftrtamctf^ecialcmomniam rerum nbsp;^c/ïgnationcm,fed faitseü ÃaHor fetat totam h£redieatem uel partem eim. idem obferuatur in fententia iudids.Caius in.l. Lice^ tnmma.lf.De petiti.hxredita.itaq-dnquit^quiuel tx ajfe, uel ex parte hæres eft, intendit quidem h£ Veditate fua effè tota, uel pro parte,fed hoc folu of ficio iadicis refituitur^quod adaerfartus pofidei^
F 4 mffe
SS
A C T I o N v löt
Jnl^ecîdUlui uerô ddiombtn, rem petUdm d^ tlmuÃim deÃgndre debet, turn dUor in libella, turn Judex in fcntentid.Pdului in.l.Si in rcm.ff.Ge Rei nendicdtio.Si In rem(in(luit)dUlt;lui$ dgdt,débet de^ Ãgndre rem,^ utrum totdm,dn pdrtem, cr ([uotd petdt.AppeUdtio cnim rci,non genui, fed Ã^ccient fgnifedt. gt;
Oilducnm fórmdm petend^fc in eddem.l. diff nit:(Xuod infedii fluidem mdterite pondwÃgndtà Uerô mimerum,fdd£ dutem,fpeciem did oportet. Sed O' menfurd dicendd erit,cum res menfurd eott linebitur.'Et f ueftimentd noÃrd effe,uel ddri opor tore nobis petdmus, utrum numerum eorum dice.ft re debebimus,dn o coloremf Pt mdgis cH ut utrun que. î^dm illud inhurndnum efl,cogi nos dicere, dt tritd fnt,dnnoud,. Qudmuis o in udÃs occurrdt diffcultAS,utrumldnccmii(mtdxdt did oportedt^ anetidm quddrdtdm uel rotunddm,ucl purd,dn c£ IdtdftiQuieipfdinpetitionibus quoque ddijccrc difficile dl,nee itd codrtdndd res dl:licet in peten do homine,nomëdus diddebedt, o utrumpuer M ddolefcens ft,O utif; ff pluresffnt.Sed ff nomê dus ignorem, demonffrdtionc dus utendum eriti ueluti,qui ex illd bÃreditdte dl,uel qui ex illd dn-s. düd ndtus dl. Item,fundum pctiturus,nomen dus, ^ quo loei fft,dicere debebit.Bx qM Lege,tot urn.
â -â il^^ff^
Divisro. S9
ii^gnMidrum rerum feriem, breuHitircguUsco frchcnfim hdbei,ideo^; uerbd eiiu recenfendd du xi.Cür enim non Ubeiuius d ïurifconfulto Rorndno h£c d'fca,(^uAm à bdrbdrof
11 Cencrdles dHiones femper in perfond fimt, nunqudm m rem.Vnwerfuli^jn rent mnenitur. Spe cidlcs dutem, tdmin remi cfudm in perfondm comd-petunt,ut trd^dnt luris pr^ceptores ind.] â ff'-'Dc edend.
III ïn uniuerfdlibiu iudicij!,fententM ludi^ cis transfert dommium pne trdditionc ud immiÃio ne.l.SUtuhbm.^.QuintusMutius-jf. Dejld.tulilt;-ber. Deinde (incpiit Pomponius) de his bonis caped' rdt controuerÃueÃc. duifc Dege h£redcm die^ int efjejs edmh£redititctnddfe pertinere dices-idt.Alter e^ui h£reditAtem poÃidebdt,diebdt teÃd menio fc h£rcdctn effetfccimdum cum fententid di Hd crdt,lt;pii tefdmento diebdt fe h£redcin effe^
Infpccidlibus nero iudicijs dd Irdnsfercndum dommium, oportet decedere trdditionc poffeÃios nis.l.Trdditionibus.C.De pdH. Sicutenimextrii iudicium cxcontrd{libus,non niji c6currente utri uf^i dffèilu,dominidreru trdnsferuntur:ïtdin iu^ iicijs uitcpriMti confenfus,oportet pubUedm im * miÃio
9Ã A err ON rm
fniÃionii duthorUdtem interuenire. I dioleIMf îh-ti inomnAut.jf.De ddio.^y obUgdtio.
1111 Vniuerfdlc! ddioneStfemper priefcrwn tarÃiccidliTjuiyettdmÃpofterins intenddiuur d. Si quis liber tdtem. ff, Dc petitio.hxrcditd.Dtffèrcn^ tiwmCmeluitVipidniMfdclibcrtdteiudiciüm, donce à e inófficiofo iudicium,dut mduedtur, dut Ãnem de eipidt.ïnducdtur,hoc edi,obliteretur, amp;nbsp;dd mhilu redigdtur,dbf}luto rco db mÃdntid, ucl obferudti» He iudicij, propter contumdeidm d{lorii. Finem dc vipidt,id eÃ,per fententid ludieks totd lis femel de fnidtur,Ndm controuerÃx ,pronuncidtione ludi* cis Ãnem dccipiunt d.fff.De re iudiedt.
Specidles uero ddiones plcrung; final dtq; eô dem iudicio trdddri foleitt.QModÃÃeri nonpoà ÃtÃerudtur régula, ut c^ui prior appellat er in tui prouoedt, is prins agdt,er audiatur in iudicio J. Qiti prior.ff.De iudic.De cumuldtionc düionuntt ut uocant,mfrj, dicemns dli^uid,
iV I« uniuerfdlibus iudicijs, ueniunt ÃuHus na mindtim nonpetiti^quiddugentimiuerÃtdtcm. ïn ffccidlibus autem oportet Ãuäus expreffe perfo qui.Vlpidnus md.item ueniunt.§. l'ruà us.ff.De ^etitiQ.h^feditd.Fruüus autem(imiu;t)omnesjt^ (, redita*
D r v i s r o.
91
Mitdtern dugent^Ãue date dditdm,Ãue poR dditi h£rcditdtë deeeÃermt. Scd O' pdrtus dneiUdrumj fine duh to dugent h£reditdtem.l.ij. C. eod.tit.
VI Ih uniuerfdhbus dHionibui, pretium fuc-a cedit loco rei:lnfigt;ccidlibus,non £què.l.Si orem. ff.eod.tit.'Vbi Pdulm loqucm de bon£Ãdci poÃeà forcy^ui rem h£reditdridm fnud o pretium hdi. bedtyputdyfiedndem rem pecunid h£reditdrid re^ dcmeritidn uudiendus fit,fi uclit rem ddre,no prc-gt;' tiumit^dtn et m Cirdtionc(mqMt)diut Adridni itd eRiIiiÃicitc pdtres cof:ripti,nimquid fit £quum, pofiefiorem non fdcere lucrum, o pretium quod ex diiendre pcrcepcrityrcddere.Qjiid poteü cxgt;e. iflimdriyin locum h£rcditdri£ rei uendit£, pretiu eim fuccefiificyO quoddmmodo ipfum h£reditdf-rium fdHufOportet igitur pofiefibré o rem refiti tuere petitorijO q^od ex uëditione dus rei luerd« tUfeR.Acccdit.l.lmperdtor.^.ult.ff.Delegdt.ij,
t
VNDECIMA DIVISIO
A CAVSA FINALE
Inis omnium düionum cR,ut unicui que ills fuumtribudtur.'Etbuc tdn^ dem omîtes Leges tendut, qudru ex ecutio o pofiremd pdrs, eA dHio.
Se4
9t ACTIONVM
Sed hic occurrit (iu£jlio:M fctnpcr £c[uu ft,uni ^uenq; debituM ftMtni ftc confequ^ut iduerfdrio to turn quod hdbet extarquedturft^um dUqutÃiH cd-^ fmdn quibiK humdnitdtii rdtionem hdbere opor-f-tedt,nefummumiiM perfequendifidt fummd miu^ rid^vlpidnm rcjjiiciens edufdm findlem, dppeUdt cdm,P^xitumdà iotus,in.l. AttPr£tor. §. Steunt tnu'icrâ lf,Ãiu£ 'mÃdudxredito. VndeneeeÃdrid fuit h£c diuiÃo,pcr qadm exitut Cf Ãuii dHionum temperdtur hoe modo.
ACtionibin de quibuifuprd didum eÃ:Alids â Ãthdum dcbitum:Alids mmui ddfequimur* §.Sunt pr£teredAnÃit.'Dc ddioni.
Solidum debitum,rcguldriter omnes dHionum f^ccics pr£Ãdnt.Mmui dutem perfequimur m effè Ãlu, dduerÃu cds perfondf,qu£ cödemndntur m id Autdxdt quod fdcere poffunt, hdbitd rdtionc ut no perduedittur dd nimidm egeÃdtem. Videdmus itd-t que hdx perfoudi, inteUciluri Ãmul etidm quinda dâioncs 'm foUdum non dentur-Vt futti: J t^dritus e^ uxor,à de dote,dut dud edufd mu tuo fefe conueniditt. §. ïtemÃde dote . tnÃit.'De düioni.Pdulut m.l.Ex diuerfo. §.j .ff. Solut. md^ trimo.fJtodeÃmut'm.l.üon tdiüum dotis. ff.De re iudicdtlt;,
^Uij
. D Ã V Ã 5 I 0/ 9J
JI VilijJj^redcs pMrK, dduerfui qu^ miter agit de dote-Pomponiia ind,EtMm, in princip.ffi Solui.marmo,
III SocerJjoe efl,pitcr miriti,finurutjd eÃ, uxor filiÃpromiÃim dotem exigu.Piultis in,l.Kei indicatie. §.ult. ff'.Solut.tnitrimo.ciuiipireiitis locum obtinet.Pomponiui in. l. Qjiii. ff. eod.tit.
IIII Soccr,boc e^,pater uxorii,f confin-gt; te idhuc mitrimonio, de dote promiffa eonuenid^ tur à mdrito . t^^am foluto co, infoUdum tenetur, quot;Pdulus in.l.Sicut dutcm,Poniponiitf in.l.fcq.ff.De re iudicdt.Sic mteUigi unit idem Pdulw m.l.'Ex di 'Ucrfo,in prin.ff.Solut.mdtri.
V Omnes parentes Oquot; Uberi utriu^ fexus. ltcm,pdtronMO'pitrondy liberiq^ cortim,f nmgt; tuofe/e conueniant. §. Serf cz à (luis.Infit. ïJie ddioni.vlpianus in.l.Sunt(jui^o m.l.fc(i.ff.Tie re iudiedt.
VI Â¥rdtrcs gertnani inuieem agente s,(luonia dUmcnta Ãbi dcbcitt.l.]. c.Dc alen.liber.Omnium mim prediUdrum perfonarum urn hec ratio eü.
i ntione alimenta debentur.
cam
94 ACTIONVM
cum dd inopidm peruenerint, ijs citrd datum Mi.» lum non poteA totum (juod hdient cxtorcjueri,iu* xtd.lAncondemndtionc.§. ulti.ff. DercgulAur. Dolo fdcitimejuit Vlpidnus)(jui petit quod reditu'» turns eü. Sed omnes quorum mentio fnHd eü, dié mentd Ãbi debët.l.Siquis d liber is. § .Siuel pdres. ⢠l.Alimentd,m prmc.ff. De Itber. dgnofcen. Ergo doïusdëlorisfcrendusnoneil,qui totum uoluerit extorquere,fed hubendu eft rdtio conuentorum ne egednt,etidmfrdtrum zy foTorum:quicquid non* mill dij^utent.
VII Socij uniuerforum bonorum, nel etidm unius rei tdntü.d. ^.Sed cy ftquis.Vlpidnus m.h Veru eft,mprin ff.Pro foti.llocenim('mquit)fum mdm rdtioné bdbet,cum focietds ius quoddmmodo frdternitdtis infe hdbedt.Quis igitur de ueris frd tribus dubitduerit,ft hoe in focqsi
VIII is qui ex dondtionefud couenitur.d.§t Sed er ft quis.Pdulusin.l. inter eos,Pomponiusin l.Cum ex cdufd.ff.Dere iudicdt.Et quidem is fo* lus cenfetur paffe,dedudlo lt;ere dlteno,boc eft,quod dlijs debet.Kdtionem trdddntes Pdulus erTripho nius:Pinguius emm(mquiunt)dondtori fuccurrere debemus, q ei qui uerum debitum perfoluere corn* pelhtur.iiie Itberdlitdtefud, inops fieri pericUte^^
à 1 V I s I 0. W herJ.Ef txh£rcdAtum,cum.l. fec^. ffeod. tit.
IX Cedens bonis, Ãpojicidliiluid dcc^uirdty ^Mtcnns faccre potcR, ddmndbitur. inhwmdnum enim eü ^oliatum fortimis fuis, 'm folidum dimmt ti-§.Cumcoc^uoq'. ïnfi.'Dedüioni.VlpiMusm l-iiij.ff.De ccÃio.bonor.CcÃio dutembonorum fit, turn debitor profitetur fc ueUe cedcre omnibus ba nis,fiuc in iudicio,fiue extri indicium, cor dm, dut per nunciumuel epifioUm.Mdrtidnus'm.l.ulti.jf-eod.tit,
X 1^ 4«* leUorum,incendij,nduÃdgtj cdldmi* tdte,uelfimilt,bonis fuis exutus efi,fi denuo dliejutd ^cquifierit,in folidum non tenebitur ,Ndm cum ce^ Ãti bonis fubuenidtur,cur no tequè mifereri opov tat oppreÃis inopindto edfu^Et hoc reâè probdt lodnnes Idbrim. § .uit, Inflit.De dUtoni.
XI unites (lui fub drmdtd militid fiipendiü meruerunt. Modcjhniis 'm.l.Hiles,Vlpidnus m.l. Jtc miles.ff.Ge re iudicd.Huc rcfcrunt,Go{lorei tondra litcrdrum,Qr ficerdotes, per. ^Medicos, C.Df profeffori.cr medic.Itb.l^.
X11 indices (wn oi culpAm Ãeuioremconue wunturt
9(à A CTI ON VM ttiuntur,iuxtd.l.ï^on ÃmiUtcr.jf.De MdgiÃrd,coH ucnicn. ob datum ucrà uclldtiorctn culpum^quie dolo proximo csl^conucnti de utäiM folidum dunt mbuntur depiMicntur^ut trdHdturin.l. Sifilitafi milids.ff.Dc iudic.l.uît.jf.De udri. çy extrdordi^ cogni.Lult.C.DepÅdud quinidlè iudicd.Et infli^ De ohhgdt.qutC ex qiidf. dehä. ndfc. in prine.
XIII ^Uiuifdmitiis ut poteÃdte contrdhensÆ ne tuffu purentis, fi pofied fui iuris fdâui conuenid turd crcdttoribusgt;no tenebitur 'm/à lidu.Vlpidnuf in J, ij-jfciupd cum co qui m dUen. potc^l.eü^
XIIII Debitor debitor is dUcuius in faude ereditorum ltbcrdtiK,fi pdrticeps doU non fuerit, tenebitur quidem intrd annum creditoribus,fed tl turn in td quod fdeere poteR,l ult. C.Dc bis qult;s in fräud-creditor.
Pr£diäi omnes, conueniri quidem in folidum tgt;ojfunt,fcd hibent exceptionem qui ante uel poll litem contefldtdm^ddeoq; poUfementidm oppone re po(funt,qud fe tuedittur, nc pluris condemnetur qudm fdcere poffunt,cx xquo cybono. Pdulus in-U Ex ditterfo. §. ul ff Salut, mdtrimo.
Hdne tdmen exceptionem, mugis tempordtent qudm perpetuum probdiu^t qu£ ceffet ddilenien^.
te me
.â¢Ã¶Ã¯ VISIO* jiÿ tewclwefortMiA^exctnj^lo.l.CuYdextruendi. ^^ i-^Df muncri.^ honori.'Dcficictttiivm fdcult^ti bm Ãmi^uit V Ipidniu) dd munerd ud dd honores c^ui iitdicuiuur,excufitio non perpctM,fcd tempord* iis esî.lSidmÃex uoto honeÃis rdtionibm pdtrima tiium, 'mcrementuw dcceperit,fuo tempore,M ida neus Ãt dUt^uis dd ed tpie credtus Ãierit, ieÃmd* bituf,
Sed i^uomodo xftimdhitur ^udntivnt quis fdccre poÃit,lt;^iiid^i ei dd ufuin uit£ neceffdrium unde dU tur^reluK^uendum ÃtfP.eÃondeo:Tribus modis pa tiÃmivm id colUgitur^uidclicct, Ex perfond,Ex re bus:,^ ex tempore.
Perfon£cognitiomhoc uerfdtur,utrum pie* be ills Ãt,dn dignitdte cldrus,iuxtd.l. Tutor feewt* dum dignitdtcm.ff.De ddminiÃ. tutor,In plcbeia turÃismultdÃent expendcndd,uidclicct,induÃridt Udlitudo,(pidlitds opiÃeÃiSi quis d liberis.§.De* nicj. idem Diuus.ff.Dc libcr.dgnofc. iintcrdum, ff.Deoper.liberto. l.Sinon fortem. §. Dibertus» ff.De condiél.indebit.I^dm plcrun^stincjuitvlpiil nus^robur hominis,£tdS, temporisà oportunitdS, iidturdlem cdufdmóperdrümutdt.Adhibendd qua que füllt excmpld dlidrum perfondrum eiufdem ov dinis,ut coUdtis his omnibus,dppdredt qudntu rea (onuento dd dïimcMd,itcm dd exhibitionemnecef*
G fdridm
)S ACTIONEM fdridin fuffîccre debedt, ut in reliqtmm conû.â tur.C^uid non cibdrid tantum,fed etiam uejlitutet l}dbitdtio,dppelldtione dimentorum contmentur, ^udniatiuidemfine his dli corpus non poteü- I.cS urtmcntd.Et.l.Legdtis dlimcntis.jfi.Dc dlimen. cibari.legdt.Confinetudo etidm regionis in eptd de» git condcmndndus,fipeildndd fiuerit.l. Si ficruus plu rium. § .Si numerus-f.De Icgdt.] .l.Semper.ff. De teguLlur.
Kerum dutem cenfiurd husc ell,ut ffiimdtio fid^ tultdtum fidt,non dd udlorcm proprietdtis,fiedfiâU (tuum quipcrcipiusitur ex bonis. Edtenus enim di cetur quis pojfcfdcere, ejudtenus ex fruflibus fiud pcrc^,dcduüis dliméta.l.CiM bonis.jf.De eeÃio. bono. Nfc enim(inlt;ptitvlpidnits)frduddndusefidli mentis quotididnis.l. ïmperdtor-ff. Ad Sendtufico. ^rcbclUd.Et utrobi^ire{iè trddit Edrtolus : Omd nes Leges qu^ decemunt dlimcntd,inteïligi opord tere de deeeÃionibus, non de proprietdte bonorut méddcio tdmen eius,(lui dolo mdlo ccldt quicqudni, pereÃieium ludicispunicndo.l.lusdlimentorum» inprinci.jf.ybipupil.cducd.uel mord.debc. C£te rum i£s dlicnum,hoc cR,(iuod dlijs debet reus cond ucntus,non deduciturhuie £jlmdtioni j prêter e^ud dondtori, of fiocio dduerfut focium.l. Mdritusfif* Solui â mAtri-l.Vcru efi.^.td ^dâ focius-fflProfiot.
Tem*
D r V i i i o. fïgt;
Temporis déniai rdtioÃc 'mitur,ut ex ittdte d ietnndndi conijcidtur quot dnnis ueriÃmUe Ãc eivtn M{lurtvm,fecundufln formdm.l. H^reditdtwm^ ff. Ad Lcg.Â¥dlcidi.llt;dtnMe poteÃfidtui,(ptdtttdpc nentd fufÃeidt in Ãngulos dnnos dd dlimentd. Dei» de,ut bond debitor is xÃimentur, no cpidnidfuerint tempore IttifcontcÃdtionis, fed quie twneÃntewnt iiciturfententid.l.Rei iudicdtce.ff.Solut.mdtri.L Verum ell. § .Tempusff.Pro foci.Tempus dutent (inquitvlpidnui)fpeUdmuSj^Mittum fociw fdeerc pofit^rei iudicdnd£.
EXCIPIENDI SVNT.
I
HI ^ui dolo mdlo fdcultdtibus fuis in hoc din tuntur,ne folidumdebitumfoludnt. I.]. §. Cum dutë.C.Derciuxori. dHio.l. Sit^uisdolo-ff. De re iudcc.l.Verum ell. §. Tempus-ff.Pro foci, Hoc quoq^ (ineluit Vlpidnus ) epeis fdeerc poffe ui» detur, quod dolo Ãeit quo minus pofit. Nfc emm ecquum ell,dolum fuum quenqudm releudre.Qjtoi CT in cater is qui in id quod fdeere poffunt conue* niuntur,dccipicndum ell.Si tdmenno dolo,fed cut pdfud fdeere poffe dcfijt,diccndum ell condemnd» ri cum non debere.ConÃdt igitur, hdne exception Item no rede opponi ddion^us ex deUdoJuxtd.l.
Ga Sirt
100 ^ C T I o N V SI
Si reruin dMotdrum-jf.Tie re iudiedt.Và Trlphd tiiuido^ucns de mdrito m folidum ob res dmotdA condemnAdó'.Quonidm (dit)exmdlo contrdHu et deUdooritur. Pdulus 'm.l.Sihuis dolo.ff. eod.tit^ Vemdeiusin.l.ult,§,ult,ff. QttiSinfrdud.credits
II Ãngrdtîtudinls conuidigt;non hdbent hdne at ccptioncm,ficut nee dlimentis digni funtd- Alimett td 'Etd.ulti.C.Dc ulcndibt
III No^ porrigitur hoc beneficium dd ddio4 ties in rem, quod dimtdxdt in perfondm conuentis conceditur.'Nu is qui rem dliendm dfie pofieffimt tiSuult refiituere^ed in dolo.l.ln bonefidct.jfi.Dc peculi. Sed pdulo dMè probutum cd, dolimt non tnereri hoc dut dUud beneficium : Ergo in rem d^ (lionc conuenius^infiolidum condemn^ndused.. Verum is d quo debitum exigitur, plerunque bo'^ ttd fide poted dicere,non hdberc fie unde fioludt, ut iUi pdredtur.
IIII Fideiufforeshercdes,c£tcriq^ fiuccejfia res, excepto filio in cdufid dotis,non utuntur hdc exceptione ex dUorum perfiondd.Etfi fidciujfior, CSquot;.!-Sciendum. jfi.Dc reiudic.l.Verum eÃ.^.vi dendum -jf- Profioti, i* Etidm, inprincip.Et.h^
D I V I S 10. 101
Quid .ff. Sólut, mitrimo. Quid (induit Pduiiu) tdle teneÃeiu pcrfondle cÃ,et cu perfond extinguitur,
Procurdtores tdmen de defenfores eorum epti hdbenthdne exceptioncnt.utihler edm opponunt. âVipidmisin.d.l.Verum eR:ScdÃ(induit') hicÃ-f äciuffor,ciMÃdefenfor fotij iuditium fufecperit, proderitÃbi. Ãidnelue iulidnuifcribitlibro c^udr^ to T)igcÃorum,deÃnÃorem fotià m id tjuod fotim fdeere poteii^condemMri oportere. IdemeÃie in pdtroni defenfore dccipcrc debere dit.Pt uti^uç idé erit in omnibus, ciui in id quod fdeere poÃimt, conuenhmtur . JdemVipidmisin.l. Alin cdufd,in prin-ÃSolut.tndtri.Pt.l.Si cum procurdtorc. ff. t^erdudiedt-
Inde coUigunt Tioflores conÃliMn ,utÃdcât furores tdlium perfondrum, à conuenidntur in tudicio, nunqudntfufeipidnt lite proprio nomine, fed quod denundent pr'mcipdli debitori,Ãforte ipfe uolucrit deÃndere edufdm, dut à id reeufdue'^ irit,utipà procurdtorio nomine oppondnt hdne ex teptionejuxtdilddcqi. §.Gêner dUter.ff.Mdddt,
V ^^ ipÃquoque ddores egefdte preman tur, reut conuentus folidum debitumprafdbit, ttidmfi dd inopm redigdtur foluendo.btd dura eà Ã^ crudcUtdti proximuM neeeÃitdte quem debh
G 5 tit
lót A C T I 0 N V M
fis fuis priui,ri,quibi(i nutrUtur dlter,lt;irgu.lPr£ fes.C.ricfruituti. (^ dqu.VlpiMus in.l.Si (pus 4 liber is. § .penult.ff. De liber.dgnofeen. De dlimen tis (inciuitipdtroni,débiter folet ddri, drbitrdtu-f fus pidntumÃt in fdcultdtibus, ut perrnde poÃmi Alimentd moderdri, (pue tdm diu prxfdbuntury ^udmdiu liber to fupereü^pdtrono deÃt. Apprime, Autem hoc conuenit cum fçntentid Pduli ApoÃolt ^.Corinthi.3-
VI Qê^ à ^^ê^^ l^^^^gt;^ ^^^i^ ^^^ ^lt;^^ contre ^uiÃmuldt fe tdlem ej^udUsnoncsi, imponens !«⦠dicijs utroipte meddeio perdit bdnc defenÃonem, et in folidu condemndtur.Pomponius.in. l.Scd boe itd.ff.Dere iudiedt.Ciuoddutem (mepiit) defo* djs didlum ef,ut hi inc^udntim fdcere poÃint con à cmnentur,cdufd cognitd fefdilurunt Pretor edi cit.Cdufe dutem cognitio in hoc crit,ut negdntc fefocium effe,dut ex doli cldufuld obligdto,no fuè currdtur.Vlpidnus (ptoip uerbis MdreeUi probdt^ füiumfdtmliis mentientefe pdtremfdmilids ut eg trdheretur cum eo,in folidum teneri propter men à dciü,m.l.Sed à ex pdrtc. §.inter dum. ff, Ã^uod cum eo lt;pù in dlien.poteÃd.eü.
Itd(^uc uidcrint illi.qui hoc feculo quot;; t^is Ac ÃmuldtiotK pidddmfefe uendituni populo, qw
DIVTSIO. ïoj fiod uHwin 01 'B.epuiltcA ucrè pneÃet officium. L Tcfijimentdeorum-ff-De mili.tefU .Vlpidnusm Isi qun à libcris.ff.De lih .dg.MeminiÃe duté (in ^uitjoportct^ctÃpronuncidueritdli oportere,dt tdmen edm rem praiuditium non fdcerc uerUdti.. idem vlpidnus m.l.pcnult. ff. Dc hit qui fiint fut UeldUen.tur.Vcritdt enim prieferenddeUhomi^ numfententijs.
Ex quihw omnibui dppdret, qudmbond rd-gt; tione dliqudndo minin debito confequdmur dUiit ondfUi, ut dUorum quoque rdtio hdbedtur,ne ege« dint.
QuodÃpluses,quibmbuiuÃnodidefenÃo coin petityinuiccM dgdnt, meUoreA conditio rei con^ Uenti, quonidm prior occupduit iÃdm exception Hem dd uitte fubÃdium,Ãcut 'm minortbui XXV. dnms cüypctentibui reÃitutionem. Vlpidniu in.L ^erum'.^.ulti.ff.Deminorib.^^V.dnn.Edulut in.l.lntcr eos.ff.De re iudiedt.
Adeo dutem ndturdU rdtione debetur plerif* ^ue bec exceptio, à fdcere poÃint ^ ut etidm ttolentibui renimcidrc, non Ucedt. Vlpidmu lo^ ^ucns de mdrito pdeifcente, dtque etidm iurdn* te,ut AccurÃm reite exdudit: Elcgdntcr (induit) guérit Fomponim Ãibro dedmofexto ex Subid 110 : Si pdfifedtur mdritut,nein id quod fdccrë
G 4 poÃit
»04 'ACTIONVM foÃit condemtetur, fed in folidum, dn hoc pif ilitm feruindum ft Æ Etnegit feruiri oportere^ t^uod quidem çr tnihiuemXùîdetur. NM^; cStrd lonos mores id pitium,melius est dlccrc.Q^ippè cum contrd reccptcim rcuercntidm'^U£ nurito ex hibenidÃtjd effeippircit.l.Aliiidüfd eü. ^-.0 Jf.Solut.fndtri.
Ud^}feut per ddHones'non pofunt pricdiHa perfone dd extremA inopiim redigi-.in multô mit nui detrudi pofÃint propten debitum duile inedr^ cerentjUt fc ds cluod hibent, extore^ueitur , Ne# quict^Mm dduerfm h£c Miet ^dtutum,dut confue^» tudo ddmittens debitorcs donee foludni retmeti pubUed eufodidy^uidfectindu ndturdlem rdtionem eduerbdfuntinterpretdndd ex turc Ciuili Romd* norum commuai,ut pr£didi cxcipidntur,iuxtd.t ij.C. DenoxdU.dili.^ïuUeres t^uotÃ^propter debi turn Ciuiîe,publicum uelpriudtummonpofivntmi cipdricdrccrdmi-^onjCiuod hdne exceptione ont* nes hdbednt/ed ne ocedfodetur uioldnd£ edfitdât tis,ut cR confitutum mAuH.'Vt nul.tudic.liée, bd ftc.lociferudtà .^.Eiecefitdtemitéré. Ethdäenüt ie bis quinbnindiorisfummcodcmndntur, tpudin fdeerepofunh?
DI VT sr o, IOS i' DE COMPENSATIONIBVS.
| Ompenfutiones cjuoq;Ãciunt,utmi-i nm confequitur ccdor quMi perfect tio continet. §.Compenfttioncs.ln^ flit.De ndioni. Bd cnm campenfl.^ tio,delgt;iti Oquot; erçditi mterfe contnbutio.l.i.ff.De compcnf.it.Idea Mtcm(tnqniiiPcmpon;iii)ccmpcn fitio neceffiria cd,quU inter ed noflra potim non folttcre,qndm foin turn repetere. Et luflmiMiii di* cit,ex bono ç^ aquo habitet rntionc eim quad mui cent ädorem ex eudem eduà præfldre oportet, in rdiqimm eum cim quo Adum ed, condemndri. d, ^.CompenÃtioncs.
Requiritur tAmen quad debitum compenÃnA-ium jit purum (^ tiquidum. Edulus m.l. c^uod in diem, Idbolcnutin.l. Qu£cimq;.jf.De compeÃti. Ciu£cunq^ (mquit)per exceptionë perimi peÃunt, incompenÃtione non ueniunt.Quire o' in pArm but deUdiSyidmittitur compenÃtio.vIpiinutin.U Si imbo.ff.eod.tit.l.Si duo.ff.Dcdol.mdl.
EideiuÃori quoq; conuento ius ed cligcdi,utru quad flbi,dn quod principdli debetur, compenÃre tnaluerit.Sed erfl utruntq- ueüt compenÃre,dudh â¢endut edtPudutiti.l.Si quid à fldeiuÃore .Ã,De co ^cnfdt.lninditio timen depoflti, tiuüi compenÃf G j tio
10« Z C T à à M V M
tia pote^ opponi.Sed noÃrä. Confiitutio( ineptit M fiinilt;in:ilt;()edfdcmcompcnftittones,ciu£ dperto Iw* re nitMttur,ldtiuf introduxit,tit dilioncs ipfo lufe iiiimiditt,/iiie m rcin,Ãue m pçrfotid, Ãue dUdt c^udf ctiK'P'.exceptd dcpoÃti del tone,cut dU^uid campet fdtiams nomine äpponiÃ^tK impium eÃe credimtSt ne fub pntextu compenÃitionis,depoÃtdriim rern ^uis exddionc deÃdudetur^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
Pr£tcred à dduerÃit pdtrem uel domtmim, eit contrdduÃaorumÃruorum'ue dgdtur, qMmids ipfo iure non tcnedntur,utpote (lui ne^; iuÃerint, neqi rdtà hdbucrint,nc(p in rem Ãidm uerfum pert ceperint,£cluum ed tdmen peeuhotenui eos con* à cmndri,hoc ediCpidtenui cd in pcculio.ut à mintn i« eo Ãerit c^udm (piod perfcciuimur^mmorK com dcmnentur.lgitur 'm hüÃeciebus, ddioncs totum debitumnon tribuunt.Peculiu dutemed,uelut pUt pUum pdtrimonium Itberorum feruorum^, (luod uoluntdte pdrentum dcdominorum eis'permittit tur.^.Adioncsdutem.Pt.§.Suntpr£tcred. ingt; Ãit.Dc ddioni.vlpidnui'in.iDcpoÃtL §.ulti. ff. He pcculi.
