|
Dibifcfh-.-
|
|||||||
|
IV,:
|
|||||||
|
■■^ · · ■ - .■■■....
|
|||||||
|
^■^
|
|||||||
|
ff He. ^^~/
|
|||||||||||||||
|
G R Ö
|
|||||||||||||||
|
PLACAET-BÖECK.
Vervattende de
PLACATEN, ÖEtDONl·
NAMTIEN ende EDICTEK
V Á Í Ô) E
Doorluchtige, Hoogh Mog. HEEREN STATER
GENERAEL der Vereenighde Nederlanden:
£ í 2> £
Vande Ed i groot- Mog : Ç 8 8 º{8 ^ STJTB^Q
rvan H0LL4NDT en W<g$T.FRl ES LAN DT-,
■ \
Mitfgaders vdntle
Ed; Mogi HEEREN STATEN
van Æ E E L Á Í D Ô .
Waer h nech gheyoegbt %ijn èenige tylacaten vande voorgaènde gtatieii
ende Trincen der feher Landen voor foo veel dejebe als noch in gebmjcf^^ijn. Â Û EEN GEBRACHT
Doot
M'CORNELIS C Á t/,
Rechts-geleerde.
|
|||||||||||||||
|
ß U 'sG R Á V Ê N-H Á G Ë,
|
|||||||||||||||
|
Ëy de "Weduwe, ende Erfgenamen van wylen Hillebrandt lacobfz van Wottw* ÏÝ-
dinaris Dmckers vande Hoogh Mog. HEEREN STATEN GENERAEL
des Vereenighde Nederlanden , ende vande Ed. Groot Mog. HEEREN
STATEN van HOLLANDT ende WEST-
VRIESLANDT. Annoitf;*.
Met Privilegie*
|
|||||||||||||||
|
τ o τ
den
|
|||||||||||
|
L·
|
E S E R/
|
||||||||||
|
Eel tfeffelijcke ende geleerde Mannen
hebben in verfcheyden Landende Placaten ende
Ordonnantien harer Souverainen by een verga- dert, ende door dendruckgemeyn ghemaecktr', onder andere zijn de Fransoyfendaerinne feeti, curieus ghewéeft. Den aengenamen dienft die daer in 't gemeyne befte in Vranckrijck gedaen is, blijekt uyete me- nichmael herdruckte Conferance des Ordonnances & Edilh %uyauxf daer door oock de Namen vande Raedtf heer Tierre Cjmnois, die eerftdat werckbyderhant genomen heeft ,mitfgaders van Charondas a Frerot, Michd) dé ld Faj/e, "BoUchel, foly * ende Thaumas, die het felve iüccef- fivelijckmet grooten arbeydtgepolij ft, ende vermeerdert hebben, d'onfterfFelijekheyt opgeoffert zijn. Tot Gent zijn d'Ordonnan- tien, Statuyten ende Ediöen der Graven van VJaenderen al indero Jare 15 5 9. in een Volumen by den anderen ghebrachc, de welckc-» tïedert weynige laren herWaerts met d'Ordonnantien vande vol- gende Graven in een tweede deel vermeerdert zijn. In Brabaodt heeft onlanghs het felve gedaen den hooch-geleerden Heer ende^ Meefter Antonius dnfelnto* Schepen der Stadt Antwerpen, de welcke eed Iuweel van groote weerde fijne Lantfaten ter hant geileh heeft. Niet jegenftaende dat den luyfter der Placaten, Ordonnantien ende Edicten pnfer Souverainen foo verre te boven gaen die van de Na- fjüyrige Pr ineen, als de Vereenichde Provinciën boven danctere i$ V?clvaert bloeyen; foo en heeft echter nicmant de hant aende Pioech geflagen, om de Wetten der felverin een Lichaem te vergaderen, voordat daer toe, in 't reguard vande Placaten vande HoogfiMog. Beeren Staten Generael* d'Heere (jexrit Schaep Tieterfc ^J;, .ende^ noopende de Placaten van Hollandt ende Weft-Vrieilandt dineer, 'BfHcfylvan Santen, beydegroote Liefhebbers der Outheyt, ei^de feejr gheleerde Luyden, tot den druck ghebracht hebben de PlacAiP^ejti> Ql4onnantien t'federt den Jare 1581. etu580. refpe&ive,di<i fy van ώ - * nj . langer |
|||||||||||
|
langer bant tot hier êygéti ghebmyck by een vergadert ν ende op
ordre vanden tijdt gebracht hadden. De Profefsie die iek doe heeft my mede genoodight tot curieus onderfoeck vande Placaten endo Ordonnantien,die als Wetten gevolght moeten werden voor do Hoven ende Banckenvan juftitie, daer iek eenige jaren herwaerts als Ad vocaet gepraclifeert hebbe, waer door van langer hant verga* dert ende op ordre vanden tijdt gebracht hebbende eenige Ordon- nantien van d'oude Princen defer Nederlanden, voor foo veel do felvealsnochin ghebmyck zijn, mitfgaders alle de Placaten Vando hooch-gemeke Heeren Staten Generael, als oock vande Ed: Groot Mog. Heeren Staten van Hollandt en Weft- Vriéflandt, met by voe- ginge vande Placaten vande Ed: Mog: Heeren Staten vanZeelandt, voor foo veel iek de feive hebbe weten te bekomen, hebbe onder- vonden dat veele notabile Placaten ende Ordon nantien inde ghe- druckte Placaet - boecken gemift wierden, ende dat d'ordre vanden tijdt daer innegheobferveert den Lefer, (die niet en wift oft hy do eerfte of lefte Wet van eene materie in de handt hadde) eenige moeyelickheytaen bracht. Derhalven bequamer achtende de Pla- caten van eenderley ftoffe onder feeckere Tituleri by den anderea-, te brengen. Ende aengefocht werdende orrime de feïve in dier voe- gen door dert druck gemeyn te maecken , hebbe naer overflach van het groote Werek, niet ondienftigh gevonden het feive in vijf Boec- ken te verdeylen. Ende ifl het eerfte te brengen de Placaten vande Policie in"t gemeyn;in het tweede die de Coopmanfehappen metten aevolge ende aenkleven van dien betreffen · in het derde die de Domeynen en Gemeene Middelen, met het ftuck vande Munto concerneren $ in het vierde die de Militie foo te Water als te Lande 5 ende in het vijfde Boeck de Placaten m laten volgen de wclcko d'adminiftratie vande Juftitie raecken. Doch al hoe wel hooch- noodighwas, dat alle de Placaten byonfe Souverainen tfedert hetr* aennemen vande Vryheyt uytgegeven, ghedruckt wierden 3 foo vondt iek my echter afghefchtickt door de grootheyt van hét Werek, dat niet aïleene dert Lefer feer tedieus, maer oock te kofte* lijck foude vallen, omme waer in te verfien, iek alle de Placaten op een fubjecl: eurieufelijck metten anderen geconfereert, eride onder- vonden hebbe, dat met weynige Annotatien den Lefer meeft alle de voorgaende Placaten in het lefte vinden foude. Gélijck by Ex- empel, yemant het Placaet vanden 19 Maért 158 6. op't ftuck vande Houtvefterye gheemaneert, ftaende Colum iii£i* alleen willende examineren, Μ fonder eenige hefitatiéof naerfien het feive konnen: lefen: Doch begeerende cönderfoeeken hoe de voorgaende Pla- caten |
||||
|
caten zijn gecoücheert ge weeft» falfich gelieven op te hoiïflebka^lü
ekkCijfFer-getahghelijckiW^n opgemelten Placatë i#fetbêgiöb voorden Naem van MauritshëtCijfferw. üaèhaaiMic^ttthëtW^· caet inde acnteyckeningen onder hètiiëlveCpfibvirid^ Placaten vanden 27 Maert «524. elfden Januafjj % 3 υ endfc llfdetó dito 1532.1η plaets vanoptennaerii^^vari7MauteiüytgegVen zijiiJ opten naem vanyehde begirjnen, T>e(jtme vm*Bmghpatin%Heère$M 'MoMignyjuan Cuylenburghjoan %prjetên0ïéi Stadthouïïer(jmemel^die frefc entende %adendè Ityjérs vM*Rpmen, f§>mtk$ i>m (^ermankn, vhn SpM gtetjj&cl ^cmrm^ën terf^^nfijn BoUandï}%eelandt»éndeVn$èndt, de^èerifengejmóren ExpïoÊier Vdrid0
ëmrtvdnden %adeïti Holündt ^Suüyt ©efeVroörden gevcfëghtzijri- debydë^èeneinddriTexe v^rtdën aen^riaddcri Pladt^Weii^ negentienden Maért 158 ddie aeHtéiïiéii^óördëkén;Saiiiyti voigéri te weten] Wfooté ohfer fyriftiffigèkomeh W)9&c. gëvën denïjeietd'ih* leydingëöfte vóorredéh vatidc voorfê; Placaten ¥andë jateri 15 i3g i 5 V ilfjéft! V^j 2. tot dat; wedetïhden Tëit fjét Cijffèr 2; itieirjhtet welë- 1^ rriëdëWd\A^ #tórden ftiaIledePMcaten;mden T^teïyoor dai ¥anderiEïare t f%è
geipecificêert, ghéftaeh hebben 5 te Weien die^ërieide Wéickeméir* een Romeynfche ronde letter aldaar geifelt zijn ?tot diftinctië varLj d'andere in 't Curfijf ghedruckt ζ de welcke metten Teït VandéaJ Placatedesvoorfzjaers 1586 accorderen. Sulcx doorgaens gheob- ferveert zynde,ialden Lefertot in hetminfte woordeken incluys, vinden hoe de voorgaende Ordonnantien, end e elck van dien, zijn gecoücheert gheweeft. Vorders is generaJijck die ordre gheobfer- veert, dat de Placaten vande hooghft-gemelte Heeren Staten Gene- rael,dewel(ikeallede Geünieerde Provinciën raecken,in elckeo-, Tytel op dordre vanden tijdtvoorgaen,waeraen dan volgen dio vande mede hoogh-gemelte Heeren Staten van Hollandt, ende daef naef die vande Provincie van Zeelandt. De welcke dan weder naer diverfiteyt vande materien ofte Plaetfen daer fy haeraddrefleren, in verfcheyden deelen achter den anderen gebracht zijn, ghelijck inde Placaten tegens de Paufgefinde refpeclivelijck geemaneert, ende in den vierden Tytel van het eerfte Boeck Colum 194. gebracht, kan werden naer-gefien. Zijnde aldaer Colurrï 194. en vervolgens ge^ druckt d'Ordonnantien van hare Hoogh Mog. de welcke alle do Vereenighde Provinciën concerneren % Colum 211. dievando Staten van Hollandt 5 ende Colum 227. de Placaten vande Staten^ van Zeelandt. Colum 239. ende vervolgens in het tweede, derde, vierde ende vijfde deel, weder d'Ediclen van hooch-gemeke haro Hoogh
|
||||
|
Hoogfa Mog. ofte vandc Ed. Mog. Heeren vande Raden van State,
de welcke de Plaetfen in Brabandt, VJaenderen en elders onder-. d'Unie gerèduceertalleen raeckcn. Hebbende foo vele my moge* lijckis geweeft, dOrdonnantien vaneendcrley fubjeft, by den an- deren gebracht. Doch alföo vele Placaten op geheel verichillende Pqin&en ordre ftellen, ben genoodruckt geweeft, om geen feparatie vanelcke materie té maecken, de felve geheel te laten drucken, on* derfoodanigen Tytel, daer het principaelfle poinfl gebracht moeft eerden: Ende op dat den Lefér niet t weemael een Placaet gedruckt föude vinden, hebbe my inde Tytulen, daer eenige vandq poin&en in foodanige generale Ordonnantien begrepen , eygentlijck to huys behooren,gerefereert tot deplaetfe daer het Placaet gedruckt ftaet. d'Ordre in het difponeren van particuliere Tytulen ghe- bruyckt, foo yemant niet aerien ftaet, kan de felve verbeteren, ende gedencken dat in een Perfoon van geringe kennifle, niet en heerV konnen vallen de wetenfchap ,om voor d'eerfte reys in een woefto Zee van mënigerhande mat^rien, inde Placaten ende Ordonnantien begrepen,de rechte ftreeck ende methode te houden, die anders do konft foude aenwyfen. Verhoope niet te min dat den Arbeydc daer inne befteet, ten goede fal werden opgenomen, 't welcke my fpoor geven fal om in toekomende yet verders te tenteren. Ge* biuyckt tuifchen wylen dit3 ende vaert wel. CORNEIIS CAÜ.
|
||||
|
o
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
i
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
r.;
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
R: E G ï S Τ Ε R
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
.<·■. ..ii.ro
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
tf-i.'
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
R
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
D
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
N,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
E
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
E
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
» het eerfie Oeel van het Cjroot Tlacaet - ^oec^
begrepen.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten op 't iluck van Contributien, Verpon-
dingen, Ommeflagen over onroerende Goede- ren , als oock van 't Schoorileen ende Hooft- gelt. Colum 1508 Placaten ende Ordonnantien op 't Middel vande
Convoycn en Licenten. 2x64 Sonder Convoy niet te varen. 9^6
D.
Jegens Dieven, Egyptenaers, Leproofen, Bede-
laers, Vagabonden , Landtloopcrs en Verfpie- ders. Item , op 't onderhoudt vanden Armen. . 469
Placaten concernerende de Domeynen. 1430
Tegens Dootflagcn, Valfcheyt, Vechteïyen, &c.
Tegens d'Authcuren, Druckers, Innebrengers en
Stroyers van allerley argerlijcke Diicourlen, Boecken, Pafquillen, &c. ende voorts ordre op het Drucken. 437 Op 't iluck van Duyven houden, Vogelerye ende
Vogel-koyen. 1300 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
lAeckende d'Adventuriers vande Engel-
fcbe Natie, Colum 7^6 Ambafladeurs of haer Minifters niet
t'offenferen. ^I Placaten op 't onderhoudt vanden Armen. Item,
jegens Egyptenaers, Leproofcn, Bedelaers, Va- gabonden, Landtloopers, Verfpieders en Die- ven. 469 Geen Arreften te gedoogen op Maentgelden van Scheeps-volck 966 ■ _ ' 13.
Noopende d'afhalinge van Ballail, Wyer, ende
Schelpen. 1156
Öp 't fluck vande Bancquerotiers ende infolven-
te Boedels : ende Accoort mette felve te maec-
ken. 407
Jegens Batementfpeeldcrs, Rethorijckers, RijfTe-
laers, Loteryen, &c. 463
Jegens Bedelaers, Egyptenaers, Leprooibn, Vaga-
bonden, Lant-loopers, Verfpieders en Dieven.
Item, op 't onderhoudt vanden Armen. 469
Ordre op 't Beleggen van Penningen, Renten, Lijf-renten, &c. 1484
Beheficien, Geeftelijcke Goederen, Prebenden,
Leenen,&O. aen te brengen. 1470
Öp 't aenbrengen der Brieven van Verbandtende
; .Hypothcecqucn. 373 Ordre op 't iluck van 't Bleycken der Linwaten,
&C. I2XO
Tegens d'Autheuren, Druckers,Innebrengers en
'Stroyers van allerley argerlijcke Boecken, Ge-
fchriften,Pafquillen,Difcourfen,&c. ende voorts
ordre op het Drucken. 4 37
Vperinge van Bootfgefellen , Stierluyden en
■ Schippers. r.'. 10x4
Borgen voor d'cxcuilïe van Hypotheecq niet exc- curabel. 379
Tegens het mifbruyck van Brouwers Tonnen.
1204
Ordre op de Buytten-Neeringe. 1268 >·:-·: ι ' .iivvoo!
Tegens het innehrengen van vreemde Calmij^
nen, ende op't iluck vande Copcrwerckers,&c. Ui .' >\\'\n ■■: 11.94
Tegen 't inbrengen ende verkoopen van 't Clijn-
fout. /IB14 Ordre en toelatinge vande vrye Commcieien met
Nabuyrige Landen, behalven met d'Onderda- nen van Spaignen. - :--,.,;.,; ■ jii^^ t'j.i.68 tS'43i;
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Eggen, Kiemen, Ploegen, Uytvoerverboden.'
1164
Ordre in Zeelandt ghcemaneert, op 'tghclijck-
maecken van Ellen, Maten en Gewichten.
izz6
Tegens inbrengen van Engelfche Manufacturen. 1178
Raeckendc d'AdventurierS vande Engelfche
Natie. 756
Tegens Exorbitantie in't rechercheren der ScheT
pen. v; !t^,.,,-.) '.'..'»ioaï
ρ
pu,,tn ?.'&lorv.~irJJ
Vervattende de Fundamentele Wetten der Re* gieringe vande Vereenighdc Nederlandtfche
Provinciën in 't gcncrael: Mitfgaders van Hp'l-
lant en Zcelant in 't particulier. 1
G.
Vcrbodtvan Giftenen Gaven. , , : . 40Γ
Op 't ftuck vande Gemcenc Middelen. .15^6 Geeftelijcke· goederen, Beneficien* Prebenden, Leenen, &c. aen.te brengen., M> l47P Ordre pp 't verkrijgen der Gceilelijcjie Goedere/»»
ende heffen der Thienden. 1582 Placaten tegens d'Autheuren , Druckers, Inne-
brengers en Stroyers van allerley argerlijcke Gefchriften, Boecken, Pafquillen, Difcourfen, &c. ende voorts ordre op het Drucken. 437 Α Ordre
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
---------
|
||||||||||
|
--------■--ô-
|
||||||||||
|
R Å G IS T ER.
|
||||||||||
|
Ordre in Zeelandt gheemaneert, op 't ghelijck-
maecken van Gewichten, Maten en Ellen. Colum iaz6
Op 't ftuck vande Goutende Silverfmeden, Wif-
fele ende Wiifelaers, Scheyders, Affineurs,
midtfgaders vande Munte ende Muntflach.
2,578
Concernerende de Greynen. 1130
Concern erende de Groote Viflcherye ende Ha-
rinckvaert. 684
H.
Concernerende den Harinck-vaert, ende Groote
VilTcherye. 684 Op 't aenbrcngen der Hypotheecquen ende Brie-
ven van Verbandt, 373 Hooft ende Schoorfteen-gelt: als oock Contribu-
ticn, Verpondingen, Ommeflagen over onroe- rende goederen. 1 $08 Tegens het vermengden ende vervalfchen van-
de Hoppe, nox Placaten ende Ordonnantien op 't lluck vande
Houtvefterye. 1314 K.
Kiemen, Ploegen, Eggen, &c. uytvoer verboden.
1164
Koopmanfchappen en Leeftochten naer Steden en Landen vanden Vyandt verboden. 1076
Koopmanfchappen mogen van ghcen Oorlogh- Schepen over gebracht werden. öô
Op 'tiluck vande Coper-werckers, &c. ende het
innebrengen van vreemde Calmynen. 1194
KruyfTers Ordre. 984 |
Placaten op 't ftuck vande Munte, Muntflach 3
midtfgaders WiiTele ende Wiflelaers, Schey- ders, Affineurs, Gout ende Silver-fmeden, &c. Colum 2578
N.
Generael O&roy, voor die geenedie eenige Nieu-
we Plaetfen ontdecken. 563 Noopende d'invoeringe vanden Nieuwen Stijf. 395
Noortfche Compagnie, *t Oelroy, met den aen- kleven van dien. 669
Tot verfeeckeringe vande Noort-vaerders. 9x6
O.
Generael Oftroy, voor die gene die nieuwe plaet-
fen ontdecken. 563 Placaten jegens Offenfien , Publijcke Minifters
ende AmbafTadeurs van Uytheemfche Poten- taten ofte hare Dienaers aen-gedaen. jz£ Placaten op 't ftcllen der Officieren inde Steden
ende ten Platten Lande. 399 Ommeflagen over onroerende goederen, Contri-
butien, Verpondingen, als oock van 't Schoor- fteen ende Hooft-gelt. 1508 Op't onderhouden van de Stroomen, Rivieren,
Wegen, &c. izéo Oorlogh - Schepen mogen geen Coopmanfchap-
pen overbrengen. 962, Aen Oorlogh-Schepen niet te Soetelen. 964
Placaten,concernerended'Ooft- Indifche Com-
pagnie. 529 Placaten tegens Oproer-makers ende feditieufe
Perfoonen, 409 P.
Jegens mif bruyek van Pachters en Huyrluyden^
36?
d'Ordreop Panneen Steen-backen. 1x30 Placaten tegens d'Autheuren, Druckers, Inne-
brengers ende Stroyers van allerley argerlijcke
Pafquillen, Boecken, Gefchriften, Difeourfen,
&c. ende voorts ordre op het Drucken. 437
Tegens de Paufgefinde,hare Vergaderingen,Gee-
ftelijcke Scholen, &c. 193
Peerden uytvoer. 1144
Ordre op de Pilotagie, metten gevolge ende aen-
kleven van dien. 1031
Ploegen, KiemenjEggenj&c. Uytvoer verboden»
1164
Verfcheyden Placaten van Policie. 311
Bcvrydinge vande Poften. 527
Prebenden, Geeftelijcke Goederen, Beneficien,
Leenen, &c. aen te brengen. j 470
R.
Geen Rantcoenen tot lafte vande Reeders te be-
looven. 1076
Ordre op 't Rechercheren der Schepen. 1022
Placaten op 't ftuck vande Religie, mette ghevol- gen ende aenkleven van dien. 131
Renten, Lijf-renten, Beleggen van Penningen,
&c. 1484
Tegens de Vergaderingen der Remonftranteti,
«c. 463
Jegens Rethorijckers, Batement-ipeelders, Rijffe-
laers, |
|||||||||
|
Op 't ftuck vande Laft-gelden, Veyl-gclden, en
dergelijcke. ô$$&
Leeftochten en Koopmanfchappen naer Steden
ende Landen vanden Vyandt verboden. 1076
De Placaten op 't ftuck vande Leenen. 1446 Placaten op 't aenbrcngen van Leenen , Geeite- lijcke goederen, Beneficien, Prebenden. 1470
Jegens Leproofen, Lantloopers, Egyptenaers.Be- dclaers, Vagabonden, Verfpiedersen Dieven.
Item op 't onderhout vanden Armen. 469
Licenten ende Convoycn. zx6q
Lijf renten,Renten,Beleggen van Penningen,&c.
»484
Lint-molens ordre. 1190 Linwaten, 't bleycken van dien. 1 %%q
Jegens Loteryen, Batement-fpeclders, Rethori-
kers, RijfTelaers, &c. 463
M.
Op Maent-gelden van Schecps-volck geen Arre-
ften te gedoogen. 966
Manningeen Wapeninge van Schepen: midtfga-
gaders Zce-rechten. 782
Manufacturen van Engelant verboden. 1178
d'Ordre gheemaneert in Zeelandt op 't ghelijck- maecken van Maten, Ellen ende Gewichten.
ixz6
Mereken, Wapenen en Stempels , niet nae te conterfeyten. \֍%
Noopende 't flachten van Moerfchapen,&c. é ÷ 16
|
||||||||||
|
/ 1///J
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
REGISTER.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Tegens Valfcheyr, Vechteryen, Dootflagen, k&
Colum 383
Verpondingen , Ommeflagen over onroerende
goederen, Contributien, als oock van't Schoor- fteen ende Hooft-gelt. 1 08 Veyl-gelden, Laft-gelden, endergelijckê. zjyó
Concernercnde 't Vyer-gelt en vyeren op de Zee-
ilranden. 1026 Op 't ftuck vande Viflcheryc opte Stroomen en
Binnc-watcrcn. I174 Tegens den uytvoer van Kiemen, Ploegen, Eg-
gen, &c. . 1164 Uytvoer van Peerden. 1144
Op 't ftuck vande Vogclerye, Vogcl-koyen , en
nouden van Duyven. 1300 Bchelfende Traclatcn van Vrede en Treves, met
de gevolgen van dien. $$ Placaten den Vrybuyt - vaerders concernercnde.
W.
Ordre op de Wagens en Wagenflach. 1264
Wapenen, Merckén en Stempels niet na te con-
terfeyten. 1272, WapeningeenManningevan Schepen: mitfga-
ders Zee-Rechten. 782. Wegen, Rivieren, Stroomen,&c» t'onderhouden.
1260
Placaten concernercnde de Weft-Indifche Com-
pagnie. $6$ Vervattende de Fundamentele Wetten der Re-
gieringc vande Vereenichdc Nederlandtiche Provinciën in 't generacl; midtfgaders van Hol- landt en Zcelandt in 't particulier. ' é Placaten op 't ftuck vande WiiTele ende Wifle-
lacrs, Schcyders, Affincurs, Gout ende Silvcr- fmedën,&c. midtfgadets vande Muntecnde Muntflach. 2.578 Conccrnerendc de Wolle Lacckcnen.&x. 1170
Noopende afhaiingc van Wyer, Schilpen en Bal-
laft. 12.5Ö Z.
Zeepfieders ordre. 1128
Zec-Rcchtcn: midtfgaders Wapcninge en Man-
ninge van Schepen. 782 Zeéftranden Vycrcn, en 't Vyer-gelt. 1026 Concernercnde de Zee-vonden." ;.^: 1072 Tegens de valfchey t in t verwen cride befwaren vande Zyde,&c. ç .é.: éé8ó |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
lacrs, Loteryen, &c. Colum463
Rivieren, Stroomen,Wcgen, &c. t'onderhouden.
1260
S. Saipcther, ordre op 't fuy veren van dien. 1194
Op Schceps-volcks Macnt-geldcn geen Arreften te gedoogem 966 Noopende afhaiingc van Schelpen, Wycr en Bal-
lalt. 1*56 Placaten tegcns Seditieufe Perfoonen ende Op- toer-maeckers. 409 Placaten opte Scbool-ordeninge. '275 Schoorfteen en Hooft-gelt: als mede Contribu- tien, Verpondingen, Ommeflagen over onroe- rende goederen. 1508 Tegens hec Soetelen aende Schepen van Oor- logh. 964 d'Ordonnantienop'tSlachturven , en ontgron- dinge van Landen. 1232 Steen en Panne-backen ordre. 1230 Stempels, Mereken en Wapenen niet na te con- terfeyten. 1 272 Tegens 't inbrengen van Stommen. 1114 Placaten jegens Straetfchendcryen en dergelijckc infolentien. 519 Ordre voor de Straet-vaerders. 896 Stroomen, Rivieren, Wegen, &c. t'ondethouden. 1 z6o
Voeringe van Stuyrluyden, Schippers en Boots-
gefellen. 1024
%ï\ ^. .: ô· . * t ■'·
Ordre op 't heffen der Thienden, ende 't verkrij-
gen der Geeftelijcke goederen, 1581 Tegens 't inbrengen van Tijckcn in Vyanden
Lande gemaeckt. 1176 Placaten en Órdonnantien, waerby den Toevoer
van Leeftochten en Coopmanfchappen naer de Steden ende Landen vanden Vyandt ver- boden wert. 1076 Placaten, op't ftuck vande Thollcn. 1540
Tonnen vande Brouwers: jegens het mifbruyck
van dien; 12-04 Traclaten van Treves en Vrede, mette gevolgen
van dien. $\$ Ordre op het Trouwen. 359
. \ \ · '■ t ■■.·-"
Vervattende Placaten jegens Vagabondcrï. 469
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
,l:*».i
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
R E G I S Τ E R
|
||||||||||
|
DER
|
||||||||||
|
Tlacaten, Ordonnantien, Accoorden, mde andere ABen die in dit
eerfie Deel van bet (jroot Tlacaet ^Boech^ begrepen ^i'jn. |
||||||||||
|
4 Odober 1540. Eeuwich Edid van KeyferKarel,
vervattende verfcheyden Poinclen van Policie, Colum 311
19 Mey 1544. Ordonnantie vanden Keyfer, noo- pende rcmiiTien vanDootflagen, Brieven van legitimatien, Brieven van placet, Brieven van refpijt, Brieven van Ceffic, Brieven van benefi- cie van Inventaris. 321 i9Mcy 1V14. Placaet, waer by geftatucert wert dat niemandt en mach Jagen, dan die daer toe gequalificcertis. 1382 30 Januarij 15:45. Extrad uyt het Placaet, waer
by verboden wert Remiffien te verleenen van dootflagen in KermiiTen gebeurt: als oock crim vanvalfchede met opfette ghepleecht,mette koorde te ftratlên, ende de voorgaende Ordon- nantien t'obferveren. 383 9julij 154$. Placaet, concemcrende de groote
ViiTcheryeende Harinck-vacrt. 684 31 Julij 1545. Placaet van't kort recht,in't ftuck
vande WildernjiTe. 1418 13 April 15 51. Placaet, op 't ftuck vande Gout-
fmeden. 1718 5 Mey 1551. Placaet.tot confervatie der Boflchen,
Wilderniiïbn ende't Wilde. i}z%
19JuIij 1551. Placaet ende Ordonnantie, op't
ftuck vande Zee-Rechtcn .ghemaecktby Key- ferl ij cke Maj eftcy t. 7 82 11 Januarij 1552. Placaet op 't ftuck vande Jacht
inden Lande van Voorne. 1390 26 Odobcr 1^}. Placaet, waer by den Schippers
ende anderen verboden wert eenige goederen door uytwegen te voeren, omme te fchuwen de Thollcn ende principale Wachten. 155* 11 Maert 1555. Placaet, op 't ftuck vande Hout-
vefterye, &c. :.,\' 3 1322 4"Mey 1555. Placaet, waer by eenen ycgelijcken
verboden wert de Capittel-Duynente blooten, ende te berooven van Hart-boom , Doorn, Duyn rijs, Helm, of ander fcherp gewas. 1394 13 April 155Ó. Placaet, op't ftuck vande Jacht
inden Lande Van Voörne. 1390 26 Januarij 1559. Placaet, wracr by verboden wer-
den de Kamerfpelen, Batcmenten, Liedekens, Comcdien, Refcreynen,Baladen,&c. 463 13 April 15^. Placaet, waer by'tfchieten van
Duy ven ende Swanen verboden wert. 1300 25 Odobris 1559, Declaratio EpifcopiUltrajedi-
ni Sacerdotibus non Compcterc jus venandi. 1384
15 Februarij 1-560. Placaet, tot confervatie der
Boflchcn, Wilderniifcn ende 't Wilde. 13x1 Idem vanden 21 Iulij 1561. 132,2,
Idem vanden 12 Februarij 156L 132Z
10 Odobcr 1561. Placaet vande Coninckl. Maj.
op het Slachturven. iz3x 3 Meert 1562. Placaet, tot confervatie der Bof-
fchen, WilderniiTen ende 't Wilde. 1322 Idem
|
||||||||||
|
28 Odober 1446. g£|£fö Lacaet, jegens 't ver-
krijgen van Gee- ftelijcke goederen. Col urn 1470 14 December 1489. Ordonnancctouchant l'cva-
Juation d'aulcuns deniers d'or & d'argent nou- veaus & vieux , enfcmble Inftruction bien am- ple fur Ie faicl: des monnoyes, &c. 2578 2 Februarij 1502. Placaet op't ftuck vande Gout-
fmcden. 2718 14 Maert 1$ 10. Placaet op 't ftuck vande Helm-
plantinge. 1412 22 Januari] 1^15. Placaet ofte Ordonnantie je-
gens de Huyrluyden endc Pachters. 363 x6 December 1517. Placaet, tot confervatie der
BoiTchen,WilderniiTen ende't Wilt. 1314 i3Mey 1518. Placaet ende Ordonnantie, op't
ftuck vande Thollen van Hollandt, Zeclandt ende Weil-Vrieflandt. 1540 Placaet , raerkende den Thol van Gorcum,
eodem die. 1546 4 Februarij 1520. Placaet,op't ftuck vande Mun-
te en Muntflach, &c. 2604 1 October 1 $20. Placaet,waer by de Geeftelijcke
: verboden werdt cenigc nieuwe Thienden te
heffen, meet dan hare Voorfaten gedaen heb- ben. 1582 27 Maert 1524. Placaet, tot confervatie der Bof-
.' ichen, Wildcrniiïên ende 't Wildr. 1 yzz
zo Maert 1524. Placaet, waer by gheordonncert
werr, dat alle Godts-huyicn, Gaühuyfen, Con- venten, ende andere Geeftelijcke Lichamen ende Gemeenten, alle Lecnen, Goeden, Lan- den,Rentcn,nict gcamortifeert zijnde, uyt hare handen doen,optc verbeurte vande felve; Noch voortaen gelijcke goederen te aenvaerden, ofte t'ontfangen, by Tcftamente, Legatie, gifte of donatie, &c. 1588 19 April 1 $29. Nader Placaet,waer by de Gecfte-
! lijeke verboden wert eenige nieuwe Thienden
te heffen» meer dan hare Voorfaten ghedaen hebben. 1586 10 Mey 1529. Placaet vanden Kcyfer,Aengaende
de hypothecatien of verbintenilTen van onroe- rende goederen, &c. 373 18 November 1530. PJacaer,waerbydeJachtin
de Jurifdidie van Woerden verboden werdt. 1390
11 Jannuarij in1· Placaet, tot confetvatic der
BoiTchcn,WilderniiTen ende 't Wilde. 1322 11 Januarij 1532. Idem op't felve fubjed. ibidem
1322.
Extrad uyt het Placaet vanden fevenden Odobcr 1 =531. difponerendc jegens de Bedclaryen,ende .] .prdre'ftcllendc op het onderhoudt vanden Ar- men. 469 11 Odober 1531. Ordre op de Buytten-nccringe. 1268
|
||||||||||
|
REGISTER.
|
||||||
|
dat de Scierluyden ofce ViiTchers met haren
Haringh ende Vifch, die iy in Zee ghevangera hebben, in Hollandt ofte Zeelandc moeten ar- riveren , fondcr eenigen Haringh ofte Vifch in Zee cc mogen verkoopen, vcrmangelen ofce overferren; geen Haringh naeden lellen Janu- ari) tocdeneerften Junij gevangen,in Tonnen te fouten. Colum 714 9 Martij. Placaet ende Ordonnantie, beroerende
dat men geen onfuy veren noch vreemden Ha- ringh uyt andere Landen komende, en fal mo- gen packen ofce branden, noch oock geen vreemt Soutvan geen Soutghefoden, in Hol- landt of Zcelandt fal mogen brengen. 748 1 April. Ordonnantie vande Politic binnen Hol-
landt. 320 xo Julij. Nieuwe Mbderatie ende Ordonnantie,
op 't ituck vandc colledatic van fceckcre gene- rale Middelen, op d'inkomende ende uytgaen- de Coopmanfchappen ofce Convoy gelden van defe Nederlanden : Gcmacckt by advyfe ende confent vande gemeyne Stacen vanden voorfz Landen. X264 ÷ September. Placaet, dat geen Ambachts-Hce-
ren Officieren in haer Hccrlijckheyt fullen mo- gen itcllen, fonder advijs vandc Staten van Hollandt. 399 i6Sept. Placaet,jegens 't mifbruyck endc ver-
du yitcren vandc Brouwers Tonnen. 1x06 xo Odobcr. Placaet, beroerende dat wie ccnige
Leencn befittcn , ende die noch niet verheven en hebben, dat fy ghehouden fullen wcfende felve Leenen te komen verheffen. 1446 x6 November. Ordonnantie voor de Thollenaers
vanGoreum. 1554 xi December. Plaéact, beroerende dat niemandc
met den Vyandt eenich veritant ofcorrefpon- dentie houden, noch eenige toevoer van goe- den of Vidualien doen fal. 1098 i'581.
4 Fcbruarij, Placact, op d'ondcrhoudinge vande
Ordonnantie op 't ftuck vande Collcdatie van fekere ghemeene Middelen, op d'inkomende ende uytgaende Coopmanfchappen ofce Con- voy-geïden van defe Nederlanden. 2x70 x6 Julij. Placact vande Staten Gcncraelder Ge-
ünieerde Nederlanden: By den wclckcn, mits de redenen in 't lange in 'c felve begrepen, men verklaert den Coningh van Spangien ver- vallen vande Ovcrheyt ende Heerfchappyc vande Nederlanden, endc verbiet fijnen Naem ende Zegel inde felve Landen meer te ghe- bruyeken, &c. ÷ 5 1 AuguftL Lijfte vandc generale Middelen, op
de inkommendc endc uytvarende Coopman- fchappeöftConvoy-gelde: met caiTatie vandc voorgaende Lijften op de felve Middelen ghe- maeckt ende uytgegcven. ×36¼ xo December. Placaet vanjdc Staten van Hoiiant,
tegenshet ftroyen van feditieufe Boecken, Ge- fchriftenofRcfcreynen :cndc ordre jegens het onordentelick Drucken. Item, tegens PauiTc- lijeke Conventiculcn, ende het dragen van Geeilelijeke Habyten; als oock op 'c ftellen vande Schoolmcefters. ai 1 Á iij 27 April.
|
||||||
|
Idem vanden i4lanuarij 1563. Colum 13XX
11 Fcbruarij 1563. Ade van Ampliatie vanden
Hovc van Hollandt, op 't Placaec vandc Co- nincklijckc Majefteyt , noopende het Slach- turven geëmancert. 1x38 ^Mey 1563. Placact, op't Slachturven en ont-
grondingc vandc Landen. 1132 Leftcn Odtober 1=563. Ordonnantie,Statuytcndo
eeuwich Edid,op't faid vandcr Zcevaert; endc hoe dat alle Cooplicden ende Schippers fchul- dich zijn voortaenhare Schepen toe te ruilen, equipcren ende vooriicn: Oock, hoe fy henlie- den reguleren fullen, lbo wel in't laden ende afvoeren van hcuren goeden ende Coopman- fchappen, als oock in haerlieder reyfe, weder- komft, ende loflen ofte ontladen van dien.mitf gaders vande Zce-Rechten , alfoo wel onder de Schippers als den Cooplieden,ende de Ordon- nantie op 'c faid vander verfeeckeringe oft Af- feurantie , met meer andere faecken der Zee- vaert aengaende. 796 æ 1 Fcbruarij 1564. Placaet, verworven by den
Staten van Hollandt, houdende eeuwiich Edid, dat geen Borgen voor d'excuilïe van het hypo- theccq cxecutabel en zijn. 379 1 Meert 1564. Placact, tot confervatie der Bof-
fchen, Wilderniifen ende 't Wilde. 1 }z% 4 Augufti 1564. Placaet, concernerende den
Harinckvaert. 684 6Meert 1566. Placaet, op'tituck vandc Hout-
.■■. veiterye. 132.x
Idem x7 Meert 1567. 13x2
19 April 1^69, Placaet, verbiedende eenigen
Helm te rooven vanden Zijp-dijck; 1414 ÷ Auguiti 1569. Placact, tot confervatie der Bof-
fchen, WilderniiTcn ende 't Wilde. 13÷÷ xo Januarij 1570. Ordonnanrie.Statuyt ende Po-
litie , ghemaeckt by den Coninck oniên Alder- genadigften Heerc, op 't fcyt vande Contraden vandc AiTeurantien ende verfeeckeringe in defe Nederlanden. 8x8 «; Meert 1571. Placaet des Coninghs,op'tftuck
van creatie van Rentenin Granen,of diergelijc- keContraden. 1484 1 April 1575. Placaet.beroerende de Seepfieders.
ixx8
8 November 1576. Pacificatie van Gent. 1
X9 Januarij 1579. Verhandelinge vande Unie, 'eeuwich Verbond t ende Eendracht, tuflehen
ï 'ai Landen, Provintien.Steden ende Leden van ] dien daer inne benoemt , binnen de Stadt Utrecht ghefloten, ende ghepubliceert vanden ■■" Stadthuyfe. "■■> 7 7 Julij 1579. Placaet,tot confervatie der BoiTchen,
* WildernuTen ende 't Wilde. 132 ÷ M8o. .jfa
9 Maert. Placact, beroerende de groote Viiïche-
rye ende Harinck-vaert, met verboth dat nio- mant des anderen Wandt kerven noch befcha- 1 digenmach, 684
9 Maert. Placact ende Ordonnantie, beroerende
de Bpotfgefellcn die haer metten Stierluyden
vethuyren, ende hoc fy bctaelt fullen worden.
696
9 Maert. Placaet ende Ordonnantie,beroerende |
||||||
|
REGISTER.
|
||||||||||||||
|
'tgbemcen Accoordt vande Generale Staren
der fclver Landen gemaeckt, ende dit voorden tijdt van fes Macnden, min thien dagen. Inne- gaende den ccrilcn Odobris 1583. Col. i6z6 1 Oélober. Ordonnantie, volgende den welcken
ten behoeve vande gemeene faecke , over al in den Lande van Hollandt ende Zeelandt, de ge- meene Impoft op de Wynen ghcheven ende gcinnetis. 1656 Ordonnanticn, volgende de welcke ten behoeve
vande ghemecne faecke over de Provintie van Hollandt ende Weft-Vricflandt, den Impoft vande Brandewynen t'federt den Jare 1583 tot i6zz beyde incluys, fucceflivelick geheven en- dc gcinnetis. 1680 Ordonnantie, volgende den welcken inden Lan-
de van Hollandt endc Zeelandt, de ghemeenc Impoft opte Bieren gheheveç ende gheinnet is. 1694 Impoft tot betalinge vande gemeene Landts Ren-
ten. Innegaendc opten eerftcn O&ober 1583. 1746
Ordonnantie vanden Impoft op 't Gemaei in Hol- landt en Zeelandt verpacht in October 1583. 1769
Ordonnantie vanden Impoft op alle Beftialen,
geheven over Hollant, Zeelant en WefiVVricf-
lantdencerften October 1583, 1790
Ordonnantie vanden Impoft op "tSout, geheven
over de Landen van Hollant, Zeelant en Weit·
Vrieflandt, in Odtober 1583. i8oz
Idem opte Scep vanden felven date. ÷83 æ
Idem opte Hoorn-beeften en Bczaeyde Landen,
tot April 1608. verpacht. 1941. 194%
Idem Waeqh-gelr. i9i8
1584.
14 Februarij. Verhooginge endc redres van de
Lijfte vande Convoyen, op eenige goederen die uyt defc Landen op Vranckrijck ende op Engelandt gevoert worden, daer af by den Con- voy-meefters het recht vande Convoye» ende Vande verhooginge te famen ontfangen, ende nochtans van felck in 't byfonder pertinent Bocck gehouden ende verantwoort fal wordem Welverftacnde dat alles wat den Rhijn op- waerts,opEmbden ende elders ghevoert wort» fal volftacn, mits alleenlijck betalende 't recht volgende de, Lijfte van de Convoyen vopr- noemr. Alles ingaende den cerften Martij |
||||||||||||||
|
æ 7 April. Placaet, beroerende de Bootfgefcllen
die hacr met Sticrluydcn opte grootc Viffcbe- rye ende Harinckvacrt yerhuyrcn, ende hoe fy betaeltTullen werden. Colurn 700 %j April. Placaet, Beroerende 'tmaecken ,keu-
ren, branden vancle Haringh-Tonncn: rijdt van 't vangen, fouten, havenen en packen vanden Haringh: oock metten felven in Hollandt of Zeclandt te komen, fonder elders te vervoeren. 718
zz Mcy. Piacact, daer mede verboden wort, ce-
nich toevoer den Vyanden of haren Adhcren- ten te doen , of uyt den Steden endc Plaetièn byhcnghcoccupecrt,eenige goeden, Waren ofte Koopmanfchappen hervvaerts over te bren- gen , of oock met de fclve te handelen of fre- quenteren , 't ware met Licentcn ofanderfints, in ceniger manieren. 1100 zz Junij. Wacrfchouwinge,dat niemandt.midts
den Oorloge vanden Coninck van Portugacl tegens Spangien, fich vervordere na Spangien te varen fonder Pafpoort. 1 ioz 8 September. Placaet, tcgens de overtreders van
de Ordonnantie vande Gcmecne Middelen ofte Impoilen binnen den Lande van Hollant. 1606
10 December. Placaet, over het inwilligen van
den Nieuwen ftijl, ende het afkorten der thien dagen uyt den Almanach, 395 1583. ■
Z4 Januarij. Placaet tot confervatie der Boflchen,
WilderniiTen ende 't Wilde. · i}zz 8 Februarij. Placaet ende Ordonnantie vande
School-ordcninge,die men voortaen fal houden ende obfervcren binnen den Lande ende Graef- fclickhcyt van Zeclandt. 309 8 Februarij. Ordonnantie van fyne Princelijckc
Excellentie, op 't ftuck vande Policiebinnen Zeelandt. 349 8 Februarij. Placaet vande Staten van Zeelandt,
op de Jacht, Vogclcrye, Vee, Helm, inde Duy- ncn, Boomcn, Plantfoenen,ende ander Gewas ten platten Lande, ende anderfints meer daer toedienende. 135Z æ 3 Martij. Placaet, beroerende dat men den Vy-
and t geen Toevoer en fal mogen doen van Vi&ualicn, Munitie van Oorloge, als anders. IIOZ
19 April. Placaet, beroerende dat niemandt met
Koorden fal mogen viffchen, in wat plaetfen dat het foudc mogen wefen. éÆ74 zi Julij. Piacact vande Staten van Hollandt, be-
roerende de Heydens ofte Egyptcnaren binnen vier dagen uyt den Lande te fullen moeten vertrecken, 475 Generale Ordonnantie ende Conditie, waerop de
Staten van Hollandt ende Zeelant willen ver- pachten , den meeft daer voor biedende, ofte hooghfte mynendc, alle de generale ende ghc- meene Impoften , die over al foo wel ten plat- ten Lande als in alle Steden van Hollant ende Zeelandt,ten behoeve vande gemeene faecke geheven endc gecolledecrt worden, volgeode |
||||||||||||||
|
1584 toekomende.
|
||||||||||||||
|
j.361
|
||||||||||||||
|
14 Februarij. Lijfte yande Licenten, vande goe-
deren die onder expres Pafpoort van Syne Ex- cellentie, ende geenfints anders, tot den Vyanf fullen mogen vervoert worden. ^j8o 1 Meert. Placaet, op't heffen ende betalen van-
de generale ende ghemeene Middelen vande Convoy-gclden ende Impoften, &c. 1608 1.0 Mcy. Moderatie provifionelle, vande verhoo-
ginge oft redres vande Convoyen, op eenige goederen die uyt defc geünieerde Landen op Vranckrijck, Engelandt, Ooftlandt, Yrlandr, Schotlandt, den Rhijn ende Maze opwaerts gevoert worden. ÷38æ z4 Mey. Piacact, beroerende 't maecken, keuren,
-branden vande Haringh -Tonnen : tijdt van'å
vangen,
|
||||||||||||||
|
REGISTER.
|
|||||||
|
vangen, fouten, havenen ende packen vanden
Haringh: oock metten felven in Hollandt of Zcelandt te komen, fonder elders te vervoe- ren4 Colum7i8 ü Junij. Placaet ende Ordonnantie, waer by al-
len Toevoer van Leeftochten ende Coopman- fchappen nae de Steden en Plaetfen vanden Vyant, ende met den felven eenige corrcfpon- dentie te houden, verboden wert. 1076 14 Julij. Placaet, tot vcrhocdinge van alle frau-
den ende bedroch inde betalinge van het recht vande Convoyen. -.%%7Ζ ζγ Julij. Placaet ende Ordonnantie vande Staten
van Hollandt, dacr by allen Toevoer van Leef- tochten ende Coopmanfchappen, naer de Ste- den ende Landen vanden Vyandt wort verbo- den, ende met den felven eenige correfponden- tie te houden. iio4 Placaet ende Ordonnantie vanden felven dito,
ophetfelvefubjed. 1076 aOdober. Placaet, AengaendedeContnbutien
in Hollant, over d'onroerende goederen vande jaren 1583 en 1584. 1508 %\ November. Placaet vande Staten van Hollant,
tegens het ftroyen van feditieufe Boecken, Ge- fchriften of Refereynen, ende ordre jegens het onordentelijckDrucken. Item, tegens Paufie- lijcke Conventiculen,ende het dragen van Gee- ftelijcke Habijten: als oock op 'tfteilen vande Schoolmeefters. 2-11 1585.
8 Januarij. Placaet vande Staten van Hollandt,
op 't ftooren ende fchieten vande Vogelen, foo ontrent de Vogel-koyen, als anders, 1304 17April. Placaet vande Staten van Hollandt,
tegens alle quactwillige ende fufpede Perfoo- nen , waer mede fy verboden worden de Pro- vincie van Hollandt ende Weft-Vrieflandt te ruymen. 433
/ 1586.
éFebruarij. Placaet vande Staten Generael,Roe-
rende de delatie van het Gouvernement aen Leycefter. , 47 10 Martij. Placaet ende Ordonnantie, op tltuck
vanden opheve vande Generale ende Gcmec- ne Middelen, by den Staten vande Vercenich- de Provinciën bewillight, tot onderftant vande gemeene faecke: Mitfgaders het verbodt met de Vyanden, ofte op der Vyanden Landen te handelen. . ψ6
ίο Meert. Placaet, tot confcrvatie der Bollenen,
Wildcrniffen ende't Wildt. 1^11 2,8 Meert. Placaet, wegens het innen ende ont-
fangen van alle Contributien, Middelen, Im- poftcn, ende alle andere inkomften ende pen- ningen. Tl6°* 4 April. Placaet, wacr by allen Toevoer van Leef-
tochten en Koopmanfchappen naer de Steden ende Plaetfen vanden Vyandt, ende metten felven eenige correfpondentic te houden ver- boden wert. 10°% 10 April. Placaet, waer mede wort vcrficn op den
inkoop ende uytvoer van alderhande Peerden nae den Vyandt, Neutrale ende andere Plaet- fen. "44 |
Leften April. Placaet ende Ordonnantie.noopen-
de de betalinge der Convoyen ende Liceruen4 Colum 2.a?4
18 Julij. Placaet, waer by alle Toevoer van Leef-
tochten en Koopmanfchappen nae de Steden ende Plaetfen vanden Vyandt, ende metten felven eenige correfpondende te houden ver* boden wert. J088 4Augufti. Placaet, behelfcnde veranderinge en-
de Ampliatic vande voorgaende Placatcn, waer by allen Toevoer en Coopmanlchappcn naer de Steden en Plaetfen vanden Vyandr, ende met den felven eenige correfpondentie te hou- den verboden wert. Midtfgaders verbodt van eenige Waren ofte Koopmanfchappen te voe- ren naer de Havenen ende Steden van Calis, Somme.&c. Noch oock nae Embden.Oldcn- burgh, noch oock nae de Maze, Walc, Rhijn, ofte andere Rivieren opwaerts. 1091 4Auguili. Ordonnantie, foo op den cours van
den Gelde, als op de Policie ende difcipline,be- trefFende d'exercitic vande Munte ende Munt- flach: Mitfgaders 't ftuck vande WiiTele ende WiiTelaers^cheyders.Arhncurs.Goutfmeden, ende andere in allen den Geünieerde Provin- ciën. x6z4 1% Auguiti. Placaet, op de Commercie vande
Coopluyden , Adventuriers vande Engelfche Natie. 766 13 Odober. Ordre vanden Hove van Hollandt,
op 't fchouwcn ende bedelen der Leproofen. , 475
15 November. Placaet, waer by d'infchrijvinge
van Beeften, ende weyden van Schapen inde
Duynen ende WildernuTen verboden werdr.
1398
1587.
9 Januarij. Extraér uyt de Rcfoluticn vande Ho:
Mo: Heercn Staten Generael, raeckende d'Ad- venturiers vande Engelfche Natie, 756 zo Januarij. Placaet, van geen goederen naer
Zeeftranden te voeren, zzyü 30 Januarij. Placaet ende Ordonnantie,waer me-
de geboden ende toegelaten wort de vrye Traf- fijeque ende handelinge, op allen Nacbuyren Rijckcn, Steden ende Havenen, niet itaende onder de ghehoorfaemheyt des Coninghs van Spangien. η 68 9 Februarij. Placaet van profcriptic tegen Willem
Stanley, ende Roelandt Yorck, ende verbodt tegen de Calumniateurs der Engelfche Natie, 409
9 Aprilis. Placaet, wacr by ecnen yegelijcken wie
hy zy, verboden wort fich te onderwinden.rnet propooften ofte gefchriftcn te verfpreyden.ofte uytgeven eenige redenen, ilreckende tot nae- deel van hare Majefteyt van Engclandt, vande Engelfche Natie, ende vande Heercn Generale ofte particuliere Staten , ende vande Edelen, Magiftraten, Vroetfchappen ende Regenten der Steden, of andere Perfonagien in harer Ma- jefteyt ofte deièr Landen dienftweiènde. 413 14 April. Placaet, tegen de Fraudateurs vande
Convoyen ende Licenten. Item, vande onbe-
hoorlijcke PaiTagien, &c. 2.3 °°
17. Juni)
|
||||||
|
Β. Ε G IS Τ Ε R
|
||||||||||||||||||||||
|
midefgaders het breeden van de Wagen-
flaecn. 1.264 1589.
20 Februari), Placaet vanden Hove van Hollant,
beroerende de groote menichvuldigheyt der Dootflagcn, die inden Lande van Hollanr,Zee- lant ende Vrieflant dagelijcks werden geperpe- treerr. 387 9 Martij. Placaet vande Staten van Hollandt, In-
houdende naerder ordre op het ilroyen van fe-
ditieufe Boecken, Gefchriften of Refereynen, ende ordre jegens het onorden reliek Drucken: Item, tegens PauiTche Conventiculcn, ende het dragen van Geeilclijcke Habyten,als oock op'tilellen vande Schoolmecilers. 113 17 April. Placaet, tegens de Geerrruydenbergh
Verraders. · ' 417 6 Mey. Placaet, tegens degeene die eenige goe-
deren van Zecilranden,ofdoor onbehoorlijcke PaiTagien vervoeren.om 't recht van Convoyen ■ en Licenten dacr door te verbeuren. 2302^
10 Auguili. Verklaringe vande Staren van Hol-
landt, op de judicature vande exeëflen vallende inde Capktel Duynen. 1396" ι O&ober. ïMacaet, waer by gheordonneert ende
geilatucert is, dat men de Verraders van Geer- truydenbergh geen quartier ghehouden fal, &c, 4x7
19 December. Ordonnantie , foo op den cours vanden Gelde, als op de policie ende difcipline, betreffende d'exercitie van de Munte ende Muntilach: mitfgaders 'tiluck vande WiiTele ende WiiTelaers, Scheyders, Affineurs, Gout- fmeden, ende andere in alle den Geünieerde Provinciën. |
||||||||||||||||||||||
|
17 Junij. Placaet, roerende 't verthollen der Bcê-
ften die tot Hoorn aenkomen. Col 1554 23 Junij. Placaet, beroerende het Bcdevacrt-gaen,
ende andere fuperilitien. 219 9 Auguili. Placaec vanden Hove van Hollandr,
Waer by verboden werden de Kamer-fpelen, Batementen, Liedekens ,Comedien, Referey- aen, Baladen, &c. 465 14 Augufti. Placaec,verbiedende qualick te fpre-
ken vande Coninginne van Engelandt, noch oock vande Heeren Staten Generacl. 415 16 Oftober. Corte verthooninge van het recht by
de Ridderfchap, Edelen ende Steden van Hol- landt ende Weit- Vrieflandt, van allen ouden . tyden inden voorfz Lande gebruyekr, tot be- f houdenuTe vande vryheden, gerechtigheden, . Privilegiën ende lorTclijckegcbruycken vanden
felven Lande. 39 27 November. Placaet vanden Hove van Hol-
Jandc, jegens!fedicieufe propooilen , Confpira- tien, hcymelijcke aenflagen, ende ilroyen van Pafquillen. 435 ■Xst:\rj\. 1588.
Leileii Martij. Executorie , tot vorderinge van
> x alle des gemeene Landts Impoflcn, Middelen, Contributien, ende bewillighde Ommeflagen, midtfgaders alle andere goederen, die by anno- tatie ofte confifcatie acn de voorfz Landen zijn vervallen endeaengeilagen. 1612 j,z April. Placaet vande Staten Gcnerael der Ver-
i cenichde Nederlanden, inhoudende dat Syne '. JExceil. van Leycciler hem heeft verdragen het .·,; Gouvernement ende Capiteynfchap Gencracl der voorfz Landen, &c. Midtfgaders verbodt, £, dat nicmant met woorden ofte vvereken yet fal attenteren, tot veranderïnge vanden Staet van den Lande ilreckcndc. 49 ix April. Placaet, beroerende de Bootfgefellcn,
die haer metten Stierluyden optc groote Vif fcherye ende Harifick-vaert verhuyren , ende hoe fybetaeltfullen worden. 700 i2 April. Placaet vande Staten van Hollant, op 't
maecken, keuren en branden vande Haringh- tönnen, tijde van 't vangen, fouten, havenen, packen ende vervoerenvanden Haringh. Sijn- de renovatie van dOrdonnantie vanden vier en * itwintichftenMey is&^.fict ; r yz^enjiS §è April. Placaet vande Generale Staten der Ver- : cenichde Nederlanden, beroerende den Impoil van veerthien gulden op clck hondert wit ghc- ,· rafineert ende van buyten inne gebracht Souts, ^cinidtfgaders negen guldens van't Klyn- fout. ',!v/ riXvübstjv π-■'■■"-"■ - Ι ι alzo 4 Mey. Placaet vanden Hove van Hollandt, be-
roerende de Vagabonden, ende andere Landt- ■ ■: loopers. ,,.: , , -; y.'.j 477 io Junij. Placaet vande Staten van Hollandt, be-
groetende het Bedevaerc-gaen, ende andere fu- , perilitien.; nhm , ust ''*■:■;,,;:.; aifèi9 7 September. Placaet, op den opheve vande ge-
nerale ende gemeene Middelen, by de Staten van Hollandt ende We ft-Vrieflandt ingewil- lighc tot pnderilant vande gemeene faocke. ^büiiYt{ïölÏ .wtitt'jziΛzhtï.i «ayg 1616
15 September. Placaet,.beroerende tic Wagens |
||||||||||||||||||||||
|
;i;D·)!
|
||||||||||||||||||||||
|
159ο.
|
||||||||||||||||||||||
|
ι 2 Maert Placaet, opden opheve vande generale
ende gemeene Middelen, by de Staten van Hollandt ende Wefi-Vrieflant ingewillight tot onderilant vande gemeenefaecke. i6i$ 22 Martij. Ordonnantie, waer by de kortingen
die gedaen worden vande Los ende Lijf-renten, ter oorfaecke vande Ommeflagen opte voet van 't redres vande Verpondinge, ghereduceert worden in plaetfé: vande achthien iluy vers van elcke fes gulden's Jaers van Los-renten,op vijf- thien iluy vers:Ende van negen ftuyvers 's Jaers van Lijf renten, op feven iluy vers ende een hal- ve: ende minder ende meerder fommè haer advenanr. Beginnende indenjare 1590. 1490 23 Julij. Placaet, tegen het inbrengen ende ver-
koopenvan Clijn fout, nu |
||||||||||||||||||||||
|
mm * -
|
||||||||||||||||||||||
|
f-1591 .
|
||||||||||||||||||||||
|
!! i
|
||||||||||||||||||||||
|
oAm
|
||||||||||||||||||||||
|
:ï:\
|
||||||||||||||||||||||
|
24januarij. Placaet, waer by verboden wert ee-
nigh Kley ofte Slijck uyt de Meeren ofte Wa- teren van Hollandt, de Graeffelijckheyt in rt gheheel ofte ten deele competerende, te tree- ken, &c. i%<$% 28 Januarij. Placaet, Waer by ordre ghcftelt wort
op 't houden der Düyven in Rliijnlant. 1319 1 Fcbruarij. Aila , ofte handelingen des Provin-
cialen Synodi van^eelant, by authorifatie van de Ed: Mo: Heeren Staten, ghehouden binnen ir' " 'Mid-
|
||||||||||||||||||||||
|
f Air/?
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
_Ei \
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Êqri
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
6^ iTp
.Jvan5le,|M/erwede^gcJttwetdt, tenteynde hét
i^f Martjjr Inltriictie y,ajfidne jrteeren Staten yan |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
lvïidckibprg|i..nam{i;! Moo , »SDsfê°!$Rfci,
ï7Mey, Aggreatlevandieri. ι i^foyember.,§eo!t 2by de .Pxcdic^rgfp^a^fj,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
^taieji ,tex^ej% tJ,._,i, u.,b3?/j abriajoaeii»
ïqupartij. Piafaêc^ Yjijifle Sta^eaja^ JHoll^n^t,
Verbiedende dep gecn^n^j^upjmet.c.c^es^ri
de Roomfche Religie verbonden.hebben.}tJad-
, ^^eten^lVqoren ïyden feiv.im cedt hcbyén".ge-
~^uj|rieert, &c,' /mjdtigatjïj§ aüpn S^ua^njgn
^yeitrecken, pftc verbl.yy|Rinde LïnWrfit&r-
3 m onder % gbebiedt.y^^g^nq^φ$-
:#a»gneiV >moiwr|< ijnkohomom^^
x8 junij. Placaet vanden Hpv^yari HoHa^^- .': loerende de Vagajspndcn <» fepdfi andere X^p^t-
. loopers. . . ijdi:^" Λπι,/r·- ;-.■; ■. .τϋ·-477
apJunij. Placaet, noöpender(i;jaenbrenge^,yan ^Mt ^cebenden Canonicael.jÖfficien, Benencipn,
* 'Sqnblaileryén, Yicaryen endc C'ofteryen,''ijaèp-
Jfcter CollajcieyaiidcGraerTelijckbeyri , 147Z
4^1ij. Placaet,.ir^hehoudende icherp ye^bodt, ; van op de Steden, Havenen cndePlaetfep^c-
"endc onder liet ghebiedtyanden koninsh.ygn |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
g^^óvicvah'^llanr.icérantcri'öfc'Vricf-
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
IQÖ8
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
rMgfoeümi
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
D, BaioyaivoiSi Dbïaskti
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Jahsdacb. 'chdc^c.yervöète.ii vkndcn Harin^h
naèr.H^n]Durgli £i| premen; als bock verkoop /.vanden vóbr-HaringlC indefélanden', tfcniy naè Sint Jansdachghevangen', ende ten rrilh- ften thien dagen in h&ei eerfte Pecckel gelegen 18 Martij. Placaet, op.iC^aclptur^^crdc.ont-
grondinge van Lanpcri, ' ΐ z^.0 2,9 Meert. Placaet, daeiby de Dupactkens van
Övet-Vflei» voor'date deXcr ppte ièlunte'vanéc Provincie bnde Steden réfpVcTiy.eliicls'.gernupt, geredpeeert wórden tor ie.eckerèh pryfc: Énde de.Penriingen dicaldacr vobrts:a'cn fullcnwcr- denghemunt, verklaert worden voor billioen, ende verboden te ontfangen endc uyt te geven: .Ende daer by voort verboden w.ert alle tocvoc- ringc endc icvcringé van Gout ende Siivèr tréir felvcr Munten : mitfgadets het.jnypercri. vahde Penningen die aidacr glicmunt iullèn worden. riu-jr> v'·: bfl f"j' ν '■'·■ ^648
7 April. Ampliatic opï'aequalificaiieder geencc die 't Velt ende Wcytfpcl gcbr,uycken. 1384
14September. Placaet, op tSlachtiirven ende ontgrondingc vari Landen. ' iikp xz Oaober. Placaet, op den ophevc yanden hal-
ven vijfden penningh vande onroerende goede- ren overHulfter-Ambacht,ende.vanden acHt- halvcn penningh over de Ambachten en Hcer- lijbkheden onder Axel endc TerNeufen gele- gen, voor den Öeghft 1 94. ende noch vanden heelen vijfden penningh over alle de iclve Am* bachten, voor.denOcghft 15:95.·' 15%% 15 November. Placaet,jegens 'tmiFsbruyckende
verd uy ftere η vandè|Brouwers Tonnen, i ï©6 .SijOjiO^ . Η O ovjb/lR "■.;:.. rr.i
x4Maert. Placaet vande Staten van ZcclandtV
op de Jacht, Vogelrye, Vee, Helfri,Ïndë Duy- ncn, Boomen, Plantibenen,cnde ander Gewas ten platten Lande, ende anderfints, meer daer, toe dienende. . s , , ·,,,,..,. j,j|a. 13 May. Vcrklannge yande Hectetij 3ta|:cn yan
Hollandt endc Weit-Viieflandt, pp dé Ordon- nantie vande Succeiïïcn. i4l x8Junij. Placaet, intcrdicercndc,epen Doorn,%
Rijs nochte Helm, inde Öuynchi Wiidetniflen" ende Valleyen van Texel en Vliclandt te rop- ven:Ircm, geenSqoden te ilaen, geen Wyer af te halen, ende geen Beeftcndaer inne te wey- den- ,-t'.tr: .,·'■■■ ■"■; !V/n«,jin. M1^
1 Julij. Placaet vande Staten van Hollandt, in-
houdende naerder verkiating^ ende verbodt vande tTamenkojïiiten, convqryicj^eri ot ycr- gadetingen, vap'dïë hen pretenderen te wcfön vande Roómfchc Religie: endcooci;. tegens het heEtfouwenendeherdoopcn. 417 Β %% Jölij.'
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
et
1
|
pangien , Lbreyhoyfen ',$aVpyacrts ,Xi^e^is,
ndë andere moetWilligc Rebellen destWings |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Van Vranckrijck en de Navai;re,in bare Cohïnek-
Bjeken s Steden en Plaetfen geen Toevoer üy t \ de Verecnichde Nederlanden te doen, van Sal-
peter, Bufpoeder, Gefchut,Scherp, Klooten, 'Lonten, Mufqüettcn, Roers, Corfeletten, Ru-
' "iiingen, Laniten, Spieiren,Hcllebaerden,Slach- fweerden, Klockfpijfe,Koper, Seylen, Kabelen, Touwen, Anckcren, Maften dick fefthien pal- men ende daer boven: Nochte Tarwe, RoggCj JEiavcr, Garft, Boeckweyt, ofte andere Greynen
inde Nederlanden gewaiÏchén. 1108
4 September. Placaet, verbiedende den uytvoer
vande Binnenlandts ghewaflènc Granen, endc
allerhande foorte van hardt ende wèeck Roorn.
ao September. Placaet, vande Tarra öp 'tftuck
yande Engelfche Laeckenen. , 770 xo Séptbmber. Ordonnantie ende Inftru<itie,waer
hae by provifte geprocedcert fal worden in het maecken ende begrooten vande Tarra vande Engelfche Laeckenen. 771 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
iV.-:-i/:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
i y 9 χ.
45 Maert. Placaet, innehoudende Ampliatié eri-
: de verklarihge vanden bovenftaenden Piacate
"ende Ordonnantie. 774 Ordonnantie ende lnftru&ic, by den Staten Ge-
herael der Vereenichde Nederlanden gemaeel:, voorde Pachters vanden Impöft van veerthien gulden op elckhondert wit gherafineèrt, ende van buytcn inne gebracht Sbüts, mitfgaders de negen guldens van 't Klijn-fout. χ 188 ti Julij. Placaet, inhoudende gébbdtommeaen
te brengen alle Leen-goedereh ,ghehouden foo vanden Grave van Hollandt, ende Heerê van Weft-Vrieilant,als van verfcheyden Heerlijck- heden, Geftichten, Collcgien ende Perfoonen, opte penen daer inne verklaert. 1448 x^ November. Ρladaet, beroerende het viflehen
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
inde Spieringer Meer.
|
.iiSui
|
$4
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
n\ ίίεν,ΩΟ"!',* λ 9 }
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
43 jfanuarij. Placaet, w aer by ordre op 't yiiTcKên
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
'I
|
|||||||||||||
|
R
|
|||||||||||||
|
E IQ Ι ϊ 2$Ιτ9 β* Ri
|
|||||||||||||
|
IMaTtij;' Placact, opte kortinge vande Reriték.
|
|||||||||||||
|
ii Julij. Articulen ende Condltien, van 't vcr-
drach,met de Stadt Gfoeningen, ende 'tGar- nifoèn daer binnen gheWeeft hebbende, op V overgeven der ielvér Stadt gheaccördeett. x September \ Placaét pröYifloneel ,op dën |eWe-
ralen ftlftandt van alle het Munt*werek inde Geünieerde Provinciën, (^uartierejn vStedeln, ende andere Plaetlen inde lelve, ^öbrBêf ιΓόο-£ pende jaer 1594. MJ&ïgadérs de te^a&ië vin 1 den cours vaii alle öoudë ende Silvlore Pennin- gen, op den Voet Vanliét Placact ghce'manecrt in'tïaeti^M >651 ; linlo-hO'yl I/59.5:. ■-.
ördonnantien vande Staten van Hollandt ende
Weft-Vrieflknt, inhoudende feeckerepenen of impoficie, tegen den géenen die cenige onge- fundeerde PiocciTcn inftitueren ofte'vervolgen, foo wel voor de eerfte, tweede, derde, als vor- dere inftanticn, daer op de fclve t'federt den leften Meert 1595 tot 1655 incluys, verpacht zijn. 1984 9 Martij. Waerfchouwingc , tegen Bandt ende
Brant vande Haringh-vanghft, 750 izMaert. Placact vande Staten van Hollandt,
verbiedende den geenen die hun met cede ver- bonden hebben aende Roomfche Religie t'ad- voceren, als oock te verblyven in Schooien of Univerfiteyten onder 't gebiet vanden Coninck van Spaignc. 2x3 17 Mccrr. Placact, totconièrvatic der BoiTchen,
WildcrniiTenendc'tYVildt. 1356 14 Juni). Placact, op den opheve vanden halven
vijfden penningh vande onroerende goederen over Hulfter-Ambacht, ende vanden achchal- venpenninghoverdc Ambachten ende Heer- lijckhedcn onder Axel ende Ter Neufen gele- gen, voor den Oeghft 1594. Ende vanden hee- len vijfden penning over alle de fclve Ambach- ten, voor den Oeghft 1595. 15x2 16 December. Placact vande Heeren Staten van Hollandt ende Weft-Vrieflandt , tcgens den Vagaboridcn, Bedelaers, Dieven, Lantloopers, ende andere Quaetdoenders. 481 10 December. Piacaet op't Slachturven , ende ontgrondinge van Landen. 12,40 1596.
x Martij. Ordrc, waer naer alie Goudc ende Sil-
vere penningen voortaen inde Geünieerde Pro- vinciën füllcn werden ontfangen ende uytge- geven, optcpeynen inden Placatc begrepen, 1740
6 Martij. Inftru&ie, voor de Greffiers vande Ho-
ven , ende Secretarifen vande Collegien vande Gecommitteerde Raden, vande Staten, vande Gerechten, binnen alle de Steden van Hollant ende Weft-Vrieflant, mitfgaders vande Hooge Vycrfcharcn van Dijckgraven , Hooge Heem- raden , Baiiliu ende Mannen, ende voorts van de Schouten ende Gerechten van alle de Dor- i>en aldaer: waer nae de felve hen fullen tegu-
eren, aengaende d'ontianck ende verantwoor- ! dinge van den Impoft gheftelt opte ProceiTen. i^rc:
|
|||||||||||||
|
Oö 1
|
|||||||||||||
|
,u Colum1149V
% m: Plicaët,; vande Staren Öeneraél vande yereenichde Nederlanden, daer by;ordre ghe- ftelt vvÓrdr bë 'ï Mölè^iieW vande PafppipffènV r(Voor de gecnë/körtiëhdë üyt Vyanden Landt# " ende"derwaarts gaénde. Item, tegen de Jefüi- ten*, ende der félvèr Scholen : midtfgaders de gëèrte die hèn beteven ter Scholen inde Urii- verfiteyten, ft^ènfdè onder de Tyrannige héër- Tchappye der Spaignaerdcn, ende in de iêlVe hêure promotie alreedc ghenomen hébben, oft ^cirderfulfchnemen. 193 14TOI7. ■' Placact èndc Ordontfantie, dienende tot
vèrfeeckeringe vande Harinckvacrt van Holïaht éncfé Weft-Vrieflant. ':;'j j-fê 24 Jöjfe' Piacaet'*' inhoudende verbodt, van njfcc
te' mogen varen op de Havenen van GreveÜri- gen, Duynkercké^Nieupoort, Sluys ende ande- re, buyten Duyns van Vlaendcrcn ghclegeii; Vari geïijeken den uytvoer van binnen L^ndts geWawen Greynen : midtfgöders regensdède- fraiidatien Vande Convoyen ende Licénterii Bcgrypende mede d'ordre, Waer nae een ye^e- lijck in 't acnbrengen der goederen, ende het betalen vande felve Cönvoycn ende Licenten, hem fal hebben te reguleren. zz8o 18 September. Piacaet, op't ftuck vande voor-
koop, uytvoer ende openingc vande Negotie , vande Granen. ι Ϊ40 7 Oaobcr. Inftrudie, voor de Generale Commi-
fen vande Convoyen ende Licenten. 2310 8 Odobcr. Inftrudie, van *t gecne dat de particu-
liere Colleétcurs .Pachters ende Contrerolleurs vanden ontfangh vande generale Middelen op de inkomende ende uytvarende Coopman- fchappen, in 't hejffcn vande Convoyen ende Licenten, midtfgaders oock de Clercquen, daer cenigezijn, fullen moeten houden in elcke Stede ende Plaetfe. . %\i2 9 Oöober. Inftruöic, voor de Cherchers op'trecht
vande Convoyen en Licenten. ttt0 M97.
15 Meert. Piacaet, tot confervatie vande kleync
Vifch, ende Viflcherye opte Merwede. 1294 19 April. Piacaet, beroerende de erooté Viflche-
rye en Harinckvaert: met verbodt dat niemant des anderen Wandt kerven ofte befchadigen mach, 690 11 Julij. Inftru&ie, voor de Generale Commifen
vande Convoyen ende Licenten. 2.310 11 Julij. Inftruaie, van 't geene dat de particu-
liere Colledcurs, Pachters ende Contrerolleurs vanden ontfangh vande generale Middelen op de inkomende ende uytvarende Coopman- fchappen , in 't heffen vande Convoyen ende Licenten, midtfgaders oock de Clercquen, daer eenige zijn, fullen moeten houden in elcke Stede ende Plaetfe. , zyiS 11 Julij. Inftruirie, dienende voor de Cherchers
ofte Toefiendcrs op 't recht vande Convoyen ende Licenten. 2330 %3 Julij. Piacaet, inhoudende verbodt, van niet
te mogen varen op de Havenen van Grevelin- gen, Duynkerckc, Nieupoort, Sluys ende an- dere, |
|||||||||||||
|
B.:i E G' l2Sj ΤΓ) Eïï &·
|
||||||||||||||||||
|
^ere^buyrenDuyns van Vlaenderen gelegen:
Van gelijcken den uytvoer vande Binnen-lants gewaifen Greynen:'midtfgadcrs tegens de de- fraüdatien vande Convoyen ende Licentcn ι .^Begrijpende mede d'örd re,-waer nae een yege- )ïjk'in;'-t aenbrengcnidcr goederen ^etide het betalen vande felve Convoyen fcadcLicenten, hêfn/fal hebben te reguleren. oul >'Cölum 1280 x6 Juiij* Ordonnantie ende taux, gheftclt byide
Staten Generael, op de voeringe vande Schip- ί pers,-Stiefluyden enlcBoorfgefellen, waf ly voor haer voeringe ïn 't innckomen fullen mo- gen genieten, -M-nvA- . ^undA 1024 χ September, Placaet vande Staten van Hollant,
waer naeaile Ambachts-Jongers ende haerluy- |
||||||||||||||||||
|
op binnen den Lande van Hollant ende Weit-
: Vrieflant geheven is den veertighiien Penning
■ van alle onroerende goederen aldaer ghclegen,
foo leen als eygen , die verkocht of vcrmangelc
fullen,worden: Infgelijcks van alle Kuftingh-
brieven, Los ende Lijf-renten, die van nieuws
1 gqkpcht of gcconftitucertfullen worden : mitf-
, gaders yan alle onroerende goederen, die ye-
:..man,ta|>.i*teftató, by difpofme Teftamentaire,
Fidei cpmmiffaire,; Codicillaire , Legaet ofte
Gifte, uyt iaceke des doots fullen aenkomen
vande zyde, ofce van vreemde Luyden /inden
voorfz Jare. Cl Colum 19$%
|
||||||||||||||||||
|
4 Martij. "Nader verklaringe, Ordonnantie Cnde
Statuyt, tötvorderniiTe vanden lmpoilen van - den vcertighilen penningh voorfz. 1963. 7 Maert. Ordonnantie, noopendcdenlmpoft op
d'Ongeföndeerde ProceiTen. 1084 i% Maert, Placaet , op de Commcrcien vande
Coopluyden \ Adventuriers vande Engelfche Natie.'' »M ΐ"·-*ίγ 766 3 Junij, E'XtracT: uyt het Regifterder Refolutien
van mijn Heercn de Staten Generael der Ver- cenighdc Nederlanden ,.Aengaende d'Adven- turiers ,&c. γβ·) Idem den 16 December. 766 18 December. Placaet, op 't ftuck vande SucceÊ fienab inteftato.in eenige plaetfen yan Hollant» ■üki i.jb ;ot. 343 i8Deccrriber. Placaet ende Ordonnantie,op't
ftuck vanden veettighften penningh voor ghe- melt. 1953 18 December, Nader verklaringe, Ordonnantie
ende Statuyt, tot vorderniiTen vande Impoften vanden veerrighften penningh voorfz, 1961 ■u-3n, , ,,1600.^
i6Mey. Placaet, beroerende de Contributie op
de goederen der geener die hen metPafpoort in Vyandcn Landen zijn onthoudende, ofte in Neutrale Landen, ende dat in plaeriè vande ca- pitale fettinge gcdacn over Hollant ende Weft- Vrieflant. .1510 15 September. Placaet,beroerende hetvuTcheri
inde Spieringer Meer. 12,94 18 September. Oidonnantic, waer % den Rcgier-
ders ten Platten Lande gelaft wert hare reecke- ningen van Contributicn, Verpondingen, ende alle andere Ommeflagcn met open peuten te ι doeoiruo .' ■, α \. -r*"·'-1 x5i0
Ordonnantien, vanden Impoft opte Ronde Ma-
te * tfedert den Jare .1600 tot noch toe in Hol- landt en Weft-Vrieflandc verpacht. 1919 19 September. Ordonnantie, waer nae alomme
binnen de Provincie van Holland t ende Weft- Vrieflandtj foo inde Steden, op Slootcn ende Forten, als ten platten Lande, het Haertftcde ofte Schoorfteen-gclt , tot onderilant vander Oorloge, ontfangen ende geheven fal worden, volgende 't confent der Staten der voorfz Pro- yintic. .rnüüuïï ei. . _ Σ5-38
3o September, Ordonnantie, opte Aflcuranticn
vanMiddclburgh. ' . 866
Ordonnantien, Waer naer t'fedcrt den Jare 1600
Β ij tot
|
||||||||||||||||||
|
der Meefters henfullen reguleren,binnen den
Lande van Hollant ende Weft- Vrieflant. pi 3 10September. Placaet, opte dccliviteyt vande
Sloötön aende zyde vande Wilderniife. 1400 13 September. Nader Placaet, verbiedende den
uytvoer van Binneh-landts gewaifene Granen, bendi'>alltrhande foorte van1 hart ende vveeck tqUAïiiftiV* i^l'jUriïil·-.' f»; inrjLio ιχ^χ
ι September, Piaeaet vanden Hove van Hol-
'Jandt^ tegen de Lantloopers, &c, üjnderenpva- ■ ï'tacie vanden fefthienden December 1 $95. fict
Msb ·-:' -J. ..;»;,;: ; .·' ''r/t,.! μ . 48^.'48l
|
||||||||||||||||||
|
598.
|
||||||||||||||||||
|
->!*)*." Tl'
|
||||||||||||||||||
|
10Fébruarij. Placaet, tegens de'valfcheden en
fcedriegeryen in 't verwen ende verfwaren van de Zyde : als mede inde Wercken ende Ma- nufacturen die van Zyde ghemaeckt werden. 1180
4"Maert. Extract uyt feeckere Propofitieby Arti-
. -éulen, ende Refolutien vande Staten daer op,
raeekënde d'Adventuriers van de Engelfchc
Natie.- 758
χ ApYit; Ordre vanden Opper-Houtvefler » waer
by den Provooft Generael vande WilderniiTe ghelaft wert de TranfgreiTeurs vande Placatcn ©p't ftuck vande WilderniiTe, in verfeeckeringe te houden, tot, &c. 14x8 i&pril. Acte van Authorifatie voor alle Deurwaer-
ders vanden Move daer toe verfocht, om alle Condemnatiën vande Houtvefterye te mogen
leggen ter executie naer gewoonte. 1430 i4Julij. ExtraÖ: uyt feecker Oclroy, &c, Aen-
gaende d'Adventuriers Yan d'Engelfche Natie. fj^inrr: v>;, . . 760
Wiiöi Teneur vande opene Brieven van Saulf-
cönduict oft Geleyde, de Societeyt vande En- gelfche Coopluyden hier vooren geaccordeert* . ι .>■ \'l ^ r . ibidem. 7 November. Placaet, inhoudende verbodt»van
niet te mogen varen op de Havenen van Gre- velingcn, Duynkcrcke, Nieupoort, Sluys eride andere, buyten Duyns van Vlaenderen ghele- gen: Van gelijcken den uytvoer vande Binnen- lants gevvalTen Greynen · mitfgaders tegens de defraudatien vande Convoyen ende Licentcn: Begrijpende mede d'otdre, waer nae een yege- lijck in 't aenbrengen der goederen , ende het betalen vande felve Convoyen ende Licentcn, hem fal hebben te reguleren. <ii8o ^"L· December. Piaeaet ende Ordonnantie, waer
|
||||||||||||||||||
|
R E G I S Τ E R.
|
|||||||
|
ningh voorfz. Colum 1962
160 j;
2 April. Placaet ende Ordonnantie, beroerende
den prijs ende evaluatie vande goude ende fil- vere Penningen , foo de felvc by hacr Mo: Ed: ten prijfe^efteltendegevalueert zijn, ende een- paerlijck in alle de Geünieerde Provinciën by provifie ghetollereert ende uytgegeven fullen werden. ,,;< .■ ^ / . 2660 χ Aprilis. Placaet en Ordonnantie, vande Staten
van Hollanjt ende WeiWricflant, opten cours vande Munte, inhoudende voorts bevel van geen Goude ofte Silvere Penningen hovende fettinge by defen gedaeh, uyt te bieden, uyt te geven ofoatfangen; nochte eenige Schellingen ?qfte mindere Penningen in andere Provinciën . gemunt: Infgêlijcx:niet de geconterfeyte Hol-
lantfche Daelders, met verbodt van het tran- fporteren van,goude ofte ft!vere Materialen op Munten buyten defelve Landen. 2908 Placaet vanden felven date, jegens de geene die
hen vervorderen in Hollandt het Wiflel-Anapt te exerceren, fonder Commiflic, ; ■'.<■<■■■■ 3040 5 April. Lijfte der Convoyen ende Licentèn, ge-
renoveert den j2 Julij 162^. van alle inkomen- de goederen,fouyt Vyande Landen, de Maze, als Neutrale Landen: mitfgaders vande goede- ren gevoert vverdende naer Neutrale Landen, Embden, Oldenburgh, Bremen incluys Ooft- < waerts, ende by Noorden den Rhijn per frftet
'eeniamentlijck op Calis.Beunen totte Somme incluys Weftwaerts,de Rivieren vanden Rhijn, Wael, YiTcl, Maes, Vyande Landen, ende Bre- da in plaets van 's Hcrtógen-Bofch, boven elc- keColumnegeftelt. %.4J$ 9 April. Placact, behelfendeordre opte Wapenin-
geende Manninge van Schepen,foo ter Coop- vaerdye als ViiTcherye, uytte Vereenicbde Ne- derlanden over Zee varende, midtfgaders opte ordre vande Admiraelfchappen, ende 't beleyt van dien, mettet geene daer aen dependeert. ι 876 Inftruclie voor de Commiflarifen in 'tViye ende
inde Sont, omme opficht te lebben opde uyt- varende ende inkomende Oofterfche Schepen, ende Noortdtunt ende Noort-Caepvaerders. 886
24 Junij. Placaet ende verbodt, van niet te mo-
gen ontfangen, uytgeven, ofte inde Vereenigh- dc Nederlanden brengen eenige ghedruckte Rijcxdaelders, ofte hare gedeelten. 2926 4 September. Ordonnantie, continuerende den
Impoft op d Ongefundeerde Proceflcn. 1984 19 December. Placaet ende Ordonnantie, vande
Heeren Staten van Hollandt ende Weft-Vrief- landt, foo op den cours vanden Gelde, als opte Policie ende difcipline betreffende dexercitie vander Munte ende Muntflach: Midtfgaders 't ftuck vande WiiTele ende Wiflèlaers, Schey- ders, Affineurs.Gout ende Silverfmeden, Juwe- liers ende andere, 2700 1604.
jojanuarij. Placaet vanden Hovc van Hollandt,
op't maecken ende ftellen van Vogel-koyen, op 't
|
|||||||
|
tot 1655 incluys, ten behoeve vande gcmecne
faecke, binnen den Lande van Hollandt ende Weft-Vrieflandt, volgende 't confent vande Staten der felver Landen verpachtende gehe- ven is den Impoft opte Ronde Mate, van alle de Waren die mette Ronde Mate fullen geme- ten worden, in dele Ordonnantie begrepen, én- de dat iucceiïivelick voor den tijdt van een half of geheel Jaer. Colum 19x8 19 November. Placaet vande Staten van Hollant,
jegens verfcheyden infolentien der Studenten totLeyden. P9 1601.
Ordonnanticn , volgefis welcke den Impoft op 't
Zout t'federt April des Jaèrs i6oï tot 1631 in- cluys, verpacht is over Hollandt ende Weft- Vrieilandt. " ;. 1,802 29 Mey. Placaet, waer by ordre gheftelt wert je-
gens 't onbehoorlijck vangen van Haes, Velt- hoen,&c. ; ■·■ . ifa 19 December. Placaet vande Staten van Hollant,
regens de kleyne Muntebuyten Hollandt ghe- ilagen, mitfgaders regens den gheconterfey ten Philips Daeldcr tot Campen geflagen, ende de filvcre Gourguldens van Vricflandt, beydc met hare gedeelten. : ,-3018 ao Februarij. Placaet, regens den geconterfeyten
Rofenobelvan Engelandt, ende dobbelen Du- caet van Spaignen , mitigaders den Zeeuicben Daelder: ende verbodt van de leverantie opte felvc Munten. \oz% 27 Februarij. Placaet, op 't ftuck vande Vinche-
rye inde Binnenlantfche Wateren, mitfgaders 't fchieten, vangen van Swaenen, Ganfen, &c. 1300
20 Maert. Oclroy voor de Ooft - Indifche Com-
pagnie. 5x9 9 Mey. Placaet, noopende den omflach op de
Brabantfche Dorpen. 1526 16 Mey. Placaet, waerby ordre gheftelt werd t,
jegens 't onbehoorlijck vangen van Haes, Velt- hoen,&c. 136Z 17 Mey. Placaet , intcrdicercndc geen Doorn,
Rijs, nochte Helm, inde Duyncn.Wildcrniiien van Texel en Vlielandt te rooven: Item, geen Sooden rcilacn, geen Wycraf te halen, ende geen Beeftcn daerinne te weyden. 1416 23 Junij. Placaet , innehoudende verbodt van
geen Grainen nae Spangien (op 't confent van den Coningh aldaer voor den tijt van elf Maen- den gegeven) te voeren: met wacrfchouwinge van het defleyn vande Spaenfche dacr inne. 1144
25 Odober. Placact vande Staten van Hollandt,
opte tollcrantie van fceckerc Penningen by an- dere Provinciën gheflagen, waer op de fel ve by proVifie in Hollant cours fullen hebben, 3024 ï8 December, Placaet ende Ordonnantie, noo-
pende den Impoft vanden veertichften en der- tighften penningh in Hollandt. 1953 i8 December. Nader verklaringe, Ordonnantie
ende Statuyten, tot vorderniiTen vande Impo- ftcn vanden veertighften ende dertighften Pen- |
|||||||
|
REGISTER,
|
|||||||||
|
Bieren t'federt den Jare 16ο$· tot lojzindijys,
in Hoyandtende Wefl-Vricflandt verpacht is. Colum 1702,
Ordonnatitien, volgens welcke aldacr verpachtis
tfedert den Jare 1605 tot 1655 incluys , den
Irnpoil' tot betalinge vande Gemeene Landts
Renten. , r ί?Φ
Oidonnantien,vandcn jare i6o£ tot 1655 incluys,
volgens welcke verpacht is den Irnpoil van 24
ftuyvcrs opte Bieren tot laile dei Tappers. 1748
Idem vande 2,7 ftuyvcrs tot lafte als boven.. 1750
Idem op 't Waegh-gelr* ' O yjï ι ι :η-;ι^χι
ζ April. Placaet, beroerende de Bootfgcfcllen die
haer metten Stierluyden optegroote Viiïche-
rye ende Harinckvaert verhuyren, ende hoe fy
bctaelt fullen worden, . .j , n. 700
Ordonnanticn, waerop t'fcdertden Jare iéo^tot
noch toe den Irnpoil: op'tGemael in Hollandt
en Weft-Vrieflarit verpacht is. 1773
Idemop't Beftiael tfedert 1605 tot 1655 incluys.
