Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • nbsp;nbsp;nbsp;de rug van het boek

• • nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • nbsp;nbsp;nbsp;the spine

• • nbsp;nbsp;nbsp;the head edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the back board

Epit«uîlt;J^^

1 * . J®ASWlt;il»,, .

. ^BeMorbo. i

EPISTOLJi ORNATISSJMO VIRO D.HENRI* co Olißegero V.I. Cohort ätnico O' Piuras no Jùo colendißimo, BMolomieui Ldtomui

S. D.

INfer tot incommoda ciuibtu prxfcns Uborat iCtMjOÏiflegerc omatißime, illud unü magna felicitate rebus humanis cotingcre arbitrer, quod cum plena ßmultatum ac diffenßonum fint Ota, literaria tarnen ßudia ufque efflorere no de finant,fed uelut conßiratione quada publica ita nue paßim excolantur ab érudit is ingenijs,ut cum badie nus optima qu£q; ac ßudluoßßima uel negligëtia té paru intermiffa,uel peruerfa infitutione deprauata fuerint, earn propediem lucem acceptura eße uideais tur,ut fuiltim, que iampridem certißimum oflende runt, cumulâtißime exhibiturafint, 0 incredibiles ad bene beateq; uiuendtim commoditates prolatura^ i^am o nunc optimus 0 doilißimus quif^ quanta potedl opene atque Mufirice hue fedulo ccnfert,o qui fitperiore œtate nos anteeeßerüt idem ßudioßßi me conati fiint. Quorum equtdem tantifacienda edl pta erga nos de liberalis uoluntds,ut nihil nee mam pneftare potuiße exiflimandifunt, nec nomenfuum honeßm commendaße,qu'am quod Ingenio fuo et in dufiria nobis ad earum artiu cognitionem uiam aa peruerut,quarum uis tota dm in animo excolcndo, atque adeo honefiißima occupatione fit a c^i: turn ue roß*

NVNCVP^TORM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-j

M ^0 lertiam iiolis ad rerun gerendarü admimßr4 tior.e m^et documenta in omnem uitce parteni ßaluler rima fuppeditat. Sed cum alij elaborarint in alio genere, ij mihi cum exterif ad recta et fruiluofaßu dia haud parum contulifjè uidentur,(iui in different di arttbiK lUußrandis deque atque in exteris operant ponere non dubitauerunt. i^am cum harum cogni^ tio per fe iuctindd,cr propter orations facultatetn propria quodammodo hominis, eoqi maxime digna ft, turn ad reliquarumt artium doürmam it a eü net* eejfaria, ut fine aceeßiene er pr^ßdio eins nulia ea* rimi aut percipi commode,aut féliciter traHari quo at.^enim cum inueniendi ac iudicandi ratio cimäa inharum oßieioer adminißratidneconßituta ßt, Hec alias in omni int elle diu et cogitatione nature ßt fcn[us,quam qui harum prjeceptis fingitur er infor matur, quis cR qui uel diduru fe quiequam certa cß ratione uÜa de re, uel qu£ ab alijs dida ßnt uere ac proprie intelledurun jberct^qui non praeceptis edo ruin et inßitutioneuel mediocriter fuerit hnlutuse Ïtaque ualeat in plerifque natura quanta potesl,uul go dißrtos et quamhbet eloquentes fadat, nunqua perfedi operis laudem impleuerit, niß er qua: ab ar te inuëta confitutaq^ ßmt ad perfedamfacultatein fuerit confecuta. Noui enim intelligentes per fe et ft cirndos multos,nee quenquaferè tam indocili ac pla nè nullo ingcnio(qui modo in aliquo ufu rerun uert’ fatusfit) effe arbitror,qiii nö et int eiligere ferè qu£

A ij ai a,lij3

4 EPISTOLA

tb alijt reäe diäd fint,er ipfè interdum tjU£ fintU at plants er apertis uerbis eloqui poßit : ucrum qtd certa cum ratione er perfeüo iudicio id faciat, hoc eü,qui ^lepionem quan^,fi ob/cura fit,in ampla ct finuofii oratione compledi, qui probationes eiufdem er argumenta difi:ernere,qui reuocare eafdé ad fon tesfiK)s,er quid qu£c^ poßit perfigt;icere,tum quior dmem ac di^ofitionem earn, qui elocutionis forma, qui modu/m er habitum pronunciationis unicuique tribuere,h£c,inquam, qui uere ac folerter fiiat,nc^ mo natura atque ingenio tam perßieax fuerit,qui ft tte arte et doârmafe unquam confient urn fuif: glo rietur. Qtio magis admiror antegreffie £tatis negligentiam, uel infiitiam potius corruptißimormri temporum,qua indodli at^ mepti hommes ctim 41'* tium dißerendi mopia ac deprauattone literal peue cunólas euerterint,nemo tarnen uel admodtim pauci reperti fint, qui iudicarmt tanti mali caufarn, uel fi forte admonitifuiffent, acquiefcendum fano confilio ac de meUoribus cogitandum cenfucrmtAtaque exu labantà fcholis pubUcis liters humaniores pene o» mnes,er quiequid illuPrioris dijcipl'tnlt;t,quicquid ea legantiæ atque eruditionis erat, proeul uelut contai gio quidam,arcebatur.Legebatur ArijlotelkaSei quid Arißotelica dico ƒ Ugebantur commentaria in dodiißimorum hom'mum,ea^ 'm fiholis magno appa ratu, uelut Pythia,decantabantur, E quorum audk toribw, qui patdç bberaliori 'mg^nio er ant,rum wx

V , NVNCVPATORÏZ. »

^iitd intclUgerent (ut argutd fcrè mdgis ^UM fru iff rd erdnt omnid ) eóque in genere non ddmodun profeHuros fe J^erdrent, tadio nugdrum dut omni* «o reiedi funt d ßudio, dut fi per feuer ddum erdt db , nbsp;nbsp;*flis dd potiord trdnfire condti, edi difcipUndt pra^

t^dture dtnplexi funtj quibuf prêter Idborë de diffi fultatem nihil egregij confequi potuerunt. Alij uero igt;d fe deutioref putdbdnt,dut quibut propter inopu dm id fludijgenui dd otium opportumui uidebdtur, htgrefii uulgdtd mdgis qudm find perfidfione heft* runt in propofito,^ corn meUorum literdrum igni ri fiudio, dc Idbore fifi in hit tdntum dc tdin diu ex* rreuifent^qudntum lege dc more fcholdfiico dd grd» 1 ^um dliquem(ut uocdt) fitis uidebdtur,titulis dtque honoribut mdgifirdUbui mfigniti, ei plerwtque non fiducie modo,fed cy drrogdntiæ procejferunt,ut da Hot fe credere dufi,dlios prie fe contênerent:ec quic quid 4 rdtione fu£ dourine diuerfum uidebdtur, id totum ddmndre uno nomine, (^ tdnqudm pernicio* firn iudiedre auderét. Itdij; oppreffe mfeitii dc bdr bdrie bone liters ferè omnes, iniurid temporÜffire te Cf concuUdte fint, et cum prdud corruptdq- in* oleuiffcnt omnid,ed iüuftrium difciplindrum u^itdt : nbsp;nbsp;fdüd eü,ut fruiiut edrum fimul cum honore interci

j nbsp;nbsp;ierit. At quanto reiliut er precldriM if qui cumof'

mni bondrum drtium genere excultifitermt, ut no* bit dd hec eddem uidtn dperirent, nullifiudio neque

' nbsp;Ubori pepcrecrunt.addioru è numéro R 0 D O L* A Üj FHVS

« EPISTOLTÎ

PHVS AG'^1COLA,uirUtcrdriim nomine cumdn tiquitdte ipfd conféreiiduf,cum mnimdduer-crit fon^» tem corrupt £ dourine omniSyO' in!citi£ occafionê ab artium diljerendi uicio promanaffl^ut profe gui turn poffet duxilij, contra hatte libem fanioribut ßu dij: confcrret,pr£cept!S illarum iUußrandii repura ^andu^; tanta felicitate elaborauit, ut poll Ciceros nes et Quinttlianos paucos ante fe religuijfe,ufn cer tè et commoditate cüHos etiam fuperaffe aideatur. Scripfit emm de Dialcélica inuentionc très libros, opui dbfolutwm fané, ac mira turn orationis facima dia,tum rerii/m ordme Oquot; trailatu conditumM t^^o civm ca qu£ à diuerfis fadionibus partm ad fehda* ficum ufumi partm ad forum e:y duiles ciuiefiones difrahumtur,exclufa omni priuata ratione in unum quodammodo corpus contulerit^ earn artis turn mte gritatem adfccutus eR,tum commoditatem,ut et uni uerfameim latitudmem uno codem^; ambitu copie xui ftyZ^in omne quefionis genus eofdem fontes aperièdo différends facultatem locupletifme inflru xerit. Sed cam h£c ipfa latiusferé ab iÜo uberiufj; tradata fmt, quàm aut conuenire rudibus ac primu ingredientibus h£c fludia, aut dodis etiam de péri* fis breuem rei cognitioncm,expedire uideantur,ope repretium me fadurum putadfi dum flilum in hoe genere ad meam utilitatem exerccrem, fummam eo rum in compendium contrahendo,alijs pariter rem gratamfacerem. Ate^id equidem ita à me tentatum

NVNCVPATORIJ!. ? t^'ut cum forint defcriptionk, et uis renim eddem, qu£ egt;^ in drchctypo,diligenter confenutd ßt^mul^ td^; decefjerint, quibas tendebdtur uelut corpiK ord tionis, Cd integritdi turnen er fumind pneceptionis conßet, ut nee breuitus iujie cognitioni quiequim de tïd'^urdfit, er quUßdcognouerit totum RODOL PHVM fe cognouiße certo (cidt.

Hoe ergo quiequid e^ opcris , mi OLISLEGE* RE, quod non turn feUeiter fortußis quint fedulo i me profeßum eß, cumoptimo de ftudiofißimo cui^f nuneupo, tum uero in primis liberorum tuorum m^ fiitutioni.Quos equidem feio ut cum finguldriet pu ternd chdritdte trnice compleileris, itd hdud dubie dd omnem bondrum drtiu dißiplmdm mature es ui bibiturus. Proderimtißd fortußisubi fermants dc ffi grammdticie periti 'm bis ßudijs primufunddinê td iecer'mt,dut ft id no cot'mget,n5 minus grd tu tdmë tibi fore offtciu meu f^ro,fue quod dmdtißmo tuoru nommi di edtS e R,ßue quod db dmd tißmo tui tuoru^ animo profe

etu.Vd

ie Co

loniiC tertio

Itonds Martij, A’i^t

NO M. D.

XXX

A vij LIBER

I

• ^»'LIBER

P R I AI V S, DE

LOGIS,

MNIS PERFECTA 0» rdtio trii pVießdre débet,ut do cat,mourut, et ddedet. Sed do cere, proprium t^ principale eiiu eà officium, mottere CT de cdAre,ut non ni ft perfed£ orationd Junt opérant A confequuntur earn uerim ^uim dicendo cfficimtur. Sequitur enirn ampUm (^ copioflm maiorum corn* tnemorationem miferdtio : zy cum aliquid uenufte didum percipimu^ytum demulcemur audiendo et uo luptdte afficimur.'Fit ergo ut docere poßit oratio,ut non mouedt ncque delete t, mouere ZT deledire,ut non doceat, non poßit. nbsp;nbsp;nbsp;Porro docendi ratio eH duplex,per expofttionem Cf per argumentationem. Expofftio, edi oratio qu£ folam dicentis mentem ex piicat,nuïlo,quo fides audienti fidt,ddbibito. Ar^a gumentatio, qua quis rei, de qua dicit, fidem facere conatur.lUa nuda rerum enarratione confiât: C^uia credulum habet auditorem, amp;nbsp;ffontefita fequentè, H^cttotioribus rébusindiget,quibui peruincatur aduerftirius,CT dubi£ rci,cui ex fèfidcs confiare nS poteH, adfiniirecogatur. nbsp;nbsp;nbsp;Sed cum a^ natura

pert

PER BARTOLO. L^TO. ? perlpicdciares fait äd comparandum argumentum, tdij tardiores, baud incomode ars tradita eü a prit dentihm homimbus, ^Uii certain mueniendi ac iudi* fandi formam expédiât,Coins uttque dua font par* tes^inuentio i^ iudicium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Inuentio eü^eptte eer

ta loeorum defcriptione ofte dit, tptibus èfedibus du cendum fit argumentum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ludiciumj^Uoperftji

citur inoentum,cr certa argumentandi lege propos fito aptatur.Ciuocirca attendendum e^,omiie argu mentum aut natura fua, out extranea alloua neeeßi* tudme coh^rere cum co, cui probando adhibetur, Heinde cum expUcandum e^, turn ea lege committi propofito,ut certo reru ordmefidem auditoris ad* flringat. lïaud aUter fianè,quam ft tptis duarum in* terfediftantium magnitudinum proportionem col* leiluruSjtertium aUquodyputa regulam,fumat,^uain alteri earum conuenire certo ftt,eandcm alteri quo* que coÜatam,ft(ne quidfaUdt) per fefirmant zy im* mutabilem efti cognouerit,haud dubium cdl,quin ex *4 ipfarum inter fi magnitudinum couenientiam fit ieprehenfurus. Prius,ad inuentionem pertinet,qM argumentum ex Jubftantia rei propofitte, ucl ex ijs qu£ circa,uel qute extra fiunt fumitur. Pofterius ai iudicandi partem, qult;e ut firmiter cobtereat propofi tO) arta argumentAdi lege oftèdit. Sed de inuc

A V tion9

IO EPITO. DMLEC. RODOL* tione nos bic dicemm.Et prima guident de locii. Se* cuttdo de ufu locorum er purandi fdcultäte. Ter* tio (qudntum ad muentionan pertmet) de mouendi er delccldtidindionc.

LOCVS QVID fiteieim diuißo,

LOctu,cR commuais quidam rei notd,euiui äd Komtu quid in quoique re probabile fit, mue* tiiri pote^. vt definitio, gemu, totum,partes,notg funt et uelutfignu quicda, quibia admonemur in di* /pututiSe cuiufqi rei ab eii ducendu effè drgumentä.

Simt autem loei alq mtertti,lt;tlif externi. Et por* rè interm dupUces: dlij in fubfldtid rei,dlii dred fub fidtttidtn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïn fiibftdntid fimt,definitio, genui,]pe

cie!,proprium,totum,pdrtes,coiuugdtd. Ciredfub fldntidm,ddidcentididi{iis,fubieild.

Externi loei pdrtim cogndtd uocdutur, Ut edufie rerum,quibus respondent euentd. Pdrtim dpplidtd, dccidentid,repugndntid. Cdu/fie fient effidens erfi* tiir.Euentd,effèdd er deftindtd.Applidtd,locus,të* puf,connexd.Accidentid, quorum quinque fimt-fpe* det.Contingentid,nomen,pronuncidtd,compdrdtd, fimilid,repugndntid,quorum dute,oppofittd er diucr fd. nbsp;nbsp;Ex bis igitur b^c fiummd eolligitur,definitio,

^enut,specter,proprium, totum,pdrtes,coiugdtd,di ideen*

PER BARTOLO. L4T0. II idcentia,tiilnf,fiAie{luM,efficiem finit,effè^id^defti nutä,locus, tempus, connexe, contingentid, nomcn^ pronimcidtd.compdrâtd,fïmiliâ,repugnitid. De ^ni bits ordine exequemur.

TABVLÄ LOGORVM,

« ÏPIT. DIAtEC, RODOt.

CoÿUU tin»

Loeut l'^iextertu AppUati Temput

Conner

DEfinhio, eR oratio, qua qiüd fit res proprie expUcatur-Vt homo eA animal ratioale. Ani mal rational, expUcat quid fit homo. Hac genere et differentia conßat. Vt in pratdiäa definitione,ani* mal genus ell, rationale differentia. nbsp;nbsp;nbsp;Ell autem

genus, quod pradicatur de plunhusJ^cie different ffbutfm quid.Vt quirenti quid ell homofquid bos^

'pER BARTOLO. LATO. fj Çuid aßninf dpte refpondetur,MinMl.Specief,eR i« qmm fub fi eSprehenfam deuiditur genuf. Vt homo comprehenditur fub ammili, ci- dnimiiï ddieHione dißrrenti£ in ipfum er brutum diuiditur. Diemm énim, animdlium aliud rationale eil, ut homo:aliud irrationale,ut brutum. Differentia, eil proprid rei notd, qua fecundum idipfum quad talii ell, ab dlijt difinguitur rebits. Vt rationale in homme.Uam er fubflatia fua homo rationdlis ep,et hac nota proprie ab alijs diflinguitur animaUbui, qut expertia funk rationis.Sic binnibile,equi differentia ell,rugibile ie önis,cr caMa. Hegant tarnen ullius rei ueram de certam à nobis cognöfi differentia, propter »«« telieliui noßri mbeciUitattm ; fed pro uera fumi aa iunt, quiecimque uera proximd accedat. Et quidem rationalé,ac paucte admodum alid ,fint nee ne uerx ac légitima differentia, alij affirmant,alij negant.ïn reliquis nemoferè ell, quifatis confanter affirmas ire poßit. Qiiapropter ad farciendam hancmopitan ambitu quodam et loquendi circuitu effingimuf aii* quid,quod locum eiut obtineat, multaq- perfepe col ligimuf,quoru quodque latius patet quam hoc ipfum quod definitur, iunäd tarnen æquantur propofito, er proprium quiddam èim effidunt. Vt ft definias i nbsp;nbsp;nbsp;*finum effe animal ffblidii pèdibus,dwitum etfeceun

dwn.

»4 EPITOi DT ALEC RO DOL. dum.SoUdot pedes hulerejtem duritu er feeamdu e/Ji, per fefmguld Idtiord [tint quÀm eA aftnus, N* Cr equus folidis eR pedibus, et mul us lepus^ auriti ftmt,et omnid fere dnimdlid facudd. Sed htec iimda inuicem uelut grddibus quibufddm excludimt c£tc'^ rd,er quid propric fit dfinut mtrd nit un fu£ fines ffieädndu proponut. Ergo ut femel dicdmiis,heec optimd fuerit dd 'muenienddm definitionemuid,ut cognitd rei ndturd de diligenter perlulirdtd,pYimum commune quiddl in en inueni dmus, quad gene* ris locum obtinedt. Dcmdcalijs dtque alijs ddditis eoufq; contrdhendo per/èqudmur,donec ei quad de* finiendum fufeeptum e^l, proprium quidddmefièce rimuf. Vt definiturus duitdtem rede dieds: Ciuitds eü multitudo coUedid^dd fidtum reru/udrutuendvj per fefufficiesde^bus dc moribus confiitutd. 1» qw definitione, multitudo gnis loco edlynterddd di^* renti£ circunjeriptionë ordine coll0edtd.Eorró fum tnd lex definiëdi edl,ut definitio propria fit ei, quad definitur. Deinde, ut quid fit res, plants er ipertis uerbis explicet. N^m hoe difiert d defcriptione, quod iüd, qualis fit res: hiec, quid fit, demonfirat. Turn uero definitio rem pducis uerbis indicat, de* fcriptio plunbus utitur, czfatras ctidmuerborum liber wsdfcifcit.

GENVS,

PER BARTOLO. LATO. ÏJ

GENVS, SPECIES, DIVIS10.

DE genere z^ ß:ede, quid fini didum eßjM attendendum, quod qui exadiu^ ifla diflin^ guunt äddtmt ed indiuidUum. Vtfît geniit,quod de pluribui flecie diffvrentibiis:Species,quod dcplurii-hui numero diffèrcntibta: Indiuiduttmjquod de wno folo pnedieMr. Vt animal de homme, afîno, leone dicitur. Homo de Catone, Scipione, Cicerone, Cf Cidera. Cato de folo Catone. Sed nobh in propofi^ to mdiuiduum cUm f^ede, fîecies cum genere congt; fmditur. Ham fîcut feeder generi cotlata rede nomen ftrnm obtinet, eè quod difernat genm, ctr quodammodo j^edendUm (ut ueteres loquebantur) præbeat, ita fi conferatur indiuiduo generif fadetn aedpit, edn indiuidu^tm fimilc fit jfiedd. Vt homo eollatm animali,Jfiecies ed,animal genus. At ft eun^ dem Catoni confieras, Cato^ecies fieri uidetur,ho* mo genus. Hon diffrrut igitur,quantu ad argumêtan dt rationem pertmetffiatfied fiatt à fictie ad genus argumetududturdta ab Indiuiduo ad fiedèduci fO ted.Vt quemadmodu nece/fi: edfi homo currat,ani mal curreredta neceficfiit fit Cicero currat,hominem eurrere.Brgo ut fiemd cofitUatur ifla, genus in pro fofittottoc(fmus,quicquiddc plunbus pratdicatur, fine

1(5 EPIT. DIALEC. RODOL.

flue edfliecie differ At flue numero. Specief,id di ^ quibui pnediedtur. lllud prietereundum non eSl,genui at pradiedri de fuis f^cciebuifld itidin di uidi in eds,cr quidem ddteilioni differentie. Efl o nim diuifio, generis in f^ecies per differentia didus dio. Vt dnimdl ddfumpto rdtiondli et irtdiiondU in hominem or brutum diuiditur. Dicimus enim, dni» ntdlium dUud rdtiondle ed,ut homotdUud irrdtionds le, ut brutum.Qitocircd funt quiputMJt dudhusedi iterfo pofltis cr inter ferepugnuntibus different^ omnem diuiflonem fieri oportert. Sed hoc fieri non poffie or multx fiepe fiub uno genere ffieeiis, er ued rdru diffèrentidrum penurid codrguit. Udtiuc ficut nobis primum effet, er uotoforfidn optdndum,ut le» gitimis dudbus differentijs diuideremus : itd proxi» mum erit ut ^udUbufeunque, dudbus turnen, fim mi» nus poterimus dudbus,dt quotcunque potermus,di» wddmus,dum modo umiuerfitm eins, quod diuiditur, compleddmur Idtitudmem. Qjtdpropter non per cd modo qu£ in fiubftdntid eius fimt quod diuiditur, fici per omnes fierè locos, qui cired, quique extrd fimt, ducitur diuifio. A fiormi, que dptißimd eil (quid in fubfldntid, er uerx differentie origo)ttt, corporum aliud dnirndtum eR, ^iud expert anime.

A mdterid, urborum aUe ex fem me funt, dli£ f^°quot;^^

PER BARTOLO. LATO. Ï? fronte nAßuntur. Ab AdiAcen tibui,animäli(m alt ud mMructum,Aliud ferum. Ab adibuiJjominuni aUin (iudio, aliui lucro, aUu^ Moluptati optram dat.

Ab efpcicntibui, dnimalium aliud parents effî'» eada, aliud colore folis, aliud putrefddione gr gm* tur. Ab effedirs, animalium aliud fcetum,ediui oumn, aliud Kermem parit. Item exßne,ut re* rum domeßiearum alia ad neceßitatem,alia ad uo* luptattm.aUa ad uftim périment. Et contra ex deßinatis adfinem, ut opiim parandarum cau/fatdlif boneßis artibui utuntur» alij fraude c^ iniuria qua rimt. Ex loco,animAliu'm aliud terra, aliud ma* ri degit.Ex tempore,flores aut hibemißMt,aut ueii ni,out £ßiui,aut oui uncles- Ex conexis,homines alij feruißM,alij dommi^alij neutrum. Par ratio de cateris . Exceptis oppoßtis et diuerßsrqua cum repugnèt ei, quod per ea diuiditur, no pote A hoc i* pflam de eis pradicari: quad eR contra diuißonis ntt tara, nomen etia paru accomodatu eße uidetur, i^ia ut uox inepte in res ßgnißeatas, ita ineptiut rts ßgnißeata in uoces diuiditur. Diducitur tamë unit m multa,et tribus ferè in modis explicatur,per diuiflonë,pcr partitions, et per enumerations.Diiù flo eil gnis in ßecics diduilio, de qua mo diSîu eil. fartitio,totius in partes,dc qua mox dicetur. Pnue

B ratio.

IS EPITO. DMLBC. RODOt.

fdtio cuplura^qUiS wii aUcui infMtt,recenßmuf. vt Cicero et eloquës flatlet prudent,et ddfertor publié œ libertatis. Hoc fané modo nomë deducitur,et enu nerdtione in pgnifiedtd expUedtur. Vt Tdurus e^ dorneßieü dnirndl ßgnifiedt, er fyduf,er montem.

PR OP RIVM.

Proprium cil, quod omni,pli,er femper ineß^ Vt erudibilem tffc,er poffe laqui, hominis pro prid. De ßolo enim,etde omni homie,et ßmper quoi erudibilis fit,er quod loqui poßit,affirmdtur.

Inter proprium et dtffrrentidm,tcfle Ariflotele, re ip/d nihil intereR : fed fold compdrdtione dißin’* guantur. Hdm proprium dicitur, qudtenus fua ße ciei:diffèrëtid, qudtenusgeneri uel d'ien£peciei ca fertur.Vt rdtiondle,dnimdli uel bruto colldtum,diffc rentid e^l:homini compdrdtum,proprium. Qudmob rem diffèrentid dnimdlis uel bruti, propriu hominis in dijßutdndo reële dppelletur.

De proprid pdßione,qud, uocdnt,hic non dgimus: fed illud propriu in ur.iuerfum uocdmus,quod omm\ fiiU,et femper conuenit, et conuerfm pr^diedtur de re.Vt quemudmodum dicimus,omnem hominem ent dibilem e(Jè:itd econuerfo dicimus,quicquid erudibit ie ft,id hominë e/fc. nbsp;nbsp;Huis hic pnecipuus efl ufus,

locum writ dilpfciitiicfuppledt,fuc id unum ft de net

TER BAKTOLO. LATO. rç

^ «frf proprium,(îue ex plurAus aUjs contend um, tjuod proprium, efuiddum efficidt.lt;iuenilt;tdmodü patt lo ante eA dentonßritum.

