ET SVCCINâ
CTA, VERA TAMEN
HISTORl A
DE AMPLISSIMO^POTENTISSIMO-^ue.noftro qiiidcm orbi haftenus incognito, (cd perpaucit abhinc annis explora to Regno CHIN A; quindeeim flo-rcnti(Iimisciuslârouineijs,plurimisadmiranda magnitude ne in^gnibus vrbibusj fumma fertilitate; incredibiJi vnioa nuni,gemmaium.auri, argenti, cæteroi umq; vaiij generis metal lorum opulctiaamp; copia; populorum ijsinregionibus inaudito in bellis terreftri nauaiiq; adparatu;praeclara item, prudentique optime conftitutæReipublicxmodciationc) amp;,in vniuerfum, de gentium ilia turn camorum dexteritate, ca ingeniorumacrimonia , cuiuJmodivixin vllis (datiffi-«öar urn etiam nationum;Medorum,Pei fatum, Aflyrioruna, Indorum,Graecorum,Romanorum,aut quorumtun» que deniquealiorum 3 hiftoriarum monugt; mentis, toto terrarum orbe
reperiatur,
fX SiJptmitaprîmlm tn ItÃ^eamfinde tn Germank^mt txbat demum in katinam lin^uam tenuer/iH Opera Marei Henningi Au-guftani,
Rcliquorum, quæ in hifee libris deferibuntuf» fummam,præfatio Autoris,amp; fingulo-rum capitum elenchi docebunt.
Cum gratia amp;priuilfgio Cxfares Maieftatis, f RANGOFFRI» I ddiJ^fe^^^ur»» 1?^^
JLLFST'^! ffT GE-NEROSO DOMINO j4NTONIO Fl'GGERO, B/trvni K'rchbtr^io amp;nbsp;yVeiJJenhor-, inii,drc.(mn'^, Archidud Auflru, ci^^. Ferdinande,à confUiji: literarum óâU-urattrumMeecenatiob/er- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
uando, S. D. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
VAE Chinarum nomine hodiè genres nuncupan-tur, llluüris amp;nbsp;generofc BarOjCas a Cl, Ptolemæo, amp;nbsp;crudita antiquitate Sinas ( vniujt
liters facili mutatione ) adpeUatas eSe, opmioeft.Neq; tarnen, vel apu(l hunc,vel apud alios vetuftiores célébrés fcriptores, fufior aliqua aut plc-nior,vllam in partem,populorum rc,-gioniimue carura defcriptio exftatj nifi quà fitus, limites, amp;nbsp;paucæ aliquot incolentium easterras natió-num,ab eo,quem dixi,nobili autore» nominécenus duntaxà t, memoran-⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A » lór;
/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PRXEF^T/O,
tur: Sinas ctiam metropolin (qn« Straboni amp;nbsp;Ptolcniæo Thinx funt) Stephanus, hue quicunq; is Gixcus fuit, cuius de vtbibus epitomen ha-bcmus,nominat. Cxterùm,quæ,flo« rente Græca Romanaque potentia, obfcuris famx tcda iuuoiucris, homines ténuifle vidctur Sinarum na-tionis ignoratio; ca nd cm iis ctiam, quæ à noftra memoria propius ab-funt, lxculis,manfi(re, nemoannaii-urn, monumentorumqUe veterum pcritusreólè,credo,negauerit: Vnus W. Paulus Vcnetus, qui ante anno» circiter CCG.omneis Afiae maioris, tùm præpotenti Tarrarorum Impc-tio fubiedas regiones defcripfit, inter cas Mangi(quo nomine Chinxab co vocari exiftimantur) ampliflïmx ditiffimxque prouinciæ, fecundo hi-ftoriacfuxlibromêtiohcm facit. Vc-rùm, aubrum demum ærate, inftitu* tà : abtdifpanis atqueLüfitanis, vni-ucrfo ^enè ambito terrarum orbe,na* uigationcs, certifia nobis, amp;nbsp;confir-matio-.
PUAITATIO.- y matiorahis de rébus aperucrunt, de quibus tarnen, neq; in tabulisdiuer-forum Geographicis, neq; alias nar-rationem haâenus exaftiorem aut copiofiorem vllam videre licuirjpræ-ter earn, quam,poft Dominicum Nigrum, Italû (qui tarne vixalia,quam Ptolemaica exfequutuseft) doftiffi-mus vir,Hieronymus OCorius, Epi-fcopusAIgarbienfis,Lufitanus,libro, de rebus geftis EmanuelisLufitaniæ Regis,vndecimo, deSinis, eorumqj vanis moribusarqueritibus, exciui-um, opinor, fuorum, eorumque, qui laboriofa peregrinationc oras eas obiére, relationibâ,vberius,amp;,quà m alter, cxplicatiuscdidit; cuiushifto-riæ excmplispræfixa Ioannis Metclli Sequani cpiftola,amp; de Sinis aliqua,amp; de aliis ab Hifpanica genreadinuen-tis nouis rcgionibus complura diffe-rit: epiftolæ porro, ex lapone (quæ GræcisolimChrife, M. Paulo Veneto Zipangridiâ:acreditur)lndiisquc, in Europam , ab aliquot iam annis . A j miflæ,
/ PJlÃtrÃTÃCfr
Jïiifrçjamp;publicatæjcomplurcsjmütfaj de eorum populorum moribus, reli-. gione, cæterisque ritibusamp; viuendi: inftitutis exponunt. Sedcirciter tei'; tium ab bine annum, édita eft ex Hi-â fpanico in îtalicum fermonem (vt titulus præ fe fert ) conuerfa de Régna Chinarum (vtvoeabulo hoc, ad lati-^ nam Sinarum inflcxionem,tanquatn rccentiori, magisq;noto vtar) hifto-\ ria, auroreloannc Confaluo, Augu-ftiniani religiofi inftituti lacris dica-to, perilluftri interHifpanicas Mendozarum familianato, cuius feripti, in trcis diuiii parteis, primis tribus li-bris, ampliffimi Chinarum Imperii fitus,prouinciae,mores, religio, ritus, opes, Reipublicæ moderatio, amp;nbsp;Regius domina tus, aliaque id genus, ad hiftoricam expofitionem pertinen-tia, nominatim amp;nbsp;diftinâèenarran* tut; quod nemo eorum,quorum pri-us memini, aliorumucantchacprxâ ftitifte vifuscft. EostrcslibroscxJta lica in Germanicam Unguam traosi* H 1 latos,
P Rill TA TlOi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^.
Utos, amp;nbsp;huius anni vérno mercatu francofurtéd rypis excufos ( reliqux ; etenimduxpartes, Iralicèadhuc Ic-guntur) ego Latinè fulcepi conuer-tendos, cum vt petenti id Sigifmun-do Feirabendio bibliopolæ Franco-furtcnfi (qui priusgcrinanicè à ciuc^ fuoconiierfos,cxprimendoscurarat) moren) gererem, turn, quód per fefc plurimoruni cognitionc non indi-gnos iudicarem, quippe qui multa cpgnitu pcriucunda, neque inutilia traderentjarque (prætcr ea,qux, ab a-liisautignorata,aut imperueftigata, aut omitVa, Mendoza, pcculiariter, çxeorum , quos ipfosmet in Chinis fuifTc, ommaque, quæ ab fe recen-fcantur, vidiiie amp;nbsp;cognoflc ait, ad ipCum poftea Regem miffa expofi-tione , hauGfle fc teftatur) cum iis, quos modö nominaui, Oforio,in-quam, MetelloNigro, literis laponi» cis, tabulisq; Geographicispomnia jppémodüeöuenirent. Ineoccrtc,cü M, Pa ulo Vencto (quëqdeny quauis -1* i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pn-
gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TRAIFATIO.
primâ orbi genre häc möftraffc videri voluerit, ea tamefcripfifleautor no-ftcr in fua præfationc teftatur.quac dc Tartarisne, an de Chinis inrcJligen-da fint, in dubium vocari pofllnt) cö-fentirc videntur, quod primo tertii Jibri capite,3b Hombi Chinarutn rege , ad eum vfque, qui hodièChinis imperat,Bonogium,ducentos annos numerari,ante Hombimgt;totisnona-gtnta tribus annis Tartaros Chinat (vt in vocis huius pronunciationc»' antcalios,eunde, cuiusantememi-ni,Oforium, SinamatqueacSinas a-liquotiesefferentem, imiter) domi-natos,amp; ab co,quem nominauimus. Rege, principatuexcuffoseffe narra-rur.Iam,M. Paulus, hiftorisefuxlibro primo, capite 5^. annöa nato Serua-tore M. CC. LXIIX. Mangi prouin-ciam à magno Tartarorum Chamo fiuelmperatorc Cublaiexpugnatam dicit, quodannisabhincCCCXXI. fadü effe, calculus indicate à quibus, fianniXCIlI. Scythicæ dominatio-nis
TRAIPATÃO. 9 nis fubducatur,ducéticircitcr,amp; duo detriginta anni, ad hunc vfquc an-nüeffluxêvc, per quosChinisèTar-tarica feruitutecreptis, ab indigenis Regibus eft impcritatum .Quod præ-terea de arte ancis typorum formis librosimprimcndi, Chinis vfitata,a Mendozalibro j. cap. jö. refertur,id, præteralios (vthocobiteraddam) à , Paulo etiam louio,libro hiftoparum fui temporis 14. confirmari fentio, qui eius generis volumen,cum dC' phantc, LeoniX. Pont.Max.à LuA' taniæ rege donomiffum, felèvidiflc adferit, praeter quam, quód ipfe quo-que fcriptor nofter, huiufmodi libru quendam fc habere, aliquot in Vaticana amp;nbsp;Regia,cÅnobij SanLaurenti-ani bibliotheca, alibiq;, in Hifpania, India,amp;Italia,cöfpexifleindicat.Scd, plura in hanc fcntcntiam,de cæteris,à Mendoza in narratione hac defcri-ptis, in medium afferre, animus non eft; è qua, prætcrplcniorem,amp;diffus* fiorem, dus plagae,om nisque incola-
rum
A Æ
M pTiA'EPAâi-iö:
rum conditionis notitiam.èncrhitttf/. hiiculquc,pluribus,quemadmoduin » -cgocxiftimo, explicatam (Ãquident. hiftoria à nullövnquam vituperata,. amp;nunquam ferè vllafuit,quæ nonSc. iucundum aliquid, amp;nbsp;vitæidoncuïn diccrer)ad ledorcsamp;vtilitatis plun-i mü,amp;obleftatiouis(in quaipfaquo-' qucvrilitascft)rediruram fpero.
Ad verfioncm vcrö meam quoi attinct, meGcrmaniciexemplarisfi-dcm, amp;nbsp;verba ( vt debebam )â fequu-tumà tq;interpretatumefleaio, neqj tarnen diirimulo,cum collatis vrriuP: quelinguæ exëplis, paucula aliquot notoria,opcrarum,cen('eo, rypogra* phicafum, errata, abkalici lèrmóuis gnaris,in Germanica editionCjänim* adnerfa eiser, autoritatecorü amp;nbsp;hor? tatu,'mc ex kal ici li belli fenfu amp;nbsp;prae-fcripto eaemcndafle,ita,vtipfius autoris ménti atque fententiæ nihil O: rnninodecederet; quod fanè candi-dum leaorcm, idioraatis noftri do« dum,è trium verfionum, Germank it \ i^ C»
TlLAETfATIO.-^
et (estera non inclegantis ) Italicæ amp;; Latins mutua compofitionc, fatis; fuperqucintelledurum, optimamqj in partem accepturum effe, vti exifti-mo, ita, id vt faciat,vehementer peto rogoque.
- Vtautemiamadte, IHuftrisamp;gc-nero(eBaro,mea conuertatur oratio, cum, promote, cunftispcnèiis,qut in publicum quidpiam emittunt, à peructufta omnium ferè fsculorum memoria, follêni, huius mcsqualis-cunqueopers,patronusaliquis mihi qusrendusforet; Generofs tusma-gnificétiæ, cùmamicorum confrlio, turn ipfoquodam animi mciimpul-fuofferte earn, atque dedicate vifum eft: non quod illuftri tuo, amp;nbsp;præclaris artibus, multipliciquereturnvfuex* culto atque inftrudo ingenio, digna, autj'quevelobiterabs teinfpiceretur, idoneam efle,iudicarem,cüm prefer-ïim Hifpanica, Italicäuc lingua édita defcriptio maiorem Icgcnti volu-Ãtatem aUatura yideti poffer 5. vc-'uiâ¢j^ v ' â rùia
tg fRAEPATÃO;
rùm co , vt, cuiufcunquc in mantis, quartùmiatn inaliam conuer-falinguam, hiftoriahæcpcruenirct, quarto etiam patrocinio præüdioq) viri virtute præftantis nitcretur: Ac G.T.M. minime grauiterlaturam efi k, vtmihiperfuadeo, itaomnicon-tentionedeprccor, quod egoperfriâ Ãa adeo fronte fum,vt ignotus amp;nbsp;ob-fcurus,tà m infigni arque amploloco po(itum heroëm côpcilare, amp;nbsp;quid-quid mcxhocopellæcft,ci obtrude-re au fus fuerim.Cùm.n.è multorum fermonibus intcllcxiflem, G. T. M* elegantibus literis atque difeiplinis perornatam,ex hiftoriarum etiam Ic-Ãione (de quarum fummis meritisq? laudibus, fi ego, poft totgrauiffimos doftiflimosqueviros, vel mutireau?* fim, idemeftearbitror, aefiargutos inter ftrepatanfcr olores) magnâ ca-pere voluptatem, neq, Romano minus,quà m patrio, alióve fermonc, amp;nbsp;ipfam fcitèvti,amp; loquentes alios pcr-lubcntcr audire: furapfi hoc mihi,v,t . . i (quem-
PR^EFyino. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XJ
(qucmadmodum dixi ) primam hanc dcfcriptionis Regni Chinarum partem ei offerrem. Præter virtutis tu33 decus, fpemmeam animumqueau-xir, nó per hominum folum ora iatn-dudum voliraiis, fed amp;nbsp;in plurimorii mentibus,altè radicibus aâis,confir-matus, fplendidifllmæ familix tuæ, cùm in alios,pro cuiufqueconditio-ne, turn in eruditos,amp; pptimarû arti-um ftudiofos, prxclarus illefauorSc bcncüolcntia, tibi, cum reliqua Fug-gerorum gcntccommunis, qua vtiqj {Mufis nimirum volcntibus ) effedii eft, indiesque cfficitur,vt fama amp;nbsp;gloria nominis veftri æquè in xternum permanfura fit, atq; tot infignia,ma-gnificentix amp;nbsp;beneficentix, quibus Auguftam decoraftis,aliaque,in qua-cunque terrarum parte,fplendorisamp; ornatus à vobis édita monumenta* Hate, illuftrisamp;generofeÃaro,ad G. T. M. præfari volui, quæ,vnà cum in-terpretationemea, munercleuidcn« f«,craflb filo,boni ca vt confulat,mc-que
gt;# nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;FR/EF/Ttb^
«qnepro fuoinomneis litcrarum ftn^ diofos benignoanimo, inclientclam fuam fiilciperencdcdignctur.etiaat-que ctiam oro. D. Auguftæ Vin» [ delicorunijmcnfeSextili; Annoana-
toChriftoScruatore, M.D.XIC. »
* Generofæ T. M.
- io;:; Addidifllmusamp;dc-
. lt;. , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditiflimus
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Marcus Henningus»
i
lOxVN^
IOANNIS CONSALVI
' MENDOZAE PRAEFA- '
tio ad Lcüorcink
â*^iB^^h' ^lt;J^^^/^^^gt; opfi^é Le^for, ^xSad zz flaque aileb turpi ambitiöse ^ bafor, (^ua pkri^ueftojlro-rurn terKporum bijioriogra-; pbi in citai i,duf» veterts cum nou is hifiori-ns comparât, immortaiem nominisfuiglo»: riam,f(elicib/is in?en^ monuwentis,re^eie^ remtuntur) vt,fooc, breuiadmodum, ^U9 virium mearum quaUcüncf ue J^ecimen e-tiieii, fcripto, debitam ai^s autoribas bauwde m eripere coner, a qua me longo adhuc in-teruallo abe/ieÃntio.,
Ht^oria bat mea, bauditaprolixa, non de Jtbenienfium agit Republica,quamfusé defcripft Plutarcbus : néq-, maiefatem tri-: umpbos^ veterum extellit Romanorum, quod peculiari nobili^ argumente celeber-rimus biforicorum praÃitit T. Liuius: né-, que res geÃas Cafirumattingit Germano-turn, ab illufribus alqs friptoribus Uteris f ommendatasméque debitam Paulo demi-
itf PRAEFATIO.
üo ^emulatur lauream, quicalamojuo Gallic reges immorfaüiati tradieiù : néque eg» defnque praciara inuichjiinfor/tfn HiJia~ »ix regumgeÃa ineiegaatiÃylo conÃribere fropofit, ^ua,per J^, aurea'veïocisfam^ buccifia, toto ferrarum orbe ita inaoteÃuf, 'vt ex homiftitm memoria efÃuere üK/io mo^ eiopoÃint.
(^äa/iad, iongèrecentifes, vulgo ^minus fioSumÃribefieli argumesum,Jluaium atque operam meam conÃero : ^uod, cum mulsis^tmma (^pr^eÃaStÃima indolis bo--minibus defûeri/, traâlatione eiusfuperÃ' derefuni coacli-,conÃitui^,diligenfibus, amp;nbsp;buiuÃnodi rerum non plane ignaris,posent tiam, magnitudinem,ampli(udinem, ma^ ieÃafem as^ue opulentiam Cbinarum Reg^ ^uodammodo oÃendere. EfÃaufem C^r^ eus Paulus Fenetus, diuturno fuo itinere A-Ãatico,primus or bi gen tem banc motÃraÃc videri voluit: addubitant tarnen quidam, ea,^uafdem bominum exÃtperantia, Pau^ lusÃribit, deTartarlsne, andeÃbinisin-telligendaÃnt ? CÃm igitur bac ata^^e, elo-^uentiumÃriptoruf» adeoferaci, baHenus nemt
P RAE F AT IO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1-7
»emo repen lis fneril, t^ui i/Hs in regiombus ab aliquot tam antiis zgt;ija exp/orata^ i» commentarios referret: ego -eera, baca fiele eUgniÃmis viris, quifidsfià ocuUs ifiarum âreturn eerlos redelielérefitimmaq, wehifiriaf pleraque eorum, qua: mibi traeiielerunt, ex ipfts Chinarum annalibiis collegére, accepe-rim : eorum demque penes quoseslautori-fas,manelatispaterefirn coaelits: omnibus elegantis,^ aelmiraelarumfiupcnelarumq^ return auidi iuelie^ hominibus grai/fi'candi caujfia,breuem hune hbellum in lucem eelen-aum eluxi: qub illipleniorapofiea, e^accu-ratiotaeo in genere tracent, idq^ omninb efificiant,quod ego, Tit eos bteuifa^urosfiera, it a libenter ipfimetpr^ejUtijfim: pofiq, ifi in locis magni adeo acuminis, multi è no-fitis repetiunlur : qui,finon nobilitate opérés,extendendi tarnen adfimpiternam eru-diti animi laudem, nominis, occafione, ad buiufinodtÃtiptionem fo/cipiendam exci-tari deberent.
. Primis itaque tribus hifioru huius U-brispro modulo tenuis fineÃcrilisq^ in^enq mei,ca omnia,qu^ de Cbinatum Pepulhea, P deq^
i8
PRAEFATIO.
de^^, 'vniuerà regionis ^uabta/e (à natura, quot;fer/Ãime certiÃime^^ inter buius Regni f/deberrima, commemorari foÃei/ideban-tur,coderi.
à r iv»t.r\ nbsp;nbsp;Cateriswro Ãquentibuc, triadeÃrifÃ
1' T ö jeJ f^ i^ ebinÅÃac7a itinera, ^uibm Martinut ^^''m^' ^'^^ ^drrada, Hieronimus'Marintec, Jugu-^} Ã/inianaÃcraÃami/iie,Ãnno,anatoSerua-
ly?â
fûre,^oîï mi/Ze ^ifmgefitos,Ãpfuagej/moÃ' filma: Lienmo^osi, PetriisA/narw, eufft ^uihtiÃ/am Fra»cifcaui inj/iluli San JoÃ' f/nan^ prouinci£ tÃiJalihtii : çy tandem, j^nno M. D. XXC/. Afartiniii Egnatim, al^^ alii^uot,ei/iÃ/em frofeÃionisficrif ini^ tiati, eoÃà contulére : ^ui ^uidem, HiÃaii, canÃenÃsnauibiis, i/inere,fer Indiam Lu-Ãtanif Ãbtcc7am, conÃec/oj maxima terra-rum or bisfarte circumnauigata, in HiÃa-niarn redierunt.
^^^amobrem bac noÃra leâfari beneuob eÃero (à dedico : Ãerans ei leS/u grattÃima ne^ue iniucundaÃtre, cum à nemine ante-bae 'vn^uam tÃbac materia Ãt fertrac/a-ta: età tenue munuc esi,binis^^ baud exigu-ff wtà laborat : vtio, tyfografbia, cuiut cauÃa
PRAEFATIO. Ip
tauffâ non immerüo/falicisChalcographii tribuitur, HiJ/gt;amcie IwgM rudibus, qui, eufn wrba Kofi inte/Zigafif, conitiKgenda infert^um diuidufffjÃ'paranda coiufigunt: cumq^ /faiici Charaeferes, punlUs ad »o~ Ãram pronundandi ratioKCf» ^fteeÃarqs careant, muda idiÃ^eperperafn atqueif». ferid zgt;ocalgt;uia omdfnKf.diferum 'viduf» edÃripdond inueKuÃa,quod tarnet lege», fis candorif er mif to : âvt is, qui hits rationi-bus,quóue a»imo ad hac expo»endaÃm ad. dudus,perpe»de»s,excufiitio»e me dignum cen/eat : eo^ magis, quoa me, vhi Deo, 've Ãero,firtuna»te,i»HÃgt;a»iam reuerÃssfu~ ero, pralo denuo hÃoriam hancJubieHu-rum, errores commÃosjülgt;laturum,ûgu~ litri^ cura o^eram daturum ejà polliceor, ^tt tam emendata illa i» lucem prodeat, quam ego omnibus id votis 'vnieè eufio atque exopto.
ELEN-
£.9
BLENCHES C^P^'
T^M, HISTORIÃE XE-^ni Chinarum.
LIER I PRIMT.
Defcriptio Regni Chinarum, amp;nbsp;finiti-xnorutn populorum, Cap. I.
De aëris conftitutione earum regio» num, Cap. IL
De fertilitatc,amp; generibus frugum hu-ius Regni, Cap. I1Lâamp; IV.
De vetufta origine Chinenfium, Ca.V.
De magnitudineRegniChinx, amp;qui-bus menfurisinccruallorum,leu milliari« bus vtantur,Cap.VI.
De quindecim prouinciis Regni Chi-nx.CapVII.
De vrbibusprimariis, aliisq;Oppidis amp;nbsp;pagis fingularum prouinciarum, Ca.IlX.
Deadmirandis in ea terra ædificiis: in-gétiitidem muro, feu faucibus quingcn-torum milliarium longitudine,ibi reper-tis. Cap. IX.
De forma corporis,facie,veftibus Chinenfium,amp;viuendiinlUcuris,Cap.X.
UBRI
ELE NC Hrs CÃP. ^f
LIBRl SECVNDI.
De multitudine idolorum, quibus di-uinos honores Chinenfes exhibent} amp;nbsp;de quorundam èx illis effigie amp;nbsp;forma, quibus Chriftiana religio depingitur. Cap. I. amp;nbsp;II.
Quam parui Chinenfes idola fua faci-' ant,Cap.III.
De forcilegiis apud ipfos, in ferio quo-uis negotio fufcipiendo vfitatis, amp;nbsp;de in-üocationeCacodæmonis, Cap.IV.
Quid de initio mundi,amp; creatione hominis fentiant. Cap. V.
Quodimmortales animos. amp;poftho-minisexhac vitadifceffum, aliud fupcr-effeæuum: tùm profuoqucmq;merito, autpcena, autpræmioaffeélumiri, certo ftatuantGhinæ, amp;quomodoprecentut promortuis, Cap.VI.
De delubris, religiofis, tam virorum quam fÅminarû ordinibus, amp;nbsp;facris An-tiftitibus apud Chinas, Cap. VII.
De ritibus eorum in fepeliendis defun# Ãis,lugubribufq; veftimentis, Cap.IIX.
De ritibus eorum in contrahendis ma-trimoniis. Cap. IX.
Quod toto regno,ncque in viis, nequt ad templa, vlU ferantur mendici: amp;nbsp;quem
B 3 nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;Rex
2î ILENCHrS CAP,
Rex moduin, in alendis iis, qui fuis opens viduni fibi parare nequeunc, obferuet. Cap.X.
LIBRl TEBTIL
De regibus Chinenfium,amp;fingulorutn regum nominibus, Cap. I.
De palatio amp;nbsp;fedeRegis: amp;nbsp;neminem toto regno, prætervnum regem, à Chi-nenfibus Dominum agnofci, Cap. 11.
De numero bcneficiariorum amp;nbsp;dien-tium, aut regia? ditioni fubiedorum, amp;nbsp;tributariorû, m fingulis quindecim pro-uineiis, Cap.III.
Detributis, quæ ad dignitaris Aularqj autoritärem tuendam Regi penduntur, Cap.IV.
Decopiistdmpeditum, quamequitu, in fingulisprouineiis. Cap. V. amp;VI.
De lege amp;nbsp;ftatutoChinenfiû,quo extra lui regni fines bellum gercre, ex eo aliô fe coferre, exterosque inidabfquecófenfu Régis, admittere prohibentur. Cap. VIT.
De fenatu Regio, queinque is obferuet morem, quô fingulismenfibus, quicquid toto regno aceiderit.cognofeat, Ca. IIX.
De officiis Pâlarinis,Reâorib. prouin* f iarum,amp; moderatione Reipub. Cap.lX.
DccsterisOfficiispublicis, ^ de riti-. bus
SLEKCHVS CAP. îj busapudipfos in foro, curia, Ser cliqua publicorum muncrum adminiftrationc vfitat's, Cap. X.
Decenforibus,quosquorannisRex,vt inmagiftratuum, per fingulasprouinci' as. afitainquirantjCx aulacum poteftare dimirtic: amp;nbsp;de modo aninaaduertendun fontes, Cap. XI.
De cartenbus amp;nbsp;modo reos mortisca# pitepuniendi, Cap. XII,
De lireris amp;nbsp;charaâeribus Chinenfi-Umdudis item literanis. aliisqueadmira-tionedignis, Cap.XIII.
De modo explorandi eorum in litcris progrclfum, quibus Loitiorum infignia conferuntur: ritu ea conferédi : ceremo-niisq; port eo'latioucm ciuitati follemni-bus, Cap. XIV.
Quôd machina: tormentorum xneaquot;, mulcôantèapudChinenres, quà mapud Europæas gentesin vfu fuerint, Cap.XV.
Quan'âôChaIcographiaapudChinen-fesaniiquior fit, quà mapudEuropspopulos, Cap. XVI.
De libris ab Herrada amp;nbsp;collegis, è Chi-naallatis, amp;quidiniisdefcribatur, Cap. XVII.
De Chinenfium conuiuiis, amp;ritu cele-brandifefta, Cap. XIIX.
B 4 De
24 HEN cur s CAP.
i De falutationibus mutuis inter Chinas, amp;nbsp;quas turn adhibeanteeremoniis. Cap. XIX.
De honeftatc amp;nbsp;difciplina mulierum, amp;nbsp;quibus conditionibus tolèrent impui dicas. Cap. XX.
Deformanauium,quibus tam in mari, quam in fluuiis Chinæ vtuhtur: amp;nbsp;quo-modoper integrum annum pifeibus ab-undent. Cap. XXI.
⢠Defeftiuoquodam modo, quoanates ingenti numero educant,minimoq; fum-ptu Chinæ pafcunt; amp;nbsp;artificiofa iucon-daqjipforum pifcadi ratione, Cap. XXII. ' QuafolemnitateChinaru Rex, aliorü Regum.Principum,amp; fui imperii vrbiuin âamp; populorü legatos excipiat,Cap,XXIII.
De legatis, quos Hifpaniarum Rex ad Chinarum Regem mittere conftitueran quæcauflalegationismittendæ, quæpo-fteà difFerendæ,fuerit, Cap. XXIV.
DE
DE RE G NO CHINA' nbsp;nbsp;Sf
NARRATIO-NJS /nXTO^^/CyJE de ampliffimoRegno C H INA; fituciusamp; magnitudine: yefti* biis,ritibus amp;nbsp;moribus nationis} regionisq; natura amp;nbsp;con-ditione»
, LISER PRIMES.
DeferiptionisRegni Chinarura, Ãcfinitimarum gentium«
CAPVT I.
ERTISSIMA 'veriÃi'na.
^ue de peramplo Chinarum regno ( i^uodhachiÃorfade^ Jeribendump/Jccpimas^ tra»
ditio ea habeiur, ^tiæ ab HiJJ/anis, Phdi'ppü narum, ^UM vacant, Jt^darum incolis eïï frofecia. Ha Infila disant ab eo,de qtto dt-dntui, regno^ ^ vtapfedatur, contimwi, â nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R f nd
1(5 DE REGNO CHINA
ad ducenta, eo loco,mid/aria^ HtJ/^am^^ i/d, tarn decennia pene, in eÅfèjè regiones ijuo-dammodo injitderunt : carnet^ dw anten per Indiam ^uaqite, LaÃtanica ditiond» noparua earum indicia extiterunt,ab ifÃs, qftos dixi,Lufitanis, orta, qui Cat anew và ^ue Chinaru/n Ãegni vrbem negotiandt caaÃa excurrerunt, dr ab Ã, ^ui Atacaone habitant :Ãd quodrumores tantitm, neque Ãitis idt contantes bis de rebus adÃerretar, ne^ue LieÃt and, neque PhiüppinenÃbut, pbinèÃdts ha^ienta adhiberi potuit ^ pra^ Jertim enm diuerÃ, minime^^ interà can' jintientia, narr are nt : donee tandem R. f. AJartinus Hcrrada, Ordind Eremitarum, D. AuguÃiniC '^^ vacant ) p rouinciaid, ( cu* ius ^crata famidaÃdales,primi dr Philip' pin.-tf /nÃ/as inueÃigarunt, dr incolas Carum' Ãlutaribus aqud abluerunt ) eius^ collega Hieronymus AParinus, vna cum Pe-â fro Sarmento,Philippinarum vrbd A/ani-gUa Pratore,dr Alicha'éle Loarcia,a Guida-neLabaÃare Regio ear urn InÃdarum Pra-Ãde, annoanatoChr/Ão AP. D. LEXK. duelu cud^dam è Chinarum Regd claÃd
MISTOR. LIB. I. v fratfié/k, aâ Of^onconi nomeu erat, iff gt;57^ Chwaw mijitJunt, z/t ex i^Ãr/tm appare^ hit expoÃtione, quaÃcti»da: huius hÃorilt;£ farti, eodem omnino modo, quo potential-mo HiÃamarum Regi ob/ataefi,Ãde/iter ifiÃretur-, è qua mtei/igipoter it, quomodo f^quem dixi,è Chinarum Regh aluciht/iPft iüÃilM phiUppmas 'venerit, Ãdemq^dede-f'it,à eos, quos nommauirnas, religiom di-catos viras, vnacumcomitatu, contra tarnen expreÃam, capitis^ peenafincitam earum terrarum conÃitutionem, in Chimts eÃe deduffurum : quomodo item neÃri idic except/, honeÃe^^ptiberabiterÃnt babiti^ w etiam a/à de rebus memorabtlibus (^ pradard in ea agitur.
e^mplÃimum boe Regnum in eo tradu ÃÃaÃtum esi, qui maxime ad ortum verga: Coebinebinte Regni ad occaÃmÃnes at-tingit, quo cum qÃemplane moribus riti-bus^ vtitur ; maiorem ei/ts partem Oceania Eaus circumÃuit ab yiinama InÃda, Coebinebina Ãnitima, capto initio, qua palus XlX.gradtb. exaltatur, turn Septetrio-nepùmet Meridiem zferÃ/Stitai vtÃpten-triona^
38 DE REGNO CHINA
frionaU vefzto, ^parcHa eo znari nauige-tur. Supra Coc/ji^chwampauib, adBore-arn, Brachman^if co/^/^eeff, prapotenfi-iui, auri,araegt;2fi, gemmarum, Pyroporum if^primif, dù^imifpopul/s-, maÃula hacfu^ per ba af^ue rob/Ãa gens, colore ÃaueÃie ^Uià (amen pauca cum Cblnis bella geÃf» ^uod aÃerls montibus, rupfbus^ ab tills dl-rIma für. Proxlmt borumÃnibus Patani à * Afogort (genfeslfadläla^ Ingens, (^ ipà armorum^ gloria indpfum regnum poÃ-denf, quorum Mefropolts dl Samarcanda. Hl Scjifb£llll,Ãu APaÃgefa /ünf,qulanul' ils z/nquam naflonlbus in ferulfufern reda-ill dlcunfur. Populus ear um regio num,vt in Ãlo naftis Boreali, corporis robore babi' tudÃlubrlpollef,afque albl coloris dl. 0C' f:ajum infer dp meridiem Taprobane ( Suma f ram bodlè vocanf )Ãfa, aura, gem/nd dr margarlfls adÃulf. Proplus duÃruf» malores minores^ IrÃtla lauæ,regnum Lo-cbl,poÃea^ tanfoplus dtÃans Iaponla,co»' Jplclfur. Ornntum pro.vlml Cblnarumfer' minis Tarf artÃnf, conflnenfls-dr Ipà culâ â fores, muro (4fftum d Cblnls diÃre-
HIS T o R. LIB. I. 2? th 'vt Ã^its poÃea hoc in hhro iffchcahi-tur.
Tar tari hi cum Chinit atrociaÃpe Io»g9 tempore he/iagenferunt, ^uorumÃparati/» frtmo capite hbri tert^ mentionefn Ãade^ f^us. Subegerant i//i ante hac Chinarum Regnum, totos^ très (^ nonagmtaannos ^y Ãtb dttione Jua retinuerant-,J^C^inare-bei/antes, denuo eoseiecerunt : nunc pacem interà (^ amicitiam cohere dicutur, quant ad concihandam (^ conÃruandam , non parumfacit, ingeniorum, rituum, atque morum inter vtro/que Ãmihitudo : colore tantum differunt, quia rujfeÃunt Tartari magis quam albicant : nudifipra vmbili~ cum incedunt ; crudis camibus 'ue/cuntur, cruore eorum corpus oblinunt,quo robuÃio-res inde euadant : ideo^ ita feetent, vt aëre ab ipÃs re//gt;irante, 'vellongo dÃantiumin^ ' teruallo,. nares fætorimpleat, (^ %gt;binane Ãnt,moneat. Jmmortalitatem animorum pro eer ta habent, in eo tarnen errant, quod animos ex zgt;no inaliad corpus tranÃre o-pinantur : quup in vno corpore beneâvixe-rint, inal/o deinde tÃe beatiores, ita, vt ex pau~
§0 DE REGNO CHINA
^aupere ifj ditdtem, è Ãne in iui/mcm irai'
Jeranfur. Lit/eriparenfum ohjeruantiÃf^i i Junt, adeo, 'igt;f ne in minimis quidemidora 'voianfafemneg/igant, quam Ã'violent»
frtb/icè continuo, grauÃime^^ mulcrantut: Fnum credunt (^fatentur eÃe Deurn ,Ãn-gulis in ædibns eius habent inÃblimibfct 7ocispoÃtas eÃ^gieSj^uotidie ex thure alÃ^ cdoribtss li tant, Ãimmum Deurn a^j^ellaU' nbsp;nbsp;,
tes-, abeoÃnammentemc7tâÃnumcorpus precantur. i^U/tmprinter hune Deurn adorant, ^uemprioresÃlium, T^tigai nomine,adpellet at 5 hune res terrenas curarepef-hibent, dus^ imaginemÃnguli domiÃiet habent-, ac quoties cibumÃemunt,pinguiÃi-mo omnium,quod habent,Ãerculofaciem d inungunt: hoe modo, 'vbiÃamiHe, epulan-tium opinione, partem, inunâlione hac, ac-ceperit, quodÃperefl,Ãatim ipà deuorant. T^enquam, 'velcapitis diÃrimenepropoÃ-to,mentiuntur. SegiÃo cumprimespariet, bellipraÃrtim tempore, quo Ãum quiÃue munus ad tympanorumÃrepitum, tuba-rum^clangoremÃrenue obit : in cater es a Chinif nihil deÃrepant-, quià religionem
ChreÃiei-
HTSTOR. LIB. L jï ChriflianAmfufiiperentyhaud dubiè eerttm fxewplum Tarfart hijè^uerenfur.
Dc conftitutione aerisre-^ionis Chinarum.
CAP. II.
A Era temfgt;eratto Ãorenti/^fni kuifa Regni inter Ãà admodurn diuerà ^^^â .^^antumuis enim id^qaaiipeneÃa~ do,meridiem inter (^Ãptentrionem,Ãtum Ãt, ea longitudine, vt nonproc/dab dina-ma /nÃda intra X. gradin ekuationispoia-ris incipiat: con/iat tarnen quibu^am idiia prouineà 'v/tra L.gradm po/um exa/tari: Opinio^ cd, quibu^am locis aititts etiam extodi, praÃrtim verÃa Scytharum Ãnet. liiÃtmilitudo hac è colorie varietate, huim regions hominam facile animaduertitur. Cantone enirn , inÃgni Chinarum wbe, ^uam LuÃtani, aliquandiu iam nega-tiationum ergo, continenter adierunt-,^itod non proculMacaone, Portugallenfium Colonia, d^et, eo^ omnis genera mercimo-
nia,
5? DE REGNO CHINA
l«ia,^s è terris deiata,ify Europa i^sle tra'f^ ueha^tur ; apert urn coiorum dijcnmen cer^ nitur m ii/is, qui mercasi^i cauÃa ^huc cogt;ï-Ãuunt,quasi ipà quo que EuÃtaui taÃaKtur. ,^Ãi Cantone, tato^ eotraefu naÃuntur, colorefitlÃaueÃuut, FeÃanorum irÃar iu i^Ãiea, quorum quisles regio eidem pa-radeloÃu Climatt, cui Cdf^ton, ÃihÃitur: caterarum proumciarum interius pöÃtsc gentes, aliaalÃ: magis alhicant, prout ab or is Ãigidforibus tongius, aut propius ab-Ãunt : qult;edd HiÃanis as/Ãmiies, alia etiatn pa/üdiores, doraec plane candidaÃant, dquot; rubicundii:,quales Germani quidam: nequi Irigida bac an ealidapotisssplagaÃt^exaclt dÃn/ripoteil, cum ei Zona, quam Geograph: temperatam-vacant, eidemq^ dimati, cui Italia, Galba , (à alia temperata regiones, ÃbÃiatur: EndeÃertilitas, opulentia atque abundantia harum terrarum facile co digit ur, quitus procul dubio omnes alias tot ins or bisÃperant, quauis régna Peruana, HiÃania^ noua, co nomineÃ/mmo-perè commendentur. Sed de bis plura Ã-quentt capite ,Ãmul^ defugumgenerib^s
HIST OR. LIB. T. jj (^ copia w Chi»afiaÃentium.Is quern t^ixi Proufneiaiii Herrada, eius^ comes (quo-^ rum ^cie tanquam ocu/atorum, amp;nbsp;omni exceptione maforum tefitum, ego horunt pleraqueredfo ) inter Ciiesera,ai/tnt, fanfam mie eÃe infan fium multi/udinem, â¢vt mu-lieresfngulis menfbusfet/fcare Toideanâ tur^eos^fire omneisj^aletueline vtitf/pri quam Ãeipofit,proÃerrima. Ter quotan-nis, aut quater indigent ibi füget colld ^iff/t, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
De fertilitate amp;nbsp;generibus frugum huius regni.
CAP. 111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»
CHinarum gens extra controuerfam ' primes terrafta cultores, regq^ im~ perq autores nepotes poferos^ efe Nouchi /latuit; Hos ftenim,dimcertumlocumin-uefigarent, in qt/o commode habitare de-i^^^^^ P°ffi^^ ^ fotam/^ propterea Armeni-amfdulo perlufrafnt-, chinarum vero regionemflubri précipite acre, alfcp^qui-bus humana indiget evita, commoditati-
C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;buf *
34 DE REGNO CHINA * ^^gt; fii'^flffate potiÃmum, (^ tempera^ wenfo opfabii^ri^areperJpexij^nt ; inco-^ kre earn ceeÃÃ^quod op/i/^/afn.opportKnà Ãfffam^ ommiff» fotu/s orbif /uätcarenft froÃei^o ad me quod attire/-, in hoc illos ego minime fal/os eÃe crediderim, hodie^ id darum eà ; de quopoÃeapluribus agemus^ £ffi au/em infer ca fer a de frudibus, à illie terra naÃenfibus, eaÃm fradifurus, qia-buSf quaÃpra dixi ÃÃtis co/Ãrmabuntur: »equaquam tarnen omnia commemorabo^ qua de multipitci à in oris rerum omnium adÃuenfia dtcenda eÃnt, âVfpra reliquis de herbis qutbuÃam,^ ear um naturaÃu V' Ã,tantofine, vt is zielpeculiari defiriptio' nedigntts eà videatur, neque defuturos, qui earn quandoqueÃÃepturiÃnt, exÃ-mo. Caterum aÃidufis incolarum in colenda terra labor,mduÃria atquefilertia,bonifa^ fern illi d natura dafam, Cquot; Ãecunditatem eximiam non partim adauget. Tanta emm eil ipÃrum hacin re diligenfiattantumfiu-dium, z/f neque monfibtes'vallibus^, neque aq uisÃuminibuÃe, impediriÃpatian-
MISTOR. LIB. I. 5$ tur: colf/Kt omwa, fianfanf, Ãmina^ft â ^uidquiil nafurafiüfin 5 arborespomfi-^ â ras,frisicum,bort!leu, orj^^m, biȟ,caKna--ben, aüa^idgenus, ingenfinttmero, nu/b opérés obrepeKte fadio , auf impaféefiféa, oumfiéant, fiearumfibérerum léberam efie fof^afeffi, ownium^fifionerum, prater exigifut^, ^uod peffde^t Regé, tributur», efiê/mmunes, âvt éK fiquentibus fufiusex-^ plécabitur. ^d-vbertatefnpraterea ifiam i^numerabélfspopubt mftUitudo,plurtxitut» confirt, partifn opficfi, partim agrès co-bendés Åcupata, cum prafirtim octo ft, erro-ftesft^ minime toberentur, fidfiuerifitmi coherceantur , (bâ i/ffitmes pbane cenfian-tur. T^mini etiam duium e Regno ad ex-Zeros, aut mibitatumabib abire bicet, ^uod hac ratione virés prouinda exhaurian-fur. Suo enim regno Rex co nt ent us esb, tanquam omnium totius orbis privant fi fimo. ?(pn minores, genti, adbaboresto-berandos, artes^, quafiuscaufia, exercen-das, natura fiimubos addit, confit etudi-ne baute vefiendi, veftium fibendorem, wbuptatum ibbecebras confi^andi, adifi-
3i DE REGNO CHINA à â, pro occaÃone, magfiÃca, (^perawt^ft/t inhabitant, comparata : ^nam ob rem, (^ ob naturalem fiüÃeehcitatem,Regnnm hoe, omninm,^^^« 'vÃuamÃ/nt, non iniarid co-pioÃp/muan , ttÃimum^^ 'vocari poteU. Omniapraterea, htc wdere eU, herbarum, fruéfuum^genera, cuiu/motin HiÃanà ⢠â¢viÃntur^ aha itempermuha incognita,no~ Ãâ'^^ P^^f^^ tÃimiha. Odore autÃpore^ omniumprÃ/tÃima. Nerantia ibiÃpore triphei reperiuntur : ^uadamÃccharo duh ciora-, quadam minted du/eia ; quadamgra-to quodam acorepaiato acceptÃima :pr.una item ( Lechiat ChinenÃs vocant ) non eà tantumiucundiÃima,Ãd(^, ^uantumh-hetcomedas, nequenoxamne^uenauÃam parientia: malaporrb, inÃgnit magnitudi-nh, colorh expuniceo (^ ^to mixti, guÃa-tuper^uamÃauia, at^ue excedentia: cate-ros diuerÃrumÃecierum,nominum^,Ãu-dfus,nuncpratereo,ne,tempfisterent,mo-IÃusÃm begentibus, cum adgrauiaÃtper* gendum. Toto regno, ingensÃcchari copia codigitur-, cuitts tanta e^i zgt;ihtas, zgt;tcunr carÃime, J^intak (^^uodvocant) candi-
HIS TOR. LIB L 37 tlijstfni, ÃxfantumaoÃratihui ( Tâfafpel-iantur ) aureis JiegaUbiti zgt;enislait(r: ne^ue ( cum ChmeJes huiuÃnodi rerumjgt;erquam ÃntÃudioÃ) Médis mmorabuftdantia, inde^, CUM eiftSftum cer£precia tarn exigua, tea Tst mtegra naues, aut potius elates idis queant onerart.Serico abundat regio tener-rimo-td tincfuris inficereÃient,^Ute ab exi-Miapuichritudine Bethicis longe pr^eferan-tur: hlt;ec gt;nerx,et/i toto regno Maiori ac qua-uis alia, nuMero diÃrahttur gt;nbsp;eÃ^ adModw âVendibilif, parui taMenapttd ipfis emitur. HolcÃricuM , DaMaÃenuMS holoÃricum iteM raÃtm, fiebÃricuM 'vndulatuM,alis:^ huiusmaterM quam 'vili cotaient,Ãne ma-fcima,eorum, qui mgentiÃ/mma in HiÃania,Ztaliaq^ bac aÃimariÃiunt,adMiratio-ne, dtei nequit. Ha auteM tela, aliorumd generumpanni, huiusregnidomeÃici, 'vi-^ nis,alidve MenÃratione,minime, ne lintei quidem ^Ãdpondéré omnes t/eneunt, quo minusÃaudum coMmittatur: linteis(nam hni intens copia ) pleriq^ incolarum vÃi-untur,ècannaberudentes,'vela,alia^,qux »attigantibus âvÃiiÃnt,cotÃciuntJn agr/s
C j port»
58 DE REGNO CHINA por^'o laborioÃsfaj^eyiorihtis, (^ alicubi fffâ derafisjmukit»^ tritici, bor^ei, !^£, aueniif abu^^ buiufb/odtJrugesfæücbj^imè naÃun-fur. PabuÃrtbui (^a^uoÃs wbocd ( ob»/a^ gnifudinem, mulf/tudinem^Ãumf»u»fr ^i(£ fofo regKo eÃinKdufttur^Ãe^ueKtibui) orj^Tf^firent : ea cum ifà CbbiioÃf, fünf â¢vicim Jfopubi p/erb^ue omfies viebitafif, amp;nbsp;copiataa facodiguaf, zâf truanda pburimi, Hanega Haaega(^uamz/ocafif)Peabi,'utap^edafif, ftat'cirX ^'^^'^ââ ^^Ã^^â atquebas, z^f dixi,Ãuges di terCL. metereter^uaterueamiuafimÃlcfif. SÃ-uas quo^ue edifioribus Iods ( zibi nudlk fe-me»fis zÃss ) mtegras Ãnubus conÃrunf, nequiequam t/ÃugiÃerum cer»afur, ^ult;e fügefitesfiucesproducuntfÃpore per quam Ãaues: c^Ãaneis efiam qu£Ãuduum ma-gfitfudine (à boni fate Europæis rede an-teponantur. Has inter arbores mi/iuÃrunt Jndicum, Ãamibiarem Mexican^ Peruui-nis^ cibumâ, mubtumedampanics, zst ne fantibbum quidemÃbi incubtum rebinqua-tur, fir zgt;ero etiam zferiusÃt, ne pobbicem quidem batum agri in bis regionibusÃeri-iem aut inÃcebicem repertri.
Pi
HISTOR. LIB. L 3,.. Deeadem foli fælicitatc,Ãc
Ipeciebus annonarijs.
CAP. IV-
A Gros non Ã/ttrnferaces, Ãci am^nÃt-^mos efiam Chin^ habenf. OdoriÃeros tnim diuerÃgenerfsÃoresfroducunt, pr^-ffr variosÃutices, quosadriuulos ^Ãu-fnina grato 'undi^ue murmure labentia, (onfitos, camp is ipÃsgrauam adÃirare 'vi-eleas. Ingens ibi numert/s hor forum, pr£-diorum^ perekgantium, ^Ute vo/uptati^ remiftendi^ animi cauÃä à popu/aribses coiunfur. Sjlu£aüquof'vtfintur,monfes^ arboribus conueÃiti, in queisÃmt£, capre^e, damd, iepores, cunicuü, ^uadru^edum^ alu, quarumnobi/Ãimiepedes, e^piurimte ( 2abedorupradrfim, quibusÃatef regio) magna copia oberrant. Alultu quoque AIo^ Ãhi,e quibuÃlam animalctdis, vulpecuiarïi firma,aiiud nihil, quam radice odorafam, digits craÃitudine ( Camarus ab ipÃs'voci-tatur) comedetibus,hoc modo c'^ciunf: ca-ptu animal ad necez/f^ cadunt,fidulo,de~ inde vndiqua^, nefanguis ejfiuaf, obUg^i»
C
4ö DE REGNO CHINA tunioj/a intra cute minutijiime ccnteri/^t! ea^poU vna cumpe/k quam di figent ijsimè (xÃccata in partei diÃindufit ^ ^ ve/ut marjupium ( LuÃtani papoi wcant) efforçant : ne^ mélioreç tota Jndia Mü/chufn r»ittit,nffi noÃer hié corrumpatur, fruÃu-ia enirn piumbi a ie it ff grauiora inter dunt commiÃeriÃ/ent, quo mercispoduf (ffpre--cium augeatur. Tanta etiam idic esi carni-urn abundatia, âvt maxime opimus bos oefó duntaxatnumisJieaiibff^s, bubabus dimi-' dio minus,capra duobus veneat. Porei ibi^ dem (ff 'uerueces babentur, cum permuith turn carniumffeauitate (ffffbubritate com--mendabibes. Hircinié caterisq^ id ^enus edu--bqs exiguumprecium copiafacit. Tobucrium in aqudi bacubus, (ffÃuminibus degetium» quotidie -veb inobÃurioribi oppidubis mub-ta mibbta capiuntur : bar urn maxima pari /matei iÃngubariÃbertia edubfa(ff paÃa^ â¢vt pécubiari captte indicabitur, ne id, quod dixi,i/icrédtb/be z)ideriâqueat. Mitéi buiuf Modt bibra vânduntur gt;nbsp;vt capi quoque (ff pubbaÃrii tam beuipécUnia i 'vtiduocambi déplumât^ ponde duobus fouÃu totidem lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quay-
MISTOR. LIB I. 4i quarfis HiJf/aKtcis , 'vel ÃÃertio noÃratit duo, porewte 'Vfio (ÃÃfKijà crueÃerüm Ko-â Ãrorum auf Ãx »larauedfKlf ( ^ominihtti fnonetaf'um noÃfa atafe apuddiuerÃs 'vÃ-^ tails) emaKiuf'i
t^lioruporro eduliofuw, fgt;ro loci tem^ poris^ratione eadem 'viilitase^l, âviexeo-^ tum^ ^Uos modo nominaui, feUgioÃrum hominum felationeÃtls adparei. idem de herbis quibuÃlam medicina Ãruientibus, i'eelèÃntias, 'vt de Rhabarbarù^ cuius apud chinas Ãsmma ^ copia (^ praÃantia eil, *vii(^ ligniÃu radicis ^ quam chinam 'vo-cant. Alyr/Ãicis 'Vero nucib(is,'velintegras naues onefare,quadringe/ïtasq^ reali,quem *vocant, numo,Ãu baeà ( -vi dicunttir) no~ Ãratibus duobus, emere licet. I^lgc minort admirationédigni^nti tamipà piÃaiio, 'quampiÃes varq atque muliiplices, qui no Ãlitm tn oceano, (^ propinquii,Ãd in remo-tiÃimii ettam Ãuminibus capiuniur i qua pleraque omnia nauigabiliaÃnt. j4uri,ar^ ^tmi, aliorum^ metallorum minetis tur.. get regio, qua 'vili omniaproÃant : marga-f'itii item, Ãdrotuuditate minus coÃieuis,
4» DE REGNO CHINA
(ir d/uerà ge»ef^gemmas â cupro ^rætere^ amp;nbsp;chafyhe, quorum cuiujque ^uintale (quod 'voca/ft) numis Reaühus octo z'end!-fur. r»de 'ver^imè/zif regiombus nihileo-rum qu^cunque ad humanos uÃts requi-runfur,dee^e aj^rimus, quantumuispopu-luslaufijdimè viuat, mulfaif^ ita zgt;iuendi haheat commoditates, quad omnibus rebus non adneceÃlutem tantum, fèd (jr adopu-lentiam if^ruHtÃfnusfit. Hoc itaque Regnum omnium totius orhis firtilifiimum, ditifiimum, feraetjiimum^, optimo iurt nuncupatur.