Ed tdmen inter hoc perfd^uendi genut, amp;nbsp;fût pcrioremexceptioncm,pr£cipud diÃrretid. ç^t^Li pr£did£ pcrfon£,(pidrum fupr'd mentio fddd eÃ^ in folidum ^uidem conuenin poffunt,fed per cxce* ptionent
DIVIS! 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!Ã*7 flïóncm fc defenduw, ne nnioris fnmni£ condanf' nentur,(lu'iim Ãecre poffu^t.Parentes Mtë er do^. tnmi,de peculio hberorum feruorum üe,non in fot. lidwm/cd hdc ddieHione, quatenus m peculio dl, er conueniri er condemndrt po/Junt. Paulus m.l, Qjiotiens. §.j -Ef md-Po tempore,m prin.ff. De pcculi. Vbi loquem de domino ldtitantc,cum nihil effet in peculio,no gmuindo per immiffionêsQjiia Ãincjuit)non ffäudutianis cauÃl(ititat,qui ff iuditiu itcciperet,iibfolui deberet.Qjiod diligenter notan dum dl,proptcr formam pctendi utrobiq; concis pienddm,lt;idmonentç 3art.in-l.Sunt lt;pti. fff. De re iudicat,
DE NOXALIBVS ACTION!
BVS.
^à Oxïtlfi deni^i d(liones,m folidwm no n nbsp;nbsp;competunt. ïgitur pertinent ad hdne
à 5 diuiffonem.Appelüntur dutem noxd les d{liones,quie no ex contrdilu,ffed
ex noxid dtq; mdleffcio ffcruoru, quod pand Ultimi ffupplicij non hdbet,dduerffus dominos inflituuntur. Veluti, ffffurtum ffeerint, dut bond rapuerint, dut miuridm commifcriitt, uel ddmnum dederint, Q«rfrtwM ddionu uis er poteffds hre e^,ut ff ddm nati ffucriMtheedt ÃK deditione ipffus corporis qdl dehnte
lbs A C T I o N V M ^vUciue'rit,euitdrelitis £jlimdtioncm.'iJià forte tuf fudommorumydut cum posent non prohibcntiiiei eis/crui deUejuerint^c^uo cdfu 'm folidum tenentur. ïnfit.'Dc noxd.ddion.'m pr'mc.Cdius'm.l. ] .ylpiA nusm-l.ij.cr iij.jf.cod.tit.
Cieterum,noxdUs dilio femper cdputfeeluiturt nbsp;nbsp;/
hoc c^, dduerfus earn cxercetur m cuius potefdte e^ fcruusipii noxdm ddmiÃt.Quod à rndnumijfus interim fuerit,ipfc dircHo tenctur^z^r extinguitur nox£ dcditio.§,Qmms dutem.lnÃit.eod.tit.
l^oxd neroÃgniÃedt 'm iure pÅndm, ex fdUo f'dudulcnio {mponenddm,uti(ji non cdpitdli:Vt cu noxdm diemmsyuidedmur Ãmul Oquot; ddnmumfrdu'» ^uïetttum,cr pÅndm pro eo u'mdi{l£ nomme mfli genddm^mnuere iuris inteUeilu. Quemddmodum fÅnd que^i non eüÃneÃ-dude.Vnde nox£ dcdcâSâ re,pra co eil, c^udÃdiedmus pÅn£ trddcrc,proi. pter u'indicïdmddmiÃidcUäi.Et folutum effeno-^ xd,cum (^uis fdtisfecerit, ueUiberdtus Ãt d deUHi U'mdifld.ltcmÃudicium m epto Ãc dederclicedt^no xdlenuncupdtur^Vlpidnus 'm-iCiuisÃt fugitiimSâ ^.Cinod diunt-ff'.'DeAediUt.cdicl.Qjiod diut(M f^uit) AedilcsmoxdÃ)lutusnonÃt:Ãc'mtcUigedum cflyUt nonhocdebedtpronuncidrimuUdm cumno Xdm comiÃÃc:fed illud,noxd folutum. effe,hoc eB, IwxdU iudicio fubie^umnoneffé. Ergo Ãnoxdm
com''
D I V I s I Ã. iO9 CoMMiÃt^ncc pcrmMet,noxa. folutu! uidetur.tJo^ XM dccipere debemmpriMtM, hoc cR^ai qujccu/ii i^uc committutur ex deli{iii,non publicii crimMi-^ lui^cx ^uibui dgitur iudicijs noxdlibui.
l^oxid tdmenjpfum duntdxdt deUilum dcno^ turnon eMm pocMm, pcnndcÃeut noxd utriwjî refcrt.ldem ïwde fraude O'pÅnd tradit. Vipia-»' iuif ind. Aliud, jf. De uerbo-fignifi. Aliud (inquics) eü frdU'S,aliud pÅM, trdui emm frne pand eÃe pa teü:poendÃue frdude eÃe non potefl.Pandeü'^no Xie uindiHd ifrdui Cfquot; ipfd noxd dicitur,amp; (^»lt;1'^ Ãpoen£lt;in£ddm prxpdrdtio.
Alias dutem noxapro Ã)lo damna dcclpiturt Apud Suctoniumin C£fare:Spuftndm^;(inquit)ir* Indens,ZT ut falfum arguons, quod Ãne uüa noxd fua idus ^Urtite adeÃent, ciuanepudm is ucniÃe ^ui dem dicerct,fed non pr£terifÃ'e.
nine fatis apparel,^ longe errauerit Tribonid nusmlufrimanis InÃitutionibus,diä.Tit.Dcnoxd li.adio.m princ. cum dicit:Uoxd autem est ipfuin corpus quad nocuit,id eR,frrusis.Et iterum in.l.ij C.éod .tit.Si noxali adione conueniantur,ita con-» demnari debeant,ut dut noxam dcdere,aut condê ndtioncsÃ(Ãerre,habednt in fua poteÃdte.
Optima autem rationc permiÃum cd noxale iu dieium,cam fané nti^mint eÃet, ne^aittam feruo^
HO ACTÃONVM
»â¢um,ultriiplörtvm corpom dommis innoeentUtd damna firn effè^ut redè diüum f/i inÃit. cod. tit-in prind.
DVODECIMA DIVISIO EODEM PERTINENS.
D exitum quo^ue z^Ãnem a^ianii pertmet ratio temporis, fcilicet au ne fempiterna Ãnt controuerÃa igt; rivm iudiciaiTametà enim ad arma rum atrocem um anteuertendam, non parum mui turn conférant adioncs:Ãcri tarnen non poteü Ãa né detrimento charitatis er amicitijs, cum homi^ nes interfc apud ïudicem difceptant. Concitan^ tur muicern animorum affrdufjquibus umufquifque dmbit caufe uidoriam.Vnde ueriÃimum eü, quoi uulgo diet folet: ludicijs quidem componi caufat, fed interim diÃrahi amicitias hommum controuer tentMm-itiUp neceffaria quxfio cü,quanta tempo re imaqueq; aHio concedi debeati quad per banc diuiÃonem deelaratur.
QVlt;edam enim aHiones perpetu£ fumt:Quie dam ucro temporales, tnÃit. De perpet-ZT tcmpora.adioni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Perpet
Dl VISIO. 411
. fèrpctii^ dHionetftmt,ciute ex lure Ciuili dfo JcenduntjvlmÃne ulU temporis praÃnitione com petentes,donee Principdhbus conÃitutionibus eer* ti Ãnes diliombus prtefcriberêtur.Ndm nuüd düio nUrd trigmtd dnnos,dut dd fummum qMdrdgintd, tmncextenditur.l.Sicut.l.CumnotiÃimi-'E.t.l.Gtn nes.C.De prieÃ:ript.trigint.dnno.l.}.C^rgt;c uÃicd pi. trdnsformdn.t] â §.].â¬.Dé dnnd.exceptio.l^e WO adq^ dudedt(inquit) neq; dHionem fAmilM cr^ cifcMtdd:, nc(à commimtdwidtmdo,ncq; finium re ^wndorivm,ncqj pro foew^neq^ furti,neqi ui bono* tum rdptorwm, neq; dlterius cuiufewnq; perfond^ its dätonis uitdm longiorcm e^^c X X X. dnnis in terpretdri. '
⢠Pr£tcred,perpetnt£ dilioncsfiuntpcrUtifcott teÃdtionem. tidmomnes d£iiones qu£ morte dut tempore pereunt,femel inclufe iudicio permdnêt^ Ãue dgendo,Ãue excipiendo mcluddtKur.l.Omnes, ff.Deregu.ïur.
ltemgt;dilionesPr£tori£ quibus rem perfequi^ Wur,fmt perpetu£,nià rej^edu rci couemi dUqd pa:n£ hdbednt,propter quAm perpetui eds conce* iinon oportedt.l.inhonordrijs.^.De ddioni. ejâ vbligdtio.
Deniq; ddioncs qu£ dd perfequendum tus gt;to* firum tum^fpwtjbtf wiii uiK^ ^pnfu4,m perpCi»
ià A C T I o N V M tui cxhUcni dd cxcipiendum , à dUut ddutY ^ fum nos agit i^'CuM dUor guident in fui fote^ fite hdhcdtyCiuindo uMurfuo lure. Is dutem cum c^uo dgitur,non hdhedt in potefdte,cjudndo conue^ nidtliront dicit Pdulus in.l.Pure.jf.Dc dol.nidl. ex ceptSic iZ^ Impcrdtores:Licct(inquiunt) unde ui interdidum, intrd dnnum locum bdbedt^tdmen cX ceptionc perpetuifuccurri ei, c^ui per uim cxpul^ fus pôâ retinuit polfeÃioncnt,duthoritAtc Iuris mi nifcfldtur.i.Lidet.C.beexcepttonii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
DIFFERENTIA.
Erpetu£ ddiones Pr£tori£, in h^^^ redes quo^ ddntur:TempordleS ufi ra qu£ po^ dnnum ceffwt,reguldri ier dduerfus h^redes non porrigust tur.d.ljn honordrijs.Nifde eo,quod dd eos per4 ticnit.Pdulus in.l. Ex ^uibus.ff. De mterdiä.
DECIMATERTIA DIVISIO,
EODEM PERTINENS.
quot;Kitus litis nunefum certè non ddma nofus,pr£fertm tdmen formiddbi^ Us e^,quid fepè propter fddi dete* fldtionem, fimofum fdcit reum,cr
confortiobQnorwnuironvm prorfus indignum,Ã
conuid
t. Divisie. n$ tomîÃut amp;nbsp;condcmiutus fitcrit. Qudmóbremne ceffdrid inuejiigdtio e^,ut feidma, quiC num iudi* cid.difcrimnc honoris dccipidntur. Cum leÃimd* tio er fdmd hominis, omnibus pecunidrijs rebut prxpóncndd Ãt.l.St hi dudbus-ff-De reg.lur.
ACtionum Ãd^i nonnull£ mfdmdnt: dlilt;e uea ro non infdmdiit.
Adioncs fdmofd;,ciu£ iuftdm ignommidmirra gdMiuÃe condcmndtKyfuitt hd!:furti,bonorum rd ptorum,iniuridrum,de dolo mdlo:ltem,tutel£,mi ddti,dcpoÃti,fcilicet direild non contrdrid.Uem^ pro focio, ^ute cum utrincp diredd Ãt,ultra citró* ^uc ddmndtuminfdmid, notdt. 'Et generdlitcr om^ nes publicorum iudiciorum deeufdtioncs. §. Ex lt;luibufddm.Inflit.De pee.temer.litigdn l.plf.Dc hts qiunotdn.infdmi-
Keliqud dilioncsomnes.non mfumdut, quonH inter fdmofds non reccnfcntur:drgumcnto db enut merdtis pdrtibus,Ãcut mÃd dé däionibus bonxÃ^ dei^(^ flridi lurisdicetur.
fdmd dutem Ãue aflimdtio hominisÃc difÃnitur fecundum Cdlifir uturn : Aeflimdtio cR dignitdtis ilheÃeÃdtus, Legibus de moribus coprobdtus,clu£ tx dcliilonoflro^duthoritdte Lcgum,dut minuitur
H ' dut
rr4 A C T I o N V M
au:co,.'..' '.pcnul.ff. Dcudri.^exMori» cognitio.
In/dmii^ Mtanduplex eü:ïuris (y fiiéH.
inÃmM tuns,fold duthoritdte Legis nomind^ tim'mfligitur.'Vndeexpr£di{lis ddionibiis con* demndtus,tufldm contrdhit nominis mdcuUm.
Infdmid fdäi^ex ipfd rei indigntdcfcciindum cenfurdm ionorum uirorum e^ d.ifff. Dr obfee^^ d liber-er libert.pdren. edr pdtro.priejldn. Licet cnim(mciuitPduliis)uerbis ediâmon hdbcditturâm fdmes itd coudcmn.üi, re tuinen ipfd e^T opmione hominum, non effugiunt mfdmilt;e not dm.
Tdlis dutem eü,cx condiUione furtim, ex in* terdiUo imde ui, ex mterdiUo Qjiod ui dut cldin, dt^i ex dlijs id genus fdHis improbiortbus.
Sic mtcrlocutio ïudicis uel ddmonitio dd melio rem uit£ frugern dlicuifdéld :, gruudt quidem djii* indtionem obnoxiffed non pldnè mdciildt, feut ncc pronucidtio drbitri.l.Verbum-EtdAnterlocutio. C.Lxc^uib.cduf.mfdmi.irrogdi.l.Quidergo. ^. Ex compromiffo.ff.eod.tit.Qjidntum dd infumid pertmet (inquit Vlpidnus) multumintcrc^i, dn in edufd qu£ dgebdtur,cdufd cognitd dliquid pronun cidtum ft,dn qu£ddm extrmfecusfnt elocutd.tüd ex hts infdmid non irrogdtur.
improbdtd quoq^ uitd^ignoimnidmfddii irro*
DIVIS! 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hf
gXf ipud bonos uiros.l.ij. C.Cc dignîM. U.ldl-Ne^; fdmo/tsdnqutt luÃmidnusjet notdtis,crlt;liios fcclus uit£ dut turpitudo inciuindt,et quos mfdmiii ab honeflorum coctufegregdt,d!gnitdtis porta pa tebnnt.ApoÃolus EpheÃ.s-^tidm proÃigdtc{ in» Huit)iÃum,lt;Ãti mdlus câ ex uolis.
DIFFERENTIAE.
I
CtioncsexmdlcÃcijs fâmofa^fem»^ per irrogdnt mdculdm,etidm pucif centibw earn dduerfdrio. Nià forte precibus impetrduerint dcïinlt;luêteâ^, ne diiores profeepuntur iudictum, ut dUcpiaÃt hu tndnitdtis rdtio.l.furti. §-Petdusue .ff, De his lt;jui notdn.mfdmi.
Ex contrailibus ucró perfecutiones famofaÃi eet ddmndtos ignommid notent.dttdmen padus na notdtur. Quonidm ex his eduÃs non tdmturpis cü fddiOj^uamexfuperioribus^dicentePduio in.ï.ln adionibus.ff.eod.tit,
Caterum quod ex quatuor duntdxdt contrdhe diÃeciebuSyiuÃd coÃituitur 'mfdmid,ideo edyC^uia in his totos nos contrddd Ãducid,uelut dmieiÃima rumfidei committimus. In rcluiuis uero cottmera fijs,tdjnetà Ãdemaliendm feiÿimiurjundc creditor H a ra
ilè ACTIONVM
m diäifuMjuxu.Li .ff.si eert.petM.non täineti ex dmicitM trdhut cdufds ; Ergo ieeïreo ( mciuit Cicero in ontione pro Rofeto Amermo ) turpis. h£c culpd eü^quod dudf res ftiniliÃimdi uiolcit: AmtcitidmyZ^fidem.
Vtindm hxc meditemur cenfendo potita ^ukni argute diÃiutdndo.
Il KuUddóïioinfdélücxin-erdiélis infdmii. Vlpidmuin.l.ücquc.ff.Ge uierttidrmdt. Cum tdmen dli£ qttceddm(ut diHim cR) fdmoflt;c Ãni.
ÃII Aäioncs fdtnofe nunc^udm in rem funi, fed femper inperfondm. C^uid fdduminciuile amp;nbsp;4 communi hominum focietdte dbhorrens, pro9 pier quod conÃituitur poend infdmiie,inh£ret per fon£,non rei.t^eque enim res dclinquunt, fed hos» mines,inquit dUeuhi lufinidnus.
DECIMAQVARTA DIVISIÃ, AD OFFICIVM IVDICIS PERTINENS.
Tfcium ludicis quoque quod dHioni bus in omni iudieij parte deferuit, tdndemq; pof cognitionemfegitinfu . fine imponit,pr£tcreundu nidlo mo do fuit-Vt Apparedt, quitenus dliquando in finieni dü
D I V I s I o. V7 ^K controiicrÃjs fupplerc poÃAi^cpiod deeÃe uide ptr intcntioni dgentiuin,Mt non poÃit. Q«ü per« tinetiÃddiuiÃo.
Nonnull£d.aiones'bon£Ãdei fnnt: Kelilt;^u£ ucroÃriiliiuris,§.Adionitm dutem.lnd-liit.lDeddionib. ,
3on£fidei(in(luit luÃinidnia) funt h£: Ex emdâ pto, uedito,locdto,coduilo,ncgotiorit geÃoru,md. dati, depoÃti,proÃocio,tutel£,comoddti,pignori titid,fdmdi£ crcifcimd£,communi diuidudo, pr£ feriptis uerbii, (IU£ de extimdto proponitur, Oquot; cd qu£ cx pemtuidtione competit, er h£reditddâ tis petitio,er dHio cxÃipuldtn pro dote. I. ulti. Ã-Dc pcti.h£red.l.i .in prin.C.'De rci uxor.ddi.
Bon£Ãdei dutem ddiones funt remiÃiorii â iuris^er ex £(^uitdte pendentes .TSion t^uèd ulldÃt ditto mdkÃdei, quonid in omnibus negocijs exigi turbondÃdes, cum nemini certeex ncquitid Ãtd ddioncm ddddm cÃÃe Lex permittdt.l.Boridm Ãde C.De ddio.er obligd.Sed ideo,ciuöd Iudex in co gnitione poteà hdberc rdtionem edrum eluog; rcgt; rum,lt;ludru inter contrdhentes nuUd mentio fdüd ed,fcilicet,à dnimdduertdt Utigdtores inuiccm,dl teru dlteri ex £ciuo et bona pr£Ãdre dliquid opor tere.^.lnbon£ÃdciAnÃit.Dc ddion.Iulidnusin i-Confenfujnfin.ffÃDe ddioni-er obligd.'
H j Stridi
Ill A C T I o N V H
Strien iurif nHiones dicuntur reli(iu£ omnef, irgumcnto dbenumerdtione fufficienti. üM e* turn dmpUui in bis cognofcit et pronu^cM ïudex^ i^u.igt;n cjieod nomindtim inter contrihentes conuen tam efl.l.C\uid tMtundë.ff.Tie negot. geft-Quid tMundcm(inquit PduwYmbon£fidei iudicijs ojji dum ludicK udlet,i^udntum in flipubtione nomb Mtim cttureifdÃd intcrrogdtio-Loquitur dutem denegotioru geÃore,cui indexa poteà remittere u furM pecuniæ qudm d feipfo non exegerit.
Rurflinter däiones Ãrieli inrit,ciu£dd funt iirbitrdri£,hoc eR ex drbitrio iudicit pendentes, in ^uibuf permittitur indici ex bono er £^uo, «3 tdm fccMidÃperfd^uëtis intentionc, q fèewndu nd turd rei de qud dgitur £Ãimdrc,^uemddmodum ei fdtisÃeri oportedt,ut inÃ-d Idtitis dieemut.
Arbitrdrids dute pr£eipuè:fdcit,Si qd certob to ddri promiÃu fuerit.Vlpi.m-iij. § .j .jf. Dc ea qd' cert.loc.üæc dut daioCtntluityeXiÃdÃipuldti one ucnit,ubiÃipuldtut [um d te deeë Rpheà ddri.
DIFFERENTIAE.
I
'ÃfcurdmdgisqÃ-uiluofd dij[utd4 ito cü iuri/ÃentorunoÃroru, (luid, referdtmter ddiones bon£Ãdet er drbitrdridsiloAiicsïdbri^prrccpto
Tcm
D I V I s 10. ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1»9
ffW bile i« Vf deader titrer mcrito.Alfùrdil cnint MdebM db omnibui eÃe tnditd.
Breuiter^ ludex m omnibuf perfecutionu iudi djsAduerfui non obtempérantes drbitrdtur quiii fdâo Ãt opus.Pr£cipuè uerà in düianibus bon£à dei hdbet liber dm poteÃdtem £Ãimdndi et drbitri di ex £(^10 ce bonoyqudntum dHori rcÃitui debe dt, etidm,ut rdtioné copenfdtionis hdbedt. Ã^uoi Ãnon reÃitudt reus,perÃdude, uel culpd,£Ãimit ^udtenus deferendu Ãt dUori nirdmcntumin litë, dut qudti fit xfiimddu id quad eins intereÃe dicit^ O' c£terd id gemts itteidentid cognofcendo index rede diÃenfidt. Ettdmeddiones bonefideipro^ ptered non dicuntur drbitrdri£.Sed (judrefQjtid hdbent fudnt dppeUdtionë d bond fide,lt;iu£ ddfigni Ãedndd huiufimodi indicts poteÃdtem fufficit:ïmo, qud nuüo modo fignificdntius depmgi edrum ndtu rd poterdt.l^A qui bondmfidem dicit, dbfolutdm iUd iuÃiti£ meduUdm compleditur,qu£ plcruntji ^liquid dddum dut fidciendum exigit, quod in con Uetüione nommdtim edutu no ed.Etfdnè quod fic tx £quo o bono debetur^mter omnes mdgis cca fenium efi debcri,qud. fi nomindtimconuentü eÃet interdliquos,utfentit luÃi»tn. §.lnbon£fidci.ln Ãit.Dc ddio.Sic et vlpidnus drbitrium bon£fidei, Indicts elegdntcr uocdt,quod per iuÃd et itt cornu
H 4 ne uti
ffp _ A C T I o N V M
We utilon intcrprctitioncm latim extenditur md,-Videdmu^. §. ïurdre dutc. ff. De in lit.iurdnd. An' igitur(incfuit)lt;iui pofit iufurdndam de ferre,idem pofit er tdxdtionem iurijurdndo ddljcere, c^ufri'' tur ? ArbUrio tdmen bonlt;efidci ludicis etidm boe congruit.
Cum igitur bdbeditt déliones bonjefidei dppo^-fitifimum nomen,non eR car dUdfperudedned dp pclldtione defgndrentur d Legisldtoribui,.
inddionibMneroflri£ii lurii,reguidriternâ'' hil dUud uenit iudicddâMn,ciudm ([uod expreffe cdu turn cR inter controuertentes. Ef tdmen in quibtif ddm id genm perfccutionibm ex cdufd oportet re fdtiitioncm,uel fdtisfdilionem fieri pldnè fecudum cenfurdm ludicis,nonfecumdum rigorem corn c^ua dià d dut field funt inter cotrdhcntes.ltcm fi non fie refiitudnt,rurfus £fiimdndum efid ludice,qudté nus ob edm contumdeidm fidude uel culpd ddmifi fdm,denuo condemndndifint. iélonciuidem pdÃim nee femper,fed ubi rdtio boni et £qui pofiulduerit.
Igitur hdedHiones rum dd dppeUdtionem bosi tl£fidci pertinere non poffent,ddeo^i ex dydmetro UIA oppondntur, ^uonidm bon£fidei non congruit à e dpicibus luris difi)Utdrc.l.7ideiuffor.§.Qu£.i ddm.ff.Mdnddt.'Fdà um efl,ut propter officium lu dicisdrburdriie dppeUdrentur ^fit^i h£c ddiefiio folennis
D I y I s I o. 121 ^Icntüs dHionibiaÃriäi luris, (juo iHdgis db dlijs fiufdcin ordmis perfecutionibusdn (luibui ctü cen furd ludicisÃt,dd dmuÃm difccmereutur, cimÃt commodiÃimum, (^uod,Ãngul£ res in lure ( quodd peri potc'^ilÃtiguhs dppeUdtionibus diÃmgudtur.
Ci£terum,p quispiula curioÃuitniretur,(ludrc huiuÃnodi ÃriHi Iuris d(liones,non teepiè did poÃ^ fint bosteÃdei, qMndaitiidem in bis non minus cxgt; erccdtur ex bono cr £(^(0 ludids xÃimdtio, zy U lerd poieÃdi in eondemitdndo, c^udm in ddionibm bonicÃdci : Qdnimó, zy utrdÃq;ddiones eifdem penèuerbis d luÃmidno deferiptds. eÃecoÃdt,in. ^ in bonieÃdei. Vt, §. Prlt;etercd. I nÃi. De ddioni.
Kuie reÃondeo,e:dufds ex quibus proficifcuna tur düionesjongè diuerfts effe^Er^o diliones qua que uelut efrduiamp;' executiones neceffdrio differ re er diuerfis nominibus nimcupdri.Sicut enim ex Ãridioribus contrddibusfiridiores obligdtioncs producuntur.^.uitdnffit.'De obligdtioni.ex com. fien.itdrurfiis,exÃriHioribuiIdxtonbutà obligé tionibus, edufdittur Ãndiores er bxiores ddio-f' num Ãeciesficut ex fequentibus diffèrentijs intcUi gemus.
Vnde etidmfit,quid in ilUs ipfis Adionibus dn. lgt;itrdrijs,nontdtn perpétua locum bdbedt iudtds fenfurd,ficut in perfecutionibus bonxfideiâ, Pdulus
H J W
I« A C T r o N r M
in-l.Arl!trio,inprinci.ff.'Dedol.mcil^iJontdmelt (inlt;luit)fcmper in hoc iudicio,drbttriu iudicis dM dim eü. Qjtid emmà mdiiiÃflumÃt ^ rent rcÃitiü Mon poÃe, ueluti, à fcruw dolo mdlo tniditm, de^» fundui Ãt.ldeoq; protmiu condemnin debet '{'n id fl'tod interÃt ddorts.Et mÃd: Dolo cuius (intiutt) rfÃdlum e^yUt lis temponbus legitimis trdnf-iilis peredt.Trebut ills dit de dolo ddndum iuditiH,no ut drbitrio ludicis res refiitudtur ,Ãd ut tdiuu dHof eonfequdtur^qudnti eins inter fuit id non eÃe fudlu. Ne dliter obfcrud,ntibits,Lex circumfcribdtur.Ciiâ cumfcribitur dutem,à proptered condemndri de* bedt,quod non refituit rem impofibilem, putd Uti percmptdm,Ãcut pdulà fuperius ferttum dcfwidn rcÃitui non poÃe^didium e^,
Arbitrdrid itdep ddio utriufj; utilitdtemcond tinct, tdtn diloris qudm rei. Qjiód à rei intered, mmorisfet peemid: condemnutw quhm mtentdtn eshdut à déloris,mdioris pecunhe fdt-Vlpidnus iK l-ij.tn princ.Ã^.De eo quod eert,loc. Qu^intmó,^»^ terdum ludex dbfoluere reü debet ex Icgitimd cm fd.Pldnèenm equitdtem dnte oculos htbere debet buicdélionidddiélus.Vipidnusin.l. Qupdfi£phe Ã. §,lntcrdum Ã^.De co quod cert.loc.
JI nbsp;in dilionibus bontfdeifurdtur in litem,fd*
licet
D I V I S I 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lîj
ÿcd oh iohm Z!r coittumicidm non rcÃitucntif , UlirtUmnin.l. I/i ddionibui. jf. Dein lit. iurdn. Culp.im dutem Index £jlitnit.'Vlpidni(i in.l,'Vtdcd Muf.§.uîti.ff.eod,tit.
In ddionihnt nerà ÃriHi Iuris, reguldriter no iurdtur in litem. Hià ex legitimi cdufd,utpote,à lu iexremnonextdntem dUter £Ãimdrc non ^oÃitâ ut dpf^dret cx.d.l. In diiionddUf.PldnèCmeiuit Mdr tidnusjinterdum z^ ind^imeÃri£ii iudicijmlité iurdndym eR.Vcluti,Ãpromtjjbr Stichi mordm fe oerit,!^ StiebusdeeeÃefit, Qjtid ludex £Ãtmdrc Ãne reldtione luriÃurdndi non poteRrem,lt;iu£ non extdt.
In litem dutem iurdre,c^ per reUgionem turif« iur^ndi decldrdrc,cjudnti £Ãimetur totd res con^ trouerfd db ddore.Set^uitur enim ludex mhoc ii» Vdmento dffvüum d(loris,fccudum ([uem deÃnidt totdm litem,ttt Ãc crefedt codemndtio, etidm ultni Herum rei pretiimi,dd ptmienddm Ãdudem er con tumdeiam non reÃitucntis.vlpidnusin.l.). P4»Ij« in.l.ij.jf.De inlit.iurdn.
Clud rdtione dlids dppeUdtur in litcm,dliis äÃe Rionis iurdmentum,in lt;JMO non hoc reÃicitur,utru in ueritdte tdiui interÃt diloris,fed dn dUor tdnti rem £Ãimducrit. Vlpidnus m.l.Si per dliwm. § b ÃÃ-üe t^uis cum ^ut in ü« uoedt. ek: In eumdutem
Cn^
V4 ^ ACTI0NVâM ^nquUytlul ui exemerit,iudiciiim dcUur, t^uonoid, çontmetur, ({uod in ueritateell,fcd quanti cd res çR dl) adore lt;£ftimdtd,dc qua controuerÃd cd.
Et quanquAm ex naturd huius iurdmcnti,in intâ finitum fieri poÃit £fiimdtio,fi tarnen iudex nimis tichementent adoris affidu dcpre})cndcrit,poted Cr deiet modum iurijurando ftatuere,ut intrd eer tam qMntitatcni iuretur, nc abrejpta occdfionc,in imntenfum iuretur. Autfihoc mdgis expedire ex^ iftmet, poted conceptie per adorem lefiimdtioni anteaquim iurct, taxationem adijcere ; Aut etiant pod iufiurdndu/m tdxare,iuxtd.l.Arl)itrio,in prin cip.jfi.De dol.mal.Scd officia ïudicis (induit Pau^ lui)debet in utraq^ adione tdxatione Ãudicis iufiut' random refrenari.Quinimó,potcfidteni habet de^^ Idtum a fc iuramentum in litem,ey iam prefiitom, non fequi,fed uelprorfus abfolucre reum conuen* tum,ucl etiam minor is condemnare^quarn iuratum edexmagndedufa. er pofiearepertis probation nibiis.C£tcerum,fblus ludex tdlc iufiurdndum deOâ ferre poted,itidcmq; fi cxre uifum fiter it, dencgit re.Vlpidnus in.l.Videamus.§.De ferre, cu.l. fcq. KdreeUus in.l. in adionHus,in princ.ff- Dc «j Ut. iurand.