TOTVM ET PARTES.

T Olim er pdrtii nomme genta er f^edes pl^t» rttn^fignißcantttr:lt;iuiajimtle qutddä babent.

Genut enimßeut j^cies fuat oès complediturßta et totum partes.Sed in re permnltum intereSl,cum ge WM in ftngularum fßecierum ßubßantia neceffario ^ß^, amp;nbsp;inuna quolibet tanvm fenuri poßit, er de fingulä uere affirmetur. Vt animal neeeßaria ma , eâ 'm homme, er natura duo in polo homme, etiant fi aliud an 'tmal nullum fit ,feruari poten t er d^ ho* mine, leone, afino cr ceteris uere pradicatur .At totum non item. ijam neque totum corput fingulis mell membra,nee de ijs uere dici,nec in uÜo eorum natura eiiu confieruori poteH. Itaque definiendo ifid telle difcernimtur,ut fit diuifio(fecwndum labium') pluriu reru m fingulat partitio, fin^laru in partes iiferetio. Porro ut partiu,ita et totim no tma eH ratio, fed aHit quatitatis funt partes, alia uirtutis, aliafubfiantie. QuatitatiS:0gt;t m ijs,qua magnitudi neet multitud'meconfiant. Vt pedale,bipedaletb'mat riut,temarius. Virtutis quemadmodum plm robo* ris AebiUi, | Aioci fuifife dumim : pt.us Aminis fall 9 4 nbsp;nbsp;^«^

to EPITO. DIALEC RODOL qium lu^iC. Item quem^dmoditn phyßci Anm^tm M flrAm i« uitam, fènfum,motwm,0‘ inteUedum pAr* tiutur. nbsp;SubßAntifi portes ßmt dupUces:Ali^ con

flituendte rei^ut mdterid efformd: Aïiie conflitutx, qu£ et integriattes uoedtWyUdut mëbrd in hurndna corpore.Vt cdput,mdni(i,pedes c^c. Ueßmddmen* tü,tcäit,pdrietcs,in domo, Eü et alid diuifto,qM partes diu eiufdemgeneris dicutur.Vt partes cdr» nis,partes dc^ux,lign!,ßaxi, Alu diuerß, ut pdrtes hominis, domus, nouis, libri. Hos '«/dmySsßUa^in^i i'^SsMocdnt.

Sed mdteru amp;nbsp;forma pracipud eH ob^rMtio» coudre materid eA (fecundum pbyficos)fubieAu ex quo dliquid generatur primMn,cr in quad corrum^ pitur ultimum. nbsp;nbsp;nbsp;Forma,modus quidam materia,

quo rei contingit, ut huius uel iUius Jpedei dccipidt nomen .Vt m homme fepdratis per mteïleilivm er cogitationem ( quod fieri pote A ) animo, magnitu* dme,figura,colore,omni denique habitu corps ris et afieAionc, id quod ultimum rclinquitur,Mrijï mutationibus obnoxium,ipfum autem per fe perpe* tuum ty incommutabile, materia eius uocatur.For* ma uero, quam in hoc adfumpto corpore turn intelli gmus,tum uidemus. t^am hac ut maxime uaria efi, ita partim fenfr,partim mteUcAu perdpitur. vt ani mus in

PER BARTOLO. LATO. 21

WW iü homme intelUgitw.corporis formd (utfdn» gitiwi,clt;trnis,oßK,nerui) ^tantum dd colorcm,^ß gurdm pertmet, oculis cernitur:clt;eterd itidem 'mtd Vguntur. nbsp;nbsp;nbsp;Dicitur et mdterid de eo,ex quo fit dU

^wd, tdmetfi id non fit primum in generdtione,ne^ in corruptione ultimum: fied cum eer tim for mam ob tinedt^ed retentd uel comniutdtdporró dïU decipi'» tndg fiAfiituitur. Vt caro zy o/Jd hominit mdterid^ ehdrtd et mèirdnd Ubri^iignd nduii,mtï et d^ud md fi. Item er fimilitudme qiuddm mdterid ufurpd tur pro eo,^uod dUeui negotio propofitum e^^eired quad eldboret, er in quad fdcultdt eim explicetw» Vt mdterid Ïdudis,uirtui:mdterid infinmia, mpudi« àtid: ftudij liters: curdrum dmor: belli iniuri£:odij improbitdi : efe. Qjtit rdtio ut d fuperiori diner fit eH, itd non minui inuentioni comenit-'t^dm propric dd fibieüi locu refertur^de tjuo mox dicemm.

CONIVGATA.

COniugdtd fiint,^Uieuocit fimiUtudineJhoceJl, rerum fuifidutid, coh£rcnt. Diüd ^udfi fidt touw iugum deuindd. Vt [ub fdpiëtid/dpiens çr ß pere: ßh iufiitid, iujluter iufid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;Ergo uidenda

eR,ne iput uoce mdgis ^udm re fint comugdtd. lüdnt perfdpc dccidit,ut dut proprid defint nomind rebiuz lUtfi exfientt non idfm timenfignifidt, ^t d uirtit

B iij tcMXt

22 EPITO, DÎTILEC. RÖDOt.

te uirtuofum non dicimiii, fed probum: Cf“ 4 fömno romniailoßmi ut diedmui ^dem.tton idem (Mun ß gnificdt,ßd dormientern, m quofa fomnut, reâtut dp^eUdrif. Ergo uirtw ty prt^at rede comugdtd funt, Dormient er fomni». Uem officium (f indud firitu. Hdmofficiofimdbofficio,utdicdtttrcpdët pro coniugito turnen nein rede ufurpdrii. Kirt* or eü loet huim ufm, quod fèrt defu notd nel ignm td fint coniugdtd. Veruntdineit fienbi res dederit, non incommode ddhibebuntur. Quemidmodum upud Comteumnon *^temodo,fidcruenufiedi* dum extid : Homo fam, humitti nihil dUenu/m d me puto. Vdient dutem cum dd dUd probitionum gcncrd,tum maxime dd exempli, Vt M.drcus Cu ritu in pdupertdte batus fiat, igitur uirtta batos effidt.Exéplum ed i coniugdtif. Ndm Curiui,cpM nir bonus fuit,uCurpatur pro coniugnto uirtutis.

ZDIACENTM.

ADidcens,eR modus rei inexi[iës,quo dlisptid aliud quam ficundum fuhfiantiæ fiuedeno* ininitionem ret uoedntur. Vt prudentid m honn He.Num Cdto fecundu fubfidntiÄ fiti homo nocdtur, fed d prudentid prudent, d uirtute probut. Horn didfinfu, dlid intelledu percipiuntur. nbsp;nbsp;Senß,ut

W bdHUnitic^ t^uetn oatlif cernimm.lnteüedu,

PER BÄRTOLO. LATO. ^ nk eittfdë cantrA fangumis flitxü, quA méte dcprehc dimiif. Vtrunq; genus duplex ek^nAtiuu er Acee^ des. Ï^Atiuu eü^quod d ndturd fubieHo itieH. Vt cd lor in ignc^hutnor in dqudy fi-tgiditas e^ durides in fixo. Accedès.quod open puntur,et extrinficus dccedit.Vt cdlor in dqM ah igne, rigor in eddê dfri gore. Porrè dccedentifhaUAfAcUe mouëtur d fuUe do, Vt rubor in utdtu ex pudore contrddus. Alid dijjïculter,ut eiedtrix ex milnere, color in pd mo,Ar tes et feiètia in dnio, et cuHd qbus ferè noud imbuu tur. i^aiuA uero pArtim fimt in rebus indntAtis,pdr tim in ßirpibus et pidtis, pdrtm in dHiAlibus, er pe culidrid qurdi in ÎKte.ln rebus mAnidtistut udrid et infinite poteßdies, ex ^bus dlid ferè noxid cdpiutur dd humunos ufus, dlid fdlutdrid, prout cuiufq; genui fert et ndturd. nbsp;nbsp;In ßirpibus et pldntis tus qu£dAgt;n

ine A tuendi conferMndi^ fui,et fimilis ewufdd pro credndi dppetitus.In AitimAÏibult;,b£c cAdemUum fen tiendi memordndi^ uis proprid. Ïtem feritAs, »lAnfuetudo, docilitds, indocilitds, dßus, focordid, *lidlt;iue bis fimiliA,^ult;e proprie dd Atiimdm refcrum tur. In homme uero mfimt, primum qur cun* Horimi AnimAntium funt communid. Deinde intel* ligendi rdtioemdndi^ uis proprid,lt;]udd veteris di* fquot;. emiitMlibut^Pofremo Animi affidiioncs,

B uil G'be

X4 EPITÔ. DIALEC. RODOL. ft h£ cunt brutii camuses,ut ira, dinor^odium^j^e!, metuf,dolor,mifcricordu, O' rcliqud. due tdmeit nonntwgui dccipiimtur, ut ex inflmfiu ndtur^ pto ueniimt, o fic ^lut j^edei fimt proprid. No«* nuqudm uero ut ufu et exerdtio pdrdtie:ßeut in co, quife crebriut illis regendum duferendum^ permis fit. Vnde'ïbf illd,qudnt uoeMt Gritd, effidtur. No* fin hdbitwm, uel ut nKliuf,con/ùetudinem dppeJldre poffimt. Atyte hoc[dnè modo mteir deddentid nu^ membuntur.

ACTVS.

A crût, eü quoewt^ue diquo modo exerceri affid^ue dicimur. Vt currere,pugndre,time re,quiefiere, tidm eoru ndturd in fluxu quoddm o dgitdtioneeRpofitd. Oriuntur dutem db ddid» centibui : wide o pro iUorum udrietdte diftinguun tur. Aduüigitur dij ndtiui fitnt,ut uiderc,lo^ui,in teUigere.Alijufupdrdti. Vt fcrtbere,docere,pinge» re. Ex hd porto dlij ex fubitd -dfièdionibus oriun* tur. Vt irdfei, timere. Alij ex firmdtif. Vtfidi» btu cdnere,legere,docere. Idm ddlm dlij oput efpei» lint. nbsp;nbsp;nbsp;Vt texere,pingere,£dificdre.Alij intrd fi»

metipfiot conjumuntur.Sed horivin dlijs finis propofi tia efl. Vt fludere,dmbuldre,dormire.Alij fine cd» rent.Vt ^duicre,irdfei,£grotdre. nbsp;nbsp;illud ignordu»

PER BARTOLO. LZTO. îj daw tion e^,^u£dm nomine Adm uideri, clU£ reue* n ddidccntia funt:^ econuerfo, qu£ddm ddidcen» tid,lt;jU£ftmt ddw.Vt feire et dlbere,ddidcètid funt, tdmetfi diiuum f^ecië pr£ ßferdnt, Signifidt enim fdentem z^ dlbu efje. At cw/its c pugnd, qudmuls nomine ddideétid uidedtw, re ipfd tdmë ddw fuut, ^uid non fine motu er dgitdtione intcUiguntur. Seruit bic locm cum ciuiUbm cotrouerfijs, turn pra eigne ijs, qui de rerum ndturd de proprietdte diffe* runt. Eo quod expofitm fèrè eüfenfibut nofris,er in dpertum fe proferens dbditd rerum indtedt.

SVBIECTVM.

S'vbieilum, cum tune fumdtur,nóbis in propo» fito fubftdntid eil, cui ddidcentid er adm innit tuntur,er in ^Udm recipiuntw dUuf. Vt ignis cdlo ris eft fubiedu, cdlefddionis dutem turn ignis,À quo profielfeitur cdlefuiendi d(lus,tum dqud in qui re* tipitur.Sic homo dgilitiitis,er curfus eR Jubiedum, animus feientie et uirtutis. Obiedum quod utd go dicitur, tdmetfi fimiUtudine qudddm dd hune lo* «»« pertutere uidetur, fuiiedum tdmen uon eR,fci uerius pro efficiente bdiebitur. Color enim uiftu in citdt oculum dd uidendum, ty odor olfddum: quoi fine efficientis cR proprium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eódem pertinët

rcru 'mteliediru imdgtnes,qu£ ortlt;e d fenfu nofiro, B V amp;((tl

15 EPITO. DIALEC. RODOL.

ft ad anmiwm traduiïa^quia mouent er excitant ii cognitionem fui mentent, ad effidentia redigu/ntur. fit fi rebus fubiedd conferantur, M artitim de difi pUndrum décréta, er concept £ animo in hone nel Hiam partem fntentix, inter prenundata crunt,de putbus infèrius dicemus. Magnitudo certe,lt;^»£ ge Here et natura füa inter adiacètia numeratur, fubßi ti£ comparata adiacens c^l: reliqnis coparata adia^ centibwyfubiedi uicè acdpit,(inia non nifi interne tu dus reliqua adiacentia fubftanti£ innituntur, EFFICIENS ET FINIS.

Ï^ Ffeiens ç^ finis extemi [uni loci, çr fimilitu

, dinequadamcognatauocantur. Quia eu ex* tra rem fint, ab eis tarnen res nafd et ortü accipere uidetur. Quatuor caußaru genera facit Arifiotea les,materia,forntam,effidentè,or finê, Sed nos effi dente et fine,quia ab ipfis res prouenit,proprie pro confis habe mus,materiam amp;nbsp;forma inter partes re digimus. Ffpeiens eA,quod facièd£ rei opera prlt;e let. Finis cuiiis gratia fit. Vt artifexfaciens damn uel ttauim,efiiciès eR:finis, predum earivm reru uel ufus.Habent aut hue inter fe ordme cauffe, quad cu piditatefinis efficiens mouetur (fine id natura fiat ft ue impulfu rationis)^^ fubigendoformondo^ mO* driotncertUinprQdudtopui,

fßidfti»

PER BARTOLO. LATO. 17 ’Effidentii tilii neceßitdte agimt. Vt ignti Went, (erw herbM ac fibres ^oferent.Alid deleüu.Vt ha nines er brua quaddtn fortaßis.Porro ex bit sjfut nee eßitate agnnt, alu proprio ndtwt condtu dgut, Ut homo pugmins. AUd externduümpcUuntur. Vt tomentum quod tdum eidculatur. Diuiduntur er aliter efficientid,ut dlUimperatidßue pr£cipud fint (Grdici uoednt »■ifi«')Ut drchiteUw, qui pr^eR tdi* fcio extruendo. AUd obfequentid quodammodo er nmißrantid priais. Sed bac dupUcid. Qudddm e» nim dgentid funt. Vt fabri er relique operariorum turbd. Quedimdgendimflrumentd.Vtfecwesd:e* rcbrd,miüei,er edterd^quibus fcultds drtificum ui opus explicdtur.

EINEM eße diximuf, cuites grdtid omnid d« gdnt. Agunt dutem boni aUcuius gratid, fiue td nd* turd ßue ratione oßendutur. Itdquefinium diuerß* tdx ex bonorum dißerentid fumendd eü. Bonorumt igitur qudddmfunt per fe bond .■ Vt ßdtut cuiufque *«infuogenereperfedißmus. Qteernddmodumia 2'’« fummum bonum cd cedidum O' ßccum eße: Ar V*^,ßigidum er humidum:Equi ut omnibui qs pro ^ et perfede iu.ledt,qu£ d nuiurd funt ei attributdi Hominis uero,ut animo et corporeßt optime cößitu tw.t^xdS wro iwfwt perfe bgMßd (onferétia,

Z8 EPITÔ. DMLEC. RODOt.

Hoc c^, adiumento ddipifeendû tuendisq; per fc ba nK- Quenudmodum cibus, ueflitui,potui,id uitint fonfèrt»d.ltem a^terd ad cultum uit£necejjlt;irid.

Sed fumitur er dUter honorudiffvrétid.Vno ma do profmguldrum rerum conditione,ficut modo dh Hum eü. Alio modo ex toto rerum ordine,lt;juo cun Hd,dUeru dlteriut ufihm uidétur ejjè dddiüd. Qua nidm omnid meUorihm feruitM. Sic utique Deut o» ptmut mdximui quemddmodum eü umm omnium Cr perfeHißimum bonum, itd er unuf omnium Gquot; perfeHißmut finis. Crterd dutè qua in medio ßunt, ^onidm unum dignius eH dlio, hdhetq; dliudferè upbus fuis iddiäum, itd fit ut er bonum cuiufi^ ed* tenus lefiimetur, qudtenm digniori fier uiendofiaerit dptißimum. Sic belli finis eH uidorid, Maoris pdx uel cupido imperij,uel iniurie ultio. Pdeis dutemfi* nis,rerum trdnquillicdier bedtduitd. Quaquident per fie er fimguldtim dcceptd,ultimd fiunt erfiummd qu£qi in fito genere. Ex toto dutem rerum ordine, (Ateru incumbit dlteri, er id finis dlterius e^,cui pd rdndo tuendoep; dlterum ufiu er minilierio eü dddi* (iu.P.rgo in equo fiicut et in c£teris fierè rebus dupü (ë fpeddre eH finem,unu ndtur£ fiu£ et perfiedhois. Ut indomitum fierocem^i effe, er nullis ohnoxiu hd* lf(n„.--mmifieril o- commoditdtis, ytmdn fiuetum

PER. BARTOLO. LATO. 20 fuctum feffoTK^i pitiëtem efjè;fodi calcdributjet fri «o Mï queunUbet pdrtemfleëli. Sic tem herbis arba ribui^i ueflitd, ndtuni fiu, perfedißnmi uidetur. At nabis in uicos dij^afitd, in^ dreM xdificiorü a^iui td,dollar effefolet. nbsp;nbsp;nbsp;lUud ignordndü non e^,wni

us rei ptwes effe po/Je fines,ut dUus operis,dlius opê rMtiSydHut iubentis fit finis, t^imirum diuerfd rdtio ne. Vt in adifiedtione aperts finis c^ domus,drtifi* eis merceSj dommi iubentis ufus,uel dUud ^uidpidni fortifia,

EVENTA.

ErfieHd (^ defimdtd Mto nomine euentd uoesn tur,ytod ex Cdufiis euenidt.Sed effidd ejficié tnti,defimdtd fini rtJ^ôdent.Vt domus cfivëlum eSl efificientis materie, apparatus çr ceterd dd effèëlio nem pertmentid, defimind. Potcsl tarnen idem iy edufidjzsr euentum dici,prout ultra citro^ com^ ptrdtur.vt domus edificati compdrdtd,effè(ius eH: domino operis, finis. Porr à fit domum ut effiëlu dca «pi«, fabri et infirmentd ei coUdtd efficientid fiMi fin ut finem, defimdtd. Domino uero domus fiabri ear mfirwmentd coUdtd, turn medij quidëfines funtt * quitenus ipfis pdrandis opera 'mfumitur ; turn effe^

^diVervm edificanti coUdtd, ^udtenus dd operis execu^

50 EPÎTO. DI ALEC. RODOt.

execution? pertinct,medid efficictid.Quocircd dtte àendu efl,mdterid etfinc,mdtcrid et forma,efficient et miterii, efficiés et forma nequaq in id? conuenia re paffe, elfter d po/fe. lüud quoque fdendum eü Mtitis euentin in fuo genere unam propridm caufant effixt cotrd uniut cauffe unu per fe cr proximu e^» uëtu.Vt in genere efficiëtit imu effïciës,in genete ff nit untu finis.Nec obffdt quad de pluribus unius rn finibus prfdidu eff. Nam tdfit diuerfd rdtioe.Aedi* fiantis enim,quoten us fdiftcdt,finis eü domus,c^uda tenus lucri cupidus cA uel dudrus, merces: ut cjnate^ ttus idem dmbitiofus fortdßis et drtis aflentatar, gh rid. Ergo hfe quamuis unius rei fines ftmt,eddemqi fdratur operd,dd diuerfd tdme efficiëtid rfermur.

Vdletcognstorum locus, turn ddalia (juffia ontimgenerd, turn in ciuilibus prfeipue addelibea rationes. In efuibus écciuid expédiât, cr an fieri pofit,cptf ri filet. Qjtorutn alterum à fine, altea rum db efficientibus perfiieitur. VaktetiS in demo firaiud materid, ut eum quo dnimo, c cur aliquid fddum fit ofienditur. Nam uerf uirtutis ratio à ff ^^ perfiicitur,edm^, filam expe tendant cffc,rxdcf flinatis confirmdtur.

L0CV g.

g^quufta

PER BARTOLO. LuSTO. }l

SE^uuntur leent, tempus yd connexlt;i,qu£ tribui ArijioteUcis prxdicamentis,ubi,qult;indo,cr hel» bcrc,rej^ondent. Ea Cicero fub ddiwtilis compleet tur,nos applicitciuociimuf. Cluodadditäreiextrin fecut,non quidem fint edufia eim ,fid denomindlio* nè ei pr^bedtitiddimtHd dutem not inter contmgen tid nominduimuti

Loem eü fud cuiufq; rei, qudnt abtmetfedet. tieinpe qtulis à poëtd defcribitur:

Ed locui Hef^cridm Grdij cognotnine dicunt,

Et:

Xietienère locos,ubi ntme ingentid cemet iüanid.

C^uemddmodu dicimus, fublmi,huniï,in ïtdlid,in we be,ruri,domt effe. Locorü diffèrétid pdrtim ex ipfis loeit, pdrtim ex ijs, (jult;e circa funt, furnitur. Ex ipfis loeit,ut bic, iüic,ifiic, furfum, deor/ùm,iuxtai procul. Item in dnguflo,dmplo,lîtblimi,humilt loco ^{fi. In quibus diferimè furnitur fdäd locorum inte» ß compirdtioe. Ex ijs uera qua (ired fisnt diuera fi^ds hifdrii jfeädtur.Vno modo à naturd.Vt mdri fintm locus,terreßris, deriui,dqtiofut,pldnits,monta f^gt; d]fier,cro. Alio mo db hominibut, ut Ixus celé lgt;rr,defertut,fdcer,prophdnui,publicut,priiutus,cul

' fiü, negleifm, pudcndia, hotteßus, Uetn ttbrs, rm, domUft

52 EPITO. DIALEC. RODOL. domm/orum, teniplun,uicui,cr c£terii.lnlttdid,in amp;nniinid,domi,peregre efje.

Poffunt et Ali£ fieri diffirentif, propemodü per tmnef inuentionis locos duüe.Sed ex hts cetera fit eilemteUiguntur.

Vfius eü loei huim fi-equen: in kudindo et uitat ptrMdo,tum in confiilijs traShtndis. Vt earn d pat trid quis, 4 loco edaationis CT fiadij Iduddtur dut uituperdtur. Item cumfidcuUds rerum gerenddrtm ex loei conditione qu^ritar. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vdlet etidm in con

ieHurii, c^ in dmplificdndd re fiepe commode ddhi» hetur.Vt cum fdflum probdtur ex loeifdcultdte,dut cam ex eiafidem circujldntid er men dugetur.Vt c^t iedium Miloni,quod Clodimn in mommentis mdiot rum foor urn occidi{]èt.

T E MP V S.

T^EmpHt,eü ffidciu ex caU fiUs^ aertigine det du(ltt,quo rerum omnium dgitdtionem uicifit* tadinë^ metmur.Vt hordydics.mèfis^dmui. Po teü tempus eddem rdtione,qud locus diuidi.Vt fit d» liud ex fubfidtid ipfius. Vt nuncttuncymoxfierotmt per,dudum,qaonddm, olm,cito,breai,tdrde. Alt ud ex ijs^u£ d ndturd ei dccedunt. Vt dies,menfis, hyems,£ftds,fierenum tempus,nuiilum, pluuium,ué tofum, Altai exhommibus^ Vtpueritid,ddoleficen tilt.

PER BARTOLO. LATO. 55 tidJuuentui/eneilus.Uemfeßum^profeftwm^nießif, Uindc!^ia,pdx,lgt;ellnm,occaßo,tcm^eftiwm^opfior^ tumim:(^ C£terd. Porto fient locui, itd,cr tempi» drgumentandi ufu Idtißimc pdtet. Valet enim et ad fidem faciendam de re, et ad niouendos âffvdlm.Vt^ inuadiM urhem fomno uino^; fepultam. Et,nie Pri âmiis^quMquA in media iam morte tenetur,iion ta» men aiftintiit,nec uoei ire^i pepercit. Qjiorivm al» terum ad narration» credulitatem, alteram ad ofë dendam fenisfortitudmem, ex tempore edi dudlum.

CONNEXA.