De vetufta origine Chinarum.
C A P. V.
Tertio capitediximus, regnuhoctam prfibi efie vetufiatis, vt Noachi nepo-tes primi eius incola fiafiê credantur. £x i^fis wrb apud Chinas, return 'veterum monumentis, indubitatb eolligitur : poli ritein grimum eorum Principem, Regq^ imgerq ( quod adhodiernum 'i^ae reget»,
HI s T OR. LIB. I. 4J W ^oÃe.i, z/bi Reges or dine enuTneraiio, ex~ pUcabitur, perdurauit ) autoree, earn fj^ * rannorum, quam iuÃo ficeeÃiond tenore iegitimornm Monarcharum, ad eum zà â^ue,qui no^ro tempore chinis imperat,cer~ to caktdo reperiri C C XL I ILPatribuis de^ funiiisÃÃ, his defcientibus conjanguineo-rumproximi, Sceptropotiuntur-, licet, hi 1 nbsp;nbsp;Reges,cum Tttrearum more, quotquot libu-
trit,f(eminas matrimonioÃbi iangan^, ra-riÃtmenon reliólis Itberis decedat: inter eos natie maximiesÃliornm, quacuni^ue tande regiarum coniugumgenitus mortuoparen-ti legitimeÃecedit, cateriszibi zixoresdu-xermt, à Rege pâtre certa vrbes adÃgnan-^ tur, ifi quibies potentat/^ omnis expertes habitent: omnia tarnen, qua avaient, tanta Ãirpe prognatis liberalÃimejuppeditatur^ zirbibles ilüs excedere,autin Ãulam,nià iu-bete ipà rege, zgt;enire, edielo prohibentur,à fixin t, capite luunt, quaÃuera (jr inuiola-1 nbsp;nbsp;bill coÃitutione cateri quoq^ oeisregis cofin-
guinei tenetur. Horupleri^ inÃnib. Canà { qua vocant ) populoÃÃima zirbis degunt. 2âÃf°^^ qtti^fdex flits acutior,prudentior, atque
44 DE REGNO CHINA af que cordafiorej/eanimaduerfffur-^eï 've* fo à Rege,auf codjdiarqs, fie vnquam do^e federn ej^èraf,edicifUf, 'uf^dicef of^fnd vel j!t/]gt;icio, veljuj^dandf cauÃä, qua de fèdt-tfonibuf,fumulfib/ff, auf, ciaKdefitfid add jpfjeeftdi dtademafis indis coftjdqs,/ùboriri fo^f,eiftedio fodafur. lt;^edes iborum Pfo-ceruw afff^lz/d/naÃtnf, om^ibusq^ rebt/s» tafnad neeeÃfafem, quam ad voiupfafent t»^fuc/tjsima: r^tMuri» düs hord, f»^ maria, pijcma, inffumeris, varq generiff fkna lijnbus, nemora muldpüctluf fens auibiifi^ refirf^sima, ea^ omma muris cir-cumdafa, if a vfvnaharumdomuuMop' pidifirmam referaf. MuÃea f^otiÃmufn obleblanfur hi Magna fes, qubd nudis vn^ quam^Jè negofqs implicef, cumq^ vnieuf» hilarifer foauifer^ viuendi I^ro^oÃfufn habeanf, qsukhrifudine, viribus^ corporis excedunf: amoribus indulgenf, (b^ in adue-nas mulfam hoÃifalifafemexercenf: ma^ gi^raffis^llennibus fi/Hs^ diebus illos in-teruiÃre cogun fur, nbsp;nbsp;quoffescunque ad eo~
ram tides deuenerinf,Requis vehanfur,de-â Jcendunf,JtJèdilige/lentur,a£^rgunf, (bp» ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abjque
HISTOR. UB. I 47 M^J^ue 'v/ia pom^a, aut po/^atis indicé prxfereunt-^ af que, ne ignora f/fM^rafexfu, i^inegligat, omneis huiujinadi ^d^dorunt fanu^e rubeo colore tinâlæ^nf,
Dc magnitudincRegni chinarum; amp;nbsp;quibus mciHuris in-teruallorum,feu millia-nbus vtäntur,
CAP. VI.
R Egio qua à nobis Cbina did fur, caujJa, famcf/, auf cancans aliqua buius ap^ ^ellafionisrado ignora fur, à Ãnifimis po-fulis. Singlei, ipÃrunt âvero ChinenJlu?» lingua Taibinco vocafur, quod nihil aliud dl,quam Eegnuntjd omniufn f of lus orbis, qua quidem cognifajlnf, am^liÃimum ejJêâ amp;populoÃÃiwufn, ex bac bÃoria luce clà -dûs apparef,()b tnirÃeus nimirum res, qua fu ea deÃribenfur,Ãquenti podÃimum ca-fde, quod pene fofunt ex ipÃs Cbinarunt «KnaUbus deÃripfum ed:eo,exadè,(^ ma-P^nitudo; (^ quindedmprouinda Regni ex-/gt;onunfur, ki verb libri apud Chinas f^pis edifi.
v DE REGNO CHINA vditi, AfoKigbam vrbem adan, af^ue a^ inferpreffbits e China onund^f in Hi^aKt-fum/effnonem conuerjijunt.^i enim,ctt)ff â Chrt^/anafacraÃ(Ãep^nt,m Phi/ippin^i^-JnÃdafÃje contulerunt, zit ç^quatnaff^' flexi erant, religiose, qna^ noÃro wore fier is a^ifis h^ratifrow^rant,finâlius ob-Jèruarent-,(^ ab ea tuti effint,libertéfee»/i, ^ua infatria manentth/ssimfendebat, vld cos abj^ue Pegis,(^fimwi Senatitsferwifi fii,cbtra Pegni if^ituta, nona legem t^uaiff-fiam, aatferegrinas eolendi nuwinis cari-wonias introduxijfi, fidfiet diu/dgaiafti: ^uod quide deeretitw f acerbe vltiwo fip-flicio contuwacibt/s indicia obfiraari filet.
Pegnum hoc in circuitufixage nta neuf * milita ^uingenta fidecim L^ cotinet ; men-fitra hac interualli ehl,gentibtts illisâvfitata-, ^uafiad Hifianici mor is calculu reuocetut, milliaria ter mille coficiet : in longitudinem 'verb exteditur milliaribus mille oHingen-tis,quofiatio quindecim, vt dixi,frouinciti terminantur,quarum qtfie^ multas zirbes, mulfa offida, fagot habet innumerabilet.
HISTOR. LIB. I. 47 *tgt;f infè^uefi capife dfÃ/n^e mo^Ãrahkur. Lihri, quoramfipra meminin^ai, ^locenf, tripUcem haberi apud Chmas iy/ferua/io-rKm di?KeffJioftem^ 'vnam L^j, akeram Ptf, ten ia /chiamz/ocanfguoeiideeU, aefinos iliceremuif/faeiiu, mif/iare, it er vn^as e^iei. £a ^ua Ly dicitur,tatoJ^atio d^fïitur,^u9 ab 'vno aei alter» lactim,Ãlente aura (^ aëre Ãrena, wri vox altum exclamantif, exau-diri ^ueat. Horum decern Pu,ideU,HiÃa-nicum mtlliare magnum ; decent verb Pu, ichia,h.e.iter vnita diei,ÃuHtÃanica milliaria deeeÃ/isgrandia co/Ãttuunt. ^lt;a menÃiratione Chinarum dome/lica, vt Ju-fra dixi,ambits,(lr longitudo totiufSegni deÃgnatur. SedS. P. Herrada AuguÃinia-ttaÃamilia conuentuum per Philippinas InJulas (vt dixi) Corpphaus Geometrie (^ CoÃnographia peritia excellens, diligenti huiuÃnodi dimenÃonum calcula, ipÃrum-^ue Chinarum exaila Ãpputatione, tot, ^uot diximus, milliaribus, ta longitudine ^»am circuit» China contineri deprahedit, Ãab Olamiaprouincia initium capias, qua proxi-
48 DE REGNO CHINA proxime meridiem, Afa/acapropin^iiiteU, J inde^^ regio plus quam Jeofcentii mi/üuri^ i husfipfenerionem verbis torfuoà aiijra^/f i iffcurua/fir, , â '
De quindecim prouineijs Kegni Chinarum.
CAPYT VII.
IN^uwdedmprouii7cias,ÃK minores re^ giones China diÃrihuifiir, ^uarum vnat ^aa^ue maxima, i^uod cognitumÃs, in Ea-ropa, Eegno, maior e/i. Earnm quadam à dldetropdiÃa, Guhernatomm, EraÃdam ^Proregitm, ^ai Chinarum lingifa in v* niuerÃm Cochin dicunfnr,Ãde, nome har hene. Bina ex his, vna Tdanchia, ader a Paghia,dic7a, prayer ÃÃm Begem, Sena-^f^^^Ãf/^'emum, ahum, qni cumimperio fraÃl,hahent neminem, in aderntra enim harum Pronmeiarum daia per^efao Regia esh, non eoÃdim quod maiores cater is acpo-fuioÃores ;Ãd etiam ^nbd Ttrtardproxi-maÃnt, enm ^nihusÃperiori tempore con^ /inentia heda Chinis intereeÃmnt, !deb
Beges
MISTOR. LIB. I. 4^
Keges Vf irnwinêiia pericula Jà fiüfn auer-fere, hoÃes^ciadtht/sa^cerefojfenf: Regi-am tbi cof^rmarunt, cum^ longo, tempore iHic legere coffjue^fft, alter akerum jicu-tuijocum mimmè mutauit:qui ob id Pri»~ cipis habitatiotii perpétua dteafftt ex^i-matur-, cum ip/a quoque huiti^ traSfus apport unit as eofactie illospelliceat,flubrita-tedéris, (f omnium ad viHum cultum^ ttecefariorum bonitate, cf copia Jingulari prajlabilis. l\omina quindecirn Prouin-ciarumftnf: paghia, Canton, Fo(hiene,0-lamia, Sinfia, Siftame, Tolanchia, Can-fiia, Ochiame,^ucbieon,Honan, Setanton, Chichiene,Cbiecbeama,SufiMnia,Pleraque haram terrarum, inprimis Oceanum ver-' Jusfta, nauigabilibtts, profunditatis im-menfii,fuuqsirrigantur, quorum ad ripas multavrbes, multi pagi confti, quorum nomina recitari facile poffent ( cum China malta curioftateatqueflltcitudine,omnia 1 nbsp;nbsp;vel parui momenti ad vjque nomina pra-diorum,qua à nobilibus (nas ipfLoitios appellant Jpofidentur,literie confgnent) nif id turn lecloribffsmol^um,tùmprolixita-
Ji â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, tt
Ãâ DE REGNO CHINA ti pofî/ff, ^uà m 'vfi/ifaff huiu/ce h^orit Jèruffurum viderefur. Numerum ùa^Å /ftefattfm Pro»i»ofar»w tniiicabo,Ãqueft-ft'verocap/fezârhium ef/am af^ue oppti^o-ram (om^^ tarnen finga/arum nomini-init ) menfionernfadam, ^aod ad fnj/itut» 'vtiqae noÃtum, quo magnitudinem haioi Jiegni deÃribere conamur, noparamfacit.
Deprimarijs alijsque vrbibus ÃC oppidis fingularum prouinciarum.
CAP. IIX.
Qrindecim baprouincia qaar urn qua-bbet ob ampUtudmem non immerito Kegnum appedaripoffet, -vt ex muititudme primariarum aliarum^ z/rbium facdècol-bgieur^ne addam innumerabt/espagot-Hot igitur vrbesfngula babent.
Pagbia,primaproüindarum^atquepra~ cipaa, Regtsfpremty^ Senat as Regq, jedes kgitima, vrbesbabet primari^ R^L f^iP Oppida CL. Can-
HISTOR. LÃR I. yi
Van ton : Kr bes XXXn. OppiJa CC. Tochiene: rrbes XXXlJf. Oppieia XC/X. Olamia.-rrhesXC/lX. Opp^da CXXX. Sinfaia: Erbes XXXI/X. Op^tda CXXJE SiÃeania: Erbes XLIE. OpÃda CL. TolMhia:ErbeS CLL Oppida CXXIJL CanÃia: Erbes XXIE. OpÃda CXIL Ochiame: Erbes X/X. OpÃdaLXXIE. jiuchieon: Erbes XXE. OppidaXX/X. Hona»: Erbes XX. Oppida CIL Scianto»: Erbes XXEIL O/fpidaXXIIX. Chichiene: Erbes XL E. O/^pida CXUI. Cbieheama: Erbes XXXIX. OpÃdaXCE. SuÃania: Erbes XLIL 0/gt;Ãda CE.
Inda ratione, if3tieâdetnr,prémar/arut» â¢urbiumD.XC. euerer or urn Oppidorum Ad. D. CLXXIE. ,^ib(ss biadÃsMinnumera.-bilespages, e^ villas, hoc Regnum iure me-rdo^^, omnium, quorum nolionem habe-mus Impericru,florentifimum atq^ excel-lentiÃimu habetur, chinaru lingua propriti ed, vtALetropoleon nomina in/yllaba, Fu terminenlur,q vrbemÃgniÃcat,(jrtlicunt-, Taibinfu, Cantonfu, quad idem eil acÃdiras, Taibinu vrbs, Canton vrbs : Reliquis
Rgt; 2 vrbd
{ Ji DE REGNO CHINA 'urbihiis opigt;idis^^Ãf/abam Chieu, addunf-Pagi quida ta»tlt;efünf tnagni/udinis, vt op^ fiHoru ad fir mam ii/i^priSter nomefi, fifbil defir. Primariarum zgt;rbiitm plera^ue ad ripas magnorum, (^fiauigabfUumfiaMO-ramfi/nf pofita,peramplis circumdafafiofi fiSfideo^mufiitifiima. Omaespraterea, 'Vt (^ rebi^ua oppida,firmis,robifiis^, emgun-t tar meembus, è cafi bapide^ itfia Tjirifiatu-ra, opere bateritio abbicante, inabtameda-efis ob daritiem (^firmitadinemficuribiH 'vixperaio, Meenba ^aarandam tantafirt batitadind, 'vt quatuor autfixfimubvirt commode ed inambubent^ primd hinc inde, turribus,(quarum capitubaJuntperebegan-ti aJ cafiebbd^ fiequentibas, exornata, din-bubaerd, item or podfi, qUopurpuratif^f t»agifiratusanimicaufia fipe fi reoipiunt, â¢vt amænifimo profieebu vernantid cam-porum, decurrentiumq^amnium, iucande perfiuantur. Claros inter (bquot; fifi^ bocus âvacausfia Pomeerium Tafitar, ea batitudi-ne, zgt;t T^nà fix équitésper ibbud facibe trans--ire qaeant. Piafinodi etiam, intra ipfim âvreem, verfitsadficiaareapatet, vtfiid-
cet
HISTOR. LIB. I. 5f5 t^Ma vrbs circumiri comodepojsit. C^te-rum taKtitm esi mu forum robur, tan fa, ob ^^Ãgff-fff) ^flt;â^ f^^^ aäbfbetur, cur am ^ di-iigentiam, fibditas, vt recettes 'videan-fur,quanfumuis certis conieeïuris quarun-damz/rb/um mÅnia ante plureis quam bit tnide annos^ru^ia eÃe cenÃet. Hac vero tam mÃgms dib^entia inde preÃeiÃiturf quodÃn^idis in 'VfbibMs,Re^io nomine qui~ dam buic 'unicura at que officio e^ deÃina-tui, 'vti murosÃrtoste^osconÃruet: cut banc ob rem. PrineiÃs qaaÃor Regà e redi^ tibas, quantum oqgt;(ts habet, atquepoÃulat, defendere Kegio mandatu cogitur. Fia o~ mnium regionum quaquauerÃm, fiana, Ãolerter elMorata, omneis cin^orum muria locorum introitfti,magnÃce,ornate, atque eleganter exÃru0fi,treis habent aut quatu-^ erportatferreis laminis obdublas: via vr-bana elegantiÃime Ãrata , adeo^ amÃa Ãnt, vt quindecim équités iunÃim ince-dentes captant, adeo reffa (^perpendicula-res, vt ab vno ad alterum locum dire^fa viÃespateÃat. Ab vtroqueplatearum latere tergula viÃintur, tabernis plena atque
DZ off?-
Ã4 DE REGNO CHINA of/icmif, w q^((b{f^ mercimoma äiuetÃge^ »crif pukhrititi^me, artÃcio^^ fùprà quant ilicf/foÃit,ai/mmanda. Cæter^eplates arcuf habent, triumpbaiiu mÃar,iequa interfin-^ulos d^antia, qua mu/tum iiiisgratia ^ ebecoria aâelitur.Sunt enim è lapialibuifiru-cÃi quadratis,embiematezgt;ario iucumlè ex-omati gt;nbsp;antiqua certè Romanorum magni-Ãcentia,ci(m 0q/tices,tùm relique artispra^ Ãantia,n^utiqua inferiores. P/era^ omneif eiomM tribus ianuis dauduntur, quarum media, maiorexcefor^ - catera vtroq^ latere bumiliores/imt, iufa interfproporti-one. Regisfdes Sunt ia esi ,fue, chinarunt lingua, vrbs cielefis. De cuius magnitudi-ne, etf mira ab bisgentibus narrantur-, et tamen/babiliora z'ideripofünt,quod qua-uis multi de ea fngidatim multa, confuti-entia tarnen omneis interfèf atque congruent ia tradant.Ex quorundam itaq^ relatio -ne, orbes vniuerf z/rbium maxima ed: qui minoreftdunt, itincre diei afiui, ab expedit o equiteplenispafibus ab una eins ad alteramportamperueniripo/fadfrmat, ex-ceptisf/burbif. Hac ^infu à Al. P. re-
neto nommât ur.
De
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MISTOR. LIB, t if
I De admirandis ædificijs Rc-gni Chinarum, ingenti itide muro feu faucibus,quingen-torum milliarium longi-tudinc, ibi re-
pertis.
CAP. IX-
CHinenÃuw re^ofabrii a^undatpir^^ tiÃtmis, materia^,à 'vÃtaw alibi, adiÃeafioatbui apfiÃimaJnter aha terram habet albidam, cretoÃm, e^uafacli variétés, tantaÃhditatis/itnt, 'vtmÃÃeuribus,. aut in^enti wperÃ-in^i ne^ueant, vtpriori cavitedilfumeil: Fnde totper'aniuerfint ChinenÃum ditionem Ãmclura, wagni-Ãcentia (à Ãabrica Ãeälabiles : Palati-um Regis excipio, quod Taibini esl. De eit enim veeuhari loco agam. In qualibet 1 Metropoli Prorex Ãue Prouincia praÃt ! ades inhabitat, Regis Ãmptu conÃru-clas,forma amp;nbsp;opere eximto atqueÃperbo:
D 4 H^
y« DE REGNO CHINA ^ H^e ^»^/gt;/ifi(ä/negrandes æ^uat pages, hof* ttsp^Jcm^s, vfuar^s, au(/(m,fèrarum^pk* nsSfCodem wodo, vù,^tfarumfitpra memi* ^^gt;gt;'^gyj^f^gfff^k,procerum domus,in^ru* ^a, ^ed^da priuaforum, egregk, Roma-num in morem, ex/irueda, pkra^ue omniti pr^forih/ss or dinepian fas as arbores habef, ^ua ve^ibu/a inumbranf, ^ 'vem^afis muifum 'vids addunf. Inferior domus (^ parie fes candidiÃ{nf,iadis injiar,pinde ac à papyro iaaigafa obduffi eÃenf, ia fis con* Ãru^i iapidibus quadra fis, affabre^ expo* Ufis-, iaquearia omnia opere durabiii, èpre* déjà maf enefaÃa, ^uod aureo coiore fingi Joieanf,peiiucida. Singuiis in adibus casna* ftones ftji(nfuraf^uewridaria,Ãorum amp;nbsp;pian far um amabiii zrariefafecunHisgra* fÃtma^te^ue cui^uam domuijua, vei exi-gua, pÃina dejunf ; vno iaf ere cænafionis eÃa ^uadam, forma abaci, admodumeia* borafa ^ expoUfa, inantumnuminumf-muiacra caiafi, fomo^fadi operis fitfi-nenf, diuerf è maferie fibricafa^ Caferi freis anguii nobiiibus pluris aiÃ^Ãie-^Horib/u ornamenfisiUif/ifanfur. Alundi* dei
HISTOR. LIB. L 57 tiet ^ inpriuaforurn tedihits, ^omfîtlgt;f/-s in 'uids magna cura : horumÃnguU tret ^uatuórue, chacas habenf, humanorum à neceÃitafpoÃukt,excrementüru,aharum^ firdium, recep facula, ne vicinimirumÃr-dibui coÃurcenfur .⢠ne^ in n^rbandÃüm, Ãd etiam in pub/icis và afqueifineribus, huiuÃnodiforicapaÃim occurrunf. Per -vr-bium ^uajdam nauibuc circumuebi Hcef^ âiâfifif Bruxe//is,apudTâcngros,Ãu, vf nun e wcanf, Brabanos, Mexici,apud Indos,re~ neeà apudIfalos. f^nde omnibus rebus ida eojunt fn^rucHores, Omnia enim nauigia adipÃts TfJ^ domospenefranf. Tito Regno 'viteelegantiuspolitius^,quam vÃuam pene locorum,Ãrata cernuntur. Nam adipfi âvÃ/uemontfumcacumina ,Ãue Ãtpercilia, ÃmitadiligttfdÃime exaÃiata, at^uevn-diquaqueÃlicata reperiuntur, qui potiÃi-musel/vniuerÃgentis, (^ praà an fia ad-mirabUi plane viÃndus labor. Ponfium inÃpermagnitude, artiÃcio memorabilis, quorum quidam naufbusÃent inadiÃcati, âVt apud nos HiÃgt;alenÃs,praÃrtim vbi im-menÃfuermt atqueprofundiÃuuq. In vr-
D 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;be
5« DE REGNO CHINA
he Fuchieone farris cemitar ante Reg^ r^^ fionariorum Præfèi^i ades, omnes, 'vt,qMi 'v/eierane, confirmant, RomanontmÃru^ Ciaras^ferans^ qaadraginta coiamnisin^ »itittir,Ãn^ttlif /ôltdo ex Rapide : eo^ era/ü-tadinif, ^ iongitudind, cam dteentthas Ãapend^ftam aadietihas incredthilif. HaC ig/tarfifentiopr£termittere,qaà mp/aribaf âverhd circan^ant^s^ exfgt;/icare,Jati(isfu^ erit, ^aod,in c^terd ettam, idgentts, occar^ rentihos rehas, incertopotiÃtmum aatore, aut narratione param coÃand faciandarn mthi cenÃo. j^nga/dæ quidam, Ãae muras in chinaram Regno inuenitar, /ongitadi-ne qumgentoram midtartam-, qm ad Ochi-en zârhem,duos inter altos ^^etos^ montes Silam,incipit, itniaerÃm inde regionem ah eccaÃiadortam 'vjjuepenetrans , à Zin^o-nio Rege conÃruclus,munitio contra incar-Ãntes Sept hits, cum qued turn helium Zin-^niasgerehat. Hd enimÃnihus, atqae v-nico hoe termina à Tartard China diÃerni-tar. Horum tarnen milliariam CCCCXZ. natara ipà eÃbrrnaait, altiÃimd quihuà dammontihaseoarélatd: Facaam deinde
inter
MISTOR. LIB. L ^9 inter mo/îtes Ãgt;atiam mt/iiari/if» o^ogintA mums manu fiâ^Ui occludit : Is quasirattS conÃat lapidtbusi, orgy as infundamenti la-titudiae ni- bis tottdem habet in altitudi-»e ; Jùmpto à mari in Cantof^e prouincia initio, per Pagtam ^ CanfiiamexÃtrgens, in SuÃtana deÃnit. Zin:lt;^nius Rex tanti la-borisfiru^uraj^erÃeiunda, tertium quem-^ue, inter dum etiam è quinis duos, tot ites Regniincolarum,adopus adigebat. {_xfc et-à fine populanum fro Ã^uiÃueoffortu-ntÃtmum ^uemlibet,quà froxime of eri ad-^JfipÃÃ^^ Toeum delegiÃet, flerique tarnen eremotioribus terris adciti,farttm longin-^uitate itineris, fartim aëris dtÃimtlitu-dinefiÃim moriebantur. Hac igiturÃ-ferba molesÃditionianÃm frabuit, qua Rex vna cum \^gurio Ãlio, quadra-geÃmo imferqÃi anno interféras esl, vt foÃea
fuÃusdice-mus-
De
lt;o DE REGNO CHINA Dc forma corporis, facicgt; vc-ftibusCliinarum,amp;vi-uendi inftitutis.
CAP. X.
VIri f^minte^^ in his regioKibu^ fi^' maj^ecie, ^filubritatecofporif»e-fninf conce^unt : Ãafura, grani/ioribttf» ^ifà m ^uÃ/iisfif'opiorei. faciempkr/tn^uf oabcnf /afam,oaiiosexiguos,nares rejimos, barbas,praterpilos ^tioÃlam,mento depca-i)lentes,ni///as, tarnet^ quidam ocuhsÃn^ grandioribus, ^ barba 'vultuq^ elegantio-ri,Jèdpauci admodum,Jtcaferoru!Kgeiles multifudinem ; (^ bos quidesn èpere^rinis nationibw oriundos ext/iiman/,quapriÃis temporibus ( cum^^exteris ad Chinas, (^ bisadidos adituspaferet ) in Cbinam ve-nientes, ibimanÃrint, df cumfiis matori-busconfujafuerint. CantonenJes, quicaU-damplagam incolunt, colore Indos refirut^ media regionis habitat ores albicant,pallet, drÃibÃaue/cunt, quemadmodum Germa-niiltahcrd/Ãanij LauamanupromiÃto-res,
MISTOR. LIB I. di res, Jex fra ettrtos -unguesproJucanfxrines froUxos fnagna cura nutriunt, ^uoJ inepta Ã/gt;erÃifione ( cuiuÃnodi etiarn de-ungui-hfffperÃaÃo esi ) caÃdis in cæiumfi attra-eJum iri ofinantur, ideb eos cingulisqui-ixtjdans afiahrèfaifis, aciculas aureas ha-bentibnsÃpra caput confiringunt. Primat tes (^ nobi/esfirico-veÃiuntur, -var^ coloris, pukbritudine incomparabili plebs ebâ tenuioresfiricis ^ ipfi -uefiibiis ,fid tnino-tispretÃ'vttinturfgaufipinis ntmirum aut xylinis, quibus maxime abundant, eas^ bauddifificulter -ut in plaga calore nenni-mium infiefia,firrepofiunt.Aliudpannige~ nus nudum texunt, quantumuis lanafit a-pud ipfis ingens ebâ copi^ amp;nbsp;'uidtas. T't-nicis induuntur, qua maiarum noÃrorum moreÃequentes ^ oblongas habentplicas, fiiÃuras^ aliquot amplas, Ãbtus, glo bulls aureis, verÃ/s ÃniÃrum latus commifias, manicas geÃantpatulas (fi luxas. Tunicis Ãiperinduunt cuculliones aut togas talares, pro cuiuÃue opibus,noÃrispeneÃmiles,nià qubdmanicas babent laxiores. Regiafiirpe 9rti, autadalfiorem dignitatisgradupro-ueifi,
IJS DE REGNO CHINA uecfi, habitu â¢vtuftfur à c^eteris nobilibu^ tbiuc/'Ã, bacfenu^, vf, cum bis eras tantum 'ue/hum auro ^ argento ambire ticeat, Hib tunicas Zonas^ eiuÃr^odi meta/iis inter-textas, (^caiatasgeÃent. Calceos optimi Ãa^ios, ocreas, elegantes boloÃricas ^Ãul-Roncas, babent. Hyeme, quamuis à in loeit aelntodum dementi, tunicas induunt, amp;nbsp;lenos,pellibus^bellinispotiÃimumfùbfùl-tas, quarum magnusajntdi/Ãs, zrtÃiÃ^ dixi,esl numerus: qs collum etiam inuolue-reÃlent. Ceelibes capillosfùjfrà Ãontem,^ duos partes d/Ãriminatos, altiorescppileos deferunt, i^t ab âvxoratis intemoÃantur. Mubebres z/eÃes diligenter admodum con-Ãeda, HiÃamcisÃmilesÃnt. Monilibfct â¢vtunturfamino, ifariaÃorma, aureiséâ gemmeis, genere item quodampallularum laxe manicatarum. Segmentatiepraterea. â¢ueÃibfts,Ãricis, (^patagÃornantur, qua turn bonitate exeellunt, turn leui pecunia ( 'Ut anteà dixi ) emuntur. Sericum non raÃm, (^ gauÃpe pauperum 'veÃimentis Ãruiunt : comas pulcbras alunt, quas in-Ãgni arte (omponuntf^pra^ caput tania ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;latio-
HISTOR. LiÃ. I dj taf tore/erica, wargarifis ^gemmb orna^ ta,pertfeftujiè coüigunt :/à nda/iorum lt;^uo^ iiitsgt; ^alicftbica/onttm 'v/ûs eif. Pedum ireuicatem magnoperèprobant, quo^tz/t vos infantibus ar/fè codigent, zit filicet breuestnaneant. Eos enim qui breuiufulos babent pedeis,alqs agiUores efe exifimant. Mulieruf» honefatis, (^pudicittafudium ingens- nunquam autèfenefrisproj/eefat, autanteadium linten confiduntur: Si zjir eonuiuam forte adduxerit, rarifimepro-deunt, nequetnenfeadfdent, nifeonuiua propinquus, aut aliasfantilta illift nottfi-mus. Parentes, aut cognatos,nif le^licis lata,non inuifint. Eas quatuorgefant lecli-carf à lateribus hinc inde, cr^is quibufla funiculisaureis, argenteis, aut Jèriets obligatos : hoc modo cum ipfe cunclos obuios in innere//effent, à nemine//edlantur ; multos proterea circumfamulos curftantes ha-hent. Primario igitur in publico ziix 'itnquam cernuntur , zfque adeo ab o-mmum conj/edlu amoto , ac f plané nulla effent. Pngenio fxus ztterque valst j itendf dp fulpendi artefe^s, atque.
^4 DE REGNO CHINA 4f^u£ toreufice (^co^^^ffff'^ mag/fopere dd-k^anfur: eximiafifigendt arte, topiaria^ pent taÃtpra modum inÃgnes,Jrutiees, ar^ i/^a, aues, z/ar^ generis, eleganter ej^n~ gunt: exempla/ùnt c^a, (^ tai^ula à Chinit ad nas delate,^uarum vnam 'vidt,atribu' na militum Ribera , pratare ManigH^tft» anna Af. D. XXCf/. OfyJlppanem a/1:1-tam, decuiuspra/lantia dfpulcl/ritudine, hac dixt^/atisfit, ^uodnanfilum cunHd afiieientibus,fid ^ ipfiinprimis (-quadra-rtfitmum) Htfianiarum Regi, z/t ^ alfi eins artis peritifiimis, admirandum opsts fideretur. Inuenta alia China habent fiit-pcnda, ea^ permulta, 'vnde, etfi zfehicuUs, curribus^ tota p^^im regiane abundant^ adinuenerunt tarnen ratianem, ^ua â¢venta â¢velis^ terra firrentur, tanta nauigiarum ('Vtfic dieam) commaditate, vt matuper^ ^uamfintfacilia. ,^od licèt venfiimum Jtfgt; amp;ab^s,^uiipfimetzgt;iden{nt, co/fir-metur, eo tarnen credibiltus esl, ^uia^a-pudIndas,(^ apudLufitanas,in linteis va-fisd, ^ua Parcellana vacantur, amp;nbsp;à Chinis ad lilas d^runtur, huii^adi vehes depi-
HISTOR. LIB. I. 6j
If^ reperiuntur, ^uam piffuram ntintme ' vaKam eÃe arhuror. Sune e^iam Chinte ift Mercatitraexercenda, eif/sÃ^acieafffat^ fiierM, nje 'vel mifiimaÃtM qu^qtee inpar-^ tes tribuere noriftt. ^^d ne^otiatortem ta~ bernas hahent, (quorum magnttseJ^iÃngu-lis in vrbibus numerus ) q 'valais tabulam tdpendunt,omnium quas 'venum exponut, mercium indteem, quarum pleraque tela June aurea, argentea ,Ãrica, 'varq generis, 'ver^colores, mira 'venu^atis. Egentiores pannosgauÃpinos, xplinos, linteos, 'varia tineiura, vili omnia 'vedunt, tam ob mer~ dum, quam ob artjicum cas parantium, muleitudenem ; 'vtpropola ita etiam Phar^ macopola (^ berbarq, eadem de caujJa tabulas 'values adfigere ÃlentÃearum mercium titulisinÃriptas. Sunt (^ oj/êcina qua-dam,vbiÃHUia 'vaÃ( Porcedana 'vacant) 'uenundantur, 'variaforma atque coloris, 'vt rubra, 'viridia,inaurata,Ãaua, qua tam parui aÃimantur, 'vt, quinquaginta quatuor numisrealibus aut allo bacqs noÃra-tibus ('vd 'vocantur) emipofint. Fiunt è dura terra cretoÃ^ earn contuÃm ^ made-
E faffamf
^6 DE REGNO CHINA
fa^atnin arcam conyciunt /aPideaW} aut iateriftam, aquap/enam, ç^ aumorem im^ liberepafiu/ifur, e/o fiée diluât, (^in Juif^ ti/em qua^duT» materiam aq»^ JuferftU' ea^fern abeat, è quafenerri/Ka'vaJa effdz-^untur: tninoris nota funt, qua ex eo, quad fundo fK^aref, co/^dunfur, eo^ magd de~ geKeraK/,quü erz^ier w imo (^ deferforfix JfdzJèderd-, eandecumnoÃraf/husfirwam /zaégt;e»f,inaurarf, (fi quocunque dbef colore» ifÃci/zoJfi/Ktdxdelepiü. Sfatim 'vhiÃorffiUâ ta fi/fit » fior/zacfbus iff/m/fià //ercoquu^turi Izoc da fi habere experietia teÃaiur, (fipro* plut à ver o abefi, quam quod Odoardut Barbo/à übro quodam Ita/fca Imguafiri* ptOfporceda^/a exofired, qua centum annd Ã/b terra latuermt, (fi a/fis bu/ufiemodt commtxtd materfistfiormart autumat. Ho* rum prafiant/fitma atque pulcberrima, è Cbinarum Regno non auebuntur, quod Rt' gd (fi Primat urn vfi/i dicatafint, neque elegantia ebryfiadind cedant : Optima fi* unt in Sufi/ana prouincia. Suut itemper v-fiiuerfiim regionem cuique opificio defiina* t/ti vicus ed, quodqut non traslat» habita*
MISTOR. LIB. II. gf 't^iÃicftonaifjif. Ad dtputifa^ue'viciaü-tuMs habifantem artificemà Korffdnde ad calcem âvÃiue, omnes dÃM mcoIm eiÃem o-ferts diÃifieri »oueris. fà cena lege fde»f 'vdagenM,quodparentes fÃffuerant,per~ fiquicoguntur, neque nià permis magi-Ãratw,fd mtttareaude»t:di»tttb»s tarnen, f»anuartas ar tes,Ãperà »olint,per 'vicard OS in tabernisÃos exercere coneeÃum eff. Excellentes igitnr ^ praclaros in queud buiaÃnodt vivendi inÃituto arttÃces illic reperiri neceà elf, vt qui à tener is 'vngui-fulss à in labor/btis quaà naÃantur, im-buantur,atqiie occupentur:argunientoÃnt fnitda, aÃabre eleganti manu faHa, qua e ChinaManigliam,(b'std Indes LuÃtanos^ deportantur. ,^od ad monetam attinet, apudgentes haÃe aurum ^ argentum in yà esi, wrum nonÃgnatum pondéré exa-gt; fninantur. Suam itaqueÃeumquiÃue li-irammonetariam circumfirt ,Ãmul^ ad quotidianasÃilicetexpeÃts,auri ^ argenti partes aliquot : Maioribus 'vero pecuniär» Ãmmis adpendedis,publtcainfiro,ftatera, podera^adhibetur,Ãmma cu aquitate, é* ingenti magÃratuu in hoc negocio filliettu-
äin»
lt;58 DE REGNO CHINA ^ineJn Chichieoffeprouiffda, areu quo Jiù Ji^natuf» numtûa habetur,Ãä id in eata-tuf» ditioffe locum habet.
NARRATIO
NIS HISTORIC AE DE REGNO GHINARVMi qua religio, cultus idolorum, a-liique mcmorabiles amp;nbsp;ftu-pendi ritus dcfcri-buntur,
Ll^SR 17.
Dc multitudine idolorum, quibus diuinos honores Chincnfc» exhibent: formaquequorundainamp; effigie, quibus Chriftianarc-ligio adumbracur.
CAP. I.
N duabttiproutttcqtPaghfti (^ To/anchia ( in quibus ^ diximus, ordinaria Reguui Ãda
HIS T o R. LIB. IL r?s» Ã^^es e^i, quad Scythis antiquis i^Ãrumho-ÃihMfroxi^n^eÃnf, (^ nohdiora idle ^tum in caterk lierai ditionibtts omnibm,. inco^ iarum ingenta, maior^ morum comités) infer Chinarum idoia, vnum, peregrinte admodum, Ãtipend^^ reperitur formée, quodneque ipÃdtffitenfufâ, ^ religiöse ad^ modum id veneranfur. Corpus 'v»um eÃ, tfia humeris impoÃta Habens capita, dire-^°Ãà fnutuo inÃieientia ; quo deÃgnari aiunt-, treshoÃeeiuÃlefn perpetub eÃeÃn-tentia, atque identÃmper (^ zgt;elle nolle. Hac deÃgnatio ,ÃadchrÃianapÃaÃonis régulant exarntnetur, non inepte admyÃe-riuntÃntnta trinitatisreÃrripoteH,quant ftosadorantus, Ãdeq^certacolintus. lantà alias quoque harunt genfiunt carimoni^, ficrorune^ ritus, qua à ÃnHo (^ Catbolic9 religionis noÃra eultuparunt diÃerunt, hü addiderintus, à vero nonalienunteÃe vi-debitur, D. Tbomant ApoÃolunt,Ãcris eas conciunibus erudÃ/c. Nant è quot;vita D. Thoma, qua deÃripta exÃat, intelUgitur, eum almo afÃatumÃiritu,ci(nt Partais,Adedis, PerÃs, Prachmanis, alÃq^nationibusÃn-
£ ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^tÃinta
7« BE REGNO CHINA
ÃiÃi^a noÃri i^ogmatis in^ituta isleprif' dicaÃef,^ Ifidiam po^eà ab/pjjè, é^M âvgt;'^^ Caiamina, quad inpio ea docendf propu^df p/éueraref) morte adficfum effe, ctim^ dubio proculpræcipuam turn adorandæ Tdation, menfionemficijjèt-, indeperpelub ^uaà tantôt admonitionif monumento, eÃÃgiea-^ pud Cbinas eiuÃnodi, al^^ imagine cöjpici» iieel popu/ffi-diufumo (^ mulfipüci errort^ inanium^ numinumÃoiido cuituÃaÃina~ tus, earn quam dixi, Ãgnifcationemplani ignoret: quad tarnen ebcredibiliut eÃe, auf certeÃeripoÃe videtur, quoniarntn Ar memo rum übrif,quorum magna apud chinaf ÃdeseU, traditurD. Tbomam per Chinarum terrae iterfeciÃe,ciim in IndiamproÃ-eiÃeretur, vbt interfedfue eU, eo^initine-re, ChriÃiana idiep/acita denuncia^Ã, qua-uis exiguo cumÃuiiu,ÃuJüceeÃu, quad gem bedie tum impiicaretur : idinc itaque diÃedentem, perpaucospopularium, ceeieÃi doefrina imbutos, /aiutaribitsq^ aquis ab-butos,reliquiÃe,qui,ÃresÃerret, eadem ados docerent,(jrper -vniuerfimporrb regionem f^op^^urentJmb, adea,qua attuümui,ad-Ãru-
MISTOR. LIB. IL 71 Jfrue^i^/a-, aiunf ; quaÃam apud ipÃs picfu -ra/ reperirf,qux iconoffiKÃmu/achra duo-decim dpoÃahrum refiranf-^ licèf wco/te, ^uoi nam dia deÃgnef, interrogaft, de Phi-ioÃphd quihuÃam, au formate,/âfientia^ exceiient/bus neÃio quid inférant, qui bene amp;cuni 'virtute inter homines -vitam ege-rint,c(rieÃes^poÃeagenqÃnteÃâeo}i. Mu-iierem fratereapingereÃient, qua infante gtfatj hancinuiolata 'virginitatepeperif» distant, (^pra^otentis cuiu/dam Regie fuiÃeÃiiam, tato integritatisÃudio, vt -ui-tam nuiiius vnquam criminis iabe adfer-firn,in ter mor taies degeret : Jmaginem igi-tureiusÃmmo in honore habent, (^ reid gioà prece coiut, quamuisarcanam rei zâim omninb neÃiant.Pum in modum,F. GaÃar Crueeilts LuÃtanus , famiiia Dominica-na ( quem quibufdam noÃra hiÃoria io. cis, fèquimur, tanquam eum qui Cantone fuerit, (^ muita horum breuiter, aie-re^ deÃrifgt;firit ) narrat ; à , cum aid quando, in immenà cuiuÃlam atque pra-aitiÃuuq parua quadam InÃia eÃet, adiÃcium ibi vidife , cænobq forma,
i^ F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ab
^i DE REGNO CHINA
ab etus regionif Jaceritioubus cof^ruc^unt, ^uoibcum fioua (jr inj/zeta 'vijeadi c/tgidi-Me, /n^raJ/e^, ^Mer aüa tjacrarium ele-ganeei' exoma(um repen^tad ^uo/^gradt-bus aü^uof aaljce»defis/u»f er at, fer reu iff-auratuc/atbrisob/èftum, ar am ineo pre-ctojo tapeteÃratam m medio inÃgniter ela-boratumÃeminaÃmuiaebrum /iÃinÃÃ, euius codum braebà infants amp/e^eretur, aece/Ãm^ a/tteeos iampadem pependiÃe. \^M inopmato aÃe^u exterritum, ^uaÃà Ã, cuius imago Ãet â¢, Keminem âvero, certi ^uid^uam, prater id^uodÃpra retuii, re-ÃonderepotuiÃe. Tan to magis ergo conie-diart Zibet, Diuum Tisomam regiones haÃe
Sf'^Ã^} amp;nbsp;diuinas ad popuium concio-tbutÃe, cumtotÃZodsindicia, vm-bram ^ua/iquandam, t/üc â vero dim cu/tu adoratiDeireÃerentia,remanÃrint,hodie^ ÃperÃnt. d/Ãpratereà innumeris errori-bus China inuoZuuntur, ^ui guident, quad nihiZrationes habeant, defendi nuZZo pratextupoj^ntfde putbus,Ão Zoco,poÃeapZu-tibus agemus.
Plura
MISTOR. LIB. IL 7} Mura de Chinarum religi-one amp;idolomania.
CAP. II.
PRietereoStqtfoshac'vJ^recefifoi, myitis quoique ai^s det^/a^aHs' errorihui af^ue opintowhas, peruieaxh^ec, i»ani/(fn Deoru âvenerationi i^ei^itagens, (alias citsjt prude^tfiÃiwa eütitatis Ã(£ moderatiof^e, turn mir/^ca, quibuÃun^uein arübtts, in^ gen^ Ãgaedafe laudabilis ) laborat, Ã^ tam abÃtrdd, vt eortsm cogitatio»e,nidlii{s wn animffs meritb cohorreÃat,quamuis,à cotiÃderemtts earn pr^dato chr^ianæ Ã~ dstciielffminehaud illuÃratam eÃe, minuf in admirationem ra/gt;iamur,abÃue quo wl acistÃimorum bominumÃthdlÃtma snge-niafreÃum eunt. Omnium return,tarn aÃe-dabUiunj, quam earum,qu^ fugiutaciem, ereationem, ccelo adÃribunt, quad primo Ãarum literarum charadere depingunt, (b' poteÃatemÃperiorum omnium habere autumant,Ãa^ lingua,Laocon 2autei,hoc ed, magni Dei Ficarium, adpellant, praci-puumid,podÃlem, Chinarum numen, in^
eren-
74 DE REGNO CHINA
er eat um, (^ abjqueprtneipto, corf/or^ex^ fersyj^iritum eÃe opmantur^ Ãüus quidam Canfiif dicfui, eiuÃlem, cum priori, nature,Ãirituf,if^ bac infiriora, vt ipà cenÃntr fm^erium exercet, quepenes ortus abitus^ humaniefiarbitrium. Tres huic aliiÃbii-duntur, quibus curarum partem delegate Ãlet ; quorum Tansquamuspluuiis, ^ tel-luri aquis irriganda^ Teiquamus matronarumpartubm tuende, rebus bellicis,Ãmi-ntbus,Ãugibus, (à terra naÃentibus-, Zui-quamus Oceano, nauigantibus^,Ãntpra-poÃti. HisÃera Chinæfaciunt, à Ãngulisea petetes, qua largtendi ex officio ipÃs lus eil, edulia, thus, incenÃs adores, donaria,Ãri-cas,altaribus ornandis, vmbellas offirunt, magna grauitate comeedias aliquot ad Ã-mulacbrum Deià affuros pollicentur, vf Ãtnt buiuÃnodi a^ionum longe peritiÃimi Multi pratereà qui animi Ãortitudine, mult ip lid artium cognitione, Ãeelid indelis acrimonia, autÃngulari'vita auÃeritate, atqueerga omneisinnocentia,cateros, dum n bumanisdegerent,anteÃent,,apud tpÃs Diut babentur, PauffiosÃu beatos vacant.
Caco^
HISTOR. LIB. IL 7J Cacod^monem ettaf»fier if dis p/acant, »3 to quod malum eum damnatumq^ efe nefi-^nf-, fid, ne quid detrimed vdiefortumfie ^dfierat.Diuorum quos venerantur, ingens muldfudo, 'velpeculiari lihro percenfinda '^fief, fid quia hreudad fiudeo , omifite ceteris, triumtanfumqgt;rimariorum men-donemfiadam,quos,eximio, quofi(pradixi t^odo, honore profiquuntur. Primum Sd chiannomine, èregno Trauteico, occafitm quot;verjuffito, adfiveniÃefaiunt, Ålibis autorem-vita, quaigfirumrituinitiatis, v-triufque fixus, admodumfiequens eU ; dus exemqgt;lo crines nullos alunt, (fi leges abipfi prafiriptas arclè obfiruant, iJt pofieadice-mus. altera, Diua, ^^gantna dteitur ; hac ZontonisPegdfilia,patri earn, 'vdantel binas ^^uaninafirores, elocare 'voled, more gererenoluit, ^ perpétua ficcelovouifie caÃieatem obtenderet.Iratus tlle,in eert urn quondam locum, tnÃar filitariifieeÃus, tnifiram relegat, vbi aquM haurire, ligna comportare, hortumexpurgare colereq^co-gebatur. JlPulta hinc fitbiiciunt fiabulofi China atque ridicula ; Simias mondbus defiendentes, laborttm partem capefieref dia«s
7lt;J DE REGNO CHINA äiuos a^uis hauriendis loco 'uirginis occf(^ P^ifi, attes roÃris hor rum expurgare,ferai è f/uii ügna cogerere:Regem veroparentem, cum arhifraretur 'ven^c^sah ea, damnai fû^ artihus hacpatrari (quodfnè,»ifalfiâ fnt, ^ua^fdteunf, crederelubet) iocafff, quot;ybiftia degebat, exart lufiffe ; ^pf^^n 'vero, cum z/ideret incead^ffcaufam ej^, arre^ fto, ^uo criées dtf nmtuare/ökbae, craffô argenteo diferweubo, morremfbi cogt;^i-fere voluifêfd/nexfeciafo ingentt tmbre igxem ex^M^/uw, t/gt;fim tdiKc aufug^, (^ in monte ^uodaf» ff occuluefe, ibi^ per-fnclè vixifè ; patrem ob admifum t» eam ftcimti, toto corpore lepra infimum, at^/te à vermibuicorro/um, TfucadeOfZ/t deflate eins medict deferarent, à flia ( qua fnorbumdtiiinationeprafnfrat ) do munt redeunte, Integra valetudini re/litutum, ventam, ab ea,felerli, muit is, panitentia, (^ mutati in melius animi, fgnis edttis, fippliciterpetqfe, atqueiamiam eam ado-rare volutf-, ^uaninam,cùm tantu honorem diuft fra reeuffêt, tademanteima-ginem quandam confdejf, vtifilicet huic,
non
⢠HISTOR. LIB IL 77 non Ãhi, prece fipp/icaium effe 'uitJeretitr. Earn i^itnr inÃm^iÃimis numeranf, vt^ inceeh ( vhi i/^scenfinfibui, au urn agit) intereeÃoneÃa impunitatem Ãagitiorum i)gt;Ãs impetret, obÃcrant.