Exdiuerfo,lufiurdndumquod ludexcognita edufd defert adori ad fupplcndam probationem eins.
felVISIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãj,
'clilf,lt;[uod reuerd icbctur,ueritdtii dppctldtur,neC fra^ituin fcmel,tdxdri poteR d ludice. C^uid mn de afjiilione iurdtttis,(iuie plcrtmq; uerdm djimd tionem excederc poteli, fed de ueritdfe difccptd^ turM^Muerfdtur difcrimén periurij. And. Vo^ iufïurdnd.C.rieiudic.
AÃludgencrdliterin omnium dHionum ordinè Mtundum eil:Ciacgt;d ïurdmenium in Utem miximè hdiet locum,uii dercfiitucndd,exhibendd, ueltrd dendd re trd{idtur,uel etidm de pr£flddd,cu idem effèduiÃt trddend£ dcpr£Ãdnd£rei,iuxtd.l. Sê rem trddi.'E.t.ï. Sifundum prdÃdri .ff. rieuerio~ oiligdtioni-Verum, uit de ddndd, uel folücndd fc condemndtiu non oitemperdt, non £quê deferendu ehiuÃurdndumin Utem. Wmisqui non refituit Vem dlterimjongè plm dclinquitjOr uioldt ndturd Icm hommum focietdtem,qudmlt;iuinon foluitiÃiâi quid ex fuis bonis.Vlpidnus m.l.] ff.De in lit. tto tdnd .i^onemm(inquit) res pluris fit per hoc, fed Vx contumdeid dfimdbitur ultrd dus pretium.ïde m.l.'Ei dpudquem,inprind.ff.bépoft.inquo iu^ dicio(inquit)mcritcgt; in Utem na iurdtur. Non enim de fide rUptd dgitur, fed dé indemnitdte dus, qui ^epofitu fufeepit. Pdulus in.l. fq.Siuc nifÃrü(dit} quid petditHKiÃue dd exhibenim d^dmn *
W« A CT ION VH
III I» ionxfidei ludidji, cum nondum dirf frxÃdnd^ pccuniig uenit ,à qua dgdt dd interpor nenddm edutionemex luÃd edufd^redè condemnd-t iitur dehitor.l.ïn ommÃnn.jf. De Mi:. Q^d: dtt* tem fit iuÃd,cdufd,\udicis drhitrio rcimquicur ccii^ fendum.VelutijÃperfond debitors interim fdÃgt;ef fid Ãdt, zy pcriculumÃt cum die ueniente nonÃ)^ luturum.l.SiÃdciuÃbr.^.ult.jf. Q^fdtiflat co*
in dÃlionibM uero Ãriäi ïurK,rcguldriter dn« te dicm,ucl conditionem, non re£lè poÃuldtur cdu tio.l.Dcdi tibi, inpfme.Ã^.De condidi. eduf. ddt. £.xceptistdmen dliquot cdfibu^juxtd.l Si cumex« ceptione.^.Qjtod fihomo.jf.Qupd met.cduf.l.Si ri bon£Ãdei.ff. De Kei uendicdt.l.Si pecunidm. §. item à quis-ff-Dc condidi.cduf.ddt.l.Grcge.§ .Si fub conditione.ff-De pignod.Prtitor.jf.De ddmnr inÃ'd.
lUI Jnddionibui bon£Ãdci quotieÃeunque eduendum ed,non dUter exigi poteà fujÃeiens cdU tio,hoccd,ÃdciujÃorid,uel pignordtitid, qudmà aduerfdnui non difficulter edm pr^Ãdre poÃit. Alioqui,Ãmplex promiÃiotud fdltcm iurdtorii fuÃicict.
In perfecutionibw HeroÃridi lurb} eum édité dum
Dl V I S 10. ti«? iIkw fu(rit,femper rtcluiritur fuffcient cMtio, ut ^ocet Bdrto.in.l.ij.^.Solut.tnAtrimo.
V 1« iudicijs ion^Ãdeifemper ueniuntfruilut A tempore mont. In dilioml^iK dutem firiditunt dijlmguituriUtru/m petarn id (ptodaUjuAdo Ãiit,uel nivnc eji mcam:Vt jic ex mom dcceddnt frudui rei petite. An uero perfequAr id quod nunqudm fuit mcum:twnc emm non nià A tempore litiÃanteÃd* tionis ueniunt fudu^PuxtA diÃmdionem Pduh w l.Videdmm-jf.Dcufur.
VI Adiones ionjeÃdei non extinguuntur re détérioré reÃitUtA, dduerfus debitorem, quid de idmnoconueniri potcd.l.Sedmihiuidetur. §.Si redditA.^^.Commoddt.l.i.^.Sires depoÃtdÃ'.De poÃt.si res dcpoÃtddnquitvlpidnusfdctcrior red ddtur,qMà no redddtur,dgidepoÃti poted. Cunt turn detcrior redditur,poted dici dolomdlo redigt;-dttdm nonejfe.
Adiones uero Ãridi inrit deÃnunt reÃitutA re etidm deteriorc,quid debitor lÃerdtur fummo Ik* rc,obnoxitts tdmen adioni de dolo ,ueldeeo quad intered.lLlcgdnter. §.Non folum.ff.De doMAi. l.Exhibitionis.C.Ad exbibcnd.
Ex quibm omnAns Appuret: quid dodrïnd ilu
Jrfâ ACTION Vif
j« b^c mdterid uulgdta-.Quód in ddionihuiton^^ fidei,Ãt officium ludicis fecundu ndturdm:ïn déli» nibud ueró Ãridi lurisffit prêter ndturd edrumjm per fines eëfedtur er erroned .Oj^onid riuUtui dUia nis ndturdmrepudidtofficium ludicis^ Sed iüd c^ fdtio^M ex diuerÃs cduÃs,dtÃmgucrcntur diucr^ fe dppeUdtiones in cffidibus. Ã^udré amp;nbsp;iUud cR^ Quod à èx cmpto,uel uendito,ücl depoÃto conue4 nidt dU^uid certo loco pr£Ãdri:2ond!Ãdci ddio cë fedturyC^ locumbdhcdtyyMndrbitrdrid. Pdulusiii l.lnbonxÃdehffi.rieeo ejuod eert.loc.
DE PRAEIVDICIALIBVS ACTIONIBVS.
S* Periepretium eH hunç Ãocu non pr£ terire,cuiiK luÃmidntts quoque me^.. minitin.§.Pr£iudicidïcs. InÃi.ne _______ddioni. Ndm er ludicis, er htigiia rum cum primis interest fdre, quo ordme qugquë perÃeutio trdUdndd Ãt in iudicio.
Itd^i prxiudiciuM d pr£ er iudico,dicitur refi qü£ cum Ãdtutdfuerit, dffirt iudiedturis exempla quod fequdntur, duthore Afconio P£didno. V«* de Leges Romdnds,uelut excmpld fecundum qu£ â nunc quo^i oportet omnesfdHorum Ãccics diffi-gt; mrii
D I V I s I o. tt^ inirijVcHiÃime dixerimiK pr£iudicid.
Qjiocircd nondbre illuddicifolct:Konpd4 rum nwltum referre quid in huiufmodi prxiudi* cijs fdtM,tur,crq diligens deliberdtio ddhibeitur» Hdmgrdue prxiudicM eft,quod iudiciu non hdbet, QjuntiUdnui quoq; multd de pr£iudicijs trdHdt.
In lure dutem Ciuili,quod non uerborum dim^ tdxdt^uerumetidin rerum fgnifiedtionem, de illdm quidem cum primK,expendit,dUqiu,nto erdfius dc ctptmuipr£iudicid ; Videlicet pro cognitionibut edufdrum, quds ob légitimé rdtiones pr£cederc oportedt,f fbrtè cum dlijs concurrdnt.Vtnon dd^ modum refer dt ob qudm cdufim pr£ceddnt,modS fc cxigdt luris MihoritM,propter ïudiciorum ot dinem.
nine dHionei pr£iud icidles dppelldntur, qud^ yum diffnitiotdltds ft dUdturd prorfutfnerntdlids certdm ddturd formdm fcquentibuicontrouerfift dut f qud dlid ft legitimd rdtio,qudre pr£ c£tcris perfeeutionibud etidm diuerfs d propofto fdUo, expediri debednt.Wm er tune pr£iudicidles uogt; cdntur,uidelieet,quid dnted dc eis iudicdndum ft, qudm ull£ dli£ ddioncs db codcm:,dducrfus eundé, intenddntur dpud ludicem.
Tdmetf enim reguld ft:neminê prohiberi plu tibus ddiombus uti m eodem iudicio dduerfus de^
I bitorent
IJO ACTIÃNVM bitorem fuui» â item Heere dduerfirio reconUettU re dâorcm,ut compendia litis usid fentetttid,um^ cuiq; iiisfiKim tribudtur: Aliquddo tdmëceffdt hoe ius.Hec m;rum,quonidm m prieiudtcijs, dut mdior dirimeddrum litium utiUtds, dut eertè mcuitdbilis neecÃitds uerfdtur^qux non finit pr^diÃdm regier Idm hdbere locum:imcgt;,qu£ dij^endij plus qudm co pendij fuerit dUdturd.
Intcrm ddmonendi fumus, c^uod pr£iudicioru rdtio hdbetur,non folum cum dgendo dliquid per-^ fequimur,fed etidm eu excipiendo defendmus, dut rcplicdndo,dut dupUedndo. t^ihH enim refert e^uo-t modocunque in iudiciumfuerit deduflum dliquidt f^uod ludex dnimdduertdt tdle effe, ut debedt pri^t-mo loco defniri, nee ft cum dud edufdrum cognU tioiK mifccndum â Emmuerô ueriÃimd eil in genere pr£iudiciorum reguld: Etidm cum uideri dgerei qm exceptione utitur,ut dicit Vlpidnus in d.fff^ De exceptio. Et hoc cA quod idem Vlpidnus m.h Generdlitcr.ff.eod.tit,Gencrdlitcr (inquit) in prfi iudtcijs,dAoris pdrtes fufinet,qui hdbet intention nemfecundum id quod Mendit. Hdbere intentio* mem dicitur^qui ius hdbet pr^ferendum in iudiedtt do,modo probducrit id quod intendit ^ dllcgdt, fue ft dAor,fue reus conuenius . Vnde vlpidnuf in.l.Sed amp;nbsp;hx.^.iHonfolum dutem-ff.De proeu^ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rdti
M VI s IO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i)f
fdt.uïdetur diÃinguere pr^iudiciumdb cifiione.
Vt ccce:Si quK uendicet fundum dut domum,à mul ctidm petdt uidm dd eu^dcm fimdum, ud fer^ Uitutcm dU^Min donna : Certè pricedet cognitia proprictdtis,düdturdprorfia finem fcquëttbia fer uiMtimcontroucrfijs. Quid non dliter mihiuidnt frobdturm Ãm,quAm à prtui probduermfu/ndtvin Titidnum meu cÃc,ut cuiferuitia debedtur.l. tun dum.Et.l.'Fundi. f. Deexceptioni.
Lddem rdtione : Si ^uis imcnddt cpidncwicpte -adionegt;n,amp;rcMconucntia dUeget dolo mdlo cwni pctcre,dut mctia cdufd promiÃum eÃe quod cxi-gt; git d{lor,dut conuentum fuiÃe inter controuerten tes,ne unqudm ed res peteretur.lïlt;e ndaq^ Ãint exd ceptiones pratudicidles, düdturx totius litisfinent à probdt£fiterint. ïgitur primo loco trdUdnde funt^quic dlid! uoedntur peremptori£, 'd périment dd Cdufd in iudicium dcdu{id:dlids perpétua,quid femper locum hdbent nee euitdri pofunt .1. Uj. ^. Df exceptioni. § .Appelldntur.inÃit.cod.tit.
I tem,Si qua dgendo ud excipiendo coittroucv tdt de Ãdtu dduerfdriÃutpoteà dÃerdtur dut nege tur feruus, libertés, udÃlius : Ante omnes bonoru quieÃiones,qu£ turn forte in iudicio ucrfdntur,hud-iufmodi perfondrum lurd difcuticnddfuiH,fccun-!-dum qua rdiquis diÃeptdtionibui ddtur formd iu^ s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I 2 dicdi)
Ã52 A C T I 0 N V M dicdndi.Tie bis dHionibui loguitur. § .Pr£iudtci^ aies. înftit.Dc aHiom. KepUcationis uerô cxcmgt; fia funtin.l.Pr£fes.C,Adleg.PMi.depliigid. Et tn.l.Quonidm Alexdndrum.C.Ad Leg. lull. dé adulteri.Vbi Alexdder aceufdtus dé ddulterio,op pofuit dduerfm deeufdterem exceptionem de leno cmio,hoc e^l, quód uxorem fudm poR comprehen fum ddulterium rct'maifJct.Réplicduii: deeufdtort Alcxdndrum effefermm, ciui in tdnto crimine ob ijciendo non eÃet dudicndus.Hxc repUedtio prdSâ iudictdlis eü^udridturd totdm edufdm.
Denitji inter multds dHiones à und dliqud Ãt longé maxima, earn fané pr£fcm oportet. Com^ inodius enim cR magnas res clu£ multum Udcre poÃunt,non mifeeri leuioribiis,fed feorfum traäd ri, iuxta reguldm.l.Perminorcm.jf.De iudic.Per mmorem cdufamCmquit Pdulus)maiori cognition ni pr£iudiciumfieri non oportet.Maior enm (ju£ flio,minorcm caufam adfe trahit.Vnde pctitio h£ reditatis pr£fcrtur dlijs cauÃsfpeciaUbus. l. ulti. C. De petitio .h£rcd itd. Et edufd crimndlis,pr£gt; cedit ciuile,Ãcut etidm matrimonij, reUquas bonoi rum lt;lU£Ãiones.l.ult.C.'De ordin. cognitio ; fiià tarnen ex caufa criminaU agatur ciuilitcr ; hoc tüjde re famiiiari. Ndw interim ertminaUs did ab todorl
D I V I S I O. 155 fodem dû ore diuerftK cu/ndem rcum crimindUter fxereen non potcft.l.ïnterdiim lf-De public.iudi ci.lnterdum (induit Pdulm^cucnitut pr£iudiciu 'm publico ludicio fidt,Ãcut 'm dûtonc Legis Acgt; ^uiltiC, or furti^cr ni bonorum rdptoru,pr inter diûo tmde ui, er de tdbulis teÃdmenti exhibent-dis. Lidm exhis eduÃs e^ ciuilitcr,ct efmindUter poteR dgi.Humdnius dutem eà Ciuilcm prxÃrri.
Sie lt;cr t^erdtius 'md.'R.ei mdioris.jf-De cxce'gt;' ptioni.Kci mdioris(.in(luit)pr£iudicium fieri uidc tur,cum. ed quisfiio 'm indicium dcducitur,qu£ uel totd,uclexdliqud pdrtecommusiiseR qu£fiioni de re mdiori. Udqueà pdrtem fundi petds, ego de proprietdte totius fundi exeipidm: Certe med. exceptio mdior eR dÃione,ddcoq; rem petit! co^ plcüitur totdm.Lrgo reüè pr£iudicidlis cèfetur. l-Pundumff-eod-tit.
CiuorÃum igitur pertinent pr£iudicidi 'Peffo dco:Huc Ãgt;ccldnt,quö er cumuldtioncs dûionum er mutu£ conucntioncs,dcniquc er totius iudteij Drdo,uidelicet,dd difmendus celeriter lites homi tiu.Vt trdRutur m Tit.C.De ordicognitio-Quo nodo enim commodius de citius diffinidntur congt; trouerfi£,qudm fi or dofeructur i Qui dutem me^ Uns fcrudbitur ordo,qu!m fi euitetur concur fus ed ^urn edufdrum qndrum dlterd dlter! ebfunderet?
I 5 Qudm
IJ4 ACT IONVM
Qudtnohrem Ãdhfolutdm miiximcqi compcH iiofdtn dodrindm uoluerK de cumuldndis ddto'f-nibiK colligerc,h£c fucrit: Vbicimque non obÃite r'mtpr£iudtcid,ihircguldritcr nihil uetdt plurcf ddiones uno tudicio diffiniri. â
Requiredutedecimuldtioncld.tiui dpud Bar.' in.l.Bditd. C.De edend.vbi dicit: Cumuldtionem eÃe uniM ddionis dd dlidm coddundtionem. Et rm Vl^dturdliter^ § .iiihil commimc.jf.Dc dequiren. poÃtÃio.l.Non ed nouum-ff. De d.(lionib. empt.li Dtximui.jf.De excufdti. tuto.Rt. t. Cuplures.jf. Delegdt.i^.Dynuitrdddt 'm. c, l^uHui pluribmi 'Deregul.ïur.lib.Vï. gt;
GenerdUter igitur Ãc dicendum eR:Siue ddia lies multx ÃittÃue und tdntu/mÃue contmgdnt fe fc(utuocdnt) in fddoÃue non fe contmgdnt,Ãue fint düdtur£ dlij edufe formdmÃue non Ãnt : qu£ diÃindionet Dodorum no ddmodum utiles fund femper cenfendd cR ddio pr£iudicidlis,qu£ciinqi ex Juris preferipto pr^ferri débet 'm cognitione.. Vnde Pdpirius 'm.l.Jmpcrdtorcs.Ã.De priuilcgi'. crédita.ipfdm Reiueiidicdtionem uoedt Pr^indi'» ciumtamirum,quod'm rephedtione per qudm d« dordicit dUendtionem bonorum fuorum mudlidd elfc,ndturdm Muit Pr^iudicidUs.
C^terum^ubi Ãt mentio 'mime pr^iudiciorum j , Abfolutè
D I V I S I 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15^
nlfôlutèjnuUd ddditd jjgt;cctficdtionc:tu^c reguldri ter propter emmentid, funt 'mteüigcnd£ très ilhie ddiones de Ãdtu per fondra,ut in. § .Prlt;e:udicid* les. InÃit.De däioni. l.Sed crh£.§. îJonfoln.lf. De procur.Et.l.\.§.].ff-.rie Reiuendied. , PoÃreino,nS e^ ignordndütQjiôd buius uerbi ÃgniÃcdtio Idtius porrigitur ÃmiUtudme ejudddm, ut pr£iudîtiuM diedtur pro omni grdudmine cluod Adferre poÃit pr£cedcns iuditiu,ut.m.l.S£pe.ÃÃ. Dereiudicd.l.yC. Kes inter dli.dil. dlibi f£pe. Inde dicimus pr£iitdicdri,pro ddmno ddfici.
QVIS SIT VSVS HORVM LOCO rum in dHiombus exercendts:
EPILO G VS.
'Erèolim de AthenienÃbus diélum fiiit,hdhutffe quidë cos magnM di^ uitids,fed no reüè ufos fuiffe un^.-.
C^uod er Ciceroni in pbilofophis eorum mdgnopere dijÃlicuijfe,non uno in loco ma fWmentoru dus uidcre licet. QudndoquidemÃbi tndgis c^ud dlijs pbilofophdrentur,nihilci; diÃmtd^ tioncs eoru in forti et Ciuilë ufum conferrent. Idë certenuper euenit in formulis déHonum^cr toto pTorfus ture.Multi enim multi fcripferutintitulu de d{honibus,(luê omnes diffcillimu pronucidnt-. Ãcmo duté ueru er Ciuilë ufumfori ofëdit. Simt
(Ãü
«s ACTIONVSÃ
qui terminas AHionu uoeat h^s diuiÃones,(lM,p l^ faits uerbisuerfentur-Quad ridiculum cà duditu. Proinde ,Ãc breuitcr decide.l^ulld dHio in forum reüè producitur, qu£ non prias dd hos locos communes diUgentifime fuentexdädyqMntum ad gener dkm cognitionem dttmet.'Vtmdeuideds ^uid jjiecidlitcrÃdtudt Lex, in hiÃe eifdem lacis de und^Mq; dâione qudm intendis.
Primum igitur,uertccogitdtianem dd duthori tdtë Iuris:ut feids te fdlud cofeientid hubere dHio nem,qudm ïudex quoq; m foro repudidre non poà fit. Ad hoc tibideferaiet diuiÃo. I.qt.ï l.Vtrdqi cnimindiedbitgcnerdliter, quoMdgiÃrdtu qu£q; aélio fuerit prodadd.
riemdeiUt feids utrum ddio qadm intendis tibi competdt,dn dlij mdgis.ïtcm,dn dduerfus eum que conucmcnduputds:ufuicrutdiuiÃo.111.etl III, V-CZ V l.tiunqudm enim redè ddibisludicë, nià edufdm tui iuris,hoc cd,quod tibi debetur,^^ dd-» uerfdrij perfandm, prius dpud te confitueris qua ddmuclutipnciudicio.
Kurfiis,moriutur f£pè prmcipdlcs debitor es, qudreÃfucris dnxius,dn h£rcdes debitoris defan diconuemrc tibi licedt.Autà tu ipfc edmis debigt; turn pcrfoluds Deo,à tui h£redes dubitducrint, dn fte dgcre poÃint dduerfus debitorem, dut coeptum ludicti
D I V I s I o. 157 ludlcium profelt;iui, ddetwdâ. cil diuifioV II.
Pr£tcrcd:Cumùm dHioncm hdbeijCrmuenijlt Aduerfdrium, dclibcrdndum cil ejuid db eo petere oportedt.Huepertinent diuiÃo.VUl. IX. X-CrXI.
Deniepi de pne t^ exitn cogitdndum cil dilige ter,O' cum pr 'mK,qudnqudm m executioneÃt ulti tniif. Quid dutem generdUter in hoc de omnibui daionibits,0 ^f^ecietn ex diffimtiombut Legum de Ãngulis.requirendum Ãt,relic^u£ diuiÃoncs com inonÃrdbunt.
Itdq-cumÃc omnes dHionumj^eciespcrhos locos, cjudlcs Ãnt,re£le dijudiedueris, utq; femper pro ufu rerum obuiieÃnt, in cldfÃs eds digeÃeris, turn ne dubites te tertidm 0 potiÃimdm totius lud-ris pdrtent, reHè teuere.
Porrô,omne lus quo utmur ,Ãriptum 0 non fcriptum,dut dd perfonds,dut dd rcs,dut dd dHiod tiespcrtmet.^.ult.Injli.'Dc lur.ndturd,Genti.Oâ Ciuil.l.i.jf.Dc.Ãdt. homi.
Semperdutëmemento mhocpr£iudicio quoi de dHionibus feceris : Vt nuÃpam pûtes te ndtu^ y dm cuiuslibet ddionis probe teuere:, nià totd eins formiddm dd omnes hojee locos,uelut dd prxdied^ mentd qu£ddm dd dmuÃimexegeris. Quod f£pè fcfcUit Doilores^cum de dilione non uifd totd Led'
1 S JPlwt
I^S yi C T I o N V M
^e(ut dixit îÃe)protwncidrcnt,ut cum doeexeni vit dijudicdndvs dilionibivs perfondm dHorK rcffgt;icicn ddm e]Jc,iuxtd, l.^.^.yff.Si pdrs h£rcditd.petit, duid hoc dliquo cdfu uerumeffepoteR,f£pè tdma non obtinet. lidmdlidsreipcrfond tn^piciturd.]. C.Dc dïie.iudijntitdn. edufd fdâi.
Qu^re ne Idtim digrcdidr-.ctvnt tutiÃimdm cen furdm de omni dHione fdccre uolucris, totdm eins fonnuldm per omnes locos expended
lt;^ turnde Mturd dus ftdtue,
â -^ XiWir
yS'DE FORMVLA LI-BELLI PER QVEM EDITŸR ACT IO.
QVOTVPLEX SIT VSVS HVIVS VOCABVLI,
On potcR délia inforum per dud iipud ludicem, nià fon^ muld qMddm uerborum ex fcripto Mt non fcripto,cjult;im i hodieeptoq; diligenttfme ob i feritd,nddmc/fe,fupriiprobA^ itinuif. Itd^i dd cdufdmformdlem neceÃdrio perti'gt;' net,ut Ubetlorum e^uaq^ prieceptiones dbfoludmus.
(iudinre,cum prifcM libellorum formulât no l}dbedmut,cr miru dt{lu,^u'dm ufut in iudidjs mul td udriMcrit,plerdq; etidm corruperit emd libel lot: nos communes Dodorum fententids dure td^. Wen probdtdt,0'ÃlediÃ'mds (quodd poffumut) l^egum confequentidtfequemur, ddbibentes congt; fictudmem non errore,fed rdtione comprobdtdm.
Vfat dutem uoedbuU huiut cd multiplex: qud de reprimum omnium dijpicerc oportet.
I nbsp;Libdlm pro tdbelld ÃdeicommiÃdrid.boc eÃt
inqud
UQ DE F 0 R M V L A f« ç(wlt;t Ãdcicommiffum feribit teÃdiorydecipitur ià l.],inprin.Ã'.Dc tdiu. exhibend. Item à libeUm ( in ^uit)dltud ue quid reUdum effc dicetur,dccreto co prebenddm.Et m.l. Et in cpiÃold.C.DeÃdeicom-gt; tnijJ'.EtincpiÃold(dicitlmpcrdtor) uclbrcui libeji io,uelÃncfcripturd,im(gt; etidm nutu, fideicommiÃ^ fum rclmquipoÃc^ddhibitii teÃibus, nuUd dubitd*. tioed,
11 Libcüuf,dppelldtur commmtiriu^ in fderdt Ãiterds,in.c.ij.in princ.'De fumm.trini.e^ fid-cd-t. thoUc.Diimndmuiergo (mquit Innocciuius)^- ré probdmus libcUum feu txdddtumjquem Abba ïoA chimedidit.
UI Sebeddfupplcx.qMm uulgo fuppUedtio-i. tient die mu'S y^M populdres poÃuUtd fud principi^ bus exponere folent, dppeUdtur libellus, in Tit.C. Qudn.libeü.princip .ddt .litifconteÃdt. fdei. Et tn 2.No« diflinguemia. § .Cum quidd.ff.De drbi.Li^ hello (inquit) cuiufdA id qu£rcntis,Antoninui fub^ Ãripft,
time fit,quid hi qui in huiufmodi libeUorum nc gocio fubferuiuntyd libellis uocdniur.l.Eeferiptu. ff-Dcdifirddio.pigno.R.efcriptumed (dit) dblm ^erdtore,libellos dgentePdpinidno.Erdt dutem Se
tterm
, . nbsp;nbsp;nbsp;' âl IB Ã L L Ã^ quot;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;141
ÃcnisPertin:(x,cui Pdpinidnui dderdt d Ãiieïl(s,lt;ÿ(c films emfidem ïmpcrutórH tyrdnnied fieuitid inter fidt. lUc fignifiedtione lurifcofidttUin.l.'Hec quic (judm. § .ybi dccrctum-ffi. De offici. Proconfu.^ legdt. Pt m.l. Omnid.ffi. De regul. lur. fic trddit: duod ommd qudctmq- cdufi£ cognitionemdefiden rdnt,perlïbellu,méxpediri non pojjmnt ,hoc eût per fioldmfiupplicdtionem pr^ftdri nequeumtno dit ditd pdrte dduerfd.Ciuds Leges dlioquinon obficn rdStAccurfins 'muoluit ignordntid huius fignifiedd-tionis.Adde, l. Semper. §. Demofir dtur .ff. Deiur. immunitdi
IIII Libellus pro dffertorid epifiold dccipi'i tur, t^Mm uulgo credeniu nel certifiedtionë uoed, mus, CU fiuperior Hdgifirdlusfidem fiidt pro fitibdi io,uel etid pro dlio.l.Si publicdnus. § .De relus-ff. De public, cy uedig.Dc rcbusCmciuit^quds inufius dduchenddsfibi mdnddt pr£fidcs,Diuus Adridniii pr£fidibusreficripfit:Vt f^uotics c^uis in ufitis, dut eoru epti prouincijs cxercitibusq; pr.efuut,.dut pro curdtorum fitorunttdut ufius fui edufd mittet c^ueni ddm cmpturum,fignificct ipfi libeüo mdnu find fiub.i ficripto,ciimfi dd publicdnum mittdt,ut fi quid dm pliusqudm mdnddtumcü trdnsfierretfid nwHicU pum fiti
tidHè
Ht DE F 0 R M V L A
Hlt;i»c dffertoridm epijloUm dh Epifeopo eleri ci bdbercfolem.iSiqiu, per cdlumnidm. §. Priete red tubcmM.C.Dc epife.cr deric.Etm.l.i.C.'De mditddt.prmci.Omnes(mlt;luit)fctdnt, rtemmi quic g'ddm^nifîejuod feriptii probduerit, effe credendü.
V Libclha dicitur c^ui Iudicis reeufdndi edufd porrigitur d Utigdtoribu'S.l- ApertiÃimi.C.üe iu diet.Licedt(meruit)ci, quifuÃpcHum ludiccm pu^ tdt, dntequd lii mchoetur,eum reeufdre, ut dd dliu rccurrdtur,libeUo reeufdtionis ci porredo.
VI Libcüi dppctldtorij uoedntur porredi 4 litigdtoribui,iv-l.j. § .ulti.ff'.Dc dppclldti.LibeUi (mquit) qui ddntur dppeüdtorij,itd funt concipidâ endi,uthdbcdnt fcriptum,cr d quo ddti funt, hoc ed,quK dppcllet, amp;â dduerfut quc,cr d qud fentes tid.Et dlibiftepèin eodem titulofa dicutur hbeUi,
VII Literie dimifforie jiue dpoÃoli, uocdnâf tur hbclli,m Tit.ff. Dr UbdidimilJo. Pod dppeUdlt;^ tionent ctiim mtcrpofitdm,liter e ddnde fu/nt db co d quo dppeUdfum cd, dd cum qui de dppclldtione cogniturui cd,qudrum fenfui tdlis ed : dppelldffe putd Lutium Titium d fententid HHuf, que inter Hlosdiddcd.l j-lf.did.tit.
Libellus
l I B E L L t. t4ï
Vin Libellus dppeüdtur quem mdritus uxa ri,dut cottird uxor mdrito repudii edufd mittit, en iusfilmcntiotn-h Sipoenituit. ff. De diuorti. bis ticrbis:Si poenituit eum epd libeüum trddendum di uortij dedit.Et C H RI S T V S Mdtth£i.s. C^ui custq;('mquit)repudiduerit uxoremfudm, det lüi li bellum diuortij.
IX Scriptur£ fdmofefhoc e^jn cotumelidin nheritisedit£, hbellifdmojldicuntur^TU-ff. ZJquot; C.De fdmoflibella
X Libellus dppeUdturfebedd mtïmdtorid,uide Itcet, epix in fora dut udluis ccclefdrum proponif turdmuemffe putdSempronium dnnulum dureu,ciqi cuius c^l redditurum,ut dicit.l.lcdlfus. §. Pleriqué f^Defurtt
XI Ordtid confultorid qud boni Jmperitores olm compleili folebdnt ed qu£ de rebus drduis dd Sendtum Korndnum cenfendd refrebdntdibeUus di fitur,in.l.Uem ueniiwt.§-Prater bxc.ff. De pc* titi.h£red.Pridie idus Mdrtids (mquit) Quintus luUus'Bdlbus, er Publius lubentius Celfus,TitiM t.ufidius,Onerius Seueridnus Confules,uerbd fece* te de bis lt;ju£ Impefdtor C£fdr Trdidni Pertbici
i44 DE F 0 R M V L à ÃUusJiiui iieru£ nepos, Adr Units AuguÃus Impé rdtor mixmusq; pfmceps,propofuit quinto nonât Kdrtij qu£ proxim£ fucrunt,libella èomplexus cà quid fieri pUcedt,. De qui re itd cenfuerunt. $ Huius ordtionis in co Tit.fit mentio. l. ïUud quo-^ que,in princi. lüud quoq; (dit) quad in ordtionc Dt ui Adridni est. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
XII Speculdtor in Tit.'Dc libcUo. concepts ^.Quot dutemmodis,citdt.l.ludices.C. Dr epif* co.dudienti. indices (inquit) dominicis diebus pro-» duUos reos de euflodU cdrccrdli uidednt, et inter rogent,ne hishumdnitds cldufis per corruptos cdf Cerum eufiodesnegetur. Vidudlcm fiibfidntidm no hdbentibus fdcidnt miniflrdri, libellis duobtis dub tribus diurnis. Sed certè de libellis iïlis, nihil dd ré propofitdm,0' errdt totd uid,hdïlucindtus in firni-» litudirte tcrmindtionum.