CQnnexa fitnt,qu£ non circanfant quidem rê, ut lociK ZT tempi»: fed extrinfee:» in earn in cumbere uidentur.Vt diuitie connexa font diaiti. i^am cu à fubfantia fua Craft» homo dicaturfa di* uitijs,qux extra earn funt,uocatur diues. Sic qui u* xorem habet maritt»,quidomintvm fèruiK,qtâ patré filius, qui duitati praedl magißratus, qui exercitui dux uel imperator,qui regno rex, qui iure ciuili po» titur cms,qui exequitur iufa magiflratunm,accen» fus,apparitor,uiator,pr£co, lidor:Z7c. Connea xa ita diuidiintur,ut alia propinqua fint,f:^ uelut at tingentia rem. V t nebulofum in aêre,in aqua pißa fivm,hcrbidH in terra.îtem altum,humile,mons,ual* lis,tumuli», lic!».Et qug corpori nofro incumhut,

C ut tam*

54 EPITO. OMLEG. RODOL.

«f tiinicdt(im,drtMtim, prtec'mHum, calcedtum^cru entumjutoobtitum,puluerulei]tumeße.Quit omniii ex propinquo fpcäititur. Alid de longmcuo dl^i dunt rem. Vt funt pUraque ear urn, qu£ inteUedu mugis quÀm fenfu perdpiuntur. Vt diuiti£^opes^Ko liUtM, glorid. item potefldtum er neeeßaudirtum uocdbuld. Vt conful,pr£tor,ciuis,dmiciis,hoflis,pe* regrinus,uxor,mdritus. In quibus omnibus uel poß feßio dliqud,uelins potefidtis, uel coniundïionis,dUt fontrd mteUigitur. Breuiter quorumcunque nomen ab alio,quod extra ipfum e^, oritur,connexd dieun tur. Ham ddiacentia inherent rei,nee eße fine ilia et fubftßere poßimt. Aequalitas er mequalitas, ß* miUtudo er dißimiUtudo,mains er minus,potentior er minus potens, nomine quidem eonnexa funt, fed re comparata. Capiunt enim nomen alteram ab alte ro:fed cum indefinitarum rerum comparationem fi^ gnificec,ntmqudm fere niß in eifdem er definitio u^ furpatur.Vt pro eo quod,potentior non poteR, igi^ tur nee minus potens poteä,dicendum eratididni^ rex non poteßjgitur nee miles. Item Hannibal non potuit capere Romam,igitur nee Gothi potuere. (iu£ comparata eße esl manißflum.

CCOHTIHGEHTIÄ.

Ontingentia, item nomen, pronundata, com* parata

PER BARTOL©^ LATO. jç furdU Cf fimiUd tmo nomme dccidentid uocuntun quoi eti ipfd o- res earn altera alter um, er ßne al* tero ejje et non efji poßU. Contingentia ergo funt, qut contmgunt circa rcm,ea conditione, ut ßue ißa non eueniât res exißere,ßue res non exißat ißa eue Hire poßmt. Vt pallor ante iegritudmem, fuga poil codent. Pote A tarnen et pallof adiacens efljCrfuga aéius,p utrunç^ cum homme tanquàm fubieHo con* feratur. Lacorum enirn diuerfitas non tam ex rebut per fe acceptis, quam ex caru comparatione er ha* buudme iudicatur. nbsp;nbsp;Proinde differ uni amp;nbsp;contin

gentia à connexis, quad contingentia tmoßatim no »une mteîligu'ntur,illa ut mtelbgatur duobus nomi* nibus conferri oportet. .Aßutia etüm er fruus per fe di^a, aUerum adiacens ell, alterum conneximtz fed iunda muicem ut ft aflutumfruam dteas, alte* rum dlterius fit contrngens. nbsp;Non funt omnia con

tmgentia apta argumentisffed ea duntaxat^qa: ra* tione aliqua cum propofuo coherent,er uelut uian prefiant 'm ipfam rem. Vt t'mor Daui apud T eren* tium friuole fumeretur ad arguendum adolefientis ^t^'tinum, nifi communi 'inter eos confilio ageretur.

Porro cont'mgentia, alia antecedunt rem, alia adiuKÜafunt rebus,alia confequuntur. Anteceden iti funt,ut iurgiu ante adem, caUoquiu ante adt^

C if teriltt^

5« EPITO. DIALEC. RODOL. terium. nbsp;nbsp;J\diimHct,ut clamor et flrepitm in cxdet cultiorhabitm in adultéra. nbsp;nbsp;nbsp;Confequcntia,ut fu* ^a or Utebræ poll ctedem, rubor in utdtu^cr J^dr* fa coma posi adulten congre/Jivm.

Signa rhetoricarum prohationupl^raque ex hoc loco ducuntur. Item ab adiacentibtif,aiHbut,c?' effi His.Valentq; contingenta non ad conieduram mo* do,fed etiam ad qudUtatem demonßrandä. Vt cum ex anteada uita, ex didii tt^r fadi^ crimen coll igi* tur,zy cum ad adiu,inuidiam,commiferationem per fona tradatur.

NOMEN.

Nomen, ed uox ad rem fignificandam confen ft hominum inflituta. Vt nomen phdofophif cratoris, confulis, duis. Ab etymologia Cicero uo* cat,hoc ed,a nommii interpretative, quad nobis ad idem refertur. Perinde enim ed nomen pro argume to fumptivm, tar uis dus uerbis explicata. nbsp;nbsp;Duci*

tur ex hoc loco tribusfèrè modis argumentu. Vno cum ex nomine ud interpretatione dus, quod perm de ed,argumentamur. Ex nomine. Vt philofophus appeUatur, ergo fapiendAm cr uirtutem fummo flu dio colere debet. nbsp;ltem,lt;mim£ nomen à uëto ed in

ditum, igitur anima confiât ex acre. Ex interpréta* tittte nominis.Vt fapientw fiudioßts cd,ergo philo

PER BARTOLO. LATO. 57 fopht nomë meretur. lté pecwiid domus 'mUruitur: igiturpeeuwd in inflrumëto domeßieo eji nüerddd, Alio mo ex dgnommdtioe^feuÇttt uidgus)ex £lt;iuiuo« cdti5e,(jUA Gr£ci iiMtn^im uocdt.Vt hurndnitM md xime conuenU bominijgitur dries bumdnitdtis fuut expetend£. Vcnerdbile eü nomë pdtru,igitur plebs pdtres eolere debet. Sed hoe fepe fit cdptiofum,qud do occultius ponitur,dut qudndo res in idë tendunt. Atfi dpertius fuerit, in ridicidum perfdpe dbit. Vt ïtlud de i\eYone,qdi mdtrem occiderdt:

Cluis negdt Acne£ mdgnd de ftirpe Ueronem, SuftuUt bic matrem, fufiulit iÜe piürem.

Tertio ex trdnfidtïone,cum nomen diquod trdnsfèr turret deinde ex re, non qudm eo m loco ,féd qMm proprie fignifiedt, ducitur drgumentum. Vt:

(iuis enim eelduerit ignem,

Lumine qui ßmper proditur ipß fw.

Ibi ignis pro dmore ponitur/ed no d ndtmd nmoris, ueru d proprio uerbifignifiedto drgumentum ßmit tur,nëpe d ndturd ignis: Lumine qui ßmper pro ditur ipß fito, Tdnq de uero igne loqudtur.

PRONVNCIATA.

Plt;Konur.cidtum e^,quod quiffiidm de re propose fitd uel dixit uel fenfit ■ Vt [ententid cUrorum fdror^egeSfprouerbidiV edterd id genussqu£ du*

C iif tori»

$8 EPITO. DIALBC. RODOt/ tiritdtc dhqiu proßdfcuntur.Alij hiwc Ïocum 4 ins dido, altj ab autorit ate,alij à teflimonio uocant. Sei quia h£c ardiora funt, quant pro rei latitud'me,noa lis pronundad namen aptius effê uidetur. Sut enim pronimdata, qult;e quifq^uUa de re jut affirmaret vel ttegaret,ed: eiocutus.

Horum alia diuina futtt,aUa humana. duinif qu£ eoeleßi uoce uel inflindu quomodolibet perfet rusitur. Vt oracula er uatum prxdidiones. Humao na,quoru à nabis origo eSl. Scd blt;ec partim m feri^ pto fimt popta. Vt chigrorapha, inßrumenta,epia flöhe,libri. Partim in oratione,eaque uel bbera. Vt flntenti£ daroru/m uirorum, laudationes,res iudica t£,dida teßiuin,pada,conuenta, rumores. Vel exi-prcffa,utiurataertormentis qu£flta. Sedexhis chirographa,teßimonia, rumores, er catera id gea nuf, ita aedpienda funt, qiutenus mueniuntur ai cauflam 4 differente, er oratiae tradanturmon qua tenus i» rem pr£fentem ferusttur 4 htigantibus. N4 hoc pado artis mm funt, fed 4 rhetoribus etiain in» artifidalia uocantur.

Porrè pronuwiatoruni,alia antecedunt rem. Vt Vatu pr£didiones, etfamafepe pracurrens fadu» Alia confequu itur. Vt firma de pr£teritis rebus,et ai ^fleriMi difluft opittio. Alia aditwda fimt.vt frf*

PER BJIRTOLO. L/ITO* 55 prt^ertium renim Imh (:^ uituperatio. lUud prate reundum non cA , huiM loci ttim non in uerbis tan* turn, fed in c^uibufddm etidm rebm confiflere. Vt cZ dUquii, quod dicendum eü, re pgnifictU. Vt itie qui interrogitui, quails effet uit a hominum, ubi poult* ffer fe oflendifjet, abfeondit. Et Tarqumius fuper bus,decußis papauerum capitibus, primorcs Gabion rum toUendos effefignificdbat.

COMP ARATA.

COmparationem gramotici plaruncß profimi* Utudine ufurpant, exemplu pro coparatione, ijos ißa difcernimutycomparationê uocamus,cu duo confrrutur in uno tertio. S'militudtnem,cumconfe* rimtur in duobus ,ßciü mox dicetur. Exemplum, cum a moribm el uita fitmitur coparatio. eR enim exemplum ßecies quadam comparationis, qua non tantum ex hoc loco fid etiam à f^ecie or coniugatii dud poteA. A fiede. Vt apud LucanumtOmnisq-foteftas Impaties confortis erit:etc. Sequitur exent fl«; Nec longe fadoru exempla petantur.Eratemo primi maduerut fangume muri. A coniugatis. M» Curius durum fireuit^non ed igitur pecunia expe* tenda.lJam Curius,qui abßinens intelligitur,c^ ab* ßinentia cupiditati cotraria, coiugata funt,qu£ uita prabent ar^utnenio. Comparata igitur funt duo

C Hij sei

40 EPITO. DIALEC. RODOL. ud plura, qu£ conferutur in uno tertio,quod eis pt commue. Vt,Catoni licuitfequi beUu ciuilc ,ergo et Ciceroi licebit fequi. Coie c^l dinbobus,fequi bellü ciuilc.H£c ueÏ pdrid funt inter fè,uel unu mdius dio, aliud minus. Vnde tripUciter ducitur drgumentu. A pdri. Vt in prtsdido cxeplo.A mdiori.Vt tiania idl non potuit cdpere Komd,igitur nee Gothi potue re. A minori,Pdllds uleifei potuit inmicos,igitur et luno potent, llbtd obferuadu eß,id quod twu et comune in copdrdtione dicimtis eße, nonunq diduci orndndi edußä.vt dpud poëtdm luno:

PdUd/he exurere cldßem Argiunm,dtq- ipfos potuit fubmergere Ponto, Vntus obnoxidm c^c. Deinde dlterd peers: AÜ ego qu£ diuum meedo regini. louisq; Et foror (^ coniunx und ciun gente tot dnnos Beïldgero-.ztrc.

Diducitur id quod eR uleifei inimieos,in Aideem (3quot; Traidnos, dltcrias minucdi,dïtcrius dugendi edußd» Videtur tdmen hoe pddo fieri dupliedtd drgumétd* tio, qua lieet itd exponere: Pdllds potuit,igitur (y luno potent. Deinde,Pdlds potuit ob wüus noxd, ergo luno potent ob totiusgentis odium, diaorum alterum e^ d pdri,dlterum d minori.

Simit

PER BARTOLO. LATO. 41

Simili a fimt^qu^ conferuntur in finguUi, quoru qucm^dmodum hoc in ißo, fie lUud fefe habedt in Ulo. Vt quemädmadü udfculd oris cutgufli fuperfu film humoris copid rejj^uut, fienfm nut mftiüdntilm replentur : fie tenerd puerorivm ingenid gr^ndid non percipiut,modicd z;r uiribus fiiis dptd comodim dd^ difeunt. Vdlet fimilitudo non tdm dd probdnddtn conumcenddm^ rem, qudm docendu et illuflrdndu. Ud^i egregiè Hid dpud Luednum pro drgumento efi pofiitdiCxfiris dn cur fus ueftrie fentire putdtis, ryimnwn poffe fügtet ueluti fi cundd minentur . flumind,quos mifcent,peldgo fubducere fontes. Hon mdgis abldtis umptiim defeenderet nquor, Qaim nuw crefdt d^uis. JiJdm id ipfum fi in dr* gumentiformdm coUegeris,uim fMm dmittct,dc pld ^^fbigidum crit.Vtfi dicduflumindfubdudd mdri non minuent ipfum, ergo nee uos defirentes C£fdrê ^urfum rerun fudrum retmebitis. Totd fimditu* do extrd rem eft,cui iUufirdndie ddbibetur. Vnde fy difiicilius muenitur.Extrd Cdfirem enim efl md ^^gt;Z:r extrd milites flumind. Item incrementd md* fis (y deerementd, in quibusfit coHdtio. Qtedpro» pter deri mdicio fitmendum efl id, quod dlteri colld turi pimus. Ac primum quidem fiedlMdd rei ndtu* td,qHdftmiU dliquo dperire uolumus,^id er qu^le

C V fiti*

24 EPITO. DIALEC. RODOt. fit ipfum. Deinde queerendum aliquid, quad dpttem ftfi, Ce noßra intentioni conueniem : ut pldnè (Tcommodeiüuflretur id,quad fimtpftmia ofleit» dendurn.

ïllud etidtn obfirudndum eü, ut m docendo dper tlt;i,in Iduddndo fplendidd, in uituperanda pudenda, in re dttoUendet mdgnificd fimilitudine utdmur. Con trdrid omnid de dißimiUtudme tateUigendd funt, Kon eß enim dhud dißmiUtudo, qu'dm contrdrid e» iuf,quod oflendere uolumus, fimiUtudo. vt nonfi^ cut coend pducioribut, itd uox pr£ceptarii, minui (iuribut fufficit (Adiuxit fimiUtudinem Ydbins) [ci ut fol,uniuerßs idem lacis cdloris^ Idrgitur. nbsp;nbsp;Cc^

terum furnuntur tdmfimilid qudm compdratdex dit tecedcntibus,confcqucntibus, et ddium£lis,qu£ inter contingentid predidld funt: er nonnunq breuius,no nunquberius explicdntur, omniumq; creberrimui ^fm eortmi cü ordtoribus er poetis.

REPVGNA'NTlAi

Ppugndntid, eü rerum per fe dißidens bdbU tudo,qud fit ut dlterum dici id effe quad dlte^

rum non poßiLVt cdlidum erfiigidu, Cdto er dt* ïO-Per fe dico, hoc efl, fecundum fubfidntH eoruw^ liJdm cdiidum non repugndtfiigido, qiuteniu ignis Ud femm eß, fed qudtenus (cdidum cA. Sic Cdto sefl

PER BARTOLO, L^TO. 45 Hon repugmt Ciceroni quatenui homo eü: mm hoc fonueniut inter life ; fed ^uatenus hie homo eR, c^ui Cato ejje non poteA. Modern modo mfemtem effe^no TepugnAt Ciceroni ^Mtemit Cicero ed ,fed c^uite* HiK facivndut er eloquent eR. Ergo c cedidum de ferro, quitentttferru eR did poteA-.quitenm frigi» dum eft,non poteR. Et infante elfe,de Cicerone quA tenm Cicero, hoc eSl,hic homo ell, did potell,quA^ temu eloquent ell, non potcll. Repugnantium dux funt ffeciet,oppofitd o- diuerfd. Qppoftd ftMt,qu£ repugnant unu uni ßc, ut nec^ ilterum de altero, neq^ ambo de tertio diet poßint.Horu feeun» dum Ariftotelem quatuor funt ffeciet, ad illiquid,co trArii,ßcundü hahitu et priudtionê pugnitid,et co* tndicentid. Ad dliquid(qug et relata uoeatur^funt, qu£ fecundum hoe ipfum quad funt alioru dicutur. hoe eft,qu£ cu inter fe pugnêt,id ipfum quod alterii eH accipit db altero. Vt ftruia domini ell feruut, et domiwit ferui domimut. Sic pa^er et filiM,uxar et maritut, duplu et dmidiu, totu et part. Nfc ohftat ft multi exiftant unm patrit flij, quo minm unü uta opponatur. t^am hi oêt una cömuni ratioe ad patrê referütur. Contraria,funt repugnatia,lt;quoru utru que potcll ftmul exiftere, er alter u fine citer o effe, Vt cdlid,um,c:r fi^-dumftonu et malu,album et nit

g^«w,

44 EPITO. DJ ALEC. RODOL. grMn,curM(m er rcüum.l^cim 'm contradidione et priudtioe alteru cum aUcro effe non poteil:,et in re* latione ut utrun^} ßmul pt oportet. Qjidre dijprut hoc pado cotrarid à triita reïiquii j^eciebui.Secim ,dü hdbitü et priudtionem opponntur,quoru unü ed dejßolidtio dlterüa, 'm fubedo quod ipfum ndtü ed hdbere.Vt Mpu er c£citM in dniaH.t^dm dnirned nd tu cd ut uidedt.Lapidé uero uel drboremp quis ciB Cd dixerit^dm re q nombe erret : quid neutra ißorü natu cd uidere. Lade forma mutu loquenti opponb tur,cldudH redo:,dement ßno, mortua uiuo,et edte rd inpnitd.Cotrddicètid funt^quora ano negdtur id ipfum quod dltero ed dfprmdtu, Vt pdere non fede re,currere non currere.ldipfum dico^quia in diuer* fis nonpt cotradidio. Vt p dicds,dliquis homo cut rittet dliquis homo no currit. Hec quid dlteru de Cd tone, dlteru de Cicerone intcUigi poted,pt ut pmul uerdpnt. Qtiod in cotradicentibusperi non poted» Contradicetid enim hdc lege mter fe coßant, ut neq; dmbo uerd de eodem, ncq;falfd did poßmipd p cd* terum ueru pt, naefe pt dlteru fdifum effe, ct è con uerfo.oiuerfd funtjque non certo dudu ana uni op ponutur,fed fails ed fübßdnt'ijs 'mter fe dimotaepe, Vt Cicero ct Cdtodtê Cdto,Scipio, Cefdr,Antöius: t^rc, Polfunt en'im diuerfd inter plurd efi^oppoptd duten

PER BARTOLO. LATO. 4ç

Mttm non nifi inter dito. Vt caUdo ß-igidum op* ponitw.ped divert i ßcco, duro,httnndo,pleino,lt;i^e ro,molli,^c.ciU£ ßmt inßnitd.

Porrà diuerßorü non eâ eidem ßormd,ß:d dHd nu» nero di/ßrüt db dlijs, ut finguli mier fe hotnmes,ßn guli et^uiffinguU leones. Alidßgt;ecie. Vt homo er tlt;p.tui,bos,leo,dßnus. nbsp;nbsp;Alidgenere. Vthomo

er drbor, pldntd er dnirndl. aIm prlt;edicdmen» tis, hoc eü, totts generum ordmibus. yt homo er cdndor, dnirndl er domus. in quibus obfertun» dum esl^quod quicunijne pr£dicdmentis différent, er gencre inter fêter jßecie, er numéro differ* re. AtcontrdciU£cumtlue finguldfiMthocellnu* nero eddemted er ffpecie, er genere,er prxdiedmê to inter fe eddem effè.Vnü numero dicimus,no ^uoi accidente, fed t^uod fubflantid dl imam. Vt Cicero per fe fimptus fubftdntidumtmell: dt Cicero elo* ^ens,fubßimtid duo, dccidente wtum. Ine dl enim Ciceroni elo^uentid,er db ed elo^uens nomindtur.

Verturbdiieritfortdfis dliquem, quad pdtrem et ff ^üm,dominum er feruum, uxorem er mdritum fu* prd inter connexd, etidm hic inter oppofitd numero i uimus. Ojiocired diligenter obferudndu eH id,quoi j fuprd etidm inter contingentid dimonuimiis,ücut la corum omnium, itd er repugmtntium differentidm, non

4« EPITO. DTAIEC RODOt.

Hon 4 rerimt,tj’um per fe obt'metit,nitturlt;i,ftd db hi bitudine (drum, lt;^udm fumut inter fè compdrdtie,de cipiendd eße. Etenim pdter erfiüiu agëdi dc pdtié di modo interfè ecUdtd, oppofita fiwt: futßdntidtu coUdtione^diuerfd. Secundum dccidem uero,hoc efl^ ^udtenui itnum dccidit dlteri, nempe putremflumi, dominum feruum e/fè, contingent!dfiant.At qiute« nut fè djpiciunt inuicem, (y unum nomen dccipit db altero,connexd uocdntur. Sic igitur cdlor frigori op ponitur^differt d ficco, coniugdtum f^ cdUdi.ddid’t cens ignif ,fpecies c^udUtutis, contingens humorii, effèdltis folis, cdufjd ßluendx muis,et cftcru ^Ud eo dem modo ex compdrdtione funt dccipitndd.

Ulud in fine ddijciendu eH, cateros locos omnes tidprobdnddm remdireflo ddhiberi, repugnuntii non nifiex diuerfo adfierri. Altcro enim eorum paß to,dltcrum toUendum eR:(y dltero fubldto,dlterum affirmudum. Vt fi dtcds,ifle pdter eü, /èquitur ergo filium non effe:erfilius eü, certum eü igitur pdtrê non e/Jè. Sic,clt;ecus eü,non ergo uidett^y contrfiuif det,non eü igitur cdcus. Campledlimur tarnen non» nunqudm hme inde repugnuntid er diredo probd» i mus. Vtß lucrum ed habere, damnum eil perdent: fy ft utile eil poßiderefinnutile eil amittexe. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;)

LIBER

î»gt;LIBERlt;’-J

SECVNDVS DE VSV locorum cr p^nindA f^cultite.

„.XPLICATIS LOdSi confequens cil ut de ufu eorum de fdcultdte diedmut. Ergo ?^ fO^I^ /'“‘^“^^^^ lt;^i/fiflt;^gt;flt;^^ ^^‘^^ f‘^^ ^ r^^^^ confidt,m(itmd,'mjîrumeMoet

ri! trdildtu.lAdterid,cj{res de quA dißeritur. lnflrumentum, ordtio,^d quod diüu de re eße uolumm, explicdmw. Trdlîdtut,pdrdndi htte cddem er dptdndi modin. nbsp;nbsp;Sed pnußpidmßnguU exeqiu.rgt;}ur,pducd de drte,et oßieto, et fine Artis di» (endd fini. Ud enim dpertior eorum fiet mtelieâitt.