Tertia cæütunt, (^ i/Ãfantinini generis, à Chinis inter diuos eulta, Cuchi, quo-dam q^rouincia Ochiamia traófu, oriunda, Neoma dicitur. Hanc primary cuiuÃant quot;viriÃiiam Ãià di^itant, cumeà nubere cuiquam nodet, in inÃdamquandame regio ne Ingoa Ãtam, diÃugiÃe, ibi^ 'vitam bongo temport duriter atque aÃere a^fant, Ãmma cum abÃinentia laudeÃnqÃ, muitis,dum viueret,editismiraculis: Ideoau-tem ab illis in ccelÃium album efi relata. Nam, cum quidam regia cibles imperator^ oui Campo nomen erat, belli gerendi ergo, aliquando vicinum in regnum contendens, eum vniuerà adparatu ad Suim adpulià Ãt,ancboras nauta, citm abire inde 'vellet, inÃerato Ãluere nequiuerunt : cuius rei fâtu^m, cum ignorarent 5 Neomam illis in-Ãdentem conÃexere. Dux earn accédons, «iw belli fffratnÃbi à EegeÃo commiÃam
7« DE REGNO CHINA ejÃoÃendebat, pe/ehat^^, à ver a e/sefjfift-â Ãhmoniæ ipÃusÃtma, conÃHumÃbt 'Vf ffff-parfiretur, quidnamfaciendum iudicaref? /pÃf vicforiapofin vedef, Ãà vna abdu' ceref, monuif. Par uif iamp;i At, hoÃes, eittfi auamprafe^fus Pri»ciÃÃoÃibticere cona^ ha für, regionis incoite^ Afagia (^ venÃeio' rumper^uamperiti, o/eo in mare ejfuÃ, d ocudfÃeciem obfundebant, vt omneis naquot; «es, medio in igniÃare vider etur: tum Ne~ omaparibus Magicarum artium prafdÃ, conatus boÃiu à coniurationes e/uÃt, af^ diÃoiuit, iabores^ omneis Ãadparationes irritas reddidtt, nee quid^ua inde China detrimeti caeperunt. Miracu/oÃtrn hoc du-ci viÃm: cogitabat igitur, vtprudentedequot; cuit, Ãeminam hanc, aià etiam in rebus, vbiforet occaÃo, magno Chinis vÃi futUquot; ram, quoquemagis, quam de ipÃus inÃgni artium peritia opinionem conceperat, con-Ãrmaret: iuÃit lignum aridum, quad ipà manugeÃabat, viride vt redderet, hocà integritafis Neoma exemplu RegiattuiiÃef, ab ido eumpro Diua adoratum iri. Cotinuo müder non virideÃlum,Ãd ÃÃfaueolen-
MISTOR. LIB. II. 7^ »ijStmufn lignum reddidit.In nauim ita^ue feceftam fræfèâlui in puppico/iocauit, (^ cumfdlicinauigationein patriamred^Ãet, beneficium id Neomlt;e acceftum tulit. Fnde imaginem eius nautx in puppicodocatam, Ãmper âvenerantur, eiÿ^ tanquamDiu^e Ãi-â criÃcant..^tquebitres chinarum primarii dmiÃnt,prater innumera pene aha^qua in eorumfand atguealtaribu^ conÃieiuntur, inaurataÃgna.Hieronymum profeilo Mahn dm, Herrada comitem, 'virumÃde dignum,qui de complurihut,qult;e hac deÃraho iiÃoria,certum me effedt, dicere audiui-, in ^nicaÃà Infila Prouincia .duchteonit, vl-trà centuduodecim ÃmulachranumeriÃe, praterea , qua^i^imper 'vicosatque 'viat, tam intra, quam extra-vrhes, occur rant: quamfdt interdumparum honorÃeed dui-ius tradlentur, 'vt inÃquentihus capitibtes demonÃrahitur. cHtqueadeo darum hinc ed, eos, qui certitudinemÃnda, (fr Ca-tho/ica rdigiond noÃra , quam Pomana profitetur.^ docet £cdeÃa, non agnoÃant, err or tb us atque iddolatria Ãe obnoxios.
Quam
«o DE REGNO CHINA Quam parui Chinx idola fua faciant.
CAP. III.
M^ri hi i^oMafrit famparuijuosfa--ciuKf maneif Deos, vf Jpera/id/aa Ãf, eos, âvhi ChrÃia»a if^ifttfionis kgibuf imhufi/uerinf, cundiisfü/^e/ÃitioKibMfa^ die ren/idaftfrof,Ãrfiie^^ffraÃrfim,ge»-ti ^uà mfamiUarihus, cum alioqui ingenio'â /a dodiis^Ãf. Is emm,quem dixi, Domid-castafamiiia Theoiogt/s,narr ahafÃà ^ua'' do^ueCanfone in de/uhrum ^uodehtm ve-niÃe, chmido/isHfarenf, at^diainaamu-iafione^erdfum, imagines quaÃ/am hawo froÃrauiÃe,id dimfierÃeafuris z/indican-dum Ãadnffs, amp;nbsp;anfehac inauditum dde-re fur, inÃno eosÃurore in ÃÃirruiÃ, ne-cem^ÃhiinfenfaÃe, rogaÃe veroÃ, audi-renf jsrius, ^uam inferÃcerenf : fgt;rimarÃgt; ^ui fum aderanf, iuÃaspreces â¢viJas, popu-lo^^pacafo,dim^miÃum eÃf,ifaÃà 'verb A ÃedÃe:Cum Deus cedtferra^ condifor,fan-fa in eosingen^ diprudenfiadona conftde-rif, ^uihus, nudi, wl darÃimarum afque inge-
HISTOR. LIB. IL 8i' t»^e»ioÃ,?imarum }iaftofitim,ÃcSdi Ã^^^» reefe âv/-iquefai}urox,à operam Lederin f, ne tandis Jü^m^maieÃaM heneÃet/s aht-tanltir, auf eata/nÃoccipendant, 'Vtpro-ptereà fixa (^ if^nt diuino cu/tu digna, ex-ffitment, rafionisfinfitf^expertia, lt;^ua^ mdhra efie neijuirent, ^uamab opffi'eibm effent effiida-, quam ob rem æt^uumwdert, homines aÃmubachr^potiuj adorart atque coli, qui eorumÃnt autores, quamÃmula-ebraabhominib/ts. HfS(^Ãmilibus argu-mentis, mitigatospopulates, tantum oÃen-diÃe : hancadmonitionem nofilùm in opti-mam partemfi accipere, fed (fi Ion fi habere gratfÃimam, addita exeufitione, de nulla zinquam errore quem Utationibus hiÃe commttterent,à quoquamfuÃeadmonitos, aut edoHos : In huiiÃe rei teÃimoniu, ima-gimbus, vti humi,quiedam etiam coÃaälig, iacebant, reliclis, ficerdotem, quem dixi-mus, noÃrum in hoÃitium vfiaefi(um honor ifice deduxere. Hine non absre colligi-mus, regn um hoc ope immort alis Dei,facilè ad obfiruantiamfinH^e Catholidefidis ad-duclum iri, ÃÃlendido diuinorum oracu-.
jF nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lorum
il DE REGNO CHINA
loru/timide oÃ/um 'verùatis genti ajgt;ert^â' fur, zgt;antj?tmâ detefiahÃium geniorunt prlt;eÃtg^s oedufim, à quihui (^ ifgt;à Sex,(^ ^ufcumque ei fint ah offices ^ 0/gt;timates^ emneit perfiafifi/nt, ne ncuum vZ/xmaut peregrtnum ficrorum genus admittant, ^uodquifineex^refii Regisfiermifione au-fit, capite fortunis^ onanibus, atrocifitwo fitpplicio, eaertitur : aZiashauddubie natif hac ad zianot inaniu numinum, ( qu£ qui' dem ferfifi, quemadmddum demonfirauf-mus, baudmagntfacit) cultus de/èrendos, perficiZe impeZZi po/Jêt, x^uo pZanè itnin/f pias de imbeeiZZitate fia admonitiones Zatu-ra,prafirtim,zgt;bi,quantb Cbrifianafiera» 'vanifimis fiperfitionibus fiis at^ue nC' â findis ritibtis prof antior a fint, inteZZexCâ rit ; prater bac etiam ad fifiipienda ea at^ cbfiruanda admodum proeZiuis-, exempZo fint multi cbinarum, ^ cum primis, qui in vrbe Pbilippinarum Infilarum Mani* gliafilutaribus 'vndis abluuntur, reUlZa^ patria, penates eo fios transfierunt, ne ia fiilicet negligant, quad ad 'veram animi beatitudinem confiquendam» pottfiimum facere
HISTOR. LIB. IL 85 - ftefre i/gt;Ãs 'videtftr-,i^u^resfadf,'vf^afex fä/f do^fna »o/irum JuJeeperi^f, reUgiofti omnho dei^if^dmtÃnf.
Dc fortilegijs,apud Chinas in lerio quouis negotio fufeipi-endo vfitatis, amp;,quomodo Cacodæmonem innocent.
CAP. IV.
INter a^ïa,qutbitf chimie »fijêrè /algt;ora»f^ Ãt^erÃ/tfofium 'vdia-yfffagKamfirtikg^i turn fgt;rimd atque auguré tanquam rei cenijdm^, minime^Ãaüaei, Ãdem adhi-lent, certo, fofiÃfmitm,Ãrtfum generi, ÿuo, Ruanda negot^ cauÃa JuÃipiendufn der efi, pkrun^ue vtiÃlent : Ifem, quan-doÃlwsÃUdsueeiocant, Ruanda mutuum dant, emunt-^ cambiunt-, aut negotiantur^ ^uidquid deni^ue incceptent, cuius euen-1 tus dublier atque incertus videatur ; in bis i M^uam omnihut adÃrtilegia confugiunt: F a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sor-gt;
34 DE REGNO CHINA
Sortes verb alias nullas habent, quam elu9 fragmenta ligni j duabus dimidiatis nuci-busjimilia, vno latere, rotunda atquetor~ nata, altero, lata lt;dr plana-, tenui^lo colli-gata â¢, ex bis anteÃmulachrum in medium £onieffis,fæliciter ne anÃcus eeÃurumÃt ifgt;ÃrumpropoÃtum,negotium,iterue,diui-narefblent, ^ inÃgnibus caremonÃ, blan-dtÃimis^ verbis, DeoJuoÃ/ppUcant, vtfee-lix eÃe quod ceeptant, cirÃrtunatum velit, inuicem illifircula, altarium ornamenta, aliudue quidpiam preciofüm promittunt: SiiaclaÃrtesitaceciderint, vt latior planier^ parsÃperiorÃat, aut alt er um eÃ^t-gmetis inplanam, alterum in rotundiorem partem concidat, id verb pro inÃcelici online habet, verÃ^ adimaginem, multis eam verborumcontumelÃ, conuitÃ^ acribus conÃbfantur,ÃurciÃerum,nebulonem,alia^ huiuÃnodi inÃamia nomina ingeminantes-, vbi tarnÃtirarum,blanditiaspriores répétant,petunt veniam,plura quamprius,do-naria promittunt, qubd iamÃeundiorem ÃilicetÃrtiumiallumÃerent-, quas mox denub mit tunt, atqueÃaddixerint, laudes sra-
HISTOR. LIB, IL 8; grates^ in idaium congerunt, (^premiÃis acdtmulant. Si abdixertnt,priorih(f^s miÃ-rumfimuiachrumprohris exagkant : à res cuius euentumÃiÃitantur, maioris forte momenti/it ffrtes^^, improferæ edantur, ar restas humi afîiguntfpedibits conculcat, in aquas aut ignes/^ro^iunt, atq^aUquan-dtu 'vfuiantâ, inter dum turn dcu c.edunt, donee rotunda frtiumparsÃpeme proci-dat, qui caftsfieiteempropofti exitum deft unciat: turn verbfrtibtesproféré ia^fis, ingenteminlatitiam, hibaricantu, laudi-, bus^innumeris efunduntur, (fin honorent Deorumfudis, anatibus, ory^ coffa, fneipite eUxo, (ffondibtes coronato (quod eduiq genus piuris quant aha omnia afi-mant} ingenti item vini cantharoficiunti hoc modo, vt volucribus rofrorum aciem, (f vngues ,fncipiti etiam rof rum abfin-.dant, omniai^ vna cum aliquot ory^ grams in patinam coniecia, amp;nbsp;vino adf erf ftper ar am codocent,rehquum tandem ipf-met antefimulachrum, magna cum batitia atque hilaritate comedant. Aliudpraterea frtilegq genus huiufnodi apud idos in vf
F ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(hfi
8lt;5 DE REGNO CHINA
eÃ-, par aula ligna mult a in ollam con^d^ ttntfchartullsaliauot impuris, circum Uga-ta : turn vbi ea aiu multum^ zierjando co-tmjcuerint, puerum aliquem vnum educe-te iubent,à chartulam inuenerint, ea à lifera incipientem, qua bacillo inÃripta eil, fatum ,quodfn manibui haben t negotium,ex eimlttera /ênjùÃecejÃtrumÃbi arbitran-tur. ^dhac omnes hipopuli,quotie/cunqut ealamitaa aliqua auf arumna in ipÃs tu-gr uit, quemadmodum nos tune Dei Opt-Max. opem implorare (^Ãlemtes, df debe-mus, if a ipà ad Cacodamonem confugiunfgt; derebusjuisÃpecumeo colloquunfur, ad-uocantillum,eonÃlium,auxtlium,miÃria-rum remedium aufÃnem Ãepplices expo-Ãunt, vtficerunt^eüfanteJ{. P. Petro dl- ' uaro,FranctÃanafdmilia cænobiorum Ca-rj/phao, cumisanno Pirgineiparftes M- P-XX C. è China reuerterefur, vtindeÃri-pfione itineris xlltus porro demonÃrabi-mus. Tali autem ritu atque modo Cacoda-f monem inuocant. ^^idam ex ipÃs facie pronus in ter ramprocumbit, alius admans, quidam cantans, è libre legit 5 drcumflan-
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tfunt» i
HISTOR. LIB. II. â87 ftitm pars ei rej^ondent, tifstmftabtdisÃ-num edunt,tympanis crepitant-,tnferca,Ãi humi iacet, ziultu toto^^ corporis hahttit itorrendo at^ue atroci,eos editgeÃus, è ^ui-i^us eum à Damone obÃderi, maniÃÃuna Ãt. Tum demum de rebttsÃdsÃÃitantes, oracuiunt ab Damone petunt:reÃondetÃa^ naticus, pieraquementiens, maandris tagten interpret-ationum mendacium, zgt;t aU-tid reÃonjutnfriÃe 'videaturdnuoluitiÃm^ per fere, aut voce conÃdtoribf-es reÃondet, autfcripto, quod tum, ciim aÃanatico,Ãr~ monem extorquere nequeut, hoc modo exi~ gunt: periÃromati rubro infilum expanÃ, aiiquidory^^ inÃiunt, quam deinde com-planant,poÃea cuidamÃribendi ignaro,/i~ gnunt quodpiam in manus tradunt ; cir-cumÃantes cantidant, nolis^, vtinpritu deÃripfit adoratione Ãu execratione Ãece-runt,tinniut:mox paulo Cacodamon,eum, qui iignum manugeÃat,ÃnÃm occupât-, is, eo ligno in ory^m eÃ^ormat characferes, quos cateri depingunt, co/ligunt inde in âverba liter as, equibus coniun^lis reÃon-
F 4- Ã(^'
88 DE REGNO CHINA
Jioftem ad inferrogata eiiciufff, ffuafWfUf flerum^ue, 'vfdixi, mefidacem ^falû^gt; cum ab ipà ffiendacioruw omnium parents ^ro^ciÃatur,qui licet interdum 'vera etiant dicat, non id tarnen veritatif Ãudio facit» Ãd z/tÃecie veri hominesÃxcentis menda-cÃdecipiat : at^ue huiufmodiÃrti/egà à quot; detefanda Cacod^emonis muocaticne, nibd apud boÃepopulosÃequentii/s,nihiled 'if' tätigt.
Quid de initio mundi,amp;; cre-atione hominis, Chi-nac fentiant.
CAP. V.
QJ^antumuif china ea natura at^ in-dolifÃgacitatepraÃent, lat alias ad feje collatas^entes, cacasefe arbitrentur, axeeptii HiÃanis,quot nuperadmodum no-Ãitare espérant, licet etiam tarn pbpfees, guam moralis PhiloÃphia, ^ÃroloÃa etia, Ãuà derum Ãientia, gnariÃnt (eiuÃnodi ent martes public^ apud ipÃsdocentur ) in n/a-
HISTOR. LIB. II. 8^ â¢varbis tarnen propendent abÃ/rdas de ertu mundi,hominis^ creatione,opiniones-, ^darum quajdam ex ipÃrummet iibris, eo pc-tiÃimum, ^ui de origine mundi inÃribis ur, hoc capitedeÃribernns. Primus chinarum error e/i, ^uod aiuntfCie/umfterram,aquas ab aterno chaos d^ rude fuiÃe indigÃamq^ materiem,Ãd quendam, qui in ccelo degat, Tain nomine, inÃgni arte à cado terramÃ-Sâ'^êâ'^/Pgt; dhidin alt um diÃeÃÃe, hanc, pro naturaÃa, ineum, z/bt nunc Ãt, locum, grauitate latam (^f^onelere. Addunf Tai» huKC,ex Kihilo, zâtrum, quiPan^f/,fà mi-Kam^ ^ua Pan^/^d dfcebdturjCOKiiit^tffe-, d â Pan^one, cui edm Tdis ^oteÃdfem nieder at, 'Td»of»um quenddm, tredecimg^iamp;tts ^â d-!tres,etidm è nihilo credtos-,Tdnomi(mtanti fui/fi dcumin/s,zgt;t^Kgulif reb^ credtisfitd i/nf^oneret fiomwa, qud edruw âv/s,^ud na-tura,quisomneisdd morbos xifus e/Jet,^({as . militâtes mortdles inde percipere f o/fint, ferdocenie cuni^d Tdine, caderet. Plunc, '^atres^^,porrb multos habuij/é/7ios-,è ^ueis maximes natu Teiecomuis, dttodecim-, duodenum 'vetu^i/nmus Tuuncomus nouern,
quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ff
eate-
JO DE REGNO CHINA c^era i^eai^uefratrum turba indente^n '^^ berorum »umerum ^enuerint, af^tte boc bommum ^C/7M ^oj/eros^ innumerabiks e/uraj/e Cbfnlt;g arbitra»fur a»»orum fgt;lM nonagififa mi/übfif-Taf» inibeprimum ma~ rif ^ fiemma conahtorem â¢vniuerjam bi^^ fninumÃfr/fem ale/eu^èfimurfa cuiuÃam, Jîbi ab ipÃs i//afa zfic/Jcenalacau/sâä,ûiul odio af^ue inuidia feraf urn, quad fof ab Jeà fat» artes dfdici^»f, 'Vfe»Ãg»fearuf» Jeientta qjo Tas neutiquam t^feriores eà 'Vfderentur, nequefameft^ quodcuntabeo docere»fur, fa^urosÃpromiÃrawt, pro dom/»o eumjuo agnoÃere TJedestt. PoÃea, ca-ium corruiÃe China aiant, (bquot; à Tarnt Ãb/euafum,quiÃcundo funt ba/ninem cre^ auerit ^ quem Lo^^^m 'vocarif .⢠Lo^^m duo babuÃe corgt;»ua,perÃauem odoremex-baianfia, èqua prognatiÃntÃxus'utrità quenonpaud-, idurndebinç diÃaruiÃe in-genti marium ^Ãeminarummultitudme pofiÃrebffa, èqueîs, qua bodie terras cobt bumanagenSjoriginem traxerit. Pr/mum b'O^^^i Ã/ium d^ianum an»is â¢vixj/è itongentis.Deinde à aaio creatum eÃe quen-
daat
MISTOR. LIB. II. s)t tlam nomine A^onem, matre Lutina,Ãio a^eé?u capitis leonini, in cÅloÃantis conci-piente,Ãlium^^, Truchina, Sciantonis Pro-uindaioco, enixa-, eum 'vixijje annis oPHn-gentis.Secutum a/ium,pfionem di^iurn, in orhem iam hominihus 'vneid^uep/enum ad-uentaÃe, vi^u 'vÃm ferino atnue aÃero, docuijà war tales, tecia ex arhoribusjirue-^ re, in quibus abferarumfiuitiaÃà tueren^ tur, qua maints cos eletrimetisaÃfciebant, compluresq^ interimebant-, zgt;eÃiariafn quo-que ar tem adinueniÃe. fÃoniÃperueniÃe Hunnin-, ignem, ab hoc, Ãumque eifss, cibos coquendi, emendi, 'uencleneit,permu~ tanebi, commonÃratam rationem .⢠in nego~ tiationibus, eumÃuijà tune morem ob/èr-uatum,'vt certis noeiis,Ãuniculo cuielam in~ nexis, inuicemi quid z/edent, exprimèrent, quodeatempeÃate literarum forma nemi. ni dum eÃent cognita. Mulierem pofea quandam ( Hau^bonem earn zjocant ) aiuntflium peperiÃe Ochieuteum^ hunc (à alfa multa, ^ matrtmonium qno^ excogi-taÃe,cumq^Ãfte admodu z/arq generisÃm-phoniarum organa trail arefetret, famam
per^
-Pî DE REGNO CHINA ^enrebut^, ?nirabi/ffer eu cæbo delapfif^f (ÿ cùm te//uregt;» magnum aâ tel moffien-fumattuüjjè, turn matrem Och/eutei aü-^uandö iter ficientem 'veÃigium^ bum^-num forte a^eb^a»tem ffuum in idpedent imprefi^, continua^ ciarifiima de Ålo hf-. te circamfufà m , jflium Oebieuteum cof^' te/gt;i^' ; Ocbieuteifiiumfaiffe E^ntomurfigt; medicina, afirorumÃietia,prafertimeiatt gua èÃderib/tt, defut uro rerum tuentu di^ lt;nbsp;uinat,agricu/tura,aratri, fr iigonif,intttfi' , torem. De E^^ntomo mira Cbinapradteat, i^ inter abia, boe-, eumfep tenas dtuerfgentri
âvenenatas berbas, nudo vnquamÃhtd Ãeadamnodegbutire äuÃern, ^ annd'vi-xià ^uadringentis.^b boe Eitebn,prinn(fft cbinarum Regem ortum^buius poÃerita-tem, Regiumimperium, continuaPrinch pummutuoÃà conÃquentiurnÃeceÃionef cotÃrmaÃe, vtipoÃea, vbideRegeEiteb cateris^dicendum er it, pburibus agemut-Hat de initio mundiÃabubas China effuti-unt, e quebuspraebareapparet, quantaÃt â¢mrium bumanarum, ntÃdiuina benignb tateÃbbeuentur, pura^ÃcroÃnbfaRelb . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gionit
i
HISTOR. LIB IL 93 gfOfiii noÃrit luce iHufirentffr, i^beciüitas, quocum^ue tanislew vel fumma ingen^.
1 induÃriis^ fagacitas at^ue prlt;^aK/ia w ordmecodocoi/ur.
Quod immortalcs animos, amp;nbsp;poft hominum ex hac vita excef-fum, aliam fupereffe, in ca, pro fuo quemq; mcrito aut præmioaut pÅ-affeaum iri,certó ftatuant Chi-na:.amp; quomodo precen-turpromortuis»
GAP. VI.
EI' hucujque dedu^anarratiofie no-Ãra, baud, oÃaorfabÃtrdeargumen-tabiwfir, D. Tbomam ^poÃo/um, dfffififs ad harfff» regtonum populos habitis condo-»ibits, ea in ho/ninum animis relii^uiÃe in-Ãta, qu£ 'veritati conÃnfanea, /anblfÃi-^is^ religionis noÃr^e decretis, conformtA vider i quean f, vf (^ haólenus audiuimuf, j amp;poÃea audiemfts. Inter £a verb animo-rumimmortalitasa CbinisÃrmtÃime cre-gt; dita, quemadmodum hoc capite oÃendam, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eadem
f4 DE REGNO CHINA
eadem cerMudme adÃre»tib(^i,pr£m^s it' nimos a fit ptmà ' a^ebfum tri, prouf tn cor-jporibits duftf e^fttjbene veiÃem -vixerittij ^Uig ferte cauÃa eU, non male i/tÃituta ha^ rumgentiitm zgt;ifa,ea forte in deterittt rat' ret, ntf zierÃima hac notione in o^do co»' tineretur. Sferare itai^ue l.'tbet,Jtt^renta»t matlat ent, quandoque eas dementer ill»' frat nr am efe. t^iunt, omnem^ extri controuerfamfatuunt, animos cÅlo or tot, ^ubd ab eo aternitatem acceperint, mt»' ^uam interituros, clr ^»i tx Hits (Ãeundto» leges Chinar»)pradarèin corporibus,quib' a Deo infuÃÃnt, auttm agant, à Ãeleribitt abfimant, nemini^ noceant, eos in cielat» abituros, clr beatosgenios redditnm iri, ibi' ^ue ingentibus in ddieà sternum 'vidit' ros-, eos verb, qui, dum in terris degerend ÃagitÃÃÃÃderibus^ innumeris polbdà Ãnt, tenebricoà in car cere inÃelicibus vn^ cum genÃ, diris borrendum in medum ÃjtÃiciismadatumiri. EÃeetiam faten-tur locum in quo animi in beatorumÃiri' tuum numerum reeiÃendi, prius ab ornnt friminum labe, dum cor^/ora incolerent, ton-
HÃSTOR. LIB. n. ?Æ tontraffa, expienfar-, at^ueÃawki äefuft-^i ^propwqui, eo nomine a/i^uidpr^da-dber^etrarint, expiationemidamebcitius 'tt^iui diditant^ inde toto Kegno infers freces^ pro mortudfraudes,pectdiari^huic yd,die, ^xfi/i menfi, de^inafO', nequei» fifiis,Jèddomi, htyce/à cris, hocmodoope~ f'^riÃ/ent': quidam, monachis nojirafiitts ^'âludaf^mi/eï, zgt;lgt;i tempora,dies,ades,pre-tibw huiujmodi ^ fifneraühfts per^cien-dk, interÃà d/Ãribuerint, deÃinatasjÃbi qui^ue domos ingreditur, fui ordinis duos fecu adduoit, domeÃieos hortatur,Ãdefun-do amico autfamdiariÃo aüquid opis ad-firre 've/int , quo à iabe ea expurgentur, qua quo minsts cai^ium 'vnttsi//efat,im-p^imentoÃt,Ãdennes vti precesÃterÃeid-queperpètrent. E tribus idis 'viris religioÃs is,quificerdotis inÃar ed, tympanu quod-dtimparuu-, duorum comitum vnas, aÃer-t:ulos aliquot, alter tintinnabulu, adferut^ f»oxaram erigunt, inea^ diuos, dfundi Jgt;!ttronos,atque tutelareis collocant,eos thu-f^e. alqstf ÃÃ^mentis luÃrant. ^ofado, q[uinque autÃxmenÃs ferculis entrant» mant-
fiS DE REGNO CHINA
' tnanium,ÃiUcet, ^ äiuorumÃiiadlt;efiiWb poÃea, (jmpanaptfÃtanf, tWfiiufit tintin-nabuliSfCertat qnaÃbam canttones mortua-übtis cieÃinatas, abtemantibtts choris de- ' cantdt,tantaÃai(itate,zgt;t (à HiÃanis,^uf audtÃeà dtennt, credimM ) admodulosil-bos commodeÃbtaripoÃe 'videatnr.Intertnt dumhacratione, adtymj^anorum ^nüb^' rumÃnitttm cantibbant, abter abterumor- ; dineÃcuttts,ad ararn acceditioÃert ebartu-bas biter is notatas, conÃdent inde rurÃtSf â atqaeadprioremcantumredeunt. Finitis , preci bits (^ cantibenis, myÃagogtts tbbe pri-marifis catandoprecationem ineboat, iefi-bos interim cert is menÃm aÃrettbo, quent eb idmanugeÃat, firiens, reÃondent pari Ãno bini SymmyÃa demtÃis capitibtts, Pb ebasy^. interim qttaÃam (ÃinauratasÃbe' das ante ararn comburant. HutuÃnodt ca-remonà totam noefem tranÃgunt ( ^uod » idoneam firabibttsÃcris tempus arbitran- â tur ) omnibtts, vt aÃbet,tam perÃcricobas, ^aamper domeÃieos confecbis,menÃs adÃ-dent,dapes appoÃtas dirtpiat, it a rebi^uum noc7is exigent es bucem opertuntar. Hane
HISTOR. LIB. II. $7 formame^è 'volunt ex/fiaffoffisaaimorum ^uaailfælictum geniontm or alt nes promo ⢠ftsantur. Ignore'vulgta hocamplttts framp;^ eer to habet, ÃagittoÃrum animos, ante^. ^uamaJinferosdetrttdantttr ( ^uos quisle extrema demum mundi die paentsÃelerum exigendis, conditumiriÃbi perÃadent)^ ceelo in biihalorum, aliontm^ huiitÃnodi animantium,prohorttm verod/t Ãegtim (^ magnatum corpora transfirri, in quibus honort^cè trablentur,laute^ 'uiblitent. In-numeras infiper altos opiniones 'aanastu-entur, qnarom ^ hoc 'vna-, animom ex v~ no in aliud tranÃre corpus, quod quibtà dam etiarnzteterumPhiloÃphorum, oquè tarnen deceptis, (hquot; à Ãopo 'veritatis aber-rantibuSfWÃm e^f.
De delubris; üerisj tà m viro-rum quam fæminarum ordi-nibus apudChinenfes, amp;nbsp;⢠corum Antiftitibus.
CAPVT VII.
T«t
p8 DE REGNO CHINA
TO/apud chinenÃsjacrontm c^erimo-nie ri/w^ ChrÃ/anif mor/bu/ coft-formes reper/uft/ur, qui mÃ^nem h/tru»f ^ea/ium na/ura atque wdo/is acrimonia)» Ã/isÃiper^ comprobe»/, (^ creelibile omni-f/oÃ/ eas aD/uoTbema, duodedmuirum CbriÃi OJ^Z. A/ax. comi/um, vno, diuind de rebus infitutas, (^ ad 'vi/am boneÃe» £um^ 'vir/u/e delendam Ãiubribus moni-tisfu/fê inci/afas, quot;v/i iam an/eaÃpius di-ximus. fidem inge/Uem addi/, magnaÃ-crorum conuen/uum ( quosccenobia^voces) mudi/udo, non in eunóds foüm /o/ius Re-gni vrbibus, iodsq^ babi/abibbus, Ãdi» ^aÃüe/iam, a/que ab omnium bominum fui/u, amp;nbsp;conÃr/io remo/isÃü/udinibus, fgt;aÃim obuiorum, in quibus viria/que müderes in vniuerftm degun/, Ãeis interà ü-mitib/u érÃftis dÃreti: vierqueÃxusfu-osbabet( quorum mandaté obedit, quem-admodum nosÃiemusÃraÃiesÃ/asqÃn-iiÃitas. Habens autem quatuor tantum bu-dsÃnodi ordinum, qu^e quide nos ÃiamuSf genera,quorum vnicuiqueÃ/ttsfr^eff Pon-f/Ãx-, Is SuntÃ,qgt;ieruna.,aut Taibini (quæ f/iam Princijgt;/s Regq^Ãna/nsÃdes )ÃÃ
ÃO»^
HISTOR. tiB. n. ^0 Santwet, Tricon ChMenJi/tf» iinguiiclici-Zur: Sin^ularttin Regni f roninciaruwji-cratis coiienttigt;(/i,Corj/phlt;eum,^ue ( vf zi0â cariÃlet ) Protdncia/em quempiam pr^tÃ-ciR penes hicnc^ngula (perdant euwsque prouindam ) cuii/Jttis oreiinu co//egiaacce-dendi, inuiÃndi, in dedn^uenfes animad^ uertendt commua aut omiÃaemendandi, ties eUÃecundumpraÃriptas cuiUhetfamd Ha leget atqueinÃituta : illis etiantcoUegà fium cut^ue prapanit dntiÃitetn ( cuius-fnodi apud nos fint, qui Priores ^ Guar-diani'vocantur ) cui cateri eiM adis mpfist fibÃiuntur. Pontifix quamdiu viuit (mfi firte ob morum improbitatemofi^cioamo-neatur )ficrorumprincipatupotitur, ne^ Coryphaorum, quosdixi, 'uotis,fida Rege, autfinatu Regio deligitur, quivita fitfi-fnaq^ prohatiÃimus: Senco veÃlturfeius coloris,qui ordinifio, exÃeraru legupr^ri-ptocouenit,qui out nigereïi, autfiauus,aut~ albus, aut â¢violaceus ( his .n. coIorib. quatu-or,quas diximus, diuerfijsfifiionis religio-fi familia interfi difimguutur.) In publico fiunquam confiicitur, nifiebumeagefiatus hauratafilUià quatuor fautfix hominibus
G 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ei uÃ
Joo t DE REGNO CHINA tiuÃiefn coiorif ^v^e cutit/modi ipà vMUff jfti/ufis. Popuiares eum niÃÃfbwt/^v^enu^ bi(s,bduda//oquuntur. Peculiar/ vfif lirait expen/ieffdof, ^r,x adjicramper fine» fpfà ^ furafio^emjui ordinis üterasjeu dipiofn^t' fa^ÃgidoiOpulent/s à Pege,fiim fp^jfufn do^ mÃiei eifiSi (^famitiares^proueftfibuifünf difafi. i^mpiÃi/ni quo^uefinf conuen* tuuw af^ue cof/egiorumredifuiipartim^ Pegfs dónafiofiibuf, parfis à priuatorufn ( überaüfafeproÃffi. S/ipefn enimÃerifobf i hifingub/sw vrbib/fft abÃ^ bocis, 'ubteon-Ãruaaf/tdesbabenf, exigunt, ^u^ bi bent' b^fmecertatim^inipfifejfunditHr. Ince-dunf, 'vicatim/»endicanfes ( quodipÃs/O' iff Heef ) e^ cantu ^uodam, adÃnum af/èn cuboram, abiorum^ Spmpboniacoruw ino-duborumjCompoÃfo,'tâfu7ifur. Stipern ped' furi proferunt grandiuÃubaf quaÃbamiit' bebbas, precubis inÃripfa^i ^uaspopubi à Ãe-ieribfff expiandi cauà rectfant 5 q/dÃipff^ dantpefentib/fï, fabnbis earn ibbis i»Ãiunf, aut imponunt, rite^ ita animum à criwd | num contagione biberatum ex^imant ; at' tof^i barba eapite^ Ãericoba emnetf inct' dunt,
HISTOR. LIB. II. lot Junf, qui^ eiuÃleminjiftutijutit, cunili vnius coloris 've/iemgeÃant-^ z/nà eodem ifg loco omneis e^ulanfur -^Juum tarnenfeorÃnf ^mjque com laue habet, i/Ãar noÃrorum monachorum, gauÃpina 'veÃiuntur, ÿs, ^uosdixi, colorihiss tinHa, ad numerut» Ãharularum vti nos,precesJùas,altata-»ten ratione,fu»dunt-,exequ^s omnibusfit-fis fetenda cauÃa interJunt-jÃngulis noUi-bus, duabus antefills ortum horis,oraturi è JlratisconÃtrgunt ( quod monachis noÃris noUurnarumfrecationum ergo ficereÃl~ lenneeFl,J (^adexortamvjquelucem, v-na,quam religiose frecantur^ Interim dum orant,camfanis omnibusfuÃttis, quarum quidem in vniuerà regno, finus at^Ã^-fhonia fitauÃima est ; è chaljbe etenim fle~ raqueÃunt. Precationesfitas adcirlum di-rigunt, dP ^ Dtuum quendam Sichtan, quem huiuÃe 'viuendi ritus autorem, finit Ãmu^ 'virumfuifiê autumat-, ficrosor-dines abdicare, cumlibet. Tricone tarnen fiu Pontzee adfintiente,foffunt-, quam din âvero religiofirum itÃitutaÃquuntur,continentes (^ cælibes manere coguntur, tarnt
G 3 viri.
120 DE REGNO CHINA âvirif^uà mfÅminæ-, ^ui quittéÃeusferi^ coniticif fiterintffiuer^imèpk^ufar. CÃnf ^uif reiigtoÃtm aü^uodtf^ifufum ampler ófitur, parens fpÃ/ts auf prapinqutts cat er If eatiefn proÃe/stone initiatis fida/tlnts Ãkn-c/it^um dat epu/um : Prifnogeniftts quiÃue Ãu natuÃüorum maxim/ts,pfebüco china-rum Pe^niÃito, reiigioÃrumplad tu initi' aripro^ibetur,parentes^ÃKio defeäios ale-re cogi für. APortuosÃcrtcolas lauant, (à attendent, ante^uamÃpelianf, 'vefittuf^ atrotnduunt : Si ^uem,Ãuemarem,Ãui Ãeeminam, ob deltälumMi^uodÃcratüÃ-mel indumenta exuerint,nunquam ea red-dunt,Ãd exautoratus diegrandern tabula collo dependentempubltcè cunffûÃeHan-tibus dreumÃerre cogitur, cumelogio, ^uo focinus deÃrlptum continetur. ^^oftdie, manè, veÃeri^ numinibus fuis, thura, lignum aloes, ^ alios var^ generis odares Juau!Ãtmos,adolereÃld. ^uo die nauis recens Ãabricata in a^uas primumimmitti-tur, facerdotes togis falaribusÃricisÃlen-didè z^ifi,conÃenÃpuppi,ÃenÃeanf, (^ preculù aliquot râ¬{itatis,^uaÃld rn/ris ima-gini-
HISTOR. LIB. IL loj ginihui dej^téfas chartu/asanfefimulachr/c conÃif}dunt,addit(s ^uibuÃ/am CitrimoK^s amp;nbsp;cantilenis, quaf,ad fiftfinnabuiorum a-li^itotfà /ium modulanfur. CacodamoKe^fp quot;venerafitur qui fiâfura exprej^/s in prorA Kauium cemitur, ne quod ab eo nauigantés detrimenfum capianf. Hi/ares deinde ad e/gt;ulaffè conuerfunt,^uod nauim conÃcra~ tam, nauigafionemq^ idebfceUciJii/nè eeÃu-ram eÃe pro cerf o babcanf ; ÃciaÃfeeiÃenf, ÃeusetiaweeÃuraomnia, anxiejormida-furi.
DeritibusChinarumin fepc-liendis mortuis, amp;: de lu-^ gubribuseorumve- ' fti mentis.
CAP. IIX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
O Fera precium me fiffuru eÃe ext^i-mo, Ã hoc loco deÃribam Chinarunt f'itui ,quos in mor fuifÃqgt;eliendis obÃruanf, fine q memorabiies.DiÃunb/iÃatim vbi a-ifimamii exbaiarif,cadauerfofffm lauanf,.
G 4 pre-^
JP4 DEREGNO CHINA precto^^imes, qnos hahe»t, fannos, adore hofiofi^uae, cadauer^ idis co»uefiitiffn,i^ Ãdef»Ãu locum inter omnes heneÃiÃimunt eollopaNt:accedffnt adm ortuum ita compO' Ãtum, liheri, vxor, pater, mater, Ãatres, ei^,altjpoiialiot,ingemtaÃbmiÃi,valedi-ct(nt,mgentf merrore (^Ãetu^ idemfaciunt in ordinem didofitipropinqui,familiareit, ÃomÃiei, adÃruos 'iÃiue,à quidemÃrui-tiadeÃnffusbabuerit^ quem in firetrum f^ea deponunt odoratiÃimis conteclum li~ gnd ( quibwabundat regio, Ãd vndiqua-^ue diligenter obturant, ne vÃiam fÅtorls quidquam exeat, turn in binit locantÃdili-pus, aut in menà in cubiculo, omni but, quamÃeripotefi, rebttt, ornatÃimo, lin-teo^, ad terr am v/que d^endente, albo co^ tegunt, in quo mortui adviuum expreÃa imago vifitur: in atria, antecubiculumil-ludproximà , menà adÃat,panibut 'varq^ genericÃu^ibta onuÃa, ad quam accenà eonÃiciuntur cerei: Continués quatuorde-cimdtebus bunc adparatum retinent, in~ tereaÃamineseorum, (^ reUgionibus initia fiÃngulis no^übne so veniunheantant.
HISTOR. LIB, II. lay Ãcn^caKf, aUos^ graant c^erimoffiaf ip/is 'v/ifatair-^afferuf^ty^raferea, /chedas maUaf fic^urafo^, e^an^c defunciu^n, muhfjgt;ltcf cumfù^oyîitioffe (jr âvamtate, comhurunf: fniiltM et c/jartat^fitnicu/o de colima ^uada adpenduKt, hasfipe attingunt, i^hific inde manihm verfaÃt, altum ciamorefuhlato, âvti/cilicet animus z'ita fun^li, (quem-admodum tpÃs zgt;idetur ) in ceelum euolet. Per quindenot,^uos dixi, ferales dies,men-JasÃmp erparatas,dafibus^^ ifÃruäÃas re-perias, âvtficerdotes, propinqui, c^amici, eum,qui zgt;ixit,interuiÃntes,quo cuticulftm curent,habeant. ElaÃ/o eo tempore,(^ abÃ-lutd omnibus carimonÃ, findapilam in campumdefirunt, ^Ãsb codequodamin familiari Ãpulcbro in Ãxum inctà con-dunt^Pinum deinde ei ad^gant, qui mos ad omniaÃpulcbreta ab ipÃs vÃ/rpatur. Hane nun^uamdetruncantjÃdÃonte 'uti rem ficram exareÃereÃnunt. ^uiÃunus comi-fantur , eo ordineincedunt, quaÃÃeram pompam ducerent: Ne^ue deÃnt Cantones, Ã^ vary generis muÃeainÃrumenta, yxorummodidos, tot a via, vÃuedumta-
ÃO^ DE REGNO CHINA
fKuh cadauefÃf i/bfurn,aui/ii'c licet, at^u( i/iæ defnùm exequiæ hofie/hj'ümæ, (^ ffià -gn^centi/SÃfȣ exfjlimantur, qui b usfluri-mijacerdotes ac f^ujici ifttetÃterint. C^U-gstos^0 reuata,iff buiuÃffodi mortuali^t chi ff iSfumptus at que adparatusfaciufft-,ati iffÃrumefftorum muÃcoru ȕodulos multas decafftafft ad Deospsos oratiuffculas, deffi-que Ãtj^ra moff urne ff turn multas comburut , cbartas (iff quibusfèruitiafeu mancipia,(^ equigiHi^ aurum item, çf- arge ff tu, telosf Ãricas^aUa, ead omnia defunUo alteret iff auo vfitifire arbitratur. DefunUo in/è--pulcbrum illato, in omnem latitiam effun-duntur. rtfeerationes^ in^etes darefilent, quodmortuorum animos a beatisgenqs at-. que cerlitibusf/milibusplane gaudqs in ca:â lo excipi^rmiter credant. Propinqui cum mimflris eb'familiaribus ,pullatiper id te-pus obambulant, âveflibus^afperrimis in-duuntur, prafèrtimtuntcisquibufdam, è lana admodum birta contextis, nudam elftem operiunt, quibuÃlam etiam funiculü 'finguntur. Epomides eodem èpanno confi-dlaÃfntf qsde quibus caterigaleri, acubus.
HIS T OR. LIB. II. 107 hos ita caps fi aalapfanf, vt oculi penèohte-ganfur. Paffe mafréue è viuisjifbiata, an-' nbsp;nbsp;ff o auf bfennio, /iberifiraies circumfirifnf '^'efies-,^ai^^ magf^rafumgerunf,fi(m,per-f»ijju PegisJo/ifa aH^uamdiif munia infer-' f»iffunf, interdumpofe/lafemfianèabdi-lt;^anf,id^^Ãbi magna honori ducunf. t^mi-cofum,ex humand exem/}fo,minuspro^in-^ui,aii^uof menÃbns, iinfeas induunf afpe-fas v^es co forafas-, relf^ua famdiarium) tHfba,Jèpuifo cadauefe,fi(nebria vefiimea-faÃadmab^cif.
De ritibus Chinarum in co-â trahendis matrimonijs.
C AP. IX.
CHiM cumprimd de überis mature e-/ocandisÃdicifiÃmt, anfe^uà m vi-dorum (^ bibidinum d/ecebris capiantur, ' ffti^ue poduanfur. Sodici/udobac efficif, \ quot;^t in vniuerà hoc amj^dÃâimo Regno, . malto minor Ãt Ãagifiorum , aut Ãe-1 dr ate 'vittentium Ãe^uenfia , ^uà m in ⢠*^à ei magnit udine longe etiampoPtfer en- -dit
lo« DE REGNO CHINA
J/sregionthfi^. reram perfide accidif, vt niwiaparentufn hac in re ettraÃt^atque di-/igentia, adeo,vt,i^ cunii,adhuc vagienti~ bus, aut nondum etiam 'utero édités infantibus conditio quaratur,certis tarnen ratio-nihus cb^modés inter vtramque far tem rite cof^itutis,arrbis etiam 'utrim^ueinter-foftis, toto denii^ue contramin matrtmoni-aUbus tabulés co frmato. Sed, céimfmtimés omnibus fofulés, tiim 'uniaerfi ebinarum duitati, mos e/i, 'ut, qui zgt;xorem duófurus esl,ei,quam ambit,dotem offerat. Triante entm iam nuf darum die, Ãonfi farens, Ãlendidum domi fia conuiuium i/^ruit, ad id, far entes, cateros^fionfifrofinquos inuieat-/dem,fiquenti die,fionfiparent,aut confinguineorum quifiiam facit. Finitét efulés, fgt;onfifs dotemfionfiadnamerat, o-mnibus conutuésÃedantibut: Iffi inuicem fatri,eam, aut matri,fiquam habet, reddit, remunerandifiilicet laborés, (^mole-fiarum ergo, quas in educandaflia exant-lauerant. i^fud Chinas, itaque, (b'ff^iti-masgentes,ditifimuscenfitur, quiflureét filéas habuerit. Sfo/fifarentehquamdia ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âviuttnb
HISTOR. LIB.n. 109 quot;Viuunf, i/o te, Vf /ubuerit, vtu»tur. Algt; eo-tum morte, quod/i(jfereU,ai/^/tam redit, à ^ua acceferant 5 hlt;ec^itfgt;orro /iberit re/m-^itit,afftad quoÃanque vo/uerit, vÃa co^-uertit. Firis tot^bi^emiftasmatrimonia iuagere licet, ^uot^uot a/erepoÃimt. Sororet tameft (^ co»Jà ftguineas ducere probiben-tur,^ui duxerit,Ãuereple//itur. Cteterum inter omneis cm mulieres, qux prima ku-PÃt, pro vxore, cetera pro co/tcabinisba-be»tur. Cumprima autjeeanda, /ub eodem filtibet,te//o,babitaxt, auti» diaerjasades i/las df^ribuunt: mercatores autnegociato-^ei i/lasper ea loca diÃgt;ertiufit,m quibus ne-^odantur. Sed catera ad primam collata, lt;incillarum locoÃ/nt. ^dÃliorum natu ma-gt;!imam,a morte patris,maxima pars bono-^umprima coniugis, bareditatevenit^ ca-^dijratres,^uodj((perer/,£^ualiter interà diuidunt,Ãueprima,Ãue ca ter is coniupibus filt concubinisÃntprognati. Siprima vxo-^iÃlius nullusÃt,Ãcundo duâ/aÃliorum '^(tuÃiÃimusmaioris partis bonorum pri-^afiemina,bareditatem cernit-, raro tarne tyenit, vt baredet, âvel eprima nupta vel b täte-
xio DE REGNO CHINA
tieteris äeÃnt. Si manlui âvxorem in a^ut-ferio de^rehenderif ( quoä f amen admira-otium zfjue rartjitmèft, tanta i/üs hone-Jiatis, tanta esipudicitia cura, tantum adulter i adult era ^^ dedecus) immune earn, f-mulat^ue adulter urn inte/feit, ff mul eoS in adulterio deprehendat. Sin lege agat,fa-cinM^ ^roigt;etur,tergo,pro moregetts, vir-gis cafpoenas adulteri luunt, vtfio loco dt-cetur. Inde adulteram in fruitutem vender e marito licet, vt, quam dederat,dotem recuperet^ re/gt;erias tamen,apud Chinas,qui non flùm lucri caufâ, adadulteria conni-f(eant,fdtqf metetiam lenonesagdt. ylpud Tartaros, eorum^fnihusfroximospoùu-los, hune ohfruart matrimonia contrahendi modum, admiratione dignum, aiunt-, Jârafdes Heipubl. (f magtfratus, mafulis ^puellis certumpraf niant temq^tts, intra quodftam fnguli voluntatem of endant, anteq lx ephehts exeejfrint, aut ad nubiles annos deuenerint, velintfcris initiari,fu religiof jfe/sionis hahitumffh;e, necne? Intra prafitutu tempos, omnets vtriujqut fxus qui ccelibes tnanere noluerinfd^ certa
ad
HIS T o R. LIB II. Kt K^iJ ^le^inata, ff7fingu/is^ro/z/wys, vrhe, Ãà conÃerre, (^ cert o z/te aziprimar/os zitto-^edm Vf ros, à rege azi murfus hoc zleleé/os ^zicedere cogu/ffftr-, iZ/tnornfffafarnffzarfu, ^uà mfzemwaru, azlffofaf/f, ^ ^ua ctdus^ toziftfo,q/ffsÃatf(s,q opes,qtf4fffu ^fzfj^ doth ward^ejUte ffumeraftfrusÃf, expijeatur. . J^KumerafftpoÃea, (^ iâhi mares flures^ fameUas reperermf,Ãrfe, veris manenzluj ' quot;i^tris zlfÃederfzlüjÃque/fs^ aernt/sÃf expe-(lanzlus,comittu/ft-^ ^ui^ priori anno dià tejjerint,/èquenfi,primi omnium elocafur. liehide, Ãxeduodecim viris, mares oes in tees daÃes diuidunt:Inprima difÃimos ce-Ãw,nihilp^haheees,ÃormoÃan deformes Ãat^ InÃcuda, mediocriter opuletos^in ter-| th,paupes.^tg^,duÃihac inter virasadi-td,cateriÃx, eodemodo,fæmineumgenus tliÃriminant.-Pukherrimas in vnu cogunt locum ; alterum mediocri forma prlt;edita^ tenium deformes occupant. Confedo hoe . tiegotio , formoÃfimas dittÃfmis viris e-\ locant, hi, quantum magiÃratus decre-\ Kerit, zlotem eis numerate coguntur ; fir-1 ^^ mediocres, mediocriter opulenti, nulla
in DE REGNO CHINA
K»//a faunen »umerata dofe^^iucunt^ paupi-ril^U'S ileformes obfruduftfur, qui^eque af^ iiiftifes 1^0tare eat cogat/tur: aqualiter tuit» ilia diutilijole»t. Hac ratione (memorahili Jane J omnes 'vtriijque fixas vno tlie elo-canturjeu connubio iunguntur, non peria' eletamenforteJingulitgrato. C^atrifno' nqsita contralflsfje^aatquemagn^ca ce^ lebrantur nuptia, regqs in adibm ad bae gaudia de/linatis, le^orufn^'i'tenf/ltufn, a-iiarum^ nece^riarum rerum multiplid co/gt;fa i^ruâ/fâimis,ne/cilicet//onÃs ad ce^ brandas egregie nuptiat, quidquam défit: !nde domunt on/ned redeunt. Hac â¢vero de, niulgo tantum (fr plebei/s acciqgt;ienda Ãmti neque enim nobilium, aut eque/ler or do bit legibus alligatus, quivix cert urn aliquerf ' inmatrimonqs contrabendis morem obtd Kent,fed,âvtlubet,agunt, ^ vnusquifque aut ipfe/ibiparem deligit, aut mandate (f tuf/uJtegisducit, quodmuneris à liege ma^ giflrattbui, aut prouinciarum Recloribdf \ delegatur. Rex, 'vbimatrimonium contra^ xerit, eprimarqsmulieribus, aut z^rgiid-bus, totiusregni, trigintafrimariat,/té cell''
HIST0R.LIB.il. nj eofic/tbinis de/igit, eas^^Jecum, inPaiat/o, ^uamdii/ 'vtuif, refi»et: Posi mortem eius JèpulturamrJ^, c^ exe^uias ce/ebratas, h^e-res, aufJucce^r Pegm, e/eganf^mif, tri-gin fa i/Uf, 'ue/iibfis, mulfif^ornafnentit excoiit,at^^ in caenafionem ^uandam intro-duciiubef,facie, vt à nemine agnoÃantur, fecTa. Turn accedunt eb, z/iri,foto è Pegno, * prima nohiUfatif, friginta, te/iamento de-funbif Pegis expreÃe nominati-, ^uiÃue,or-dine, auf pro imaginumprarogatiua, aut quot;vt vocatur, introgreditur-, quam,facie co-opertam, primam manuprahendit, 'uxo-rem earn ducit, (f hone/iè quamdiu viuit, ^abet : eis 'vero è Pegiopaiatio Ãemptus nu-1 ptiales,neceÃaria^ omnia iiheraiiterÃtppe-difantur. Veteres Chin arum Peges, cumÃ-^à Ãis aut conÃnguineis vxores darent, '^niuerÃsproceribus, primaria^ totiffs Pe-^m nobi/itati feÃum atque regale epulum prabebant, additomandata, iftÃliosÃli-, ^f omneisÃeum adducerent-, bos patentes \ pro cuiuÃue conditione honÃeÃlendidef^ quot;^eÃiebant. Finito conuiuioÃnguli nobilet ^olociaccedebant, vbiÃ^mina virgines^
con-
ir4 DE REGNO CHINA
co fitteneraaf, oreline atatit inferÃÃrttafe» (^ ex i/lif eafn ducebat quiÃtte, ^uæ anifnif maxime codubui^êi.-idefn, RegisÃb^, eque-Ãri^ dignifate viri,ficiebant.NoÃra tame ^tate, httiuÃnodi mos exoleuit, cum fiobditt ^qttè,at^^ ftroceritm turbaÃbiproximiores, modo ne primo conÃnguitiitatifgradti iun^ éias, zgt;xores ducant, quduis no rarotÃcttn^ doÃbi or dine conÃnguineasin matrimonio habeant, praÃrtim -vbi ea de reprins ifitef ^troÃue coftuentumfuerit.