Libellis dutcm,eo loei (ut hoc obiter diedmusj eR numerus plurdUs d hhclld,pro librd:ut fit men^ fiird triticiqu£ uno die fuÃficere poÃit dd uiHum-Sic o- dpud Grecos ch£nix,erdtfefquclibrd,per» tinens dd £Ãimdtioncin uidus diurm,ficut Alcidtui Annotduit^
XI11 l^MwÃidtur feriptum caittinetut inten'»
LIBELLE T 145
Mttntionem iâorn aduerfm ream conucntum in ' ùdicio.De hoc libeüo hicfuerit trdHiCndum-
QVID SIT LIBELLVS.
EÃè diffinidi libeUum hoc modo-.'Eà formuld feripti, complcclens d^iogt; tient c^ futur £ litis j^ecicm tu ludi^^ cio,l.].C.De edend. Ãcq; uerô tant curiofè laborddiim hic cil,ut pîcri^i faciunt. üant libellus nihil aliud facit, quant quod ms illud perfe quendi exhibet ïudici cognituro de caufa. Siquidê non potcH cognofcere,nijï mtclligat adionem. Et intelligerc non poteil,nifi aut dicatur, aut feriba'» tur.Ex fcripto,confat libellus :Ex non fcripto,catt f£ nudis uerbis controuertentiu/nt tradantur.
Eïl autem libcllui duplex : Conuentionalis, O' Accufationis feu inferiptionis. De libcUo conueuf tionis,loquitur.l.i.jf.'Deedend.Et.tfC. eod. tit^ De inferiptione uerô tradatur in.l.Libclloru .ffi Dc aceufatio.
Optima autent ratione Dodores iuris tradUt^ libeüum hune nihil aliud eff quant Syüogifmum^ Vt ccce,cuni ita didmusiiure faiutum cd,polfcfgt; forent iuÃum rei alicn£ teneri ad refitutioneni cius,doniino redè uendicami. ScdTitius poÃidet
K me
'14« DE F 0 R M V I A
'â »MC inuito i^iniuÃe rem meM^nee uult reflitUeret Qudre peto Titium condcnmuriyO' compeUt, ut mihiddem rem reÃitudt.Hic uides mdiorem pro^ poÃtionem,mmorem,Qr conduÃonem. Vides ttem nomen Kei uendiedtionis fitis expreffum.
PorrÃhdeÃmplicitdtein edendd ailione olim ufos fuiffè ueteres,multd rerum drgwmemd funt. S-tinde edufdmhdbet iüd dij^utdtio:Vtrum etidm hodie Ãt exprimendum in libello nomen ddionisf Hdm à nommdtim expUedndd Ãt ddio, non poteR id commodiusÃeri c^udm in mdiore propoÃtione, ut (juidctm Dodores optima iure probdnt, etidm ntme idem fdciendum eÃe quad olm:uidelicet, ut iudici Qf dduerfdrio Ãdtim d Ãonte feripti decld'» remusyqua iure perueniamus dd iudicium.
Scd poÃerioris feculi ufut, imo à uerum fdteri uelmus^gnduid corum, qui plerimq- nefducrunt qudm adtonis Ãieciem mtenderent, rem eö perdu xit,ut pro SyUogifmo.utdmur mine Pnebymemd^-te:hoc cil,inutildtoSylloffÃno,ct(ius prior pdrs di citur dntecedensipoÃerior uero conÃquais.'Ndr-', rdturenim pldnéfddum, deinde infi-rtur petitio, qMm concluÃonem uulgo dicunt. Multumdutem refertquid petdtur,iuxtd.l.ult.C.P)eÃdeicommif « fd.liber tdti-ut mferius dicetur.
Mirum dutem didu esi,qudm ex bis exiguis int tiisrei
LIBELLE 147 tiji ret exerciser it in immenfum Qjto Ãt,ut emos cogimur de libellis prolixiut tmHnre, ut recepto ufui deferuumus, Ãmul etidm ut indiecmus cliùm malta poÃint ad mcdiocritatem ^uandam reduci Wagno KeipubUcx commodo.
C^VAE REQVIRANTVR AD IV STAM LIBELLI FORMAM.
Rimo loco ludex titulo fuo defigitdn dut, at^i rcuerenter falutandut eü. Plerunlt;^; emm ex officia Magiëratm certior fit demonfiratio,ciuÃm ex no Mme uel etiim cognomme, (piandociuidem M^gu firatus folet hominem facerc notum, etia ijs ejui na men dut ignorât,argu.l.Qui habebant-ffi-Dc rcb^ dub,Quod latins tradat Bar.in.l. Demonfiratio. ffirie cond.er démontrât.Quo pertinct quid luo rifconfultus m. LSi in ludicis ffi. De iudici.probat non idea minus ualcre iudicium,quôd in ludicis no tnine,uel pnenominc erratum cd, modo de perfo^ na dus c5ueniat inter litigates. Acccdit.l. Si in re, ad fi ffi-^^ ^lt;^iuëdica.p.t.^.Siquidcm in nomine. Infiit.Dc lcgat.Siquidem(inquit)innominc, cogno tnine,pr£nomine,agnominc legatarij tefiator erm ùeritxü de perfona cofiat,nffiilommusualet legatu
Ki Sic
1484- DE FO RM VLA
âsicerrorvnnomne contrd{lustionocet,fidlio^ui' â per dlids demoÃrdtiones fdtii dppdredt, ut multii exepUs^pidtBir. in.l.i-§- ClMbuidut.ff.Qtfoi cuiufqawiucr^.nomi.Si ergo prxtermittdturno-f-me propria ïudic!i,de quo non pote^i reile dubi-^. *' tdri,udlet quidem libellus. Et itd in multis locis oÃà i:id,tdntumdeÃgndtttur.
De nomme dutem ddoris non effe neceffdriuni fieri mentionem 'm libella, 'DoUores poà Edldum exiflimdnt in.l. Editd .C.'De edend.Ndm ddor cer tus eR,cumfemper is mteUigdtur qui porrigit lU bellum nomme fuo lt;7 petit dItquid.Ciuod probdbi te eü,à quis fuo nomme libeüum exhibedt. Procu^ irdtor uero, nomen fui pr'mcipdlis ddijeere debeti
Sed quid à imperfondUter dicdt boc modo:Prlt;ê fenslibcüusexhibeturtEtidm hune libellam udlerc dfferit m.d.l.Editd,drgumento Ãipuldtionis, quté (qudntu dd fipuldntë dttmetyimperfondliterpoteà cocipi. l.ij.C.'DecoÃit.pccunAdcfentitEdr in. U Copetit. § .tn fummd.ff.Quod ui dut eldm.Cornus nie tdmë iudidoru ufushübet: Quodlibcllizy reli qu£fcriptur£ m tertid perfond,qute nomen exigid cociputurhocmodo:MAGNIFICE DOMi NE IVDEX : LVTIVS TITIVSEîfi HIBET HVNC LIBELLV]^,cxëplo.li LibcllorÃ-Iflt; De iceufApud iHti{mquit)Prd;torê
ââLï s'fer Lt T49 ftelProconfulé Lutim Titita profefftu cà fe M.eni^^ Vege ïulid dt ddulterijs redm dcfcrrc.ytrdm dutè formv-ldm fiqui mdlucris^libcrum tibi csl^utin prï fnd,uel IK tertid perfond fcribds libcüum , c^ucm 4dmodum in-l.Proxime.jf.Gchis (pt£ in tcjld.degt; Jent. Rogo dominé imperdtor ( im^uit Iwnim ^c* Ko legAtdrius) dudiM mc pdticliter de Icgdtis ^uid ^dtues.
iUud tdmen difccdcndu cSl, utrum proprio,dn '' procurdtorio nommé ejuis libeUu porrigdt,crnum in rem fuim,dn dlteriiis dgdt, ty eumi procurdtor jit.Ujec emmnt fcidt, intereR rei cönucnti.l.Poin foniut fcribit. §. 'Kdtihdbitionis dutem, cum. §, fdi.jf.De procür'dto.l.'Exigcndi.C.Mdnddt.
[ Pie nomne denilt;j;rei conuenti jii'dijiingmitt 'in.d.r.'Editd. Sicpademih'iudicio contrddiäorio, Tum dgitur dducrftit certdm perfondm,'nomen rei éonuentt oportet libeüo complcHi, tundo cogno.^ tnine,e^ à ipu oput eÃecrtiore dcmo'nÃrdtionc,ut ccjÃetomnisdmbiguitdt.l. De unoipiocp: jf. Dere iudiedt ⦠idem iuris cR, Ãdduerfui pîura dgdtur, Quorum cdufd communis cR ex commune contrdp (lu,undc ndfettur obligdtio multoruvn r(péuén,'de â ^ trdildtur in rit.jÃ. Et.C.De duob. re.Et'inX i-C.Df ÃdeiufÃ.tuto.uelcurdto.QUocircd dicit ele â ^dter Bdri/m-UiplutibuSiin prin.jf.iyelcgdi.ij.
K 5 Quoi
If o DB F 0 R M V L Jl
Qwod lihcUus reâe compleiiitur plures reoi etiS in folidu.m,moio adijcidt dUor fe non nià u/ndin de biti folutioncm cxigcrc.
Ad hjei:,à cdufi ex commuai deliito eà commit nis,nihil prohibet m plcriÃ^ cdÃbus, tmdtos rrof fdcere.lmhU. §. CumdUeruw- ff.Adleg. tuide Adulte.quot;^ion tdmcnCincjuitjprohibetuY deeufdtor à nud cum ddultero ucl ddulterd,eum c^uotj; deeufd-f-rc,ciuidom'dmpr£buit,uclconfliofiiit ut ertmen redimcretur.nis ergo cdÃbusfeut plures conueni ripoffunt.if C.Siplur.un. feuten, condem.Ãnt: itd omnium nomind,cognommd,z^ c£ter£ dcmpti frdtiones,dd formdm libcüi pertinent.
C£terum,à dgdtur in iudicio dduerfus incerti perfjndm,ciuo nomine libellus parrigitur, uel iurc fcriptoâuel confuctudinc:hoc cdfu non cR opus (^uf pidm nomindretAuH.Si omnes.C. Si ut fe db h£re di.dbfline.iSi pupillus. §. Profr there, ff. Df inflf. to. délio.c.ult.Dc eledi.hb.'V L
Denitfs amp;nbsp;hoc fdre debemustquidà s^^uis uni^ uerÃtdtcm,putd ciuitdtis, conuenire uelit, non câ neceffirtum omnid ciuium nomind in libeUo copre^ hendere: fed fuffeit prxÃdcntium feu Mdgiflrdi. tuwnoffeidexprimere, hoe inodo:MAGN IFJ CE DOMINE IVDEX: EGO SEM* PRONIVS EXHIBEO HVNG LIlt;â
BEL*
L I B E L L r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1ÃI
BELLVM ADVERSVS CONSV*. IzES TOTVMCty E DECVRIO* NVM SEV SENATVS ORDINEM TAL IS CI VITATIS.lWp«Icbrc triant 'Bdrt.in.l.i.C.Dciur.rcipublic.lib.yLi.Addc^qX principdUum tdntum reorum fddendd eà mentio, non dliorumexncccÃitdte.l.Si fuj^ciid,'mprin.jf. Dc mofficio. tcfidtncn.Auél.NimcÃh£rcs.C.'De Utigio.
Sed ([uid de Syndico dicemus f Kej^ondeo, debet imiuerÃtdtis nomme libeüum concipcre, Ãlt;. cut de Economo O' f^uouis dUo iui publicum, uel imiuerÃtdtis,du^cccleÃdÃicumperfequeitte,notd-iâ tur m AuH. Sed hodic. C. De cpifeop. 0 cleric. A{lioncs(m(juit)contrdeccleÃdsprapoÃtdS,Eco-» nomii fufeipientibui-Et m.c.Eitcrx tua.De dildd tioni. Idem (dit) Archtpr^sby ter contrd nobiles ui ros A o*G libcllwm,ccclcã fuie nomine obtulit.
Syndicus d,utcm dicitur deÃnfor E.eipublic£ ueluniuerÃtdtis,Ãcut is g dgit,Gr£cis dicitur Eo clicus,lt;lucm uulgo procurdtoremÃfei dicunt,cuitn mention? fdcit Cicero Ub.epiÃold.'X. 11 i.dd Ther mumEroconfulem-.Eegdtos (mquit) dudio miÃbs ejÃ,fcd non Ecclicos,ut dUejuid confici poÃit. Argt; cddius cidotj^ in.l.ult.ff.Oc numcri-O' honorib.dp pclldt Syndicos,dcfenforcs:Ãcut lOCoÃdimus m.l.
K ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N!'/l''J
IÃ? DE quot;for M X' L 4
N«S/K.C.Dr decurio. lib. X. Et ideo luÃimdmii Uchis infcripÃtTit.m Aud-Ew dcfcnÃCiuMtu.
S E C V N D O; Ad formmn libcüi m cum pri wis pcrtinet,ut fddu expondtur tdlc^quod à pro* bdtum Ãmt, coÃet ddorem iure experiri aducr fus rcuconucntu.Ex fado enim ius oritur. tSicx (ildgis.^.ïn cliuo. ff.Ad'Icg.Acluili.Et diuerÃtdS rcrum ud perfondrumjUdrictatem iuris inducit. l.ïufiurdndum er dd pecunids. § .No« fempcr du tem ff. Do iureiurdd.ProindeÃedfum feu fddum fummdtim copieddris uno ordtionis contcxtu,fit ahfolutus IÃcüus, Sin dutemÃngulis drticulisÃn* gulds eduÃe circumÃdtids inÃeciern deferibdsÃt drticuldtus libellus yUt inÃ'd dicemus.
Vtrociue dutem modo curdndum ed ddori,ut td-ühheUum dptis uerbis,drgu.l.Scd er à pupil* tus. §. ProÃribere. ff. De inÃit, ddion .Etutin cxplicdndofddo utdtur uoedbulis eduÃe deÃerui* entibus mmmequc Ãupcrudcdncis,Ãempcr ueritd* te coniundd,drgumen.l.ulti.C .De dondtioni.ité Ã.ulti. §.inreÃttdtorijs.C.De dppeUdtion. Et cd fxemplundturdic in.l.Veteres.ff.De itme.dduef. friudt. EiuorÃum enim dttinet uerboÃsÃcriptis anmu ludids er eduÃdmtotdm implicdrcfl.ij.§. Per contrdrium .Ã:.Deuetcr. iur.cnuclcdn.
Vnetered cam adori reguldriter probdnda ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fwi
L I B E L L L
ÃTÃ
fint ontnidinlibcUtim ccngejld.LAilor.C.'De pro ' bdti.l.QjüdccufircX-Dc cdcnd.cum pmilibui^ quid flultimcB quim citrd neeeÃitätem munis fefe probdndi onenbus fubijcere^ Et fdnequem* admodum fdtim eR pducos bonos, qudm multos mdlos hdbere miniÃros.c. penult. De lt;etdt. ^qud^ litdt.ltd longe utilius fucrit pdued ddedufdm fert icrc,qudm multd cxtrd rem conger ere.
Superudednedpint qu£ pc dicip)lët:fdcit,cx'' hibet et^pponit.lté, tëtus,hdbitus,£Pimdtiis,dç re putdiuSiO' pfnilid quibusferiptd quddruplicdtur. Sed uis pire edufdm huius erroris i Diedm bred' uitcr . Videntur ignordre plerique edupdici (cx'i feptispmper grduibus er eruditis edufdrumpd troms ) pngulds res pngulis dppclldtionibusdcpiâ 2gt;tdre. Multd igitur congerunt, ut fdltem uno re^i-^è upfuippeuidedittur.Quemddmodu. c£cus meet, des bue dtq^ iüue diuertit,pmp times ne impingdt.
Libellus itd^ qui Icgitimd dgendi edufdm, boe c^itdlëfdilifericm continet, ex qud iure pripto Uel confuetudmept proditd d{iip,per ludicem dd mittifolet.Alioquip nullu meo iusperpquëdi dp^ pdredt : ineptus ety citrdpemcmenddndimutilis ttullo modo recipiendus ef, etidm p dduerfdrius mbiloppondt.l. i.ff.Deojpci.dlfeffo.Ofpciudffep Jórummdijudicdndis quaq^ libellis uerfdtur.l.ult.
K S tnp
If 4 nbsp;DE FORMVLA
infi.C.V'tpriud.titu.pY£di.fuisucldlicn. Viilo ^uës Imperlitor de non aceufandis hK c^ui permif fit legis titulos temere impostos deponunt uel frS, gugt;tt:Dccernëtcs(inqt)]udicessoruqioffieni tri cents libris Auri mulilAri,à tAlem AceuÃtionc uel ddniittAnt,uel depoÃtäm feribi concedunt. Acce^f-dit pulcbrètextusm. l. Cietcr£.§.i.jf.Â¥Amtli.er dfeund. Sed iudex omnino mterponere Ã: in hts Kon debet.Boni enim e:^ innoeëtis uiri officio eum fungi oportet. TAntundêfAcict inlibris improbi t£ leëlionis,m.igicis fortè uel hisÃmilibus.U£c â¬lt;â Kim cuÃAflAtim corrupëdAfunt.Adde.l. Si extrA KeuternÃ.ff'.Gc iu.dot.i\cc enim quisq iudex etc.
Sut et rAtionesAd mAnü.QjiiA nemoÃne Amo Ke potefl expcriri.l.No omniSiBt.l.PccuniA.ff.Si cert.petA.l.jyecë-lf. De uer.obli.f^cc igitur in po teÃutc ludicis eà tAlëAdmittere libella-Pr£tcrcA eu fentetiu debcAteÃe coformis libcllo.l.Vt fudm. ff.Comu.diuid.l.ult.C.DcÃdeicomif.Ubert.Sequc rctur neeeÃdrio ex inepto libeÃo,meptA fententiA, BAr.in.l.SiPr£fes,m fi-Ã-Dc poe. Et hme eà quoi Hoëloresin. c.Ex Am mit a , De ludi. prob Ant, ex ceptionemineptilibetUpoÃcetiAm poÃfentetiAm opponi.CitAnt inter aUa.c.Cu deleili. De emp.et uëd.E.textAtdeeAdcmrecanff. Angcl.zlS. Inci, Quoi exeeptio.innocent iiisin.c.). De officine A.
dicit:
LIBELLE içç
ikh: Quod c^Utindo mMififlum dHore non hd. here im dgendi, qudn^ hhellumfecimdimformim iuris effinxerit: non tarnen efjè ddmittendum, Cui fubferibUBdld m.l if §.Sedquidueremur. C.De turdme.cdlum.exiÃimdns iudicis officio meumbe re,ut Utes Ãne cdlumnid proceddnt,etidm nemine poÃuldntc. TS,t proptcred cdlumniofum dHorcm (ubi hoc conÃitcrit)citrd ulld exception? d limine iudicij repeUendu effie,drg. I. ]. §. Et hoc ediibu. ffi.Simuli.uent. nomi. in poffief. cdlum. cduf. effie iiicdt.'Bt.l.uj, ^.Quod^libelli. ffiDedeeuÃ.
- Pr^didd dute omnid, de exceptione rei coueti repetendd funt.Lap §. ibide.ffi.Ad exhibAbidem '(Ait)fubiungt indicé per drbitriuÃbi ex hdcddio ne conmuÃu etidm exccptiones £Ãimdre quds pof feffior obifcit.Età qud td euidcsÃt exceptio,ut fd die repeUdt dgetc,deberc poÃeÃore dbfolui,Si ob fcurior^uel qu£ hdbet dltiorem quieÃionem,diÃv* renddm tn diredum indicium, re exhiberi mÃd.
T E R T10: in eduÃs crimindUbud neceffidriti in libeUo ddijerre locu et tepusddmiÃi criminis,nec Ãne his ullo modo poteà udlere, etid reo nihil exci picntc,hoc eÃdpÃ) inre non udlct,ut fecumdu Pdr. Idfoncudlijs probdtin.hEditd.C.iAc ede. per l. Libeiorthin prinA^u dicit:coÃd et die s.Et in-§. QuadÃlibeUi.ffi CedccuÃcHenim Mdtur nerbo prxfcntis tëporis,qudle eRidbolctur) ÃgniÃedtU
fÃdî DE FORMVLA tflK Ãne loco et tempore ipfo iure nuUim momStî efje. Et Inee uem fuut ubi criminuliter dgitur.
C^uid Mtem à de ermine ciuilitcr intentetur ääiofE^cÃiondeo,Duplex h£c cfl clU£Ãio: Alterd, num or in libellé dHionu ex deliclo c^uolibet opor teat infer ere tempus e^y locum?ln c^uo urticuld Do ^ores cum Bdr .fentiunt utrumqi exprimendu eÃe. i^dm amp;nbsp;in ciuilibiK dHionibus c^ue infdmdiü de iu re uel de fddojdem obferudndu eÃt'yBdrt.pulcjrre probdt in.l. Pr£tor edixit^ff.Dc iniur. Alterd ue-t. rd qu£Ãio eA,dn libellé in hde Ãecic Ãne loco ey temporejtd Ãt ipfo iure nullus, ut etidm Ãne excc ptione dduerfdrijÃt rcpudiddiaf De hoe inter Do {lores non fdtis conuenit. Idfon turnenfectmdu EUl ^oà crErdncifc.Areti.in.tEditd. C. De èdeni. mitiorem umplcilitur pdrtem,uidclicet, quöd opc exceptions elidendusÃt libellis per dduerfdrium. Sed in hoe pli{i poteà folius uiri boni,0' Ãudicis dr bitrium, qulmomncs Dodorum diÃutdtiones-.
Dcitiq; uidendum ed utrum libellus ex defedu teporis ^ loei inudlidis,ppfit fupplcri o-(ui itd dicdm)redmtcgrdri exfequêtibus probdtiomhis^ Pone enim deeufdtionem Ãnehis inflitutdm cfc:de inde tefles dixiÃe tempus amp;nbsp;locum ddmiÃi erhni'' -ttis,refcrctur 'ne h£c teÃiÃedtio dd fuÃmendumU^ bclluâin^ldfünin-d.l.Editdjfcciimdum Bdl.probdt
UbeUuni
t I B E L L I. î jçi? töfÃuMi ipfo iure nomulcre, nee tutidri per fec^uë tes probdtiones^mjïfold con^Ãione deeuÃti. c-l. De d£cufdt.li.V IXui feitteiuiæ fubfcribit Angeld in.l.Cldudius.ff'.QM potio.mpigno. hdbcd.dicési ijuod ubi ex cdufd mtufti conceptus eR libellus ut^^ cimq; tdtnenddmiffus.tdmetà ex probdtionibus dp pdret ddiojdebet tdmëhideX reu db/bluerè^dilori fcilicct denuo légitimé dgëdi referudtd fdcultdte, p tex. m. /. BebiusMdrccllus.ff'. De pdH.dotdl.Et hdiienus de libeUo deeufdtionis ,fcu inferiptioms. iüud dutem expeditum cR,'m libeüis conucntio ndlibus ddionum ciuilium,(lu£ non mfdmditt,citrd neeeÃitdtem tempus CT locum contrddus ddijet:. tpuinqudm cui^i liberum ed, e3^ dU(iudndo non inco fultum^dehismcntioncm/dcefé.
QV A R T O: Ad formd libeUi pcrlinet coclu Ãoper qMm poft explicdtionë fddi feu cdfis,oftëlt;^ ditur quid dclor d reo conuento petdt, ut dl com* tnunis Dodorumfententid m.l.] -ff-Dè edend.Vn de funt qui exiftimdt pctitionë dd rcum,no dd ïudi cë referendd effe, hoe modotOy ARE TITI VS PRAEDICTVS AGENS CvM SEMPRONIO REO, PETIT SIBI REM SVPERIVS DESIGNATAM â RESTITVii .
Niwic timen n fm obtmuit^utpetitio dirig-Uur ⢠S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ddm
IÃS DE FORMULA
rtd ludicem,nec refert quo tempore iudiâj , modS dntefeiKcntidmfiât, ficut de expenfis trident Do dores tn.l.TerminAto.C.Dc find, er Uti.expenf. Sic ç^ executions,qu£ pod deeem dies luti feittan tu Ãoeu hübet,in libcUo fit meiKio,uideUcet ut rein compclldtur Icgitimis rcmedijs. HAc rutione ego Arbitror M concipiendam efiè Ubeüi codufionent, ut tdm dd réuni conuentum, qiùm ad ludieem com mode referdtur,ey ccjfibit,difigt;utdtio ifia hoc ma (JorQVARE TITIVS AGENS AD* VERSVS SEMPRONIVM REVM OB PRAEDICTAM REM, PETIT IL# LVM AD RESTITVENDAM SI* BI EANDEM, VESTRA SENTEN TI A DIFFINITIVA CO N DEM* N ARE
Diligenter dutem perpendendum ed ddori, quondni modo libcUum concluddt,hoc ed,quid td» dem petdt.tddm ex conclufione,libellus lefiimdtur, etidm fi fiidum inepte fit expofitumSed ex diucr» fo,ficxfddifcricqitdntumuis benc iiArrdtd,iniA qudm colhgM conclufioncm,totus libellus corruit, ut tdfon probdtmultoru tefiimoniisin-Lj .mprin^ dp .fi. De edend.Vnde index dd fereiiddm fenten * tidm,nontdmquid ndrrdtur,quim quid concludcu do pccilur, refiieere debel,ut dicit innocenttus in eSut
LIB ELLI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^9
(Super tl ten's .ne refeript-ConduÃo enimreflrin ^it dd fc, er 'mterpretdtur cd qu e generdlitcr prlt;e ceduntfdrgu.l.ij.C.'Depetiti.higrcd.Bdr^n.l.Au relias. § â Sticho-ff De hberdti. lcgdt.Pr£cipud er go u^ eü 'm concluÃone,qudnqiüm omnium (lu£ 'm iudicio trdadtur,rdtioncmhdbere conuenit, ut ex mente Pduli de Cdjlro eÃ,in conÃLC CU ^L-mci piAnedufdmotd.
Nr^i blt;ec fokim in libellis,acrumetidm 'm referi ptisuerd funt,docente Abbdte'm.c.Ux pdrtc. De for.competen.SimilitermcontrdiUbus poü mul«. tducrbd,quidtdndem concluddtur ^refpidendum eil.l.Si uoluMtdte.C.De refc'mden.uenditi.Denitp in omnibus ddibus hommum, exitus cd certiÃimd. probdtio eorum qu£ pr£ceffcrunt.l.Ciji£ddm. ff Dcreb.dubi,CiU£ddm(.'mquit)fimt,in quibus res dubid cd,fed ex pod fddo retroducitur,er dppd* ret quid ddum Ãt.Vbi AccurÃus multds citdt Degt; gcs.üuc nimirum dUudit dddgniquod nemo no hd bet in ore : Euentum eÃe flultorum mdgiÃru,ddeö finis rei nemmem non edoect. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\
Sant tdmen quiddm edfas m putbus udlet libellut fine conduÃonc.
I Cumdgiturderecuperdndd poffeÃione drnif fd per uiolentidm, Ndw 'm odium uiolenti poffeffo ris
téo,, DE FORMVLA risfitise^ipfu^mfdaumeffcexpoÃtum,etidmÃnt, lt;nbsp;bil petdtur,ut pirobdi Ãoilorcsni.l.]-ff-De edëd.. Accedit interpre s in.c.ciuid prtèfuldtia. i. ^. itij, 11 i» prifentid principis Miet libellus Ãne co eluÃone. C^uid pr£fentid Principis Ãipplct onmetn defeduin amp;â Ãilennitdtcm^drgu.l. Omnium''tcÃd^ mentorurndn princip.C, tictcÃdmcnt.c. Adpe^ titionem.P)e deeuÃtio.Vnde potcH princeps ex bis quoij; fententidm fcrrc,clu£ d Utigdtoribus dUe gdtd nonÃmt, qMndociuidein nullam hic pcriculu iniuÃiti£ ucrtitur,ut eH exemplu in. l.Pmihus L^r gidiws ff'.'Dcminori.Qjioloco luriÃconÃiltus rc-gt; firt imperdtorem Antoninum,dd reflituenddm pu piUdm dpud Pr£torcm uicldm, ÃiÃe motum multis rdtionibus,lt;iuds tdmë illius nomine nemo dllegdÃÃt4 Idem prob dut Dodores in.c.i.De UtifconteÃ.
III In cduÃs ertmindlibus concluÃo no eil de neeeÃitdte libeüi,uted tex.m.l.]- §⢠Cdlamnidto ribus^fÃ.Ad fendtuÃo.Turpili.Et qMmuis (induit) nihil de poendÃibiecerit,tdmcnlegis poteÃds dd'' uerÃu earn exercebitur. Ndmut Pdpnüdnus reÃo dit,fddi ([uidem lt;iu£Ãio in drbitrio iudiedntis edz poen£ucröpcrÃcutio non eins uolimtdti munddi tur,fed legis duthoritdti referMtur. Hdnc rdtione Idtius cxplicdt BArt.mhQuid ergo. §. Pandgrd Uiofgt;
t IBE LL I, - Kt üior, ff.De kis ^«i notM.infd.Ciuitiin iudicijs cri niintdibuf agitur de uindtdd publiai,ut mdli coher Sedntur. l .LicitAtio i §. Qgod licite -jf-De publicA^ eed hoc CA fu, Iudex officia fuo potcR or debet neo turne petente procedere, Ac milcftad punire.L Congruit.ffi.'Dc offici.pf£Ãd.'E.rgo m hK libellis qu£ Ad perfequendum crimen dAntur, non refert An Ahquid Ãt petitum,uel no Ãt.Multi minus fi for tè emonemne petAtur, refert. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
Qu^ocircA Hodorcs colligüt regulAiepiod ubieZ ^ue iudex officio fuo poted defedum pctltionis fupplcre,ibi pr£termiffA conclufio libeüum non uio tiAt. HosAutë cdfus rapture Apud Hdrto. in-l.iiijt § .Hoc Autem ludicium.jf.Dc dAmn.mfed.
IIII IncAufis ecclefidficis quibus AliquAnta exuberAntiusdicunt iudieem officium fuum impAr tiri debcre,Admittitur libellus fine conclufionc.Vt trAdAnt Dodoresm. c.f De litifconteÃA.citAn^ tes.c. Ad diÃolucndum,'De dcÃwnfiti.impubc.
V I« exceptionibus non requiritur petitio feit tonclufiio,docente üArto.in.l.i-ffit De exceptioni.
VI 1« cAufis qu£ fine firepitu er figuŸA iudio tij diffiniunturÃlbelluifine conclufione_recipitur,fi ' D cut
â¢Kt DE FORMYL A cut proidt Bdr.'m'ExtrdudgdnthAd rcpriitten^t in uerÃeu.Et figurd iudietj.