Artem dißerendi et numéro urtium contiüeri,et’ officia perutilem eße,nemofire eß qui ignorct:cuna çrcertdm inueniendt dc iudiedndi forrndm trddut, (2r uerifdlfiq; comprebendendi dux fit,dc magißrd* Nec obßlitfquod nonnunqudm ipfe cdpitur didîeUi^ ^‘ E mmum enim ißudjton artis uitium eA.Ojia fi perfide teneretur,cStrd qudmlibet edptionh fi-M demfdeile tutos pr£ßAret.

officium dißerendi es!, proidbiUter de qudUbet re,qu£ dcdmitur 'm ordtionem, dicere. Him eu dr* ttgt;6

4? EPÏTO. DIALEC. RODOL.

tes diu dd ndturdm, dlu dd mores,dlu dd dicendi rdtionem pertinent,fintq^ trid in omni perfeHd o^ rdtione pr^ßAdd, ut perdpi poßit is,qui diät,ut ctt pide dudidt cui dicitur,cr ut proidiile fit dc creddd tur id,quod dicitur,dd pofiremum certe drtiumged nus didleilice pertinet. Cum^ tres eius pdrtes fint propofit£,dubium non eü,quin cum printdm grdm* mdtice, fecimddin rhetorice fibi ucndicet,tertid hu* ius officio relinqudtur. Eü enim grdmmdtice,dperte Cr emenddteloquendi formd. Rhetorice orndtuM omnem cy illccebrds ordtionis cdptdt. Tertium did* lediccs itd eü ^oprium, ut curd eius er officia o* mnis certitudoer probdbilitds ordtionis conficid* tur, Ac probdbile quidem hoc loco uoc dmus, non fo* ium quad omnibus,uel plurimis, uel fitpiëtibus hifip vel omnibus uel plurimis, uel fpedutis probdtis^ uidetur (quëddmodum définit Arifloteles) fed quod apte cofentdneéque ddfidem de re propofita quorno docunque dici poteA: etidm fi per fe ipfd res mere* ddbilis fit, nèc conditione er ndturd fud fidem ddmit tdt. Cluomodo multd À POBTIS er mythtcis fieri* ptoribus de fdbuldrwm commentés trdditd firnt: pi* fa iUd quidem et incredibilid ,fied probabilitcr tdmé (ut nos dccipimus ) hoc eR, dpte dd fidem, qudtenus quteque res cdpdx effè potuit,

finit

PER BARTOLO. LATO. 49

Tinis diitleüices eü docere, hoc eil,probdbilitcr de quaiibet re dicere,ficut modo cil didum. tiäm ut ex officio finis,ita ecSuerfo, ex fine officium perffi* citur. Docetur nutem ex dixiedices officio, non que idmodum grxmmxtictis docet,Aperte (^ emédute la quendOjfed fidemfiidendo rerum diffiofitione cror dine. QuocircA Attendendum ed,uim omnem docen di in perffiicuitAte fit Am effie, or perfficuitatem aVa in uerbis,AliAm in rebus confifiere. Verborum ergo preffiicuitAS grAmAtid et rhetor is eH propriA, quo rum Alter ufu cr proprietAte loquendi. Alter ornatu Crfiguris eAndemconfidAtur.Sed rerum perffiictti tAS duplex eâ,pArthn in ipfis rebus, qudtenus mAgit Uel minus cogmtioi nofir £ funt expofit£. Purtim in WAtione Ac rerun trAdAtu fitA. dug in ipfis eR re bus, fepArAtur ub orAtione: utpote qu£ extrinfecus id eAm Adfertur . duie uero in trAdAtu eArumJ^oe eü,ordine Ac diffiofitione rerum cR pofitA, ca pro» priA eH noflri inßituti. lungendis enim Ac diffionen dis in orAtione rebus conftAt. Eiusq^in dicendaeA tds eil^ut cum rite pneflAtAfuerit, it a mentem occu pet AHfidem etiAm Ab inuito extorqueAt. trgp fi nis didledices eü, probAbiUter dicere. Cffictant, 0» mniA Adhiberc,qu£ nd probAbilem orAtionem peril» tent. Art ipfA,rAtio probAbiUter de re qudibet prlt;f

yo EPITO. DMLEC. RODOË.

poptddifj'ercndi,prout natura cuiufcii capax efff pa terit, Hoc e^l ars inueniendi qu£ fidei faciendit a^ pta fint :O' inuenta difionendi, dtq- ut ad docenda ^uam acommodatißima fint, ordinandi. Cum apt a inuenienda effè dico,iudtcandi partem intcüigo. Ha, perinde eA non inuenire, at que adhibere ea qux in* ftituto noftro accommodata non fint

lUud ignorandum non eil, inuentionem quam da tendi officia fitbijcimus, ad mouendi pariter amp;nbsp;de* IcÜandi rationem pertmere. lunfla enim fuut ifla^ quantum ad rerun excogitationem pertinet:nec mi nus qui mouet,e:y deleüat fiu inuentionem,q qui da. eet, habet, Minibus tarnen inter fie ey opéré diflin* guuntur. Nam docere, esl rem ex ignota notiorem facere. Mouere pacatam tranquilümque mentent affèélibus perturbare. Celeüare uero, tale aliquii adhibere, cuim finfu ac perceptione gaudeat is,qui perdpit. Ergo ducuntur ex eifdem locis affèdu* è quibus argumenta,z^ in dicendo pariter argume» tatione tradantur. Sed hoc mtered, quod fimplex er quieta ed argumentatio, qua foli er pur£fidei fdciend£ deflinatur,denfa fiercer eoncitata,qua afi* fedus coUiguntur. Vt Cicero in perorationepra l^lone,ficut ab attributis perfiona affèdus duett,ita eofidem tradat uehementißimo genere orationis. Pa : A^

PER BARTOLO. LATO. q f:it enim mifmeordiÓ. d iudicibuf^et quad uir fortifié mm fit Milo, et quad nee dimnu in pcriculo,nec nul tü„necordtionemmutet. Q«lt;e fdnèArgumetdfimt eb ddidcentibm^hoc eil,db dnimi habitu er confldnlt;^ tid mlonis.Coïligiitur htc ipfd d minori^et argumê tdtio ordtorio more infiituitur. Si ^adidtoru^dnqt* qtti fefortiter periculo offvrut,mifercmur:quAto mti giffortifimi uiri in periculo mifireri conuenit.ïie^ inde dlid er dUd proferuntur etufdem generis: quoi benemeritm fit tüilo ergd omnes ordmes, quad boe nos defcnderit:quod uitdfuA pro repubUed^pro boa norufdlute in difertmen dederit:quèd fibi ddiumenA to fuerit in reditu fuo:quèd omniü de lUo egregid fit trit opinio, qu6d idem cum tdU dnimo pr^ditm fit, oid ex uirtute tfimet, nee dUud reüe faUormn prie min ducdt,qudm ipfd reHefddd. Inferiturq; idm ca loco iUufiris glorie dmplificdtio dd dugendem tdnii dnimi efiimiüionem. Q^eomniddrgumentd funt turn ex dntedHd uitd perfon£, turn à fortim er d^ nimo, ofiendentu Mignum effe tdli edfu Kilonem» fedmifirieordid fubleudndum diudicibm ercond ferudndum. DekUdtio mmm hebet inuentiod nis. Quid non tdm in ordtione,qudm in dicentis in-gt;~ genio et dudiëtis dnio eü pofitd. Vnde nee uÜi ordti-enifinis efiê poteü. He enim (ut mqt Cieero}med,

D ij tetuA

ÇZ EPITG. DIALEC. RODOE.

tf tui ddcHant t nec cR qui ulUm hac in re certani formum pr^fcribcre poßit. Sivnc tarnen ad dde» âandum alia in dicendo alijs aptiora. QU'^^^fi^ inuctio ent, hac parte non difceruetur à docédi offi do,ficut er de mouendi ratione modo didum eR. Ent^peut rerum natura eadem apud omnes, ita in uentio earundem in dieendi opéré mdißreta er cö^ munis. Sed de mouendi er deledandi ratione mfi rins,nunc ad inflituttim reuertamur.

DE MATERIA DIALECTICES, QVAE EST QVAESTIO, D^xmusfacultatem dißerendi tribus relus co flore,materia, inflrumento z^ tradatu. Ma* teria ergo(quod ad inflitutupertinet)cum uariedi* eatur,hic rem flgnificat, de qua ordine,et apte ad fl dem didpoteR.Qualia ferè funt cunäa,qu£ imbi* tu nature continentur. ra proprie quaflio uocatur. tiam quaflio eH in quarn proprie explicatur facul* too didlediicie.er cum certa oratione non egeant, ea fola,quia incerta proponit,diflerendi muneris efl co pax. Diffèrit autem de hac dialedice, non quod re rum notitiam eius tradat, quod flngularum artium eü proprium, fèd quod formam er ardinem expli* candie dut accommodet. Ea enim inflrumentum tra* fiandarum artium, ac aUquam uiam docendi difd* di^

PER BARTOLO. LATO. $j H^ prefentó. Vt qui nihil ex tiihUo gigni multoru experimentii probAt^K peut qu£flionem,itA o- Ar* gumetAndi mAteriAm À phypco Accipit. Ordinem Uera^y forms prob Andi,q^A id quad propoftue^, ex midtii fimilibut colligit, à diAledico mutuatur.Ejl igttur qutefho diAleäices mAteriA,qudtenuf mHentio ni er iudicio reru dicendAru fubieilA eü, non quste nui rAtiombut eartwdem ex plie stur.Er go de jjgecie lut huiiu prmum,deinde de inuentioe, pofremo de diuifione er propAgAtione dut eü dicendum.

QVAESTIO OyiD, ET QVOTV» PLEX EIVS DIVISIO. aV£ftio, eR cum Merrogedione elatA on* tio,Ad qusm effe uel non ejfe rejponderi po* tea.Vt,An mundui fit £ternut,An Clodim iSUio* ne iure fit occifits. nbsp;nbsp;Ciuifio etut trifAriAm fumiturt

à rebut de quibm quitritur, À modo quarenditOquot; ab Artium Ad quAt pertinent diuerfitAte.

A rebut fubieclit aUa quxfiiofimplex eâ,AUA co pofitd. Simplex eü,qu£ umum qu^rit de uno.Vt fit fie mundui lt;eternui,fit ne AttimA immortAÏii.

CompofitA, qu£ plun de pluribut. 'Vt,fit ne mun dut sternui, Atq; idê ex indiuiduis corpufcidit com pofitiu. Simplicis très funt fiecies.PrimA quarit, tnfit res. Vt Ad fimt difianfimt Antipodes.

D iij item

f4 EPITO. DMLEC. RODOL-

Urm an fucrit dtliuiumt anfutuna extrennu fit dies. 'Nam preteritum er futurum tempus comple-^ élitur,omnium^ prima eSl, que ulla de re queri po teR. Secunda querit an res fit illud. V t,an 'Deui fit J^iritus per omnia 'mfiifits: an homo fit animal,an capax fit difeipUne. Tertia,quomodo hoc fit illud, hoc eR,quomodo hoc de iUo dicatur.Qjiod eü qua* druplex.Nam quorumeunque alterum de altera di* citur, aut fimt defnitio er defnittvm, aut genus er ^cies, aut proprium er fubieilum.aut accidens et fabiedum. 'Ex quo totidem emergunt queßionußgt;e des. Prima, an hoc definitio fit illius,uel illud huius definitu. Nam eódem pert'ment er fimul expUcatur ifla. Secunda,an hoc fit genus iUiusicui è diuerfo re f^oitdet,an illud huius^ecies. Tertia,an fit pro* prium eius.

Qjtarta an accidens : quibus iter urn reß^ondet, an illud huius fubiedum. Prgo in fumma [ex fwnt quafionum fiecics : An fit,an ft illud,an fit genus, an definitio, an proprium, an accidens. Quarum ordo ad exadam perquifitionem rei ita ed neceffa* rius,ut nulla res commode er perfede explicari que at,nififuerit ob[eruatus. 'Nam primum omnif quoi alla de re quaritur, er fine quo nihil rcliquorum de fd did pottfl^ß;An fit res. Vdude,quid fljwc

PER BJIRTOLO. L4T0. Tç e^,ßt nt Hind Vt fit nt homo Animd rAtiomltt fit nt cApAx difipUnx. Sed ^MA hoc certum fieri non patch nifi ritt Ac propric Ad id lt;iAod interrogAtur, re/^onfum fit,tcrtiA ctiA qu£ßione oput eji. Han e* tnim fufficit utrum effe lt;^ttod Ad propofitAm qu£lii* onem ref^ondetAr, fed Ad certAm legem utrum cjfe oportet. Vtfl qu£rAi,(juidfit homo,cr iufium^Aut piimt, AUt difciplin£ cApAcem ejfe, rej^onde£s:uere qiiidem,fed non rede rej^onfum ejfe ipfA qu£ftio co Arguit,qu£ non de ^UAlitAte,fed de jubjlAntiA homi* nis cpA£rit. lujiitiA enlm et piet as, et ^uod ed difd plin£ cApAcem ejfe, qudUtAtes funt hominis,non fuh jlAntiA,nec partes jùbjiAntiAles. Ergo Ad tollende hAncAmbiguitAtè,tertiA qu£ftione opus ed,quomo* do hoc fit ill'id,hoc ejï,fit ne definitio dus quad qu£ ritur, fit ne genus, fit nc proprium^An Accidens. Ciuorum priord duo ad fubfidntidmexplicAndAm, pojleriord ad qudlitdtem pertinent.Subjlantidm uo^ co in propofito, ejfentidm rci,qu£ generis différent ti£ notione, hoe ed,definitione conjÏAt. OjiaUtAtc, quiequid fubjldntid non ed, ut etidm quAntitAS et re htio fab ed comprehendantur.

Rhetores omnem dicendi mdteridm dd h£c trid edpitd redigwnt,An fit,quid fit,quAlefit.QttorÜ prit WAM conieduram wcAnt, fecundu dcfinitionem,ttr D wj tins»

T6 EPITO. DITILEC. RODOL.

tium qudbtitem. Sed in hit quad fadi quießionttn ad caputyMfit referu'Ht, nonfiitü exaüa ratione ii facereuidentur. QjiUf^óium,c:fii in iudicijs pr^n cA,de qua quiritur, dd qudliutcm tarnen pertmere eü manifiefttan. Sic nomen non ad quid fit,ut iÜi pu» tant,fed ad qualitatem baud dubie refertur.An fit enim qu^ftio, de fimplici exißentia rei : quid fit, de fubßantia-.qualcfit, de ijs qult;e extra fubßantiam fiint,percunädtur.

Compofita qu^ßio, out copuUta e^, aut dipuw Ha. Copidata, quoties du£ plureßue firnpUces con tunHione copulatiua iu^guntur. vt an uirtusfit fitmmum bonwm,cr anima on fit immortalis.

DifiiunHa,cufn firnpUces difiunHiua coniundio M conferutur. Vt fit ne mundus gternus,uel on qui ^^’di fit igni periturus. riiucrfd in his eü pronuai di ratio.'Ni copulatd uera non eft,nifi ambe omnifi ue partes eins fint uerte. dfitm^ius autS uera pro nunciari poteü fi modo una pars eins fit uera.

QVAESTIO PRABDICATIVÄ ET CONDITIONALIS, A Modo qn£rendi,aliaqu£fiio pr£d{eatM eß^aliaconditionalis.Hinc Gr£ci JiroJtTwSi», iiïam K«T«gt;3jgt;«i(i uocant. Pr£dicatiua csî,qM ad/iut finter quirismt. Vt an adminifirandafit rejpM» ca.Cont

PER BJIRTOLO. LATO. 57 r4. Conditiondlis,qui quierima cum conditione. Vtem AdminißrindA fit rej^ubUci!i,fiprouidcntiiii nundus non regMw. 'Vtraipie porro in fimpUcem tt compofitjun diuidi patch. Etfimplex in très f^g des. Sicut iimdudum ch demonftratum. Sedin prfdiedtiud uerivm cr f^ifum ex eins quod quiri^ turndtumpronunciitur. inconditionaU^excondi* done cr uinculo,quo partes dus cohérent. Ita fit,ut pritdipatiua, nifi partes inuicem confentiant, uera ejfe non pofiit. Vt,an homo fit animal,uerum nifi a» nimal conueniat hommi,pronuciari non patch. Con ditiandlis autem,t:y tota fine partibus uera,(nimiru ex canditione^ct partes fine tota uere pronundari po/funt.Vt fibos alas haberet,utiqueuolaret. Tota ttcra eh,partes falfie. At ißd,fi bos animal eh,cor* nua hdiet.Tota fdfa eh,partcs uera. tJam no quia bos animal eh, fid quia bos eh,cornua habet. Ex conditione igitur, totafalfi,partes uere • Qjiia ss-las animal eh, cr cornua habet:fi fiimpUciter ifia,ei fine conditione proferantur.

Khetores quafiionem omnem in ^Iff CT «ifö^W diuidunt,hoc eh,in propofitum (W ipfi vacant) cr controuerfiam,fiue caujfam. fropofitum, eh infi nita queßiofiuc gener alts,extra circumfiantias pot fit a. Vian ducenda fit uxor. Controuerfia,finita,

D V erffif*

SS EPITO. DIALEC. RODOL.

er j^ccidUs^cum temporum, perfondrumtlocorum, er dlidnan reran comprehenfione. Vt an Catoni ducendilfit uxor. Sed nobii ifta ad pnediUM j^ed* « redigantur.Propofawm enim fi ad iudictam reao ces,pr£dicatiud eü qU£flio:controuerpd, conditio* ndlu.nonformd quidem,qaod re mtmfejlum cd: fed ttaturd or quxrcndi potefldte. Si qaxrdtur enm dn Cdtoni ducendd fit uxor, nihil prêter fimplex pro* pofitum hdbeas, dn fiilicet cuiqudm hommi ducen* àd fit uxor, lt;iuod fitisfirmiter refpondeds, nifi di pcrfon£ circunfitintidm dnimum intended, hoc cd, qui et qudlis uir fit Cato. Hèpe Stoicui philofophuii fiais R.omdnus,fendtor,homo grduis or feuems^zy extern qux de eo dici poßunt. Qjtibut fimè dnidi Uerfis,dperit fie idm uerd qu£jlio,de qud certd eu ni tione cr confiduter pronucidri quedt. Vt^dnfi td* lis fit Cdto,qudlis modo defiriptus edi, ci ducèdd fit uxor, CiUie dperte ed conditionalis. Sic eu qua* ritar. An elodius iure fit occifus, nihil confianter de eo iadiedre poßis,nifi confiet mfididtorem fuiffe.Vt fit dpertd quxfiio, An Clodias,fi infidids feccrit Mi lonifurcfit occifos.Controuerfia igitur in different do aalet tacita coditionaU, fid breuitatis cauffa fine conditionale eniinciatur,qaomodo multd compendiv dicendi dd inteUeUum refierantw.

4

PER BARTOLO. LATO. yj

Prêter h^ funt er äUa ex modo qiurendi t^Ute» flionum /pecics.qu^! uîtlgo de meße et modelet,nos purds er impures uocamus. Punt quiflio ell,qM pureer abfolute derequitritur. Vt fitreunmui immortdlii. Impurd fine moddlis, qud non de re fim* plicùer,fed de certd lege exiflédi qu£ritur. Vt pofr fit ne dnimd eße immortdïis ƒ poßit ne mimdut inte» riref tidm modi ßmt qudtuor,poßibilc, mpoßibilc^ neeeßdrium, contingens, qui formdm qudnddmer certim exißendi legem rebus dißerumt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in bis

igitur non minus quimmdeteris diuerfdeRpro^ nundindi ntio. Ndmuel ex modo tint um,ßt pr£» dtcatittaßnt:uel,ßißint conditiondles,ex modo et co ditione iudiantur. Vtriußque enim ßedei fieri poßimt, muhumqi reßert dd conßecutionem mterro« gdtionis,dn dd id quad interrogdtur ex conditioner modus ippomtur. Vt, dn fi dnimd d ße ipßd moued« tur,neceßc fit am immort diem eße ƒ Et dd conßcu» tionem interrogdtionis. An fi neeeße fit dnimdm i feipßd moueri, ob id fit immortdïis f Prior uerd e^, poflerior ßdlßd,qd nugdtorid. No enim quid neeeße eü dnimÀ d fe ipßd moueri, immortidis eü, ßcd qwd dßipßimouetur.

QVAESTIO COGNITIVA, AQTIVA, ET MEDIA

ABrfr«

(So EPITO. DIALEC. RODOE.

AB artiu diuerßtatequieftioalücognitiiu ejl^ alii adim, din media. Cognitiua ed, qu^ folumcognitionsfinem f^edit. Qttalesfuntma* thematic^ cy phyfici quießiones, ex quibts fold re rum cognitio petitur. Adiui,qu£ ad eas res ae commodatur, que adioni arbitrioque nofiro fu^ addidit. Sed ba partim morales fuitt,quarum expUcatione anmis ad uirtutem dirigitw. Partins operand, quartern inquifitio ad eas res ualet, qu£ corporis neeeßitatibts fiibueniunt. Media ed, qu£ utrunque cr cognitionis, er adionis finem compte ditur. Quiles fient que logice tbocedt rationaU feientie fubiacent. Quarum cognitio ut feipfa con tenta effe poted, ita in ufum traduda di/jerendi at peri conducit.

DE INVENIENDA

QVAESTIONE.

OMni differenti queflio ed propoßti, Hon ijs tantum qui de rebus ambiguis difputant, aut artes ac difciplmas tridunt,fcd ilUs etiam qui hiflo* riam,ucl poëma texut.Si enim querat quomodo pa* gnotum fit cum lugurtha, aut quomodo CatiHne ca iuratio oppreffa, nihil melius reßondas, quam que his de rebus à Salußio fient tradita. nbsp;nbsp;Veru ea pk*

manque latei, nee prima fifionteaperit, Quapro» ptcf

PER BARTOLO. LATO. «i ^fr muenienda eü, dtque in di/Jcrendo tot A m mê* tis mtuendi, ut argumenu ad earn ç^ probationa rite accommodentur.

Omnis igitur oratio, aut aduer/arium habet,zy in certamme duorum eß pofita,aut uiiiui eSl partit, ty obfrqucntemhabetauditorem. Qtiit in certami-* ue eR pofita,ßmper uel apertam habet quaflionem: uel ß non habet,aduerßtriut cxpeditißmam inuenif inde end uiam dabit. Quia femper petitur aliquii ah altera, cui alter contradicit. Itaque in quo con^ ueniunt,queßio non eR:in quo confißunt et conflit gM inuicem, ita ui alter aïterum progredi longiut non patiatur,queßio emergit. Et hec quidè in fcho Ußieis certaminibut obfeura effe non pote^i. (^ÿia ixponitur ferè inter partes, ztr certum flatuitür id, de quo dij^utatur. induiUbus uero caußis non item, Ham ut queßio fine caufia, que caput eH certami» nis,aperta fit, (nemo enm ignorât quid pet at ab a* ^io,c^ qua lege reum fiaciat)ßatus tarnen cau/fie,hoc tR,ea queßio,in qua cardo rei uertitur,obfi:ura pli runque e^,gt;wc niß acri iudicio eruitur. Status enim til id, quo probata aut confutato de fimima negocij m harte uel iüam partem pronuwiari oportet. Ergo turn magna huius uis fit, nee queßio fèrè alla nifi ex plicata co intcUigi poßit,diligenter inquirendus eß,

ez EPITO. Dl A LEG RODOI.

er ex contradiUione aduerfirij ,(ïcutmododixh muf, himc in modum comprehendendttf. in pencil edußa Ldtcrenßs dit:dmbitu ddfecutw eil Pldnctui adiUtdtem,Pldttciusnegdt. QvießioeHprincipd^ bi ciuß'£:An ddfecutui ßt Pldncim dmbitu ledilitdd temfi^M petitur ut punijtur Pldnciui,(tc de eo tudi^ ces pronunciare oportebit. At non poteH hoe ex ße próbdri, ^od propoßtum eH. Dicit ergo Ld» terenßstPiignitdte enim À me fapcrahdtur. Qu,odß det Pldncim, uidendum eH, dn ideirco neeeße ßt i» pßm Mibitu [uperioremfuiße. Quod fi câ,hic erit ßdtui ex quo totd pendebdt quteßio: Puent ne digni tdte Ldterenfis fitperior Pldncio. Sin uero poterit Pldncw cedere dignitati Ldterenfis, et nihilommui adilitdtem ddfequi,non erit hic fidttts,fed dieet: Plo utiquefi Ldterenfis dignitdte me fuperduit, idcirco ego dmbitu ilium uici in petitione,fèd dlijs etidm rc lus mouetur popuius in honoribus eommittendis:nê peßudio er diligentid cdndiddtoru,dmiconm pre» cibus,et oßieiorum commenddtionc. Lrgo idm db eo ßdtu, quem LMerenßs fecit, detortd eil qu^ßio ex pUneij contrddiHione, er hue deldtd: An his rebt» fokdt moueri populus, er dn Pldncius iflis rebus fit periorfueritfuq; hie fidtus qud;fiionis.Sic in eduffi-Milonis : Lege Cornelia tenens Milo, lion tencor.-

1

PER BARTOLO. LATO. Q Qu^ßlo, antmeatur. Occidiflicmm Clodium. Oc* cidi/ed infidiatorrm. tJonfuit mfidiator.Yuit.Sta* tm: Anfucrit infidiator.lta ex mutua contradiüio^ ne,hoc eü, ex intentione cr dcpulfione litigantitvm mlèitur ftatw,qui in fyUogifmi formam ima cum fit mxmento caujfic coUatUf,fiummam prebationis con^ ficitfiae modo:OmnK infidiator iure occiditur, Clo dim fuit infidiator, Igitur Clodim itire eü occifm, Poffant tamëficut eodem iudicio plures peragt qua fiiones, ita tmim quaftionic plures efie fatus. Vt in caufia Cluentij, nee iudicium à Cluentio corrupt» effc,nec fi fit, iddreo tomen lege corrupt i iudicij il» bom tencri. Etenim fi plura unius qunepionts obtinen d£ firmamenta efe po/funt, nihil uetat totidem ea iufdem efe Oquot; fiotuf.

Forró autem qu£ unius partis eü oratio,er obs^. fequentem habet auditorem, minui apertam pnebet quafiionem, fid magis occultât. Proinde maiori m« tentione inuenienda eB, er quoad fieri poteü in a» pertum proferenda. Inuenictur igitur expeditißh nie hartmi trium rerum cofideratione, perfonarum, tei,er conatus. Perfonx funt,inter quas agitur,qud rum uoluntai, officium, f^ conditioffedatur.Resi preterita out futura, de qua agitur. Conatus, id, quod ob haute rem dicendo uolumus conficere. vt i«

(Ottfot

lt;4 EPITO. DIALEC. RODOL.

lonfoUtione, qu£ wtita pirtis eü ordtio, per fältle funt coniunH^tUel aUdt ieneuole. ResJd^iurd dligt; • qud er dcceptum inconmodivm. Condtus dicentif, ftudium ddimendt mmuendiue dolor is.In ^dtuldM nc,pcrfon£ item beneuóla.Ret^félicitdtisalicuiui dc eeßio. Condtm ut demonfremus nos ob felicitdtetn amid gdudere. Uem in grdtidrum adione, pcr[ùn£ akerd beneficd cil,akerd dufid beneficia. Res,dcced ptum mitnus. Condtus,ieftimdtiobeneficij,a’figni* ficatio dnimi non ingrdti. I» his igitur fi iimgas co» ndtucumreexperfondrum fuUtdte, qudfiionem hdbebis. Vt fit ne huie dolendum huius uel dlterim rei iddurd. in grdtuldtione : A fficidmur ne gdudia ob dmici felicitdtem. In grdtidrum ddione : Simui ne grdti huie db dcceptum betteficitmi, In quibui e» quidem perfondrum qudlitds diligenter dttendendd rd,fiue und numeracy finguUris fit per find, fiue (quadfiepe dccidit) und multorum vice fubfiiMd,

DE DIVIDENDA ET PROPA« gdnddqugftione undinplures, Z^ V^ftio ubi conflitutd ed,ut expUedricom» mode de probdri poßit, m pluresfurgédd tü quxfiiones.Qux qudm dpte cohxreant propoft» tie Cf qudtenui ei feruidnt,itd commodißime iudicä» bitur^fiquomodo dudefutt ex illd,zf qudmprope edm

PER BARTOLO. LATO. 6^ (dm contingunt ,intelligJtiir. Diducitw erga MUI in plum, uel trohendo edi ex ueriis primiez uel ex ijs qu£ uerbis continentur. idq; eudo per fin* guld quxßionum generd, qu£ fîtprd deferiptd [Mit: tu per fingulds mßitutte quießionis pdrtef. Ex ucr* Hi,ut qui quitrit : An rede Cdto Mdrtid trddiderit llortenßo,quteßio eil fccudi generis ex pruedidd ea tu defcriptione,An hoc fit iUud.Valet enim,dn trUi-iitio Mdrtiie fit redd, ^necedit ergo^dn efl quaflio, qudm per où uerbd illius,fi opus fu^it,duccre pate rimus. Vt dn fuerit Cdto,dn fuerit Mdrttd,dn fuerit Horten fills. Ndm ex uerbo trddendi qu£flio,dn fit, formdri no poted.Ciuid ubicuq; pondturquieftionê, no exifleti^fed, dn hoc fit iUud/dcitihoc eà,dn ft trdditio fddd,uel,dn qd quisq trddiderit,quod idem Udlet. ^xplicdto hoc genere qu£fli3is,proxlmü cH, Ut pdrtes propofit£ quitfliois coiungdmiuificut pra diHü eÜ) tüfinguhts muicent,tu plures,tum uniuer fds. 'Vt,an Cdto Mdrtid trddiderit. An Cdto Uldrtü Hortenfio trddiderit.ltë, dn Cdto Mdrtu Hortèfio rrUetrddiderit. Quieidm principdlisqudflto dl, qua propofitdfuerdt:qud^ eiterig ex uerbis oês dn tecedut.Exhis dut qui cótinètur uerbis bifarufit diuifio.Aut enirn neceffario CGtinentur,dut ex condi tiSe quidd. Elecefldrio, ficut genui flccie,pdrs toto, Mt quod dlioqui certu eH ine/fe uerbis.Vt in Cdtoe homo tdnq genui cötinetur.in trddëdi uerbo,hdbu« iffe,dimißlfe, contuliße dlteri. In Mdrtid,qu£ hoc lo co dtonis uxor Cdcctpitur, commune uxorii nomë.