â Quod,toto rcgnoj nequc in vijs, nequc ad tcmpla, vlli ferantur wendici, amp;quem Rexmodum, ina-lendis ijs, qui fuis fibi operis, vi-dum parare nequcunr, obferuer*
CAP. X.
INter multas admodum bar urn gentium c^itutiones, aUa^, quabueuÃuerecen-Ãimus, ^poÃea exp/icabimfts,memorabi' . lia,è quibus, quam prudeter Cbina ciuitate Ãd moderentur,Ãtapparet, baud 'vltimu, meaÃntentia,locum obtinere v/detur,tùm Regd,
, HISTOR. LIB. II. nj legist fùm fif^remiJenaf/ts Reg^ ffiferât' éf», quo omnes egem, c^ i/^ 'uqs, 'v^c{^qp ^J* ad(ftamum Deorufafia ', mendicareproh(~ iefitur. NagrauiÃima quidewftena men^ dicis,Ãipe htne inde codtgenfibui, Zongè fa^ Ken afrocior ciuibM afq^ incogs, fetenti ca iargientibus, indiéifa e^/ .â quipro/iht/i, vbi quid huiuÃnodi acciderit,ad turn id cogun-tur deferre mag^ratuw,qui,quadpeculia-ri Ão, hac in re, munerefungatur, pauper a pra^or did Cur, vdÃdicef,qui edi^um vio-/arinftpaenAfconfinuodenr. Prafor hie è pracipuis duium aut municipum Ãtorum deligifur, ^ quamuis aliaw potÃafe nullam habeas,fids tarnen fitper^ aeno hoc ofi Ãcqgenere occupatur. 7^que enimfieripo-teid quin in tanta bominum pervrbestot at que prouincias multitudine (^ co/luuie, magnus et mancoru ^ debilium numerus fnueniatur : cum ita^ ratio idi ineundafit, iÃiufinodi bominib. vt confilatur,lex£ Integra confiruetur,!fiinè nunqua non multis implicatus ehl negotfi.^^icunq^. magifira-tu bunc inierit,primofiatim die, perpraco-»epronitnciat, omnes, qui liberos babeant,
H ^ qua-
116 DE REGNO CHINA
^uaa/nque corporispar^e clebiü/atos, Ãue à natura ,Jtue à morbis, ^uocua^ue cbemque c^i id ipj/s maUinciderit3 eorum nomma apudà 'Vtedant, quo, quaopttsfuerint, cx c^ciojito, Regq^ediäUfirmuia, décernât. jnp/gt;iciuntur morbi (b' fitia quorumiibet d/iigenter,qua/itanta eÃe non adpareatfVt infantpropterea ad bocautidudopÃefge-mis inbabdis 'videripoÃit, parentibnspra-cipitur, 'ut intrapraÃnitum certum tempus, eumadidartf/cium, adquod difeen-dumidonetts, 'vitioidonibdimpediente, à Pratoreiudicatus fuerit, adbibeant, qua in cogniticne, ne batum quidem 'vnguem à be-gis praÃripto dÃeditur. Si ea 'uitio/itate baboret infims, vt adnubbamartemaddi-Ãendambabibisex/Ãimetur, quandiu 'vi-uit, eumparens abere cogitur ,à ob inopiam ne^ueat,aut nubbusÃt-^d id muneris maxime aptuspropinquorum abiquis., eum babo-rem capeÃitfbne is quidem tanta cum re fit, rebiquaneeeÃariorumcobortiproÃ/iscui^ ficubtatibus, tantum contribuendum ebb» quantum adabendummÃrum bomuncio-tiemÃiÃbciat, idq,ei dinumerandum ,qui ibbifts
HIS T OR. LIB. IT. 117 i/üuî cur am/liÃeperif: ^uodà ne hi ^uidenf aiÃ/»t,au/ egÃafe ^anta^rÃi, w fümptui^ i/iosfacere ne^ueanf, Ãexfuif miÃ/Zum re-dittbuc aüt, reeiÃf^ f» reÃum/^fochotro-fhium, cuiuÃnodi, eum ad vÃm cun^fiz in 'vrhihui Ãura per^uam magniÃceÃru-iZa 'viÃnfur. In hisÃnes edam, (^ inopes, qui wfam alaci/^Ãorem in hedis contriue-re,ÃÃentantur,quihM,£que afque cateris, ingenti cura (^ diligentia,omnia ad degen-dam vitam neeeÃariaÃlgt;minÃrantur,po-tiÃtma ad id Pratorit -vigilantia. Is cuilibet Ptochotrofhio certot deÃ^nat miniÃrot, co-^ Ãftuit^ ÃaÃdfum, primaria, ^ ip/um,inter ciues,nofa: abÃue cuiutpermiÃ,egeno-rum nulU à limine Ptochotrophy diÃedere licet, quamuis td qui dem ipà baud agrefe-i'ant, cumcibo, potu, veÃimentis abunde ÃntinÃrulli, potÃatem adhacgallinat (^ porcotnutriendi,aliaqÃibigrata,vtilia,at-que opportuna conÃÃandi habeant.Inpra-fecli )buius aHa atque procurationem in-quiriturÃpiue à Pratorepauperum, Ãab ZfÃeHore, qui à Ãnatu Regio, tantum ea de ^^^f ex /4ula mittiÃlet, vtprouincia cuti $ faÃt-
118 DE REGNO CHINA
iuÃtam, it ut omnia, aut aliquot Ptoc/jotr^ f hia adeat,at^ue inutfit. Si maiegeÃi mU' nerdprafecius conuincitur,ab o^fcio remo' uetur, irrogatagraut^tenat PerigiturV' mti^utj^uefodicitut (^ Migens esi, cuma-criter at^ue accurate, ne^Ãnepericulo /uot rationetaÃexa^umirtÃiat. Caâci,^auÃ-ites, ^uos Ãexaut/pin^ui aiunt, baudan^ numerantur,Ãd tabore âviófum quicritant, (^ in moiendisÃuges c^ orj^m molunt, ÃabrisÃodes eieuant, a/iÃte, adquie^eÃei' enda ocu/d âvÃts non ed, negotà occupant tur. Sifeemina cceca,ietate tarnenÃata,Ãt, â¢venak corpusfroÃituit, âvnde totin/upa-naribus cascie degunt, zgt;t peculiari capite Ãendetur. Habent anumquandam, à qua tomuntur, (^pigment is idinuntur, ta/em nempequaiunioradbuc, dfipà in proÃi-bu/o vixerat, ob Ãnium poÃbac inutids. Hac ita^ Zege eÃeitur, vt nudi inopes, nudi Ãamelici, nudimendici, in fniuerà regno âvsqZocoru oberret, quauis potettÃimo, am-pZÃimo, ÃpopuZoÃÃtmo, vti ^uguÃiniana amp;nbsp;PrdetÃanafamiZiaÃdaZes,aZq^ eoru comités, cumin cbittaeÃent,Ãis ipÃmet ocu-Zis viderunt. HIST0-
HISTORIAE
DE AMPLISSIMO EE-
GNO C H I N A R VM, Q^VA nuilra admiratione amp;nbsp;memoria di-gna, deritibuseorum inregendis m oribus, amp;nbsp;adminiftranda Rcpublica,defcri-bunriir»
Ll^SR 111
De Regibus Chinarumjamp;: co; rum nominibus.
CAPVT I.
S Tjatifficiamprimées, qua cafùe^uinfo übripritntfic^ dij/iaffè hoc loco aga, de Se^ ^thus Chinarum, eorum ao^ minthffc,amp;Ã(cceÃof2e,a Fi fei 'vj^ue,primo genfd PriKeipe : kélore^, adid,^uocldixi, cap ut, remitto , in ^uo eÃendifur , ^uot in 'vniuetjumChinaru Pegesfuerint, quot iprin/a re^ni origine, ad no/ira nj^ tepora
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H 4 Jïftt
ho DE REGNO CHINA
Ã^fe/a/ijf, q/tif inJifdce/seofreorisioohÃrui-tuf. Primui Rex, f^à eiffuif, vf ex h^oria, quam de iff habent, inte/iigifur, ^u^ mul^ fam fgt;eciatim,de rebus ab eogefis, fnenfie-nemfacie, Hunefatura, neuem menjuraf fue âvinas cbinenfs babuijffgt;rodunt,qua' rum vna duos Hifanic^ rar^ fu cubift communis ferfias £^uaf. f^nde conÃaf,aifi-tudmem dusfeifè, fx cubiforum ; hume^ rorum 'verb /afitudo ,Jfgt;ifharnas, 'vtfruf, ffgt;tem habuif. Caferi/m, zgt;f corf}oris,ifa ^ rerumgeÃarum magnifudine inÃgnemfuif gerhibenf, habuife^fcum ^uendam midfité ducem, virumprudentia ^fgad-tafe neminiÃcundum,cui nomen eraf Lin-chieoni, ea imperferrifianimiforfifudine, n^t 'virfufef(a,n0nf/umRegnum rif eifgt;a-reref, Ãd cunlfis edam eumfirmidabdem redderef. rif ei vÃimenforum, coiorum, nauium, veiorum, (^fuger omnia,arcbife-é/uraÃuadifcandiÃienfia inuenfa, ad-Ãribunf , eum^^ aiunf muda confruxijf magnfea adifcia, quorum memoria, quod dus nomen adhuc refineanf, bodieq^ duref. Adokndina prafereafrid excogifaÃe (qui-buf
HISTOR. LIB. IIL in ^^^i tofa^aÃim regione vdÃkfif )primi(m efiafn auro, argent o, ^ auratâ,argentatà , Jcricur^ veÃibfü adcubum carports effe ^'-fim,pop/dumin vrhes,opptda,pagoi dtjere-«tjjê, opf^ciain/iituij^fdijertepracepto, ne ^udadant, quam parens dus exercuiffef, Ab/queJuo, autcaferoru wag^ratuum aà finju ( ^ui ^ufdemahÃuegraut cauÃapra-bendus baud eÃet ) Ãaffitaref arfem : Ãtum ^nÃtper cuique artiÃeio pecu/iarem 'vicum adÃgnaÃe, qui mos hac ingente /jodieà maltet, zit), ^uinoÃe veüt, quodnam opiÃeum ^enus wum a/i^uem, 'vebamplÃtmum in^ babitet, quem ad caput Ttici habitantem b^ piÃcem 'viderit,cateros etuÃiem via incobas omned eandem traiiare artem, nequev/~ los, aiterius artÃcp peritos, hiÃe immixtos eÃnord: Intera/ia hancquoquelaudedd gnam legem tuliÃe, vt vxores, aut eandem tum mardis artemtraHarent, aut ÃuÃ(^ ticu tempus tranÃgerent, eiusÃruada adeb tenax, vt neÃas quidem coniuges eaÃlue-ret.i^ddunt,doâlum eum,eà ÃÃronomia peritumÃuiÃe, Item,Ãquandam herbam, quaminhortohabebat, praterqÃet, certis
H p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qai-
m DE REGNO CHINA ^uthuÃa/n, ex ea, notis tn feigere f^otuij/iii ^uis/tampurpuraforum male inà eÃf ani* mafus^Alia permulfa ele eo narrafttur,quat ne prolixe recefiÃndis impiorum huiufmo^ elifimn^fatqueinepfpsleffort f^ieliu pu* riam,prjefereo,atqueÃt eÃe exÃlimo,à bai ingenere fatum refer am, cater a legentiunf iudicio permittam, riteif Se^t e ^uaternit â¢uxoribus viginti quinquefUosÃÃiulft,an-nit^ centum imperaute. Ex Eiteiffirpe,aJ eum â¢vÃue, quiadmiranelummurumillu, cuiMnono capiteprimi Ubri mentionem/e^ ci, confruxtt, centum ^Ãdecim reges, egt;: annaltumÃpputatione duob. millibtts du^ cent is ^uinquagintaÃptem annis, Cbinar» regnoprafuere,^uorum nominafudio bre* uitatit,^uamufs, exipfrum, z/tdfxi, WO' numentis collegia, omittam, eos^ tant bnf percenÃbo,^uorum mentionem,ad ofeden^ dam cbinenfu Eegum,ad bodiernum nfp, ÃcceÃione,necejÃiriam efeiÃimauero. Ãlfh mus è familia clartfimibuiufEegùT^nâ ^mus dicebatur.Is,à rege Scjtba^u diu in-ffat us, Ãf multipit et clade adfeclui multii /ocûmurmn, ^ueÃpra deÃripf, efruxit, tet-
MISTOR. LIB III. lij terUapopu/ariÃparfe a^l optti coa^a,^uoru ^wu/tiffùm /onginquifdfeifinerii-, ium t:^(-xer/ifdte infiefi aërif,Mferiére.^^amobre Tâ^^;:^fnus, tofiu^ EegKi o/sliu weurres, ex-eiidto fumuUujd coR/^irdnüb. Cb/RÃs, 'und cum j4gt(^of/io,jf(cceffóre eleJigRato, cum ^Uddrdgin/d reg»d^èf dRRÃs, Mtcffiffift tsi. Posi vMuJ^^ moftem,Pege chiRd! cred-TURt,queRdd,yiRcbioJdum RomiRe^bomiRe fipieRte (b^ mdgRdRimu, qui duodedm dR-nis imperitduit : ÃteeeÃbre hdbuifjiliu, Fu-teiR, isjepfern dRRÃs ebiRos rexif, dtq^dsi-nioÃluRiddo/eÃeRSfRortuus, PegRuzâxeri, ( q edäe,qud maritus,regidgeRte or/d erat ) feliquif, /ùmmd eupruäeRfid Idude db ifgt;Jd ^dmiR^rd/uJeal dbj^ bdredibus vifdfuR-bia,d/id coRiuge Rdfus,quiisld ^RcbioJdiJiii-Xiexcefit, vigiRfi tribus äRRif,Ãeffro ^o-titus: que/equutilflius CuRteis^aRRisfide-cigt;K,menj7b.ocbo//ejws ex^iio Huteis,dRRà qniRqudgiRtd qudtuor^proRepos CbiaRteis, tredeeim^ dbuepos OebidRteus, vigiRti qRq^ ^RRis,meR^b. tribus-, dtuepos CodRteus dR-nisÃdecim,RteRÃbus biuis-, triRepos T^r-^us, Ãxc^'vigiuti dRRis, qudtuor mcR-Ãbus ; ÃtRftRdm Reipublica teRueruRt.
iî4 DE REGNO CHINA T^ftt^i obitu frifîcipium Cb^antf^ ^^^ (^uteum^üam^ bufM morte, adPintate' ttm ePi de«ob(tum, qui, quinto im/gt;erq att' no morient,id in T^n^mum fratre trant' tuUt^Ãd (^ bunc,tribuipoft annis ^ferner Jiri tn fata eoncedentem, aüttsjratrum,ad' eigens, Huibannon dic/z/t, excepit,Jè)een-nq Pex-, Jiüum babuit Cubum, qui tri^intzt duobta annis vtxet-, Penteus Cubumogeni-tus,offodecim-, rntew tredecim'^ Oteusf' fztendecim annis,quinque menfbus-Lantt' us,oóio tantum menfbus ; f^nteus nouent deeim annis-, monarcbiam tenuére. Anteo, liberorum 'vett^JUmus Tanteus-buiepobi tresmenjes animam effanti, CbiteusJra-ter,anno fno,bu/c,tertiusfratrum,^^an' teus,'vno (Ir ziigintiannisjticcefere. ^a-teo frognatus Linteis t/icenos binos, bunc fcutus Lanteus, eius nominisfeundus, v-num fr triginta annos,Jùmma reiprafué-re. Lanteus, cum (vtH^orutefantur} metis im^os â¢videretur, ^opulis exofts erat. Quidam ita^è conjanguineis, Pegis è fs-erenejzes, Laujzis nomme, rebedionem con' tra cum cajtauit. ConJf trauere cum Laujts, duof
HISTOR. LIB. IIL isj duo, in^uba,fiatres, ^virifortes, dignitate equefri (quoru vni ^^anteo, abteri Tgt;'un-feo nomen erat ) eumq^ad regium domina-fum euebere connitebantur. PatruUâS Rex borum quidem febatcertiDr,fd ob ipfus Ãitantiam (ffoiiditatem, difidia ^ Ã-ditiones toto regnografabantur, qubd vno tempore, Ã quatuor Tyrannisdiripiebatur ( CincoanU'S,Sofcus, Guanfamts ^ Guan-' frus 'vocabantur ) hos oppugnabat Laupis, amp;nbsp;cum patruo fntire dicebat. Sed bi^eui ^osipacem cum Cincoano inÃ, z^namq^ f-barum eins vxorem duxit: cateros tres,au-^Uofeeri, bedo nihilominus perfquutm td. Inde, a/io tyrannidisgenere exorto, in
^ortuo, akera SoJocum,tertia Cwcoanu?n, LMpiÃcerKfn, ^h£ dijjenjio iongo tem^iore populum exerexit, clones taniiem Cuùefn , LaupiÃÃM, patri Ãtccederet â Ãd (^ hune tyrannus quidam, chiambuteus, tumubtu excitato,mteremit, ^potentiafiia Regnum lotis iam vnum c^ quadraginta annis, dià ÃdÃ/aferatum, adpriÃinam coneordiam redu'^
126 DE REGNO CHINA
reduxityim^ans^^Ãius annis 'viginu ^uiK-^neÃeceÃorem oahuifÃ/ium Fo/ïteum,^»i Jè^i-endeci?» prinapatfis expkuit a/2nos. £um, ordine, per ce»'urnÃptuaginfaÃx a»Kos,i^umdecim exceperu/ Reges-, ^uorunf Zâ/fimum, Sokfi^K, Tj/rannus quidam Go-tens regia eiecit. ^^inque exsude à Coteo prognati ,Ãxagi»ta dnohus annis, china-rufnprir/cipesÃserufit, PoÃre/nb, Otane ^ Dia^e q/todam oeeÃ, Dia» (à quatuorpo-Ãeriex einsÃamiüa Reges pera»»osÃx à q»quagi»ta dominâtuÃntpoÃti, q uartus à Timoquodam inexdiumpniÃtseU. Timus quinqueÃtiÃnguinis, 'vno ^trigmtaan-nis, Regesnumerat. Contra quintum tt(-muituatus ed T^is, quem tresÃtaÃirpd Ãcuti Reges ,Ãptem (à triginta annos exe-gerunt-, poÃremus à TononepuÃs ed-,cuùiS poÃeri pradare Rempuhiicam admimÃra-uére,ideoq^ diuÃnt dominati. Nam atigin-ti très ex eogenere Principes, continuaÃc-eeÃone , ducentis nonaginta quatuor an-nis Chinam poÃederunt 7/timus eorum, T^^mon vocatus, quandam reiigioni di-ca-
HISTOR.LIB.nl. ny fdfaMfaminam, forma ^raÃanfem, no^ Mine BauÃm , è Ãlifario ipÃrum ritus conuenticuio abduff am ( ea print, à Be-^is pâtre in matrimonio habita fuerat ) toniugali le ff o eff dignatus, Ãd mulier, cum claneulum eum interfciendum cu~ ^Ã/et, annis z/no (^ quadraginta, occu~ patum regnum gubernauit : f^ita er at ( vt biÃoria docet ) perquatn impudica , cun^ ffiÃ^ optimatibus corporis /ui copiam fa^ debat, nequehis Ãagità exfatiata,ad ex-plendam libidinem , obÃurÃtma Ãrtis knobili cuidam,vtmarito, nupfit :Ãtper bac, prioris maritiÃlios, quoÃun^ue adi~ piÃtpoterat, è medio tollebat, vt nepo-turn Ãorum aliquem ad regnum euehe-ret. Hac cum Ãntiret populus, pert ce. fispraterea,Ãelerat'e viuentem regitti ft, ^uendam prioris mariti fiurium, nomine Taut^nem , euocatum , z^no confia-fi Begem creauit. Is nouercam , atro-d, quam meruerat, pcena adficit. t^ Taut:^ne iatra ceafttm viginti anaos, fiptens
128 DEREGNO CHINA fepteffi t^eÃenelerunt reges, ^uoruff^ vlti-inus, Couchiamus, D/a»o cuii^affi, vi coa-ffus, pote/iatecefsif. E DiaKi genere hmi äuodeuiginfi fanfkm annis Cninis gr^cce-pére,(^/fer»ni enim Outon quidamfofeff-tatu sleiecit: 0 a fonts po/leri fr es, ^tdnelecfnt annis irnpcrarunf-^erfius ab Ou^mo eiigr/i-fafe exafus efi-, cui, amp;nbsp;/tinis, ex eûtsgenere, Ã^aefibns Regibusper annos nouent, men-Ãs fres, Cbinarunt etuifaspar uif. Eo^, in-sie, cumÃüo quatuor earn annis occupauift qui cum Anenio quodam praiio dimicans, Ãiperaf us fuif ; neque tarnen ^nebius, cum 4nobus, poÃea,ÃaproÃpia Regibus, vlftif decern annos, parta dominafione eU iata-tus.Nam contra nepotem dus coortus quidam c poÃeritate, primi Cbinarum Regd fÃ,Ã, Za^on di^ius, compefifori mortent intulit. L^Zai^^neÃptendecim Regespto-gnati, pac^cè pubücumfatum moder ati Ãnf. CumTepfborumpoÃremo, ingentd magnusTartarorum imperator bedagÃitr maximo cuexercitu CbinaminuaÃt,atqitf Ãbegit 'vniuerÃm,qua totis inde nonagin-f a tribus annis à nouent SeÃbarum regibut
HISTOR. LIB. III. 129
vi refe»fa, Tyr^t^nica dira^/eruitufe ^re/^ fofitif, Cù?n /affJem /2j»m ? Tartarts, Cht~ /tarnt» i:io/»i»/is T^/t^»/tts diffus,priores owned crudedtatejnperaret, coinéreda»-cidn:» china:, ^ Jiegem crearu/tt,Homhir» ^uendaw, vimm idtt/lrem, 'vetem/»^ lie-gttwge/tereoriiiitduw : Is, codedisgra/tdi-hasca^/fS, 'viridter Tartaros adortits, 'v»i~ uerÃeos regno eiecit, a/n/Ãs ta/nen /nidt/s vtrintjfte no/ntnu/n widthtts, cit/n Tartars intodranda peruicacia, tj/rannicn/n tÃud iatperiu tueri (^/lahidre co/tarenturlDito-^ deebn ex Howhis progenie Seges deducun-tur, e^nihns, vndectm ducentis annis iw-perarnnt. Dnodecirntts hodie Rex ed,Bono-' gifts nowine,Ãatris natu waioris /norte (is eniw epuo exeuÃ/sperÃ) reg/tum adepttts: 'â ^nnos natus eà dicitur âvigi/tti duos ; cu£ Kotittaei/tsnudadu/nhaheatur, nihil ad-moduw certi de ipà adferripotell,nià ^uod yuwor e/f,eu/»Ãlendtd/Ãme 'veÃiri,a Ãth-^' iedis diligi, vxorew haltere, Ãliu/n, Ã-Ãt-perÃite/n /natrent. Howitts Regis poÃeri( wultuw terr ar uw è:dpuere Tartar is, ab ea tewpore, ^uo è Chid'a eus exturbaru/tt, ne^ / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;altâ /
Ã^o DE REGNO CHINA aliter ah ipjis, quam murojde quo eliximat, elijlermifîantur. Faxit pro Jua clemefttM J^etes Opt. Afax. 'vtpopuli hijacroÃinhlu^f ip^us cultum amplecia^tur, (^, quod Chf~ narum quodam oraculo contineri dicitur, eosjcilicet, à natioKe quadamprocul ah illd délita,grandihut oculif,prolixif harhis,de-uiHum atq^ i» ditionem redahlum iri ( qui-, hits étique no fis, Chrtjlianos defignari darum dl) verad exifu comprohefur.Popula-reis fanfis Regem Juum honorihus colunf, 'vf in omnihf/sprouinciarum primäres vr-hihus,in quihus non ipÃmef Jiex,Ãdproreges,(ÃmagÃraf xs degunf,Regis ef^giesde-Ãcla,in fabula inaurafa, df pre floà depen-Ãnfe aureipan niperiÃromafe âvelafa, con-//gt;iciafur : earnÃngulis diehus manè dim literati è nohilitate ( qui Loitq vocantur ) turn cetera o^da omnia, 'vtifased, wne-rantur,perinde acÃRex coram adeÃet:Ãn-gulis prat er ea diehusnuminumcultuiÃl--lennihtisÃuÃÃis ( quiÃngulorum menÃ-um interlunid celehranturJ tabula ha refera, publico omnium conÃeclui exponun-fur: lt;^ccurrunt oppidani, eum honorent ima-
MISTOR. LIB. ITI. 131 tffi/tgifii Priïici^if hahifuri, ^aern ipJt,J/ad~ 'fjje/^, P^7ficipi, habere fit, vf anfè êiiximus. Pex, e/ominuf» orhis, (^fituw ceeütjê de* Komi/naf^
De Palatioamp; Aula Rcgis, Ãc qubd nullus toto regno,praeter v-num Regem à Chinis dominus agnofcatur.
CAP. II.
C'Hinarum reges m hunc'i^aeeüef»^ 'pleruft^aufTaibifii autSuKtù, Pe-giamÃfam habuére. J^rbes h^e m Paghia (^ Toia^chiaprouif^c^sÃuÃtnf, ^,'vfsplits indicaaiiScjfhisproxifrfie, à quels hoÃi/tter f/hÃeqitenser dt^nÃre, 'veibedo forte ex-igt;rto,tanq its lotis opportunioribus, qèreefi fut, cotKodius omtsia, (ffacilius admirn-^ JlrareKt,autfor faÃe, p horu trabluü dér is^ i^e^onis^ teperies,fiilubritate cateros ante^ ^â'lt;!^gt; amp;Ãuguet, at^reUquisatino/iie bottin ^ateftperaret, -vt ex âVocabulo,Suiïtia,reélè tolligitur : nam Suntia, ipfru Hnguas'vrbs ^teleÃdi eÃ, H^ec tantie esf magnitudinis, ^ab'vnaeiuspürta^direclojadalteraâvfq^,
^ ^. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JÃ^^^^^
ijî DE REGNO CHINA
J]gt;afio integri Diet, eques expeelitus, pleno pa^f dettettiafjprteterfithureia, quæ ^ tfÃi' Jûftt amp/tJSèma. k^/fa ^er»t/{/fa chtfi^e re-cettÃttf, de hui/ts 'urbis ampütuditte (^ opi-btiü, tanta narrantium conjenfi, vt eorunt ^,'^ofitiones nihii à vero alienunt habere âvideantur. ?^n ciuibus tant tint,Ãd etiant afdteit -vÃue adebfiequens efi, zgt;tÃneceÃi-tas cogat, decent a armator/tm midia in ca-pumproducerepoÃe,dtcatur, mediantpar^ tenterait es. Im/rbisintroitu, ad or tant, antphÃintttntÃtperbÃimnnt^ exÃtrgit partium, in ^uo ntaiorem anniJ^artem degit Kex: Sedpr^eter hoc, aha duo^aiatia TtiÃen-tt(r,'vnum in vmbihco,abter/tnt in a/ia vr^ bisregione extruc/ant, quorum priw, tant grande, tant amphtnt, tant (^^fu/chritudi-ne, (^ raritate, adntirandis rebut esi refit-tt(nt,vt âve/aproperante, ntinus quatriduo praiifirari nequeat.Seftent cingitur mgen-tibtes nturis,quorumfinguh, tanto inuicem interuado dfiant,'vt vacua inter vtrofiue areamibitum decern midibut, ( quacohors pratoria regis esi) commodamfiationefra-beat. C^nationet habet fixaginta nouent ope^
HISTOR. LIB. III. 135 ^Iâtre , magn^cenfta ^ arfe ad»itraii/es (in quitus moitié^eéfanfur fnuüeres , quæ »obikum puerorum ^ purpurMoram/oco Regi miniÃranf ) alias ^rafereà g/tat/ior, Jj^lendore (^Ãruclura incomparabili,audi~ (»dis Regum d^Prindpum exfenrum le-gationib/ssdeÃinatas, aufCbinaru/npro-ceribuSf/i Rexfirfe ordin/tm Regni conaen-tum a^af,gffod tarneperraro ^erijblet-, vix 'vnguanf enit» extra ggt;alatiu/» conjpiciturf imb ne a dome/lieis guidem , niji inter dam fer â¢vitreumaliguodj^eculare. Prima gua-tuor 9(enationum,e métallo inÃgnibusÃul- ' ptaris elaborate, ex/lrtdla ; Ãcunda, laca-»aribas cælatis, torno^faelis, pauimento argenteis laminisÃrato, ingentisprecg, I'd finda ; tertia è pare put o auro, eximg operis (ncaujlici,exadÃcata eil: guarta magnÃ-centia ina^imabili cateras omnesJuperat: euidens potentia opulentiaj^ magni huins Monarcha argumentum: idéoguetbeÃu-rus Regis appellatur. Jnea prectoÃ'simare-galisÃlla eburnea cernitur,aliag^ complura ornamentapraÃantiÃima. Totac^natio è pyropis cot^rucla eil, abÃ^ gemmis adeb
I y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nobd
J34 DE REGNO CHINA ftohfUb(îi,vt objcurij^ima etiam noc/e 'vnf* uerjà co/buceaf at^^ rej^be»deat,fgt;erigt;îile acà accentsfacibits if/i^brare/iir. Muri iü^e è 'uar^generk magnarum^ 'virium predo-J/jS/nif bapi^bibuijMjïgm arfi/icioÃrucii at-t^ue daboratijimf: 'vt rem omnem ifzpaucn confiram, tanta eU buitts ied^cii dignitat, ^vtÃiperbius aut magn^centites 'vniuerji Cbina nuüum/ii^iciat, cum, quie^uiel toto regnoJ^bendidum, quic^uid ornatum repe^ riri f/ated., eoco/batumat^uecongeÃumeà à wdcatur.Dtxi aut,cænationes baf,audi-, endis legationibus eÃe dÃinatat : j4ut iff frima igitur audiuntur,aut mÃcunda,aut in magmÃcentioribus,fro regum 'velfofU' lorum begatos mittcniium conditione, ita, n/t tenuiord abicuiusPrincifis oratoribfrd }na,mediocris,ficunda,abiis^ demcefs abi^r excifiendis tribuantur : In boe fabatio Sex, omnibus,^u^tun^'ubba cuiusquaÃgacitate bis in terris 'vidut bumano, cubtui^Ãrui-entia,excogitarifoÃifnt,tam ad wbuftate, ^adneiÃitate, 'vnà cum Pegina cduge in-ÃruelÃtmus, commoratur, rari/iime^ aut nun^fotiuseo egreditur, ^uod feri aiunt anti-
MISTOR. LIB. IIL ijj ^^i^ua ^uaiiam, af^ue à fnaioribus per fna^iis quaà fradita co^Juefudi/iex, ^ult;e »SK minui religiose, af que kgifima in rc^ gKoficceJsfo, objeruefur, KofiJo/ùm) 'utau-foritof Hegibus dignffdsque Ãia co^Ãet, Jèdefiam quia mefuunf, »e prodifione a/i-qua, auf conJpirafioKeift ziifa zienianf dià crime», vtifipiu^sfaciu ef/, ç^ hac quibuà dam regibui cauJJa fidt, cur foto imperii tempore i» publico nunquam copf/iiceren-fur,præterquam co die, quo,Ji{Ãepfo diade-»tafe, inauguratiÃt»t, (^ eo, quoÃUeKtte à geKtibueÃeapoteÃatiÃtbieälis, iuÃurattdu exegerunt. ^^uaud auf ita, 'utdixi,iKcluà deliteÃant,perpetub tarnen dece millia pra-torianorumpro Ãlute Regit excubanf,regi-Um corput atq, palatium, noclu lt;^ in ter diu euÃodiunt, prater ingentenumerum eoru, qui cau£dia,Ãalas,porfictit,alia^ aula loca paÃim occupat.Suntpraterea illic multapo-fnifera zgt;iridaria,Ãpta,nemorad zienatio-f^i multiplicium omnisgeneritfirarum dilata, ingentia waariaypiÃlbus plenÃima. ^uidmultis ? à quidvfquam deleclafio-»d, aut amceniÃima huiuÃnodi poÃÃio-f^ft, aut copioÃÃima piÃina adferunt, i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;id
rd DE REGNO CHINA
t^i vero b/comnibi/ffiameris abJoiifUÃi/Wi repenri, a^rmareaujifn.^ rniuerJoM regno, ntti/iii vj/tiar» locorum, qutferrifori-um aliquot, aut dMonempoÃdeaf, dominai agnoÃitur : pat nam tantum bar édita -tem ^uÃue adit, (^mobilium rerum dominium nabet,^Ã^uidpraterea à rege inter dum pram^ (^ remuneration^ ergo, bette de Kepublica meriti, vt prouinciarum SeHores, autalà aliadecauÃdonoaccipi' ont, eo Ãuuntur: omne tarnen id à morte donatar^ ad PrineÃm redit ( vt Turds etiarn mos esl) qui,à libeat,reddit defunlli Itberd,dementia poti((s,quà m iure.Sed bas ebmagisÃeri videntur, vt conÃÃones o-mnes, quantumferipoted, tollantur, (bquot; peruerÃs multorum moribus, (ÃconÃlÃ, qua à potentioribus forte ditioribus^ regu-gulis iniriatqueagitaripoÃnt, obuiam ea-tur, quamauaritia, aut alia ratione. Ãui munerapublicagerunt, Ãue Proreges ,Ãue praÃdes,Ãuemtlitum duces, Ãuecuiuscun-que conditionisÃnt, ea à Kege,Ãipendia ac-cipiunt, quibus, ojÃeiofundi,facilites dite-Ãant,quant deÃuperentur. liex,praterÃ.
ipÃtm,
HIS T OR. LIB. in. r IJ7 fÃ/ütn, nu/iumaüum, zgt;niuerà in Regno, dominum foierat, nequzsÃi/tcet aduerÃu Ã/ettimuifui autÃditio excitetur, ^uem', admodumpieriÃueÃfperiorum Regufn ac-cidtjÃ, priori capite memmimui.
De numéro beneficiarioru, clicntiö.auttnbutariorum, Regiæqj ditionifubieäorum,in fingulis quindecim prouincijs»
CAP. IIL
Crm hudÃ^ tarn de karuw terrarum ampiitudine, quam de innumerabiU incolarum multitudine,compiura tradide-fimuijiam eb credibiUora erunt,qua de tributär i or um Ãngulifin prouineà numéro, ^dferemui, è codicibttt rationarà comen-^^fÃ^ RegÃ, è quorumformula,qui£Ãores lt;(rarà tributaexigunt,excerpta, nonad-«umeratis etiam immumbus, quorum ingens multitude, 'vtÃnt, Loità qui n^ocan-tur, omnes: mintÃeria mag/Ãratuum,Ãne q-'dimplurima,terre^ris denique (^ nauali$ txercitus vniuer/its.
If nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In
138 DE REGNO CHINA
In Paghiaprouincia, fributariorum Ramp; gis numeransur, 'vides/êgdes ceni-ena q»lt;i' fuor ffid/ia homifium.
!» Ca»toKe,tridesÃxies centena mi/üa.
I» Fochiene, 'vides quater ce»te»a,Ãpt^ mi/üa.
!» O/amia, 'vides bis centena, qttadra' \ ginta quatuor mi/üa.
!» SinÃia: tricies ter centena, oâloginta mi/Zia.
!»SiÃtamia, 'vides centena, quinqua-ginta nti/Zia. , V
!nTóZa»chia,Ãde régis , e^prouinda-rum maxima ,Ãxagies een ten a nonaginta mi/üa.
!» CanÃia, tricies quinquies centena, quinque mt/Zia.
!» 0cbiamia,trides oZZies centena miZZia.
!» ^uchicone, 'videsoeZies edena miZZia.
!» Honane,eZuoeZecies ce»tena miZZia.
!» Scia»to»e, 'v»isleuigeÃes ce»te»a,qua-slraginta quatuor miZZia.
!» Chichie»e, 'vides centena, triginta quatuor miZZia.
!» eZdeeZjeama, 'vides bis centena, qua'
J»
i^yji^MU quatuor mi/üa.
HISTOR. LIB III. 159
Jn Su/t{ania,Prouinciarum minif»a,cle~ ties/êxies centena, /èptitaginta duo Killia.
£x bac enunteratione ingentem vtique ftibutariorum eÃe numerunf,^^ ajgt;paret, amp;nbsp;qubdfnult/sbi/loriæno^rælocâ, de re-gionum barum magnitudine pr.-edicatur, quot;^erum e^ïcitur. Tt igitur Cbina, omnium iotiusorbis, quorum memoria exÃat, re-gnorum,amplÃâimum elï,itafà xie clemen-^Ãimus Deus, vtiÃcroÃn^loi/^fius cultus lumineiHuÃrata, è Cacodamond tyrannise eripiatur.
De vcóligalibus ^ quæ ad dignitatis aulxque autorita-tem tuendam Rcgi
CAP. IV.
QV^lnîu,muâ isreÿ^uâ m hoc adeba^nplu, adcb opulenfumJ/t : o^^era earner fri-tgt;ufor/{m, âveefigahtim^^. ieuiora,^folera-hiliora longeÃnf,^feam 'vj^ua alibi locoru, fiae apud cbri/lianof ,Ãue Turcos, Jiue cu-iuscun^t^a^nif^is genfent, nabis cognifam.
Ma-
140 DE REGNO CHINA iJ^faximum, ^nodpef^duKf, tribut urn e^^ff quad aÃtiguidpatrtbfttfà mdiâs duo Mdeà (duo HiÃaftici»ufftmiÃea/es,Zâeino/irates quatuor haà ) Ãngu/is annis exiguntur : quapenÃtatiofte, quiequidopum /uperedgt; Ãue hareditateÃueadas adquiÃtarum,if»' munetotum poÃide»t amp;nbsp;quocunque hübet modo adminiÃratf^oÃerisq^, Kemite quid-quam intercédante, rehnquunt. e^t, deet ener a Ãqueadeo fint tenuia j Loitq, quont ingens numerus, A/agiÃratus, eorummi' nÃri, bedi duces, omnes^ mihitumcoÃt^ immunesÃnt : nihdominus tarnen is Kegni Ãatus, eafiequentiaed, 'ne, quodtributo-rum in fiemptus Regia aube, Ãue Palatinos, inÃ(mitur,quod âvelfigaliorumemercimo-nÃ,cortoriÃ,alqsd cenÃbus infiÃum redi-gdur, ed tfificiatÃtmmd, quaeRegiqÃrtnq rationanis exÃripta bic adnotabitur. Sn-pra md/tum fii^endia, impenÃm inpraÃ-dia âvrbium,limitum^,in firulfuram item atque conÃruationem maenium , ÃaHam, impendiaetiam, terra marà tÃlrulliÃi-mam in clÃfim (^ exercitum effuÃ, Ãh fradenique, tnagiÃratuutn, cuiuscunque
S^^f'
HISTOR. LIB. III. 141 generis, ^ puhiicorfem min^eriorum/â/a-\ na, ^UiS omnia de enumeratione noÃra m-h/Z detrahunt, i^un ol^rj^, Ãfgt;/endecim auf eopiw, ad viginfi â¢vj^ duoÃdquarum fonda, annuo redieu inieearium redigun-tur, zit cum z/uigo io^uar, Taes(quorum zgt;-n»s desem nummos rea/es, Ãue zeiginti ba^ dos noÃrates, aut zgt;igi»ti quatuor Mara-ned/nos CÃiedanos efÃdt ) bis (ir quadra^ giescentena, quinquagintaÃxmidia^ ar-^. gentiexcobü, triciesÃmeicentena, quin-quaginta midia, ducentinouendecim, ad-dita penÃtationeexaffaemargaritis, qu£ ma^na quidem numero,Ãd rotunditatefa-rum conÃicua, afud Chinas ref eriutur, (^ torum, quos dixe,numorum, ejÃdunt wd-es fixtes centena triginta midia : z/eófigab j Z'erogeen}narum,quie f/uribus bocis toto re-I gno ^odiuntur, quater decies centena, Ã-ftuagintarntdia: mfoÃhi^Ãeciniorien-talis,Ãuambra, decies centena, triginta 1 quinque midia-, raÃrum, qua Porcedana \ zgt;ocantur,nonaginta midia:multos inÃfer faerimoniiÃi/undos,fofularibus Rex elo-(at, tenuiÃugum intfoÃtafenÃone. ^0-
rum
143 DE REGNO CHINA
rum realifuum f^umert/^ efi, ^uiÃ^uifuf: Orj/^^ comufiis, qua f urn chimie, turn/yfi-timarum genfium Æ Zeræ^ 'uiuunt gt;nbsp;liegt pendunlur, Hafiegarum (vt z/oca/if) ceu-fenaÃxaginta miÃia, d^triginfa dute:hor' e/ei, duce/ïfles, uo^agies fer ceniefia, »or/a-gi»fa vuum mi/äa, oó/l»genf.e nonagiulti e/ua.'lritM^quodai/Hi^aKico nihil divert) trecenses lricies,Ãineilcefitena 'viginti mth /ia^ducenta : falls f quodèjalinisregqs hiÃ' gniter ziherihus,prouefiif) ducenfies quiH' quagies ter centena, quadraginta milita, quadringenta:Jrumenti /ndici(quod Mah t^um dicitur) ducenties bit centena, quitté quaginta mi llia:milq,ducenties quadragiei centena milita : Panici, centies quadragiet 'bis centena millia,aliorum cuiuscun^gene' risleguminum (^Ãugum, quadrin^entiet bis centena mt'llta, gt;lnnuatimqgt;raterea ce»â Ãbus regqsadfcribuntur,telarumfêrici,dtt-centa, nonaginta quinque millia, quaruttt Ãnguhe in longitudine raras habent qua-tuordecim,Ãue zilnas circiter nouern: fêrid inelaborati pondo quinquies centena qua'' dragena milita tgojsfipq conglobatfdrecettta millia:
HISTOR. LIB. III. 143 tni/Zia: tapetum 'var^s colorihus mtextoru, elites ceatena mtüta, quadrmgenta : teia~ rum è/êrico me/ahoratp^qua: Cmmante idic vocantur ( quarum auaübet eU pondbdu- Arrota , . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pódus ed cefîtarum z/nctarum ,jiue atmtatatiXarro- fibrarü vi* ba) trecenta mi/üa/êxce/tta ocioginta:Jira- ginti quin gulorumxjüfïorum (ulftisdreiternouem ^'^^.â^'^^^^* fgt;iÃngula computatd) Jêxce»taÃxagmta liber n» cdom/dia, odiagentaÃxagmta: reüqua^'^^gt;'it\^üf felagoj^pma, ^uaCbimatitedteitur, tre-^^^^^'â^* cent a quatuor midia , Ãxcenta quadra-ginta Jèx, Hi omnes reditus in palatq ââda^ regia apparat/^ Jumptusque con^ ccertuntur, qui magn^eentiÃmi atque gt;»aximi funt: adeb 'vt China,quiin Philippinas mÃdas Tteniunt, aliud pene ni-^d, quam i/los, in ore habeant : ^ Janè ^idisita interÃconfintiunt, vt^desiUû â^efieganda minime videatur.
^^e copijs, tam peditu, quarn
cquitumin fingulisprouincijs»
CAPVT V.
QPeadmodu magnp hicAfonarcha,mge fi cuÃuâ¬ritate.j^cura inid incubit,vt Ãrn-
144 DE REGNO CHINA fimma cum ^^uitads (^ iuÃid^ ohÃrua»-ill,per 'vmuer^tm regfiumÃnguiis lui red-dafur : ùa, dr mu/co ettam magif rei be/iiea fquamjiuciiojus eH, Ãforcé à vicmis Priu-cipibus, aut i/mbecuft^ue a/ih, fotbica vif mgruat, à Tartaricprafortim, antiquisbo-foibus, t^uibui tamect wforo tempore ade^ foormidabiUs e/i, 'vt amicitiam ipfouc magui faciant} certa^ etiam conditio fee eum pro | domino agnofoant, iieet nudum iongo iam tempore, ^uodin ore beminum at^ue infor^ monefot, bedu cum idicgefoeritfod, nibilo^ minus in omnem euentum dr occafoonent ' paratus fèmper fo armatcuePi, perinde, ac focomp/ures potentifoimos^^ bofoes metuere aut oppugnare cogeretur, fût expofotio appa-ratuum, copiarum^^mibtariumpofoeado^ Cebit. Singulis in prouineiieprafodem, dr concilium milttare, Ducem exercitus, ali-^ os^ minores bello prafoUos Rex babet, pc^ nes^uos populum ad arma conuocan dt, dr cogendarum terra cnari^ copiarum, ^HH-cungue opusfouerit, pot^fas ePl. Cuius^ue â¢urbis c/foodia, duUores certi,cum militunt copies,pr^pofotifont: ^ui no^lu dr iefterdix
HISTOR. LIB. III. r 145 fftilifares âvrhicos^^ excubiaf agant, aque^ acÃbaÃes^orMimmifferefft, magno ordi-nd, (^ difö^üna miüfar^ obÃruanday?»-dio, ^uahercidè omnes a/ias ferrent or bit nat tones ( tn genere /oquor, ex tradittone ÃÃanorum md/tum, qui in bis ferrisÃte-^uttf, ^ea, qua dieo,Ãpe convexere) inÃ-gnifirtitudine robore!^ antecedunt. Continués, 'iitdtxi,Ãngtdarum'vrbium portas 'i'igdÃ
, obÃruant, nemine, niÃmagiÃra-
fus deÃripto mandarint,aut emiÃo autin-tromtÃo. Ciudunt a^eriuntq^ eas iujÃt ^à prasepto dueum, quibuiuÃerei cau^aÃn-guits dtebtss tabuiamgypà obdu^am, manuÃta ÃbÃriptam ad ipÃs mit tunt : pot ià fimaidicciuitatis'viriumpars, arma, tor-, nienta ,teia,ad manum parafa ^nt omnia. Singulis partis adiuncium esi armamentarium, in quo ingens bominum multitude fabri candis buiuÃnodi arm amen fis, conti-»enter dÃinetur. ^tofieÃunque idas ve-Ãeri occludunt,craÃam quandam ebartam ^ommiÃuris adglutinant, eamprorex, auf. praÃs annula quem digitogeÃat, obÃgnat, aut ipÃ,aut,euiid negotii commtÃrit, quiÃi
K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plant
i4lt;S DE REGNO CHINA fiam, maxima apudip/ûm ^iJei: cr^iff^ ifauda^ertantur,mà exphr^fafigtüo, cert^ frius cofi^ùerit, immufatam id ejÃ, ati^ue iditÃt»/:Ãcui temfeÃi/dm forte iter indde-rit, (team ob refft) antecedenti ziekere, iff Ãtbffrlfiôper^^oâ^at ) cut» ante exortufnÃ^ letnporta miffiffte pateantgt; tercet aliaue munitionumgenera nuda habentÃd agge* res tantum ingentes, (à murosj^uosper no* i/em militari ctiÃadtaÃruant ) zfigilibut ad ter nas quasque horos, inuieem mutatiss zgt;t eà apud nosÃeri Ãlet: ip fi porromagd grattes identidem vigilias circ((meunt,eds* ^uevtif^aggereS) tntas (à extra, magmt militftm turba comitante, diligenterperla* Ãrant. Exercituum duces ex ea quif que, quot;Vt plurimum, regione oriundtts eU, cuiciflo-diendo eHprafi^lus, quod amor patrio, vet ad vitampro ea eÃundendam, incitaturut eÃe ipÃtm videatur. T^mini vllo cum telos aut armorum quocunque genere effi Itceti ne domi quidem, aut terra vel nauigio iter Ãacienti,proterqmilitibuS)qui à regèfltpen* dia accipiunt.Prater hoeprouinciarum fin* gfdarumprtÃdia, Ingens equitant ^pedi* turn
HISTOR. LIB. in. !lt;Æ ftim KumerM, auf Taihini a/tt Sun fix (ift ^ueis iegifima Principiz Jelles ) J^nifimif^ in vrbihuija rege aiifur, vt ^uemeun^ aa cafimji opuijit, addri praÃo^effepoÃinf. Afilifumduogenerafint, z/num ( CKAf Chinarum lingua apfe/iafurn) eorum, qui ex'vrbeaufregione, quamfuenfur, origin nemducunt: tdi iure bxredifarioÃbUnui-temineomunereficcedunf:Ãn bares nul~ lusÃf,a rege aliusÃÃ^cifur : .^^^ borum nomen /uum, pinna muri, cui confra boÃes fatria de findende eflprapoÃtus, inÃribere cogitur. K^lterumgenus esl, extraneorunt (PONab indigents vocitatum )bi excubi~ as,alia^filita bello munia obeunt, at^ annua firn aut menÃruatim mutantur : militât urn eunt, quotiesidabipfis opera exi^. tunÃngul/s mille, Cbiliarcbus, centum^ Hecatontarebusfi» Centurio,cumfio quinque 'nexilliÃerofpraÃint, qui imperatoripa-fent^EÃgnis ita^ (fiducloribus,quam gra-dis exerettusÃt, colleclu facile eil. Cuiui^ borumaiüruminorumdducum,Ãfum ^ppè nnenia domicilium,Jua defindensli muri pitrs,nominatf/n e/l afignata, vbi adfinem
^ ^ 'yT^s
14? DE REGNO CHINA
â¢vf^ue he fff tffeperwanef. SiffguffsfnenJ/htfi Jême/,effampacis f empöre, duces mi ff tem ift campum educugt;ït,ad tympafforum puijifm, ordines Jèruare, gradit militari decurrere, remtÃus incedere,hoÃem incurÃre, ceden-4^0 ludÃcari, z/ar^generis arma ,Ãlopeta, /anceas,parma^s,hipenes,clauas, enÃs quoà dam,firma dimidiata luna incuruos,Ãcas, pugiones,trahlare docent. Equités haÃis 'V-tuntur, ephippio dependentihiss, interdunf duohfisÃrnul glad^pugnant, Ãlerterad^ ^nodum atque animosè â¢, cam impreÃtonent inhoÃesfactunt, multos circumà hahent miniÃrospedites hene armatos, qui quantumpoÃ/mt, diligenterÃiamÃationem tuer rt eonantur. Tarn équités quamp edit es, hel-ffcarum art/um perquam periti, quamni^ J^oÃemalacriter inuadant, aut irruente/n y^tneane, var^s tarnen inÃper Ãratage-matihus, machinist igniuomis, cum terre-Ãrihus,tum nauaffhus inprieliisÃlopis ite, hreuihtts ehâ amplis, quos giohuffs denticu-latismultoq^ puluere onerant, i/ÃgniÃpe clade haà es aÃfeiunt. Equitum etiam, qui-damÃgittarqÃnt, quidam, laceis, ^ duo-
HISTOR. LIB, III/ 149^ /«o^«f Ãmul e^Ãbiü decertanf , quii^a?» Ãlopcffar^Ã^Kf. t^iioÃieniwertere equof nonregunf, quamÃloquadam ferreo, ori fn/erfoÃätficommö^^eaibmoiliim. ^^an-do eq^uorÃ^ere voluÃf, akerum retinaculum reirb aftrabunf ,- voce adhortantur, «nteriorespedes cadunf, afque adeb neque Ãda, neque equimagniÃintprecii, neque gens rei eque/iris admodum eU ferifa. Jn -getempratereamui/arum naaium c laÃem, Ãis cum ducihtes (^ praÃellis Hex habet. Tam terreÃribtes quam naaalibus coÃis o~ pima à JiegeÃipendia prabentur, qui ante alios eximium bedicavirtutis Ãedmen edi-derint, maximo in honore habiti, occaÃone data,magnÃcispramiisaÃfeiuntur. Capti-uinequeoedduntur, ne^ aliudquidquam red^tiond nomine ab ipÃs exigitur, quant quodalicubi, adÃnes Regni, procul à patrio-diÃitos, militarecoguntur, üÃlemacceptd Ãipendid, qua coteris militibus à rege nu-t^erantur. Tefitbus etiam à cateris Chinis ffibildiÃerunt, vno excepto, quo à reliquls internoÃuntur,pileo rubro ': eo vna cum a-liis, qui obÃadnusaliquodtuendisÃnibus
K ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impo-
150 DE REGNO CHINA tmjfontinfurjcaptfa operiunf, af que infield noro/oifaneJrequens /uc animaduerÃo eU: â¢vftdeh^c Ãn fen fix promtneiandx firmU' /aÃnfem ad rubrumpi/eufn,aufg^alerufnt fondemnafum eÃe.