In omnibm dutem prxdifUs cdÃbui er Ã^«i fimt Ãmilcs,qudndociuidem concluÃo non relt;pari'gt; tur, multo minui à inutilif ddijeidtur, nocebit libel lojdrgl.j.^.^.C.De rd uxori.dHiotEji cnimOn quit) conÃentdneum nobis, qui cenfemus, ut ubiÃi puldtio fuppoÃtd non cà mteUigi fuifje ddhibitdm, wulto mdgis etiu à mutilis ell, udliddm edm eÃiei. 1 Deniquenee iUud cR pr£tcrcundum : Qtiod procurdtorio nomincdgcns in perfond domini,con cludithocmodó: QVARE AGENS IV* RE PROCVRATORIO ADVE R* SVS TITIVM, PETOâBVM AD SOLVENDA VIGINTI SEMPRO NIO PRINCIPAL! CONDEMNA RI. TSiiÃforteÃt procurdtor in rë fud, qui femp petitÃbi ddn uel reÃitui. l. Si quis m rem. ff. De procur. Et ibi Bdr.notdt.Sic ^ tutores dc curdto res utcunq; dUeno nomine dgentes, Ãbi petutfolu tionem. Quid tutor,qudntuddpupiüdriubonoru itdminiÃrdtionem dttinet, domini loco hdbcri de^ bet.l.Tutor qui tuteldm.ff.Ec ddminiÃ. tutor.
QV INTO; Si pluribus dëlionibus utumur, quod nonnunqud licet, prouidendum efl,nc ess d^ diones iungdmus queuno iudicio intendino pof* fiwt.
L I B E L L I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ItfJ
funt. Ndw et ex hAc cAufA nonnun^uAm libeUiu ni bÃMlet, etidm non excipiente AduerfArio,ut eü exemplum Mi.l.i.C.Dc furt.ubi lo^ués de Adione nAndAtt (3- Adione furti:Neqi cnim(inlt;iuit)£(pd tAfpAtitur, ut er criminK cAufArn perfetpurK, Cr botueÃdei contrAdumimplcripoflulcs, Trlt;i ÃAt IjAnc mAtcriAm cumulAtionum lAtè BArt-'m la eis fupertui AÃegAtii,probes ex profecutioc Adio num eiu£ elcdione to{amp;tur,iudicium ipfo lure ple runciuc non UAlere.LibcUui itAque Aut unAm dum* tAXAt Adionem, Aut plures Ãc contmere debet, ne repugnAntiA epudAm uitietur.l.Vbi rcpugnAntiA. Zt.l.^cmo exhis.^Quotics.fÃ.Dc rcgul.ïur.L Quod m heredé. §,Eligere.ff.De tribut.Adion, Ndw rej^ondens comrAriA, priuAtur quAndoepie iurefuo.c. Cum'mpoÃtionibuf.'DeiureiurAn.lib. Vi.sic etidm dicuntur contrAria fcripturlt;e Ãdem Ãbi muicern derogAre.l.Scriptune.C.De Ãd, iw* Ãrument.c.imputAri,eod.tit.
Interim hoc CAuendu eÃ:Qjiod cum inter mui tM Adiones unAm oporteAt eligere: ut turn redè eligAf commodiorcm:cluoniAm non pArum refert hAnc uel iÃAm mtendere, ut ed clegAns textM m §.C£terÃ.lnÃit.Quod cum eo epiiin Alie.potef. Vbi lohnens de eo qui iu(Ãt dommi cum feruo con trAxit : Scd er it (inquit) fiultiÃimus,à omiffA At-
L 2 dionCf
1^4 DEFORMVLA
(iione,^M Ãciümc folidum ex contrdHu cofelt;^ut' poÃit,fc dd difficultdtem perduedt probdndi in ré dommiuerfum effe.et pdulo infrd:Prottt ergoexpe ditjtd eptiffl; uel h^ dilionc ud lUd ebgere debet, Ex pr£di{lis omnibus dppdret: Itbellum cen/è ri incptum,Ãue inutile duobm modis : Altera pra ptcr defedii form£,cuiM mdximd pdn eà petitia feu concluÃa: Altera,ób mdteridmucl edufdm pc* tcndi,quie in ndrrdtianc uerfdtur, nee eR tdUs ut praduedt ius dgendi.Et hac e^.c^uà d excipientes dduerfui tenorë libelU,dicunt eum pecedre in ntd terid or formd: hu quippè uerbis utuntur exufu tndgK,qudm quad res itd hdbedt plerunq;.
DE ACEESSORIIS LIBELLO*
RVM CLA VSVLIS QVAE utiUorcsredduitt.
'Xplicdtisferè bis qu£ dd formd nd eejfdria pertinët,uidedmus de cldH fulisqu£ utiliorëreddut. Principia in libella drticuldto, de qua poÃedi
muit um profuerit fgilldtim db dduerfdrio require re, ut dnteomnid litë cöteÃetur:deinde poÃtioibut refÃondedt,putd bac modo: QV A T E N S AV TEM LIBELLVS CENSEBITVRi PETO PRIMVM AB ADVERSA*
î LI BE ULT? |««f filO LEGITIAÃE RESPONDERl' AC LITEM CONT ESTARI : DE INDE QVANTVM AD POSITIO LIES ET ARTICVLOS IN EO DE SCRIPTOS »PETO ILLIS AB* EODEMREO PERVERBVM CRE DIT, VEL NON CREDIT, SIMPH CITER RESPONDERl.
Ratio quarc «tr«^,- petendü efi,facile apparett ^uia no per poÃtioes, fed per petitioë m iure pro foÃta à ad ea ref^oÃo Ãquatur ,fit litiscoteÃatio ut dicit Roma.PoMifixin-c.y.De litifcoteÃ.Pro Ituncusmibi proeeÃu deÃeiente litifcoteÃationc irritu'. Et m.c.'Dudü.if §. Licet autem, Dc elc^. Primü ergo lis conte fada eü, negado generaliter ^uain libeUo articulato propoÃta funt, petitaf; fieri non debere. Turn poÃea ^ecialiter rejfongt; iendum eH poÃtionibui e^ articula. Sicut enim fer fülam editionem adionis nonÃt contefatio li tif.l ].c. DclitifconteÃa. ita multo minuifola re ffonÃo ad articulas qui fadum continet, poteà cê fieri contcÃatio:cuius uisin co cd,quod litigatores inuicemtcÃentur iuditium fefe fubituros, quod no nià petendo er negando fieri poteÃ. d. Ij. Et. l. Rem non nouam. §.Patroniautem. C.Deiudic^
Q^id ergoà reus conuentus litem contedari L 5 reeufict^
K4 DE FORMULA reeufetfiJon eü meo iudicio inutilis qufÃia, ttfùi quotidinno deferuiens^BM. dutem poA AccurÃu in ÃtiH. Q«i femel. C.Qüo.z^ qiun.lud.fentent. profcr.deb. exiÃmit ream direäo ad litem con^ teÃdnddm compeüi non paffe,fed mUtendum iHo* tem ut poffeÃionem ex primo décréta, dut certe itu^ftdndum drhitrio Iudicis.l.j.mf.ff.Siqui( na dicent. non abtempe. CxteruM Pduliu de CdÃro reffgt;ondit,ïudicem poffe dircHo eompeUerc dduer fdrium âdd conteÃdnddm litem,hoc cÃ,ut recufdn* te eo, pronunciet fe hdbere litem pro conteÃdtd. Extdt confUum eim CCIQ 'V.indpi.in edufd qu£ tiertitur incurid dommi. Citdt.l.f§. Quid ergo. ff.De uent-mfficien. Vtrunque pro circu/nÃdntid cdufg ludex fequi potcH.
Pand uero eim qui Ute idm coteÃdtd,Ãne legiti Md cdufd reeufdt reÃiodcre poftionibui,hiec eÃ,ut ipfo iure hdbedturpro cofeffo,in omnibus qua dfà ruit diior Ãue dffrmddo Ãue twgido.Nd pro d^o re hoc cdfu,zy cotrd reuÃt intcrprctdtio.c.ij.De coÃffli.vt.'Trdildturin.l.Certu. ^.fff. De coit Ãff.Tdmctà pafft reus Ãure Ciuili, dlijs quoq^ rcd medijsdd hoc copeüi,ut trdéldturin.d.1. Certum.
Quodred notdndum eü: hdne pandm conÃÃi Itonhdbere locum,mà iuffu ludidsprecedente. Kdmà notdrius,dut qumis dUus requirdt ex dduer fdriu
1 I B E L L I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilt;7 fdrio ref^onÃonem, pand non procedit, Ãeut nee tune hdbetur pro confejjb rcia,cum citdtur dd re-» f^ondéduM drticulis,nu-ncptim dnted iu/Jm d ludi-» ce,ut probdM DqUores 'm.c.ij.De confe/f. li.Vl. Verum tdmen eR, e^uèdà rem dd requiÃtionem délorii nel dlterim reÃionderet, non ideo minui luiere c^uod dgitur.l.SiÃne.ff.De interrogdto, düioni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i Unie confeeptens eR:Qjiod rem dmhiguè reÃa iens,Ãbijpà nocet.Hdmfemper contrd eumfit m»-terpretdtio,ut trdHdtur m.l. DeMtc. § .WbUff'. De interrogd.düio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Quibm dutem edfibm diüum eR dduerfdriu^n-lidbcri pro confejjb ipfo iure:in hu Utilt;^; ïudex de iet per fententidm decldrdrc.l. Eim ejui deldtis, in prmc.jf.Dc lur.fifc.Vcrmn (meruit) oportet con» fidreprim, orde erminepronuncidre. Hdriolm inibi trdädt pulchrè.Et Dommiem cim dlijs in-c. ulti.'infi.Deconfejf.lib.Vl.
S E C V N D 0; No/i inutile fuerit, fi qui fini fencs, udlctudmdriÃdut longim dbituri^uoru tefii monio uti uolucru in edufd^ut petdi in principio li belli dc mplores officium ludicu, quo mdgu etidm ante litem contefldtdm quie fortè dildtionem ddmit tet,exdminefttur3cldufis corum didu ufq^ dd tem^, J^ 4 put
fît DE F 0 R M V L A piw lure coÃitutum. i^uf^Mm enîm mord noctuior eR qudm in hoc cdfu, quippè quoi mortuis uel db^ tnntiboi forte his tcfibiu, probdtio tibi difficiUs tnt d.utimpofibilK.C£terum,fîid genut teÃes no hdbed^,hdc cliufuld nihil opiu e^,qu£ (ut dixi) dd fuccurrendü neeeÃitdti humdn£ ddijci folet.'Vt trd ildturin.lAn lege Aquilid .ff.Adleg.Aqu.Etm.c, Quonidm frequenter dn princ.vtlit.non coteÃdt. ah£c receptio teÃium poffet ctidm dnte ddtum li iellum fieri,feut ibidem trdHdtur,
Alid quoque fÃecies recipiendorum teÃium, minime pr£tcrcundd eR,fcilicet, cum teÃium re* ceptorum diHd dd £terndm rei memoridm public edntur,cuius fit mentto in Aud-Tie teÃi.§. Et hic tierô multoties. Et in.c. Significduit,eod.titu. Ad de.l.Curcnt.ff. De teÃib.Et.l.Lduddbile.^.emo tiesqi. C.Dedduoedt, diuerfo. ludic. Et qu£ fit diffirentid inter hdne teÃium recepfionem,(^edin cuius pdulodntè meminimus,docetglof in.d.c. Si* gnificduit.Primum enim dd £terndm rei memorid, omnes pdfiim qui ueritdtem negocij fciunt,ddmit,(, tuntur:Ad iudicid ucro dwntdxdt udlctudmdrififè nes, er dbfuturi. Deinde in dlterd, teÃium dià d fublicdntur in formdm inÃrumegt;ui,dd perpetuum ueritdtis teÃificdtionem:in dlterd dutem configndn tur didu teÃium uffi dd futurum iudicium,Grtune demum
LÃBELLI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^9
äemum puWedntur cum dlijs. Item h£c receptio teftiam perpctiu,,utilis eÃfern per.l. uit. C.De re iu dicdt,iudicidrid, dutem receptionc utendum cü in* Ird dmu. Deni^i hoe beneficium £tcrn£ memoria conceditur ijs qui de futurd lite nihil compertum hdbent,fcdprofigt;iciuntfibi dut haredibus fuis. ïn alio nero cdfu,litigdtorcs idni intedunt controuer fidm (^ in prafentem Utem rccipi teÃes petut dUi-qudnto mdturiusjie peredtprobdtio.
TERTIO, Non cdret cfièélu proteÃdtio^ ijud dccldrct dUor fe non uclle dfiringere dd fitper fludm probdtionem/ed eorum duMdxdt qua necef fdriè in edufd, funt probdndd. N(lt;m cum multd pra ponés fuccumbdt,nifi finguld probet.l.üdbehdt.ff, TicmÃit.dd.notdte Bdrtolo: Haccldufuldfdcit ut tidor unum duntdxdt dd intentionemfiudm necef«. fdrium probet de obtincdt,teÃe eodem Bdrt. in .1. T)iuus Adridnus-jf.Dere iudiedt. Etm-tAdor^ C.Dc probdt.Speculdt.in tit.De libcllo. concepti. ^.ult.Etin.c. Cumdilcdi.De dol.^r contumdei. audm opmionem communem ejfe,teÃdtur Ufonin i^ .Omnium.lnÃit.De ddio. vbi pratcred multdi libcllorum cldufulds trdddt.
Addit dutem,pradifidm reguldm locum no hd tere, quotiefeunqi dliquid negddo proponitur,eti«. j, j amfi
170 DE F 0 R M V L 4 amp Ãäurn cRmfc dffirmMiuum. Etemm hoc cd^ fu dff'erenS:,nMtqMm uidetur fe dd orna probdndi dfirmgere^ut dicit Edi, fccundum Cynum m.l.Cu te. C.De probditoni. Et hdne proteÃdtionepue in pnncipio^puc in fine libcüi ddijcîds,pdrum refert, CiSterum in his i^U£ iuris neeeÃitdte dd probd* tionem re^uiruntur,nihil prodeA h£c protefidtio, fed folum in dducntitijs,hoc eü, ciu£ finon proben tur^ddio nihilommui locum hdbere poÃit.Adi Edv tolum in.l.Denimcidfiè. §. Qj^id tdmen.ff. Ad leg, iuli,dc ddultcn.Et inl.f^on folwm.^.Scdutpro* Idri.ff.De opcr.no.nunci.
Qy A R TO: Qttdndocpiidcm coMingcrefo let nonmincpidm,ut dd recenfendum fdäuMy uteno dumpt uerbis primd fronte contumclidm indiedn.* tibus:dd rem pertinere uidetur,ppotefidtionem fd cidtd(ior,fenonconuitijcdufd,fed p:cundum iiu fuum eiy rei ueritdtem omnid didurum in libello et drticuUs. Hoc conpUum trdduntpre omnes ex, Ã, Si non conuitij.C. De iniuri.Specu.in tit.De dduod cdt.§.idmnuncuidendumcP. No«emminiuridm fdcitii^ui iure po utitur.l. iÃud,in prin.ffi. De petit, h£redi. l.ïniuridrum.§.ïs qui-ff.De miuri.c. Cu DcclepdVulterdnd.De cleHio.Trdddt Bdrtolus in CQÿX omnid. §.Sed e^p dduerfdrius. ffquot;. Do prO curdto*
â LIB EILT. '' I7f
eKrdtoYÃxitdns.l. Qjii cum ntdior, §. Si libcrtut.
bon.liberto.
Hoc dutem certum cR : quad à dilor uel raUt Utetmi^; de miurid proteÃdtia, obijeidt dit quid con tumeUofum dduerfdrio quod ucru non eR ncc pro bdbile,tencbitur iniuridrum,ut trdUdt Alexdnd in l.ult.lf C}uod quifq.iur. Probdturm.l. Sinones. Iwnà d.l.Si quidem duidm.C.De inturi. Cdlumnio fd cnim excufdtio, non toUit miuridm, ut in.c.]. De pnefump.Ctetcrum h^c uerbd quibutfeptcule Dohores utunturtfdlfum eü:fdlfo dicit, miuridm HonhdbentjdicentcSdlicetom.l. Dctuteld. C. De ininteg. rejlitu. ubi zr imperator hocuerbouti* tur.Bdr-quoqun.l.Si it qui ducentd.^.Vtrum.Ã. tiereb. dubi. Vfut turnen recens, modeflix edufd tecepityUt Utigdtores dicdnt:fe non credere^ucl rë dhter hdbere,dut Ãmili urbdnitdte diffentidt ui di Uerfdriotne 'm Ute ludicidUs per fe fdtis dcerbd,du rioribus id genus uerbis, Ãigidd fuÃundutur dd 'm eit ids perpetuus.
QV INTO; Vt dbfolMmus locum de cUu* fulis libeUorum cired poÃertorem eins pdrtem,hoc eÃxoncluÃonenf.uidedmus qu£ndm hue deferuiut. ritÃutdnt dutem rtoilores: Nuwpo/l iüd uerbd: PETO REVM CONDEMNARI.etJ* dendum
17? DE F 0 R M V L A ^cndumÃt: ET LEGITIMIS REME« DUS COMPELLI.Bdr.iM.îj,C.Dfexfc« tioi reHudicdt.exiÃimiithdnc pdrticuldm efjè nc^-ceffdridm-Alij contre. Kämpetitd codcmndtionc, fdtis etidm uidedtur peti exccutio. Et hdnc fenten tidm crebriorem teÃdtur idfon, reldtis multis dut. thoribuf in.§.Omnium, in^it. Ocdâioni.Tutim ergofucrit ut utruq^ coiimgdf^boc pddo: P E T O ADVERSARIVM CONDEMNARI AD RESTITVENDVAÃ, DANDVM VHL FACIENDVM: SIC'qVECON DEMNATVMSECVNDVMIVSET AEQVITATEM COMPELLI.
SEXT 0,Stmt qui non folum utile, fed nccef fdrium quoq^ exiÃimdnt, expenfdrum condemndt, tionem petenddm effe fÃecidliter. Nrfm uerum cü, Judicem ex officio fuo poffe uiHum dduerfdrium condemndreinexpenfs poà Utem conteÃdtdm à âii.l.Aediles.§.ttcmfeiendumcsl.jf. Oe£diliti. cdiä.Clt;etcrMn(mquit)poà iudicium dcccptum,to td cdufd dd hominem reÃituendum m iudicio uerfd tur,cr tdm ffudus ueniunt,qu'dm id quod detcrior fdäus e^yCietcrdqiueniunt.iudici enim Ãdtm dtq; ludex fdilus e^i,omnium rerum officium incumbit ^ufcu^Mi iudicio uerfdtuur.Ed ucro qu£ dnte iu dicium
t'I BELLE â nbsp;nbsp;nbsp;17gt;
Dictum contingunt,non Midc ad eum pertinent, ni fifuerint ci nominitim imunéldtAttdmen nihil imgt; putdri pote A ludici,ciuôd expenfM non petits, in fententid pr£termifcrit,ncc co nomme tenctur ur' Aori,ut probdt Bdr.fccimdwm 'Dynivmm-l.itij. §. Hoc dutem iudicium.jf.I3e ddmn. infril.üocduté iudicium(dit)certdm conditioncm hdbet,fi pofuld turn cA.Ciéterum (pii non pojiuldhit, experiri non poteA.PoÃuldre duternhic propric dicitur,pro tri bundU petere.tdem ddmonet Bdr.in.l.Properdn.igt; dum. §.Alterutrd.C.Deiudid.'Neergo term'md^ to negotio litigdtorcs non ddntittdntur dd fufeitdn ddm litem ex litc,uigildndum cA in tempore.l.Tcr mindto.C.Dc jruAi.cy lit.expenf.
Debentur dutem expëfé udrijs ex cdujîr.Alids ex üiAorid totim cduf£, de c^uibus trdAdtur in .h Proper dndum.§.Sin dutem dîtcrutrd.C.lDe ludic, 'Et in.c.Cdlumnidm.'Depceni. Alids exconturndi. iiddduerj'drij,lt;^Mrumftmcntio'm.l.Sdncmus.Ci De iudici.Pt in.c. PiileAi. De dol. cr coniumdci. Alids ex culpd dduerfdrij c^ui proccjfum edufe dif jèrt,uteAconfitutumih.l. Ptonignorct is. C. Dé jruAi,cr liti.cxpcnf Et m.c.Einé litibw. De dol, amp;nbsp;contumd.Altds ex temer it dte eim qui dlitvm Ã^ he dAione in iui trdxcrikutm.l. Eum quem temcigt; lit,id principe wdia^.c-i.De dol-, or coMiMdt
174 DE F O R AI V L A W.VI. 0mnesiÃlt;e j^ectes comprchcnduntur fui pctitionc prgdiüu.
SEPTIMO; Plerii^; reüè proidnt Utile effè Crhdncclolufuli:OMNI MELIOREFOR MA IVRIS VEL AEQVITATIS QVA FIERI DEBET ET PQTEST. Hiim efficit,ut libella pro dâoris intenttone inter pretutionem recipUt. AntoniutButrigciriutin.c, Exdmindt(i,De iudici.Bdldm in.l, Vinu.ff.Si cert, petAt,Et AlexdSofl.Vl.'mcipitCircdprocejfum,
â¢
OCTAVO; Commenddtur or hac chufuld: SECVNDVM FORMAM IVRIS ET ST ATVTOKVM.C^idfforteinteS munc deÃcidtjmdhitur intentio dHorii per ÃdM td,Et quAnejudm Angelusm. §,Omnium,Inflit, De u(lioni,nonnihil m hoc hieredt,ldfon tdmen reieUd tint fcntentid,citrd duhitdtionem afferit non conté nenddmeffehdneprdxm, iuxtd.l. ij. C. Qj^erndd. teÃdmeitt.dpcridn.TeÃdmenti tdbuldt (meruit) di hoc tibi d pdtre ddtdf,ut 'm pdtrid proferdtur,dfÃt mds poter illuc proferre, utfeewndu leget morcs^ loeortt inÃnuetur.itide expre/fe dicit Bdr.'md, Re ru quidem dmotdru-Ãm Ã^ff-Oe dil.rcr.dmot.cr l.ij.^,Si publico.ff. Ad leg.i|lt;H,de ddultcriBdldm
à L I B E L L I. IVT in 'ÃxtriiMgdnti,!)^ pAce Conjidnti^. §. IncduÃs äppcÃAtionum.Cum textut dicit:Et iuret,qu6d bo KA fide or fine fi-Aude cAufia exAminAbit, er dijfi* ttietfeetmdum leges er mores ipfius ciuÃAtis,infrA duos menfes.Vbi pritercA coUigit'.Quà d boni ma res ciuitAtis m iudicAndo rej^idendi Adeoq; prrfe rendi fut» feriptis legibus,idem m.l.iij.C, De pro lAt. dicit de eo qui fecimdwm StAtutA ob hoc AC^ eufdtur quod percuter it.
NONO: Multim expedit ut hre quoq; cldiu fulAAddAtur: ET PETO IN PRAEDI* CTIS OMNIBVS ET SINGVLIS, MIHI IVS ET I VSTITI AM MINI S T R A R idNAmfic omnis Adio quomodocunqs competes gener Aliter comprehenditur, fecundum commumem DodorumfententiAmin- c .Cum. dUe^ tius. De ordi, cognitio. De quibus (inquit) lufiitiAm fibifieri pofiulAbAt. Etin.c.ij. De ojfi.ordutAr. Sed fiiUe (inquit) cui dAmnum lÃAtum ed,pctierit lufii tiAm,poted excommumcAre Authorem dAmni. M* fan cum Angelo trAdAt m. §.Omnium. Infiit. De Adioni.Etind Eetens.C, De pud.
Sunt Autem huius ckufulr très non contemnen ii efiidiiftErmus.quodfi quis in libeUo proponAt petitorium zy pofieffonumiin conclufione ucro fo^ liai
17« DE FORMULA liuipetîtorijmcntionem fdcidt:tuncob priedi^l wrbi de utro^i dicetUr fententM,módo ndor legi timcprobdueritutnwq^.Qjiidomttc iMfMim'm tu dicium deduxiffe ccnfcbitur,dtcentc Pdnormttd.in d.c.CMndtlcdu^.
Sequens effèdus ed : Quèd exhibent inepttitn libellM,pArcitur propter h£c ucrblt;i,tnodo ùif dgett di ex propoÃto fado Meunq; coütgi poÃit.us in eo dctc. Cu dilcdus,probant omnes.Cietcru Ãne adio ne nemo poteà experiri,nec uüa uerboru congerie iuuari.AcceditVdulus de CaÃ^m conÃl, Ci-XVI. mci, Quieritur primo utrivm h£ref.AlidS{tnquit') effet in poteÃdte uniufeutufq; nullam adionem hd bentis, agere poffe contra ahquem Oquot; obtinere/ci licet apponendo Hiam claufulam, Qjiod effe na deagt; bet,1.1^0'm poteÃdte. ff-De drbit.
Tertius deniqi effdus ed : Quod Ãfaduddeo fucrit intricatü, ut no facile difccrnas cuius adiois formula Ãt utendum e^- quid in f^eciem petasi tue ne iure tua dcÃ-duderis,ndrrdbisÃmpliciter fidu, tändemq; Ãc concludes: Q^V ARE, M A GN I« F ICE IVDEX, AGENS CV Ai P RAE DICTO SEMPRONIO, PETO Ml* HI INOMNIBVS ET SINGVLIS IV STITIAM MINISTRARE Angel, tsi d. §. omnium- infltt, Deddioni t quefn fequitur^
LIBELLE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I^-^
Ãdfon tnJ.Petens,C.De piH.Sed credo tdUliccn^ tid hoc corruptiÃimo fcculoÃäu effe^ ut nemo de inueÃigandd délionii formd curiofuseÃet/olum co Kerens utcu/nq^ Ãiäum,Cfpctcn! pro fuo mdgii dà fcilu (2^ caco iudicio ^ quimfecundum ïuris ^3quot; lt;equitdtisreguldm,fcilicctfiducidhuius cldufuhie. Proindc,à remfurfum de deorfum diÃutes^dc con ferdi omnium fcculoru cxempld, nuUd crit rnclior t,udiciorum reformdtio^ejudmÃrecipidtur dUqui do mdiorum duthorUdte : nuüum libcüum ddmitti, tn quo nondpertè defcrihdtur formuld ddioniSjUt infrdldtiui diccmm.
D E CIM O VulgdtiÃimd in libeïUi cd eïdué' fuldiSALVO IVRE ADDENDI, MI NVe'nDI, CORRIGENDI. Sedcerte prêter hu Commimc nihil opcrdtur,(^ Ãiperudcd ned ccnfctur.Bdr.in.l.'i^cfenniut.ff- Dc nego.geÃ^ Et in.l.iion folum. §.Korte. ff.De opcr.no.nun^ cidtio.BiufdeM opmionii cd Innoccntim in.c.ln» ter dilcdos .Gc Ãd.inÃrumcnt.fccundum gloff'.Nd date litem conteÃdtdm duntdxdt, liberum cd dda ri emcnddrclibcUum.QMnimo,Ãdduerfdrius Ãd.^, tim diedt fc huiufmodi feriptum ddori5,fdlud exce ptioncÃid,dcceptum hdbere, ddmetUr ei Oquot; dntii litem conteÃdtdm cmenddndipoteÃdS.Vnde confit
M luni
171 DE FORM VLA
tunt Do(iorcs:Quôd co modo moxmipidtur U^^ bellus ab dduerfdrio,nc ciHor utatur bis techno CJ^ ambdgibufemendddi.Cdlumniofum enmfxpè cR; quoi pleriq; eduÃdid foleM in termino Ãdtuto Ugt; bellum exhibere mcorredulut Hodt) ^ ex conti nentipetere terminum dd corrigendu'mÃeq; tcm-gt; pufconduplicdrc.'BdldiK,lmmold, cgt;- Curndnut in i.GdUui.^ .Quiddmredc.ff'.De Itbcr.z^ poÃhu. CiCterum poU IttifconteÃdtionem nuUo modo libel lufpotcR emenddri dut mutdri.
Simt tdmen qui exiÃmdnt dliumeÃe eÃiHum huâut pdrticule cired probdtiones fdcicndM,uide'^ licct,quod ddor Ãc proteÃdtui,uidcdtur diÃudim non coniimflim dgerc,nec proinde dd omnid pro^ bdnddfedÃrinxiÃÃcAtdprobdt Bdl.m.l. Editd. C. Dr edend.'mprin.Et HoÃienfisin.d.c. Inter dUc^ iios.Addit tdmé Bdldimnemmcm in dubio cenferi fe dÃringere ,nià qudtenm nuit dgered.Scio qudà tu/in-jf.Dedppeüdtio.Cui idfonquoe^meddem .b Editd^m Ã- Ãibfcribit.Cieterum,quod ddijei folet: SALVO AÃIHI ARBITRIO ADDEN D tmulUia effèHui eÃ.Bdl.Pdul.de.CdÃ.cumdlijs m-l^-C.vtqu^def.dduocdt.
lUud quoq; prlt;etcreudum noneRiÃ^à d ddor ubi femel emendduerit libcüum, non c^ denuo dd* mittendufiCtidm dnte litem eotefdtdm.Bdl.m-c.i^^ j
OC
VB E I L L L 179 Pe^ilcü.oUdtio.citiins.l. SiquisiuÃumndum. O Df reb.credit.idfon m.d.l,Edita..
Sed hxc omnid funt uerd de libellis ([ui litifcon teÃdiianem inducuntiquid dutem dteemts de paë tioiubus (y drt:culis,uelund cum libella, uel feor* fumcxhibttiSydtïilUsdUquiddddere licedt Æ Rr« jjioiidco breuiter : uenorem eÃe fententidm eo^ rum (J«i dicuntiponeittcm in hoc non fdcilc dudien du eÃetquiduidetur fdteriid c^uod fonit.HiÃfora tè probdre paÃet fc errore duâumizy pr^cipui, fi excontmenti hoc alleget re ddhuc integrd,dntei rpidin reÃandedt dduerfdrius,drgu.l.Si epas iuÃu» rdndum.C.'De reb.er edit.Sic ity teÃs excoutmen tife corrigens, d pcriurio excufdtur.c.'Pr£tcrcdt inÃ. Dr teÃib.cogend. Alioipà confeÃiones in iu^ dicio fdil£,no pr^fumuntur erroncit, ut notdt Dgt; KKïiM.c.QgodÃmel.Dercg.lur U.V l.Deliberd dumergomdturèeA délonbusquid pondnt^Ãeut lt;y reis quid rcÃondednt,quorum£qudinhoc eil reldtio.Speculdt.in tit.De poÃtio.§.ult. 3dl.tn.l. l^ditd.C.De cdend.£t dlij Dodores fecunduglaÃ. i«.c.«It.Df iureiurdn.lib.Vl,
C£teru,quod dd nouas drticulos pertinet prio ribus dddédos,quos etidm ddditiondles uoeÃt: Spe culdt.in.d.tit.DepoÃtian^.Qudrto qu£ritur,ui ictur redé fcntirc: Qjcod poÃtionss femper dd^
Ml 2 mittens
i§0' DE F 0 R Aà V L A ïnittcnd£ put, ctUm pubUutis icim diïlii tcÃiuWi Rdtionem dddit. i^dm poptioncs uicc probdtionu funt fecluente reponpone ddnerfdrij. §. ulti. in Auü. Df his qui ingredtun. dd dppeÃdn. ïUud qua quc(inquit)ddijcimui,utpquii probdtionem petie rit qudqudmfuorum p:rmonum dut litcrdrum.Sctl nemo dubitducrit poü publicdtioncin quoq^ tcPipd cdtionum ddmitti probdtionci,quodd renuncietur ^ concluddturin cdufd. c. Cam dilcHui. Depd. inÃrumento.Ergo pc quoq- cenfendum cA de pO'f ptionibiK O' drticulis.