E nbsp;nbsp;nbsp;In Hor f

«Ä EPITO. DIJILEC. RODOL

I« Hortcnjioyhomo^ficut in Catonc.'Pdrticuld^rcilei t^um i tradendi uerbo non feftarMtrJed modim aç häbitum eiui indiedt, ad fubßantidm quociue etui re fertur. Vnde ex en, an reflc hdbuent, reile dimifo rit^reiie alten concefferit, quxretur. Erit igitur ex hit qua verbis continentur, primd qu^ßio ex gered-re du(id,An quifqudmrcHc uxorem fudm tradide» rit dlteri. Cui ddhue mfimt^ quifquarn hdbuerit u* xorem,dn hdbuerit reHe,dn dimifcrit,dn reile dimi fèrit,dn tradiderit. Poü quam rurfus fcquitur fum* wd iüd, dn reüe trddiderit. Debinc pduldtim pro generibus fabijdentur jßecieSt amp;nbsp;profan quifqudtn. An Cdto dicemus. Rurfusq; omnidficut in fuperiori ordine per genera ziT partes ducentur. Vt,dn Cato hdbuerit uxorem,An Cdto hdbuerit rede etc.Dein* de pro uxore Mdrtidm ponemus, pro altera homme Uortenfiu. Poft qudm iteru fèquitur prima quteftio. An Cdto rede Ndrtiam tradiderit Hortenfto. Px eöditione aut infunt verbis, qvig ex dreußantijs pê dent, hoc cd, qu£ propofttam quitftioncm à theft ad hypotheßm uertunt. De qutbus fupra in diuiftone qu^ftionis ed didum. Vt Cdto pro hoe homine,ex* clufis circtmftdntijs,theftm facit.i^ec intereft quare re Cato ne, on homofccerit,dum nuda fubftantid Ca tonis inteUigatur. At circundatis ijs, quibiu pro prie Cdto dicitur, quaque ßibßatia eins intrinfeeus accedunt,fit hypothefts. Vt dn Cdto rede tradtde* rit Martiam Hortenftofioc ed,dn Cdto Stoicus phi lofopbuSfCiuis KomMUs/^naor, horna ft^datafte* vérité'

PER BARTOLO* LATO. ^ KeriUtH.Mdrtiamfiximnim noitlem,bene mordu, opulent dm,formd er pudteitid canj^icudm,dc triam hier or um mitrem„refi( trddiderit ttortenfiojiira nobiliori,lHeriuit(iuenti,ccinfuldri,lt;!pibui,grdtid,fd cumdid chro. Tim qudm ob cdujjdm,quoinodo, quo t empöre, quo loco trddidcrit: qux cireufidnii^ fart uerbi trudendi, 4 quo aduerbium re^e non fepdrd^ tur.Atque b^ec omnid ex conditione mfiitit,er toti^ dem pdriutit hypothefès, hoc esl,ßnitM qudßiones. Ex conditione dico: quid de bis conßMer pronum« ciltri non poteH, niß ex conditione, hoc eR,nifi in« telUgdturßi tdlis fit Cdto, tdlis MMtid,tilis Borten fius,qudUs defiriptus eâ, an turn reîle trddidcrit. QUd idm dperte ell hypothetied. Ergo qudcunque contingeter in [tint uerbis,de quoru cößdntii Cf ne ritdtedubitdri pofiit,ex conditione ineffe dicimtur. Et ut femel diedmus, qudcumque argumentd primZ ttifeumtur ex propofito, fi ddhuc dubid probdnddq} funt, in qudfiiones uertutur. Eitq; ut totidem qud fiionum generd,quoi urgumentorum, ex primd que ßione prouenire poßmt.

illud ignorundu non eü, non ßmper edfUem que ßiones ex utrnque pdrte oriri dijferentibus ; fed ut prime ample angußeue faermt,itd plures uel peuci ores inde fuppetere. Ciupcired acre iudicium ad hibendum eû, et dccurdte uidendum, quds pretered mus in differêdo, qu.iße ex primis deduilds,dijßu« i^ndis dccipidmus.

fi 9 TABVtf

«s EPITO. DIALEC RODOL TABVLA MATERIAE DIALECTICES,

AN SlT.

A relut fui

ie^is^mtri^ ANSITILLVD.

capua,

ditomodafît Generit gt;nbsp;iUud, quod eâ DeßnitionU quidruplex Proprij Acddenlii biuiditur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Predicatiuam Thefm

A modo qu£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiue rendi/m

Conditionulem Hypotheßt».

Cognîtiudm, AlddHutd^ Adiudm.

Medidm.

Ordtioe cote ex cotfddiHiôe dduerfdrif Inuenitur m tiofd

Ordtioeiwi Perfonts

utpdrtisex Re

Condtu

Verlii,qtt£ ponu^tur m ipßd.

NuUipli

citurex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uecelßdrio

Bit qua eSti

nêturuerbit, Px conditions

DE

DEINSTRV

MENTO DIgt;1LECTIC;1E.

It^ßrumetum diulc^Hcæ^eA oratio, per quam qui di/ferit fidéfacere conatur de co, quod docedum fufcepit.Ea bi farta diuiditur, à jlru^iura,^^ ab effè Hu. A firudura,oratio alia contmes ed^aha cond* fa. Continens, ed qu£ perpetuo dudu pro^redUur, étudiés fuut oratoru a£iiones,laudatioes er horta* tioncs. Concifa,qult;e per wees dicendi interrupitur, Vt dij^utationes er alternantia fcbolaflicoru eertn mina. Vtraq^ ad docendum ualet,er fub dialedici officia coprehenditur, non faro minus quam feholis dpta.Sed concifa acrior ed ad urgenduaduerfariu, continés grouiar. Et ficut in iUa ueritatis difquifi^ tio exadior ed,ita in hac f^eciofior color. Ab effè du,alia oratio expofttio cd, aha argumentatio. Ex pofttia(quemadmodu initio operis didu ed)ed ora tio,qu£ fola dicentis mente explicat,ntdlo,quo fides fiat, adhibito. Argumëtatio,qua quis rei,de qua di cit,fidè facere conatur. Ergo inter narrationë rheto Ticam er expofitionem, item argumentationem er confirmationem, nuUa ed differentia. J^ifi quad na^ ratio er confirmatio apud rhetores partes fuut ord tionis, quibus certus in ea adfignatur locust expofia do et argumetatio generaUa fuut nomia,qu£ in qui

E iij Ubet

70 EPITO. DIAIEC RODOt.

libet orttionis pdrtem cddcre po/Jïmt. Nimfïepe eX ponimin m confjnnuionej^pe in Mrrdtione drgUf fNencdgt;r.:ir(Tdmc(ji hoe breuias) feepe in prohamtOt fiepe in perordtione. Hec uUm ferè locus eü in ord ttone lt;jiii non turn expoptione tMn drgumentdtione trdndri poßit. Udq^ dpnd poctdm: Vrbs duttend fuit Tyrij tengere eoloni ednhdgo, Udlidm colt» trd,etc. Expopcio edl^qm recenfentur eduffie ir^ iunonis,non in hoc ut probetur res:quid de hoe du» bium non eü, fed ut pidt tdntum auditor, er intel» Vgdt quds ob cduffds iuno inimied fuerit Troidnis, Ergo hoc ippem p ut dubium ptmatur, er probdii* di edupd dicdnHon dubium eü qum Aencdin odené Iuno,quid d poßeritäte eiM exitium Carthdginifua impendere uidebdt, drgumentdtio erit. Quilis Cr iÜd,qu£ max fequitur: Kê ne incepto depße» re uiädm. Hec paffe Itdlid Teucrorum duertert gentem.erc. Ergo idem expoptio er drgumentdtio pen potcü, mutdtd tdntum ordtionis figura. Quid idem e^ cduffd rei qu£ per expofitionem, er ratio, qu£ per drgumentdtionê expUedtur, effe poteH.Vt fiigiditds medij dêris et cduffd efi cogêdd pluui£,et p quis qu£rdt unde prouenidt pluuid , per idipfum ofièdi comode de probdri pofiit. EÜ dutem cduffd, per quan exipit rer3E.dtiQ,per quam cognofidtur.

PER BARTOLO. LATO. *7» lUud prittercundum non eü, ut ß i^uMdo tirgu^ tnentiuio in expoptionem, uel econuerfo inddit, ut tun: id, quod ilteriia pt Hcceßio, cordon quoque tint ddnuiwretur.

DE ARGVMENTATIONE ET

quod pda Um rebm q uerbit contingitt.

Dtxi utrdmqi orutionis J^edé ndpdê pertîne^ re. Sed iu,ut expoptio quodimodo muenut, urgumëuUo pudit e^n. C^uodred dttendendu eA ß dem ordtioni tdm rebm qudm uerbn contingere. Rebut, ut cum is qui didt reputdtione edru dpud d^ nimüpdë ex ipps uelut tddtd drgumentdtione colli* git. Qjiod cum omni ordtioni eA neceffdrium, tum mdxime expoptioniconuentt. Sed pc multipUd» ter. Primo,qudndo uerd de certd pM,qu£ dieun tur. Vt de Pdldmede in ordtione Sinonis dpud Vir» 2. Aen. Quëfalpipub proditioe PcldÇgi Oemi/ère ne ci.etc. Secudo,quddo pint per fe probdbilid. Vt,P£i pepugd DMM Troid cupiere relidi HoUri, et loga fepi decedere beUo. Tertio,qutüido dlijs ueris Punt fimHU. vt,Sdnguine quarendi reditus,dnimd^ li* tddu Argolicd.etc. Simile eA hiüc-.Sdguine pldcdßis uëtos et uirgine cxpi.etc. Uë quod de V lyfße diciturt Hi«c Pemper VlypPes Crmunibui terrere nouis. etc.. Ki idë in PAldmedëpccerdt‘ Qjidrta cm in nume

72 EPITO. DIALEC. RODOL. fu creduntur lt;iliquä,nec eduffk eft cur fail'd putétur. Vt,llli me comité,et conftnguinUdte propinlt;lUd etc.

Qnmto cum inftritur dlijs uerii a.Uquid,quod ex una in dUud uelut tranfitm quida ftdtuitur.Vt Pdld medem occifum fuiffe db Vlyjfe, Gr Sinonem A GriS ets reliélü e(Jè,uerd fimt. Sed hoc ueluti edpiteftdUA dis itmgiMur, quod Sinon confanguineusfucrit Pd lamcdis, dte^ inde periculum ftbi extiterit.Prgo hoe ipfum id inde fidê dccipit,quid duo uerd cöne(ïit,fd dt^ M did deinceps fiant credibiUord. Sexto cum perfon£ uel grduttds,uel dffèilio fteädtur.Vt illud, tds odifte uiros ere, ißt, quad dij prias omen 'm i» pfum couertdt (^c.Speädtur odiü S'monis in Gr£d cos et Vlyftèm.Udq; no fiHd,fed uerd uidetur 'mpre edtia. Septimo,cum quid dpte er commode est nd turn ftid dicitur, cuius fold £jlimdtione coUigi poßit fides. (iuod fané à reründturd Gr cireuftantijs eÆ petendu. Eis omnibus igitur modis,foUs rebus 'm o» rdtione fit fides, nulld uerboru operd dut diftèrendi rdtione. Verbis dutfit fides qu£ per drgumètdtio» nè, cum rem dubid probdbili Argumenta eoUigimus. Argumenta uoco, muentu illud, quod probande rei ddhibetur.Rem dubid,quclïionem.lMtHd enim hec duo muice drgumentdtionë efficiumt, hoc dl,oratio nem,quA tam rem probdndd,qnÀm probdtionê com* plcüi»

PER BARTOLO. LATO. 7j fleflitw.Ergo (juomodo imtentu lUud ex propop* to ducendumfityli/uperiori ofiend'mui:hic,lt;iu£ in* firttmentijboc eR, onitionii fmt froptu d^crimut^ DE INDVCTIONE ET

SYLLOGISMO.

A'Rgiunetdtioii dut du£ ßi^nt jj^ecies,indu(lio a:^ fyUogifnm. Induüioyeü drgumentdtio, ^«4 ex plurätiii uel pdrtibm uel (^eciebui,wnum dut totu dut genus imiuerfdÜter coUigitur. Genus hic uo co,quicqd dUqud rdtione in plurd diuiditur. Species in quds diuiditur. Ex pdrtibus induÜio fit hoe tno^ do:Plebs Romdnd optime de Utilone fintit^e^ eque fier or do,et /èndtus.Totdergociuitds optime de Mi lone fintit. Ex j^ecicbus:Popeiits hdbet peritidin rei militdris, hiibet dutoritdtê er fielicitdtê, hdbet ergo eüéld in fummo duce jpe£iddd.SyÜogipnus pue rdtif ocidtio,e^ ordtio,in c^ud pofitis giiibufdd,neccfic efi tdiud prêter ed (jU£ poptd fiint,euenirf. Vcl^cü dr gumêtdtio, in c^ud pofitdrÜ dudru propofitionü,duo termini fic iungumtur in tertio dliquo, ut necefièpt cos eodem modo inter fie coniungi. Vt omnis infiidiit tor iure occiditur, Clodius eft infiididtor. Ergo Clo* dim iure occiditur. Kic in dudbm propofinionibus id quod eü iure occidi et Clodius, inguntur dffirmd tiue in eo,quod eR infiididtorem e/fie: iungutur ergo

E V CZMI*

•74 EPITO. DIALEC RODOL, Cr inter fe uffinnitiuc, Eodem modo amp;■ negatiue in j^i poffunt: tJnllum qui futetur 4 fe hominem occit firn, fit eü uiuere,lAilo fdtctur 4 fe hominem occb fiim.Ergo t^ilonifM no csluiuere.VbiM.ilo, etfdi fffe utuere, iunguntur negMue,hoc eü, dfianguw tur in eo, quod eâ fateri 4 fe hominem occifum effe, diftunguntur ergo itidem inter fe. Vurid eü cotiiun gendi iftd cz difiungendi formd,ccrtd^ lege copx^^ henfd,qu£ fyUogifmorüfiguris cotinetur. Vnde exd de de ca dicere ad partem iudiccindi pertinet.

lUud in fr£fentilt;i ful}ècerit,id,quod arguments • tione effeitur, conclufionè dieted per qua efficitur, propoftiones. Ei in induüione nullum habere certu inter fe ordinem propoßtiones,nec numerum praß nitumnn ratiodnatiSe defimtas elfe. Ham ratiocina th du abut tantu confiât propofitionibut,quarum ale fera maior, quia plut habet Mrium,fiue propofitioi dltcra minor fiue adftvmpth uocatur. nbsp;nbsp;nbsp;Porro ha

confiduntur in fyüogifmo ex tribus terminis, quœ rum unut maint extremu/m, alter minus,tertius mea dium uocatur. Maint extremum e^,quod cum me^ dh in maiore propofitione sungitur. Vtin fuperiœ ri fyüogifmo iure occidi. Minus extremum,quod in minore cum media, ut Clodius. Medium, quod bit (funàur, eÿ- tonnefiit extreme itweent, Vt t/nfidi^

PER BARTOLO. LATO. ^ tor.N^m cum propofuio quMa duolm terminis confletjuhicdo fcilicet cr pr£dicato,Çint^; oh id hi nis propoptionibuf lt;^udterm termini ncceffirij^ciudt fiio dut hmos tuntu [uppeditet,dd conficiendi rdtia tinationê reiie is, quiextn fumitilt;r,his ufurpAtur, Kt fist quip umculum urgumentutionis. Udm fum» mi connexionis in hoc eR, quod quid duo dliqui inn gutur,in uno tertio, hoc esi,piTtes q»£^ionis in iff ÿtmento,iungdntitr zir inter fe in conchtfione,

BNTHYMEMA ET EX*

EMPLVM.

PKtsdiSle irgumentindi j^ciet perfeHa fungt Sed prêter ha funt amp;nbsp;4U£ dux imperfcHx, enthymemi ey exemplu:qudrum dltcn id fyUogi« mum,dlterd id indudioncmredigitur.Enthymemi^ tR mperfcHus fyUogilmut, conßdns ex mnore uel minore propoßtioe,etcoclufione.Ex mdioreXt mß didtor iure occiditur, ergo Clodius tare occiditur^ Ex miore.Vt Clodius eß inßdidtor,ergo iure occidi tw. Exèplu eH imperfedi indu^io,cÜ ex und pdr te,uel I^ede totu, uel genus uniuerfaliter coUigitur^ Vt Romulus Remu occidit, ergo imperij cenfortiu tiunq tutu erit. Itê illud:C}jiid fitis e^,fi Romd fd» fui QkoJ ßc explicdtursRomd fdgt;isn5 eR,ergo nul ^ res eft [dtis, Tdmetß imperfedi tndudionc hod rtdiilS

7^ EPITO. DIALEC. RODOL. feHÏM quÀm exemplum uocaris. Exempli entm ftomen (quod confitendum fit) non omni imperfeä^ induüioni conuenit, fed ei dimtdxdt, qu£ ex ijs fut mitur, qu£ dd mitdndum dliquid, uelfugiendum in uitd pertmet. Qjtemddmodu librofuperiori eR di* Üü. Ergo non omnis imperfeild induUio exempla e^/tcut nee omne exemplu mper/èHd induÜio. Vt Scipio Tib.Crdcchu iure occidit,ergo Cicero Cd tilindm iure occidetiExemplucH 4 pari uel minori, neque mdudio turnen, /êd enthymemd. lUud dutem, Qjiid fdtis eü ft momd pdrum ƒ induilio eü d pdri fpecie, exemplum nemo proprie dixerit. At quad apud eudem poetdm cA, omnisq^ poteßdi Impatiét con/brtis critcfc.quonidmfubdit,

Erdterno primi muduerunt fdngume muri, et ex emplum er induâionem proprie dppelidris.

POT EST AS PERFECTIE AR# gumeiitdtionis er (mperfcil£. OM.nis perfd^d drgumêtdtio eH certte explo rdt£^ fidei in colligendo,fi modo rite fidt,et verd fint qu£ fumutur. ESum bre fummd lex eH, ex fdlfo ufritconfqui pojfe,dt ex uero nil nifi ucrübgi time effici. Si dieds enim homo afmia eftjgitur et d» nitl e^. Exfdlfo ueru confequitur. Atf dixeris,ho ftto dttimdl ef,hoc uero pof!to,no nifi uelffirdre eu,

PER BARTOLO. LATO. ^

hfl finttre^ uel aliud tjitod item ueru fit,p€rfeila ar^ ÿmentatione inde efficere poßif. Ergo perfeÜ£ dr gumentdtionü upü,Ut longé efficdcißimuf eüjtd eti dm difßeiUimtM. t^am expofitis omnibm per qua fit probdtio, quid uitij errorifue fitlfit latere non po^t teil. In imperßedanon item.ln lacenim^quia no ot mnet proferuntur partes i qua uitiaetiam fubfimt minus ^parént.

vtimur tarnen imperfiedd argumentatione fiepe loco perfect£,cu ficilicct pars dliqua,qu£ per fe ma* nifefla eü,tuto omittitur. HaMficut in mduilione, expofitd und atq; alterd parte uel fitécie^reliqua ul* tro meurrunt: ita in fiyllogifino fape maior,filt;epe mi nor propofitio per fie notior e^, quam ut egeat txt' pofittione. No« ergo rhetores modo^ßd t:^ dialer Hid er ornnés omnium artium artifices utroque ge nere utuntur. Et rhetores quidem in leuioribus re* bus imperfiedamjn magnis fiérè perfiedam adhibët: nee fie aftringunt ad ficrupulofiam iüam argumentan di legem, qua à diaiedids praficribitur, fid ut am* pïam er copiofarn orationem effidant, dicendi über täte cumda obruunt,mutant ordmem propofiitionu: fiape mmorem ante maiorem, fiepe ediuerfio locanti coUigumt alia breuius, aliafiufiius explicant:filt;epe co* pledimtuf totdm ar^tmentationem unica propofii* iwnèi

78 PER BARTOLO. LATO.

^onc, {Îepepnguhi pdrtet late tendunt.tu^ ut nüj ld tdm lotted er diMpld fit prabdtio, cpne in certt dr ^umentdtionii formdmeoUigi uonpoßit. Vitot^ pro Milone ordtio in htme ferè fyllogifmum conij* titur:Vim ui repeUere licet, Milo um ui depeUendo Clodium occidit:Ergo iure occidit. Communes enm loci(quos mednt)^^ çy fepe expetuntur db ordto» ribuf,et liberiits trdHdtttur,non dUud funt^dm md tores rdtiocindtionum propofuiones. 1« quitus cr iUud dduertendum eli, quod non femper uniuerfili* ter proferuntur, ne fuprnd uidedutur cf otiofa, fed ut dßridd rebus certius dpprehenddntur, et in dni* mos penetrentjn pdrticuldrid conuertutur. Vt pro eo,quod, omnis ueneficui eA ddmndndus, diceudum erdt, Cluenttum dimnundum eße dicimus ; er pro, omne bellum fufeipiendum eü, in quo agitur falus fa ciorum, bellum contrd Cdrthdgmenfes, coutrd Mi» thriddtem eR fufeipiendum,

Ergo,ut dd inftitutum reuertämurjum rbetores quim Cideri dijferentes utrdqueßecie argumenldf tionis utu'.ur,tametfirhetores liberius.cy perfeHd quidem urgumentatio femper mdubitaU eà fidei M eolligendo, fi ritepdt,imperfe£ïd non item.Ham eu aid firma er inuiolabiUs fit, (lu erts conftet,hxc bifd fiam reprehenditur » ^ tnim negatur uerum eßt, quoi

^^K BARTOLO. LATO. 79

^Md fuynptum cR-.aut non confequi ex eo,^uod itt* tenditur.Vt occidijlt,ergopuniendiües, Potesl.ne* ^ wi, t^uod occideris. Deinde ut mMme ueritm fit, Ktgifbis confequi. No» enim quifquts occidit homi^ Hem punicndui eü ; quin multi iure ac legilui occ» duntur. Huic uitiexpuomodo fuccurrendumpt, bioc eH, imperfedhi drgumentdtio dd perfedidm rei digendlt;i,ftdtim dicemui,fi print de duplici drgumen tundi duüu dixerimm.

DVPLEX AROVMENo

tdndi du^ut.

CViuIHbet rei per drgumentdtionë probdnda uel improidnd£, hx eü,col}igend£ cohclußd His^duplex eA duSlui,reëiat er oblujum.

KeUut eH, ewm propofito themdte teHd uid cal ligimuiid.quod intendimtu. vtfipientem eße diuU timjd redd Md itd coWgitur: Sdpiens iwUiiu rei in diget, ergo ßdpiens ed diues. GbUtjuut ed, eunt non redd uid, fed dccepto contrddicente eim, quoi probire uoïumut,coÜigimui ex eo dliquid,quodfdU firn fit, 4 quo regreßi docemut fdlfum id ejfe, ex quo coUedu edndq; quid'cotrddicent cd eins, quoi probdrc uolumus, confequens ed iflud ipfum effe nd ru.yt fapiés ed diues. Si enim nó fit diues cupiet dli quid. Sei falfi.m ed hQc ; fdlfum ergo ex qno collie

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gituri

So EPITO. DMLEC. RODOI.

^iturmimiru non e/fc diuitê fapientë.Alqui hoe con tradicens c^ eins quod intendimns:uerH eH ergo,di uitè effè fapienté. Hi duâm per omnes freies dr* gumenidtionis dud poff'unt,cr in utran^ parte ud* lent.Sunt enim nonJ^ecies,fcd ui£qu£da eoÜigêdie intetionis,qu£ uim ex eo habent, quod neq; ex uero dliud,q uerueffidpotedi, neq- duo contradicetidfi* mul out: aera effepo/JunttMt falfd.Differut aggredi endi ratioe^quod diredus aperto Marti (imilior tfl» obliquas ex mßdqs aduerfariumadoriri uidetur.

QVOMODO IMPERFECTIE argumentationi fuccurratur.