1794
Idem opte Goude Laeckenen. ■" 1914 19 Julij. Placaet, daer by verboden wort in 't re-
chercheren vande PaiTagiers Schepen, tuflehen Vranckrijck ende Engelandt,eenige exorbitan- tie met woorden ofte wereken te gebruyeken: Mitfgaders vande Coninghl. Majeft. van Groot Britangien ,&c. ende fijne Onderdanen ,ih cé- niger manieren qualijck ofteiailerlijck tefpre- ken. loxx Ordonnantien, volgens welcke t'federtden Jare
1605 tot den leften Maert 1633 toe incluys, verpacht is den Impoft opte Zeepovet Holiant en Weft-Vrieflant. , 1836 Ordonnantien,vanden Impoft op Steur en Salm,
t'federt den Jare 1605 tot noch toe in Hollandt ende Weft-Vrieflandt verpacht/ 1856 Idem opte Fruyten. t%$§
Idem opte Kaerflên en Flambcaux. 1866
Idem Branthout. ' 1873
Idem opten TurfT ^874
Idem opte Kooien, t'federt den Jare 1605 tot
i6i%. . .o.ïV; - 1878 Idem van 16051011612, toe opteöntgrondinge
vanden TuriT 1884 Idemop d'üytvoeringc vanden TurfFvan
1605 tot Auguili 1Ó2."2,. 1886 |
|||||||||
|
■ op 't houden van dien, ende op 't opfluyten en-
de hoeken vande Koy - Eenden, Vogelen met 1 langeTouwen,ende Ruygh-Vogelen, col. 1308
%8 Februari). Publicatie van het felve Placaet in
' deZype. 1310
U Martij. Ordonnantie, opte Afleurantien van
Rotterdam. 858 jLiMey. Placaet ende Ordonnantie, beroerende
het vangen, fouten , havenen , keuren, packen, ophoogen ende leggen vanden Haringh. 73 % Ordonnanticn, volgende den welcken van wegen
de Statéii van Hollandt ende Weil-Vrieflandt, t'federt den Jare 16041011655 incluys, den Irnpoil vande Wolle Laeckenen geinnet ende ontfangen is, ommè daer mede eenfdeels te vervallen de lailen vander Oorloge. 1900 Ordonnantien , waer op van wegen de Ridder-
fchap, Edelen ende Steden van Hollandt ende '* Weil-Vrieflant, t'federt den Jare 1604 tot 1655
incluys, verpacht is de helft van het derde-part ' van alle boeten ende breucken , die volgende
* 'tGeneracl Placaet ende Ordonnantie vande
Gemeene Middelen uyt laile vande Contra- venteursder felver, inde refpedive Quartieren vande vooriz Landen van Hollant ende Weil- Vrieflant, fulcks die2ijn gedeilingueert, fullen mogen vallen, welcke helft van een derde part in't verpachten gereferveert isaen 't gemeene *; Landt. 19.84
Generale Ordonnantie ende Conditien, waer op
" inden Lande van Hollant ende Weil-Vrieflant, op den 1 O&obet 1604. verpacht is de gemee- ne Importen, over al, foo wel inde Steden als ten platten Lande.ten behoeve vande gemeene faecke geheven. l&3 2, 15 November. Ordonnantie, op 't falaris vanden
Procureur, Secretaris ende Dienacrs vande Wildernifle. 14x%
j 8 December. Placaet ende Ordonnantie, noo- pende den Irnpoil vanden veertighften en der-
tighften penningh in Hollandt ende Weil- Vrieflandt geheven. f953 'il December. Ordonnantie, op 't ftuck vande ' Collatetale ofte van ter zyden aenkomende Succeflien , den Poorteren ende Inwoondcren der Stede van Rotterdam, mitfgaders den Inge- fetenen vanden platten Lande van Schielandr, by den Heercn Staten van Hollant ende Weft- ' Vrieflant gcoélroyeett voor een ecuwich recht. 347
l·/ l6o5·
i Martij. Placaet vanden Hove van Hollandt, te-
gens 'tfchieten van Duyven , Eenden, Hoen- deren, &c. 13°6 ζ Martij. Placaet, op den opheve vande Generale
ende Gemeene Middelen , by de Staten van Hollandt ende Weil - Vricflandt ingewillight, totonderftant vande gemeene faecke. 1616 Ordonnantien vanden Impoft opte Paerden in
Hollandt ende Weil - Vricflandt, t'federt den 1 April 1605 tot Julij 1619 incluys. 1934 Ordonnantien opten Impoft vanden Azijn, vol-
gens welcke die in Hollandt t'federt den Jare 1605 tot 16 5 5 beyde incluys verpacht is. 1691 Ordonnantien, volgens welcke den Impoft opte
|
|||||||||
|
1606.
i8Februarij. Placaet , ende ordre' provifioncel,
waer nae alle goude ende filvcre Penningen, voorts acn inde Verecnichde Nederlanden ful- len werden ontfangen ende uytgegeven. 1742, 9 Martij. Placaet, op den opheve vande generale
ende Gemeene Middelen , by de Staten van Hollandt ende Weil-Vrieflant ingewillight tot onderftant vande gemeene faecke. 1616 9 Maert. Ordonnantie.Impoftopd'ongefundecr-
de Proccifen continuerende. 1984 il Meert. Placaet ende Ordonnantie, foo opten
cours van 't Geit, als op de Policie endcdifcipü- ne, betreffende d'exerciticvande Munte ende Muntflach: Mitfgaders 't ftuck vande WüTel ende WifTelaers, Scheyders, Aflineurs.Gout ende Silverfmeden, Juweliers, ende alle andere inde-Vercenichde Nederlanden. >■ \ 2-668 Β iij 19 April.
|
|||||||||
|
REGISTER.
|
|||||||||
|
Ooftcrfche Schepen , ende Noortdrunt ende
Caep-vaerders. ,,Cpl,uniS86 Seynbrief voor d'Ooftcrfche Schepen in Februarij
1607. by de Staten gearrefteert. 89X 16Meert. Placaet, daer by den uytvoer ibovan
geheeleende halve ledige Haringh-Tonnen, als van Duygen rot foodanige Tonnen gheprepa- reert,ende Cruys-want verboden wert, 754 Ordonnantien, opte verpachtinge vande Wynen
in Hollandt, in Maert 1607 en vervolgens tot 1630 incluys gedaen. ; 1660 30Meert. Placaet, tegens devalicheyden ende
bedriegeryen in 't verwen ende verfwaren van de Zyde: als mede inde Wercken ende Manu- facturen die van Zyde gemaeekt, worden. 1180 Ordonnantien, opte verpachtinge vanden Impoft
van 1 x' ituy vers opte Zeep in Hollandt, t'federt denjare r6o7tot 165 5 incluys gedaen. 184J 19 Julij. Placaet vandc Staten van,Zeolandt,Te-
gens den Vagabondcn , Bedclaers, Dieven, Lantloopers, ende andere Quaetdoenders ge- maeckt ende gearrefteert.. 495: Ordonnantien, vanden Impoft opte Grove Wa-
ren , t'federt Oftober 1607 tot noch toe in' Hol- iant en Weit-Vrieilant verpacht. 19x5.19x6 1608.
Leften Februarij. Placaet, roerende 't Bofch van
Sevenhuyfen. I410 9 Mey. Placaet, Roerende 't Bofch ende Wilder-
niiie van'tHagcrhout. 1401
x8 Junij. Placaet en Ordonnantie, vande redu&ie
vanden cours van alle Goude ende Silvere Pen· t ningen , opten voet van het Placaet by haer Ho; Mo:denxi Martij 1606 geemaneert,mit£· gaders verklaringe tot wat prijfe de iêlve by Tollerantie totten 15 Oclober 1608 ontfangen ende uytgegeven fullen mogen werden. X744 18 Julij. Placaet vande Staten yan Holiant,waer
by 't plucken en rooven der Vruchten te Velde verboden wert. y 1^ x7Augufti. Placaet , tegens het innebrengen,
drucken, verkoopen ofte ftroyen van allearger- lijcke ende feditieufe Boecken, Gefchriften, Pafquillen ,&c. Ende in fpecie jegens feecker Gefchrift, geintituleert ,dcn Ncderlandtfchen Byekorf, met verfcheyden Gefchriften daet jn- ne vermeit, 437 7 September. Nader verklaringe , Ordonnantie
ende Statuyten, tot vorderniiTen vande Impo- ilen vanden veertichften ende dertichften pen- ningh voorfz. 1961 10 September. Placaet vande Staten van Hol-
landt , tegen 't fchieten van Duyven, Eenden, Hoenderen, &c. 1306 17 September. Placaet, op de Commercien van
de Coopluyden,Adventuriers vande Engelfche Natie. 766 Ordonnantien, vanden Impoft opte Hoorn-Bee-
ftcn in Hollandt en Weft- Vrieflandt t'federt O&ober 1608 tot noch toe geheven. 194^ 6* Odober. Ordre provifioneel, houdende conti-
nuatie vanden cours vanden Gelde, opten voet vande Icfte fcttinge, bcgonft den 1 September, ende expirerende den 15 October , ende dat by proYifie totten leften December. 27 £ SfO&ober.
|
|||||||||
|
ï9 April. Placaet, waer by ordre geftelt wert je-
gens't on behoorlijck vangen van Hacs, Velt- ηοεη,&α Colum 136X xx Mey. Placaet ende Ordonnantie, beroerende
het vangen, fouten, havenen j keuren, packen, ophoogen ende leggen vanden Haringh.· 73X 30 Mey, Ordonnantie, waer nae alomme binnen
de Geünieerde Provinciën, die Quartieren, Ste- den, Cafteelen , Forten ende platte Landen,
onder der felver gehoorfaemheyt wefende, het ; Haertftcde ofte Schoorfteen - geit, tot onder-
ftantvander Oorloge in defenjare 1606 ont- fa-ngen ende geheven fal worden, volgende het ■ jilcbnfent der Staten der voorfz Landen. 1534
*5 Junij. PJacaetJcgens feecker Jafterlijckfmaet- . Bocck, gcintitulcert, Philaretis Amyntae Codo-
- jmanni Apologiapro Georgio Popelio Barone : >de Lobkovits, 8cc. ad reges Principes caterof : ~ique Chriftiani nominis Mortales Dicaropoli, apud Theophilum Agathonem , Anno Dó-
; mini i6o6,&c. 449 JPJulij. Placaet, waer by de geenc die aendefe
-ri fijde Tropici Cancri varende zijn (niet in'Sta- n >ftórt,Ooil-Indifche ofte GuinefchcCompagnien .;.' diènftzynde) bclaft wort hen uytter Zee te be- ngëvèn tegens ultima December, om reden hacrs Aden te geven. 966
19 Julij. Placaet, daer by den uytvoer foo van
-T-Jieele ende halve ledige Haringh-Tonncn , als
van Duygen tot foodanigcTonnen gheprepa-
reert, ende Cruyfwant verboden wert, 7^4
19 Julij. Placaet, tegens het uytvoeren van Spe-
.; scien in MaiTa of anders. 3041
7 September. Placaet, op den opheve vande ge-
,f. heraleendegemeencMiddelen, by de Staten
vin Holiant ende Weft-Vrieflant ingewilligbt
; tot onderftant vande gemcene faecke. 1616
9 September. Placaet, dat geen Ingefetcncn'buy-
< .ten dienft vande Ooft -Indifche Compagnie,
fich vervorderen re varen voor by de Cape de
, Bone Efperance, ofte door de Strate van Ma- . gellanes. 547 zx September. Placaet, op den ganck ende cours
vanden Gelde: confirmerende het Generacl
Placaet vanden xi Martij 1606. X744
4 November. Placaet, betreffende de Zee-von-
den, ende andere verdroncken goederen. 1071
1607.
ixjanuarij. Placaet, beroerende het maecken,
keuren ende branden vande Hatingh-Tonnen. 7x8
ix Januarij. Placaet ende Ordonnantie , beroe- ■ rende het vangen, fouten, havenen, keuren,
packen, ophoogen ende leggen vanden Ha- ringh. 73X χ 3 Februarij. Placaet , Behelfcnde ordre op de
Wapeninge ende Manninge van Schepen, foo ter Coopvaerdye als Viflcherye, uytte Vcree- nichde Nederlanden over Zee varende, mitfga- ders opte ordre vande Admiraclfchappen, ende ; 't beleyt van dien , mettctgeene daeraende-
pendeert. 876 23 Februarij. Inftruétie, voor de Commiflarifen
in 't Vlye ende inde Sont, omme opficht te ïlhebben op de uytvarende ende inkomende
|
|||||||||
|
κ
|
|||||||||
|
Β? Ε & Ι' S* Τ-
|
|||||||||||||||||||
|
&.
|
|||||||||||||||||||
|
£Ö<lpber." PÏapaet vandc Staten van Zeelanctt,
Öp't ichieten vanden klêyncn Vifch.mïtfgadcrs :'op't vangen vandc Zee honden. Col. 12*84
fè November. Placact, waerby verboden wcrt
dat niemant bet Ambacht van Keteleryc,&c. n exerceren macn, ten zyΜ jBWjjjft ertde GiVtle-
ς broeder ?ν,"'' ,, '.,"J.'.V,, [Ί α ';i^°0
fr December/ ContinuaticT vande Tölleraatie
vanden cours van alle Góudëcnde Silvcre|Cn- ü(mim* voor de Mac^den van Januariüi,£c- / bruarius ende Wecrte^sjps|6oc> naeflko- f mende. ._ Λ , .',,^,'i nbïi <*ï- »,· !tM$ i6o9iv..!.-■;.. · ;,UD;I:ifi.V igFebruarij. Placact vande Staten van Zeelaht,
daer by verboden wcrt dat de Roomfche Gce- ftclickheyt in Zeelandt niet en machk.pmen ι 'r ajs oock dat haer Ingefetenen haer niet ën itiö-
r gen ter Scholen begeven by de Jcfuiten, no,ch
oock in Scholen onder 't ghebiedt vandeh ^o- ninghvanSpangien. .';.; 3,2,7 9 April. Traclaet van 't Bcftant, ofte Trevis voor
rijaren. , ,5$
iS April. Verkondinge van dien. ;'.: 71
3 'junij. Placact, op 't ftuck van 't Viflchen ende
Vifch-gewant opte Rivieren, Meeren ende Bin- newateren in Hollandt ende Wcft-Vrieflandr. '" 1276 16 Iunij. Placaet vande Staten van Zeelandt, op
de lacht, Vogeleryc, Vee, Helm, inde Duynen, Boomen , Plantfoenen, ende ander Gewas ten platten Lande, ende anderfmts meer daer toe dienende. ^ Λ 35* zzlulij. Placaet, op 't heffen vande GraefTelijcke
Heerlijckheden, Ambachten, ende gevolgh in Zeelandt ghelegcn, die tot loffinge ofte verhef- fingeftaen. 1454 a,7Auguili. Continuatie, vande Tollerantie van
den cours van alle Goudeende Silvere Pennin- gen, voor de Maenden van Seprember,Q#ober ende November des jaers 1609 naeftkomende. 2760
ï}Oc*tober. Nieuwe Moderatie endeLijfte,op het ftuck vanden opheve cnde colledatic van fekere Generale Middelen, foo opte inkomen- de goederenende Koopmanfchappen, als die gevoert worden, foo over Zee, als langhs de Ri- vieren, ende te Lande, gemaeckt by de Staten Generael. 2388 z2 December. Placaet.op't verheffen vande Lee-
nen vande GraefTelijckhcyt van Hollandt ghe- houden, foo wel binnen als buyten den felveti Lande, waer die mogen zijn ghelegen, te doen by de Ingefetenen ende Inwoondcre der voorfz Landen binnen drie Maenden, ende by den genen die woonachtigh zijn buyten den ielven Lande binnen fes Maenden : Innegaende die voorfz drie cnde fes Maenden refpedive den 1 Martij i6io.op pene daer innc verhaelt. 1451 1610. ■·
7 Januarij. Verdragh, gemaeckt ende befloten in
den Hage in Hollandt, op eenigc fwarighcden ende twijflelachtigheden ter eenre, ende ter an- dere zyden gerefulteert, uyt den Traitate van Trefueden negenden Aprilis 1609. binnen de |
|||||||||||||||||||
|
; Stadie van Antwerpen gèmaèctó1 x o?üftt^i
io-Januariji'PlacactvaindeStaten vanZeeJIiidf, op 'trilceckcnen flaört vanBeyt:fcnapen; iii8
£7tebruariji Piat^ètytégchshetverkoopenénde ? 'έ'ώτίmbrtëre^f'aér Mieri^hde/Öc-fl! -^ndifchë ^toe6&'gnfeibTi^ «9π·^ιί nobnm mvSm-Zf i lindij pérhariéért ,· op' t ft defc van.'t b ldyc^en*
- ebde te ^léydfcè.brérWen vari aiöëinantie Lyn- wateniS gétielticiV nirenVvan ^arftcrijo^dö^clï
4 ^is hebbende, u.y tgpfondert. , ':' ' l'vho ^Maeft*3Placaet, op'4r; ftuck mrt fmttétt én n^ifêh%èw4nröpté Rivieren1, Mceïen ende Binnen w^crëhiri'Hollandt éridé 'vVcft-Viief-
4Tvië|~ ÏMacaet^Wa'e'r by ordre! ghéftclt wérat,
; jegèMH öribehcrörlijcjt vangen v^rï^eé,^
'hóènjSècJ u.'-'''rï'j6% f t Mey.: 'Plataet rariHè Staten vkn Höllaiidt,tc-
gèh *t fchieten varnBuyvtin, -&éïJA:}l ^' | |o6 iy Mey Placaet, op 't houden der Duyven in
Delflandt. · ! t}tx Leften Mey. Pla,caet,1(yaftde Hfet^n^afjentvfift
State, daer by hare ,E4' Mo* ecpen; yffgclijckcn op lijfftraffè imponeren f ence^wi^h gciwjjgh cndefilentium,der bevondene onwi^crachtigc yerfierde ende ongcfondeerdq ^f&maticnjvygr» de Heeren Staten 's Liwits van iütrcgb?, jdcf-fel- ver Officiers ende, Dienacrs. - |)n ivry. >orlq4*9 1 Julij. Placaet, op den cours vaa^eRi Gelde /fo@
GoudealsSilYer)e)Specieu^.«: ^bnon iMJP* 6 Julij. Placaet ende Qrdonnantie;aj ίοο ©jp den
cours van 't Geit, als op de policie ende difcipli- n.e» betreflendcd'cxerckie vandöjM^iiWPnd© Munïflach a midtfgad?rs;'cftuci;;yaipde WAÖèl ende Wifielaers? Scheyders t A^QetJtSiGout ende Silverfmede/ïjuweliers, cndesalle andere indeVerecnichdeNederlanden.* n s.668 I7lulij. Placaet,van niet te mogenontfangenj
uytgeyen, ofte inde Vcreenichde Nederlanden te brengen eenige Payementcn buyten defe Vereenichde Nederlandcfchc ProyjneieiV gefla- gen, hoedanigh die zijn. ^h-Aï-t ί·'93θ Ordonnance, de Son Excellence, Conté nant pro-
hibition & punition des quetellcs, & Duels, fine die 1610. 389 27 Odober. Placaet vande Staten van Hollandt!
Tegen 't fchieten van Duyven, Ecaden, Hoen- deren, &c. U ^ H°& %y December. Placact, op 't heffen vande Lcc-
nen vande Graeffclijckheyt gehoqdcn, foo wc| binnen als buyten den felvej Lande s waef die mogen zijn gelegen, te doen%y den Ingefete- nen ende Inwoonderender voorfz L3fidcn,bin- nen drie Maenden, ende by den geencn die woonachtigh zij η buyten de felve Landen bin- nen fes Maenden: Ingaende die voorfzdfie en- de fes Maenden refpeöive den ee#en Marrij 1611. op peyne daer inne verhaelt, .·]]; »·Μ$& |
|||||||||||||||||||
|
·>Ι'ί?1ί
|
|||||||||||||||||||
|
it.' jül.
|
|||||||||||||||||||
|
ϊβιί.
|
|||||||||||||||||||
|
;-i
|
|||||||||||||||||||
|
Ordonnantie, vande Staten van Hollandt cnde
Wcft-Vrieilant, inhoudende feeckeFC peneni0p ïmpofitie, tot lafte vande gecne die eenige on- gefundeerde Proceflen inftitueren pfte vervol- gen, 1^84 %o Maert.
|
|||||||||||||||||||
|
Sr T) Ë; %
Qr,don,nanticn, ypjgende, welcke ten^behocve yan
' jae g'emcenc fae^eve'pjdë tot yërvallirigc vdhdl
Taifteh vander,p^oilpgë, over al in9én LandóVaii
'Holjandt ende' '!Wcf£v^
|
||||||||||||||||
|
1 tl
ao Maefivi Plapftet ya^de^iaien van Hjollandt,
. ^berocrei^ de, groote ViUcherye èn.,jE^r|i?gh- ., yaért,: Mf^verbodtdatnier^aridfde^an^en , ,\Vantkerïcnófcebpic^^igeji iwach. ',ΟβΙpöj r opmeten vanden kleynèn Vifch ,,rnitfg^ders,op
i^pey. PJacaeti. yerbi^ndeJaZee.tq gaenjop
lflaftdc. ir»bnóbstvij .obnaddorf &12
2.5, AugufljL jPJ^caet, tegc^n,^ Zee-rpoycr^.;, j>jo
:hWM^P BBflS Qntfi!PgH1» ScbeilrDgefiHen
^ jrrundêrPayementcn, buyten de Veree$j£pjde ^^rovinqiengeilagcn ; als,oock ycrhpdf d^j-üc?
;;;mant bjuVytcri k^nniile^nden.pfeiet;firij&^ i^meefter, in hüys hebben mach pcpige^frl-
,0fen of ^r^r^^qflrurrie^cfl,, dae/ ;r^e^.$pen oJ&n druc^£%!vfevi* $·#Η»|# Wet ftj¥st£^lci 35b nsbuod 3' qo , rnoüH x^WP: xtfi löiz/ .ibnnflbG ÖMStk %fScrfen<3è;iOrdafi1iaritie, noó^ënde
n'4en Irrit7bfl*¥a*fidefi vccriighitcn en dèrtighftcn
f^"enhiWpvffi3M6flandi ende Weft Vricilandt
y^gêheve»yno υινυα nsd «btmsj in-ïlilob^^ fiê^eft? Wilifeg endè ÖJÖërWari tie, beroerende
Vfoüteri , Wayê'rröïr; keuren, packen, t'A(>phoogcnendc]eggé;rf¥èli8èii Haringb. : ^32 ^Maert.^Pifiëa'é't, inhoudende ordre op het in· - 4riékomen der RoóhiffiT^'(?êMêrijcklieyt: ver- i''*qdtya^dcfï'èféÖc fótTóofh'ancdes Paus, &c. #e«èialÉi<Mdölfirianfie éhde eöndidcn', \vaer op
l· ^Ift'éérf JL^^^yariHolrarit etide WeftVficllant, 3«©ρ\1^Β^Α^:Αί3 1604. verpacht zijn dc gemee- ^ïifeTmpöfterilövcrLiiifdoAvel inde Steden als 'Sqfeü platten Lénde,tèn behoeve vande gerrieene ι>ί' ieehtingeïvöndè Chrrierc van Aileuraritie,' wacr
-iiifcy dóór dê Hceren St&rtërVvah Hollaridt ende HWcft-Vrieflant, defe'opreëhéinge endé ereétie -<■ by hun volgens hare gerechïigheyt ende Privi- legie gedaeri^geconfirnheert, geratificeert ende <c geapprobeert wort. . '842 föAugufti. Placaet, op den öpheve vande gene-
rale endé gemeeneMiddcién,by de Staten' yan Hollandtende Weit Vrieflant ingewilMght, tot onderiiant viande gemeëne faecke. r -"16*1.6 15 Augufth1Ptócaet, daeir by alle Ingefëtëhén der -"■'- VcreÈnichdé i||derlandèn fcherpelijék'Verbo- "~t"ékh wert; de gebannen Perfoorien, begrepen in ~adé Seritfeiitièn, gepronüricieert binnen Utrecht -iinde Mgeldëri van Mey ende December des n ijkers feit. niet te logeren,&c. maër aeri te *«èrengeni te faiferen, endé in handen vande Ju- Ü * ftrtie ie leveren: 431 SiSAugufti. Placaet, daerby allen uytvóefvan
goude of filvere Materialen op vreemde Mun- tten, als oqek van goude of filvere Penningen Terbödën\vèrt, &c. daerby oock eénigëPen- ^^rngëh'■vöÖi: billioeri vërklaert, ën vreemde Schellingen en Payerhèritën op feeckereii prijs ' °geilek werden, ïöaz |
||||||||||||||||
|
ir jcdecTonne P.ie.rs^tot laftc y^nde^^erjilie-
' héypnefidq gèÏfinët is tTcclért deri jiire 1 ö ir rot '-ibS/yric'Iuysrr' , ,1" J* .V \ cilCHl'ürh: i;f %o
3JOitlèrVP;|fc^t. Μ i^s ¥mif bfüyck èndeiV . duyitcien der Brouwe'féTonnen'3 ?/£·4&>4 26November. Ordonnantie, op 't vaTÏgènΊ/an Valckcn, Valcktarirêls V ènde ander Edele Vo-
(irgSiRfS ΠΕ/ η·3ΐει2 obnjuv ^asDüiq .'tm,r.n;jJ3Wl
|
||||||||||||||||
|
noixiiü,in 10.33ia5br:ch
|
||||||||||||||||
|
i^'Man\)r Placaet, Jegens Lu^ékfehe Duyten,
daèr by Oock ander Paye'mCntëri op ^prijs'gnë'
^ftelt, en feeckere iiiyere Reaelkcns voor bilhóen
.'vcrklaert worden.J» f, ^ ' · * "r ^»4
ïfparly? Pkcaëfi^èlde SiatehJvan 'Mollanciti
Vervattende d'ordre én verbodt öp"'t naconter-
jfëy tën' van Wapenen; Merckèri éïï Stem peis.
'""Λ · -.- r, ■ 12-7.2
23 April> Placaet, Roerende 't^oicb ende Wil^
derriiiievan'tHa^crhqut. '4^.' '^wJ8 a^i^ley.' Placaet, betreffende dé Zee-VorideriVen
andere verdrorickénë goederen.' 1072 9 AUgufti. Placaet, tegens't inbrengen van Stom-
9 'Aügufti, Placaet, jégené de ödtitguldens ian
'Bouillon. 2934 5 Ö'iftob. Placaet, tegens de Bourgoenfchc Rijéx-
daclders, halven,qüarten, ende Scheilingeri,dë felve billioen verklarende. 2?3^ 20 November. Placaet vande SratBri van Z;ee-
lant, jegens feecker foorte van Daëiders. ^b^y 7December. Placaet, jegens 't vervoeren van
Materialen op vreemde Munte, &c, 3042 |
||||||||||||||||
|
■ 1 OOi
|
, *"6 14. .; orASl
|
|||||||||||||||
|
20 Janüarij. OcTroy, voor de Bleyckérs in ën pri-
trenttfaerlem,&c,:;:l ."■' ' ϊ'.','ϊφ!', r *'.?&.* 27janüarij. Oclroy voor de Noortfche Compa-
gniei.tpttet handelen ende viflchenöpte Kuilen van Nova SemDJa.' /l ^69 19/Martij. Placaet vande Staten van Ho!landt,
jegens Bedelaers , Vagabortden ende Bèdela- 19 Martij. Placaet,by de Ed: Mo: Hecren Staten
yan Hpllandt ende. Weit - Vriëilandt gheema- rieért, jegens de Dieven, Dieyerycn, ende Acn- houders van dien. ", 491 27 Martij. Gënerael Oitroy, voor die geëne die
* ëënigë nieuwe Paiiagien, Havëfféh, Landen of
Plactfen fullen ontdecken. ^63 24 April. Placaet, innehoudende vcfbodt dat de
Stiérliïyden geen Haringh inZèénVc^èW&fei köbpcn aende Vent jagers ófarjideren : Öock Qat geen Vcnt-jagcrs de Schepen in Zee mo- gen volgen, om Haringhtc koopen of marjee- |
||||||||||||||||
|
£ $ Φ Ε &
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
; t lèh , ópte.pëyhëh inde'Placaien -te^rë^en.
Göi'ürri'yjo
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
^Raèckende het fiuck vandè frlot&giij', ëhd'é
^aenkïeven van dien, waer naealleaehgënoriieh ·'J Lóöts 1 uyden tot Petten, Huyfduynërt, bB het ^Tëxcl, Vlielant endëitëi;Schcllirick,liaër iullen ·'thebbéritërègé'feri^RT{u"J(X)-* J Ji(?crlumiblz ■hihZr.:: · .lasfoif f ,texfT wdqo.aon^ub |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
S'Mey. Plaqaeit; pp 't betalen van 't ConiWvan
alle irinèkorhende órideuytg'aeHde goederen
1 èndë Coopmanfchappcn : Namëntlijck1 öbek
1 'r vande Beftialcn inde ^ereciiigftdè Provinciën
geweydët, als drë.dacrtiyt gedreven ërideghe-
bracht weden; ' : ''''V?,' ^\' \ **%$%
\i J ulij. Placaet, op den uy tvobt van alle Beften
van Peerden. . , r/^;(i%48
16endp 17 September;PlacaetvanBèStattermii
* 'Zeeiandt, jegens dëBedclaërs , "Yagabörideh
^ ënde Bedeiaryen. :]/^^toqo/rSYr:i:,.j,OI
16 ende 17 September. Pla^ètVande^cn Van
: Zeelandt, jegens dë Dieven ëhdé DiéVërVen. 16 0&ober| Placaet,verbiedende het innebren-
gen endë koopèn van allerhande bëje^de ende ; geverwede Wollc Lacckeneri; Starhèciert, Car-
fayenende Bayen , uytgefondert de gherïien-
- 'gelde CÖleÜren' die notoirlij ck inde W dllë 7ijn
geverwt. ' lii^ty?
17 Oclober. Placaet vande Staten van Hollah'dt,
tegen feecker Boecxken, geintituleert, S jfljtan- di Luberti Refponfio ad pietatcm Hugqnis Grotii. ■■■■.;'..·■ ^j |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
:(01
|
|lf^4difi nyiiui r,mi ,/bnij
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
LÜ
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
nfifcpJKSÖiScM ΤϋΓοπ ooJ 'Janï nev ιηυοιΐ]^ ■
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ifc-ApriL Placaet vande Statëri VaWHb'!
- ■ · >uïflXAüJi?fi Αϊ,ϊίΰί»* thSiMifi;: .iiiii_ii;ilf r |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
'' *£ieiiandt, buy tenLk'ettnifle;oTOaft van Xo\
Ujënho. -'-t.«;,· qmoTwiyTi»^ |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
%ï Odober. Placaet vande Staten van Hollandt,
conce.rnerendc 't iluck van Pilotagie , metten ' , g^,v^gë endeaëriklevën van diëh: waër1 iiae dfc C;;|ë^m1tyèëri3ëïiotit¥föydëfic^ '{HGbërëëfche GatVhaëtfulIëniieobëri té rëèu-
-ü%uÖYüII.r:obnji..ÏMvH-iotmlon-)1Sinn-^6
a^O^tobbrVPlac^ib^^ïtuck vanden Tarra van
deEngtjlfcheLaecken^n. jy$
aj öfdbëri InilruaJë,;yahdé' SVóiëh 'feeneracl,
!| n'aer ji^Svd^^eOët^j^iën^Miiniifeh ofte
'Mëtèré'iridë rèïpccli^ë':Stëdeh'-ldëir Voorfz Vcr-
;; éenighde Nederlanden hun voortaenfuHën ^re-
■ guleren, inJ t v^tëre^,'metëh ëndtj Torren Van
-deEngëHcWeLaëckëhëh;: " ,!^'/ ■' r 780
'j December. Placaet j [ verbiedende 'M vreemde
Pdtë'tóiitéri dièhïl naWQóft^riaibi^é'varen,
r,yiï.o\\i-,j.n ι r v;t.a')/j;'i..ti',i' = ^iJ.Efi-j5rT7
. . X 0,1 7; ., . , ι j .f rf.> ii^'vir) .■!/.",»,j,\ r,'jiV-f> ;'";■:.τ\-μ: ron &'->;!
% Januarij. Placaet, dacr by hare Ho: Mo: verbie-
den indcïèlve Landen te brengen ,t'óntFaïigeti ende uyt te geven, generalijck aüè Uythccin- fche Payemcntèn ende Schellingen-* ende ibe- cialijckde tweefoórten van Schellingen Onder defen Placarc gcfiguieèrt: midtfgaders oockde groote ëndc kleyne penningen g dit by liarft Ho: Mo: voorgaende Placaten zijn verboden. / ■:. ('"' . ''"·. ■■ · .''*"·; r-!'U'): ?h« ZJïS
%4 Januarij. Placaet, daerby verboden wort het
brengen inde felve Landen, van eenige Poede- ren van Peper, Noten , Macis,ofte van eenige andere Speceryen. 561 z4 Januarij. Prolongatie van 't Oclröy! vande
Noortfehe Compagnie, voor den tijdt van vier jaren. 67 χ 7 Maert. Placaet ende Ordonnantie, noopendc
den Impoft vanden vcertighften en dertighften pennïrigh in Hollandt ende Weit-Vricflandt geheven. lojfj iz Mey. Placaet,opde Commcrcieri vande Copp-
luyden, Adventuriers vande Êngelfche Natie. z2Mey. Plaëaet j op ^tftuck varide Tarra'vande
Êngelfche Laeckenen. 776 ia Mey. InilruÖie, Vande Ho; ende Mo." Heeren
Staten Gencrael der Vereenigde Nederlanden, naer de welcke de gefwooren Mannen ofte Me- ters inde refpedive Steden der voorfz Verec- nichde Nederlanden, hun voortacn fdlen tegu^ lcreri, in 't vifttefen, meren endë Taf ren vande C En-
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ΎΜ,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1 6 ι ρ
y. 1
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
%
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
il Martij. Placaet ende Ordonnantie i beroèten-
- de het vangen, fouten, havenen., keuren, jiac- '-■ ilfeén j ophoogen ende leggen vanden Haringh;
«-.nu;·;! ι--μ -i rjüifJ· " , 1 :'.W . iïj·: ~^\)f^
Generale Ordonnantie ende Conditlen/waër op
inden Lande van Hollandt eiide Wcik-Vrief· landt op den eërften April 1515. verpacht zijn, de ghemëerië Impoften,overal, foo'wëliride Steden als ten platten Lande, ten behoeve van de gèmèenei faecke geheven. '*■ ; i6}z % Aj>rik Aaevoór de Noortfehe Compagnië,om-
^mein cas van noot rhet hare Schepende Ha- venen in 't O&roy vande Ooft-Indifché'Com- pagnie begrepen, aen te mogen doen. 671 yjulij. Placaet, tegens hetinnebrëngert, druc-
ken, verkoopén ofte ftroyen van allerley arger- lijcke ende feditieufe Boecken * Gefchrïften, Pafquillen.&c. 43.9 ίο Jülij. Placaet, waër by de Jacht opConijn tot
September gefchortwert. · Ϊγ74 14 Julij. Placaet vande Staren van Hollant.daer
by verboden wert 'tontydig flachten van Oyen ofte Moer-fchapen, ende van jonge Lammeren, mitfgaders 't inbrengen ende verkoopén van 't Vleyfch vande felve. ia 16 %6 September, Placaet ende Ordonnantie, op
den cours vanden Gelde, foo goude als filvëre Speciën. 4.764 ï6 December. Ordonnantie vande Staten van
Hollandt ende Weft-Vrièflandt, noopende het Vyeren, door laft van hare Ed: Mo: by der fel- ver Gecommitteerde op eenige Plaetièn vande Zeeftranden, by provifie in treyn gebracht, en- de die op andere naemaels fullen noodigh ghe- vonden, midtfgaders op het Vyer-gelt welcke tot dien eynde betaelt fal moeten worden, &c. ï 9 December. Placaet vande Staten van Hollant,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
R E G I S X E R.
|
||||||||||||
|
. op Vlielant en Ter Schellingh. Colitm 1052
Voorreden van*t Synode van Dordrecht. 131 Oordeel des Synodi Narionalis dcr.Gerefqrrneer- ,.dé Kereken vande Vereenichde Nederlanden,
; , gehouden binnen Dordrecht,inden jarc 1618
endje 1619. over de bekende vijf Hooft-ftucken
. der Leere, daer van inde Gereformeerde Kerc-
. . ien defer Vereenichde Nederlanden verfchii \, is gevallen. Uytgefproken op den ièiten Mey 2, Jujij. Approbatie van't fclve. >■ _,{ ·.. 167
16Mey., Placaet.verbiedendeeenigeAclenofte piraten, op ofte uyt gevolge vande Nationale t .Synode van Dordrecht ghevalJen ,te druckcri, r; pfte té doen drucken/ofte verkoopen, buyten -;0Aroy. '"" 461 16 Mey.; Advertiflèment , tot prolongatie des
i,rYOQrihiendcnPlacaets vanden derthienden fe- .,j biUfir|) op 't ftuck vander Munte, tot den leikri .iiMi&wl· :;;. z7s4
%b ïuny. Placaet, beroerende het maÊcken, keu-
ren ende branden vande Haringh-Tonncn. j%% 3 july. Placaet, vande Ho: ende Mo: Heeren Sta-
,, fXfifL Generael der, Vereenighde Nederlanden,
daer by alle Ingcfctcnen derielvcr Landen ver- - boden wert te houden eenige aparte Vergade-
tingen ofte Conventiculcn, onder ciexel van. oeffèninge vande Leere in de vijf bekende con- troverfe Rcligions Poinclen vervaret : ïnhoii- dende mede verbodt van eenigerhande Cojle- ■Aen, beloften, verbinteniiïèn, Aecoordenpfte ' Conlpiratien , tot ftijvinge ende handthavinge .van dien, te doen, ende op te rechten. 265 31 lulij., Placaet vanden Hove van Hollant, waer
,byf verboden worden de Gamerfpelen, Bate- 1 menten.LiedekenSjComedienjRefereynen, Ba- laden, &c. 4615 Generale Ordonnantie ende Conditie, waer op in
den Lande van Hollandt ende Weit- Vrieikni opdeneerften Augufti 1619 verpacht zijn, de gnemeene Impoften, foo wel inde Steden, als ten platten Lande, ten behoeve vande gemee- nefaecke geheven* i6\% Ordonnantien vanden Impoft opte Peerden t'iè-
dert Augufti 1619 tot noch toe in Hollandten Weft-Vrieflandt geheven. 1937 Leiien Odobcr. Placaet, waer by de filvere Du-
catons, ende den Daelder vanden Prins van
MeiTerani vóór billioen verklaert, ende 'tftey-
geren vande Rijcxdalers verboden wert. 2940
1 6%o.
17 Januarij. Placaet, opte provifionele Tolleran-
tie vanden cours vanden Gelde: Midtfgadcrs verbodt tegens het opfteygeren vande Rijcx- daelders:hetontfangen ende uytgeven vanden twee Blancks ende Blancks penningen ; oock mede verbodt van te ontfangen ende uyt te ge- ven de Oorden van Rijcxdalers, ende de Schel- lingen in *t Rijck gemunt, ende andere Paye- menten, &c. z^z 28 lanuarij. Placaet, jegens 't mifbruyck ende
verduyfteren vande Brouwers Tonnen. 1 tqS ι Februarij. Placaet, vande Ho: ende Mo: Heeren
Staten Generael der Vereenichde Nederlan- den,daer by 't Placaet vanden derden lulij 1619 geconfirmeert, ende ordre gheftelt wert tegen de
|
||||||||||||
|
Engelfcbe Laeckenen,. , Colum78o
ijl Julij. Placaet vande Staten van Hollant ende
We^-yrieilant,raeckendehetftuck vande Pi-
lotagic ende aenklevcn van dien, waer naealle
aengenomen Lootiluydetv tot Petten, Hqyf-
duynen, op het Texel, Vlïelant, ende ter Schel-
linck, haer fullen hebben te reguleren. 1032
8 December, P( lacaet, tegens feecker Boecxken,
ghcnae^t,^^ t'ovetwegen
|
||||||||||||
|
Λ
|
||||||||||||
|
;; dOratje van 4;Ed:Heer? JDudley Carleton.Am-
bafTadeur van fijne Conin'cKlÏ Majeiteyi tan
Gïc^tPritannierL, > fv,,-.,.,,!-π ·.",.-, 449
*; 4^pêcen^b^r*. ^^citym'^éknyólci^Ïh^ppn-
S$4 Hèer#£'4ié,nft aen te nemen, noch na ,0ofl>
f ι Ipdïen te, varen buy ten de geo&royeerdé Opft-
"; ïhdifcheCompagnie. 0 U'iS1
Ji)r.i.\\-M Π...' O'Ui l&l&J J^J/.·:.':^ .''4tóO i.c
ιό Februawj. Placaet vande Skaten van Zeelant,
jegens V/erfcheyde η mifbruyeken gcpleechtby de Xandtluy^en ende andere , aende Gront- Eygenaren ofte der felver Landen, Huyfen, Ge- wafch■-,· Have, Plantagje ende andere goederen. yMey. -Placaer: vande Staten van Hollant, waer
nae d'Ingefctenen defer Landen, ghejaft wert haer jegens de ViiTchers van Schotlandt te dra- ^gen. ^ Iw... iI: j,. ,·,";; , .,"·■.,■;■;:,. 7°8 5 Jutiij. Placaet, op het ielve fubjeér. , r 706 19 Junij. Placaet vande HeerènStaten van Lïol- Jandt, tegens hetièditieux fpreecken, bet in- brengen, drueken,». verkoopen ofte ftroyen van aldernande argerlijcke ende fcditieufe Éoecx- kens, Liedekens, &c. ende waer nae alle Druc- kers hen voortaen fullen hebben te reguleren. ..,-V-;-:/ r- « : .: . 451 %% ïunij. Placaet vande Staten van Hollant, Te-
^gens feecker Boeckje, gbenaemt, Provifionelc openingc van vericheyden faecken, geftelt inde Remonftrantie vanden Heere Advoeaet van HollandtendeWeft-Vrieflandt. 457 19 lulij. Placaet vande Staten van Hollant, hou-
dende provifionelc ordre op den cours van Gel- de , ende verbodt vanecnige Speciën en Uyt- heemiche Payemefiten. 30x6 22 December. Placaet, tegens hetinnebrengen,
drucken, verkoopen ofte flroyen van alierley argerlijcke ende feditieufe Boecken, Gefchrif- ten, Pafquillen. Verbiedende mede het nadruc- ken vande A&en des Synode van Dordrecht, tot dat, &c 439 1619.
i^Februarij. Provifioneel Placaet ende Ordon-
nantie, op den cours vanden Gelde, foo goude als filvere Speciën. 2772 i5Februarij. Placaet, beroerende de Bootfgefel-
len die haer metten Stierluyden ten Haringh verhuyren, ende hoe fy betaelt fullen worden. 700
20 Meert. Placaet, waer by den dubbelen ftuyver
mette letteren S, St, infula, voor billioen ver- klaert wert. 1940 zo April. Placaet, Raeckende de Piloten tot Pet-
ten, Huyfduynen en Texel. 1036 Eodem die. Noepende de Pilotagie en Piloten |
||||||||||||
|
WH;
|
||||||||
|
REÖiSTE
|
||||||||
|
Rijcxdaelder. Cöltirn 2944
xx April. Placaet, op den cours vanden Gelde*
gecmaneert by de Staten van Hollandt endc Weft-Vricflandt. 2910 x3 April. Placaet vande Staten van Hollandt,te-
gens den uytvoer van Materialen op vreemde! Munten, &c. 304? 1 Mey. Placaet, innehoudende verbodt dat de
Sticrluydcn geen Haringh in Zee mogen ver- koopen aende Ventjagers of anderen : Oock dat geen Ventjagers de Schepen in Zee mogen volgen, om Haringh te mogen koopen of man- geien,optc penen inde Placatcn begrepen. 73ο 3 Mey. Placaet, wacr by de Staten van Hollandt
verbieden , dat gecne Schippers, Stuyrluyden, cnde anderen te Water ghevangen werdendc, voor Schip cnde goet eenich Rantcocn mogen belooven tot laite vande Recders' ofte Eygc- naers. 1 >6 4 Mey. Placaet, omme aen te brengen alle Lan-
den diebuyten verpondingc zijn ghcblevcns ofte die van nieuws bedijekr ofte aengewonnen zijn: mitfgaders ommeovcr tefcynden Copycn van alle de Odroyen van vrydom van Verpon- dingc. 1512 7 Mey. Placaet, wacr by verboden wert allcrlcy
maniere van viiTchen in Beycrlandt, uytgefon- dert mctd'Engel-rocde. izp6 ι χ Mey. Placaet ende Ordonnantie, beroerende
het vangen,fouten, havenen, keuren, packen, ophoogen cnde leggen vanden Haringh. 732 3 Junij. Odroy , verleent acnde Wcft-Indifchc
Compagnie. ^65 5 Junij. Provifioncel Placaet cnde Ordonnantie,
op den cours vanden Gelde, foo goudc als fil-
vcre Speciën. 2786 9 Junij. Placaet, waer by verboden wert den han-
del op Weil-Indien. 577 9 Junij. Placaet, dienende tot vcrfccckeringc van
den Haringh-vaert van HoiJandtcnde Wèft- Vrieflandr. 712 25 Junij. Placaet,conccrncrende 'tftuck van Pi-
lotagie , metten ghevolge ende aenkievcn van dien: Waer nae de geadmittcerde Lootfluyden op de Maze endc 't Goercefche Gat hier fullen hebben te reguleren. . 1066 25lunij. Placaet, vvaCrby vcrklacrtwort, datde
Vonniffen vanden Houtveflcrcn Meeilerkna-: pen exccutabcl zijn ter ibmrriq yan hondert gulden, nietjegenftaende appcllatie. 1420 x6 Junij. Nader Ordonnantie, noopende het vyc-
ren door lail vande Staten van Hollandt, by der felvcr Gecommitteerde op eenige Plaetfen varï de Zeeftranden, by proviiie in tréyn ghebracht, ende die op andere namaels fullen rtoodich ge- vonden, midtfgaders op het VycV geit, wclcke tot dien eynde betaclt lal moeten worden, &c. 15 ïul.ij. Placaet.op 't ftuck van 't trirkoöpen cndci
tranfporteren van Actiën inde Ooft cjffde Wcft- Indifche Compagnicn, dacr by ycdér gciritc/di- ceert ende verboden wert inde ftlye CóriïpA- gnieri egeene Actiën te mogen yetkóópep^ 't en warefyiiiyden de felve Actiën[iffe&iyefyckjn de voorfeyde Compagnietï' zjj'njhèjfide'r^rïde; Met vorder ordrë'ende^ ReglèménPop't trim C ij fpot- |
||||||||
|
de uytgéwefen endc afgefette Predicanten,
midtfgaders Proponenten, cnde andere Perfoo- ncn, foo wel Mannen als Vrouwen, die ongeru- ftigheyt in Steden endc Plaetfen, onder dexel van Religie, foecken aen te rechten. Col. 269 lö Martij. Placaet, op den opheve vande generale
endc Gemeene Middelen , by de Staten van Hollandt endc Weft-Vricflant ingcvvillight tot onderftant vande gemeene faeckc. 1616 20 Meert. Placaet endc Ordonnantie, noopende
den Impoft vanden veertighften en dertighilen Penningh in Hollant cnde Wéft-Vrieflant ghc- heven. *9Π
13 April. Placaet, jegens de moctwilligheden der
Schipperen in 't Vlyc en Texel,jcgens de Com- mifen der Recherche. X344 2< April. Placaet, betreffende de Zcc-vonden,
ende andere verdronckene goederen. 1072 2 Mey. Placaet , Aengaende't halen van Schil,
Schilpen.endediergclijckcBallaft. 1x56 ι 2 Mey. Placaet vande Staten van Hollandt, be-
roerende de groote VhTcherye cnde Haringh- vaert: met verbodt dat niemandt des anderen Want kerven ofte befchadigen mach. 692 ixMey. Placaet, bchelfendehetmaecken,keu-
ren ende branden vande Haring-Tonnen. 7x8 ix Mey. Placaet cnde Ordonnantie, beroerende
het vangen, fouten , havenen, keuren, packen, ophoogen cnde leggen vanden Haringh. 73 χ ι ζ Mey. Verbodt van Haringh binnen de Klippen
van Yerlandt, Hitlandt of Noorwegen te van- gen. 752, 16 Mey. Placaet, op den uytvoer van alle foorten
van Paerden. 1148 17 September. Placaet, tegens de Smockel-Tap-
pers ende Sluyckerycn. 1760 X40dober. Placaet vande Staten van Hollandt,
behelfcnde Inftrudie ende Ordonnantie op't ituck vande Pilotagie cnde aenkievcn van dien: Wacr nac allcaengenomene Lootfluyden op Vlielandt ende Ter Schellingh haer fullcn heb- ben te reguleren. io^x i^Oftober. Placaet, Racckendcde Piloten tot
Petten, Huyfduynen en Texel, 1036 31 Oclober. Placaet, op de precife betalinge van
; alle des GraefTelijekheyts Hofftedc - huyrcn, Etf-huyren, Capoencn endc Hoender-gelden, Gront-chijnfcn , Erf pachtgens, cnde andere kleyne parccelkcns van Opilallekcns of Rent- kens, op peyne, &c. mitfgaders op de afloiïinge vande felve., voor de gecnen die fulcks te doen goet vinden fullen, ende jegens 't hoe veel den penningh. 149X % December. Placaet vande Staten van Hollant,
jegens alle d'Arent-fchellingen. 3.02-6 162I; ' -;' 'vs.-j
5 Januarij. Placaet, op den uytvoer van alle foor-
ten van Peerden. ' 1148 16 Januari), Placaet, Tegens het innebrengen ,
drucken,verkoopen ofte itroyen van allerley ar- .^eïlijcke endc fediticufc Boecken, Gefchriftcn, PafquiUen,&fc. 439 xx Januarij. Placaet, jegens 'tmifbruyck endc
verduyfterën der Brouwers Tonnen. 1x06 &)<J.anuarij. Placaet, tegens een gheconterfeyte
|
||||||||
|
REGISTER-
|
||||||
|
ders van't Gefchutdat beneflens de verkoopin-
ge.vande felvc Schepen wort gelevert. col. 1976 x4 Meert. Placact,waer by verboden wert dat nie- mant het Ambacht van Kctelerye, &c, exerce- ren mach, ten zy hy Borger cnde Gildebroedcr zy. 1200 1 April. Placaet, waer by alle AlTcurantien op goe-
deren , Coopmanfehappen of Schepen, toebe- hoörende de Subjecten vanden Coninck van Spangien en andere Vyanden der Vereenichde Nederlanden. 840 1 April. Placaet, waer by geftatueert wert dat de
geenc die op bchoorlijckc Commiilie in Zee gaen, cnde ter vryer Neeringeequiperen , in plaets van 30 maer 18 ten hondert vande ver- overde Prinfen fullen betalen, midts ilellcndc cautie. 97X 1 April. Placaet, innehoudende fcherp verbode
van uytte Vereenichde Nederlanden, op eenige Havenen, Steden ofte Plaetfen, wcfende onder 't gebiedt vanden Koningh van Spangien, ende des felfs Adhcrenten, geen Toevoer te mogen doen,van cenich Salpeter, Bufpoeder, Gcfchuf, Scherp, Klooten, Lonten, Mufquetten, Roers, Corfelctten,Ruftingcn,LanlTen,Spieiren,Helle- bacrdcn,Slachfweerden,Klockfpijfe,Kopcr,Sey- len, Kabelen, Touwen, Anckcren, Maften dick feilhien palmen en daer boven ; Item, van geen Tarwe, Kogge, Haver,Garii, Boeckweyt, of an- dere Greynen inde Nederlanden ghewaflehen: Item, van eenige Spaenfche goederen of Coop- manfehappen , d'Óndcrfaten vanden Coningh vanSpangien tocbehoorende,in hareSchepêop vrachtc of anderfins niet te mogen laden. 111 ζ ι April. Placaet, verbiedende het vermangelen
cnde Vermengden vande Hoppe. ixox Ordonnantie vanden Impoft van χ en 3 ftuyvers
tot lafte vande Brouwers , endc vande Buyten Bieren 4 en 5 ftuyvers refpe&ivein Hollanten Weft-Vricflant verpacht t'federt April i6xx tot i654incluys. . 1752. x8 Mey. Acle voor de Noortfche Compagnie van
Zcelant.omme beneffens die van Hollandt opt Mauritius Eylant de Necringe vande Walvifch- vanck te mogen exerceren. 67} 4 Iunij. Ordonnantie, dienende tot verièeckeriri-
ge vande Schepen uyt dcfe Landen naer Oo- Iten ende Noorwegen varende, cnde van daer weder in defe Landen komende. 9x6 7junij. Placaet, tot confervatie derBofichen,
WilderniiTen ende 't Wilt. 13 36 9 Junij. Placaet,dienende tot verfekeringe vande
Haringvaert va Hollant en Weft-Vrieflant. 71 χ ιό Junij. Ampliatie van 't O&roy vande Weft-
Indifche Compagnie, waer inne de Zout-vaert op Punclo del Rey buyten de Compagnie ver-, boden wert: Mede den tijdt van inleggen ge- prolongecrt, &c. 579 xi Iunij. Placaet, waer by den Batenburger Schel-
lingh voor billioen verklaert wert. X94S 6 Julij. Placaet yandeStaten van Holiandr.op 't
juften vande Beugel vande Bier-Tonnen. 1 xio 6 lulij. Placaet, waer by den Batenborghfche dob-
belen Stuyver voor billioen verklaerr, ende ver* boden weit eenige Materialen opte felve Mün- tc te leveren. ,, ,, ,.-.,-, ir; .-;..*. φ$$ο |
||||||
|
fpotteten ende doen bekent maecken vande
.Telve A&iem Mitfgaders verbodt tegen de gene
<lie met renunciatien ende andere vonden defen Placate foecken te fubterfugicren. Colum 661 x>4 Aug. Placaet van rctorfie,waer by geilatucert
wert,dat alle de goederen van Neutrale gaende naVyanden Lande,Liccntbetalenfullen. 2358 13 Sept. Placaet, op den opheve vande generale
ende Gemeene Middelen , by de Staten van Hollandt ende Wcft - Vricflandt ingewillight, tot onderftant vande gemeene faecke» 1616 xo September. Ordrc provifioneel op eenigc
Speciën. X794 x3 September. Provifionele Tollcrantie, van ee-
nige Goude Speciën, voor den tijdt van drie , Maenden, ingaende metten eerften Oclobris defesjaers 16x1. 2-794 Ordonnantien, vanden Impoil op de Boom endc
Traen-olye , in Hollandt en Wcft- Vricflandt t'fcdert Oitober 16x1 tot 1655 verpacht. 1850 16 Odober. Placaet, op 't ftuck vande Silver en-
de Goutfmeden. 17 3 8 x7 Öctob. Ordrc op 't bevaren vande Middelant-
fche Zee,en 't Zout halen in Weft-Indien. 896 Ordre en Reglement op 't felve fubjecl, den Col-
legicn vande Admiraliteyt toegefonden. 898 Artijckel-bricf voorde voorfzCoopvacrdye-fche-
pcn. 90x en 904 Z4 December. Placact,tegcns den ontfangh cnde
uytgeef van ecnen enckelden Stuyvcr Jeft op dé Stadts Muntc binnen Campen, mitfgaders vande kopere Penninghf kens tot Elburgh gc- flagen , ende op de Yervviflelinge ende verhoe- dinge van dien. 2946 3 Fcbruarij. Placaet , daer by alle Coopluyden,
Schipperen, ende andere Ingefetenen, varende ende traffijequerende opte Quartieren van Le- vantc cnde d Archipelago, verboden endc ghe- interdiceert werdt egeene Granen ofte andere verbodene ende Contrebande Koopmanfchap- pen te mogen koopen, laden, oft in hare Sche- pen in te nemen, in Havenen oft op Plaetfen ftaende onder 't gebiedt vanden grootcn Heerc tot Conftantinopolen, fonder expres confente ende licentie vanden felven grooten Heere, of die laft vanden felven zij η hebbende. 911 23 Februarij. Provifioneel Placaet, opte Tollcran-
tie vanden cours vanden Gelde, voor den tijdt van twee Maenden, inncgaende den 1 Martij cnde eyndende den laetften Aprilis naeftko- mendedefekjaers 1622, ,Ί 2.796 25 Fcbruarij. Placaet, waer by het inbrengen ende
verkoopen vande Tijeken in Vyanden Lande gemaeckt, verboden wert. H76 xö Februari). Placaec , jegens der Paufgefinde
Geeftelijckheyt, Conventiculen, Scholen, Col- lecten , Cloppen , Voochden, en compofuien der Officieren, &c. 203 Ordonnantie, waer op alomme binnen den Lande
van Hollantende Weft-Vricilant, t'federt den
tienden Meett i6xx tot 1655 incluys, geheven
, is den veertighften penningh van alle Schepen,
. Schuyten ende Jachten, die verkocht of ander-
fints veralien,cerr,ofte mede tot bypoteecquen
\, geftelt, cnde verbonden fuÜcn werden, mitfga-
|
||||||
|
fiP.fi ύ 12 8ΙΊ&Β fcy
|
||||||||||
|
ι] Julij. Ka'der Ordonnantie, op't falarts vanden
Procureur , Secretaris ende Dicnacrs yahde WildcrniiTe. Colum 1412 20 Julij. Placaet, verbiedende eenigc Woll'e Laec-
kenen onder de Spacnfche Regieringe, ofte Na- buyrigeen Neutrale Landen ghemaeckt,door andere Wegen in dcfe Landen te brengen als door Breda en Nimmegen. 1174 20 Julij. OrdonnanticgeconcipicertopdeRecht-
dagen die den Houtvefter is houdende inde WildcrniiTe van Hollandt tuiTchcn Maes en Zijp. 14x6 2,1 Julij. Placaet ende Ordonnantie, op den cours
vanden Gelde , foo goude als filver'c Speciën : waer nae alle ende ycgelijcke Ingefetenen der voorfz Landen fich voorts acn fullen hebben te reguleren. 2798 22 Iulij. Placaet vande Staten van Hollandt, te-
gens feecker Libel, geintituleert, Nootvvcndigh Difcours oft Vertoogh aende Ho: Mo: Heeren Staten Generael, vande Participanten vande Ooft-Indifche Compagnie, tegens deBewint- hebbers. 457 Ordonnanticn vanden Impoftopte Kolen t'fedcrt
denccrilen Auguili 16x2 tot noch toe in Hol- lant en Weft-Vrieflant verpacht. 1881 9 Auguili. Placaet, waer by alle Neutralen ,cnde
andere verboden wert eenige Vivres of Ammu- nitie van Oorloge in Vyants Leger voor Bergen te brengen. 1120 11 Auguili. Placaet ende Ordonnantie provifio-
neel, vande Staten van Zeelant, op den cours vanden Gelde, fo goude als filvere Speciën, tot den laetilen September toekomende; 2-914 12 September. Placaet, op den opheve vande ge-
nerale endegemeeneMiddelen, by de Staten van Hollant ende Weft-Vrieflaht ingcwillight tot onderilant vande gemeene faecke . 1616 lx September. Nader verklaringe, Ordonnantie
ende Statuyten, tot vorderniiTen vande Impo- ften vanden veertighften ende dertighften pen- ningh voorfz. 1962 29 September. Placaet, waer by geftatueert wert,
j dat yedcr die inde lactftc opteyekeninge van 't
Hooft-gck niet bekent is, fich fal hebben aen
te geven. 1540
Ordonnantien vanden Impoft op Haringh en ge-
foute Vifch t'federt Oftobèr 1622 tot noch toe in.Hollant en Weft-Vrieflant verpacht. 1857 24 November. Placaet, jegens Grootij Boeck, ge-
intituleert, Verantwoordinge vande wertelijc- ke Regieringe van Hollandt ende Weft-Vricf- kndt. 4*)1
x6 November;:Placaet, by forme van Renovatie,
Verbiedende op Weft-Indien te varen anders alsaytten name vande Weft-Indifche Com- pagnie; 581 20 December. Placaet, jegens 't mif btuyck enflc verduyfteren vande Brouwers Tonnen. ixc6 Continuatie van 't O&roy Vande Ooft-Indifche Compagnie,innegaendederteerften Januari) xxiDecember. Reglement en limitatien^waecop
jby bate Ho: Möi continuatie van 't opgemeke Oclroy vergunt is. · ·■ ■'"- 539 a£5>ecembet. Continuatievati 't Oftróy vande
|
||||||||||
|
Noorifche Compagnie voor ι χ jaren. Col· £73
i6zy. : ;";: \V' 13 Febrüarij. Ampliatic van't G&roy vande Weft-
Indifchc Compagnie: 83 ι χ Maerc. Placaet ende Ordonnantie, noopende
den Impoft vanden veertighften en dertighften penninghin Hollandt ende Weft-Vrieflant ge- heven. 1953 13 Martij. Nader Ampliatie ende interpretatie» vande continuatie van 't Odroy vande Ooft- Indifche Compagnie: , 543 i8Maert. Placaet, waer by feeckere dobbelc Stuyvers voor billioen verklaert: oock alle uyt-» heemfchc Paycmenten verbodë werden. 2952, Ordorinantie, volgens welcke in Hollandt ende Weft-Vrieflant t'federt den jarc 1623 tot 1655 bcyde incluys, den Impoft opte Brande-wynen verpacht is. 1684 Idem opten Tabacq. 1862 22 April. Placaet, tegens het uytvoeren van aller- ley rouwe ende ongekamde Wolle en Scbacps- vachten ·. ende het inbrengen van eenige Wol- le, buytcn defc Provinciën ghekamtendebe- reyt. Π72» 6 Mey. Placaet, waer na d'Ingefetenen dcfer Lan- den ghelaft wert t haer jegens de VuTchers vat? Schotlant te dragen. 708 6 Mey. Placaet ende Ordonnantie, op 't ftuck van de Binnelantfche Pafpoorten ^ ende het fuyve- ren vande felvc. . 2ί3°4 xi Mey. Placaet, op 't ftuck vande Jacht in de Klingen. 1366 30 Mey. Notificatie, dat de Bewirithebbcrcn van de Ooft-Indifche Compagnie hare Recckenin- gen fullen doen. 561 3 Junij. Nacrder ende ftridcr Placaet, tegens het verkoopen ende tranfporteren der AcÏien inde Ooft-Indifche Compagnie. 555 xi Iunij. .Accoort tüifchen de Bewinthcbbcren ende Hooft-participanten vande Weft-Indifchc Compagnie, met approbatie vande Ho: ende Mo: Heeren Staten Generael gemaeckr. .85 xi Junij. Placaet,waer naer de Ingefetehen defcr Landen , varende naer Weften, door de Strate ofte enghte van Gibekar, om té negaticren op Levante, ende op de Rijcken vanden grooten Hccrc tot Conflantinopolen.ofce mede binnen de voorfz Strate op Vranckrijck eride Italicn,< hen fullen hebben te reguleren ,-tcri reguarde van hare ZeebrieVèn, betalinge van Laftgcldcn^ endeanderfints. ! 910 22 Juiiiji Prolongatie van tijdt om iri te mogen leggen inde Wcft^ndifche Compagnie. 589 22 Junij. Ordre vanden Opper Houtvefter, waer by den Provooft Generael vandeLWildernifi<f ghelaft wert de iTranfgreiTcurs vabdc Placaten op 't ftuck vande Wilderniifc, in^crlecckerin- |
||||||||||
|
gètehoudeh*tot, &ca 10.*< . ι ·,«]>·. vrrtnl 3 1428
24 Julij. 1 Appöftitl'e;; op -de Reqiicfte Vande ghe- meene Gildebroeder&van 't KctdlacrsGiidein Hollandt;)/Jvu nobyd lor.w. mr.id'1 . m£o%i Ordonnantie vaflderiiImpoft crp dMhfgrondinge en uytvoerrngeltarufcn Turf in iHoHandé ver- pacht t'fedcrt Augufti 1623 tot nochitoe. .1890 11 Auguili. PlacaetlerideÖrdonnanue^wacr naex ï C üj die
|
||||||||||
|
■·-
|
||||||||||
|
RiE G I SF Ô E R.
|
||||||||||||||||
|
' die geene gebruyckende eenige gepradifeerde
lnftrumenten van Lint-Molens, hen voortaen f uilen hebben te reguleren. Colum 1190 4 September. Placaet vande Staten van Hollant
ende Wcft- Vrieflant,behelfcnde Inftruclie ende Ordonnantie op 't ftuck vande Pilotagie ende aenkleven van dien: Waer na alle aengenome- ne Lootfluyden op Vlielandt ende Ter Schel- lingh haer lullen hebben te reguleren. 105X ix September. Placaet, tcgens het ontfangen en-
de uytgeven van allerhande Uytheemfche ko- pere Duyten: ende befonderlijck den geenen die dacr onder gedruckt ftaet. 2,9 "54 4 OAober. Placaer, raeckende de Piloten tot Pet-
ten, Huyfduyncn en Texel. 1036 x6 Oclober. Nader Ordonnantie vande Staten
van Hollandt ende Wcft·Vrieflandt, noopende het vyeren ,door laft van hare Ed: Mo: by der fel ver Gecommitteerde op eenige Plaetfen van de Zccftranden , by provifie in train ghebracht, ende die op andere naemaels fullen noodigh gevonden, mitfgaders op het Vycr-gelt welcke tot dien eynde betaelt fal moeten werden, &c. 10x8
xx November. Placaet vande Staten van Zeelant,
op 't ileeckcn en flacn van Bcyt-fchapen. ix 18 5 December. Placaet vande Staten van Zeelant,
op de lacht, Vogclerye , Vee, Helm, inde Duy-
nen, Boomen, Plantfoenen, ende ander Gewas ten platten Lande, ende anderfints meer daer toedienende. I312- 16x4. ,
i8Januarij. Placaet, dacr by den uytvoer foovan
gehcele ende halve ledige Haringh-Tonnen, als van Duygcn rot foodanige Tonnen gheprepa- reert,endc Cruys-want verboden wert. 754 19 Januari). Placaet, innehoudende verbodt van
geen GrainennaeSpangien.(op 't confentvan den Coninck aldaer voor den tijt van.elf Maen- den gegeven) te voeren ; met waerfchouwinge van't delTcyn vande Spaenfche daer inne. 1144 19 Martij. Placaet, noopende den Impoft vanden
veertichften en dertighftcn penninghin Hol- lant ende Wcft-Vrieilant geheven. .195} 19 Martij. Nader vcrklaHnge, Ordonnantie ende
Statuyt,tot vordcrnilTe vande Impoftcn vanden veertighften ende 30 penningh voorfz. 196X x4 Meert. Placaet,jegens de frauden vanden xl,
penningh opte Schepen. io8x X7 Meert. Ordre van den Opper-Houtvefter,
waer by den Provooft Gcneracl vande. Wilder- nifle gbclaft wert, de TtanfgreiTeèrs vande Pla- caten op't ftuck vande WiidernuTe, in verfeec- keringè te houden, tot, &c. ■', ) ,^14x8 Generale Ordonnantie ende Conditien ,< waer op
inden Lande van Hollant ende WefbVrieilant
op den cer&eri April 16x4 verpacht zijn, de ge-
meene ïmpoften, over ai, lbo wel inde Steden,
talsj tën plaMèrtLatide i tqn> behoeve vande ghe-
nmeënèiaedke gehevenxr!b!>oïd-.ui::) ·);: J163X
17 April. Placaet, waer by den uytvoeicsrari Kie-
^men, ofte Pé-yati MeedcRIobgen, Eggen.eride - andere Éçßúþ men ten tot'der» Landr-bouw noo- digh,verbodenvvertjô iitusu.' .-.ii'j.;. 11164 i-Mey^ Placaet> verbiedeiidchetvervalfehenem
|
vermengden vande Hoppe. Colum ixoi
4Mey. Placaet, byforme van Ampliatie, waer
inne den Bocck-vcrkoopcrs ghciaft wert alle ar- gerlijcke Schriften ofte Boeckcn, die haer bej handight of tocgcfonden werden, aenden Offi- cier te brengen. 44^ xoMey; Nader Placaet, op'tfubject van 't ver-
koopen der Aclien inde Wcft-Indifche Com- pagnie. 665 xo Mey. Placaet, op 't ftuck van 't Viflchen ende
Vifch-gewant opte Rivieren, Meeren ende Bin- newateren in Hollandr ende Wcft-Vrieflandt. 1x76
÷ 3 Mey. Placaet, der Heeren Staten Generael,
Hamerende premie over 't veroveren van Vy- anrs Schepen, voor de gene die niet in 's Lants dienften zijn. 97X x4Mey. Placaet, waer by verboden wert buyten
conïent van de Welt- Indifche Compagnie Volck aen te nemen, oock fich in dienfte te be- geven om na Weft-Indicn te varen. 595 30 J ulij. Placaet, Roerende de goederen die by
Teftamcnten , Codicillen , Huwelijcxe Voor- waerden ofte andere Contraclen,gcmaccktzijn fubjcd reftitutic. Gcemanecrt by de Heeren Staten van Hollant ende Wcft-Vrieilant. 375 1 Augufti. Placaet, raeckende de Piloten tot Pet-
ten, Huyfduynen en Texel. 1036 1 Augufti. Placaet vande Staten van Hollandr,
Behelfcnde Inftrudic ende Ordonnantie op 't ftuck vande Pilotagie ende aenkleven van dien: waer nae alle aengenomene Lootfluyden op Vlielandt ende Ter Schellingh haer fullen heb- ben te reguleren. éï^÷ 13 Augufti. Placaet vande Staten van Hollandr,
daer op binnen den felven Lande gheheven fal worden het Middel van 't kleyn Zegel, 1994 13 Augufti. Ordonnantie, volgens weicke inden
Lande van Hollandt ende Wcft-Vrieflandt het recht van 't klcyn Zegel geheven ende betaelt isgeweeft. 1996 18 Augufti. Placaet,jegens feecker Libel, geinti-
tuleert, Waerachtigh verhael vande tydinge gekomen uyt Ooft-lndien met het Jacht ghe- naemt de Hafe,in Junio 16x4ingekomen in Texel, &c. 451 x September. Placaet, waer by den Neutralen en
allen anderen verboden wert eenige Vivres of Ammunitie, nae de Legers vanden Coninck van Spangien te voeren. 1 ixo 5 September. Placaet vande Staten Generael,
noopende den Impoft op d'Ongefondeerde ProcelTen. XX30 i6 0itober. OcVoy, van fijn Capitael te mogen
verhoogenindeWeft-Indifche Compagnie. 589 17 Octaber. Placaet, verbiedende eenige Wape-
nen of Ammunitie van Oorloge nae Fez ende Maroccos te voeren. ", * ð-.é 1116- |
|||||||||||||||
|
16
|
||||||||||||||||
|
%S-
|
||||||||||||||||
|
:\-.i
|
||||||||||||||||
|
xxMartij. Placaet Cnde Ordonnantie, Tegens
,Wech - loopers die hun in dienft vande. Weft-
n Indifche Compagnie begeven hebben, of oock:
o in .tijdñ van noot haer Schepen verlaten. . 6$\
XX Meert. Ordonnantie , continuerende den Irn-
tpoftop d'Ongefondeerde Proceflèn. -f984
Ge-
|
||||||||||||||||
|
HO
|
||||||||||||||||
|
R È GIST Ë R;
|
|||||||||
|
Weft-Vrieflandt, ovir de Latijnfébë Schooien
binnen den felven Lande. , Colum æã$ ióOiftobcr. Placaet ende Ordonnantie van Re-
torfic, daer by alle Commercien met den Vy- andt, ende Toevoer naer de Steden ende Lan- den vanden felven, werden verboden: 1 ti6 x8 Odober. Placaet, daer by de Bewinthebberen
vande Weft· Indifche Compagnie toegelaten wert een Maent Solts te geven aende gene die de Bahia over gegeven hadden, ende uytte de- tentie ontflagen waren. 65^ 29 December. Nader ordre,tegens de valfchedën
ende bcdriegeryen die in 't verwen ende ver- fwaren Vande Zydc foo binnen 's Lants als van buyieninkomende worden geplecght: als me- de inde Wercken ende Manufacturen die van Zydc gemaeckt worden. 1184 16x6.
19 Januarij. Placaet vande Staten van Holland^ jegens feker fediticus Boecxken ■, geinticuleerr, Hollandtfchen Apocalypfis. 457 Leften Fébruarij. Placaet vande Staten van Hol-
landt, jegens feecker Libel, gcintituleert, Â. Ì. facturngenerofi&illuftris Herois Johannisab Oldenbarnevelt. 457 4 Julij. -Placaet 4 waer by de Jacht intden Lande
van Voorne verboden is tuiTchen den x8 Julij des felven Jaers ende ÷ Fébruarij 16x7. 1396 13 Julij. Ordonnantie,volgens welcke inden Lan-
de vatt Hollandt cnde Weft-Vrieflandt, het recht van 'å kleyn Zegel gheheven ende betaek is geweeft. 1996 X7 Julij. Placaet, óp't fuy veren endcverkoopen
van 't Salpeter, *t wefekc inde Vereenichde Ne- derlanden gebrachtwort, 1194 X7 Julij; Waerfchouwinge vande Staten van Hol-
lant, op den ontfangh en uytgeef vande Rijcx- daclderè. 3°3Q 1 ÷ Augufti. Renovatie van 't Placaet vande Mun-
te vanden xï Julij r6xx. mette Ampliarievaii dien. X814 Beeldenaer, ofte Figuyr-Boeck, dienendeopde
nieuwe Ordonnantie vander Munte, ghearre- fteert ende uyteegeven by de Staten Generael den xï Iunij 102X. metde Ampliarie van dien, door de ghe mei te Heeren vanden ix Augufti 16x6. inde welcke tot meerder verlichtinge, ge- prefenteert werden de Figuyren vande Goude ende Silvere Munte, cours ende gahgh heb* bendein krachte derfelvec Ordonnantie, ende boven welcken geene tot andere pryfe ontfan- gen,ofbefteetfullen werden. x8xo x$ Augufti. Placaet, tegens den ontfangh ende
uytgeef vande Huyflcnfche Penningen, gecon- terfeyte Camper Gout-guldens , cnde Baten- borger Schellingh.ende 't leveren van Materia- len op foodanige Munten. 4954 10 Odobcr. Verbodt vande Staten van Hollant,
Tegens het gaen ter Mifle inde Huyfen vande Heeren Ambafladeurs van Coningen^ Princen, Republijcquen,&c* 2.x 1 17 Odiober. Verbodt vanden Hove van Hollant,
daer by't Placaet vanden derden Julij 1619. geconfirmeert, ende ordre gheftelt wert tegen de uytgewefen ende afgefette Predicanten, midtfgaders Proponenten, ende andere Pcrfoo» nen,
|
|||||||||
|
Generale Ordonnantie cnde Conditien, waer op
inden Lande van Hollant ende Weft-Vrieflant, op den é Aprilis 16x5. verpacht zijn de gemee- ne lm poften, over al, foo wel inde Steden als ten platten Lande,ten behoeve vandc gemeene faecke geheven. Colum 163 ÷ Ordonnantie, volgens welcke in April i6x$ ver-
■ pacht is dert lm poft op 't Koorn der Brouwers
in Hollandt,&á. í ■· 1765
Ordonnantien.opte verpachtinge vanden Boter-
Impoft in Hollant ende Weft-Vrieflant, t'federt April 16x5 tot 1655 gedaen. ' 1846 14 April. Placaetjegens de frauden vanden vecr-
tighften penningh opte Schepen. : , 1981 10Mey. Placaet, waernae d'lngefctencridcfcr
Landen ghelaft wetdt, haer jegens de ViiTchèrs van Schotlant te dragen. 706 30 Mey. Placaet ende Ordonnantie, Tegens
Wech-loopers die hun in dienft vande Ooft of- , tc/Wcft-Indiiche Compagnie begeven hebben-,
verloopen, of oockintijdt van noot haer Sche- penverlaten. Ð > : *>59 19 Junij. Placaet, Ordonnantie ende Gonditien,
,; waer op van wegen de Staten Generael fal wor-
den verpacht, een vierde - part vanden opheve der Convoyen ende Licenten. 2,348 2,4 Junij. Plaeaet,,wacr naer de Ingefetenen van
de felve Landen* varende naer Weften, door de Strate ofte Enghte van Gibeltar, omteNego- tieren op Levante, ende de Rijcken vanden gropten Heere tot Conftantinopolen, ofte me- de binnen de voorfz Strate, op Vranckrijck en- , de Italien, hen fuilcn hebben te reguleren, ten
reguarde van hare Zee-brieven, betalinge van Laft-gclden, ende anderfints. 910 4 Julij. Placaet, vande prjemie voor particuliere
die 's Vyants Schepen veroveren. 974 é ÷ Julij. Lijfte der Convoyen ende Licenten, van
alle inkomende goederen, foo uyt Vyande Lan- den, de Maze, als uyt Neutrale Landen: Mitf- gaders vande goederen gevoert werdende naer Neutrale Landen, Embden, Oldenburgh, Bre- men incluys Ooftwaerts, ende ten Noorden den Rhijn per Afle , eenfamentlijck op Calis, Beunen totte Somme incluys weftwaerts > de Rivieren vande Rhijn»Wael, Yflel, Macs,Vyan- de Landen, ende Breda, in plaets van 's Herto- gen-Bofch, boven elcke Colomne geftelt,ende dit by ptovifie. Innegaende den eerften Sep* tember ï6xj:. X415. Z417 zx Julij. Placaet,opte Wapeninge en Manninge
van Schepen, foo ter Coopvaerdye alsHaringh- vanghft. 876 Eodem die. Inftru&ie voor de Commifiarifen in
't Vlyc en Sont. 886 zz Julij. Prasmic ,voor de Schepen van Oorloge,
die Duynkerckers veroveren. 976 8 Augufti. Prsmium, voor de gecne die ecnigc
Chaloupen vanden Vyant veroveren opte Bin- ncn-ftroomen ofte Rivieren. 978 l6Augufti. Placaet, Ordonnantie ende Condi-
tien, waer op van wegen de Staten Generael fal worden verpacht, een vierde-part vanden ophe- ve der Convoyen ende Licenten, Z348 é Odobcr. School-ordre, ghemaccktendegeaire-
fteertbydcHeeren Staten van Hollandt ende |
|||||||||
|
R E GIS Τ E R.
|
|||||||||||||
|
hemicum authorc Daniele de Viduis. col. 451
Generale Ordonnantie ende Conditien , waer op inden Lande van Hollant ende Wcft-Vrieilant op den eerftcn Oclobcr. 1617 verpacht zijn, dë gemeene Impoften,over al ,fo wel inde Steden* als ten platten Lande, ten behoeve vande ghe- meene faecke geheven. ;;: anq^éji Ordonnantie vanden Impoftopte Bezaeyefe Lan-
I den, in Hollandt ende Weit- Vricflandt tfdiert Odober 16x7 tot noch toe geheven. "1^ ioO&ober. Placaet,behelfendeordreopde groo- ' ι te Equipagie, Monture, ManningC ende Admi- raelfchappen 'der Schepen , varende dtfpï de Straet van Gibralter na de MiddelantfcM'^ee, r,;endexypLevantcni.^ r/// .i-c--yi .('-;^g6 16 OcT:ober. Ordonnantie, volgens^weitje''iïiclcn Lande van Hollandt endeLWcikVricilandïjhcc teciit van 't klcyn Zegel gehe^^n cride'Jfèiaélt iS'géweëft. k-oci nju>fó0O ï7 November. Placaet, behelfende nader ordre-'op
de grootc Equipagie,'Monture,Manningé eüde Admiraelfchappen der Schepen > varende door de'Straet van Gibralter naéde Middel and tichê Zèe)éndeopLevanten. ■··."' .·■" ■ '· 906 0.7 November. Placaet, ordre op't betalen der "Lail-geldcn. . > · . }J -914 10 December. Nader Placaet, vande Staten van
Hollandt, jegens verfcheyden infolentien der Stddenten totLeyden* o::b ί -ό ^s rn^j^ 10 December. Ordonnantie, volgens weldië-in den Lande van Hollandt ende WeftSVrièftant, het recht van 't kleyne Zegel geheven entte be- caclt is gewceft.! ,/ 1 miu ;;-,;-'):;· '*'iooo |
|||||||||||||
|
nen, foo wel Mannen als Vrouwen, die ongeru-
ftigheyt in Steden ende Plaetfen, onder dcxel van Religie, foecken aen te rechten. CoL 273 %y Odober. Placaet,tegens tweefootten gecon-
tetfeyte'Goutguldens. - 2-958 3,6Q&ober. Placaet vande Staten van Zeelandt,
op 't fchutten vanden Vifch. ï2.86 Leften Oftober. Placaet, betreffende de Zeevon-
den, en andere vCrdronokerie goederem rxorjx 16x7. ,...... ..
\é Januarij. Placaet, Behelfende ordre opte Wa-
pcninge ende Manninge van Schepen, foo ter Coopvaerdye als Viiïcherye, uytte Vereenich- de Nederlanden over Zee varende, mitfgackrs opte ordre vande Admiraelfchappeft,«nde 't be- .leyt van dien , rnettet geene daer aendcpen- deert. τ 876 i6 Januarij. Inftru&ie, voor de CorftmiiTarifen in
't Vlyeende inde Sontfomme opficht te heb- ben op de uy tvarende ende inkomende Qöfter- fche Schepen, ende Noortdrunt endciNoort- Caep-vaerders. -..■; ·,< :\.[ _,:\ ,-886 11 Meert. Placaet, tegen geconterfeyte Stuy vers
endeDuyten. 1958 17 Meert. Placaet» Behelfende ordre opte Wape-
ïiinge ende Manninge vart Schepen, foo ter Coopvaerdye als Viflchérye, uyfte: VCreenigh- dé Nederlanden over Zee varendc*mid.tfgaders ; opte ordre vande Admiraelfchappen, ende 't be- Jeydt van dien, mette.tgeenedaer aen d§pen- deert. A, 876 17 Meert. Inftruc*he, voor de Commiftarifen in 't
|
|||||||||||||
|
Vlye ende inde Sorit ♦ omme opficht te hebben
op de uy tvarende ende intomende Oofterfche Schepen $ ende Noortdrunt ende Noort-Caep- vaerdfers. l-v.^v.-u r· %- ..,,-,,,,', .·.,."■_ 886 i6Mey. Placaet, racekende de Piloten tot Pet- ten, Huyfduynen en Texel. .^036 16 Mey.. Placaet vande Staten van Hollandt, I Behelfende lnftrudtie ende Ordonnantie op 't ftuck vande Pilötagië ende aenkleven van dien; waer nae alle aengenomene Lootiluyden op Vlielandt ende TerSchelUngh haer fullen heb- ben te reguleren. » . : . ïo^x ifj Julij. Placaet, tegens het Draetwerck, by Jo- han de Carpentier ende Servaes Hellinck ghe- ■ maeckt^of by andere nageconterfeyt, 3,734 31 lulij. Ordonnantie, waer nae aiomme binnen de Provincie van Hollant ende Weft-Vrieflant, foo inde S.tcden.op Slooten ende Forten,als ten platten Lande.het Haertftede ofte Schoorfteen- gelt, tot onderftant vander Oorloge, on tfangen ende gheheven ial worden, volgende,'t confent vande Staten der voorfz Provintie. 1538 3Augufti. Placaet, op 't redres ge nerael vandc ... Verpondingen over den Lande van Hollandt ende Weft-Vrieflandr, 1514 18 Augufti. Naerder Ampliatic, op't vierde Ar- tijckel vande Ordonnantie vande Verpachtinge van een vierde-part vanden opheve der Con- voyert ende Licenten. - Wyj ,-· : j< 4396 3* September. Placaet, tegensden Swölfchen Flo- u rijn van 28 ft uy vers. ;',,, %^Go 21 September. Placaecjegens feecker Boecxken, geintituleert, E viduis minutum in Bellum Bo- |
|||||||||||||
|
i7Ïanuatij. Placaetrtot coftfervarieder BoÜcherJi
WilderniiTenxnde 't Wilt. ·.?.; ' . · ^ ttf6 Placaet vanden felven date ; op 't'ftuck Vande
lacht inde Klingen. ; : ·,;^ο:;;:: 's 1366 li Meert. Ordre van den Opper-Höutvefter t
waer by den Provooft Generael vande Wilder- niiTe ghelaft Werty de Traófgreflèurs vande Pla- caten op't ftuck vande Wilderniftè, in ycrfeec- keringe tehouden,tot,&c. ;■'■ ■ ' 14.28 z8 Maert. Placaetj tegens het uytgevenendeoht-
fangen vandc Poolfcheende Danfickcr Pennln-
■< gen^ voor Oorden van Rjjcxdaeldersuy tgege-
ven. · u.. . 2962
5 ApriK Placaet, tegens het munten vanden fil-
veren Florijn , ende Arent-fchellingh tot Zwol. , :i ; 'l ...'■·;.,;:: - "l I96f
ι Aögufti.. Placaet, noopende het vyeren door laft
vande Staten van Hollandt, by der felver Ge- committeerde op eenige Plaetfen vande Zee- ftranden, by provifie in treyn gebracht,endedie op andere namaels fullen noodich ghevonden* midtfgaders op het Vyer-gelt, welcke tot dien cynde betaelt fal moeten worden, 6cc. 1028 1 Augufti. Placaet, Raeckendc de Piloten tot
Petten, Huyfduynen en Texel. 1036 1 Augufti. Placaet vande Staten van Hollandt,
behelfende Inftruclie ende Ordonnantie op't ftuck vande Pilotagie ende aenkleven van dien: Waer nae alle acngenomene Lootiluyden op Vlielandtende Ter Schellingh haer fullen heb- ben te reguleren. 1052 7 Augufti
|
|||||||||||||
|
1
|
||||||||||
|
Kt?
|
ν. s τ< m μ
|
|||||||||
|
f.
14 Julij. Placaet itegüni ,ésDp6aieri'^n Graef
Henrick vanden B«rge: « r·; Colum 2.970 27 Julij. Placaet, tegen de geconterfeyte Franck-
foOrderRijcxdaelders. (.. ; / . .\oiinen'na$f% 29 Julij. Ordonnantie, daer op binnen,den Lande
van .Hollandt ende Weft-Vrieilandt, t'fedcrc Augufti 16x9 tot den leften Iulij ^xyerpatht is geweeft, voor d'cenehelft,denveettighftert penningh van alle onroerende goederen aldaer ghclegeη, foo Leen als Eygen, die verkocht ofc vcrmangclt fullen werden: Infgelijcks van alle Kuftingh-bricvcn, Los ende Lijf-renten, die van nieuws verkocht of gheqonftitueert fullen Wor- den : Midtfgaders de helft vanden dertighften penningh van alle onroerende goederen , Üie yemant ab inteftato, by difpofifie Teftamcn- taire,Fidei Gommiiraire,CodicilJaireiLcgaet ofte Gifte, uyt faecke des doots.fuilen aenko- men vande zyde, ofte van vreemde Luyden, geduyrendede Pacht. ■■ 1970 8 September. Placaet , jegens der Paufgefinde
Geeftelijckheyt, Convcnticulen, Scholen, Col- lecten ; Cloppcn, Vooehden j en compbfiticn der Officieren, &c. ;i s.! %o$ : ..'·;Ι.,.;, ;i. .,,·;': '$}&,[*' ';,',ί'.'Γ;··.,1 .