Qjtod phic obijeiM: Poptiones poll dpertd tè fiimonid nihil profuturds, qmndoquidem negdta nequeimt poÃcd teÃibui probdri. §. Qjtid ucra multi,in AuH. GetePib. c.ConÃitutis.ij.eod. tit» Repondet Speeul, duid pofpmt probdri per end' Pruriieittd,dut conpeÃtone dduerfdrij. c.Stdtuimui De confcp'.lib.'Vl.Stdtuimui^dit Romdiwi Pontis fex)ut poptiones ncgdtiuds,qu£ probdri non pop funt,nipper confeÃionemdduerpirij, Ãudiecs dd^i mittere poÃint,p £quitdtcpiddente uiderint expe dire.tiumigitur concemncdus efteffeUns, pporte conptcdtur dduerPdrius drticulos l Porro, Eegis mens eil in iudicijs,ut dmpliÃimdpt probdnd£ ueri tdtis uidd.Serui.jp. De tcpti.l. Gener aliter, in prin» C.De reb. credit.mc quid, §,De hts. fp-Dc meen du
L I B E L L L |glt; ^i.rui ndupd.t Quo multi,'mÃn.C. 'Dch^retic,' XIII ï.i^.ij.c.Qudn^iuMt fdcerdotum.Vnde câ rcguld'm.c.j.DcconfijÃhb.VI. Quèd ubicimq; locum hdhent probdtionesjhi ddmittu/ntur c:7^ pO4 Ãtioncs,qudrum conÃÃionc fortdÃis fcqimtd, non ft ultcrÃMÃdbordndum, Ãue dntc,Ãuc po^ litem conteÃdtdm.
Sed totd hde diÃutdtionc nihil oputfucrit, à fduÃdict reélè tenednt ddionum formulM,qu£ fd'^ tis oÃendut, ^uid 'm imdcptdq- perÃeutioe ponendu tic probdndum Ãt,ut iÃis confdreindtis drticuUs ni hil Ãt opta perdere tempus^ÿrdudre ludicc,crcdu fdm implicdrc.
DE POSITIONIBVS ET ARTI CVLIS.
RoX l' ^Ã-â° ^ ponedQ,qu£ Gr£cis dicitur v ^^^Ã^ â ^^ â'^^^^ pit^rticuUris rei ï^ ^ ^â^â^fi^ pit^tinentii dÃertio, du.i 1= thore'Bdrtolom.l.ij. ^.Qi^odob* Ãerudri. C. De iureiurdn-propt. cdlum.ddnd.'Vbi frittered reilè dicit : humt uoedbuU ufum ddeo^ remipfdm, confuetudmc mdgis qu'uniferipto lure feceptdm eÃe in iudicijs.
ArticuUtf uer6 dppelldtur,qM,Ã membrum dU-f-M 3 cuiia
iSl DE PORMVLA
cuiuffiSifeu cAfu d' nbsp;nbsp;nbsp;: f:.........üddicct^cun
fingiâi ordtionis feitteitti£, iMerMUis quibufdam diflinguiintur,fcut infcriM uppurebit excmpUi^ -
ProMe^à u^o prorfm orutionis coittextu,fA* Su Judiciex fcripto proponM,libcïluf csl.Sin dut fngulds pirtes z^ circunfidiuiM breuiÃimis pro^ nuncidtis complcüdris, z^ nihilonùnuf(iu£ dd U^ bellum requiruntur ddijcidsfo libclUu poÃtiondUs dut(ut dicunt)drticuldtti5. Vtriuf^i cxcmpldr w:* Ãd defcnlfdm.
iiitcrim,ut profet^udmur quad pdulo dntè ca* pimui diccre,ddmoncndi fum-M'.dntiquitdtcin igno rdffe hdne formulé drticuldti libcüi, Veteres enim ipfun düionis uim er poteÃdtem,Ãmplicitcr fcri* pto comprehendebdnt folennitcr.Cietcrum,(pUded ttiK dd probdtionem db dduerfdrio depromenddin attinebdt,utcbdntur primum interrogdtorijs ddio nibus-.Deiude edfierninterrogdtiones, ojÃeio ïudi cis expediebdiUydoncc pofierioris feculi duthores dd dugendds edufdrum probdtioncs, huw modum pduldtm ddmitterent in iudicijs er commodà ex* iÃmireiu,lt;iuontdin in dies mdgismdgis^ multipU cdbdntur Utes»
Mihidutem uidetur optimis rdtionibus, non eï rore(utfieri folrt)hdnc confuctudinem capiÃe, ni à edm nue in dbufum uerteremus,ficut omnid pr£ cldri
1 I B ELLI. «Sç cUrdAn primis enim, quid mdgis mlïrudt ludicen 4c cdufd cogKturu,quint h£c copuldtd kdiofric^ inde,quid reo canuento commodiut mÃnuct fpede futurte litis,quAm ddionis fornmld cum totd Ãdi ferie coniunddf duid item litis compendia mAgis dcfcruiAt,quim Mio feripto omnid proponere,qu£ dlioqui uelut eddem cdntilend fepius effent repe^ tenddi
VerMitdmcn tempord pr^pdrAndi iudidj non confiwdunturperhoc.'üdmiÃded prdxis uerd: Vt exhibedtur tdle fcriptum loco ffmplids libellis Et torn lite conteÃdtd,rurfM in tempore dd drticu Idndum conÃituto,uel(ffcutdppeüdnt)tcrmmo,re^ petAtur uice Articular urn. QuAnquim er Ãcubi di Ãindd fidnt fcriptd,er diÃmdA feruentur tempos. Td,non poteü improbdri,modo ffne cdlumnid pro^ ccddt:uidelicet,ne grduëtur litigdtores Ãimptibm fuperudedneis.
' Prætered, neque hocignordndum cR:Quod po fftiones er drticuli,qudmuis uerbis Affertorijs Ãe-* ri er folednt er debcAnt ; hdbent tdmen in fe uim mterrogdttoniSyUt merito pcti poffit dduerfdrij re ffgt;onÃo.BÃdutemrdtio euidens,qudre Afferedo er non mterrogAndo condpiendi ffnt drticuli. ^dmà cut ddor hoc intcndit,t(t ff quid eöfftedtur reus,ue it ip ff 'm hoe ub onere probAdi Ãdtim rcleudriAtd
M 4 reo
184 ®E FORMVLA
feo (juoc^i conuento prodeÃc deict id, ^uod dHof tt/Jcrit.zy dfferendo confitetur. OhferMndd enm riHntcrdüorëz^reum £qM,litM.c. ij-Demutu,^ petitioni.c-J^on Heet.De reguï.ïur.lib â V ï.Si du^t tem interrogiret folum ddor, nee liquid dUcrelt;. ret,nihil uideretur cofiteri.Quid enim fdtetur,i^ui mterrogdt^Et itd multó durior effet' rei conuenti conditio, qui femper reffondendo obnoxita effet confeÃioni ,niinqudm liquid ffmile rcldturus db dflorc.
Eond igitur interpres c^ moder dtrix in hdc pdr te eâ Confuetudo:quôd ddor pandt er ddfirmet, ponendo dutem er ddfirmdndo nihilo mmm tdeitè interroget dduerfdrium.Eiulld eniminiudicio coni tnodioreffc poteft probdtio,qudm proprid dUcuiat confeÃio, ex infdüibili confeientid er dnimi rdt tione prodit d.
Vnde fequiturmihilreferrc quo nomme dixe* ris id genus feriptum .i^dm duds dppeUdnt pofftio* )tes,dlids drticulos,dUds dffèrtioneSjdUds cdpituld, dlids deniq; pofftiondles drticulos.c.ulti. m print.. e.Pr£fentiiim.§.TeÃcs.De confeff'.U.'Vl.c.Cdu* fdm qu£.ij.Et,c. Ex pdrte.Dc teÃib.
Videdmus itdq- inferibendis drticulis quid md iómf fcqwndum,quidüc fft cuitdndum.
PRI«
L I B E L L T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSç
PRIMO itdq; circd poÃdondlcs articuhs cd ucndü dl cum prim!^,nc fuperMeMei Ãnt feu impertmentesj^oc eü, (Quorum probdtio nihil dd-f. iuturdÃt intentionem dedoris. Vnde Dodores col tigunt rcguld:Quodnemo ddmittidebedtdd pro^ iddum id,lt;^uo probdto, nihil obtmerc pofit in cdu flt;l,ut in -l.Ad probdtionem. j. C, De probdtio .c. Dt ledifilij.'Dc cxccptioni.l- ii£c ftipuldtio. §. 'DU tms.ff'.Vtlcg.nomi.cdued.Sic ïufinidmn Imperd torfctnel dtq; iterum db emenddto Codice fuo iuÃit refeedri fuperudedned, ut ed uidere in prohoemio ^â¢^-Ciuibii! fpecidliter.Et Dc luÃmid.Codi.cond: frmdn.^-Tollcndis quidetn.
Impertinentesdutem drticulos,Dommicusht c.ulti.De confcf.li.Vl.difinityCoseÃe^qui dd cdu fdm prorfus nihil fdciunt,dut à primd foute utcu^i. que dliquidfdccre uidedntur, dd iin tdmen reldtiy nullum hdbd probdtionis effdum .l.Ampliorem. C.De dppeUdti.Veluti,à quit mutuum pctcns,poi. ndt fe dfcendiffe cdpitolium ⢠Vel,à quis uendiedns domum,pondtfuos fuijfe nummos quibus edm Tii. tins fuo nomine emit. Quo exemplo ufut ed tmpe rdtor in-l.Adprobdtioncm.C.Deprobdti.
Plerunq; dutem coUdtio circumfdntidrum ofe iet utrum dliquid ftftperudedneum^ut ef pulchrü (trguAnfit^Delegd.'mprinc.3t probdtur in.l, ïn li 5 fruii
18« DE FORM VLA
Jirumenti.e.'De probat io à contrair io fenfu. ïttt firumentA(mquit)domcÃicii ,fcupYiM.tJ. teÃ^Uio, feu ddnoUtio, à notiäUà quoq; AdnimtculK adiu^ t(entur,Ad prohdtionYm fold non fuffidunt. Ex his fi^S^^ Ãi^ AppdretÃultum effe dUorem qui mdtos çongerit fuperudedneos feu impertinentes drheu-t. los, pr£bcns fcilicet dnfdm exeipiedi dduerfdrio. Imperdtor quoq; uerbofa dffettiones deteÃdtur in (. Amphorem. §.Inrefutdtortjs. C.De dppeüdtio. Et hlt;cc non folum uerd fu/nt, cum eduft exferipta trd{ldtur,ueru»i etidm cum ex non fcripto cognof çitur.Accur.in.l.Ex ed edufd, in prm.jf.De poÃit Idn.reHè exiÃimdt,hominem plus lequó uerbofumt frohibendwm effe pro dUo poÃuldre,
Articuli igitur folum ed cotuinere debent,qu£ üd inÃitutdm dHionem neceffirio rcquinwtur,ZT tfuibus probdtis,conÃet intentionem déloris iure la cum hdbere, de reum conuentum eÃe condemndnt, dum.Hoc dutem quo pdUo fieri oportedt, non dU^ ter inteüigi potcÃ,qudmfi nuturdm cuiufq^ ddio^ nis compcrtdin hdbedf. Intefm tdmen de mpertU nentibus drticulis ddiBdrtolum in.l.Si duo pdtro* ni. § Adem lulidnus.ff. Pc iurciurdn,
SE C V N P O Oportet feribere drticulos uer bis ntmimè obfuris, ne tdm d indicé qudm db dduert
L I B E L-L L rê7 tduerf^rio poÃint repudidvi, exempla .1. Vira f^onfum-C.'De trdnfdHioni. VtreÃpofum (meptit') congruent dccipere poÃiSjinfere pdHi exemplum, it.l.Domitiui.ff.De teÃdmen.Aut (inquit Celfm) ttonintelligoquidÃtdequo meconfulis ,dut udlde Ãultd eü confultdtio tud. Accedit. e. De mullere, HeÃ^onfdli.
Qhfeuritdi dutem tribus potiÃimummodii coi gnofcetur.
I Si de iwd re dd dlidm,mutetur nee fdtis Ãbi co Ãct ont io. Veluti, cum quis mute hoc, mute Hind, dlijsdt^i dlijsuerbis propondt. Qudm inconÃdm. tidm ins cenfet obfeurdm er mëddeij fuÃtcHdm, dr gu.l.KemOjinÃ.C.'Dcdcqui. poÃeÃi.HuedUudit Milgdtum prouerbium: Mentientem oportet eÃe iiumemorem.ConÃdnter igitur er ingenue litigd tares fd^um exponere debet,ut res eil,nihil dliuil dppetentes qudm quad iuÃitidm confequdntur. Quod niÃÃdt,dduerfdriusnon tenebitur reÃon* iere huiufmodi udrijs poÃtionibus, qudsnec iudex debet ddmittcre, cum obfeurdm udrictdtem leget ddmnent,dpertdmÃmpUcitdtem extoüdnt ey dm^ plelldniur,in Aud. De teÃdmc.imperfell.in prix.
II Si Altor dUerndtiuè pandt uÃu his dillioni bun
iS8 D E F o R M V L A . but:uel,dut,ue,O' Ãmilibm ([Uiii; dubidmfdciut or A. tioné.Vtà c^uis pandtÃbi db dduerfdrio promifÃd deeë ucl quindeem. Semper enm férè obfcurd eR dltcrndtio. l. Vbidutem. §. Ã^uimuddutiUud-jf. De ucrbo.obligd.l.Pretor edixit. §. Qjtod dutetn Pr£tor.ff.Dcimurï.Ptproptered hocedfudduër firiui redè petet cxplicdtiorcm drtictilum, ut no*. tdtur in l-lntcrÃipuldntem.§. SiStichum. ff- De ttcrbo.obligdti. Pt m.l. Si^uis intentionc. ff. De iudic.
Quad timen uerum eR,niÃres ditermtim pro tniffeÃnt. mm turne pro ueritdte fdéli,eodcm quo que modo neceffdrièpetuntur. §. Unie dutem qui loco.lnÃit.Dedaioni.Vel,niÃÃuitdlem petitionc excdufdpnefcribdt,uteüexemplum in.Lij. §. Apud Ldbeonem.ff.De dq.pluui.drccn. Pr£tcrcd cum Utigdtores Icgitimdm dubitdndi edufdm hd^ bent,rede utumtur dltcrnitionibut. Vcluti,ubi i«« certum ed utrum res extet, dn non : iure petitur res,ucleius£Ãimdtio,docente 'Bdr.in.l. Sdncinuis. j. C.Dc fdcrof.cecleÃ. Etin.l.f^. Qjiii dutem.ff. Quor. Icgdto. Sic çy contrdhentibus permiffum ed,coMrd{ium dicerenuUum, uel peterc refcindi à quouis modo udledt.idem probdtur de fententid^ duthore Bdrt.m.l si expreÃm-ff- De dppeUd.
Adhdnedutem ' nbsp;nbsp;nbsp;' Ifecicm pertinét
ucrb4
LIBELLE iSii
Ãterli^plu^^uel mïnni,tribus dnms z^ ultrdxum fî^ milibus, qud: pr£terlt;iud t^uèd nuüiuscffvâus funt, obfcurum (^uoq; faciimt drticulum. c. Literie. De dildtio.Trdddiit Dodorcs in.l.Cumfilius. ^.Vd^ ter cüfilid.ff.Dclegd.ij.Etin.l.tnddionefurti,'tn princ.ff.Defurt. Meminit etidm Edrtolus borum ucrborumin.l-Publid Meuid.§ .ult.ff.Depojît.tgi turubi res ipfd non pojiulduerit, minime utendum edfententidrum dlterndtione.
III Cum litigdtores utuntur iterbis dmbiguis, que dd multd referri poÃunt,nec tdmë dddut quid mtelligi ucUnt.'Veluti,Ãquis legdti mentionem fd^ cidt,nonddijcicns jpedem^uted exemplumin .h 'Titidcum teÃdmentojn princ.ff.Deîegdt.ij.Aut., à quis dÃerdt Ãbi db dduerÃrio promiÃbs ÃiÃe de cem dendrios,pretermittens Ãeciem monete. l. Cu Sticbus.ff.Defolutio.Viec cuim generdUtM rerum que bis uerbisÃgniÃcdntur,fdcit obfeuritdtem que ^dm.l.ltdÃdei. ff.De iur.ÃÃ. Etnotdturin.l.Ve^ tenbus. jf. De pull, Eugiendd igitur ed qudntum fieri poted,e2' Ãngule res,Ãngulis dppeUdtionibui diÃinguende dc in Ãectem deÃgndnde Ãvnt,iuxte §.Alio dutem modo.inÃit.t^ib.mod.teÃd.infir. Siquidem Scruius turiÃonfultus rede diffiniuit,no tiideri quenqudm dixliÃgenius nonÃo nomine ufiii
190 D Eâ FO R MV L A
fji.l.l^beo ditjnfi.jf.Ge fitpeUed,legit.tt efiele gms tcxtiu in.l.iij.ff.De reb. dubt. Vnde cogendi funt Utigitores, opponente dduerfario ,ut ambi* guosfeu gener dies drticulos, j^ectdtim explicent, fecundumdiffimtionem ïurifconfulti 'm.l.Certum, ff Si eert.petit.
Pr£didd uero omnid amp;nbsp;^u£ pod hlt;ec diduri fumus de obfcurititclibeUi^dctermmindi funt ili t^uot modis.
I tSion debet mpotefdte rei conuentieffe:, fertig per obfcuntdtis commenta iudicium diffèrrc, de inutilibus dif^utdtionibns^zy edufdm inucrtcre,cr tempord cum fumptibits perdere. Siquidem nme nemo non hdbet in ore hdne exceptionem: Libellus eflincptus,obfcurus,M,rius,mcertus,gencrdlis,pcc cis 'm miterii (^- formd,Qr c£terd id genus: ejudji Ucro f at bis uerbis fcripiu cxceptiois no uidatur à per ito cduÃdico editum. Tdndem fit,ut ifid de fiets fio dd neeeÃitdtem permiffidsonuertdiur in defien^ fioneminitiuititis, ficut de remedio appcUdtionis conqueritur Komd.Pontifiex 'm. c. Vt debitus. §» Porró.Dedppeüdtio.
Qudpropter,cum litigdtores buiufimodi cdlutn nidsfibi obijciunt,tudicis officium ed, diligenter £fiimdre,num oppofiti defiormitM digm fit emet» ditio'»
⺠LIB ELLI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I?f iiitiont,Udtn Judex fernher dcquum fe coguitorent Vtr'fque Utigdtoribut exhibere debet, Ãeut iubet-Imperdtor m And. JuÃurdn.quod.prieÃdt.db his. ^equc enirn ternerè ddmittet, neque ÃdUm reijciet Ubelltvm impngndtum:fed pro qudhtdte edufæ fen^ tentidtn mtcrlocutoridm dicet.Età libclio rej^on^ iendum non cÃc cognoucrit,dbfolHet rewm db in* fldntid ilUus iudicij:condemndto ddore in expend Ãs.Cum dutem wnns uel dlterius drticuli qufÃio uertitur,indicium utiq^ procedit. Sed prontmeidn dum omntn0ed,qutd fuperlibdlo quern dduerfdf. fins mpngndt,non ed dnte mterlocutionem proce iendum,diccntc Bdr.m.l.St in rem.'], f. De Rei* aendicdti.Et in.l.Simdter. §q. Ã.De exceptiom^ in cognitione dutem huius exCeptionis mentis niÃe debet Index: quoi ubi non indgni inontenti nd tired dduentitids cldufuldS uerfdtur obÃuritds, ibi Admittendum potins eÃe ltbcllAm,qu 'im reijeiendü, ttidm ÃÃummo iure poÃet reiÃere. No« enim qnic* quid eins poteÃdti permittitur, id fubijeiturÃdtim iuris ncceÃitdti.l. Non quicquid, m prme.fÃ. De KldlC.
BenigniusergofecerÃÃUbdlum ob modiedm rem non protmus rcijctdt,utcwnqi urgedt dauerfd rins diÃired£ litis forte cupidus.ltd trdddt 3dr. Wd.SipnefeSjtnÃ-ff-Depeeni.Etmd.^cire debe.».
mm
19t DE FORMVLA
»M«^,Mt prïnc.jf.Ge uerbo.obligati.ubi probdt ucf ba libeUi intcrprctanda,adeoqi nonnihil à fuaÃgni Ãeationeià fieri poÃit)trahenda cjÃe,ut magii M^ icat,quanipercat, iuxta.l. Quotics. ij.ff'.Dereb. dubi. Sicetiam reffiondit Paulus de CaÃ.conÃli.i CLXXXVII.inci.Super primo reperio.Esl ar^ gu.tn.l.Verbum uolo.C.Dc Pidcicommif.Vcrbum (incluit)uolo,licet dcÃt,tamcn quia additum perfe dum fenfum facit^pro adiedo habendum eÃ. lafoit tn.l.].ff-Pgt;eoffic.affi'ffo.multis utitur tiÃmonijs^ Pieri enim poteA 'm ludicijs^ ut exfuccedaneis pro bationibus, emendetur aUc^uid ud fupplcatur c^uoi dcfuit,aut dcclaretur quod obfeurum uidebatur^ Hoc probatur m.c.Exam'mata. De iudici. ubi ex produdistcftibusdicit Pomanus PontiÃx fe co^. gnouiÃc intentionem adoris meptam. idem rclfioi-dit Pet.de Ancha.conÃli.CCLVl.Incipi.ln cauÃl ^ quaÃione qua: uertitur inter nobilem uirum da tn'mum Pobertu. Accedit loannes de Perrarijs m tit.Dc for ma.rejfionÃ.rei comment.
Infumma, quotiefeunq; diffutatio meptitttdi* nis uel obfeuritatis fuboritur inter litigatoresdna dex plus faucre debet adori quam reo, ut cd com munis fententia Dodoram in.l.i.^.fff.Si menf. falf. mod. dixer. Pt'm. c. Diledi fiIij,Deiudici. Quod à obqcias.l.PAUQrabdiorcs-ff.De rcgu.lur.
L I B E L L r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151
Ef.c.Cm funt, eod.tit.lib.Vl.'Rcj^ondeo,ï» dijjt niendnUtcÃiuornbiliorcs e/Je rcos quAm adores, ut in did.ll.C£terum inhis (lu£ ad ordinandam li* tem pertinent,adora plus fauoris habent, docen* te Bart.in.l.Dc die.ff.Ciui fatifda,.cogaitt.Ciuam quAm no uideo quid fauoris Ãt adfequuturus rent, Ãreijeiatur Ubcllut quemador denuo exhibiturut ft,ut dicit Romanus Potifex in.c. Abbate fané. §. Secus autem dem egit^Hefentent.O' re iud.U.VI,
II Si Uti^
â ,no
Pt omnia qu£ de libello dixmiK,ca circa exce* ptionem repe tenda funt^nimirum ut cz illa,q/M,tc* nut fieri iure poted,potiuf admittatur quam reij* ciatur, Pt hadenut de prima exceptione 'a fuperio rcregida.
debet iudex faciliter ineptitudink uel obfcuritatis quxjlioncm moucre, nià fi)rmula omnino nihil ua* leat,aut articuli plané inteUigi non poÃint, utfupe riiit fatis tradatum cd.ld enim quod in initio non ult;i,let,nivnqudm poted conualcfcere.c.Qjaod in int tio.Pt.c.tion formatur.P)e rcgul.ïur.li.Vi.Alio qui fujÃeit fententiam ex quacunq; parte adorum iudicialium fieri eer tam. ilnfumma, §.Amplius.^ ff.Pe re iudicat.l.pcnulti.C.Pefente.qu£ fi.cert, quanti.proU. edgt; Pt cd crebrior opinio Dodo^
N rm
'194 DE FORMYL A
'Yum'm.l.Editd.C.Dccdend,
axe ucvii fuitt in Ciuilibui cdufis : C£tertim in perfequendo ermine,lAeUui meptui aut obfeurus, et'.amdduerfdrionon exeipiente, tpfo lure nullus eü.l.Pr£torcdixit,inprine.ff.De muri.l.Libcüo rum.jf-Dc deeufdtio.
ÃII Cludntumddgenefdlitdtemdttinet, ddâ^ tnonendifumusiQuod in edufd j^olij ddmittitur li bellies gcncrdlis,à petdntur reSjZir dumnorum £jli indtioncs,nulld j^eeidU fdHd deÃgndtione, ut notdt Dodora m.e.Cum diledus.'Dc ordi.eogniti, C« lt;nbsp;dieit:ln pr£dis dnimdlium O' dlqs ddntniÃedre.
IIII Gcnerdlitds,nonpoteR opponi Ãlio peten tl Icgitimdmfiidm, etidm ÃnuUdm qudntitdtem feu £Ãmdtioncm ddijeidt,ut probdt Pdld. in.l. Si quis infuo.C.Dc mofÃ.tcftdmen.lnnoeen.in.e. Conque rente,De ojÃe .ordindri.
V I« ^duft dotis petend£ non poteH impugnA ri libellus generdUi-duonidm dose^ res uniuer^ fdlis.l.Quod dieitur,tnprine.jf. De mpen. in re-. dotdli.Ãid.Scd in iudieqs uniuerÃihbuf non potcR . reddrgui generdlitM.Vt probdt Bd^t.eu dlijs md. lt;nbsp;ulti.C.De fenten-queÃn.eert. quanti-projir. Et . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in tit.
' t f B E L L1.
»9ir
iv th.^.Sohit.mdtrt.ldëredècot^wMt Ufonw» 14 ff-De edendSuffeitenim in executione defignA re res quorum generdliterfddd ed memio in drti culis-Huc uidetur decedere Bdrt.m.l.ij.C. Df fen
tem. qu£ Ã. eert. ^Mn.
rtJn furn
Wd ubiyUcl ex fddo dduerfdrij, uel ex dlid iuftd edit fd ignordt ddor ffiecics rerum ; ibi generdUtdS tton poted dpponi.l. C^ux de totd. §. incerti pdr* fù .ff. Df Reiuendicdt.
VI In hii qux dccefforidfunt petits rei. Ve^ luti,fi re defgndtd,fruduïtm no itd dd dmuÃim uel etidm nnUdfidt deÃgMtio, non erit fdcHe dudien^ à m dduerfdritts opponens obfcuritdtem, ut probdt quot;Ãdrt.in.l.y.mprinei.ff.ricedcnd.per.LEtcxdid ucrfo.§.i.ff,üc Rduendiedt. Idfonmeddem.l.]» tefldturBdrt.fentcmidmcrebriorcmeffe. c. Inter ddedos.in prmc. De fide mfirument. H£c omniA (inquit)petebdt cum omnibus frudibus inde perce ftis.Citdt etidm confiltum Alexdn. XC. incipi.In fdufd or Ute uerteme cordm drbitro.
TE R T I Q^Curdndum ed,ut fimplices Artiest culifint,hoc ed,imius duntdxdtrei. Exemd fb grdttd:Pono dduerfdrium mihi uendidiffe equu.' Wie enim Articulus,fimplex cd, non nifi foltusuen*
N 2 ditionis
I9« DEFORMVUi
ditionis mentionem faciens. C£teritm ÃfcdicMt Pono dduerÃrium uedidiÃc mihi cqinim decent fla renis,multiplex fit drticulies: quad 'medHtm dlicpöi à fronte non difcemeret. tlt;idm duo continet, quo* rum dlterum potcü effie Herum, diterü fdlfum. Pot ró,fieqiMs efi uenditut, non fequitur tdnti uendi* turn eÃe, fed forte minorés dut pluris. Vtrumq} cr-t ^0 duohiis drttculis exponendu e^, hoc modo:P O NO TALEH EQVVM 7iB ADVER SARIO HIHI ESSE VENDITVM, ITEM, PONO DECBM FLOREN» NIS VENDITVM MIHI ESSP,O-fic de c£tcris.'R.dtiodutemcdl. Ndm c^ui fimplexcr certum reffonfum exigit fecundum ïus.l.Certum» ff.De confeff. is uieiÃm fimplices drticulos edere dehet.Primum,ut eo iure utatur,quod dh alio exh ^it.ti.ff.Cluod quifii.iur.indliufldt.c. Cum om^ ncs.âDeconfiitutioni.'Dcinde,ut inter ddloremcy* reum £q^^dl!tds feruetur.l. ulti.C. Defrudi. crUt, expen.c.i^on licet,De regul.Jur.ltb.VI.
Pr£tcred, nunepudm tutum ed in his ciu£ figilld tînt probdnddfient,un o dtq; eodem ordtionis con* textu multd copuldtm proferre.AÃterd cnimpdr4 te non probdtd, totus drticuliK corruit, l.Siis (put ducentd.^.Vtrum.lf.Dereb.dùbi. Ptiij.q.PX.c. Purd:Piiïd(mpuit Ambrofms^tJ fimplextefiimod^
L I B E L L I.
»97
tüj ferles Intimiindei eR. PlerutKj; teflis dum id fe* Tient gejiorum illiquid ex fuo ddijcit,totim teÃima tiij fidé pirte méddeij dedecordt. üihil i^itur quoi honum uidetur^ddicudum e{l.ii£c lUe.
' Cduednt itdq; Utigdtores muitipUedre driieu* los.l.ulti.C. De fentent, e:^ mterlo. onmi. ïudic^ Sunt etidm qui putdni dduerfdrium dd multiplié cem poÃtionem onmino non tenert refÃondere.Sei cum. inde ÃequentiÃimd cdlumnidndi occdÃo ndf^ teretur,reiend efl horum fententid^ut teÃes fu/nt innocc.AbbdS HoÃienÃs er dîq in.c.PriefentittM, ^â PviCtered, De teÃi, lib.Vl.Debctemm dduer« [drius imdtipUcent drticulum per pdrtes finguldx fdteri dut negdre, nià fortè mtriedtd Ãt rndto Tid,ut tune reüè petit diuifim expliari db iduer^ firio,
QV A Pv T 0 5 PoÃtiones amp;nbsp;irtlculi fdHum dUctiuw contmere non debent, quindoqui-» dem dduerfirius id cos no cà cogëdus rcfÃonderc. l.Mirccllus. §.Qui reii.ff.Rcr.imotd.ïurire dut (mquit) tint uir qudni uxor cogetur, pdter dutem dmouentis iunre non cogitur, cum iniqwum Ãt de dlicno fiétodltum iunre. l.ulti. ff-Pro fuo: duid tmquitfm dUeni fdili ignordntii,tolerdbilis error til.lhec onmid Ãc iedpiendd funt,quod fidu dUe» * ⢠⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N 5 «m
198 DE FORMT LA
Mîtw ^i^ aufM non pertinent düegdri non deheit^ propter gcnemlem regnUm de non ddmittendii dv ticuliî mpertmentibus. C£terum,lîfddumdUenu dd cdufdin de qM dgitur Ipcâct,fdnè nihil prohii bet id inter drticulos referri, quihut etidm dduergt; fdrius rej^ondere tenetur, er cjuidem fdeilè potcsl Ãne periculo periurij,quonidm qui id tdntum quoi credit dut non crédit,rejpondet,ut trdddnt Dalla retfecundamgloff.m.c.PriefentiujDe tejii.li.VIé. P,t in.c.Cu edufdm qu£,Dc lurd'. cdlum.Probdtut in.l.ii- § .Cluod objeruiri.C.eod.tit,
QVIN T O Puitdndi ftwt drticuïi edptioÃ, hoc eA,itdfcrtpti,ut Ãuc conÃtedris,Ãue ne gcs,Jemper tibi mcommodo eeÃunmÃt. 'Veluti,à debitfidnipoÃttones,qu£print per iuÃurdndum db dduerfdrio debitu,fppitd funt, cxemplo.l. Qja iurdjÃ. § .Si pdter.ff. De iureiurdn. Hit igitur dr ticalis rem conuentut non tenetur ref^ondere, qua nidmnctnini Idqucut edmijcicndut-'X.'XVll. q.]. Dc uiduis.ij. idé iuris ed à poÃtioes contmednt de lidu dduerfdrij. Q^od tdmen trdddt ZT diÃmguit Bdr.in.l.Mdrceüus. §. djii rerum-ff. Reru dinot.-Et Dominiem in.c.ulti.inÃ.Dcconfcff'.lib,Vl. Pu tdnt enm de dperto crimne,zy poni paffe db dda 1âf)Zyâ ref^ondendumeffedbdduerfdrio,c.Quilts tct
t I B E L L T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;199
ter amp;nbsp;ciM,ndo.ij.^t.c. ]nciuiÃtionii,'mp- Dr dccu^ fitioni. Cictcrum, occults crimmibu^ repiondere non tenetur reu^i conuentM.iuxtd iütid Pdulidd He igt;r£os:ilt;lon tibi dico ut te proddf m publicum, ne*-quedpud dlios te excufes.Vt refertur de pocnitcit. diPindi.). §, HK duthoritdtibud. Et pc mteUigcn^ dd eh fuperior reguldmemincmcogendum effe, ut proprium turpitudmem conptedtur,uel dd eunt re ^ondedtin edufd Ciuili.Sed in crimmdli rej^onde retenctur,ut probdt Bdrt.in edd.l.Mdrcellud.