CVm igitar ad affirtnadam rent utrouis dada argumentatio exporta fuerit,ß perfedaßt et aera, concedatur oportet, quemadmodum fiipra di* du ed. Sin imperfeda, duo fimt,qu£ obijd poffunt. Vel enim negaturuerum e/ße,quod ßmptum cfl,ud non conßqui ex eo,quod intenditur. Si negaturcott ßqui,redigenda ed imperfeda ad perßdam.Verbi gratia:Clodius fecit mßdias Miloni,ergo iure efi oc cißis. si quit neget conßqui,adde maiorë propoßtio tient er fyHogißnum compleueris. Dic,oninis inßdia tor iure occiditur, Clodias inßdias fecit MiloniÆd igitur iure occifus. Codent modo in indudioneiPiß* ; ßratas accepta publice pneßdio tyrannidé inaaßt, !

ergo

PER BARTOLO. LATO. J| rt'go quifciuii petit pr£ßdium è publico tyrännideta ti^âat. H oc fi quis neget cÔfiqM,addc reU^Uits pM tes,qudntum fieri poteü,(^ die:Idè Phdldrii, idem C.Ce fir,idem ceterifecerut.Sed bic quid plurd de* fMffupple defiedlum genernU propofitiotic,cr diet Nfc ^mfytumfèrè eü,^^ non hoc pitaofecerit:Tàr go qw/quis hoefideit tyrannidem dffvildt.Vtilc igi* tur fuerit taU remedio uti,fi partium uel fiecicrum copm dejlitutut finer is. Vel,quod tutim etietm eil,di uerfum nb nduerfirio exigere.Vt Cicero pro Cecin nu interrogdiis^que Aliiofit,fi hec non fit. Simul e* ntm,ut mquit Fdbiusjomnin remouentur. Sin nero negetur uerum elfie,quod finmptum eftfid rurfius And Argumentdtione colUgendivin erit, cadem uid^qiu co tlufiionem coUigi debere dctnonftrduimus.ld^ ^onfipi fdciendu,donee äd certu ediquod et confejfium uentu fuerit,quod db itduerfiirio negeri non poßit. Vtfipi entern diuitë effe, itd probdt Stoieus : Sdpiès eü di* nes, quid nullis opibus cdref.nuüis edret, quid hedet quds Kult: hdbet quds welt, quid milds cupit: nulldi cupit,quid bonds e/fie non putdt: non putdt,quid fiold uirtutem in bonis effie iudicdt. Hoe,quid fiummü e^ dpud Stoicos^cj- nurd non confielfum, negdri non pa teü. Sufiimt igitur O’ confirmdt totum precedent tem ordmeni,qui in ipfiwn tdnqudmfu'nddmentu in* 11 cumbit.

82 EPITO. DIALEC. RODOt. tubit. Conexio aut tota enthymemdticii cAjperß^i tèpuc dcerudtionè'.cuiutpartes ut 'tmperfeihe fu^tt Cr direâô duÜ^Jtd in perfecta rdtiocindtioncs fr pirate cogi,^ obliqua duUu expUcari poffunt.

Ex his igitur iam ßtii inteïligitur,in oßendendi eonjeeutione perfeila argumentatione utédum effe, in propofito conprmundo imperfeUdm fufficere.

DE SOLVENDA ARGVlt;» mentdtionc (^ elabenda, Ç^kuteRdutem dij^utantis conßrmdre id quoi i^probandum fumpfitßtd eim qui diuerfd tuetur, dißbluere qu£ confirmdtafunt. Soluitur dUtem df* gumentdtio cifdcm,quibusflruitur, tnodis,uel negdn do propoptum, uel neganda conpei ex eo qued inté ditur. Poßerimpt bifdrid,uel quid imperfeUdptdr gumentdtio:uel p pt perfeéld,uideri potim tdlë eße, qudm quod reuera pt talk. V^ p dicatur ; Sapienti nuU^e depmt opes,ergo fapiens e^ diua. Primo fol ttitur,negdndo uerum effe,quod proponitur,fapiengt; ti nuÜM deejp: opes. Qjtod p probetur, quia nuRos cupiat, reliquum eH ut negetur intentio conpei ex propofito : non ob id diuitem eße, quia nulhe ei dc^ fint opes. ld p probetur adiefia maiore propoptio lt;nbsp;ne, quad cuicunque nihil dept, eum diuitem e/feme^ gdiiturfortdpa er ißd.Sed (OlKdd^W, ct ultimum appre»

PER BARTOLO. LATO. «j 'tfiprehenddtur telum, argumcntutionem non turc ferfeitim effc,tdmctfi uppArat: eo quoi dtejjè non eodem modo in utmque propoßtione ticcipiitwjid^ queeße contre legem uera rdtioemdtionis. Aliter enim deefji dici, quod modo non ndeH, dUter, quoi modo delyderdtur. itdque ƒ priore fignificdtione de cipidtur, uerdm eße mdiorem, mmoremfdlfdm : fin fgt;ojleriore,mmorein uerdm,mdioremfdlfam. O^dre nihil mirurn eße, fi que perperdm in propofaioni^ bui iunguntur^mdle item cohered^ in condufione. cum medium rdtiocindtionis non numero, fedßc^ ae modo fît wnum. ^ Atque he foluendi rdtionet dd rem feruntur. Simt cy alie qua non in rem, fed in perfondm referu/ntur, eldbendi ueriiu qudin foluendi rdtiones. Vulgm didleHicorum folutionei dd hominem uoedt. 'Eidbimur dutem tribui ferè modii, regerendo dUquid in dduerfdrium, eleudn^ do id quod didum ed,t:^ d, propofito digredienioi ^egerimut dliquid in iduerfriu repetendo eum a» que firmddrgumentdtione. Quodtuminremtum i« perfondm fieri potest. In rem, ut cum aque fie'» md re ilium urgemui!,dc nobis intentdtd eü.Vt eum Cicero pro Caïio obiedo luxuria, ßem future in* iufiria oppomt. Et Hwto rtp«d poëtdm. Indignu elk Itdlot Troid dreuddre filmis, Indigmord regeritz

84 EPitO. DrALEC. RODOt.

Quid face Troidnot dtrd uim ferre Ldtinb^o;-:. m ferfondm, etmt omi/fd re, qualifcimq; edfit,conten'* dimui db dduerfdrij perfond edm obijd non conueni re.Vt pro Ligdrio obijdtur Tuberoi, quod in eddë cdu/fd fuerit, cuius Ugdrium dccufet. Et in Sdlußiü: Qudfi uero tu fit db illis uirit Sdlufti ortm. Sic Tur nut dpud Virgi. Meq; timoris Argue tu Drdnce.Et Aenedt: Tdntumq; nefdt pdtrio excidit oref Eleud mut dutem contemnendo rem qua obijdtur,er exte md^do. Vt Codij dccufdtionem Cicero imit irdt er quereldtdmdntiumpotiut, quimcriminduidcri. Et Dido dpud poetdm:ltdlidm petijtfdtit dutoribus E* fio,Cdffdndra mpulfusfurijt,erc. Eiigrcdimur,cu d propofito dbducimus ordtionë, ut dduerfdrij uite* mut Idqueu. Qud cduteld Cicero m ordtiocpro Cœ lia ufut uidetur,cum dij^utdt de QJAeteÏli morte et fufßieione in Clodium. Sed hoc er luriefit,er pr£^ ceptd non fiddle comprehendüur.

DE EXPOSITIONE, ET Jpeciebus dut, HAdenut de drgumentdtioe, et quid fit ed,er qi(£ fiecies dut, er quo modo conficidtur,di Hum edhnunc de expofitioe diedmuf. Expofiitio,dlid dd uoluptdtem pertinet,dlid dd ueritdtem,dïid adfi* iem,Ad uoluptdtem,quic demulcendis duribut poti*

PER BARTOLO. LATO.’ gj m (fuim ulU alijfini cH dcßinnUPari modo qu£4i ueritAtemJie/n ^U£ Adfidem AcconmodAtur. Primi ficiwMiur postte, ßenndAm hißoriogrAphiJcrliAm philofophi er orAtorej,tu)n ijuiamque rem propos ßtAm exponendo docere conAiitur.QjiemAdmodum igitur futtf cuiufqae hArum eü finis,itA er certA lex propofitA, Ad cuius pnefiriptum exigAtur, t^Am a-* pud poet AS, er ubteungue Aficitus mouendi funt, PiélAtioluptAtis cAuffA fiMtprox'mAueris. Apui rerum feriptores nihil debet e/Jè fAnäius ueritA* te. OrAtoribm Autem, er ijs t^ui de re propofitA fi* dem fAcere conAntur, non modo uerA dicendA funt, fid er firmA Ac uelut ipfit fibi fidem fAcientiA, ttem omnibus pArtibiM fitis Ad propofitAm t^Axßioficm AccommodAtA.

DE DIALECTICA EX* pofitiane.

ERgo diAleüicA expofitio, qua propriA eü no fin infiituti,er probAbilis eße debet, er Acco modAtA qu£flioni. ProbAbilis erit fifuerit Argti^ mentofA,fi confintAneA rebus,fi per fe confiequens. ArgumentofA erit,fi causas rerum hAbuerit,non mo do fumtn£ eAru,fed e^ p Arttu fingulArü.Summ£,ut turn cAußie belli, pAcis,peflilenti£ er id genus Alia referutur 4 rerum feriptoribus. item quAlis iÜA pro

P Hj ViHonç

S« EPIfO. DIALEC RODOX.

Hilone ndmitio, ctvm expomtur,cur Kiloni Clodi» w mftdidtfdcere uoluerit. Partium uero,ut itlud de Modern.StAito reliquit annum fuum, t^rfem annum-proximum tranßulit ( Caußd ) non reUgiane aUqtu, fed ut haberet, lt;pod ipfe dicebat, ad pritturam ge« rendant, hoc e^,ad cuertendam rempublicam, ple« num annum at que integrum. Itemapud poetam: S'fp^ fugam Danai Troia cupiere reliila RicUri (cauffa additur)^ longofcßi decedere beUa. Con fentanea erit,fi locis,temporibtH,rebui, ç^ per finis apta fuerit,hoc eil,ut quaUa hiecßtnt,tdlia er diät faUa^ perfonarum effingantur. Ptenim ut non ei« dem AchiUi er Neßori, philofopho er ganeoni con ueniimt, ita ubiq; magna magnis,tenuia paruis,heta Letis,trißia trißibus, turpia improbis funt accom* tnodata. Confequens autem erit,finon modo pri* oribus fquentia non difcrepabunt (quod utique ui* tioßßmum fuerit)fcd alia ex alijs ultro confèqui ui« debuntur.hoe eH, fi pendebunt ex prioribus fèqueii tia,er ad commemorationem eorum quodammodo expedabuntur. Talis hauddubie cil totdiUapro Hilone narratio,qu£ perpetuo ceu uinculo quodam ita connexd ed, ut res non iungi inuicern, fed à nd« turd cobtrere uideantur. Plus habet négatif ut (tecommodataßt expoßtio, hoc cd, quam maxime' idot^Cd

PER BARTOLO. tXTO. 87

Honedeicuiefficieniodeßimtur. Ç^uipropterin« tuendum eA id, ([uod docendum fufcefmut ( nam eer til ferè resell, ddqudm refertmtur omnin ) er colldtionc cum ßngulis pirtibm expoßtionis fills diligenter uidendum, fluid mfit in co quod iuuet fdries noords, emid obfet, quid quomodo expof* tumprodeffe nobis,dut contrd obejfc,qiiedt.r)MdA* que ell operd, ut qu£ iwidttt dugedntur,quf dubis funt in noßrdm trdhdntur pirtem, qu£ nocet peste redntur, ft fieri pofit, lt;aü fdltem moUidntur. Esque ipfdeum drgumentis fidnt,nontdmen expUeunds ell drgumentdtio, fed tdntum ponendd. Alioqui qus expofitio infiitutd erst,in drgumentdtionemdbi* lit. iUud in primis dddendum uidetur,ut femper, quodi fieri poteH^fiuordbilem ndrrdtionis ingreft fum fdeiimus, prsfertim fi eduffd dff trior fuerit» Vtdin itd ty dnimiK duditoris beneuolentid occupi* Utur, er id quod uolumus, benignita ddmittetur, Gbferuduithoc Terentidnus finex in Andrid, qui tpud Ubertum dmorem filij confeffurui, non fldtitn A re ipfdfid d Idude c^ continentid filij incipit. Ho« rum, inquit, ide ndjil egregie prêter esters, (^ tu» men omnid hsc mediocriter,etc.'De'inde durs qus^ tr dduerfd iftollit,donee eo fènfint pêruenit,ut quoi (t^fiitUtum erst, liberiut exequstw. Ergo diligenter

f Hij drains

'88 EPITO. DIALEC. RODOX.

circunf^iciendum e^, er ^utcrendum Aliquid^t^uod ÿriütAm coticiliet initio diéiionis, er ^^d m^ituto nofiro fit ticcommodAtuni.

DE PARTIBVS ORA*

tionii.

HAlxnl c^ pdrtes ordtionis fuMt in different do inuentionem. Ojidre expéditif ffeciebm, de bis quoqtK dicendum eü. nbsp;nbsp;nbsp;Cicero alibi fex,i^

Ubi qudtuor ordtionis partes fdcit, exordium, nar* rdtionem, confirmdtionem er conclufionem , Qudt rum medie due ad rem, extrem£ ad duditorem re* ferdntur.Arifloteks duos tantum neceffarias putat, propofitionemer confirmdtionem. Q^od fitnein idem recidit. Ci^a de ijs inteUigitur, qult;e ad reu accommodantur. Verum idi de ciuili oratiane locu* ti pint, nobis in urnuerfum eH dicendum. Oratio (gitur qute credentem habet auditorem, er fold ex* pofitione confiât, fila expofiitione contenta effi po* teH.Vt Arifiotelis pr£dicamenta,qu£ ab ipfa re fia tim incipiumt : Eorum qu£ dicuntur, quidam ere, item analytiea pofieriord:0mnis dodrina er omnis iifiipUna fit ex ere. Vt plurimum autem hoc genus dutu tantum partes, ud tres interdum habetmempe exordium, pr^parandi auditoris cauffa, expofitio* Hem rei,z^ epilogum, ^wm in pUrifyue adijcit d t * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eero.

EPÏTO. DIALEC. RODOL. 8?

cero.Vt officijs: Hat« i pitre M. ViU ntitnui z^c^

ZXU£ uero ärgumentitionc conjlut ontio, ikü fjdkrft partes neeeßi eü, expofitionem ZT confirm mitionem. Sed expofitionem uel litim fußm ,lt;iux flirrdiio Hoctiturf uel in propoftionem colieÜAm, pro rei de qui differitur conditione. Exordium du* te mfrei^tientcr ddhibetur dd prapdrindum dudito* rem, amp;nbsp;dd mimieitdum dditum. dd duriorem ([Ud!* flionem. Turn uero epilogut, qui dccommoditur di pldedttddf offènfalt; durer,z^ dd memoridm reficien* ddm. Udrrdtio zty proppfitio expofitione con« Pdnt,confirmdtio drgumentdtione. Exordium zir e* pilogur pdrtim expofitione, pdrtim drgumentAtio* ne. Pdrlef exordijfunt beneuolentid, atentio ey docHitdf.Quorum prioriferè drgumentitione con pciuntitr,poftremum expofitione. Epilogipue con* quot;nbsp;dufonis totidem: trempe ut beneuolum nobit reddi mut iuditoremjut iduerfirio infenfum, ut apitibus oritionis in unum conduit is, reficidmus memoridm Auditor is. Quorum item priori duo ferè irgumen* titione,poßremuin expofitione triditur,

TABVLA INSTRVMEMTI DIALECTiCES.

F V indu*

90 BPirO/DIALEC. RÖD0tlt; Jnduiiio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■

Perfc^i, ciu£ firn (ter firnm ê m com^endo.^

ArgumtnitUia

imperfeäd,clU£ nd perfeädi f.^ / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ redi^enda,

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KiUiocmüio.

Jnßrume tu differö

Ü^uod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Habet Ciuffo;,

eßord* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proidbilii ^M E^co/c^üem.

tio,cuiui , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eâ eöfentaned,

f^itzy totdet fingtdis pdrti*

Accomoddtd bus fitis dd mtç i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tionem csoldât

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ned.

' FXCVLTZÄ LOCORVM QVO* modo parandd.

ADomittd bucuf^e materia dißcrendi, amp;nbsp;'m ßrumento compardto^nunc id,quod tertium propoptum fuerdt, de ufu amp;nbsp;trdUdtu locorum pro ^e eil dicendum- Quocired attendendum ek 'm ter difdrätcos t^f rhetoricos lotet nihil 'mterejp, qudntm

PER BARTOLO. LATO. 91 ydntto« rfd rem pertmet ,feinommwm tintum di praceptionis e^l ^fermen.Tum nullam partem m^ uendonis rhetorices propria e^,led totam ai dia« Medicen pertmere. NfWi cu/mfinibiK mter fe dijiin« ^Mtitur artes, fit^ rhetorice finis folus ornatus er fiiendor or adonis,dialedice atüem próbabilitas a^ eertitudo ; quis eSi qui neget, ut tjitemadmodum e« heutio,^ fólaornatam didionemcomparamust ' rhetoric£ ed propria : ita inuentionem omnem er indicium, qua prohahiiem infiruimus orationem, fuhdidedici officio continerif Ergo attribut a re* rumer perfonarum fuh diaUdicis locis compre* hendwntur, er cum hxc fola ars prohdili orationi eonficiendcc accommodata fit, dus dumtaxat muen* tionem propriam effie non ed dubitandum. Hum: ad facultatem accedamus. ïacultas diffirendi, qua tam dialedicos quam rhetoricos locos copleditur^ tribus potißimum rebus comparatur: locorum cogni tione, deßeriptione rerum per locos, er eorum ^iC defiripta finît, comparatione. Zocoru notitia dua bus rebus cofiat:numeri, uirtutis ac proprietatis co ' rumdë exada perceptione: er redditioe argumenta tionu apud authores ad fuos locos. Qj^oru. prius ex deßeriptione fitperioris libri petendam ed. Pofie* tfius ufiu ty exercitdtione confiequendm. Proderit

92 EPITO, DIALEC. RODOl.

puim non ad co^icun modo de uclut thefdurum qtien dunt pdrdndum eß loch,fed dd nirtui es etidm AUtho rum inielligendds, dddifiemenddm drgumentdndi Udrietdtem,e:y t^iod furnmum in hic reeü,c^ for« ; mdndum iudicitem, ty dd drtificium omne turn inué tioniSftumelocutionis perjficiendum. J^dmiunHd . furd ifld in dicedo,^^ in mdgnis duthorikw elocutio üd dffixd relia, ut diueïli non poßit. Ciliare fi ^«4 rdtioeR,qu£difcernereifiddcdijudicdïepriefidt, ’ : earn ntdxiin dm de longe fruäuoßßimdm eße minime 1 e^dulitdndum. Reddentur igitur drgumentdtio fies fuis îoeiSyprimum fi propofita eu uideatur^ejuad nbsp;nbsp;nbsp;i

fit drgumentum, hoe cél, medium drgumentdtionisi id^ mnenium in ratioeindtionis formdm cogatur, 'EÜ dutem quod fumptum in propofitione in conclu fione non fiimitur. Vt philofophus non reUe dimit* tit uxorem,non igitur Cdto reede dimittit, tiedium drgumentdtionis eR,philofopl}USt

Deinde fi eonfèrdtur cum eo, quad fumitur in c3 çlufione, e^ in propofitione non edifimptumntem* pe ewm Cdtone. Qj^o fdilo,uidendum eR,flgnificet i ne dliquid quod fit in Cdtone, uel extrd. Signifiedt utique philofophus dliquid, quod edi in Cdtone, Sei là de,fit ne fiAflantid eita, uel pdrs fubfidtiti£,uel cir çd edm, Certum eß effiç circdfulßdntidm, At quoi tnoilt;}?

PÊR BilRTOLO. LATO. 95 bodo/tto» «^ fubicäum, nec^e ut ii{lut,Frgo ut adi bccns. ineüenim fuifluntite CutouK philo/ophii^ct modum d qucnddm idfert, quo iliud dicitur ^Am fecUndüfubfiAntig {üg nomen. Ergo hoc pddo ['cru tdndiim eü, zy eundimt per fmguloslocos, donee dd eum peruenerimus, epti proprim eR Argument tdtionis. Sed quid duobus extremis coßdt qugflio^ fubieilo er prrdicdto, fient cum uno coUdtum eil medium,it^ cam ditero conferendu erit. Vt in prdtd diüo exemple,philofophiis ,fcut cum Cdtone coüd» tus eH, itd conferetur cum uxore: erit^i ficut ddidt cens Catonis, itd contingens uxoris.Contingit enim tnulierem philofophum hdbere mdritum, er ediuer* fo,philofophum ducere uxorem, Eodem modoß di* cds,Tdr(jumius e^ peregrinus Komg, ergo non de* bet Komg expetere regnum. Medium eü,peregri* num effe. Qjtod ß Tdr^uimo compdres, é loco erit drgumentum,Sin Komg, ex conexis. Sin ei quad e^ regnum expetere,À cStingenti. Ergo licebit ex quo uis horum nomen ddrè Argumente. Sed redius ex la co dicetunut inde potißimum edpiAt nomé, unde co modifime erit inuentum. Et in his quidem Ante o* mnid tenendd ed qugflio, qug probdtur,dlioqui fin fird ueßigdris Argumentum. Tenebitur dutem uel tx contentione pdrtium,fi obfeurd fucrinuel ex co* ndtUt

94 BPITO. Dr A LEG RODOL nüu, re, (^ perfonit, quemidmodum fuprd eü de^ monßrdtum.Et cum muentd fuerit,tunc cum cd con ferdtur id, quod pro drgumentdttoe proponitur,cr uidedtur timum ne fit, dn plurd:cr ft plurd,dn dltcru exhii dUeriprobdndo ddhibedtur : Quodfiurn egt; rit, id propofitio crit enthymemutis, qu^flio dUtcin conclufia. Sin plurd, Cf dit er urn diteriut probdtio, und drgumentdtio erit re/fiedu propofitt quiPia^ nil: fed ordme probdndi plures. Quod fi non probe tur unum per dlterum,fid imumquodq^ per fi mteit tionem fudm probet,plures erunt drgumentdtiones. Sin neutrum horum fuerit, uel plures erunt uniut urgumenidtionis propofitiones,uel plurium propofi tionum probdtioncs. Porro illud in arguments tione dijudiedndd diligenter fiedsudum ed, qudUd do lut ins explicetur ipfii, qududo breuiter conclu* ddtur. Item qudndo proximi fit ei, quod probsn* dum intenditur, qudndo tränlfimdtur, Udm in ex* pUedndo drgumento rhetores fiepe quddripurtitu, fiepe qiûnquepdrtitd drgumentdtione ututur, er fut pulos pdrtesfufi explicit. S^pe iungut propofitio Hem zy conclufioneminunius fieeii propofitionis. Sope fiolam propofitionem loco totius ponunt, fiepe loco conclufiionis,f£pe probationè loco propofiitiois. SHecinhis fimperproximddrgumentitio fitmitur, f^i

5?’ PEK BARTOLO. LATO.

fed omijfi a, tiUjuam confe/fä, ad infequentemfet fiimtur. Vt apud Senecdm Mcgen etm dicit:Sem» perqi conßidt nafd deum. Excipit hoe Lycus er co fl^tdt : C^uencumji miferum uiderd, hominem feidt, Qnrßio eü:An Hercules fît deus.Ed confutatur na proximo, fed tr^nffumptd urgumenUtione : Heren* les e^ mifeeßgitur eü homo. Nd inter hiOie et (^ua ßionein heee intercedit : Hercules nos eÀ deus^quin eil homo. Qtt^ tMqu.m confeffs trdnfîtur,dlioqui praxis futurd.Deinde alid fubfîquitur,Hercules eÜ homo, quid eH mifer. QjtiC trdnßniffd priore oecu* pdtur.Ergo plenus Gquot; contmens ordo erst: Hereu* les non eH deus,quid eH homo.Tieinde,Hercules eH homo,quid eil mißer.Quorudlteruex diuerfîsdeo, tdterum ex ddideentibus hominis ducitur.

DESCRIPTIO QVAESTIO* nis per locos.

DEfcriptio qu£ßionis,qudm Grad^^ifs^fif UO ant,eil, cum rem qudnque in quxßionc pro pof it dm per locos deducimus, G ^x his ftnguld qua ei conueniunt, dccommoddmus. Ad hdne rem pn* mum weeffrid e fl omnium loeoru, de qud prxdixit mas,exud'd notitid. Deinde rei ipfius per/èdd cogni tio. Tertio deledus in dccomoddndis locis ddhilen» dm, Eienim ^ edid dlqi icf^ibenUf dptiord pmt.

9« EPITO. DMIEC. RODOL.

itii quaddm en funt conditione, ut propoptis rebui ntmime conueniMt: ^uneddm ucro ut non nip pronS cidtii ex céleris locis dud is. fit dutem omnis def priptio comodißimeinpronuncidto, cdlcgc,utrci qu£ deprilitur pubiedum pt, id quod ex loco dut citur pr^dicdtum. Uipporté rerumudturd ZT cont ditto obßetjUt inter genut zir pedcm/ubieiHum (y ddidcens. Qttie ^uid certo ordine inter p conßM, genus de fpecie,ddidcens de fubieüo, incotumutibi» liter pnediedtur • Propondtur exempli grut id, hot tno,in quießione; An homo pt dwmdi, e^per omnes locos deduedtur.Homo cR dnimdi rdtiondle^deprit ptio eÜ ex depnitioe. Homo e^ dnimdi, ex generet eSl^ ipp quißio. Homo dodus ed homo,Cdto ed homo, ex peciebui (quemdimodum hie jpeciem det tipimus.) Heinde homo ed rdtiondlK,homo ed cd fdx diP(ipUn£ amp;nbsp;uirtutif, poted loqw,poted pdit bus cAnere,defcriptio ex proprijs.