3 Ianuarij. Placaet, vanden Rade van State, waer
by den IiigefetCncn vande Meyerjje Van 's Her-
togen- Bofch gelaft wert niemants bevelen,dah die van of wegen hare Ho: Mó: 4Heeren Sta- ten Gencraei der Vercenighde Nederlanden, π foo in 't Geeftelijeke als Wcreltlijckc re gchooK- famen; Ende fpecialijck dat de Roomfchc Pa- - ftoren hacr fullen onthouden van Kerckelijcke . dienftën,ioppeync,&c. . 239 X4 Ianuarij. Placaet, waer by het inbrengen ende
verkoopen Vande Tijeken in Vyanden Lande gernaeckt, verboden wert. 1176 5 Fcbruarij. Placaet, op 't verheffen der Leenen ia
de Meyerije van 's Hertogen-Bofch. 1458 4 Meert. Placaet vande Staten van Hollandt .je-
gens Bedelaers, Vagabonden en Bcdelarycn, >:!·■:-. '- 48J
10 April en 6 Mey. Placaet, jegens democtwü-
ligheden der Schipperen in 't Vlye en Texel, je- gens de Commifcn der Recherqhe.ii: 1 *344 81unij. Placaet, tegens het uytvpeien van aller-
ley rouwe ende ongekamde.;Wöllc en Schaeps-
vachten 5 ende het inbrengen.yan eenigc Wolr
1 Ie,- buyten defc Provinciën gbekamÉ ende be-
! :reyt. Γ/ 'j;j ia f'jvi · XI7X
11 Iunij. Ordonnantie,waerby geboden wert dat
rilerialle Vicaryen en Beneficicn ghefondcert ,: opieenige Altaren binnen's Hertogpn-Bofch,
; fal aenbrengen. 1474 22, Ju'nij; Placaet Jegens 't verduy.fteren der Do-
f frieynen in Vlaenderen. - ,,·;·. Si 1434 14IUHJ. Placaet vande Staten van Hollandt, te- gens 't inbicngen van alle foott^n van Deuy- ; ten. 303 % 14 Iulij. Placaet, op 'tftuck vandeTmnvande
Engclfche Laeckenén. 776 24lu3ij: Tnftru&ie,'vande Ho: ende Mo? Heeren
Staten Gencraei'der Vereenigde Nedctlanden, naer de wclcke dè gefwooren Mdnnen ofte Me- ters inde refpecltv© Steden detvoérfz Vcreè- D niehde.
|
||||||||||
|
.^iAugisfti. Placaet, tegens het inbrengen ènde
■ 'öntfangcn vanden Embder 18 ftuyvers pen- ningh, en 't leveren op te voorfz Florynen.1.21966 13 Augufti. Placaet, Ordonnantie ende-Condi-
tie n, waer op van wegen de Staten Gencraei lal worden verpacht, een vierde-part vanden ophe- ve der Convöyen ende Licenten. 2348 ioOdobcr, Placaet, behelfende ordre öpte Wa-
pèhingcende Manninge van Schepen, fob ter Coopvacrdye als Viffcherye.uytte Vereenïehdc Nederlanden over Zee varende^itfgadersopte ordre vande Admiraelfehappen , ende 't beleyt van dicn,mcttét gene daer aendependeert. 876 ajo Odober. Inftructie voor de Commiflarlfen in't
'Vlye ende inde Sont,omme opficht te hebben
op de uytvarende ende inkomende Oofterfche
I Schepen, ende Noortdrunt ende Noott-Caep-
vaerders. ! 886
s/zOclobcr. Placaet, tegens de Nevcrfche ende
Montfcratfche Daelders. 2969 30 November. Placaet, inhoudende verbodt van
uytvoer van Tarwe ende Rogge. 1136 2.1 December. Placaet vande Staten van Hollant,
3' jegens alle Duyten buyten Hollandt geflagen.
3Ó3X
1629. ? ' ·'"···■ Leften Ianuarij. Interpretatie by den Hove van
Hollandt, op het Placaet vande Wildcrniflc, noopende de Hooft-Officieren ter lacht geo[ua- lificeert. : - ' -' :■ 1386 19 Maert. Placaet, Behelfende ordre öpte Wa-
peninge ende Manninge van Schepen; foo ter , Cóopvaerdye als Viflchet'yc,uy tte Veteehichde
Nederlandè over Zee varende, mitfgaders opte ordre vande Admiraelfehappen, ende 't beleyt van dien,mettet gene daer aen dependeert.876 19 Meert. Inftructie, voor de Commiffariferi in
't Vlye ende inde Sont j orame opficht te heb- bén op de uytvarende ende inkomende Ooftcr- nfche Schepen, ende Noortdrunt ende Noort-
Gaep-vaertJers. ; 886 1 Aprik Ordonnantie vanden Impoftop'tKoorn
' éet Brouwersy:Azij«-makers en Brandewijn- branders ibHollandt geheven, π .■., 1J66 2,8 en 30 April. Placaet vande Staten van Zce-
landt,-daer.by verboden wort, dat geen Iefuiten, ύ (vreemde Papen, noch andere Geeftelijeke Per-
foonen, inde Provincie van Zèélant en mogen , komen: mitfgaders nierrianden der felver Inge-
fetenen hen begeven ter Scholen by de lefui- : ten, noch oockinde Univerfiteyten ende Scho-
■ Jen onder den Coninck van Spangienof Eertz-
■ HHertogen behoorende ^verbiedende mede de
CollecW, &c; ' . ! doi229
fMey. Placaet, tegens den Embder 28 ftuyvers
f, penningh.endeleverantieoptenfelven. 2966 1 x;Mey. Placaet vande Staten van Hollandt, be- 1 moerende de groote Vifleherye ende Haringh- -üvaert: met verbodt datniemandt des anderen Want kerven ofte befebadigeh mach. i n·^$92 9 Julij, Nader Placaet, waer mede verboden wert :.:aUerley maniere van viiTchen in Beyetlandt, 1 ;Bytgefondert· met d'EngeUrocde. Medeniacc- oUusnck't Larïdtvan Putten: ende wydersrnne- :houdende generacl verbodt met Tant-Ergcrs te viflehen. .ι.!τ* 12598 -Ai ■:. ·
|
||||||||||
|
w
|
||||||||
|
BJï BI G I S Τ E R
|
||||||||
|
1631 en vervolgens tot 1655 incluys, dcnljh-
poft opte Wynen verpacht is. Colum 1668 8 April. Renovatie vande Placaten vanden eerften
i. Augufti en derden Odober 1630. op't ftuck : "vande Muntè. -197$
19 April. Placaetjegens 't Hooftgelt by de Spaen-
fche op gcftelt, over de platte Landen onder 't : gebiedt vande Staten Generael gelegen. i>p.6
2 Mey. Placaet, Tegens alle Oorden van Riicx-
; daelders: ende fpecialijckjegens Brandenbur-
ger» Hamburger ende Poolfche Oorden. 1984 13 Mcy. Placaet, innéhoudende naerder verbodt
ende ordre, op 'tfluytender Parochie, Cloofter- j kerekeó en Gapellcn inde Meyerije, &c. 241
3,3 Mey. Placaet ende Ordonnantie, daer by ghe-
laft wert dat alle Schippers ende Coopluydcn, Irigefetenen deier Landen , cenigc Granen in rMoicovien geladen, ofte doen laden hebbende, de fe'lve binnen defe Landen fullen brengen, ofte doen brengen. 934 23 Mey. Placaet, op 't vervoeren vande Granen
ende ander Gewas ten vvederzyden vande Lan- den leggende onder Contributie, ii 38 30 ïunij. Placaet, op 't ftuck vanden Tarra vande
Engelfche Laeckenen. 776 30 Iunij. Inftrudie, vande Ho: ende Mo: Heercn
Staten Generael derVereenichde Nederlanden,
naer de welcke de Gefwooren Mannen ofte Meters inde jrefpeclive Steden der voorfz Ver- eenighde Nederlanden hun voortaen fullen re- . guleren, in't vifiteren, meten ende Tarren van
de Engelfche Laeckenen. . I 780 2,8 Julij. Placaet, Ordonnantie ende Conditien,
j-i waer op van wegen de Staten Generael fal wor-
; den verpacht, een vierde - part vanden opheve
der Convoyen ende Licenten. 2-348 a Augufti. Placaet, waer by eenen yegelijcken
verboden werdt op den grooten verdroncken Waert van Zuyt-HoJlandt, Landen van Bona- vontuyra,Stryen, Putten, ende andere Plaetfen daer ontrent gelegen, meteenige Schiet-ichuy- ten ofte Roers te komen ofte converferen. 1308 4 Augufti. Placaet, lop de Commeteien vande
Coopiuyden, Adventuriers vande Engelfche Natie, rt oLc.,], 3 /■", ,■'■ 766 18 Augufti. Ampliatie, op de voorftaende Ordon-
nantie vainden 28 Julij 1631* !!.;.3,356 6 September. Placaet, jegens de gheconterfeyte
Utrechtfchecnde Weft^Vrieflche Schellingen, ende den Rijcxdaelder van Syms Auftriacus, ende een Oort Rijcxdaelder van Beyeren, 2986 1 October. Wetten ende Statuyten vande Uni-
verfiteyt tot Leyden. . 281 1 Oétober. Ordonnantie.gemaeckt by de Ridder-
fchap, Edelen ende Steden van Hollandt ende Weft-Vrieflant,reprefenterende de Staten van den felven Lande, op 't ftuyr ende beleyt van 't Collegium Theologias, by den fèlven Heeren Staten gefondecrr ende opgericht inde Univer- fiteyt binnen der Stadt Leyden. 293 60c>ober. Placaet, tegens het prepareren van
. geel Koper , eieren ende toeruften, 't zy met
emaillerenof andèrfints, in dier voegen dathec felve den goude of filver ghelijck zy, als mede tegens 'tbeneficieren der wereken daet van ge- maeckt. 2736 22 De-
|
||||||||
|
*ttichd(& Nederlander», htm voortaen fullen regu-
leren, in 'tvifiteren, meteri endeTarren vande Engelfche Laeckenen. Colüm.780 Ordonnanticn, waer op t'federt Augufti 1630 tot
1632 ihcluys in Hollandr ende Weft-Vrieflant verpacht is gheweeft den Impoft op 't kleyn Zegel. 2.006 1 Augufti. Placaet, Racckende de Piloten tot
Petten, Huyfduynen en Texel. ;r. ' 1036 1 Augufti. Placaet vande Staten vanHollandt,
behelfende Inftrudie ende Ordonnantie op't ftuck vande Pilotagic ende aenkleven van dien: Waer nac alle aengenomene Lootfluyden op Vlielandt ende Ter Schcllingh haer fullen heb- ben te reguleren. ' < IQ52 1 Augufti. Placaet, tegens hetuytgeven,ontfan-
gen ende inbrengen van alle Uytheemfchc Goutguldens en Schellingen , oock vanden Embder Florijn4 ende tegens 't leveren op uy t- heemfche Munten. 2976 3 Augufti. Placaet, waer by gheordonneert wert
't Placaet vanden derden Januarij defes jaers,
ftridtelijck nac te komen ; ende den Officieren ghelaft de Kerckcn inde Meyerije alomme te iluyten, ende niet te ghedoogen dat inde felvc cenigen Paufelijcken dienft gedacn worde, &c. 241
4 September. Placact,ordre op 't betalen derLaft-
gelden. 914 10 September. Placaet, op 't verheffen der Lee-
nen in Vlaenderen. 1466 1 Oclober. Placaet, noopende 't verkoopen van
Adien inde WeftTndifchc Compagnie; . · t>6y ■i6 0cT:öbe'r. Placaet, waer by d'Ingcfetenen van
Brazil gheinviteert werden in 'tbefith haerdcr goederen te komen, &c. 619 30 O&ober. Placaet^ tot vernieuwingc van't voor-
gaende Placaet vanden eerften Augufti 1630. (ftaende Colum 1976.) Mede regens den Met- fchen Rijcxdaelder, ende dat niemandt fich het Wiflel-ampt onderwinde, dan geauthorifêcrt. 2.978
^.November. Placaet, tegens alle uytheemfche
Duyten, ende fpecialijckdic van Stevenfweert. 2982
ii November. Placaet vande Staten van Hollant,
op 't ftöck vande Voorkoop, uytvoer, ende ope- ningevandèNégótie vande Granen. 1140 24 Decemb. Placaet,· Behelfende ordre opte Wa-
peninge ende Manninge van Schepen, foo ter Coopvaerdye als Vincherye, uyttc Vereenigh- de Nederlanden over Zee vatende, midtfgaders opte ordre vande Admiraelfehappen, ende'-t be- Jeydt van dien, mettet geene daer aen depen- deert. ' 876 24 Decemb. Inftrudicvöor deCommiilarifen in't
Vlye ende inde Sont, omme opficht te hebben op de uy tvarendc ende inkomende Oofterfchc Schepen, ende Noortdrunt ende Noort-Caep- vaerders. ; 886 ! ·- ; '",*;l'c;-,i:;,; ':-'φ:' ύ,, , * <i>:vJH .iHuJ '<■ -.
1631:, r....., ι.,.: 'ïh-.ui 51 Meert. Placaet, óp 't vervoeren vande Granen
ende ander Gewas ten wederzydenvande Lan- den liggende ónder Contributie. ,7 »' 1138 Ordonnantie ende Conditie», waer op inden jarc
|
||||||||
|
'■-. .·;.' s f
|
|||||||||||||||
|
REGISTER
|
|||||||||||||||
|
xx December. Placaet, op den uytvoer van alle
foorten van Pcerdcn. Golum 1148 1 6 3 x.
ix'Januarij. Ordonnantie vanden Hove van Hol-
landt , tot confervatie der Renten en Ghijnfen vande GraevTelijckheyt. 1496 6 Meert. Placaet, Tegens de frauden diebydc
Ruyters vande refpeétive Guarnifocnen van
defe Landen werden gheplceght, in 't koopen vande Peerden,onder pretext van't verftereken van hare Compagnicn. 1148 ii Maert. Placaet, Bchelfende ordre opte Wa-
peninge ende Manninge van Schepen,foo ter Coopvaerdye als Viiïchoryc, uytte Vereenich- de Nederlanden over Zee varende, mitfgaders opte ordre vande Admiraelfchappen, ende 't be- leyt van dien , mettet gecne daer aen depen- dcertk 876 11 Meert. Inftru&ic, voor de Commiffarifen in
't Vlyeende inde Sont.omme opficht te heb- ben op de uytvarendeende inkomende Ooftcr- fche Schepen, ende Noortdrunt ende Noort- Caep-vaerders. 886 11 Meert. Nader Placaet, vande premie voor par-
ticuliere die 's Vyants Schepen veroveren. 976 3 April. Placaet, tegens de Poolfche en Branden-
burger Oorden. Z989 7 April. Placaet, op 't verheffen der Leenen van
den Huyfe van Egmont. 1454 30 April. Placaet ende Ordonnantie, beroerende
het vangen, fouten, havenen, keuren, packen, ophoogen ende leggen vanden Haringh. 731 3 Mey. Placaet, daer by allen Coopluyden,
Schipperen , ende andere Ingefetenen defcr Landen, varende ende traffijequerende opte Quartieren van Levanteende d'Archipelago, verboden ende geinterdiceertwert egeene Gra- nen ofte andere verbodene Contrebande Koop- manfehappen te mogen koopen, laden, oft in hare Schepen in te nemen, in Havenen oft op Plaetfen ftaende onder 't gebiedt vanden groo- ten Heere tot Conftantinopolen, fonder expres confent ende licentie vanden felven grooten Heere , ofte die laft van den felven zijn heb- bende. Q1X % Mey. Placaet ende Ordonnantie, daer nae onc-
fangen fal worden het Laft-geit vande Schepen ende goederen, varende naer de Sont, OoftÊant ende Noorwegen. ;,.,. /, 936 4 Mey. Placaet.van geen Volck in vreemde Hec-
ren dienft aen te nemen, noch na Ooft-Indien te varen buytén de Geo&royeerde QofMndi- fehe Compagnie. -1/^51 14 Mey. Ordre ende Reglement, waer op, ende
waer naer alle de ghemonteerde Schepen uyt defe refpeéUve Provinciën, fullen vermogen te varen in feecker gedeelte vande Limiten van 't Ööroy vande Weft-Indifche Compagnie. 59,9 14 Mey. Placaet, waer by verboden werdt met
eenich Vaertuygh aende Rctour-fchepen van- de Weft-Indifche Compagnie te komen fonder confent vande Bewinthebbers. , ; 65-9 14 Mey. Placaet, tegens alle Uythccmfche Paye-
menten, ende tegens dedobbeje Stuyvers van |
|||||||||||||||
|
14 Junij. Placaet, waer by verboden wett buyfen
confent vande Weft-Indifche Compagnie Volck aen te nemen,ooek fich in dienfte te be- geven om nae Weit-Indien te varen. Col. 595 17 lulij. Placaet ende Ordonnantie, noopende
den Impoil vanden veerrichften en dertigbften. penningh in Hollandt ende Weit - Vrieflandc geheven. 1953 x8 Julij. Inftruétie , waer nae de Gecommitteer-
den op ;t formere/i vande Cohieren van 't Re- dres vande verpondingen ten platten Lande, hen fullen hebben te reguleren. 1518 x^ Augufti, Placaet, op't vcrhcöen dcrLeencn
in Vlaendercn. 1466 11 December. OÖroy op het drucken des Bybeis,
voor de Weduwe ende Erfgenamen van wylen Hillebrandt Jacobfz van Wouw, met laft geen Bybcls by andere ghedruckt, in Rerckelijcke Vergaderingen te gebruyeken, 189 1633·.
i8Januarij. Nader ordre, op de bctalirige ende
verhoogingederLaft-gelden. 916 iSJanuarij. Placaet ende Ordonnantie, op het
heffen ende betalen det Laft gelden , over de Schepen varende door de Strate van Gibralter naer de Middelandtfche Zee, endeopLcyan- tcn, 2,^74 11 Meert. Verbodt van Walvifch-neeringe,ende
andere Zee-Monftcrs , van Nova Sembla tot Fretum Davids. 680 17 Meert. Ordre jegens de Compofitien over den,
Impoft vande Wynen ende Bieren. 1758 Generale Ordonnantie ende Conditien, waer op
inden Lande van Hollandt ende Weft-Vrief- landtopdcneerften April 163 \. verpacht zijn, de ghemeene Impoften, over al, foo wel inde Steden als ten platten Lande, ten behoeve van de gemeene faecke geheven. 163 a» Ordonnantien , vanden Impoil; op de Bieren , in
Hollandt en Weft-Vricflandt t'fedcrtdcn jare 163 3 tot 1655 incluys verpacht* 17x4 Idem op't Zout* , i8ix
Idem opte Zeep. 1838
17 April. Placaet, beroerende de Pcrfoonen die
op Aéten jagen» 1376 xo April. Placaet, by 't wclck alle Goude Speciën
gereduceert ende wederom gcftclt worden, fo aengaende de permiiTie der felvcr , als haren refpeöiven prijs, op den voet, ende nad'evalua- tie vanden jare 16xx; ende andere daer óp ghe- volghde Placaten. x8?6 ι χ Mey. Ordre, opte betalinge van het Laft-gelt
vande Schepen ende goederen, varende nae de Sont, Ooftlant ende Noor wegen. 938 13 Mey. Placaet, waer by allen Leeft-befitteten
inde Meyerijevan 's Hertogen-Bofchghelaft werden hare Leenen te verheffen van hare Ho? Mo:, ende wyders allen Ingefetenen belaft, geen prqvifien van Juftitie ofte andere Ordon- nantien. vande Eertz-Hertoginne,&c. te halen, ofte te gehoorfamen. *458 xo Mey. Placaet, teged 't tranfport der goederen»
Cóppmanfehappen ende Bcftialen j over de VeerenlanghsdeMaze. Hm nyt> ax94 χ Junij. Placapt, waer by den IngefcteneD vande
D ij tan-
|
|||||||||||||||
|
/
|
|||||||||||||||
|
Stevenfweett.
|
|||||||||||||||
|
InSiii'
|
|||||||||||||||
|
·ι·ί^99°
|
|||||||||||||||
|
REGISTER.
|
|||||||
|
25 Februarij. Placaet, op 't onderhoudt vande
Stroomen , Rivieren , Wateren , Wegen 4 Straten, &c. inde Meyerye ende Stadt van 's Hcrtogen-Bofch. Colum 1260 17 Maert. Placaet, daer by den filveren Ducaton*
Danficker , Poolfche en Brandcnburghfche, mitfgaders Hamburger Oorden of vijfdeparten van Rijcxdaeldcrs , verklacrt werden voor bil- Hoen, met interdidie, &c. 299 3 20 Meert. Placaet, waer by de Jacht in Heer Huy-
gen\vaert,gefchorft is vanden achten twintig- ften Iulij des felven lacrs, tot den tweeden Fe- bruarij 1635. 1396 31 Meert. Placaet, waer by eencn yegelijcken
die vanden Coningh van Spangicn , eenige Hecrlijckheden of andere goederen, ghelegen inde Landen van Over-Maze, in admodiatieof pantfehap genomen hebben, ghelaft vvert hare Tytulen bekent te maecken ter Griffie vande Staten Gcneracl. M4° 8April. Placaet, jegens alle foortcn van Uyt-
heemfche Deuyten. 2994* 26 April, Ordre ende Reglement, vande Ho: Mo:
Heeren Staten Gcnerael der Vereenichde Ne- derlanden , ghearrefteert by advijsende delibe- ratie vande Bewinthebberen vande Generale Geodroyeerde Weft-Indifche Compagnie, ter Vergaderinge vande Negenthiene, over het be- woonen ende cultiveren der Landen ende Plaetfen by die vande voorgemelte Compagnie in Brazil geconquefteert. 621 13 Mey. Placaet , waer by verboden werdt aen
boort vande Ooft-Indifchc Retour-Schepen meteenigh Vaertuygh, fonder confent vande Bewinthebbers, te komen. 55 5 16 Mey. Placaet van Rcrorfie , waer by den Vaf-
fallen en Leen-Mannen vanden Coningh van Spangie, inde Quarueren van Namen en Ant- werpen,verboden wert eenige erkenteniile 't zy van verhef van Leenen ,ofeedt van getrouwig* heyt,aende Coningh of fijn Officieren te doen, totdat, &c, 1464 20 Junij. Placaet, bywege van Retorfie, innehou-
dende naerder verbodt ende ordre op 't fluyten. '· der Parochie, Cloofter-Kercken endè Capellen,
inde Meyerye, &c. 243 8 Iulij. Placaet, waer by de filvere Ducatons voor
billioen verklaert werden. 2996 Ï4 ïulij; Placaet, waer by de lacht inde bedijekte
Meeren van Witfmeer, anders genaemt Scha- gerwaert ende van 't Wefteyndc van dien; midtfgaders van Bleyck-Meerende Schaeps- kiiyl-Meer , alle ghelegen inde Hecrlijckheyt van Haringh-Carfpel voor dat fayfoen gefchbrt wert. - ' ·' 1396 18Julij. Ordonnantie, waer by de Jacht inde
Klingen op Haes en Hoen voor eenige fayfoe- nen gefchort wert. 1372 Leften Iulij. Placaet, waer by de Jacht voordat
ofayfoen inde Bylertier-Meer, ghefchort werdc.
·. - c-r:.0··" 1396
Leften Iulij. Ordonnantie, noopende 't recht van
't kleyn Zegel. 22<$4 27Odober. Placaet, Tcgens alle Realen van
Spangicn, Mexico ende Peru ,als oock tegens de Ducatons van Brabandt, mitfgaders tcgens de
|
|||||||
|
: Landen van O ver-Male ghe notificeert werdt,
, datfe niet ghehouden en zijn te vieren andere
Feeft-dagen, als by dievandc Gereformeerde Religie,onder defen Staet reforterende, onder- houden werden. Colum2.6i 18 Junij. Placaetende Ordonnantie, inhoudende
verbodt, dat niemandt in defe Geünieerde Pro- vinciën, geaiTocieerde Lantfchappen, ende Ste- den van dien, fal mogen aenbrengen of verkoo- pen eenige vreemde of ghemcngelde Calmy- nen, of de Wercken daer af gemaeckt. 1194 15 Julij. Ordre ende Reglement, waer op, ende
waer naer alle gemonteerde Schepen, uyt defe refpedive Provincien,fullen vermogen te varen in feecker gedeelte vande limitcn van't Odroy vande Weft-Indifche Compagnie. 599 25 Augufti. Placaet, op't ftuck vande Jacht inde
Klingen. 1366 8 September. Reftrindie van 't Placaet van den
achtienden Januarij 1633. waer by geftatueert wordt, dat de Schepen die alleen met Ballaft door de Straet varen , betalen fullen thicn in plaets van twintich ftuyvers per laft. 918 12 Odober. Placaet, waer by allen Ingefetenen
vande Meyerije van 's Hcrtogen-Bofch ghelaft wert, den Predicanten, Predicatien, noch Toe- hoorderen vande Gereformeerde Religie niet te molefteren. 159 25 Odober. Verder continuatie van't Odroy van
de Noortfche Compagnie , voor dentijdt van achtjaren. 678 25 Odober. Nader Placaet, waer by allen Leen-
befitteren inde Meyerye van 's Hertogen-Bofch ghelaft werden hare Leenen te verheffen van hare Ho: Mo;, ende wyders allen Ingefetenen belaft, geen provifien van Juftitie, ofte andere Ordonnantien vande Eertz-Hertoginne,&c. te h a 1 en, ofte te gchoorfam en. 1460 27 Odober. PJacaet, op't felve fubjcd als het bo-
venftaende Placaet vanden 25 Odober 1633. Gelaftende voorts de Brieven van Pantfchap- pe, &c. over te brengen, ende de bevcelcn van den Coningh niet te gehoorfamen. 1462 12 November. Retorfionecl Placaet, waer by ver-
boden wert ecnigh Gewafch op Contributie Landen vallende, in Vyantlijcke Steden te ver- voeren , fonder Licent te betalen. 2.294 ι Januarij. Placaet, raeckende de Piloten tot Pet-
ten, Huyfduynen en Texel. '; Ï036 ï Januarij. Placaet vande Staten van Hc^landt
endeWcft-Vrieflant,behelfendeInftrüdiebndè Ordonnantie op 't ftuck vande Pilotagiè ende ; aenkleven van dien: Waer na alle aengenorrie- ne Lootfluyden op Vlielandt ende Ter Sehel- lingh haerwllen hebben tereguleren. i.052 9 Januarij. Reglement, op 't openftellen vanden
, I handel op Pernambuco en Brazil, '603 Leften Januarij. Placaet vande Staten va ft Zee·
- landt'i' op *t fteecken en ftaen van Beyt-fcha- >pen. 12,18 jo Februarij. Retorfionecl Placaet, waer by Ver-
boden werdt eenich Gewafch op Contributie Landen vallende, in Vyantlijcke Steden te ver- voeren, fonder Licent te betalen, 1x94 |
|||||||
|
R Ë Ö I S Τ È
|
||||||||
|
butie fitten, ende onder 't ghebiedt vanden Co-
ninck van Hifpangien inde Nederlanden\voo- nen , hare Sauvegarden opghefeght, ende alle Cxercitien van Paufelijcke Religie verboden werden , ter tydcn ende wylen toe den Vyandt de Predicantcn vande Gereformeerde Religie gherclaxeert, ende inde Meyerye van 's Hetto- gcn-Bofchinbedieningevanden Godesdienft ongemolefteert fal laten, &c. Colum 24$ 1 Meert. Placaet, waer by den Neutralen ende
anderen verboden werdt eenigen toevoer van Vyvres, &c nae de Forten vande Spaenfche 2ydetedoen. 1122 8 Meert. Placaet, tegensdeDucatonsvan Bra-
bandt, Poolfche, Danfickcr, Brandenborgeren Hamburger Oorden, Uymeemfche Goutgul- dens, ende uythcemfche Payementen, particu- liere Muntllach, ende Embdcr heele en halve Stuyvers. 3002 2 Mey. Nader ordre, op dcbetalinge van 't Laft-
gelt,dat de Schepen die alleen met Ballaft door de Stract varen, betalen fullen thicn in plaets van twi η tich ftuyvers per laft. 918 22 Mey. Ordre vande Staten van Hollant.jcgcns
de Compofitien. 1654 27 Mey. Placaet, op 't verkoopen der Aclien inde
Weft-Indifche Compagnie. 667 16 lulij. Placaet, waer by de Jacht op Haes van
Sint Jacob tot Bamis inden Lande van Hollant verboden wert. 1366 Ordonnantien vanden Impoft op 't Heere-gclr, in
Hollandt ende Weft - Vricflandt t'federt den 25 lulij 163 6 tot noch toe geheven. 1941 6 Augufti. Ordonnantie, op 't aenbrengen van
Renten, Chijnfen, Pachten en anders, ghefon- deert tot MiiTen en Gecftelijcke Beneficien in de Meyerije van 's Hertogen-Bofch. 1474 20September. Placaet, vande Staten van Zee-
landt, tegens 't innckomen ende verbJyven der Jefuitcn, Priefters, Papen, Monicken, of ande- re geordende Pcrfoonen vande Roomfche Re- ligie; als oock tegens het hertrouwen en hcr- doopen der felver: Mitfgaders het doopen van Vroe - Vrouwen; bywooninge van doppen · Papiftifche Voochden over Kinderen gebooren van Ouderen vande Gereformeerde Religie * Scholen, Collcden, ende Compofitien der Of- ficieren. 231 2 December. Sttider Placaet vatade Staten Ge-
nerael, waer by onder anderen alle Geeftclijcke die onder Sauvegardc ofte Contributie fitten, ende onder' t gebiedt vanden Coninck van Hi- fpangien inde Nederlanden woonen, hare Sau- vegarden op gefeght.ende alle cxercitien vande Paufelijcke Religie verboden werden, ter tyden en wylèn toe den Vyandt de Prcdicanten van- de Gereformeerde Religie gerelaxeert, endc in de Meyerye van 's Hertogen - Bofch in bedie- ninge vanden Godts-drenft ongemolefteert fal laten, &c. 249 |
||||||||
|
de oorden of vijfde-parten van Rijcxdaelders
van Danfick,Polen, Brandcriburgh endc Ham- burgh. Co!uni2998 % December. Placaet, tegens defraudendie by
de Ruyters vande refpedive Guarnifoencn van defc Landen werdengheplceght in 'tkoopen vande Pecrdcn, onder pretext van't veritereken van hare Compagnien. 115 2 1635.
6 Januarij. Nader Ordre ende Reglement, vande
Ho: Mo: Hceren Staten Generael der Verec- nighde Nederlanden, ghearrefteert by ad vijs ende deliberatie vande Bewinthebbcren vande Generale Weft-Indifche Compagnie, ter Ver- gaderingh vande Negenthiene, waer nae alle ende een ycder der Ingefetenen vande Geüni- eerde Provinciën lullen vermogen te halen Hout, Tabacq .Cattoen, ende allerhande Wa- ren ende Coopmanfchappen, vallende in feec- kerc gedeelte vande Limiten van 't O&roy der voornoemde Compagnie , hier nae gheexpri- meert. 607 17 Meert. Placaet, jegens de moetwillighedeii
der Schipperen in 't Vlye ende Texel, jegens de Commifen der Recherche. 2-344 3 April. Nader Placaet, verbiedende eenigerhan-
de Wollc Laeckenen onder de Spaenfche Re- gieringe,ofte Nabuyrige en Neutrale Landen ghemaeckt,door andere Wegen in defe Lan- den te brengen als door Breda en Nimmegen. 1174
18 Mey. Ordonnantie vande Staten Generael,
Noopendc den Impoft van 't kleyn Zegel. 22-33
%6 Iunij. Placact,waerby verboden wert acn boort vande Ooft- Indifche Retour-fchepen met ec-
nigh Vaertuygh,fonderconfent vande Bewint-
hebbers, te komen. «553
$ Julij. Placaet,op 'tinvoeren vande Verpondin-
gen.over de Steden ende Plaetfen van Brabant, daer egeene Contributie aenden Vyandt en wert betaelt. Ï$z6 Vj Iülij. PJacaet ende Ordonnantie, noopende
den Impoft vanden veertighften en dertighften penningh in Hollandt ende Wcft-Vrieflant ge- heven. 1953 ijf lulij. Placaet, racekende de Piloten tot Pet^
ten, Huyfduy rien en Texel. 103 6 i'sïalij. Placaet vande Staten van Hollandt,
Behelfende Inftru&ie ende Ordonnantie op 't ftuck vande Pilotagie ende aenklevcn van dien: ^acr nae alle aengenomene Lootfluyderi op Viielandt endc Ter Schellingh haer fulleh heb- Bén te reguleren. 1052 10 Augufti. Ordonnantie, waer by de lacht inde
Klingen op Haes en Hoen, voor eenige fayibe- n'en gefchort wert. 1372 8 December. Placact,daer by de Grqeningervier;
tWce, een, ende halve ftuyvers penningen, als OQck Oortgens voor billioen verklacrt wer- den, λοοο ■ ·'-. '. . ï 6 3 6. ..... ,t f ,|i ..-, fA^,
iFebruanj. Placaet, waer by onder anderen alle
GecftcÜjcke die onder Sauvegardeoftc Contri- |
||||||||
|
1637.
|
||||||||
|
19 Meert. Placaet, vande Hó: Mo: Heercn Staten
Generael der Vereenighde Nederlanden,Te- gens de frauden die fey" de Ruyters vande refpe- dive Guarnifoenen van defe Landen werden T> rij ge-
|
||||||||
|
REGISTER.
|
||||||
|
Ampliatie op de Generale ende particuliere Or-
donnantien van Zeehndt. In date den een en tvvintighften Macrt 164!. Colum Z03P 16 Odober. Nader Ordrc ende Reglement, vande
Ho: Mo: Heeren Staten Gencrael der Veree- nighde Nederlanden, gearreftcert by advijs en- de deliberatie vande Generale Geodroyeerde Weit - Indifche Compagnie, ter Vcrgaderinge vande Negenthiene, waer nae alle ende een ve- der der Ingefctcnen vande Geünieerde Provin- ciën fullen vermogen te halen Hout, Taback, Cattoen, cnde allerhande Waren ende Coop- manfehappen , vallende in feeckete ghedeelte vande limiten van 't Odroy der voornoemde Compagnie, hier nae geexprimcert. 607 i7 0(ftober. Placaet, jegens 't mifbruyck ende
verduyfteren vande Brouwers Tonnen. izc6 zi December. Refolurie vande Ho; Mo: Heeren
Staten Generael,wacr by den Officieren ftri&e- Iijck verboden wert de Compofitien met de Paus gefinde, xzf 30 Dito. Aenfchrijvinge cnde be-eedingc op het
fclve fubjed. zz^ 1638.
11 Februarij. Ordonnantie , op den opheef van-
den grootcn Brabantfchcn Swijgenden Lant- thol, Geleyde ende Peert-gclt. 1 «556 zz Meert. Placaet, waer by verboden wert eenige
goederen vanden Coningh van Spangie te koo- pen, die in Contributie Landen ghclegen zijn. x43°
Generale Ordonnantie ende Conditien, waer op jinden Lande van Hollant ende Weft-Vrieflant,
op den 1 Aprilis 1638. verpacht zijn de gemee- ne Impoftcn, over al, foo wel inde Steden als ten platten Lande,ten behoeve vande gemeene faecke geheven, 1Ó3 æ Z9 April. Reglement, by de Weft-Indifche Com-
pagnie, ter Vcrgaderinge vande Negenthiene, met approbatie vande Ho: Mo: Heeren Staten Generael, over het opcnftellen vanden handel op Brazil, provifioneel gearrefteert. 609 Ordonnantie, vande Heeren Staten van Hollant
ende Weft - Vrieflandt, op het Middel van't kleyn Zegel, feo het felve by hare Ed: Groot Mo: is vermeerdert en ghearrefteert, inde Ver- gaderingevan April en Mey 1638. wclckever> meerderinge fal inganck nemen metten eer- ften Junij nu eerftkomende. zoio 4 Junij. Waerfchouwinge, van het redres eerft-
daeghs te doen tegens de confufe fteygeringe der Gelden, infonderheyt vande Goude Spe- ciën. z88o é æ Junij. Placaet, daer by den uytvoerfoo van
heele als halve ledige Haringh-Tonnen, als van Duygentot foodanige Tonnen gheprepareert, ende Cruys-want verboden wert. 7^4 17 Julij. Ordre, tot onderhout van het Lacckcn-
. bereydersGilde. ii'jG 3p, Julij. Placaet, waetby de Jacht op Haes van
Sint Jacob tot Bamis inden Lande van Hollant verboden wert. 1366 14 Augufti. Placaet, behelfcndc nader ordre je-
gens den uytvoer vande Pccrden in 't gene- rael ; ende Reglement op den uytvoer van La- beur- |
||||||
|
gepleeght, in 't koopen vande Peerden, onder
pretext van 't verftercken van hare Compa- gnien. Colum é J$i 13 Mey. Placaet, waerby de Jacht in Diemer-
Meet voor den tijdt van twee jaren ghefchort wert, 1396
ïolunij. Authorifatte op Barent Langenes , tot
evitatie van alle fraude des Bybels. 191
æ 3 lunij. Placaet, tegcns de goude Souverainen
ende Kroonen van Brabandt, ende allerhande
uytheemfche Paycmenten. 3008
2.9Iulij. Placaet, concernerende d'overfettinge
der H. Schriftuyre, volgens d'ordre des laetften
Synodi Nationalis. 187
Generale Ordonnantie cnde Conditicn, waer op
inden Lande van Hollantende Weft-Vrieflant
op den eerftcn Augufti 1637 verpacht zijn, de
gemecne Impoften,over al, ib wel inde Steden,
als ten platten Lande, ten behoeve vande ghe-
meene faecke geheven. 163Z
^3 September. Placaet ende Ordonnantie, op 't
lluck vanden opheve vande generale ende Ge-
meene Middelen , by de Staten van Zcelandt
bewillight , tot onderitant vande ghemeene
faecke. 2.016
2,3 September. Generale Ordonnantie cnde Con-
ditie,\vaer op inden Lande van Zeelant werden
verpacht de Gemeene ïmpoilen. 2.02.1
Eodcm die. Ordonnantie , voor de Colledcurs of
Pachters vande Wynen in Zeelant, a034
Ordonnantie, vanden Impoft op de Wynen tot
betalinge vande Renten tot laftc van Zeelandt.
1041
Ordonnantie , voor de Pachters vande Brande- wijn. ZO4Z Idem vanden Azijn. Z046 Idem opte Binnen ghebrouwen en Uytheemfche Bieren. 1049 Ordonnantie vanden Impoft opte Bieren tot be- talinge vande Renten. 1058 Impoft vande verhooginge vande Bieren tot laltc vande Tappers. zoóz Impoft opte Bieren te Water gaende. zo6z Ordonnantie vanden Impoft op 'tGemael. zo6z Idem op 't Beftiael. 1069 Idem opte Confumptie van 't Zout, in date den %3 September 1644. 1073 Idem opte Confumptie vande Zeep. 1078 Idem izftuyversopelckcTonneZccp, zc8z Idem opte Olye. 2,085 IdemoptenHaringhen gelbuteVifch. zo86 Idem opte Wölle Laeckenen. 1089 Idem opte Goude Laeckcnen. Æ093 Idem opte Wage, vanden æ ï Martij 1Ó40. Z094 Idem opte Ronde Mate. ZO98 Idem opte Paerden. æßïæ. ÆÉ05 Idem opte Hoorn-Beeften en Bczaeyde Landen zio6
Idem opten opheef vanden dertighften penningh
vande Collaterale Succciïicn. y . 2,109
Idem noopende den xl, penningh. zi 13
Idem op 'tkleyn Zegel. ZI17
Idem noopende den Impoft van veertien gulden
opelckhondert wit gherafineert ende van buy-
ten ingebracht Zouts,mitfgaders negen gulden
van 't Gijn-fout. zizi
|
||||||
|
%y
|
||||||||||||
|
\.
|
||||||||||||
|
Ά Ë G t S
|
||||||||||||
|
Έ» R.*
|
||||||||||||
|
peiir Peerden tot culture der Landen, ende an-
dere voor de Domefticque necefliteytcn van tl'Ingeiètcncn defer Geünieerde Provinciën, met de geannexeerde Grenièn * Landen, ende ' Frontuyrert van dien, mitfgaders vande Quar- ? tieren onder Contributie van deifen Stact fit-
tende . Colum 1160 ^September. Placaet, jegens feecker Gefchrift
van D.Philippus Lodovicus,Prcdicant tot Mae- ftricht, geintituleert, Kort vertoogh vande uyt- komften, ende laetfte difcourfen en woorden, gepaifeert en gevallen tuiTchen de Predicanten vande Gereformeerde Kercke tot Maeftricht, ende de Confpirateurs van 't grouwelijck ver- raet tegens de ielve' Stadt. 4 51 lp September. Placaet.raeckende de Piloten tot
Petten, Huy fduynen en Texel. 103 6 to September. Placaet vande Staten van Hol-
lant ende Weft- Vrieflant, bchelfende Inftrudie ende Ordonnantie op het ftuck vande Plotagie énde aenkleven van dien, waer nae alle aenge- nomen Lootfluyden op Vlielandt, ende Ter Schellingh, haer fullen hebben te reguleren. 9 Oétober. Placaet, inhoudende prövifionele re-
dudie ofte tollerantie, op den cours vanden Gelde, foo goude als filvere Speciën. ^88o 1639. 14 Meert. Nader Ordre , vande Ho: ende Mog: Heeren Staten Generael der Vereenighde Ne- derlanden , waer naerdie geene gebruyekende , ;eenige gbepradifcerde Inftrumenten van Lint- Molens i hen voortaen fullen hebben te regu- leren. 119° 43 April. Placaet < inhoudende prövifionele redu- ctie ofte Tollerantie op den cours vanden Gel- dej foo goude als filvere Speciën* x88o Verhodginge vande Capitalen inde Weft-Indifche J Compagnie, ghearrefteert by de Vergaderinge -: jyande Negenthiene vande felve Compagnie, ·■>''■ gehouden tot Middelburgh, inde Maent van o Junius 1639. 593 ii jüriij* Praemie óp 't veroveren van 's Vyandts ; Chatoupén^SchuytenofAeckenopden Boven- -^Rhi}ni;-'"''i-'^ ^ 980 il jjülij. Ordonnantie, waerby dejacht inde Clin- Jïugenop Haesen Hoen voor eenige Sayfoenen geichof t wert. 137* loAugufti. Ampliatie op d'Ordonnantie van't kleyn Zegel vande Generaliteyt. 2^38 Ordönnantien vanden Impoftop Piek en Teer in π :· Hol landt en Weft-Vrieflandt t'fedcrt Oétober ■'~Wéty$ tot noch toe verpacht. i%$} 3 O&ober. Placaet, Tegens het innebrengen, drucken , verkoopen ofte ftroyen van allerley : 'atgerlijckeende feditieufe Boecken, Gefchtif- tenVPirfquillen,6c6i > -ï^f n:;c .1 439· %ï^ovferriber. Ordre vanden Opperhoutyefter, Waer by den Provooft Generael vande Wilder- : :4iifle ghelaft wert deTrarifgrefieurs vande Pla- - ..daten op 't ftuck vande WildernuTe, in verfeec- ' : keringe te houden, tot, &c. 14x8 ±3 December. Waerfchouwinge, tegens fuppo- r.fmé en na drucken des Bybels,&e. 191 -£ I VJO>.' ,i'i..;:, ï 64Ο. * ** >
l4Meert. Waerfchouwinge,waer by de Vaert op
|
Ooftëri voor eén tijdt gefchort wert. C0L9 5%
ioMeerr. Placaet, inhoudende prövifionele Re- ductie ofte Tollerantie op den cours vanden Ge!de,foo goude als filvere Speciën. : a88ó aoAprili;.Notificatie, waer by de Vaertop Doften voor efen tijdt gefchort wert. 954 2,6 April. Nader Placaet, op den uytvoer van al-
lerley foorten van Pcerden , ende tegens de irauden der Ruyteren daer inne ghepleeght. %% Junij. Placaet, waer by de penningen tot laile
van Hollant loopende, tegens vijf ten hondert gereduceert, anders op gefeght werden. 1504 aöjunij. Placaet, jegens't mifbruyck endever-
duyfteren vande Brouwers Tonnen. i 104 3oIulij. Notificatie, waer by alle LoS-renten tot
laile vande Beden van Brabandt op het Quar- ticr van 's Hertogen-Bofch ghehyporhequeert, tegens den penningh fefthien ghereduceert, of andersopgefeght werden. 1502, 13 September. Placaet, waer nae den Ohtfangcr
van Ommeren gelait Wert, alle 't gene wat van Thollen enLicenten op hare Ho: Mo:Ingefe- tenen van Maes en Wael, by den Coninck van Sparigie gelicht wert, mede by retorfie te hef- fen op d'Ingefetenen van het Ovet-quartier van Gelderlandt. i^8b 15 November. Placaet, waer by den geenen die
eenige Hcerlijckheden, Domeynen of andere goederen vanden Coningh van Spangtcn, ofte Eertz-Hertogen, inde Mcyerye van 's Herto- gen-Bofch gelegen j in pantfehap ofte admodia- tie genomen hebben, belaft wert hare befchey- den over te brengen. 1441 30 November. Refolutie, noopende d'onlof bare
Renten. 1504 1 December. Placaet ende Ordonnantie,; jegens
het plunderen ende berooven der Prinfen , die op den Vyandt foo nu als dan werden verovert, alsoöckdc Schepen vande Ingcfetenen defer Landen by den Vyandt genomen, ende uyt det felvet macht weder gheloft ende ghelibereert werdende. 981 ^December. Placaet, waer by d'öngequalifi-
ceerde verboden wert eenige Honden ter Jacht beqüaem, te houden. 1380 1641.
τ) Februarij. Waerfchouwinge, Waer by de Vaere
op Öoften voor een tijdt gefcHort wert. 9 y ζ 5 Martij. Placaet, behclfendc nader ordre jegens
den uytvoer vande Peerden in't generael: ende Reglement op den uytvoer van de Labeur- Peerdén totcultuere der Landerig ende andere toot de Domefticque neeeftiteyten van d'In- gefetenen defer Geünieerde Provinciën , met de geannexeerde Grenfen, Landen ende Fron- , tuyreh van dien, midtfgaders vande Quartie-
ren onder Cohtiibutie yan defen Staet fittende. lyj.iiii.l .> 1160
ï 5 Maert. Waerfchouwinge, waerby de Vaert op
Ooften voor een tijdt gefchort werf. 954 Ordre vande Staten van Hollant, jegens de Com-
pofitien , gheemaneert inden Jarc 1636.. ende met Weynigh Ampliatie vernieuwt inden Jarc 1.642«.:; i6?4 Generale Ordonnantie ende Conditie, waer op in
dèn
|
|||||||||||
|
E G I S T E R.
|
|||||||||||
|
Zee, cndeopLevantcn* . .; Cölum 90e
240étober. Placaet vande Staten van Zeelandt4
op Η aenbrengen der Landen die den hondert- ften penningh fubject zijn. 1520 1 November. Wacrfchouwinge, van het redres
cerftdaeghs te doen, tegens de confüfe fteyge- ringe der Gelden. 2886 1 o November. Waerfchouwingc, en verbodt te-
gens 't vervoeren vanden Turf fonder Impoft te betalen. 1898 19 November. Placaet ofte Töllerantie, opden
cours vanden Gelde, foo goude als filvere Spe- ciën. 2886 |
|||||||||||
|
den Lande van Hollandt cnde Weft-Vrieflant
op den cerften April 1641 verpacht zijn , de ghemeene Impoftcn, foo wel inde Steden, als ten platten Lande, ten behoeve vande gemee- nefaecke gelieven. Golum 1632 Ordonnanticn , volgens welcke den Impoft op
Schepenen Schuyten in Hollant t'federt April 1641 tot den leften Maert 1649 verpacht is. 1989
Idem optc Wagens. 1993
2.0 April. Nader Placaet,vande Staten van Zee-
lant, op 't fchutten vanden Vifch. 1288 |
|||||||||||
|
27 April. Placaet vande Staten van Zeelant,op 't
aenbrengen der Landen die den hondertftcn penninghfubje&zijn. 1520 2 Mcy, Placaet ende Ordonnantie, daer nae ont-
fangen fal worden het Laft-gelt vande Schepen ende goederen, varende nacr de Sont, Ooftlant ende Noorwegen. 2^72 10 Mcy. Placaet, tegen de Duellen, ende uytda-
gingen om te vechten, van de Studenten inde Univerfiteyttot Leyden. 391 12 Junij. Tractaet van Beftant, ende ophoudinge
van alle Aden van Vyandtfchap, als oock van TraiBjcq, Commcrcien ende Sccours, ghe- maeckt, ghearrcileert ende bcfloten in 's Gra- vcn-Hagc, voorden tijdtvan thien Jaren, tuf- fchen de Heer Triftao' de Mcndoca Furtado, AmbaiTadcur cnde Raedt vanden Doorluch- tighften, Grootmachtigen Don Jan de Vierde van dien Naem , Coningh van Portugael, Al- garves,&c. Ende de Heeren Ghedeputeerden vande Hooge ende Mog: Heeren Staten Ge- neracl vande Vercenighde Provinciën der Ne- derlanden . 117 13 lunij, Vcrkondinge van dien. 127 23 Julij. Ordonnantie, waer by de Jacht inde
Klingen op Haes en Hoen voor eenige fayfoe- nengefchortwert. 1372 24 Julij. Placaet, by welcke den Inwoonderen
van Maeftricht verboden wert haer Lant-gewas elders als binnen de voorfz Stadtte brengen. 1122
23 Augufti. Nader Placaet, wacr by den gecnen
die eenige Heerlijckhcden, Domcynen of an- dere goederen vanden Coningh van Spangien, ofte Eertz-Hertogen, inde Meyerije van 's Her- togen-Bofch gelegen, in pantfehapofteadma- diatie ghenomen hebben, belaft wert hare be- fcheyden over te brengen. '"'■': .i i* 1444 28 Augufti, Placaet, tegens 't mifbruyck vande
Jacht in Axel,Neufenen Biervliet.:· > 1358 30 Augufti. Placaet, jegens der Paufgcfiride Gee- ftelijckheyt,Convcnticulen,Scholen,Colle«ftcn, Cloppen, Voochden, en Cómpofttien der Offi- cieren ,&c. ;.;., 103 21 September. Placaet, waer by verboden wert met ecnich Vaertuygh aendc Retour-fchepen vande Weft-Indifchc Compagnie te komen fonder confent vande Bewinthebbers. 659 nOctober. Placaet, wie binnen Breda tappen mogen, ende jegens de frauden. ίχ^8 ï40aober. Placaet, bchelfende nader ordre op de groote Equipagic, Monturc, Manninge ende Admiraelfchappen der Schepen, varende door de Straet van Gibralter nae de Middelandtfche |
|||||||||||
|
* 1642.
11 lanuarij. Placaet, tegens 't fchieten van Duy-
ven of andere Vogelen, hoc die ghenaemt mo- gen wefen. *3f* 28 Januarij. Placaet, tegens de Wiiielaers fonder
Commiffie. 3°38
17 Fcbruarij. Placaet,jegens dcmoetwilligheden
der Schipperen in 't Viye ende Texel, jegens
de Commifen der Recherche. 2344
7 Martij. Placaet, optc vergrootinge vande Clin-
gen, alwaer de Heeren Edelen ende principale
Officiers vanden Lande toegelaten worden te
mogen Jagen. . l17°
7 Meert. Placaet, waer by ordre geftelt wert op 't
mifbruyck vande Tuymelaers, 1380
20 Maert, Placaet vanden Raedt van Scate,inne-
houdende, verbodt jegens de exercitie vande Paunche Religie. »5S 21 Maert. Ampliatie, by de Staten van Zeelandc
ghearrefteert, op de Generale ende Particuliere i Ordonnanticn, by haer Ed: Mo: op den opheve
vande generale cnde particuliere Middelen geemaneert. :··ί ^^0 2 Mcy.l Placaet, waer by d'Officieren, Magiftra-
' ten en Hooft-Neeringen in Zeelandt ghelaft wert,tteneedt op d'obfervantie der Ordonnan- tie vande gemecne Middelen ghearrefteert»te doen. V^}1 ;j ^6
10 Mey, Notificatie, vande vetpaehtiftge desBra-
bantfehen Landt-Thols, ende ftrifte ordre, om aen den Pachter ofte fijne Collcdeurs den fel- ven te betalen, - π ~·^c - o (i J$$6 13 Mey. Placact,waer by verboden wert aen boort
vande Ooft - lndifche Retour-fchepen met ee- I nigh Vaertuygh, fonder eonfent vande Bewint- hebbers, te komen. ■-' ; .\·· $55 17 Tulij Placaet, op den opheve vande generale
ende gemeene Middelen., by de Staten:van Hollandt ende Weft-Vrieflant ingewillighttot onderftanrvande gcmeen.efaecke. 1616 28 lulrj Placaet vande Staten van Zcelant, waer
by verboden wert met eenich Vaertuygh aende Retour - Schepen vande Weft -Indifchc.Com- pagnie te komen/onder confent vande Bewinc- hebbers ^l
6 Augufti.' Notificatie, waer by verboden wert
. eenigh Koorn- werek nae 't-Legcr te voeren.fon- der 'sLants gereebtigheyt tebetalen. 2.298 11 Augufti. Placaet, waerlpy verboden wertec- nioh Gcwafch op Contributie Landen vallëöde, inVyantlijckc Steden te vervoeren , fonder Li- centie betalen, ι .-r.'aMfl Ge-
|
|||||||||||
|
REGISTER,
|
|||||||||||||
|
gelde Gokuren die notoirlijck inde Wolle zijn
geverwt. Coium 1170 Generale Ordonnantie ende Conditie, wacr op in
den Lande van Hollandt ende Weft-Vtieilanc op den cerften April 1643 verpacht zijn , de ghemeene Impoftcn,ovcral,foo wel inde Ste- den, als ten platten Lande, ten behoeve vande gemecne faecke geheven; 1632 29 April. Ordre, by de Ho: Mo: Heeren Staten
Generael der Vercenighde Nederlanden, ghe- maeckt op het bevaren van Archangcl inMoP· covicn. 930 26 Mey. Placaet, waer by verboden wert eenige
goederen vanden Coningh van Spangie te koo^ pe η inde Landen van O ver- Maze. 1432 iojulij. Placaet, waer by't verbodt in Mey 1643
van't vervoeren der Coopmanfchappen op Stc- venfweert ende Rocrmonde gefurcheert wert. 2360
17 Iulij. Placaet ende Ordonnantie, noopende
den Impoft vanden vtertighften en twintigh- ftenpenningh in HoUantcnde Wcft-Vricflant geheven. 1952 ' 8 Augufti. Placaet, tegens het vermengden ca
veftvalfchcn vande Hoppe. 1202 8Augufti. Placaet, jegens 't mifbruyck ende
verduyftercn vande Brouwers Tonnen* 1204 13 Augufti. Placaet,derogatoir vande voorgaen-
de , wacr by den uytvoer van Peerden jegens betalinge van 's Landts gcrechtigheyt geopent wert* 1164 ï Septemb. Placaet, behelfende ordre opte Wa-
peningéendc Manningc van Schepen, footet Coopvacrdyeals ViiTcherye,uytte Vereenichdc Nederlanden over Zee varende.mitfgadersopte ordre vande Admiraelfchappen , ende 't beleyc van dicn,mcttet gene daer aen dependcert. 876 1 Septemb. Inftrudie voor de CommiiTarifcn in'c
Vlye ende inde Sont,omme opfichr re hebben op de uy tvarende ende inkomende Oofterfche Schepen, ende Noortdrunt ende Noort-Caep- , vaerders. 886
23 September. Placaet,op 't ftuck vande Binnen-
lantfche Pafpoortcn,cnde het fuy veren van die ■ fclve,ende noopende 't uytvoercn en inkomen
der goederen uyt Neutrale Landen per axc»
'il ,, 230S
3 Odober. Placaet, omde KruyiTers weder in Zee
te brengen, tot nader bevcylinge van dien, oock ordre ende Reglement op 't Mannen vande ielve KruyiTers. 984 3 Odöbër. Middelen beraemt ende ingewillighc
tot het in Zee brengen vande KruyiTers,in con- fqrmitéyt van het Placaet vande Ho: Mo: Hêe* ren Staten Generael, in date huydcn defes. 992 Inftrudie, vande Ho: Mo: Heeren Staten Gene-
rael der Vercenighde Nederlanden.voor dé par- ticuliere Ontfangcrs vande Middelen, gedeïh- neert tottet in Zee brengen vande KruyfTers,in conformite' van haer Ho: Mo: Placaet ende Or- dre vanden 22 Odober 1643. 9M 22 Odober. Ordonnantie, vande Ho; ende Mo;
Heeren Staten Generael der Vereenichde Ne- derlanden , noopende den opheef van een ren hondett van alle inkomende, ende een half ten hondert van alle uytgaende Waren ter Zee,ten E be-
|
|||||||||||||
|
Generale Ordonnantie ende Conditién, Waer op
inden Lande van Hollantende Wcft-Vrieflant op den eerftcn Augufti 1642 verpacht zijn, de gemeene I m poften, over al, fo wel inde Steden* als ten platten Lande, ten behoeve vande ghe- meene faecke geheven. Colum 1632 13 Odober. Verklaringe, dat alles volgens d'oü-
deLijfte den grooten Brabantfchen fwijgen- den Landt-Thol fubjed is, bchalven cygen ge- wafch, noch inde eerfte hant ende onverkocht, ofte on verhandelt zijnde. 15 58 29 Odober. Ordonnantie,vvaerby 'tghcbruyck
van 't bovenftaende Placaet (opte vergrootinge vande Klingen, alwaerde Hecren Edelen ende principale Officiers vanden Lande toegelaten worden te mogen Jagen) voor dat fayfoen ge- futchcert wert. 1372- i6 Odober. Placaet, vande Staten van Zcc-
landt, tegens 't innckomen ende verblyven der Jefuiten, Priefters, Papen, Monicken,of ande- re geordende Perfoonen vande Roomfche Re- ligie; als oock tegens het hertrouwen en hcr- doopen der fel ver : Mitfgaders het doopen van Vroe - Vrouwen; bywooninge van Cloppen ; Papiftifche Vooehden over Kinderen gebooren van Ouderen vande Gereformeerde Religie; Scholen, Collcden, ende Compofiticn der Of- ficieren. 23 ï 16 Odober. Placaet,vande Ed: Mo; Heeren Sta-
ί ten van Zeelant, op 't gelijck-maecken vande
natte ende drooge Maten, Ellen ende Gewich- ten over geheel Zeelant ,fo inde Steden als ten platten Lande, i ■■. 122.6 29 Odober. Placaet, waer by de Jacht inde Klin-
-iigen, by voorgaenden Placate vanden fevenden
Maert 1642 toegelaten,gefurcheért wert. 1372 19 November. Waerfchouwinge, jegens fraude
vanden Impoft opte Onrgrondinge van den Turf. , i 2242
18 December. Placaet, vanden Hovc van Hol-
landt , daer by ghelaft wort de voorgaende Pla- - vcaten, ibo van hare Ho; Mo;-d-'Heeren Staten Generael, als van hare Ed; Groot Mo: d'Heeren Staten van Hollandt, tegens de Paus-gefindc geemaneert.isunduelijefctfobferveren en exe- cuteren, i jb;r> Γ!'.;- ■-. i . M.5 4,4 December. Placaet, continerende 'tverbódt -van eenige goedéren van den. Coningh van Spangten te koopen, inde Meyerye vanden Bofch. 1430 '.!';:,(|·^.3::πί;ηπ^ :;.,:-- ^ i/ , . oobnnJ ïvlob nofi3">;o*>i I ■:■'. .r" - ·■.,■■.] >:i 151 Januarij. Notificatie, waërby de verpacfotinge . vaja den grooten Brabandtfchen fwijgenden -rJUnt-Thol weder afgedaen wert. : 15 5 8 jEebruarij. Placaet vande Staten Generael, je- \ ^gens het onordentelijck Trouwen der Prieftc- -s tenin Brabandt. > , 359 4Meert. Placaet,verbiedendermet ftaende Zcy- |
|||||||||||||
|
.
|
|||||||||||||
|
ileri inde Havenen van Hellevoet-iluys tqrjto-
|
|||||||||||||
|
nien.Qpdatdë Bagger-Schuyten niet ovcrfeylt
, en worden. / 1264 6 Meert. Placaet, verbiedende 't innebrengen cn-
OG<k koopen van allerhande bereyde ende ghe- ..n#erwedë Wolje Laeckenen, Stametten, Car- , (kyenende Bayeji, uytgefon,dert de ghemen- |
|||||||||||||
|
REGISTER.
|
||||||||||||
|
- y ■
behoeve vande KruyiTers, in conformite van
haerHo: Mo: Placaet ende ordre huyden gear- reiteert. Colom 998 22 Oclober. Lyfte, waer op ende waer na ontfan-
gen endeghecolleéteert fal worden een half op de uytgaende, ende een op de inkomende goe- deren, Waren ende Coopmanfchappen ter Zee tefpe&ive, ende dit by provifie vooreen Jaer, in- negaende den 20 October 1643. 1000 3 November. Waerfchouwinge, wanneer den op-
hcef vande voorfz een ende een half ten hon- dert van alle inkomende ende uytgaende Wa- ren tot behoef vande KruyiTers fijn aenvangh fal nemen. 1022 5" November. Placaet, op 't ongeregelt Jagen in
Brabant,voor ibo veel onder den Staet der Ver- eenighde Nederlanden is gcreduceert. 1360 1644.
8 April. Placaet, jegens het onordentclijck Trou-
wen der Prieitcren in Brabant. 361 13 Mey. Ordonnantie, waer nac alomme binnen
de Provincie van Hollantende Weit-Vrieflant, foo inde Steden,op Slootcn ende Forten.als ten platten Lande,het Haertftede ofte Schoorfteen- geit, tot onderftant vandet Oorloge , in defen Jate 1644 ontfangen ende geheven fal worden. 2.2-54
22 ïulij. Placaet vande Staten van Hollant, waer
by verboden wert dat niemandt het Ambacht van Ketelerye, &c. exerceren mach, ten zy hy Borger ende Gildebroeder zy. 1200 29 September. Placaet, verbiedende het verval-
fchen en vermengelen vande Hoppe. 1202 i7 0itobcr. Placaer, op 't verheffen der Leenen
inde Landen van Valckenburgh; Daelhem en 's Hertogen Rade gelegen, &c. ιΦ<\ 25 Odober. Placaet vanden Hove vanHollandt,
waer by verboden wert publijcque Miniiters, ofte hare DÏenaers, &c. t'offènceren. 251 16 November. Ordonnantie, waer by de Pachters
ende Collccleurs vanden grooten Brabantfchen fwijgenden Landt-Thol ghepermitteert wert, overal Wachten totverhoedingederfrauden, teftellcn. 1558 5 December. Placaet, waer by alle verkoopen
der Domeyncn Jegens't Placaet vanden twee en twintighften Meert 1638 ghedaen, van on- waerde verklaert werden* M34 |
||||||||||||
|
1 $ April. Placaet, waer by ordre gheftelt wert op
het backen van Steen, Pannen, Eftricken.ende de groote van dien. Colom 1230 7 Mey. Placaet, waer by opgeitelt wert een Veyl-
gelt, over de Schepen naer Ooiten ofte Noor-
wegen varende. M56 8 Mey. Gemeync Zeynen, voor de Capiteynen
ende Coopvaerdy-Schippers, de welcke fullen worden gheobferveert in 'tconvoyeren vande Coopvaerdye - Schepen ghedcitincert naer Ooiten. 932 9 Mey. Initrudic, voor de Colledeurs van 't Veyl^
geit, ten lafte vande Schepen ende Coopman-
ichappen, gaende nae Ooitcn ende Noorwe- gen , ende van daer refpedivelijck in defe Lan- den komende. 2$f8 9 Mey. Lijite, volgens de welcke hetVeyl-gelt
fal werden geheven ende ontfangen, by taxatie over de Schepen ende Coopmanfchappen gaende naer Ooiten ende Noorwegen , ende van daer refpectivelijck in deie Landen komen- de, ende dit alles on vermindert ende fonder ee- nige veranderinge, diefoudc mogen itrecken tot verkortinge van 'sLandts uytgaende ofte inkomende vecht van Convoy, of van het Di- rcdie-gcltjofte van 't geene geconfen teert is ten behoeve vande Cruyifers. 25 58. 2560 19 Mey. Waerfchouwingc,dat den cours vanden
Gelde fal werden gereduceertopden voet van den Jare 1622. 2902 27 Julij. Placaet, op de betalinge van 't Lait-gelt.
918
27 julij. Publicatie, noöpende 'c wegen vande
goude Penningen met twee Afen. 2902 Ï3 Augufti. Tol-rolle inden Orefont, voor d'Qn-
derdanen der Geünieerde Nederlandtfche Pro- vinciën. 940 21 December. Ordonnantie, beroerende de wijt-
te ende andere gfcitalte vande Wagens. 1266 .■■) .. · ■ .1949- ;
17 Februarij. Waerfchouwinge, jegens het ftey-
geren van goude Penningen, Realen van Span- gien, Mexico ende Peru. L, 2906 22 Februarij. PJacaet, op 't aenibrengen der Gee-
itelijcke goederen in Hulit ende Huliler^Am- bacht.· J:?-.-»*:-fi:n-·:..·· «.; 'c? .isc'^ODofi^e 27 Februarij. Placaet, waer by den tijdt van'c vcr-
wydens vande Wagens wert gheprolon geert. . u$S8
1 Maert. Placaet ende Ordonnantie, daer by alle Schipperen ende Ingefetenen defer Landen, varende na de Middelantfche Zee, ofdaer buy; ten, verboden wert hare Schepen,Gefchut,Wa- penen ende Munitie van Oorloge,§cc, te ver- koopen óf tranfporteren in den dienft vanièrt Coningh van Hiipangicn. '. . | · ^* 26Maert. Placaet, tegens feeckeren Rijcxelael-
dèr , dragende de Figuyr ende Munte vaö Utrecht. V- vhru 3010 28 Meert. Placaet , op 't onderhoudt van de
Stroomen, Rivieren, Wateren, Wégen, Straten, &c. inde Mcyerye énde Stade van 'sHertogen-Boich. ' tiéo 22 Mey. Waerfchouwinge, noöpende de betalin-
ge vanden geaccordèerdenThöl i ndën Orefont, vol-
|
||||||||||||
|
,7 n..-v
|
||||||||||||
|
1645.
|
||||||||||||
|
18 Januarij. Waerfchouwinge, jegens de iteyge-
ringevan Gelde. 2926
8 Februarij. Ordre, om de KruyiTers weder in Zee
.·; te brengen, ende öpte Manninge en Wapenin-
ge van dien, 984
8Februarij. Inilru<ftie,voor d'Ontfangers vande
Middelen gedeilineert tot het in Zee brengen
vande KruyiTers. : 994
8 Februarij. Ordonnantie, noopendc denopheef
:yan een ten hondert van alle inkomende,ende
: een half ten hondert van alle uytgaende Waren
- ter Zee, ten behoeve vande Cruyflèrs. 998
6 Meert. Placaet, contincrende próvifionele Re-
dudie ofte Tollerantie, op den cours vanden
Gelde, foo goude als filvere Speciën. . 2890
|
||||||||||||
|
E G I,S T, E R.
|
|||||||
|
1648 tuflehcn den Doörluchtighften en Groot·»
machtigen Princc Philips de Vierde van ditn
fnaem,Cpningh vanHiipangien,&c· ter een-
l , re; ende de Ho: Mo: Heeren Staten Generael
! r/yande Geünieerde Nederlanden, tér andere
! . zyde.' M .·.,,·■! - r, 'j Colu m 79
I ig Mey'. Verkondingc van dien. 106
4Föbruarij. Byfondcr Artijckel , raCckdnde de
Schecps-vaert. .f -; -'■■ é 107
4;Februarij. Placjaet,,, op 'tftuck vapde Zcevon-
1 [denden andere ye/Örpnckene gpedc^en. 1071
13 Meert. Placaet, op 'tftuck van 't viflehenen
Viichygewant opte Rivieren, Meeren en Binnc-
o^^4wJ&q1É^^r^.feflr^eftèpt. i 176
÷é Maexp, ,ñ÷öñ van.den Öppet.rhputvefter,
waer by den ProvpplLGcneraelyan^eWilder-
nipe ghelaft wert dJeTxanfgreflèurs yaridc Pla-
1 caten op 't ftuck vande WilderniiTe,' in verfeee-
k,eringe te houden, tot, &c. 1418
7 Mey.; Placaet, cot cpnfervatie der Boiïchen,
ß>ßé;ñ. ,Jp]apaet, waer.Ïy; pc Jacht op Haes van
Sint Jacob tot Bamis inden Lande van Hollant
..verboden wert. ,..,..? , 1366
Dito,!.P|lacact, op 't ftuck vande Jacht inde Clin»
Ditp.L P; lacaet, opte v.ergrootinge vande Clingen,
. alwa&r de Edele ende principale Officiers van
den La.nde toegelaten worden te mógen jagen,
. ''iorornq'.) l.,r:-,r ''ih ç '.Ô.·.' 'ç\ ■ l17&
pito. Pr^onnantie ,waet by de Jacht inde Clin-
gen op Haes en Hpe/V voor ceni^e SayfoéPcn gefpiiortwert. 'V^Ë;,Ã '■ i37x Dito., Placapti'berpetc^ide de Perfoonen die op
.Aiteiliacen.. .■' ,,.,, 1376 Ditqi» È'Jacaet, waer by( prdre geltelt wert op t gC-
bruyek vande Tuymclaers. 1380 pitoi. Placaet, waer by den Perfoonen die tottc
Jacht ongequalificecrt zijn, verboden wert ec* nige Honden ter Japht bequaem te houden. ~,i.-,: : , Õ,! tfio
Dito. Placaet, jegens 't Schieten. i 386
4Junij., Placaet, op 'taenbrengen der Domey-
nen ende Geeitelijckc Goederen inde Mcycryc van 's Hertogcn-Bofch. 1444 16 Junij. PJacaeCjWacrbyalle Geeitelijcke Per-
foonen in Brabandt, Vlacndcren endc andere Plaetfen onder 'tgebiedt van hare Ho: Mo: ge- lait werden te vertrecken, midtfgaders harerl dienft verboden, &c. X57 ð Julij, Placaet,jegensd'Accoorden,Complot-
teryen ende Compofitien der Pachterén. z*44 6 Augufti; Placaet, op't onderhouden van d'Or-
dohnantievan'tkleynZegel. zzqi 10 Augufti. Reglement, by de Weft - Indifchc
Compagnie, ter Vcrgaderinge vande Ncgcn- thiene, met approbatie vande Ho: Mo: Heercn Staten Generael, over heropen ftcllen vanden handel op Brazil, provifionec! gearréiteèrt. 613 X4 Augufti. Ordonnantie, waer by een ycgclijck
die eenigeThicnden,Pachten,Renten,Chijnfcn of andere Laften,aen Abdycn, Cloofteren,Cpn- venten.ofte eenige andere Gecftclijcke Perfoo- nen, inde Meyerye vanden Bofch, geldende of fchuldigh zijn, wert gelaft:de felve te betalen in handen vande geenc die de Staten daer toe E ij com-
|
|||||||
|
Volgens de Lijfte daer van geformecrt endc ge-
arreiteerr. Colum 938
x^Mey. Placaer, op 't acnbrengen der goederen
die den Coningh van Spangien.of Graéffelijck-;
2 heyt van Vlaenderen.uytoorfaeck van Pomej-
. ,nen of anderfints, ghecompeteert hebbepiin
-Helften Hulfter-Ambacht n?tüihn ivMi^
Lelden Mey. Placaetvande Staten van Zeekant,
.: ,waer by verboden werden de GamerfpeleiKBa-,
tementen, .Liedekens, Cpmedien., Refereynen,
Baladen, &c. mede jegens Loteryen en Rijfre-
leryen, loopen in Sots-kappen, &c. 467
*8 Junij.; Placaet, beroerende de,;Perfppnen die
op Aden jagen. [ >!»,;, zt&iiff*
x8Junij. Placaet,jegens't febietpp.;! , é ß$6
zz September. Placaet, behelfendeordre op de
grooteEquipagie, Mpnture, Manrringc ende
Admiraelfchappen der Schepen, varende door
de Straet van Gibralter na de lyliddelandtfche
ViZee,endeopLevantcn,.:,,\/;1i·.,, ç.:·$Ñ®
iS Odober. Placaet, vanden Hove van Hollant,
. waer by ghelaft werdt het Placaet;van hare Ho:
Mo: in date den derden Odober 1639. Cplum
43º). gedruckt.punduclick t'ppfervcren, ,453
TC) November. Placaet,Tegens het inncbrengen,
drucken, yqrkpppen ofte itrpycn van allerlcy
argerlijckc ende feditieufe Boecken, Gefchrifc
ten,PafqujUcn,&o, ç i, ç- , Uij ,,·.! , . 439
6D,ecember. Placaet vanden Hove van Hollant,
jegens de moetwilligheden der Lacquayeo en
.:. 'KnechtSjeiivisrbpdt van geweer te dragen. 53.1
6 December. Placaet vanden Hove van Hollant,
tegens 'tinikGn vande Glafen , werpen met
Stecnen , klincken.aende Bellen, flaen ende
kloppen op de Deuren , ende andere ongerer
gekheden,èßñ.ßÌú-, , r-oivA-r-^l $£3
6 December. Placaet vande Staten Generael,
waer by verboden wert de Pofthopders en Po-
ftijlonsjofhare goederen aen te taitcn,&c.s $zy
\;'-;!;.é647> ' '^]fi-:^U>:
17' Januari). Plaeaet'vande Staten van Hollandt,
betPerende het Bedevaert gaen, ende andere Supcrftitien. »19 4 Jujnij. Placaet vande Staten van Hollandt, je-
gens feecker fameus en injurieus Gedicht, ghe- intituleert, Peys'-gedicht tegen den Heere Am· baiïadeur Servienr. 457 xx Junij. Continuatie ende prolongatie van Óc-
tróy voor d'Ooft-Indifche Compagnie, 546 4 Juli). Continuatie van 't Odroy vande Weit-
Indifche Compagnie. 595 19 Augufti. Placaet, continerende redudie ende
tollerantie vanden cours van Gelde. 1890 2,4 Augufti. Placaet vande Staten van Zeclandt,
jegens d'Engelfche Schellingen én Brabaht- fche Oortgens. 3038 X4 November. Ordonnantie ende Arrijckel-brief,
waer nae alle Perfoonen ende Schepen die in dicnil ende tot fecours vande Weit - Indifchc Compagnie varen,hacr te regulerê hebben. 6i $ ix December. Plapaet, tegens het afloflen van
Gecftclijcke Renten en Chijnfen, midtfgaders af houwen van Boomen inde Meyerye. -1503 1648.
Tradact van Vrede , befloten den 30 Januarij
|
|||||||
|
RÉ G I S Τ Ë R.
|
||||||
|
dobbelen Stuyvcr van Geef, ende de Groehiri-
ger Flabbcn, oock verboden daerop Materialen releveren. Colun-13012. i 1 Dccemb. Placaet vandc Staten van Zcelanr,
op het ftuck van Bancquerotiers en infolverite Boedels', voornementlijck raeckende het Ac- coort tuflehen de Crediteuren van dien té maecken. '^407 11 December. Placaet, waer by den vryen üyc-
yoer van Eetwaren op Brazil toegelaten wérr. -Ottj i .:*.. ι :; -· .. ;.' 6l7
17 Ianüarij. Placaet vande Staten van Hollaridr,
jegens argerlijcke Boecken , ende in fpecie je- °;geiis feecker Bocck, gheintitülcërt, Dcfenfio
Rcgia proCarolo primo, &c. 450 5 Martij. Placaet,op 'taenbrengen der Geeftehjc-
■ ké goederen in 't Marquifaet van Bergen. 148X
X9 April. Placaet, jegens het onordentclick trou-
wen der Prieftcren in Brabandt. 359 3 Meyi Placaèt vanden Hovc van Holldnt,jegens
injurieusen fameus Libel, gcintituleert, Wacr- achtige Proceduyren ghcpleecht tegens laco- minade With , Huyfvrouwe vanden Heere Prefident Wijngaerdcn. 457 X7 Mey. Ordonnantie, waer by dein Pachters en-
de Colleöeurs vanden grooten Brabandtfchen fwijgenden Lant-thol, gepermitreert wert over al Wachten, tot vérhoedinge der frauden te ftelleh. 1558 1 Iunij. Placact, waer by verboden Wert Kraén-
oogh of ander vergif inde Duynen ende Wilder- niiïên vanHollandt, ende Landen dacronjrrent gelegen te leggen, 1396 lö Iunij, Placaet, waer by eenen yegelijcken die
benige Thienden op de Landen in Vlaenderen,
onder defe zyde gelegen, pretenderen, ghelaft
wert over te brengen de befcheyden.waer op de
Thienden uyrgegeven zijn. . 1438
19 Iunij. Placaet,waerby den Debiteuren der Do-
meynen in Vroonhové, Daelhem en 's Herto- gen-Rade, ghelaft wert hunne Namen met de gronden van Erven, Huyfen, &c. aen te bren- gen. . 144X x9 Augufti. Placaet vanden Hove van Hollandt,
jegens feecker fchandaleus Gedicht, geintitU' jeert, Blyfchap over de verloflinge van Amflier- dam. 457 %l Odober. Placaet yanden Hove van Hollandt,
jegens feecker fchandaleus en fcditieus Boecx- ken, gheintitülcërt, d'Ontfteldcn Amfterdam- mer met fijne trouwe waerfchouwinge, Raedt en Antwoort op Bickers beroerte. 4^7 χ·$ Oétober. Placaet, waer by verboden-wert ee-
nige Officieren vande Gereformeerde Religie, door Gecommitteerden vande Staten Gene- rael geftelt, te veranderen. 399 5 December. Prolongatie vanden tijdt in 't Pla-
caet, noopende het aenbrengen der Thienden in Vlaenderen geexprefleert. 1440 Traclaet vande Marine, gedaen, befloten endegc-
arrefteert inden Hage in Hollandt den ieven- thienden December 1650. tuiTchen den Hecrc ConinckvanSpangic, aen d'eenezydc-, ende de Ho: Mo: Hceren Staten Generael der Vet- eenichde Nederlanden,acn d'andere zyde. 109 Ver-
|
||||||
|
committeren. Cölurti 1476
17 September. Placaet, ordre op 't gebruyck der
Lint-Molens ftellende, π 90 X4November. Placaet, waer by verboden wert
met Waren ofte Coopmanfchappen te varen door het JorTrouwe-gat, Hontfkreke, Zuyt- diep, ende 't Gat van Cocxye. %y 10 1649.
13 Ianüarij. Ördonnantie,ophetfelvefubjeétals
hetbóvenftaende Placaet vanden x4Augufti 1648. 1476 9Fehruarij. Waerfchouwinge, Waerbyd'Ingefe-
tenen van defen Staet verboden wert haer Ko- ren ter Molen te brengen onder 'tghebiedt van denConinghvanSpahgicn. 2^.58 17 Februari}. Waerfchouwinge, jegens het ftey-
geren van goude Penningen, Realen van Span- gien, Mexico ende Peru. 2.906 14 April. Placaet Jegens der Paus-gefinde Gee-
ftelickheyt,Conventiculen,Scholen, Col leden, Cloppen, Voochden, en compofitien der Offi- cieren , &c. X03 14 April. Placaet, waer by allen Ingefetencn on-
der 'tghebiedt vande Staten Generael ghelaft wert, den Predicanten, Predicatien, ende Toe- hoorderen vande Gereformeerde Religie niet temoleftcren,&c. 2,59 6 Mey. Placact, waer by alle Intercftcn enLos-
renten, loopende tot Jafte vande Comptoiren vande Generalitey tjegens den penningh twin- tich gercduceert werden, &c. 1 04 ixMcy. Placaet vande Staten van Hollandt ,je:
gens Bedelaers, Vagabonderi en Bedelarycn.48 5 x8 Mey. Placact vanden Raedt van State ,waer by ordte op 't viflehen onder Vroonhové géftelt wert. 1x90 31 Mey. Provifionecl ïnfttucÜe, waernadeCön-
voy-Meefters, Contrerolleus, ende Commifen ter Recherche vande Convoyen ende Licenten ten platten Lande, onder het gebiet vande Ho: Mos Hecren Staten Cenerael aengeftelt, in't heffen ende ontfangen vande Licenten, midtf- gaders het rechercheren van allerhande inko- mende ende uytgaende goederen ende Coop- manfchappen, haer fullen hebben te reguleren. 2-334
11 Junij.' Placaet, waer by de Geeftelijcke Per- foonen ende Bruyekers gelaft wert, de Geefte- lijcke goederen inde Landen van Valckcn- burgh , Daelhem en 's Hertogen-Rade aen te brengen. 1478 xx Junij. Ordonnantie, waer by de Jacht op Co-
nijn den Duynmeycrs tot den ncgenthienden Julij, ende de Perfoonen ter Jacht ghequalifi- ceert, tot den fefthienden Augufti des felvcn Jaers verboden wert. 1374 xV Iunij. Placact, gheemaneert jegens de Bede-
laers, Vagabonden ende Lantloopers,&c. 509 30 Julij. Waerfchouwinge, waer by geordonneert wert, de voorgaende Ordonnantien en Inftru- clien .noopende de Convoyen ende Licenten t'obferveren, en geen goederen, fondcr 't recht van Convoy bctaeldt te hebben, te vervoeren. 4338
1 ï Augufti. Placact,verklarende voor billioen den |
||||||
|
8P Ë G i s -F Ë k.
|
||||||
|
Örifont ende Belt refpeciive. bolüm 94$
6 April. Nieuwe gecorrigeerde ende nader gecor-
rigeerde Lijfte, vande gemeene Middelen, die ghehcveh zijn van alle inkomende ende tiyt- gaende Waren ende Coopmanfchappen, foo te Water als te Lande. Aenvanekelijck rrtct den feiten April 1651. X488 28 April. Placaét, regens dé fteygéringe Van Gel-
de: oock tégen d'Embder en Oldenburgér Flo- rijnen, Schellingen, ende minder Payerhenten. I902
17 Mey; Placaet,betreffende de Zeevönden, en
andere verdronckene goederen. 1071 ti Junij. Placaet; op 't onderhoudt van 'tkleyn
Zegel vande Generaliteyt. ζ zq 1 1 JillijJ Placaet, jegens't prefentërenéri nemen
van verboden Giften en Gaven. 40I 6 Julij. Placaet, waer by de Lijfte der Corivoyen
voor een derdepart verhooght wert. 2486 8 Julij. Placaet vanden Hove van HollantjëgcnS
'titelen van Kalveren, Schapen, Hoenderen, Duyven, &c. breecken van Heckens, roovcn en afhalen van Vruchten,&c. 517 4 Augufti. Placaet, op 't aenbrengeh der Beurfcn
inde Meyerye vanden Bofch,totonderhout van Studenten gefon deert. I476 12 Augufti, Placaet, waer by alle Militaire Offi-
cieren verboden wert eenige Foyen, vereerin- gen, êcc; t'ontfangen, ofte te nemen vande Schippers of Cooplüyden op Rhijh ende Maes varende, 403 zj Augufti.. Plaeaet ende Ordonnantie, tégens
het onachtfaem ende réückeloos varen der Coopvaerdyc-SchippersdeferLanden, fondcr Coqvoy ofte Admiraelfchap, het Uchtvaerdigh verlaten van haer gefelfchap, ende 't overgeven van hare Schepen , fondcr de felve naer behoo- ren ende vermogen tedefenderen^ 956 25 Augufti. Placaet, Waer byde Capiteyneri vande
öorlogh fchepen verboden wert in hare Sche- pen Coopmanfchappen over te voeren. 962 28 Augufti. Placaet, Waer by het naedrucken van
feecker Gefchrift, gheintituleert, WaCrachtigh en"noodich bericht, &c. doorordrC vande Groot Mo: Heeren Staten van Hollandt ende Weft- Vrieflandt gcdaen inftellen, op grootë peynen verboden wert, 461 6 Odober. Placaet, waer by ordre op 't beleggen
en crediteren der Penningen ten Comptoire, gefteltwcrr, 1506 19 Oclober. Placaet, op 't aenbrengen der Thien-
dèn, Landen en Bcneficien,fpec"terende tot on- derhout vanden Paftoor tot Suy tdorpe. 1481, \z December. Placaet,jegens 't verduyftercn der
Ornamenten en Kerckelijcke góéderen in de Meyerye van 's Hertogen - Bofcb. 1478 16 December. Waerfchouwinge, jegens het ftey-
geren van goude Penningen, Realen van Span-
gien, Mexico ende Peru, midtfgaderS gouden
Louys. 3.906
i6jx.
ι Meert. Waerfchouwinge , vande Staten van
Hollandt, jegens 't heÉen van onbehoorlijcke Thollcn. 1578 3 Meert. Placaet, waer by de Coopvaerdye-fche-
pen verboden wert voor den 1 April i65x, uyt E iij re
|
||||||
|
Verkondingë van het voörfz Traétaet vande Ma-
rine-, Colum 118 iö Decertib. Placaet, verbiedende 't innebrehgén
endekoopcn van allerhande bereyde eride ge- verwede Wol Ie Laeckenen, Stametten, Cafc fayen ende Bayen , uytgefóndcrt de ghemen- gelde Coleurcn die notoirhjckinde Wöllë zijn -levcrwt. V n7° 'ίίξη U9.V Π.ΛΟΟ^Υ 'ν ■]:·;>.ν 7/ JWJiA'-i .Ύ\ιΓ. '!.;..'.
οόζ> α: }..< :i6f}-éi'io'') '.,■:.!■'. -y, ï ·..;.
ijjanuarij. Placaét, waer inne den Boèêkverkoo-
!i pers ghelaft wert alle argerlijcke Schriften ofte x Bóecken, die haer behandightoft toegeiönden !' jyerden , aenden Officier të brengen ; Vërbie- *nSe%dè mede eenige Aden van Staet, ende de ' gemeene Regierin ge betreffende * te drucken, ; verkóopcn, Sbc, 445
iyjanuarij. Refolutie vande Staten Generael,
tot hanthavinge vande ware Chriftelijcke Ge- reformeerde Religie, &c. :inde grootc Vergade- 'ringeop de grooteSael genomen. 193 Trtóaet van Vruntfchap ende VerbinteniiTe,be-
iiötenden negenden Febru. '1651. tuflchende ; Ho: Mo: Heeren Staten Generael vande Geü- nieerde Nederlanden ter eenre, ende de Heeren Gouverneurs ende Superieuren vande Steden yan Salé in Barbarien, ter andere zyde. 1 %7 Verkondinge van 't voorfz Tra&aet. 131 ίο Februarij. Verbodt vande Staten van Höllant,
Tégens hetgaen ter Miffe inde Huyfen vande Heeren AmbafTadeurs van Cohihgen, -Prineen, Républijcquen, &c. " "< * ïp'Februarij/ Placaet:, waer by gelaft wert alom-
jm'e Officieren vande Gereformeerde Religie te ftellen. - 2,61 i 5 Februarij. Placaet, tegens de Realen van Ach-
\'ten; . 3° 14
18 Februari); Ordonnantie ehdeLijfte , vanden
grOoten Brabantfchen fwijgendenLandt-thol, Geleyde ende Peert-gelt. 1560 17 Meert. Placaet, op den opheve vande generale
ende gemeene Middelen van Hollant; 1616 ixMeerti Placaét vande Staten van Zeelandt,
waer by het inriebrengen, drucken, koopen en- de verkoopen van Sociniaenfcendedergelijcke Ketterfche Boeeken, verboden wert. 459 29 Meert. Placaet vanden Hove van Hollandt,
waer by verboden wert publijcque Minifters, ofte hare Dienaers,&c. t'orrenceren. jzf 24 Meert. Placaet vande Staten van Hollandt en
Weft-Vrieflandt , beroerende den Impoft van veertien gulden op elckhondert wit gerafineert ende van buytcn inne gebracht Souts, mitfga- gaders negen gulden van 't Clijnfour. 18x4 Ordonnantie, volgende de wclcke ten behoeve
vande gemeene faeckc, inde Provintie van Hol- landt ende Weit-Vrieflandt, van wegen ende volgende den confente vande Staten vanden fel ven Lande,in April 1651 ende vervolgens tot 1655 incluys verpacht is den Impoft van veer- tien gulden op elck hondert wit gerafineert en- de van buyten inne gebracht Souts,mitfgaders de negen gulden van 't Gijn-fout. f830 ï April. Placaet, tot naerichtinge voor de Schip-
pers vande Coopvacrdye-Schepen inde voorfz Landen t'huys hoorende, in 't paflèren Yanden |
||||||
|
REGISTER.
|
|||||||
|
Weit- Indien voor ycder open gheftelt werdt.