De militahbus cquitum amp;nbsp;peditum copiis, in finguiispro-uineijsRegni Chinarum.
CAP. VI.
CPin fgt;r/ori capife (in quo genera fini df re^no Chinarum^m loquufw ) oÃ^' derim, quanfaÃdieffudine, âvf roque few' fore, bedi^facif, China duifafemfiafff tueanfur, (^ quomodo rem mid far emad' 9ninÃrenf:nunc tarnÃedafimÃngu/arufff frouinctarum copia mid fares enumerand/ Ãnf ; Fnde ampdfudo regni,Ãfis, opinoft infedigefur,^^Ãedbefprimär ta vrbsÃmt' fum habef midfarem,cumpraÃde, deiedof a vird, in CaÃris afq, infer bedicos fumud fus educafd , (^ quorum virfM midfd eognifa j his fuenda prouincia cura in' Mmbit; Daiiioref midfum appedanfurÃ^
HISTOR. LIB. Ilt 15«
1 nbsp;nbsp;fij^rafiéfos haben f com^lureü,alqsq^ omni^ ! nbsp;nbsp;nbsp;bus, adbedicamuniariteobeundanecefia-
' nbsp;nbsp;rqs,fintperinÃruffi, (^ quoeunque respo -fiit!arit,fine mor a abeunt. ^^pafiores degq, \ nbsp;nbsp;vecfigaUumq^ prafe^fi in mandat is habet^
vt id/s,qaicqutdpofiularint abj^ tergiuer^ fitione aut^per^inatione 'uda,Ãatim/up peditent. Turner us miiitu infinguiis pro-uincÃ,tu dim P. Martinus Herrada,eius^ comites,anno ziirgineipartusM-D. LXXH. in China eÃent,qua turn temporis,pace zgt;n-di^ Ã Ãnitimisparta, nudisexagitabatur bedis,hicfuit.
Jn Paghiaprouinda,dgitima fide Regis, erant-,pedttu, Tjidesfimdcentena, qnqua-^ ginta midia: equitum, quadraginta midia. i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/n Cantone-,peditum,centum dr 'viginti
i fnidia,equitum,quadragintamidia.
if^iquadriftgenti.
!n oUmia -^peditUiJèxa^/fîfatfix fnidia: fquit um, 'Vigtuti quin^ mi/üa, quingenti.
!» Smfifa-^edftUfoèiogmfa midta:treceâ tigt;eqfes^pa»cf, auf »u/üpotîtif, qa regio eff *J}era^mo/tfofii, K 4- Ix
lp DE REGNO CHINA
T/i Ochiamia^peislüa/n, ce/ifum ^ ^i' ^imi mi/üaj/êxceKti^ e^ui(esna/ä,ea/t£l£f»i. ^tfampriuidixitobcauj/am.
In StJuamia-^peiHtumjo/IogiÃfaJex mil-lia-, equxumj/'igm^a quatuor millia, quin* genti.
In Tolancbia, Tartaris^uitima, quibus Cbintsnibil^elunt, 'vt tlixim/ts -, jpealitum, 'vides odies centena odo rnil/ta : equitufn ducenta nonaginta millia. Hi omnium to-tins regni equitu Junt bd/icoj^imi (^pra--JlantiJdmi, dr in ipfis adeo caÃris at que militia nati dr educati ,Juperioribus^ tempo-ribus,Jipecum TtrtarisconÃixerunt, dquot; manus conÃruere.
In Canfiiajfgt;editum,quinquaginta milr lia: equitumtviginti millia, ducenti, quin-quaginta. â *â In^Iucbicone ( inquaii, quosmodono* minaui, reltgioÃsinÃitutisdicati 'viriÃue-re)peditum) ohogintaÃx millia^equitumf quadraginta allo milita.
In Honane-,fgt;editum, quadraginta quatuor millia: equitum,quatuordecim milita, quingenti.
I ) HISTOR. LIB. III. 155
â Z/Z Sciantone-, pe^li/um, ^uift/^uaginta ( nbsp;nbsp;âuo mü/ia-, e^uùufK,oc/o(^ecim mt/üa, non-
genti. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(â
fn Chichiene 5 peâitufn, i^uadraginU 0-éfo fni/Ha, Ãxcenti : e^ui/um, ^utntZecim tni/üa,trecenfi.
Jn Chichieama ; peditum, trig/nfa qna-tuor n-ddia: equdum, tredecim md/ia.
In SuÃ/ania^prouinciarufn tninima-ype-' ddum, quadraginia midia : equdwn ,Ãx fnidia.
Cudibet ^rouinciæÃi/tthic, quent recir 1 tauimus, è 'vetere RegniÃormu/a, midtunt numéropf^Ãnitfts ed : quod fac^u neuti-quam eddiÃfcdc) cùm regiaÃipendia cert a Ãnt,atque ad diem numcrentur:^^ qui/que militum in patria gt;nbsp;penatibus^Ãtisdegai: ! nbsp;nbsp;bonis et/amrebusq.Ãtis omnibus, vtlibue-
rit,vtatur,fruatur,etÃinterdu}nipÃeo ab-eundumÃtgt; quo dux, neceÃitusipireiuÃ-i'int. Summa itaque mi/itum, in omnibus prouineÃ, quarumÃnguU ob magnitude ftem, Régna merito dicerentur, ex hoc calcula conÃeit : peditum â , quinquagiet oclies centena, quadragintaÃxmillia, quingen-r K S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tot:
Ty4 DE REGNO CHINA , fos:e^»ifum-, »otdes centefta, qua^lragtnf^ 0^0 mi//i.i, trecenfos, qMftqttagin^a. Equf fkruft^ exigui,/èd lal or urn fo/eratesjufit i^iitnt tarnen interim, atq^ in meeltterra~ neisregni,maioret)}neiiores^ req^eriri. Noff iiico bic , qnomoolo benign^imo numinit a»xiüo gt;nbsp;tantagentü buimpotentia im/ni' nni aut ettertipo^t, quad eer te a bj^ tngen^ tibabore, atquej/nguiariindt^rioÃerine'-queat : neqtte enirn ad htÃoriam noÃratn noc. ^ ego ea de re, cum eo, cum quo début, accurate/atd egt.
De lege feu ftaturo Chinarux quo, extra Rcgni fui fines bellum ge-tcre,ex eo alió fe conferre,amp; exterosr abfqae cöfenfu Regis in id admit-tere prohibentur,
CAPVT VIL
Qramud efnukd can/bitutionibits (^ ' conjuetudinibuc Cbinarum, injigftd eorunt ingenq, tudieqq^ dexter it at (^fober-tia, atque fradara regendi Jbat/a ^ubdet
MISTOR. LIB III. lyy f'ätio,Ãitis aKtmaduerfatur, td f^mtfi meA opinio»e, »tagif efiam ex eo con^rmaht/ur^ ^uod hoc capite refiramdn ^uofine Gr^df, Carthaginen^hfti, Romanis deniqueipÃs, fametà recenti (^ vetufia Uterarum memoria tantopere commendads, longe ante-ferendi i/identur. T^m ^,^uos nominaui, popuUfpafri^)Juarum^^ ciuitafu^n cura Ã-poÃta, alienis imperÃ, dum inhiarent,fia fpÃamiÃrunt. China 'vero aliorumpericu-lofalfiÃpientes, experientia docente agno -Ãehant, Ãèpatrio regnoperegrinas ditioni ÃaÃhiellurigentes,diÃederent, no ingen-tt filum hominum multitudine, opibus^ in^nitis, Ãhi ad earn rem op itsfore, Ãd et-iamÃneingentiÃa lahore,Ãmma^Ãlüci-tudine, quo s poteÃatiÃaÃbieciÃcntpopulos, in off cio minime retentumiri, perpétué, inÃper, occupata amittendi, cruciante metu : Praterea dum ipà firis aliéna ap-petendo , Ãtmptus fa^os refreire cona-rentur: interim domi Scythis, aut aliii Ãnitimis Regihus, pradaà futaros. Ina-nimum etiarn indueehant ; Ãà regnum pofidere , quihu^is aUie totitts orbit region
155 DE REGNO CHINA regioüih/s pr^e^anfiiis, non ob fffifftenj^ fnotslo äiuifias ( ^ubd a/iro,argenio^marg/t' ritis^gemis mÃgmfer adÃuat)Ãd cumpfi' md efiam obÃimmumÃertddafem â , mde ^ci, z/t, cum ali/e gef/fes mufcd in rebu^ i/Ãrum oge at^ue oÃbu^ mdigeafit,Ãbi fit' men earum auxdà aut coj^Ã, nudam ad remÃt zÃut, quad omnibus ad viel um ad-tumej^.neeeÃarÃ, ijÃmet,/upra, Ãeam did fgt;oÃtt,abundent. Conuentu ita^ue indi^Ãgt; (^conuocatis omnibus, quiÃrouineÃpfo KegegraÃdebant, a/Ã^ regnigrimatibus, dedberarunt, quo namg'aefo buic malo CO'^ modiÃime obuiam trent. G^fidtis autem ziitro citroÃmagna cumÃgacitate (Ãgru-dentia, agitatis conÃlÃ, auditis^ omnium (ÃÃngulorum ÃntentÃ, regererunte Jiegubiica maximefuturü, ziti exterarum, quas occugaÃent, regionum imgeriumgia-ne abdicaret,Ã(osq^ extraÃnesbedumgofi-hac nudumgererent,e quo vti^ in certa bu-eri (à dubiaÃe, certiusÃge damnumgro-ueniret. ^^uamobrem communi tum con-Ãnà decreuerunt: orandum Begern,cogias, quas in graÃdà binc inde agud externs.
HISTOR. LIB. IIL- lyj
âgestes be/^ofuba^fas abebaf,domufff omneâ at^ue adÃreuocaret^Ã^ufäem eiÃfa^cons^ mu/ïtum rer/tm, fotifi^s^^pofubiÃ/iis, opes, Ãeurisas, tran^ui/ü/as, corsHeÃe/tf. Rex ausüt^ciuiufnÃtorftmpoÃubafk, cum, re coKÃcberafa,£qfM ea, é^pruden^iieplena iu-ibearef, aeÃn/us esl, tà continua, graut co-Ãitutapäena, benÃeiarÃ, cateris^Ãbie-ci/s imperioÃto omnibus, ^uicun^in pere-grinis nafionibus belligerabanf,ealixit, 'i^i cerium intra dÃnitum^^ tempus, omiÃis buiuÃnodi bellis,inpatria redirent. Jis et-iam, quiperegrines gentibus be/lo captis,Ãio
nomine cum potÃate praerant, ea plane abdicata, tndè euÃigib diÃederet, impera-nit, exceptesÃlis Ã, quiÃonte à 'volunta-ribpro domino ipÃtm agnoÃere, ÃÃcra-mento teneri 'veUent, quodLecebà alqà quidam populifallitaruntpoÃea legem tu~ lit, in bunc aeÃ^ diem inuiolatam, neu quit ^Uumtneeeptaret bellum, neu quocunque nlioeregniÃnibusabiret, nià aut ab ipÃ, nut à conÃliarà abeundi 'veniarn obtinuià fiÃmb,qui intra ipÃus Cbinarumprinctpq limites, exvnaprottmeia in alteram iter, ⢠â . . . * ' face-
xj8 DE REGNO CHINA
facerf, aut ^»ercaft(rû^faciendisrem ^Mramp; re -vedenf,^, â vadthus dafd,auf abas idoneè eaiterenf, infra cerfum femptfi/eà domunf redituros, quiÃcifsfaxif, nafaUfi/o, com-munis' pafria iiberfate ^ ^riuikgiis e-mnibtaprtitareffir : deni^, ne quis,nià aut i/Ãmef, aut magÃratuf,portubus, limiti-bz-esf regionum frapo/iti, diÃrte idpermis ÃÃent, peregrinum quenquam in regnunt â admitteretÃnxit. ^uamobrent cum coÃ-Ãituttones ha tam ar^è halfenus atque di' iigenterfuerint obÃruata:nuda certiorpk-nior^ har urn terrarum ^erueÃgatio inÃi-tuipotuit, vÃue ad fauces abhinc annoi-£t hts quidem,^ua tam diximfts,eoÃeibiut fides adhiberi foÃe videtur, ^uoniarn in hi-Ãoriarum afud ifÃs monument it, fotiÃh ' mum in antiques eorum itinerariesÃu na-uigationum 'veterum tabuiis exfreÃe reff' \ ritur : Chinas nauigationib.Ãtis claÃibutqf fer/uÃraÃ,ditioniÃtaÃbieciÃe, atq^ foffe-difiê â vniuer/eem, inde ab regniÃi iimith heesjterrarum tracfum, ad extremes Ãqul Jndorum terminos, vj^ dum,eo, de quo di' xim/ts,ge»tisfiaettOfOmm ift exteros domi' eationt
MISTOR. LIB. III. i;^ ^Moae ziltrb abtslicafaftslomtimptntreuer-fi-in PhiUppims eaim JfiJif/iï, quo H/Jpano-fumcoionia »uper efi deducla, muit a fu-^(rÃ(»t iie chinis tfiMcia atque monutnen^ fa,(^ta tra^u CorofftiindekfiiÃ,qMa is 'v/to iatere,marezgt;erÃa, ?i(arÃng£ Pegfii,propè Ãen^alamfines aftingit, iocus eii, Cafirum Chinarum appeZ/asut. Id enim ipÃs extru-xià opinio efi. Simile eorum ^^memoÃnoff ^ Regno Calechuà enfi exÃare elieifur: muü^^eeenim ibi ar bores, (fi plantas näÃt aiune, qaasà chinis illucdelatas atque Ãminatas efii, cum ear urn regionum do-miaatam tenerent, incola refierunt. Ne-que permulta etiam deÃnt argumenta, quaChinaseadem fiermè atate, OVialaca, Siatta, Cbiapaa , (fiÃnitimarum regio-nurn, iaponis quoque dominos fuifiè atte-Ãentur, prafirtim, cum laponii, morib/is ritibus^, cum Chinispenècenueniant, ^ quafilam etiam obÃruentk^es, quaru Chi-nis vÃses^l^ Sed tarnen tam arUè decre-tum hoe euÃodiri »on filet, quin portu-umfiationtbus prafiHi, largitionibus (fi finit eorrupti rn^rtateribM interdut» dan-
1^0 DE REGNO CHINA c/a»cii/ù?»pensiffa/if, zgt;^i è reg^ta abea/tfi ai^ueapuäexferös (^w viciais hifi^is ne-go tieiiiur. ^^^Ãmobre/n m^d^ie ^rto/annis naaes , frecioj/^nmis onuÃte mer élirais, m P/oi/i^pinas inÃtLis ap^eZ/nn/ , ^ ia/n in PJfJpgt;aninf etiam a/ia^^ aei emporia, ingénu iucn faciendip^e, pene^ranf, enman^ehae per idos, nemini è regno decedere iteeref, mfî qui prad^s pradihu^q^ caniffec, in/nt annij^adumÃà reuerf/trurn. Podem modo, pariq^,foierda, peregrindedamne^où-andicaufsaeof ferras ingredi permiffifur, tamefà dmenarefa ddigenfer prias inqui-runf, quihns è deis eb venerinf, Toeniamà daden ffs eis denf, vf ne in vrbibns dine inde obamduld, neÃeretiora ipÃrum curiosb Ãrufenfur. Pxempiar permÃionis duiuf Sj^fÃ^^ ^^^fda infiridunf,quafn negofia/o-res de nattigeprora adpendunf, ne vbiÃn-fioniÃtee^Ãrinf, à midfari euÃodia for-menfisoppreÃi defnerganfur,Ãd dherein-gredienfes, négocia exerceanf, 'vedigait fernen, ^ porforio,quod Pegi dehefur, exÃdi-^°â! ,^oüdefinporfu,adf{enfanffdffs naaidos, Ãrida aprafedo deÃgnafos,prâeÃbedi
HISTOR. LIB, in. [là if isHem horam^ a^iueaftfs tarum aelnofat, âVf ^incoia (^ exteri ont^/s c^enuo naut-huf aii dijcej/ümfê ex/gt;ediani,eo,qao i»portam'ue^eruni ^ oroiine, ^uimv^Oi-, aréfa Moleooh^ruatiüftect^oditar) 'vti, ücettn-terdum maioram minorum^ nautum, ad duornidta vnotaportujint, omnestamen, taata cam celer it ate, tantôt Ãlevtio expe-diaKtur,acft vaica tantum naues adfui^t. Hocprafi^orum conjen^f, ^s,qt(at indica -tii,rationihut, tmpetrato,ÃetiLuÃtant, ex Jndia Cantonem negotiandi ca/Ãa, alia^ Chinaru Jlegni loca ha ff enttepetiére, ^uod tx ip^s adeb Chintt cognitum eff.
De fenatuRegio, quetnejj is obfcruet morem,quofingu-Jis menfibus, quiequid toto Regno accident, cognolcat.
CAP. IIX.
RSx t» vrhe Taihino (in ^a cam du-la degft)Ãnatffm habet auodeeïm â¢vi-rum:
'ld» DE REGNO CHINA
nim: hi deleffiÃint è tof o regno, mft It if^ antea tHuerÃs muneribt/f fgt;ublicii fun^ti-£t hxc quidemfitmtna in Chinarum terris dignitas ,Jttmmus honoS eU, quo quis a^-eiatur. Nudi enim ibi ReguU, nu/U Duces, nuffi Marchiones,nudi Comités,nu/h deni' que cuiu/quam territory dominijunt, fra' terÃium Regem, Ãium^^ eimPrincifem-Red hi conÃiq regqJenatores, (jrfrouincia' rum ProregesÃu PrograÃdes, loco reguio' rum,membra quaÃregniÃnt, neq^ quant' d/u oÃtcÃÃdsfraÃuerint, mi nori haben tut in dignatione atque autoritate, quam afud aliasgentes, Ã, quosrecenÃi, tttulisinÃg' neis. Piro adregqÃnatoris dignitatem eue' hendo, non multiflexfilum rerum exferi' â¬ntia,Ãdetiam. Iuris, legumj Regni, Phi' /oÃfhi£,de natura, ^ de moribas, AÃrolo-gia, eiasfraÃrtim, qua futuris euentibus inuÃigandis occufata, ludiciaria nuncu-fatur,exalla cognitio neceÃaria ePf,vtiÃi' licetartishuiasofe,ÃuturoscaÃts eo citius frauideat, cir adquacun^ omnibas in fro' uin{qs,euenta, quid è re ziideatur,in medi' um mature coÃlat. Prouincia enim à Regq
ÃnS'
HISÃOR. LIB. tu. iffj fenatmaatoritate omreis ^lepeadefif. Duo-decim'viniÃi. Curiam Ãtam de morera-igt;e»t in atrio qaodam Re^^ Falaf^, magni~ ^cèadidinjfruffo. fn eo/redecim ^di/ia Ãi»t, fix aurea, totidem argentea, omnia operejfimptui^ eximia: tertiumdectmum, amp;nbsp;ipfitm aareu, fid carer ispreciofius, ^uod fidgentib/^ ^emmis 'undfinaque interpofi-id daborarumfi/j in mediocarerorum con* fifiiffitb vmbedafiicia è fela magniprec^, i» qua regia infignia acupiffa zfifintur ; ea finf,angues quidam, exaureisf/is context d. Sedx huicfinafus Prafis infidef,nifi Rex ip/èin Curiam -veneris, qui fi adfis ( quod yarifime famen fitJ turnprafisqgt;rimam,i» ^sdine, ad regis dextram, aureamfidem occupât 5 in cater is tarn aureis quam argente-it, reliqui adfifires confident, temporis habita ratione,ita vtpr^^idi mortuo, quipri-i)^ cateris inter confiliarios fuit adfiitus, in ; prafdatufi/ccedat, huitisfiationem is occu-\ pet, quiproximum antea ab eo fitbfidium \ ienuerat-, ifii fiiccedit tertius, ^ fic dein-1 ieps. Tian vedo eodem etiam modo, ad fnifiram , argenteorum fidilium ordines ' - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inui-
ïlt;?4 DEREGNO CHINA ^nuicemmufantur, (tat 'vteorum, ^uiaf' ^efîfeisfii/isinjideaf, Senator veterrimM, a Zieua in dextram,traf^at}reli0fo^ argent teo, aureum extremum JubJe/itum teneatt cateri itidem mutua ÃÃÃcceÃione excipi-unt. ^^otiesÃnatorum ^uis moritur,Ã(C' cedit et, ^ui viuo ^ximeaeÃderat, ^Ãdi' it deÃtnifi, nihii^ramonitâ ne^ ^^^t, ne^ praÃde,inÃdet. Demum extrema inÃdem vacuum is locatur, qui praÃdis (^ adÃÃ' ( rum votisÃnator creafttsÃterit ; magna^ honeÃatis équot; integritat/s cura, is deügitur, quemomntum ÃÃragiis tantum ad honorem apttÃimum, eo^ digntÃimum eÃe con-Ãiterit. Si deÃgnatttsÃnatorprouindarutn aiieui cum imp er iopraefi, ii^o^ abÃns ac-cerÃtur,Ãin vrbe eU, ad regem adducitut, Jtex de hacÃtbieiüone certiorfa ff ut, receni creatum,vttübuerit, autadprobat, autho- â nore indignum pronunciat, quod tarnen nunquampeneferiÃ/et. Tumveroiderequot; 1 cens dÃgnatusÃnatorÃdenni carimonii» , inmanumüegiamiurat, quemadmodutn \ mores ipÃrum habent j ins c^r ifÃitiam, eX /egumt (otÃitutionum, atqueÃatutorum
Regni
HIST OR. LIB. III. itfj Rtgftfpr^Ãn^to ,fimmoÃttdiofirtam te~ if amà cf^odilurumtcumÃum cui^ue tri-' hteado^fùm Proreg^hf^^Ãu Reeforthttspro-uinciarum^ cater if^magiÃratih/is nomt-namià : ne^ v/ia tn repriuati amoritodttue rationem habttttrum, ne^ueperÃ, neque per alios, largitiones 'vHas aut dona capta-f'irum,alta^ltuiuÃnod/:inÃper,nunqttam igt;Ui contra Regent initoconÃlio aut con^i-i f'ationi, auresprabiturum, quocunque mo-^0 tale ^uidreÃiÃat, cotinuo ad regent aut fenatum omnerelaturum,Ãlutent RetPab. iftcolumitatent Principes ntodis 'viribns^^ omnibus curaturum eÃe. PraÃito iureiu-i'ando, in curiam adduffus inÃdili 'uacuo, ^dlauam, magna cumÃllennitate colloca-ffr. Jnde per dies aliquotÃÃielatittaÃe-^acula, tarn à conÃliariis, quamaciutbuc amp;nbsp;aulicis tota 'vrbeeduntur,taberna mer-eatorum atque opÃeum, omÃ/s negotiis, o~ perisq^omnibusdauduntur. St res aliqua â»ciderit,dequa cum Rege agendumÃt, ne-\ »to id facit, niÃÃlus Curia praÃt, autÃis »torbo impediatur, e collegiaÃnatorum an~ ' ^iquifimtes, quiproxinms à PraÃdeÃtbÃl-
L j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lio
140 DEvREGNO CHINA
lio.a((?'eo,i»Jèi:ier(t. AalÃegem verhafaclu*. rfu,maximampartem, i» genuafùbmi/Jfft, cum a/loquitur, oculos, interim aal terrant, al^xos,nequaquam atto/lit,quamuilt;s vltr^ duasfipenaraa negotiumjgt;trabatur. Pre^ regeSy Jielforef^^prouinciaru, catera^mi' nora o^cia,miiitu ite aluclores, ^filem mo-rib tas regem aalfltntur, fenatnafingulia mer J/bus reÃtjcft, quic^uial vniucrÃin regn»-maioris momenti acaialerit:imo ale on-mibu^ potius,quacun^^ contigerint,certior fit. Nh ^uiprouineÃpraÃnt, iel expreÃe in mail' alatiahabent, aitjnenÃruatim aleÃa auif^ proif incia negotÃ,Ãgillatim continua cu-i-cun^ opusfuerint, adfinatum referat,Ãa( adv dia, quid,Ãueaalpublicuregni (^pri' uinciaÃatum,Ãue ad 'veffigalia regia,Ãat quocun^ tandepertineat : tjuibuspraceptif 'L'^ adeb diligenter (^Ãllieite omnedfi' rent, z't,^uantumuis prouinciarum ali^u^^ ab aula adquingenta milliaria difiet, pt^' fiituto tarnen tepore nuncÿ per difioÃtos à lercs equos,ad condiclum eb aduolent-, qun^ primi 'venerint, cateros adpofiremum ^à expellat, vt vnoÃmeet, eodem.j^ tempoi'lt;^gt;
HISTOR. LIB. III. 167 li/erof ^ mandata exf/e^haftf, quauis, qui loagiÃime ah aula disant, operam dent, ne^ quidquam qs,qutfro/gt;/us ah ea aigt;Ã(nt,con^ cedant, fed tam diu nunc hos, nunc illos ve-redarios ocy/simè dimittunt, donee tandem alteri in alter os incidant. Eadeni afgt;ud tllos 'veredorum ratio efl,qua afud Jtalos (fHi~ J]gt;anos, quo^citim aduentantes frafnti-â antur, cornua infant, ejr tintinnabula pe-Elorihus equorum adpendunt,'vt âveredord Z^rafe^li, equos in temporefanent, (f nau-ta,ffumine ( 'vtfiepefit) iterfiaciedumfit, paratas admanum naues haheant.Nuneiis infinatu au dit is. Curiaprafsfiemmam o -mniü, de quibissfnatus certior fallus esl, ad regemfigillatim refert-, li ex, zâna cumf-,natu,exinde,quod è re zgt;idctur, decernit. Si ^agfratuum quempiasn, adexploradam earn, de qua in finatu aHum esi, rem, abiegare necefefuerit, is continua nominattes, dimittitur: legatus incunHa fidulb inqut-rit, id^ tamficretb, -vt ne zrrbls quidem, nedum regionis eias,in qua hac aelitantur, incela, quidquamfntiant.
L 4 Sed
168 DE REGNO CHINA
Sed cum lt;sle hisÃ^ueKU capite p/ura diffUâ-rus fim, hoc taciturnpaucis addam : Regem ^ium, maie^atisamp;dtgaftatisfi^, omni' um^ adeo rerum'vedearh/trurn effe, at^ue monarcham/ummum: ita, vf ^uamuis ta* ta Regni amplitudo, totÃnt, quot recenjùi, prouincia ^z/rhes, nemini tarnen magi' firatuum capitalipæna quem quam af/jcere liceat, ah^ue Regis (hquot; Curia conjin/ù, pra' terquam helUtempore,quo,quodforteperi' 'culum in mora effet, exercities dud, autji' duciariam operam ohtinend, contumaces milites capite aut Jùffendio punire permià firn dl, etiam nejeiente rege, conjcio tarnen Regio quaÃore, autequitummagffiro, qui duo,permagnaffintautoritatis, adeo, vt ih lis interÃdffiâidentihiis, lata in hominem Ãpplicq vltimiÃntentia exÃeutioni man' darinequeat.
De öfficijs Palatinis, Redori-bus Prouinciarum,amp; modo gubemationis Rei-publica»
Cap-
HISTOR. LIB. III. i6if CAP. IX.
Sf^pra diximiu, Paghiam (^Tolanchi-amprouiKctaSfpi'oJrifnmif gt;fMgfÃraf)c, ^Hum neminem, ^uamfinatnm agnoÃefe. â 'il'eo eifert minores earum regionurn fna-giÃrafus creanfur. Caterarum fredecim P''ouinciarum ,Ãngulis cum imperiopraeU quidam,InÃanso, chinarum lingua diclus (PropraÃdem vocarepoÃes)ÃcundusaFro~. ''ege,ismetropolin prouincia ( 'vnderegioni plerumque nomen eli ) incolit. t^tipuefanè (fà omnia Pegni oÃfcia,omnes luri dicstndo prapoÃei, cuiuscunque conditionisÃnf, in genere Loit^ 'uocanfur,peculiare ramen in~ Ãt^er ah eo qui^ue, quodgerit, publico mu-nere, nomen habef: ne^ue inepteÃaffuru^ videor , ff huiuÃnodi nomina hoc loci reci^ tem.Prorexcuiuslibetprouincix aregé con-Ãitutus,primarium ^Ãmmum inter Palatina oÃ^cia locum obtinet. Is Comon ab ipÃs nucupatur. Secundtes ab eo'elllnÃtan-toÃu PropraÃs, Proregi authoritateprope-modum par. In tutuanus reHor eil ciuita-tis, cuiProrex autPropraÃs, ipÃmet non praÃtnt. t^t^ue biegrauioribus de rebus.
170 DE REGNO CHINA
^i(£ in adminiÃrationem munerisJùi inci-dnnf, adlnjitantonem, JnÃtanto continus adComonem refirt, Comon fer diÃoÃtot eueres e^uos( vt^/rioricapitediximus ) iu ^u/amÃatim denunciat. Tertio di^nitatit gradu conÃicuus,Ponchiaà diciturds qMà priées c/i eitte codeg^Ãu conÃ/à cui regieru 'veéfigaUum, (^ redituumprouinciacuni fibiicitur. Habet enim adiun^os conÃliä' riot (^ AdÃÃores, minÃrot^^ comf^iureit, praÃrtim apparitores quoÃiam,t^ui tributi â¢veHigaHa^ Pegia inprouindis cogunt:quif abip/it accepta, Ponebiaà Tutuano reddit detraffistatnepriitt Ãnguiorum magÃra-tuum, regiorum^minÃroru/n, qua ipÃi regd nomine ide dependet,ÃiarÃ, (^Ãtm-ptibf/i tarn neeeÃariis, quam adis. .^arti dignitut Imperatoris eti, tarn equcÃriufgt;f quampedÃrium copiarudnprouincia: To' locut is T/ocatur.^^inta eU,yJnchiaÃ, rem forenÃum, dr capitadum c^ ciuidumi/unt-mi iudicisÃu Pratoris. iÃecum adÃÃoribfU ad quo t, Ãntentius à minoribus iudicibut iuriÃdHioniÃeaÃibiediis, iatns, à quib. ael ip/üm csiprouocatum,recognoÃit, cP retm-
fHISTOR. LIB. IIL. 171 ^at. Sexiae^i, Pritfidis co^ici^^/»iliurif; fuim o^^c^ efi, popu/um ad arma coKUoca^ re,nauei 'vndi^ueparare (^ cogere,cor/2me-aia, munimemis, armd, ciaj/êm in^ruere^ ne ^uid/jürum,prafidfari0,nc quid dmiea-neis miHfibi'^a 'uj^iam de//t,prouidere:pereâ grinos e/iam, qm inprouindam venertnt, exeufere, ab eis, zinde, auf cur co venerinC, exquirere, er alia id genus : (^ qu/e de illis intellexeric, eorumproregem in continent cerdore redder e. Sex hacpub Hearu muncru genera ma ximapint dignationis, neq^ mi-, noriin exi^imadonebabentur, q, qui hu-iuÃnodimagiÃratibus à mini/leriiseJ^Jo-lent.Habef infùperÃnguli fÃi magiÃratus, adiunHumÃbi collegium dteem adÃÃiru, ^iros inÃgni cura deleHos,quilaboru.parte ÃÃineant. JÃdnq^ ex bis ( zâbi in Curia co-uenerint, in a:dib.proregis,in quelsÃngula Ãnatoru collegia, Ãtu habentmagn/Ãce in-ÃrucluÃnaculum ) ad PraÃdisJuidextra, quin^ adÃniÃra conÃdent:dextimi atate, autontate, dignit.ÃniÃimosanteeedut: dr ab illisboc modo diÃinguutur, pp :^nas auro intertextas,c^crinesÃauos,ÃniÃri vero â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ein-
172 DE REGNO CHINA
cingula argento elabor at a, fileot^ cyaneof gejlaat : quotl^uidem/gt;rater ipjos, al^ licet nemini.£tail^J/0res^pra^elesinfellore, driumerifdor/btenui, inÃgnia Rega acu fiila o^entant : nequemjihoc Jbllenni cul^ tu, liminefedem ejyerre, vel^uid^uampu-blicumattreffareaudent. PraJidimortuo, ficcedit 'veterrimueecollegio, eodemmodo, quern à fupremo fenatu Regio obÃruari,priori capite o^endi. In genere, omnes bi iudi-ces, bune^bi, ciuilijane clrperlaudabiUiff^ Jlituto,morem wndicantiquodpatientai-, meÃngulos audiunt, licet interdum turbid dior aliquâ,iracundè eoSfelatiori^'voce ad-loquatur, adeb diuturna conÃetudo, cum quibiÃit dextre at^ eiuiliter agendi, apud ip/os in natur am tamabiÃ, vt etiam, ad mortem à à damnatos,miti/^me interdum alloquantur. Si inprouinciam aliqubprofit Hio, autquapiammaiorismomentiresex-eutienda inciderit, ad/efforum 'uma ipÃ~ met totiia Ãnatta nomine eb contendit, PraterÃx iÃa, quanominauimus, magi-Ãratuum genera, multiÃnt alà minari poteÃate, tudices, ingenti tarnen in honore habi-^
HISTOR. LIB. Ill I7J iahifi, âVf(^reüqufomnes, qui hod» re-' g»ofu»^/io»esffuUicafJt^fnent. HiJunt: Cautocus,primus i/exi/üfer: Pochim,ratio-cimorum Proprafiâfus, Jiue Proqut^or: PochiuJi, Pegq figid cufios : t^nf^t^. Prefer z/rbanus. Tres défini: Huitai, Te~ ^a, Tontat âvocati,quiidemu»eris^eru»t, quasi in HiJJgt;a»ie»ÃAuia ^^aÃtor. Hiû~ gulfsÃpttmanis i» fits adieusÃmel due»-tum iuridicialem agunt, ^ quater,ciim ia-nuas aperiunt, diÃloÃstormentis, eu» ff os mo»e»t,ÃÃ,ddicio contendere 'volentihus, ^ut diffuros. TbiÃntem quempiam depre-henderint,continuoüfforum ( quorum decern habentaut duodecim ) cuida cumtra-dunt, ad legitimum ipÃus iudicem vrba-num deducendum, quem Ãripto monent, qua pana hominem adÃci velint : ide certo pofieà in vico, mandata exÃquitur. IZam-paus htc,Ãue Proprator (font autem qua^ in nr be plureis huitts nominis atque oj^cq) mille fomilÃpraeff, »eque alt eri alterius iurifoiffioaem interpeÃare, »eque tn ea nr-bisregioneludiciefo licet, in qua ipfimet penateis habuerit. Singulis noffibus ,fois
Q4 DE REGNO CHI^A ^ufj^nein fnihu^, circamcftnf, cura^f, wï ditesÃnt wjuis om^e^ itiiiibds, d{cernlt;e i»^ tra eer turn templis rite extinguaturdt^ce»-diorumÃmeet caucKdorum gratia, oUm, cum mnitoram dadeÃequefttinm. Dom-tf enim ang/Ãe interà coherent, Signets^^ co-tignationibas omnesÃmt exÃracifa. Si vitra praÃnitum templis ignis tn cuinÃji/ant domo deprehendatur, is veroÃuerep/edi-ttir.dhÃiis hiÃe itidieibiis,ad eos, (^uos di-ximns) ^^aÃtoreisprotioeatio ed : aba/id non ad^sÃtoreis,Ãdadiegitimum Cen-Ãrem, is caiÃs huiuÃnodi excutiendis, da-mnis^^ reÃrciendis vacat. rnde Homdim ^ Chinis appedatnr, /^uaÃÃreeator aut opitu-/ns,Ãmmo^^ honore adÃcitur. SnperÃint, qua enumerabimiis,aiia etiam oÃ^'d orà genera : vt eins, qui Tompo didtur, adilisee-reaiis, eduhis inÃidendis, pretiisq. eorunt^^ ÃatuendisprapoÃtiis: Tibueo^ odoÃs (^ erronés capiendi atq^puniendi potÃate pra-ditus. Chinchie, iidorumprimus : Chion-cam, carcerumÃu âuincuiorum prafedus: Hie tanta dignitatis munus ^erit, vt maio-res ludieesÃans adioqiii audeat,Ãprias in limine
' MISTOR, LIB. ni. ty^ Gmineatr^, debäufnipÃs, i/Ã^nicarifno^ ftia,gefiibffsff/ ferram vf^ÃtbmiÃis,ho»o^ re exhibaerif: Mferi oes ,genibfts innixi^ad tos verba facere cogunfur. ^^ando fröre* ga auf magiÃrafui, à ÃfremoÃnata Regio,proui/icia alicui, aut vrbt, cum imperia 'pÃciu»/ur, duobttt aut tribus diebus, ante^ to venia»t,diploma,delate poteÃatis argu-»ie»tu, adiftcolas aut dues dus loci mittut. ^i, vbi id indexer int, (^ Ãde dignum eà fetudicarint,exerdtus,Ãgnisvexd/is^plu-ribus coÃicuus, Loità magiÃratus^ cateri omneis,ingeti cum iatitia, aduentati obuia frocedut, vmbedisÃricis,expanÃs^ auiais, fiorib. (^ fe^aÃonde exornatis, viapaÃim txculfa cünÃiciuntur:demu,nouus Prorex, ^ttproprafes, honor^Ãcè domum ab idis de-â^aciturÃaui interim omniu aureis demul-((nte harmonia muÃca concentu. Omnibus ^^denusenumeratis magiÃratibus, Regis râomine quidamÃprema omniu cum pote-fiatepraed: is Chinchiai vocatur, quodide di,acÃdicas , aureum Ãgidum. Ethic ^uidem ex Juia nun,juam dÃedit, niÃid ^aximarum grautÃimarümque rerum,
qua
176 DE REGNO CHINA qu^e aäJümffgani Jalutem Reij/Miex, ^a-(em^ omnium ^ franqui/ütatem ci^oai- j enaiam periineanf, ineuitabHif neeeÃfai â foÃu/auerit. Cx/erumÃ^ueafi cafife, ^i I moi^o in cuneüs iuiujmo^/i'^^iÃrihuen^i^ * muaeribus Chinis/b//en»i,äe^ a/à aäRei-fub/iexipÃrummoi/erationem peranenii-bus^agemus.
Dc ex tens offices publicis, amp;nbsp;lt;ic ptibus apud Chinenfes in foro» curia, amp;nbsp;rcliquapublicorummu« nerum adminiftrationc vÃtatis.
CAP. X.
OUktniaea, quorum priori caÃ/e me-ffunirnUâS, o/Ãeia ,Ãu magiÃrafuz 4 i ^eg^y^Ãaafu Regio creantur: qui endigenâ t^ime, qui qualésueÃnt q, quibui pubü-tum aüquod munus capeÃendum e/i, ex-quiruat ; id 'vero maximoÃudio cauent, ne ' Proreges, prouindarum ProprxÃdes,ÃdÃà â Ãres,ex bprouindt }riu»diÃnt,cui cum potente pr^tiuniur, vf neÃiiicet amore j cuiuà :
HISTOR. LIB. III. 177 tui/tj^uaa/itodtoiif^ralfi, im fuÃifiam^ âigt;iigt;/e»f.Magi^rafM,ab eo (bie,qffo,poUibe-l^tum munif^exau^i^/Ãeäi^fii, vJ^äMm ia^am qitt/jueprouincfam venerinf,nubias omnino siefio inspenjas fadunt. PaJdm enintper vias, regia occurrunfÃabulaÃu eiiuerÃria-, ^simpoÃdÃ/nt aregecertiho-(lgt;iies,qui aduen fanfes /juiu/modf viros ex-cipianf, neceÃarta^ omnia ipÃs, eorum co-ntitfi/uSfWiniÃris e^uis ^ffedifenf,id^ fam nauigio ^uam ferra ifer facientibus. Sumpfib^s cerftts esbpraÃnifus modus, (^ ^uanfum in quem^ue impend^Ãaciendum Ãf,babifaperÃnarum,bonorum af^ue mu-nerum rafione, deferminafum. rbi in di-verfiria Regia 'venfum eit, inferroganfur, impenà ioco dapeÃe,an pecuniam accep fare maiinf? (ÃÃnf, ^ui aiicubi amicosforfe autnofosbabeanf, ai^uibus, 'vfapudÃdi-iterfan^, inuifenfur, ideo^ pecuniam im-penfi nomine accipianf afque comparcanf. Harum rerffm pracipua cura penes Ponchi-Ãn ed, Regif conÃ/Ãpenes quod veciigaU-ugt;n ndixium^ prouinciapofeÃas elf, pra-Ãde,n, Regis e^ÃpremiÃnafusÃifo conÃi-M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fufum.