Ex toto, quid per fe totum ed, deßeribi non po ted, nip porté dicdtur, homo ed totim mundi pdrs.

Ex partibus,homo ex dnimd cr corpore conßat. Hurndnicorporis partesPunt,edput,humeri,peduf,

venter, manus,pedes. Ex coniugdtis, homo ed hut manus, homo humdnitdtê praecipue expetere debet.

nweidti

FER BARTOLO. LATO. 97 nuciati forint nonihil mutatu cR^et (iU£d iicrla ai dita, ut quad ex loco ducitur propofico reditts ac» comodetur, Etent mepte dixerK,hutnanü corpta eji caput,manui,pedes. Sic abfurde et nuUo ptaorfuf/in fu, homoed humaniter, cj- humagt;iitfis,etc.E.x adia* centibiu ed,homo ed do{lui,ed fapics,edfa(udilt;s. Ex adihus,homo loquitur,docet,curïit.Ex fubieda rurfus nihil^duci potejl,qMa homo in fubiedo nS eß. Ex edußis, homo ed ex uiro et mullere procredtus^ td natui dd beatltudinê.Ex conexis,homo ed libéré ed ferutfi,eß imperdtor. Tdmetfi ißd rediut fingut-lis dttribueris hotbus. Vt Cato ed diues,eü cenfor^ ed imperdtor. Ex loco,ut Cato ed Rom£,ed in A* fried. Ex têpore,Cdto uerßdtur in hello,in pdeeßu* dos jpe(ldt,cofultdt mdne,uef^cri candt, nbsp;nbsp;Accidé

tm loei no couemut rebus per fe acceptis, fed pronts cidtis eoruex prioribus locis dudis accomoddutur. Vt ft die as,homo loquitur. ibi loqui adus ed hots, cui cötingens eA,quod pfitdcus effingit uocê huma» nd:Pfttdcus homini cöparatus,diuerfum edteffinge* re uocê humdnd,dd idquodcfl loqui,gcnus.Ciuicqi enm loquitur effingit uocê hitmand,)id nö ecouerfr. Porro homme loqui,copdrdtu ei,quad eß pfitdcu efr fingere uocê hurndna, cotmgès eß ficut et tußire ho nine, nd id quad eH loqui,côtingcs. Sic nomë et pro

G nuncid*

95 EPITO. DMLBC. RODOL. tumcidtÜ non ni^i pronudato Attribuera. Vtho, ^4 ex humoßt,dicitur,Solois fentètia ho èü infelix. l* tê Scipio Napa il fenatu quodii uir opduifuit iudi* cettus. Bode mö coparatioes et ßmilitudinet nö poft funt per ß rebui apturi, nipfùimitur aliquid in ipp reaper quad dUer£ rei eSparctur. Vt riemoflhenei ^lolt;^uêtu par fuit Cic.üeilor uiribui impdrfuit A^ thiUi. Sieut ßl units oibus lucetjid uox pr^ceptoris und pluribm fuffcit.Oppofitd et diuerß, qd no cöue niunt rei niß per negations,pdru efl quod ad depri ptionê dus coferant,nißforte aliß adhibeatur lacis, ut uel 'm fimiUtudines uel coparatioes trasferatur. Vtqueadmodudic'imuSiho efl uirtutis dînas,ßienti^ dppetës(quie funt ddideëtia hoisfltd à cotrariß dici mus,homo efl probitatis ofor,i»fdti£ 'mi)nicus.Qu£ qdë m fimilitudinë transferutur hoc mS: Qiiëadmo du homo fdëtije et ueritatis dppetës eü, infeitia ^ errorëfug:t:itd er brutd qu£ fenfifuo dptd et co» fentaneaflunt perfequutur,dduerfd et repugnatid de clinSt. In copdrdtionë hoe mo:Si homo uirtutë dili» git,turpttudmë aut et improbitdtëodit,quato magis idë expetit bedta uiti,qu£ uirtute confldt,d mi/èrid dut er calamitatcabhorrct.in quibus oibus cotrarid fumpta funt, nö ab homÏe,fed ab adidcëtibus uel adi bufdus, etfadatufimilitudmetilcopdratiöe 'tn de firif

PERfBARTOLO. LATO. 99 fcriptionê etufdéeoüätd.Deferipto igitur hue 'm ma du bomte,lt;ilterd pirs quiefliSii, uideheet aniid,eodê modo deferibendi erit, çr peut homo per pnguloi locos dcduihis eR,itlt;i er an'mdl deducendum.

LOCOKVM. COMPARATIO.

COmpdrdtio, e^l locoru, quibus deferipta futtt

Portes qufflionis,inter fe, uel tmius eu Mrdq^ pArte qud:ßionis,colliUio,qud perjßieitur,quid eSue nut 'mterfe, ud eu utrac^ parte quxßiois lod^quH diferepêt. tia quatenus uel lacis inter fe, uel uni eu utreu^ parte ^iftiois conueniet, eatenus et pariet quxßtois altera de altera nö negabitur: er quatenut loei inter fe,uel cum partibus qu£ßi5is, di/ßentanea fuer'mt,eatenus er qu£ßio^ probari no poterit. Co* fenßo enim locoru cofirtnat quicßionö^dilßcnfio euer tit, Sumatur exemplu, qwd paulo ante poßtu eß, er qu^ratur, an homo ßt animal. Si dubitetur ueru ßt,nec ne,quod proponitur,conferAtur ßnguta,quu bus deferiptus eü homo, cum iis,quib!ts itidë animal deßribi poterit. Etenim deßnitio antaUs e^,cor put uiues fenfuale :genus,corpus:ß:ecies homo,leo,aqui* ^a:propriu,fenßuale:cÖiugataanimale,animalitds:ai iacentta,manfuetu,feru, greßile, uolatile,ctc.adiu!, pugnare,pafei,gignere ere. Coferantur h^e igitW cü hominis deferiptioe^et quid ecueniat,quid difere

fOO EPITO. DIALEC. RODOL. '

fct inuicë perJ^iciaturAn deßnitiSe hommis ratioi ie ineil,quod uti^; ßmper cuiudu efl uita ac [enfui, qu£ edtuerßponuturindefinitioednMlK.Ergo uni Mil de homme femper dfßrmcitur. Hemde propriü , hommis eß mteUigere quod mmq reperitur ßne fen fu,qui linimuUs eA proprius, timetfi fenfus fme m^ teUeUu m brutis oïbus repcridtur. Ergo quemddmo du omne mteUeUuale fenfudle eA,fed nö econuerfo, kd ois homo eA dnïdl,nec ecouerfo. Pdr rdtio de clt;s^ \ teris.Sicfi qu£rdtur,dn Cdtoi ducèdu fit uxor,Cdto nis loei erut,philofophtis,Stoicus,ciuis R.omdnus,fe nbsp;nbsp;nbsp;,

nutor 'mfigni grduitdte confi)icuus,ctc. Q«(e pirtitn

ddideentid fimt,pdrtim eonexd,dpplicitd,cotmgen^

tid. Vxoris loei, mulier in confortiü uit£,liberorum

fdufid legitime dcceptd,formd,genere,opibtu,pudici tid infignïs,etc. Ci^ru prima uxoris genus eA,reli qud c5nexd,defidtd,ddidcètid: pdrtim dd coplendd uxoris definitionê, pdrtim dd defcriptioem ddditd. Ex his igitur muieem collais fdcUe perfßieietur, qd in utrdnq^ pdrtê de qu^ßioe did poßit. Eld ut mulie ri et bldditqs thori genidUs, et form£ dti^ opurn fin dio eu philofipho pdru conuenit: itd legitimi libero ru procredtio,et mdtrimoniu honeßu potius, q cocu l'mdtus tu philo/ophu, ta due de fendtorè decuerït, nbsp;nbsp;nbsp;j

Ergopriordfiicutdieuertendüquefiionc, itdpoße nbsp;nbsp;nbsp;i

riora nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

PER BARTOLO. LATO: loi riorii dd edndem confirmditddm udlelut.Pdri moda ft non loci inter Ji, fed unu dUguod, ex diuerfis bine inde lodi duilum, cum pdrtibuf quaßionii confers tur, de eo eodem modo pronunciundum erit.Vt fen fudk ddidcens hominis eü, dnimdUs,proprium. Eli igitur homo dnimdl, quid de utroq; dicitur,quod ftt JènfudUs.Sicfidicds, Tdrquinius e^t peregrine Ra mT^ergo non debet R.omlt;e expetere regnu. Peregri nu eße Tdrqumio conuenit, non conuenit dutem ei, quod eß regnum expetere,quid peregrini iure ciid-f i regndre prohibentur. Lrgo ißd repugndnt inter fe, negdtiirque Tdrquinio Koma regnum expeteitf dum ejfe,quod id non licedt peregrmo.

TABVLA.

Lxdüd notitid locorum fdcultdi

locorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cefcriptioereru per locos,

Compdrdtioe locoru quibut res fint dcfcript£.

LIBER TER

TIVS, DE MOVENDI ET DB LECTANDI RATIONE, DL MOVENDIS AFFECTIBVS.

G iij EXfU«

102 EPITO, DIALEC, RODOL.

EXpUcdtd doccudi'rdtione, tjUie duobat hbris trAffddd eft,lt;iuoru priore loei dcfcripti ß^^^ poflerioreßcultM demoßrätd: deinceps de mouëdi et delccldndi rdtiSe dieëdu eilttude dißioßtiSc.Mo uendi rdtio dd affèdlas excitdndos pcrtinet,ßcut da cendi rdtio dd fidé faciendi. Affèdlm cR impetus d* nlmi,lt;iuo dd dppetendu duerfèndüinue ^liquid uebe* Mentius, quim pro quieto flatu mentis, impellimur. Appetimm dutem qK£ctmq; ud retterd uel in ßyedo em bond fimt.Contrd diterfimitr,qu£ noxid ftfnt,uel ttociturd creduntw. Edq; ipfa fiue nabis dedduntfi M dlijs,qiioru uice mouedmur, eandé uim obtinent» itd^i in omni affèdlv duo pr£cipuc ßubefe oportet. Perfoni qudmpiA,cui quid dignu uel indigné decide reuidcdtur.Et^rem boni uel mdli,qu£ dcciddt. Er^ ^oß dignd dignis eueniit,fduemus zp- gdudio affici mur.Sin contrd dolemus,^ indigne ferentes irdfei* tni(r,Wiidemus,miferemur etc. in quibus omniu dfv lïuü mdterid eH et origo.Non refert dutfiue noftrd perfond ftt,qu£ trdHdtur, fiue dliend: nifi quad no* ftrd femper dmied ed, er pUrun^ in ed res fold dd affèdu fufficit:fecus in dliend. lungitur tdinen fepe per fond rei,ut ci fpedatur quis,et quo dmo feeërie uel d perfond rei eA fubieAu, ut d pro grduitdte Cdtois ipfe Clt;üo,pro pudicitid Lucres ipfd Lucre tidpo*

PER BARTO LO. LATO. IO5 tid ponitur. Quo pofleriore modo per fond pro re fumitur:!uperiore, del locÜ effidentium refertur.Cc ter urn d^èilui dUj diuturniorei fint, ut dmor,odiu, inuidid.Alij breuiares dc fubit(,ut iri,pduor,l£titid. Et ex hts dlij uchementiorcf,dlij remißi. Std ex omni lus duo funt ordtoribus prlt;icipui,odtu çr mifericor did,qui in iudicijs domindutur. Ulud ignorundum non esi,df/idui Irifdridm truddri. Vno modo cunt ordtione exprimimus dffèdum,ut cum irdti,metucn tis,dmdntis ucrbd imUdmur. Quod genus prlt;ecipue in decoro ed pofitu,^ dd eloquendi rdtionè perti* net,qudle in comcedijs et trdgadljs ßeddtur. Alio tnodo,cu edique dfidu concitu defcribmus, quid di xerit,dut quidfecerit, ut ex ijs dffèólus deprehendi tur. Vtcu Cicero de Clodio dicit: Couoedbdt tribus, fc interponebdt, colonidm noudm,dcleäu perdhißh morum fcribeldt ciuitmt,e2-c. SoUcitudo Clodq ojlett ditur, dd prohibendum confuldtu Kilonctn. Ter^ tio cum duditorii duimum trdddre nitmur, er non docere nofrum uel dlienum dffèilum, fed eundem txcitdre. De quo hoc loco eR inflitutum,

AFFECTVS VNDE DVCAN* tur,er de dmpUfiedndi rdtionè.

DVcuntur dfeHusifcut pr^diUum eü) ex re bM,per finis, er Mrifque,qudtenus res bonfi G Kÿ ' «d

104 EPITO. DÎ^LEC RODOL.

wi mal^ dignls uel indignü acciderc aßendutur^ Ex perfona, ut Cicero in orationepro pldndozy pro P.Sylhi. Ex re, ut in n^drehorum cnfu deplo* rändo, in Verrem. Ex utrifque,ut pro Milone, ubi Milonis per/ónam indignam tdli cdßu e/Jè often* dit, oc deinde fuam pro re perform ßubijdt, qux* rent quantum maU ßbi caßu Milanis fît dUdturus. Sunt autem ut certn ratione excitandi, ita paulatim siugendi affi{lus,cr tanquim gradibus ad fummum perducendi. Ad quam rem dmplifîcdtio neceß* faria eil. N4w fîne hue uel nulli prorßusfuturi font affèdus, uel continuo ubi extiterint pariter emori* turi. Huic contrarid dl diminutio, qua depri* mit que per amplifîcdtionem fublatd ßmt, er mino» ra uideri facit. Magnitudo igitur, qu£ per ampli* peationem conficitur, bifariam accedit rebus,per Je, zy ex coparatione. Per ß,ut cum adhibetur qu£ per fe magna uidentur. Per f magna funt,qu£ aut omnium hominum generi uidentur talia, ut religio, piüria,parentes,coiuuges,liberi erc.Aut qu£ fîngu loru opinioni. Vt cibus e/ùriêti,ftudêti eruditio,dua ro pecuni/etetc, Ex bis enim cu re augere uolumus, docemus earn pertinere ad tuenda uel parada ipfa, Kel ad, cotraria eorü depeUenda. Q^antoqi plura ta Ü4 cogerimus,tanto ret motor euadit, vt cu Cicero

Clodif

PER BARTOLO. LATO. ' loç Clodij criminä äuget,quod is reUgiSes uiolirit,muU tos occiderit,ciuium bond '»tUdferit,fènAtui,eqttejlri ordmi,optimo cuilt;p aduerfits fuerit. Sunt tdmen ijid non fernere, fed pro ndturd cuiuf^ et duditoris inge nio ddhibendd,ut cr rebus cogrudnt, et dd mßitutu noßru ßnt | efßcdcißimd. Copdrutione dugetur res bifdrid,tdcite et dperte. Tdcitd copdrdtio eR,cu uel ïd,quod tmu eA,in muUd fßdrgitur, ut hoc ipfo md* ius dppdredt:uel cuid,quod prxterijt dutfuturu efl, itd reprxßntdtur,ut non did, fed oculis cemi uided tm. illud dd dißributione pertmct,hoc dd'ivifytiKf^ qudtn hoc nomine Grad,nos euidentiS, aoedmut, Difiributio eü, cum res, qua femel dici poterdt,pdr ticulatim enumerdtur, Vt fi quis pro eo, quad, bellum, dicendum erdt, metus hofliles, pradus, in» cendtd uiÜArum, expugndtiones oppidorum,cadein populdrium, intpenfds militdres, Uißdtionem dgro«' rum,fdmem,egelldtem, omnid ferro fldmmifque di» rutd, omnid fanguine conßerfd, diedt. Guident. tid,cum res itd defcribitur,ut mdgo eius uerbis ex» primdtur.Qjidle illud VergHij in quinto,

ex u'm9 Mcinwtes, quofddm heßernd poMtione 0«

G V fdtune

I05 EPITO. DMLEC. RODOt. feUdntes, humm erdt immundd, lutulentd uino, co« ronif IdnguiduUs (7 Ipinii coopertd pi/ctutn.

Aperta nero compdratio, cum ra, o^ua augendd proponitur,dlijt, quibuf edm pri£ferivuii,adhiletur rebat, ex tjudrum compdrdtione magnitudo eim col ligitur. lt;iÿod equidem genm qua iUuflre eâ, in ümpld t^' jjilendidd ordtione frequenter ddbibetur. inßgne eim exemplum efl in ordtionepro Marcello, ubi Cicero IdnddturiM clementidin C. Ctefirii, edm edferii uirtutibm iHitu itd copdrdt, ut omnibus bel*. iids Idudibiu dnteferre uidedtur. Ducitur ampli* ßedtio per omna locoj, qui ßprd deßripti funt,(y

- à, rhetoribus dtlributd rerum GT per/ondrum uo* edntur. Serait dutem earn c£teris eduffdtu generic lut, turn uero demonßrdtionum quodammodo pro* pria effe uidetur, quod pherd^; dd Idudcm dc uitupe rations per fe ßigidd fint, nifi ordtione extoBatur.

Diminutionis contraria ratio eß. Kam quibufeu» que additif rebut crefiit opinio ,eorundem detra* ^Honerurfutdecrefcatncccffêeü. Vnde adfoluen* -Jif dos dffèüut pertinet. Eodemq; ualebit lit contrarié \ as opponamut affèSlut, quódque in hoc opéré poten ( tißimum eA,ut rifum excitemut. de quo Cicero er

IÔ7 PER BARTOLO. LATO. -rrbi« Ductmtur i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ferfonis

Simpliciter

Augetur dm^

^ffiäui plifiedtione, suffit

Compdrdtione.

Soluuntur dimmutione, ^uecontrdrideUdmpU* ficdtionijCr rifu.

DEDELECTANDI RATIONS.

D^lcUdtio rhetorici potim g didledici nego* eij ell. Sed epudfit tu reiid, tu uerbis.qu^te^ KIM reiut deleUdndu fit, hie proprie dicemui.üdm hdc piirte cum Imctionciut fuprd diximtHjcomüdd ell. Deleddre igitur ell tdle dliquid dicedo adhibe* re,cuiui fenfi gdudedt is lt;pti per cipit. Id fit bifdrid, rebus deqbus dijferitur,et ordtiois genere. Kes dut fenfum deleft,'dut mete. Sefum ut colores letißi mi oculos, foni mitiores dures,dulcidgufiu,odordtd olfdliu etc. Mente (cuius mdxime ell proprid ueri de boniincpùfitio)dêle{tdt cuUd, epte docêt,^ue no ud,mdgnd,inoptndtd,inexpe£ltitd, ddmirdndd funt. Vt cpu£ dd hifiorid mfigniorë,dd ndtwie drcdnd,di fg'f^ÿimignoruz^ Uluftriiihommudilld fdHd^ perU^

JpS EPITO. DIZLEC RODOL.' ^crtinrtft.Sunt tarnen prater h£c er media quida, qua tametfi mentè attingMitt uoluptatê tamë prad pue fenjlbus inferunt. Vt dies feß^ßtedacula, cho^ rete,couiuia,horti,ucriii tèporis gratia,iuuenta de» f or,corpora pulchritudo,amores,ioci etc. Ex his fgitur fiquis reru comemoratione delegare uelit au diente, iucudißma quaq; in oration? con ferenda e* rut, Cf fingula mgenio cuiufq; ita accomodanda,ut quibus quts maxime capi uidebitur,ea potifimu ad» hiheatur. Vnde or digredi ad hac ipf licebit occaft one aliqua, argumenta hme^ crebro et fimiUtudines feterc. DigrefiiSis infigne excplu e/l apud VirgiVu ,\ in odauo Aeneidos in amoenißima itla armoru Ae* „ Jj (tea de/criptione.lt? in undecimode origine er in» fantia Camiihe, qua beUico open infiritur. Oratio ^‘’^ nis genere deleÜabimus, fi apta et morata fuerit ora tio,fi ornata,itê fi copiofa et breuis.Apta et morata erit,fimotus,perfi)narucoïloquia,cofilia,inopinatos euètus,et cater a id genus habuerit cu dignitate, Or nota erit, fi fintëtias grattes habuerit,nouas,acutas, inexpeäatas. itëfifacetaerit,fiprudës,falfa,ama j ra. Tu fi cateras habuerit elocutionis uirtutes,cu in nbsp;nbsp;nbsp;}

ornatu uerboru cr fententiarii, tam in eSpofitione pofitas. Qjtod totu genus à rhetoribus eft petendu. ! Çopia ordtiofs bifariS praflatur, ud pauca multis di(tttdlt;i

PER BARTOLO. LATO. lOjJ iiccdo,uel multd pn'icis. N^m tertiu quod ex his co ftxtur.hoc eA,quo multd multis dicutur, ut loge co^ fioßßmu e^ßtd ex propoßtis duobus facile inteüi* gitur. finita paucis dicutur turn expofitionc,tu ar gumentatioe. Expofitione,cü non fatis habemus funi mos rem copleUkfed partes ßngulas et circunßati as exequimur. Vt quad de naufragio Troianomm apud poeta paucis dwi poterat: luno infenfa Troia nis, claffèm Aeneie nautgitis ex Sicilia, m têpefatu difiedt, quartern impulfu delatus in Africa Aeneas à redone hofritio benignißime ell fufceptus : hoc late et copioße toto primo libro Aeneid.explicaturlt; Ara gumentatioe,cu propoftta qn^ßionc in plures alias qu£ßiones diductmus, et fmgulas caru numerofis cal ligmus argumentationibus, eas^ ipfas pluribus pro battoibus cofirmamus: turn ft qua exponéda incidut, non cotenti rei capita indicafr'e,fingula ordme ac la te recenfrmus. Cuiufmodi exêpla in effufioribus dia frutationibus nusq non occurrut. Pauca multis dieu tur,uel(quod idé dl) multZ de re quapia dicimus,ft quoties libet circa eandé rem h£remus,et quad pau cis dici potuit,late fundimus. C^uod maxime tribus fit modi5,diuißone,partit ione es- dinumeratione.Di uifioe cum pro re, qu£ femel dici poterat,fre des ea iusfubijeimus, tartitionCfCu parles explicamus.Dia numed

no EPITO. DIALEC. RODOt.

n»merlt;itione, cum pro ipß ipß r e,qu£ ei mßnü re* cëfemits. Dc omnibta tmu exëplum ponatur. l^Amft cui dicendü fit, Ciceroi rempublicA adtnmiflrAti uir tui eü aptißmA. Pr^diëlis modis ita copiofim di* eet: Ciceroni nouo et cofuldri hominien o opiim miA nuf ^ptcudiii cUro, cum prudëtiA et fortitudo in t* td ciuitdtc neceffarid eR, turn iuflitid CT moderatio fingnUris, ut cum in ddminiflrdtioe reipublicg fend tus dutoritdti non defuerit,tum conferuct equefrem dignitdient, er optimum quenque contrd uim er iff iuridm potentiorum defenddt.Vbi er Ciceronis dd* idcentid enumerdtd funt, doärind erfdeu^did: er pro uirtute fpedes fubieëla, prudentid,iußitid,forA titudo,tempcrdntid: er pro republicd,pdrtes ciuitd tii, fending,equefter ordo,er plebeid muhitudo. pR er dlid ordtionis copid,qM rent edndem,itermn Atque iterum,fed commutdtis uerbis dicimus, ut plu rd did uidedntur, qudm expolidonem rhetores uo* ednt,Cicero interpretdtionem. Sed ed elocuttonis efi proprid,dlicnd d nofiro inftituto. Breuitds in dif firendo^quid opponitur copia, cotrdrid rdtione con fidt. lidm qudru rerum coUedione coptd pdrdtur,ed runde pratermißione rurfus drUdtur ordtio,cr in ungußum contrdhitur. Breucs ergo er mus in expo iiëdo,fi Cd obferudbittfus qua rhetores ferè hdc de re dreu

PER BARTOLO. LÄTO. ni «Verf lurrationes prtedpitü.Primü ne nimis longen fei unie ncceffe e^,initiii expofitionis ducama. Vt AcneM apud Vergiliu nArrAturut excidiü Troix ah infidijs Gracoru breuiter incipit : frAdi Idlo ßt twj; repulß Dudores GAnAum tot u lAbètibta dit nis,^ c. Et iJutuf KomAnAm hißoridtn non À bel'^ lo TroiAno, fed db dduêtu TroidnorÜ in ïtAÏid ordi tur.ldm primu omniu fAtis coßdi^etc. Deinde ut in ipfo ptogreffu exponendi pnctermittimui ^ux pd» ru Ad remfAcnt, ßd necefjArid tdittu i:^ ntilid mßi tuto noßra dicAmu. Contrd ^uod prxceptu itdple . xi(^i funt ejßiß et inepti, ut non folÜ dicAt nimis mul i tA/ed dlietiA etM et logincpiA rf propoßto ddfeifcAt^ ■ 'Tertio ut non ßnguUs refu pdrliculds dicedo perfe s^uAm’Ar,fed fdtis hAheAmtu cApitA et fummM reruns ;' perßfmxifJ'e.Vt dpud PoetA Venut: Puniedregnd, uides Tyrios et Agenoris urbc,etc. Et rfp»d Teren*

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tii7 ßnexiPldcuit dej^odi, bic nuptijs didta eß dies-1' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qurfrto, ß quid ex prxcedëtibut uel cofequêtibus in i teUigi poteR, ne td diedmut. Vt ex Ulo Vergilij in quinto: GAUdet regno Troidnus Aeeßes: intelU^ 1 tur Aenel noUA urbè Aceߣ imperio fubdidiße, td* netß id didu nonßt. Et ex Critonis uerbis in An* drid: Pius morte dd me lege redierût band,ßitis in* teUigituret mortUA eße Chryßde, et ipßm cognutA

Ht EPITO. DIALEC. RODOt.

futffc. sic ex pracedentibus feq^nCd accipiuntur. Vt cum cau^M reru, itè confdia,iut mandata expa nimm,ex quibut fequentiu reru ordo ubrô apprehé ditur. Vt iüud in Phormione: Ego te cognatu dica, et tibi/crtha dica, et cetera que fequuntur. Ex quo fdtis oßenditur ada rem fui/Jè iudicio, ry ai du tagt; citu Antiphonë.Quod fequentia etia uerbaindicat: Perfîiafit hommifodu edtUmcimur.' In u gumenta do ireues erirnui, fi non femper expUcuerimus nec queßioncs fingulai,nec argumêtationes,fed uel nul titudmem quefiionu recenfuerimuf tantu, uel fi que fupM explicata queflionetfuture crant,ea breuiter collegerimiif argumentationu /fede, itemfî fumptas queflionet quàm pauciflimis argumentationibui con firmauerimut, er ne eat quidë late coîlegerimus,fed nonnunquam pro tota argumentatione folam pofue* rimut propofltionem. Vt: Cluid repetam exufloi Eryemo in lit tore elaflèsf Qjitd tempeflatum re gë uentosq; furentes Aeolia excitosd V ht fingule argumentatioesflnguUt propofitionibut abfoluutur. Sed adhuc breuius efl iliud,in quo fngults uerbit fat gula argumëta includutur. Vt apud eudë: Qui» ne t^ ^^regio genero dignit ^ hymeneis Det pat er,et pacë hac eternofoederefirmet. Infingulit uerbit argumentoru uit mefl, et quad pater,dicittet quod, natont

PER BARTOLO. LATO. «j

WfX egregu, Gr,genera egregio,et,pdcè,et,ittema fcederc^cr ctetemJUud udocißmie fimul (^ copia* fißm£ breuitatis eß,inquo plum intelligutur,^ uer bit cxprefßn eü, Qi^dle illud Didonii in quarto: linie uni for l'an potui fuccumbere culp£. in qua mirt extenudt gt moUit culpa amorii erga AeneS, fenfu magts et fignifieatione, 5 uerbis,qu£ exprima tur. Migni eü duiem nee uulgdrii ingenij opU!,itt fam uel copiant omtioni,uel breuitatem tribuere,et i udienre m dicendo, quii optima dicendi fa moduf»

T A B R L A.