- - Colum6i7
24Septemb. Placaet vande Staten van Hotlant,
tegen Rijffeleryen en Loteryen. ,\, , '465
5 November. Ordonnantie, waer by ,de Pachters ende Colledeurs vanden Brabandtfchen Thol,
ghepermitteert wert, over al Wachten tot ver-
hoedinge der frauden, te ftellen. 1 «558
8 November. Placaet, waer by verboden wert fbn-
der 't generael Convoy te varen. 960
19 November. Placaet , waer by de Waren van
Cqntrebandc, ende allerley Scheeps-behoeften roerboden werden ìy t den Lande te voere. é ß 22
5 December. Placaet,waerbyaHeCommercïen
op; ^agelant: ,mitfga.ders aende neutralen $Ja- buyrigcn, allerley. Ammunitie van Oorloge en j ;Seheeps-gerectfchap in ecnigeHayencn onder
' ft gebiedt: ya ç die van Engelant te voeren, ver?
boden;wert.>> ,r;GW .;...../ .^n'ivr.i-.^Ii'JIJH
Ordonnantie vanden,Impou opte Warmoes-lan-
den tTedert Januarij 1653.tot ç0Ö ,roe in $M" landt en Weil-yricflandt geheven. \. ,,1950 3 Januatij. Placaet, waer by hetinnebrengen cn- n^e verkoopen van allerley Engeliche Manufa- doren verboden wert. , 1178 6 Januari). Placaet, opte Redudie en Tollerantie
. vanden cours van GeJde, 3 ·, f 28.90 1 Meert, ïAmpliatie ende correctie op ecnige Lij- ften 1 vande Generale Middelen, inde Steden 1 ende forten- van Brabandt.ende Vlaendercn,
; ende andere onder de Gcncraliteyt. ' "I2260 20 Meert. Placaet ypp 't onderhouf vande ftt-oo-
;» men, Rivi.qren,"Wareren, Wegen, Straten ,.&c. jndc Meyerye ende Stadt van 's Hertogen-
Bofch. ,· 1160 1 April. Generale Ordonnantie ende Conditieo,
vande verpachtinge det Gemeene Middelen van Hollandt en Wcft-Vrieflandt. iójx 2 April. Placaet vanden Hove yan Hollandt, te-
gens feecker Libel, gedivulgeert onder den Ty- tel van Rotterdams Zee-praetje, tuifchen een Coopman, een Borger, en een Stuyrman. 4591 7 April. Placaet vande Staten van Hollandt, je-
gens feeckcren dobbele Stuyver. 3°34
x6*April. Placaet, jegens den dobbelen Stuyver,
dragende d'infcriptie/Ë/£ 7 A. 1652. 3014 1 Julij. Waerfchouwinge, noopende 't betalen
vanden Thol van OiTen,Peerdën,Koeyen,Scha- penen Verckcns: oock Roër-thol der Schepen daer mede fulckc Beciten tot Amfterdam over komen. 1554 19 Julij. Nader ordre , op 't ontfangen der Lijf-
renten. r49& 29 J ulij. Ordonnantie, waer op binnen den Lan-
de van Zcelandt verpacht fal worden het recht ofte den Itnpoft van hetkleyne Zegel. 2116 4 Augufti. Praemien, voor de gcene die Vlaggen
vande Engelfche Schepen halen. 980 9 Augufti. lnftrudie, waer naer de CommiiTarif-
fen op 't maecken vande quotifatie van den duyfentftcn penningh vande waerde van alle roerende ende onroerende goederen, Renten, Rechten, Adien.Schulden, Crediten.Schcpen, Coopmanfchappen, Gelt.VaiTellen, juvveelen, Meublen,Gagicn, Tradementen, ende andere goe-
|
|||||||
|
te loopen, Col.um.960
8 Meert. Placaet, waer by den Capitcynen vande
Oorlogh-fchepen verboden wert in hare Sche- pen Coopmanfchappen over te voeren, 962 8 Meert. Waerfchouwinge, jegens 't heffen van onbehoorlijckeThollen. 1 1576 8 Meert. Lijfte, waer op, ende waer naer pntfan-
gen ende gecolledeert fal werden een par-pen- to op de uytgaende, ende twee op dejnkomen- de goederen, Waren ende Coopmanfebappen ter Zee,over de Rivieren ende par AlTe, foo wel ; van, ende op Ooften, als Weften, ende van en- de op alle Quartieren reipecltiye,, geen uytge- t fondert,ende dit byprovine. , r,?fi®8 il Meert. Ordonnantie, noopendc den opgeef
van twee teri'höndert van alle inkomende,ende een ten hondert van alle uyrgaende Waren ter Zee, over 4e Rivieren ende par AiTche,, foo. wel van endcop Ooften,aIs Wcilen.endc van ende op alle Quar,tieren, geen uytgefondert. æ 5,68 13 Meert. Waerfchouwinge, wanneer't,Veylgelt ! aenvancknemen fal. f) ; ,;;;, 2570 16-Meert. Placaet, jegens't mifbruyek ende yer-
duyftercn yande Brouwers Tonnen. 1x04 21 Meert Placaet, nae de welcke hier te Lande het Laftgelt gheheven fal worden op alle Sche- i i pen, foo ter Zee, als over de Wadden inkomen- de ende uytgaende. , s ,£57z 24 April. Placaet vanden Hove van Hollandt, je-
r-. gens feecker Boeck, gheintituleert,den herftcl- den Leen w, ofte Difcours over 't gepaiïeerde in
.; de Vcreenighde Nederlanden in 't jaer1650 en 1651. · .,.,; ',,.,;> r: -.457
26 April. Placaet, behelfende nader ordre op de
MontuyrederStraetvaerders. t 906
16 Mey. Waerfchouwinge, waer by alle d'Aden
: van vrye Jachtc , als oock de Sauvegarden en vrydommen by de Oppcr-Houtvefters of an~
ë; dere gegeven, ingetrocken werden. ,1378 17 Mey. Waerfchouwinge, tot narichtinge voor
r 'de Schippers der Coopvaerdye-Schepen inde ni yoorfz Landen t'huys hoorende, in 't paiTeren , vanden Orifont ende Belt refpedivc. 952 Z3 Mey. Placaet, optc provifioncle redudicende tollerantie vanden Gelde. 2890
25 Mey. Placaet, waer by den Groenlandts-vaer-
ders gelall: wërt tot confervatie der Neeringen, iV Licenten, Convoyenendc Veyl-gclt, hier te
Lande met haer gevangen Vifch, Traen, &c. te komen,fondcrceril elders te mogen feylen.682 .29 Mey. Waerfchouwinge , jegens 't heffen van
onbehoorlijckeThollen. J$76 5 Julij. Placaet, waer by ordre gheftelt wert op 't
, ontfangen der Lijf-renten. 1496
19 Julij. Tweede ende nader Waerfchouwinge
ende ordre, jegens 't heffen van onbchoorlijcke Thollen. ' 1578 29 julij. Placaet vande Staten van Zeelant, waer
by allen Militaire Officieren verboden wert ec- nige Foyen, verceringen,&c, t'ontfangen ofte te nemen. 405 1 Augufti. Placaet vande Staten van Hollandt,
jegens feecker injurieus Pafquil, geintituleert, Artijckelen tegens de Louvcfteynfche Hecren. 457
31 Augufti. Placaet, waer by de Silvet-Mijne in |
|||||||
|
REGISTER.
|
||||||
|
goederen, geen uytgefondert, van alle die gene
die inden Lande van Hollant ende Weft-Vrief- lant woonen.ofte goederen aldaer gelegen heb- ben, foo wel inde Steden als ten platten Lande, der geener die gegoet ofte geftaet zijn in Capi- taél tot een duyient pont tot veertien grooten 'tpont,oftcdacrbovcn,voordenjare 1654. ful- len procederen. Colomi^o 6 September. Placaet, waer by 't flingeren van
'sLandrs Impoftcn.cnde fpecialick opte Wy- nen verboden wert. 2246 æô September. Ordonnantie vande Pcerden.vol-
gende den welcken inden Lande van Zeelant, ten behoeve vande gemeene faecke.van wegen ende volgende den confente vande Ed: Mo: Heeren Staten der fel ver Landen, over al inden felven Lande geheven ende geinnetfal worden den generalen lm poft op de Peerden. 1104 27 September. Waerfcbouwinge.aengaende den
twintighftcn penningh op de Collaterale Suc- ceflien. 1967 2io Oclober. AmpHatie, van voorgaende generale
ende particuliere Placaten, op den opheef van 1 de Convoyenende Licenten geemaneert. 2340
21 Oétober. Placaet, aengaende de verbetcringc
vande Zeeufche Leenen.Ambachten, ende Re- demptie ofte afkoop vanThienden. 1456 3oOdober. Ampliatie, vande Waerfchouwinge
aengaende den opheef van den twintighften penningh op Collaterale Succeifien. 1968 6November. Waerfchouwinge, noopende den
Impoft vanden veertighften penningh. 1969 5 December. Placaet, ftreckende tot weeringe
van feeckere maniere van foetelen ofte venten aende Schepen van Oorloge, ghenaemc Kay- dray. ;',' J ,964 8 December. Waerfchouwinge, waer by alle Ar-
reften op de gagien van 't Sehceps-volck verbo- den werden, ten zy,&c. 966 8 December. Placaet, Nader ordre op d'onder-
houdinge vande Ordonnantie van 't Vcyl-gelt, %*m
1% December. Waerfchouwinge, jegens het itevr
geren van goude Penningen, Realen van Span.
gien, Mexico ende Peru, midtfgaders gouden
Louys. 1906
1654.
5 Februarij. Waerfchouwinge, noopende de be-
raiinge vanden veertighften ende twintighften penningh. 2248 ï o Meert. Ander Ordonnantie, op't on tfangen
der Lijf renten. 1500 14 Meert. Placaet vande Staten van Hollandt,
waer by 't vervoeren van Poort-Aerde, &c. ver- boden wert. 1166 14 Meert. Placaet, op den opheef vande gemee-
ne Middelen van Hollandr. 1616 14 Meert. Generale Ordonnantie ende Conditie,
aengaende de verpachtinge der generale ende gemeene Middelen van Hollandt ende Weft- Vrieflandr. 1642 17 Meert. Placaet, jegens 't frauderen vanden
Watcr-thol, gehoorende aen 's Lants Domey- nen van 's Hertogen-Bofch, ende geheven wor- dende tot groot Lith op de Maze. 1576 14 Meert. Placaet vande Staten van Zeelandt,
|
jegens Complotteryen der Paehrcren , in het
pachten der gemeene Middelen. Col. 225*6 zo April. Placaet, noopende 't kleyn Zegel van-
de Generaliteyt. 2241 é Junij. Placaet,jegens monopolien in't pachten
der Thienden, onde fraude van dien* 1588 1 Junij. Placaet,vanden Raedt van State, behel-
fende nader ordre tegens 't brengen van Ê,ïïéç ter Molen onder 't gebiet vanden Coningh van Spangien. 2258 9Junij. Waerfchouwinge, jegens hetfteygeren
van goude Penningen , Realen van Spangien, Mexico ende Peru, mitfgaders gouden Louys. 2906
6 Augufti. Placaet ende Ordonnantie, op 'tftuck,
vanden opheve vande generale ende Gemeene Middelen , ovcrdcQuarticrenvan Brabant en Vlaenderen, onder de ghchoorfaemhey t vande Generaliteyt ftaende.by den Staten vande Ver- cenighdeProvintien ingewillight, tot onder- ftant vande gemeene faecke. . 2124 8 Augufti. Generale Ordonnantien cndcCondi-
tien, waer op van wegen de Heeren Siaten Gcr nerael der Vcrcenichdc Nederlanden werden verpacht de Gemeene Iropoften , die oVer de Quartieren van Brabant en Vlaendercuonder haêr gebiedt ftaendc, geheven werden. 1130 Ordonnantie, voordeColleéteurs ofte Paehtci§
vanden Impoft vande Wynenl·* < ß ð,-, 2,14ï Idem, noopende de Brandewijnen^ iq ml »*49
Idem opten Azijn. .rsefcso
Idem opte Binnen ghebrouwcn en Uythecmfchc
Bieren. 2-154 Idem noopendeden Impoft van achticn ftuy\ ers
op ycclèf.'Tonnf-Biers töt lafte der Tappers. '; 1' ä%ß-'*À' · 2l69
Ordonnantie van Vlaenderen op'tfelvefubjcd.
1170
Idem op 't Gemael over Brabant en Vlaenderen. 1170
Idem op 't Stijffel. ÷ 177
Idem op 't Beftiael/ æ 178
Idem opte Confumptie van 't Zout. 2182,
Idem noopende den Impoft van veertien gulden
Op élckhondert wit gherafincert ende van buy-
ten ingebracht Zouts,mitfgaders negen gulden
van't Clijn-fout. 2188
Ordonnantie ende Inftruéu'e voor de Pachters
van't felve. 2189
Idem noopende de Confumptie opte Zeep. æ 191
Idem noopende den Impoft van twaelf ftuyvers
opelckeTonneZecp. 2.194
Idem noopendeden Impoftop't Branthout. 2196
Idem opte Confumptie vanden Turf. 2198
Idem opte Kolen. 2202
Idem opte Wolle Laeckenen. 2202
Idem opte Goude Laeckenen, 2210
Idem opte Wagc. 2212
Idem opte Paerden. 2216
Idem opte Ronde Mate. 2218
Idem opte Hoorn-Beeften en Bezaeyde Landen.
2222
Ordonnantie van Vlaendcrcn op 't fclvc fubjeel 2226
Idem opte Boeten en Breucken. 2226 Placaet, noopende 't Middel op de Collaterale
Suc-
|
|||||
|
LM
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
REGISTER.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ra Augufti. Placaet, waer by 't Veyl-gelt opte
helft vermindert werc. Coiumz57o 19 Augufti. Refolucie, noopende de calangic over
frauden der Gemeene Middelen. xx6x 19 Oclober. Placaet, jegens de compofitien ende
uytkoopen over den Impoft opte Wynen 1680
8 December. Waerfchouwinge,op't backen van
't Broot ten platten Lande van Hollandt ende Weft-Vrieflandt. 1788 8 December. Placaet vande Staten Generael,
noopende het Middel vande Collaterale Suc- ceflien. X2/2.8 1656. 2,0 Januarij. Placaet, waer by verboden wert de
Pachters vande Gemeene Middelen cenigh- fmts te beletten. xx5o 21 Meert. Ordres op 't Broot-backcn ten platten
Lande behelfendc. zx5o Idem vanden %ç Julij. xxjo
11 Augufti. Placaet, waer by verboden wert dat
geen Wynen van buyten in Hollant inkomen- de, elders mogen werden geloft als in befloten Steden. æô.%% æ 7 September. Waerfchouwinge, noopende de
Redudieder Termijnen van Kuftingh-brieven, jegens den penningh vijf en twincich te doen, in 't betalen vanden xl. penningh. 2x48 18 Januarij 1658. Placaet, daer by alle foorten
van Uytheemfche Duyten verboden werden. 3016
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Succeffien. Columxzx9
Idem noopende den Impoilop d'Ongcfondcerdc
Ptoceflen. 12.30 Ordonnantie noopende 't kleyn Zegel. z%] %
AmpUatie opte felve Ordonnantie. 1*38.XX40
ï 1 December. Publicatie jegens fceckcren Clcef-
fchen dobbelc S tuy ver. 3017 ! 16$·).
z6 Februarij. Placaet, vvaer by verboden wert dat
Brouwers, Bierftekers en Bierfteeckfters, geen Tappers Neeringe doen mogen. zx6z ix Meert. Generale Ordonnantie ende Conditie,
vande verpachtinge der gemeencMiddclen van Hollandt en Weft-Vrieflandt. 164X iMey. Lijfte, noopende de gemeene Middelen
die geheven worden op alle inkomende en uyt- gaende Coopmanfchappen. 1489 4 Mey. Placaet, tegens het tefteren ten behoeve
van Geeftelijcke, ofte andere Paus-gcfinde ge- ordende Perfoonen, ofte ghefeyde Geeftelijcke Armen, Gedichten, ofte Godts-huyfen, &c. 1591
15 Julij. Placaet, op 't ftuck vanden veertighiten
penningh. I97^ ß 6 Julij. Placaet,jegens 't inbrengen van gema-
len Meel, ende gebacken Broot binnen Huift. xx6x
Il Augufti. Placaet, waer by de Penningen tot
lafte van Hollandt loopende, tegens vier ten hondert ghereduceett, anders op gefeght wer- den. JP6 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
m
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
!·■ ut
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
:< .1
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
il
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
■'.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
* -rm
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
-
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
É : É
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
I ;'..>.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
-Ðß·:ïÇ jjcio Ïivrol \ s.\.bl
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
£ ·:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
■v !
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
''i-i
?J '1
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
\
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ss,M Su -.jOiliiJ .-
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
" '. t ;
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Q.: lijbslvl
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
■ '.{j-m ,vji....-i.:M ! .ô,'·;é,í.é
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
>
|
||||||||||
|
Pag: ι 2,
PLACATEN.
Het eerfte Boeck.
DEN EERSTEN TYTEL, Feryattendc de fundamentele Wetten der %egieringe vande Vereenicbde
Ü^jderlantfche TroVmcien in 't Cjeneraei: Mitfgaders van
Hollandt en Zeelandt in 't Tarticulier,
|
||||||||||
|
HET EERSTE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
Tacificatie van (jent > 8. Novemb. \%1 6.
|
||||||||||
|
niife te verhoeden, ende dat d'Ingefetene van alle
defe Nederlanden in cene vafte Vrede ende Ac* coorde vercenight wefende, ghefamelijck iouden doen vertrecken de voorfchreven Spaengiaerden ende hen Aenhangeren, Landt-fchenders, ende die wedcrommc teftellcn in't gebruyek van hare oude Rechten, Privilegiën,Coftuymen ende Vryheden, midts welcke Nceringe ende welvaert inde felve wederom foude mogen keeren. Soo is datby voorgaendc aggreatie vanden voorfchreven Hee- ren, gecommitteert totten gouverncmente vande Landen, die Vrede-handel van Breda bcgoft ter cc- ren Godts, ende ten dienftc van Syne Majeft. tut fchendie Prelaten, Edelen, Steden ende Leden van Brabandt, Vlaendcrcn, Artoys, Henegouwc, Valenchijn, Lylle, Douwayc, Orcbyes, Namen, Doornick, Utrecht ende Mcchelen : Repreicnte- rende de Staten vande felve Landen, ende den Heere Prince van Orangien, Staten van Hollandr, Zeelandt ende hare geaiibcieerden ,door Commit fariflèn over beyden zyden rcfpe&ivclickghcdcpu- teert. Te wetene, d'Éerwcerdige Heere Heer lail vander Linde, Abt van S. Gccrtruydcn tot Loven, Heere Gefllayn Abt van S*· Pieters tot Gcndt, Heere Matheus Abt van S1, Gefilayn* gecoren Bif- fchop van Atrecht, Heer Ian de Ymol, Heere van Getingen, Hecre Franchoys van Halcwijn, Heere van Zwevegen, Gouverneur ende Capircyn van Audenaerdc, ende CommiiTaris totte vernieuwin- ge vande Wetten van Vlaendcrcn, Heer Caerle van Gaure, Hecre van Frefyn, Ridders, Heere El- bertus Leoninus Doétor ende Profefleur inde Rech- ten inde Univcrfiteyt van Loven , Meefter Pieter van Beveren, Raedt van Syne Majefteyt in Vlaen- deren , ende Heer Quinten Dupretz , Hooft det Schepenen der Stadt van Bergen in Henegouwen, met Ian Depevants, Raedt van Syne Majefteyt, ende Meefter van fyne Reken-kamerc in Brabant, ghecommitteert voor henlieden in Eer. Secretaris van wegen der voornoemder Staten van Brabandt, Vlaendcren, Hcnegouwe, Sec. Heere Philips van Marnicx, Heere van S. Aldegonde , Amolt van Dorp, Heere van Teemfche, Willem van Zuylen Α van
|
||||||||||
|
Llen den ge-
nen die defê tegen-
woordige letteren lul- len fien ofte hoorCn le- fen,Saluyt. Alfoodefe Landen van herwaerts- overe, de laeftlcden ne- gen ofte thien Jaren door d'Inlantfche Oor- loge, hoovaerdige ende rigereufe regeringe, moetwillichcyt, rockinge ende andere ongeregeltheden vande Spaengiaerden en- de hare Adherentcn gevallen zijn in groote miiêrie ende cllendighey t. Ende dat ommc daer regens te verfiene ende te docne ceilcren allevorderetrou- blen, oppreiïien ende armoeden vande voorfz Lan- den, by middelen van cene vaftc Vrede ende Paci- ficatie , hebben inde Maent van Februarij in 't Jaer 1574. ghecommitteert ende vergadert gewceft tot Breda CommiiiariiTen van Syne Majeft. ende vande Hecre Prince van Orangien,Staten van Hol- landt, Zeelandt, ende hare gcalTocieerde, by den welcken geproponeert zyn gewceft diverfche mid- delen ende prefentatien, dienende grootelijcks tot voordcringe vande voorfz Pacificatie, fo en is noch- tans daer op niet ghcvolght de verhoopte vrucht - baerheyt: Maer ter contrarie gcducrende de hoope van vertrooftinge, ende middelen van goedertie- renhey t van fyne Majeft. hebben de voorfz Spaen- giaerden hen dagelijcx meer vervoordert de arme Onderfaten te overvallen, verderven, ende in eeu- wige flavernye te brengcn,fonder hen te vermyden diverfche meuterye temaecken,Heeren ende Ste- den tedreygen, ende vele plaetiên vyantlick inne te nemen , te rooven ende te branden, daer door nacr dien iy b)7den Gecommitteerden totten gou- vernementevanden Landen verklaert zijn geweeil vyanden van fyne Majeft. ende vande ghemeyne wclvaert, de Staten van hcrwaerts-overe met con- fente vanden voorfchrevenGecommitteerden,ge- drongen zijn geweeft de Wapenen te ncmen,endc daer beneffens om voorder de eeuwige vcrderSc- |
||||||||||
|
"
|
||||||||||
|
Placaten. ï.Boeck. ι. Tic. t.Deei.
|
||||||||||
|
4
|
||||||||||
|
gaende 't Faict ende executie vande Religie inHol-
landt,Zeelandt,Bommel ende geaifocieerde Plaet- fen, reftitutie vande Sterckten, Attelleryen, Sche- pen, ende andere faken den Coninck toebchooren- de, gheduerende de voorfchreven troublen by die van Hollandt ende Zeelandt ghenomen,als ander- fins, fo ten dienfte van Syne Majeft. wclvaert, ende Unie van de Landen men fal bevinden te behooren, waer inne noch van d'een noch van d'ander iyde eenich tegen - feggen ofte bejet, delay noch uyt- ftellcn lal mogen ghedaen werden, niet meer ten opfiene vande Ordonnantien, uytfpraken ende Re- folutien die aldaer fullen gelchieden ende gegeven worden,dan inde exemptie van dien,hocdanighdic foude mogen wefen, waer inne beyde de parthyen hemlieden gantfchclick ende ter goeder trouwe fubmitteren. UIL
Dat van nu voorts acn d Inwoondercn ende On-
derfatcn van d'een en d'ander zyde, van wat Lande van herwaerts-ovcre, oft van wat ftatc,conditie ofte qualiteyt hy fy,overal fullen mogen hanteren,gaen ende kecrcn,woonen ende traffiqueren Coopmans ■ gewijfc ende anderfins, in alle vrydom ende verfe- kertheyt: Welverftaende dat niet gheoorloft ofte toegelaten fal zijn,dic van Hollandt, Zeelandt ofte andere, van wat Lande, conditie ofte qualiteyt dat het zy, yet t'attenteren herwaerts-ovcre buyten de voorfchreven Landen vanHollandt,Zeelandt ende gheaiïbcieerde Plaetfen,tegens de ghemeyne rufte ende vrede , lbnderlinge tegens de Catholijcke Rpomfche Religie, ende exercitie van dien, noch yemantter caufe van die t'injurieren, irriteren met woorden ofte met wereken, noch met gelijke aden te fchandaliferen, op peyne van geftraft te worden als Perturbateurs vande ghemeyne rufte, anderen ten exemplc. V.
Ende op dat middeler-tijdt niemandt lichtelick
en ftae tot eenigen begrijpe, captie ofte perikele, fullen alle Placaten hier voortijts ghemaeckt ende gepubliceert op 't ftuck vande Herefie: Midtfga- ders die Crimenele Ordonnantie by den Hertogc van Alve gemaeckt, ende het gevolch ende execu- tie van dien, ghefufpendeert werden, tot dat by de generale Staten anders dacr op gheordonncert zy, welverftaende datter egecne fchandale en gebeure in maniere voorfz. VI.
Dat mijn Heere de Prince fal blyven Admirael
generael van der Zee, ende Stadthouder van Syne Majeft. van Hollandt ende Zeelant, Bommel ende andere gcaflbeieerde plaetfen, om in als te ghebie- den, lbo de felve tegenwoordelick doet, met de fel- ve Officieren, Jufticieren ofte Majcftraten, fonder eenige veranderinge ofte Innovatie, ten zy by fijn contente ende wille, ende dat over de Steden ende Plaetfen die fyne Excellentie nu ter tijt is houden- de : tot dat by de generale Staten naer 't vertreck vanden Spaengiaerden anders geotdonneert zy. VII.
Maer belangende die Steden ende Plaetfen, be-
grepen onder de CommiiTie vande Con. Majeft. by hem ontfangen, die tegenwoordelick onder 't ghc- biedt ende gehoorfaemheyt van Syne Excellentie nieten ftaen,fal dit poinct gefchoit blijven, ter tijt ende
|
||||||||||
|
van Nievelt, Heere van Heeraertf berge, Schiltkna-
pen, Heere Adriaen vander Myle, Do&oor inde Rechten , ende Raedt neflens Syne Excellentie, ende inden Raedt Provinciael van Hollandt, Mee. fter Cornelis de Coninck, Licenciaet, ende mede Raedt ncffens lyne Excellentie, Meefter Pouwels Buys, Advocact van den Lande van Hollant, Mee- fter Pieter de Rijcke, Bailliu van Vlifiïnge, Antho- nis vande Sickelcn Raedt van Zeelandt, ende An- dries de Jonge , Borgemeefter van Middelborgh, van wegen des voorfchreven Heere Prince, Staten van Hollandt, Zeelandt ende gheaiïbcieerde, naer uytwijfen van hare Commiffien, in't eynde van de- fen geinfercert, dit tcgenwoordich Traclact opghe- recht ende gemaeckt is,befluy ten tuflehende voor- fchreven partyen ende Landen een eeuwige vaile Vrede , Vcrbandt ende Eenichcyt, onder de Voor- vvaerden ende Conditicn hier naer volgende. I.
"Cerft, dat alle offenfien, Injurie , mifdaden ende '-'befchadigheden gefchiet ter fake vanden trou- blen tuifchen de Ingefctene vande Provintïen die in dit tegenwoordign Placaet ghecomprehendcert zijn, lbo waer ofte in wat manieren dattet zy: Sul- len vergeven,vcrgeten ende gehouden zijn als niet ghefchietjfulcks dat ter oorfake van dien, te genen tyden mentie gemaeckt oftyemandt aengefprooc- ken on fal mogen worden. II.
Dien volgende beloven die voorfchreven Staten
van Brabandt, Vlaenderen, Artoys,Henegouwe,&c. Midtfgaders mijn Heere Prince, Staten van Hol- landt ende Zeelandt, met haren GeaiTocieerden, ongeveynfdelicke ende in goeder trouwen van nu voortaen onderhouden een vaile ende onverbreec- kelicke vriendtfehap ende Vrede * ende infulcker voegen eikanderen t'allcn tyden ende in alle oc- currentien by te ftaen met raedt ende daet, goet ende bloet: Ende infonderheyt omrne uyt de Lan- de te verdrijven ende daer-en-buyten te houden de Spaenfche Soldatcn,ende andere uytheemiche en- de vreemde, gepooght hebbende buyten wege van Rechte den Heeren ende Edelen 't leven te bene- men , den rijekdom vanden Lande te hunwaerts t'appliquercn ,endc die Gherncynte voorfz in eeu- wiger flavernye te brengen ende houden , omrae ten wclcken ende allen anders te furnieren wes noodigh werdt ter refiftentie vande gene die hem- lieden hier inne metter daet fouden willen contra- rieren,die voorfz Bontgenooten ende Geallieerden, oock beloven hen bereet ende volvaerdigh te laten vinden t'allen nootelicken ende redelicken contri- butien en Impofttien. III.
Daer-en-bovcn is gheaccordcert dattetftont nae
't vertreck vande Spaengiaerts ende hare Adheren- ten,als alle faken in rufte ende verfeeckettheyt ful- len zijn, fullen beyde die parthyen gehouden zijn te procureren ende beneerftigen die convocatien ende vergaderingen vande generale Staten, inder forme ende maniere als ghefchiet is ten tijde als wijle hooghloflicker memorie Keyfer Caerle d'op- dracht ende tranfpoort dcde van defe Erf Nederlan- den,in handen vande Con. Majeft. onfen genadich- fte Heere, om te ftellen ordre inde faken vande Landen in't generael ende particulier, foo wel aen- |
||||||||||
|
Fundamentele Wetten^.
|
|||||||
|
ende wijlen de felve Steden ende Plaetfen hen met
de andere Staten ghevoeght hebbende tot dèfer Unie ende Accoort, fyne Excellentie hemluyden fal gegeven hebben fatisfadie op de poinden daer inne fyiiem ibuden vinden geinterefleert onder fijn gouvernemente, 't zy ten opiiene vande exercitie vande Religie ofte anderfins, op dat de Provintien niet gedemembreert en werden, ende om alle twift ende tweedracht te fchouwen. ef 111.
Endeenfullen midoeler-tijdt egeene Placaten,
Mandamenten , Provifien noch Exploiden plaetfe nebben inden voorfchreven Landen ende Steden, by den voorfchreven Heere Prince gheregiert, dan die gene by fyne Excellentie, ende by den Rade, 'Majeilrar.cn ende Officiers aldaer gheapprobeert, ende gedecerneert, fonder prejuditie voor den-toe- komenden tijden van de refoorte vanden grooten Rade van fyne Majefteyt. IX.
Is mede onderfproken, dat alle Gevangenen ter
faken vande voorleden troublen , namentlijck de Grave van Bofiu , fullen vry ende los gelaten wer- den fonder rantfoen tebetalen,maerwel de gevanc- kenifle koilen, ten ware nochtans dat de ranrfóc- nen voor date van defen betaclt,ofte daer van over- komen ende geaccordeert ware. X.
Is voorts veraccordcert dat de voorfchreven Heere
Prince, ende alle andere Heeren, Ridderen, Edel- luyden, particuliere Perfoonen ende Ondcrfaten van wat ftate,qualiteyt ofte conditie die zijn; Mitf- gaders henlieder Weduwen, Duwagiers , Kinders ende Erfgenamen van d'ecn ende d'andcr zyde, ge- reftitueert zijn in haerlieder goeden name ende fame, ende fullen oock mogen aenvaerden, en die Poileflïe aennemen van alle hare Heerlickheden, goeden, prerogativen, adicnendc crediten,die niet verkoft ofte gealieneert en zijn, in fulckcn ftaet als de voorfchreven goeden nu tcgenwoordigh zijn, ende te dien efTede, zijn alle die fa ui ten, con tu ma- den, arrciten,fententicn,fayfementen ende execu- tien gegeven ende ghedaen fichtent den aenvanck vande Troublen inden Jare vijfthien-hondert fes- ende-tfeitigh, foo wel omfaecke vande Religie, als om 't aennemen vande Wapenen,met 't gene daer naer gevolght is, gecaiTeert, gercvoceert,doot ende te niete ghedaen, ende fullen de fclve, midtfgaders alle fchriftelijcke Procedurcn, Aden, Aditaten, te dien gefchiet,vernielt ende inde Regiilers geroyeert werden, fonder dat noodigh zy hier toe ander be- fcheet te nemen,ofte provific te verwerven,dan dit tegenwoordich Tradaet, niet tegenftaendc ecnige Incorporatie,Rechten, Coftuymen,Privilegien, Pre- fchriptien, foo wel legale, conventionele, cuituy- miere als locale, noch eenige andere cxemptie ter contrarien,d'welcke in defen en alle andere faken de voorfz Troublen concerneren de, fullen ccfleren en egeene ilede hebben, als tot dien by defen foo ver- re alft noot is, fpecialick gederogeert wefende, oock mede de Rechten, difponerende dat generale dero- gatïe niet en is fonder precedente fpecificatie, XI.
Welverftaende dat hier onder begrepen fullen
zijn ende dit tegenwoordigh benefitie ghenieten, mijn genadjehile Vrouwe de gefcllenede des door- |
|||||||
|
luchtigen Ceur-Vorft vanden Rhijn,eertijts achter-
gelaten Weduwe des Heeren van Brederode, Soo vele als aengaet Vianen ende andere goederen daer hare C. V. G.Ofte adie van haer hebbende toe gerechtight is, XII.
Infgelijcx fal hier inne begrepen wefen die Grave
van Bueren, foo vele aengaet de Stadt, Slot ende Lande van Bueren,om de felve by de voorfz Heere Grave by 't vertreck van Garnifoene ghebruyekt te worden als fijn eygen toebehoor. XIII. Ende fullen te niete ghedaen ende afgheworpen
werden, die Pilaren, Tropheen, Infchriptien, ende andere teeckenen byden Hcrtogc van Alve gedaen rcchten,tot fchande ende blamatie,fo vande boven- genoemde als van allen anderen. XIIII. Aengaende die vruchten vande voorfz Heerlick-
heden ende goeden, 't verloop ende die verachtert- heden vande Douanen, Tochten, Pachten, Chijn- fen ende Renten, foo op de Coninck, Landen, Ste- den, ende allen andere die voor date van defen ver- iêhenen ende nochtans niet betaelt ofte ontfangen zijn, by fijne Majeft. ofte fijns adie hebbende, die fal elcx in 't fijne mogen genieten ende ontfangen. XV.
Welverftaende, dat alle het gene datter gevallen
is,foo wel vanden voorfz Erfgoeden,Rentcn,als alle andere goedcn,fichtcn Sintc lanfmiile Anno 1576. killeden, fal blyven ten profijte vanden genen hun rechthebbende, niet tcgenftaeridc dat daer af by den Onttanger vander Confifcatie ofte andere, yet ontfaen ofte geint ware, daer afin fulcken ghevallc reftitutie gefchieden fal. XVI.
Maer by fo verre eenige Jacrfcharen vande voor-
fchreven Pachten, Renten ofte andere Inne-kom- men van 's Conincx wegen by TitcJe van confifca- tie aengeflagcn ende gegeven ware, foo wert clcke over gelrjcke Jacrfcharen vry, los en quyte gehou- den vandë rccle laften ende opilal uyt fijne goeden gaende, fo men oock t'allcn tijde infgelijcx vry, los erVquyte gehouden fal zijn van alle Renten ftaende op de Landen ende goedere die men mits die voor- leden troubelen niet en heeft konnen gebruyeken, in alles naer rate vanden tijde, dat het fclfde belet ende ongebruyekt uyt oorfakc voorfz gebeurt is. XVII. · Nopende die huyf-cathcylen ende andere Meu-
belen, die aen beyden zyden te niete ghedaen, ver-* koft ofte anders gealieneert zijn, daer af en fal nie- mant eenich vcrhael hebben. XV MI. Ende aengaende die Erfgoeden , Huyfèn ende
Renten, die by Titele van confifcatie verkocht ofte veralieneert zijn,de generale Staten fullen in elcke Provintie ende uyt de Staten vande felve, depute- ren CommiiTarinen,omme kennifle te nemen vah-< de fwaricheden, indien daer eenige vallen , omme rcdelijcke fatisfadie te doene,fo wel aenden ouden Proprietaris als aende Coopers ende verkrijger van- de voorfz goeden ende Renten voor hun regres en- de evidie refpedivelicken. XIX.
Van gelijcken fal gefchieden,noopende 't verloop Α % yande
|
|||||||
|
PlacatetLj. i.Boeck. t.Tit. i.Deel.
|
|||||||||||||||
|
8
|
|||||||||||||||
|
vande perfonelc Renten ende Obligatien,ende alle
andere pretentien, klachten ende doleantien als de geintereficerde ter ooriake vande trouble,fullen na- maels aen weerfyden willen intentercn ende voor- ilellen, in wat maniere dattet zy. XX.
Dat alle Prelaten ende alle andere Geeftelijcke
Perfoonen, wiens Abdyen,ilichten,fondatien,ende reiidentien buyten Hollandt ende Zeelandt gele- gen,ende nochtans binnen de felve Landen gegoet zijn, fullen wederom komen inden eygendom en- de in't gebruyek vande ièlve heure goeden,als voo- ren, ten opfiene vanden Waerlicken. XXI.
Macr wat belanght de Religieufen ende andere
Gceilelicke, die binnen de voorfz twee Provintien ende heure η geaflbeieerde geprofeiïijt ofte ghepre- bendcert ende daer uyt ghebleven ofte ghetrocken zijn, gemerekt dat de mecitcn deel van heure goe- den gealieneert zijn: de ièlve falmê van nu voorts- aen verftreoken rcdclicke alimentatien neffens de gheblcvene, ofte anders fal hen mede toeghelaten worden 't ghebruyck van heure goeden, ter verkie- finge nochtans vanden Staten, alles by provifie en- de tot alderilont op hen voordere pretentie by de generale Staten verordent fal wefen. XXII. Voorts is geaccordeert, dat alle giften, exhereda-
tien ende andere difpofiticn, lntcr vivos vel caufa mortis, by particuliere ende private perfoonen ghe- daen, daer by de gherechte Erfgenamen ter iaecke vande voorfchreven troublen ofte vande Religiën, van heure ghcrechtige fuccciïïe verfteken, vermin- dert ende onterft zijn,uyt krachte van defen gehou- den fulicn werden als ghecaiTeert ende van geencr waerden. . . XXIII.
Ende alibo die van Hollandt ende Zeelandt, om
die koften vanden Oorloge beter te vervallen, alle Speciën van Goude ende Silver ten hoogen prijib geftelc hebben, die fy in andere Provintien niet en louden konnen fonder groot verlies uyt geven , is befptoken dat de Gedeputeerden vande ghemeyne Staten ten eerften mogelick zijnde, adviièren ful- len,omme daer af te nemen eenen generalen voet, ten fine dat de cours vande voorfz Munte eenvou- dcliek geftelc zy, alfoo na als doenlick is,tot onder- houdeniiTe van defer Unie.ende vanden gemeynen Coophandcl aen' weder zyden. |
|||||||||||||||
|
ΧΧΙΙΠ.
Voorts op het vertooch gedaen by den Gedepu-
teerden van Hollandt ende Zeelandt, ten fine dat de Generaliteyt van alle die Nederlanden iöuden t'heuren lafte nemen , alle die fchulden die mijn Heere de Princc ghecontradeert heeft: Omme te doen fijne twee expeditien ende geweldige Hcyr- tochten,ten welcken foo wel die van Hollant ende Zeelandt, als de Provintien ende Steden, die hen inden laeften Tocht over g?*hen verbonden hebben gehadt, (Soo fy feyden) is hetfelfde poinct ghcftelt ende ghelaten ter difcretie ende determinatie van- den generale Staten, den welcken alle faecken gc- appeyfeert zijnde , daer van rappoort ofte remon- ftrantie gedaen fal worden ,omme dien aengaendc fulcken regardt genomen te werden als 't behoort. XXV. .
In dit ghemeyn Accoort ende Pacificatie en ful-
len niet begrepen zijn omme te genieten 't benefi- cie van dien ,dc Landen, Heerlickheden ende Ste- den,houdende partye contrarie,totdat fy hen cffèc- cuclicken fullê gevoegt hebben met dcfe confedra- tien,d'welck fy fullen mogen doen alft hen belieft. Wclck Tradaet ende Vredehandel naer rapport,
aggreatie ende advoyement, foo wel vanden Hee- ren Ghecommitteerden totten gouvernemente van den Landen, als oock vanden Staten der fel- ven eeniamelicken van mijn Heere de Prince, Staten van Elollandt, Zeelandt, ende geaflbeieer- de , in alle de voorfz Puncïen ende Articulen,oock mede al 't gene dat by den voorfz generale Staten in 't gene voorfz is,ende anders ghedefinieert ende geordineert fal worden, de voorfz Gedeputeerden hebben uyt krachte van henlieden povoyren ende Commiilie, belooft onverbrekelick te obièrveren, t Onderhouden ende volkomen , ende alle 't ièlve overd'ecn ende d'ander zyde te doen refpectivelic- ken ratificeren, fweeren,teeckenen ende iegelen by de Prelaten, Edelen, Steden ende andere Leden vande voorfz Landen, fonderlingc oock by den vooriz Heere Prince, foo wel int generacl als parti- culier binnen een Maent naeftkomende telex ge- noegen, ende in kenniilè van alle 't gene voorfz is, hebben de voorfz Ghedeputeerden defen tegen- woordige in 't Schepen - huys vander Stadt van Gent, den achtften van November ι ^76. onder- geteyekent, by de Gedeputeerde ten weder lyden inde prefatie van defen geroert. |
|||||||||||||||
|
t. Ferhandeünge vande Fnie reeu,mcb Ferbondt ende eendracht, Tuffcben
. de Landen9 Provintien, StedenΛ ende Leden wan dien bier nae benoemt > binnen de Stadt Vtiecbt
gêjlotensendegepbliceert/vandenStadtbtéyfeden 29 Ianuarij Anno 1579. |
|||||||||||||||
|
felve Spaengiaerden met Don Johan d'Auftrice
ende andere haerluyder Hoofden ende Capiteyncn alle middelen gefocht hebben ende noch dagclijcx föecken om die voorfz Provinciën, foo in 't gheheel als in 't deel te brengen onder haer fubjeccic,tyran- nifchc Regieringe ende flavernye : Ende die felve Provinciën foo met Wapenen als practijeke van- den anderen te fcheyden, difmembreren, ende die Unie by die voorfz Pacificatie gemaeckt, te niet te doen,
|
|||||||||||||||
|
Lfoo men bcvint dat federt de
Ι' Pacificatie tocGent gemaeckt, by de welcke ghenoech alle die Provinciën van defe Ne- derlanden hen verbonden heb- ben malkanderen met lijf ende goetby te ftaen,om die Spaenr riaerden ende andere. Uytheemfche Natiën met laten aenhanck, uyt defe Landen te verdrijven, de |
|||||||||||||||
|
Fundamentele
|
10
mogen krijgen, noopende haerluyder particuliere
ende fpeciale Privilegiën, Vryheden, Exempticn, Rechten, Statutenjonelicke en wel her-gebrachte Coftuymen, Ufancien, ende andere hacrlieder ge rechtigheden, dat de ièlve by ordinaris Juilitic, Ar- biters , of minnelick Accoort beflicht fullen wor- den , fonder dat d'andere Landen ofte Provinciën, Steden ofte Leden van dien (foo lange fich beyde partyen 't Recht fubmitteren ) hen des fullen heb- ben te bemoeyen , ten ware hen ghcliefdc te inter- céderen tot Accoort. II.
Item,dat die voorfz Provinciën in conformiteyt
ende tot voltreckinge vande voorfz Eenicheydt en- de Verbandt ghehouden fullen wefen malkandc- ren met lijfgoet ende bloedt by te ftaen jegens alle fortfen ende geweiden die hen yemant foude mo- ghen aendoen, uyt ende onder 't deckfei vanden naem vande Con. Majefteyt, ofte van fynent we- gen, het ware ter caufc van 't Tradaet vande Peys tot Gent gemaeckt, van dat fy de Wapenen tegen Don Johan d'Auftricc acn genomen , den Eertz- Hcrtoge Matthias tot Gouverneur ontfangen heb- ben, met alle 't gene datter acn kleeft, van depen- deert ofte uyt ghevolght is , ofte uyt volgen fal mogen, al waer 't oock onder colcur allcene vande Catholijcke Roomfchc Religie , met Wapenen te willen rcftabliflcren , reftaureren oft invoeren, oft oock van eenige nieuwigheden ofte altcraticn die binnen eenige vande voorfz Provinciën , Steden, ofte Leden van dien, fcdert den Jare 1558. gebeurt zijn , oft oock ter cauiè van defcr tegenwoordiger Unie cndc Confederatie, ofte andere dicrghelijcke oorfaecken, ende dit foo wel ingevalle men die voorfz fortfen cndc ghewclden foudc willen ghe- bruyeken op een Vande voorfz Provinciën, Staten, Steden ofte Leden van dien alleen, als op allen in't generael. III.
Dat die voorfz Provinciën oock gehouden fullen
wefen in gel ij ckc maniere malkandercn te aflifte- ren ende helpen defendcren jegens alleUythccm- fche ende Inhccmfchc Heercn, Furften ofte Prin- cen, Landen, Provinciën, Steden ofte Leden van dien, die hen in 't generael ofte particulier eenige fortfen, geweiden ofte ongelijck fouden willen aen- doen ofte Oorloge maecken: Bchcltclickdat.dic afliilentie by de gcncralitcyt van defe Unie ghedc- cerneert fal warden met kennifle ende nac ghele- genthey t vander faeckc. IIII.
Item, ende omme die voorfz Provincien,Stcdcn
ende Leden van dien beter tegens alle macht te mogen verfceckcrcn, dat die Fronticr-Stcden cndc oock andere daer men des van noodc vinden fal, 't zy van wat Provinciën die zijn, by ad vijs ende ter ordonnantp van defe geünieerde Provinciën fullen vaft ghemaeckt ende ghefterekt worden tot kotten vande Steden ende Provinciën daer inne die ghelegen zijn , midts hebbende daer toe aiTi- ftentie vande Generalitcyt voor d'een helft: Be- heltelick dat foo verre byde voorfchreve Provin- ciën raetiaern bevonden wordt cenige nieuwe For- ten ofte Sterckten in eenige vande voorfz Provin- ciën te lcggcn,ofte die nu leggen te vcrandercn,oftc af te werpen,dat die koften daer toe van noodc, by Α } alle
|
|||||||
|
doen, eiïde tefubverteren totuytcrlicke ruinc en-
de verderfFeniiTc vande voorfz Landen ende Pro- vinciën, ghelijck men metter daet bevint dat fylie- den in 't voorfz voornemen volherdendc, noch on- lancx eenige Steden ende quarticren met Brieven ghefolliciteert, eenige (namelijcke, vande Landen van Gelre) met Wapenen aengegrepen ende over- vallen hebben. S O O IS Τ, dat die vanden Furftcndomme van Gelre ende Graeffchappe Zut- phen,die vanden Graeffchappen ende Landenvan Hollandt, Zcelandt, Utrecht ende VrieiTche Om- melanden, tultchcn die Ecms ende Lauwers, ghc- raetfaem gevonden hebben fich naerder ende par- ticulierlijcker metten anderen te verbinden ende vereenigen , niet om hen vande voorfz generale Unie by de Pacificatie tot Gent ghemaeckt te fchcyden , macr om die felve noch meer te fterc- ken, ende hen fclven te vemen tegens alle incon- venienten, daer innc fy louden mogen vallen deur eenige praétijeke, aenilagen ofte gewclt van haren Vyanden, om te weten, hoe ende in wat manieren die voorfz Provinciën hen in fulckcn gevalle fullen hebben te dragen, ende jegens 't ghewclt van hun Vyanden konnen befchermen: Ende om vorder ièparatie vande voorfz Provinciën ende particuliere Leden van dien te fchouwcn , bly vendc anders die voorfz generale Unie ende Pacificatie van Gent in weerden: Sijn dien volgende by de Gedeputeerden vande voorfz Provinciën volkomelijcken by den haren refpedive hier toe geaudorifeert, gearreileert ende ghefloten die Poindcn ende Articulen hier naer volgende, fonder in allen ghcvalle hen by de- fen te willen ontrecken van ofte uyt den Hcyligen Roomfchen Rijcke. I.
Nde eerft, dat die voorfz Provinciën fich
metten anderen verbinden, confedcrcrcn ende vereenigen fullen, gclijck fy hen ver- binden, confedereren ende vereenigen midts defen ten eeuwigen dage by den anderen te blyven in alle forme ende manieren, als oft fy-luyden maer een Provincie waren, fonder dat de felve hen t'ee- nigen tydc vanden anderen fullen fchcyden, laten fchcyden of fepareren, by Tcitamente, codicillc, donatie, cciTie,wiirclinge, verkoopinge, Tra&atcn van Peys , van Huwelick , noch om ghcen ander oorfaecken hoc dattet gebeuren foudc mogen , on- vermindert nochtans een yegelicke Provincie, en- de die particuliere Steden , Leden ende Ingefete- ncn van dien, hacrluydcr fpccialc ende particuliere Privilegien,Vryheden, Exempticn, Reenten, Statu- ten, lorïelijcke cndc wel hcrgcbrachtc Coftuymen, Ufanticn, ende allen anderen haerluyder ghcrech- tigheden , waer innc fyluyden den anderen niet al- leen geen prejudicie, hinder,ofte lctfel doen fullen, macr fullen den anderen daer inne met alle be- hoorlicke cndc mogclicke middelen, jae met lijf cndc goet (ift 'noot) helpen handt-houden, fty ven cndc iterckcn,befchudden, ende oock befchermen jegens allen ende een ycghclicke wie ende hoeda- nigh die foude mogen wefen, die hen daer inne ee- nige datelicke inbreke foude willen doen: Wel- verftaende dat die queftie die eenige vande voorfz Provinciën, Leden ofte Steden van defe Unie we- fendc, metten anderen hebben, ofte namacls foude |
||||||||
|
Placaten-j. t.Boeck. t.Tit. t.Dccl.
|
|||||||||
|
12
|
|||||||||
|
it
alle die voorfz Provinciën in 't generael ghedragen
fullen worden. V.
Ende omme te voorfien tot die koften die men
van noode hebben fal (in ghevalle als boven ) tot defentie vande voorfz Provinciën, is overkomen dat in alle die voorfz geünieerde Provintien een- paerlick ende op eenen voet, tot gemeen defenfie der felver Provintien opgeilelt,gcheven ende open- baerlick den mecft daer voor biedende, van drie Macnden tot drie Maenden, ofte eenige andere be- t]uamc tijde,verpacht ofte gecolledeert fullen wor- den al omme binnen die voorfz gheunieerde Pro- vinciën, Steden ende Ledenvan dien,feeckcreIm- porten op alderhande Wynen,binnen ende buytcn gebrouwen Bieren, op 't gemael van Coorn ende Greyn,op 't Zout, Gouden, Silveren, Syden ende Wolle Lacckencn, op de Hoorn-becften ende Be- faeyde Landen,op de lieeiten die geflacht worden, Pcerden,OiTen die verkoft ofte verpangelt worden, op de goeden ter Wage komende, ende alfulcke andere als men naermacls by gemeen advijs ende confent goet vinden fal, ende dat achtervolgende d'Ordonnantie die men daer op concipiëren ende maecken fal, datmen oock hier toe employeren fal d'inkomen vande Domeynen vande Coninckl. Majefteyt, die lallen daer op ftaende afgetogen. VI.
Welckc Middelen by gemeen advijfeverhooght
ende verleecht fullen worden, nae dat die noot en- de ghelcgentheydt vander faecke vereyiTchen fal, ende allcenlick vcritreckt tot die gemeene defen- tie , ende tot 't ghenc die Generaliteyt ghehouden fal wefen te dragen, fonder dat de felve Middelen tot eenige andere faecken fullen mogen worden bekeert. Vil.
Dat die voorfz Fronticr-Steden, ende oock an-
dere, als die noot vereyflehen fal, t'allcn tyden ge- houden fullen wefen te ontfangen alfulcke Guar- nifoenen als die felve Geünieerde Provinciën goet vindcn,endc henluyden by advijs vanden Gouver- neur vande Provincie daer 't Guarnifoen geleyt fal worden, ordonneren fullen,fonder dat fy des fullen mogen weygeren: Welvcrilaende dat die voorfz Guarnifocnen byde voorfz geünieerde Provinciën betaelt fullen worden van haerluyder foldye, ende dat die Capiteyncn ende Soldaten, boven den ge- neralen Ecdt, particulicrlijck dte Siadt ofte Stede ende Provintie daer inne die geleyt Tullen worden, Ecdt doen fullen , ende dat 't felve te dien eynde in haerlieder Artikel brief gheilelt fal worden, dat- men oock alfulcke ordre itellen ende difcipline on- der den Soldaten houden fal, dat die Borgers ende Inwoonders vande Steden ende platte Landen, foo wel Geeilelick als WereltUck, dae^ by boven die redenen niet befwaert worden, noih eenige over- laft lijden fullen, ende en fullen die voorfchreven Guarniibcnen van genen Excijs ofte Impoil meer- der cxempt wefen als die Borgers ende Inwoonders vande plaetfe daer die geleyt fullen worden, midts dat oock den felven Borgers ende Inwoonders by de Generaliteyt LogijSrgelt verftreckt fal worden, gelijck tot noch toe in Hollandt gebruyekt is. VIII.
Ende ten eynde men tallen tyden fal mogen ge-
|
|||||||||
|
aififtcert wefen vande Inwoonders vanden Lan-
den, fullen d'Ingefetenen van elcke van defe geü- nieerde Provinciën, Steden ende platte Landen, binnen den tijde van een Maent,na date van defen ten lanexften gemonftert ende opgefchrevcn wor- dende weten die gene die zijn tulïchen 18. en 6o4 Jaren, om die hoofden ende 't getal van die gewe- ten zynde,daer naer ter eerfter t'famen komite van defe Bontgcnootcn vorder gheordonneert te wor- den,als tot de meeite befchermingc ende verfekert- heydt van defe gheunieerde Landen bevonden fal worden te dienen. IX.
Item , fal men ghcen Accoort van Bcitant ofte
Peys maecken, noch Oorloge aenveerden,noch ee- nige Impoftcn of Contributie in ilellen, die gene- raliteyt van defen verbande aengaende, dan met gemeen advijs ende confent vande voorfz·Provin- tien , maer in andere faken 't beleyt van defer con- federatie ende 't ghene daer van dependeert ende uytvolgen fal aengaende, falmen hem reguleren nae 't gene geadvifcert ende gefloten fal worden by meeite Hemmen vande Provinciën in dekn ver- bonde begrepen, die ghecolligeert fullen worden fulcks als men tot noch toe in de generaliteyt van- de Staten heeft gebruyekt, ende dit by provifie tot dat anders fal worden gheordonneert by ghemeen advijs vande Bondtgenoten : Beheltelick, dat oft gebeurden dat die Provinciën in faken van Beitan t, Peys, Oorloge ofte Contributie met den anderen niet accorderen en konden, fal 't gefchil gerefereert ende gefubmitteert worden by provifie aendc Hee- ren Stadthouders vande voorfz Gheunieerde Pro- vintien nu ter rijdt wefende , die 't voorfz ghefchil tuiTchen partyen fullen vergelijcken ofte daer van uytfpreken, fulcks als fyluyden bevinden fullen in- der bil lickheyt tebehooren. Welvcrftaende,indien de felve Heeren Stadthouders daer innGnieten fouden konnen verdragen, fullen tot henluyden nemen ende verkiefen alfulcke onparrydige Ailêf- feurs oft Adjonclen, als henluyden goet-duncken fal, ende fullen partyen gehouden wefen na te ko- men 't gene by de voorfz Heeren Stadthouders in manieren als boven, uytgefproken fal wefen. X.
Dat ghcen van defe voorfz Provinciën , Steden
ofte Leden van dien eenige confederatien ofte ver- bonden met eenige nabuer-Heeren ofte Landen fullen mogen maecken fonder confent van defe geünieerde Provinciën ende Bondtgenooten. XI.
Des es overkomen dat foo verre eenige nabuer-
Furilen, Heeren,Landen ofte Steden fich met dele voorfz Provinciën begeerden te unieren, ende hun in defe Confederatie te begeven, dat fy daer toe by ghemeen advijs ende conient van defe Provinciën ontfangen fullen mogen worden. XII.
Dat die voorfz Provinciën gehouden fullen zijn
fich metten anderen te conformeren in't ftuck van- der Munte, te weten inden Cours vanden Gelde, naer uytwijfen fulcke Ordonnantien als men daer op metten alder eeriten maken fal,de welcke d'een fonder d'ander niet en fal mogen veranderen. XIII. Ende foo veel 't poinct yande Religie aengaet,
fullen
|
|||||||||
|
Fundamentele Wettea^ v
|
|||||||||||||||||
|
i
|
|||||||||||||||||
|
13
|
|||||||||||||||||
|
fullen hun die van Hollandt endc Zcelandt dragen
na haerlicder goet-duncken ,ende d'andere Provin- ciën van defer Unie fullcn hun mogen reguleren na inhoudt vandc Religions Vrede, by de Eertz-Her- toge Mathias, Gouverneur ende Capiteyn Gene- rael van defe Landen, met die van fynen Rade by advijs vandc Generale Staten aireede gheconcipi- eert, ofte daer inne generalijck ofte particulierlij ck alfulcke ordre ftcllen als fy tot ruft ende welvacrt vande Provinciën, Steden ende particulier Leden van dien , ende confervatie van een ycgelick Gco- ilelickende Weerlick,zijn goet ende gerechticheyt dicnlijck vinden fullcn, fonder dat hen hier inne by cenige andere Provinciën ecnich hinder ofte belet gcdaen fal mogen worden, mits dat een yeder par- ticulier in fijn Religie vry fal mogen blyven , ende datmen niemandt ter caufe vande Religie fal mo- ghen achterhalen ofte onderfoecken , volgende die voorfz Pacificatie tot Gent gemaeckt. XIIII.
Item, falmen alle Conventualen ende die vande
Geeftelickheyt, volgende de Pacificatie, laten vol- gen hun goeden die fy in cenige van defe geünieer- de Provinciën reciproquelick hebben leggende, midts dat indien eenige Geeftelijcke Periöonen uyten Provinciën die ghcduerende dOorloge tuf- fchen die Landen van Hollandt ende Zeclandt, te- gens die Spaengiaerden, itonden onder 't ghebiedt vande felvcSpaengiaerden, hen begeven hadden uyt hcure Cloofteren ofte Collegien,onder 't gebiet van die van Hollant ende Zeelandt,datmen die by hun Conventen ofte Collegien fal doen verfien van behoorlijcke alimentatie ende onderhoudt hun le- ven gheduerende, als oock ghcdacn fal worden die gecne die uyt Hollandt endc Zeelandt in eenige vanden anderen Provinciën van deic Unie vertoo- gen ende hen onthoudende zijn, XV.
Dat mede den ghenen die in eenige Cloofteren
oft Geeftclicke Collegien van defe geünieerde Lan- den zijn ofte ghewceft hebben , endc die felve uyt faecken van die Religie ofte andere redelijcke oor- laken bcgeeren te verlaten ofte verlaten hebben,uyt den inkomft van haren Conventen ofte Collegien, haer leven langh gediiercnde behoorlijcke alimen- tatie fal worden verftreckt nacr gelegcntheyt vande goeden ; Welvcrftacnde dat die nac date van de- len hen in cenige Cloofteren fullen begeven, endc de felve wederom verlaten, cgecn alimentatie ver- ftreckt fal worden , maer fullen tot haren behoeve nacr hen mogen nemen 't ghenc fy daer inne ghc- brocht hebben. Dat oock die gene die jegenwoor- |
|||||||||||||||||
|
nen die fy daer toe deputeren fullen: Ende fo verre
die faecke alle de Provintien in't gcnéracl aéngaet* bydé Hecrcn Stadthouders vandc Provincicn in manieren als boven in't 9 Artikel verhaelt,de welc- ke ghehouden fullen zijn partyen recht te docn,oft te vcrgelijcken binnen een Maent (ofte korter, foo verre den noot vander fake fulcks uyt cyfcht) naer interpellatie ofte verfoeckby d'een oftd'anderc par- tye daer toe gedacn, ende wcs by de voorfchreven anderen Provintien ofte haerluyder Gedeputeerden ofte die voorfchreven Hceren Stadthouders, alfoo uytgefproockcn wort, fal nac gegaen endc achter- volcht worden, fondcr dat daer wyder beroep ofte andere provifie van rechten, 't zy van appel,relief, revifie,nulliteyt, ofte eenige andere quercllert,hoc- danich die fouden mogen wcfcn, verfocht ofte ge- bruyekt fullcn mogen worden. XVII, Dat die voorfz Provinciën, Steden ende Lcdcrt
van dien, hun wachten fullcn van Uythecmfche Furften, Heercn, Landen ofte Steden eenige occa- fie te geven van Oorlogen, endc fulcks om alle al- fulcke occafic te vermyden, fullen die voorfz Pro- vinticn,Stedcn ende Ledenvan dien gehouden wc- fcn , foo wel den Uythecmfchen als Inghefctcncn vande voorfz Provintien t'adminiftrercn goet recht endc Iuftitie: Ende foo verre yemant van hun daer van in gebrceeke blijft, fullen die andere Bondrgc- nooten die handt holden by alle behoorlijcke we- gen ende middelen dat fulcks gedaen fal worden, endc dat alle abufen,dacr door fulcks belet endc die Juftitie deur verachtert ibude mogen worden, ge- corrigeert ende gereformcert fullen worden, als na rechten ende vermogens een yeder fyn Privilegiën, loflelijckc ende wcl-hergebrachtc coftuymen. XVIII. Item,cn fal d'cene vande geünieerde Provintien,
Steden ofte Leden van dien, tot lafte ende prejudi- cie van d'andcrc,endc fondcr gemeen confentgeen. ïmpoften, Convoy-geldcn, noch andere diergelijc- kc laftcn mogen op ftcllen, noch cenige van defe Bondtgcnootcn hoogcr mogen befwaren ,dan hun eygen lngefctenen. XIX.
ltem,ommc jegens alle opkomende faecken en-
de fwarigheden te verfien.fullen die Bontgenooten gehouden wefen op de befchrijvinge vanden genen die daer toe gheaudorifeert fullcn zijn, binnen Utrecht te compareren , tot fulcken dage als hun aengefchrevcn fal wefen,ommcop de voorfchreven faken ende fwarigheden die men inde Brieven van befchrijvinge fal cxprimcrcn,fo verre des mogelick |
|||||||||||||||||
|
dclijck in die Conventen ofte Collegien zijn ofte 5 es, ende die iaccke niet fecrcet en dient ghehouden
nacmaels komen fullcn, vryhéydt endc libertcyt te wefen, byghemecn advijs ende confent, ofte by van Religie ende oock van kicederen ende habijt { de meefte ftemmen in manieren voorfz gedelibe |
|||||||||||||||||
|
reert, ende gherefolveert te worden, al waer't oock
eenige niet en compareerden, in welcken ghevalle fullen d'andere, die verfchijnen fullen, even wel mo- gen procederen tot fluytinge van 't ghene fy bevin- den fullen tot het gemeen befte van defe geünieer- de Landen ende Provincicn te dienen , endc fal 't gene alfoo geflooten is, onderhouden worden oock by de genen die niet ghecompareert fullen wefen, ten ware die faken feer wiehtigh waren,ende eenich vertreck mochten lyden, in welcken ghevalle men den ghenen die nier ghecompareert en fullcn zijn, m ander- |
|||||||||||||||||
|
hebben fullen . Bchcltelijckc dat fy-luvden den
Overften vanden Conventen in allen anderen faec- ken onderdanich fullen zijn. XVI. Ende oft gebeurden (dat Godt verhoeden moet) dat tuftchen die voorfz Provintien ecnich onver- ftant, twift ofte tweedracht gheviele, daer inne fy- luyden den anderen niet en kondc vcrftaen,dathet felve (foo verre het eenige vandc Provintien in 't particulier aengaet) ter neder ghclcyt ende befticht fal worden by, den anderen Provinrien,oft den ghe- |
|||||||||||||||||
|
Placaten-j. ï.Boeck. i.Tic. ï.Deeh
|
|||||||||||
|
ιό
|
|||||||||||
|
15
|
|||||||||||
|
plaets te hebben, daer en zy eeril fpcciael voor
gegaen. X X1111.
Ende tot meerder vaih'cheyt, fullen die Heeren
Stadthouders vande voorfz Provintien, die nu zijn oft nacmaels komen fullen, Midtfgaders alle die Magiitraten ende hooft-Officiers vanyegelick Pro vincie , Stadt ofte Leden van dien defe Unie ende Confcdcratic,endc een yeder Artikel van dien in't bylbnder,by Eedc moeten bcloovcn nacr te ful- len gaen ende onderhouden, doen nae gaen ende onderhouden. XXV.
Infgelijcx fullen de fclve by Eede moeten bcloo-
ven te onderhouden alle Schuttcryen , Broedet- fchappen ende Collcgicn die ineenige Steden ofte Vlecken van defe Unie zijn. XXVI. Ende fullen hier van gemaeckt worden Brieven
in behoorlijckc formc, die by de Heeren Stadthou- ders , ende die voornecmitc Leden ende Steden vande Provintien daer toe fpccialick by de andere gerequircert ende verfochr zijnde, befegclt ende by haerluyder refpedive Secretarifen onderteeckent fullen worden. Deiê voorfz Poinden ende Articulen zijn by de
Ghedeputeerden vanden Landtfchappe van Gelrc ende Graefichappe Zutphen onderfchreven, ende namentlick by mijn Heere Graef Johan van Nailauw, Stadthouder vande fclve Landen, voor hem felven ende met d'andere Gecommitteerden uyten naem vande gemeen Ridderfchap vanden voorfz Furftendomme van Gelre ende Graef- fchappe Zutphen, mitfgaders byde Gedeputeerde van Hol landt, Zee landt, Utrecht, ende Omme- landen voorfz binnen Utrecht vergadert ende ghe- audorifeert als boven, uyterlijck gearrciteert ende geilooten ·. Des hebben die voorfz Gedeputeerden vanden Lande van Gelre ende Graeffchappe Zut- phen , omme vorder vcrklaeringe vande Banre- Hcercn, groote ende klcene Steden vande voor- fchrevc Furftendommc ende Graeffchappe te doen, dagh ghenomen tot den negenden Februarij toekomende, ende dat binnen der Stadt Utrecht aen die Ghccommittcerdcn vande Staten aldaer. Aldus gedaen t'Utrccht op den xy January 1579. onder die handen van mijn Genadige Heere die Stadthouder voorfz, ende den voorfz Gedeputeer- den ter meerder verfekertheyt hier onder gheitelr. Ende was onderteyekent, Jöhan Graef zu Naflau, Catzenelleboge, &c. Van wegen de Ridderfchap- pe des Furilendoms Gelre ende Graeffchappe Zutphen, Alexa'nder van Tellich , Gelis Pieck, Joacnim van Liere , Alexander Bentinck: Van wegen die van Hollandt, G. Poclgeeil, P. Buys, Reynier Cant: Van wegen die Staten van Zee- landt, Willem Roclfius , Nicolacs Blancx , Pie- ter de Rijckc, Cafpaer van Vof bergen : Van we- gen die Staten van Utrecht, Aufonius van Gal- ma , de mandato Capituli fui Schore , Jaco- bus Verhaer, Vicedecanus Sandi Pctri, de man- dato Capituli: Adriacn vanZuyien, Lambcrtus vander Burgh , Capitulo jubente : F. de wtcn Eng , Rcynhart van Azwijne , Bartholomeus vanden Wael , Nicolacs van Zuylen , A. D. Leyden,
|
|||||||||||
|
andermael befchrijven falomme te compareren op
lèeckere andere dagê,op't verbeuren van haerlieder itemme voor die reyfe, ende wes als dan by de ge- nen die prefent zijn ghcflooten wordt, fal bundigh zijn ende van weerden ghehouden worden,niet te- ghenilacnde d'abfentie van eenigc van d'andere Provinticn, beheltclijck dat die niet gelegen en fal zijn te compareren, haer-lieder opinie fchriftelick over fullen mogen feynden,ommc daer op in't col- lecteren vander ftemmen fulcken regard genomen te worden als 't behoort. XX.
Item, ten eynde voorfz fullen allen ende een ye-
dcr vande voorfz Bontgenootcn gehouden zijn alle faecken die hun opkommen ende voorvallen ful- lcn,endc daeraen fy hun fullen laten duncken't ge- meen wel oftqualick varen van defe gheunicerde Landen ende Bondtgenootcn ghclegcn te zijn den genen die tot die befchrijvinge geaudorifeert fullen zijn over te fchrijven, omme by den felvcn daer op d'andere Provintienbcfchrcven te worden, in ma- nieren voorfchreven. XXI.
Ende foo verre eenigc donckerheytoftc twijfïel-
achtighcyt in defen bevonden worde, daer uyt ce- nige queftic ofte difpute mochte verrijfen, fal d'in- terpretatic van dien ilaen in 't feggen van defe Bontgcnooten, die daer op by gemeen advijs ende confent ordonneren fullen, fulcks fy bevinden ful- len te behooren. Ende foo verre fyluyden daer inne niet en konden accorderen, fullen haer recours ne- men tot die Heeren Stadthouders \rande Provin- ciën, inde forme boven vcrhaelt. XXII. Infgelijcks, foo verre bevonden worde van noodc
te zijn d'Articulen van defe Unie,Confederatie ofte Verbondt in eenigc Poincten ofte Articulen te ver- meerderen ofte verandercn,fal 't felvc oock gedacn worden by ghcmeen advijs ende confent vande voorfz Bontgenootcn,ende anders niet. XXIII. Alle wclcke poinden ende Articulen, ende een
yeder van dien byibnder die voorfz geünieerde Pro- vinticn belooft hebben ende beloven midts defen na te gaen ende te achter\Olgen,doennagaen ende achtervolgen,ibndcr dacrjegens te doen,docn doen, noch gcdoogen gcdaen te worden, diredelijck oft indircdelijck, in ceniger vvyfe ofte manieren: Ende lbo verre yetwes by yemandt ter contrarie ghedacn ofte gheatten teert worde , 't felvc verklaren fy- luyden van nu als dan nul , cghecn ende van on- weerden, daer onder fy verbinden haer-lieder ende alle d'Inghefctenen van haerluydcr refpedive Pro- vinticn , Steden ende Leden van dien, Peribonen ende goederen, omme de felvc ingcvalle van con- traventie voor 't onderhoudt van defe, met 't geene daer van dependcert, ghearreileert, ghehouden, ende bekommert te mogen worden tallen Plact- fen ende by allen Hccicn, Rechten ende Gerech- ten , daer men die fal konnen ofte mogen beko- men : Ende vertyen te dien eynde van allen Ex- emticn, Gratiën, Privilegiën, Relevamentcn, ende gencralijck van allen anderen bencficien van Rechten, die hen-luyden ecnichfins ter contrarie van defen fouden mogen dienen , ende byfonder den Rechten,feggende, generale renunciatie geen |
|||||||||||
|
18
|
|||||||||||||||||
|
Fundamentele Wetten^
|
|||||||||||||||||
|
Μ
Leyden, Lubbert van CleefF. Van wegen die
Staten der Ommelanden , Egbert Clandt, E. Jarges. Ghecollationeert tegens die originele be-
teyekende Unie, is defe Copye bevonden daer mede t'accordercn , by my Lamz- wcerde. |
|||||||||||||||||
|
eiide anderen Vrienden ofte Magen mëtter1 doodt
achter-ghelaten, ofte noch achter te laten , ende oock die ghene die fy-lieden in hun leven by ty- tel van Gifte, Tranfporte, ofte eenige andere fou- den mogen over-dragen , gheallieneert, ofte oock naer hun doodt verfeeckert hebben ; Soo ift, dat die voorfz Bondtgenooten ,om die felve Proccffen ende die fwarigheden die daer uyt fouden mogen opflaen, te verhoeden , goet ghevonden hebben, alle die ProceiTen die ter caufe voorfz alrecde ghc- inftitueert zijn, ende nochnamaels gheinftitucert fullen mogen worden, te fufpenderen in ilate ende furfeancie te houden , ter tijde toe anders by de voorfz Bondtgenooten ende andere die hen in dcic Eenigheyt ende Verbande fullen mogen begeven generalick daer op (oock by d'authoriteyt van d'Ovcrheyt is 't noot) geordonncert ende verklarin- ge gedaen fal zijn. Aldus gedacn by de voorfz Ge- deputeerden optcn 1. Februarij 1579. Ende was ge- teyekent, Lamzwecrde. f~\\? huydcn den 4. Februarij 1 ^79. zijn inde Vcr-
^gadcringe vande voorfz Ghedeputecrdcn bin- nen Utrecht verfaemt, gecompareert die Gedepu- teerden van Gent onderfchrevcn , ende hebben vcrklaert dat fy-luyden ghevifiteert hebbende die Poindcn ende Articulen vande voorfz Unie , ende 't gene in krachte van dien voordcr ghebefoignccre is ghewecil:, 't felve goet vonden, ende hebben de felve alfulcks in krachte van hacr-luyder Brieven van Credcntic, fpcciale Procuratie ende Initrudic, gedateert den 27. January 1579. gcadvoyeert, ghe- approbeert ende geratiiiceert: Belovende als d'an- derc Bondtghenooten de felve ende ycder Poind van dien byionder t'onderhouden, naer te gaen, en- de te achtervolgen. Des tOorkonden hebben die voorfz Ghedeputecrdcn haerlicder handen hier on- der gcftelt, ten Dage, Maendt ende Jarc als boven. Ende was onderteyekent van wegen die van Gent, Adolf de Grutcre, Lic vin Tayart, Chriftoficl de lc Bccque,Lucas Mayart. f~\P huydcn den 5. Marty 1579. zijn inde Verga-
^deringe vande voorfz Ghedeputecrdcn binnen Utrecht vergadert, gecompareert die Gedeputeer- den vande ghemeyne Ridderfchappc des Nimege- fchen quartiers, midtfgaders van de Stadt Nime- gen, ende hebben verklaert, dat fy-luyden ghevifi- teert hebben die Poindcn ende Articulcn vande voorfz Unie, ende 't ghene in kracht van dien voor- der is gebefoigneert gheweeft, 't felve goet gevon- den , ende hebben die felve alfulcks in kracht van hacr-lieder Inilrudion met des voorfz Stadts Ni- megens fecrect Zegel bezegelt, in date den 12. Fe- bruary 1579. geadvoyeert, geapprobcert ende gera- tiiiceert , advoyeren, &c. midts dcfen: Belovende als d'anderc Bondtgenooten de felve ende yeder Poind van dien byionder t'onderhouden , nae te gacn, ende t'achtervolgcn. Des t'oorkonden, heb- ben die voorfz Gedeputeerden des gemeynen Rid- derfchaps des Stadts ende Nimegefchen quartiers hacr-liedcr handen hier onder ghefteldt, ten Dage, Maendt ende Jarc als boven. Ende was onder- teyekent, Gielis Pieck, Jan Kclfkens, Aernt van Zeiler, DirckFleming, LambertJanffz, Johan vande Have. β op
|
|||||||||||||||||
|
Verklarïnge van V 13. Artikel.
|
|||||||||||||||||
|
Lfoo eenigc fchijncn fwarigheyt te maecken
op't 13. Artikel vande Unie den Z3. defer |
|||||||||||||||||
|
Maendt gefloten, tuflehen die Gedeputeerde van-
den Lande van Gcldre ende Zutphcn, Hollandt, Zcelandt, Utrechtende Ommelanden, tuflehen die Eems ende Lauwers, als of die meyninge ende intentie ware ghewceft, niemandt inde felve Unie te ontfangen, dan die genen die der Religions Vrede byde Eertz - Hcrtoge van Ooftenrijck ende Rade van Staten neffens hem by advijs vande Ge- nerale Staten gheconcipicert is , oft ten minftcn die beyde die Religiën, te weten, die Catholijc- kc Roomfche ende Ghereformccrde fouden toela- ten. Soo ift, dat die voorfchreven Gedeputcer: den, die over die voorfchreven Unie geftaen ende de felve ghefloten hebben, omme alle mifverftant ende wanrrouwe wech te nemen , by dcfen wel hebben willen verklaren , hacr-liedcr meyninge ende intentie niet ghewecil te zijn noch als noch te weien , eenige Steden ofte Provinciën, die fich aende voorfchrevc Catholijcke Roomfche Religie allcencful-lenwillen houden, ende daer'tghctal vande Inwoondcrcn der felver vande Gherefor- meerde Religie lbo groot niet en is dat fy vermo- gens die voorfz Religions Vrede, het exercitie van- de Gereformeerde Religie fouden mogen genieten vande voorfz Unie ende Verbintcniflë uyt te wil- len iluyten : Nemaer dat fy des niet tegenftaende bereydt fullen wefen alfulckc Steden ende Pro- vinciën , die fich alleen aende voorfchrevc Room- fche Religie fullen willen houden, in defe Unie te ontfangen, by foo verre fy fich anders inde andere Poindcn ende Articulcn vande voorfchrevc Unie fouden willen verbinden ende als goede Patriotcn dragen, foo die meyninge niet en is, dat d'cen Pro- vincie oft Stadt hem 't feyt van d'anderc in't poind vande Religie fal onderwinden , ende dit om te meerder Vrede ende Eendracht tuflehen die Pro- vinciën te houden , ende die principaelfte occafte van twiftende tweedracht te vermyden ende wech te nemen. Aldus ghcdaen tUtrccht den 1. Fc- bruary 1579. Ampliaüe van't i^. Artikel,
Λ Lfoo hier vooren in 't 15. Artikel voorfien is
·*- -^tot alimentatie ende onderhoudt vande Gee- ilclicke Pcrlbonen die gevveeft zijn in eenige Con- venten ofte Collegicn, ende hun daer uyt ter caufe vande Religie ofte andere redelijcke oorfaceke be- geven hebben , ofte namacls begeven fullen, ende dat feer te beduchten is , dat ter oorfaecken van dien eenige ProceiTen fouden mogen verryfen, gelijckfy verftaen, dat alreedc verrefen zijn, uyt faecke dat alfulcke Pcrfoonen fullen willen preten- deren gherechtight te zijn inde Succeflic vande Goederen van hun Ouders,Broederen, Suileren, |
|||||||||||||||||
|
Placaten-j. ι.Boeck. i.Tit. i.Deel.