ryS D'EâRÃGNO CHÃ'T^A
4ut urn. Is, att eæ dottius kc/u/is, Ãn* tis, aha^ Jtipe/Ze^ft/i, cuncl/s tietti^ue aä 'viciUfff Kece^rüs, cofnodè tfijiru^iefittfgt; adcurat. ^^^b 'urhibfes, recensvreatorut^ mag/^ratuut» guberttatioKt commijsts, i/Zi nott Zsittjsïtnè JoZttm, ^^ perbonort^cè fifci/^iutur,Ãd i» regiis etiam/etilibtis, cuttf comitatutZtuertuKt, (^ 'una cu^ts, om/ti-it(s,ad oÃfcHÃi munus apte obeuKtZurn tit^ ceÃartis, ZtberaZtÃifne tttÃruutjtur : praÃo ip/isÃttt apparitoresÃriba, qut^, aZittni-nora mumaÃ(Ãt»e»t.^^i omnes in iiÃZet» atZibtts regiis habitant, dltimpZaalie^eÃi-peneZia ferunt, grauÃima^^ iZZispeena, ttt tZona TtZZa autpramia à ^uoquam Zitigan^ tium,Ãu eorufn,^uibus cu/n magtÃratu res eiZ, capture aufint, elf intertZiZZum. rertent muZtograuius magtÃratui, tÃuefaZZitanti ÃtppZicium imminet.-cut eam ob rem, (bquot; âVf-taneZa conÃuÃonis omnis ergo, cum ex au Za in prouinciam eZimittitur ,Ã{prema Curia nominatim inter aZia etZicit, neÃntenttam Ãrat, neue aZZus iueZiciaZes exerceat quot;uZZos, n/Ã, aper to, quoeZaiunt, z/(Zo,praÃntibus eunZZis minÃeriis, aueZientibus^, ^uiin ÃnacuZoÃnt, omnibw. zMotZuspubZican-
eZi
HIS TOR. LIB. ni. 179 diÃfiienfi^ fal^s ex/. fu^icS frtbufia// i/Ã-elefite,^r^canex ax/foresfnacu/i aheufff,a/~ ta voce lit/gator cm citaxtt: po^ulationem dus affersunt.-iHe iaterim^ali^uantum à fl-la iudicis remotus genubus i^niti cogttur: filclara (jri/f vocecaufamjuaagit, aut fripto comprsihenfm tabclliofii ofert : (_^ tabellionefiriptum pcllegitur. luilexaueli-tis litigatispoÃulatis, re deli berat a, excufi cauffat a dr r.itiowbus,quod ittsfas^fibi videatur, fatuit, rubeo^ colorefa mantt fintentiam confribit. /udicibusante^ au-ditoriu ingredidtt{r,cibo omni,potu^ inter-diclu esl,ni difrte Rex^mittatxuiffs mor is tam arUa efl obfruatio, vt dus negligent, tuiuscun^ tandeordinisfuerit,fne mor a grauipcena affdatur. y^c, vt interdit ecli-gmate alfuo, aut hypotrimmatib. aut alà buiufnodi cupedf, ante^in curia acceddt, fis vefi liceat.-rinu tarnen, velatrod et co-, nbsp;nbsp;ficJates morbo,biberefgt;lanej^bibentur, dr
tolerabilius longe videtur, atquepr^ef ahi-bus , f Curiapenitus abfineant, quam ci-' ho potu'^ie onufi eb vent it ent. ^^fia igi-tur b^ec in confeHu omnium da gerun-'^ur , fie mtntflri quidemcorrumf facile
pof-
18« DE REGNO CHINA poÃunf, ^uin iii ma^y/ratuum ^ui^iant Ãntiat, cum^ tanfa/èuerifafe i»J^eiiiones é'^ijjufji/tones omnes ï»J/ifuanf/tr, alter altertKthtlcontent, metuens, »etum, atl-uer^zhopc/lewÃhi mac/jinante, conddat. Tahelliencs, apparitores, catertj Curite ae-fenÃ,?nu»ta/üa dtHgentÃtme obeunt. officium fteffiigenti, vexillum in mamus datur, id illegeftibut iftftitefis eouÃue reti»et, dürft cog»ftio»em earn iudex abÃluerit,^uipoU-ca T^ir^ii eum c^edi iubet,pro modo omÃi ab eo muneris. Sedhoc fiepe cum euem.zt, parut» ignommiojum habetur. Judices hiÃu ttta^Ãratffs,cifm per 'vicos obe^uitat, ejuod tarne» autoritatis tuende ea/Ãa rartÃitftt Ãaciu»t, ab omaibus mmÃerÃforenÃb/tt honoris cauÃa deducu»tur,eo, ^uiÃ^uitur, more. Primi, qui agme» a»tecedu»t, coftth quibuÃlam lo»gis impoÃtos geruntÃipio' »es argenteos, cuiuÃtsodi Poma Cardinali-buspraÃerriÃle»t,quibus indicatur,quen-dam e magiÃratuum numéro aduentare: 1 alii duo,arundinem quiÃuepralongamat-que reif d, manuinÃblimeelatamdefert, qua iffiitiam eodem modoexceÃitnatque etgt;t-
HISTOR. LIB. III. i8r fre^am Mere eÃe commoriÃr^tur : hor uw â^^Sÿ^ f'tff^ff ^ffo fn/Ãunt,quiÃwi!es hi-nÅ irunMef^eÃanfi de quitus rubri quidam ioftgiiÃu//fufiexdefendeufÃs virga-f^um aüquotfaÃes, igt;ufüe»dorumfintium i»Ãrumenfa, codigantur. Juceduntexinde him, tabubof^ a/iquof a/boe deferunt, fel-tarumfirma, quibui iffÃrietum eff ma-gaatü i/ÃM nomen,offcium dr ttiulue. Cater i honor ff ergo hominem comitantur: qui contof,quosdixi, ob/engof prafirant, da-more/fo/gt;uiummonent,vt afenienti via de-eedat, tranÃunti^ in mora neÃt : difugi-«nt timidi emneif, experientia iam dudum veÃigio pÅnaf dare, ^-^gÃf'^tuumÃu iudicum, qut maiori eumfotÃateÃnf, tantif honoribfu aeÃei-vntur, vtiffrumaiiquopratereunte, ne-tno,euiufiunqae condition fffuerit, vÃiam dÃmouereâ^autin viaconfiiciauft'^nififi-perueniat firte alifff , maiori magiÃrat» fradituf: huic, dignitateminor, eundem honorem exhibere cogitur,nifaciat,e vÃi-giofgt;cenafdat. Omnes tarn ciuiles, quam eriminofi adionef,inÃrifgt;tifprojfonuntur: M j Itiäi-
dodi, rÃitantef in
18a DBREGNOâGHINA
J/ii^iccs o»7Kia^alà ffi ineonj^eciuowfiiuff^ CH^M alt;^cenjvru»3,^erag(ifif,quo etta^» fno-^o,cuficiis f//ispr.iJèf/tilgt;Ui,fefies examina^ re .It», aadirejo/ent, zgt;tijrausfciücet otKnit eio/f/i,^ caueatur, qui eu ex irepqffet,à teÃes tie remits aeicauÃa fff nihilpertinentilnts tn^ terrogarentur, aut t^nnonia non rite ^tn-notarentur^or/lm tamepriusfingulos au-dmnt, eotq^,à te/lifnonia eorum cen^igerep ^ ca/litli ammailuertat, interà eoq)oni/ntt tot in medium allatd interrogationihut, donee inter illot nx.e ohoriantur, njt hac ra-tione 'veritas eo magis eluceÃat^quamà hoc modo expiÃari nequeut,qujcÃionesf er tor-monta adhihent, quamuit honeÃ/s, (^ hont nominis 'Lâiris, Ãdem quoque haheant. t» grauiorihns cauÃis, quaq^ ad^aioris nota homines per tineant, ludtces tahellionu dtli-getia diÃÃ,Ãis manihus rem omne,al}a^ âvniuè^ conÃrihunt : dicla teÃiumÃpius diligenter excutiunt atque examinant, it a z't rarb admodum qui/quam iudicio Ãà circumuentum aut cpfire^im effê conqueri lieÃe floÃet, laudahilime hercule diligentia, eunélis^ magiÃratihns damni amp;nbsp;con-
ms T OR. LIB. III. * tSfj fu^oms, qtM è/ftpina afque o^itanti tuen-darum legum, crpromouena'^/uÃiiM cura na/citur, auertenda cuj^idis, vtique imt-tanda, cum hi inanium DeiJrum eultores,' tanta cumpietate^ tam inÃgnijiudio iiÃi-tia tramitem ohÃruent, neque filumiuÃe nudo cuiuf^id hominis reÃe^iu, nuda ad-fecîuum rationehahita, iudicent,Ãd quoà dam etta mores ohÃruent, conÃetudines^.,. ^ua non imm eritb a/à exempio eÃepoÃint: ^uarttrn itna ei/,qubd iudicetapud eosÃnt (^ftos 2ampaos 'vocari dixi, Toelutproprietäres) quorum 'vnuÃuiÃ^Ãdos intra limites, dinumeratis cuncifis adib. (quaru mille cumpraeà diximuspdenas fnt ta hula 'in-Ãrthit,ed décima exhifie dofnib.afÃgit:in-firipta aut idi fient nomina dentim patru-/amilias,^ui dom os tdasp^idet-^omnibus^^ amp;fingulesfièuerèpracipitur ,à quis è dénis contra decusalic/uidfaciat,Ji quid^ua vet vicinis,vel Reipub.noxium perpetret:quià ^»is ex ido numero prim/ts id compererit, quot;c^ti ad magfilratum deÃerat, -quo impu-^à eÃe, dignumfiaiiis^ppleciumluat, a-hesque exemple Ãt 5 à ^uis verb ad fa-
cintif
184 DE REGNO CHINA eiffifi aliquo^^ faceffi/o coatt/ueaf, eafiJe^t pæffafKfihif, ^aarn Referai us eratÃthtf»-rus, ÃMa fufu ad iud/cem eriruen, ^ro/fa-tum^^futj/ef: quacauÃeJ^f, ^uod victu/i^ 'vicfuf di^afMa^ adeb ob/èruet, amp;fiffgff' U caufeadmodum fUam degaut,uejctl(cet iu crimen 'vocentur, autinimicis vieiÃen-di ÃÃ, ifÃrum^ aü^uando nomen defe-rendi occa/ionem/gt;ral/eant. Siforieaccidtâ rir, vfi quis ex denis idis patrihusÃami/iäh in tal^uia annoeasis, eÃa vicinia in a/iufff ^uemfiam 'vré'is -vicum demiaret, aut ado tn ojgt;/gt;/do,Ãu ^uocKn^ue tantum,Jedem a( domicidum codocef : aut^eregrè a/i^ub ah-fturusÃt, denis ante ahitum diebus, 'lid-norum domos praterirecogitur, tintinna-bu/um autpebuim abeneam ffuiÃtans,idem eo^uoqueboco, in^uem/zenates transbatu-ress esb,ficbitat,quo admonitus vicinorum ^as^ue^fors, ^ui ex eo vico migrât, ^uid-Ãamaru abienicontraxerit, autabiudabi-^fi/d mut statusfuerd, Ãtum in tem/gt;ore re-/gt;etat.Sin,bis negbe^£s,è vteinia ideabierit: ^^agiÃratus â¢victnos cateros, tabuba ( i/tÃ-J^ra sbixij inÃriptos, adeius^uid/ÃeÃerit, nomi-
HISTOR-LIB. III. iSj Kotnina äliÃöheatz'um cegit: quad ne^ue/e~ fit ne^ue cre^ii/ore^ ile dtjeefftt hominis^r^t~ Monuerint. /» itre aiieno /trekos, (^probjita ftomina expedtre nolentesÃuere anf/aai^^ KenuHtià credifortbus Ãfüfacere neque-tintfi» carcerem coatebfistbreue fetupas ex-pun^endo ttomfniigt;raûiunf, eo eba^Ã, ni inferint debt fafibuerinf,auf cum créât fort-bus eonuenerint, verberibus eos cadi tuber, Kifiusfrimo, abium dein diemÃafuunt-,à »efiim guident abieno are exierint, acrius fercutiufur : af^ boe modo fam diu diesde-coi^borifirt^Ãfur, fà mdtu ^bagainÃigun-fur, donee, niÃbuaf, adnecem fuerif. fn eo ifaquefofus quiÃueesi, iJf nommaÃa exffbicef,aufprepinquorum ofte (ir tonÃbio rationibusÃesf/rouideaf, auf ere-ditoriÃo inÃruifufernà addieif, vt à mo-beÃà diri career is verberum^ afrodum ^ intoberabibium eriÃatur. TormenfisduÃi-timodo ^uarunt, vbt^rius omnem curam odhibuerinf, omnibus 'virtbus confende-dnt, vf benifafepo fites quant acerbifate ve-rumebicianf. Priori formentigetterepedes, p^eriort mantes excruciantur,vtraquefi*
'v^uecajus
18«à D'à RÃGMO CHINA
»f atfociÃimo, quibfts/^inef2dis,perpd/«!f adeo pares reperiuutur,^ui» admiffumfic' ius cekriterfateafsfur. Caféram »ewiftew in qu^fisoff^dafff, niÃfmiÃa ddigentt dà ^uiÃtfoKe,af{t delicto admt»f»tuÃmiple^e /bafo,auf cerfe »oforM exfiaiihus indieÃ-' Afa»ib.hoc formest gesilis ad/jthei: bactdos aü(jfuot,craÃitttdbte duoru d/gitertido^/fU-dinepalmt mata ris, /ingidos pfiratos,formt les, 'vfra^, oraf 'ttntcrtltsqtttbupddfraÃtut^ eos£, perÃoramina contra/mnf.-Ãnfiupeil-ea digitos bacidisimpücanf, bacidos^^funi-calis/enÃm vÃite adeo arlïè cof^lrtnganf, donee in^rf ornmdtgifor urn innffur£ eltf-xenfar, tnfolerado miÃrorum dolore, bar-rendum zroeiÃeranfittm, eà mtÃrabilifer ' ingemÃeafium. Si fi/m mbilÃafeanfun indicibns aufem, auf è fÃium dtllis, aut fotÃanfibus aliisÃgnis, deÃaeinore con-Ãet,inpedibus eos,afrociHs etiam auam an-â fea, boc modo excrucianf : zMaebina ^ua-dam Ãerrea quadros duos aÃeres coaptant, ⢠longifud/ne vnius, latifudtne quatuorÃi-. fbamarum, â vtraqueifidemoraperÃcratifSi - ensÃunefraqciunfeadem, 'vti Jupra dixt-* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ ⢠\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mut/
â MISTOR. LIB. lit. 187 m(^,rAtione:illtgant /deinde ifUra aj/ame»â ta ii/a/ontt/tt» pedet, ea^^ madeo tfigett tu»^ dunt, (^ doiorem tta t^uut» wu/titudine, eo, ^uo matins af^ciuntur, quamuis etiam (vt dixi) vehementkredduKt acerbiorem. Sedhuiu/modi ^uxjiioiies exerceri m/nimè filä,niÃprajente Judicef/cpremo, idd rara idmodum. Nacaptiui ^utduis cot}fteri,(^ morte, ^uam tantis cruciatibnsafjUâcima^ lunt. Carceret etiam habest tetrosat^ue borrendot, 'vtjitoloco, peculiaricajtite deâ moi^rabimus.
De Cenforibus, quos quo-tannisRcx,vt in fingiilorum,pcr pro-, uinciâs,magiftratiiumaâ:ainqui-xant, ex aula cum poteftate,di-mittik amp;nbsp;de modo anim-aduertendiin fontes.
GAP.'XI.â
J-xbicidobobtra, tan tarn in to ofe fa,f»,,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ''-^'bnit,vtp-oreget
^ra
ï88 DE REGNO CHINA fr^eÃties, (^ quicunquea/iciti cuiusnisgent-rif muncripublico pr^Ãtit,egregiafiat mo^ rum integritafe, vt,^uaatumuifpoÃquitt» ojÃdisÃà abdicarint ( quad terndquibuà ^ue aimdÃeriÃlef ) a tjuibuÃlampecudiri-fer earn ad rem à rege deÃgnaf/s magiÃn^ tibiis( Chiaem i/li vocantur ) i» alla eorunt omma acerrime inquirafur : »ihilomiuu^ tarnen alios ijuoJdam me^tÃanasÃu CenÃ-res^uotannisÃcretfÃime (^ occuluÃimHif Ãngulasprouincias ex aula dtmittif, bi Liquot; aebi dicuntur, omnium mintÃrorum Jiegi intimi at^^ÃdÃimi, eià longo -vÃ, ^pra~ clare alla vita, multipUcium inà obÃ^ud erum,munerum^, ^ueis prapoÃtifuerant, Ãdehteratque laudabiliter geÃorum expe-rientia percogniti. Ignoti per prouincias bincinde volitant, in vrbibtupaÃim, lo-eis^ Ãequentibus, clanculumexptÃantur, guibuÃtam iniuri/s at^ oneribus,populunf magiÃratus opprimant : atque it a in angU' lo(quodatunt) cumpaucul^ aliquot mtÃet ÃÃrros, id eil, occulte obaudiut bominum Ãrmones, amp;poteÃateni babent diÃrto Re^ gd nÃa (jrdeÃgnattone^ eos matrat us, ^ui
HIST OR. LTE. III. i8y ^»i ab officio dtÃeÃtÃe taxai ffifuertxt,eue~ ÃfÃo,»ibil expeffatis amplioribus manda-fls,capiexdf, puxiexdi, à maxere omxi»o, à ut ad tempus amouexdi,adÃ(mmam,cttm bhs, vt lubet, agexdt, capitali tamexpaixa «i^cere xemixem audext, ^uodRex idto-tumÃbfÃUplaxe, -utÃtpradixi, reÃrua-^â^' J^^ â ^ao x/aiorÃt buius CexÃira di-gfiatio atque autoritas, âvocatos, axtequam txaula dimittat CexÃres, adiuÃuraxdum sddicit,Ãdei, iuÃitia^ obÃruaxtes at^ ta-citurxosfore ; ixde, peculiare ^aoddampo~ daxisgexus ipÃs deguÃaxdumprabet, Ãr~
^»aa,
'ionis. Ff autem créâtio
Ãuei»J?ftutio huitts magiÃratta eoÃt Ãere-^lor^con/üf.tr^Ãnb's c^emandare forera,vt in lit erts honorariitÃ^diplomatibus ex^e-dieadis, tantuft» reUtti^ftaftt b/terualU, qu9 bftf, quihe mutterefitni^urta eïl,proui»~ ^^â¢^^gt; in ^uam earn ob rem ablegatur, tto~ fftMa,poÃea tttÃribtpoÃi»t, additis ttibilo-fuinusÃlktttttbus claujulis omnibm ; vt ^^^iÃrutui baieÃue Leitio liter at exhibi-furo, £quèac i/tfimet Regi,omnes obediant. 1» di^letna fi^ido Regis mumtum ,Ãimmi Ãna-
iigt;0 DE REGNO CHINA
/enafu^Reg^priées, CenJoris^ prouiMi^ fiome^ islemum tK^ribif : Ce»Ãr occukÃ^ f»e ex ^u/d/^(Ãeahf, adeo ettf/âf/f i^cogfifâ tuSyVfi nemi/îi co^/ief,âvhwamÃt,^ito edh aut ^uiäÃäit/rttiÃt. rhiÃafK ittproMud' am vetter it, quamÃcretÃimepotefi, tüÃ* muiatapinnegerÃKa, vitam (Amores Pro-regit, ^ro^rafititt, a/iorum^ huiusgemrit /gt;rimatum explorat.-regiotte vmuerà hu^i in moälumqgt;eragratd, ommèusq^ adamuf' Ãm ifiuÃigatif : m metropo/m proumM Ãtqtrema digmtatif magi/iratuum ( de qui-hut ea, qua diximut, ePi exfuÃatut)Ãdegt;^ gt;nbsp;fé/ecot/fèrt. Tum ommhut Primoribus tu i domo Proregis, cottedium ( vt(ÃÃttgulis mett/dtusferiÃiet) mdicitur.Cuttefisitaq^ in vnumcoaP/is, c^Ãorte negrj quide hac de re cogitantthus, adÃores CenÃr accedit, iandori mandat,ingrediatur, /ndicet cou- ; qeÃ{i,adeÃed Regeiegatum, emagnatiltus duemgid, cu^e conuentumÃnatum habere, à quo Regis nomine cum eo agat. Prorexe -verbis ianitorisfacid codigit, quidnam ho-â minis adÃt, o^iumÃatim iubet a^eriri,ipà adÃÃoresq^ adÃtrgunt omnes, Ãis eÃdi/i-bus,
â WlSTÃR. LllLIIi; i^t ^fi^, Jummit authoritafis kgafum exce^tu^ ^i: I/k maftu explicafum diploma proiten^-dii,Kofine mgenfi omnium terrore, eorum ^wjgt;rimif,qu^bi maiefunï conJcfj,id/Jointe pubücegerkgit, turn -vero Prorex, èJùa Ãitüonegrogrej/u^,magnum ei inÃgni cari-fnonia honorem habet,idem caterifadunt, fimmo obÃruantiiC (^ obediëntie edit o aP-gumento. -Cenfor, mox inÃdefitgrema, ha* gt;^eÃtj5ima^^ÃÃumit, at/^te *vtjieriÃict,de Ãto adaentu,ddigentia^ adinu^tgandam â^Ãuirendam^ 'veritatemadhibita, grig-fittuf- ojÃeiofun óf os, amglfimis codait dat 'herbis, hanorÃeentioribus eosftbÃdà co~ Ãdereiubet, régi frfnatui, ob remgubü* ^am benegefam, de medore notafecom-niendaturum ejfgodicetur, t^ti dignafi* ^isgriemiaferant. f'erbis goÃea Ãuenft ^is, eos, qui de off cio deeeÃrunt, corrie ?d, Ãntentiam in eos iatam, coram ger*â ^^S^f gt;nbsp;cunó/isque audientibus , facinora. lorum gub/icat , addito , earn Ãà igÃt ^rrogare muiefam, qua ex decretiformu** ia in mós cor^ituatur. £am,etÃinterdum firacerbam, moxexÃquuntur, neq, 'v/la
COl.*
\
19» DE REGNO CHINA coäe,^!tatf excujafto locum habef,cum utth la ab huiufmodiÃ/tfenf^s légitima ap^ella-tioÃt. Reuit antequam auf 'verbis caÃige^ fur,autp^nas altospettdat, inÃgnibuspri-us dignitatis, cingula, fUeo^^parua^uadi ÃaÃiaredimito,exuitur: ne^ueenim, nià ^rius, hoc modo, ademptis ornamentis ex-auguratum, Cenfir'vllamolefiiaaut/icexit afficere audet, niÃdmetipà capitis dtÃri/xe Ãbire velit. In locum exautorati Ãnatarh Ãu abdicati a ma^iÃratu, alium eueÃig^ ÃjÃeif-^ eumÃuere monet,exemplum illiuh eui nunc decreto Regis fuccedat, accurate intueatur, oÃicio^Ãiofungatur, neque'vh lam in partem ei deÃt. Nonnun^uam Cen-Ãrinmandatis habet, ^lti eis, quimuneri-busÃiscum laude praÃuerunt, amphores detpoteÃates. ^^uamobrem, eumprobos, eognita eorum integritate, pramà aÃÃd, Ãeleratosgraues panas dare, id^ adeo con-Ãanter ebÃruari maniÃÃumÃt-, vU^nt Chinaru reÃublica inter totius orbis opticas (^ präÃantiÃimas iuremerito^con-numeranda eil, praÃrtimÃea, ^ua diner-Ãs lecis de adminiÃrationeÃatud, eins à me allata
HIS'VOR.LIB..III. ijïï ^äafaÃiKS, euf» ÿS confirantur, qUitditc-ttirna do^i experienfiagt;a/^s cfuttatthw 'V~ Ãt venire vtfctmt/lt;s,ùafitere cogimur. In~ ui/ére fr^eterea Cesares omnium prouin-(tarum archégymn/t/iafi/enti atqueacadeâ-. mias, vtfoÃea dicam-^ exfiorant Ut eras di-fienttumeruditionem', cos, qui magnas i» ÃudqsprogreÃusfidunt^aut ad ea diUgen-tiam conférant,ferhiandis, vtin if^ituto fergant, incendunt vereis,negügentes ve~ ro,ignauos, (^ indociles, verberitns affici, ju vincula confdiubent, nonnunquam è fholis fianè e^dunt. ^^a de re, feculiari capite , adieèla honorum ^ pramiorum, quibus literati exornantur, defiripdone, pluribus agemus.
De cuftodijs, amp;nbsp;modo rcos mortis capite puniendi«
CAP. XII.
Qremadmoelttm ma^rat»f,eorufn^ mwÃratores, inpÅn/sexigeniiif, a-traces at^ue acerbjùntjta amp;nbsp;ct^oeüof ha-à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tent
J94 DE REGNO CHl^A lient fi^ra modum tétras (^ hórrenelas, Wiienttbus abinifiriacuia/quafn, turban-sla^ ampl^tmi regnt traqui/litatè publica, eobibeilisj äe/linatas: atg^, ziteJlinges bo-tninummultitudo, itacarceresetiafnplu-rimi maximi^Junt. In qualibet vrbepri-maria, Jlngularum ^uindeeim prouincia-rum, tredeci/n car eer es/unt,praaltis cinlH 7nuris,tanta amplitudinis, zitprater ad^-da ^ domos excubitoram , mimplrorufn atgue militu, ^uiperpétuas adeos vigilies agunt,piÃinas,hortos, areas, cauadia conf-prehendant,in ^uibtss leuiora ob deliHa ca-ptiui, interdiu degunt, cauponasitem, at^ nffieinas,ad varia opificiorumgenera exer-cendum,idoneas,^ua captiui,quarendi villus cau^, manu/ua tranare cogunturi id nificerent, fame periclitarentur, cunt ob captiuitatem,f(arum rer urnpotefate nullam habeant. T^m licet quis Japèleue^ ob caufam in carcerem codatur, perdiu tarnen in eo detinetur,auia magsfratus infe-renduÃntent^s, ob vrbium magnitudi-nem,caub/arum^ multitudinem, tardi ad-modumjunt,in exÃ^uendis,etiam eunedd-
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiares.
HISTOR. LIB. IIL. ipy tiares, zgt;»defieque»teraccidit, -vt capite dafft/iitii, taffidfu in 'vincuHs adÃruentur, donee aat Ãnio, ant ntorbo cofeefi, aut aÃe-ritate etiam earcerisfantefi/fÃie^ diem i»~ ter eant. Ex tredecim hiÃe euÃodÃ, quatuor pier un^ captiuis ad mortem condemna-tis, refertapent, quarum cuiUhet centurio, cumÃis miUtibus, esiprapoÃtus, hi in ma-nipuios dtutÃ, ad eas noffu atque interdiu txcubant. ^ilibet capitis condemnatus, tie coiioÃtÃeÃm gerit tabuiam deaibatam, ad pedes vÃue dependentem, çubito paulo iattorem, cuicauà damnationisinfiripta td,ex acOs curia excerf ta,aiq^ cuidam re-JIgt;ondet itbro, qui penes centurtanem,carce-^h euÃodem esi : noefu, miniÃri captiuos faÃ^ contrudunt habitacuia, quorum fo-^os in hortos exeunt, mantts eorum (^pedes ttppis coiiigant,(^ exporrelios deorÃm,ore tabulate imponunt, huiuÃnodi vj/bus dilata, post annulis qutbusdam, inter capti-ttos,(nuicem 'conglutinatis,infirtas catenas ' alti^uot firreas Ãpraterga miÃrorum ex-Jgt;andunt,quas adeo conÃringunt, 'vtneq^ j bac, ne^ /Hacà wertere HitpoÃint,tf(rn vn-
ï$6 DE REGNO CHINA di^ eos,Ãlo caÃte excef^to, alà aÃeribw ' coKfegunf^adeo, 'ufwulfi firnmaifif/tok-Ãia(^ cruciatuægre 'vitam/rahenfes, de~ \ Ãerafione i^Ãmef fibt netem con/eiÃa/tf, ^uod tanta crudamenfa ÃÃtnere, operd^ j Ãd zgt;tóif{/ibt parate ne^ffeant, Its^^at ne^ ' ipÃ, vnde 'uiuat, ne^^ alws,a ^uib. alanttif, amicos, propin^ésue babent, certutnorp ^, ^ua 'viefttent, numerum Rexprabeti nihdofntnf/tetiamopÃeia exercerecoa^it-Sententie capitales exÃeutionihaudntan-dantur, anfequam^raÃoÃnt CenÃres L(â acht dic}i,a/(t ^ui turn in herum,turn in ctâ terorum omnium magÃratuum alla in- : ^uirunt, Chiaëni vocitati, occulte munK^ Ãumf'vtantedixifobeUntes. InuiÃintbi (^r recognoÃunt euÃodias, (^ damnationit â cauÃ^ ex^uirunt. i^c licetÃntentia latt ab ipÃmet rege, cpÃtpremoÃnatu Confrâ mataÃuerint-, nihiloÃdus tarnen iÃt tat denuo examinanttr/ftà cum us,i putbus la-tapint, iudicibus ; aut, his abÃntibus, ettnt caterismagiÃratibus. Khi hoeÃmma cant diligentia faUum, captiuos quini^uagintt
HISTOR. ITB. III. 1^7 truntoi: (^ carcerisprafeclo mandant, cu-ret, vti amnia ad Ãpigt;üciKm Jumendum nece/faria, admanum^ntf/arata: k^^fa. max omnia reKoluunt ,à forte nocentium allouas inoo/nmesfruare ,fofint 5 à velle-«ia quafam argumenta,. ad ear urn ^uof ^amexcuÃndosfacientia, occurrerint, eoA, turfm à coterieÃiungunt : tribut, inde,è tnatorihm aned tormentorum maobinit, ^âlitü bombü,Ãgn»m datur,duci adftppli-(tum damnatos : qui dum educuntur, iudi~ t(s adhuc deUberabundi eaq^ita con/erunt, di^uirunt^, num nam miÃrorumaUquis * morte eri fendus videatur ÃÃerineque-â *tÃcund o tribus diÃloÃs torm,cntfs,fintes *^inÃpfic^ locum deueniÃe, ÃgnÃca-^^r. Sed, antequam^ turia iudices exeant, denuo cauÃosdamnatorumÃtmmatim ex-*xtiunt, nu aUquA tande ratio reperiatur, ^âio vit am noxqfroducant .⢠cuiusà vel te-^â^emvmbraminu^igarint, à pcenalibe-^'^^os,eÃfgt;^licqlocoin c/Ãodiam reduci tu-1 ^^»t,grauijstme id, j(^ moleÃtÃim'eferenti-bus »onnulld damnÃtorum : quiÃmel mo-^igt; quam diritatemt.de quaftpra dwit car-
2V / eeret.
îp8 DE REGNO CHINA tehs, i/iudfisperpeti ma/Zenf. Dum huiuà wodi f^egotOs magiÃrat/ti occupatur, KoX^ in quihiffiam cineram aceruis co/Zocaniur, ah^ i/i/^pofi^^ afipofiftur, Ta^^e^fh 'vbt Ki^/Za^p^resi rafio,n({//(is moüâi/s^quo vi(âi i/Ãrafw iOnÃ/iqueafj tentomaMv^dif-*ploisliauf, ^ turn è quot;veÃigto ii/t morte mul-ciafituf. Formæ^ppüciorùmÃgt;it,ld^ucgt; foÃe»ilere,Ãipifemper medias adigere,'Vt' Uà s combitrere : Ãd poÃrema h^c pÅsia/toU mà igt;t maie/iatis damriatosÃatuitur. Dlà plojistorme/itis, contimib pulÃntur cum-pdft^ ; mapr/.e tota 'vrlgt;e pimt coKcurfiilo' nes-, veÃerietewmÃppUcium defaemato' ÃsÃmiÃlet: OpiÃces eo die dauÃs taberftdgt; Ãltf as operas intermittunt, doneeÃloeet-derit, morte mulc/ati, ingentiÃebHant^ populimultitudineÃpultiÃuerintSe^ueu-tidie,' dtÃutÃtionemalteram magÃtatut inÃituunt, in fares , gentibttsh/sper^uu^ abomtnandos, ^uos,Ãpcenam meruife 'vià fuen'nt,turpiter zgt;irg(s cadipublice iubeÃgt;^ ÃÃenà de collo tabula, in quafurta ipff^^ deÃripta continentugt;â,triduo^ it a aut qui-tridubf tota vrbe mÃn exagitantuf- ^^â^ tibât'
MISTOR; LIB. III. ipp tibiarum e/iam tunc/urk, dira 'versere ^ ^duftfur, fade proni tn terr am importi, fnambfii à tergo eo/Zigatd, arundinib. qul^ bu/dd,palmt latitudi»e,digiti craÃtudme, a^ua ali^uamdiu antedlimmerÃ, quo ma-gtsexcrudettfur: duo carm^ces, 'unu quiff bommis crtttfiriuttt,tantaÃuitia,zgt;t à Jex tribus pedtbttf furctfer in/Ãere nequeat, quinquaginta 'verb tnÃidd plagisÃpenu^ mer b monatur, (f hoc genere mortis per^' multi tntereuntmonnunqua ducentiÃmul virgis caduntar-atq^ opinio ed,hocÃpplic^ genere, tam eoru quipublicè, quam eorum^ qui tn cafl^f'epleêlantur, inÃngulis quot;vrbd bus primants, omnium proumdarum, an-nuadm necarijèx millia.^ Cum deÃeleratd buiujmpdiptenafumuntur, ipÃmetpraÃb fint magiÃratue, qui, qub minus commijè^ tationenoxiord moueantur,interim, du in fosanimaduertitur, ipà rident, epulant ur, tolloquuntur.ddulteri capitispænafibeut^ quiziefb'vxoresjùas pfituere Ãà patiun-tur (ld tarne nemo,nijt' tenuiores ^fexple^ bisfadunt)Ãngularibus, 'ut aliis exempla fint,fippliciispleduntur.
De
400 DE REGÃSIO CHINA Delitefis, charadtcribus, lu-dis item literariis Chinarum, aliisqi rebus admirationc disais»
' CAPVT XIIL
C^f» ''haó^ewui Sempu{gt;/icam china' rumülejcrf/fÃrimii^, (^iftatcaritn/n tot ^^ro/o^f£, Phi/oÃphiit^ /ammoraUfr â¢quamjinf, qu^ePi de natura, eà peritiÃ* ^os,aüa^ f^oütica traaliderimm-^ nunc ojX' rapretiumfaé/uri eÃe vitiemur,à de üterit i/gt;Ãrum,ratio»eÃrihendi, (^ deÃholis dif-Jèramut. {^dprimum igitur quad attinet, ^uamuisperpaucos eorum ejà dixerim, qui de^erefirthere^ neÃtant, eer turn tarnen li' terarum ordinem,aut peculiares earum nO' fat, winos, nullashahent â¢, Ãguris omnia perÃrihunt, quas firmare longo tempore, magnoq^ labore addiÃunt.Sua enim vnunt â quodque z'ocahulumÃgura deÃgnatur, vt, Cælu ( quodfia lingua Guant appellat) hat '^'^ ^tx , quem Bontai âvocant, hat â\^P^Eódem modo, terra,mare, catera^ t elementa, eertisÃngulafiischara-\ \ ' ^^rihnsdepinguuf an quorum ha^ 41hent
HIST OR. LIB. in. 401 ienfpiureâfix mi/übfü,figt;rfnif inferfi difi fimi/es, eosfamen firibere cekriterfiinnt; argumenfo fime maki Cbinarum, qai in Philipfimu Infidof venianf, -ibi^ de^anf. Lingua eorum èfiripfurafacilitis, quaméx n/oce infe//igitur,peri»e/e 'ut Hebraa. Pun-dis enim cbarafferei dtfiingkunf, qua in hquendo minus obfiruariqueanf. Cilium babenf,quam nosfiribenek modum: tineas afiimmo deorfiimredadeducunf, (fi contra morem nofirum, à dextra,fintfird uer-fus ,firipfifarefitinf, idem in tibrti excu-dendisapud iffismos firuatur , â¢vt pofiea didurijumus^ cuiufinodi Roma'vijunfur, in bibtiofheca raficana,ea^, quammaxi-tnus Rex nofier in ceenobio Laurentiano tondidif, ^nde, vtexcon^iuribusetiam »titi, qua de firi^tura ctiaraderibus^ chinarum attuti, ver a efifi manififium ed : ne-que hoc non admiratione dignum, quod, ti-tet toto regno tot diuerfi idiomatis tingua feperiantur, omnes tarnen efiri/gt;tura fotins,quà mè pronuneiatiotteintedigi queant. Caufia huius rei ed, quod in vna aqueat^ in altera lingua, vnicus char ablerfiufigu-
Nf
r^f
104 DE REGNO CHINA
^a, in firibendo, idem in omnibus eoru Unguis figni^cat, ^uod fam en inÃrmone aliif â¢vocabuio enunc iatar, tji ex hoc charaffert co/iigi pofeU, IX/ A ^gt;^0 '^f'^f deÃgna-tur,^ua/nuif, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aiiqui, -vrbemLe-
ontbij^ui/^am Fit no minent-^ at^^ idem de 0â mmb.aliis 'vocabnidfentiendu esi:(^,bunc in moditm, mnfub/e/e infeidgut China, la-pones, Lecchp, TaprobaneÃs, Cochinchina, a/ii^vieinipopuU, heef abas in loquendo pinde Unguis dtÃrepenf,at^^ Graci,(^ Ger-mani. Rex,omnium vrbium iudos liferari-os efidsfouef redifib(fs, fam eos, in quibtfs iecfio,Ãripfio, ^rtfhmefice^, quam eos, in quibi/s PhdoÃphia,alÃrologia,legesfiuein-Ãtfufa Regni, aha^ arfes curioà docentur-^utÃheltspra/ünf, amp;figgeÃa occupant, â 'viniÃint, totius Regni autprouincia, pra-ÃantiÃimi: nemo apud ipÃs wl egentiÃi-mus,legereÃribere^nondtÃif, quodidne-Ãire dedecm ingens exÃiment : literatoru, quigrauiora adÃudia animum intendant, magntfs
numerus eF(,Ãtmma adÃduitate
. enttentium, eos in Itferis âvtprogreÃiafaci-anf, quo FoitqÃu nobiles creenfur, aut, ad t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alias
MISTOR. LIB. III. 203 ^üos honoresfiue iiSu/os euehantttr, quem-admodum dtÃinciiuspoÃea expücaho,cHnt narraSurusf/im, guomodo inÃgnibus û dignifafe Loitiorum, dignos exornarefiler ast, quadfiÃsidemeU, acÃquisapisdnos Doóloris fttulum adififiatur. Tam in minora, ^uamin/irimarta gymnaÃa, certes quotannis CenÃres Rex mittit, qui diÃen-tium in hterisproÃecltis, ^ numnam ludi-moderatores, artium^preÃeÃores, munere Ão ^rohè fungantur , atque ad inÃitu-endosÃnt dtÃipulos idonei, inquirant ^ inueÃigent, ^ adÃmmam , quicquid hac tn re dÃderari fotesl, examuÃatim explorent. Hi , inÃituta exploratione, ÃholaÃicos (^ÃudioÃs diligenter ac frohes collaudant ; hortantur, ctrftis gna-uiter mfifiant , négligentes Tjero, tam-et/t honx indolis Ãnt, in carcerem con-dt iuhent, ^ inÃfer in eos animaduertunt , contumaces , (^ dtÃiplinarum - hoÃes Ãholis eÃiunt, ne cateris , qui-ihus ete cor di Ãnt , aditus frtecluda-f»r., C^dagnam habest fafj/ri cofiam', facili
4(54 ®E REGNO CHINA
fio^ü fte^ocfo è tela ex cannés textaffallafni ea âviléspret^eil, ^ttemadmoaltsfw (^ übri Chalcogra^hicés tj/pés expreÃ,Ãdpua ob te^ nefitudinem (^Ãbttlftatem in z/no tan^ tuin latere iiÃribi po^it: adÃribenduw tiufmodi, puib. nos,Ãriptortispennés baud 'vtuntur, Ãdcalamis puibuÃam, puaruf» cu/pidipennula adÃxa : ntultiÃnt inter eot firiba e^regp, (^, ctfnt, ad alipuemprima-rta nota,puidpiam Ãribunt, mar^inempapyri inaurare, aut colore alipuo i/Ãcere filent: abfilutum iantfiriptufn,ficculo infit-unt, it idempappraceo, inaurato, piffura-toà buée obfignatam df complicatam epi-fiolam includunt. Tantus apud ipfis eH Ãribendi pfüs, vt, puantuwués ipfimet a-micos interuifint, nibilo minus tarnen -f bartas manicés indufis, afiiduo ficunt ^relient: tn puibus nonnunpuam vix decent ebaralleres fient infiripti: ba nibil alfud â¢volut, quant quad buic,aut illi, amicorum, adquent aecefièrintfilutem décant. Jn of-- ficinés librariis Ziemern exponuntur déuerfi générés Itterarumf^firiptorum formula, imriasadres traclandas non incommoda, fine
t
HIST0R.LIB.nl. los fitte teobili,fitte cuiufiMt^ue aUctti co/tditto^ Ãisfirtbaf, fitt reges, fittrepr^headaSifi» fiilfites ,fi» quicquid f andern Uteris coftra^ benfitm velis, ettam hofit/ibtss (^prousca-^orfigt; ^»^ emifii, eas, ntbUaliitd, quant fitbfirtbis, obfignas, (^,quoiubet,mittisgt; Hac tÿpiura aita Cbinarum inuenta, qux infiauentibuscommemorabintus, ^ partit» breut hac bfioria tam recen/uimus, in-tredibdem gentts huitts figacitatem ^ ct-ttdttatemfitis 0fiendu»t,ea breuttatis tantum fiudto ita adnotare âvolui, qua me i dffiufiore (^ dfiinHiore har urn return tra-/fatione, alias haudquaquam difficult er id fallurum,abfirahit.
De modo explorandi eorum in litens progrcffum,quibus Loitio-fuminfigniaconférant, ritneacon-fercndi,cærimGniisq; poft colla-tionem ciuitati foUen-nibus.
CAP. XIV.
Cf En fires,qui, -vt dixi,a Rege,fiintf»o^ finatu, tfddtjqutfitieffeminalfa ca-tere-
2olt;î DE REGNO CHINA
terorum fna^iÃrafuf/w per prouincias ift-J^ifuendam deÃinanttfr, infer c^e/era hoc efiam in manda fis haben f, 'VfÃholof dingen fer in/picianf, qua/ Rex/inguiis in vr-hihififoiief 5Jingidari cumpof^afe, eos ii-fera forum, ad aifiorem dignifafif, or diff ^^^gf^c^^^^ ^^^hendi, quos ÃudiaÃiaad eos vj^ue fer minos produxiÃeanimaduer-ferinf, zgt;f maiorihus honorum fifuiis dignt 'videanfur: hoc idem eii, acÃnohi/ium in ordmem coopfenfur, hahiies^ adoheunda muniaÃnaforia, rem^puhUcam gerenda iudicenfur. Cumaufemcarimonia ^ ri-fus, fum idisfodenneis memorahidsprofe-iiofinf, eos if a nunc deÃriham, âvfi ex reia-fione re/igioÃeprofÃionis/acraforum viro-rum, Herrada c^^cioru, ^uiinvrhedu-chieone huiuÃnodi adparafus ip/imef z/ide-runf, accepi. CenÃr ahÃlufa examinafione ÃhoiaÃtca, mu/éfafis deün^uenfihus,prie-mio^^adfeófis oÃfeio Ãungenfihus (^uodin quot;vna^uaquefingu/arum^roufneiarum me-fropoUÃeriÃ/ef) puh/ice edicif-, zgt;fï omneif ÃholaÃici iiferafi^, adÃiheundamproha-fionem, (^Loifiam dignifafemÃiÃipien-dam
HISTOR. LIB. III. 207 i/.imk/o»('!,eiusg,a^fp!fcendcec!{pidi ( Loi-tiam wro, a^itd i/Zos tiohileÃu equeÃn di-gndate zgt;irum, aPudnos, DodZorem dicere poÃis) eaw in vreemd» ^ua ipà commora-tur, conuenianf, certo^ acpraÃnifo die ipà ÃÃÃÃat^f. lt;^dedicfafK,cofiÃuefifium nomina in indteem CenÃr reÃerf: alium dient explorationi didf^ ad earn, honoris ipÃrunt cauÃa,erudiftÃimos eins vrhis Loifios inui-fat ; zina cunt hts acrentprobafionem inÃi-tuit: prtntùm omnium accurateÃiÃitafitr amp;nbsp;ex^uirif, probéne liferati i/ü patriaie-^esÃiant af^ueinfedigant, in ^uaadma-gÃrat/a quandoque (à honoreis euehen-di e^nf : nomina deinde eorum , quos Loitiorum titulo dignos exÃimat, in a-hum indicem conÃgnat ; conÃerendts^ue dignitatis huius ornamentis (^ inÃgni-Iâiis, aZiumdiemdicit. HacmagnaÃZZen-^itate, popuZi^Zietitia, examinatisÃhoZa-Ãieis conÃruntur}(Ãin pubZico omniu con-Ãà conÃeZZu^, nomine Régis, traduntur: 1 lt;^^»g»Zum, ÃiZicet,auroautargentointer-fextum , ptZeus, quaÃdam quaà habens â¢^, cutuÃmodt Loità geÃare mos esZ,
quo
ao8 DE REGNO CHINA
^uo à plebcys dijfera/tf, afi^ue iftternojcaftquot; fur, fte^uefi^e ha i»puhhcugt;nprod/re au~ dent. £tjï au tent tam ^, ^ui erudittonts f^Oâ mine, ^uà m, qui virtute hedica, authent' ^nitateJiegis ad hant dignitatem euehuti' tur, in 'vniuerfrm Loitq vocentur ; gradif tarnen atque ordine interÃÃnt d^arei' Senatores enimJùprema Curia,Proreges ^ ProprtÃdesprouinciarum, CenÃres,ob eXâ quiÃtam UterarumÃientiam:militum du-ces,minores iudtces,qult;^ores,Ãu Pegior^f^ 've^figaiiumprlt;^cii, dementia ^fauod ^^S^gt; gf^d^^ ^^gt;fe merit is referre cupie»â tis, Loitq creantur: hi tarnen nudam diaftf hahent prarogatiuam, mfquodnobidu^ gaudent priuiiegà (^ immunitatihus,nul' dgt;,pra dteratis, caterisq^,honore infgniorp .quorum qua/ihetin 'vroemuitijunt.dhud inftper L oitiorumgenus esi, infrioris ad-hue nota : magna tarnen (^ ipjùm authors .fatis: hi ah exercituum ducihus in hedo ere-arifient, quod hedica virtute pracedanh âtufu régis, vhiprins idoneosfdeifa,forth tu dims, ^ rei henegÃa tÃes produx(â nnt. HÃe Loitiorum tituio exornatif ho-
'nefi
MISTOR. LIB. III. 20^ **9^4 efta»t,milùiie, (^ ^u^Ãetoja manta ûf-firaatar. ?(am fes pir,tciarè hef/o gej^as, China magat^Ãtmanf, viros^^ fortes, (hâ fitctnorth/ts beÃicis iiiufres,magn/s pram^s remunerantur : 'vt (^ caterigregar^ moites, ad imitandam eos, huiafnodt^ titalos (enfcfandutKfexcitentur.Nancexplicabot ^aibas ritih/agradus hie honoris,eitts^ in-fgnia conferantur,d^ quomodo huias titu-hcontfotesfalli, eo die, quoinLoitiosco-* o/nantar, tota vrbe, infgnicomitata, cir^ tamdacantur, cuntresamp;lterà fofteÃitit 4igna, df mihi, i^tftromiÃsfent,ex^onâ¬n' daft. Diebancadremdefinato, Lott^o.~ gt;nneis fiendidtfimè â¢vefiti, ad Confirent in eandem magntfeam aalam conueniant, ia qua exatntnatio habita fierat : vbi o-atnes euntinlocant fint congregati, acee^ dunt eodem candidats Loitia dignitatis quot;itefitu perquant tenui : Suutn habentfin^ guli anteambulone/nfifieqgt;torem,fue, ini' tiationis arbitrum, qui noui honoris inf-gnia prafirt. Hac vt à Cenfire fibi confi' rantur, candidatorum qui/que in genua f^oeujnbenSfdemtffimerogat. Cetfirau-0 ditis
0
aw DE REGNO CHINA
Jitif precibfii, iitreiurando eos a.4igif, cu»^ i/zsfibi Mazis muaeribui, Ãmma cum di^ li^enlia cura^^fuzi^furos : ius cuique/lium zcquabiütuÃizia zribufuros,Kcmtm 'vimil^ /a fur os : dona à ^uo^uam nuda cap fasuros: MegipatriiC^^dem omnem af^^ obÃruanü-zimpraÃifuros, clandÃiniscöÃüis, â¢udisae prodifionibus neuti^uam aÃenÃ/m prabb turcs, aüa^^ huiuÃnodipermuta ; ^iw rit» muitum temporis abÃmitur : adiuratie/K peraófa, CenÃr, -vt régisperÃnamgerent, candidatos ado^uitur, Loitioseos, traditis fnÃgnibus,(^ codato honoris gra du, adpel-iat^ pofitttmipÃ, t({mreiiqui,^uiadÃnf, Loit^omnes, tdos amphciuntur:Ãdenni inde ordine ex aulaproced/tur ; as campa-num'vrbe tota exauditur', tormentorum machina diÃloduntur, id^^,Ãt longo tempore^ Loit^ recens creati, magna comitante populimultitudine, totavs^e, hocordine circumducuntur. Praceduntpomparn milites ingenti numero cumtympanis, tubis, alti)-^ muÃeis infirumentis : hosÃpuuntur Ãeptrigeri, aly^idgenus:Ãeptrigerorum ÃeÃigiistnÃ/luntLoitÃafft équités, autfi-_ dtlf-
MISTOR. LIB. ÃII. ait vlili^M coneinna Ji^D^tione, ^^att : tùm | inceJuntpf^ejftores (jr arbitri initiationis, ' quibits recens creati L oit^, Ãf/ennibe/s in-duti 'V^isnentès, eleganter elaboratesÃc~ tedant, albis in equis ,Ãricis aut acupillis tapetibus inÃgnitergratis :tranÃerse ^uià queÃper humeros expanÃim geÃant faÃt-am fubÃricam 'vndulatam gt;nbsp;cetpisi^^ impo-Ãtum pileum, duabus taniis dependetibus, inÃar ear um, ^uas ab EpiÃoporum mitris pendere videmus : easgeÃarenemini licet, pratertpuam tribus illis,dequibusdixi,Loi-Horum generibus. In pileis zreÃntur du» t'à muli aurei,aut argentei inaurati,palma-Hem ramisÃmiles. PraÃeruntur nouis Loi-1 His panni Ãx holoÃrid, à puatuorÃnguli bominibus, puibus inÃripta ePi aureis liters probatiopublica eruditionisrecentium Loitioru/n , amp;nbsp;its quo dÃiplinarum généré ÃumquiÃue honoris gradumÃtad-eptus , titulus cuique propterea attribu-ius, alidque complura , qua breuitatis 1 Ãudio dmitto. Totis enim oHo horis hacÃl-\ lennitas perdurât. Oppidani omnes hunc diemÃÃu habent,opÃcia, negotia^ omnia
inter*
aii DE REGNO CHINA tK^ermiftunt,char eis obie^iantur,aiia^ fi' ^£l£titis:Jigna eeiunt. NobiUtas tres auf quatuor cotinuos diesfijiiuos agitat,J/gt;leif' dida conuiuia célébrât, ad ea recenserez' tosLoitiosinuitat, adhilaritatem eosj^rO' uocat, anticitiam eoruw (^fiuorernproà Juis^Ãdulo atn-bit. t^beodie ad muni^. cuis^isgenerispublica, magiÃratMq^ ob-cundos,idonei babentur: In Segiam itaqui contendunt, eos occaÃone datapetituri-, Iti' Ãgnia collata dignitatis eoÃeumdefirunh quoabaliisinternoÃantur. C^la^o, igb tur,pzÃint, duns in ittnereÃnt, honore aà Ãciuntur ; regiisin diuerÃriis, ad excipiesS' dos huiuÃnodi homines, per cun Ha huma.' no eultui opportuna loca,deÃinatis,fnagni' Ãeb traelantur. Nee minor in eos PrÃidis amp;nbsp;AdÃÃbrumÃipremi conÃlq Regq huma'. nitas, inÃgnizferborumhonore, multis^ laudibus eumulata: qui, cum ab aduentaU' tibus domi inuiÃntur atque Ãlutantur, fondent, prima quaque occaÃone, à nouas iliosnobiles, ad honÃa/nunera proueHu-ros, pro cuii^ue eruditione, e publica expier ationis aliis adÃnatups mÃis, cognita:
HÃSTOR. LiÃ. III. 2ij /ÃÃper, Ãprimtiùs obbtam Ã/Ã^ionem äexfre tà /audabi/fter obeant, ad maiorei Indies digÃi/a^es ^ honores eosf^roduc^iinf trire/troÃiiftunt : In i»dicib»s deindeÃtis'' Ãörnina eorian adnotant : noai vero Loif^, fnierimÃsiaioribuspraÃbÃent, comifafur in Aulam euntes:abiisg^ obÃqui/s demeren-far^ doneeprocuraeiones aU^ua, aut mune^ f'ipttblicaÃbi deÃerantisr,quod ^ttidem dw ^indiÃertur, enm regntem hoc taneaÃt AfnplifudiniSff^ fot prouineias^tot^ vrbei babeaf, vù exhifiorianofirantaniÃe/^unt tsi.
Quod machinæ tormento-mm æneæ multó ante apud Chinas, quà mapudEurOpæas genres in vfu fue-rint»
CAP. XV.
1 T ^lt;yÃ^à admiratione digna ( ^uorant ! X-inhachiÃeriamentio ^ hacienusfaifa \ ^^, d^'in poÃemmÃet, ne dieam de Ã, ^ua ! ^naieatisÃadio, ^ mollidvîtadx cau^ \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0} nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;leifo^
st4 tgt;E REGNO CHINA leS^oribds haudobirudo ) LuÃiani,cu/^i' fnum Cantone negoUart incitèrent, HiÃ^' ffi^ CaÃe//ani,qui di itpoU è PhiUtpinis In' Jiiiisin chinam 'venen/nt, nuda re ma^it (ne^ idq/tidem iniitria) obÃutitere, qua^ 'vi/ttattid chinas aneis tormentarum wt'^ chinit. Nam cum Chinarum noÃrorumqf annakit adcaicu/um reitocarent, manift-Jiointedexére, (b' i^^tnlionem earitm, amp;nbsp;t^im apitd chinas,longe antiquiorem eÃe, quà in a^itdnos in Europa, 'vbi notumelh, anno à nato Seruatore,trigefimofipra md^ Ze treten tos, induÃria Germani cuiuÃlam, cuiitó tarnen nomen literarum monumen-tis non prodttur, bomhardarum ( vtw-cant) machinas mitium cerpiÃe: Is itaqü( (zgt;t (à chinadteunt, (à oculisÃtbiecfum esl)non pro inuenti huittsautore,Ãd^m eo, qui id ab alttsacceptum diuulgauerit, ha-vendus esl. Na ChinaÃÃprimes areas tor-metorum machinas adinueniÃe, Ã^, apied quos nunc in zÃtÃtnt, communicaÃeglori' antur, ^hanc Zaudern Eitel primo EegiÃio adÃribunt,aiuntà à genio quodamè terra (xorto,fabricant earum edoelum, at que v-
Ãm,
HISTOR. LIB. III. iif figt;ff, confia Tarfaroi, cum quels be/tigera--baf. Genites hie (quantum (^ ex narratio-tte df hi/ioricis ipforum monumentis,(^ ex ^/gt;fi artis /iibtilitatc de/ir^hendtpoteU)hu^ f»ani generis hq/iis, eius^ euertendi cupi^ dus fuijà videtur , 'utifine quotidiana et-t^mdocemur experientia. ^^tq^ ht^c eb ere-dibiüora fint, quia Titeis ide, pro infignè tnago apud ipfis habetur, qui herbam earn, cuiusprimo hut us libri capite mentiofit, in hort o palatij fid habuerit. Sin ob wtufia^ temfidc indigna exifitmantur : pro certifi-^ fnotarnenhabertdebet-, Chinas, tumeufn Peguanum Regnum, Indiam^ Orientalem expu^natum trent ( quod annis ab hinc trd bus quingentis fielum esl ) bombar dis co bello -vfis efie : cuius rei euidentia monu-menta atque indiciafiperfint^quadamfd-licet tormentorum areorum machina, ab ipfis pod âvicloriam de hqfiibus partam, illic relida , atque ab Lufitanis 'vifi, in quibus infignia Regni Chinarum , nu-mertisque anni , quo -vidoriam obti-nuerant , exfiulpta vifiintur : inau-diut ttem , z/nam ex illis machinis,
0 4
quant
«lt;J DE REGNO CHINA
^uam Herralt;^a,Joc^^ Wä^er^^n^^,'vef«Ãä^ aäfnoäu/ftfui^e, dr ru^if optre, reü^aat^ waximamfar ternfaxcos Mghhot comr»«' fat am: caterà m (nte/Zexiffe cos w atits Ke-gat Zocif, accuratfus ^tfa/äam^foitttttt^fti-irefaefaa ref er tri. Seal f^ura de his du^ór mihtit/^ Artieda, aarrare f ote^, qui in liter is,adfoteat^imum Regem noÃfum da-tis,mter aliaÃrihit:Chiaas,omaihtis fiant EÃlern, quihusnos, armoru generihus 'ydf dr aaeas aque hahere tormetcrum machi-»as, oferenoÃrisaihilbiafiriores, imo, id quihuÃlam ia locis docente exferientia, è fnateria fraÃantiore dr commodioreÃahri-cat as .â inÃngulis âurhihtes, feett/iarem do-mum earum fahrica dÃinatam conoid-cum^ arces ifÃsnu/laût,Ãferom»ihut whium fortis machinas cas eÃe codocatas, atque cum vrhes matnihtts rohuÃtÃunis, f roÃundisq^fiÃis, quaÃneceÃitasfoÃulet, immiÃa efroximisÃuminibus aqua refleri foÃnt, z'ndiquaquecingantur, tuttÃi/nas cas 'vniuerà Chinarum Regni munitiones (xtÃtmari, fraÃrtim cum Ãngulis fortis fons cum numeroà manufrafoÃtusfit mi-lituftt
ms^Ãruet excubiis,
HISTOR. LIB. III. 217 Uturn tribunal i ^ui nol/itrnif eat, diur-extrafieum^^ nemi-Kem^Jiae ex/trej/o oj^^fidani magiÃratut fermijjff,i»tromittat. Ãque h^c^mea qui-dem opifffone confirmare unique 'videntur^ Meaftor/Kentontrnmachinof, Chin/sno» »ntf^idtiti'/olumnotas,Ãd ab i/Ãsetiafff fgt;nmùm repertasfitiÃe, vt ante d/xi 5 cum ttiam ebakogra^btam imtium ibi Ãm-pfiffi darum fit-,quamuis ab boe artiÃcio op-fado diÃrepantem, operibus^^ plane diuer~ Ãsoccupatam, de cuius vetfÃate proximo tapite agerepergemus.