Adfenfum

IKebut Ad mentent

nelefld* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aptoetmomta

«ut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ornato

Genere ord cobiofa ^^^^‘*P^^^ ^^^^ tionis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pdwamultii do.

Breid

DEDTSPO-

s 1J 1 0 N E.

H INVENT

«4 EPITO. Di^LEC. RODOL.

INVENTION EAI IN TRIBV-^ pirtihm difjerendi executi futr^m, docendi, mouendi,^dcleéldtidirdtione. Supereüut pdued de dijjwfitionc dicdmiu, de eju wn^tis exd üe d rhctonlui trdditum effe uidetur.

Dif^ofitio igitur eH reru in ordtione diftrüutio» ^U£ demößrdt, quid qbwq; lacis fie eoüoedndü. Ed ordine cotmetur,qui eR triplex, ndtunlis, drbitrd« rins,er drtificidUs.tJdturdlis ar do e 11, qui certd er fidtutd rdtiae coßdt.Quod fit quddrupliciter, tepa» re,ndturd,loco,dignitdte. Tépore, dUud dUo print poßeriufue didtur, quëddmodu hodiemus dies pri^ or eü crdßino,crdßinus perédidno. Item beüu M.^ eedonicum prins ciuili, Punidi prius Hdcedonico.

tJdturddliddlijs priord fuut exifiendi neeeßi* täte, d quibus non conuertitur exißendi confequen^ tid. Vt dnimdl prius cR homme. Exißente enim ha mme,necejfe e fi dnimdl effe, fed non econuerfo,Non utique fifit dnimdl, nece^e ed er hommem efe, fed homme exißente, er dnimdl e/Jè rede mfertur. Hoc igitur modo genus prius eA ßgt;ecie, totnm pdr* tibus,cdu/fd euentis,fubiedum ddidcentibus.

Loco priord dicumtur quorum unum pnecedit dU ud pofittone. Vim Itdlid eimtibus Alpes priores fwit iifdiol(^9, Mfdiolanvm prias Bunonid, mde

B^ctndt

PER BARTOLO. LATO. Ilf Romi. Contre urro r^detmtibm prior Bonoma,m* de Kediolmum, inde Alpes, inde Cermimd.

Oignitatc priai eâ,quod aUo prxßltius hnbetur* Ouemddmodu Pontifiedtus prior eß CdrdmdldtUt Cdrdindldtus epißcopdtu,epiß:opdtus fdcerdotio.Uê dura prias drgento, argenta phmbo. Sed nonnim^ conuertitur hic ordo, et non ab optimo fed uilißima incipitur. Vt cum dfeendimui à fdcerdotio dd pStit ficdtum:e^ in ciuilibus mdgißratibus d qufßurd di tediUidtem, ab adilitate ad praturam, inde ad con* fuldtam (3- didaturam. tiiß forte httne ordinent artificidlem quant natur aient accipere ntalis.

Ordo arbitrarim csl,qui nulla certa ratione colt ßdt, ßd Colo dicentis drbitrio ducitur. Vt cum res non naturd neq- conßlio aliquo,fed fold dicendi oa cafione conedimtur. Oadle ed cum Liuitn tx co^ memoratione Papyrq curforis ad mentionê Alexan dri Kiagni digreditur, quxrës quis euëtui belli futU rm fuerit,ft intuU/fet Alexander arma Romanis.

ArtificidUs ordo cd,eu reru dijfofitionë confula. to turbamiu, s^r qnte natura priera font, poßeriore loco diclmus.Vt apud Virgiliu cum prias dteendunt effet quomodo capta fuerit Troia, deinde quomodo Aeneas ex longa nauigatione ui tempeßatum in A« flea delatusfuerit: priftribus in ßeundaet tertwnt

Ü ij Vbrom

il«. EPITO. DIZLEC. R0D0L.' iibru tranfllt;üis,i tcpeflate initiu fumitur.vix è co^ f^célu Sicuhe tcllurii in lt;tîtu Veld dabÂt M etc. De inde c£terd per occdßonem inducuntur: frttüi bel» io fdtis^repulp Duilores Ddmum o-c. uppie di qudrtu:At regind grdui idndudum faucid curd-ore.

His igitur tribut modit omnis difpofitio conpei* tur, qtt£ quomodo in finguldt /pedes ordtionis Ac« commoddndd fitideinceps ed dicendum.

QVIS ORDO IN EXPO* ptione firtundut.

EXpoptio lurid eft,proinde Mrid di/poptione dccipit.Ndm dUd podied e^,dlid hiftoricd,d* Uddidledicd.Et porro didledicd duplex,fcholdßicd at ordtorid. Poëtied, qu£ reru geßdrum ordine dû que decurfum^i reeë/èt, ndturdlë temporu fequitur ordinë.ltem et hißoried.Sed hoc interdl, quad poé td folum (pidtum dd ippuf,hoc eâ, ndrrdntis perfo* ndm pertinet, in Jpedem fèquitur temparum ordi« nein: qudUtum dutem eß ex rerum geßdrum nuturd, plenmpue perturbdt eds, dtque d medi/s orditur re« but. Deinde qua prima fuerant^eds perßma dheu* iut colore, dut alio quouit comento poßeriut infert. Exemplu pdulo ante indieduimut in Virgiliana Ae» neide, ç^ttod cum heroicumpt,idem de comeedia et trageedid amp;nbsp;omni dr dm Atico genere tdnto mAgis in tellid

PER BARTOLO. L4TO.' II7 teKgendu eügt;qiu.nto in bis propter perfondrUM co noditdtëfdcilior drtis eü ufus. In bic igitur (i re-» rufdciêJ^cües, qu£ deducutur in dUu ndturd'K or do utdetur. Sin totufdbuhe complexü dt^; ddëo dr* gumenti ferieni^drtificrdïii. üdm flt;epe qult;e pofiremd fùerc in negotio prano loco deducutur in dUum, amp;quot;nbsp;qu£ primd fuere poßremo dgimtur. Hijlorid potißi mum ndturdlem fcquitur ordmem, dc uerum iÜu gui dem negue in jßeciem figurdtum, ne uÜis durium ß» gmentKfidei reUgionem corrüpdt, Atfi plures res geflx, nee ullo inter ß ordme iunä£,expondtur,u^ cum Liuim fècundo hello Punico res in Itdlid et Ki ßdnidgeftds deferihit, tue drhitrio fuo ftdhit dutor^ fed itd ut notitiie rerum,lt;ludntMn potefl confuldt.

Jn drtiiui uero trddendis(lt;judm ßholdßicdm ex* pofttionem,^uiddliud deeü nomen,modo dppelUub mus)bic ordo ferudhitur,ut primo ,ß qui contra nos fenferint, eorü refelldmus opinionë. Deinde qu£ na ßrd ftintitdtrdëïeinus,utdgenerihus progredida tuur dd fpecies,amp;' ex bis porto (ß res tarn late paie iU)in dlids defccddimis,donee totd rei Utitudo à fum mo u/^i dd mum explicetur. In quo fané itd proce» demus, ut primo loco fubfldntidin cuiu/que, ß ignot retur, deinde partes, deinde ddideentid ßtbßdntUt hoc e^,ws ittd, qua agit de pdtitur unumquodque,

H iij turn

«s EPITO.'DIALEC. RODOL. t«w csicri qux eodem pertinent, oßenddmus. Sed eduendum eR, ne cxtrd complexum eim, eptad docendum funtpßmui,eMgcmur. 'Ndm qui de tuen du hominif fdnitdte dodrindm inflituit, nihil opui hdbet de dnimo de mente eim difjèrere.

Edi or dliud expoßtionis gemu in docendo poft turn,quod res multipliées de lurids in unum quodd* nodo corpus ordtionis comungit. in quo funè arii* trdrius or do ßquendus erit,(y per fpecies rerü di^ J^optio itd inßituendi,ut finguld dd generd ßidttdnt qud dd cdpitd referdtttitr. Sic utic^ Plinius ndturdlis hißoriie opus multiplex de Mriu perfecutus edi. Sic Arißoteles fuun de dnimdlibus. Sic Vdlerius Md ximus reru memordbiUu uolumen. Ouidij metdmor phoßs nuÜd certd dißjoßtione confidt, fèd totd eSne Xd uerius,qudm ordindtd edl. Cuius equidem gene^ ris plerdque etium dpud Cor,Tdcitum, (^ ditos re* runt fcriptores inuenidstubi nuUd certd rdtione, fid oecdßone potins ex dlijs dd dlid ordo trdnsfertur.

1» ordtorid expoßtioe,ß res non obßiterit,ndtu* rdlis tèporu ordo fequendus erit. Ergo ß prim£ ndv rdtionis pdrtes dßieriores ßterint/duordbiiiores re ïtqu£, non db refuerit db ijs,qu£ benignius dccipiê* tur,occttpdre dnimoSity dd priord deinde ßgurd dU ^Ud reuerth AlStfifeßMit auditor,quo Unguenti ddhue

PER BARTOLO. LAT0.' 119 dJbac Anmo dut more gerAmuitOptimu fuerit Ab e^i K incipere, quihm notitid cAuf]^ cotmetur. At ubi excitAtia fuerit Miitor, incdluer'mtq; dures Audien do, turn fl qudfuerint dltius repetendd inter qult;efio nes or drgumëtd q poterimus opportunifime infè» remm. Alid rdio eil,ß quis Uteris mAndet dHio* nem. bJdm in hdc Auditoris perfond obftdre non pote rit quo minus omnid pro drbitrio nofro f^r eduffe utilitdte commode or prudentißme dißgt;enfemus.

illud ignordndu no e^l interdu diuidi ndrrdtionêf quisq; AÜo loco utilius dici poter At, eodé referuiri. 1^ec femper continudri ordinë dus quad Ïnfitutum e^,fed interim dffèüu dliquo, interim digreßioe bre uiori curfum interpeUdri. De quo fi quis exempld re quirdt, Attenddtuel foldmnArrdtionemproClucnA‘ tio, qu£ ut longe drtificiofißimd eü, itd totius huiui preceptioms obferudtionem luce cldrius ofendit.

ORDO IN ARGVMEN* TATIONE SERV ANDVS, et primu de pArtibus ordtionis.

ORdfio ft dmplior fuerit, et non dd docendum modo, uertemetid dd trdëidndu dnmu dudito ris compArAtA, pArtes hAbebit,de quibus fuperiori li bro diHu eü. In bis igitur (ne qd prateredmusyey fuus Qrdoferwdw ddt, er qdë nAturAlis,ut primo

H Hij beo

KO EPITO. DIALEC. RODOL.

loco exordimn,deinde nlt;irrlt;Uio uel propofitio,po^ hÜc confirmatio^poßremi eSdußo ponatur^J^ififor tèuel temport angußid,uel occupatio Mditoris di* iterfum exigü. Ndm propter cdßm dliquë tëporâ pipe exordium,ßepe epilogm omittitur, Siepe diU* to exordio 4 ndrrdtione iticipimiti, dc deinde uclut digrejÿone fdëld reuertimur dd id,quad dutefuerd* mus diduri, ut hdc drtefdlldmus t£dium duditoris.

lüud pdritcr dttendendum eü, non folum mitio dicendi exordio locu ejfe,fed in medio etidm decur* fu ordtionis,ut ßeubi nota qu£ßio trdëldndd ßt,dut prdmimiendiu loçus d/ßerior, dut etidm proamij ui ce duditor pidedndus.. Porri quod ndrrdtioni co firmdtionem fubiecimus, id itd dccipiendum eü, ut in eddem queßione intelligdtw .'SdJxm m diuerfis qu^ßiombus ifld citrd legem commutdri poffunt,

ORDO QVAESTIO* num 'm ordtione.

Q^dtio qu£ drgumentdtione conßdt,qMles jont fcholdßic£ contentiones ^ ciuiles ton* trouerfi£ triplici ordine digeritur, qu£ßionÜ,drgu mentdtionum,0- pdrtiÜ drgumentdtionis.Ciu£ßio* «es dut diuerße ßmt inter fe’,dut db und dUqud origi «e deßendentes, quemddmodu libro ßtperiori diüu tä, Qttfi diuerfefunt interfe,ßunddUericonßr mdnd^

PER BARTOLO. L4T0. Ul tuinde nihil cofemt, nuÜum certu hcibebunt inter fc crd’i:em,Çcd in iliis arbitrio ßio ßdbit dij^utdtor.

Hifi forte coditto etiru eiuftnodi fit,ut de eu primii dicereexpedUtjtjUie C£teri5 grMior fit de diffidUa or:tenuiores,et quaminut expofednt Idborü, dd ex tremu refruentur. Nd hoc pdclofere copdrdbitur duthoritdi differ etiket duditorii t£dio confuletur. Sin uero coprobdiio unius dlterim innixdfueritjt^ fl t^ud dlteri dfrueiid£ fruiet, ed priori loco explice tur. Vtfi quirMur ex prifed philofophid : An dnit wus humdnusfit immortdlis, zyfitne fummü homb nis bonu uirtiu, prim certe immortdlitdtc dmme a* fiediffe profuerit,^ id, quod poßeriori loco eü qu£ ßtu. ç^Mdiüo expUedto hdud pdrüprafidij dd dite ru obtinendwn pdrdtüfwrit,hoc fitenuerimm,nihi lominm dlud mtegru mdnebit. Q^ie uero cogndta erut queßioues, et omnes db und dliqud propdgdt£, in his hie ordo ferudbitur,^ qu£ ndfeuntur ex ucr* lis primo loco excutidtur: qu£ mclufiefunt uerbis, fecudotpofiremo qu£ ex coditioe oriutur^ liififor tè in prioribm diuim ffeciebm ed rei ndturd fit. Ut no oês inde dud pofimt. Q^od fi dcciddt,pr£diilm ordo feruetur in ijs,qu£ inde duectur: et itd quidem ut generdles pr£ceddnt,f^ecidles fequdtur,donee di (i,qu£ contn^ifimd efl,peruentufuerit. NS co»

H V dittos

uz EPITO. DIALEC, RODOt. äitioniUiwi certe nuUi dUd conftdns reguld ddri pa teSi^ßut lt;JU£ probdnd£ dUeri conférét, primolo^ go pondtur. Qa« nihil contulcrit,uel pr£ceddt,ft md iori ui dnimum Auditoria occupdturd fit:uel fi po^en fifimd fit dd probdndum poßremd locetur : fin leut* or,in medium, ficut in dgmine fieri filet recipidtur.

ORDO PROB ATIONVM, SI7B drgumentdtionum in ordtione. ARgumentdtionum dijfiofuio, alid eH in de* monfinUiuo genere, quod Gr£ciÏTtiJmTnt.'ti’f uocdnt,-et totum dd oftentationè uoluntdtemq; dudi entium dccommoddtur. Alid in fi,qu£ pertinent dd fidë et dlfenfionem Auditoria. Priorts generis fint Iduddtiones et uituperdtiones:poflerioris ep(£ inter pdrtes litigdntium dut confultdntivm u^rtuntur. Pt in demonfirdtiuo quidem genere lduddtnr bond, uituperdutur cotrdrid. Bond in homme, turn dnimi fimt,ut fcienti£ e^r uirtutes: Turn corporis et for tu n£.Scd h£c poßeriord Iduddtur dupUciter.Vel quid bonorum dnimi fimt indicid, ut uires cotinenti£,o* pes frugdlitdtis.Vel quid aliquis ijs bene fit ufus. Vt opibus dd liberdlitdtë,uiribus dd fortitudinem.

Vituperdutur horum contrdrid, uel fi qud ex bono* rum genere interpretdndo in contrdrium uertun* tur. m reliquis dutem rebm Iduiamai utilitdtem, quant

, PER BARTOLO. LATO. Uj g«4W pfiiebent nobis, et en pracipuie parte bonn ceit femus (pu, profimt, Sic deum patrem,rediorem re-^ ram noßraram, eußodem, protedorem, dntorem uit£, autoree proßicritads zy (^uietis, omniümcjue bonorum fontem atep originem pr£dicamuf.Sic eun demfimilitudm Inudam noßraram cxtoïlimitf,for» tun£, quad nuUi obnoxiiu fit: corporis,quad malo« rum omnium,lt;iu£ in nos mciirrut,ßt expers: animi wrtutum^i humanarum, quod iußus fit,^ benignus, clemens,fapiens,et c£tera.Eadem ratione laudamus. in equis, in c£tcris rebus, primo qu£ ex ufit noflroi fiant, Deinde qu£ fimUitudine quadam ad nos ue lutt animis eoram Oquot; corporibus infimt. Pofiremo, qu£ quaßfortun£ bénéficia eis accédant.

In his igitur,atque adeo in hoc toto orationis ge nere, quoniam uoluptas admiratióque audientium magis quam fides petitur, h£c ratio difigt;ofitionis in uniuerfum obfiruanda eü, ut ea qu£ dicutttr,ad am pUtudmem remm oßendendam fint quam eßßeaeißi ma.Vel enim recenfendis magnis uoluptas auditoris commouenda eR, uel fi minora fint, in cam modum ut magna uideantur,extoÜendis.

Itatp fi minora ampUficanda fint, à leuioribus ai altiora uelut gradibus quibufdam afiendat oratio, amp;■ ainßaper dUim ar^unentdiis ex^sspretw • ^^ ipui

fZ4 EPITO. DIALEC. RODOL.

^pud Ciceronem uidere eA in oratione pro Hdrcelt lo. item in grtUidrum délione, ubi priediedt iew ficium populi Rorndni, quo db exilio eü rcduÜiM.

Sin dutem mdgnitudo rcïum,qu^ lMddntur,pcr fè eft fufficiès ut in Iduddndo pompeio,pro lege M4 nilid, er in uituperdtione Mdrei Antonij,er L. Pi* fonif-cicterorum^: tune nihil neceffe eft fermre hue ordinem extruenddrtmtdrgumentdtionum. Sei dut difpdrtimur bond per ftm generd, ut infortuné, eorporis er dnimi dotes, Aut uitdm totdm pet temporum ordinem digermius,utquomodo mttu fit, quomodo eduedtus, quomodo priudtus, quamodo m honore er mdgiftrdtu fe gefferit,

Aut ipfi nobis diftributionem qudnddm effingit mus. Vt pro Pompeio, in fummo imperdtore qud* tuor J^eUdndd ef]è,fcientidm rei militdriijuirtutem^ dutoritdtcm,erfelieitdtem,

Aut fimultder miequdUdfimt drgumentdldu* dis,ne leuiord in tmum congeftd exilitdtefud urn o^ rdtionis infiingdnt, dut mdiord eundem fuprd modu toUdnt, drbitrdrius ordo fequendus erit, er ftnguld inter ft itd tempenmdd, ut concinnd mixturd er £* qudbilitds qu£ddm dcceddt ontioni.

In altera uero genere ordtionis, quoi ftldm du* èitprisfidem petitgt;dif^fttio eftdm totd dd fidem eil dccom»

PER BARTOLO. LATO. , i«

^ tccommodMild . meine fi argHmenttitiones fuermti qu£ non falnm profint lt;iu£filoni, fid tim etUm ul* teriformdnd£ feruidt,m ijs idem ordo jeruandus o

'L rit,lt;iui peutlo Ante de nu^fiionibus eâ pr£[iriptus.

Sin nuüi hniufee ordinis edUfiafuerit, ttwe ab eo iti tipiemns, lt;iuod apud aninioi dudientium potentifii, num fit futurum,leuiora inferemus,Qr ^Kod ardiß finie teneat memorem auditor^ uelut fimulu ijuena dam in fine fubijeiemus.

ïn ifi^ibus autem ( id quod fuprd etiam admoa huimns ) femper ere fiere debet oratio, Gf quemadgt; j modum inter argumentationes,ea, qU£ afjèilus eA tapacißima,ita in affiilu id, quod potetißimum eA, femper in fint locari debet.

ORDO PARTIVM ARGV* MENTATIONIS.

P Artes argumentationis, de quibus fitperiori It# bro diAü efi^quam capiant diffofitionem nullis certis legtbus comprehendi quedt. iUud tdmen h gnoridum non eA, naturalem ordinem elfi,quo pro ^ pofitiones pr£cedunt id, quod ex eis conficitur. Vt ^^ in rdtioematione primo loco mdior propofitio, dein de minor,pojlremd conclufio,Gr in induAione priot tes partes dut f^tcits loedntur, quam ex cis totuni tut gems mfirdtUTii SH h ulus legis perpétua ob fir* nanti

1X6 EPITO. DIALEC. RODOL.

Uitio Ut friuola eß,amp; puerilis, itd molefli£ dc Uä^ fiend. Qudreudrietds ädhibenddesl.^r modo hdc. Modo dlidfigurd commutdndd ordtio.'Ndmficut ere Ird ßmiUtudo fdcietdtis eRmdter,itdudrietdiiu» cunddm reddit ordtionem,cr dUo dtque dUo diäio« nis colore dures reficit. t^onfemper ergo obßrudnd dd eü reäd iHd, er uerd mdgis qudm difertd dif^od ptio (tdmetß er ed perfiepe non »idle ddhibedtur db ordtoribus ) fid queniddmodun non fentper omnes ubique expontMur pdrtes drgumentdtiottâ, uerum autpropoßtio dliqudomittitur, dut conclußo,dut totiui uis probdtionis intrd unius propoßtionis com plextvm drUdtur: itd et pdrtium ordo crebro tremf^ fertur, er turn minor propoßtio dnte mdiorem,tum conclußo dnteutrdnque propoßtionem primo pd^ tlm mgreffu loedtur. Vt in ordtione pro Mdrco Ca lio hießnrefyUogißnus contmeturiTHulliu qui prduis cupiditdtibui deditus e^ißterdram eR pudiofunAt M. Calius literdrum eü pudiofm, Non eü igitur prduis cupiditdtibuf deditus. Sed huius ordo drgu* mentdtionis db ordtore conuertitur,et initiu dus Jü mitur d eonclußone. Inqt enimiAt uero in M.Calio ntilld luxuries reperietur^nulu pvmptus.nuVu its dUe num, e^ c£terd. Deinde inducit minorem propoß», tionem : Audißis cum profe diceret, audipis emted cwm

TER B'ARTOLO. LATO. U? et»n eLccufAret,zr cetera. Pojiremo aidit mMoreim Atq«e feitote indices eus cupiditi^es, (ptx oiijciun» tur CœîiOjdtqwcbfc jiudiä^de ^uibus dijpMo^nonfA cileméodem homme elle poj]e, er c^M ^ug fe» qutmtur. Pâ enirn orâtorid drgumentdtio fingnUs firtibus Ute er copiofe expUedtd. ^

TABVLA DISPOS 1«

T 1 0 N I S.

Poetied Hißoried N^fWd Expofitione SchoUlUed 1« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ordtorid

W®j* Arbitrit in ^‘^ rii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vdïtîii cri tionis Qudllionii Argumentdio Argumètd tK,in s^M f^e tionunt Hdtwordo Pdrtiumdf

Artificid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gumentdt