|
||||||||||||
|
20
|
||||||||||||
|
19
|
||||||||||||
|
1 579. geadvoyeert,geapprobeert ende geratificeert;
advoyeren, approberen ende ratificeren midts dc- fen : Belovende als d'andere Bondtgenootcn de fel- ve endc yeder Poinct van dien byiöndcr t'onder- houden , nae te gaen , ende t'achtervolgen. Des t'oorkonde hebben die voorfz Gedeputeerden van- de voorfz Stede van Venlo haer-liedcr handen hier onder geftclt, ten Dagcjarc endc Maent als boven^ Ende was onderteyekent, Geraert van Lohn, Her- man de Lact Corneliilcn, Jacob Goris, Johan de Groot. ALibo Syn Excellentie tot confervatie endc
handthoudingc der gemecne Welvacrt, Rech- ten ende Vryheden der Nederlanden, altijdts oor- baerlijck ende noodich bevonden heeft alle goede Vrientfchap, Eenicheyt endc Eendracht onder de Provinciën der felvcr Landen, oeck die Steden en- de byfondere Leden van dien , onderhouden te worden, waer deur niet alleenlick de gemeene Vy- andt met meerder geweldt,gemecne macht, ende onderlinge byftant wederftaen ende afghewcert; maer hem oock de middelen benomen ibuden worden van tuflehen die felve Provinticn, Steden, ofte Leden van dien cenieh onverilant ofte twee- dracht te faeyen ofte maecken , door ooriakc foo van 't onderfcheyt vande Religie als anders : Soo iit, dat Syn Exccll. gcfien hebbende feeckere Unie ende Vcrbondt t'Utrecht in Ianuario lefl-lcden ge- maeckt endc beilotcn, tuilchen den Wcl-gcborcn Heere Gracf Johan van Nafta u, Stadtholder van- den Furftendomme Gelre ende Graeffchap Zut- phen, oock die van Hollandt, Zeelandt, Utrecht ende der Vrieffcher Omlandcn, tuffchen die Eems ende Lanwers , die felve Unie endc Vcrbondt voor eoet heeft bevonden ende toegeftaen: Doch op dat de felve dies te beter ende met bequamer oor- fake ende ghelegcntheyt mochte der Generaliteyt der Provinciën van herwaerts over voor ghefleldc worden, om tot een algemeene Vrede, Unie ende Eendrachtigheyt.overdie gantfche Landen met ge- mecne verwillingc aengenomen ende beiloten te worden, heeft tot noch toe uytgefteldt endc opge- houden vande felve Unie t'onderfchrijvcn: Endc alfoo nu fync Hoogheyt met een groot deel der voorfz Provinticn van herwaerts-over verklacrt heb- ben , dat iy voor goet infien endc bevinden racdt- iaem te wefen, dat ecu alfoodanige Unie foude ge- raemt, beiloten endc aengenomen worden, tot be- ter beleydinge der faecken onfes gemcynen Vader- landts. Soo heeft fijn Exccll. nu oock wel willen verklaren, als hy midts defen verklacrt, die voorfz Unie aliTe t'Utrecht tufichen die voorfz Provin- ticn gemaeckt ende beiloten is geweeft, voor goet aen te nemen endc te houden, alib hyfe aenneemt ende v.por goet houdt, als voorfèker achtende, dat inde felve d'Overheyt ende d'autoriteyt der Hoog- heyt vanden Eertz-Hertoge niet verkort noch ver- mindert en wort. Ende alfoo binnen korten dagen de voorfz geunicerden, haer fullen vergaderen om voorder over ille particuliere poinéten ende Articu- len der fel ver Unie te ramen en te befluytcn 't gene tot meerder ende vafter eendracht der fclver fal mogen dienen. Sooift, dat fyn Exccll. oock hier mede verklaert, te wil lende felve Articulen ende Poinden aennemen en achtervolgen, alfo iy vande Yoorfz
|
||||||||||||
|
OP huyden den 9. Martij 1 5 7 9. is gccompa-
reert inde Vergaderinge vande voorfz Gede- puteerden binnen Utrecht vergadert die Gedepu- teerde vande ghemeyne Ridderfchap, Hooft ende kleyne Steden des Arnhemfchen quartiers, endc heeft verklacrt dat hy gevifiteert heeft de Poin&en endc Articulen vande voorfz Unie, ende 't gene in krachtc van dien voorder is gebcibigneert geweeft, 't felvc goct gevonden, endc heeft de felve alfulcks in kracht van fync Brieven van Credentie, in date den 18. endc van feeckere Inftruchon in date den 16. February79. beyde met des Stadts van Arn- hems lecreet Zegel bezegelt, naer lange ende rype deliberatie gheadvoyeert, gcapprobeert ende ghe- ratificeert: advoycert, &c. midts dcfen. Beloven- de in qualité als vooren, als d'andere Bondtgenoo- ten,de felve ende een yeder PoinA van dien byfon- dcr t'onderhouden, nae te gaen, ende t'achtervol- gcn. Des t'oorconde heeft de voorfchrevc Gede- puteerde des gemeyncn Ridderfchaps, Hooft ende kleyne Steden des Arnhemfchen quartiers , fyn handt hier onder ghcfteldt, ten dage, Maendt endc Jare als boven. Ende was onderteyekent, Alcxan- der Bentinck. OP huyden den 2-3. Marty 1579. zijn ghecom-
pareert inde Vergaderinge vande voorfz Ghc- depu teerde η vande Geünieerde Provinticn binnen Utrecht vergadert , de Ghcdeputeerden vande Steden Leeuwaerdcn, Snecck, Franiker, endc van feeckere Grictmans endc Grietcnyen, met eeni- frhe particuliere Edelen vanden Lande van Vrief-
andt, in haerlicdet Procuratie benoemt : Endc hebben verklacrt, dat zy gevifiteert hebbende de Poincten ende Articulen vande voorfz Unie, ende 't geene in kracht van dien is voorder ghebeföig- neert geweeft, 't felve goct vonden : Ende hebben die felve alfulcks in krachtc vande voorfchrevc haer-liedcr Procuratie in date den 11. Marty 1579. gheadvoyeert , gheapprobcert , endc ghcratifi- ceert: advoyeren, approberen , ende ratificeren midts defen : Beloovendc als d'andere Bondtghe- nootcn die felvc ende yeder Poinct van dien bylbn- der te onderhouden, na te gaen, ende te achtervol- gen. Des t'oorconde hebben de voorfz Ghcdepu- teerden vande voorfchreve Steden Leeuwaerdcn, Snecck, Franiker, ende van feeckere Grietmans en- de Grictenyen , met eenige particuliere Edelen vanden Lande van Vrieflandt, haerliedcr handen hier onder gcftelt, ten Dage, Jare, ende Maent als boven. Ende was onderteyekent, B. Idzacrda, Jclle Sibefz. OP huyden den ii.Aprilis 1 «579. zijn gecompa-
reert inde Vergaderinge vande voorfz. Ghcde- puteerden vande Ghcunicerde Provinciën binnen Utrecht vergadert, de Gedeputeerden van de Stadt Venlo, namentlick : Geraert van Lohn, Herman de Lact Cornclificn , Schepenen : Jacob Goris Raedt, und Johan de Groot, als Gedeputeerden vande Gemeente aldaer,ende hebben verklacrt dat fy ghcvifiteert hebbende de Poincten endc Articu- len van de voorfz Unie, endc 't gene in krachtc van dien is voordcr gebcfoigncert geweeil, 't felve goet vonden, endc hebben die felve ajfulcks in krachte van haer-lieder Inftruclie in date den 3. Aprilis |
||||||||||||
|
*
|
||||||||||||
|
Fundamentele Wetten^* it
|
|||||||
|
de Provintien der felver Landen, ende einder onfen
Gouvcrnementc ilaende , oock onder de Steden endc byfondere Leden van dien , onderhouden te worden , waer deur niet alleenc die ghemecne Vy- andt, met meerder geweldt, gcmCyne macht endc onderlinge byilant, weder geftaen endc afgekeert t maer hem oock die middelen benomen ibuden worden van tuflehen die felve Provintien, Steden ofte Leden van dien eenigh onverftant ofte twee- dracht te faeyen ofte maken, door oorfake van on- derfchey t van Religie, als anders, in wat manieren 't felve foude mogen gefchien. S O O I S Ô , dat wy gcficn hebbende fekere Unie endc Verbondt in voorleden Somer tot Arnhem in onfc prefcntie,en- dc met onfen advijs geconcipieert, endc in Janua- rio leftleden tot Utrecht gemaeckt ende gefloten, tuflehenden welgeboren Hccren Grave Johan van Naflau, Stadthoudcr vanden Furftendömme van Gelre ende Gracffchappe Zutphen, oock die van Hollandt, Zeeland t,Utrecht,Vricflche Omlandcn, endc anderen.mitfgaders feeckcre A&e van Appro- batie ende acnncminge der voorfz Unie, by mijn Heere den Prince van Orangien, Licutcnant Ge- ncrael vanden Ecrtz-Hcrtogc Mathias , Gouver- neur Gencrael vande voorfz Nederlanden, in date den 3. May 1579. de felve Unie geratiiiccert, ge- approbeert , gheadvoyeert endc acn - ghenomen hebben,ratificeren, approberen, advoyeren, ende nemen aen midts defen, voor feecker achtende ende houdende, dat inde iclve de Ovcrhcyt ende Audoriteyt der Hoogheyt vanden Ecrtz-Hertoge niet verkort noch vermindert en wort: Belooven- de als d ander Bontgcnooten, de felve endc yeder poincl van dien t'ondcrhouden , na te gaen ende t'achtcrvolgen. Des t'oirconde ibo hebben wy defe metonfe handt ondertceckent, endc ons fecrccc Zegel in forme van Placaet hier bcneflèns doen drucken. Aétum t'Winfe inde Omlandcn den ii.Juny 1579. onder ftondt gefehreyen Geoirg van Lalaing. ÃËÑ huyden den 10. Julij 1f79, zijn inde Verga-
^deringe vandc voorfz Gedeputeerden binnen Utrecht vergadert, ghecompareert die Gedeputeer- den vander Stede van Ypren, namcntlick, d'Hecr Johan van Languedul, Wethouder, ende M. Peter Baelde, Pcnfionaris der voorfz Stede van Ypren, die verklaerdcn dat fy ghcvifiteert hebbende die Poinclcn endc Articulen vande voorfz Unie, endc 't gene in krachte van dien vorder is gebcfoigneert, 't felve goet ghevonden , ende hebben die felve al- fulcks in krachte van haerlieder Brieven van Cre- dentie ende Procuratie in date den 23. Junij 1579. geadvoyeert, geapprobeert ende geratificeert: ad- voyeren , &c. by defen, beloovcndc als d'andere Bondtgenotcn d'felvc ende yeder Poincl: van dien byfonder t'onderhouden, nacr te gaen endc achter- volgen. Des t'oirkonde hebben die voorfz Gede- puteerden der Stede van Ypren haerlieder handen hier onder gcftelt, ten Dage, Maent endc Jare als boven, Ondertceckent, Johan van Languedul, M. Peter Bacldc. æ~\Ñ huyden den 29. July 1579. zijn inde Verga-
^dcringe vande voorfz Gedeputeerden der naer- der gheunieerde Provintien binnen Utrecht verga- B ÷ dert
|
|||||||
|
voorfz Proviuticn vanGclderlandt,Hollandt,Zee-
lant, Utrecht, en andere die hact dacr mede fullen begeven, fullen ghcraemt, gefloten ende voor goet aenghcnomen worden. Des t'oirkonde heeft fijn Excell. defe met fynen Naem ondertekent, ende fijn fecrect Scgcl daer beneffens laten drucken in Placaet binnen der Stede van Antwerpen, opten 3. Majo 1579. ondcrtcyckcnt GuillaumdeNaflau, noch leger ftondt ghcfchrcvcn, By bevele van fijn Excell. ondertceckent, N. Brunincx. OP huyden den z. Junij 1579. vergadert zynde
de volmachtigen vandc Steden in 't Clooiler vande Jacopynen,opten Lants-dagh binnen Leeu- werden, na dat fyluyden de Propofitie vande Ge fantcn der naerder Unie van Utrecht acnghehoort hadden, ende ecnigc uyt haer-licder volmachtigc vandc voorfz Steden, tot verfoceke vande voorfz Gcfantcn ghcdeputeert hebben gehadt, omme uyt aller name naerder met den voorfz Ghefantcn te communiceren, endc die Poinöcn ende Articulen vande naerder Unie voorfz te vifitcten, 't welcke gcdaen zynde, endc gchoort hebbende het rapport van hun mede volmachtigen , vctklarcn alle die volmachtigc vande Steden , die defe onderteec- kent hebben uyt krachte van hacrlicdcr procura- ticn, dat fyluyden geadvoyeert, geapprobeert endc geratificeert hebben alle die voorfz Poinclcn endc Articulen vandcr Unie voorfz, advoyeren, &c. mits defen, belovende als d'andere Bondtgenoo.ten ,de fclvc ende een yeder poincl: van dien, ibo wel van't gene dat hier inne te vooren gcdaen is, ende noch uyt krachte vande felvige ghedaen fal worden, by* fonder t'ondcrhouden, na te gaen endc t'achtervol- gen. Des t'oirkonde hebben die voorfz volmach- tigë vande Steden haerlieder handen hieronder ge- ilclt, ten dage, Maendt, endc Jare als boven, Ende was onderteyekent met de namen hier na volgen- de by diverichc handen ghefchreven: Julius van Bottnya,vol macht van Franickcr, J. Vcrryen Hen- riexfz, Volmacht van Franickcr, Hcnrick Jarichlz, als mede Volmacht van Lccuwerdcn, lan Ianfz, als gefubftitucert van Adyc, Lammert die procu- ratie haddc ende van Huys gercyit was, Claes Hot- thiiTz, van wegen den Racdt der Stede Sneek, Pie- tcr Lievcnfz, van wegen der Gemeente der Stede xSneckJacob Syvcrtfz,als Volmacht van Bolfwert, Frans jacob Frerickflz , van wegen die van Bolf- wert, Baunc Pieterfz, als Volmacht vande Borge- meefters der Stede Ylft, Jcltzc van Galama, als mede volmachtich van Ylft, Reynier Olfertfz van Staveren, Willem Sippafz, Volmachtvan Sloten, Johannes Botteg , Borghemeeilcr van Worcum, ons Volmacht, Dounc Abbefz , Volmacht van Worcum. Ë Lfo wy Geoirg vanLalaing, Grave tot Runnen-
XAbergh , vry endc Banrehcere tot Vil Ie, Hcere tot Vilieroc, Imbrechies, Stadtholdcr ende Capi- teyn Gencrael over Vrieflandt, Ovcr-YiTcl, Groc- ningen , den Omlandcn, Drente ende Lingen, Hooft van Syncr Majcfteyts Finantien, tot confer- vatic endc handthoudingcder gemecne Wclvaert, Rechten ende Vryhcdcn der Nederlanden, orbaer- lick endc hoogh-noodigh bevonden hebben, alle goede vricntfchap,ecnicheyt endc eendracht onder |
|||||||
|
:k. i.Tit. t.Deel. 24
eert, &c. by dcfen, beloovcnde als d'andere Bont-
genooten, de felve ende yeder PoincT: van dien by- fonder t'onderhouden, na te gaen ende t'achtervol- gen. Des t'oirkonde heeft de voorfz Gedeputeerde vande voorfz Stadt van Brugge fijn handt hier on- der geftelt, ten Dage, Maent ende Jare als boven, onderteeckent, Guido du Breucq. /~\P huyden den i. February ι 5 8 o. is inde Ver-
^^gaderinge vande voorfz Gedeputeerden der nacrder geünieerde Provintien binnen Utrecht ver- gadert , gecompareert Jonckheer Wouter vandcr Hecke, Schepen 's Landts vande Vrycn,de welckc vcrklaerde dat hy gevifiteert hebbende die Poin- den endc Articulen vande voorfz Unie, ende 't gcj ne in krachte van dien vorder is gebefoigncert, 't felve goet vont, ende heeft over fulcks boven al- fulcke approbatie der fclver by Mecfter Yfenbrant Prouyh, Penfionaris 's voorfz Landts vande Vryen, uyt gracht van fijne befegelde Procuratie in date den 17. Odobris 1579. den 26. Novcmbris tot Ant- werpen gcdaen , uyt krachte van fijne befegelde Procuratie in date den 23. van Lauwe dcfes loopen- de Jaers, endc Brieven van Credentie in date den 25. der felver Macndt, de felve Unie geadvoycert, geapprobeert ende gcratificeert: advoycert, appro- beert endc ratificeert by defen : Beloovcnde als an- dere Bontgcnootcn de felve ende yder Poind van dien byfondcr naer te gaen endc t'achtervolgen. Des ten oirconde heeft den voorfz Gedeputeerde des voorfz Lants vandc Vryen fijn hant hier onder geftelt, ten Dage, Macndt endc Jare als boven, on- derteeckent, Wouter vander Hecken. f~\P huyden den 16. Februarij 1580. is inde Ver-
^gaderinge vanden voorfz Gedeputeerden der nacrder geünieerde Provinciën binnen Utrecht vergadert, ghecompareert M. Cornelis Crickart, Schepen der Stede van Licre, de welcke vcrklaer- de, dat hy gevifiteert hebbende de Poinden ende Articulen vande voorfz Unie,ende 't gene in krach- te van dipn voorders is gebefoigncert, 't felve goet vont, ende heeft over fulcks boven alfulcke appro- batie der felver by hem uyt krachte van fyne befe- gelde Procuratie, in date den ?. Novcmbris 1579. op den 6. Deecmbris des felfs Jaers tot Antwer- pen gedaen, uyt krachte van fyne voorfz Procura- tie, d'felvc Unie gheadvoyeert, geapprobeert ende gcratificeert: advoyecrt,approbecrt ende ratificeert by dcfen : Beloovcnde als andere Bondtgenootcn d'felvc ende yeder Poind van dien byfondcr te on- derhouden, nacr te gaen ende t'achtervolgen. Des ten oirconde, heeft de voorfz Gedeputeerde vande voorfz Stede van Liere fijn hant hier onder geftelt, ten dage, Jare, endc Macndt als boven. Ende was onderteyckent, Crickart. Γ\Ρ huyden den 1 r. Aprilis 1580. zijn inde Ver-
^^gaderingc van de voorfz Gedeputeerden der nacrder ghcunicerde Provinciën binnen Utrecht vergadert, ghecompareert, Jonckeren Johan van Echten,ende Henrick Vos van Steenwijck,gccom- mitteerde van wegen der Gracffchappe van Dren- the, de welcke vcrklaerden, dat fy gevifitecrt heb- bende die Poinden ende Articulen vande voorfz Unie, ende 't gene in krachte van dien voorders es |
|||||
|
*L3 PlacaterL_i. ι. Boe
dert die Ghccommtttcerde vandcr Stadt van Ant-
werpen, namentlick, Heer Janne van Stralen,buy- ten Borgermeefter, Jonckcr Philips van Schoon- hoven , Heet tot Wanroy, Schepene, Johan van Brecht, oude Schepene, Adam Verhult, Coloncl, Valerius van Dale, ende Ian GijiTcls, Dekens , die verklaerden dat fy ghevifitcert hebbende die Poin- den ende Articulen vande voorfz Unie, ende 't ge- ne in krachte van dien vorder is ghebefoigneert, 't felve goet gevonden hebben, de felve alfulcks in krachte van hare procuratie in date den 22. July, ende Brieven van Credentie in date den ij. July 1^79. geadvoyeert,geapprobecrt ende gcratificeert, advöyeren, approberen ende ratificeren midts dc- fen, beloovcnde als d'andcrc Bondtghcnooten, de felve ende yder poind van dien byiönder t'ondcr- houden , nae te gaen ende t'achtervolgen. Des t'oirconde hebben die voorfz Gedeputeerde vandc voorfz Stadt van Antwerpen haer-lieder handen hier onder geftelt, ten Dage, Macndt ende Jare als boven,cnde was ondertcyekentjanne van Stralen, Philips van Schoonhoven,Johan van Brccht,Adam Verhult, Valerius van Dale, Jan GijiTcls. /\P huyden den 13. Scptcmbris 1579. 7.ijninde
^< Vergaderingc vandc voorfz Gedeputeerden binnen Utrecht vcrgadert,gecomparcert die Gede- puteerden vandcr Stede van Breda, namentlick, Godert van Luchtenbcrgh, Borgermeeiler der iel- ver Stede, Godcfroy Montens, Schepen ende Lieu- tenant vanden Colonnel, ende oock Capiteyn, én- de Chriiliaen Back, Wecs-mecfter ende Thien- man, die vcrklaerden dat fy gevifitecrt hebbende die Poinden ende Articulen vande voorfz Unie, "endc 't gene in krachte van dien vorder is gebefoig- ïieert, 't felve goet gevonden, endc hebben die fel- ve alfulcks in kracht van hare procuratie in date den 10. September 1579. geadvoyeert,geappro- beert ende gcratificeert: ad voyeren, Sec. by deien, beloovcnde als d'andere Bondtgenoten de felve endc yeder Poind van dien byfondcr t'ondcrhou- den, na te gaen ende t'achtervolgen. Des t'oircon- de hebben die voorfchreve Gedeputeerden vande voorfchreve Stadt van Breda haer-licder handen liier onder geftelt, ten Dage, Maent ende Jare als boven , Onderteyckent, Godert van Luchten- bcrgh , Godert Montens , endc Chriiliaen Back Frans Sone. f~\V huyden den i.February 1 5 8 o. is inde Vcr-
^gadcringe vande voorfz Ghcdeputcerden der naerder geünieerde Provintien binnen Utrecht ver- gadert, ghccómparcert d'Hccr Guidodu Breucq, Schepen der Stadt van Bruggc,de welckc vcrklaer- dë dat hy gevifiteert hebbende die Poinden ende ' Articulen vande voorfz Unic,endc 't gene in krach- te van dien vorder is gebcfoigneert, 't felve goet vont, endc heeft over fulcks boven alfulcke appro- batie der fclver by d'Hccr Licvin Steppe, Schepe- ne , ende M. Jacob Yman, Penfionaris der fclver Stadt van Brugge, uyt krachte van hare befegelde procuratie in date den 6. Novcmbris 1579. den 26. der fclver Macnt tot Antwerpen gedaen,uyt kracht van crcdenrie ende befegelde procuratie, beyde in dateden 2 «5. January 1 5 80. de felve Unie gead- voyeert, geapprobeert ende gcratificeert : aavoy- |
|||||
|
Fundamentele Wetten^.
|
|||||||||||||||||
|
16
|
|||||||||||||||||
|
25
|
|||||||||||||||||
|
ceert by defen. Belovende als andere Ëondtghe-
noten de felve ende yeder Poind van dien byion- der te onderhouden , nacr te gaen, ende t'aehtcr- volgen. Des ten oirconde, hebben die voorfz Ghcdeputeerden vanden voorfchreven Graef- fchappe van Drenthe , haer handen hier onder gheiteldt, ten Dage, Jare, ende Maende als bo- ven. Ende was ondertcyckent, Johan van Ech- ten toe Echten , Henrick de Vos van Steen- wijck. |
|||||||||||||||||
|
eebefoigneert, 't feive goet vonden , ende hebben
over fulcks boven alfulcke approbatie der felver by 't Ridderfchap ende Eygen geërfden, rcprefcnteren- de den Staten der felver Graeffchappe, den xo. der Maent Martij defes loopende Jaers,volgcns d'Adc daer van pijnde, by die van 't Ridderfchap ende Ey- een ge-erfden voorfz. Ondertcyckent ende haer Zegel bckreftiget gedaen, uyt krachte van haer be- zegelde Procuratic,in date desfelfs daeghs,de felve Unie geadvoyeert, gheapprobeert, ende ghcratifi- |
|||||||||||||||||
|
Placaet van de Staten Cjeneraelder Qeunieerde ^Moederlanden: 2?jy den
wieken3 midts de redenen 'tn't lange in't felve begrepen, men Werklaert denConingh wan
Spacgnien njervallen <ναη de Overbeyt ende Heerfchappye rvan defe ruoorf^ Nederlanden} ende ^verbiedt fynen Naem ende Zegel in de felve Landen meer te ghebraje^en , £?v. ιό Iulij Anno 1581. |
|||||||||||||||||
|
Landen, ende tot diverfche tyden ghefchict, ende
d'exempelcn genocgh bekent zijn : 't Welck prin- cipalick in dele voorfz Landen behoort plactfe te hebben, en ilant te grijpen, die van allen tyden zijn geregcert gcwccit,cnde hebben oock moeten gerc- gcert worden , nacvolgende den Ecdt by heure Princcn t'heuren aenkomen gedaen , na uytwijfen heurcr Privilegiën, Coituymen,cndc oude herko- men : hebbende oock mceil alle de voorfz Landen haren Prince ontfangen op Conditien,Contraden, ende Accoorden, de welcke brekende , oock nacr recht den Prince vandc hccrfchappyc vanden Lan- den is vervallen. Nu is 't alfoo, dat den Coningh van Spaengicn, nacr het overlyden van hoogcr me- morie Keyier Caerlc de vijfde, van wicn hy alle defe Nederlanden ontfangen haddc,vcrgetende de dien- ileudie foo fijn Heer Vader, als Hy, van dciê Lan- den ende Onderfaten der felver,haddcn ontfangen, deur de wclckc bcibndcr de Coningh van Spaen- gicn ibo loficlicke Vidorien tegens fyne Vyanden verkregen hadde, dat fynen naem ende macht alle de Werelt deur, daer deur vernaemt ende ontfien werdt: vergetende oock de vermaninge die de voorfz Keyfcrlickc Majcileyt hem t'anderen tyden ter contraricn hadde ghedacn, heeft dien van den Rade van Spacgnien ncfTcns hem wefendc die deur dien fy in defe Landen en vermochten egeen bevel te hebben te gouverncren, oft de principale Staten te bedienen (geiijck fy in de Coninghrijckcn van Napels,Sicilien, tot Milanen, in Indien, ende ander plaetfen onder des Coninghs gewclt wcfen- de, deden,kennendcden meeilendecl van hen den rijekdom ende macht der felver, hadden eenen nijdt tegens defe voorfz Landen, ende de vryheydt der felver, in hen herte genomen) gehoor ende ge- loof ghegeven, welcken Racdtvan Spacgnien, oft cenige van de principale van dien, den voorfz Co- ningh tot diverfche reyfen voor oogen ghchouden hebben, dat voor fijn reputatie ende Majcileyt be- ter was, defe voorfz Landen van nieuws te conque- ilcren, om daer over vryelick ende abiölutelick te mogen bevelen ('t welck is tyrannifcren na fijn be- liefte) dan onder alfulckcn conditien ende reftri- dien (als hy hadde in het overnemen van de heer- fchappye van de felve Landen moeten fweeren) die Β 3 te re-
|
|||||||||||||||||
|
E Staten Generacl der
Geünieerde Nedcrlan- iden', Allen den genen die defe tegenwoordi- ge fullcn fien ofte hoo- ren lefen, Saluyt. Alfoo een yegelick kennelick is, dat een Prince van den Lande van Gode 1 gheiteldt is Hooft over fyne Onderfaten, om de felve -te bewaren ende befchermen van alle ongelijck, overlaft ende ge- weldt,ghelijck een Herder tot bevvarenifle van fijn Schapen : Ende dat d'Ondcrfatcn niet en zijn van Gode gefchapen tot behoef vanden Princc,om hem in alles wat hy beveelt, weder het goddelick ofton- goddelick, recht ofte onrecht is,ondcrdanich te wc- fen,cnde als ilavcn te dienen: maer den Prince om d'Ondcrfatcn wille, fondcr de wclckc hy egheen Prince en is, om de felve met recht ende redene te regceren, voor te ilacn, ende lief te hebben als een Vader fijne Kinderen, ende een Herder fijne Scha- pen, die fyn lijf ende 'leven fettct om de felve te bewaren. Ende foo wanneer hy fulex niet en doet, maer in ftedc van fyne Onderfaten te befchermen, de felve foeckt te verdrucken, t'overlaitcn, heure oude vryheyt, Privilegiën ende oude herkomen te benemen, ende heur te gebieden ende gebruyeken als Slaven, moet gehouden worden niet als Prince, maer als een Tyran , ende voor fulcks nae recht ende reden mach ten minitc van fyne Onderfaten, befonder by deliberatie vandc Staten vanden Lan- de, vooregeen Prince meer bekent, maer verlaten, ende een ander in fijn ftcde , tot befchcrmcniiTe van hen-lieden, voor ovcr-hooft, fonder mif bruyc- ken, gekofen werden, Tc meer foo wanneer d'Ón- derfatcn met ootmoedige verthooninge niet en hebben heuren voorfz Prince konnen vermorwen, noch van fijn tyrannigh opfet gekeeren, ende alfoo egcen ander middel en hebben orn heure cygene, heurcr Huyfvrouwen, Kinderen, ende Nakomelin- gen acngheboren vryheyt (daer fy nae de Wet der Natucren goct ende bloedt ichuldigh zijn voor op te letten) te bewaren ende befchermen, geiijck tot diverfche reyfen uyt gelijckc oorfaken in diverfche |
|||||||||||||||||
|
27 Placaten. i»Boeck
te regeren. Welcke volgende den Coningh,zedert
alle middelen gcfocht heeft defe voorfz Landen te brengen uyt heure oude vryheyt, in een ilavernye onder 't gouvernement vande Spaengiacrden:heb- bende eerft, onder 't dexfel vande Religie, willen inde principaelite en machtichfte Steden ilellen nieuwe BiiTchoppen,de felve begiftigende en dote- rende met toevoegingeen incorporatie vande rijck- fle Abdyen, en hem byfettende de negen Canon i- ken ,die fouden wefen van fynen Rade, wacr af de drye foudc befonderen lail nebben over d'Inquift- tie: door de welcke incorporatie de felve BifTchop- pen (die fouden mogen gneweeft hebben, ibo wel Vreemdelingen als Ingeborcne)ibuden hebben ge- hadt d'cerile plaetfen envoyfen in de Vergaderinge van de Staten van de voorfz Landen, ende ge weeft fyne Creaturen, ilaende tot fijnen bevelc ende de- votie : Ende deur de voorfz toegevocgb.de Canoni- ken de Spaenfche Inquifitie ingekocht, de welcke in dele Landen altijdt ibo fclirickelickende odieus, als' de uyterfte ilavernye felve, gheweeft is, foo een yegelijck is kennelijck: Soo dat de voorfz Keyfer- licke Majeflcyt de felve t'andercn tyden den Lan- den voorgeilagcn hebbende, deur die Remonftran* tic diemen aen fyne Majeflcyt daer tegens gedaen heeft (thoonende dafledie die hy fyne Ondcrfaten was toedragende) die heeft laten varen ·. Macr niet tcgenflaende diverfche t'cmonftrantien ,foo by par- ticuliere Steden ende Provinticn, als oork van ce- nige principale Hccren vanden Lande, namcntlick den Hcerc van Montigny,cndc den Grave van Eg- mont, tot dien eyndc by confente van de Harto- ginne van Parma, doen ter tijdt Regcnte over de felve Landen, by advijfe van den Rade van State ende generalitcyt na Spaegnien tot diftin&e reyfen geibndeu, mondelinge gedaen: ende dat oock den voorfz Coningh van Spaegnien de felve mondelin- ge goede hope haddc ghegheven van,naevolgende hen veribeck, daer inne te veriien, heeft ter contra- rien corts daer naer by Brieven icherpelick bevolen de voorfz BifTchoppcn, op fijn indignatie, tcrilont tOntfangen,ende te flellen in de poifeflic van heure Bifdommcn, ende geïncorporeerde Abdyen: de In- quifitie te wereke te ilellen daerfc te vooren was, ende d'Ordonnantie van het Concilie van Trenten (die in vele Poinclen contrarieerde de Privilegiën vande voorfz Landen) t'achtervolgen. 'tWelck gecomen zijnde ter ooren vande gemeynte, heeft met redenen oorfakc gegeven van een grootc be- roerte onder haer,endc eenen aftreck van de goede affectie die fy als goede Onderfaten den voorlz Co- ningh van Spangien ende fijne voorsten altijdt toegedragen hadden, befonder aenmerekende dat hy niet allcenlick en fochtc te tyranniferen over hunne Perfooncn ende goct, macr oock over heure confeientien, waer van fy verflonden niemant, dan aen Gode alleene, gehouden te wefen reeckeninge te geven oft te verantwoorden: Waer deur, ende uyt medciyden van de voorfz gemeynte, de prin- cipaelile vanden Adel vanden Lande hebben inden Jare 1566. feker Remonilrantie overgegeven , vcr- foeckende dat, om de Gemeynte te ilillen, ende | alle oproer te verhoeden , fijne Majefleyt foude de voorfz poincten, ende befonder noopénde de rigo- rcufe ondcribeckinge ende ftrafie over de Religie willen yerfoeten, daer inne thoonende de liefde en- |
||||||
|
. ï.Tit. i.Deel. 28
de afieeïie die hy tot fijne Onderfaten, als een goe-
dertieren Princc was dragende. Ende om 't felve al naerder ende met meerder authoriteyt den voorfz Coningh van Spaegnien te kennen te geven, ende te verthoonen hoe nootlick het was voor het Lants welvaren, ende om 't felve te houden in rufte, fulc- ke nieuwigheden af te doen, ende het rigeur vande contraventie vanden Placate op de faecken vande Religiën gemacckt,te veribeten,ter begeerte vande voorfz Gouvernante, Raedc van Staete, ende van de Staten Generael van alle de Landen, als Gefan- ten zijn nae Spaengien ghefchickt ghewecfl den Marckgrave van Bergen, ende den voorfz Heere van Montigny: in fledc van de welcke ghehoor te geven, ende te verfieneop de inconvenientcn die men voor gehouden haddc (die midts het uytflel van daer inne in tijd es te remedieren foo den noot uyteyfehte, alrcedc onder de Gemeynte meeil in alle de Landen begofl waren hen te openbaren) heeft deur opruyen van den voorfz Spaenichen Raedt, de Perfooncn de voorfz Remonilrantie ge- daen hebbende , doen verklaren rebel, ende fchul- digh van het Crijm Icefce Majeflatis , ende alfoo ilraf baer in Lijf ende Goet: Hebbende daer - cn- boven de voorfz Eïeeren Gefanten namaels (mey- nende defe voorfz Landen deur 't geweldt van den Hertoge van Alve geheelijck gebrocht te hebben onder fijn fubjeclieende tyrannye) tegens alle ge- meyne Rechten, oock onder de wrcedile ende ty- rannighile Princen altydt onverbrceckclijek onder- houden, doen vangen, dooden, ende heure goeden confifqueren. Ende al was 't alfoo dat mceft de be- roerte in deic voorfz Landen, deur toedoen van de voorfz Regente ende heure Adherenten int voorfz Jacr 1 >5 6 6. op-geitaen, was geflirt, ende vele die clc vryheyt des Landts voor ftonden, verjaeght, en d'andere verdruckt ende tonder gebrocht, foo dat den Coningh egheen oorfakc ter wercldt meer en hadde, om de voorfz Landen met gcwclt ende wa- penen tOvervallen : nochtans om fulcken oorfaec- ke die den voorfeyden Spacnfchen Raedt langen tijdt gefocht ende verwacht hadde (foo opcntlijck de opgehouden ende geintercipieerde Brieven van den Ambailadeur van Spaegnien Alana,in Vranck- rijck wefende, aen de Hertoginne van Parma doen ter tijdt gefchreveii, dat uytwijiden) om te nictc te mogen doen alle des Landts Privilegiën , dat nae heuren wille by de Spaegniaerdcn tyrannighlijck te mogen gouverneren, als de Indien, ende nieuwe geconquefteerde Landen,heeft deur ingeven ende rade van de felve Spaegniaerden ( thoonende de klcyne afiecÏie die hy fyne goede Onderfaten was toedragende, contrarie van 't gene hy haer,als haer Prince, Befchermer, ende goede Herder fchuldich was te doen) nae defe Landen, om de felve t'over- vallen , gefchickt met groote heyr-kracht den Her- togh van Al va, vermaert van ftraf heyt ende crude- liteyt, een van de principale Vyanden van de felve Landen, vergefclfchapt,om als Raden neffèns hem te wefen, met Perfooncn van gelijcker natucie en- de humeuren. Ende al was het ibo dat hy hier in de Landen fonder ilach ofte ftoot is gekomen,cndc met alle reverentie ende eereis on tfangen vande arme Ingefetene, die niet anders en verwachteden dan alle goedertierenrheytende clementie, gelijck den Coningh hen-lieden dickwils ende menich- mac!
|
||||||
|
Ie Wetten-*» 30
alle vreefe, foo hem dochte, eenen tbienden pen-
ninck fortcelrjck wiileïiöprechten.optiekoüpmatt- fchappen ende handt-\vercken,tot gantfche bcderf- feniile van den Lande, alfoofe geheelijck op de voorfz Koopman&hap ende Handt - wereken is ftaende, niet tegenftaende menichfuldigc Remon- ftranticn by elck Landt in 't particulier ,-cnde oock by allegader in hét generael hem ter contratien ge- dacn: 't welck hy oock met gcwelt foude volbracht hebben, ten ware geweeft dat deur toedoen van mynen Heere den Prince van Orangien, ende di- verfche Edelmans , en andere goede Ingeborene, by den voorfz Hcrtogh van Alve uyt den Lande gebannen, fyne Vorftclijckc Gen. volgende, ende mceft in haren dienft wefende, ende andere goede Ingcfetene ende wel-geaftedioneerde tot de vry- heydt van het voorfz Vaderlandt, Hollandt ende Zeelandt korts daer naer niet mceft en hadde hem af-gevallen, ende hun begeven onder de befcher- minge van den voorfz Hcere Prince, tegens de wclcke twee Landen,den Yoorfz Hertoge van Alve, gcducrende fijn gouvememcnt,cnde daer naer den grooten Commandeur (die naer den voorfz Hcr- togh van Alve,niet om te verbetercn,maer om den fclven voet van tyrannye by bedeckter middelen te vervolgen, den voorfz Coningh van Spaengien hier te Lande ghefchickt hadde) hebben d'anelcrc Landen, die fy met hare guarnifocnen ende opge- rechtc Cafteelen hielden in de Spaenfche fubjedie, bedwongen om hcure Peribonen ende alle hare macht te ghebruyeken om die te helpen tonder te brengen, dies niet meer de felve Landen, die fy tot hare afliftentic, als voren, imployeerden, verfchoo- nende,dan oftib heur ièlfs Vyanden waren geweeft: latende de Spangiaerden,onderhet deekiêl van ge- muytinecrt te zijn, ten aenfien van den grooten Commandeur in de Stadt van Antwerpen gevvel- dighlijck komen, daer fes weecken langh, tot Jaile van de Borgeren, na hare diicretie tecrcn,ende daer en boven tot betalinge van hare ge-eyfehte foldie, de felve Borgeren bedwingende binnen middeler- tijdt (om van het ghcweldt van de Spaengiacrden ontflagen te wefen) vier liondert duyfent guldens op te brcngcn,hebbende daer naer de voorfz Spaen- fche Soldaten , meerder ftoutigheyt ende geweldt gebruyekende, hen vervoordert de Wapenen open- bacrlijck tegens het Landt aen te nemen, mcynen- de eerft de Stadt van BruiTel in te nemen , endc in ftede van d'ordinaire refidentie van den Prince van den Lande, daer wefende, aldaer haren roof-neft te houden, 't welck haer niet geluckende, hebben de Stadt van Aclft overweldight, daer naer de Stadt van Maeftricht,ende de voorfz Stadt van Antwer- pen gewcldighlijck overvallen, gefaccageert,gepil- lcert, gemoort, gebrandt, ende foo getradecrt,dat de tyrannige endecruclftc Vyanden van den Lan- de, niet meer ofte erger en fouden konnen gedoen, tot on-uytfprccckelijcke fchadeniet alleenlijck van de arme Ingcfetene, maer oock mceft van alle φβ Natiën van de Wereldc, die aldaer hadden hare Koopmanfchap ende geit. Ende niet tegenftaen- dc dat de voorfz Spaengiaerden by den Rade van State (by den welcken doen ter tijdt,midts de doot van den voorfz grooten Commandeur tevoren ge- fchiet, het gouvernement van den Lande was, uyt lafteende Commi/ïïe van den Yoorfz Coningh van Spaen-
|
||||||
|
mael met fyne Brieven gheveynfdclick hadde toe-
ecfeyt: Jadathyfclfsvan meyninge was te komen in Perfoone,om in al tot gcnocge van eenen ycge- licken ordrc te ftellen : hebbende oock ten tyden van het vertreck van den Hcrtoge van Alve na defe Landen een Vloote van Schepen in Spaegnien,om hem te voeren, en een in Zeelandt om hem tegens te komen, tot grootc exceilïve koften van den Lan- de doen toe-reeden, om fyne voorfz Onderfaten te abuferen, endc te beter in 't net te brengen: Heeft niet te min de voorfz Hertoge van Alva terftont na fijn komfte, wefende een Vreemdelingh, ende niet van den bloede van den voorfz Coningh, verklaert gchadt CommiiTie van den Coningh te hebben van opperfte Capiteyn, ende korts daer naer van Gou- verneur gcnerael van den Lande, tegens de Privile- giën ende oude herkomen des felfs. Endc openba- rende genoegh fijn voornemen, heeft terftondt de principale Steden endc Sloten met Volck befet, Caftcelen endc Stercktcn in de principaclftc en machtighfte Steden,om die te houden in fubjedie, opgerecht: de principaelile Heeren, onder 't dexel van hcuren Racdt van doen te hebben, ende te wil- len imploycren in den dienit van den Lande, uyt kift van den Coningh vricndelijck ontboden : die hem gehoor gegeven hebben, doen vangen, tegens de Privilegiën uyt Brabant, daerfc gevangen waren, gevoert, voor hem fclven (niet weiende haren com- petenten Rechter) doen betichten: ten leften, fon- dcr hen volkomelick te hooren, ter doodt veroor- deelt , ende openbaerlick ende fchandelick doen dooden, d'Andere, beter kenniffe van de gevcynft- hcyt der Spanjaerden hebbende, hen uyt den Lan- de houdende, verklaert verbeurt te hebben lijf ende goet, voor fulcks hun goet aenveert ende geconfif- queert,om dat de voorfz arme Ingefetcne hun niet en fouden, ten ware met hare Stercktcn, oft Prin- cen die hare vryheyt fouden mogen voorftaen,kon- nen oft mogen tegens 't Spacnfch geweldt behel- pen : Bchalvcns noch ontallicke andre Edelmans ende treflijcke Borgers,die hy, foo om den hals ge- bracht, als verjaegt heeft,om hare goederen te con- fifqucren . De reile van de goede Ingcfetene (bo- ven den overlaft die fy in hacr Wijfs, Kinderen en- de goederen leden, door gemcyne Spaenfche Sol- daten t'hcuren Huyfe in guarnifoen leggende,tra- vaillcrcndc met foo vele diverfche fchattinge, lbo midts hacr dwingende tot geldingc tot bouwinge van de nieuwe Cafteclcn cn.de Fortificaticn van de Steden , tot hare cygene verdruckinge, als met op- brengen van hondcrtftc,twintighite,ende thiende penningen, tot betalinge van de Krijghs-licden,foo by hen mede gebracht, als die hy hier te Lande op- lichtcdc, om te imployeren tegens hare mede- Landtfatcn , ende de gene die des Landts vryheyt met perijckel van haer Lijf;avontuerdcn voor te ftacn,op dat de voorfz Onderfaten verarmt wefen- de , geen middel ter Wercldt en foude over blyven om fijn voornemen te beletten, ende de Inftrudie hem in Spangicn gegeven, van het Landt te trade- ren als van nieuws geconquefteert, te beter te vol- brengen. Tot welcken eynde hy oock bcgoft heeft in de principale plaetfen d'ordre van Juftitie, na de maniere van Spangien (diredelick tegens de Privi- legiën van den Lande) te veranderen, nieuwe Ra- den te ilellen, ende ten laetften wefende buytcn |
||||||
|
Placaten-f. ï.Boeck. i.Tit. i.Dcel.
|
|||||||||||
|
η
|
|||||||||||
|
3*
|
|||||||||||
|
te doen vertrecken, ende d'Audeurs van de gewei-
den ende dcfordren in defe voorfz Landen gefchiet, te doen ftraflen, ende ordre op de ghemeyne rufte vande Landen ende hare oude vryheyt te ftellen, ibchte de voorfz' Staten te fcheyden, endc 't een Landt voor, 't ander naer, tonder te brengen, foo korts daer na door de gchengenifle Godts (Vyandt van alle tyrannye ) ontdeckt is door opgehouden en geintercipicerde Brieven, daer by blceck dat hy van den Conihgh laft haddc om hem te reguleren na de Inflrudie endc befchect dat hem Roda fou- de geven, tot meerder gheveynftheyt, verbiedende datfe malkanderen niet en fouden ficn ofte fpre- ken, ende dat hy hem foude nefTêns de principale Hecrcn min lick dragen, ende de felve winnen, tot der tijdt toe dat hy deur haer middel ende affiften- tie foude mogen Hollandt ende Zeelandt in fijn geweldt krijgen, om dan voorts met den anderen te doen na fynen wille. Ghelijck oock Don Johan, niet tegenftaende hy de Pacificatie van Gent,cndö fcecker Accoordt tufichen hem ende de Staten van alle de Landen doengemaeckt,haddc folcmnelick in prefentie van alle de voorfz Staten belooft ende befwooren t'onderhouden, contrarie van dien alle middelen focht om de Duytfche Soldaten, die doen ter tijdt alle de principaclfteStercktcn endc Steden hadden in be\varinge,door middel van hare Colonellen, die hy haddc tot fynen wille ende de- votie, met groote beloften te winnen, endc lbo de felve Sterckten endc Steden te krygen in fijn ghe- welt, gelijckhy den mceilendeel aireede ghewon- nen hadde , endc de Plactfen hielt voor hem toe- ghedaen, om door dien middel de gene die hen t' ibecken foude willen maecken , om den voor- fchreven Heer Prince, en die van Hollant en Zee- landt Oorloge te helpen aendoen , faytelick daer toe te bedwingen, en alfoo een ftraffer en cruelcr Inlandtfche Oorloge te verwecken, dan oyt te vo- ren hadde gewceft : 't Welck (ghelijck 't gene dat gcveynfdclick ende tegens de meyninge uytwen- dighlick gchandelt wort, niet lange en kan bedeckt blyven) uytbrekendc eer hy volkomelick fyne in- tentie gheefledueert hadde , heeft 't felve nae fyn voornemen niet konncn volbrengen , maer noch- tans een nieuwe Oorloge in ftede van Vrede (daer hy hem tïyner komfte af van teerde) verweckt, noch jegenwoordclick duerende. Alle 't welck ons meer dan genoegh Wettige ooriaecke gegeven heeftom den Coningh van Spangien te verlaten, ende een ander machtigh en goedertieren Prince, om de voorfz Landen te helpen befchermen eu voor te ftaen , te verfoecken : Te meer, dat in ai- fulcken difordre ende overlall de Landen bet dan twintigh Jaren van heuren Coningh zijn verlaten geweeft, ende getradeert niet als Onderfaten,macr als Vyanden,heur foeckende heur eygen Heer mee kracht van Wapenen tonder te brengen: Hebben- de oock naer de aflyvicheyt van Don Johan, deur den Baron van Selle, onder het deckfel van cenige bequame middelen van Accoorde voor te houden, genoegh verklaert de Pacificatie van Gent,die Don Johan uyt fynen name befworen hadde , niet te willen advoyeren , ende alibo dagelijcks fvvaerdcr conditicn voor-gcflagen. Dien niet tegenftaende hebben niet willen laten by fchriftclickc en oot- moedige Remonftrantien, met interccfiïc van de princi-
|
|||||||||||
|
Spaengicn aènveert) ten by-fyne van Hieronymo
de Rhoda, om heur overlall, forcc ende ghcweldt 't welck fy deden, verklaert ende ghekondight wa- ren voor Yyanden van den Lande, heeft den fel ven Rhoda uyt fyne audoriteyt (ofte foo het te prefu- meren is, uyt kracht van feeckerc fecrete Inftrudie die hy van Spaengien hebben mochte) aengheno- men Hooft te wefen van de voorfz Spaegniaerden ende loeure Adherenten: ende(fonder aenfien van den voorfeyden Rade van Staten) te ghebruycken den name ende audoriteyt van den Coningh, te contrefeyten fynen Zegel, hem openbaerlijck te dragen als Gouverneur ende Lieutenant van den Coningh: waer deur de Staten zijn geoorfaeckt ge- weeft ten felven tyde met mynen voorfz Heere den Prince, ende de Staten van Hollant ende Zce- landt t'accordercn : welck Accoordt by den voorfz Raedc van State, als wettige Gouverneurs van den Lande, is gheapprobeert, ende goet gevonden ghc- weeft, om gelijcker handt ende eendrachtelijck de Spaengiaerden, des gemeynen Landts Vyanden, te mogen aenvechten , ende uyt den Lande ver- dryven : niet latende nochtans, als goede Onderui- ten , binnen middelen tyden by diverfche ootmoe- dige Remonftrantien neflens den voorfz Coningh van Spaengien, met aller vliet, ende alle bequame middelen moghelick wcfende, te vervolgen, ende bidden dat den Coningh, oogc ende regard nemen- de op de troublen ende inconvenienten die alrecde in defe Landen gefchiet waren, en noch apparentc- lick ftonden te gefchieden, foudc willen de Spaen- giaerden doen vertrecken uyt 't Landt, en ftraflen de gene die oorlake ge weeft hadden van het facca- geren ende bederven van fyne principale Steden, ende onuytfpreeckelijcke overlaften die fyne arme Onderfaten geleden hadden, tot een vertrooftinge van de ghene dien 't overkomen was, ende tot een exempel van andere: Macr den Coningh, al was 't dat hy met woorden hen gheliet oft tcgens fynen dancke endc wille 't felve gefchiet ware, ende dat hy van meyninge was te ftraflen de Hoofden daer af, ende voortaen op de rulle van den Lande met alle goedertierenheydt (als een Prince toebehoort) te willen ordre ftellen, heeft nochtans niet alleen- lick geen juiliticoft ftrafle over de felve laten doen, maer ter contrarien genoegh met der daet blijcken- de, dat met fijnen confentc ende voorgaendè Rade van Spaegnicn 't felve gefchiet was,is by op-gehou- den Brieven korts daer naer bevonden, dat aen Roda ende andere Capitcynen (oorfake van't voorfz quaet) by den Coningh felve gefchreven wort, dat hy niet alleenlick hacr feyt goet vondt, macr haer daer af prees, ende beloofde te recompenferen,be- fonder den voorfz Roda, als hem gedaen hebbende eenenfonderlingendienil, ghelijck hem oock tot fijndcr wederkomfte in Spaegnicn, ende alle ande- re (fijne Dienaers van de voorfz tyrannie in defe Landen gewceft hebbende) met der daet heeft be- oefen. Heeft oock ten felven tyde (meynende des te meer d'oogen vande Onderfaten te verblinden) den Coningh in defe Landen gcfonden voor Gou- verneer fijnen Baftardt Broeder, Don Johan van Ooftenrijck,als wcfende van fynen bloede,de welc- ke onder 't deckiel van goet te vinden ende t'appro- beren 't Accoordt tot Gent ghemaeckt, het toefeg- gen yan de Staten voor te ftaen, de Spaegniaerden |
|||||||||||
|
Ie Wetten-i. 34
Ende gemerekt uyt oorfadckënvóörfzdefi meefteit
deel van de geünieerde Landen, by gemcynen Ac- coorde ende confente van heure Leden , hebben hun begeven gchadt onder de Hecrfchappye ende Gou vernemen te van den Doorluchtigen Prince, den Hertogh van Anjou,op fêcckerc Conditicn en- de Poinclcn met fyne Hoogheyt aenghcgacn ende gefloten: Dat oock de Doorluchtigheydt van den Eertz-Hertoge Matthias het Gouvernement gene- rael van den Lande, in onfe handen heeft ghercfig- ncert, cndc by ons is geaccepteert geweeft, Ordon-> neren ende bevelen allen Juiliciers, Officiers ende andere die 't felve cenighïins aengacn ende raken mach, dat fy voortacn den Name, Tytel, grootc ende klcyne Zegelen, contre - Zegelen, ende Ca- chetten van den Coningh van Spangien verlaten , ende niet meer en gebruyeken: Ende dat irt plactfe van dien , foo lange de Hoogheyt vanden voorfz Hertogh van Anjou , om noodclicke affairen, hec welvaren van defe voorfz Landen rakende,noch van hier abfent is (voor fo vele de Landen met de Hoog- heyt van den voorfz Hcrtoge van Anjou ghecon- traéteert hebbende, acngact) cndc anderfints d'an- dere by maniere van voorraedt cndc provific lullen acnncmen ende gebruyeken den Tytcl cndc name van 't Hooft ende Landt-raedt: Ende middelcr tijt dat 't felve Hooft ende Raden volkomelick cndc dadelick genoemt, bcfchrcvcn cndc in ocfJeningc van hunnen Stactgetreden ful!cnzijn,onfen voorfz name, Wclvcrftaendc dat men in Hoilandtcnde Zeelandt fal, als hier voormacis, ghebruyeken den name van den hoogh-gheboren Vorfldcn Prince van Orangien , ende de Staten vande felve Lan- den , tot der tijdt toe den voorfz Landt-raedt dade- lick fal ingeileJt weien, ende fullen hun als dan re- guleren achtervolgende de confèntcnby hunlieden op de Inftructic van den Landt - racdt ende Con- traÖe met fyne Hoogheyt atnghegacn . Ende in plactfe van des voorfz Coninghs Zegel, men voort- aen ghebruyeken fal onfen grooten Zegel, contre- Zcgcl cndc Cachetten, in faecken racckcndc de ghemeyne Rcgccringc, dacr toe den Landt-raedt, volgende heure Inflru&ie,fal geauthorifeert wefen: maer in faecken raeckende de Policic, adminiflra- ticvan Juftitic, cndc andere particuliere, inclck Landt befonder, fal gebruyekt worden by de Pro- vinciale cndc andere Raden den name, Tytel cndc Zegel vanden Lande refpe&ivelick , dacr 't felve valt te doen, fondcr ander: al op de pene van nul- litcyt van de Brieven, Befcheyden ofte Depefchen, die contrarie van 't gene voorfz is, gcdacn ofte ge- zegd t fullen wefen. Ende tot beter ende fceckcr- der volkominge ende effieduatic van 't gene voorfz is, hebben gcordonncert ende bevolen, ordonneren cndc bevelen midts defen, dat alle des Coninghs van Spangiens Zcgelen,in defe voorfchreve geüni- eerde Landen wefende, tcrflondt na de publicatie van delen, gebrocht fullen moeten worden in han- den van de Staten van clcke vande voorfchreve Landen rcfpccfivelick, ofte den genen die dacr toe by de fclvc Staten fpecialick fullen wefen ghecom- mitteert ende geauthorifeert,op pene van arbitrale correétic. Ordonneren endp bevelen daer en bo- ven , dat voortaen in cgeenderhande maniere van de voorfz ghcunicerde Landen fal gheflagen wor- den den nacm, tytel ofte wapenen vanden voorfz C Coningh
|
|||||
|
33 Fundamentc
nrincipaelfte PrincCn van Chriftenrijck, Tonder op-
houden te verfoecken met den voorfz Coningh te conciliëren ende accorderen, hebbende oock left- mael lange tijdt onfc Gefanten ghehadt te Colen, hoopendc aldaer, deur tuflehen fpreecken van de Keyferlijcke Majefteyt, ende de Keur-Voriten die dacr mede gemoeyt waren, te verkrijgen eenen ver- feeckerden Pays, met eenige gracelijeke vryheydt, befonder vande Religie (de confeientie ende Gode principalick rakende) maer hebben by experienrie bevonden,datwy met de fclvc Remonftrantien en- de handelingen niet en kollen yet vanden Coningh venverven , maer dat de felve handelingen ende communicatien allcenlick voor gcilagcn werden, cndc dienden om de Landen onderlinge twiftigh te maecken, ende te doen fcheyden d'cen van den anderen, om des te gevoegelicker de een voor ende d'andcr naer onderste brengen , ende heur cerile voornemen nu met aller rigeur regens haer te werc- ke te flellcn : 't welck naederhandt wel openbaer- lick gheblckcn is by feecker Placaet van profcrib- tien by den Coningh laten uy tgaen, by den wclc- ken wy ende alle de Officieren cndc Inghcfetcnen van de voorfz geünieerde Landen, ende heure par- tye volgende ( om ons tot meerder defperatie te brengen, alomme odieus te maken,de traffique en- de handelinge te beletten) verklaert worden voor Rebellc, cndc over fulex verbeurt te hebben lijf en- de goet: Scttende dacr en boven op het lijf vanden voorfz Heer Prince, grootc fomme van Penningen: foo dat gantfchelick van alle middele van reconci- liatie wanhopende, ende oock van alle andere re- medie ende fecours verlaten wefendc, hebben, vol- gende de Wet der natueren,tot befèhermeniffe en- de bewacrniflè van onfen ende den anderen Landt- fatcn,Rechten, Privilegiën ,oude herkomen ende vryheden van ons Vadcrlandt, van het leven ende eere, van onfc Huyfvrou wen,Kinderen cndc Nako- melingen , op datfë niet en louden vallen inde fla- vernye van de Spangaerden, verlatende met rechte den Coningh van Spangien, andere middelen be- dwongen geweeft, voor te wenden,die wy tot onfe mecite vcrfceckcringc, cndc bewacrniiTc van onfc Rcchten,Privilegien cndc Vryheden voorfz hebben te rade gevonden, DOEN TE WETEN: Datwy 'tghene
voorfz ovcrgcmcrckt,ende door den uyterften noot als voren, gedrongen zijnde,by gemcyncn Accoor- dc, deliberatie ende overdragen, den Coningh van Spangien verklaert hebben, cndc verklaren midts defen, ipfo jure vervallen van fyne Hcerfchappye, Gercchtighcydt ende Erffcni.fiê van de voorfeyde Landen : ende voortacn van egecne meyninge te zijn den fclvcn te kennen in eenige faecken den Prince, fyne Hoogheytjurifdidic ende Domcynen van defe voorfeyde Landen rakende, fynen name als Overheer meer te gebruyeken,ofby ycmanden toelaten gebruyekt te worden : Verklarende oock dien volgende alle Officiers , juiliciers, Smalle Llceren, Vafialen, ende alle andere Ingeiêtene van den voorleyden Lande, van wat conditie oft quali- tcyt die zijn, voortaen ontflagen van den Ecdc die iy den Coningh van Spangien, als Heere van defe voorfz Landen geweeft hebbende, mogen ecnigh- fins gcdaen hebben, oft in hem ghchouden weien. |
|||||
|
Placaten_i. ι. Boeck. κ Tit, ι. Deel.
|
||||||||||||||||
|
36
|
||||||||||||||||
|
35
|
||||||||||||||||
|
traventie der Privilegiën des Landts, onbehootlick-
heyt, ofte andere diergelijcke faceken. Ontbieden voorts den Prefident ende Luyden van den Secre- ten Rade, Cantcelier van 't Hextoghdom van Bra- bandt, midtfgaders den Cancelier van het Vorften- dom van Gelre,ende van het Graeffchap van Zut- phen, Prefident ende Luyden van den Rade in Vlaenderen, Prefident ende Luyden van den Rade in Hollandt, Rentmeeftcrcn ofte de hoogc Offi- cieren van Beooft ende Bewefter-Scheldt van Zee- landt, Prefident ende Rade in Vrieilant,den Schou- tetvanMcchclen> Prefident ende Luyden vanden Rade van Utrecht, ende alle andere Jufticieren en- de Officieren wicn dat aengaen mach, hare Stadt- houders,ende een yeghelick van hen-lieden befon- dcr , foo hem toebchooren fal, dat iy dcfe onfe Or- donnantie verkondigen ende uytroepen over alle het bedrijf van hare Jurifdidie,endc daer men ghe- woonlick is publicatie ende uytrocpingc te doen, foo datnicmandtdes caufe van ignorantie preten- deren en mach: Ende de felve Ordonnantie doen onderhouden ende achtervolgen onverbrekclick : ende ibndcr infractie, daer toe rigoureufelick be- dwingende de Overtreders inde maniere voorfz, fonder verdragh ofte diflimulatie : Want wy tot welvaren van den Lande alfoo hebben bevonden te bchooren. Ende van des te doen, ende wat daer aen klccft,geven wy u,cnde elckenvan u,die 't aen- gaen mach, volkomen macht, aucroriteyt ende fon- derlingh bevel. Des t'oorkonden,hebben wy onfen Zegel hier aen doen hangen. Ghegheven in onfe Vergaderinge in 's Graven - Hage , den 26. Julü Anno 1 5 8 1. Op de Plijcque ftont gefchreven, Ter Ordonnantie van de voornoemde Staten, En- de geteeckent, J. van djfelïers. |
||||||||||||||||
|
Coningh van Spangien, macr alfulckcn flagh ende
forme als geordonncert fal worden tot eenen nieu- wen gouden ende filveren Penningh met fyne ge- deelten. Ordonneren ende bevelen infgclijcks den Prefident ende andere Heeren van den Secreten Rade, midtfgaders alle andere Cantfeliers. PrefiT denten , ende Heeren van den Racdc Provinciael, ende alle de Preftdenten oft cerfte Reeckcn-mee- ilcrs , ende andere van allen de Reecken-kameren in de voorfz Landen refpeöivc wefende , ende alle andere Officiers ende Jufticiers, dat fy (als heur ontflagen houdende van den Eede die fy den Co- ningh van Spangien hebben refpe&ivclick naer luyt hcurer Commiflien ghedacn) fchuldigh ende ghehouden fullen wefen in handen van de Staten des Land ts daer onder fy rcfpcctivc refortcren, ofte heure fpeciale Ghecommitteerdc, te doen eenen nieuwen Eedt, daer mede fy ons fweeren ghetrou- wigheyt tegens den Coningh van Spangien, ende alle fyne Acnhangcrs , alles nacrvolgende het for- mulier daer op by de Generale Staten gheraemt. Ende fal men den voorfz Raden , Jufticiers ende Officiers gefetcn onder de Landen (met de Hoog- heyt van den Hertogh van Anjou ghecontracteert hebbende van onfent wegen) geven A&c van con- tinuatie in hunne Officien , ende dat by maniere van provifie, tot de aenkomfte toe van fyne voorfz Hoogheyt, in plaetfe van nieuwe Commiflien, in- houdende caflatie van hare voorgaende : Ende de voorfz Raden , Jufticiers ende Officiers gefeten in de Landen, met fyne voorfcyde Hoogheyt niet ge- contraceert hebbende, nieuwe Commiflien onder onfen name ende Zegel: 't en ware nochtans dat d'Impetranten van hare voorfz eerile Commiflien wederfproocken ende achterhaelt werden van con- |
||||||||||||||||
|
4. Artijckefen ende Conditien van't ver dragh, gefloten by fijn Trin-
celkkg Excellentie , ende den Wel - gebooren Heere 3 Graef Wilhelm wan NaJJ'am, by advijs
wan de Heeren Kaden wan State ? uyt name der Heeren Staten Cenerael der Vereenlgbde Neder landenj metdeStadt Groeningen y ende 't Garnlfoen, daer binnen gbeweefl hebbende> op 't overgeven der felve Stadt. Geaccordeert den n Iulii, Anno ι j 9 4. |
||||||||||||||||
|
ftoorders van de ghemecne rufte ende vrede.
II.
Sullen die van de Magiftraet ende Ingefetcne van Groeningen acnnemen ende beloven, ghelijck fy aenncmen ende belooven by defen, hen in de Unie van de generale Nederlandtfche Provintien te rcunieren, ende de Heeren Staten Generael der felve Geünieerde Provintien aen te hangen, ghe- houw ende getrouw te zijn. Ende dat dien volgen- de die van Groeningen als een mede-Lidtmaet neffens de Provintien malkanderen als goede Bondtgenooten,in goeder trouwe,ende ongeveynf- delickc, vafte ende onverbreeckelicke vriendtfehap onder malkanderen , onderhouden fullen, ende in alle tyden ende in alle occurrentien malkande- ren byftacn, om te wederftaen, daer uyt te hou- den ende te verdrijven, alle de Spangiaerden ende hare Adhcrenten, gebruyekt ende ghepooght heb- bende, boven aLlc recht, redene ende billigheyt, de Onderfaten te verdrucken ende te verderven, ende
|
||||||||||||||||
|
I.
Ν den eerftcn, dat alle O den-
nen , injurien, mifdaden, ende alle wegen van fey te ende dade- licke wereken, gedaen, gefchiet ende volbracht,van den beginne der troublen, foo wel in d'eerfte als de lactftc troublen,alteratien ende beroerten, gevallen, hoc oock die onder de be- legcringc der Stadt Groeningen tcgenwoordelick ghefchict, tot wat plaetfen ende manieren dat het oock zy,foo in't gencrael als particulier, foo binnen als buyten,fullen wcfen,zyn ende blyven vergeven ende vergeten, ende gehouden als niet ghefchict, fulcks dat tot genen tydc eenigh vermaen,mentie, moleftatie, actie ofte onderfoeck, met recht ofte buyten recht, daerom gedaen, gemaeckt, ofte ye- mant te lafte geleydt lal mogen worden: op pene dat de Contraventeurs gcreputeert , gheacht ende geftraft fullen worden, als perturbateurs ende ver- |
||||||||||||||||
|
Fundamentele Wette&j.
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
38
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
37
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Contributien,tot ftuer van de gemeene faeckc,hcn
conformeren ende gelijck maken,na advenant van de andere Geünieerde Provintien. X.
Item, dat van alle de omflagen ende contribu-
tien, tot noch toe uytgefchreven,omgeflagen ende ontfangen, oock van de Domeynen,claer van gcre- kent is, de rekeninge voor goet fal worden gehou- den. Ende daer van niet gerekent is, fal rekeninge worden gedaen voor de oude Heeren, midts datie hen van geenen voorderen ontfanck van eenige re- ilanten fullen onderwinden. XI.
Item, dat allen den uytgewekenen van der Stadt
Groeningen ende Ommelanden,oft heuren Erfge- namen,wcderomme gereftitueert ende toegelaten fullen worden in heure goederen, niet veralieneerc zijnde, midts dat onderlinge civilitcyt fal worden gebruyekt. XII.
Ende acngaende de verkochte ofte veralieneerde
onroerende goederen, het zy voor fchuldcn, ofte uytgaendc laden, als mede de gheconfifqueerde goederen, ofte anderfins, fal den gheintercfleerden weder aen hem mogen krijgen de felve verkochte goederen, midts by nem binnen den tijdt van vier Jaren de felve loifcnde voor hem felfs, ende beta- lende den koopfehap aen den Koopere,met de ren- ten van dien, daer aen af-flagh ilrcckendc de pach- ten by den Kooper ontfangen. Ende foo in defen wel eenige fwarigheydt mochte vallen , fal 't fclve ftaen ter decifie van den ordinaris competenten Rechtere. XIII.
Item, fiil een yeder Burger ofte Ingeietene der
Stadt Grocningen, Gecilelick ofte Wercltlick, vry ftaen om binnen de Stadt te blyven, ofte op ande- re Steden,Landenende Plaeticn,die Neutrael zijn, nae iyncn gevalle te mogen vertrecken, ende fijne refidentic te nemen, in fuicken gevalle hare propre ende cygen goederen genietende, midts datfe hen nieten lullen mogen begeven metterwooneaen. des Vyandts zijde. X I l I I.
Sullen mede onder defen Tradate begrepen
zijn alle Uythecmfche Perfoonen, van wat quali- teyt ofte Natie die mogen zijn, hen tegenwoordc- lick binnen de Stadt Grocningen onthoudende, om binnen de felve Stadt hare Woon-plaetic te mogen continueren, mits doende Ecdt van ghc- trouwighcydt, ofte in andere Neutrale plaetièn te vertrecken. XV.
Infgelijcken, wat Rcnte-briéven, Verfet-brieven,
Pacht-bricvcn, fchuldcn, laften ende fwarighcden, van Abten, Prelaten, Geeilelicke Pcrfoonen, ίοο Uytlandtfche als Inlandtfche , in defe troublen binnen de Stadt Groeningen gheWeken, tot hare alimentatie ende onderhoudt gemaeckt ende acn- geleydtzijn, fal ftaen tot decifie van de Staten ofte Magiftraten van de Provintien ofte Steden, daer onder de Corpora van de Stiften ende Cloofteren ghelegen zijn, om met kenniflê van faecken daer inne te doen als naer Recht ende Juftitie bevonden fal worden tebehooren. C χ Sullen
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
ende de fclve te priveren van alle hare welvaert en-
de in een eeuwige flavernyc,fervitude cnde armoe- de, te brengen ende te houden. III.
Item,fullen die van Groeningen faufrechts ende
onverkort zijn ende blyven in alle hare Privilegiën, Liberteyten, Rechten ende Vryheden. UIL
Item,fullen Stadt ende Ommelanden,in't com-
pareren ende ftcmmen in de Gcneraliteyt met alle het ghene daer aen fal mogen dependeren, hen re- guleren na 't ghene by de Heeren Staten Generael met goede kenniile van faecken gedecideert ende vcrklaert fal worden. V.
Dat mede den Welgeboren Hcere, Grave Wil-
helm Lodewijckvan NaiTau, als Stadthouder ende Gouverneur der Stadt Groeningen ende Omme- landen , luydt de Commiifie der Heeren Staten Generael, erkent, aengenomen ende ontfangen fal worden. Doch dat het different, tuilchen de Stadt Grocningen gerefen, ende foo noch foude mogen rijfen , fal itaen tot determinatie cnde difpolitie van de Heeren Staten Generael ofte hare Gecom- mitteerde, VI.
Item , dat binnen de Stadt Groeningen cnde
Ommelanden geen andere Religie gc-exerceert en fal worden dan de Ghereformeerde Religie, fulcks a!s die tegenwoordclick in de Geünieerde Provin- tien openbaerlick geexerceert wort: Mits datnic- mant in fyn confeientie ofte ghewiflen en fal wor- den geinjurieert, onderfocht ofte befwaert. Ende dat alle de Clooilcrs, geeilelicke eft Cloofters goe- deren , fullen in tegenwoordigen ftaet blyven, tot dat by de Heeren Staten Generael den Staet van de Stadt Groeningen ende Ommelanden behoor- lick geredrefleert fal zijn: Midts dat als dan by de Provintie felfs, op het gebruyek der goederen ende onderhoudt van de geeilelicke Pcrfoonen ,'bchoor- licke ordre fal worden gcftelt. Wel verilaende dat foo veel de Commanderyen, van Worifum, Wijt- wert cnde Oofterwicrom, aengaet-, dat die fullen gehouden ende ghetraclecrt worden als ghelijcke Commanderyen, in de geünieerde Provintien ghe- lcgen zyndc. VII.
Ende dat tot verfekertheydt der Generaliteyt
ende van de Stadt, oock tot verhoedinge van alle oniuil ofte tweedracht tuifchen de Borgers ende Inwoonders, die van Grocningen fullen innemen vijf ofte fes van de Generalitcyts Compagnien Voct-volcks, die men met advijs van den Magi- JTract, tot minfte quetfinge van de Borgcren ende Inwoondercn, fal accommoderen ofte met Logijs- gcldt verfien , ende dat op fulckcn voet, als nader- handt by fync Gen. tuifchen de Stadt ende Lan- den fal mogen gheaccordeert ende ghevonden worden. VIII.
Ende acngaende het dcmolieren van de Forten,
fal gefchieden nae ghelegentheyt ende by kennuTe ende adveu van de Heeren Staten Generael. IX.
Datde Stadt Grocningen met de Ommelanden
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
fullen
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
m
|
* inwilligen der generale Middelen cnde
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
I ArV,rf
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
■:*$·>
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
"!"..
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. i.Tk. ï.Deel.
|
|||||||||||||||||
|
40
|
|||||||||||||||||
|
39
|
|||||||||||||||||
|
gen , Furilen ofte Hecren , Steden ofte Landen,
tranfporteren ofte overdragen , noch de Stadt met geen Cailcel befvvaren. XX.
Item, fullen die van de Magiilraet, de Burgeren
ende Inwoonderen van Groeningem, aen de Gene- raliteyt doeA den behoorlicken Eedt van ghetrou- wigheyt,ibo alle andere gereduceerde Steden heb- ben gedacn. XXI.
Item, fullen alle provifien, 't zy van geldt, Am-
munitien van Oorloge, Vïvres, Gefchut ende an- derfints, van wegen den Coninck van Spangien in Groeningen ghefchiekt , ofte hem toe-ko- mende , ofte anderfints, ghcduerende defe Oor- loge , daer inne ghekomen , over-ghclevert wor- den aen de Gencraliteyt ofte hare Ghecommit- tcerde. XXII.
Item, dat het Krijghs - volck van den Coninck
van Spangien fal uyt de Stadt Groeningen ende het Scnuytcndiep vertrecken. Aldus gedacn ende gereiblvecrt in 't Leger voor
Groeningen. Gctecckent ende ghecachettcert by |
|||||||||||||||||
|
XVI.
Sullen oock de Gefantcn der Stadt Groeningen
tot BrufTel met hare Dienaren ende goederen, in defen Vefdragh, befoent ende begrepen zijn, mits inkomende binnen drie Maenden. XVII. Item, fullen de Burgers, die geducrende defe be-
legeringc gevangen mogen zijn, gherelaxeert wor- den, mits betalende hare rantfoenen. XVIII. Item, fal des Stadts Regeeringe beftaen by de
Magiilraet, des wordt veritaen, dat de Magiilraet ende gcfwooren Gemeente voor defe reyfe by fyne F.xcell. ende Gen. met advijs vanden Rade van State fal worden geilelt. Ende dat voorts aen de verkiefinge van de Magiilraet fal ghefchieden vol- gens het oude ghebruyck, Midts dat in de plaetfe van het uytdeclen van de Boonen fyne Gen. als Stadthouder vijf van de vier-en-twintigh gefworen Ghemccntc fal mogen cligeren, die als dan fullen procederen tot verkiefinge van de Magiilraet, vqI- gens het oude gebruyek. XIX.
Item, falmen in eonförmité van d'Unie de Stadt
Groeningen ende Ommelanden, fonder haer ghe- |
|||||||||||||||||
|
meyn confent ende bewilliginge, aen gene Conin- j fync Excell. den 22. Julii anno 1594
|
|||||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Hollandt.
t, Corte Vertooninge van het %echt by den cR[dderfchap, Edelen ende Steden
wan Hollandt ende Wefi-Vrieflandt wan allen ouden tyden in den woorfchreven Lande ge-
bruyekt j tot hehoadenijfe wande Vryheden y Gerechtigheden, Privilegiën ende loffelicke phe- bruyeken wanden [elven Lande. tó O&obris, Anno 1587. |
|||||||||||||||||
|
E Ridderfchap , Edelen ende
Steden van Hollant ende Weil- Vrieilant, Rcprefen terende den Staten van den felven Lande wel ende rypelicken, naer voor- gaendc communicatie, delibe- ratie ende rapport, onder den Edelen ende inde Vroctfchappen vanden Steden ghchouden ende ghedaen op den jegenwoordigen ftaet defer Landen. Hebben volgende haren Eedt ende plicht noodich gheacht den Wettigen Staet der Landen van Hollandt ende Weil-Vrieflandt by defen te openen, op vail betrouwen dat een ye- gelijck die defen fal fien daer van fal oordeelen foo onpartydelijckcn ende vrecdtfamelijckcn, als den bedroefden Staet defer Landen is vereyfehende. Liet is kcnnclijck dat de Landen van Hollandt
met Weil-Vrieflandt ende Zeelandt, zijn tfedert den tijdt van acht hondert Jaren herwaerts, gere- giert ende bericht gewceil by Graven ende Gravin- nen, den welcken byden Ridderfchap, Edelen ende Steden, Reprcfenterende de Staten vanden felven Lande , de Hcerfchappyc ende de Souverainitey t der felvcr Landen Wcttelick is opgedragen ende gedefercertgeweefl:, die oock met fulcke difcretie ende matigheyt hen gedragen hebben in hare Re- |
|||||||||||||||||
|
gieringe , dat de felve noyt hebben ghedifponeert
van Oorloge aen te nemen, ofte Pays te maecken, Schattinge oft Contributien over den Landen te heffen , ofte van eenige andere faecken den Staet van den Lande betreffende (hoe wel de felve noch- tans van goeden Raedt vanden Edelen ende Ingc- boörencn vande Lande ordinarie waren verfien) fonder advijs ende confent vanden Edelen ende Steden vanden Lande, die t'elcken daer op wer- den befchrevcn ende vergadert,cnde hebben boven de voorfc Raedt, d'Edclen ende Steden vanden Lande t'allen tyden ende in alle faecken gegeven favorable audiëntie, volkomen geloof, ende goede Refolutie, op alle 't gene de felve immermeer had- den te vertoonen, den Staet ende welvaren vanden Landecenichfins betreffende. 't Welck als geweeil zynde een gantfeh Wetti-
ge Regieringe, foo feer als oyt eenige andere is be- vonden. Heeft voortgebracht vruchten diemerc- kelick, ende fonderlingc tot eere ende reputatie vanden voorfchreven Graven, Mitfgaders welvaert der voorfchreven Landen ende van de Ingefetencn der iêlver hebben geilrcckt, als boven alle anderen, dat de Graven van Hollandt, Zeelandt ende Vrici1 landt, op de heerfchappye van foo kleynen begrip, zijn gewccU bv alle Princenende Potentaten van't Chri-
|
|||||||||||||||||
|
Ie WetteiLi^ 41
ende Hertoginne Marie iijn Dochter, ten welcken
tijde Hartoge Maximiliaen willende met geweldt contrarie inne voeren tegen die authoriteyt vanden Staten, den geheelen Staet vanden Lande bracht in 't uyterftc ghevaer ende perijckel, ende Kcyfcr Kaerle felve is geduyrende fijne minder-jarigheydt deur d'authoriteyt vanden Staten verficn van Vooghdcn, ende 't Landt van behoorlijcke Regier- ders, die altijdt de Staten vanden Lande (hoe wel in vele faecken de vryheyt gheduyrende de Hdèr- fchappye vanden Η uy ie van Bourgongien feer is vermindert) grootelijck heeft gherefpedeert, als lichtclick bemerekende zijn ftaetdeur geen ander middel verfeeckert te konnen wefen , heeft over fulcks fynen Sone den Coninck van Spangien met verfcheyden vermaningen tot gelijcke conilderatie ende diferctic gheibcht te bewegen, met exprcilè vcrklaringe,dat hy iynen Staet foude fien in pcrijc- kele, foo hacft als hy de Staten van dèfen Landen foude hebben in kleynachtinge, ghelijck hy oock metter daet bevindt grootelijck tot fyne ende Her Landen fchade,ibnder dat men den oorfpronckde- fer Oorloge ander oorfaeck fouden konnen geven (wat men dacr van difcourcerO dan dat hy dele Landen met gewelr van Spaenfch ende ander Uy t- heemfch Crijchs-voick heeft willen dwingen te; doen, 't gene fyluyden Stacts-gewijfc niet en heb- ben goet ghevonden in faecken betreffende den Staet vanden Lande. Alle 'twelcke hoe-wel wy fecckèr achten ghe-
nocch buyten difputc te wefen, hebben nochtans noodich (bevonden hier te verhalen, overmidts vele Perfoonen hier van feer onfccckerlick ende ver- fcheydelick gevoelen, de Vergaderinge vandë Sta- ten anders niet refpederende, dan na dat hen goet1 dunckt de qualiteyt vande Perfoonen, op de Ver- gaderingen comparerende te meriteren, ende van alle faecken die aldaer worden gehande! t, oordcé-: lende in allen fchijnc of die voorichreven Perfoo- nen die uyten Edelen ende by den Steden worden ghedeputcert op de Vergaderinge vanden Staten, hen fclven waren dragende als zynde de Staten, ende over fulcks als hebbende de Souverainiteyt ende hooghftc macht vanden Lande, naer haren wel-ghevallc van alle iaecken, den Staet vanden Lande betreffende, waren difponerende, rctorque- rende over fulcks alle de handclingpn der felver tot haren particuliere laftc, haet ende nijdt, maer de geene die naerder infiet 'tghene vooren verhaelc is, ende andere groote faecken by den Princen vanden Lande met hulpe vanden Staten te wege ghebracht, ende infonderheydt 't gene t'federt den tijdt van vijfthicn Jaren herwaerts inden Landen van Hollandt met Weft-Vrieflandt ende Zcelant is gepafleertjkan lichtclick bemercken,dat d'autho- riteyt vanden Staten niet en beftaet in't bcleyt,au- thoriteyt ofte macht van dertigh oft veertigh Per- foonen min ofte meer, die op haer Vergaderingen zijn comparerende, ende de Agenten vanden Co- ninck van Spangien felfs, die met dufdanigc argu- menten tegen onfe faecken altijdt hebben ghemi- neert, ende gefocht te brengen in kleynachtinge de authoriteyt vanden Staten, hebben metter daet nu wel bevonden,hoc grootelick iy in alfulcken opinie zijn geabufeert ende mifleydt geweeft. C 3 Omme
|
||||||
|
41 xuiiuduiMiu
Chriftcnrijek , niet alleen in fonderlinge refped,
eere ende reputatie, als blijcktby de hooge Allian- tien van Houweücken,die fy hebben gemaeckt by na met alle de machtighfte Coningen ende Poten- taten van Chriftenrijck, ende dat inden Jare 1x47. Coninck Willem de tweede van dien name is ge- koren geweeft Roomfch Keyfer, maer oock dat de fclve by nac altijdt zijn geweeft vidorieus over ha- re Vyanden, de Palen vande fclve Landen feecker- lijck tegen alle hare Vyanden , hoe machtigh die waren, hebben befchermt, waer deur de felve niet weynich zijn gerefpedeert ende ontfien gheweeft by hare Naghebueren, immers mogen wy mette waerheyt fcggen, dat den Staet der Landen van Hollandt ende Zeelandt binnen den tijdt van acht hondert Jaren noyt metten Swacrde en is gecon- quefteertoft t'onder-ghcbrocht gheweeft, noch by Uythecmfche , noch by Inlandtfchc Oorlogen, 'twelck wyniet en weten oft van cenigc andere Rijcken (ten ware vande Rcpublijcke van Vene- gien) tegenwoordelick fouden mogen worden ge- ieydt, ibndcr dat men hier van ecnige andere re- denen foude konnen gheven, dan dat altijdt goede Lcndracht, Liefde ende Verftant is gheweeft tuf- fchen den Princcn ende Staten vanden felve Lan- de , dcwylc doch den Princen (die by hen fclven geen macht en hadden) fonder den Edelea ende Steden vanden Lande gantfeh niet en vermochten, als ordinare gheen middelen hebbende dan het in- kommen vande Domeyncn, tot vcrvallinge vande koftcn hacrder Hof-houdinge ende betalingc vande ordinaris Officiers. Men bevindt oock wat authoritcyt den Staten
vanden fclven Lande hebben ghehadt, omme den Princen ( als iy door quaden raedt waren tot nae- dccle vanden Lande miileyt) te brengen tot recht ende redelickheydt, niet alleen met Remonftran- ticn ende verfoecken, maer oock, als bier op niet en werde behoorlick verficn, metter dact procede- rende oock ftrcngclick tot ftraffe vanden gheenen die der Princen authoritcyt hadden miilcydt, mi£ handelt ofte onbehoorlijck mif bruyekt , ghelijck dacr van d'Exempelen zijn vele ende menigh- vuldigh. Oock mede bevintmcnklacrlijck dat der Staten
vande voorfchreven Landen Officie is gewceft,dcn minder-jarigen Princen te voorfien van Wettige Vooghdcn, Momboirs ende Gardenobcls, ghelijck oock is ghefchiet acn Grave Willem de Vijfde van dien name, tot kranckfinnighcydt ghekomen zijnde. Eyntelick is buyten twijfTele dat de adminiftra-
tie vande Souverainiteyt vande Landen t'allen ty- den Wettclijck is aenghenomen gheweeft by den Staten der felver, foo wanneer deur af-lyvigheydt, minder-jarigheydt, kranckfinnigheyt, mifverftant, oft cenigc andere inconvenienten de Landen vet- laten zijn gheweeft vande wcttelijcke bedieningc der Princen, die over fulcks dickmaels een Hooft hebben ghekooren , die men Vooght oft Ruwaert noemde, 't Welck oock noch fulcks is gheobfer- veert gheweeft ten tyde vanden Huyfc van Bour- gongien , als nac 't overlyden van Hertoge Caerle, |
||||||
|
Placaterw. i.Boeck. t.Tir, t.Deel.
|
|||||||||||||
|
44
|
|||||||||||||
|
43
|
|||||||||||||
|
ge by nominatie van dobbel getal, daej*uyt by den
"Stadrhouder de verkiefinge van 't gewoonlijck ge- tal wert gedaen. Der Burgermeefters Officie is bevolen het ordi-
naris beleyt ende gebiet in alle.politijcque faecken, foo wel de adminiitratie van Stadts-goederen ende innekommen,als den welilant ende bewaringe der Steden betreffende. De Collegien vanden Schepenen vaceren ordi-
narie tot d'adminiitratie vande Jufticie, foo in alle Criminele als Civile faecken, ende hebben ende exerceren alle hooge middelen , ende lage Jurif- diclien. By defe Collegien van Magiftraten worden ab-
folutelick bericht de Regieringe der Steden van Hollandt, Weit-Vricflandt ende Zeelandt, mceft al ghenoegh op eenen voet, fonder dat de Princen vanden Landen hen de Rcgieringen vanden Ste- den eenichfins hebben onderwonden anders dan in 't {tellen van eenen Officier, die op heuren na- me de Juititie heeft gevordert. Dit is in't korte de waerachtige ghelegcntheydt vande Regieringe der Steden van Hollandt ende Zeelandt. Waer uyt goet te verilaen is, dat deiè Collegien
vande Magiftraten ende Raden vanden Steden gevoeght by de Vergaderinge vanden Edelen, on- twijftelicken reprefenteren den gantfehen Staet ende't geheele Lichaem vande Landtfaten, ende en kan niet bedacht werden eenige formc van Re- gieringe, die met feeckerder kennifle van alle ghc- legentheden vanden Lande foude konnen refolve- ren , ofte hare Reiölutien met meerder eendracht, au tori teyt, ofte gevolgh foude konnen executeren: Over fulcks en is niet te verwonderen , dat den Staet defer Landen is geweeft onveranderlick, en- de foo geduerigh als cenigh Staet ter Wereldt fou- de mogen wefen; Omme nu de Collegien vanden Edelen ende Steden te brengen in eene Vergade- ringe , en kan niet gefchieden dan by Gedeputeer- de vande felve, over fulcks als omme eenige merc- kelijckc faecken te beraedtflagen, van noode is de felve te vergaderen, foo worden die befchreven met infertie vande principaelfle Poinden : die by den Collegien in deliberatie geleyt ende daer op ghere- folveert zynde, worden afghefonden alfulcke Ghc- committeerde, als fy vertrouwen, ende met alfulc- ken lail ende Refolutie als fy bevinden ten dienile vanden Lande te behooren. d'Edelen compareren incompetenten ghetalc, ende de Steden feynden een Burgemeeiler met eenige Raden, al tot fulc- ken getale, als fy-luyden goet vinden na de inpor- tantie vandcr faecken, ende boven dien zijn de Ge- committeerde geduyrende 't Oorloge (overmidrs de menichvuldigheyt vanden occurrentien) altijdt generalijck gelaft gheweefl, omme alle faecken de Weh/aert ende confervatie vanden Staet vanden Lande betreffende re adviferen ende refolveren, fulcks fy-luyden ten meeften dienile vanden Lan- de bevinden te behooren, ende befonder omme de Rechten, Vryheden ende Privilegiën vanden Lan- de te mainteneren, ende alle inbreecken te weeren ende wederftaen: Ende defe Gecommitteerde al- l ' fulcks |
|||||||||||||
|
Omme dan te ontdecken waer uyt de authori-
teyt vanden Staten is fpruytende, foo ftaet te con- fidereren dat de Ptincen die oyt Wettelijcken heb- ben geregiert, niet alleen hare Regieringe met de- latie, confent ende believen vanden Landtfaten hebben begonnen, maer oock fulcks vervolght, dat alle de Leden vande Lichamen , daer van fy tot Hooft zijn geitelt, zijn gebleven ongevioleert, on- verkort ende onvermindert jd'welck niet en heeft konnen worden verhaeldt (dewijlede Princenby fchalcke ende ambitieufe Luyden lichtelick wor- den ghecircumvenieert) ten ware de Landtfaten middel hadden om hem met goede ordre ende be- leyt t'allen tydcn tegen alle quade pradijcken te oppoieren,ende de Prince vande behoudenifTe haer- der vryheyt ende welvaren,uy ten name van allede Leden niet alleen t'allen tyden te vermanen, maer oock om fo wanneer de felve hen tot tyrannie fcu- den laten miileyden,mette middelen van den Lan- de hen daer tegens t'oppoferen,tot defen eynde zijn de Landtfaten vanden voorfchreven Landen ghe- deelt in tweederley Staten, te weten, d'Edelen en- de Steden. d'Edelen worden ghchouden vooreen Lidt ten
opfiene vande digniteyt haerdcr afkomftcn , (die londcr beroemen wel fulcke es, ende foo oudt als men in eenige andere Landen foude vinden) ende vande Heerlijckhedcn die de felve binnen defe Landen zijn befittcnde,van welcke Heerlijckhedcn fyluyden meeftal hebben ende gebruyckcn hooge middelen ende lage Jurjfdi&ien, de welcke op alle occurrentien met maikanderen delibereren op den Staet vanden Lande, ende ter Vergaderinge com- parerende , adviferen op alles neflens de Gedepu- teerde vanden Steden. De Steden hebben meeft al een form van Re-
gieringe , te weten, een Collegie van Raden ofte Vroetfchappen,gheconititueett zynde vande nota- belfte uyten midden vande gantfche Burgerye, defe zijn in fommige Steden van veertigh, in an- dere van fes-en-dertigh, in andere van twee-en-der- tigh, acht-en-twintigh, vier-en-twintigh ofte twin- tigh Perfoonen, ende zijn de Collegien vande felve foo oudt als de Steden, ofte immers dat geen Me- morie en is van hare bcginfelen,de Perfoonen eens vercooren zynde, dienen hacr leven oft Poorter- fchap lange geduyrende, in plaetfe vanden ghenen die fterven, oft hacr Poorterfchappen verlaten,wor- den by 't felve Collegie tot haren gelieven gheko- ren, andere Perfoonen uyt 't middel der Burgeren tot vervullinge van 't ghetal. By defe Collegien alleen is de macht omme te adviferen, refolveren ende difponeren van allefaecken, concernerende den Staet vanden Lande ende der Stede refpe&i- ve: Ende wat 't felve Collegie advifeert, refolveert ende difponeert, wert by de gantfche Burgerye ge- volght.daer tegen noyt eenige inbreek ofte oppofi- tie vande Burgeren is gevallen. Bydefe Collegien worden Jacr lij cks gekoren de
ordinarilè Magiftraten, te weten,vier,drie ofte twee Burgemeefters , ende feven oft meer Schepenen, omme te dienen voor een Jaer,in fommige Steden gefchieden defe Eledien abfolutelick, inoe fommi- |
|||||||||||||
|
Fundamentele Wetten-j
|
||||||||||||
|
\6
|
||||||||||||
|
45
|
||||||||||||
|
fulcks by derf anderen vergaderende, reprefen teren
de Staten vanden felve Lande, niet dat fy-luyden in hare Pcriöonen, oft uyt hare authoriteyt de Sta- ten zijn, macr alleen uyt krachtc vande Commiiïie van hare principalen , fonder dat te prefumeren itaet, dat yemandt fich felven uyt ambitie foude advanceren tot defe Commiiïien, want boven dien de natuere van defen Volckc een afkeer is hebben- de van alfulcke ambitie, ende Vyandt is van alle ambitieufen , foo en ftact 't felve niet te prefume- ren in foo vrye eledic,ende veel min dat yemandt in defe tcgenfpoet, die Godt Almachtich den Lan- den gelieft te overfeynden, foude begecrich wefen, orarac die faecken· vanden Lande te handelen, daer niet dan fwaricheyt is in te fien, niet dan Vy- andtfehap ende mifgunit vanden Vyandcn onfer iaecken (die oock de ghcqualificcerile ende vele ghetrouwe Perfooncn met valfch aengevcn abufe- rende, dickwils quade opinien van vele goede Dienacrs vanden Lande hebben verweckt) ilact te verwachten, fonder cenich profijt , over fulcks heeftmen het aenncmen vande voorfchreven Commiflien moeten redigeren lntsr munera necef- jaria, ende alle die genen die cenich beleydt defcr Landen hebben gefien, konncn getuygen wat fwa- righeden ende conftrindien zijn gevallen ende ge- brnyekt, orame de Gecommittcerde,verfochtc en- de gebruyekte Perfoonen tot de opgclcydc Laiten te bewilligen. Ende zijn de felve Gecommitteerden gehouden
wederkerende hare Principalen te doen van alles goet getrouw rapport. Dit is 't fundament vande Rcgieringe defcr Lan-
den van Hollandt met Weft-Vricilandtende Zce- landt,daer op den Staet der fel ver Landen den tijdt van vijf, fes, feven hondert Jaren, ende foo lange als de oudile Monumenten ftreckende zijn, heeft bcruil. Dit is oock (naeft de hulpc van Godt Al- machtigh) 't gene, dat de felve in ditghcvaerlijck Oorlogh tegen fo machtigen Vyandt heeft gehou- den in goede klocckmocdigheyt ende eendracht, fulcks dat ghcduyrcndc delen Oorloge, noyt Lidt vande voorfchreven Landen anders dan met 't uy- tcrilc gewelt, van ons is gefchcurt, noyt Burgcrye oprocrigh, noyt ghcmuytinecrdc Soldaten inden Landen van Hollandt oft Zcelandt zijn bevonden, daer van wy naeft Gods almachtige hant geen an- dere redenen fouden konnen geven, dan dat in al- les oprechtelick, vrymoedelick, rypelick ende met open deuren is ghchandclt, tot welcken eynde is g lebeurt, dat vele vande kleync Steden, oock die men van ouden tyden ter Vergadcringe vande Sta- ten niet en plach te befchrijvcn (immers alle de gene die fulcks begeert hebben) inde Vergaderin- ge vande Staten vrye féilic ende ftemme is ghc- gunt, op dat een ycgclick 't beleydt der ghemcenc Landts-facckcn kennelick zynde,de laftcn (die an- ders onvcrdragclick fchijncn) met goetwillighcydt gedragen, ende de cenicheyt onvcrbreeckelick on- |
byde Privilegiën vande Landen niet en worden
uytgefloten. Ingevalle nu yemandt foude konnen bewijfen,
dat onder den Edelen ofte onder den genen die als Gedeputeerde vanden Steden opte Vergadcringe vande Staten zijn verfchreven,yemandt yet iöude ghehandek hebben (des wy niet en weten) anders dan inder voegen als voorfchreven is, ende in con- formité van fynen laft ende Commiiïie, den felven ibude ghehouden zijn tallen tyden daer van voor fyne principalen te verantwoorden , ende by ghc- breceke van dien ilraf bacr zyn als nacr rechten , ende de gene die ter goeder trouwen arbeyden om fulcks te openbaren , achten wy voor goede Lief- hebbers des Vadcrlandts. Maer de ghecne die de Staten vande Lande ver-
achtende ende befchim pende hare adien, calum- nicren, abuferen hen grootelijcks, indien fy ver- ilaen te doen te hebben mette Perfoonen va,ndc Edelen ende Ghecómmitteerde vande Steden in hacr particulier, ingevalle fy niet met cenen en be- wijfen, dat yemant vande felve yet lbnder laft fou- de hebben ghcdaen, oft fyne CommiiTic gheexcc- decrt. Ende hoewel vele Perfoonen fulcks uyt on- wetenheyt ende fimpclheyt doende, 't fclfde niet op 't fwaerile en wort afgenomen, Soo is nochtans feecker, dat die ghecne die fulcks doen met goede kcnnille ende wetenfehap , fijn Vyanden vanden Staet ende Rcpublijckc defcr Landen, ende dat de felve daer mede niet anders konncn voor-hebben , dan te ondergraven de fundamenten vanden Huy- fe , omme 't felve re doen ilorten , ende vervallen. Soo wel ten opfienc vanden Prince als van de Ge- meente : Want wat is de macht van een Prince, fonder goede corxefpondentie van fyne Ondcria- tcn ? Wat correfpondentic £al hy met hen houden? wat onderftant fal hy van hen trecken, indien hy hem daer toe laet brengen, dat hy partyfehap acn- neemt tegen de Staten, die de Gemeenten repre- fenteren, ofte om cygcntlijckcr te fpreken tegen fijn Volck felver ? Ten anderen,hoe kan den Staet vanden Lande beilacn, indien het gefchicden kon- de, dat de Gemeente foo verre werde gebracht, dat de felve partyfehap aennamen tegen de Staten, dat is tegens de Edelen, Magiftratcn ende Vroct- fchappen vanden Stcden,die hacrvoorilandcrs en- de Wcttelicke Magiilraten zyn, die tot voorftant vande Gemeente, oock den ondanck vanden Prin- een ende Gouverneurs dickwils in 't particulier moeten dragen ? Daeromme fullcn alle rcdclijcke menfehen klaerlick verilaen, dat den ghemecnen Staet vanden Lande ghcen fwaerder, ichadelicker noch dootlickcr Vyanden fouden mogen hebben, dan den genen die fich fouden formalifercn tegen den Staten vanden Lande in 't generacl. Maer fulcks en verilaen wy niet te wefen de ghene, die ibude konnen bewyfen tegen yemanden partjeu- lierlickcn, dat hy de Commiiïie van fynen princi- palen , op de vergadcringe vanden Staten compa- |
|||||||||||
|
derhouden foude werden , tot welcken eynde j rerende, foude hebben gheexccdecrt, als voorfclire
d'Edelcncndc Steden oock vry geilaen heeft met j ven is, ofte oock anderfin ts hen ibuden hebben fulckcn ghetalc ende Perfoonen, van het Lichaem : ontgaen. vande Vroetfchappcn vvefende, te compareren, als hen goet dochte, Behoudclick dat de Perfooncn ! Hierommc fal een ycgclick gelieven te verilaen,
dat
|
||||||||||||
|
PlacatetLj. i.Boeck· ï.Tic. 2. Deel.