Quanto ars aneis typorum formis libros excudendi, apud Chinas antiquior fit, quà m apud Europaeos.
CAP. XVI.
^^Dmirabild Chalcograpbia adinuentio tanta fubtUitat is ed^at^ue artiÃeÃvt f^tr earn memoria tot prafiantfÃtmorum quot;iùrorumtquifæbei antiquorum temporum ^oÃoruere, tonÃruataÃt, quaproculdu-0 s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bio
218 DE REGNO CHINA
bio abj^ue eii/i adminicu/o plane exfinefa fitijJef ; multi ^uoque hodiè inter mortakd degentium, »eutttpuam, vel ex incljtarufn artium, vel è rei bellica trablatio ne, tan totere adlaudemgloriam^^ adÃirarent, nià typograpbia beneÃeiax memoriamÃudio-rum Jùorum, vitaÃta diutit/s manÃram eÃeÃerarent. Sedde inuentione art's ^ v-Ãplura dicere, vitandaprolixitatis cauÃa ÃperÃdeo, id'^ hoc capite deÃribam, ^uod Ãpra meÃab^lurumdixeram, Ãbinde ^ua-dam, inter malta, alicuins momenti exempla rÃerent, (Ãin Cbinar/cm, ^ in noÃrif annalibus conÃgnata. Communis opinio ell, artem tppis aneis excudendi übros, ad-inuentam eÃe in Europa, s^nno à partit virgineo M. CCCC. LUXÃlef/ia Germa-ni cutuÃlam, cui loanà Gutenbergio nomen erat:, cum^ prima literarum forma Moguntiaci facia eÃÃnt, ab alio quodam Germano ( ^ui Conradus vecabatur)artem ad Italos delatam. Sed China aiunt, a fi artem hanc originem trahere, à excogita-tameÃa^uodam, quemapf pro diuo co-lunt^ cum^ maiores Ãi per üboxolanos
HISTOR» LIB. IIL 115?
amp; C^foÃhos, opportunos Europie^ terre-Ãri »egotiafioni pofulos , i» Germamafff 'iÃue, negotiorum cauÃa penetraj/ent, unis eb notitiam deueniÃe : mercatores frigterea quoÃ/am Germanos, cum per mare Erj/thrteum ^ Grabas tn Chinam-, quot;veniÃnt, aiiauot inde apudà typis express fibrös in Germaniam detufijÃ- eos poÃea in Ioannis Gutenberg^ , ^ui artis inuetor exiÃimetur, mantis perueniÃ, Gu-tenbergium porrb earn ex idorum aÃec/tt bauÃÃe cognitionem, quam aliis demum communicarit, H^cà z/era Ãmt, z/tqui-dem in Ãriptis apud ipfis Ãde dignis ex-ponuntur , neeeÃarib Ãquitur, typogra-pbicam artem ab ipÃs ad nos perueniÃe, eóque magis, quod bodiéque multas Chal-cograpbtets formis expreÃbs libres in Chi-Ka reperiri conÃat, qui (Ãeundum noi-^ Ãram putationem ) quingentis ante an-ms illic exeuÃÃuerint, quam artiÃeium boc apud Germanos cceperit.
Horum ego librorum zgt;num habeo,multos in India, HÃania, Italia^ vidi, quoru ali-
310 DE REGNO CHINA
aü^uot Herrada Ãicer Augt^inianafawi-Ua aenobioru Corj/phaus A/tchieonif emit, Jecum^^ i» Phdij^pinof InJidas deffdù,piftf minr/s cefttitm, z/ariä de reigt;us traä/afiteh C^diuerÃsregrii/ocä, fkrosque tarnen i^ Ochiamia f^rouincia exeuÃs, in^uantaxi-mtuesi Cha/cygraphorum numerfts-, flares^feed, vt ifje ait, inde abÃalij/et, quod bibri idie ^ bibüotbécx ingenteis, 'vi/^ïini9 ffretio co'emantur,nà Prorex inter dixiÃet, 'veritfis/ortè, neexqsRegniareana expi~ Ãaretur, qua omni ratione peregrines ce-/ant. ^uamobrem Herrada, eiusq^Ãcà denuncian iteÃrat ; nudos dbros emerent, Ãà quos zfedent,dono ipÃs daturumÃd id foÃea minimefeeit, autea, quamdixi, de cauÃa,aut obliuione, £orum,quos iam ante prorogés interdiHum emerant,circiter centum, vtdixi, erant,è quebus breuiter pk-raqueeorumexcerptafint, qua breui bat bÃoriadeÃribuntar, eo tantum, z^tqua-Zéscunque de regno Cbinarum expoÃtio co-cinnetur, donee homines huiuÃnodi return eapaces, ad ea crededum animos inducant, qua, hoc tempore, qUodobÃuriora adhuc, pa-
HISTOR. LIB. III. 2M farum^exfloratafint, ex/gt;l(carifaciiène-^ueu/tfj ^ua raüone aJduffu^, imo coacita Jum, ?KuUa, qiis^ro vcnfimis fjabcKtur, vtpritferirem^noff//fte re/?rehenÃone tame muhorum, ^uib. eafitüÃper^^ notaÃmt. SeJ, ci{miocftshocexfgat,Ãquefiti caÃte narrabo, quasnam librti//imaterias'Ãrf-bant,vtÃ,q//aÃ^piÃcube tarn i^ixi,^forto, vbi of^ortunumfaerit, ä/e refub/ica di-bgentiag. butix nationif ^m ibtefuruf, tanto »MtorÃisles adhibeatur.
DE LIBRIS, QVOS P.
Herrada, eiufqj comitésèChina attulcrunt, amp;quasnamilU ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;materias feribant*
CAP. XVII.
CEntumUbris à P. Herrada ews^ co-mittbfts,e China in Philiffimu InÃ-^^ adatifjÃquenteis materu exfUcata co-, ^inentur.
ÃeÃriftio totius Regni Chinarum,ÃtM Ã^indeci^ ducfrouinciarum,iongitudinif ^^ff» , ch'iatitudinif , (^ quibusnam R^^^^ ^^^ÃtitÃnitima. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De
611 DE REGNO CHINA
De veS^j^aZ/bM redi/ib/ts^ ^^^^^ gt;nbsp;^°^^'â Us^^ artlà ! or^inafione : legifimi itemfila^ r^s, nomimbi^!^ omniet^ o^dorum, (^ tui/tf^ieepo^e/Ziiie : cbquot; ^nibM aditj^tfe o^* c^pjfeÃoif^Kibits circuf^Ãribafur.
De tributar^SfÃtt^ipendiarÃ^ dent de numéro immuntum, inÃngu/isprouincid: er, i^uando ac quornodo vec/iga/ia Regd exiganeur.
De var^ generis naaibiss conÃmendis, ^ de naaigafionej dem deproÃtnddaee, (^ reii^Ko/du porfuum.
. De indio c/quot; vefuÃafe Regni CbinaruWi de oregine mundi-,Ruanda er à quo mundue Ãt conddus.
De Regibus cinnarum, (^ ntu/ua eoruf^ nbsp;i
ÃeceÃione^gubernationei/ent, visa /rmo^ ribusÃnguZorum.
De Cierinîon/s,ad idoZorum,qUtè pro nu-â minibus à Chinis eo/uneur,Ãcr//cia adbd bendis ; de nontinibus dent (à oreu finguloâ runt, ^ quo tempore litandumÃt^
Jpgid de iitemit^te ammorum, deceeZo ^ in/éris ChinaÃnfiant, quibus ritibus mortuos terra mandent, eisà exequias ce^
1 Zebre/ïty
HISTOR. LIB. III. 2i| iebrentâ, de feraHhusÃtt Zugubribees 'v^i-\ nbsp;nbsp;men fis, Ã ^uoiibef frorafioneneceÃftfdi^
I niiji^ud morfuo deumcin^s esi,ind»endis.
De iegibns ^ conjiitufionibia Regni Cbinaram, Ruanda eÿ-'a^/iopromidgafte'y ^U£ peen^efingutis addiflt;efin f,in w/dafores earumfiafiuendte â , de ai^s if idem rebus, ad rifeordinandam RempnbUcam neceffär^s^
C^ïi/ifi fgt;r^ferea itbri de herbis ad me~ dicinamfadenftbiu, ^ rafione,eas adtn-firmontmfilnfem (fifà nifatemrecuperan-dam adhibendi, agunf.
i^iifporro muifi de re medica libri, re-cefium, z^eferum^ apud Chinas autorum, praceffa refisfuenda, regenda^^ 'vakfadi-nisfradunf.
De mofa (fi numero cÅlorum, (^ fide-rumerranfinm, defiedis, earum^^efièdUs amp;nbsp;viribuspecuUaribus-
De omnibus Regnis, qua Chinisfiinf co-g^ifa, ^quidm finguliseorummemora-btle reperiafur. t
De diuorum apud Chinas vifat rebus gfiis,obifu,^fipulchris.
an DE REGNO CHINA
De luÃt taler»»» ^ iatruacalor»»h ^^* li^ luil^fgeÃteulariis.
De Mujica,^ cant»,eiuf^wueatore^
De Afatheà 5 (à Anthme/ica, eius^ R^' gulls.
^Mslim/terofae/usagat, q»ls elusilfi Ãat».s,quaÃnguhsmefÃeus 'vitæ coasHWi ^ul f»enjès ^artuifæUces, ^ui imprÃeti Jint.
DeArchitecluraiWrUs^ £slÃca»slig^ nerlhus, (^ ^ümetÃowhus latltusllnls à quot; lo»gltusll»is do»tuu»t d^ÃruilurarutuA^ é^uam earuw i»ter à //roportio^emä/rl' gentils.
De co/ÃltutloneÃllfiracls, c^lfÃuÃ' firiÃgnls^, i^ulhiss ^uoellllgt;etfilumÃerlk anfellxfit,cognoÃl ^heat, (Ir atl ^uosbtat» Ãugum genus protlucentlum, ^uaulsterr4 Ãtldonea. » ^
DeÃle/laÃelerunf, (^ AÃrologla, t^uaf» wcant lusHclarlafn, (Ir canon^us Inad-eliÃenelaea olÃruanells, thetnatH^us^con-Ãltuenslls.
De Chlromantla, (^ PhyÃognomla, all-is^artihus, ^us! e notls ellulnant ^ ^^uiil ^ffteübet notaÃgnÃcet. D(
HISTOR. LIE. m.' I4j
Defijlo, d^ rdfiof^ befte/irtbendi, ^ ti^ iuüf, euf^ae pro mtt»ere (^ eUgnitateÃta, inbuendii.
De edf(ettftdis,abegt;idif, ^ ad curjùmdff-(ejfum^^dfi^iitueftddeqff/s.
^^oomodo è notdJit diuiftandum-, quo-»todoÃrfek miM/tda ,à a»t if er aliquod facie/tdafn,auf ahad quid, cuius duhiw ti^ Meatur euefttuSfificæpfaftdumÃf.
De veÃthus (^ orttafnettfis omniut» to--tim Kegni populoru/n,potiÃimi(fft Register de omatu atque inÃgftilfm »tagÃratuu»t.
De coftÃcicftdis arm/f ifÃrufnentitque ted(cis,acie^ in campa ordinanda.
Hos, altûs^piureis libres, q, quosdixi-Mm, viriÃerati è China attulerunt, (^ ex t/lii ea qua in hac hiÃoria recenÃntur,Ãnt excerpta, ab interpretibus ex ipà China o-tiundis,qufin Philippinis InÃld ab HiÃa^ flux arum eultoribtts,educatiÃnt.
Ãeconuiuiorum feftorumqj celcbrationeapud Chinas,
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ' P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cap.
aid DE REGNO CHINA CAP. XVIII.
G rm aliquot ht/ius ht^oria locis,tle ciquot; utuiorum apu^l chinât adparatihutt fventtonemfecerim ; aquum me fà ^furuf» effeiudico,^i»dicem, quitus i/ü ritibut coâ uiuia celebrent, quornamJif/gulareisJuftt, atque à noÃrarum e/^ularum (^ JjmpoJio~ ruminÃitutislotf^ediuer/i, no ft ob edu/ii Ã/um, qutbfü vejciÃ/ent,Ãd ob cateros et-tam moreis. 2^tto hac, omnium totiut of-bifgentium,in eq^ularum luxum ejfuÃ/sâinfit ed. Cum enim diuitid (^ odo aÃo abun-det, neque veri numind tognitionefit idu-Ãrata ( quantumuis immortaUtatemani-morum, z-âti audiuimut, credat (^fa tea tut, quemud item ex boc, in fimpiternum idud ituum dtÃedentem,pro meritoprxmieSjfxe-ndue aÃellum iriÃatuat ) omnibusvolu-ftatibui, cunlUs^ quof excogitare mode fote/i, delieiarumidecebrif, tot amÃfi de-dit, ^ cotinenter eit, cofioÃfiimeq^fiuitur. Totidem cbin^ adparareÃ/ent menfitt,fine tabulas,quot couiuas inuitarint, etiamfi eorum vel centum adduxerint : ba eleganter inaurata, c^auib/tsfieris, ac variafio-
rum,
HI s T OR. LIB. III. «y ritm^Jroviitum^^ffnplexit, af que alio orfta-ftt, aJmulfamJÃeSlantium lucunditafem, pt^urata (^ exculfaptni-neque map/tis eas confegu»f, /eäorKa»te»tif fanfii?» quihuà dam margines earum dreumdafft, ad fer-ram 'vÃque dependenfibui: ift anguld me»-firum^mulfa can^ra, aureis arfÃcose da-f hr af a Ãl(S,collocanf,Ãorum,(^ hypofrim-Mafum, varia firma ferquam arfi^ciosè ef/ïdorumplena, cuiujmodi funfelej^ha». fes,canes,cerui,èficcharofidi, aHaq^ td^e-nui animanfia,variie^ aueif,inaurafa,pi-durafa^ omnia. Fercula concinno ordiae menfis adponitnffiue auib/tsfiue camibfee, fine pifiibusÃruda , cunda aromafibui praÃanfifimii condt/a, cum diuerÃsiuÃu-liscoadis, é* ff^dndthus: alfivaÃsno» vfuntur , quam Ãllilibuf porceUanis fe-nerrimis, (à argenfeif , hacfamenapud paucos, exf ra Proreges, i/t vfi habe»fur: deganfer adeo af que munde epulanfur, Vf manfilibuf auf mappulis parum oput habeanf.
Cibos enim alifer non affreHat, ni/ïin-aurafd quibufilam auf aureis (^ argen-'j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teh
318 DE REGNO CHINA
teübaci/üs, iocono/frararn fu/Hfiulari/ffti (a »ifer(^lt;efflt;!iii»t adhihifa cura ér aUe»-tione, vti cibos, ^uantumud tenues (^ nunutos, aüter non niÃbacido captant, ca* ueant^^ ne ^uid décidât :parù/nfidfipè bi* bunt, è cjiatbisperexiguis : omnibus conui* uiisfeeminas aliquot adhtbent, bdaritatii ergb,qua cantu,fii/ibt/s, argutiis,rtfitm ex* citent, éf conuittas obie^ent, muficositent aüos,diuerfis iudenteis infirumentis,fiiita* tores ér comeedos,fiitos apprimè fiabular0 abfores. t'no conuiuio maximam dieipar^ tem conjumunt, ob varietatem multitudi* nem^^ miffâuum, eb interdum fikndidie^ rum, ^ub maioreficonuiuaéreonuiuato* risdignatio ( vt^sidereeU in defiripttont itiner/sfidaüum,reügiofiefitmibia C^ugH'^ Jbiniana, in ficunda htfiorianofira partei vbi mentiofit conuiu^, quo excepti idifitnt à prafide Cbincbienfi, ^proroge (^uebie* enio) é^budtera ioeaque epubis interpofita-f^ni conutua mubtas adponunt menfits,con^ tinuas, quo numerum conuiuarumpro cu^ iu/^ conditione dtfiernant. In prima men* fit, cut hoppas aefidet, cobbafier cuba cobboeant»
RIS TOR. LIB. III. î»?. amp;f)j^otrtmmala,pa/i:em/^fà cchar!/eK,loco ie/iarior/twi. c^rifÃ^uefitihaimef^Ãso^ »tm^M äiuerÃj ffnpo»fint ei^as credos,ca^ fonKf»,pu//^rontfK,a/iaif(}ff,ga//inarum^ JffiÃa/^/^^ ^»^ifLe, adai^»e eduüa, qu^d^ fKmà aon foditnfür, doneci j^nifd epuüsi, covuiute d^dant-^futn dewum conttiftafa-! fumfarnttdi dijcede/mbui coftui'Kd,ad i^Ã^. rum vj^ .idefs f/fco^as dajpes aKfeÃrunf, ibt^ ^oÃea emaef mulfd cu^ earimoniis redv^utoif. k^d e/^ulum prore^htfi aut. Ifgata Regd prabitum , ta/ttum^am/gt;oÃt »tagmÃce^ieadhibetur^ iantun^in fdÃtm-ftuum ejfu»ditur, vt cogt;tiiiuaforis.Ãorttt.-»arum magaa ^ars huiiÃaodi/^roÃtÃons pereaf. CoMMud emm âvigiati diehus agi^ iad^idem^ e^uiarum (^ adparatuumo-» fnaium, vldmfdiei, quipyijKiÃerat,Ãgt;ie~ tiorf^amafufejjefidt. FÃaÃerias-^Ãta/ emaes »oc^u ad in^terlufiiu celebrant, mul^ tdeum meduld (^concentibutf»uÃc^^,al^~ d^^ inuentd /fertucundd:primui f^raÃrtim anni dies i/Ãs adeofeÃtuus esf, ^ui,ipÃrum vtore , primus eil dies interluny, menà iMartio. £o diej^erquamÃlenÃde mares
F} nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'v eÃt-
ajo DE REGNO CHINA âveÃtuntur ffÅfntfiæmoniübiu fuis, Kouo habiftf exco/u/ftur, demut (^ MntiiC tapette bfü, pannis/émis, vartis^ felis aureis eX' orfianfur, (^Ãoribusacross, quibu^ituf» temporisÃatef regio, corÃernuntur. Prx Ãngii/it foribus plufcu/^ ingentes arbores plantant ur, à ^titbtfs turn mtiita fuÃe ff duntur iumifta: ar eus tr/umphaies, ^uo' rum, zât dixi, magna per-vias paÃmesi muititudo, Ãondibtes ef viridf gramine conuÃiuft/ur, faces adidos, z rnbedaDa-majeerta, adus^^gefferisJericætel^adpefi-duntur. Fefiuieatibasbife interfufftfi' cerdotes, magmfeis wfibus induti ; bi, iff abtaribus cæ/i, abiorum^inaffiumÃterufff numinumÃcra fadunt, mubtas accif/ufff cantibeffos: i/ffiaerà deniquegens eo die ba-titiarn (f bibaritatemÃam, caKtu,Ã/bubiSr mubtipbidum^ organorum muÃcorumÃiä-uifiimo con eet» atteÃatur. ldi, ^uos ftefffi-ttauimus rebigioÃfamdia fidabeis co/fff' marufst, à 'i.tdià idie panduras maiores minores^, pftbteriam,fdicubas, bueciffaSf ebauiebord/a (qua vocafttur) bprtis, tibias, abiafg mufea/ffÃrumeta,ift noÃru morerui
HISTOR. LIB. Ill; j;t amp;, ^u/tmuis forma materie.^ a^ofrisiJi^ uerjà âVidea»fur,/gt;uicfjre tarnen pofe/tn^u--ia intemofi. Harmontam vocum ad in^^ frumentorum moduios, mirifeè, concents per^uamf{aui,redueere ca//ent,fnorum^^ duicium piera^ue genera hahent. Per Joi-lenneis hojcedtes muit a edunturfeciacu^ ia, muita agantur comaedia, zgt;ifintiiius iu~ cundifima, at'^^ è 'veffum, (freU^uo con~ uenienti adparatu haud dtf^cuiter agno-fendi?. Interim dumhacaéiftantur, ad^ fant menfe, dmerfsptfium, carniumque edui^Sjpomisfrumbus^ 'var^s, zgt;fno item ftauièdacipiisconfecio, immixtis ai^s ii-^uoribus,ftpore iiiud, odore^^gratifimum reddentibus, onufa. Toto eo die epulis (f copotationibus, quantum pofunt, tam pro-pbani, quam facricola,indulgent, c^boe o-mninofbip/üajumbabent-, itaffeomnem reliquum annum proféré, aut tnfalici-ter traduefuros e/Je, prout diem dus pri~ mum tranfgerint. Hacautnola intelligè deferf,aut Diuoru apud ipjos memoriaf-cris, aut tunc,cum negotta fiam illis é vota ceferint,/ollênibus, ne aquofm^plixior-^
gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P 4 quanta
ajî DE REGNO CHINA quamuts (^ /jorampermuL^aÃnt. Ht eftt»t oomtKesÃt/uma atttmt coftteitttotte, taW^ %/frihui fr^fttam omriemfugiu-Kt.
De mutuis falutationibus Chinarum, amp;nbsp;turn vfitatis apud ipfos geftibus, CAP. XIX.
Nrïïa haHenm, toto terrarum orb A ^U£ quidem cognitaÃt, aatto^earttfft etiam, qua fertÃtma (^ tfitraHabiles ba-bentur, reperta eff^, qua «aÃto quodam more, ctuilttittis quidpiam vÃ/rpet, cometi^ mutub in congreÃthus codoquÃ,aut aià troHandis »egocÃ, ^ ho/toriÃeas fiiuta-tionets adhibeat, quad cà oümÃaHum, vetera b^or^rum monumeata, ^ apude6tgt; qui KoÃra atate muotuerunt, popuios, ho-diéqueferi, eorum qua và idte ^ audits Ãtnt,experie/itia fà tiiÃperq^ tÃatur. £go vero bac ift re, Cbi»ai oat/iibus abà tottUf orbis geK/ibtus Ãperiores e/Ã, pro eertoba-beo, cogt;Ãrma»tib/is ommbus Ã, qut (d ita Ãbabi're,!pÃm(tÃntexpertt, tot^ vti eas cari-
HISTOR. LIB. III. 2j, c^riitton^s, honorijicis^gejiibiti : âvfinfe-gris ettam/ibriscDXiJcripJeriKi prlt;ecepfaci~ ui^ifatismoruw, ^utbusergacHiuJufscon-(^tionis bomincis z/fendum nbsp;nbsp;Horum coo
^ttojaam, z/taapfopoji/ummeum, ^aa frobationem eorufn, ^uæà mea//atafint, Jgt;crtinere wfis, ex omni numéro excerptof, tafiem tarnen breuitate,quam hue 'vfiuein ficcin^a hac hifiorica defiriptione obfirua-tti,commemorabo. Inciuiütatisfimma efi China jutant,in occurfi congrejfiue,etiam parum inters notes,, mutub fià non fitfit-tare. Vulgusfiiutandi hune ritum abtinet', \^ter alteri oblfiuSifinifiram manu dau-\ fint, ekxtrit ot^^rit, deinde vtrM^ manus 'VMpeifori adfrimitimu/ta^^ inefinadone \ nbsp;nbsp;t«fitis,ineltcat, tam bene obuio hute fifi eu-
^re, quamarfi'èmanusinterfifintocebu-fi, bentuoientiam^ fibam noninextemis . foiumgefiibus- confifiere, fid m inttmo elM /ftfio^reinhierefi^re, mu/tisin eam.fintenti-^, interim dumm4nus hoemodo impfi-I -f^t,odditis dt^is/ha/eratis. Proeeribtts (^ 1 ^ws afius mosefi, d^ ^riorectuilierkai-\ nbsp;nbsp;^ftttr-^i^ tafis eii; Qbu^ interfixV/ti^^ ton.-
P Æ J^unt,
au DE REGNO CHINA
J^u»f, (^ difpanfis ambohiis braches,iH^i^ tas maf/ffs^ mufub /mjgt;ücant, in arc/^s/of' fnam /ncKraafos^ fà ^iui ac /ipit/s interet Ãfi inÃeciuKf, mufubp^ufaMÃum honori' Ãcocerfamifie, Z'ferâvfru»7 priecei^ere de-heat.-quad fiohüiorex ///tÃ/»t,fa»ib diuiii^ bis moriamp;iiâi ififerÃà coKtendune.Plehefi/ff 'vbi^uempiamifi via, primant nofte ^1-rum, cofÃexert/, i» 'veÃfgio coÃÃif, ta-cieu^^^f^ctiKa^o capke ex/ie^ht, dum ide tranÃeru: eamefÃmaxima 'vuigipars ,idf KOK earn zfrbamtafe, ^uammetuptr^afacial. Huiusenim moris Kegligentes, cou-fiKub cufiffos afrodbus (jp dird âverberi-bus mubdari,experieKda docuit. Si qud è piebe, L odium abiquem forte ado^ui veUfi 'vbi i» dus cotidaue ed mgreffus, in geuua ÃatimÃtbÃdet, ^ iKdiKato,ad terram^ue deied^o capite, gembus mxus, inmeduo» condaue pergit, ibi dÃxus, ^uid petat, demtÃiÃime , Ãrmone aut Ãripto expii-cat: reÃorà accepte, eodem, ^uo mgreà Ãtsfuerat, modo, gembuscgreditur, ca-uet tameK, ne Loitio tergum obuertat, donee è cendaut diÃcjÃrit. Sé ^uts honore Ãlgt;f
MISTOR. LIB. III. in Ãbi (^ au^or^fa^eparem inuiÃt ,Ãequemi~ èus (^ (kcorü mcünaftontbui inuicem fèfi bonoranf, (^carimo»iofisge^tbf/s alter alter urn fi/perare conatur, ^utbtts muit urn tempor if ^ ver hor urn per ditur. Si amicus amicum inuifit, is, qui interpellatus e^, eum quiinterpellarat, domum redeuntem, in viam vÃue honoris cauÃa,deducit. Sed hoc oppidanipotius, eius denique vriis in-cols: , condi/icneparels, faifitare conÃe-runt, quamclt;gterahominumturha. Si a-hicnde aduentans qui^iam amicum in vr-he, aut municipio interuijat, autvocattu, hominisadesingrediatur, aut forte in vi-co ei occurrat: oppidanus ille, ffors tenuio-ri vefe induttu ft, adeuntem (^ adlo-quentem aduenam , tametf etiam con-finguineum , aut veterem familiärem fcum, ne vno quidem verhulo excipit, féque vidifê ipfcm, aut vnquam no-nijf , omnino difimulat, confe/lim i» fias adeis reuertitur , vefes quas habet filendidtfimas , depoftis prioribus , induit : Turn demum pro^reditur , hof item compellaturus , multls ei kabi*
a;^ DE REGNO CHINA
habi/is hoKohlfMtf, ^erif^ale acà ^aa/oanti ^/e in le^iifMs eifit nafaiÃef,aKt äamt i^Ãni^ ^ierii-Ã/tt. C^os^/capuii Chinas con/lan'è ter ohÃrua^i^y, ^^if^e à maiorihus ff^rofe-^ é^us,^ i^'f/Mr rsüfronis my/iena hahiftti^ Int^eyte^inos mf^s'heÃüaieis China Ãn(f adisen/an^ihas^y Ãaii-^nhe/iarta muiaÃi-eturn b^j^ff^isnintiitu/n ^ÃueiuÃ, âvinanf f/ent., aui' aliutii ^Uffdihtfn fgt;o^ionis genaas Ão^n^h^MshiiiioshBitmÃtnfi/iaye, è/r^i« tfhiis,q»ih»Ãi-amn!ingni in remeslica vj^f het^cü/i^èciu/» Æ ^^einon, mÃea/isiunf hehi£iir)ia^ownfâ £oÃiefnetiaf»in^gt;erà vieiniinefvsÃrifonf.-à cui incoiamn^forti tonferrane/Zif aü^im oeeitrrat, qui à fratrie aiiqM^tn^iMeahfuer^^,aiternûuum habitent ri^^,eihumÃ(jnfÃrii,aecne. Sicomeiiijà Ãnegat, in proximumeurmn/roiJuatai' uerÃrinm, (à anipariirt iuhetaeliten/i/i/ff^^ eonuiuiurnfà nè-qità m oÃj^arufn,qa9/!iqs^' ihm ÃeUefatei'iÃeri, cum o^Ãeht, zirhef^ Ãthterhta, cunä^a deniquehominum hahi\ tatiüniaccom/noiÃ''h}ea, huiuÃnodicaupo-i UlisfintÃequentiit,dnquih(is iiuif^reeià de*-bcafbefuhiri Hfeac^^aharierum owniui^
HISTOR. LIB. Ill 3^7 vUifatefK^ cuitii/»^ra Mt»fi»i. Sw if/e ati~ U^ redtexsifa^!t/jiris,-edt/Jefi ^icxt,ift iüâ ^taherftam, igt;2^ua hyfgt;om7Kma/ii,/^H-^^^, aha^^ hu/t^mai^i pe»»aria 'voi^n-t^tr^iei^ttefitm ef(gt;»,iat(fofrag£mafu»i aä^ paraf«, multà ^^ editâ amans (^ietîe/«gt;~ k/fti^efig/tiSi/tmfeus exhilara/. Muüebrem fixuw , cuittfiuxqtfe quxtiiet coattUtionâ filt;gt;/à m aüegt;tigefias,quà m t^/^tge/i^isj» fgt;o-ffaremagnohabent, mari/asin^rimis, ad-(0, vtlt;juf erga a/iquas ex idis t»rpe ^uidpi-«m^tnient, atitobuiamfa^/s»ihsl/jono~ ivsexhbMer/t, au/^tetereunfibus waaott dete^nf, infamif babeat/tr^ quamais adeb raroi adebi/siÃg/it modelte curababua, ift I^büco co»//siciafttttf', vt vei ob hoc î/tfim, omm atlfit ^ honore dignit videri fgt;^int. ebiKx, fgt;rlt;^tim nobdes, erga ex ferai per-(owed af^ue o^doÃfinit 'vf apparef ex ffmer^trio Ã/tguÃiniani inÃifuti redgieÃ-rumt qM hoc ^Ãmetfi»f experd.
Dc Iioneftate amp;nbsp;difciplina aiuHerum,amp; quibus conditioni-bus toicrem unpudicas. Cap.
ajS DE REGNO CHINA CAP. XX.
REges, ma^fÃratus^tfe irutits Regnh ' omni cogttatfo/fe, cura tÃ/Ztcifftäine ' ^ cliügenfia in ici incumbunf ( ^uemaJ-modum è iegOfus ipjorum conÃat ) vti o-mne Ãagitiorum genuc ? regionihuc foi^ excerminefur, quam oh rem, cunâOc, qui-hui po^(»C, rafionibus, (jr modii, ea ex-eerware conantur, drÃeleratos, nuiia pia-nè dafa venia, Ãuere ceer cent 5 qua res fidt, âvt incoia harum terrarum omnes, Ãmmo ^udio caueant, »e quid re^rehex-Ãoneaut ptenadignumperpetrent. Cum-que inter aiia, muiierum impudicitia cZ fetuiantia,rem^uh!icam, quantumuis be- ( nè cor^itutam factie ^ef/umdet atque e-uertat, ofitimif iegibus (f decretis huit । ÃeierumiabiaduerÃntibus, tantum ma-ium ingentiiaborepracauent: adeo'vtve-tu/ium hoe, amÃi/simum^ Imperium aià recentioribus minoribusque /tegnis hac in /gt;arte minus damnifecertt. C^fuiieris enim : impudica cf iaÃiua nomen tota zirbe factie innotefctt,quamuis rarb in pubiieo con-Ãeifa. Jnter aiia hac de re Chinaru'ft pla-
HIS T O R. LIB. III. 1^9 ^ladta, yiitcedamefi, quo^arenfibusdi-fine pr^ci/^ifur, vt fiÃM, quam/frifnuw fgt;er ear uw at a fern, (fipaulo coufiant/us tu-dicium ücuent, domiindufiis, at^ueficre-taicontitfeant, çfi adhottefiat occupattonet n^ue negotta wfittuant, gt;ïe vdus ignauia, fielerum omwurn fgt;are»t(,apud f/fióflocus reUffquatur. Hac kge nupta etiam adi-^autur, ar^è adeo cifiod/ta, vt »e Pro-reguw quidew, ^^rlt;^lt;/«w, imoneipfius ^uidem Pegd 'vxonbits (fifiliabus dus grattai fieri
famafit , fid contMenter eas
aurum, firicum, iinuw nendo, aliisue ofe-ris manuariis diew tranfigere ; ita z/t igna-ua, laborum^^/ugientesfummoitt centem-ftu iffiawia^ z/itam degant. luuencula dai^ue /ïlia , bis moribus educata at^ue innutrita , matrum infitper host fits per-fetub »egotiis occupatarum pofitis ob ocu-ios exewfiis ifidtata, omnem, 'veldewa-bis filuw cogitandi, occafionem amittunt-y adeb, vt bac nun^uam fiitis laudata bo-nefitfiimd^ue eon/uetudo apud eas in natura iam abierit. Fndefixus muiiebris ba-rum region»fitntmis in wobefi^s oneribus^ duce
S4® DE REGNO CHINA
^acerefjÃoctum agifare cogerefar. Co^ft-nua iÃviic (^JponiOfteit adjh^uitas, eas'vf ^ue aiieb m o^do cogt;^d»ef, vimpubltco liiifè/ène/ira proJJgt;e^a»tem honora f^con^ du toniffeeminafn ad^icere, nottum, pla^ ne^ nton/^r/tm videatunriuunf emm ntu-iterefhone/i^intè. Sin confingat, vfaüctd èar/infnece//ariantquamjgt;iam ob cattj/ani^ 'Viiob fnorbun/,auf tnortemparentum,auf ttitahMit^odi (alias enimnutfabÃà in-teruiÃre i/t/à r/tm moribus band eft rece-fgt;t»tn) adibnsexenndumfit, leclicisoccln-Ji, nefnini^con/piciendage^antur, vt alibi dixitnus. Merefrices ideb tolerant, vt bacftermi/stone, cateraram mnlieruf» fa-dicitia illaÃi conjeruetnr, grauiora^ mala, in vrbibus alias cooritnra, auertantnr^ ita tawen, neprobis (Jpndicis quic^uam indt detrimenti inferatur. /n Jitburb^s enint Jcortadegunt, i ciniant conJpeHu, vrbis/p dotnieilio exclnji, ea lege at^ omine, ne extrapro^ibulornm peculiar tier adboc deÃi-natorunt limina pedent vnquam efferanti neue, nicapitepunirivelint, in oppidum 'i'entitent:at^ne^tnl(ralta,meretricestà m abie-
HIST OR. LIB. III. 241 abiec/^ejitat, z^rp/erifn^ueproktar^s, aut f»a»ctp^s nat£, aitf peregrift£ J/fif, aut a »tatribui t» t/gt;Ãscunts, ad turj^ttudinent hancÃbeundam, diuendita, qu^perpétua dur^ima^^ÃruftuttsÃecies, Chinés adma~ dumÃe^uens esi, itt pauperibits z^idués, qua non habent, 'unde â¢viuant, liberosÃtos wndere éiceat, quorum Ãruitus non nià morte terminatur : Ã^da^ hac conÃetudo, tà m altos toto regno radices egit, -vt, mul^ tos illic negotiatores repios, qui maximal firtunarumÃarumÃmmam in huiuÃno-di mercatione collocatam habeant. Emunt enimpuellasÃdulo educant,pÃllere,mtÃ-cis^inÃrumentisÃite ludere docent, laÃt-uisq^ alits moribus imbuut 5 nubileisfa^as, in lupanaria contrudunt, quorumÃiprd meminimus. Primo dieproÃitutionis, eas adquendam, cumpoteÃate omnibus aUcu-ius vrbisproÃibulis à RegepropoÃtum, ad-ducunt ; is ear umpatrocintumÃÃipit, ca^ uet^ ne quid turbo earn ob rem oboriatur. Elapà eo die, proÃeHus hic in eas nihil am-plius iuris habet,proterquam quodÃngulis f»enÃbusÃmeladÃortum in lupanar it at.
344 DE REGNO CHINA ^pefiÃtatioaem fantam exigif, ^uantant (^ eini,a quo fn ùi /oei conieZ/a eü, (^ ip^uf Jcorft conjenfi.pfoÃifufa i/ü impcjüerat,ob fimptuiÃi/icef eoujque à negofiafore, cum in emendam, turn in ee/ucam/am} atque in eo Tiifagenere erudiendam puedam fa/iot-tJidu/iefcu/a ha fÃiieab/andieqÃint, can-tant iuduf^Ãtauifer, 'veÃiuntur e/egafer, coloreÃuco menfiunfur. Mu/ta inter easo-cu/d capta feeminafünt, hberdparentihut nata:ha comuntur c^ pigmetis inÃeiuntur, à cateres,quib. integer zgt;iÃis,maxima^Ão-rentisatatis pars in hÃris hiÃe tranÃdf^ efi-^neque qupad 'viuunt, è /eptis Ãis audent excedere,edie/oÃt/icet pubiico/hibita,meâ tuentib. chinis, ne turpitudineÃa aliquid damni dent, ÃÃidquid vitra preciu, quod nutrictis idis, de quibtts diximus,Ãiis,pen-dutjvulgato corpore m ereturdd omnepra-Ãecia ei, cuius mentionemfeci, exponunt. Jf dihgetertotu eum quaÃu cuÃodit, (Ãquot-annis,accepti CerÃribus rationeÃert.Pohb ea vetuiis iam meretricibiss bucru i/iudparce atque demenÃim redditur, quoÃiiicet,à Ãrs itaferat,vita toierent,neu extremefa-tne
HISTOR. LÃB. lit. i4j ^e iahorenfi^uodÃ/or^e acciilerifjaf^t fan ⢠if(»t eis^ij^endiumpr^betur, quo abaniur, aut (K qgt;tocbofropbia e^e^orum debiüum, quos Rex/ùisreditibw, i-âf/itpraindicaut^ wus,Ãi/ie»faf,reciqgt;iugt;iSur, Pue fi à mafrib, â¢fgeÃaie/fre/iis ve^dm, ad ops^cta difie^d» idbibeKeuf,qUie z/bij^erdidicerifif, i»Jiifu -ta fi aut dominofuo afflict, ad ceffu fepus cpef,u/if as addicefe coguneuf-, eo eia^/o,be-fum dpi^cem non ÃHfm Hbeffatem i/^s re-Ãituefe,Ãd efiam vxoreis conciiiafe,(^ co^ difiones quarere, adfe^/a bafesq^ com^fard^ dos auxi/iafeis manus fgt;offigefe, qui ndm parent, -viam atquerationem idonedoÃen-dere, neeeÃe edi ; ntÃÃonte faciant, à magi-Ãratu eo adiguntur. Inuicem tarnen Ãi ntagi/i
ris biÃeÃisi primo meuntis cuiiÃf
à nni, aUis^ item cert is quibuÃiam diebtfs, honoris cau/ia, ^ dec/arandagratitudinis ^^Ãy munera quadam oÃerunt. Liberi ve-^0 ipfirum, Ãaplane iuris euadunt, neque patfonisÃforum parentum zidarefunt de-quod beneÃeiorum in , memofiam retinere
uincfi,pfietefquam, bos ab idis codatofum
debeant.
144 DE REGNO CHINA De forma nauium , quibus tà m in mari, quà m in fluminibus, Chinævtuntur, amp;nbsp;quomodo totoanno pifcibusabun-dcnr.
CAP. XXL
N^uiz/mdre^mharum, ^nihis Izzfu-iæ,/o»gt/u(io Oceafïh^iulta^ magnh tiaiine inÃgnia^per omneispeziè ChiaarizfJf regfiiprouinciasäecurrezftiaÃufnina enzt-uiganfur,ifige»s Wimerus e^i-, ne^ue miziof homi/tum in i/Ãs ztauih/is teéfa Zztreis^ ha^ henfiu/K wulti/utziot adeb 'vfÃuu^Ãequeft-tium opÃäorzfmÃeciemrefiraat, (Risqué, afqtze terra, hahitatoribusfient exiÃimen-tur. PerÃacile, leui^Ãmftu »atteis chint« conÃmunt, cum liants, firro, altet^ eirei idone/s materits ahundent. Picisgenus havent, noÃro lange tenactus, qua tn modunt laÃdum nauigia indureÃunt : lgt;ac comma-dttas, (^ copia hominum,nauiculariaperi-tor um, efficient, âvt tarn varq generis nareis à Clainû tedÃcentur,quarum cuiuispe-gt; culiari
mSTOR. LIB. nr. 24y tuliare aomen eU : a/feros ^uoque alter is ce^ dere vti^ue necej/é eU x cam fantam homi-num coi/uutem terra 'vixp/^ineat. cJl4axi-ma nauium , ^idbtis iongysima nauigatio-nes con^ciantur, Gittnchi â¢Ã¯/ocantar-,^t(ilgt;uf à ad M/a zti zioiant,ca^eiiis adproram ^ puppimexadiÃeatis maioresfactunt: quod cum orten fait h us (^ LuÃtanicis naaihus in Indiam euntihus ipÃs commune eH.Earum tanta co fia efi, zgt;t frafèâit/s daÃis quiÃgt;i~ am intra ztnum diem adÃxcentas cogéré ^ueat. Oneraria Giunch/sforma Ãmagm-tudinefene lt;equaieisÃmt : hoeÃio differut, quod fror a ^ fuffefint idis humiliores. ^üa habent minora nauigia, noÃris cata-fiofÃÃmiUaxa quatuor habent ab atno latere ingetesremorum ordinesj quorumÃn-guUafix, aut, adminimum, à quatuor re-migibus aguntum t^ffaadmodum fint enauigandisÃuminibus ztadofioribus, mi-^^^fffifittdis, incolarum lingua Banco-ensvocantur^ t^liaquadamlatiores na-«es, lanteas ifÃztocant, oólo remorum or-dines ab zgt;no latere habent, Ãngulos à fix t»tfufis hominibus. His duobus nauigio-
rum
4îlt;î DE REGNO CHINA rum generibu^ ^r^âlo/ies, quorum ingens es mari copia, pofijsimùm 'vfi cofieuerunt, ob 4igiiùafem,adJûgam (b'prieiium quoque,à resÃraf, expedifis. t^biudpriteereà naui' um genus fabricant, longitudine iriremi-bus par, fed iatitudine inÃgni-, bamodico etiam Ãumine ferunfur , ad mercimo-ma bme tnde transuebenda apta, ^»od agb-ieis^nt, cf faedi iabore,infiuminibus, qua âvelis, impd/antur. k^iqsinfupermudi-pbeibus nauigqs Cbina abundant, in quorum a/iquibus 'vifuntur perguia inaura-ta ^ ptclurata, quomodo ea pnjttfsimùnf excubtafunt, qua Preregum ^ magtfira-tuum 'vobuptatiÃruiunt. Rex in omnibui prouinciis earum nauium,qu£ Giunebi w-cantur, ingentem babet eba^m, mibite du-eibus^iffbrubl^mam,quiepraÃdioÃtna-uigqstum ip/orummet Cbinarum, turn ex-terorum Ãnitimorum negotiandi cauÃa iff cbinam traÃientium , n/t tutb eo accédant, abedntque, nee à piratés infeÃentur: eadem Ãuminibus tuendis dibigentia ad-bibetur, quorum eufodia, earn ob remper-petubparoles abiquot armati ( Breganti-nos
HISTOR. LIB, III. 147
Hos voc^fit) prtefitnt: ac vni/terjo exercifui fuaua/i â regeJüpcnaHa priebeafar^ Picis, ^»a veufieur ( iii^ Giapeeg, ap/^eZ/afit ) ma^ gfia, 'Vfdixhpa/imes/copu^ (^ e^ceru ^»iSilar» maja, è ca^ce (jrpifîguetsiiftepf/câ cuiuÃiam ,^ qnem r^ame chiȾ 'vacant t confi^ia, nontenaxÃ/f(ni,Ãäetiamtere-â dinihusparam ohnoxia 5 vnde 'Vna China~ rum naait, c/aabutnojirifciarabiiior esf, atque diutint etiam duratura naaigia ef^ Ãnt, ni ob/iaret tenui/as. lt;^ntüte , eo-ff/m, cpfi^^d ^ noÃris diaerj^, (^ ar-ti^do ac 'vja ip/isjant prafirencia. E mul-fit enim partibus coagmentatteJunt, in-Ãar inÃrumentorum, juibus in irrigan-dos hortos a^ua deducuntur, in longum intus naaibas ac^^xa ^ adhauriendum 'vj^ue adeo accomsnodatis (jrfaciles, 'Vt 'vir âvni-cusÃdens, pedibus rotam ctrcumagat,per-inde ac f /calas aÃenderet, Ãntinam^ magna nauis ( tametà a^ua redundantie^ intra hora 'vnius ^uadrantem, totam exhauriat. C^Pulti reperiuntur in nauibus amp;phaÃlis nati at^ educati, qui inÃecupe-denunquam tulcrint,neq^ ahud quidquam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
348 DE REGNO CHINA opi^c^ ^f/^kerint, aut alb modo 'viHfintÃ-vffarare/îorM, quam^uem à j^arentibuf hat^um (^ hareditate relisant acce^ére^ ^uod/cilicet merdmoftia ah v»o inaHtif^ locum fraffsuel^unf , hommes^ ab zma ift alferam ripam fragt;ïJJgt;orfant, T^uptasUbe^ ros^fios eadem m ^auiÃcum babent : ita, â¢vt fipe m wbem quampiam 'vememef, 'vrbsKeÃr, auf quo locorü deladÃm, ignorer f^cü -vrbe mbUmdlgeafîf, amp;nbsp;in nauigà amma/îtia diuer/igeÃerb^quibuc 'vicHtd, nufdanf^ cutujmodiÃ{gt;ffgalli)2ie, abates, eoluba volucres^ alia. Sumqgt;raferea m na-uibus multa caupona^mercaforumq^ taber-na, mercibus rar is, fredoÃsatque exquiÃ-tis,reÃrfa,quas velin vrbe omnibus rebus ifÃrudsÃimaeleÃderes.-magna copiaÃrid, Ãsedni orienfalis,moÃbi,aliarum^ reruns, ÃpeÃuarum 'verius,quam neceffariarum, omnium certeparatuficilium. mfargini-bf-uÃu exfremifatibus nauium, impoÃfa conÃieiuntur tefla, conÃfa malis auran- . tÃ,alÃ^ÃuclibusÃdilia ifem ziaà corn-plantafa Ãoribus (^ oleribm quibuÃlam, eà iuxfa afque aÃelluperiucundis. In media
HISTOR. LIB. III. 249 dia Kïiui vinaria habeKf, (^ pijctuf» recc~ pfacula,^nos relibns aj^ due capiunf. China enim cuncfis, qua hoc nomine commendari poJJunf,f'egionihfis,piÃoÃorefi,i^a vt(que-admodum dixi)propter commodam multi-tudinem nauium, tdr innumerahi/ium pi-fiaforum,mare (^^uminaperpefuo Julca-iiumincredihilem^ piÃium copiarn, reti-hus, (ÃalÃirÃrumentis quo/idie capien-tium, piÃesinde à quingentis vj^ midiari-hns in viuaria,quorumÃipra memini,con-uehantur: eaÃngulis diehits recenti aqua inÃauranfur, pÃes^ omnec,eo,quod natura cuiujque conuemt,cihi genere nutriun-tur. tÃÃdpiÃatum merÃs commodiÃimi fint,Fehruarius, C^artiui,t^priiis, qua-doÃuuij intumuerintiÃquidem tum mari-nipiÃes eos intrant, ihi^ouapariunt, qua poÃea à piÃatorihm excipiuntur, hoc arti-Ãcio vicfum quaritantihttc, (^piÃeisin tÃ, quoi inÃia quij^ naui habet, piÃinis, edu-cantihuc. ÃddpiÃatores alia deinde naueis ^ regno autprouincia ventitant, piÃesd illos emunt, (ÃÃirpiculit ,Ãu corhibus e vi-^ine contextis, immittunt, qua ne aqua
ayo DE REGNO CHINA
'vjfgt;iafnpef/efref, papara fnunifaJtifif, o iet fnacerata: inities, Dt dixi,receKtem aquavf ftjei^tü aff/mdaat, c^eihumdanf. Paa-pesjhuiujmodip/^es emerefi/enf ; eos^^ im^ miituffepM, q ea ad re domi haberefilenP, îhi ingrddejeunt, (^ palat o Ãut acceptijl'i-mipare{u/iquo^^i»fop/âs vrhanas ( ^uib. i» hoc negotio âvt pltfritaum 'Z-tf Ãlent) de^ctunfur : m putbus i» epulof Prore-gum, magi^rafuum (^ purpuratorum ad-Ãruantur, ne^uecuiguam , mà ipÃrur^ co/iÃ/itÃt, ibi piÃari licet, officiapala-ti/ta, Ãu Primateis, fipiuc am mi cauÃi itt Ãumimbtts circumuehumur, nauibia ^uibuÃlam teHis, condauium^ue Ãle/t-elide (^ aÃabre , multis co»cm»e inter-poÃtis Ãene/lris, ÃtppoÃtisque trudibus, exadÃcatorum adparatu viÃndis. Itt his illi Ãb aulais (^ 'vmbraeulis pre-
ttoÃ/Smis (^ pulcherrimis, iucun-ditate Ãne (^ commodita-teper^uim opta-bili, conÃ-dent.
Ve
HIS T o R. LIB. III. 2?! Dcmirabili quodammodo, quo anates ingenri numéro, mini-inoquc fuinpru Chins pafeunt, amp;nbsp;de ingeniofa iucunda-queipforum pilcan-di ratione.
CAP. XXII.