Allo (^uo^i modo drticulifunt cdlumniop, cum. fab diuerp) loquendi febemdte bubent dltquid di quodp inpgt;eciê rej^odeds, dut negdturutps quoi prins dfprmdP^dut contrd,confcPurui,quod pdu^ io dncè ncgdpi,nonpne difcriminc periurij. Hoc du tem pt,p generdU dppertione prdmipp, quum bdui dubiè negdturus ps,fubiiengdt dduerfdrius dlids po ptiones,quibus nonnibil mutdtis trdduedt te medu turn dd conptendu precedenten! drticulu:Vtp pc quKp:ribdt: POiiO TITIVM FVISSE PRO« CVRATOREM TV VAL Huncdrticulumportè na credit ejp uerivm. DewtJe fubiungdt: ITEM PONO QVOD PRAEDICTVS TITIVS CO LVIT REI CONVENT! VINEAM. ITEM QVOD COLLECTA VINA VENDIDIT, ITEM QVOD HAEC OMNIA FECIT MAN .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N 4 DATO
100 de TORMVEA
DATO EIVSDEM. Ho; très drticu!o;à confitciiriSyCOiitrAria, uidebitur tui rel^onÃo. Pro curator cnim eft qui dUeni negocid mdndd.to domi ni ddminiftrdt -I.], jf. De procurator. Si rurftit negesjubcrit zy hie fcrupului, quid forte uerunt eftjTitium coluiffe umeam tMm,et uind uendtdtffe tnandato tuo: non tarnen procurdtorem fuiffe dd id quod aduerfarius intendit. Et hoc eü quod did ft let:ncgdto eo quod generdUter propofttum eR,ftd' muldlq; negate cifeomtes ex eo dependentes j^e-gt; cics.l.i^dm et ft. §.?\umpendo.ft'.De imuft.rupt.et irrit.tcftamenttl.üodubiu.C.Dclcgib.l. j.C .Dç codicil.
His autemmodii captio, ealumnia feucauilid* tio H? pofttionibuicormnittitur,utelcgdntertrd* iidtiurifconfultiKm.l.lidturd cauilldtionis. eé f. Si cdlumnietur. ff.De Aerboftgnifi.l.'E.d e^ nn-turd.jf.Dercgul.Iur.Non efl ergo huiufnodidr* ticuUs reftwndendum/cd fufficithoc ipfum dicere quad inedptioftftnt O' nulldm reftonftonc ftne pe* riculo reftondentis admittant.
Cxterumoportet tudicemhic circimf^eilunt rffe.nc ftatim dffvdui litigdntium ceddt,hoc efl,ne pofttiones admittdt uel reijeiat temer è: fed fummd tint cognofeere debebit,utrum dferenns Mide in* terftt reft^onderi ab aduerfavio^fteut dicit lurifcon
' L I B E L L Ã. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iof fâtus mtSi defensor. § .lüud qudcritur ff. De t«« terro^ito.dHioni.Cognitionis dutem effrihu tri'» plex eii.Udm à utderit articulas omnino imkerti» fientes Mt edptiofos effc,reiiciet eos,qMndociuidë ftemo eü onerddnsfuperMedned dut contrd im pc riculofd rcÃionÃone,Ãcut necinutili cdutione.l, HiCc Ãipuldtio. §. uiti. ffvt Icgdto. feu Ãdeicont» iniffo nomi. eduedt. Diuus Pius i^uoq- (meftity re». fcripÃtjC^uoties euidens res c^l,ut certum Ãt nulla modo Ãdeicommiffo locum eÃe, perqudtn inie^uum fffe,Ãperudcdncd çdutione oner dr i h£redein. Idc proidtur in.l. Now cogendurn-§ â ulti^ff. De pro» curdto. Si dutem ex diuerfo intelligdt drticulos na eÃe tales cradles dduerfarius difÃredi forte iudieij cdufd impugndt,non eli cur debedt reijcere. Imo eogédus cü dduerfarius dd reÃondendum, ^ ex fud reÃonÃone qudà ex contrddu obUgdtur. f* Dcletdte.§. Quimterrogdtus.Ã.Deinterrogat. ailionib. Sidenis^sdubitduerit ïudex,utrum pro» poÃtddduerfusdrticulos exceptiolocuhabcrede tcdtyUcl witutius cR ut poÃtiones admittdt,drgu. c.No« xfimemus.ICÃ11. q.lh Vbiinterpres dlid c^uoqi ïurdcitdt adhoc. Vndeproditdeüre» ^uld luristquèd Ãeut pratermiÃio cor um qu£ uti» bd funt, nocet:itd fuperudcanedin dubio admiÃa, Kinimè uiti^ iuditium nel alitvm aSium-i No«fa
N S let
808 DE FORM VLA
Ut.fpDerfgul, îur.l.Tefliimerttum. C. Df teÃd^ rnent.
SEXTO, A poÃdombui Iuris temperdndu eSl,, ciuibus idea non tenetur dduerfariiu rej^onde rc,ciuid lus femper eü certum,ncc eget uüd probii tione, propter epurn inuetuus cR ponendi modus^ Vndeà quis rcj^ondcrit conficédo dut negdndo td ^uod contrd ius eR,nihil pr^tudicdtur uel ref^ont, denti uel dduerfdrio.l.ConfcÃionâ.bus,cu. l.fclt;^uen. ff. De interrogdto.délioni. LOrndmcntoruw^.De dur.amp;- drgent. legdt.OrndmentorüPtnciuit Fdu-* lus)dppelldtione ueflem inuïiebrem non contineri^ nee errorem h£redis fui ius mutdffe, reffondendgt; Idem notdtur Mi.Z. j-C.IV confeff.
Simili modo uitdnd£ funt pofttoncs ciu£ impof fbilem rem contment.Putd,f quis djferdt fe tertio die cxColonid profeet urn fut ff Konidm, Aut à inn lier poR mortem mdritipdriens undedmo menfe,, fondtflium eÃe mortui miriti. VelÃquis X X-dnuorum ddolefccns diedt fe filiü eÃe iUius i^ui nolt;-. dum uigeÃmum dnnum dttigit.H^c enw dt^i id ge tins dlid per rer urn ndturum fieri no poÃe conÃdt. LSiepiis itd. infiitutus.Ã.De condit.inÃitu,§. Mi* norem.lnfii.De ddoptioni.Et.^.Vnum fi^uidem, inAuil.Dc reftitutio, cj- ed lt;pt£ pdr. unde. menf.
LIBELLEâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20 $
lt;X«itlt; MnpoÃibilium nullit obligatio eü.l. }mpoÃilt;-biltum.l.ybt repugnd.ittid,^.Ciu£ rmi. lS.t.l.}iil i^U£ ui ddmnum.ff-De rcgül.iur.
Olim dutetn upud Iuris interprétés dubit-ttum fuit^num poÃtiones negdndo fieri pofjetttÃoe moit doiPONO LVCRETIAM NIHJL MIHI DO TIS ATTVLISSE. Uel, PONO TITIVM, TA LEM REM NON VENDIDISSE. Confiitutu AutemeSihodiem.cÃ.'De confcffi.lib.Vt.ytegdti-f-Uds quoiji poÃtiones lt;iu£ probdri non poffivnt nifi per confeÃionem dduerfdrij,£(iuitdte fiudente dd mittendds eÃe. Hoc cum itd. Ãt,miror quid in nten-t temuenidtquibufddm eduÃdicis qui dd dntiqudnt diÃutdtionem residentes, fic uertwnt drticulos: PONO QVOD EST ET FVIT ABSQVE EO QVOD LVCRETIA MIHI ATTVLE RIT DOTEM, Oquot; fic de aetcris, Hdmfihdc uer furd res diffiniri potuit, quid opus erdt Pontificid conftitutionefEt eontrd,fi Legisidtoris duthoritds hdne controuerfidm expUedre potuit,quid opus efi his uerborum muolucnsf Sed uideo noiinuUos cd Uexdri infdnid, ut de his quobus rebus dddubitcnt, qudrü controuerfidfuperiorum duthoritdte pror-^ fus eü diffinitd. Negdtiudru dut poÃtionu differett tids,rcquire dpud Bdrt.in.l.Ador.C.De probdti. Et in,l,in iÃd fiipuldtioe fi Cdlendff.De uer. obligé , . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SEPTI
204 nbsp;® E FORMULA
O ePTIMO,No« ÃA faciliter in articulé fädelt damentio aUcuim infrumenti aut prinik^ I^ccialis.t^dm aduerfarim nonpofct anted cotn-t-pcüi ad contcjlandam litcm c^ rcfiondendu,c[u'atn hutufmodi infrumétum uel primlcgium ederetur. Et ea guident difgutatio fne dilationc cauf£ no fc ret.ïta Dodores in.l.f §.ulti. ff. De edend. tefe lafone.Et innoccntiuiin.c.j.Deprobatio. Komd nui in conf li.'XX.'Xllll.Quod tarnen Bart. m.K Poff § .Si dies.ff.Vt legnom.cauea.dift'mguit.
Addc,guodffacieni mentionem mfrumentijit raretfe ante litem contefatam edere non pofe^da^, iitur certè locus huic neeeÃarU excufationi,nec iudicium difiretur. Bar.in.l.Edita.C.Dc edend. poA Innocentium in-c.] .De probat.
Sed guid f adlor nolit edere infrumentum fne légitima rationed Reffondeo: paffe ac debere iudi cem ad petitionem eins cuius mtcrcA^pronunciare (priemiffa tarnen monitione) nunguam dcc£tcrof demejfe pro:f.indam tak infrumento uel priuilelt;. gio.Barto.gucm lafon cum alijs feguiturin.d.l.j. ^.ulti.ff.Ce cdend.per.l.iij.C. De fid.infrumen.
pari cura prouidendum cAm poftionibus,ne confuctudo pro flatuto:uel contra, fatutum pro co fuctudine oUegetur.^jam pones confuetudme effe, titr probant fatutumiWl ediuerfo,mcrttà fuccuma bit:
' L I B E L L r. 20?
Ht:(^Mndocj^U!dem diuerà fimt ïm fcrtpttm,i^Mle cll fidtutum-.Oquot; non fcriptuin,hoc eR,confuctudo» I.Df i^uibui.ff. Dc Icgib.ac inibi trdUdt Burto.
OCTAVO Sunt ([ui cxiftimintinrcin dUod, ris effc^Ãpondt er probet dduerÃriun} ali qudndo dpud probos erÃde dignos hominei,extrA ludiciu fuiÃc confeÃum dUejuid dd edufdm. Et epid ^udm Angelui Aretintiiin.§.Omnium. InÃit. De tidioni.contrd hdne prdxim infurgdtjejMÃ[cilicet bde poÃtione inÃrudtur dduerfdriui de probdtione Adorn : idfon tdmen ibidem reÃttdtd bdc rdtione ädfert non contemnendumeÃvdumhuiuipoÃtio-i. nn,teÃimonio Specul.in tit.Oe teÃe. § 4. Et Anto nij'Ãutrigd.in.c .Exdmmdtd, De iudi. Quid etiänt cxtrdwdicidln confeÃio in plerifo^; cdÃbin [num ddfert robur dd probdnddm intentionem adorn, UfBdrto.civin dlijs DodonT^ui tradatind-Generd liter.C.De non numerdt.peennidmo m.l. ïdinfn flium.jf.De his c^ui notdn.infdmi.
Quocircd nec illud pr£tereundum ed,cluôd co feÃio gemindtdÃoe cd,femel dtq; iterum fadd ex trdiudicium,perindc cenfetur,dcÃin tudicio, dut iudicidUter contingeret,dtcente Bart.pod Accur Ãum ht.l.Cu^ fcimus^princ.C.De dgrico. c^rce Ãtdib. XI. Sicgcmmdtd obligdtio toUit benefidu Vcücilt;i*
40^ DE -F O R M V -L yj
Vclleidni.iSi mulicr.C.Ad fcmituf.Vellei.Sinelutt (inquit) poR biennium hoc freer it, Ãbi imputet, fr quod frpitts cogitare poter it et cuit arc,non freite frd ultrofirmduit.Sic per bindm confrfrionem eefr pit exceptio no numcr(it£ pecuniae.l.ïn comrdfU bin. §.Scd quonidm C.Dc non numeral, peeun . 1« iüis etiiim(aiit) freuritdtibuf qu£ poil confrdionê dotdUum inftrumentorum de folutu dote ex purte ucl in frUdum exponuntur,nuïlaim exceptionem na numcrdt£ penitus oppont.Sic freudd confrfrio fub mouct dolt exceptionem, qud debitor fr dduerÃu creditorem plies petentem tuer ipotui fret.l.].m fr, C.Df phnpetitioni-Etgenerdlitcr duplex mneu^ lufrmplice frrtius eft,ut probdtur in Aud. De con ping.ct uteri.fr-dtri^nfi.Et cxcluddnt (inquit) du pilei utetes ïure cos,qui unofolo iure uti pofrunt,
NONO, lAultum dd rem cd ddijcere driieu lum.QjióddducrfdritK dnteiudiciü frtfr mei d te ipfr,deinde db .ilqs dmicn qudtd fieri pof fet benignitdte,ddmonitiis, ut folucretiillum tdmé hdc ddmonitione nihil motum fiiifre,et ddhue negd re debitum.Qjid de re fuprd dtdum ed.
Pr£ter rdtionem dutc £quitdtis efi quoq- no ca tenenduf huiiK ddmonitione cffèdut.iiid qnunq dn ted requifitut quis uocetur m tuSjC^r dccepto libels lo con
LIBELLE
ïo*7
^0 confitcAtur dclitu,is non poteHAd cxpenftH dd niri zj- copcUi-SccuA uero Æ prim Admonitus reçu fAuerit folutionë expreffè ucl tAcite, hoc eÃ.nihil refÃondcndo dut etia. fromittendo, non tdmë fdtii fdci ês.Ud diffinit Bdr.Cepol. in cdutcld (ut uoedt) LXXXI111. Incipi. In liheUiffo^t communitert
DECIMO, VulgAtm cil Articulai eÃti de pub licA uocc O' fAWA Adijci folet,ut lAtè trAâd ddt'BArto.in.l.'Dc minore. § .TormentA.jf.De cj:U£Ãi.Et Doëlorcsm-c.inter dileilos.^.TeÃes, De Ãd.inÃrumento. 'Vbi fAmte publiezÃt mentio.
IN QVIBVS CAVSIS LIBELLVS NECESSARIONON REQyiRII«r.
Odm ohm edend£ Adionis^colligi* turcx.ï.i.inprin.0'^' lëderc.jf. De cdê.QuA c^uifq; Adione, inquit, Agere uult,prias cd edere debet.Ã^A
fqitiÃmü uidetur,eu q Adurus eÃ,edcrc Adionë, ut perinde feidt reus utru cedere An cotëdere debe At.EtÃcontendëdu putet,ucniAtinÃrudus Ad Agé du cognitA Adionc qud conueniAtur.Edere eà ctH copid dercribëdi fAcerc,uel in libella coplcdiet dA Xe ucl dtddre. Eum quoq; edere I dbco Ait qui pro ducit AduerfArium fuu adAlbu,ct demonÃrAt quid didAtu
ÃO8 DE F 0 R M V L A à iÃdturtiseRjUelid dicendo quoutiueUt.^.Siiit^ cimui igitur.TriÃAturm Autl. T^ccxhibcn.m^, imperatoribiii ucrà conucnientim uifum eü, ne ti tii Mfiettit edend^ tidionis eÃet^z^ ut feripto dim UxM libeïlo, tim in ciutUbut c^uM in crimindlibin iduÃs reguldriter im ddorisin iudiçio proponcre tur.Aufl.offvYdtur.C.'DelitifcontcÃ. c. j. CcU^ bcU.obldtio.zyuo loei Dodores tmdmmifententid diffiniuntdibeUum pertmere dd forntd iudidj.Vn-» de rurfm fubfcribunt Bdrt.m.d. Aud.offerdtur. ^uódÃeuttdeite ZT per diÃmiuldttoncnt no poted pr^termitti : Ãc nee expreÃim guident conuenire pojÃmtUtigdtores ne eddtur ddio.Rdtio ed: quiA ludicii quolt;J;grdtid ddtur, nedum dduerfdrij, drd gu.l.tdlentopoteff. ff.Delcgdt.^.Et.l. ImpubUcu. ff'.Depdd.iiinc etidm Edr.in.l.Infdcris.iij.C.De proxi.fderor.fcrmio.hb.'X.tl.probit nonfdtis eà fe quod ddor petitionem fudm didduerit notdria apud ddd deferibentt, Hià forte ddor exponendo edufdm fudtn,dpud lud ie cm produedt mflrumentü in quo propoÃtd petitio coiumcdtur.Hdm tu per^ ' inde ek de à hbedum dediffft,ut probdt Speculd 4« tit.De libell.concepti.§. Nw^c dicendum ed.
EXCIPE.
J Cdufdt treuer dc modicdX,ZTrudium uilium^ perfondrum/que Ãnehbcllei diffimrizT folcMzT debent.
L I B E L L r. 209 iAKiHyMA probdtur in AuA.Dc inMidt.princ, §i Sit tibi t^uac^'.Sit tibi quoq-(inquit) tertium fluditi btcs cum omni ^quinte audire, er omnesquident breuiores (y quiccunc^ mxximè utlium funt, ex na fcripto defciderc er iudictire,er liber are homines ^^ltcrn^^ contentione. Accedit textui in AuA. De CliuÃo.§ .Volumtu dutcm:Et fiquidem(dit)dgri-t eolic fint:conÃdcret, dd quoï ex noftris M.dgiÃrdti but itloru ^ertinedt cotTouerã: er hii mminedt, quomdgiier fubcopendiobreuiterqi illos diffieul tdtibus,qM,s própter hue dduencruM, liberent.er obtéto iure fuo,primo quoq- tëpore eb remittdnt, nnde ucncrüt. Itidé defcMentidÃdtuitur in AuA. ÃiÃbreues.C.De fenien.cx brcuicul. recitdn.
C^iC dutem cenfendx Ãnt modic£ cduf£ eruu lesperfort£,tdmetÃregul£ quiddmÃint inïurez drbitrio tdmen difcrcti iudicis mdgis rclmquitur, qudndoquidem tdm uiridfdAi qu£Ãio eA,ut coma iÃ' difÃniri non poÃit in Ãgt;cciem, drgu.I.Mord.ff. De ufur.Diuus quoq^ PiusOnquit) Tullio Bdlbo re fcripÃt,dn mord Ãiäd intcUigdturjnecif coÃitutio» ne uüd, ne^ iuris duthoru qu£Ãione defeidi poÃe, eumÃt mdgis fdAiqulm Iuris qurÃio. Itidemqus td Ãdes hdbeddÃt teÃibus, qui,er cuius dignitdtis, Cr cuius £Ãimdtionis Ãnt, eu qui indiat mdgis pof fefeire, Dinus Adridmn rcfcripÃt.l.iij. §.ideo^ 0 Dinus
no DE FORMVâLA
DitMS-ff-Dc tcjlib.Sic ç^ cA:ipi,zj- niodui trdn/* ailionis, cr p^^^fondrum trdnjigentium qudUtda^ qnomodo £jïimdndd Ãt d indicé,grduker defcribit JurifcoiifiiltiK 'm.l.Cumhi ijuibia. ^.Vult igitur ordtio-Ã-Dc trdnfdilioni.
Sic ubi pand non dl in lure expreffd^retinquu tnr drbitrio indicis fccudum t^udUtdtem edufd: .c, DccdUj^d.ij.rc^oii. Deoffici. deiegdt. Ettdxdtia rcrum dbldtdrum ^Ms jpoUdtw turdmento fuo dcd, cldrdtiit,ludicidrbitrdiidd eüpro qudlitdte perfo ndrum de ncgocij.c.ulti.infi. De hic qu£ ui metuf. eduf.Eddërdtione Vlpidnuf in.l.i-mÃ.ff. Dr iur. dcliberdn.Cum dicit tempus, nee ddijcit diem, fine dubio oÃendit eÃe in ins dicentis potejidte (luem di em pr£Ãitudt.Edr-in.l.Admoncndi,infi.jf.Egt;c ut* rciurdn.ex cpidlitdte perfondrudicit edufdm, dliÃi inodicdm,dlids mdgndmcenferi.l. Sed a-ÃÃifccd fcrit.§.Si libcrtis-lf.De iudici. idë in. L Cum ex fluribiif.ff'.Etcfolutioni.
II SicubiÃdt flut uturn, dut à per confuetudiné pduldtim recipidtur,ut propter Ãmiptia uitdndos, ex non fcripto cduf£ reguldriter difÃnidntur, uu uendum eëlpdtrijsmoribus,drgu.l.ult.in prin-C. De priuilegi.Ãhold.lib.'X.il.cum dicif.Sed pro ca fuctudine uctuÃiÃimd zsr inciter obferudtd.c.Cunt
L I B E L L I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wf
ww^iUJie eo (juimitti.m polJèf.Verumdnquit) Icgituf ipfc edufdm commilù iudicibuf fecundiM lm c bondm terr£ confuctudmem ternnndnddm. Vilde fupcrim proidtum eil,libettum quoc^ ^ tirticuïos,totum denKJ; tudicidriumproccÃum,pd^ trijs ritibus conforme cjfe debere^ut Spcculdt.pro hst i« Tit.Dc tefe. §. Niiw uidendum d nabis cfl de drticu'is citdns inter dlu :x. I. dilUnd.c.ln bis rebus. Et. X11. difind. c. Seit fneid. ïniepudm uero cofuctudinc,nihil udlere,certiÃ'mu cf.l.ij.C, Qji£ ft long.confue.c.Qudnto,Deconfue. Exein pUduo fient: Alteru in.c tij.De cofuet.Vbi probi bet fenteittid lurisfd promifcud, piche rogdri: Altc ru m.c.ij.De probdtio. vbtfdcilitdtë defrendi iu rdmeti d C H RIS T 0 ejuoqi ddmn.itd,rcprobdt.
C£teruim, ut mdximè donemus morem dudieno ddrim edufdrum ex non fcriptoinccpucpidm tarnen recipi pote^fUt nee d notdrio ejuidem cxcipidtur intcntioddoriscdufdmfudnidpud ludieem per fe dut procurdtorem exponentis. ïStam boe pdUo lo^. eus ddretur impojïuris, qbus nibil in lure exofim, ut trd{ldnt Dodlores in.c.] .Delibclï.obldtio.Et in Cle.S£pè,De uerbofignifi.
Qjidrunddm dutem ciuitdtum Mdgifirdtus in iudteijs fuis feripturds ddeo reçu fint,ut contra tut rjfc put ent, fi apudfe libellus detar m edufa quane-
turns'
tu DE FORM VL A
tumuK drdM . Vndc fit, ut fepè cdufitfidtum Wà percipient,rixis interim multiplicatif. Sicq- con* tra. Ãatuti aut confuctudmif rationc, obukres ([ua que caufat in multas annos différant.
Ill Si priecedente denunciatione fiat inquifi^ tio,non requiritur neceffariè libellus, ut plerique T)oäoresexiÃimAt:tanietfiproculdubio capita de Uilorum de quibus 'mquirendu fuerit,funt reoex* ponenda.c. Qualiter Qr quando.iji ^.'Debetigi* tur,De accufati.rgt;ebct igitur(tnquit) effeprtefens is contra quem facienda eà inquifitio,nià fe per ca tumaciarn abfentaucrit, et exponenda funt ei iUd capitula de quibus fucrit inquirendum, ut faculta* tem habeat defendendi feipfum. Et non folum di* fla,fcd etiarn nomina ipfa teÃium fint ei ( ut quid et à quo ft diäum apparcat)publicanda.EJcc non cxceptiones etreplicationes légitima: admittend^, nc perfupprefioncm nommum,infamandi:pcr ex^ ceptionum uero exclufonem,deponendifalfum,att dacia pr£beatur.
Non tarnen errauerit ludcx,f er hoc cafu Ii4â bellum articuktum offirat denttnciato,qiiandoqui dem non eà in turc locus qui probet expreffe non effedandum.
IIII ^lt;*W E-pifeopm inter fubditos fuos co* ÿ^fdt
LI BEL LT. 21?
gefeit de cduÃs,non exigitur UbeUtti. AuH.l^ijî, treuis. C. Defentent.cxbreuicul.rccitM.Etin AuH.Vt cleric.dpud propri.epifeo, conuenidn.m frinc.Prim (mcpiit) dd Deo dntdbilctn drehiepifeo^ fum pergdt fub c^uo confluutus cR, çr interpeUct eum,^ ex non feripto iudicium meredtur. '
^ lî c^ui proprid temeritdte Ãne cofenfu Eph fiopi, coiurd im ddmmiÃrduerit res eccleÃdÃif cdS,puniendufeRÃmpUcitcr dbfq; ddtoUbeüo,ut trdfldtur in.c.ii^.De inÃitutio.c.Ad durcs,De ex teff.pr^dtor.
VI Inter religiofos,de bis c^u^ dd religionctn fpeddnt^non ret^uiritur libcïlus.c.uUi.De Ãdt.mo ttdcho.Sidutent(i/nquit}dildpiddtor muentus fiv* rityUel dlids merito dtnouendus, per Dyoeefdnmn foflipumhocÃbiduiÃtdtoribus demmcidtivmÃte rit,dmouedtur dbf^ iudicioru/m Rrepitu.
VII Itt cdufd mdtrimonidli non éü opus libel* h,Ãcut zy fententid ex non feripto Idtd udlet pro pter mdgnummdtrimoniifMorein.e. Albcricus, De teÃib.
VIII Tutori ud curdtoYt,^ui dd utiUtdtem pu
O 5 filli»
Jl4 DE FO RM VL A pim feu idulti fcripturdm db dduerfdrio produ* Hdm lUcgdt fdlfdmyremittitur foknmtdt liMU çy fubfcriptionis.Uiffortefuo nomine mdlucrit decu fdtioncmcx feripto folenniter proferre.Et hoc e^ quodïmpcrdtor in.l.ij.C.De hisi^ui deeufd. non pojf Proprio nomme (mt^uit) cum non liceut dUc» no,non prohibentur m crimine fdlà fubferibere. Sic çy tutor dut curdtor exeufitionem fudm fnc Ãi beUo proponit.l.Scirc oportet. §.Oportet. ff. De cxcufiti.tuto.Oportet dutem(dit)und teÃdri dnte tribtmdl (ud dUter in fubmemordtionibu^. ) Pote^l dutem zy libellos ddre,ut ijdem ipfi diunt Imperd^ tores.
IX ApoÃdtdX,hoc e^Ãdei ChriÃidn£ renc.» gdtoreSypeÃimos certe hommes, dbf^i liieüo licet deeufdre, propter cnormitdtem er munis.l. Apofd tdrum, in princ.C. De dpoÃdt- ApoÃdtdrum (md ^uit) fdcrilegum nomen,fngulorum uox continuse dccufdtionis mceffet,ey nullis finitd temporibus hu iufmodi ermmis dreedtur mddgo.
. X nbsp;nbsp;ïâ deeufdtione mi'.itis,^^ neglcdd offleij fd
conditione dd eolondrids condudiones fe trdnÃu* lit,(lu£libet dcldtio ex non feripto fdtis ed. l ulti. inf.C.Oelocdt .zycondud. Pdtedt dutem (minuit ) omni*
LIBELLE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2IÃ
cwntbui huiuftnodi copid dpud compétentes Ãiidi-t ces dccufdtiöls^ut qui in hde cdufd deldtor exifidt^ Uuddndus md^is qudin Mtupcrdiidus mtelUgdtur,
Xl VdlÃcM mÃrumetttorum,Ãne Ubctlo pumi-t ripoteü.l.penult.C.TJeprobdtio. idem iuris cR dementidcio teÃis.l.tiuUum.C.Dc tejiib.vbi posi derogdtdtefiibuspriuilegid: ddtd (inquit) cunHis ludicibus dhfq; uüo prd!fcriptionis obÃdculo,Ãc(ut fepè diamp;um eA)in teÃcs quoru tioces fdlÃtdte ud fi-dude non edrere prof^exerint,pro qudliutc uid dclicet dchaiydnmdduertcndi Ucciuid.
XII PoÃuldtio Ã(Ãc6ii tutoris, dd qMm mu^ Itères etidm ddmittu/ntur,noncxigit libcllum. §. Confequcns.lnÃit.'De fuj^ed-tuto.l.iij. § .Prater rcA.jf.eod.tit.Pr£tercd (inquit) uidendum e^, dn cr Ãne deeufdtione poÃit fuÃ^edus repcUi^Et md.f gis ed ut repcüi debcdt/i PriCtori liquedt ex dper UÃimis rerum drgumctisÃuÃedum eu cÃÃe.Qjtod fduore pupiUorum dccipiendum ed.
XIII Cum duo contendunt fe edndé rent pof Ãdere,lt;!:y- proptered neuter corum unit ItbeUu of^ Ãrre,ne ud hoe ipÃ) dduerfdriu uidedtur dgnofce re poÃcjÃoredn hde controuerÃd,potcR,imö ucro O 4 de
«K DE FORMULA
deict prudens ludcxrcciperc prob^tiones utriul» ^uc litigdtoris fine libcüo, ne ex hdc contentione tandem ad arma profilidnt,tirgu. l. Aee^uifimM», w fi-jf-Deufufruh.Cur enimÃmquit iuiidnM)dddr ma cr rixdm procedere pdtidtur Prator, quos po teil turiÃtdione fud campefeeref Et uter ifiorum de iure poffeÃionis melius probducrit,is ohtinebit. Interim ncutri concedendus, ddeo^ fub poend m^ terdicendus cü huiufmodi rei ufus. Cater um fi can trdhdneprohibitionem ludicis,alter eorum occut pdueritfeu inudferit rem:tum ad reuocadam ifiam temeritatem CT mudfionem aduerÃarlj,opu5 cA h-* hello,aliasfententia Ãrenda non udlcret.l. Praia» tam.C.Defenten.cr intcrlocu.omn.ludic.
XIIII Cum agitur ex fententia,uel ex tranà atiioc, no requiritur libellus.Ratio e^ duplcx.Pri tuu enim fententia légitima habet executions para tam.l.Minoruigintiqumip anniscui fideicommià fum.ff.Deminori.l.Sicdufdm. C. Deexecutio.rei iudicat.Sed per folennitatcm ofièrendi libeUi, exe
eutio multam diffèretur.Prgo nihil aliud requiren dum efi iudici, q utru fit iudicatum uel tranfadiu. l.SiPr£tor,inprinc.ff.'De iudic. Praterea iniquu e/fet admiffo nouo libeÃo er proeejfu, Utem ex lite
mt»
â t I B E L L I. 217 Wfo.C.De frudi.^ liti. expen. Polldbfolutum mm (mquit ïmperdtor) dimiffïimqiiudicium^ne^ phdi ed Utem altemm confurgcre ex litis prim£ mdtcrid.