|
|||||||||||||||||
|
4.8
|
|||||||||||||||||
|
47
|
|||||||||||||||||
|
verfic getrocken worden , niet alleen de beftendig-
heyt vande Tradaten met hare Majefteyt Com- miffie ende Gouvernement van lyne Excell. maer alle 't gene de Staten tfedert den tijdt van vijftien Jaren tot hare defenfie hebben gedaen, 't welck al- leen 't werek is vander Landen Vyandcn. Midts allen 't welcke wy klaerlick ende genoeg-
facm achton bewefen te zijn, hoc noodigh de au- thoriteyt vanden Staten dient gheconferveert, als wefende het fundament daer op den ghemcenen ftant vanden Lande is beruftende, 't welck fondcr de ruin e vande gcmcenc faecke niet en mach wer- den gckrenckt,cnde dat de Souverainiteyt vanden Lande is by den Staten in alle iaecken , niet min als die gheweeft is by de voorgaende Princen dc- fer Landen. Aldus ghearrefteert inden Hagc, den feilhienden July, Ende is als noch gcreiolvecrt, dat daer van overlcveringe fal werden gedaen, Ge- daen tot Haerlcm , den feilhienden Oétobris vijfthien - hondert feven - en - tachtigh. Onder flondt ghefchrevcn : Ter Ordonnantie vanden Staten van Hollandt. Ondergheteyckcnt , C. de Rechtere. |
|||||||||||||||||
|
dat die ghene die verklaren de Souverainiteyt der
Landen te wefen by den Statcn,iy niet en verftaen daer rnedc te fpreken van eenige particuliere Per- foonen ofte Gecommitteerde in't particulier, maer van hare Principalen, te weten,die Edelen endc Steden vanden Lande, die fy uyt krachte van hare Commiifien reprefenteren, 't welck verfcheyden Princcnende Potentaten,endc oock hare Majefteyt vanTngelandt mette generale Staten traclerende, endc fyne Exccll. de Commiffie als Gouverneur gc- ncrael vanden felven ontfangende fulcks hebben verftaen ende by niemanden ter Wcrelt gecontro- vertcert mach werden. Sonder dat wy konnen gheloven, dat yemandt
meynt met goct fundament anders als nu te kon- nen fuftineren, ofte foude moeten volgen, dat d'E- dclen , Magiftraten endc Vroctfchappen vanden Steden, nu niet de felve machten hadden op de exercitie vandc Souverainiteyt, die de felve hebben gehadt in voorleden tyden, als vooren bcwefen is, endc oock hadden in 't traéteren met hare Maje- fteyt ende conilitueren van 't Gouvernement van fyne Excell. ofte anderfms foudc moeten in eontro» |
|||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
t> Placact vande Staten (Jenerael, poerende de delatie van bet Gou*
wernemmt aen Leycefler, 6. Febriiarii ι 5 % 6.
|
|||||||||||||||||
|
Excellentie volgende 't bevel vin hare Majefteyt
(willende betoonen het cfTe&van de goedeghenc- genthcyt ende affectie die hy tot defe Landen, en- de de confervatic der fclver , ende van de ware ChriftclijckcReligie foolangeheeft gedragen)hem foo gewillighlijck hier inne heeft laten gebruyeken endc imployeren, dat de felve fijne Excellentie dacromme verlatende fijn eygen Landt ende Goe- deren hem herwaerts over in 't midden van ons heeft komen begeven : Des ons geen meerder be- neficie noch weldaedt van hare Majefteyt ende fijne Excellentie en foudc konnen gefchieden noch gebeuren, S O O HERBEN WY met goeder ende
rijper deliberatie by dcfen een ycgelijck wel willen kondigh maken, dat wy den voorfz Doorluchtigen Hoogh-gcboren Vorft, Heere Robbert, Grave van Leycefter, &c. hebben verfocht, aengenomen ende gecommittcert, Gouverneur ende Capiteyn Gene- rael over alle de Geünieerde Provinticn, ende ghe- afiocieerde Steden endc Leden van dien: Ende der felver fijne Excellentie (boven d'au&oriteytdie hy heeft van hare Majefteyt) gheghevcn hebben het hooghfte ghebiedt, ende ablolutc aucloriteyt, over ende in alle Krijghs-faken, te Water ende te Lan- de, omme de felv e uyt te voeren endc te belcyden tot wederftant des Vyandts, gelijck fijne Excellen- tie tot meeften dienfte vanden Lande fal bevinden te behooren, ende om voorts daer inne-tc doen al- les wat een Capiteyn Generael toe-behoort. Dar wy voorts in fijne handen hebben gheftelt d'admi- niftratie ende bewint van de Policie endc Juftitie over de voorfz Geünieerde Provinticn endc geaflb- cieerde
|
|||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Geüni-
eerde Ncdcriandtfchc Provin- ticn, Allen den genen die dcfen fullcn fien ofte hooren lefen, Saluyt endc Diledie: Alibo hec de Conincklijckc Majefteyt van Engclandt ghenadelijck belieft heeft herwaerts over te ienden den Doorluchtigen Hoogh-geborcn Vorft ende Heere, Heere Robbert, Grave van Leycefter, Baron van Deinbigh, Racdt van hare Majefteyts feercetften Rade, Ridder van hare Ordrc, ende fyne Excellentie, niet alleen te Committeren ende te ftcllen overfte Hooft over alle Krijghswolck te Pecrde endc te Voet,d\yelck hare Majefteyt aireede in defe Landen over gcfon- den heeft, ende noch fal mogen over fenden, ende om ons t'afliftcrcn met racdt, daedt ende advijs, na fijne groote voorfichtigheydt, wijfheyt, ende erva- rentheyt, tot dirc&ic van de gemcyne Landts faec- ken, foo wel in 't ftuck van de Oorloge, als andcr- fints, dieconiervatie van alle 't gene 'tghemecne befte van de voorfz Landen is raeckende, om alle de felve te brengen in goede ordrc ende gheregelt- hcyt, ghelijck die in voortyden zijn gheweeft, om daer door dies te gevoegelijckcr het gcweldt ende de tyrannye onfer Vyandcn te wederftacn , ende alle fijne pradijeken te breecken : Maer oock fijne voorfz Excellentie dacr-cn-bovcn te vereeren met meerder auAoritcyt, macht ende gebiedt over hare Majefteyts Admiralen,Vicc-Admiralen ende Sche- pen van Oorloge, om alle de felve te mogen gebie- den, ende tot 's Landts dienft imploycrcn, fulcks als fijne Excellentie bevinden foude den noodt van den felven Lande te vereyfehen. Ende dat fijne |
|||||||||||||||||
|
Fundamentele Wetten^ t
|
||||||||||||||||||||||
|
50
|
||||||||||||||||||||||
|
49
|
||||||||||||||||||||||
|
deren Raden , Officieren , TreforiCrS, öfitfarigers *
Baillifz, Schoutetten , Maerfchalckcn, Droflaten» Grietmannen, Magiftraten, Edelen, Vaflallen, Bor- geren ende andere Ingefetencn ende Onderdanen defer Landen , van Vat qualiteyt ofte conditie die zijn : Dat fy, ende elck van hen, fijne voorfz Ex- cellentie in de voorfz qualiteyt van Gouverneur ende Capiteyn Gcncracl over de voorfz Geünieer- de Provintien, kennen, eerert, refpedcren ende ge- hoorfamen, fo 't behoort, fonder cenige fwarighcyt daer innc te maken : Óp pene van te vallen in de ongenade van fijne Excellentie, ende gheftraft te worden na gelcgentheyt der faecken, ende Rechts behooren. Ende ten eynde dat hier af nicmant ig- norantie en foude mogen pretenderen, Ontbieden ende bevelen wel exprcifclijck defe Ordonnantie alommc te doen kondigen, uytroepen ende publi- ceren, daer men gewoonclijck is uytroepingc ende publicatie te doen : Procederende ende doende procederen tegens den Overtreders van dien tot de penen hier boven verhaelt.fonder cenige gunfte, faveur ofte diiftmulatic ter contrarien : Want wy 't fel ve tot voorderinge van oen Lande alfoo bevon- den hebben te behooren. Gegeven inonfeverga- dcringc in 's Grave.n-Hage den feilen dach Fcbrua- ry,anno 1586. Ter Ordonnantie van de voorfz Heeren Staten Generael. Gcteyckent, C. derjjen. |
||||||||||||||||||||||
|
cieerdc Steden ende Leden der fel ver, om de fclve
te doen adminiilreren ende bedienen met fulcken macht ende audoritcyt als alle voorgaende Gou- verneurs van defe Nederlanden , ende belbnder ten tyde van Keyfcr Cacrle den vijfden, wettelijck ghehadt ende ( voor behoudens de Rechten ende Privilegiën der felver Landen) geexerecert hebben. Oock met fpcciale macht om te doen colligeren, innen, ontfangen ende adminiilreren alle de Con- tributien tot uytvoeringe van de Oorloge bewil- light ende ghedeilineert, ende noch te bewilligen ende te deftineren, ende fijne Excellentie aireede in handen geftclt ende noch te ftcllen ; Alles naer brceder inhouden van ieeckcre geichriftcn dacr op ghemaeckt. Alle wekken voorfz lafl ende com- ihifiie fijne Excellentie t'onfen ernftige verfoeck fulcks gcacceptcert ende den bchoorlijcken Eedt folemnclijcken in onfe handen daer op ghedaen heeft, voornementlick tot confervatic van de ware Chriftelijcke Religie ende voorftant van de Privile- giën ende Gerechtigheden defer Landen ende Pro- vintien , Leden ende Steden van dien. Willen ende ordonneren daeromme allen Gouverneurs van Provinticn ende Steden : Allen Admiralen en- de Vicc-Admiralen , allen Overftcn, Colonellcn, Ritmeeftercn,Capiteynen, OiFicieren ende Solda- ten, te Water ende te Lande, ende voorts allen an- |
||||||||||||||||||||||
|
2. Placaet van de Staten (jcnerael der Fereenighde 3\(j der landen Jnhou**
dcnde dat fijne Excellentie <~uan LeyceSler hem heeft verdragen njan het Gouvernement
ende Capiteynfchap Generael· der njoorfz^ Landen : Dat het Volck^ <-van Oorloge ende alk andere τ$\η ontfagen wanden Eedt oen fynenjoorfi^ Excellentie gedaen} hllfsende niet te min in den Eedt aen de Landen : Vat de generale Repcerinoe der felver Landen 'm de faecken {de gemeene defenüe 7 Vnw ende Tratlaten aengaende) gefielt is aen den Raedt wan State : Midtfgaders werhodt, dat nicmant met woorden ofte wenken yet f al attenter en 3 tot |
||||||||||||||||||||||
|
T.'i
|
||||||||||||||||||||||
|
'jtranderinge wan den fiaet wan den Lande freckende. Den 11 April? Anno 1588.
|
||||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Verecnighde Ne-
dcrlandtfche Provinticn, Allen den genen die defe Tullen ficn ofte hooren lefen, Sa- luyt ende Dileclie. Alfoo het de Coninginnc Ma- jefteyt van Engclandt genadelijck belieft heeft ge- hadt, met de Gecommitteerden ende Ghefantcn der voorfz Provintien te treden in ondcrhandclin- ge, ende eyndclijck met de fclve te bcfluyten fecc- ker Traétaet, in date den 10. Augufti, Anno 1585. By 't welcke onderlinge is verdragen ende gheac- cordcert, dat ghcduerende de Oorloge tegen der voorfz LandenVyanden, Vreemdelingen, Malcon- tenten ende hare Acnhangcrcn,hare Majefteyt tot fecours ende affiftentie der voorfz Provintien,cnde om de fclve te handt - houden in de befcherminge van de ware Chriftelijcke Religie,endc van de Vry- heden, Privilegiën ende Rechten der voorfz Lan- den, in defe Landen fal onderhouden tot hare Ma- jeftcyts kofte, boven die guarniibencn van de Ste- den ende Plaetfen hare Majcfteyt belooft tot vcr- feeckertheyt van het rembourfement van de pen- ningen by de felve te verfchieten , 't getal van vijf duyfcnt Voet-knechten , ende duyfcnt Ruyteren, |
gclcydt door ecnen Gouverneur Gcncracl, weien-
de een Heere van name,qualitey t ende refpeel van de ware Chriftelijcke Religie, ende andere goede Hoofden : Midts dat de voorfz Provintien in 't ge- meen, ende yegelick in't particulier, fouden gehou- den ende verbonden wefen,de ieivc hare Majefteyt van hare voorfz koften te betalen ende rembouriè- ren op feeckere termijnen nae den Oorloge : Ende dat om hare voorfz Majcfteyt van de felve bctalin- ge ende rembourfement volkomelijck te vericec- keren,de felve in handen fouden werden geftelt de Steden ende Forten van den Briel ende Vullingen, met hctCaftecl van Rammekens : De welcke by hare Majefteyt ofte hare Nakomelingen (de voorfz betalinge ende rembourfement ghedaen zynde) fonder cenige fvvarigheyt ofte eenigh recht daer aen te behouden, wederom gheftelt fouden worden in handen van de Staten van de voorfz Provintien, fonder de felve te laten kótnen in handen van den Coninck van Spangien , ofte andere Vyanden van den Lande, ofte oock in handen van een ander Princc ofte Heere : maer fouden alleen middeler- tijdt bewaert worden tot verfeeckeringe van hare D Majc-
|
|||||||||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. ï.Tit. 2.Deel.
|
|||||||||||
|
52
|
|||||||||||
|
5i
|
|||||||||||
|
der fel ver aengaende, midtfgaders de önderhoudc-
niiTe van het Tradaet met hare Majeft. gemaeckr, hebben gheftelt ter bedieninge ende adminiftratie van den Raede van State van de voorfz Landen, Om by den voorfz wel-gebooren Baenderheer van Williby,Gouverneur generael van hare Majefteyts fecours , de Gouverneurs vande refpedive Geüni- eerde Provintien, ende de twee Raden by hare Ma- jefteyt uyt hare Onderfaten , volgende 't voorfz Tradaet, tot dien cynde in den voorfz Raedt gcin- troduceert, of noch te introduceren : Midtfgaders de Raden uyt de Vereenichde Provintien by ons ghecommittcert, ende noch te committeren, be- leydt, bedient ende gheadminiftreert te werden, dé faecken de gemeene defenfie ende Unie der felvcr, tegen den gemeynen Vyandt betreffende. Al ach- tervolgende den voorfz Tradate, ende de Refolu- tie, ende d'Inftrudic by ons daer op genomen ende ghegheven, ende noch te gheven. Ontbieden daer omme alle Gouverneurs ende Capiteynen van de Provintien, Steden ende Leden der fel ver, Allen Admiralen ende Vice-Admiralen,allen Overften, Colonellen,Ritmeefteren, Capiteynen, Soldaten te Water en te Lande, ende voorts allen Prefidenten, Raden, Officieren, Threforiers, Ontfangers, Bailju- wen, Schoutetten, Maerfchalcken , Droffaten, Grietmannen, Magiftraten, Edelen, ValTalen, Bur- geren ende andere Ingcfetcncn ende Onderdanen defer Landen, van wat ftaet ofte conditie die zijn , ende allen anderen (des noot zynde ) dat fy, ende elck van hen, quijt, vry, ende ontflagen zijn van haren Eedt, voor lbo vele fy daer by aen fyne voor- noemde Excell. den Gravc van Leycefter,inde qua- liteyten,by hem in defe Landen gehadt,verbonden zijn gewceft: Bevelende ende gebiedende hen-lie- den midts defen wel exprcfïelijck,dat fylieden hen daer van vry, quijt, ende ontflagen fullcn houden , gelijck fy-licdcn daer van vry, quijt, ende ontflagen gehouden worden by delen : Blijvende nochtans in volle kracht, wefen ende verbinteniife den Eedt by hen-lieden refpedive ghedaen, voor foo vele fy-lie- den daer mede zijn verbonden, tot getrouwighcyt aen de voorfz Geünieerde Provintien, Staten, Ste- den ende andere Leden der felvcr, ende tot de ghe- hoorfaemheydt vande Ovcrighcden by ons over hacrlieden refpedive gheftelt, ofte noch te ftcllen. Welcken Eccltwy hacrlieden bevelen, ghetrouwe- lijck, eerlijck ende vromelijck te betrachten, fulcks fylieden voorGodt Almachtigh,cndcde Landen fullen willen verantwoorden : Ofte dat anderfints tegens den Overtreders van dien fal worden gepro- cedeert, naedatdc Rechten ende difciplinc mili- taire zijn gedragende. Ende alfoo met hare voorfz Majeft. van Engelandt van wegen defe Landen , niet anders en is gehandclt, ghetradeert ofte bcflo- ten, dan in manieren vooren verhaelt: Ende wy oock by verfcheyden verklaringen van hare Majeft. zijn verfekert, dat de felve geen voorder Recht tot defe Landen, Steden ofte Leden der felver is pre- tenderende, noch eenich voorder toefeggen aen de voorfz Landen, Steden, Leden ofte Ingefetenen van dien begeerende, dan 't onderhout van't voorfz Tradaet: 't Welck wy van onfer zyden oock altijc hebben begeert, ende noch bcgeeren in alles ghe- trouwelick te achtervolgen, ende volbrengen , tot goeden redelicken contentemente van hare Majeft. Dat
|
|||||||||||
|
Majefteyt , ende profyte van de Staten van de
voorfz Landen : Welcken Gouverneur ende twee andere ghequalificeerde pcrfoonen by bare Maje- fteyt uyt hare Onderiaten te fenden, ënde te intro- duceren, in den Raedt van State van de Vereenigh- de Provintien, met den felven Raedt iöuden admi- niftreren de faecken de ghemeene defentie ende Unie van de voorfz Landen aengaende. Achter- volgende welcken Tradate, de voorfz Steden ende Sterckten geilelt zijnde in handen van hare voorfz Majefteyt, de felve gelieft heeft gehadt herwaerts over te fenden, met Commiffie van Gouverneur Generael over haer fecours, den Doorluchtigen Lioogh-geborcn Vorft, Robbert, Gravc van Leyce- ftcr, Baron van Deinbigh, &c. Ende dat wy goet gevonden hebben ghehadt, de felve dacr-en-boven te verfoecken,aen te nemen,ende te committeren tot Gouverneur ende Capitcyn Generael over alle de Geünieerde Provintien, ende geaifocieerde Ste- den ende Leden van dien. Welcke lafl by fijne voorfz Excellentie aengenomen zynde, met refer- ve van de hommage ofte manfehap, die hy hare voorfz Majefteyt fchuldigh was , foo waren dien volgende alle de Gouverneurs van de Provintien, Steden ende Leden der felver,Mitfgaders oock alle Ofticierenjufticieren ende Volckvan Oorloge aen fijne Exccll. in de voorfz qualiteyt,als Gouverneur ende Capitcyn generael vandc Nederlanden, Mitf- gaders aen de felve Landen in 't generael ende par- ticulier by Eedc verplicht. Dan alibo hare Majeft. belieft heeft te weder-rocpen fijne voornoemde Excell. om de felve in andere hare Majcfteyts dien- ilen binnen haer Rijck teghebruyeken, Suleks dat de felve fyne Excell. als midts djen niet konnende vaceren tot 't Gouvernement defer Landen, ende voldocningc van de laften fijnder Commiffien, lulcks den tegenwoordigen noot ende ghelegent- heyt defer Landen is vereyiTchende, heeft de felve fyne Exccll. hem gequetcn ende verdragen vanden voorfz laft van Gouverneur ende Capitcyn Gene- rael der voorfz Geünieerde Provintien, en vandc Commiftien by ons fyne voornoemde Excell. daer over gegeven, ende 't felve wedcromme geftelt in onfe handen, gelijck blijckt by Ade onder des felfs handt ende Zegel daer van binnen Londen ghe- maeckt, in date den xvij. Decembris 1587. Dat oock hare voorfz Majeft. ghclieft heeft ghehadt als Gouverneur generael over haer fecours in defe Lan- den te committeren den Welgeboren Heere Pere- grin, Baendcrhccrc van Williby, Bckc ende Therf- by, &c. by Commiiïlc in date den Z4. der voorfz Maent December. Ende bemerekende dat in de- fen tegenwoordigen noot ende ghelegentheyt van den Lande, de felve fonder groot pcrijckel, niet en mogen wefen fonder generale Regeeringc: S O O I S Τ, dat wy om redenen voorfz met
goede ende rype deliberatie by defen een yegelijck wel hebben willen kondigh ende kcnnelijck rrjaec- ken , Dat fyne voorfz Exccll. volgende de voorfz Referve, hem verdragen heeft van de voornoemde Commiffien: Ende dat wy achtervolgende de goe- de beliefte van hare Majeft. ende fyne Excellentie, fyne voorfz Exccll. daer van verdragen houdende, De generale Rcgceringe vande voorfz Landen, in de faecken de gemecne befchermcniiTe ende Unie |
|||||||||||
|
Fundamentele Wetteajv
|
||||||||||
|
53
|
||||||||||
|
endc getrouwe Ingefctenen der voerfz Landen, en-
de andere vrome Patriotten, uyt andere Provin- tien ter ooriake van de Religie verdreven, ende in defe Landen geweken, foa vele hebben gedaen, ge- leden , ende in voorgaende tyden in foo goede ee- nighcyt ende ghcruitighcyt onder haer wettclijcke Overigheyt, fo in voorfpoet als tegenfpoct geleeft. S O O wort een ycgelick van watNatie,Staet ofte Conditie hy zy, wel fcherpclick geinterdiceert en- de verboden midts defen, Dat hy hem voortacn niet en vervordere, met woorden, beymelijcke pra- dijeken, gefchriften ofte wcjecken te onderwinden, eenigeveranderinge,nicuwigheyt, ofte oproerig- heyt in den Stact van den Lande, onderden Bur- geren , Ingefetencn ofte Krijghs-volcke in dienfte zijnde, te Water ofte te Lande, 't zy onder wat pre- text vande name ende authoriteyt van hare Majeft. ofte van fijne Excell. van Lcyceftcr, ofte van ye- mant anders te voorderen , iolliciteren ofte doen , Op pene dat tegens haerluydcn ibnder rcfpccl van Perfoonen, ende fonder eenige conniventie ofte dif ümulatie by ons, mitfgaders by den Staten vande refpedivc Provintien, ofte de ordinariic Officieren, Jufticieren ende Magiftraten van de Landen endc Steden ibmmierlijck,cnde ibnder figuere van Pro- ces fal worden gheprocedeert totte ftraflen, nae rechte ende coftume vanden Lande, tegens de per- turbatcurs van de gemeene ruile geftelt,ten exem- pel van anderen. Ende ten cyndc hier af niemandt ignorantie en
pretendere, Ontbieden ende bevelen wel expreife- lick, dcfe alomme te doen kondigen , uytroepen, ende publiceren, daer men ghewoonlick is uy troe- pingen ende publicatien te doen. Procederende endc doende procederen tegens den Overtreders van dien, totte penen hier boven verhaclt, fonder eenige gunfte, faveur ofte diflimulatic ter contra* rien: Want wy 't felve tot behoudcniiJe endc wel- ftant van den Lande fulcks hebben bevonden te behooren. Gegeven in onfc vergadcringe in 's Gra- vcn-Hagc, onder ons Cachet hier op ghedruckt in Placatc den twaelfdcn dagh van April, anno 15 8 8. Gcparaphccrt i Egmont,"^ Onder ftondt, Ter Or- donnantie vande voornoemde Heeren Staten Ge- nerael. Endegcteeckent, C. Aerffens. |
||||||||||
|
Dat mede hare voorfz Majeft. tot diverfche reyièn
wel uytdruckelick vcrklaert heeft, tegens hare goe- de meeninge,wille ende intentie te wefen, dat op haren Name eenige divificn, fchcuringen, ofte on- eenighden ghemaeckt, ofte onderhouden worden : Ende wy nochtans dien niet tegenftaende feecker- lijck bevindcn,dat verfcheyden Ingefetencn van de voorfz Provintien, qualick geinformeert zyndc van de voorfz gelegentheden,ende onderhandelingen, imaginerende faecken die niet en zijn, vergetende haer devoir, diverfche quade officien hebben ghe- daen , tot nadeel van de ruile ende cenighey t van de voorfz Provintien,in't gcnerael,ende particulier. Ende dat onder 't deckfel van 't felve, andere mali- tieufe geeften, meeft Vreemdelingen,ende uytan- dere Provintien in defc Landen gekomen : Ende niet ofte wcynigh in dcfe Landen te verliefen heb- ben, door hare natuerlicke ongeruftighcyt ende op- roerighcyt haer vervoordert hebben, met bcdeckte pradijeken ende valfchc pretexten, d'Ingefetencn van de voorfz Landen te vcrleydcn , ende andere in oneenighcyt te brengen, ende tot oproerigheyt te verwecken, jae dat eenige by den Vyandt uytgc- maeckt, getracht hebben 't Volck van Oorloge in dicnile van den Lande zyndc, tot muyterye, ende daer na tot verraderye te verwecken, ende daer toe valfchlijck den naem endc authoriteyt van hare voorfz Majeft. te gebruyeken. Dat mede vele buy- ten de voorfz Landen gcborcn,haer vervordert heb- ben op den Stact vanden Lande, Steden ende Le- den der felvcr te fprccckcn, ende daer van te han- delen , als of die hare lichtvcerdigheyt ende oproe- righeyt ware onderworpen : Ende oft haer ghcoor- loft ware alle nieuwigheden daer innc aen te gry- pen , die haer-licden fouden goct duncken, ibnder te letten dat fylicden voor anderen hacr behoorden in alle ftilheyt ende modeftie te genoegen, genie- tende de proteclie ende befcherminge van dcfe Landen, als de Ingeborenen der felvcr. Ende dit alle onder pretext van den Naem ende authoriteyt van hare Majeft. die fulcks grootclijcks is mifha- gende , als buytcn des ielfs mceningc ende goede gelieftc,niet anders dan den gencralen onderganek van de voorfz Provintien konnende mede bren- gen. Voor de confervatie van de wclckc de vrome, |
||||||||||
|
D 2 DEN
|
||||||||||
|
Placaten-j. i.Boeck. i.Tit.
DEN TWEEDEN TYTEL. Behelfende Tradaten van Treves en Vrede, mette
ghevolgen van dien.
|
||||||||||||
|
56
|
||||||||||||
|
55
|
||||||||||||
|
TraBaet van 't ºúåâáçú, ghemaeckt ende bejloten binnen de Stade ende
Citè wan Antwerpen, den negenflen Apr'dis 1609. njoor den tijdt njan twaelf jaren , tuf-
fcben de Commljfkrifen wan de Streriifjime Princen, Eertz,- Hertogen, Albert ende Jfabella Clara Eugenia a foo welin den ndem wande MajeBeyt Catholijcke, als den haren: met de Commijja- rijen ende Gedeputeerde wande lüufire Heeren Staten Generael mande Vereemcbde Provinciën der Nederlanden : ende dat door bet tuffchen-comen 3 ende met advijs wande Heeren Ambajfa* deurs wande Coningen den Alder-ChriflelickBen, ende wan Groot Bretaigmen. |
||||||||||||
|
Ter wekker oorfaecken die Elecren AmbafTadeurs
vanden Coningen , den Alder - Chriftelijckftcn , ende van Groot Bretaignien , die Chur - Furften, Paltz, ende van Brandcnburgh, die Marck-Grave van Anf bach, ende Landt-Grave van Heften, ghe- fonden optc Plactfc, van wegen die voorfz Heeren, Coningen ende Princen , omme te helpen vorde- ren een foo goct werek, ftende dat fy-luyden gereet waren omme te fcheyden ende breecken die ghc- hcele handelingc, hadden gheproponeert een Bc- ftandt voor lange Jaren, op feeckcre conditien be- grepen in een gefchrift,gegeven van harent wegen, aendc eene, ende andere, met begeerte ende ver- maninge hacr dacr mede te willen conformeren, op welckc gefchriftc verfcheyden andere fwariche- den wederom ontftacn zijnde, waren ten leften op huyden den negenden Aprilis duyfent fes hon- dert ende negen, vergadert Heer Ambrofto Spi- nola, Marquis van Benaffro, Ridder vande Ordrc vanden Gulden Vliefe, vanden Raedt van State, ende vanden Oorloge van fijne Catholijcke Maje- ftcyt, Maiftrc de Camp , Generael van fijne Le- gers, &c. Heer Jehan Richardot, Ridder, Hcere van Barly, vanden Raedt van State,Hooft- Prcfi- dent vanden privé Raedt van hare Hooghcdcn,&c. Jehan de Mancicidor, vanden Raedt vanden Oor- loge , ende Secretaris van fijne voorfz Catholijcke Majefteyt. De Eerwaerdige Pater Broeder Johan Neyen, CommifTaris generael vande Ordrc van S. Francoys inde Nederlanden, ende Heer Louys Verreycken, Ridder, Audiencier ende ccifte Secre- taris van hare voorfz Hoocheden,in krachte vande Brieven van Procuratie vande voorfz Heeren Ecrtz- Hcrtogcn, omme te tradcren foo in haren namen, als inden naem vanden voorfz Hcere Catholijckcn Coninck, den inhoudt van welcke Procuratie hier nac is geinfercert, mit die vanden voorfz Hecrc Co- ninck vande eene zijde, ende Heer Wilhelm Lo- duwijck, Gravc van Nailau, Catzcn el lebogen, Vy- anden, Dietz, &c. Heere van Bilftcyn, Gouver- neur ende Capiteyn Generael van Vricflant, Stadt Grocningen ende Ommelanden , Drenthe, cvC Ficcr Walraven , Heer van Brederoode , Vyanen, Burghgracf van Utrecht , Hecrc van Amcydcn , Cloctingen,&c.dc Hcere Cornclis van Gent,Heere van Locncn ende Meynerfwijck , Burgh-Gracf, ende
|
||||||||||||
|
Lfoo de Doorluchtich-
ftc Princen, Eertz-Her- togen , Albert ende Ifa- bella Clara Eugenia, gemaeckt hadden den vier ende twintighften Aprilis inden Jare duy- fent fes hondert ende feven , een Bcftandt ende.ophoudinge van Wapenen voor acht Maendcn , met de Illuftre Heeren, die Staten Generael vande Vcreenighde Provintien der Nederlanden, in qualiteyt, ende als d'felve houdende voor vrye Staten, Provintien en- de Landen, optc welckc fy-luyden niet en preten- deerden : Welcke Bcftandt mofte worden geratifi- eert, met gclijcke vcrklaringe,by de Majeftcyt van- den Catholijckcn Coninck,voor foo veel hem 't fel· ve mochte acngacn, ende die voorfz Ratificatie, ende vcrklaringe ovcrgelevert acnde voorfz Heeren Staten, drie Maendcn na 't felvc Bcftandt, ghelijck ghedacn is by opene Brieven vanden achthienden Scptembris inden felven Jarc, Ende daer-cn-boven ghegheven acnde voorfz Heeren Eertz- Hertogen, Procuratie fpeciael den thienden January fefthien- hondert ende acht, Omme foo in fync, als hare na- men te doen 't gheene fyluyden fouden oordcelen bchoorlick omme te komen tot eene goede Vrede, ofte een Bcftandt voor lange Jaren: In gevolch van welckc Procuratie, die voorfz Heeren Eertz-Hcrto- gen oock by hare Brieven van Commiille vanden feven ende twintighften vande felve Macndt, ghe- nomineert, ende gcdeputeert hadden Commiifari- fen omme te handelen, ende traclcrcn inde voorfz namen ende qualiteyten, ende bydic gelegentheyt gheconfentcert ende ghcaccordeert, dat het voorfz Bcftandt foudc worden vcrlenght ende gheconti- nueert, tot vcrfchcydcn reyien, ende felfs den twin- tighften Mey, tot het cyndc vanden Jare fefthicn- hondert ende acht, maer tot meer-rcyfen vergadert gheweeft zynde, metten Gedeputeerden vanden voorfz Heeren Staten, die oock vanden felven Pro- curatie ende Commiïïic haddcn,gcdateertdcn vijf- den February des voorfz Jaers,en hadden niet eens kunnen worden optc voorfz Vrede , omme vele groote fvvarighcyden onder hen-luyden ontftacn : |
||||||||||||
|
Fundamentele Weteen^ ♦
|
||||||||||||||||||||
|
58
|
||||||||||||||||||||
|
57
|
||||||||||||||||||||
|
ende Rechter van het Rijck, ende vande Stade van
Nimmegcn: Heer Johan van 01denbarnevelt,Rid- der, Heere vanden Tempel, Rodenrijs,&c. Advo- caet, ende Bewaerder van't groote Zegel, Chartren ende Regifteren van Hoilant ende Weil-Vrieilant, Heer Jacques de Malderee, Ridder, Heere van Heycs, &c. Eerile ende reprefenterende den Adel inde Staten, endeRaedtvan het Graefichap van Zeclandt: d'Heeren, Gerart van ReneiTe, Heere vander Aa, van Streefkercken, Nieulcckerlant,&c. Gellius Hillama, Dodor inde Rechten;Raedt or- dinaris inden Raedt van Vrieflandt: Jehan Sloeth, Heere van Sallick , DroiTaert van het Landt van Vollcnhoo, ende Caileleyn vande Heerlijckheydt Cuinder: ende Abel Cocndcrs van Helpen, Heere in Facn, ende Cantes inden naem vande voorfz Heeren Staten, oock in krachte van hare Brieven van Procuratie ende Commiiïie,van gelijcken hier naer geinfereert ter anderen, Die welckc met inter- ventie ende deur het advys van Heere Pierre Jcan- nin , Ridder, Baron van Chagni, ende Montheu, Raedt vanden Aldcr-Chriilclijckilcn Coninck, in fynen Raedt van State, ende fynen Ambafladeur extraordinaris aendc voorfz Heeren Staten, ende Heer Elye de la Place, Ridder, Heere van RuiTy, Burghgraef van Machauk,oock Raedt inden voor- fchrevcn Raedt van State ,ordinaris Edelman van- de Camer vanden voorfz Coninck, Bailliu ende Capitcyn van Vytry Ie Francoys, ende fynen Am- bafïadcur ordinaris refidcrcnde by de voorfz Hee- ren Staten, Heer Richard Spencer, Ridder, Edel- man ordinaris vande privée Camer vanden Co- ninck van Groot Britannien, ende fynen AmbaiTa- deur extraordinaris acnde voorfz Heeren Staten, ende Heer Rodolphc Winwoud, Ridder, AmbaiTa- dcur ordinaris, ende Raedt vanden voorfz Coninck inden Raedt van State der voorfz Provintien, ghc- accordeert zijn inde forme ende maniere die hier naevolght. |
IIL
|
|||||||||||||||||||
|
Een yegelijck fal behouden, ende datelijck ghc-
bruyeken die Landtfchappen , Steden , Plaetïèn , Landen ende Heerlijckhcydcndiebyjcgcnwoor- digh houdt ende befidt, fonderdacr iniic ghetrou- bleert ofte belet te worden, in wat manieren dar- ter zy, geducrende 't voorfz Beilandt: Dacr onder- men verilaet te begrijpen die Vleckcn , Dorpen, Gehuchten ende platte Landen, die dacr van de- penderen. IIII.
Die Ondcrfaten ende Inwoonderen vanden
Landtfchappen vanden voorfz Heeren Coninck, Eertz - Hertogen, cndc Staten , fullcn ghedueren- dc dit Beilandt alle goede correfpondentie ende vrientfehap te famen hebben, fonder te gedencken die orTenfien ende fchaden die fyluyden hier voo- ren hebben gheleden, fullcn oock mogen komen ende bly ven inde Landtfchappen d'ccn vande an- dere , ende dacr doen hare Trafficque ende Com- mercien in alle vcrfccckcrtheyt, iöo ter Zee, andere Wateren als te Lande,'twelcknochtansdcn voorfz Heere Coninck verilaet te wefen gercilringccrt,cn- dc gelimitccrt aendc Coninckrijckcn, Landtfchap- pen , Landen ende Hccrlijckheydcn, die hy houdt ende befidt in Europa, cndc andere Plactfen ende Zeen, alwacr die Onderfatcn vande Coriingcn en- de Princen, die lljne Vrienden cndc Geallieerden zijn, hebben die voorfz Trafficque by onderlinge gewillingc; Ende aengaende die Plaetfen , Steden, Ports ende Havenen, die hy houdt buytcn die voorfz Limiten, dat die voorfz Heeren Staten , en- de hare Onderfatcn dacr niet en fullcn mogen ex- erceren eenige Trafficque, iönder cxpreiTe toelatin- gcvanden voorfz Heere Coninck: wclfullen fy- luyden d'voorfz Trafficq mogen doen (indien hen- luydcn fulcks goet dunckt) inde Landen van alle andere Princen , Potentaten cndc Voickcrcn die 't hen-lieden fullcn willen toelaten (oock buytcn de voorfz Limiten) fonder dat den voorfz Heere Co- ninck , fijne Officieren ende Onderfatcn, die van hem dcpcndcrcn, fuUen doen ecnighbelet uyt dier oorfakc aendc Princen, Potentaten ende Volcke- |
||||||||||||||||||||
|
Nden ccrilen , die voorfz Heeren Eertz-
Hertogen verklaren, foo in haren namen, als inden naem vanden voorfz Heere Co- ninck , dat fy-luyden te vreden zijn te traderen mette voorfz Heeren Staten Generael vande Ver- cenighde Provintien, in qualiteyt,cnde als de felve houdende voor vrye Landen, Provintien ende Sta- ten, op de welckc fy-luyden niet en pretenderen, ende te maecken met haer inde voorfz namen en- de qualiteyten, gelijck fy doen by defc jegenwoor- digc, een Beilandt, opte Conditien hier na befchrc- vcn ende vcrklaert. IE
Te weten, dat 't voorfz Beilandt fal wefen goet, vaft, ghetrouw ende onverbreeckclijck, ende voor den tijdt van twaelf Jaren gheduerendc, de wclcke wefen fal ophoudingc van alle Aclcn van Vyandt- fchap , van wat fatfocn dat die zijn, tuifchen den voorfz Heeren Coninck, Ecrtz-Hcrtogen,cndc Sta- ten Generael,foo ter Zee, andere Wateren, als te Lande, in alle hun-lieden Coninckrijckcn, Landt- fchappen, Landen ende Hecrlijckheden, cndc voor alle hacrluyder Ondcrfaten ende Inwoonderen van wat qualitcyt ende conditie diezijn,fonder uytfon- dcringc van Plactfen ofte Perfooncn. |
||||||||||||||||||||
|
ren
|
dic henlieden d'fclvc hebben toe-gclatcn ofte
|
|||||||||||||||||||
|
fullen toelaten, noch van ghelijcken acn hcn-luy-
den, noch aen den particulieren, metten welckcn fy-luyden ghcdaen hebben , cndc doen fullcn de voorfz Trafficque. V.
Ende tcrwijlen noodigh is een goeden langen
tijdt om t'advcrtcren den ghenen die buyten die voorfz Limiten met macht ende Schepen zijn , om te defiftercn van alle Aitcn van Hoililitcyt, is ghcaccordecrt dat het Beilandt dacr nieten fal be- ginnen dan van huyden in een Iacr : Wel ver- itaende dat indien het advijs van 't voorfz Beilandt dacr eer kan wefen, dat van als dan de Vyantfchap dacr ophouden fal: macr indien na den voorfz tijt van een Iacr cenige adevan Hoililitcyt daer fal zijn ghcdaen, de fchade fal fonder uytilel worden gereparcert. VI.
Die Onderfatcn ende Inwoonders vande Lan-
den vanden voorfz Heere Coninck, Eertz -Herto- gen, ende Staten, doende Trafficque inde Landen, die eene vande andere , en fullcn niet ghehouden D 1 wefen
|
||||||||||||||||||||
|
Placateo-j/ i.Boeck. 2,Tit.
|
|||||||||||
|
60
|
|||||||||||
|
59
|
|||||||||||
|
ware men gedreven werdc deur tempeeil, ofte ge-
drongen werde 't felve te doen deur noot, ende omme te fchuwen eenige periculen vande Zee. XIII. Die gene opten welcken die goederen zijn aen-
geflagen ende gcconfïfqueert,teroorfaecke vanden Oorloge ofte hare Erfgenamen, ende die haer recht hebben, fullen gebruyekendie felve goederen ghe- duyrende het voorfz Beilandt, ende lullen die pof- feffic van dien aen nemen by haer eygen audori- teyt, ende in krachte van dit Tradaet, fonder dat van noode zy te hebben recours aende Juftitie : niet tegenftaende alle incorporatien voor den Fif- que, verpandinge, gedacn giften, Tradaten, Ac- coordenendetranfadicn , ende wat renuntiaticn fouden mogen geilelt zijn inde voorfz tranfadien, omme uyt te iluyten van een gedeelte vande goe- deren , den ghenen die de felve behooren toe te ko- men : met iaite nochtans datfe daer van niet en fullen mogen difponereu, nochte de felve befwaren ofte verminderen,hangende den tijdt van 't voorfz ghcbruyck, ten ware fy-luyden verworven hadden toclatinge vande voorfz Heeren Eertz - Hertogen, ofte Staten. X 1111.
't Welck oock plaetfe hebben fal ten proffijte
vande Erfghenamen van wylen den Hcere Prince van Orangien , fclfs voor de rechten die fy hebben inde Salines van het Graeffchap van Bourgoingne, die henlieden fullen weder gegeven ende ghelaten worden, fclfs mette Bofïchen die daer van depen- deren. Ende aengaendc het Proces van Chaflel- belin, gheinftitueert by het leven van wylen den voorfz Heere Prince van Orangien, in 't HoiF van Mechelcn, jegens den Procureur gencrael vanden Catholijckcn Coninck, die voorfz Heeren Eertz- Hcrtogen belovende ter goeder trouwen hcn-luy- den te doen geven Juftitie binnen een Jaer,na dat vervolgh by hen fal wefen ghedaen , fondcr cenige uytilel in alle rcchtvccrdigheyt ende finceriteyt. XV.
Indien die Eifquc heeft doen verkoopen vande
eene ende andere zyde eenige gheconfifqueerde goederen, die ghenc, die wclcke die fouden behoo- ren uyt krachte van hetjegenwoordigh Tradaet toe te behoorcn,fullcn gehouden wefen haer te con- tentercn,metlntereil vanden prijs jegens den pen- ninck feilhien, omme t elcken Jare, ghcduerende het Beilandt, bctaelt te worden, op de naeritighcyt vanden genen die befitten de voorfz goederen: an- derfints lal henluydengeoorloft zijn hen te addref- feren aende verkochte gronden ende Erven. XVI. Maer indien de voorfz verkoopingen gedaen wa-
ren by Juftitie, voor goede ende Wettelijcke fchul- den vanden ghenen die de voorfz goederen plegen toe te behooren voorde confifcatie,'tfal henluyden ghcoorloftzijn, ofte hare Erfgenamen, ende recht vanden felven hebbende die na haer te nemen, be- talende den prijs binnen een Jaer, te reeckencn van den dach van het jegenwoordigh Tradaet, nac welcken tijdt fy-luyden daer toe niet meer en ful- len ontfangen worden. Ende de voorfz aennc- minge ende herkoopingc by haer ghedaen zijnde, fullen fy-luyden daer van mogen difponcren, ghelijck haer goetduncken fal, fonder dat van noodc
|
|||||||||||
|
wefen te betalen meerder Rechten ende Impofi-
tien, als die Onderfaten, ende die vanden Vrien- den en Geallieerde, die minil fullen zijn befwaert. VII.
Sullen oock die Onderfaten ende Inwoonders
vanden Landen vanden Heeren Staten, hebben die felve verfeeckerthcyt ende vryheyt inde Lan- den vande voorfz Heeren Coninck ende Eertz- Hcrtogen, die gheaccordeert is, aende Onderfaten vanden Goninck van Groot Bretannien , by het lcile Tradaet vande Vrede , ende die fecrete Arti- culen, ghemaeckt metten Conneftabel van Ca- ftilien. VIII.
Van gelijckcn en fullen die Coopluyden, Schip-
pers, Piloten, Scheeps-volck,harc Schepen, Coop- manfehappen, Waren ende andere Goederen, haer toebchoorende,niet mogen aengcflagen nochte ge- arrefteert worden, 'tzy in krachte van cenigh bevel gencrael ofte particulier, ende voor wat faeckc dat- tet zy,van Oorloge ofte anderiints,felfs niet onder pretext van hem daer van te willen laten dienen voor de confervatie endebcfchermcniiTe des Lants, daer onder men nochtans niet en verftact te begrij- pen die aenflagingen ende arreiten vande Juftitie, deur de ordinaris wegen , ter oorfake vande eygen Schulden , Obligatien, ende bundigc Contraden vanden genen jegens den wekken die voorfz aen- flagingen fullen zijn gcdacn,daer inne geproccdeert fal worden, gelijck gcbruyckclijck is, na recht ende redenen. IX.
Ende ten opfien vande handelinge der Neder-
landcn,ende die laiten ende Impofitien ,die ghche- ven fullen worden op de Coopmanfchappen : In- dien hier na bevonden wort dat daer inne is exces , ende dat die gheincommodeert wort ter ecrilcr rc- quifitie,die gedacn fal worden,ter cenc ofte andere zyde, fullen Commiilarifen gcdepu teert werden, omme die te reguleren ende modereren , by ghc- meen advijs,is 't doenlijck: fondcr dat daer omme het Bcilandt fal gebroken zijn,indien fyluydcn niet en konnen accorderen. X.
Indien eenige Sententien ende VonniiTen gege-
ven waren tulfchen Peribonen van verfcheyden partyen,niet gedefendcert wcfende, 't zy in mate- rie Civilc ofte Criminele, die en fullen niet mogen gcexccutecrt werden jegens die Pcrfooncn der ge- coudempneerden, nochte hare goedcren,gedueren- de 't voorfz Beilandt. XI.
Brieven van Marquc ende Repreiïalien en fullen
niet geaccordeert worden, ghcduerende den voorfz tijde , ten zy met kennifle van faecken, ende in faecken,indc wclcke 'tfclve is toegelaten bydeKcy- fcrlijckc Wetten ende conilitutïen, ende na de or- dre gcftelt bydc felve. XII.
Men en fal niet mogen aen-komen, innekomen,
ofte blyven inde Havenen, Baycn, Playcnofte Ree- den vanden Landen , d'ecne vande andere, met Schepen ende Volck van Oorloge,in getal 't welck ibude mogen fufpitie geven fonder verlof ende toc- latingc vanden genen , onder de wclcke de voorfz Havenen, Baycn, PJayen ende Reeden zijn, ten |
|||||||||||
|
Fundamentele Wetten^
|
|||||||||
|
6%
|
|||||||||
|
61
noodc fal vvefen te verwerven eenige andere toela-
tinge. XVII.
Men en verftaet nochtans niet de voorfz na haer neminge plaetfe te geven voor de verkochte Huy- fen, om defe oorfaken gelegen inden Steden, om- me de groote incommoditcyt ende notable fcha- den, die ontfangen foudcn de verkrygers , ter canfè vande veranderingen ende reparatien, die fyluyden foude mogen gcdaen hebben inde voorfz Huyfen, daer van die liquidatie foude wefen te feer lanek endebefwaerlijck. XVIII.
Ende foo veel aengaet die reparatien ende ver- beteringen , ghcdacn aen andere verkochte goede- ren, daer van die herkoopinge is toegelaten, indien die worden ghepretendeert, de ordinaris Rechters fullen recht doen met kennifle van faecken, bly- vendc die gronden ende Erven ghehypothequeert voor de fcmme daer toe die verbeteringen fullen worden geliquideert, fonder dat nochtans gheoor- loft fal wefen acnde voorfz Coopers te gebruyeken recht van retentie, omrae daer van betaeldt ende voldaen te wefen. XIX.
Indien eenige Fortificatien ofte publijcque Wcrcken gedaen zijn, vande eene ofte andere zy- de, met toelatinge ende authoriteyt van de Supe- rieurs, inde plaetfe daer van reftitutie behoort ghe- dacn te worden, door het jegcnwoordigh Tradaet: De Eyghenaers van dien fullen ghehouden wefen haer te contenteren, met de eftimatie die ghcdacn fal worden by de ordinaris Rechters, foo vande voorfz Plaetfen, als vande Jurifdictic die fy daer hadden , 't en ware partyen onderlinge accor- deerden . XX.
Aengaende die Goederen van Kercken, Colle- gicn , ende andere Pieufc Plaetfen, ghelegen inde Verecnichdc Provintien, de welckc waren Leden dependcrende vande Kercken, Beneficicn ende Collegien, die zijn vande ghehoorfaemheyt vande Eertz-Hertogen,'t gene niet verkocht en is gewecil voor den cerflen January 1607. fal hen-luyden weder ghegeven ende ghereilituecrt worden, ende fullen daer inne weder kommen, oock by haer ey- gen auctoriteyt cndc fonder behulp van Juilitie, omme 'tfelve te gebruyeken geduerendc het Be- ftandt, cndc fonder daer van te mogen difponeren na dat hier vooren gefcyt is. Macr voor den genen die verkocht zijn voor den voorfz tijdt,ofre ghege- ven in bctalingeby de Staten van eenige Provin- cie, die Rente vanden prijs fal haer bctaelt worden t'clckcn Jare, naer advenant den penninek fefticn, by de Provincie die de voorfz verkoopinge fal heb- ben gcdaen, ofte de voorfz goederen gegeven in be- talinge, ende oock geaiTignecrt in fulcke maniere, dat fy mogen wefen verfeeckert. Van gelijckcn fal gcdaen ende geobferveert worden vande zyde van- de voorfz Heercn Eertz-Hcrtogen, XXI. Die genen aen den welcken die geconfifquectde goederen bchooren gereftitueert te worden, en ful- len niet gehouden wefen te betalen eenige achter- 1 tallen van Renten, laften endcdcvoirenjpecialick gcaüecteert cnde geaffigncertopdc felye goederen, |
|||||||||
|
voor den tijdt dat fyluyden die niet en faebbcM gé*
brayekt, Ende foo fy-luyden vervolght ofte ghe-> rnoey t worden vande eene ofte andere zyde,f«lleh werden gerenvoyeert, als geablolveect. XXH. Men en fal oock niet mogen pretenderen voor de goederen die verkocht ofte gheaccordeert zijn, omme ghedijekt ofte herdijekt te worden, anders als die opftallen daet Vooren die Poifeiieurs hen hebben verbonden by de Traétaten daer toe ghe- maeckt, met den Intereft: vande gefurneerde Pen- ningen, indien eenige gegeven zijn, oock na adve- nant vanden Penninek fefthien, als boven. XXIII. Die Jugemcnten gegeven, omme die goederen cnde Rechten geconiifqueert, met partyen die ge- kent hebben den Rechter, cndc wcttelijck zijn ge- defèndecrt gheweeft, fullen houden, ende en lul- len de ghecondemneerden niet ontfangen worden om die tegen te leggen , 't en wate deur ordinaris wegen. XXIIII.
De voorfz Hceren Eertz-Hcrtogen ende Staten, fullen committeren clck in 't fyne, die Officiers ende Magiilraten tot de adminiftratie van de Ju- ilitie ende Policie inde Steden cnde ilercke Plaet- fen, de wclckc deur het jegcnwoordigh Traclaet bchooren geteftitucert te worden aende Proprieta- riffen, omme die te gebruyeken gheduyrcnde het Beftandt. ' XXV.
Die Meublen gheconfifqueert, en die Vruchten die vervallen zijn voor het bciluyt van het jegen- woordigh Tradaet,cn fullen niet fubjed wefen tot reititutie. XXVI.
De a&ien mobiliairen, de welcke gheremittecre zijn by den voorfz Heeren Ecrtz - Hertogen ofte Staten, tot proffijte van particuliere fchulocnaers, voor den ecrflen January ièfthien-hondert ende fc- vcn, fullen blyven uytgcdaen vande eene cnde an- dere zydc, XXVII.
Den tijdt die ghcloopen beeft gheducrende den Oorloge, te beginnen federt den Jare 1 5 6 7. en fal niet gerekent worden omme te maecken prefcrip- tie tuffchen den genen die waren van verfcheyden parthyen. XXVIII.
Die gecne die geduerendc den Oorloge vertroc- ken zijn in Neutrale Landen, fullen ghenieten de vruchten van dit Bcflandt , cnde fullen mogen wooncn daer hun 't fclfde goetdunckt, felfs wcder- kceren in hare oude woon-plaetfen, omme daer te woonen in alle feeckerheydr, onderhoudende de Wetten vanden Landen, fonder dat ter oorfaecke van hare wooninge (die fy-luyden fullen doen in wat Plaetfe dattet zy) hare goederen fullen mogen werden acngeilagen, ofte fy-luyden gepriveert van het gebruyek der felver. XXIX.
Daer en fullen ghcen nieuwe Forten ghemaéckt worden gedurende 't voorfz Beftandt inde Neder- landen, vande eene ofte andere zyde. XXX. Die Heeren yanden Huyfe vanNaflbu,en fullen niet
|
|||||||||
|
6$ PlacaterLj, τ.
niet mogen werden vervolghr ofte ghemoleftecrt,
in hare Perfoonen ofte goederen , gheduerende 't voorfz Beftandt , voor de fchulden ghecontra- deert by wylen den Hcere Prince van Orangien, federt den Jarc vijfthien-hondert fcven - ende - tfe- ftich af, tot fyn overlyden toe, noch voor de ver- vallen laftcn, geduerende het faifiiTemcnt ende an- notatie der goederen, die daer mede waren belaft. XXXI. Indien eenige contraventie van dit Beftandt ge- daen ware deur eenige particulieren, fonder bevel vanden voorfz Heeren Coninck, Ecrtz-Hertogen, ofte Staten, die fchade fal worden ghereparcert ter felvcr plaetfe daer de contraventie fal wefen ghe- daen, indien fy aldaer werden achterhaelt,oftc wel tot hare woon· plaetfe, fonder dat fy-luyden elders fouden mogen vcrvolght worden in hare lichamen ofte goederen , in wat manieren dattet zy. Ende en fal niet gcoorloft weien te kommen tot de Wa- penen , ofte breecken van. dit Beftandt ter oorfaec- ke van dien : maer fal wel toegelaten zijn in ghe- valle van openbare wcygeringe van Juilitie hem te voorfien, gelijck gebruyckelick is, by Brieven van Marcqucn ofte Rcprcfaiicn. XXXII;
Alle ont-erfieniiien ende dilpofitien ghedaen in
haet vander Oorloge, zijn verklaert nul, ende ghe- houden als niet gcichiet. XXX 111.
Die Onderfaten ende Inwoondcrcn der Landen
van den Hcercn Eertz-Hcrtogen ende Staten, van wat qualiteyt ofte conditicn die zijn, zijn verklaert capabel ommc te fucccderen,die eene d'andere, ib deur Teftament als fonder Tcftament, na de coftu- men vande Plaetfc, ende indien eenige fucceflien hier te vooren vervallen zijn aen eenige van de fcl- ve, fy fullen daer innc werden gehanthout ende ge- confervcert. XXXIIII.
Alle Gevangens van Oorloge fullen ontflagen
werden vande eene ende andere zyde,fonder te be- talen cenigh rantfocn. XXXV.
Ende ten cynde hetjegenwoordigh Tradaet te
beter mach worden onderhouden, belooven refpe- ftivelick die voorfz Hecren Coninck, Eertz-Herto- gen cndc Staten, die goede handt te houden, ende gebruyeken hare macht cndc middelen een yege- lick inden lijnen, ommc te maecken die paflagien vry, ende die Zeen cndc Revieren navigabel, ende fccckcr jegens die incurflen van Meutmaeckers , Zee-roovcrs,Loopcrs ende Roovers, ende indien iy- luydcn die kunnenapprehcndcren,dicfclvctcdocn itrafTcnmitrigcur. XXXVI.
Belooven boven dien niet te doen jegens ofte in
prejuditie van dit jegenwoordigh Tradaet, nochte gedogen gedaen te worden,diredclick oft indircde- lïck, ende indien 't gedaen ware, 't felvc te doen re- pareren fonder ccnigc fwarigheydt nochte uytftel, Ende tot onderhoudingc van alle 't gene voorfz is, verbinden fy hen-lieden refpedivclick (felfs die voorfz Heeren Coninck cndc Ecrtz-Hertogen hare Succeilcurs) ende voor de bundigheyt vanclc felvc verbintcniflc, renuncieren alle Wetten, Coftumen ende andere faecken daer jegens ftrydendc. |
||||||
|
Boeck. 2»Tk. 64
XXXVII.
Dit jegenwoordigh Tradaet fal geratiiiceett en-
de geapprobcert worden by den voorfz Heeren Co- ninck, Eertz-Hcrtogen encle Staten, ende die Brie- ven van Ratificatie vande voorfz Heeren Eertz- Hcrtogen ende Staten by die eene den anderen ovcr-ghelcvert in goede ende bchoorlijckc formc, binnen vier dagen. Ende aengaende die Ratificatie vanden voorfe Hcere Coninck, die voorfz Heeren Eertz-EIertogcn hebben belooft, ende fullen ghe- houden wefen de felvc te geven binnen drie Macn- den, oock in goede cndc behoorlijckefornic, ten eyndc de voorfz Heeren Sratcn , hare Onderfaten ende Inwoondcrcn , mogen gebruyeken het voor- fchreve Beftandt volkomelijck ende in alle vcr- feeckertheyt. XXXVIII.
Elet jegenwoordigh Tradaet fal ahomrnc daer
fulcks behoort gcpubliceert worden, terftont na dac die ratificatie fal wefen gedaen by den voorfz EIcere Ecrtz-Hertogen ende Staten, ceüerende van als nu alle Aden van Vyandtfchap. Aldus gedaen cndc ghcfloten inde Stadt ende
Cité van Antwerpen , den voorfz negenden April in 't Jacr duyfent fes hondert ende negen, ende ge- teeckent by den Hecren Ambafladcurs vanden Coningenden Alder- Chriftelijckilen , ende van Groot Brittagnien,aLs Middclaers , cndc den Ghc- deputeerden vande Eertz-Hertogen ende Staten, Was onderteeckent, P. leannïn, Elye de la Placs, Ri: Spencer , Rodolphe Wïnwood', Amhrofio Spinola, Ie Prej^ likhardot, Ju; de Mamkidor, Fnjehan Nejen, L. VerreyckenfiuïÜaumc Louys Conté de Naffau, IV. Bre~ derode, Cornelis van Gent, Johan van Oldenlarncvelt, /. de Maldercc, G. de lienejje, G. Hillamajohari Sloeth,s Ab: Coenders. Brieven njan Procuratie njanden Coninck^
■van Hifpanien. gig© ON Ρ ΗI LΙ Ρ Ρ Ε , by der graden
31 Wm\ Godts Coninck van Caflilicn , van Lcon,
MjÊ^S van Arragon, vande twee Cicilien, van Jc- rufalem,van Portugal, van Navarra,van Granadcn, vanTolcdo, van Valcncicn, van Galiticn,van Ma- lacca, van Sivilicn, van Cerdcnien, van Cordua, van Corciga,van Murcia, van Jaen , vande Algar- ben, van Algezira, van Gibralter, vande Eylandca van Canaricn,'vandc Ooft cndc' Wcft-Indicn, Ey- landen ende vaftc Landen vande Weftcrfchc Zee, Eertz-Hcrtoge van Ooftenrijck, Hertogh van Bur- gondien ende van Milaen , Grave van Abfburgh, van Tyrol ende van Bracelona,Heerc van Bifcayen ende Molina. Alfoo door eenige Perfoonen van goede mcy-
ninge voorghewent is gheweeft om te komen tot eene Vrede-handclingc ofte lange Beftandt, ofte fchorflingc van Wapenen, bcgcerigh zijnde om te ficn de gemeene rulle vande Chriftenhcyt.pcrticu- lierlick die ftiltecnde rufte vande State der Neder- landen, ommc diefelvc eens t'ontlaften van cenen foo lanckduyrigen Oorloge , die foo menichjaet bearbeyt hebben onfe feer lieve ende fcer beminde Broederen de Sereniflimc Ecrtz-Hertogen Albert cndc Ifabella Clara Eugcnia, Princen ende Souvc- reyne
|
||||||
|
Tra&aten van Treves, Vrede, &c.
|
|||||||||||
|
66
|
|||||||||||
|
65
|
|||||||||||
|
nincklijcke woorden, dat alle 't ghene ghehandclt,
gheaccordeert ende befloten fal weiden ,alibo wd by d'Eertz - Hertogen als oock by de Commiiïari- Icn die fy dacr toe fullen nomineren, van nu af foo houden wy 't lelve voor goet, ratificeren, confente- ren ende approberen ende houden voor vaft ende bundigh,endc wy verbinden ons fulcks toe te ftacn ende te doen palieren, als of 't felve in onfe Co- nincklijckcn Name ende Audoriteyt gedaen ware", Ende fullen 't felve punduelick naer komen, fon^ der yet daer aen te verm inderen. Oock foo verbin- den wy ons om 't felve te doen ratificeren, t'appro- beren, in alfulcke bchoorlieke forme, met alfulcke krachten, Eeden,ende vorders als in alfulcken face- ken vereyfcht, ende men gewoonlick is te doen tot eenen Vrede ofte Beftandt voor vele Jaren , den welckcn door de voorfz kracht fal ghcconcludeert ende beflooten blyven, op dat den fel ven vaft ende bundigh ende van weerden mach zijn, van nu af voor altijdts. Maer wy verklaren, dat, by foo verre het princi-
pael Tradaet van Peys ofte lange Beftandt voor vele Jaren (waer inne men proponeren ende rcfol- veren fal de pretentien van beyde de partyen , foo in materie van Religie als van alle andere Rech- ten) niet befloten en' worde, lbo fal defe Volmacht (met alle 't gcenc in dit Gcfchrift verhaelt wordt) moeten zijn van gccnder wacrden oft effèd, als of die felve noy t ghemaeckt en ware gheweeft, Ende dat uyt krachte van dien niet en lal gcfien werden datwy verliefen eenigh Pund van ons Recht, nochte en fullen de voorfz Staten verwerven ofte mogen verkrijgen, dan fullen die faeck, belangende 't Recht van beyde partyen, blyven in't felve pund ende ftaet ghelijck die nu tcgenwoordigh zijn, omme by elck van dien te doen 't geene haer goet duncken lal. Tot confirmatie ende approbatie van dcfen,foo hebben wy doen afveerdigen dele tegen- woordige ondertcyekeninge ende onfe handt, ende ghelègelt met onlen Zegel. Gegeven binnen Ma- drid den tienden Januari) 1608. Ende geteyekent, To cl Rey. Noch leger ftondt: Ghefchreven door bevel vanden Coninck onfen Hccrc. Ende ghe- teyekent, Andreas de Prada. Ende zijn de voor- feyde Brieven ghezegelt metten Zegel van Syne Majefteyt. Procuratie wande Eertz.- Hertogen,
Lbertus en Ifabella Clara Eugenia, Infan-
te van Spangnien, by der gratiën Godts Eertz-Hcrtogen in Ooftenrijck, Hcrtoch in Burgondicn, vanLotrijck, van Brabandt, &c. Gravc van Habfburgh, van Vlaendcren, Artoys en- de van Bourgongne,van Tirol, Palatins, ende van Henegou,&c. Marckgrave des Hcyligen Rijcx van Rome, &c. Allen den genen die defe tegenwoordi- ge fullen ficn, Saluyr. Om eens te mogen ontlaft te zijn van delen
lanck-duyrigen onvcrdraeghlijckcn Oorloge, waer mede (tot onfer grootcr leetwefen) de Landen van hervvaertover, haer foo lange benauwt ende ghequelt bevinden ·. 't Heeft onfen Heere Godt be- lieft,eem'ge Pcrlöonen (van goede intentie en mee- ninge) te bewegen ende in te beelden,met begeer- te tot het ghemecne welvaren vande Chriftenheyt, E in 't
|
|||||||||||
|
reyne Erf- heeren der felvcr, Ende hebbende ver-
ftaen dat van wegen de Staten Generael vande geünieerde Provintien der Nederlanden oock ghe- negen zijn tot 't felve , bcgeerende, ghelijck fy al- tijdts begeert hebben, dat alfulck een goet werck mochte fynen voortganck hebben, over fulcks heb- ben aen dcfe zyde, eenigc Macnden geleden, ghe- confenteert ende acngebodenmet hen te handelen in qualiteytals met Vrye Landen , ende die felve dacr voor bekennende, den voorfeyden Peys ofte lange Beftandt. Ende omme des tebequamer fulcks tot het princip&el te brengen, is gheaccor- deert onder hen de opfehorflinge van Wapenen voor acht Maenden : Ende dat daer - en - boven de Sereniflime Eertz - Hertogen belooft hadden bin- nen eenige Macnden over te leveren aende voor- fcydc Staten Generael onfe toeftcmminge ende approbatie vande felve fchorffinge van Wapenen, voor foo veel als ons aengaet, onder Generale ende Particuliere beloften de felve te handt-haven ende doen onderhouden. Tot fulcks hebben \vy beve- ilight ende geapprobeert onder onfe Ondcrteyckc- ninge ende Zegel die Schriften onder hen-luyden gheaccordeert, ende beflooten de voorfcyde fchorf- finge van Wapenen boven verhaclt, gelijck fulcks blijekt by onfe Ratificatie af-gheveerdight binnen Madril den achtienden der Maent van September van 't voorleden Jaer fefthien-hondert ende leven. Ende alfoo van noode is omme te achtervolgen die goede vruchte die men dacr van hoopt, om voort te gaen in 't voorleyde Tradaet tot eenen goeden Vrede ofte Beftandt voor vele Jaren , ende niet willende dat fulck een goet werck niet en iöude vervoordert werden, voorkomende alle voordcre refpeden ende onheylen die daer ibuden oprijfen, hoe groot datfe fouden mogen zijn , ende dat tot dienfte van onfen Heere ende vande Chriftenheyt, ende de ghemecne ftiltc vande voorfeyde Staten, d'welck men uyt dit Tradaet fal kunnen verwach- ten , 't wclcke Godt believe aen eenen yegelijcken in te beelden ghelijck hy wel vermach. Hebben wy uyt krachte van defe tegenwoordige gegeven , ghelijck wy geven aen de Sereniflime Eertz -Her- togen onfe Broederen, alfulckc volle macht ende facultcyt als tot fulcks behoort, om daer door voor ons ende in onfen Naem, voor 't Recht ons aen- gaet ende toekomt, te mogen Handelen, Trade- ren ende Bcfluytcn eenen vailen geduyrigen Vre- de ofte Beftandt voor vele Jaren, met de voorfeyde Staten vande Vereenighde Nederlanden, in quali- tcyt als de felve houdende voor Vrye Landen, Pro- vintien ende Staten, op de wclcke wy niet en pre- tenderen , indien dat den Peys in alfulcke manie- ren beflooten wordt, gelijck hen dat goet duncken fit met behoor lij cke Conditien,verhoopende dat de felve fulcks fullenwcfcn datfe tot Godes eere ful- len ftrecken, ende tot het welvaren vande Chri- ftenheyt. Tot fulcks foo geven wy hen oock faculteyt om
te mogen fubftitueren defe macht, aen een ofte twee, ofte meer Gedeputeerde CommiiTarifen, in alfulcken ghetale als fy fullen vinden te behooren, op datfe in onfen Name, ende in den haren mogen tradcren ende fluyten den voorfeyden Vrede ofte Beftandt voor vele Jaren in manieren als 't behoort: Ende verklaren ende gheven onfe beloften in Co- |
|||||||||||
|
toeck. 2. Tic. 68
Ridder, Hecre van Barly, van onfen Raedt van
State , opperfte Prefident van onfen fecreten Raedt,&c. JeandeMancicidor, vanden Raedt, ende Secretaris van de Oorloge voor fyne Mafte- fteyt, Broeder Jan Neyen, CommiiTaris Generael vande Orden van S. Franchoys in onfe Nederlan- den van herwaerts-over, ende Louys Verrcycken , Ridder , onfen Audienfier ende eerfte Secreta- ris , &c. Ons gheheelijck betrouwende ten aen- fien van haer trouwigheyt, vroomheyt, bequaem- heydt ende neerftigheydt, hebben wy hen ghe- committeert, gheordonneert, ende ghedeputeert, committeren, ordonneren ende deputeren by defe tegenwoordige, om in den Naem van fyne voor- feyde Majefteyt ende den onfen, hen laten te vin- den ende vergaderen met die Gedeputeerde Pcr- foonen, oft die noch te deputeren zijn door de voorfeyde generale Staten vande Geünieerde Pro- vintien, verfien met Volle Macht in den voorfchre- ven Hage in Hollandt, om aldaer van wegen fyne Majefteyt ende van ons te traderen,iluyten, ende met hen accorderen als met vrye Staten , op de welcke fyne voorfeyde Majefteyt ende wy niet en pretenderen, eenen onghevcynfden Peys, oft lan- ge Beftandt, onder alfulcke Conditien als fy fullen bevinden tot vervorderinge vande Peys ofte Be- ftandt te behooren, 't zy van wat gewichte oft im- portanticn de fclvc zijn , niet min of meer als of wy 't met onfen cygen Perfoonen ghedaen had- den : Waer toe dat wy hen audoriferen ende ge- ven gheheel volcomen macht ende audoriteyt, by defe tegenwoordige , hoe wel datter noch yec waere dat fpeciale laft vereyfeht, d'welck by dcfen niet uytghedruckt en is : Belooven wy by trou- we ende Souvereyne Princclijcke woorden, ende onder onfe ecre , ende verbintenifte van alle onfe eygen tegenwoordige ende toecomende goede- ren , van waerden te houden , vaft ende bundich, ende onverbrccckelijck te onderhouden , als oock 't felve by fijne voorfeyde Majefteyt folemnelijck te doen beveiligen , ratificeren ende approberen al 't gheene d'welck door onfe voorfeyde Bevoor- ders ende Commiffarifen ghedaen, ghehandelt, ghcconcludcert ende beflootcn fal zijn dies aen- gaende, fonder immermeer dircdelijck ofte indi- rcdelijck daer tegens te doen, als van nu af voor als dan, als de voorfeyde dingen fullen ghedaen ende beflootcn zijn, wy houdenfe voor goet, beve- iligen ende ratificeren by defe tegenwoordige, ende beloven de ièlve voor goet te houden , te be- veiligen ende ratificeren in alfulcke ample forme als men mach ofte doen kan, tot de behoorlijcke obfervatie, onderhoudt ende executie van al het geene datter ghedaen, geconcludeert ende ghcflo- ten fal werden uyt kracht van dele onfe Volmacht, Ende tot ghetuyehnis van dit hebben wy defe te- genwoordige gheteeckent met onfen Naem, ende daer acn doen hangen onfen Zegel. Ghegheven in onfe Stadt van Bruffel den feven ende twintich- ften Januarij fefthien-hondert ende acht. Ende was gheteyekent , Alben ende Jfabel. Onder ftondt ghefchreven : Door d'Eertz - Hertogen. Ende noch leger ftondt -. Prats. Ende ghefegelt nietten grooten Zegel van hare Hoogheden in rooden Waitche, hangende met twee fteerten van Parquemcnt, Procu-
|
||||||||
|
Placaten. i.
|
||||||||
|
6j
in't vervorderen ende te geven openinge tot eenen
Peys, langen Beftandt, oftefchoriïinge van Wape- nen voor vele Jaren, orn door fulcke middelen de voorfeyde Provintien eens te brengen in haer ou- de ftilte, rufte, overvloet ende voorfpoet, ter ec- ren fyns heyügen Naems ende tot vertrooftinge vande Arme onnofelen die daghelijcks fuchten onder 't Juck vanden Oorloge. Waer toe oock Hooch - ghedachtcn, feer Excellenten ende feer machtigen Prince den Coninck onfen feer Eer- waerdigen Heere ende Broeder, als een Catholijck Prince ende beminder vanden Vrede, Heeft hem oock laten, niet alleenlijck inleydcn, voor foo vele hem die faecke acn gaet, maer heeft oock door fyne Letteren met fyn Handt onderteyckcnt,cnde met fyn Zegel gcfcgelt, van date den achtienden der Maendt September ι 607. vcrklaert, 't gecne dat de Staten vande Gheuriieerdc Provintien be- geert hebben , dat men met hen foude handelen als met Vrye Provintien , acn de welcke dat fyne Majefteyt niet en pretendeert, volgende 't geene als wy hier bevoorens 't fclve ghedaen hebben. Ende op dat een alfulckcn goet werek niet en fou- de verachtert werden,hccft fyne Majefteyt daer en boven noch belooft, zijnde het Tradaet van Peys, ofte lange Beftandt veraccordeert ende bcilootcn, fyne Majefteyt fal doen afveerdigen alle behoor- licke Aden, tot voldoeningc ende tot executie van alle 't geene gheaccordeert ende ghciloten fal zijn, op dat die voorfeyde Staten volcomene ende ghe- heele fatisfadie fouden mogen hebben: In welcke vervolgh men foo verdc ghekomen is, dat de ièlve Generale Staten vande Geünieerde Provintien acngeboden hebben om te komen in communica- tie , ende daer toe de Plaetfe vanden Hage in Hol- landt beftemt, ten eynde ons foude believen al- daer te feynden ende doen verfchijnen onfe Gede- puteerden , bchoorlijckcn geaudorifeert ende ghe- inftrueert voor 't lelie van defc Maendt van Janu- iirij, omme met hun van haerder zyde met ghe- lijcke Inftrudie ende audoriteyt eenige te depute- ren, om onfe intentie ende mceninge met den ha- ren te confereren ende te verftaen , ende boven al om te nemen een korte goede Refolutie ende be- iluyt van Peys ofte lange Beftandt. Ende om dies wille dat wy noyt andere meyninge ofte in- tentie hebben gchadt, dan om alle quadc ongeval- len van defe tegenwoordige Oorloge te doen op- houden door eene foo Heylige Handelinge, ende achterlatende, ghelijck wy ghedaen hebben, alle die ghedachtcn (hoc groot datfe oock fouden mo- gen zijn ) die ons ter contrarie fouden mogen li- miteren. DOEN TE WETEN, dat wy't felve
willende naerkomen, ende oock uyt kracht vande macht die fyne Majefteyt, ons door fyne Brieven van date den elfden Januarij 1608. binnen fyne Stadt Madril ghegevenheeft, ende door de goede kennifie die wy hebben vande deughden, voorfich- tigheydt, ende lange ervarentheydt van onfen feer lieven ende getrouwen, onfen Ncve Ambrofio Spi- nola , Marquis de Benaffro, Ridder van d'Ordre vanden gulden Vliefe, vanden Raedt van State en- de van Oorloge voor fyne Majefteyt, ende fyne op- perfte Veldt-Heer, &c. Meffiere J chan Richardot, |
||||||||
|
£o Tractaten van Τ
Procuratie wande Staten Generael > wande
Geünieerde Nededandtfche Prov'mtien. SuS·»?® E Staten Generael vande Nededandtfche
Ü lü I Geünieerde Provinticn, Alle de geene die Mj^S defe tegenwoordige fullê fien ofte hoeren lefen,Saluyt. DOEN TE WETEN, naer dat de Sereniifime Princen , Albert ende Ifabella Clara Eugenia , Eertz - Hertogen in Ooftenrijck, hadden met ons den vier - en - twintighften April 1607. ghemaeckt een Beftandtende fchorfinge van Wapenen voor cenen tijdt van acht Maenden, in qualiteyt ende als de Gheunieerde Provinticn houdende voor vrye Staten ende Landen, waer op dat zy niet en pretenderen , welcken Beftandt hadde behoort gheratificeert te werden met ghe- lijcke declaratie door den Grootmachtigen ende feer excellenten Prince Philips den derden Co- ninck van Hifpangien,&c. voor foo veele hem aen- gaen mach, om ons de voorfeyde Ratificatie ende declaratie binnen drie Maenden daer nae te leve- ren , het welckc den voorfeyden Heer Coninck by fyne Brieven ende Patenten vanden achthienden September in 't felve Jacr ghedaen heeft ghchadt, ende boven dien daer toe ghegevcn acnde Heeren AmbalTadeurs Speciale Volle Macht den thienden f anuarij 1608. om in fynen naem, alfoo wel als inden haeren te mogen doen 't ghenc zy fullen be- vinden te behooren, om te mogen komen tot ee- ncn goeden Vrede, ofte Beftandt voor lange Ja- ren : Soo hebben de voorfeyde Eertz - Hertogen , uyt kracht vande felve, oock by haere Brieven van Procuratie ende Commiiïie vanden feven-en-twin- tighften der Maendt January, ghenomineert ende ghedeputcert Commiffarifen om daer van te han- delen , in name ende qualiteyt voorfchreve. De welckc inde Maent van Februarij in'tfelfde Jaer gekomen zijn in den Hage , om inde felve hande- linge te treden, Soo fyn door ons , tot de hande- lingc van eenen eeuwigen onverbreeckelicken Vrede, daer toe ghecommitteert feeckere Peribo- nen ende andere uyt onfc Vergaderingc: De welc- kc inde handelinge ghetreden zijnde, hadden by diverfche reyfen 't gheaccordeert Beftandt ver- langht: ende hebben opte handelinge van Peys menighmacl vergaert gheweeft, ende als doen tot geen Accoordt konncn gheraecken ; Tot welcken eynde de Heeren Ambaffadeurs vanden Alder- Chriftelijckftcn Coninck, ende van Groot Bretan- nien, die Princen Eledeurs , Palatijn , ende van Brandcnburgh , Marck-gracf van Anfbagh, ende Landt-grave van Heffen, door de voorfeyde Hee- ren Coningen ende Princen in de voorfeyde plaetfe ghefonden , om te helpen tot vervorderinge van een alfulcken goet werek, fiende dat de Ghedepu- teerde ghereet waeren vanden anderen te fchey- den, ende te breken al 't gheene ghehandelt wasj;, hebben als doen voor - ghehouden om te komen tot een Beftandt voor vele Jaren, onder feeckere conditie, volgende d'inhoudt van een ghefchrift van harent wegen, aen d'een ende d'ander zydc over ghegheven, met bidden ende vermaninge dat zy hem daer toe fouden willen verftaen : waer op dat verfchcyden fwarigheden wederom voorgeko- men zijn, is cyntelijck door toe-doen ende ad vijs vande Heeren AmbalTadeurs yande voorfeyde Co- |
||||||
|
eves s Vrede ,1 &c. ?q
ningen goet gevonden, dat de vooriêyde Commfir
fariiên van d'een ende d'ander zyde, hemföuderi laten laten vinden binnen de Stadt van Antwer-i pen ncffens de voorfz Heeren AmbaiTadeurs' opté voorièyde handelinge, met volle macht en de-pro- curatie omaldaer eyntlijck te tracteren ende iluy- ten op 't voorfz Beftandt. . ·?, i ,. .O . . ■., ..'u v·:·],,:* u'ji.s.:i\
SOO I S Τ, op dat wy van. onier zyde niet naerlaten en wouden d'ophoudinge vanden langh- duyrigcn Oorlogh , ende tot vcitrooftingc vande goede Inwoondcrcn der Nederlanden,hebben wy, door de goede kenniffc ende ervarenthcyt en lange bevonden ghetrouwigheydt van Meffiere Willem Lodevvijck, GravevanNaiTau, Catzcnellenboge, Vyanden, Dietz, &c. Hccre van Bilfteyn || gou- verneur ende Capiteyn Generael van Vrieflandt, Stadt van Groeningen ende Ommelanden * Drent, &c. Meftiere Walraven, Heer van Breedc^ rode, Vyanen, Vifconte van Utrecht, Heere ivan: Ameyden, Cloetingen, &c. Den Heere Cornelis van Gent, Heer van Loenen ende Meynerfwijcjs, Vifconte ende Rechter van 't Rijck ende Vande S tad £ Ni mmegen. Meiïïere Johan van O Idenbaft nevelt, Ridder, Heere vanden Tempel, Robden-j rijs,&c. Advocaet ende Bewaerder vanden grooten Zegel, Secreten ende Regifters van Hollandtcnde Weit -Vrieflandt. Meiliere Jaques van Maidc- ree, Ridder, Heere van Heyes , &c. Eerfte ende re-^ prefenterende den Edcldom by de Staten ende Racdt van't Graefichap van Zcelandt. De Hee- ren Gerardt van Renene, Heere vandcr Aa, van Streefkercken, Nieu Lcckcrlandt. Gilles Hillama, Doclor inde Rechten, ordinaris Raets-hccr van- den Raedt van Vrieflandt. Johan Slocth, Heere van Salick, DroiTaert van 't Landt van Vollenho, ende Caftelcyn vande Heerlickheyt van Cuyndei'. Ende Abel Coenders van Helpen , Heer 'm Facn ende Cantes, Ons gheheelick ende vaftclick ver- latende op hare ghetrouwigheydt, wijfheydt ende ervarentheydt,Hebben wy heri-luyden cenfamen- lick, ofte ten minften feven van heur-licder, als een uyt clcke Provintie comparerende in . onïe Vergaderingc, Hebben ghegheven ende geven by defe Volle Macht, generale AucToriteyt,Spcciae£ bevel, om met de Commiffarifen vande voor! noemde Heere Coninck van Spangnien ende Eertz - Hertogen van onfer zyde , ende in onferi Naem , binnen de Stadt van Antwerpen te tre- den inde Handelinge, traderen ende befluyten eene goede, vafte ende onvcrbrccckelick Beftandt voor vele Jaren, ghclijck fy dat fullen goet vin- den , tot de meefte dienfte ende verfceckcrhcydt vande Gheunieerde Nededandtfche Provintieii te behooren . Ende hebben belooft ende beloven midts defen ter goeder trouwen, ende onder ver- bandtvan ons ende onfen Nacomelingen, alibo wel in 't generael als particulier , om 't felve al- tijdts voor goet , vaft ende van weerden te hou- den 't gecne dat door onfe voorfeyde Gedeputeer- de, roerende 't gecne gheaccordeert ende beiloten fal werden, te ratificeren, ende onverbreeckelijck t'ondcrhouden ende doen onderhouden, oock te volbrengen ende doen volbrengen , fonder daer tegens immermeer te doen, ofte te lyden dat daer tegens in eenigcr manieren ghedaen werde. |
||||||
|
PkcatetL_>. i.B
|
72
Ooftenrijck, &c. ter eenre, Ende die Doorluchtige
Heeren, die Heeren Staten Generael vande Veree- nighde Nederlanden, ter anderer zydcn , foo ter Zee, ende andere Wateren, als te Lande, in alle heure Coninckrijcken, Landtfchappen, Landen ende Heerlijckheden , ende voor alle hunne On* derfaten ende Inwoonderen , van wat qualitcyt ofte conditie die zijn , fonder uytibnderinge van Plaëtièn ofte Perfoonen : Ende fullen de felve On- derfaten ende Inwoonderen voortaen mogen ko- men ende blyven inde Rijcken , Landtfchappen, Steden ende Plaetfen vande andere, ende daer doen hare TrafHcque ende handelingc in alle ver- feeckertheyt, ter Zee,op andere Wateren ende te Lande, oock weder komen in't gebruyek van hare goederen (niet vervrecmt)alles gelijck breeder ver- klaert is by de Articulen van het voorfz Beftandt: Ende men beveelt van wegen den voorfchreven Heeren Staten Generael, allen ende een yegelijck die onder hare Hooge Mogentheyt onderdanig- heyt ende ghehoorfaemheyt zijn gefeten, 't voorfz Beftandt ende allen den inhouden van dien,onver- breeckelijck te onderhouden , fonder daer tcgens yet te doen, op peyne van gheilraft te worden, als Overtreders van Vrede, ende die ghemeene rufte, fonder eenige genade,faveur,verdrach ofte diiiimu- latie. Aldus gearrefteert ende befloten inden Hage den achthienden Aprilis, anno feflhien - hondert ende negen. |
|||||||||||||||||
|
7i
Tot getuyghnis vanfülcks hebben wy defen doen
Parapheren, Zegelen met onfcn grooten Zegel, ende anderteycketlen door onfen Griffier. Ghe- dacn binnen de Stadtvan Bergen opten Zoom, op cteikwec-en-twintighften dagh der Maent Meert int Jaer 1609. Endegeparapheert, l.de Ghendt, Öp de Replique is ghcfchreven: Door bevel vande Heeren Staten Generael. Onderteyckent , C. Jerffens. Ende gezegelt metten grooten Zegel vande voorfeyde Heeren Staten in rooden Waf- fchc, met dobbel Perquemente fteerten uythan- gende. . .;:*.:'. Verkpndinge <vm bet Beflandt.
, En laet een yeghelicken weten, dat tot lof
I ende eere van Godtden Heere Almach- crtti -jjtigh., welftandt ende rufte der Chriften- heyt, ende fonderlinge vande Vereenighde Neder- landen , ende den goeden Ingefetenen der felver, ghemaeckt ende beflooten is, ten overftaen ende met advijs vande Heeren Gefantcn vande Conin- gen den Alder - Chtiftelijckften , ende van Groot Brittannien, een göet, vaft, ghetrouw ende onver- bmckctyck Beilandt, ende ophoudinge van alle A&ën van Vyandtfchap, voor den tijdt van twaelf |areh, tuiTchen die Majefteyt vanden Coninck van Spaignien,&c. die Doorluchtighftc Princen Albert ende lfabella Clara Eugenia , Eertz- Hertogen van |
||||||||||||||||||
|
Verdrach , (jetnaeckt ende befloten inden Hage in Hollandt, denfe*
wenden Ianuarij fe&b'wn hondert ende tbien, tujfcben den Gecommitteerden njan hare Hooglie-
den die Eertzi- Hertogen wan Ooslenrijc^ ipc. Ende wande Hooge Mog: Heeren die Staten Generael der Vereemcbde Nederlanden, op eenige feangheden ende wijffelachugheden ter eenre ende ter andere fyden gherefulteert y uyt den TraSiate wanden Trefne denjnegenden Aprilis 1600, binnen de Stadt wan Antwerpengemaeckt, |
||||||||||||||||||
|
2.
|
||||||||||||||||||
|
ma· ■ i
,. ur'"i
|
||||||||||||||||||
|
woordc. Α L S O O uyt het Tra&aet van Be-
ftandt opten negenden Aprilis inden Jare fefthien- hondert ende negen inde Stadt van Antwerpen , tuiTchen den Ghccommitteerden vande Heeren Eertz - Hertogen van Ooftenrijck, &c. Ende die Staten Generael vande Vereenighde Nederlanden ghemaeckt, eenige fwarichcden ende twijffelach- ticheden ter eenre ende ter andere zyden, oock by den refpecüve Officieren ende Onderfatcn waren voor-gheftelt ende in bedencken ghenomen , opte vermeerderinge ende naerdere verklaringe van dien te letten, ende eyndelijck goet ghevonden was, deur Ghccommitteerden van beyden zyden by naerdere handelingedaer op te accorderen ende verdragen, naer dat by den felven Gecommitteer- den daer op vele vergaderingen ende t'famenfpre- kingen zijn gehouden geweeft, Soo waren op huy- den den fevenden January inden Jare fefthien- hondert ende thien inden Hage in Hollandt verga- dert die Heeren Balthazar de Robiano, Treforier Generael vande Domeynen, ende Financien van- de voorfz Heeren Eertz - Hertogen, Heer Louys Verreycken , Ridder, Heere van Hamme, Raedt van Oorloge, Audiencier ende cerfte Secretaris van hare
|
||||||||||||||||||
|
Ie Staten Generael vande Ver-
eenighde Nederlanden , Allen den geenen die defè jegenwoor- dige fullen fien, Saluyt. Doen te weten , dat gheficn hebbende die Poincten ende Articulen die verdragen ende gheaccordeert zijn gheweeft,opten levenden dagh dcfer Maendt January, alhier inden Hage tuiTchen den Gecom- mitteerde vande Doorluchtighftc Eertz-Hcrtogen van Ooftenrijck Albert ende lfabella Clara Euge- nia , ende de onfc, uyt krachte vande Procuraticn refpedivelijck aende ièlve Gecommitteerde ghe- geven, noopende eenige fwarigheden ende twijfel- achtigheden, die uyt het Tra&aet van Beftandt opten negenden Aprilis duyfent fes hondert ende negen, binnen de Stadt van Antwerpen tuiTchen de Hoöghft - ghemelte Eertz-Hertogen ende Ons gefloten ter eenre ende ter andere zyden, oock by üe refpeftive Officieren ende Onderfatcn waren voor-geftelt ende in bcdencken ghenomen, op de vermeerderinge ende naerdere verklaringe van dien te letten, van welcke Poinclten ende Articu- len , het inhouden hier na volght van woorde te |
||||||||||||||||||
|
Fundamentele Wetten_>*
|
||||||||||
|
74
|
||||||||||
|
73
|
||||||||||
|
hare Hoocheden,ende Johan Baptifla Maes,Raedt
ende Advocaet Fifcael van den Raedt van Brabant» van wegen Hooghfl-gedachte Heeren Eertz-Hcr- towcn, Joncker Hendrick van Brienen dAlfle, Heere van Sinderen, Heer Johan van Oldcnbarne- velt.Ridder, Heere vanden Tempel, Rodenrijs, &c. Advoc.aecende Bewaerder van'r groot Zegel,Char- tren ende Regifteren van Hollandt ende Weft- Vrieflandt, Heere Jacques van Malderee, Ridder, Heere van Heyes, &c. Eerile ende reprefenteren- de den Adel inde Staten, ende Raedt der GraefTe- lickhcyt van Zeelandt: Joncker Juflus van Ryfen- burgh, Heere van Rijfenburgh, Eerile Burgemce- fter der Stadt Utrecht,Tinco van Oennama,Griet- man over Schoterlandt, Joncker Ernfl van Itter- fum , Droft vande Twente , ende Joncker Abel Cocnders van Helpen , Hovelinck tot Faen ende Cantes.van wegen Hooch-gemelte Heeren Staten Generael, die welckc volgende hare refpedive Pro- curatien ende Commiflien hier na gcinfereert, ver- dragen ende geaccordeert zijn opte Poinden ende Articulen hier naer volgende. I.