(â^ ^f^ hoc regnum 'vjjue adeo ^opufo-_^JitmÃf, quemadmodum ex hac /n^o-riafinis ineeZ/igkur ; nc^ueeiiam ofiefi fin ignauifierantur atque toZerenfur â , ingenia quot;un^uepaupercafe Zahorantium, r/ec^ita-fe, arfium omnium inuenfrice, cogun fur, quot;Jf muis indies ar filous excogifafis, viZZum fibi parare conf endanf. (^f, quod muZft videanf,regionem Zoabifaforibus e/fi vndi^ ^uaquepZenam, (^ ncpaZmum quidem a~ gri reperiri,cuifitus defif cuZfor: aquas ipfi, amp;nbsp;ingen fia fiumina firufanfur,fi(ss^ in nambsa amp;nbsp;cymbd, vf dixi,habifanf: in his fiamiZiam fitb fuguriis quibufiZam afiabre firueZis, Vf ab iniuriis imbriu,ieÃus ac fern-peÃafu defienddfur,confinenf. Hiequoq^ ea ^^iPjs ^^^^â^^^ arfem,ac opificium, quodjeif, 0 cuius hares quafi à parenfe reZibZ/ts eZZ, mde
35» DE REGNO CHINA
'Vft^/e eomp/ura apui^ ipÃs huiujmodi tgt;f~ uenfa af^amÃeiaûeadmiranda'vide-re Heet : inter qu£ ex^riecifuis z/nunt esi, (⢠dneatio anatufn-^^ua tanta totiusgentit in~ tere/i, vt non exigus indigenarum nume-rue ea v/é/um ^»aritare cogatar ^^uaÃfte Ãu^endo hocee modo i/Ã/tuitur. Caueat ^uajdam haltent ex arundinihus textas, ^U£ puppim nanig^' longitudine æquantr ^ueit commode ad quatuor midiaanatuw includantur: hiquotidièpene in nidosad id^gidatim in caueHparator oua edunt. ft itaque,qui hoe qu^Ãusgenere 'vi/Htat, oua nidêf exempta , Ãlate latamtni luladnt autetiam anatino ( quod pracaddum eU) /ùh^it-yCui tamdiu eaÃtliacerepatitur, do-neepudotgeneraÃewdeantur: turne fwo ÃhlataÃngula ordinepercudit, (à in âvno-quoque anatieulaminuenit viuarn.-ea zero dexteritate ouumpandit, 'ut'vix'vnquanf pullus aliquü iclu moriatur , nonÃneÃe-ilatorumadmiratione, ^ui tarnen par utn Ãequentes adcurrunt, cum arshac perui-tuÃa, (^ hoÃe apudpopulos 'vulgo notaÃt: (tftn^ huiuÃnqdi induÃria annuatim qa^e-
/ffo-
HISTÃR. LIB. III. ijî fiuoJäatJwodumÃt, c^Ãmushyberno tem-/gt;ore,exfer»/s, z/t ca^Ãat,aämt/iici{/{s indi-g^eat, aüo non minasÃgaci, (^ingentoÃ, ^uamprior ide esi, modo, penuriit haie/ùc^ {urrunf,Ãmtfm inÃoreas ^aÃdam expan-dunt: huie oua imponunf,oua,Ãramine, a-^^^^s ^^^â^^f^^^ toncipiente materie coope-riant, earn intendant,Ãammam^ tamdiu alunt, donee oua ealÃat ^pudeÃant, turn demum, eadem, qua prias didgentiapados ex ouis exe/udunt : tam feedeiproaentu, vt caaea anatieuds,irÃarÃormieoÃram aeer~ uorum,Ãateant. Eos deinde ados in eaueas togunt, inquets Ãnt anatesgrandiores ad pudosÃbter alas condendos ^ Ãouendos adÃefiefa, donee roÃra eorum Ãant ear-nea, ^ dam ipÃmet cibam eapere,prata pe-fere, c!r earn eatero grandioram anatam gregepÃ^am ire queant.Ae qaamuis inter-dum grex viginti midium nameram exee-dat,pertenuitamenÃmptu, (beademarte, qua£dueataÃnt, nutriantur, Ãnguds siebtes mane, obie^o ory^eo^a paululo, quod 'vb/ 'vixdegbatierint,oÃiumneÃbtro-f^q» qua verÃes aquas exituspatet, adape-ritur.
254 DE REGNO CHINA rifar'iponiicu/ii'S e candis fexfi/s^ftauim iff* f^r dr ripam excitâtur, earn tra^tÃu^t ana' tes,procurj((aeieoimpetuojc, vt a/teraÃ/-pra alteram/gt;rouoluatur, multo J^eälanth urn riÃt. Eo modo toto die i»p^d^tofiefit nt, frof^e aquas, (^inagrisorj^cen^tis, cer-gt; toinÃtperah agrorum dommis precto ana-^ turn nutritonbiSi gerjoluto, ob arua bac ra-tione ah nocer/tihus /jerhis/gt;urgata. Cum aduedferafeit, abates inventi numero in a^ qtms proruunttadjignum timpani puljit, è nauihus datum, quo conuocariÃlei, (^per ponticulum, de quo antejin caueasjifas re-deunt: edterum qujquegrex e Jùa naui da-tumÃgnumprohe intern ofiit, etiamÃmagna adÃt nauigiorum mulittudo, quorum etiam 'vnumquodque peculiari Ãto à ceteris fini genere dtÃernitur, cui anates egre-gie fitnt intentie. nbsp;nbsp;ELsc ars at que exerci-
tatio, Eegno huit ^Ãequens esi, (Jâper-utilis, cum maxima incolarum pars, hià ce animantihus 'vic/itet : ^alato etenim acceptiÃima, iucundiÃima^ , ^ indents numero, 'vUi^ pretio fitnt comparahileis, ^ perleuiÃmptu nutriuntur.
Etun-
MISTOR. LIB. III. ayj ^tuntur enam Chifï£ genere ^uoelam pi-\ Ãaiionh, non min fie, ^ uà mpaÃio anatutn Ãe, artiÃcioÃo, muifa camJ^eó/aforum vo^ I instate. J{exin/ingu!is'vrhfhffe,adÃumi-n^tconÃeif, pecuiiareis quaÃiam caÃtsha-lgt;et, in quibm annuatim mu/d cor in mari-niaiunfur , quorum opera in piÃatit, ^s menÃbffs , quibm piÃes oua parère eieÃ-»itne,fnbt(ncmoebim vtepopfflareiiÃlenf. Eximunfcoraosècaued, eosqae ad ripant Ãutà defirnnf, in quo mudaebabenf paratas cymbae, quas, mediant nauigqpar-fem, aqua impktas, continuo or dine in or-bem/ocant: coruos indeÃtbter aias funicu-loobiongo 'vinciunt, ^ ingbiuiem bac7e-ffus co^hingunt, nc pi/ces deglutire poà Ãnt^ in aquas dein eos defiant, zit piÃes capiant-, id vero coruis, zgt;t auibüs aqua-fids baud ingratunt,Ãtpra modum auide amp;celeriter inÃ/umen ruentibus ; Ãtbmer-gunt turnÃ, atque vbi tam diuÃb z/ndis ^atuerint, donee roÃra coda^ piÃibus ad ingluuiem vj^ compleuerint,emergunt,(à in cymbas eade ceieritatereuolanf, caÃos^ ÃÃeis in aquas, earn ob rem, 'neÃtpra dixi, in
ïjó DE REGNO CHINA f/ijcaphis adÃruafas, è ro^ro co/Zo^^e^if^' dunf: neÃi/icef mifiores fÃieti/i maria»' far- rede/m^ eaeÃtgib i» aquas, prædam »o-uamq^efifuri^ ^ h/me iaborem rofis quatK' or hor is co»ti»ua»f, ta» fa agi/itate, '^f neuter aiteri impedimento fit, donee cjmba piÃibusfint o^Ãet^-^ turn demum,nodus ih ie, quo ingiuuies conÃri^^a erat, exÃiuitut- nbsp;nbsp;,
Corui in aquas rurÃt?» dimittuntur, âVf ; igt;nmerÃ,Ãbi iam ipÃspÃes caÃant,cihu/»' ' quequarant, quod magna auiditate fad' unt,quia diepÃatum antecedente,demen' Ãm idis minime q^rahetur ( certus, ided, milq numerus) qub,Ãamefiimulante,fiant auidioreis. ExÃturati, 'vhiaiiquandiuin aquis oberrarint ^ /uÃtauerint, ex aquis ; exemÃi, in eaueas reportantur, ibi que ad I menfis ÃqueÃfiationia/ftos, detinentur, quibus redeuntibus, ternis quibuÃue die^ bus, ad piÃatum corui adhibentur, cuius Ãque adeb cuÃdi, Ãque adeb adqgt;etentes Ãnt,'igt;t,toto anno,Ãiiceat,nihdfiab/uri ii-bentius âvideantur. Tribus meiÃbus, Fehr uario (nit dixi) CUartio (fi ffiÃrih, ta-ta ÃÃiummubtitudo caÃtur, quatotiFe-
HIST OR. LIB. III. 277 ^no /izj^ciat, ^s,quospriori capiteexpofö, »toislis. dim igifur fajita omnium etiam a/iarum rerum copia China abundent, ef-iam longe à mari dijlanfes,Ãngulis diehue, pi^ihniy^volunf, recentihue vejcipojpint.
Qua follennitate Chinarum Rex, aliocum regum amp;nbsp;Principum, fuietiamlmperij vrbiumamp;po-pulorum legatos ex-cipiat,
CAP. XXIII.
Crm,Ã^uenfi capite,mihi de legatione dicendumfie, quam Philippus Hipp a-niarum Rex Cafholicus, pro inÃgniÃio rei ChriJliana promouendaÃudio, ad Monar-cham ampliÃimi Chinarum Regni miecere Ãittueraf-, cur iiemgrauihus de cauÃs ea dilataÃt, eer taÃilicet occaÃonis,^ua non pro-^^laheÃetum videhatur, expeclandagracia: noninepteÃaclurum, neque à Ãnihus ptopoÃtimei dtÃeÃurum me eÃe exÃimo, Ã^uncoÃenderim, quihus honorihus, qua ^ituum morumqueÃllennitate Chinarum R nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rex
ajS DE REGNO CHINA
Jiex externoru return (^popuforà kgafos, adÃà q»ibxscu»^i(e de reb/amiÃsexef-Ãa^ a^^ trac7ef, quodÃimma, ÃifK^^ wif-tii^uar» mdigna bu?»anifas M biÃerifibffi ebticeaf, èquibui, quafffaÃ/ geftzis eixs, d( ^ua didmi^SjVybanitai (bquot; ddigefitia,Ãfd Ãtfer^cognoÃifur. Om^es igifttr, ^aile-gafontm Mulo i» Cb/nam've»itf»t ( t^ibd /gt;egt;Ã, ab amiclsÃfrf, a»abboÃibusmfÃ() tanfo cum honore exciÃun/ur (bâ colunfur, adeo^ magnÃce traclantur^acÃipà corafff eorum domini adÃnf. 7^que enimÃlum, foto ferrarum orbe,a/gt;ud omneis Principes iure gentium vÃrpafis legaforum priude' gÃÃuunturd»primis verOfne ipÃsmetitf-iuria quicauam, mole/liaue inÃrafur ; Ãdgt; ^uamuis boÃilis, cà Regi, Rei^publica da-mnoÃÃtlegatie, nibilomit/ustarnenÃtt-gulartbuc multif immunitatibuc iuribut^ gaudet. Stat im zgt;bi legatuc alÃuis,'iÃiant adRegniÃnes acceÃerit, ^ui proximus ab eo abesl, 'vtcina vrbdpraÃ^m aut magi-Ãratus, obuiameiipÃmet procedit â , multo cum bonore verborum, (b'^Ãig^^t morum comitate bominem excipit : PraÃeHum ve-ri omneis eitts vrb/a Loit^, cunila oÃf'da
HISTOR. LIB. III. ayp f'fgia, iiuces, ^f^^/^^es^ fritJ/^Zianj, magfiA fopa com/tanfur. Ora for e naui egreffus,^e~ ^^ik terrain ai fir/gere hauoh^Ka^ permitti-far, i^aaüfum/tif ^gt;eli/f/ximo t^iuertêffdii ÃfiÃälcoiitMHo ab äc/o bomin^b(^ó in lit fore Mans turn expeefantibus, ge/laforia/eila e~ burnea^aut epretioja alia materie fa^a,ho-lojenco^ auf DamaJceno,aut auro braclea-fo obelucla,ouiujraoeliJingulisin zirbib-op-fidis^^ ad^tbitos buiujmoeli caÃts, madatu régis habefurÃi/eiÃtur. la ommb.etid z-r-b/b. o/ipidis^^ regr/igraüdioribÃimptuoÃm ^amplam^ domum Rexbabetja quaprin-tipgt;ugetiumi£ exteraru legaii, proreges ite, prafides^ proumciaru ^ magiër a fits reces - creati, cum ex aula admumafua obeuda i?r prout »das abeunt, boÃitio recipiu»fur. Ha adds variafipelleclilif^rafisdellulis, alt-isq^ âVfen/tlib.fteceÃarÃjcuüclis dem^^ reb. tnÃrucltÃima or»aftÃim£tj^Ã(»f,(^i/ige»-tis diuerfe»tiu mulfitudi»is, »emi»e altert quidq impedimdi auf moleÃia adferde ca~ paceisj» bas adueafas 0ratar,eo,quedixi-mus,eomifatu,dedudtur,Ãue equo veHtts, Jiue lexica, quod-uÃtatiuseU, la fits, lllic reli»quifur, magna cum morum can-
R 3 mem-
tufiiaui9 fw/^^d ia»^ou( v^a^/ya^f -^n/ -a^tfioj uin3 i»hâuifw/iM uifi^^ui/m u/^jt ftu^y^j :3uot/t^uo3 m'?jj f^u^y-fz/ft/i ojdpt» â^^ ^^^^ ââ^^ ^ff^^ptfMJ ^ft^-^i^^ip o^Jfff y ^javfijfp fJ3/03X3 f^^iMuot^ mt^ff/è â^^^tfp ~Xf Mflf ffpOUi ffi^lffè â^liji^yjrjjff/t^ifVJ^ -}?rM lüs^p ^ : fvpj/pui/^fyp ?/^f//f ^^ff -r^^foj ^ ojpp f/fpsuiiüoj /np âfs^m ui»fpS ~^I MJ^dJo p/v Ui/fp^''x3^ -^aftp/^sa Ut3xct/ -Mf UffffPU^fütiUl^Jt/f^rip U'^^S)/ C/^l^'3f!3 âo/up^u/ ffip xf^o^j 5 ^i^rj^ K^r^o f/i/^t (JUfamp;p 0f/f3(/a3(l yiJf/fffO^d ^^f/l»3 f^Ctio^/ SU/ Uf tnh)M3ïlt;ofap»fa/ ffip t^s^fjo/j onu SfUOS f^t3âfïX3ffJff/^PjÃdxf fffi fff^iaCffP^ -tiff3./3(i pif/E^iuh ' ///3(/333P ^QfC///3/ P/pS -o^J3füipppmfptn^ /ymJf/M Pi/c?3u ^0 3ftyf/lâ3i/i3U//J ^KP 3?3ÿ or/h PâjPi(i3rL 3p '«n, â/p^oaâji/3i/yfrib 03 X3âfU3/^p ypE^z/^iZ jp/f^it/W UiXfP^âff/»f/m3 M^3y 3flPâf-fl/ -PX^/?PUi â3fp âU/3U07/lt;/33X3 ue^c/aou/i/yj poii âi^U3flhs â/f/fpffpf^ 33^/acUCq /u?3ÿ[ ^èfiZ f3a// ppâi/lt;3fp3/ Ui/iiU(gt;pâopCUi Ul3po3 :p^jnp3 yipo^it3âou»^//^ tupi âpff/tu/Pf/pue epp f»pâ33i 3p!aiâjt(3^'iuiiu ^f/liifihâs3u/ia -Cl^J»fan?Uf//pPt3/33':plt;iiU04^ï'iüfiJP/UCfU
VNIH 3 ONDa^I 30
HISTOR. LIB. III. j^t Jamf^tuum in eutnfadefi^ot-um, zj(t^ a^leo examuÃa/tm, z^ij^u^enamepuLe, quoifer-cuia, cumi^Ãmellegato, tùmecfcscomiti-huc (^ mimjlrd, iaJ/d^ulos diespr^benda, quibus m loclSf^idbuj )joJJiitiis,/juotidiè dd uertendumÃt,de^Kiati{gt;'. Exemf'lum di-flomatdfdeipublieke, obducla: gypfi tabula ( ntfifièdixi ) graKdibi^s ebaracleribta m/crtptum efl : m/dltarnen aliud conlrnet, ^uà m name Jiegis,aut Principd, à quo mià Jus ePl orator, cut,quocunque lerit, tabula diaprafertur. Sed codtcillorum,quibus à Jenatu regio maulam venledl et potejlas datier, allafirma eji. Hl enlm chartaperga-mena colorata mfiribuntur, adpenfij^ Régis figtllo cofirmantur,pro more, duntaxat hac in re, fi^ in Proregum créâtioKe,fillen-ni. Sumptus Itlneris legato totlj^ eius comi-tatul, à RegJsquaJloribits, fiâ â¢vecllgallum prafeijis èfi/coprabetur : maxlmlsllleho-nortbus, omnibus locis adficltur, JJlendidè traHatur, lautifimis conulufi exclpltur, magnificè donatur. ^o dte vrbem Tttbl-num legatus Ingredltur, omnis ^^uU no-btlltas, (Jâcune/t fimfm ccnfilij Reg/Jfina-
R j tores.
ads DK REGNO CHIKA
/ores, cumJuo Pr^eÃcie (qui) M Chinte f^af' rant) nommof'imaie/iate, comicumq^tur-èa, quam ipjemet Pcx, in publicum prodire Jolet) extra vrbem ei obuiaprocedunt : qui fiapotentialiquoregemifii/sfit, dextrum prafidis latus, fin minus,finfirum claudit. Prafis inter eudum cum eo eolloquitur, aut ipfimetaut per interprétés, perbumaniter rogitans, qui Z'aleat? quam comodum iter euenerit?aliaq^ buiufinodi: bis colloques te-puseffiuit) donee adPalatium fitjeipiend» Oratori defiinatum,'vetumfit:ibi veró,reâ Itelo illi,prafis quo/dam adiungit, qui ami^ ee ^ bilariter cum bomine confiabulenturi ipfi cum catero comitatu domum redit ; po-tefiatem quoq^ Oratorifiacit, aliquot Loiti-os creandi, eer turn numeru captiuorum, ad mortem damnatoru,noxa eximendi,al iaq. buiufinodifieciatim priuilegia tribuediJUf qui legatorum titulo in Cbinam 'veniunt, nibilquidquam molefiiarum infierriaiunt) quantumuis wl enormefielus admifirint. /da z^ero nonabborrere,boc,dequo nunca-gam,experimentu doce t. Lufitanus Jndi/e ProreX) quenda^orum ciuium, cuiParte-lomlt;«9
HISTOR. LIB, III. adj iofn^o Pareto name eraf, cum aliquot a/ÿf^ ^f^otq cuiujUam ergo, Emafiuelif Segis r-o. »u/iejCOK^cieffelijK Chmai mi/erat. TUfjt âvero teporit, legafi quo^ Mâlacenfcs Can-tone erant,in aulam Regis dinaru, adq^g sijiio regemittebantur,profiEluri. HiLuÃ-tanos apud Prorogé CantoneÃm calum^ia-iiantur, g^, nequa^uam reuera legatos eos, Ãdregionem eiusq^ aditus {^ munimenta, JJgt;eculatu miÃs eÃe diolitahant, vtipo/lest reuerÃ, earnÃbigerent, quemadmodum lgt;oc modo magnam Indite parte ditioni Ãf£ ÃbieeiÃent. Ã^ calumnia bac minime ex~ Ãturati, eb, impie er atroci animo,rem de-ducerecotendebant,'vtin vincula LuÃtani conÃerentur, tormentdq^ in eos querereâ tur. t^c fine Prorex, cum Loitios vrbis incbÃltum prins adb/buiÃet, oratoresLu-Ãtanos comprabendi, ^ dir urn in carce-rem contrudi iuÃit, cumque, quteÃionea-Ãerb ^ diligenter habita , ea quæ faÃt erant, interÃnonconÃntire antmaduer-^â^ffi^ (quandoquidem etiam eorum quida, plus, quaminterrogatu, atq^omninbverü erat,Ãatebdtur)Ãntentia capitis in eospro-
R 4 nun-
i(Ã4 DE REGNO CHINA
KUf^dauif, de qua adfipremum Segiuw/è' fta^um refidà , ab eo cof^rznafam, ( que»/-admodum 'Vfiicè auebaf ^ confinuo exÃ-quufurus. Senafui autefff,cu»i intedexiÃet (^coK^dera^êf, Lu^tanos, iegai^oruwÃe-de Mu/oq^ in regnum veniÃe.-Ãnfentiam à Prorege Canfonenà la fam, non Ãlum minime ratqm babuif,Ãd (Ir conÃÃim ei edi-xif^ L/ÃfanosecarceredimiÃof, /inement inco lûmes in Indiam redire patere fur, o-mnia^ ipÃs ad redifum neeeÃaria, liberali-ferÃ(ppedifaref,famefà MalacenÃs orafo-res iam in aulam âveneranf, à omniÃudio in eorum necem cunHos exÃimulare conafi eranf. t^ddebafuredillo: vf omnia wra Ãnf, q/u C^alacenÃs de ipÃs defulerinf, af que ipÃmef adeb LuÃfaniÃnf conÃcÃi-, eos tarnen, quodÃ/b legafion/s nomine in Se-gnum 'venerinf, neufiquam zdla eÃe mole-ÃiaadÃciendös. ff adpropoÃfum reuer far, aio, legafumfecensaduenfanfem, 'vbidb ifinereÃÃrecollegerif,Ãpius^ pérlJumani-fer co mpe/lafus, af que à purser a fis (^pri-moribus adÃliareis epulas aliquofics inui-tafus fuerif, cerfo,Ãbi^ ad earn rempraÃ-nifä
HISTOR. LIB. Ilf i6^ fiito die, ad Regem admifti, hofieÃijsimo e-^ueÃris ordmit nohiUffm, iÃLv^j.Ãimmit Curia PraÃdis m Regiam deducium corni^ tafu, tumeo, quoÿrimum regem adit die, turn ctm^/itÃqiiefitihut, quam diu fiegoch Um idi cum Prmeige fuerit. Rex audit ho-ffiiuem ift vno trium magniÃcefttiÃima-rum baÃiicarum, quarumÃ/gra mention Kemfeci. Legat/ts,rebus quarum caufa ve-fierat,expeditis,adÃtum Princiq^em remittitur,ingeutis precq muneribus ofiuÃus:^^ w abitu per euncias regm ditioues aquè ho-norifcè iiberaliterq^ atque in adueutu, habitus. Oratore's ver o vrbium dpptouiucia-rum ipfus chiuarum Regui huge aliter traélautur. Eos euim nemo comitariÃlet, extra magiÃratum aut Rellorem regiouis aut vrbis, à qua ad regem kgantur. Ei iu-iuEfum ePi, vt legatos iu reqqs, earn ad rem deÃiuatis, diuerÃrà ho/pitioffcipieudos, omniaq^ eis ueeeÃaria abuudè Ã/bmiuÃra-da curet.- cauÃamqueaduentu-sÃ/Ãitetur^ quam cog»itam,ille adÃfpremi couÃlq regq PraÃdem, Pr.tÃs ad regem defers fmul di-^^ deÃguat, legationi audieuda: accedit le-' R s gatua
lÃÃ DE REGNO CHINA
g.i^fif^có/es, aut equoâveóiiu, cuiusofi/re^ Kurn/ifteoreainÃrtume/f, w J/gnum hu-mihtat^ Mita^^ ob^ruantta. J^o (ilie,vt f^andata expona^t, in Regiam oratoresac' ctrÃoftufi è diuerÃm cum eo è magiÃrafi^ b/is, qui ordure modo^q^rius deUherato, (^ cof^ituto, ad cos antea veM/tarat, igredi^ untur.rbUji amÃam quandaf}^,antepala^ tium Regium afcarn deueneriK/Ã/bÃ/iufiti dum quidata ( quem magiÃrum ear/mem-arum dicere/gt;oÃd) eo ziemens, innuat idis, âvtprocédant,iocum^ commonÃret, in quo primum in genuaÃbmittereÃà coguntur, manib/ts, pene inÃtppiicantiumÃormafft complicatis,quà m diupompoà bac carimo^ nia durdrit,ocuiis^ in turn /ocu,in quo Rex e^i,dtreci/s. Hunc admodum tÃtprogredi-untur, quinquiesadbuc moribus biÃce repe-tit is, donee in prima pa/atqcænatione per-uenerint. Ea conclauiproxima eÃ, in quo Ãmmum CuriapraÃdem,magna cum ma-teÃate conÃdenteiegati reperiunt. Is adeo^ rumpaÃuiatanihiireÃondet, 'verum, vbi ^^^^ ^^gofid expoÃ{erit,ti(m demum, quod aquum esi, eis renunciat, per eundem e nu-
mero
HISTOR. LIB. III. 2(57 ff^eroprimärumfeH magiÃraluum, cui, i/t diuerÃria Kegia ipfis deduced!, o/nKtbia^ »eceÃar^s rebus opportune inÃruendi, Re-^io mandat u cura tncumbit.
De legatis, quos Hifpaniam Rex ad Chinarum Regem mittere conftitueraf; quæcaufsalcgati-onismittendæ, quæpofteà difFerendæfucrit.^
CAP. XXIV.
HiÃoria hac exigua, ea breuiterÃim comp/exus, qua in hunc nj^ dient de afnjpl^ïmo Chinarum Regno cognoÃi pe-tuere, muit is tarnen prateritis atque omià Ãs ( quorum quidemnarrationem in aliud tempus mihi reÃruo ) nonÃlum, quod le-uia, Ãd (à qubdÃtmmum multisÃuporem atque admirationemparitura vider entur, cum antehac inaudita planefuerint, donee tandem tempus ipÃm atque experientia credibiliora Ãhac fecerit. i^c de breui-* täte Ãne ( quod nonnulU certe faciunt ) quam deÃtpegt;Ãua jilixitate accuÃri mala, quan-
263 DE* REGNO CHINA
IfÃe
^uaKtumuii non Jine opera ^uodam nre^i iitetrifnento, ea faceam, t^ua no inepte expo^ nerepotnipjem.Seisl, vt h^ortea hute olcfcri-ptioni coronide^aeitiam, extremo hocca-pitementionem fidarn liter ar urn, mune-rum (^ legatortf?», ^ttibift dim doTrtrtfi no fier Rex Rljil/ppus ( cui,a Deo irnmortali, âvtpaelix incolumis^ dittÃt, optamut) tnt ara Chrfiliana C^f. D. XXC. è regno (JUe-xicano, in chinant, cum quihuÃam eiufilt mecumfiter i mfittuti religione initiât if vi-rif,mittere confiituerat. Ea igitur hac de r( figillatimindicaho, ^ua,illefià , quant Pritt-cipimeo debeo,fiele, commemoraripofieiu-dicauero-, heet buc vfique dtlata fit legatie, quarn tamen,fi(mmintiminif benignttate, (fimaxinti Regisfiudioacdtligeniia, cut» diteris eo nomine firiptis , muneribusq^ ad 'ebinarum Regent defiinatis ,fielic(ni exi-tum firtituram efiêfieramits.' Cunt Hifia-'ni Pbilippinarum lnfitlarunt,qua alias Occidentales adpe/lantur, in cola,è ebinaruPt regione multa auri fideiq^ pretiofit, alia^ d/uerfi generis ntercintonia in port its find aduebiied^ à mercator.ib. ebintSjperqtdP^
r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tjtli
HIS TOR. LIB. in. tlt;9 ' 'itiUprefio diiteKali eeraerenf, fifnul ex iigt;Ãs We/Zf^erefU, e^fs ferras camp;rr/fiurtbffs al^s pra/la»f^if^us hoffarum gefiertbus à na/u-ra e^use eboffaf.fs ej/e, ^tsoram pariem m hao hi^orta rece/fÃnfrf/fs, ea»^ Je/tfef/fiam fe/wtertiftf, vf exiÃimareffftjf res hoc modo procecierefff.-cof/fwatss^^ ea ctimgefifecom-merciorumÃhi zgt;Jhs ^ef,ffigt;»fi2fim ii^gcfj-fiaadÃà emohtmeKfa ificie eÃe redifura, Ãd efiam Chinar/im Reg/tum adÃiÃÃieK-da ( ^(od 'V/iicè PhUÃÃne^Ãis euÃehafff) dogwatis ChrÃiaffiÃaetfa co leuiorifiego-cio adduci poÃ. J/iÃsUrusK égitur PrÃes, (^ Torhis C^fitmgüapris^ores, v»a cumÃ~ naffi InÃiano, ^ t^uibuÃiam AaguÃinia-Kafar.til(.e Ãddibà t^ui ^/ddepri/ni Chri-Ãiana fiffa injidarum earnm indigeffisde~ »uffdarf/nf, (hquot; vitra, dace/tta homwam fni/liaÃicrls aquis abhierunt, aHos^^ tanta in re labores ^ moleÃiosfane graueisÃÃi-nfierunt,^i(a reble commemorariÃÃent,à amp;adproÃÃtummei/nfpertinerent, (^ni ego q/(.o^t(e ifiÃmet quotameunque earum partent exhatÃÃm.) Hi italt;^ue ontnes, re fleliberata^ quojdam afftoritateÃde^^pra-Ãan-
lyVo
27* DE REGNO CHINA
Ãant es vsros, ad Catho/icam Regent noÃtH mittere decreuerunt â q/fi ntaieÃati eittsin ntemoriam reuscaret ea, qxx de chinarunt regno aitdittone accep^et, atque cognoÃet, eantfà certioretn redder ent, quanti Philip' finarunt Jnfilarum ( qu£ iure omneis Hi-Ãanid Intperq eÃe cenÃrentur ) intereÃet, negotiationem ^ contmercia noÃrorunt ad eos Ã^populos extendi, qua: ratio ad cont~ ntunem rerum /latum fortunas^ omnium, nonfilum conÃruanda^s,Ãdetiam inÃgni' huscommodis atque ornamentis adaugen' das (/s'Ãahiltendas maximum momentum allatura videretur. Orarent ergo, -vt Rex eorumpredhus dementer adnuens, legatos ad Chinarum Regem, ineunda cotÃrman-da^ amidtia caÃsa,cum certis munerihtts, qua in HiÃanico Regno inuenirentur, ma' gni^ apud Chinas ^imarentur, mittete 'ue/let-, adÃerent : eo modo Chri/liana pie~ tatis dodrina aditum in eas regiones paté' Ãeri, Ãmuà negotiationem inter HÃanos ^ chinas cæptam,adinÃgne omnium Imperia HiÃanicoÃthiedarum gentium emo-iumentum atque commodumf eh multipH-cem
HISTOR. LIB. III. s/j tem ^retioÃÃimarum, atque pr^ej^anti^âé-Warum mercium, quæ i/ii^c adueherenfur, coptamjeofæücitfs effèjfroce£((ram.CÃm,re it a dehherata, quisna ad grauf/s'ima fuduf legatfonis at^ longinqui itineris oni/^fÃtb^ tundam idoKd^ videretur, co datis caput-hits, interÃconjidtarent, z/noconÃfÃiff-Wneis cenjuére, earn, i^uemÃpius »omina-»h dfartinitm Herradam, i^ug/Ãima-KaÃcraÃamilia catnohiorum Corjphieitm ( vt hominem mu/tiphci docirina, ^pm-^a morum innocentiapraditum, Phihppi-KenÃum^ rerum, quod eprimis ear um In-plarum cultoribus vnus eÃt, egregiegna-fum) rogandum eje ; vt ü in honorem fi-premi numinis,gratiam^ regifgt; aiquequo tanta hominu muititudini, adÃmpiternà torumpiutem conÃdipoÃef, huiuÃnodi la-horemhumeris pisimponipatereturiper-paÃpimumetenimcunHiseÃ, totumhoc negotium à nemine feeiiciits aptiiu^, quam *b ipÃ,'viro,probata 'vita,muitiplici^ reru fxpentia coÃieuo, conÃe^iu iri ; ne^ quenq ^Hu facilius à rege,qua âvedetfimpetraturu^ ^tqÃeni^à deordinddaphihppinarüPep.
(fd
.3-7i DE REGNO CHINA
/i^l^uog^m man^latis ile^le/'a^/tJcum Prigt;t.-cipe age/iislafire/tf, commoiHms ^ accura-tia^pertra^afuru e^e. Huiaiecrefo, omnium/entenf^s a/Jprohato^Herraila adÃnÃa, ÃatimÃ/e itineri i^edit,conÃenà naui, qua in HiÃaniam nouam 'veiÃeabat, anno à nato Seruatore M. D. LXXIII. Dià ce^rutà Pr^eÃeie duib/tt^ cundii^ob vita Ãndimoniam, morum/^Ãetatem, virum amantibi/s, bonorÃd ad HttMvÃuede-dudus es/,muitisÿ^ cum iaebrjimis rogatut, vti,quam j/rimum /gt;o/Ãt,ad eos rediret,i^ui (^fimmopere turn co/erent,(ÃpraÃntiam eilti, vt maxime neeeÃariam vehementer deÃderarez/t. Jdfidurum i/ieÃ/gt;romiÃt, inuicem ab eisÃi/gt;uiatus, vt hanepro labo-ribusÃds, quos ipÃrum omnium communi nomine Ã/aperet, gratiam ÃbireÃnent^ Deumfincltsprecih. deprecarentur: isiter ipÃus vtÃortunaret â , quad cum ÃÃaduros duels recepiÃent, ^uemadmodum pio erga ipÃtm animi aÃeffupoÃeafecere ; Herr^a menà 2(guembri oramÃluit,. cum/^per iJ^exicum iterÃceret, me comitem itine-rhÃbi e/à voluit. 7/^im ita^ue in. Occidental
HISTOR. LIB. III. 27J denfali Oceano conÃendimus,^ idib. Sex-filibas t^nno c^. D. LXXir- adporOtf» ^^'Zf-S. Luca de Barrameda (tjc âvocafar) in HiÃania, adpidimuCfÃ^uentidie HiÃaiim, inde,propere, cMantuam Carpecanorum, â¢v^i turn Bex eraf, concendimf^, quocHm Xr/f. Caiend. SepCembris, eaÃptimana, qua Guietanam artem an^Ãam eÃe, in Au-lam numiafunt erat,perucniÃernfic â¢, Begis gt;nan(fi reuerenter exoÃuiati, liter os PraÃ-dis, (jr/nÃlanorumPhilippinenÃumfna-ieÃatteiac dedinius:Rex,ci(rn (b' liter as, (à nos,à lit a dementiaÃÃepiÃet, à mandata exponentes, benigne à libenttr audiuiÃet^ piumÃbi atque vtile wderi deÃderium no-Ãrum reÃondit^ Ã^ conÃliarà mandat u-rum, quot;vtiÃngulari diligentia de toto nego-tio deliberarent, tdq, qua deceret, breuitate pertradarent, grattas^ nobis egit, quad tpÃus cauÃa atque nomine, tarn Ibginquum iter ÃÃepiÃemus, ve à eorum, qua de Chinarum regno comperiÃmus, à eorum, qua ad PhilippinenÃum Rempu blicam per-tinerent,certiorem eum redderemus. Sum-ptuspoÃea omnes, dum in aula eramus, li-
S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bera-
174 ÃE REGMO CHINA èeraUferpr^eberi nobis iujstt, mandauif^^i ^'fi rent Mam PraÃebiÃnaff/s InsUci expo^ neremus. Istùm erai D. Joannes obanduti /jaidniunxifPex, -vit re cum con/iUarà di/igenf er prîtes exeuÃa, ^uidnamÃafuen* sium zgt;ideretur,adÃà reÃerrefxüi maneba-^ io PraÃsÃtrnmä cum diügetta paruis: paK^ cisÃ^uidem pod diebtes, quidquid pbiiippiâ nenfium eolonorum nominepesebasur, eX' pedtfum omne, (^ impetralum esi ; excepso capise iegasionis, qua ad Cbinarum Regent decernenda erat-, ea, quad maximi mometi (ffïjgt; amp;nbsp;opportune tempore, matura^ à â graui pramiÃa deUberatione ÃÃipieadtt iudicaretur, in aliud tempus dilata ^re* ie^a eJi. Hoc cum reÃonÃ^ multisq^ Pegû de ordinanda recens inuentarum Regio-nurn republica, conÃitutionibus, adÃitit inÃper,qui zgt;na nobiÃumprÃetÃerentur» quadraginta re/igioÃe proÃeÃionis'virisÃ^ cratis,menà lanuario, dnniM. D. LXX^i ex dula diÃeÃimtts, HtÃalim^reuerÃÃf-nttes ; ibi, cum regio mandatu grauibt/s di cauÃs ego remanere cogerer, Herrada, cate-^^^ ^jÃ^ft^tdnt denuo ingrÃi,lunio men-
HISTOR. tiB. III. 275
J^iVeU âventis dedére, ^^fietici curÃt w no^ «affï T^ Ht^amam Ma/iJitf/f â : caterum^ turn fgt;roj^era nauigafhne iam f/gt;Ã(Sâ¬tia»t fhilif^pinas InJulof i» cafiijpeéftt haberenf^ repenfewutafo venfo, in In/niam quanda » nefandisinanium Deorumcultoribttfi^-i\f,^ ^^^ ^j babitafantmeciijunt, à quibu^, Herradaj j^^,.^,^ i tatert^ omneS) trucidati, 'iwico excepta, ptryffi ⢠^uem ex In/tdis nob/^um in HiJJ/aniant r^ t ^bdiixeramuf, Indo: is Manigliam reuer-/w,cateros omneisintcrfel/os, /ifer^is,quas Ãeum babui^nt, à Bar bar is dUaceratas ataue amiffds ej/ê retsdit. BrteJes,c^ceioni Pbdippinen^s, biÃe magno cum dolore at-^uelucluauddis, cum voider en f, Herrad^ amp;fidorum interitu, inpriÃinis Ãà miÃ-*'à religiös , ad Begern denuo itéras de-dere, Ãpplices^ue eadem ab eo, ^us: iam *nteper Herradam legau tpetita, impe/rasant , Ãd impetraÃe Ãà neÃiebant, pe-fiere : rogarunt inÃper , 'vt Bex, de le-^ittis in Cbinam miffendis quamprimunf Ãafueret, ^uod antea code Herrada inter-ttundo demiÃeÃagitarant-, alias praterei
'fA'
5 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M(/i~
ayö DE REGNO CHINA
Igt;etefitfbfu benigne adÃntiretur, quot;vt in ri, ad opfabiie/n InfiiarumÃatüpotiÃi/nunf Ãacienie. Li fer is in duiam deiatis, LeXiVbi foÃuiafa Phi/i^pinenÃum cum prioribifs o-mnino cadem eÃe animaduertif : Pr Rident earum /nÃdarum conÃituit D. Confiluiint Afercadunt Ronehidiam, ordiniseqieeÃris, 'virum grauem, magnanimum, (Ãmahi-fiicibm erga Regem obÃ^uÃ, ^uæ in Perth anis APexieanis^ Regnis ei fdeliter praÃi-terat,pr.eciarè de repubüca mcrifumjs ifti~ ^ue, citm iam PraÃs creaffis eÃet, ç^^m-mum mif tenda in Chinam iegationis, Phi-ii/tÃnenÃifm deÃderiu intedigeret,Ãmul^ conÃderaret, quanti earn impetrarepubüd boni intereÃet,ÃipÃiciter,Ãd accurate mtiti negotium apud regem ^finatum Pndicunt ^irgereceeÃt: ReÃ/onÃm tuiit^cotinuo cunt militari manu inprouindamÃtam iret, 0â Ãiuti^incoiumftati Indians' rum con/ù/eret, quod ad /egationem chh nenÃm att/neat, cum ea tanti momenti n» Ãt: m altud commodfus tempus dfÃeredant 'videri, ebÃi/icet, v^ue, dumÃnatus rent grauiter atque tempeÃtue dcüberutam at^
extt^
HISTOR. LIB. III. 277
fxaminatam, ad Regem retultj^f, isti, i^f
omnium caf/uf, ea decreui^et atque /fatuiÃ
Jee, ^ua in Dei Opt. Max. maijiatd^ Ju a
honorem ce^raiudicaret. ItaC^ereadut
turn dtjeejiit. Jnjidani 'verb, ante^uam no-
«US PraJes eb-venijjet. Sextilt men/e, anni
Ãuuentis, z/ehementiusorare regem ati^ue
obt^artperrexerunt, 'vt tandem toties ro-
j gantiumpopulates, dementer obje^uere-
tur,mJertfnt^'vnaAda,Jeuexpoftttoncm
itineris, qubd aliquotiesnominates ceeno-
biorum C^uguÃiniani iejlituti Coryphaus
Herrada,cumalysaliquotantehacin chi-
Karum regnum fecerat, qua quidnam tbi
turn'vid^nt cognojÃntq^noÃri, explica- *
batur, quemadmodum èÃeunda l^onap^^^ jâ»'â '^^'^^ [ meaparte 1 cuitotaea narratio fideler in-['b''t-'â'^^'^i''^ ^ ⢠Ãrta esl) intelligetur. Decreuit turn Rex, »«ÿA^'â''â^**''â*' ⢠flagitatam toties legationem ad Chinarum Regem mittere, idj eodem tempore, quo ob
LuÃtanicas occupationes, grautÃimis curls dtÃtnebatur.Luce clarius hoc argumentum , erat,prouidentiam numinis (in cuiuspote-Ãate,'vt /apiens ait,pediss regle po fît um eà ) (unda hac moder a tarn eÃe. L egatos a utem ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S s del(-
lyS DE REGNO CHINA
Migere iu£fis e^Z i^Ktomui Padiffia A/e-KC^M, /»did finatus Pr^Ãs, cum quo eg» dia amea Ãà muZtumque ckm de China-rum imperia egeram, turn de regno Mexi-cano ( quod mihi, ah anno afaiis xni. iff hunepene zÃ^ diem ihi vitam agenti, probe erafpercognifumJ occafione quorundanf negociorum, quihu^conÃeienddego, dunt JacriU in fempZo San Phdippxo Manf/tano, Jeu ( vf nune vacant ) A4adritianoadpo-pulum haberem condones,Ãpimfuiprapo-ÃtU'S-,qua vÃts,cumÃequenter ide mu/ta eX mepercuneZaretur, atqueinquireret, non rar o hominem conueni. Ãuamohrem Pa-didia, cum ex mu/tis etiarn mecum habitée fodoquÃ, optimein me eÃet animatus, à â prater ca meÃZutd earum gentium cupidià fimum, Pegûq^ mei obÃruantÃimumeÃe reperiret ; ÃbiperÃ/adebat, me Zegationent earn è/èntentia Regis Æ quihac in retatum-modaaZicuius reZtgioÃejÃÃioni décati hominis opera vti cogitaref ) omnium como-di/sime confedZurum, df ad apt at urnfnem eÃe perdueZurum ; ExÃinfabaZ et, nonparu hue momentiadZaturddiuturndmeant
earu»
HISTOR. LIB. III. 27p (arum regtorum cogm^io^/cm, fiauigafia^ num lgt;erifiam, incolarum nodfiam^ Hit igiturdecaujis id mihi legationii cheundx munusobfulif- (^ cum LuÃtaniec negoeÿ ergo, iferipÃjic/cipendume/Ãt, ctsicrisÃ-nafortbui Regà dimMendi mei cura com^ mÃf. Hi me HfÃalim adeerÃuerc, ediio fnandafo, vfi dona, qua ego mecum accepta, ad Chinarum regem firre debebam, fararencur : ibi egopermanÃ, (^proÃeHio-nem aliquot vrà dteb/teÃd cumprogter oc-cupationummultitudinem, f^a rari, ante-quamclaÃis in/ndiam ire Ãlita ,Ãluerct, nequirent,Licentiat GaÃa SalaÃr, Indien contraHationis PraÃt, (^ IndiciÃnatus ^^cÃÃor, Regem literit eiM rei certiorem Ãecit ( qui tumLuÃtani bellt caufsa Hada-ÃioÃerat ) attis, quodeÃeamaiÃatisdi-gmtateforet,Ãatueret.Renunciari Rex iuà Ãt ; claÃis zgt;ela sentit committeret ; mihi, ditm munera expedirentur, çf donee nauts pararetur, expeâlandum, qua quampri-mùm veils in HÃaniam nouamfliHls, eus illic nauels conÃenderem, qua quotannls inde in Philippinas JnÃilas abeunt, quod circa ferlas IPhatalium Seruatorls feri
con~
S 4
280 DE REGNO CHINA conÃeuit. Hac raftoite, düata ei/profic/io â KoÃra 'v^^adÃ//efifie/s diese^triakis, an-KfÃ^uetis, fà m eo, ^uod miwera,qf{a mul-taerant, ci^ius exf^eeliri Ke^u/reKf, ^uam ^uoisl viitofis ilt^i/lafiomtm humorihus, mole/Hf^cailfarris, to fa fe/tè Hi/Jgt;agt;2ia,eo UKKo laioraretur. Jtelus tafidem ommhut
farafd, Jiegis ad Chinarum Hegem lifera, 'VKU cum munerdâus, mihi traddafünf, de i^uibus hoc loco nihildicam,^uodingens eo-rum numerus,//firet ^cenÃndtis,narratio noÃra a^uo prolixiorfutur a eÃet ⢠exiÃimo fraterea,prudent em led/orem,perffe,con-Ãderata HÃaniaru Regis, à ^uo dona mit-tehantur, magnanimitate, eius^, cui oÃe-renda erant, maiefate at^ opulentia (qua, hac hiÃoria,fotis, opinor,fuse dcfripf)facile, qualiaeaquanta^fuerint, afimatu-rum efe. Exai/è etiam omnia indicare,epi-' Ã^^^ ^^^^ mei,adMonarcham hune data exemplum hue adfrihere cupÃff^, quo o-pereipfi autorcommendaretur.Sedcum rei huicÃimma manies nonft importa, neque ego etiam, veniam ah eo,penes que eins mihi danda tus es/, if a diuulgandi impel râ-nm,
HISTOR. LIB. III. 18* rim, ^uam,pro condifiof/e locorum,ia qui^. bus nunc vifam clego,»epefere ^uidempoà Ãtm,haud couenire id mihi ceuÃo,neÃdem, quam Principi meo debeo,zgt;iolem.ScirefuÃ-ficiat (^ liter as, (hquot; mutera, dr oblatam oà ' Ãciose à Pege ttoÃro Monarcha illi amiciti-am,eo dumaxatÃeclaÃe, 'vtRextÃe,cliett-tes^, dr^^ttiuerà imj^erio eiusÃbieclipo-fuli, ad z/eritatem ag/toÃeadam, drfiera-fonälam religiösem soÃram Catholicam fiÃifiesdam isducerestur atque coscita-restur, drpudesdi ipfirum errores detege-restur, quibtts 'vtiq^.mtÃri laborast, dum nullam immortalis Dei (quiccelum, ter-ram, omnia^ in orbe ziniuerÃ, tarn aÃe-Habilia, quam aeiem noÃramÃugietia cre-auit, efirt^, dr beates eÃieit eos, qui omne Ãtam in ifÃÃem reponunt, dr legi ab eo promulgataÃnc/Ãimis^ verbis,dr zsera-cibus Ãgnis cotÃrmata , obedientes Ãfi frabent) notionem habent. Hoc modo di-
mÃus.
ego in Mexicutn red/j, 'vbi tum tur-
batiusquadamgerebantur, qua zgt;t accurate obfiruarem, diÃedenti mihiPexprace-ferat. He his, cum, antequam cæptum iter S f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exÃ.
iSz DE REGNO CHINA
exÃqKerer, Rex nece//ario certiorfaeieneif^ ^f^ videre/ur, ConigKif^i Cognes, Prorex A/exicafififjO/ximftmfac/u iuäicaear, Olj-^ppo}2sm,Z'hi Rextum erat,me reuerti, et-^ue eü^culeates, ^uæ e/eliberattoftt, tujfif r/^xf, /»ter earamreg/onto» Primoret, k-gat/o»/s bu/tis catt/îâ if^t/utte, /»cédij/enh expi/care.Hac occaÃo»e i» HtJ/gt;a»ias reuer-jMjtt»j,f»u»erihtis apad Prorege^dd aliud Ãatueretur,relicfif,Regef»^^ 0lj/jppo»e refer/. ^u/jC/tm literasj^/ta^ attuleram,le-gij^, gt;»e^ de co»//(ltat/on/h/is négoce hu-r/tt caujla hab/tis, d/ffire»tem audiui/et: ido»eamÃhi comwoditatem feru^iga»-damdecreuit, q/ta Chr^ianumhocÃtu/tf f/a me»t/spropofitt/m exÃ^ueretur, quad tarn ^uo^ue ab eo fa^fum, »e^tten/llafrei co/^c/e»da rationes prat ermi^ ex/Jli/no, nos^breuhe/terà ^Ãblataimpia vaniÃ^ morum Deorum wneratione, Cbr/Ãian^t placita,per 'uniuerÃm Cb/narum Regnum d/Ãminata at^ue propagata conÃe^uros ^Ãe^ero.
HISTOR. LIB. lit 2^5 ^tod'vt^atffaxit ( qai'VKwid/acert potesij De/zi opt. A/ax. 'vf Jix^iJifjKUi tjfÃxs cultus ( ^uemadmodum amniaa decet ) prouehatur, homines^ hi frecioà ChrÃi finguixe reciter ati, heatæ importa--litatis compotes Ãant.
errata;
Pag. 5. verf 13. lege adpellatas.
tf. 18. SanLaurentiani. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
34. j. follcnnitate.
30. nbsp;nbsp;nbsp;8. eithure.
37. 9. Bæthicis; amp;ib. lin. 14. alia^iâ 41. 8. vilitas.
44. nbsp;nbsp;nbsp;6. diadematis ergô.
45. nbsp;nbsp;nbsp;i. Manigliam. Porrô pro Chinent fibusamp;Chincnfium legelemper Chi-nis, Chinarum: aliaqjerratahisfimi-lia partira exeraplaris vitiofitate, partira feftinatione conmiifl'a,tu ipfe,Ls* ôoe benigne» corrige.
^r
ii
fimta fentraa« tan^ fi angelus togw tgt;amck»autxpó hipaulo^moJtatw H cbana fiituroj^i-cnunciae
Kvetcru o deda a xpo plebs n^^l ^1 ewigen efahqd tv ïnume tJiipel^ J öo?»ba fiifpicatus efVnemo acop'^ dcmcnóâautiUc apló^fïl^P^*â^*^! Iqcâdrmc ccddicalpws ewigems ïB tak abqmd öixcrüf.eaa fi â¬?â^^?'1 ficus w aplicarûvirtutû*cfiâ fi quot;'*^n jenus ctöïöimus vï3ensjpb^^^!l fin mdiquib) GpiÃs ni fide %p' 1 bwt mûcius.Oniô i ftt ut p?ig^â^^ acopiant crrcwis Itlivmiaâqwa et ej quan do erna iu:et nunc jymtvnoam ^4091â^^' tT^»*^'S^^t',^^,