XV I« eduÃs ienefidorum (r ufurdrum, li-» belli ddtio remittitur, qudndo m bis dmm£ cpioi^ pcriculum uertitur,Cle.P)ijj^endiofdm,T)e iudici. r)iljgt;endiofdm(tn^uit)prorogdtionemlitiimt, ^Mà interdum ex fuhtili ordinif iudicidrij oiferMtione edufdrum docet experientidprouenire,reÃrbtget re mfubfcriptii ediibui cupientes.
X VI Cdufd Iitdicum,dcpoÃtd ddminiÃrdti«' one conttentorum,cx non feripto dgcndd ed,e:^- m f-d uigmti dies ternnndndd.l.i.mÃ.C.Vtorn.lu-f dic.tdntciuil.qu'dm militd.poH ddmmiÃ. depoÃ. ^tmAuH.Vt tudic.Ãn.lt;iuon.fufÃd,. §.i^eceÃitit tent. ç^ue fdlubcrrim£ conÃitutiones hodic non feruintur.
XVII Apud imperdtorè cuius pr^fentid omnem folennitdtemÃtpplet, no eà opus libcUo,dr ^u.l.Ontniuniyin prime.C.De teÃdmen.Lt tmUdt tyodores in.c.i.DeUbeü.ohldtio.
xvni I» notorijs crimiwbiis,ciu£ indicés 05 ex
218 DE F 0 RM V LA
rx officia fuo punire c^y poffimt et debet, citrd/a lennid (iccufdtionum,id eR,jtne libella etAceufftio ne proceditur.l.Hd ^uidem. C.De dccufftio.ldcô que rediffimè dixit AuguffimtcEuidentid pdtrdti feeler is,non indtget eldmore dccufdtoris.c.Euideit tid,cod. tit.Pulchrèdutcin dccldrdthdncreguUnt Edrto.tn-l.Scriptuihdres. ff.DereUgio-zy ffm^ ptilfunc. defenbens de difcemetts notorium i md ntfeÃo.
XIX ^â*''^ litigitores implordnt officium 1« dicis mercendrimn,quod mffitutjt dHioni et mopi ndto cired ed emcrgentibus qu£jiion!bM déferait: time neceffdriuino eAlibeüut.Vt ludex contumd cidin Utigdiiumedptis pignoribiK,uel dliter cohev cedt.Simtlimodo officium ladich nobileiut aocêlt) qiiod nuUd priât motd coutrouerffd prineipdUtcr imp'ordturmou rcq.tirit libella, quddo fcilicet na mdgnufft pr^iudicia ei ddaerfat quem 'maoedtur^ Veiuti,cum pdrentet dut pdtroni petunt ludicidle fabffdium dd confequendd obfcquid uel dlimentd.l. Ncc quiequdm. § -De pldno.lf.De affici. Erocongt; fylegdt.
P) t£tered, cam officium ludicis ffe implordtur Ut nil dl dduerfut quenqudmfft fdeiendumfed nadd danldxdt dathorUdt qiixritaritunc ctrimrcmitti
â L I B E L L r. â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;219
tur neeeÃitdi ddndi libeUi^utà pdrtes commum co fenfu petit dccretum dut confirmdtionem dUcuiui negodj.
C^tcrumyClMndo nice ddionis huiufntodi mdi cidle officium muocd,tur, Oâ fte dduerfurtut l£dd-d tur,plend cognitione opm eR:tunc omnibus modis rec^uiritur libellus conuentiondlis. Vndc iurifcon fultus 'm-d.l.Ncc c^uice^udm-^ Xbi decretumiOm nid entm (m(iuit)lt;iuiecumiue edufe cognitione da ffdcrdiit,per libcUum non poffunt expedtri-dud-t ff nero dicdtsHon fufficit,ludici expofftum effe ne gocium ciusq; officium implordtum, nijto dduef fdrio m ins uoedto libellus conuentiondlis detur.
Ãlt;ec omnid Utius trdéldt 'Bdrt.m.d.l.t^ec e[uic t^udm. §. Vbi dccretum.Addcs,ciuód ff cfuis in om nibus prfdidlis cdffbus implordndi offdj nobilis, uolucritfud ffote ddre libeüum, nihil refrdgdtur. l.Si finitd. § .[ulidnus-jf.Dc ddmn-mfedl.
XX Vbicunc^i LexuelÃdtutumdicitcdufdm tdlcm dc pldno,uclfine Ãgurd iudicij, dut. fumm.i-* riè cognofcenddm : ibi ddtio libcüi tdeite remit-d titur .Ndmhxc ucrbdddordinem o proceffum .iudicidnum : non dd probdtionis ffdem ludicifd-f' cienddm,refercndd funt.lmo c^udntum dd probdti oncsdttinet,cdufie (jMlitus effreffiiciëdd,ut doect Bdr.
ÃÃO DE FORMULA
B^rtMi. Ã.Ncc quic(jM,m.§.Vbidecretum-ff- IV cffic.Proconful. Quiddutemprêter libeUidation nempredidlduerbitex iudieiärid folcnnitdtc re*-tnittditt,ddiClc.Sepè, Deuerbo.ÃgniÃ.Pt ibidem glo/f-ltein Adrian ExtrdMn, Ad reprimendum.
EXEMPLVM INTERROGAo TIONIS.
MAGNIFICE DOMINEIVDEX.-CVM IVRE PERMKSVM SIT, VBICVN QVE POSTVLAVERIT AEQVITAS, PRAESERTIM TAMEN ANTE IVDICI« VM PETITORIVM, INTERROGARI AD VERSARIVM CONVENIENDVM DE POS SESSIONE REI VENDICANDAE, NE US FRVSTRA INTENDATVR ; IDEO VE STRVM EA IN RE OFFICIVM, OMNU BVS QVIBVS IVRE DEBET MODIS DE CENTER INVOCAT TITIVS CIVIS BO* NONIENSIS, SVO NOMINE: VT INTER ROGETIS SEMPRONIVM CONCIVEM EIVS, ET INTERROGATVM RESPOND DERE SVB IVRAMENTO CALVMNIAE LEGITIME COMPELLATIS, DE OMNI# BVS HIS QVAE SEQVVNTVR.
I AN IDEM SEMPRONIVS POSSIDEAT
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VEE
L I B E L L I. 2111 VEL TENEAT QVENDAM FVNDVM IN TALI LOCO?
H VTRVM IN SOLIDVM POSSIDEAT, AN PRO PARTE?
in SI IN PARTEM: TVM PRO QVO TA PARTE TENEAT?
IIII QVQ IVRE ET TITVLO P0Sgt; SIDEAT?
V SI NON POSSIDEAT VEL TENEAT: TVM AN SCIVERIT HANC CONTRO« VERSIAM SIBI FVTVRAM?
VI OyO MODO DESIERIT POSSIgt; DERE?
Et cjMntlUiim quints interrogdtioni non Ãt dd^ uerfdrius fummo lure cogendUf rej^ondcre, iuxt^ l.'tloncompcllipojJcjJorem.C. Depeti. hxredita. Et./J,C. Dr conÃlJ'.Attdmen boni uiri folent fern per ingcnttc futeri ueritutem cr im fu-um, ne fu]^e âi hdbeAtur.Cotrd uero, improbi lueem fugiut, la fd fcilicet cofeientid timentef rebusfuis. Igitur pa te^ hac interrogdtio fieri,ey repudidtd etid no at ret dUi^uo cffidlu,ut Index fubinde perpenddt, cur iaterrogdtus turn prorfus recufiduerit rcfigt;onderef
De dUjs dutem drticuUs,ey iurdrc,^ ref^on^ derc copeUendus eü dducrfdrius.l. Qui pctitorio. ^â¢DeKeiuoidied-1- penult, ff'. De 'interrogdtio,K
2iX DE FORMVLA
ij. §. i. C. De iureiumnd .propter alum .diin.c.]^ De turdmciu. culum.
EXEMPLVM LIBELLIj SIMPLICIS.
MAGNIFICE DOMINE IVDEX HlC tituliM id omncml-Vgi^rntU'um condition nem fuctlèpotegt;iM.rUri,ddh'.bitti fcmperloci pro bxta confuctudine. CORAM VOBIS AGIT IN HOC IVDICIO NOMINE SVO TITI VS CIVIS BONONIENSIS, ADVERSVS SEMPRONIVM CONCIVEM SX^VM, AC ALIVM CjyEMCVNCi3'E, NOMINE E« JVS LEGITIME COxMPARENTEM, DEFE RENS SIMPLICITER ET SINE STRIgt; CTA IVRIS SOIENNJTATE AD VE^» STRAxM COGNITIONEM; QVOD IDEM SEMPRONIVS INIVSTE TENET ET POS SJDET QVENDAM FVNDVM TOT IV# GERVM, IN TALI LOCO, QVI IVRE DOAIINII VEL QV^ASI DOAIINII, PERTI NET ADPRAEDICTVM ACTOREM LE GITIMIS TITVLIS ATO^Å C AVSI S. PRAETEREA DICJT; QVOD TITIVS ADÃTRSARIVS ANNIS lAM DVOBVS PERCEPIT FRVCTVS CENTVM AVRE ORVM
t I B E L L I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tt?
ORVM EX EODEM FVNDO. ET CVM REQVISITVS ESSET AB ACTORE, VT HYNCFVNDVM CV AI FRVCTIBVS RE^ STITVERET, TEMERE HACTENVS JD RECVSAVIT ATQVE RECVSAT. Hic aidesÃgurämÃmpUcis l:beUi ex Entbimemlt;ifâ Us printi p^rtc, e^u^ cfi Antecedens, conÃAnicm.. Sec^uitur nunc peÃerior firs feu confcciuens, qua conduÃonem dicimus.Si mijor quoc^ue propoÃtio pr£ccdcrct, Ãcut in formule intcrrogAtiois uides, ^U£ nAturAm or Ãeciern idioms breuiter depin*-geret^ut olm hAud dubiè uenerAndA Antic^uitAS ob feruAmt: b Aber es opt mA Syüogifmi compoÃtionc, s^uAin Judex in cognofccndo,Ãmplici qMdAm itcri tAte tutà fequi poÃct^ncc dAretur locus cAlumni o* Ãs diuerticulis izty inuolutionibus cAufArumgt;ut fit. QVARE DICTVS SEAïPRONIVS AGENS ADVERSVS TITIVM REVAI, PETIT VT SECVNDVAà OPTIMA Ai IVRIS FOR* MAAI QVA FIERI POTEST, VESTRA SENTENTIA DIFFINIATIS ET DECLA RETIS, DESlGNATVAI FVNDVAIPERTI NVISSE AC NVNC QVOQVE PERTI* KERE,AD EVNDEAI SEAIPRONIVAI IVRE DOAÃINII VEL Q,VAS1 DO. MINIF; VTQVE CONDE AIETIS
TITIVM
2t4 DE FORM VLA
TITIVM EO NOMINE, AC CONDEMNS TVM LEGITIMIS REMEDIIS COMPEL* LATIS, AD RESTITVENDVM SEMPRO* NIO TALEM FVNDVM CVM ACCESSO* RUS SVIS ET INSTRVMENTIS.
ITEM, CVM FRVCTIBVS ET EMOLV* MENTIS PERCEPTISET QVI PERClPf POTVERVNT, SI EXTANT; ALIOQVI, VT SOLVAT ÃESTIMATIONEM CEN* TVM FLORENORVM. INSVPER, DAM* NA ET ID QVOD INTEREST, PRAETE RITI AC FVTVRI TEMPORIS; SIMVL ETIAM SVMPTVS LITIS FACTOS ET POSTHAC FACIENDOS, VT IN PRO* GRESSV CAVSAE PATEBIT.
QVORVM OMNIVM PETIT ACTOR CO GNITIONEM SVMMARIAM EX AEQVO ET BONO SIMPLICEM AC PLANAM, SI* NE STRICTA SVMMI IVRIS SOLE NNI* TÃTE, INVOCANS VESTRVM IVDIClA LE OFFICIVM, IN QVIBVS IVRE AVT CONSVETVDINE FVERIT IMPLORAN« DVM. SALVO PERMISSV EMENDANDF ET ALTERIVS ACTIONIS INTENDEN* DAE.
NON ASTRINGENS SE AD PROBAN DVM
L T B E L L L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttf
CVM NISI EA, QVAE AD OBTINEN* DAM INTENTIONEM ACTORIS SVEEI« CJVNT.
REQVIRIT ETIAM ACTOR, SAEPE DI CTVM SEMPRONIVM REVM COMPEL« LI AD RESPONDENDUM HVIC LIBEL* LO, ET LITEM SVPER EO CONTESTAT DAM, IVRAMENTVMQVE CALVMNIAB PRAESTANDVM.
DENIQVE, REVERENTER PETIT SV PER OMNIBVS HIS IVSTITIAM SIEI Ml NISTRARI.
Hoc cR exemplum ÃmpUcis libclli,(iuë per omt nes idionumspecies u^rtdre non cA difficile, mo * do reitè teneM cuiuilibet ddionis circumÃdntid.
EXEMPLVM DE TESTIBVS ABFVTVRIS.
MAGNIFICF DOMINE IVDEX, Cm OPTIMO LEGVMBENEFICIOPER MITTATVR: VBI COPIA QVORVNDAM TESTIVM NON SIT SEMPER AD MA* NVM, VT TVM PER OFFICIVM IVDICIS HVIC NECESSITAT! SVCCVRRATVR, NE VERITATIS PROBATIO PEREAT; IDEO TITIVS CIVIS BONONIENSIS AC* TOR, SVQ NOMINE PETIT, VT LVTI* . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P VIM
-Mi DE FORM VL A
VM LONGA PEREGRINATIONE ABFV# JVRVM, ET SEIVM SENEM ADMODVM: DENIQVE MARCVM PERICA^LOSA VA* LETVDINE LABORANT EM, QMNES CONCIVES SVOS, IN TESTIAîONlVM HV JVS CAVSAE QVAM IDEM TITIVS IN# TENDIT LIBELLO NVPER EDITO. Autfi nondum editiu cR, uirubis : Propediem edendo ADMITTATIS VOCATOQVE SEMPRO# NIO ADVERSARIO, IVRAMENTA EO# RVNDEM RECIPIATIS, AC SVBINDE EXAM IN ET IS, DICTAQVE EORVM CLAVSA, AD TEMPVS PVBLICATIONI CONVENIENS CONSERVETIS. MwIt^W ob c^ufM mdlui hdne petitions pdrtem feorfum de^ fcribcre)pr£fert'Mi,(lucgt;d non femper deferuidt. Proinde, à UbcUo uolueris lungere, Itberwm tibi Ãterit.
EXEMPLA POSITIONVM
ET ARTICVLORVM.
MAGNIFICE DOMINE IVDEX: PRO SEQVENDO COEPTVM CORAM VOBIS IVDICIVM, TITIVS ACTOR EX# HIBET SVB IVRAMENTO CALVMNIAE, NOMINE SVO INFRA DESCRIPTOS AR* TICV#
1 I B E L L Ã. ' 127 tlCVLOS 'SEV POSITIONES, QVIBVS PETIT A SEMPRONIO REO CONVEN TO SIMPLICITER, PVRE,AC APERTE RESPONDER! PER VERBVM, CREDIT, VEL NON CREDIT.
I PONIT ET EST VERVM: QVOD ijyiDAM CAIVS CIVIS BONONIENSIS TEN VIT AC POSSEDIT FVNDVM TOT IVGERVM IN TALI LOCO.
II ITEM PONIT.-QVOD POSSEDIT HVNC FVNDVM X.XX.XXX-XL.AN.
in ITEM, QVOD POSSEDIT EVM PRO SVO EX LEGITIMIS CAVSIS.
Ho^ treï drticulos à probMeris, obtinebis in principe iHd et fimmi ïurK aüione,^^ Rciuèdio-cdtioncm AppeÃAt, qult;e dominium rei cxigit.Pnii lufin.l.tnrë ddio.in prmd. ff. De Reiuendicati. Sindutem non pofis probdre,utfunt certè mdgn£ diffcultdtis, tuc nihüominuf oltmcbit,modo Ãtuu iui oÃenderii^per temperdmentu PubUcidnx.c^ua eStentd efl probdtione qudÃdominij. i] .ff. De PM blicid. Et ideo utrd^ düio^boc Itbcllo couida eÃt ^uod permittitur ïure,ne homines boniefidd fuiC. idHurd pAtidtur^ctefcbmunn Dodorufendtid.' - P « Rc«»
aS DEFORM VLA lin ITEAI PONIT, (WOD PRAEDl CTVS CAIVS VENDIDIT SEMPRONIO ACTORJ EVNDFM FVNDVM.
V ITEMjQVOD CAIVS TRANSTV* LIT IN SEMPRONIVM POSSESSIONEM TALIS FVNDI.
VI ITEM PONIT, QVOD SEMPR04 NI VS NVMERAVIT CAIO PRECIVM FVNDI EMVri.ldcmcsl^jidliomodo fitisfreit, VII ITEM, QVOD CAIVS ACTOR TENVIT ET POSSEDIT EVNDEM FVN DVM A TEMPORE VENDITIONIS.
VIII ITEM, QVOD PACIFICE POSlt;lt; SEDIT, QVATENVS AD REVM CON* VENTVM ATTINET.
IX ITEM PONIT, QVOD PRAESEN^ TE AC SCIENTE SEMPRONIO REO, TANTO TEMPORE POSSEDIT.
X ITEM, QVOD PRO SVO SEMPER VSQVE AD AMISSAM POSSESSIONEM FVIT EO FVNDO VSVS.
XI ITEM PONIT, QVOD OMNlA HAEC SVNT VERA.
XII ITEM, QVOD DE EIS EST PAT BLICA VOX ET FAMA.
' Ecee
â t I B E t L r. ' tij
Eccc tirticuloru formule Ãc pateel Mridri pet vmnes dâioncs fdciliter. Idm à defcriptum libclli contexlum in hos drticulos diÃdreiM,facies Ib helium drticuldtum, redmesq-, multiplicdtionem fcriptorum, qud: fepe foleiK ohftdre ïudicihM ne eduÃeÃdtim uideditt e^ pondèrent. Cieterum, quonidmmultü expedit ddione dliqud m fdHum in terdiUiyde poÃeÃorio expeririyiuxtd. l. isquide flinduit.ff.De Retuendied. ideoÃdeieélus fuerit Ador ui de pojÃeÃione,decldrdbit hoc pducis drti culis:^- Mridbit libclli concluÃonem,ut reÃituen^ d£ tdntum poÃeÃionis cum omni ddmno mentiofi dt, no et id dccldrdndi domimjÃuxtd. § .Keeuperd i^.InÃitut.Dc interdid.i]-ff-Deui o- ui drmdt.
EXEMPLVM LIBELLI ARTICVLATL
MAGNIFICà DOMINE IVDEX, CO* RAM VOBIS, C^udnq nonerrdret quidiceret Apud uos dgit:Ãcut ÃepiÃime ïunfconfulti dient dU quid dpud indicéÃddu dut non fddu eÃe: Attdmé nÃa recepit,et ÃgniÃcdntiÃime utimur his uerbis: quonid cord indice dgere dicimur,cu eo pr£Ãntc et mtelligcnte,cdufdtn trdildmus, iuxtd.l.Cord.jf. Dcucrbor.ÃgniÃcd. AGIT IN HOC IVDI* CIO SEMPRONIVS NOAUNE SVO, CI* VIS BONONIENSIS: ADVERSVS TITI* VM CONCIVEM SVVM,AC ALIVM QVe
P 5 CVN
150 DE TO RM VLA
CVNQVE, NOMIME EI VS LEGITIMS COMPARENTEM: PROPONENS SIMPLI^ CITER ET SINE STRICTA IVRIS SOLEN NITATE HANC SEQVENTEM CAVSAxM SINGVLIS ARTICVLIS COMPRAEHEN* SAM.
PETIT AVTEM HVIC SCRIPTO, VB LVTI SVMMARIO AEDENDAE ACTIO* NISLIBELLO,APRAEDICTO AD VERSA* RIO RESPONDERI, LITEM CONTESTA RI, IVSIVRANDVM CALVMNIAE PRAE STARI, CAETERAQVE SECVNDVM CO GNITIONISNECESSITATEMFIERI. QVA TENVS VERO ARTICVLI ET POSITIO NES CENSENTVR: PETIT EIS AB EO* DEM TITIO APERTE PER VERBVM, CREDIT, AVT NON CREDIT, RESPON» DERI SVB PRAESTANDO IVRAMENTO. ET SI QVID AB EO NEGATVM FVE RIT, EXHIBET SE ACTOR PROBATV RVM, CITRA ONVS TAM EN SVPER* ELVAE PROBATIONIS.
I ITEM DICIT IDEM SEMPRONIVS ACTOR,ET EST VERVM.'QVOD INTER / EVM ET REVM CONVENTVM FVE* RVNT QVAEDAM NEGOCIATIONES
ET
* -LIBELLE â t?l ÃT MVTVAE RATIONES.
ÃI ITEM PONIT; QVOD EX ISTIS NB GOCIATIONIBVS TANDEM SVNT NA» TAE CONTROVERSIAE.
in ITEM, QVOD NONNVLLI BONi VJRI INTERCESSERVNT, VT HAEC CAV SA COMPONERETVR.
IIII ITEM,QyOD SECVTA EST C0AÃ fOSITIO, HIS CONVENTIONIBVS ET PACTIS SEQVENTIBVS.
V ITEM PONIT, QVOD INTERVEN» Tv AMICORVM PACTVM FVIT, VT ACTOR SOLVERET IN ITALIA DECEM fLORENOS RENENSES NOMINE REI CONVENTE
â¢VI ITEM: QVOD ISTA DECEM SOL VERET lOANNI, FILIO EIVSDEM Tl» TII REI, BONONIAE NVNC AGENTE
VII ITEAà DICIT CONVENTVM ES» SE: QVOD REVS HABERET QVANDAM DOMVM ACTORISIN TALI PLATEA, TALIBVS VICINIS.
IlfOI
iy DE FORMT lâa
VIII ITEM: QVOD TALEM DO« MVM HABERÃT PLENO IVRE, NEC VL LO AERE GRAVATAM.
IX ITEM PONIT, CONVENTVM ESSE: QVODVICISSIM ACTOR HABERET PLE KO IVRE QVENDAM AGRVM REI CON VENTI, IN TALI LOCO-
X ITEM EST VERVM.-QVOD IN EA* DEM CONVENTIONE, REVS PROMISlT VENDERE VINEAM IN TALI LOCO.
Semper meminiffe oportet,ut dddäf dejigndtio nés rei ucnditie tdm ccrtM,ne uUd fuboridtur dubiiâ tdtio, Æ forte plures fut res dd ejuds generdUs def gndtio porrigt poffct.^dmnonfequcrctur fernen* tid diffinitiud,tnult() minus executio, ejudm certdm effcoportet,iuxtd.§.Curdre. Injlitu. DeddionL Pdulus in.ï.Si MJ rcm.jf.De Kciuendicd.dc ibi Bur tolus trdädt.
XI ITEM PONIT ACTOR: QVOD TI TIVS REVS SOLENN! STIPVLATIO N PRAEDICTA OMNIA PROMISIT.
XII ITEM: QVOD IVRAMENTVM oyo#
t IB ELL I. ^f 2?) CyOQVE LEGITIMA FORMA ADDIDIT SE NlHIL PRAETERAIISSVRVM EX PA CTIS,
H/î duahui drticulis haies duplex (ut uoednt) tieÃimentum trdnfddionis.NdmqMnquAm régula, riterexmdd tranfadione non mfedtur ditto ^fed exceptio, iuxtd.l.Cum motd.I.Cum proponds. Et i.Siuedpud dUd-C-Dc trdnfdHioni. TdinenueÃi^ tur quatuor ntodis,hoc e{l,redditur effiedx ddpro iueenddm délioncm.Videlicçt,Stipuldtionc, ïurd'i tnento,'rrd.ditione,cxdcccptildtione,ut diil.U. Et i.âVtre^onfum.C.eod.tit.
Si quis ergo coMrduenidt promiffa trdnÃtHia ni cr iurdt!ie,isÃt famofus ex condemndtionc, cr nihilomntis compcllttur ohferuart pdHd compoÃ^ tionis.l.Si quis mdior.C.'Dc trdnfdüio.'E.t.l.penuï ti.in Ã.C.'De dignitdti-îib.'X.lï,
Scd qu£ compatit dHiof KejÃondeo: Ex Ãipa^ Idtioneà certum eil protniffum: dut ex Ãipuldtu, Ãmeertum coiuinctur pddis.Quid igitur,à nuUd inter uenit ÃipuldtiofXunc prdÃriptis uerbisdgen ium eil.lSi pro fuMdo.C.De tranfaitiom.
XIU ITEM: QVOD POENA DECEM
AVö
?54 D E F 0 R M V L A
ÃVREORVM EST IN CONVENTIONS ADIECTA.
XIIII ITEM: QVOD TALEM POE* NAM SOLVERET PACTA NON SER* VANS, ET INTERIM TRANSACTIO RA TA MANERET . Uermogenieinitf clcgdnter at l.petutlti.lf. De tränfdäioni. De purgdndd dutem mordjddi Bdrtolu/mm.l.lnfuldm.ff.De uerbo. ob« tigdtio.
XV ITEM PONIT; QVOD DE OMNI BVS PRAEDICTJS EST SCRIPTVM A PVB MCO TABELLIONE INSTRVMENTVmâ. SolcM t^uotp dlijs fcriptorum gcncribtit qu£ dmici compoÃtores fubfcrihiait dut ÃgiUo conÃrmdnt, iccldrdri conuentioncs trdnfddionum- Plerunquc tuim (3â cbdrt£ fubfcriptis Uteris Ãc fcindiuntur,ut faÃet de Ãdenonfdciliter dubitdre , Sed quid à nullum extet feriptum de pldcitisiCertè non ci mi nus udlet trdnfd{lio,tdmetà probdtio Ãt dijÃeiUor» l.Cum tc.C.De trdnfddio,
XVI ITEM PONIT: QVOD ACTOR OMNIA PACTA EX SVA PARTE IMPLE Vn.Ecce dUud ueÃtmeittum trdnfdaioms ,quid ddor
^Hor eapit triiderc.quie tr^diturumfc pdeifienda receperdt.
XVII ITEM PONIT ACTOR: C^VOD DE OMNIBVS PRAEDICTIS EST PVBLI CA VOX ET FAMA.
QVARE PETIT ACTOR PRAEDICTVS TITIVM REVM CONDEMNARI, AC CON DEMNATVM LEGITIMIS REMEDIIS COMPELLI, VT PRAEDICTIS PLACITIS SECVNDVM PROMISSIONEM EIVS AC IV RAMENTVM SATISFACIAT: ET NIHI* LOMINVS POENAM DECEM FLORENO* RVM EIDEM ACTOR! SOLVAT, SIMVL CVM DAMNIS, VT SVPRA.Qwid cnim opiu tHedndem cdntUcnim repetere f (^od ft cr hoc tldijciM:tdmetà neceffiriu nonÃty nihil errdueris: PETIT ACTOR SENTENT!A VESTRA DIFFINITIVA DECLARARI ET PRONVN CIARI, NON LICVISSE NEQVE LICERE REO CONVENTO CONTRA SVPERIVS POSITA PACTA FACERE, NEC A RE* CEPTA TRANSACTIONE TEMERE Dl SCEDERE. IDEOQVE EVNDEM REVM CONDEMNAR!,crc«c.
Ew hdbes hicUum drticuhtum.
Uro
JJÃ DE FORMVLA
Idfo dutcm hoc trdnÃdion^ excmplim ddieci VMS : quid frequentiÃme fold dccidcrc 'm fora, ut (dufe feu controuerf£ mteruentu dniicorum,honnis conditionibm cotnpondiitur,qudi tdmenmoro^ ffd^è homme! er dd rixdndum pldnè ndti, tenten re trdnfUimt. C^udpropter ^zy poend,zy iuretus, rdndo confrmdri folcnt.ut trdiidt Bdrto .'m.l.Ar^â bUer int rd certum-jf.Dcdrhit.Acintcr'm ddmoi. nendifumtilli,quitdmleui edufd repudidnt pdcis conuentiones, quA! iurdmento promiferunt. Now enim cjfilt;giimt'mfdmi£ notd,qMcimq; tdndëutdn^-tur cduteld.Cuiu! ego memordbile ddcoq- horren^» dum uidi exemplum,hoc feculo.
Sed poterne is qui ex trdnfdHioite mtplendd, trddit dliqmd,dgere,rem trdditdm rcfitui,dut f^ tisferi pddudb dduerfdriofReÃyondcOy^onpof fe.Allegdten'mcontrdrid,quiuult rent trdditdm refitui,dut comicntionem 'impleri. Ergo repellent-dU!eil.l.].C.Defurt.
Excipe tdmen.i.si nom'mdtim ft pdHum^quod rdtd mdnente compoftione, licerct rem trdditdm repetere.l.Quifdem.ff', Detrdnfddioni.Et.l.Cu propoudx.C.coftit.Ac petd! (mquiimt Impcrdto re!)uelpddo jldri,uelreftitui ddtd.ï ESiïufurdn dum interueneritd.Si qui! mdior-C.cod.tit.ï I ï-Stper dcceptildtionem fubldtdfuit primd ddio 'm
LIBELLE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^^
trMfüäionc-l.Vbipddutn.C.diii.tit.
An ergo jiipulcitor poÃit petcre pandniyCr ut index dccUret rupUrn cjjè couentioiwm db ^duer Ãrioynec dmpliusfcrMnddtKel^ondco^pojJe utrïi i^ue peti,ut trcidut Dolores fecundu'in AccurÃnm in.d.l.Ciuifidem.Et Bdrto.ibi dccUrdt.
C£teru'M,rcguldre c^,pcxndm o^ executicneni trdnfddionii Ãiml peti nopoUc, niÃnomindtimÃt couentu,ut lacisÃtperius dllcgdtis probdtur. Quel reÃ)lctÃcejuenter ddijei h£c clduÃuldtVt rdto md nente pd{io,pand poÃit peti.
Verum c^uid dicemus de mord purgdnddtPond inus eum cum ([uoÃc trdnfddum c^,ut intrd tdlc tëpus foluerct dut fdCcret dUc^uid, uenire poü diëf V fdtisÃiüionem offvrre, excufdbttur'nc d pand promiÃdtKcÃondeo,lldnc (iu£Ãionem ex bono et £quû trdddnddm eÃc.t^impoÃpiuculosdies cum udmittijiurndnius eü dicerc: Pr£fertim,à edufdnt fortdÃis düegdre poÃit,ob epudm fdtisfdaio fucrit pluÃulum dildtd.Pdulus in.l.Siex Lege. §. Coloi-nus-If.Locdt.e:^ conduit. Pdpinidnud in .1. Si cum diesenÃ.cu.l.Ãcq.Ã-.De drbit.Cdiusin.l.PJ à poH tres.jf.Siquid cdutioni.ldcmPdulus in.l.Scd erÃ^ ' ff.De conÃitu.pecuni.Scd i!:yÃ(inquit)dUd dieoà ⢠fcrdtur,nec ddor decipere uoluit,ncc uüd iuÃd cdu fd fuit non dccipiendi: dquim eü fuccurri reo.
Denifi
IJJ D E F o R M V L A
Déniai non eil pr^tercundum: Qjtod licitu eà ^gere cxconuentionc im^M. fuerit AhquK confeft fiM fedebere centum ,no uliu fcilicet cuufu ddieUtt, qudm quod ex rutionibut muicem colldtisÃc dp^drueritiUttriiildnt in. l.tiudd rd tio. ff. DedoMti-Accedit ,1.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PubUi, inÃ.ff DepOf.
Ãt.Et.l.j.C.Oe.
erro.ciiicul.
t 1 li i S,