Nden eerilen, dat de Inwoonderen ende
Inghefetenen vande Vereenighde Neder- landen komende inde Landen ende Pro- vintien vande Onderdanichcydt vande Heeren Ecrtz - Hertogen, hen regulerende volgende het voorfz Tradaet, aldacr fullen hebben ende ghenie- ten ghelijcke vryheydt als die Ondcrfaten vanden Coninck van Groot Brittannien,tot welcken eynde die Articulen daer van difponerende aen alle Re- geerders , Magiftraten ende Officiers inde refpedi- ve Provintien by hare Hoocheden gefonden fullen worden,met bevel hen daer nae te reguleren, ende fullen de voorfz Inwoonderen ende Inghefetenen der Vereenighde Nederlanden, alomme onder het gebiedt van hare Hoogheden hen mogen doen die- nen by fulckc Advocaten , Procureurs , Notarifen, Solliciteurs ende Executeurs, als hun goctdunc- ken fal, die oock daer toe (des noot ende veriöcht zyndc) by den Ordinaris Rechters gelaft fullen worden. II.
Dat by hare Hoocheden metten eerften verfien fal worden, dat bequame cerlicke Plaetfen gheor- donneert worden , tot begravinge der Lichamen vanden geencn die vande zydc der Heeren Staten, onder het ghebiedt van hare Hoogheden kommen te ovcrlyden. III.
De Heeren Ecrtz-Hertogen ende Staten, en ful- lcn buytcn hare refpedive limiten vande pafferen- dc goederen, noch te Water, noch te Lande, geenc inkommendc, uyrgaende , oft andere lailen ont- fangen. 11II.
Die Ondcrfaten vande Heeren Ecrtz - Hertogen ende Staten , fullen reciproquelick inde Landen die eenc vanden anderen ghenieten haren ouden vrydom inde Tol-rcchten, daer van fy-lieden voor den Oorloge in vredelijcke PoiTeffie zijn geweeft. V.
De frequentatie, converfatie ende Commercien tuflehen die refpedive Ondcrfaten, en fal niet mo- |
gen belet , ende alle gedaen beletfclen fullen afgc-
daen worden. VI.
Alle goederen ende Rechten, die volgende het
Tradaet reciproquelick den ouden Proprietarifen ( haren Erven , ofte adie vanden lèlven hebbende, zijn gereftitueert, ofte noch moeten worden gere- ftitueert , fullen by den felven Proprietarifen mo- gen verkocht worden, fonder dat van noodc lal we* fen daer toe particulier confent te verwerven, niet tegenflaende het derthiende Artijckel des voorfz Tradaets anders vermelt,uytgeibndert den eygen- dom vande Renten, die van wegen den Fifquen in plaetfe vande verkochte goederen fullen worden bekent, mitigaders die Renten ofte adien ilaende tot lafle vanden Fifquen refpedive. VII.
Alle verfwegen goederen ende Rechten, Meu-
blen, Immeublen, Renten, Adien, Schulden, Cre- diten ende anderen, die niet by den Fifquen met goede kenniifc en zijn ghefayfeert voor den negen- den Aprilis des Jaers felthien-hondert ende negen, fullen den Proprietarifen, haren Erven, ofte den ge- nen die adie vanden felven hebben,met alle vruch- ten, Renten, opkomflen ende profyten in vrye dif- pofitie volgen, oock en fullen die Verfwijgersnoch- te hare Erven by den refpedive Fifquen ter oor- faecke van dien niet mogen gemolefteert worden, maer de Proprietarifen, haren Erven, ofte die hare adie hebben , fullen jegens een ycghelick dies aengaende recht hebben , als voor naer eygen goet.' VIII.
Die Boomen afgehouwen na den leften Janu-
ary des Jaers feflhien - hondert ende negen, ende die ten dage van het befluyt des Tradaets noch opten gront lagen, oock die verkocht zijnde ten voorfz dage noch ongehouwen waren, fullcn den Proprietarifen volgen , niet tegenflaende die gbe- dane verkoopinge, ende fonder datfy-luyden ghc- houden fullen weien eenigen prijs te betalen. 1 X.
Die Vruchten, Huyren, Pachten ende Inkom-
men vande Hcerlickheyden, Landen, Thienden, ViiTcherycn, Huyfen,Rcnten ende andere opkom- flen vande goederen die volgende het Tradaet zijn gercflituccrt, ofte moeten ghcreflituccrt wor- den , verfchenen na den negenden Aprilis feflien- hondert ende negen, fullen voor het ghehccle Jacr den Proprietarifen, haren Erven, ofte adie vanden felven hebbende, volgen. X.
Vande verkochte goederen, af ghelofle Renten,
ofte Capitalen,byofte aenden Fifquen refpedive, fullen Brieven verleden worden aende Proprietari- fen, haren Erven,ofte hare Adie hebbende,die hen dienen fullen voor bewijs declaratoir in confor- mité van het Tradaet, met Affignatie vande Jaer- lijckfche betalinge op een Rentmeefter inde Pro- vintien daer die verkocht oft gheloft zijn, die daer innc fal worden gedenomineert, ende fal den prijs gcrckënt worden na de eerile verkoopinge public- quelick, oft anderfints naerbehooren ehedaen,het eerfle Jaer Renten daer van fal verfchijnen ende betaelt worden den negenden Aprilis anno feftien- hondert ende thicn.
E ? Die
|
|||||||||
|
Placateiu. i.Boeck, 2*Tit.
|
|||||||||||||
|
76
|
|||||||||||||
|
75
|
|||||||||||||
|
xvm.
Niemandt en fal ter eenre ofte ter andere zyde,
diredclijck ofte indiredelijck in 't veranderen van fyne woon-plaetfe belet worden, midts betalende die Rechten daer toe ftaende, ende alle beletfelcn t'federt het Tradaet gedaen,fulien datclick worden afgedaen. XIX.
Onder de reftitutie vande goederen ende Rech-
ten by den Tradate geaccordecrt,werden oock ver- ftaen begrepen te zijn de goederen cnde rechten gelegen inde Graeffchappcn van Bourgondien en- de Charlois, Ende 't geene volgende den Tradate ende defe handelinge noch niet en is gereftitueert, fal aenden Proprietarifen, haren Erven, ofte adie vanden felven hebbende , van beyden zyden al- omme metten eerften ter goeder trouwen gerefti- tueert worden. XX.
Belooven die Heeren Eertz-Hertogen ende Sta-
ten , allen ende een yeglieiijckc vande voorfchreve Painden ter goeder trouwen te voldoen , doen voldoen, ende achtervolgen, onder de verbanden in 't voorfchreve principael Tradaet ghefteldt, ende in alle manieren oft dek daer innc verhaelt ftonden. XXI.
Is leftelijck verdragen ende gheaccordeert, dat- alle ende een yeghelijck vande Poinden ende. Ar- ticulen des voorfchreve Tradaers vanden negen- den Aprilis left - leden , daer van in dcfen gheene expreflè veranderingc ofte naerderverklaringe en is ghedaen, blyven voor een yegelijck in haer ghe- heel ongeprejudicieert ende onverkort, fondcr dat tot yemandts voordeel nocht nadeel diredelijck oft indiredelijck fal ftrecken , ofte eenighfints bc- duydt mogen worden 't geene in defc handelinge by monde ofte ghefchrifte vandc eene ofte andere zyde is gheproponeert ofte gheal legeert gheweeft, Maer fullen foo wel die Heeren Eertz - Hertogen, Staten Gcnerael ende Particulier, als oock alle Princcn , Graven , Baender - Heeren , Steden, Collegicn , Heeren , Edelen , Burgeren , cnde anderen Inwoonderen der refpedive Landen , van wat qualitcyt, ftaet ofte conditie die zijn , blyven in haer Recht naer inhoudt van 't felve Tradaet, cnde fullen Hooghft ende Hooph - ghedachte Heeren Eertz - Hertogen ende Staten binnen cenMaendt cerft - komende dcfe handelinge ag- greëren , cnde daer van den anderen overleve- ren hare Brieven van Aggreatie in behoorlijcke forme. Volcht den inhoudt vande
Procuratien hier boven ghe·*
menti oneer t· Llert fë" 1 fabel Clara Eugenui, Infante dE~
\fpaigne,par la gr ace de Oku Arcbzducqz. d'Au- \flrke, Ducqz de Bourgotgne, de Lot hier, de Bra- bandt, (£c. Comtes de Habfbourg, de Flandres, d'Ar- thois, de Bourgongne, de Th'irol', Palatins, & de Hayn- nault, &c. Marquis du S. Empire de Rome, (ie. Α tous ceux qui ces prejentes lettres verront falut. Comme en arte
|
|||||||||||||
|
XI
|
|||||||||||||
|
Die gemaeckte Huyren vande gcconfifqueerde
oft gheannoteerde goederen , (niet tegenftaende die voor vele Jaren zijn ghemaeckt) lullen met het Jaer fefthien-hondert ende negen ghecxpireert wefcn nae 't ghebruyck vande Plaetfen refpedive daer die goederen ghelegen zijn , ende lullen die Huyren nac den negenden Aprilis verfchenen, (als hier vooren verhaeltis) aenden Proprietarifen betaeldt worden. Dies is gheaccordeert, dat in- dien den Bruycker vande goederen voor de Vruch- ten vanden toekomenden Oogft eenige koften aen de felve goederen ghedaen heeft, dat die felve kollen naer coftuyme ofte tot difcretie vanden Ge- rechte vande plaetfe daer die goederen ghelegen zijn, fiillen werden by den Proprictaris betaclt aen den Bruycker. XII.
Deyerkoopingen vande gheconfifqueerde ofte
geannoteerde goederen gedaen t'federt hetbelluyt des voorfz Tradaets, worden ghehouden nul,ende van gelijcken die te vooren ghedaen zijn tegens de verdragen ofte accorden met eenige Steden in 't particulier gemaeckt. XIII.
Voor die goederen tot Fortificatien , publijcke
Wercken, ofte Godts-huyfen geappliceert, fal den Eygcnacr fatisfadie ghedaen worden, volgende het negentiende Arti jckcl. des Tradaets. . XIIII.
Die Huyfen van particulieren die ghereftitueert
zijn , ofte ghereftitueert moeten worden, volgende den Tradate, en fullen rcciproquelick met guarni- foencn oft anderfints niet anders ofte vorder belaft worden, dan die vande andere Onderfaten van ge- lijeke gelegentheyt. XV. ·
Indien die ontruyminge der goederen ende
Rechten die behooren gereftitueert te worden tot eenige Plaetfen wordt ghedifïiculteert, den Rech- ter vande felve Plaetfen fal datclick die reftitutie doen cfledueren, ende daer innc gebruyeken den kortftcn wegh, lönder dat onder pretext van onbc- taclde capitatie ofte anderfints jegens den inhou- den van het derthiendc Artijckcl des Tradaets die reftitutie van dien fal mogen ghedifFcrcert worden. XVI.
Daer kennclijck bevonden wort, dat alle goede-
ren van yemant vande eenc ofte andere zyde ghe- confifqueert ofte gheannoteert zijn gheweeft, foo dat den felven geene middelen en heeft behouden, daer uyt hy die Renten ofte Intcreften van lyne fchulden vervallen, gheduyrende die confiicatie ofte annotatie heefr kunnen betalen , die felve en fal niet alleen vandc rcelc Laftcn ende Renten volgende het Tradaet, maer oock vande Gene- rale ende perfonelc belaftingen vande Renten en- de Intercften inden voorfz tijdt verfchenen , ghe- vrijdt wefen. XVII.
Onder exheredatien in hact van den Oorloge ghedaen, worden verftaen begrepen te zijn die ex- heredatien ghefchiet omme eenige faecken daer uyt die Oorloge is gefproten, ende die daer van de- pen deren . |
|||||||||||||
|
Travaten van Treves, Vrede, fkc*
|
|||||||||
|
8
|
|||||||||
|
77
arreflant & concluant au Ttfois d'Aurilder nier la Trefue
Je douze Ans, entre Ie Roy noflre tres-honorè S1· &frere & nous dvnspart: & les Eflats Generaulx des Pro- 'vinces Unies dautre , ton a'tt laiffé defclaircir aucuns poïnts concernans Ie Commerce $ Trafficque, qui efl Ie prirtcipal fruitt & benefice que sattenddicelle Trefue, enfemble les daces & impofitions quife.pourront mettre fuz & lever de part @ d'autre,fur les den rees & Mar- chandifes entrantes β fortantes , & que pour en faire 'vnefin, enfemhk des difficultez (3 difputes qui fe font of- fertes tant aufaiil des limites quen laforme que de deux coflez fe pour ra tenir, en cede la reflitution des hiens £§" autres chofes. Nous ayons efiè contens de confentir que quelque Deputez noflres iroyent au lieu de la Haye en Hollande pour en co nfer er, refouldre, Ö convenier avec ceux α deputerpar lefditles Provinces Unies. SAV01R F Α ISO Ν S, que voulans de noflre part efecluer ce quen cefl endroicï α efiè accordè, $ nous confians α plein desfens difcretion fouffifance leaultè ig" bonne diligence de nos chers & faitlx Meffieurs Balthafar de Robiano, Treforier General de nos Domeyne £? Finances , Louys Ver rey eken, Chevalier, S*' de Ham we de noflre Confeilde Guerre, & mflre Audiencier ξ§ premier Secretaire, f$ Jan Baptifle Maes, Confeillier ζβ Advocat Fifcalde no- flre Confeilde Brabant. Avons iceux commis & defputé, commettons & deputons par ces prefefltes ,pour en noflre nomfe trouver t§ ajfembler avec les Perfonnages Depu- tez ou d deputerpar lefdits Eflats Generaulx des Provin- ces Unies, garniz de pouvoir fouffifant auditl lieu de la Haye en Hollande , © illec de noflre part traitler, con- clurre & accorder avec euxfur lespoints cy dejfusfpeci- fiez, & autres que s'y pourront offrir en la mefmeforme & maniere comme nous me f mes pour rion s faire en per- fonne Aquoy nous les avons authrijè & auclorifons, & leurdonnons tout plein pouvoir ££? authorite par cefdites prejentes Jacoit quily eufl chofe qui requifl mandement plus cfpecial qu en cefdites prefenles ή efl exprimè : Pro- mettansenjoy (0 parole de Primes Souver ains, ξ§ fouhz noflre honneur & ohligation de tous nos biens prefens & advcnir , d'avoir aggreable ferme & ftable, & inviola- btement objerver tout ce que par les jufnommez fera faicï, Traiilé, conelu, ö arreflé en cefl endroicï, Jam'ja- mais y aller au contraire diretlement ou indireclement, me/mes des maintenant pour lors que les chofes diclesfe- rontfaitles & arreflées, nous les lotions, approvons, £? ra* tifionspar cefditesprefentes, ξ§ promettons les louer, ap- prouer & ratifier en la plus ample £? efpeciale forme que faire [e peuk, © doibt pour la deüe obfervation, entrete- nement t& e χ ec ut ion de tout ce qui fere faicl, conelu & arreflé en vertu de cefluy noflre pouvoir, En tefmoing de- quoy nous avons fignè cefdites prefentes de noz noms, & y fait} mctte noflre Grand Seel, Donné en noflre Ville de Bruxelles, Ie treiziefme jour du mois de Septembre, ΐαη degrace milfix eens & neuf, Paraphè, S. n' Soub- friptz Υ Albert, Α Ifabel,>r Ie ply par les Archi- ducqs, Signé Prats. Et Jont lefdites lettres feelees du grand Seel de leurs Altezes de eire vermeide, pendant en doublé queue de Parchemin. [Ie Staten Generael vandc Vereenighde
1 Nederlanden, Allen den gcenen die defe _j jegenwoordige Letteren lullen fien oft nooren lefen , Saluyt. Alfoo uyt het Tradaet van Bcftandt den negenden Aprilis left- leden, binnen de Stadt Antwerpen ghemaeckt ende be- |
|||||||||
|
flooten, tuflehen die Heeren Commiilarifën van-
de Doorluchtighüe Princen Albert ende Ifabella Clara Eugenia , Eertz - Hertogen van Ooiten- rijck,&c. Ende Onfe Ghecommittcerde eenige Poinden refulteren , daer op goet ghevonden is dat men by Ghedeputeerde ten bcyden zyden te committeren, alhier inden Hage foudc komen in conferentie, om de fclve Poinclen tydelick af te handelen ende te verdragen , daer toe dat hare Hooghfl: - ghemelte Hoogheden hare Cofri- miiTarifen dien volgende alhier ghefonden heb- ben t SOO IST, dat wy omme van onfer zyden oock daer inne ghenoech te doen, ende de voorfchreve conferentie te voorderen, tot meerder beveitinge van het voorfchreve ghemaeckte Be- ftandt, omme de goede kennifië die wy hebben vande goede parthyen ende lange experientie van de Edele, Geilrenge, Erentfcile ende Hooch-ghe- leerde Heeren , Joncker Hendrick van Briencn d'Alfte, Hcere van Sinderen , Heere Johan van Oldenbarnevelt, Ridder, Heere vanden Tempel, Rodenrijs, &c. Advocaet, ende Bewaerder van 'c groot Zegel, Chartrcn ende Rcgifteren van Hol- landt ende Weft-Vrieflandt, Heere Jacqucs van Maldcree, Ridder, Heere van Heyes, &c. Eerftc ende reprefenterende den Adel inde Staten, ende Raedt derGraeflcIickhcydtvan Zeclandt: Volc- ken Both, Burghcmccfter der Stadt Utrecht, Gellius Hillcma, der Rechten Dodor, Raedt or- dinaris vanden Hovc van Vrieflandt, Jonckcr Ernit van Ittcrfum , Droft vande Twente, ende Joncker Abel Coenders van Helpen , Hovelinck in Faen ende Cantes , Ons volkomelijck be- trouwende op hare ghetrouwicheydt , wijfheydt ende ervarentheydt, hebben wy den felven t'fa- men, als uyt elcke Provincie in Onfe Vergade- ringe comparerende een, gheghevcn ende gheven by defen volkomen macht, audoriteyt, generael ende fpeciael bevel , omme mette voorfchreve Heeren Commillariicn van Hooghil - ghemelte Eertz - Hertogen van onfent wegen ende in onfen Naeme te treden in onderhanaclinge opte voor- fchreve Poinden , ende de felvc te tradcren ende befluyten , ghelijck als fy - luydcn tot meeften dienfte ende verfeeckeringe vande Vereenighde Provintien fullen bevinden te bchooren. Ende hebben belooft, ende belooven by defen ter goeder trouwen , ende onder Obligatie van ons, ende onfe Succeffeurcn in 't Generael ende Par- ticulier voor altijdt goet, valt ende van waerden te houden 't geenc by onfe voorfchreve Ghecom- mittcerde defen aengaende gheaccordeert ende bellooten fal worden, 't felve te Ratificeren, onver- breeckelijck te onderhouden ende doen onder- houden , oock voldoen ende doen voldoen , fon- der daer tegen nimmermeer te doen, oft ghedoo- gen gedaen te worden in eeniger manieren. Des toorconden hebben Wy defen doen Paraphe- ren, met onfen grooten Zegel doen zegelen, en- de by onfen Grcfficr doen tceckenen. Ghedaen in 's Graven - Hage, den een - en - twintighfien dach van September, in 't Jaer ons Heeren duy- fent fes hondert ende negen . Is gheparapheerr, £. V. Aylua, vt' Opte Plycke ftaet ghefchre- ven , Ter Ordonnantie vande Hoogh - ghemelte Moogende Heeren Staten Generael. Gheteec- kent,
|
|||||||||
|
PIacaten_>, ι. Boeck· 2. Τίt.
|
|||||||||||||||||
|
80
|
|||||||||||||||||
|
79
|
|||||||||||||||||
|
kent, . Aerffen. wefende gefegelt mettetgroot
Zegel vande ièlve Heeren Staten in rooden Waf- fche , hangende aen dubbelden ftaerte van Parc- quement. Opten rugge van dcfe Procuratie itaet ghefchreven : Die Staten Generacl vande Vereenighde Vederlanden , midts de nootlijcke abfentie van Volcken Both, Borghcmeefter der Stadt Utrecht , ende Gellius Hillama , der Rechten Dodor , Raedt ordinaris vanden Hove van Vrieflandt , in 't witte van defen ghenomi- neert ende ghecommittcert , hebben tot voltrec- kinge van defe Procuratie ende Commiifie benef- fens den anderen Ghecommittcerdcn ghecom- mittcert, ende committeren by defen Joncker Juftus van Ryfenburgh, Hecre tot Rijfcnburgh, Eerite Burghemceiter der Stadt Utrecht , ende Tinco van Oennama , Grietman over Schoter- landt. Ghedaen in 's Graven-Hage den ecn-en- twintichften Decembris feflien-hondert ende ne- gen . Is gheparapheert, Alart Clant,vt- Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hoogh-ghemelte Moogende Heeren Staten Generacl. Geteeckent, C. Aerjfen. Aldus geaccordeert ende bcflooten inden Hage
inHollandt, ten Dage, Maendt ende Jare voor- fchreve. Ende ten oorkonde is deiên by de Signa- ture der voorfchreve refpedive Gecommitteerden beveiticht. Is gheteeckent , B. de Robiano, Verrcycken , I. B. Maftus , Hen: van Brienen d'Alile , Johan van Oldenbarncvelt, I. de Mal- derce, JuiTus van Rijfenburgh, T. v. Oennama, Ernft van Itterfum, Ab : Coendcrs. Wy na rype deliberatie de fclvc Poinden ende Articulen heb- ben aen-genomen, ghcapprobeert, geconfirmeert ende gheratificeert , nemen aen , approberen, confirrneren ende ratificeren by defen : Beloo- vende ter goeder trouwen die Punduelijck te on- derhouden ende doen onderhouden , als oft wy die felfs hadden ghehandelt, ghetradeert ende belooft, fonder immermeer yets daer tegen te doen , ofte ghedoogen ghedaen te worden in ee- niger manieren , diredelijck ofte indiredelijck, verbindende daer vooren onfe ende onièr naeko- mclingen goederen. Des t'oirkonden hebben wy defejegenvvoordige met onien grooten Zegel doen zegelen , Paraphcren , ende by onfen Grif- fier doen teeckenen , in oniê Vergaderingc, inden Hage opten negen - en - twintighiten dach van Ja- nuario in 't Jaer iefthien - hondert ende thien. Was gheparapheert , /. Magnus , "' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hoogh-ghemelte Mogende Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerffen. |
Volgbt den inhoudt wande Aggreatie wande Door·
luchtighfle Eertz-Hertogen van Ooflenrijck, £§V. Lbert ende Ifabel Clara Eugenia, Infante
van Spaigncn, by der gratiën Godts Eertz- Hertogen van Ooftenrijck, Hertogen van Borgondien, van Lotrijck,van Brabandt, van Lem- borg,&e. Graven van Habfborg, van Vlaenderen, van Artoys , van Borgundien, van Thirol, Paltz- graven ende van Henegouwe, &c. Marck-graven des Heyligcn Rijcks van Roomcn, &c. Allen den geenen die defen jegenwoordigc fien fullen, Sa- luyt. Alfoo wy ghefien hebben iëkcre Punclen en- de Articulen die verdragen ende geaccordeert zijn geweeil opten fevenflen dagh deicr Macnt Janua- rij inden Hage in Hollandt , tuiïchen onfe Ghe- committeerde ende die vande Staten Generael vande Vereenichde Provintien uy t krachte vande Procuratien refpcdivelick aende ièlve Gecommit- teerde gegeven, nopende eenige fwaricheden ende twijfelachticheden die uyt hef Tradaetvan Beflant op den negenden Aprilis duyfentiès hondert ende negen, in onfe Stadt van Antwerpen, tuiïchen ons en de voornoemde Heeren Staten Generael geflo- ten ter eenre ende ter andere zydcn,oock by de re£ pedive Officieren ende Onderfaten waren voor- geileldt, ende in bedencken ghenomen, op de ver- rneerderinge ende naerdere vcrklaringe van dien te letten , van welcke Punden ende Articulen het inhouden hier nae volght van woorde te woordc. ALSOO uyt hetTraftaetvanBeflandt, @V. DOEN TE WETEN, dat wy houdende de voornoem- de Punden ende Articulen voorgoet en van weer- den, hebben de felvcfoo voor ons, als voor onfe Er- ven ende Naeomclingen, Landen, Heerlickhcden, ende Onderfaten aengenomen,geapprobcert, gera- tificeert ende geconfirmeert, nemen aen, approbe- ren, ratificeren en confirrneren by defen, Belooven- de in Souvereyne Princelieke woorden, ende onder verbinteniiïe ende hypotheke van alle ende een ye- gelijckc oniè Goedcrenjegenwoordichende toeko- mcnde,alle de felve onverbreeckelick te obièrvercn ende onderhouden, londer daer jegens te doen oft laten gefchiedcn,diredelick ofte indiredelick in ee- niger manieren. Des t'oirkonde hebben wy deiè je- genwoordigc met onfe eygen handen onderichre- ven,ciidaer aen doen hangen onfen grooten Zege!, Gegeven in onfe Stadt vanBrueiïcle den iz. dach van Januario in 't Jaer ons Heeren 1610. Is gepara- phcert, S.vc' Ende getekerct, C. /, Alben. A. Ifabel. Beneden, Ter Ordonnantie van hcurc Hoocheden, Prats. Ende ghefegelt mettet groot Zegel van hare Hoochcdcn, hangende aen dubbelden Sraerte van Silvcr^oode en blacuvve Zydc, in rooden Waflche. |
||||||||||||||||
|
3. Tra&aet van Vrede , befiooten den 30 lanuarij de fes jegenmordigen
lam 1648. binnen de Stadt Mmfter in Wefiphalenpjjchen den Ooorlmhtichflen en Groot-
machtigen Prime Philips de wier de wan dien naemfionmckjvan Hifpamenj&c. ter eenre3ende de Hoogh Mogende Heeren Staten Generael wande Geünieerde Nederlanden, ter andere fy de. |
|||||||||||||||||
|
Nden Name en ter eeren Godts, Kenne-
J lijck zy aen een yegelijck,dat na een lang- , i:l , J durich vervolgh van bloedige Oorlogen, die ioo vele Jaren hebben gedruckt de Vojckeren, |
|||||||||||||||||
|
Onderdanen , Coninckrijcken en Landen, zynde
onder de gchooriiiemheyt van de Heeren Coninck van Spagnien,ende de Staten Generael van de Ver- eenichde Nederlanden, de voorfz Heeren Coninck ende
|
|||||||||||||||||
|
Traclaten van Treves, Vrede,'&c.
|
|||||||||||||||||||
|
8i
|
|||||||||||||||||||
|
8ι
|
|||||||||||||||||||
|
ringc vande Hceren Staten Generael ï Heere
Godart van Rcede, Heere van Nederhorft, Vrcde- landt, Cortchoef, Ovcrmecr, Horftwacrt, &c. Prcfidcnt vande Heeren Edelen endb Ridderfchap des Landts van Utrecht, en in der felvername comparerende ter Vcrgaderinge van de Heeren Staten Generael : Hccre Francoys van Donia, Heere tot Hinncma in Hielfum ,&e. Gedeputeer- de ter Vergaderingc van de Hceren Staten Gene- rael van wegen de Provintie van Vricflandt: Hecrc Wilhelm Ripperda, Heere tot Hengeloo, Box- bergen, Boculoo ende RuiTenborch, &e. Gedepu- teerde ter Vcrgaderinge vande Heercn Staten Ge- nerael uyt de Ridderfchap cnde Edelen vande Provintie van Over-Yftcl ·. Hcere Adriacn Clant tot Stedum, Hecrc van Nitterfum , &c. Ordinaris Ghcdeputcerdc ter Vcrgaderinge vande Heeren Staten Generael van wegen de Provintie van Stadt Groeningen ende Ommelanden : Alle extraordi- naris Ambafladeurs in Duytflandt ,cn Plcnipoten- tiariflen vande ghcmcltc Hceren Staten Generael op de algemecne Vrede-handelinge. Alle verfien met volkomenc Procuratie, gheinfereert acn het eynde van defen , de welckc vergadert binnen de Stadt Munfter in Weftphalcn, met ghemeyne be- williging bcraemt tot de handclinge van algcmey- ne ruftc inde Chriftcnhcytjn kracht van hare voor- fchreve Procuratien , voor cnde in Naem van de voorfz Hceren Coninck , cnde Staten hebben ge- maeckt, gheilooten cnde ghcaccordccrt de naer- volgcnde Articulen. I.
Ν den eerften , vcrklacrt den voorfz Heer Coninck,cndc erkent datdc voorfz Heeren Staten Generael vande Vcrecnichdc Ne- derlanden, en de rcfpcclivc Provinticn vande felve, met alle haer gcaftocicerdc Lantfchappcn, Steden en aenhoorige Landen , fyn vryc cnde Souvcrainc Staten, Provinticn en Landen, op de welckc, noch op haer gheaftbcicerdc Landtfchappcn , Steden en Landen voorfz , hy Heer Coninck niet en preten- deert, noch nu ofte namaels, voor hem felven,fyne Succcfteurscn Nakomelingen immermeer yets fal pretenderen-, ende dien volgens te vreden te zijn met de felve Hceren Staten te tra&crcn, gelijck hy doet by defe jegenwoordige E EN EEUWIGE V R E D E, op de Conditicn hier naer befchreven en verklacrt. II.
Te weten, Dat de voorfz Vrede fal wcfen goet, vaft, ghetrouw en onvcrbrceckclick, en dat dien- volgens fal fyn ophoudinge van alle Α cl en van Ho- ftilftcyt, van wat fatföcn die zijn, tuilchcn den voorfz Heer Coninck ende Staten Generael , foo ter Zee, andere Wateren, als te Lande, in allehun- luydcn rcfpcclivc Coninckrijckcn, Landtfchappcn, Landen ende Hcerlickheden, ende voor al haerluy- dcr Onderfaten en Inwoondercn,van watqualitcyt ofte conditie die zijn , fondcr uytfondcringc van Plaetfcn ofte Perfooncn. III.
Eenycgelijck fal behouden en datclick gebruye- |
|||||||||||||||||||
|
ende Staten bewogen met Chriftelijcke mcdö-
ecntheyt,en verlangende te maken een eynde van de algcmeyne ellenden,cn te fteuytcn het bedroef- degcvolch, onheyl, fchadc en pcriculen, welckc den wijderen voortganck vande voorfz Nederlatit- fche Oorlogen foude konncn na fich trecken , felfs metuytbreydinge over andere Stenden en Landt- fchappen, en wijdt-afghclegene Landen en Zeen, en de quade crïeclcn vande iêlve, ten bcyde zyden te veranderen in een acngename, goede en oprech- te Vrede, en ibetc vruchten van volkomenc en va- tte ruftc, tot vertrooftinge vande voorfz Volckercn cnde Landen, zynde onder haer gehoorfaemheyt, en reparatie van gheledene fchadc, tot algcmeyne wclvacrt niet alleen vande Nederlanden,maeroock vande ghchcele Chriftenheydt , noodigende cnde biddende de andere Princen en Potentaten, fich door Godts zegen te laten bewegen tot ghelijckc compailic en afweeringe van ongeval, verderf en difordres, wclcke de fvvare plage van Oorloge , foo lange tijdt en foo bcfwaerlick heeft doen gevoelen. Om te gheraecken tot foo goeden eynde en ghc- wenfehte ooghmerek, hebben de voorfz Heercn Don Philippcde vierde , Coninck van Spagnien, cnde de Staten Generael vande Vereenighde Ne- derlanden , gecommitteert en ghcdeputeert. Te weten den voorfz Hecrc Coninck Don Gafpar van Braccamonte en Guzman, Gravc van Pcnaranda, Hecrc van Aldca Scca de La Frontera, Ridder van de Ordre van Alcantara, gedurige Adminiilratcur vande Commandcric van Daymicl vande Ordre van Calatrava, Edelman vande Camer van Syn Majefteyt van fynen Rade en Camcre, Extraordi- naris Ambafladeur aen fyn Kcyferlijcke Majefteyt, en eerfte Plcnipotcntiaris op de generale Vrcdc- handelinge-, Hecre Antony Brun , Ridder, Racdt van Sync Catholijckc Majefteyt, in fynen Rade van State en Hooren Rade, over dcfaecken van Ncdcrlandt en Bourgogne, omtrent fyn Perfoon, en fyn Plcnipotcntiaris op de Traclatcn vande Generale Vrede. Ende de voorfchreve Hceren Staten Generael vande Vereenighde Nederlanden, Hcere Bartolt van Gent, Hecrc van Locnen en Mcynerfwijck, &c. Amptman en Dijckgrave van Bommel, Ticlre, en Bommeler-Wecrdcn, Gedepu- teerde ter Vcrgaderinge vande Hceren Staten Ge- nerael uyt het Lidt vande Ridderfchap en Edelen vande Provintic van Geldcrlandt: Hcere Johan van Matcncilc, Heere van MateneiTe, Rivierc, Opmeer, Soutevccn, &c. Gecommitteerde Racdt en Gedeputeerde ter Vcrgaderinge vande Heercn Staten Generael, uyt d'ürdre vande Ridderfchap cnde Edelen van Hollandt cnde Wcft-Vricflandt, Llooch Hcemraedt van Schiclandt : Heere Adriacn Pauw, Ridder, Hecrc van Hcemftede , Hogcrfmilde, &c. Eerfte preftderende Raedt ende Rcecken - meefter des Gracftlickheyts van Hol- Jandt cnde Wcft - Vricflandt, ende van wegen de felve Provintie Gedcputcert ter Vcrgaderinge van de Hceren Staten Generael : Heere Johan de Knuyt, Ridder, Hecrc van Oudt en Nieuw Vof- mar, Eerfte ende rcprcfcntercnde den Adel inde |
|||||||||||||||||||
|
Staten cnde den Raedt van het Graeffchap van ! ken de Landtfchappcn, Steden, Plactiên, Landen
Zcclandt, ende ter Admiraliteyt aldacr, Eerfte ; ende Hcerlickheden die hy tegenwoordigh houdt Raedt van Syn. Hooghcyt den Heere Prince van J enbefit, fonderdacr in gherroubleert ofbeleth te |
|||||||||||||||||||
|
Oranolc
o
|
|||||||||||||||||||
|
Ordinaris Ghcdeputcerdc ter Vergade-
|
|||||||||||||||||||
|
worden dircclclick noch indireclelick,in wat manie-
|
|||||||||||||||||||
|
F ren
|
|||||||||||||||||||
|
Placatetb-». i.Eoeck» z.Tit.
|
|||||||||||
|
84
|
|||||||||||
|
%1
|
|||||||||||
|
zijn hebbende ende befittende, daer onder fpecia-
lick begrepen de Plaetfcn by de Portugyfcn tfedert den Jare fefthien-hondert een-en-veertien den Heeren Staten afgenomen engeoccupeert,of de Plaetfcn die zy hier namaels iönder infradie van 't jegenwoordich Tradaet fullen komen te verkrij- gen en te befitten: Ende fullen de Bcwint-hebbe- ren, foo vande Ooft ah Weft-Indifche Compagnie der Geünieerde Provintien , als oock de Minifters, hooge als lage Officiers, Soldaten ende Boots-ghe- fellenin Aduelen dienft van d'eenofd'anderder voorfchreve..twee Compagnien wefende, of ghc- weeft zijnde, als oock die uyt der fclver refpedive dienften, foo hier te Lande, als in 't diftrid der op- ghemelte Compagnien alnoch continueren ende nacr defen noch geemployeert mochten werden, vry en onbecommert zijn in alle de Landen ftaciv de onder de ghehoorfaemheydt van den Coninck van Spagnien in Europa,fullen mogen reyfen,han- delen en wandelen, als alle andere Ingefetcnen vande Landen van de voornoemde Heeren Staten. Voorts is befproocken ende gheftipuleert, dat de Spagnaerden fullen blyven by hare Vaerten,in foo- daniger voegen als fy de felve in Ooft - Indien al noch hebben, ibnder hun verder te mogen exten- deren, ghelijck oock mede de Ingefetenen vande Vereenighde Nederlanden, haer fullen onthouden vande frequentatie vande Caftiliaenfche Plaetfcn in Ooft - Indien. VI.
Ende wat aen-bclanght de Weft-Indien,de On-
derdanen en Inwoondcren der Coninckrijeken, Provinciën ende Landen der voorfchreve Heeren Coninck ende Staten refpedivelijck , fullen haer onthouden van te bevaren ende Traffiqueren in alle de Havenen en Plaetfen met Forten, Logicn, Cafteelen, en alle andere by d'cene of d'andere par- tye befet en gcpoiTidcert, te weten de Onderdanen vande voorfchreve Heere Coninck, en fullen niet bevaren en Traffiqueren inde Havenen ende Plaet- ièn,de welcke gehouden worden by de voornoem- de Heeren Staten, noch oock de Onderdanen van de voorfchreve Heeren Staten , in die gheenc de welcke gehouden worden by den gemelten Heere Coninck, Ende onder de Plaetfcn die de voorfchre- ve Heeren Staren zijn befittende, fullen mede be- grepen wcfen de Plaetfen die de Portugyfcn federt den Jare fefthien-hondert een-en-veertich in Bra- zilien vande voorfz Heeren Staten hebben gheno- men, als mede alle andere Plaetfen, die de felve je- genwoordich befitten , foo lange als die onder de Portugyfen fullen zijn, fonder dat het voorgaende Articul fal mogen derogeren aen den inhoudt van dit jegenwoordich. VII.
En tcrwijle noodigh is een goeden langen tijde
om te adverteren den geen en die buy ten de voorfz Limiten met macht ende Schepen zyn.om te de- fifteren van alle Aden van Hoftiliteyt, Is ghcaccor- deert dat de Vrede binnen de Limiten van het Odroy hier bevoorens aende Ooft-Indifche Com- pagnie der Vereenighde Nederlanden verleent,oftc noch by continuatie te verleenen , niet eer en fal beginnen dan een Jaer naer dato van het befluyt vande jegenwoordige Vrede : En wat belanght de Limiten yan het Odroy hier bevoorens by de Heeren
|
|||||||||||
|
ren dat het zy,daer onder men verftaet te begrijpen
de Vlecken,Dorpen, Gehuchten en platte Landen die daer van dependeren; Ende fullen dien volgens de geheele Meyerye van 's Hertogen-Bofch , als mede alle de Heerlickheden, Steden, Cafteelen, Vlecken, Dorpen, Gehuchten en platte Landen, dependerende vande voorfz Stadt en Meyerye van 's Hertogen-Bofch, Stadt en Marquifaet van Ber- gen op Zoom, Stadt en Baronnye van Breda,Stadt van Maeftricht, 't refort van dien, als oock het Graeffchap vanden Vroon-hofT, de Stadt Grave en Landt van Cuyck, Huift en Bailliage van Huift en Hulfter-Ambacht, als oock Axele-Ambacht, gele- gen befuyden ende benoorden de Geule, midtfga- ders de Forten die de ghemelte Heeren Staten je- genwoordich in hebben in 't Landt van Waes, en alle andere Steden en Plaetfcn, de welckc de ghe- dachte Heeren Staten houden in Brabandt, Vlaen- deren en elders, blyven aende voorfchreve Heeren Staten in alle ende de felve rechten en deelen van Souverainiteyt en Superioriteyt, niet uytghefon- dert, en even ghelijckals fy zijn houdende de Pro- vintien vande Vereenighde Nederlanden : Wcl- verftaendc dat alle de refte van 't Landt van Waes, uytgenomen de voorfchreve Forten, fal blyven aen den Coninck van Spagnien . Wat aengaet de drie Quarticren van Ovcr-maze, te weten, Valc- kenburch , Daelhcm en 's Hertogen - rade, de felve fullen blyven inden Staet inde welcke die fich jegemvoordigh vinden, Ende in cas van dif- putc en controverfie, fal de felve ghcrenvoyeert worden aen de Chamhe mi partie, daer van hier na wordt gheiproken , ommc aldaer te worden gede- cideert. IIII.
De Onderfaten en Inwoondcren vande Landt- fchappen vande voorfz Fleercn Coninck ende Sta- ten , fullen alle goede correfpondentie en vriendt- fchap t'famen hebben,iöndcr te gedencken de Of- fenfien en fchaden,die fyluyden hier vooren hebben geleden. Sullen oock mogen komen ende blyven inde Landtfchappen, de een vande andere, en daer doen haer Trafncque ende Commercie in alle ver- feeckertheydt, foo ter Zee, andere Wateren, als te Lande, V.
De Navigatie ende Traffiquen op de Ooft ende Weft-Indien , fullen worden ghernaintencert vol- gens ende in conformité vande Odroyen daer toe albereyts ghegheven, ofte noch te geven, ende tot verfeeckertheydt van dien fal ftrecken het jegen- vvoordige Tradaet, ende de Ratificatie ten weder- zyden daer op uyt te brengen : Ende fullen onder het voornoemde Tradaet begrepen worden alle Potentaten, Natiën ende Volckeren , waer mede de voornoemde Heeren Staten, of die vande Ooft ende Weft - Indifche Compagnie van haren 't we- gen binnen de Limiten van haer Odroy in Vrunt- fchap ende Alliantie ftaen: Ende fal een ycder, te weten de hoochft-ghcmelte Heeren Coninck ende Staten refpedive IMyven befitten en gauderen foo- danige Heerlickheden, Steden, Cafteelen, Sterck- ten, Handel, ende Landen inde Ooft ende Weft- Indien , als oock Brazil, midtfgaders op de Cuften 4 van Afia, Africaende America refpedive , als de felve Heeren Coninck ende Staten rcfpediyelick |
|||||||||||
|
Travaten van Tréves, Vrede» &cc.
|
|||||||||||
|
U
|
|||||||||||
|
85
|
|||||||||||
|
voor het begin Vanden voörfz OoHogh;Hetwelèké:
van ghelijcken fullen doen de Eygenaers vande' voornoemde andere Tollen. XIII. Het wit geibden Zout komCndë uyt de gheuni-
eerde Provinciën inde Landen van fyne voorfchre- ve Majefteyt, fal aldaer ontfangen ende gheadmit- . teert worden,fonder hooger als het grof Zout belait te zijn: InfgheÜjcken het Zout komende uyt de Landen van fyne voorfz Majefteyt inde Vercenich- dc Provintien fal worden gheadmitteert ende ver- tiert , fonder dat het felve hooger befvvaert lal mo- gen worden, als het Zout der voorfchreve Heeren Staten. XIII E
De Rivierede Schelde , als mede de Canalcn
van't Sas, Swijn en andere Zee gaten daer op rcf- pondcrende,fullcn vande zydc van de Heeren Sta- ten gefloten worden gehouden. XV.
De Schepen en goederen komende in en uyt de
Havens van Vlaendercn refpedive, fullen met alle fodanige Impofitien en andere laften by den voorfz Heere Coninck moeten befwaert worden ende bly- ven, als de goederen de Schelde en d'andere Cana- lcn in het bovenftaende Artikel begrepen, in 't op ende afgaen refpedive befwaert worden : Ende fal hier nae geconvenieert worden tuifchen parthyen wedcr-zijds, over den voet vande voorfz egale be- ladingen. XVI.
De Hanzec-Stedcn met alle der felver Borghe-
ren, Inwoondcrs ende Landtfchappen , fullen in 't iluck vande Schipwacrt en Commercie in Spag- nien, Rijcken en Landen van Spagnien, ghenicten alle ende felve Rechten, Vryheden,Immunitcyten en Privilegiën, de welcke door het tegenwoordich Tradactzijn geaccordeert, of naer defen mochten geaccordeert worden , voor en ten opiïchtc vande Onderdanen en Inwoondcrs vande Vercenighdc Nederlanden: En reciproquelick de voorfz Onder- danen en Inwoondcrs vande Vercenighde Neder- landen , fullen ghenicten alle en de fclvc Rechten, Vryheden, Immunitcytcn, Privilegiën en Capi- tulaticn, foo over het ftcllen van Confuls in de Hooft of Zce-Steden van Spagnien, en elders daer het van noode fal zijn, als voor de Coopluyden, Fa- deurs, Schippers, Matroofen of anderfints,cn even gclijck als de voorfz Hanzee-Steden in 't generael of int particulier hier bevoorens hebben verkregen en ghepradifeert, ofhier namaels fullen verkrijgen en pradifcren voor defekerhey t,vordelen en advan- tage vande Schipvaert en Commercie van haer Steden, Coopluyden, Fadeurs, Cornmifen en an- dere die daer van dependeren. XVII. Sullen oock de Onderfaten en Inwoondcrs van-
de Landen vande voorfz Heeren Staten , hebben de felve verfeeckertheytende vryheyt inde Landen van den voorfz Heer Coninck, die gheaccordcert is aen de Onderfaten vanden Coninck van Groot Brctagnc, by het leftc Tradaet van Vrede, ende de fecretc Articulen gemaeckt met den Conneftabel van Caftilicn. XVIII.
De ghcmelte Heer Coninck fal metten cerften
E ζ ηοο-
|
|||||||||||
|
Heeren Staten Generael gheaccordcertj ofte noch
by continuatie te accorderen aende Weit-Indifche Compagnie, dat de Vrede aldacr niet eer en fal be- ginnen, dan een half Jaer naer dato als vooren : Wel ver'itaendc dat indien van wegen 'tpublicq ten weder-zyden het ad vijs vande meer genoemde Vrede binnen de voorfz refpedive Limiten eer fal wefen ghekomen, dat van als dan de Vyandtfchap daer ophouden fal, Maer indien nac de voorfz tijdt vaneen ]aer ende half Jaer refpedive, binnen de voorfz Lïmiten der voorfz Odroyen, eenige Aften van Hoftiliteytdaer fal zijn ghedaen ,die fchadc fal i'onder uytitel werden gerepareerd VIII. De Onderfaten en Inwoonderen vande Landen
vande voornoemde Heeren Coninck ende Staten, doende traiTique inde Landen de een van d'andere, en fullen niet gehouden welen te betalen meerder Rechten en Impofitien als de eygen Onderdanen refpedive: In voegen dat de Ingefetcnen en Onder- danen vande Ghcunicerde Provintien, fullen zijn ende blyven geeximeert van fceckcr twintich par ccnto,oftc oock diergeliicke minderc,meerdcrc ofte eenige andere Impoütie, die den Coninck van Spagnien gheduyrendedentwaelf-jarigen Trcfucs geheven heefcofte hier na diredelick ofte indirede- lick foudc willen heffen op de voornoemde Inge- fetcnen ende Onderfaten vande geünieerde Provin- ciën , ofte tot lafte vande fclvc boven ofte meerder als op fijn eygen Onderfaten. IX.
De voornoemde Heeren Coninck ende Staten
en fullen buyten hare refpedive Limiten vande pafferende goederen, noch te Water noch te Lan- de, geen incomendc, uytgaende ofte andere Laften vermogen te ontfangen. X.
De Onderdanen vande voornoemde Heeren
Coninck ende Staten, fullen reciproquelick genie- ten inde Landen d'een vanden anderen de oude Vryheyt vande Tollen van de welcke iy in Vrede- lijckc PoiTeflic gheweeft fullen zijn voor het begin vanden Oorloch. XI.
De hanteringe, ommegangh ende Commercie,
tuifchen de refpedive Onderdanen, en fal niet mo- gen verhindert worden,ende indien eenige verhin- deringen mochte gebeuren , de felve fullen reelick en metter daet werden wech genomen. XII.
Ende vanden dach af van 't befluyt en ratificatie
van defe Vrede , fal den Coninck doen ophouden het heffen van alle Tollen op den Ilhijn cfi Mazc, die voor den Oorloch gewceft zijn onder het rcflbrt ende diftrid der Vercenichdc Nederlanden, fpecia- lick mede den Zecufchen Tol, in voegen dat defen Tol niet geheven fal worden van wegen fyne voorfz Majefteyt, noch binnen de Stadt van Antwerpen noch elders. Welvcrftaende en op conditie dat van den voornoemden dagh af de Staten van Zee- landt reciproquelick t'harcn lafte fullen nemen en- de betalen ccril en voor al vanden felven dachafde jaerlijxc Renten, die voor het Jaer vijftien-hondert twee-enTeventich, op den voorfz Tol zijn gheve- ftight gcworden,en van de welcke de Eygenaers en Rcnt-hefïers in bcüth cnontfanckzijn gheweeft |
|||||||||||
|
Placateo-j. ï.Boeck, 2¥Tit.
|
|||||||||||
|
88
|
|||||||||||
|
87
|
|||||||||||
|
ofte wel jegens de Perfoonen vande Contraven-
tcurs, na dat fulcks naer ghelegenthcyt fal werden gerequireert, Ende en fal de voornoemde ordinaris Juftitie in geen gebreeckc mogen blyven de voor- noemde executie te doen, of te laten ghefchieden, en de contraventic te repareren binnen den tijde van fes Maenden, naer dat de voorfz ordinaris J u- ilitie daer toe fal welen verlöcht. XXII. Indien eenige Sententien en VonniiTen gheghe-
ven waren tunehen Perfoonen van verfcheyden partyen niet gedefendcert wcfende,'tzy in materie Civil ofte Crimineel, die en lullen niet mogen ge- executeert worden jegens de Perfoonen dergecon- demneerden, nochte hare goedden. Endc en ful- len gene Brieven van MarquenoftRepreiïalicn gc- accordcert worden, ten zy met kcnnilïè van faec- ken, ende in faecken in de wcicke fulcks is toege- laten by de Keyferlijcke Wetten en Conitituticn, en na de ordre geftelt by de felve. XX III. Men en fal niet mogen aen-komen, in-komen
ofte blyven inde Havenen, Bayen, Playen, ofte Reeden vande Landen d'cene van d'andere , met Schepen ende Volck van Oorloge,in ghetal welck foude mogen fufpicie gheven, fonder verlof en toe- latinge vanden geenen onder de wcicke de voorfz Havenen, Bayen , Playen endc Reeden zijn , ten ware men gedreven werde door Tempeeil,ofr.c ge- drongen 't felve te doen door noot, en om tefchou- wcn eenige periculcn vande Zee. X X 1111. De geene op de welckc de goederen zijn aenge-
Hagen en geconfifqueert ter oorfaecke vanden Oor- loge , ofte hare Erfghenamen, ende die haer recht hebben,fullcn gebruyeken de felve goederen, endc fullcn de Poilefiic van dien aennemen by haer ey- gen authoriteyt, endc in kracht van dit Traclaet, lönder dat van noodc zy te hebben recours aen de Juftitie, niet tegenltacnde alle incorporatien voor den Fifque, Vcrpandinge, gedane Giften , Trada- ten , Accoidcn ende Tranfadicn, en wat renuncia- tien inde voorfz Tranfadicn foudcn mogen geftelt zijn,om uyt te fluy ten van een gedeelte vande goe- deren den geenen die de felve behooren toe te ko- men ; Ende alle goederen ende Rechten die vol- gens het tcgenwoordich Tradaet reciproquelijck den ouden ProprietarifTen, haren Erven ofte Adic van den felven hebbende, zijn ghereflitueert, ofte noch gcreftitueert moeten werden , fullen by den felven ProprictariiTen mogen verkoft worden, fon- der dat van noode fal wefen daer toe particulier confent te verwerven. Endefal dien volgende van- den cygendom van Renten die van wegen den Fif- que in plaets vande verkofte goederen lullen we- fen geconftituecrt,mitfgaders de Renten ofte adicn ftaende tot lalte vande Fifquen refpedive by de Proprietariiïen van dien oock mogen worden ghe- difponeert by verkoopinge of anderfints als van hare andere eygen goederen. xxv..
Het welckc oock plactfe hebben fal ten profyte
vande Erfghenamen van wylen den Hcere Prince Wilhelm van Orange,fcifs voorde Rechten die fy hebben inde Salines van het Graeffchap van Bour- goigne, die hun-Juyden lullen weder ghegeven en gela-
|
|||||||||||
|
noodige voorforge geven, datter eerlijcke Plactfen
gheotdonnccit werden tot de bcgraeffcnis vande Lichamen der ghccnen die van der voorfz Heeren Staten zyde fullcn komen t'ovcrlydcn onder de gehoorfaemheyt vanden voorfz Heer Coninck. XIX.
De Onderdanen en Ingefetenen vande Landen
vande ghcdachte Heer Coninck komende inde Landen vande voornoemde Heeren Staten fullen haer ten opfichte vande publique oeffeninge van Religie moeten ghedragen in alle fedigheyt, ionder eenich fchandael te gheven met woorden of met wcrcken en fonder eenige laftcringe te fpreecken ; En het felve ial worden gcobfervccrt by de Onder- danen en Inwoonderen vande Landen der voorfz Heeren Staten komende inde Landen van Syne Majeileyt. XX.
Van gelijckcn en fullcn de Coopluydcn, Schip-
pers, Piloten, Scheeps-yolck.harc Schepen, Coop- manfehappen, Waren en andere Goederen haer toc-behoorende, niet mogen aen-gheflagen noch te gcarreiteert worden, 't zy in krachtc van ecnigh be- vel, gcneracl of particulier,ende om wat faeckedat- tet zy, van Oorloge of anderfin ts, felfs niet onder pretext van fich daer van te willen laten dienen tot confervatie en befcherminge des Landts : Daer on- der men nochtans niet en verftaet te begrijpen de aenflagingen endc arreitcn vande Juftitie door de ordinaris wegen ter oorfaecke van eygen fchulden, Obligaticn, ende bondige Contraden vanden ghe- nen tegens den wel eken de voorfz aenflagingen fullcn zijn gcdaen,daer innc geprocedeert fal wor- den gelijck gebruyckclick is na recht en reden. XXI. Daer fullcn ten weder-zyden eenige Rechters in
gelijck getal worden gccommittccrt by forme van Chambre miparrie, die hunne refidentie fullen hou- den inde Nederlanden, en op alfulcke plaetfen als behooren fal, endc fulex by beurten, dan onder het gebiedt van d'cene, dan van d 'andere, na dat fulex by onderlinge bewilliginge fal goet gevonden wor- den, wcicke wcderzijdts gefielde Rechters volgens de CommiiTic en Inilrudic hun te geven, en op de wcicke fy lullen Ecdt doen, volgens fceckcr For- mulier daer toe ten wcder-zyden te arreltcren, ful- len opficht nemen over de handelinge der Ingefe- tenen der voorfz Nederlanden, endc Lallen en Im- pofiticn die ter eenre en ter andere zyde gheheven fullen worden op de Coopmanichappen : Endc in- dien de voornoemde Rechters'komen te bevinden dat daer in ter eenre ofte ter andere, ofte wel ten beyden zyden exces werde begacn, fullen 't felve exces reguleren en modereren. Voorts fullen de voorfz Rechters examineren de quellicn over.de non-cxccutic van het Tradaet, als oock de contra- ventien van dien, die in tyden ende wylcn fouden mogen komen te ryfen, lbo inde Landen van her- waerts-over,als oock inde verre afgelegen Coninck- rijeken, Landen,Provincicn en Eylanden in Europa en daer op lörnmaric en de plano difponeren , en uytfpreeckcn 't ghecne fy in conformitcyt van het Tradaet bevinden fullcn te behooren. Ende fullen de Sententien en difpofitie vande voorfz Rechters ter executie worden gellelt door de ordinaris Juili- tie, ter plactfe alwaer de contraventic is ghefchiet, |
|||||||||||
|
Tradaten van Tr
|
90
nemen , fonder dat onder pretext van onbetacldc
Capitatien of anderfints de reftitutie uytgcftek lal mogen worden. XXX.
De Onderdanen en Ingefctcnen der Vereen igh- de Nederlanden, fullen over al in de Landen onder- de gehoorfaemheyt vande gemeltc Heer Coninck zynde,fich mogen doen dienen van alfulcke Advo- caten , Procureurs, Notarifen, Solliciteurs en Exe- cuteurs , die het hacr ial goct duncken, wracr toe oock de felve fullen worden gecommittcert byde Ordinaris Rcchters.wanneer hetnoodighwefen ial, en de felve Rechters, des fullen verfocht zijn ; En reciproquelick de Ingefetenen en Onderdanen van ghcdachte FIcerc Coninck komende in de Landen vandc gemeltc Hecrcn Staten, lullen ghclijckc alli- ftentic genieten. XXXI.
Indien de Fifque heeft doen verkoopen van d'ec- nc ofte d'anderc zyde eenigc gcconlifqueerdc goe- deren, de geene aen wien de felve uyt krachtc van dit Tradact moeten toebchooren,fullen gehouden wefen haer te contentcren metten Intereft van den prijs jegens den Penninck fefticn, ommc dacr van r'elckcn Jarc betaelt te worden op de naerilighcyt van degeencdiede voorfz goederen befitten,ander- fints fal hun-luyden gcoorloft zijn hun te addrefle- ren aende verkochte Gronden en Erven, met dien [ verftande, dat in plaetfe vandc verkoftc Goederen, j af-ghelofte Renten , ofte het Capitael vande felve, i door en uyttcn naem vandc refpeélive Fifquen, opene Brieven fullen verleden worden ten prolijte vandc Eygcnaers, hare Erven, of des Adie hebben- de, die hun fullen dienen tot bewijs dcclaratoir, in conformiteyt van het Tradaet, met aiiignatie van- dc Jacrlijcxc bctalinge op een Rcntmeeftcr inde Provincie dacr die verkoft ofte af-geloft zijn, wclc- ke Rcntmeeftcr daer inne fal worden ghenaemt, en fal den prijs ghereeckent worden nae de cerfte ι verkoopinge pubüquclick, ofte anderfints gcdaen ! zynde nac behooren , van welckc Rente ljet eer- fte Jaer verfchijnen fal een Jaer nae dato van het befluyt en Ratificatie van dit tegenwoordigh Tradaet. XXXII.
Maer indien de voorfz verkoopingen ghcdaen waren ghcw'ceft by Juftitie voor dcuchdelijckc en Wcttelijckc fchuldcn vandc ghcene aen wien de voornoemde Goederen plachten te gehooren voor de confifcatic, 't fal hun-luyden ofte hare Erven, ende recht van de felve hebbende, gheoorloft zijn die nac hacr te nemen, betalende den prijs binnen cen Jaer,tc rceckenen van den dach van het tegen- woordich Tradaet, nae wekken rijdt fy - luyden dacr toe niet meer en fullen ontfangen wordenen- de de voorfz acnncminge ende herkoopinge by hacr gcdaen zynde, fullenfy-luyden daer van mo- gen diiponcren, gelijck haer goct duncken fal, fon- der dat van noode fal wefen cenige andere toclatin- ge dacr van te verwerven. XXXIII.
Men verftact nochtans niet de voorfchrevc nae I hacr ncminge plaetfe te ghevcn voor de verkochte Huyfen gelegen inde Steden,te dier oorfaecke ver- kocht zynde, om de groote incommoditeyt, en no- table fenade die de verkrijgers ontfangen fouden F 3 ter
|
||||||||||||
|
89
gelaten worden, met de Boffen die dacr van dc-
pcndercn,ten opfichte van't gene niet en fal bevon- den worden dat foude zijn ghekocht ende betaelt van wegen fyne voorfz Majefteyt. XXVI.
Dacr onder men mede verftaet begrepen te zijn de vordcre Goederen en Rechten , ghclegcn in de Gracffchappen van Bourgoignc en Charolois, en 't ghcene volgende het Tradaet vanden negenden Aprilis fefthien-hondert negen , en den fevenden Tanuary feilhien-hondcrt tien rcfpedivelijck noch niet en is ghereilituecrt, falaende Proprietariffen, hare Erven, ofte Adie vandc felve hebbende, van bcyden zyden al-omme metten ecrilen ter goeder trouwen worden gereftitueert. XXVI I.
Ghclijck mede verftaen worden dacr onder be- grepen te zijn de goederen en Rcchten,die na uyt- ganck vanden twaelf-jarigen Trcfues by Sententie van den Hoogen Raedt van Mcchelen, tot nadeel vanden Fifque zijn toegewefen aen wijlen Gracff Ian van Nallau, ofte in wat maniere de voorfchrevc Graef de PoiTciïïe van dien heeft verkregen, in wat Plaetfen , Landen of Heerlijckhcden de felve toe- gewefen Goederen en Rechten mogen ghclegcn, cndoorwïcn de felve mogen ghepoilïdccrt zijn, welckc Sententie by macht van dit Tradact is en- de wort ghchouden als niet gewefen, ende alle an- dere verkregene Poiïeiïïc als voorfchrevc is te niet |
|||||||||||||
|
gcdaen.
|
|||||||||||||
|
. X XVIII.
linde wat acngaet het Proces van Chaftclbclin ,
gheintentcert by het leven van wylcn den voorfz Hecre Prince van Orange voor den Hoogen Racdt van Mcchelen tcgens den Procureur Gcnerael van den Coninck van Spagnicn : devvijle het felve Pro- ces niet en is getermincert gew7ccft binnen den tijt van een Jacr na het vcrvolgh dacr op gedaen , gc- lijck als in 't vccrthicndc Artijckel van den twaelf- jarigen Trcfucs was belooft te doen: Is verdragen dat acnftonts na 't fluyte en Ratificatie van het te- gcnwoordich Tradact, den Fifcus uyt den nacm van Syn Majeftcyt ofte uyt wiens uaem fulcks ee- nichfints ibude mogen wefen, datelick af-ftant fal doen van alle de Goederen inden voorfz Proceilc gecyfeht, ende by wicn ofte uyt wat recht de felve luudc mogen befeten worden, oock renonceren in naem ende van wegen als vooren, van alle Adicn en prctcnficn die de voorfz Fifcus op de voorfz goe- deren cenichfmts foude mogen hebben ofte kon- nen pretenderen, om door den tegenwoordigen lieer Prince van Orange, fyne Erven en Nakome- lingen, of fyns recht hebbende, datelick nae 't fluy- ten en Ratificatie van dit Tradaet, en uyt kracht van't felve en fond er recours aende Juftitie, te wor- den aengeveert en genomen in vrye en onbekom- merde PoffciTic, Mits dat die opgebeurde en geno- ten vruchten met de laften van dien, tot den dagh van het befluyt van dit Tradaet fullen blyven tot profijt vanden Fifcus. XXIX.
Indien in eenigc plactfc difficulteyt wierde gbe-
vonden op de reftitutie vandc goederen en gerech- tichcden die gereftitueert moeten worden , lal den Rechter vandc Plactfe fondcr uytftel de reftitutie doen eiïed hcbbcn,en dacr inne den kortftea wech |
|||||||||||||
|
Placaten. ï.Boeck. 2.T1C
|
|||||||||
|
92
|
|||||||||
|
9i
|
|||||||||
|
XXXIX.
De verkoopinge van geconfifqueerde of aenghc-
teyekende Goederen ghedaen, tfedert het befluyt van 't Tradaet, fal gehouden worden nul ende als niet gedaen, gelijck mede de verkoopinge, gedaen voor het felve befluyt tegens de Verdragen of Ac- corden met eenigc Steden in 't particulier ghe- maeckt . XL.
De Huyfen van particulieren, die ghcreilitucert zijn, ofte gereftitucert moeten wordcn,volgens het Tradaet, en fullen reciproquelick met garnifoen of anderfints niet anders ofte hoogcr belait worden, dan de Huyfen van andere Inwoondcren van ghe- lijcke gclcgcnthey t. XLI.
Nicmandt en fal ter eenre ofte ter andere zyde , diredelick of indiredelick, in't veranderen van fync woonplaetfc belet worden,mits betalende de Rech- ten daer toe ftaendc, ende indien eenigc beletfelcn federt het Tradaet ghefchiet waren, fullen datclick worden afgedacn. XLII.
Indien eenigc Fortificatien ofte publique Werc- ken, ter eenre ofte ter andere zyde, met toclatinge ende authoriteyt vande Ovcricheyt gemaeckt wa- ren, in plaetfen waer van door hettegenwoordigh Tradaet, reftitutie fal moeten gefchieden, de Eyge- naers van dien lullen gehouden wcfen haer te con- tenteren, met de eftimatic die daer van gedaen fal wefen door de ordinaris Rechters, foo vande voorfz Plaetfen, als vande Jurifdidie die zy daer hadden, ten ware parthyen daer over onderlingh accordeer- den ; Gelijck mede fatisfhdie fal ghedaen worden aen de Eygenaers vande goederen die tot Fortifica- tien, publique Wercken ofte Godts-huyfen zijn ge- appliceert. XLI II.
Aengaende de goederen van Kercken,Collcgicn, ofte andere pieufc Plaetfen , ghelcgen inde Vcrec- nighde Provintien,dc welcke Leden waren,depen- derendevan Kereken , Bcneficien en Collegien , zynde onder de ghchoorfacmheydt vande voorfz Heer Coninck,het gene voor 't befluyt van't tegen- woordige Tradaet niet en is verkoft gheweeft, fal hunluyden weder ghegeven en ghereftitucert wor- den, en fullen in't befit van dien komen , oock by haer eygen authoriteyt en fonder hulpe van Jufti- tie, om de felve te gebruyeken, fonder daer van te mogen difponcrcn,gelijck als hier vooren is gcfeyt, maer voor de ghcenc die verkoft fullen weien voor den voorfz tijdt, of by de Staten van eenigc vande Provinciën in bctalingc fullen ghegeven wefen, de Rente van den prijs fal haer Jaerlijcx betaclt wor- den tegen den Pcnninck fefthien, by de Provintie die de voorfz verkoopinge fal hebben gedaen, of de felve goederen in bctalingc gegeven, ende oock in dier voegen ghealljgncert, dat fy daer van mogen wefen verfeeckert, van gelijcken fal gedaen en ge- obfervcert worden vande zyde vande ghemeltc Heer Coninck. XLIIII.
Aengaende de pretenfien en intereffen, de welc- ke den Heere Prince van Orange foude mogen ■ hebben,ten opfichte van eenige partyen die hy niet en is beüttende,daer over fal by particuliere hande- linge
|
|||||||||
|
ter caufe vande veranderingen en reparatien die fy-
luyden inde voorfz Huyfen fouden mogen gedaen hebben, daer van de liquidatie te fccc lanck ende befwaerlick foude weien. XXXIIII.
Ende foo veel aengaet de reparatien ende verbe- teringen ghedaen aen andere verkochte goederen, daer "van de verkoopinge is toe gelaten, indien die worden gepretendcert, de ordinaris Rechters fullen recht doen met kenniiTe van faceken, blyvende de Gronden en Erven, ghehypotcqueert voor de fom- me daer toe de verbeteringen fullen worden gheli- quideert, fonder dat nochtans ghcoorloft fal wcfen aen de voorfz koopers te gebruyeken recht van re- tentie om daer van betacldt ende voldacn te wcfen.
X X X V.
Alle verfwegen Goederen en Rechten, roerende, onroerende, Renten, Adien, Schulden, Creditcn en andere, die by de Fifcus niet aen-ghcflagen fullen zijn gheweeft met bchoorlijcke kenniffe van face- ken , voor den dach van het bcfluyt en Ratificatie van dit Tradaet, fullen blyven tot vryc ende volle difpofitie vande F.ygenaers, hare Erven, of des recht hebbende, met alle de Vruchten, Renten, Inkom- ften en Vordcclcn, Mede en fullen de gene die de voorfchreve goederen en Rechten fullen verfwegen hebben , nochtc hare Erven daer over mogen wor- den ghemoleftecrt vande Fifquen refpedive, maer fullen de Eygenaers, hare Erven, of des Recht heb- bende , ten opfichtc van dien, aclie hebben tegen een yegclick als voor haer eygen. goct. XXXVI. De Boomen af-ghchouwcn nae den dach van 't befluyt van dit Tractaet, en die ten felven dage noch op den gront fullen gelegen hcbben,als mede de verkofte Boomen die ten voorfz dage naer 't be- fluyt noch niet ghehouwen mochten zijn, fullen blyven aen de Eygenaers, niet tegcnflaende de ge- dane vcrkoopingc,en fonder dat zy gehouden fullen wcfenseenigen prijs te betalen. XXXVII. De Vruchten, Muyrcn, Pachten en Inkomen van Heerlickhcden, Landen, Thicnden , Viffchc- ryen, Huyfen, Renten en andere Opkomften van Goederen, die volgens hctTracraet moeten gcrefti- tucert worden, verfchenen nae den dach van 't bc- fluyt van't Tra&aet, fullen voor het ghchecle Jaer den Proprietarifien, hare Erven , ofte Actie vanden felven hebbende, volgen. XXXVIII.
De Huyrcn die ghemaeckt zijn van gheconfif- queerde ofaengeteyekende goederen, (niet tegen- ilaendc die voor vele Jare,n zijn ghemaeckt) fullen expireren met het Jaer van't befluyt van't Tradaet nae 't ghcbruyck vande plaetfen refpedive, daer de voorfz Goederen fullen mogen zijn ghelcgen, ende fullen de Huyren verfchenen naer den dagh van 't befluyt van't Tradaet, gelijck gefcyt is, betaclt wor- den aende Eygenaers : Wel verftaende, indien den Bruycker der gefeydc Goederen voor 't gewas van dien Jare eenigc onkoilcn heeft aengewent,dat de felvc onkoften by de Eygenaers aen den Bruycker fullen worden betaeldt naer coftumc ofte diferctie vanden Gerechte vande plaetfe daer de felvc Goe- deren fullen zijn gelegen. |
|||||||||
|
:ves, Vrede, &c. 94
de Goederen die Verkoft oft geaccordeert zijn, om-
me gedijekt ofte herdijekt te worden, anders als de Opitallen, daer vooren de PoiTeiTeurs fich hebben verbonden by de Tradaten daer toe ghemaeckt, met den Intercft van degefurneerde penningen, in dien eenige gegeven zijn, oock naer advenant van den Pcnninck feftien als boven. XLVIII. De VonniiTen ghegheven omme de Goederen
en Rechten geconfifqueert met parthyen die ghe- kent hebben den Rechter ende Wettelijck zijn ge- defendcert gheweeft, fullen houden, endcen iul- len de ghecondemneerde niet ontfangen worden om die tegen te fpreecken, ten ware deur ordinarjs Wegen . X L I X.
De voorfchreve Heer Coninck quiteert én re-
nonceert aen alle pretcnfien van redemptie en alle andere Rechten en pretenfien,die hy foude mogen hebben ofte pretenderen , in eeniger manieren op de ftadtvan deGrave,Lant van Cuyck,zyn aenbe- hooren en dependentien, oude Baronnyc van Bra- bandt, hier bevoorens in pandtfehap gehouden van wylen den Heere Prince van Orange, van welcke pandtfehap de redemptie is gequittcert en ghecon- vertcert in eygendom, en overgelevert ten profyte van wylen de Heere Prince Maurits in December fcilhien-hondert en elf, by de Heeren Staten Ge- nerael der Vcrccnichde Nederlanden , als Souvc- rains der voorfz Stadt Grave en Landt van Cuyck, volgens en in conformiteyt van de opene Brieven daer op verleden , En in krachte van welcke con- verfie en afflant de voornoemde Heere Prince te- genwoordich, iyn Erven en SucceiTeuren , ofte des recht hebbende,fullcn voor altijdt ghebruycken de vollen ende geheelen eygendom vande voorfchreve Stadt ende Landt van Cuyck, met alle zijn acnbe- hooren en dependentien. L. .u' «*:
Quitteert mede en renonceert ghcdachte Heere
Coninck aen alle en yegelijcke Rechten en pretcn- fien, 't zy van eygendom, ceiïie of anders, die hy in eeniger maniere foude mogen pretenderen op de Stadt, Graeffchap en Heerlickheydt van Lingen, ende vier Kerfpelen, en andere ghcrechtigheden daer toe behoorendc, als mede op de Steden en Hecrlickhcden van Bcvergarde en Cloppenburgh, en andere pretenfien, op en tegens wie het foude mogen zijn, om reëlicken metter daet voor altijdt te blijven acnde voornoemde Heere Prince van Orange, fyne Erven ende SucceiTeuren, of des recht hebbende , in vollen recht van eygendom , volgens de Brieven van Gifte en Vcrly van Keyfer Carel de Vijfde, in date derden November vijftien- hondert fes-en-veertigh, en daer nae ghemaeckte Verdragh, tuifchen den G;aef van Buyren, en den GracfvanTccklenborgh , in date vijfden Marty vijfthien-hondert acht - en - veertien, en leflelijék volgens de Ceiïie daer van ghedaen in November vijfthien - hondert acht - en - t'fcventich , welcke de voornoemde Heer Coninck, voor foo veel hem mochte raceken, heeft gheconfirmeert, en confir- meert by het tegenwoordigh Tradaet. De voornoemde Heeren Coninck ende Staten
fullen committeren elck in den fynen, de Officie- ren |
|||||
|
o^ Tradaten van Ti
lirigë verdragen worden, tot fatisfadie Van de ghe-
dachte Heere Prince van Orange, maer wat aen- gaet de Goederen en andere eftecten,waer.van den voorfz Heere Prince is in poiTeiTie by Odroy ende Conceffie der voorfz Heeren Staten Generael, in de Bailliage van Hulfter-Ambacht en elders, daer van hem de voorfz Heeren Staten t'federt korten rijdt herwaerts de confirmatie hebben verleent, alle de felve partyen fullen volkomentlijckin vol- len eygendom bly ven aen den voorfchreven Heere Prince, fyne Erven en SucceiTeuren , of des recht hebbende , fonder dat yets fal konnen ghepretcn- deert worden op de voorfz goederen, uyt krachte van cenige Articulen van het tegenwoordige Tradact. XLV.
Aengaende feeckerc andere Poinden die boven
den inhoudt van het voorgaende Artikul affonder- lick zijn getradeert en overkomen en geteyekent in twee verfcheyde Schriften , het eene van den achtilen Januarij , het ander van den feven-en- twintichitcn December fefthien-hondert feven-en- veertigh, voor ende in naem vanden voorfchreven Heere Prince van Orange, de voorfz Schriften en alle den inhoudt vandefelve füllen effed genieten en worden geconfïrmeert, voltrocken en geexecu- teert nae hare forme en teneur, min noch meer als of alle de voorfz Poinden in 't generael, of een ye- dcr van dien in 't byibnder, van woort tot woort ware gheinfereert in dit tegenwoordige Tradaet. Niet tcgenflaende eenigernande claufulen van dit tegenwoordige Tradaet defen ter contrarie,welcke claufulen men verflaet te derogeren, en worden exprcffelijck ghederogeert door dit tegenwoordige Artikel , en welcke claufulen ten opfichte van de voorfz twee Schriften zijn en fullcn ghehouden worden als niet ghedaen, en fonder dat ter oorfake van de felvehet etTcd, voltreckinge ende executie vande voorfz twee Schriften van den achtilen Ja- nuary ende van den feven en twintighflen Decem- ber fcilhien-hondert fevcn-en-veertich fal mogen beleth of in eenigerhandc manieren opghehouden worden. XL VI.
De gheenc aen de welcke de gheconfifqueerde
Goederen moeten ghcreilitueert worden, en fullen niet ghehouden wefen te betalen de achterflallen van Renten, Laften ende debvoiren, fpecialick ge- affêdeert ende geafllgneert op de felve Goederen, voor den tijdt dat fy-luyden die nieten hebben ge- bruyekt: Ende foo fy-luyden daer over vervolght ende gemoey t worden van d'eene of d'andere zyde, fullen worden gerenvoyeert als geabfolvecrt; Ende daer kennclijck bevonden wort, dat alle Goederen van ycmandt van d'eene ofte de andere zyde ghe- confifqueert ofte aen-geteyekent zijn gewecfl:, foo dat den felven geene middelen heeft behouden, daer uyt hy de Renten ofte IntereiTen van fyne fchulden vervallen, geducrende de confifcatieofte annotatie,heeft konnen betalen, de felve en fal niet alleen van de reéle laften ende Renten, volgende het Tradaet, maer oock van de generale ende pcr- foncle belaflingen van de Renten ende Intereften inden voorfz tijdt verfchenen, gevrijt wefen. XLVII. Men en fal oock niet mogen pretenderen voor
|
|||||
|
Placatecu. i.Boeck; 2/fit.
|
|||||||||||
|
96
|
|||||||||||
|
95
|
|||||||||||
|
ren en Magiilraten tot de adminiilratie van de Ju-
inde ende Policie,inderi Steden cnde iterckc Plaet- fen, de welcke door het tcgenwoordich Tra&aet behooren gcreilitucert re worden aende Eygenacrs omme die te gebruyckcn. LÏI.
Het Over-Quartier van Gelderlandt fal wor-
den ghewiflelt jegens een equivalent : Ende in ghevallc men fich onderlingh niet foude korinen vcrghelijcken over het voorfchrcve equivalent, fal 't felve ghefteldt worden aen de Chambre mi fartie , om binnen fes Macnden, nae het Befluyt en Ratificatie van het Tractact , te worden ghe- decideert. LUI.
De voorfchrcve Heere Coninck verbindt fich
crTeéttvelick uyt te \vcrcken de continuatie ende obfervatie vande Neutraliteyt, Vrundtfchap cnde goede Nabuyrfchap, van wegen Syn Kcyferlicke 'Majcftcyt ende het Rijck mettc voorfchrevc Hee- ren Staten : Tot welcke continuatie cnde obfer- vatie , de voornoemde Heeren Staten fich infghe- lijcken reciproquelick verbinden , ende fal daer op volgen de confirmatie van Syne Keyferlijcke Majcfleyt, binnen dentijdtvan twceMacndcn, ende van wegen het Rijck binnen een Jacrnae het Befluyt ende Ratificatie van 't jegenwoordigh Tradaec. : . HUI.
, De Meublen die gcconfifquecrt,en de Vruchten die vervallen zijn voor het Befluyt van het tegen> woordigh Τraétaet, en fuilcn gecne reftitutic fub- icd wcfen; . .:.. ., :,:■:.: , LV. De aitien Mobiliaer,de welckeby den voornoem-
den Heeren Coninck ofte Staten geremitteert ful- len zijn tot profijt van particuliere Schuldcnacrs voor het befluyt van het jegenwoordige Tractact, fuilcn uyt - ghedacn blyvcn van d'ecne en d'an- dere zydc, L VI.
Den tijdtdie gheloopcn heeft gheduyrcnde den
Oorlogh, 'te beginnen tfcdert den Jate vijfthien- hondert feven'- en - tfcfligh tot den aenvanck van den twaelf-jarigen Trefues, als mede den tijdt die ghcloopen heeft tfcdert de expiratie van de gheicyde Trefues , tot het Befluyt van dit Tra- ctact , en fal niet worden gcreeckent, om yemandt daer mede te verkorten, ofte anderfints te preju- diciëren . LVII.
Die gcene die gedurende den Oorloge vertroc-
ken zijn in Neutrale Landen, fullen ghenieten de vruchten van dit Tractact, en fullen mogen woo- ncn daer 't hun goet duncken fal, felfs weder kee- rqa in hare oude woon - plactfen , omme aldacr te ^t*?ÖI}en in alle verfeeckertheyt, onderhoudende de Wtitten van den Lande, fonder dat ter oorfaecke van harewooninge (die fy. fullen houden in wat plaetfe dattet zy) hare goederen fullen mogen wor- den acngeflagen, of fyluyden gepriveert van 't ge- bruyek der feïver. L V III.
Men fal ghcen nieuwe Forten vermogen te
maecken inde Nederlanden , noch aen d'ecne, noch aen d'andcre zydc , oock gheene nieuwe |
Vaertcn ofte Graften graven, daer door men d'ee-
ne of d'andcre partyc foude konnen fteuyten ofte weeren. LIX.
De Heeren vanden Huyfe van Naflau , ghclijcfc
mede Graef Jan Albert van Solms, Gouverneur van Maeitricht, en fullen niet mogen worden ver- volcht noch ghemolefteert in hare Pcrfooncn ofte Goederen over eenigc fchulden, ghecontracteert by wylen den Heere Princc Wilhelm van Oran- gie t'fedcrt den Jare vijfthien - hondert feven - en - tfeftich, tot fyn overlyden toe, noch over de ver- vallen Lafl.cn gheduyrcnde het faififlement cnde annotatie der Goederen die daer mede waren bclafl. LX.
Indien eenigc contraventie van dit Tractact gc-
daen ware door ecnige particuliere , fonder bevel vande voorfchrevc Heeren Coninck ofte Staten, de fchade fal werden gherepareert, fclver ter plaetfe daer de Contraventie fal wefen ghcdaen, indien fy aldacr worden achterhaclt, ofte wei tot hare woon - plactfen , fonder dat fy-luyden elders fouden mogen vervolght worden in hare Licha- men ofte Goederen, in wat manieren dat het zv, Ende fal haer niet ghcoorloft zijn te komen tot de Wapenen of breecken van Vrede,tcr oorfaecke van dien, Maerwel fal toegelaten welen (in ghevallc van openbare weygeringe van Juflitie) hem te voorfien, gclijck gebruyckelick is, by Brieven van Marque of Reprefliilten. L X I.
Allcont-crffcniflen ende difpofiticn ghcdaen in
haet vanden Oorloge, zijn vcrklaert nul, cnde ghc-
houden als niet gedacn: Ende onder ont-erffenif
fen ghcdaen in haet vanden Oorloge worden ver-
I ilacn begrepen te zijn de gene die gefchictzijnorn
; ecnige oorfaecken , waer uyt den Oorloge is ont-
! ilacn,ende die daer van dependeren.
LXII.
De Ondcrfatcn en Inwoondercn der Landen
I van ghcdachtc Heeren Coninck ofte Staten , van wat qualiteyt'ófte conditie die zijn, zijn vcrklaert capabel om te fuccederen de cene de andere, foo door Teflament als fonder Teflamcnt, nae de co- ilumen vande Plactfen, ende indien ecnige fuc- ccflicn hier bevoorens vervallen waren aen eenigc vande felve, fy lullen daer inne werden ghehandt- hacft cnde ecconferveert. LXIII.
Alle Ghevangcns van Oorloge fullen ontflagen
worden vande cene ende andere zydc , fonder te betalen eenigh rancoen, fonder diftinclie ofte refer- ve vande Ghevangcns die buyten de Nederlanden ghcdient hebben, en onder andere Standacrdcn en Vendels als die vande I leeren Staten. LXIIII. De betalingc vande achtcrilallen der Contribu-
ticn die ten tyde vande conclufic van het Tradaet reilcren fullen te betalen ten opfichte vande Per- foonen ende goederen van d'ecne en d'andcre zy- de,fal gereguleert en gedetermineert worden by de gcene die aen d'ecne en d'andcre zydc de Snpcrin- tendentic hebben over de Contributien. LXV. Ende en fal niet ilrCcken noch ccnighfints mo
een
|
||||||||||
|
Tradaten van Tre
|
9S
rën Staten ten behoeve van de Provinciën , Ste-
den en Particulieren onder de ghehoorfacm- heydtvan de voorfchreve Heere Coninck ghchoo- rendc * LXX.
Het Water-recht fal gelaten worden aendc Stads
Sluys, foo als het aen de fclve toebehoort. LXXI. Den Dam gheflagen by Sint Donaes , tot itop-
pingc van de Riviere de Soute, fal wech gheno- men ende gheopent worden, midts aldaer leggen- de en maeckende een Zas, over de bewaringe van welck Zas fal worden vergeleecken, ghelijck hier vooren is ghelèy t ten opfichte van lier demolicrcn der Forten. LXXII.
In liet tegenwoordigh Tradaet van Vrede fullen
begrepen worden de gecne die voor de Wiileiingh van de Agreatie of Ratificatie, of drie Macndcn daer nac fullen worden genoemt van de een ende de andere zyde, binnen wclcken termijn den voor- fchreven Heer Coninck fal noemen de gheene die de felve fal goet vinden . Van wegen de voor- fchreve Heeren Staten worden ghenoemt den Prince Landt-Gracff van Hellen CalTcl, midtfga- ders lyne Stenden, Steden en Landen. De Graef van Ooft-Vriellandt, de Stadt Emden , de Graef- fchap en Landtfchap van Ooft - Vrieflandt: De Hanzee-Steden , en particulicrlick Lubcck.Brce- men , Hamborgh; En referveren de voorfchreve Heeren Staten te noemen binnen den voorfchrc- ven Termijn alfulcke andere, als fy lullen goet vinden. L X X 111.
Acngaende de pretenfie van den Gracf van Flo-
droff, om de rcititutic acn hem te doen van het Huys Leuth,met de goederen die daer van mogen dependeren , en alle andere goederen en Dorpen die hem daer omtrent mogen toekomen engelai- feert zijn van wegen den voorlchreven Heer Co- ninck , de voorfchreve reltitutic is hem tocgeftaerf, ghelijck mede van het Huys, voor behouden, dat tulTchcn het befluyt van dit tegenwoordige Tra- daet ende Ratificatie van dien over het onderhout van Guarnifoen van wegen den voorfz Heer Co- ninck, ofte over de demolitic van nieuwe Fortifi- catien ghemaeckt fcdert de befettinge van 't felve Huys,fal worden ghedifponcert. L X X 1111. Aengaendc het gheene den achtften December
fefthien-hondert fes-en-vcertigh is ghetradcert en overkomen tuflehen de Extraordinair Ambaila- deurs en Plenipotentiarifen van de voornoemde Heeren Coninck ende Staten , racekende Rutger Huygcns , voor ende in nacm van fyn HuyfvrouvV Juffrou Anna Margarieta van Stralen, het felve lal hebben fodanige kracht en effenende fal volbracht ende gccxecutcert worden in allen fchijn of het fcl- vc van woort tot woort ware ghcinfereert in het te- genwoordigh Tradaet. LX XV.
Ende ten eynde het tegenwoordigh Tradaet te
beter moge worden onderhouden, bclooven refpe- divelick de voorfchreve Heeren Coninck ende Staten de goede handt te houden ende hare macht ende middelen te ghebruyeken, een yeghelick 'm G het
|
|||||||||
|
97
|
||||||||||
|
gen üytgelechr worden tot voordeel of nadeel van
yemandt, diredelickof indiredelick, alle 't gheene ahedurende de handelinge van d'eene of d'andere zyde, mondelingh of fchriftelijck fal wefen voor- fhedragcn of gheallegeert, maer fullen foo wel
e ghemelte Heeren Coninck en Staten Generael en Particulier , als mede alle andere Princen, Gra- ven , Baronnen, Edelluyden, Borgeren en andere lnwoonderen-vandc Coninckrijcken en Landen refpedive , van \vat qualitcyt of conditie die zijn, blyven in.hare rechten , volgens den inhoudt van het Tradaet en het befluyt van 't felvte. LXVI. De lnwoonderen ende Onderdanen van de
voorfchreve Heeren Coninck en Staten refpedi- vc, fallen rcelick ghenieten het efTed van 't vijf- thiende Artijckcl vande ghcexpireerde twaelf-jari- ge Trefucs , en het effect van het thiende Artijckcl van 't Verdrach daer op ghevolght den levenden January fefthien-hondert ende thicn , en dat voor foo veel als ghedurende den termijn van den voor- noemden Trefues, het voorfchreve effed niet en is te weegh ghebracht van d'een of d'andere zyde. LXVII.
De Limiten in Vlaendercn en elders fullen ghe-
rcguleert worden in ibodanigcr voegen als men bevinden fal dat zy ghehooren onder het reilbrt van d'een of d'andere zyde , wacr op men fal verwachten , en fullen gelevert worden de Infor- matien om t' lyner tijdt de ghemelte Limiten te reguleren. LXVI1I.
Van wegen en aen de zyde van den voorfchrc-
ven Heer Coninck van Spagnien fullen worden ghedcmolicert de Forten by en omtrent Sluys , te veten, Sint Job , Sint Donaes , Sterre-Schans, het Fort Sint Tcrcfe , Sint Fredricx - Fort, het Fort Sinte Ifabelle, Sint Paul, de Redoute Pa- pemuts. En aen de zyde, en van wegen de ghe- melte Fleeren Staten fullen ghcdemolieert wor- den de nacrvolgcnde Forten , namcntlijck, de bcyde Forten in 't Landt' van Cafant, ghenaemt Orangc en Frcdcrick, de twee op't Pas, en alle die gheleeen zijn op de Ooft-zydc van de Riviere de Schelde, (uytghefondert Lillo) en het Fort op Kicldrecht, ghenaemt Spinola , van wclcke ten wedcr-zyden te docne demolitic tulTchcn partyen fal worden overkomen omme hetcquivalenttc re- guleren. LX IX.
Alle Regifters, Charters ,. Brieven , Archieven
en Papieren, als oock Sackcn van Proceflcn, con- cernerendc rcfpedivelijck ecnigc van de Ghcuni- cerde Provinciën, Gcaflbciecrdc Landtfchappcn, Steden of Leden van dien, of oock cenige particu- liere Inghefctenen der fclvcr, beruftende in de Ho- ven , Cancelcryen, Raden en Camers van Policic, Juftitic, Finantien, Lcencn ofte Archiven, het zy tot Avenncs, Mechelen ofte andere Plactfen onder de ghchoorfaemheyt van den voornoemden Hcere Coninck, fullen ter goeder trouwen gbelevert wor- den acn die gecne die van de zyde der voorfchreve Provinciën refpedive Commiific fullen hebben om de fclvc te cyiTchen : Ende fal van ghelijcken ghcdacn worden van de zyde der voorfchreve Hec- |
||||||||||
|
Placaten. é. B
|
100
Ijlasy üèrrafinne del Mar Occeano, Arcliduque de Au-
flria, Duque de Borgmla, de Braaante y Milan, Conde de Abfburg, de Flandes.Tiroly Varzelona^ Senor de Vizcaya y de Ì alma, &c. Porquanto por lo mucho que dejjeo en- caminar el'repofoy tranquillidad'de les fubditos, y haui- tantes de las Prouindas de tospayfes bafos, para que dez* canfen de tan largay cruel güarra parallegar tanto mei- or á una pas. genera! en Europa en bien de la Chriflian- dady hauiendoze de comimy mutual concierto efcogido y fenalado, la villa de Munfler en JVeflfalia para el con- grejfo.y negodacion de la dicha paz he hallado, por com- "viniente norMrarperfonas que en mi nofflbre hayan de nfiflir con toda autoridady Plenipotenda al dicho con- grejfo.yfpecialmente con los Eflados de las Prouindas li- bres de lospaifes Va/os Unidos \ol fus Embaxadorcs y Pk- nipotenciarios cii particular autorifados y Depuiados-, Teniendo conflderacion á la fufficiencia, integddad, pro- videnda, experiencia,intelligencia.y Zelode mifendcio y del bieny repoffo Unrverfat de la Chrifliandad, qui con- curren en las perfonas de Don GASPAR de Braca- montey G U S Ì Á Í, Conde de Penaranda, Gentil- hombre de mi Camara de mis Confejos, de Camarayju* flicia y mi Embaxador Extraordinario en Alemania. F RAT J 0 S E PU de Bergane Arcobifpo de Cambray, y Á ÍÔÏ Í10 BR U Í , de mi Confejo fupremo de ïlandes.y par la fatisfacion que [tempre me ban dado en diffcrentesy grandes negodosque leshanfido encargados y por ellos refpetïiuamente manejados. Portanto confian- do enteramente. que todos Iuntos. ã cada uno en particu- lar , en aufencia lol incomodidad del uno lol delotro tendran at ten pon almayor bien de la Chrifliandad', y de mis Intereffes particulares; Los he nombradopor mis Enl· baxadoresy Plenipotendanos ,y en virtud de laprefen- te, les doy á todos Iuntosy á cada vno en particular en auffenda f o f incomodidad de qualquier de/los entero y abfoluto poder para hazar avertu ra á los Eflados de di- chas Prouindas libres. de los Paifes Fa/os Unidos jota fus Embaxadoresy Plenipotenparios que efpccialemente fueren autorifados y conflituidos para silo . como tatnbien oyr lo que mirare á apagar la jobre dicha largay cruel guetra fuzitada en las Provindas de los Payfes Vafosy las que de ellafe han originado contra los dichos Efiddos Generales en otros kjos Payfesy Marcsy en co??fequen- cia defio con los dichos Eflados Generales de dichas Pro- vindas Unidas libres / o / con los dichos fus Embaxado- res y Plenipotendar'm entrar en -Negociacion, conferir, proponer. conuenir .capitidar .y concluir uno buenofirme y inuiolable Tratado de rtpoffo.fea depaz / ol de Tregua, Promctiendo pormi y por mis fucecjfores da tener para fiempreporfirme y valido precijfa ,ypunilualmente .fin falta alguna todo lo que por mis dichos Embaxadoresy Plenipotenftarios Iuntos ! o I cada uno en particular en aufenda / o / Incomodidad de alguno de ellosfuere con- venido y capitulado en el dicho Tratado, Con los dichos Eflados Generales l o I los dichos Embaxadoresy Pleni- potendanos de lasfobre dichos Prouindas Unidas libres, y affim'ifmo de aprouarloy ratificarlo dentro del termino que redprocamente f e Senalare con confirmafion de }u- ramento.y todas otras fokmnidades en tal cafo neceffa- riasy accoflumbradas.En fee de loqual. mande defpachar la prefente firmada de mi mano fellada con mi fello fee r et o y refrendada del Infra fcripto mi Sd°· de Eflado. Dada en Carogoca afietc dejunio de milyfeis cientos y quarentay feis aflos. YoelRey- PedroColoma. Cachette du cachet du Roy en oublie rouge couuert de papier, Volght
|
||||||||
|
het fyne, om de paiTagien vrv te maecken, ende de
Zeen en Rivieren Navigabeï en fceckcr, jegens de Incurfien van Muyt- maeckers, Zee-roovers, Loo- pers en Stroopers, ende indien fy-luyden die kon- nen apprehcndercn, de felve te doen ilraffen met rigeur. LX XVI.
Belooven boven dien niet te doen jegens ofte
in prejuditie van dit tegenwoordigh Traétaet, nochte ghedoogen ghedaen te worden, diredelick of indkedclick,cnde indien 't ghedaen ware, 't fel- ve te doen repareren, fonder eenige fwarigheydt ofte uytilcl: Ende tot ondemoudinge van alle 't gheene voorfchreve is , verbinden fy hen-lieden refpedivelijck, (iclfs de Hecre Coninck fieh felfs en fyne SuccciTeurs) en voor de bondighcydt van de felve verbintenifle,renoncicrcn acn alle Wetten, Coiluymen, ende alle andere faecken dacr jegens inrijdende. LXXVII.
Het jegenwoordich Tradaet fal geratificeert en
gheapprobcert worden by ghedaente Heeren Co- ninck ende Staten, en fullen van weder-zyden de Brieven van Ratificatie van d'eene acn d'andere worden over - ghelevert in goede en bchoorlijcke forme, binnen den tijclt van twee Maendcn: Ende in gevalle de felve Ratificatie eerder mochten ko- men, fullen van dien tijt af ceiTeren alle Aden van Hoftiliteyt tuflehen beyde partycn,fonder de expi- ratie van den termijn af te wachten, Met dien ver- ftande dat nacr 't beiluyt en het tcyekenen van het jegenwoordich Tradaet de Hoftiliteyt ten weder- zyden niet en fal komen te cciïèren, voor en al eer de Ratificatie van den voorfchreven Heer Coninck van Spagnien in bchoorlijcke fubitantic en forme fal wefen uytgebracht,cndc jegens die vandc voor- fchreve Heeren Staten der Vereenichde Nederlan- den uyt gewiflèlt, LXXVIII.
Sulcks dat ondertuifchen de faecken ten we-
der-zyden fullen blyven in lbodanigen ftaet en toeftant, als de felve ten tydc van 't beiluyt van 't jegenwoordige Tradaet lullen worden ghevon- den, en dat ter tijdt toe dat de boven ghemeltc wedcr-zijdts Ratificatie uyt-gewiiTelt en over-gelc- vert fal wefen. L X X I X.
Het ghefeydc Tradaet fal ahorn me en dacr
fulcks behoort worden ghepublicecrt , tcritont nae dat de voorfchreve Ratincaticn ten weder- zyden fullen zyn uyt-gcwiflèlt en over-ghelcvcrt, en fullen van als dan ceiTeren alle Aden van Vy- andtfehap. Volght den Inhoudt vande Pro-
curatie voor de Plenipotentiarifen van den Heere Coninck van Spagnien, &c. ; On Phclippor lagracia de Dios Rey de Cafldla,
) de Leou'de Arragon.de las dos Sicuias.de Hieru- Jsfalem, de Portugal.de Nauarra.de Granada, de Toledo, de Valencia.de Gallicia.de Mallorca, de Menorca, de Seuilla.de Ceraena.de Cordouajie Corzega.de Murcia, dejaen, de los Alzprues, de Algedra.de Gibraltar, de las ijlas de Canada, de las Ind'ias Oriëntalesy Occidentales, |
|||||||||
|
^M
|
|||||||||
|
ι οι Tradaten van Tfeves > Vrede, &c.
|
||||||||
|
102
|
||||||||
|
Provintie van Ovcr-YiTel : Heere Adriacn Clans
tot Stedum , Heere van Nitterfum , reipe&ivC Ghcdeputeerden in Onfe Vcrgaderinge , endd Extraordinaris Ambafladeurs in Duytilandr, Gevende de fclve te famen , ofte ten minilcn 'tmeerendeel van dien (by abiéntic ofte onghe-* legenthcydt van d'andcrc ) volkomen Macht > Au&oritcyt, Generael , en fpeciac! Bevel, om- me uyt den Naem ende van Onfcnt wegen in qualité van Plenipotentiarifïen van defen Stacr, binnen de voorfchrevc Stadt Munftcr te hooren ende veritaen van de Hceren PJcnipotentiarif- fenvan den feer Machtigen endc feer Exccllcn- tcn Prince Don Philippe de Vierde , Coninck van Spagnicn , de openingc van 't ghecne de felve Hceren Plenipotcntiariflca van den voor- noemden Coninck lullen aenbrengen tot wech- neminge van den voorfchreven langhduyrigen Landt- verder lic lij eken endc bloedigen Oorlogh in de Nedcrlandtfche Provindcn verweckt, en- de die dacr uyt haren oorfpronck jegens Onfe weder - partye in andere verre af- gelegen Plaet- fen ende Zeen hebben genomen , endc dien vol- gens met de felve Heercn Plcnipotcntiariffcn van den meer - ghenoemden Coninck , treden in onderhandelinge , ende traderen , oock bcfluy- ten, een goct, vaft, oprecht en onverbrecckelijck Tradaet van Rulle, ghelijck als Sy Hceren Ple- nipotentiariffen van acfert Staet , totten mec- ften dicnll endc verfeeckcringe vande Vereenigh- dc Nederlanden, der felver goede Inwoonderen, als oock van hare Ghcafibcicerde ende Gheinte- rcllecrden in de voorfchrevc langhdurigc refpe- dive Oorlogen fullen bevinden te behooren, Endc hebben bctooft, endc bclooven midts defen, ter goeder trouwen , ende onder Obligatie van Ons endc Onfcr Succcfïcuren, in 't generael en- de particulier, vooraItijdt,goct, vaft, ende van waerden te houden, 't gheenc by Onfe op - ghc- melre Heercn PJcnipdtentiariircn defes aengaen- de ghcaccordeert ende bcflootcn fal worden, 't fel- ve te ratificeren , onvcrbrccckclijcken te onder- houden , endc doen onderhouden , fbndcr dacr jegens immermeer te doen, ofte ghcdoogen ghe- dacn te worden in cenigcr manieren, dircdclijck ofte indircdclijck. Des ten oorkonde hebben Wy dcfcn doen Paraphercn, met onfcn grooten Zegel doen Zegelen , endc by Onfcn Griffier doen tccckencn. In Onfe Vcrgaderinge in 's Graven - Hage , den twee - en - twintighflen Marty fcflhien - hondert fes - en - veertigh. Was gheparapheert , Johan van Keedc, vt' Op de Plijcquc ftondt, Ter Ordonnantie van de Hoogh- ghemclte Hceren Staten Generael. Ende ghe- tccckcnt, Comeïh Mufch. Hebbende onder acn hangen het groote Zegel vande Staten Generael in rooden Waffche, aen een dobbelde ghcvlochtc koorde van Gout en roode Zijde. In kennifle van alle 't gheenc voorfchrevc
is , hebben wy Ambaffadeurs Extraordinaris en Plenipotentiariffen vande voorfchrevc Hee- ren Coninck van Spangnicn, &c. Ende Sta- ten Generael der Vereenichde Nederlanden, in krachtc van Onfe refpeclive Procuratien , dit tcgenwoordigh Traclaet onderteyekent , ende G ζ met
|
||||||||
|
Volyht den Inhoudt vande Trocura*
t\e njoor de PkmpotemiarifenrvatideHeeren
Staten Cemraet. E Staten Generael der Vcrcenighde Neder-
1 landen , Allen den geenen die defen lullen fienoftehoorenlefcn, Saluyt. DOEN TE W E E Τ E Ν , Alibo Wy ons hier bevoo- rens by alle ghelegenrheydt met een oprechte fin- cerc wille endc intentie feer genegen hebben ghc- toont, Dat het langhdurich Landt - ycrderfTelick ende bloedigh Oorlogh in de Nedcrlandtfche Pro- vinciën over vele Jaren verweckt, ende vervol- gens tot noch toe ghecontinucert, ter neder ghe'- lcydt foude hebben mogen worden, tot der felvcr Provinciën gemcene befte, ende foulagcmcnt van de goede Ingcfetcnen van dien, endc dien volgens oock komen te vervallen ende te verdwijnen d'Oürlogen in andere verre af- ghelegen Plactfcn en Zeen, die uyt den voorfchreven Nederland t- fchen Oorlogh jegens onfe weder - partye haren oorfpronck hebben ghenomen : Ende zynde met onderlinge Accoort uytghekofcn de Stadt Mun- ftcr in Wcftphalcn, tot een verfamelinge endc handelingc van een Generale rufte in de Chriftcn- heydt, hebben voor goet ghcacht te noemen Per- ibnnagien, de wclckc met alle authoritey t en Vol- macht fullen affiileren de voorfchrevc verfame- linge ende handelinge , om te helpen adfopicren den voorfchreven langhdurigen Landt-verderfTc- lijckcn en bloedigen Oorlogh in de Nedcrlandt- fche Provinciën verweckt. S O O I S Τ, Dat Wy ons volkomentlick betrouwende op de Wijfheydt , Voorfichtigheydt , Ervarentheydt , Intelligentie, Getrouwicheydtcndc Yvertotden dienfl der opghcmelte Vereenighdc Nederlanden, vandeHceren Bartolt van Gent, Lieer van Loc- nen en Mcyncrfvvijck, Amptman, en Dijck- gracffvan Bommel, Ticlrc , en Bommelcr-wccr- den, Ghcdeputccrdc in onfe Vcrgaderinge uyt het Lidt van die Edelen vande Provintie van Gelder- landt : Heer Johan van MatcneiTc, Heer van MatenciTc, Riviere , Opmeer, vSoutcvcen, &c. Ghccommitteerdc Racdt uyt d'Ordrc van de Rid- derfchap ende Edelen van Hollandtcnde Wcil- Vricllandt, Hooch Hcemract van Schielandt: Lieer Adriacn Pauw , Ridder, Hcere van Heem- ilcdc , Llogcrfmilde , Riedtwijck , Nieuwer- kerek , &TC. Ecrflc prefiderende Racdt ende Recc- kcn-mecflcr des Graefflickheyts van Hol landt ende Weit-Vricflandt: Hcere Johan deKnuyt, Ridder, Hcere in Oudt ende Nieuw Vofmcr, Ecrfte endc reprefentcrende den Adel in de Sta- ten endc Racdt van het Graeffchap van Zec- landt , Ordinaris Racdt van Sync Hoogheydt den Hecrc Prince van Orangie : Hcere Godart van Reede , Heere van Ncderhorfl, Vrcdelandt, Cortchoef, Overmecr , Horftwaert, &c. Ghe- committeerde in Onfe Vcrgaderinge uyt de Rid- derfchap en Edelen vande Provintie van Utrecht: Hcere Frans van Donia , Hcere tot Hinnema m Hielfum : Heere Wilhelm Ripperda , Heere tot liengeloo, Boxbcrgcn, Boculoo ende RufTen- borch, &c. Ghccommitteerdc in onfe Vcrgade- ringe uyt de Ridderfchap en Edelen vande |
||||||||
|
Placateh. uB
|
IO4
ons en onfe Erfghenamen en Succefieurs, oock
Vafallen, Onderdanen en Inwoonderen van alle onfe Coninckrijeken, Landtfchappen ende Heer- lickheden, foo in als buyten Europa, geen uytghe- fondert, in alle fyne Leden en den geheelcn inhou- den van dien, en elck Poind van de felve in 't by- fonder, voor goet, vaft ende bondigh aengenomen, geaggre-eert, geapprobeertende geratiiïceert,aen- nemen, aggreëren, approberen en Ratificeren door defc tegenwoordige: Beloovende by Conineklicke ende Princelicke trouwe en woorden, voor Ons , onfe Succeffeuren, Coningen, Princcn e» Erfge- namen, oprcchtclick ende ter goeder trouwe, alles onverbrccckclick ende punduelick nae fyne formc en inhouden te fullen nae komen, onderhouden en voldoen, oock doen nae komen, onderhouden en voldoen, in aller voegen, of Wy het fclvc in'ey- gen Perfoone hadden getrac~tecrt,fonder in cenigen deel daer jegens te doen, of laten doen,dircdelick of indirc&elick, noch gcdoogen, dat daer jegens, in ceniger manieren offatfocn werde gcdacn ,hoc het felvc oock foude mogen gefchicden. Ende indien eenigccontravcntie daer tegen gbcfchiet ware, of gedaen mochte worden in eenigerhande manie- ren , 't felve te doen repareren, fonder ecnigc fwa- righeytofuytftel,oockde Contraventeurs met alle rigueur fonder ecnigc gratie of ghenadc te ftraffen, en doen ftraffen : Verbindende ten felvcn cynde alle en ycder van onfe Coninckrijeken , Landen en Hcerlickheden, als mede alle onfe vordcre Goede- ren , tegenwoordige ende toekomende, oock onfe Erfghenamen, Succefieurs ende Nakomelingen, midtfgaders alle onfe Vaflallen, Onderdanen ende Inwoondcrs van alle onfe Coninckrijeken, Landen en Hcerlickheden, op wat plaetfe de fclvc, foo in als buyten Europa, mochten ghevonden worden, geen uytgcfondcrt, Ende voor de bondigheyt van de felvc vcrbintcnifTc,rcnonceren Wy aen alle Wet- ten, Coitumen, en alle andere ftecken, daer tegen itrijdende. In oorkonde van alle 't gene voorfz is, hebben Wy bevolen dcfe jegenwoordige te depe- fcheren , ghetcyekent met onfe Handt, ghefegclt met Onfcn fecreten Segcl , ende onderteyekent door Onfe ondergefchreven Secretaris van State. Gegeven , . . . Volght de Ratificatie DM de Hoocb
Mopende Hecren Staten Generael.
E Staten Generael der Vcreenighde Ne-
derlanden , Allen den genen die dcfe opc- ne Letteren fullen fien , Saluyt. Alfoo Wy by alle occurrcnticn daer nae hebben ghe- tracht, dat den Langhduyrigen , Landt-verdcrrTc- lijcken ende bloedigen Nederlandtfchcn Oorlogh, uytgcbreydt in andere verre af-ghelcgcne Landcrt ende Zeen, mochte werden geeyndiget en uyt ge- blufcht ter ceren Godts, Vader, Autheur ende Vcr- forger van Vrede , ende tot vertrooftinge van foo veel arme ende bedroefde Zielen, dicjammcrlijck ghcdruckt worden, door de incommoditcyten en- de befwaerniflen van den Oorlogh, ende de bitter- hcyt van dien zijn fmaeckende, mitfgaders dat de Nederlanden mogen worden herftclt in rufte, luy~ iter,ende welvaren, ende met gemeen ondcrlingh I g°et"
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
103
met het Cachet van Onfe Wapenen beveitight.
Ghedaen tot Munfter in Weftphalen den dertich- ften Januarij fefthien - hondert acht - en - veertich. Was geteeckent ende gccachetteert: |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Volcht de Ratificatie van den ConincJ^
WAn Spagnien.
ON Ñ Ç I L É Ñ Ñ E de vierde,van
Godts genade Coninck van Caftilien, van Leon,van Arragon,van beydc Sicilien, van Hicrufalcm,van Portugal,van Navarre, van Grana- dc, van Toledo, van Valencicn , van Gallicia, van Mallorca, van Minorca, van Scvilla, van Cerdeg- na, van Cordua, van Corzcga, van Murcua, van Jaen,vandc Algarbes, van Algecira, van Gibral- ter, vandc Eylanden van Canarien, van Ooft en Welt - Indien, Eylanden ende Vafte Lande van de Oceanfchc Zee, Ecrtz - Hertoge van Ooilen- rijck, Hcrtogc van Bourgoigne, van Brabandt, van Milan , Graef van Habfpurgh, van Vlacndcren, Tirol, Barcelonc, Elccr van Bifcaycn, ■ en Moli- na, &c. Allen den ghecnen die defen fullcn fien, Saluyt. Alfoo om de Ncdcrlandtfchc Provintien te ontladen van den Oorloge, wacr mede de fclvc foo vcclc Jaren zijn befvvaert gheweeft, die te ver- loiTcn vandc onghcvallcn en ellenden daer uyt fpruytcndc,cndc te helpen brengen tot rufte, luy- ftcr,voorfpoct ende welftandt, als oock om te aflo- pieeren de Oorlogen uytgcbreydt in andere verre afgelegen Landen en Zeen , Wyover langen tijdt hebben gewenfeht te komen tot een goede Vrede met de Hccren Staten Gcncracl der Vcreenighde Nederlanden, tot verlichtingc van alle de ghecne, die van weder-zyden de onheylcn van de voorfz Oorlogen gevoelen, ende met ghcmcyn en ondcr- lingh goet-vinden, ghekooren gheweeft zynde de Stadt Munfter in Weftphalen, tot famen-komfte ende handelinge van Vrede: Soo hebben de faec- ken aldaer foodanigen geluekigen fucces erlanght, dat Onfe Extraordinaris Ambafladcurs ende Ple- nipotcntiariflen,in kracht van oniè Procuratie met de Extraordinaris Ambafladcurs ende Plenipoten- tiarifien van de voorfz Hccren Staten, hebben ge- maeckt ende beflooten het Traclaet van Vrede, hier nae van woort tot woort gcinfercert. Welck Traftaet hier boven itaende ghefchreven
en geinfereert, Ons gereprefenteert wefendc door onfe voorfz Extraordinaris Ambafladcurs ende Ple* nipotcntiarifièn, en hebbende alles gheficn, ende van woort tot woort in Onfcn Rade rypclick ghc- examineert, hebben Wy het felvc Tractaet voor |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Travaten van Treves, Vrede, &cc.
|
|||||||||
|
\Oé
|
|||||||||
|
ïo5
goet-vindcn van alle geinterciTcerden, zynde Vër-
koofen ge weeft de Stadt Muniler in Weflphalen, tot by een komfte ende handelinge van Vrede. Soo heeft het Godt Alrnachtigh gelieft, den acbeyt en moeyte , welcke onfe extraordinaris Ambafla- deurs cnde PlenipotentiatifFen hebben ghehadt inde handelinge met d'cxtraordinaris Ambaffa- deurs cnde Plenipotentiariffcn van den Coninck van Spagnien, &c, Don Philippe de Vierde, fulcks genadelijck te fegenen, dat nae verfcheyden confe- rentien en by een komften, over ende weder over ghchouden, fy hebben ghemaeckt ende beilooten het Tradaet van Vrede,hier na van woort tot woort oeinfercert, D
Welck Tradaet, hier boven ilaendc, gefchreven
cnde ghcinfereert, acn ons ghcreprefenteert, cnde van woort tot woort by ons geconfidereert zynde, Wy nae rype deliberatie in naem ende van wegen den gchcelcn Stact der Vcrccnighde Nederlanden, Gcadbcieerdc Landtfchappen , Heerlijckheden, Steden ende Leden, van dien , oock voor alle de Landen , ftaende onder Onfe ghehoorfaemhcydt, Vafallen, Onderdanen cnde Inwoonderen, foo in, als buyten Europa, geen uytghefondcrt, het voor- fchreve Tradaet, en den ghcneelen inhouden van dien , en clck Poind in 't byfondcr, in alle fyne Le- den voor goct, vaft ende bondighhebben aen-ghc- nomen, geagreërt, ghcapprobeerten ghcratificecrt, acn-nemen , agrcé'ren , approberen en ratificeren door defe jegenwoordige : Beloovcnde oprechte- lijck cnde ter goeder trouwe 't felve onverbreeeke- lijck ende punduelijck nae fyne form ende inhou- den nae te komen , onderhouden ende voldoen, oock doen nacr komen, onderhouden ende vol- doen , in aller voegen, of wy het felve in onfe Ver- gadcringe Stacts-gcwijfe hadden ghetradcert, fon- dcr yetwes daer tegen te doen, of te laten doen in eeniger maniere, noch te gedoogen dat daer jegens werde ghcdacn, dircdclijck noch indiredelijck,hoe het felve oock foudc mogen gcfchicdcn: Ende in- dien cenigc contraventie ghefchict ware, ofte ghe- daen mochtc worden in eenigerhande manieren, de felve te doen repareren , fondcr eenigc fwarig- heyt of uytftcl, oock de Contraventeurs met alle rigcur fondcr gratie of genade te ftrafien ende doen ftratTen. Verbindende ten fclvcn cynde alle cnde ycdervande Vcrccnighde Provintien, Gcaffociecr- de Landtfchappen, Heerlijckheden , Steden ende Leden van dien, gelijck mede alle Vafalen, Onder- danen ende Inwoonderen daer van dependerende, foo in, als buyten Europa, geen uytgcfondeft, ende voor de bondighcyt van de felve verbinteniffe, re- nonceren acn alle Wetten , Coiluymen ende alle andere faceken, daer tegen ftrydende. In oorkon- de van alle 't gene voorichreve is, hebben Wy defe jegenwoordige doen depefcheren onder Onfe Pa- riiphurecnde Signaturc van Onfen Griffier,cn met onfen grooten Zegel doen bcfcgelen, in onfe Vcr- gaderingc in den Hagc binnen de Provintic van Hollandt, den achthienden Aprilis fefthien-hon- dert en acht - en - vcertigh. Was gheparapheert, Jo: Andrec, «· Lager ftondt, Ter Ordonnantie van de Hoogh-gemclte Staten Gcnerael. Ende onder- tekent » Cornelis Mufch. Hebbende onder uyt hangen acn een ghevlochten Strick van Gout en |
|||||||||
|
roode Zyde, het Wapen vandë meer-hoögh-ghej
melte Héeren Staten Generael, in rooden Waf? fche, geflooten in een Silvere Doofe, op 't deckfèl van 'r welcke was gefneden een Leeuw met feven Pylen inde lincker, ende een Swaert in de reek- ter Poot t Vercondinge van de Vrede,
En laet eenen yegclicken midts deiên we-
ten , Dat tot lof cnde cerc van Godt den U Heere Alrnachtigh, welftant cnde bevor^ deringe van 't gemcene befte van defe Vcrccnigh- de Nederlanden in 't Gcnerael, cnde den goeden Ingefetcnen van dien in 't byfondcr , den dertich- ften-January in defen loopenden Jare fefticn-hon- dert en acht-cn-veertigh, gemaeckt ende befiooten is binnen Munftcrin Wcitphalcn,cen goede,vaile, getrouwe ende onverbrecckelicke Vrede, tufièhen dê Hoochs-gemclten Coninck Don ΡIIILΙΡ Ρ Ε de Vierde, &c. ter eenre, cnde de Hoogh-gemeltc Heereri Staten Generael, ter andere zydc,"daer op weder-zydts Ratificatie in bchoorlickc formc den vijfthienden defes voornoemt in dcgroote'Zaelc binnen Munfter voornoemt met opcnc Deurenis uytgcwiflclt, ende het voornoemde Tradaet ver- volgens met folcmnclen Ecdc beveftight, ende dat foo ter Zee, andere Wateren, als te Lande, in we- der-zydts refpedive Coninckrijcken , Landtfchap- pen, Landen cnde Hccrlickhcdcn, endd voor al der fclver Onderfatcn en Inwoonderen, van wat qua- litcyt ofte conditie die zijn , fonder uytfonderirige van Plaetfcn of Pcrfoonen: Inganck genomen heb- bende den voornoemden Vrede den vijfthienden defes voornoemt, van welckcn dach af alle Aden van Hoihliteyt ten wedcr-zyden hebben moeten op houden ende cefieren , al-omme in Europa, oock elders, buyten de Limitcn hier bcvoorens door de mecr-hoogh-gemcltc Staten Generael gc- accordeert by hunne refpedive Odroyen acn dë Ooft ende Wcft - Indifchc Compagnien dcfer Ver- cenighdc Nederlanden. Doch wat bclanght de Li- mitcn van het Odroy van de voornoemde Ooil- Indifchc Compagnie, daer binnen en fal de voor- fchreve Vrede niet eer beginnen dan den dertigh- ftcn Januarij des Jaers fefthien-hondert en negen- en - veertigh, 't wclck een Jaer is nae de conclufie van den jegenwoordigen Vrede: Ende wat be- langhtde Limiten van het Odroy oock ghcaccor- deert acn de Wcft-Indifchc Compagnie, aldaer en fal de mecr-wcl-gemcltc Vrede niet eer beginnen dan den vijfthienden November nacil-komende in dit loopende Jaer, 't welck zijn fes Macndcn na de voorfz uyt - wiffclinge van de Ratificatie van het mecr-ghenoemdc Tradact van Vrede., Wel ver- ftaendc dat indien van wegen 't publijcq ten we- dcr-zyden het advys van de mecr-wel-ghemelte Vrede, binnen de voorfz refpedive Limiten, eerder fal wefen gekomen, dat van als dan de Vyantfchap daer oock op houden fal, ende de felve Vrede in- ganck nemen, cnde volkomen effcd fortercn,maer indien naer de voorfz tijdt van een Jaer, cnde half Jaer refpedive inganck nemende als vooren , bin- nen de voorfz refpedive Limiten der voorfz Odro- yen , eenige aden van Hoftiliteyt daer fullen zijn gedaen5de fchade fal fonder uytftel worden gerepat G 3 reert;
|
|||||||||
|
Placaten-*· i.Boeck. a.Tit.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
ïoS
|
|||||||||||||||||||||||||
|
107
|
|||||||||||||||||||||||||
|
teert: Ende fullen over fulcks de advertentie van
de voorfchreve Vrede ende ceifatie van Hoililiteyt, Foo na Ooft als WeiMndicn ende andere Plaetfen van den reforte der voorfchreve Oftroyen refpeeti- ve ghedaen worden lbo haeil cenighiints moghe- lick. Derhalven lail ende beveelt men dien vol- gens expreflelick midts defen van wegen de meer- Hooch:ghemeltc Heeren Staten Generael, allen ende een yeghelijck die onder haer Hoogh Mog: onderdanigheyt ende gehoorfaemheyt 2ijn ghefe- ten , de voorfz Vrede binnen de voorfz refpeclive Plaetfen endcLimiten invoegen voorfz, onver- |
|||||||||||||||||||||||||
|
bteeekelijck te onderhouden, fonder daer tegens
yet te doen, Op peyne van gheilraft te worden als Perturbateurs vande gemecne rulle, fonder eenige genade, faveur, verdrach ofte diilïmulatie. Aldus ghearreileert ende beflooten ter Vergaderingevan de Hooch-ghemelte Staten Generael, in den Hage op den negentienden Mey feflhien-hondert acht- en-veertigh. Was geparapheert, Bouchorfl,vtl On- der flondt, Ter Ordonnantie van defelvc. Ge- tecêkent, Cornelis Mufch. Zijnde op 't fpatium gc- druckt het Cachet der felver Heeren Staten , in rood en Waflche. |
|||||||||||||||||||||||||
|
Byfonder Artijckel, l^echende de Scheep -Faert ende Κϋρρ-han*
del rvokens 't TraSiaet njan den Vrede > beflooten ende ajafi ghemaecfy tufj'chen de Ex~
traordwariffè Ambaffkdews ende Gevolmachtigde des Heeren Coningb <van Spagnien. Ende de Extraordimrife Ambaffadems ende Grvolmacbtighde dsr Hoog: Mog', Heeren Staten Ge~ neraelder Vereenighde Nederlandtfche Proyintien, |
|||||||||||||||||||||||||
|
anden des voorfchreve Heer Coningh en fullcn
mogen brengen, ende fullcn dies halven Contre- marques ghevcn, waer door men te beter de waer- heydt ende validiteyt der felver Pafpoortcn van de Admiralitcyt fal mogen bekennen , ende dat die niet en fullen konnen vcrvalfcht worden , behou- dens dat nochtans de Scheeps - Vaert ende Koop- handel der Onderdanen vande Gheunieerde Pro- vintien op Vranckrijck, van weder zyden als voor defen fal'mogen ghehouden worden, fich onthou- dende van in Vranckrijck te mogen brengen eeni- ghe Koopmanfchappcn komende uyt de Landen des Coninghs van Spagnien, die tegens hem ende tot nadeel van fync voorfz Landen fouden mogen ilrecken. Ende indien dat inde voorfchreve Schepen ee-
nige Koopmanfchap ofte Waren , de welcke ver- boden ende van Contrebande verklacrt zyn, ghc- vonden wierden, foo fullen diefelvevoorfchreve Goederen , Koopmanfchap ende verboden Waren van Contrebande allecnlijck mogen gecalengeert ende gheconfifqueert worden, fonder dat daerom het Schip noch de andere Goederen , Koopman- fchap ende Waren fullen mogen ghcmolcflccrt, verroert noch geconfifqueert werden , in gcendcr- ley manieren. Ende reciproquelijcken fullcn de Onderdanen
des voorfchreve Heer Coninghs, alle de felve Vry- heden mogen ghenietcn in cas van rencontre ofte rencontreren mochtc Hoililiteyt tuuchen de ghe- melde haer Hoogh Mog: ende der Rijckcn ende Landen, ofte eenige der felver die zijn of werden fullen in Vricntfchap of Neutraliteyt metten voor- fchreven Heer Koningh. van Spagnien. Ende fulcks achtervolgende der voorfcyde conditien ende uyt-gcdruckte Reitruftien in defen Artijckel begrepen. Defen Artijckel fal zijn geobfervcert, gheexecu-
teert ende ghehouden, als in 'tTraftaet van Vrede begrepen, ende gheratificeert door den Heer Co- ningh van Spagnien, ende der Heeren Staten Ge- nerael der Vereenighde Nederlanden, foo ende ge- bjck als het voorfchreve principael Traftaet in twee
|
|||||||||||||||||||||||||
|
E Onderdanen ende Imvoon-
ders der Vereenighde Nederlan- den, fullcn met alle vryheydt ende feeckerheydt in alle Rije- ken , Staten ende Landen, de- welcke met den Staet der |
|||||||||||||||||||||||||
|
in
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Vereenighde Nederlanden
|
|||||||||||||||||||||||||
|
vriendtfehap ende Neutraliteyt zijn of werden ful-
lcn, mogen varen ende handelen. Ende en fullen ter oorfaceke van de Hoftilitcyten , die daer beje- genen ofte hier naemaels bejegenen mochten tuf- ichen den voornoemden Heer Coningh van Spag- nien, ende de voorfchreve Coninckrijcken, Staten of Landen, of eenige der felver die als bovenin vriendtfehap ofte Neutraliteyt zijn metten ghe- meldcn Staet van haer Hoogh Mog: en fullen in haer-lïeder Scheep - Vacrt noch Koop-handel niet mogen belcth noch verhindert worden, in voc- ghen dat nochtans niet en fal toe-ghelatcn werden acn den verklaerde Vyanden des voornoemde Heer Coninghs eenige verboden Koopmanfchap- pen ofte van^ Contrebande toe te brengen. Ende om daer van den cours en treyn van fulcken Han- del voor te komen ende beletten, foo fullenfe over fulcks ghehouden zijn , komende inde Havens des voornoemde Heer Coninghs , ende willende na de Havens des felfs Vyanden, te thoonen haer- luydcr Pafpoort, waer in ghefpecificcert fal ftacn de Ladinge van hun Schepen, gheattefteert ende gemerekt metten gcwoonelijcken ende ghemee- ncn Zegel der Officieren ter Admiralitcyt des Quartiers , daer zy van dacn af-ghevaren zijn. Ende en fullcn boven dien niet mogen ghcfoeckt noch onderfocht, ende veel min onder cenigerley pretext dat foude mogen wefen,opgehouden wor- den. Als oock zyndc in vollen Zee, ofte komen- de in eenige Reed fonder inde Havens te willen komen, ofte hacr-liedcr Lail op tcbrceckcn, en ful- len niet ghehouden zijn van haerder ladinge ee- nige reeckenfehap te geven, en'welverflaende dat haer Hoogh Mog: expres Vcrbodt fullen doen, dat ghcene van hare Onderfatcn eenige verboden Koopmanfchappen van Contrebande, aende Vy- |
|||||||||||||||||||||||||
|
:!%
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x 0j Traflaten van Trevcs, Vrede, &c.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
HO
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
feitien-hondert acht-cn veertich. Was onderteyc-
kent ende met Lack bezegelt r " |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
twee Maenden nae de VerwiiTelingen der Ratifi-
catien des voórfchreve beilooten ende befegelt |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
principacl Traöaet van den dertighften Januarij
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
EHe Cotide de Pen**
j4. Brttn. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L, S, Burtoït vm Genu
L. 5. Iohan van Materiefpa
L. S. Adrinen Tauw.
L. S, G. van Recde,
. L. 5* F. v, 'Dpnia,
L.St Wilhelm Ripperda.
L. S. Adr: Cldnt,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Jeftien-hondert acht-en-veertigh, ofte foo haeft als
naer de voórfchreve VerwiiTelingen fal möplijck |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L.S.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
zijn. Ende fullcn de Ratificatien in behoorlijcke
forma van weerde weder-zijdts overgelevert ende verwiiïêlt worden, gedaen, vaft gemaeckt ende on- derteyekent, by de voorfz ExtraordinariiTen Am- baiTadeurs ende Gevolmachtighdedes Heeren Co- ningh van Spagnien, ende der voórfchreve Hoogh Mogt Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, tot Munfter den vierden Februanj |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Traóhet vande Marine, (jedaen, befloten, ende ghearrefteert inden
J-Uge in HoUant denfeventbïenden wande Maent wan December 1650. tujfchen den Heere
Anthoine Brun» AmbaJJadeur ordinaï'is wanden Heere Contngh wan Spaigne aen d"tene, fyde 3 ende de Heeren Gedeputeerden wande Hooge Mogende Heeren Staten Generael der Ver* eenighde Neder-landen aen d'andereJy de. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
der Hoolck, oudt Burgermecftcr der Stadt van
Utrecht: Joachim Andrée, Ridder, oudt eerftc Raedt in het HoiFProvinciacl van Vrieflandt: Joan vander Bcccke, tot Doomick ende Crytcnburgh, Burgermecilcr der Stadt Deventer: Adriaen Clant tot Stedum, Heere van Nitterfum, &c. Gedepu- teerden uyt het Middel van hare Vcrgaderinge. De op-gemelte Heeren Ambafladeur ende Ge-
deputeerden , hebbende ghehouden verfcheydert conferentien, zyn eyntlick uyt den naem ende vaft wegen de hooghibgemclte Heeren Coninck, ende Staten Generael verdragen, ende hebben geaccor- deert ende geflooten het jegenwoordigh Tradaet, op de Articulen ende Conditien, hier na volgende. I
"CErftelijck, fullen de Onderdanen ende Inwoon-
■^deren vande Vercenighde Nederlanden, in alle iccckcrheyt ende vryicheyt vermogen te varen en- de TraiFicquercn in alle de Coninckrijckcn, Staten ende Landen, die zijn ofte wcfen fullen in Vrede, Vrundtfchap ofte Neutraliteyt, met den Staet der voorfz Vcrccnighde Nederlanden. II.
F'nde en fullcn in defc vryheyt niet mogen wor-
den ghetroubleert ofte bekommert, door de Sche- pen ofte Onderdanen van den Coninck van Span- gien, ter faeckc van Vyandtfchappen, die voor val- len , ofte namacls ibuden mogen voorvallen, tuf- fchen den hooghft-gcmelten Heer Coninck, ende ghemelte iync Coninckrijckcn , Landen ende Staten, oft cenige van dien , die fullcn zijn in Vrundtfchap ofte Neutraliteyt met de hoogh-ghc- melte Heeren Staten Generael der Vereeoighde Nederlanden. III.
Het wclck oock ilrecken fal ten opfichte van
Vranckrijck, over alle foorten van Coopmanfehap- pen ende Waren, de welcke aldaar getranfporteert ende vervoert wierden, al eer Vranckrijck voor- noemt, met Spangien in Oorlögh was. Wel·
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Lfoo t'fedcrt het iluyten van
den Vrede tot Munfter, tuf- fchen den Heer Coninck van Spaigncn, ende de Hoogh Mo- gende Heeren Staten Gene- rael der Vereen ighd e Neder- landen, eenige difpuyten ende |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
differentcn waren voorgeval-
len , aengaende den rechten fin van 't Articul den vierden February des Jaers 1648. binnen de voor- noemde Stadt Munfter af-fonderlick beilooten, nopende de Navigatie, Commercie, vcrieeckert- hcyt,vrydom,cndc ghevoechlickheytvan defelve. Ende dat de Hoochft - ghemelte Heeren Coninck ende Staten Generael, noodighhebben geacht ee- nige nadere verklaringe ende uytleggingc dacr van te gheven, om voor te komen alle oorfaecken van klachten , ende meer ende meer te verbinden de goede correfpondentie tuifchen hun ende der iel- ver Onderdanen aen wedet-zyden, door de oprech- te ende volkomen onderhrudinge van 't ghemelte Tracract van Vrede, in aken ende ycder Articulen van dien , principalick in dit Poincl van foo grootc nuttigheyt ende gewichte, Soo hadde de hooghft- gcmelte Fleer Coninck tot dien cyndc van fynent wegen ghecommitteert Mcilirc Anthoine Brun, Ridder, Racdt van Syne Majeftcyt in fynen Rade van State,ende Hoogen Rade, inde faceken vande Nederlanden, ende die van Bourgoigne, by iyn Ferfoon, iyncn Plenipotentiaris totcle Tractatcn van den gheneralen Vrede, ende fynen AmbaiTa- deur ordinaris by dehoogh-gemelte Heeren Staten Generael. En de mccr-hooch-gcmelte Heeren Staten Ge-
nerael.de Heeren Rutgcr Huygens ,Riddcr: Fran- coys Banning - Cock, Ridder ,1rleerc van Purmcr- landt, ende llpcndam, Burgcrmeciter ende Racdt eer Stede Amftcrdam: Cornclis Ripperfe, Regie- rende Burgcrmeciter der Stadt Hoorn in Wcft - Vrieflandt: Jacob Veth, Raedt ende Pcnfionaris der Stadt Middelburgh in Zeclandt: Gijf bert van- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ïxt
|
|||||||||||||
|
Placaten-j. ï.B
|
112
accordeert, dat de Schepen met de Coopman-
fchappen vande Onderdanen ende Inwoonders der voornoemde Vereenighdc Provintien, in-gcloopen zijnde in eenige Havenen vanden Hooghft-gemel- ten Mier Coninck, ende willende van daer gacn, naer die van fyne voornoemde Vyanden , allee- nelick fullen ghehouden zijn over te leveren ende te coonen aende Officiers vande Haven van Spai- gnen , ofte andere Staten van den meer-hooghft- ghemelten Hecre Coninck , van waer fy fullen vertrecken , haere Paiïbpoorten , in-houdende de fpeciflcatie vande ladinge harer Schepen, gheat- tefteert ende ghemerekt met het ordinaris Zegel ende Handt-teecken , ende erkent vande Officiers vande Admiraliteyt, in de Quartieren van daer fy ccrlt fullen zijn ghevaren, met vcrklaringe van de Plaetfe waer naer toe fy het ghemunt hebben, alle tcfamenineen.ordinarife ende gewoonelicke for- me: Naer welcke vertooninge harer Paflcpoorten inde gemelte forme, en fullen fy in hare reyfe niet gemolefteert nochte onderfocht, op-gehouden ofte vcrachtert mogen worden, onder wat deckfel het foude mogen wefen. IX.
Selfs,de ghemeke Schepen van de Onderdanen
ende Inwoonders vande Gheunieerde Provinciën, wefende in volle Zee, ofte wel komende op eenige Reen, fondcr inde Havens te willen loopen, ofte daer in loopende, ibndcr nochtans aldaer te willen ontladen, ende hacr laft breecken,en fullen niet ge- houden zijn reeckenfehap te geven vande ladinge harer Schepen, uytghenomen foo wanneer fy ver- dacht fouden mogen zijn, van aCnde Vyanden van de hooghll-ghemelte Heer Coninck toe te voeren Coopmanfchappen van Contrebande, ghclijck hier vooren is gefecht. X.
Ende in fulcken gheval van apparentc fufpicie,
fullen de ghcmelte Onderdanen ende Inwoonders der geünieerde Provinciën, gehouden zijn inde Ha- vens te toonen hare Paifeporten, in ibodaniger voe- gen als hier vooren is gefpecificeert. XI.
Dat indienfe zijn gheloopen in Rhcen , ofte ont-
moet in volle Zee, door eenige Schepen van den hooghft-gemclten Heer Coninck, ofte van eenige particuliere Rccders ten Oorlogh, fyne Majefteyts Onderdanen, fullen de voorfeyde Schepen, om alle difordre te fchouwen, blyvehde een Canon- fchoot daer af, hare Boot ofte Chalouppc mogen fenden aen Boort van het Schip der Onderdanen, cnde Inwoonders vande Gheunieerde Provinciën, cnde dacr in doen gaen allecnlijck twee ofte drie Man,aen wien door den Schipper van het gemeltc Schip der Geünieerde Provinciën ghetoont fullen worden de PaiTcpoorten inde forme gefpecificeert inde voorgaende Articulen . Als mede de Zee- brieven ghefchreven nae het Formulier, 't wclck op het eyndc van dit tcgenwoordigh Traöaet fal wor- den gciniêrcert: waer uyt fal moeten blycken, niet alleen vande ladinge, maer oock vande Plaetfe van fyne wooninge ende refidentic inde Vcrcenighde Provinciën, ende van den Naem lbo wel van den Schipper, als van het Schip, op dat men door defc twee Middelen weten mach, of daer in zyn Coop- manfchappcn van ContrebandCjCndc fuffifantelick blijeke
|
||||||||||||
|
IIII.
|
|||||||||||||
|
Welverftaende nochtans, dat de Onderdanen
vande Geünieerde Provintien fich lullen onthou- den van eenige van foodanige Coopmanfchappcn aldaer te brengen,komende uyt de Staten van den hooghilghcmeltenHeer Coninckvan Spangien, die tegens hem cnde fyne gemeltc Staten, fouden konnen dienen. V.
Ende aengaende d'andere Coninckrijcken, Sta-
ten cnde Landcn,wefende in vrientfehap ofteNeu- traliteyt met de ghemeke Geünieerde Provintien, hoe-wel fy hacr in Oorlogh bevinden , met den hooghft-gcmeltcn Heer Coninck,aldaer en fullcn geen Coopmanfchappen van Contrebandc, ofte eenige verboden Waren gebracht mogen worden. Ehdeom het felfde te beter te beletten , fullen de hoogh-gemelte Heeren Staten het felfde door Pla- caten cnde Ordonnanticn wel cxpreiTelijek doen verbieden. VI.
Tc meer, om des te beter te voorkomen de dif-
ferentcn die fouden mogen ryfen cnde ontftaen, noopende de defignatie,oftc beteeckeninge vande voorfeyde verbodene ende Contrebande Coop- manfchappen, is verklaert cnde verdragen, dat on- der die naem begrepen fullen wefen, alle Vuyr- wereken, ende 't gheene dacr toe behoort, als Ca- non , Mufquetten, Mortieren, Pctardcn, Buiten, Granaden, Saufifen, Pcck-kraniTcn, AfTuyten, For- quettcn, Bandeliers,Cruyt, Lont, Salpeter, Ko- gels : Van gelijcken wort verftaen, onder den iel- ven naem van verbodene cnde Contrebande Coop- manfchappen, alle andere Wapenen, als Piccken, Degens, Stormhoeden, Cafquctten, CuraiTen,Hcl- lebaerden, ende andere diergelijeke: Is noch onder den ghemelten naem verboden het tranfporteren ofte overbrengen van Volck van Oorloge , van Peerden, vantocrultingen van Pcerden, Piilool- loopen, Rapier - henghfcls, ende alle tocruitinge, gefatfoenneert cnde gemaeckt tot 't gebruyek van den Oorloge. VII.
Om infghclijcks tevermydenalle materie van
difpuyt ende twift, is gheaccordeert, dat onder den gcmelten naem van Contrebande ende verbodene Coopmanfchappcn , niet en fullen zijn begrepen, Taruw, Koorn ende andere Greyncn, ende Erten, Boonen,Zout, Wijn, Olyc, nochte gencralick alle liet geenc behoort tot het voedtfel ende onderhout van het Leven, Macr fullen vry bly ven , ghclijck alle andere Coopmanfchappcn, niet begrepen in 't lelt voorgaendc Articul: Ende fal het vervoeren daer van toe-ghclatcn zijn, felfs naer Vyandelicke Plaetfen, uytgefondert in Steden ofte Plaetfen, die belegert, geblocquecrt, ofte befet fullen zijn. VIII. Ende om te beletten dat de voorfeydene, verbo-
dene ende Contrebande Coopmanfchappen , ghe- lijck die zijn ghcdefignccrt ofte beteeckent, ende ghercgulecrt by de Articulen immcdiatclijck voor- gaende, niet en gacn naer de voornoemde Vyan- den vanden Heer Coninck van Spaignen, ende dat oock onder deckfel van foodanigh bcleth, de vry- dom cnde feeckerheydt vande Navigatie ende Commercie niet vcrachtert en worden, foo is ghe- |
|||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
Tradaten van Tre
|
114.
Articul, den vierden February in 't Jaör fefthien-
hondert acht-cn-veertich tot Munfter gheilooten, fonder daer in te derogeren ofte verminderen, be- halven in't geene daer de tegenwoordige verklarin- ghe bevonden fal worden te wefen buyten den in- hout van't gemeltc Articul. XVII. Ende fal het tegenwoordigh Tractaet van ghe-
lijcke kracht zijn,ende fo Jange dueren, als of't fel· ve in het origineel Tractaet van Vrede, tuflehen de hooghft - ghemelte Heeren Coninck ende Staten geinfeteert ware geweeft. Behoudclick nochtans, dat in geval by verloop van rijdt, men eenige frau- den ofte inconvenientcn comt teontdeckenop het ftuck vande gemeke Commercie ende Navigatie, tegens de welcke niet genoechfaem voorfien ende gheremcdieert en ware, dat men daer toe alfulcke andere precautien fal mogen by brengen, als men van d'eene of d'andere zyde bevinden fal te behoo- ren , bly vende ondertuflehen het tegenwoordigh Tractaet in fijn volle kracht ende vigeur. X V 111. Eyntlick,dathet tegenwoordigh Traclact gcag-
greeert ende gheconfirmeert fal worden door den hooghiVghemcltcn Heerc Coninck van Spangien, ende de hoogh-gemekc Heeren Staten Generaei der Vereenighdc Ncderlantfche Provinciën, binnen vier Maenden nacr date van dien. Hier volcht het Formulier van den Zee<
Brief, in deFranfchc Tale. Ux Serenifsimes, Tres lllufires, llluflres, Tres
Puijfants, Puijfants, Tres Nobles, Nobles, Hono- rabks Öüf Prudents, Seigneurs, Empereurs,Roys, Republïcques, Primes, Ducqs,Comtes, Barons, Seigneurs, Bourguemaifres,Efchevins,Confeilliers,Juges, Officiers, Jufliciers & Regentz. de toutes bonnes Villes & places, tam Ecclejiaficques quefeculiers, lefquelles ces pat ent es., verront ou lire orront, Nous Bourguemaiflres & Regentes de la rille.....Scavoirfaifons que N.N.
. . . . Maifre de Navire .... Compa-
rant devant nous α declarc de ferment folemnel, que Ie Navire nomme Ν. .... grand environ .... Lafïes,fur lequel maintenant ilefl Ie Maiflre, apparüent aux Inhabitans des Provinces Unies, Ainfi Dieu Ie vouloit ayder, Et comme volant ie rs nous ver r ion s ledit Maifire de Navire aidè dans fes)ufles affaires nous vous requerons touts en general £$ en particulier, ou lefufdit Maifire avec f on navire & da mees arrivera qu il leur plaife de recevoir benignement, & Traittcr duément Ie foufrantfur fes droitls accoufumex des peages l&frais , dans par, & aupres vosportz, Rivieres ζ§ Domaïnes, Ie laiffant naviger,pajfer, frequenter & negotier la, & ou il trouvera apropos, ce que volonliers nous recognoiftrons, Α tefmoing de quoy nousy avonsfaitl appofer Ie Seau de nofire Ville' Hier ajolgbt bet Formulier wan den Zee brief > in
de Nederlandtfcbe Tale.
ALder Doorluchtighfte , Doorluchtigbfte ,
Doorluchtige, GrootmachtighiTe, Groot- machtige, Hooch ende Welgeboorne, Wel Edele, Erntfeile, Achtbare, Wyfe.Voorfienige Hee- ren, Keyferen, Coningen, Republijcquen, Princen, Η Furften,
|
|||||||
|
H3
blijcké vande qualiteyt van het Schip, als oock van
den Schipper van dien. Aen welcke Paifepoorten ende Zee-brieven volkomen geloof ghegheven fal worden, Des te meer, om dat foo wel van wegen den hooghft-gcmelten Heer Coninck, als van we- gen de hoogh-ghcmeltc Heercn Staten Contre- marquen gegeven lullen worden,om dies te betet de oprechtigheytt'erkennen,ende ten eyndede fel- ve seenünts vervalfcht en mogen worden. XII.
Ende in gevalle in de ghemelte Schepen van de
Onderdanen der Geünieerde Provinciën , door 't voorfchrevc middel eenige foodanige Coopman- fchappen ghevonden worden, als hier boven voor Contrebande ende verboden verklaert zijn,de fclve fullcn ontladen, gecalangeertende geconfifqueert worden voor die vande Admiraliteyt, ofte andere competente Rechters , fonder dat daer om het Schip ofte andere, vrye ende geoorlofde Goederen ende Coopmanfchappen in't fclve Schip ghevon- den , in ecniger manieren fullen mogen worden aengeilagen, noch geconfifqueert. XIII. Daer en boven is noch gheaccordeert ende over-
komen , dat alle het gheene bevonden fal worden geladen te zijn, door de voornoemde Onderdanen ende Inwoonders vande Geünieerde Provinciën in een Schip vande Vyanden van den hooghft-ge- mclten Heer Coninck, al-hoe-wel het geen verbo- dene Coopmanfchap en waren , gheconfifqueert fal worden, met alle het gheene in het voorfeyde Schip ghevonden fal worden, niets uytghefondert noch te gereferveert. XIIII.
Maeranderfints oock, fal liber ende vryzijn,
alle het gheene inde Schepen toe - behoorende de Ondcrfatcn van de hoogh - ghemelte Heeren Sta- ten Generaei zijn fal, al-hoe-wel de ladinge, ofte cen ghedeclte van dien, de Vyanden van den Hooghil- ghcmcltcn Heer Coninck toe-behoorde, uytghefondert de Coopmanfchappen van Contre- bande , ten opfichte van de welcke men fich fal re- guleren, nacr het geene inde voorgaende Articulen is gedifponcert. XV.
De Onderdanen vande hooghil-gemelten Heer
Coninck, fullen reciproquelicken de felve Rechten ende Vryheden genieten in hunne Navigatie ende Trafficque , ten reguarde vande hoogh-ghemelte Heercn Staten Generaei der Geünieerde Provin- ciën , als hare Onderdanen , ten opfichte van den hooghil-gemelten Hcerc Coninck van Spangien: Weï-verftacndc, dat in alles de reciprociteyt ende ghclijckheyt fal zijn aen d'ecn ende d'andere zyde, felfs foo wanneer hier naer de mecr-hooghft-ghe- meke Heer Coninck vriendtfehap ende Neutralt- tcyt foude mogen hebben, met eenige Coningen, Princenofte Staten, die Vyanden van de op-ghe- nickc Geünieerde Provinciën fouden mogen wor- den, ghebruyekende de twee partyen reciproque- p η C te weder-zyden, de felve Conditien ende Rcitriclicn, die inde boven-itaende Articulen uyt- gedruckt zijn. XVI.
Dat het tegenwoordigh Tractaet fal dienen tot
vcrklaringc ende uytlegginge van het particulier |
||||||||
|
Placaten_>. t.Boeck. 2. Tic
|
|||||||||||
|
116
|
|||||||||||
|
it5
|
|||||||||||
|
teerden) men haer fatisfadie ofte voldoeninge ibu-
de geven. Ende ghy fult my adverteren naer u ge- woonelicke ibrge, van 't gene in gevolge van 't bo- ven-verhaelde gedaen fal worden. Uyt Madrid den 18. Augufti 1650. Wasgeteeckent,Toi?/<&?)v En- de onderteyekent, Jeronimo de la Torre. Hkt ruolgbt den inhoudt wande Volmacht der
Heeren Gedeputeerden vande Hoogh Mogende Heeren Staten Generael. DE Staten Generael der VereenighdeNeder-
landen , Allen den geenen die defe tegen- woordige Brieven fullen fien,Saluyt. Alfoo ons ghcbleecken is, ende Wy volkomentlijck on- derricht zijn, vandebequaemheyt, wijfheydt, ghe- trouwigheyt, wacrdigheyt ende neerftigheyt vande Heeren Rutgcr Huygens, Ridder : Franc^oys Ban- ningh-Cock, Ridder, Heere van Purmcrlandt ende Ilpendam , Burgermeefter ende Racdtder Stadt Amfterdam: Cornelis Ripperfe, regierende Bur- germeefter der Stede Hoorn in Wcft - Vrieflandt; Jacob Veth, Raedt ende Penfionaris der Stede Middelburgh in Zeelant: Gijf bert vander Hoolck, oudt Burgermeefter der Stadt Utrecht : Joachirri Andre'e, ^Ridder, oudt Eerfte Raedt in 't Hofi'Pro- vinciael van Vrieflandt, Joan vander Beecke, tot Doornick ende Crytenburgh, Burgermeefter der Stede Deventer : Adriaen Clant, tot Stedum., Heere van Nitterfum, &c. Gedeputeerden uyt het Middel van Onfe Vergaderinge, hebben Wy ver- kiefinge gedaen van hare Perfoonen, om uyt on- fen naem, ende van onfent wegen , in qualiteyt van Onfe CommifiariiTen te traderen faecken van importantie, ten opfichte vande Traflijcque ende Commercie ter Zee , tuflehen de Onderdanen vanden Coninck van Spaigncn,ende die van delen Staet. Ende wetende dat om te facilitcren hare Negotiatien , op dat die ten goeden ende ghe- vvenfehten eynde mogen worden ghebracht, van ons noodigh hebben volle macht, audoritcy t,com- miflle ende fpeciael bevel. Geven Wy haer te dier oorfaecken in kracht van defe tegenwoordige, vol- komen macht omme te mogen traderen, conve- nicren ende befluyten met den Heere Anthonio Brun, ordinaris AmbaiTadeur van fyne Majefteyt van Spagnicn by ons,de noodigc Articulen in onfe Vergaderinge geexhibeert, ten opfichte vande Na- vigatie,Tratncq ende Commercie,ende van alle het felfde te maecken ende te pafleren Inftrumentcn , Contraden ende Beloften,in goede ende beboorlic- ke forme, ende voorts generaïick in 't gcene voorfz is te doen, alle het geene Wy fouden ofte konden doen,indien wy perfonelick daer prefent waren, al- waer 't dat de iaceke meerdere ende befonderen Laft vereyfehte, dan in defe tegenwoordige vervat is: Belovende finceerlick ende ter goeder trouwen, voor altijt te houden aengenaem , vaft eü bondigh, alle het gene door onfe opgemelte Gedeputeerden hier in fal zijn gedaen,geprocureert, belooft, gecon- venicert ende geaccordeert,fonder immermeer daer tegens te doen ofte laten gefchieden,diredclick ofte indiredelick,in wat voegen ofte manieren het oock ibude mogen wefen,maeralle het felve te ratificren indien het Van noode is : Ende daeï van te verlee- nen Brieven ende Inftrumenten inder befter for- i * me, |
|||||||||||
|
Furften, Hertogen, Graven, Baronnen, Heeren,
Bureermeefteren, Schepenen, Raden, Mitfgaders Rcchteren, Officieren, Jufticieren ende Regenten aller goede Steden ende Plaetfen/tzyGeeftelijcke of Wereltlijcke, die defe opene Letteren fullen fien ofte hooren lefen, Doen \vy Burgermeefteren ende Regeerders der Stadt......te we- ten , Dat Schipper N. N........ van.....(voor ons comparerende) by
iolemnclen Eede verklaert heeft, dat het Schip
ghenaemt Ν.......groot ontrent
. . , . . Latten,'t welck hy althans voert in
defe Geünieerde Provinciën t'huys behoort. Soo waerlkk mofi hem Godt Almachtig!) helpen. Ende want wy den voorfz Schipper geerne ghevordert fagen in fyne rechtvcerdige faecken , Soo is Ons verfoeck aai allen voornoemt, ende yeder in 't by- fonder,daer den voornoemden Schipper, met fyn Schip ende in-geladen Goederen komen fal, dat de felve gelieven den voornoemden Schipper, goe- delicken te ontfangen ende behoorlijck te trade- ren , Gedogende hem op fyne gewoonelijcke Tol- len ende on-gelden, in 't door ende voorby varen, Havenen, Stroomen ende ghebiedt, te paiTeren, varen ende frequenteren , omme fyne Negotie te doen, daer ende foo hy te rade vinden fal, 't welck wy geerne willen verfchuldigen. Des t'oorkonde defer Stede Zegel ter oorfaeckc hier aenhangende, den ..... "Bier njolght de Copie wande Volmacht njan den
Heer Anthonio Brun, Ordinaris Amlaffadeur van den Coninck -van Spangien, uyt de Spaenfche ende Franfihe, inde Nederlantfche Tak overgefet. DEN CONINCK.
ANtonio Brun, van mynen Hoogen Rade van
Vlaenderen, ende mynen AmbaiTadeur in Hollandt, Met uwen Brief van den feven- cn-twintighilen Mey leftledcn, fondt ghy my Co- pie van het Tradaet 'twelckgemacckt wierdemet de Geünieerde Provinciën, nopende de Negotiatie ende Commercie, vvaer op ick u dedc antwoorden, dat men u op 't fpocdighfte advis iöude geven van myne Refolutie: Ende nu heeft het my goet ghe- dacht u te feggen,datickfc genomen hebbe 'tfelve te aggreëren, (ghclijck ick doe) dat ghy het voor- noemde Tradaet bcfluyt, 't welck ick gercet zy te ratificeren. Ende het fal van nooden zyn, (gclijck ick het u oockbclaftc) dat ghy het mede op't fpoe- dighftc verklaert aen de Staten Generael, ende de goede wille , met de welcke Ick daer inne gecon- ïenteert hebbe: Ende dat ick ordre gegeven heb- be aen Don J O Α Ν mynen Sone,cnde aen myn andere Gcncraels (felfs alvooren het befluyt ende Ratificatie van 't felfde) dat fy haer felven in con- formitd van het gemelte Tradaet fullen reguleren: Ende dat myne wille is, dat de Commercie aen- wafle, ende de felve wedervare alle mogelijcke be- hoorlickheden. Ende dat ick oock bevolen hebbe, dat men rcilitucre, alle her gecne genomen is t'fe- dert den Vrede, tegen dit lette Tradaet. 't Welck ghyaende GeintereiTeerden fult doen adverteren, tencynde fy de gemelte reftitutie mogen eyfehen: Haer feggende, dat indien men hier witte wie zy zijn , (hoewel fy de felvc rettitutie nieten follici- |
|||||||||||
|
Traéhten van Trevcs, Vrede, &c. 118
^erkgndinge 'pan het TraÊaet Vande Marine.
|
|||||||||||||||||||
|
Ml
me, tot contentement e
|
|||||||||||||||||||
|
van Syne Majefteyt. Gedaen in 's Graverr-Hage
in onfe Vergaderingc den fëvenften dach Decem- bris fefthien-hondert ende vijftigh, ónder Oftfcn grooten Zegel, Paraphure, eïrde de Signatute van Onfen Griffier. Was geparapheert, B, I. Mulert,vt· Op de Plijoke ftondt , Ter Ordonnantie van de Hoogh - ghemeke Heeren Staten Gene- racl . Ghctecckcnt in abfêntie vanden Griffier, 1. Spronjjen. Inteeckenderwaerheyt hebben WyAmbaffa-
deur ende Ghedeputeerden , in kraehte van onfe refpcdive Volmachten defe tegenwoordige, met onfe ordinariiè Handt-teeckeningen gheteyckent, ende daer op laten drucken het Cachet van onfe Wapenen. Inden Hage in HoUandt, dcfen fevcn- thienden December fefthien - hondcrt ende vijf- tigh. Was geteyckent ende gefegelt in manieren als volght. |
|||||||||||||||||||
|
En laet eenen yegelijcken weten , dat tot
welflant ende bcvorderifige van 't gemce- _ ne belle in 't generael, ende fondcrlinge vande Vcreenighde Nederianden,ehdc den goeden Ingefetenen vantiien, den feventhiendeh Decem- ber 16^0. alhier inden Hagc,gemaeckt, bcflootcn ende ghearrefteert is, fccckcr Tradaet vande Ma- rine, tuffchen den Heer de Brun >, ördinaris Ambat fadeur vanden Coninck van Spaghien, ter eenre, ende de Heeren Gedeputeerden uyt de Vergade ringe vande Hoogh Mogende Heèrcn Staten Ge- nerael der gemelte Vcreenighde Nederlanden, ter andere zyde. Derhalvcnlaitendcbevceltmen ex- preffelick mits dcfen van wcgcndehoogh-gemelte Hecrcn Staten Generacl, allen ende een yegclick, die onder hacr Ho: Mo; onderdanighcyt ende ge- hoorfaemheyt zijn gefetcn , 't voorfz Tra&aet van- de Marine, ende allen den inhouden,in conformité van dien, onvcrbrceckclick te obfervcren, na te ko- men ende onderhouden, fonderdaertegensyetwes te doen ofte laten gcfchicdcn,op pene van geftraft te worden als verbreeckers vande gemcene tufte, fonder eenigc genade,faveur,verdrachofte diiïimu- latie. Aldus gearrcÖcert ende beflotcn ihdenHage den eerilen Mey ι 6 5 ι. Was gheparapheert, /. van Genr,vt· Onderilont,TcrOrdonnantie vande hoogh-gcmelte Heeren Staten Generael. Getccc- kent, Λ'. Ruyfclh Zijnde op 't Spatium gedruckt het Cachet der fclver Heeren Staten in roodë Walene |
|||||||||||||||||||
|
L, 'S. R. Httygens.
L, S, F. Banningh - Coc!^
L. S. Corn. "Rt^erfe.
L, S. facob Veth.
L. S. G, v. Hoolcï{,
L. S. f o: endree.
L, S. Joan vatoder Beecl^e.
L. S. Adr: Clattt.
|
|||||||||||||||||||
|
L.S. Λ. Brun.
|
|||||||||||||||||||
|
6. TraBaet van Έεβαηί, ende opboudinge van alle AÜen van Vjantfchap,
als oock, wan Trajfijcq, Cotnmerclen ende Sêcours 9 gbemaeckt, ghearrefteert ende beflooten in
's Graven - Hage den twaelfden lunij 1641. woor den tijdtwan tien laren, tuffchen de Heer Triftao de Mendoc.aFurtado , AmbaJJkdettr ende Jiaet wanden Oödrlwhtichflen* Grootmaét'igen Don Ian de wier dewan dien NaetoiiCaninckjvan PortUgal3Algarves f&c. Ende de Heeren Gedeputeerden wande Hoogt ende Mogende Heeren Staten Generael wande Vereenighde Provmüen der Nederlanden. |
|||||||||||||||||||
|
E erVarentheyt heeft géleett,dat
Don Ρ Η I L Ι Ρ Ρ Ó den Tweeden , Coninck van Cafti- Hen, met kracht ende ghewèldt van Wapenen, hier bevooréns heeft gheinvadeert de Kroone van Portugael, ende dien Vol- gens ontfet den Doorluchtighiten, Grootmacht^ gen Coninck Don JAN (hier bevooréns Hertoge van Braganca) van het ongetwijfelde recht ende gerechtigheyt,omme als Wettigh ende naefte Erf- genaem Vande Döörluchtighfte Vrouwe Dona C Α Τ Η Α RΙ Ν Α, te fuccederen totte Hooghït- gcmeltc Kroone van Portugael ·. Ende hebbeft de Succefleurcn van den voorfz Coninck van Cafti- lien vele Jaren achter den anderen ghccontinucett inde gCweltdadige occupatie vande mcer-hooghii- gemelte Kroone van Portugael, vcrbrceckendcAc- corden ende Verdragen van Vrundtfchap , corref- pondentie ende handel, die de Heeren Coningen van de Kroone van Portugael, altoos met andere |
Princen ende Natiën in Europa hebben ghehadt,
beroovende den goede liigcfetcncn ende Vafallcn van die Kroone van der felver Wetten,Cou{turnen ende gherechtighcden, hun dacr-cn-boven befwa- rènde met ongerechtigheden , onverdracchelijcke qnellingen, ende vericheydeii andere foorten van Tyrannye, hun opleggende cxcefïivC Jafteri, die de Coningen van Caitilien met ende nefiens het pa- trimonium der Conincklijcke Kroone van Portu- gael hebben verfpilt ende geconfumeert, in vermy- delijcke ende onbehoorlijcke Oorlogen, waer door de voornoemde goede Ingefetenen ende Vafallen Van die Kroone gepicqüeett endt* vertoornt gewor- den zynde, hebben naé lange patientié metgrootë couragie ende voorfichtichéydt, cyntelijek het on- rechtveerdigh ende ondracchelijck Jock van den Coninck van Caftilien afgeworpen , ende haer fel- ven in vrydom herftelt, ende vervolgens Communi applaufu, den meer Hooghft-gemelten J O Η Α Ν de Vierde, tot Coninck erweelt, uytgeroepen ende ghefwooren; Ende de Hoogh Mogende Heeren Η % Staten
|
||||||||||||||||||
|
Placaten. i.B
|
120
ophoudinge van alle Aden van Vyandtfchap, be-
grepen worden alle foodanigb Ooft - Indiaenfche Potentaten ende Volckeren, waer mede de Hee- ren Staten Generael, of d'Ooft-Indifche Compag- nie defer Landen van harent wegen in vruntfehap endc Alliantie zijn, indien fy goet fullen vinden het felve Beftandt endc ophoudinge van alle Aden van Vyandtfchap mede in te gaen. 11II.
Endc fal den voorfchreven tijdt van thien Jaren gheduyrende, d'cene op d'andcr geen Hoftiliteyt of aggreilicn, foo te Water als te Lande mogen plegen. Ende fullen alle Portugcfchc Schepen uyt Portugael, by laft of Commiilie des Hoochs- ghcmeltcn Coninghs JOHAN de Vierde , va- rende na de Plaetfen endc Zeen , die het met den felven Coninck fullen houden, als oock mede de Schepen van daer na Portugael keerende,vry ende vranck mogen varen in 't reguard van de Ooft- In- difche Compagnie defer Landen. V.
Ghclijck mede de Schepen van de felve Ingefê- tcnen defer Landen in hacr voyages,oock niet door de voorfchreve Portugefche en fullen worden ghe- moleiteert. VI.
Ende fal d'een en d'andcr vry ende onbekom- mert blyven in fyne Tradaten ende Contraden. VII.
Item , de Plaetfcn bcfitten, midtfgaders varen endc fyncn handel ongemolefteert exerceren, foo als hy ren tyde cnde mettc notificatie van het voor- noemde Beftandt ende ophoudinge van alle Aden van Vyandtfchap in Ooft-Indieu de Plaetfcn befe- ten, effedivelick gevaren, ende fynen handel gcex- erceert fal hebben. VIII.
Het mcer-ghenoemde Beftandt ende ophoudin- ge van alle Aden Van Vyandtfchap fal eflëd forte- ren voor den tijdt van thien Jaren , inde Plaetfen ende Zeen , ghchoorende onder 't diftrid van het Odroy by de Heercn Staten Generael verleent aen de Weit - Indifche Compagnie defer Landen, nae dato, dat de Ratificatie op dit Tradact van wegen den Coninck van Portugael hier te Lande fal zijn overgebracht, cnde de publijcque notifica- tie van het voornoemde Beftandt ende ophoudin- ge van alle Aden van Vyandtfchap, voorts aen ee- nige der voornoemde Plaetfen ende Zeen refpedi- ve fal zijn ghekomen, van welckcn tijdt af partyen weder-zijdts in foodanigc Plaetfen ende Zeen refpedive fich fullen moeten onthouden van alle Aden van Vyandtfchap , Welverftaende, dat bin- nen acht Maenden nae dat de voorfz Ratificatie hier te Lande fal zijn over-ghébracht, men als dan alhier fal handelen met de Kroone van Portugael, noopende een Vrede inde meer-genoemde Plaet- fen ende Zeen, gehoorende onder het voorfchreve diftrid van 't Odroy der Weft-Indifche Compag- nie, waer toe d'Hcer Triftao de Mendoqa Fur- tado, Ambafiadeur ende Raedts-Heer van Syne Conincklijcke Majefteyt van Portugael, by defen belooft, dat binnen de voorfchreve acht Maenden nae de overlevwinge van de voorfchreve Ratifica- tie van Syne Majefteyt, binnen defe Landen fullen komen üe noodigc Laft, Ordre, Inftrudie, oock Perfoon
|
||||||||
|
ll9
|
|||||||||
|
Staten Generael oock Pafsivé, wetende de onver-
draechelijcke Tyrannie, endc over fware laftcn van den voorfz Coninck van Caftilicn, oock des felfs boos voornemen om te gheraecken tot de Monar- chie by hem vele Jaren over gantfeh Europa ghe- pretendeert: Hebben tot bevorderinge van het ge- meene befte geoordcelt dienftigh te 'zijn het lotte- lijck voornemen van den meer-hooghft-gemclten Coninck Don Johan de Vierde, te fecotidcren, cn- de met den felven te maecken cnde voltrecken dit tegenwoordigh Tradaet ende Accort, ende midts dien te laten palieren, vele ende verfcheyden occaficn , die fy anderfints tot hacr eygen particu- lier profyt endc nuttigheyt by defe occurrentie van faken,fo aen defc.als acn d'andcre zyde vande Linie ibuden konnen mefnageren, ende in plaets van ciien liever laten revivifceren de oude vrundtfehap, correfpondentic ende handel, die tuflehen de Hee- ren Coningen vande Kroone van Portugael cnde de Nederlanden over cnde weder over van oudts is ecweeft. I.
Erilelick, iflcr bcilooten een goet, vaft, ge- ! trouw endc onverbreeckelick Beftandtcn- I de ophoudinge van alle Aden van Vyant- fchap, tuiTchen den Hooghs-ghcmcltcn Coninck, ende de Staten Generael, foo ter Zee, andere Wa- teren,ende te Lande, in't regard van alle Onderda- nen ende Inwoonders der Vereenighde Nederlan- den, van wat qualiteyt, conditie fy zijn,fonder uyt- nemingc van Plaetfen of Perfoonen, als oock van ghelijckcn ten regarde van alle Onderdanen endc Inwoonders der Landen van den mcer-hooghs- gcmelten Coninck, van wat qualiteyt, conditie fy zijn, fonder uytncminge van Plaetfen of Perfoo- nen , die het voor fyne Majefteyt tegens den Co- ninck van Caililien houden, of hier naer fullen be- vonden worden te houden , cnde dat in alle Plaet- fen ende Zeen ten weder-zyden vande Linie , op deconditien cnde rcilridien hier naerrcfpedivelick verklaert, voor den tijdt van thien Jaren, welck Beftandt cnde ophoudinge van alle Aden van Vy- andtfchap inde Quarticrcn van Europa , cnde el- ders ghelegen buyten de Limiten vande refpedive Odroycn, aen die vande Ooft cnde Weft-Indifche Compagnie hier bevoorens van wegen defen Staet rcfpcdiveliek verleent, datclick met het teeckenen van dit Tradact fal inganck nemen. ΙΓ.
Ende in d'Ooil-Indien,cnde alle de Plaetfen en- de Zccn,gehoorendc onder 't diftrid van 't Odroy by de Heerè Staten Generael verleent aen d'Ooft- Indifche Compagnie defer Landen, een Jacr nae dato, dat de ratiiicatic op dit Tradact, van wegen den Coninck van Portugael, hier te Lande fal zijn over gebracht: Maer indien de publijcquc notifica- tie van 't voornoemde Beilandt ende ophoudinge van alle Aden van Vyandtfchap , aen eenige der voornoemde Plaetfcn cnde Zeen fal zijn gheko- men, eerder als het voornoemde Jacr foude zijn verloopen, dat dan een ycder weder ■ zijts in fcoda- nigc Plaetfcn cnde Zeen refpedive van den tijdt af der voorfchreve publijcque notificatie fich fal moe- ten onthouden van alle Vyandtfchap. III.
Des fullen onder het voorfchreve Beftandt cnde |
|||||||||
|
Tra&aten van Tre
|
te
te Landt ('t welck nootfaeckelijck verftacn worde
gedomineert ende gheconqueftcert te zijn) weder- zijdts afgedeelt, hier onder begrypende de Volcke- ren ende Natiën daer onder refortercnde , welcke confynen in defer voegen ghefteldt ende bcraemt zyndc, fal de Portugefche Natie aen hare, ende de Inghefetencn defer Landen aen dele zyde weten, wat Plaetfen ende gclegentheden een yeder voor het fyne lal hebben te behouden ende bcforgen. XIII. Ende wat acngact der particuliere eygenfehap-
pen ende Poffeflïen, die by de voorfz verdcylingen aen d'ecn of d'andere zydefullcn komen te gcracc- ken,daer van fullen vermoedelijckd'ecne Plaetfen bevonden worden verlaten ende vgrwoefl: , ende d'andere bewoont ende ghcpeuplccrt te zijn : Nu wat belanght de Plaetfen, daer van d'Inwoonderen ende Eyghenaers haer acn d'ecn of d'andere zyde bevonden fullen worden begeven te hebben , daer van en fal egeen reftitutie ghefchicden, noch oock van eenigemeublen,dic aldaer lbudcn mogen zijn achtergelaten cnde bevonden worden,maer fal een yeder hem moeten vergenoegen met het gene hy uyt de felve verlatene Plaetfe fal hebben mede ge- nomen cnde afgebracht. X IIII.
Doch inde voorfz plaetfen ende Landcn,de welc-
ke de Eygenaers van dien, ofte andere Poflcffeurs in der felver naem ende van harent wegen gebleec- ken zijn, de felve fal men ten weder - zyden met kenniffe van faecken , alvooren ghefien nebbendc hare noodige bewyfen ende verificatien, in haer be- fit ende eygendom laten. XV.
Daer op de Rcgieringe ten wedcr-zyden in haer
refpedive diftrid fal hebben te difponcren , fulcks men bevinden fal te behooren, fonder dat yemandt anders hem daer mede fal hebben te bemoeyen. XVI. De handelingen tot wedcr-zijdts Quarticrcn in
Brazil, fullen een yder inde fyne ghelaten worden met exclufie van alle andere, felfs en fullen de Por- tugcfen die van defen Staet, noch oock d'Ingefcte- ncn van defen Staet die vande Portugyfen vermo- gen te frequentercn,ten ware,dat men by gemcene bewilliginge ende confent hier nacr anders foude bevinden te behooren. XVII.
De Portugyfen en fullen op Brazil niet mogen
varen , handelen of traficqueren met Schepen van eenigc andere Natiën, of met uythcemfchc Natiën felfs, maer van noodc hebbende ecnige vreemde Schepen tot de Vacrt, handel enTraficq op Brazil, fullen de felve vermogen ende moeten huerenoftc kopen van den Ingcfetenen defer Landen, in welc- ken gevalle, (namentlick van hucringe of koop) egeen kleyndcr Schepen in Brazil en fullen mogen geemploycert worden, als van hondert en dertigh Laftjof twee hondert en fcüigh Vaten,gemontecrt · ten minftcn met fefthien Gotelingen, fchictende yeder vijf en fes pont yfers refpedive, cnde vcr- fien van Munitie van Oorlogh nae advenant: Ende ibo wranncer grooter Schepen by de Portu- gyfen op Brazil fullen worden ghehuert of ghc- kocht, ende vervolgens gheemployccrt als voo- ren, fullen de felve nae proportie vande Laftcn Η 3 meerder
|
|||||||
|
ui
Perfoon ofte Peribonen, met Conincklicke audori-
fatie vcrfien , om van den voorfchreven Vrede te handelen. Doch in cas dat jegens alle verwachtin- geden Vrede niet en foude ghetrofifen worden, dat dies niet tegenftaendc het meer-genoemde Beftant cnde ophoudinge van alle Aften van Hoftiliteyt, voorden voorfz tijdt van thicn Jaren, in voegen als vooren,ende op de Conditien hier na verklaert, vol- komen efTed fal forteren. IX.
Die vande Weit - Indifche Compagnie defer
Landen, als mede d'Inwoonderen ende Landtfa- ten in derfelver Conqueften, midtfgaders alle die van haer dependeren, van wat Natie, Conditie ofte Religie die oock mochten wcfen, fullen hebben ende ghenicten in alle de Landen ende Plaetfen van den Coninck van Portugael, ende tot de fclve Kroone bchoorende, gelegen in Europa, foodanigc Commercie, exemptie, vry ende ghcrechtigheden, als d'andere Ingcfetenen van defenStaet, in kracht vanditTradaet fullen bekomen cnde ghenieten. Welverftaende dat die vande Weft-Indifchc Com- pagnie defer Landen, als mede d'Inwoonderen en- de Landtfaten in der felver Conqueften , midtfga- ders alle die van haer dependeren , niet en fullen vermogen uyt Brazilien te brengen in 't Coninck- rijek van Portugael, Suycker, Brazi Hen-hout, ende andere Coopmanfchappen , uyt: Brazilien voort- komende, gelijck oock mede de Portugyfche Na- tie, als mede d'Inwoonders ende Landtfaten in der felver Conqueften, midtfgaders die vart haer de- penderen , oock uyt Brazilien niet en fullen ver- mogen te brengen binnen defc Provintien ende Landen, Suycker, Brazilien - hout ende andere Coopmanfchappen, uyt Brazilien voort-komende. X.
De Nederlandtfchc, als oock de Portugyfche
Natie,fal d'ecn den anderen gcduyrende het voorfz Beftandt,ende ophoudinge van alle Aden van Vy- andtfchap,te hulpecnde te bate zijn na vermogen, daer d'occafic ende toeftant van faecken fulcks fal vereyfehen. XI.
Alle Forten, Steden, Schepen, ende particuliere
Perfoonen , 'tzy de felvige Portugefcn ofte andere mogen wcfen in Brazilien ofte'elders ghelegen ende bevonden, de wclcke de partye van Caftilien by blyven, ofte hier naer onder der felver macht fullen komen,en fullen niet anders aengefien ende gehouden worden, als voor gemcene Vyanden, de welcken, fo d'ccnc als d'andere vry fal ilacn, fonder aenficn van Limitcn acn te taften, te vervolgen en- de vermeciteren, met dien verftandc, dat yemandt foodanige Plaetfe ofte Forten quame te veroveren, den felven oock volgen fal het platte Landt ende andere emolumenten, die van outs daer toe annex zijn gheweeft, niet tegenftaende de fulcke, als bo- venin ecndiftridvan eens anders Limiten geleecn mochten zijn. XII.
"W cder-zijdts Ingcfetenen fullen yeder by het
fyne ghelaten worden cnde verblyven, foo als het ten tydevande notificatie van den ililftandt van Wapenen ende ophoudinge van alle Aden van Vyandtfchap,als dan bevonden fal worden , ende tuilchen wcder-zijdts uyterfte Fortreflen het plat- |
||||||||
|
PiacatetLj. i.Boeck. 2.Tit.
|
|||||||||||
|
124
|
|||||||||||
|
123
|
|||||||||||
|
ter neer geftclt, kan de Staet van de felve Conquc*
ften geenfints lyden, dat eenige goederen/w/-e ροβ- l'tminü velquaft, foude werden gerepeteért,dat oock d'Ingefctenen vande Heeren Staten Gencrael van de Portugefen, noch de Portugefen van d'Ingeic- tenen defer Nederlanden eenige fchulden ofte an- dere Lallen fullen mogen eyfehen, veel min exe- cutie tot bekominge van dien by der handt te ne- men , maer fal een yeder ghelaten worden by het geene hy bevonden fal worden te befitten den tijdt vande voorfz notificatie. XXIII.
Die Onderfaten ende Inwoonderen van de
Landtichappen vanden Hooghft - ghcmelten Co- ninck Don Jan de Vierde, ende der Heeren Staten refpedive fullen geduyrende het Beftant ende op- houdingevan alle Aden van Vyandtfchap van tien jaren alle goede correfpondentie ende vruntfehap te iamen nebben,londcr te ghcdencken die Oflcn- fien ende fchaden,diclyluydenhier vooren hebben geleden. XXIIII.
In cas hier nac met gemeene onderlinge bewil-
linge den Oorlogh in de Caftiliaenfche Weft- Indien mocht worden gebracht ende gevoert,cndc in de lèlve indien eenige Conqucilen ten lafte van den gemeenen Vyandt gedaen,dat men op de ver- dcelinge, mangelinge ende 't genot van dien in 't vriendclijck met gemeene bewillinge, als vexeren, foude mogen convenieren, gelijck men oock ghc- duyrendehet meer-genoemde Beftandt ende op- houdingevan alle Aden van Vyandtfchap, met weder-zijdts ghemeene bewillinge ende toeilem- minge inde vooriz Poinden of eenige van dien, veranderinge fal mogen doen. XXV. Ende fullen weder-zijdts Ingcfetenen, van wat
Natie, conditie, gelcgcntheyt ofte Religie de felve foude mogen weien, geene uyt-ghefondert (het zy dan of de felve Inghefctencn in des eens ofte des anders ghebiedt fouden mogen zijn gebooren ofte hebben gewoont) vermogen te frequenteren, va- ren ende handelen met allerhande foortc van Wa- ren ende Coopmanfchappen, inde Rijckcn, Pro- vintien, Landen ende Eylanden refpedive, in Eu- ropa ende elders, aen defe zyde vande Linie gele- gen. Ende fullen weder-zydts Inghefctencn in d'een des anders Landen, gelegen als voorcn, ko- mende te Traificqucren in 't inbrengen ende uyt- vocren der felver Waren ende Coopmanfchap- pen , niet hooger met Tollen, Impofitien ofte an- dere Rechten befwaert worden , als d'Inwoonders ende Ingcboornenvandat Landt felfs, Ende ful- len oock refpedivelijck ghenieten foodanige voor- deden ende Privilegiën , als de iclvc refpedive- lijck hebben genooten voor dato i dat Portugael onder den Coninck van Caililien is ghebracht geweeft. XXVI.
De Inghefetenen ende Inwoonders defer Lan-
den, Chriftenen wefende,fullen in allede Plaetfcn, Steden ende Landen,oock Provinciën ende Eylan- den van het Rijck van Portugael, of daër aen en af dependerende, 'tzy aen defe of d'andere zyde van de Linie, foo in Europa als daer buyten ghelegen, ter plaetfe daer frequentatie wort toe geftaen, heb- ben |
|||||||||||
|
meerderghemonteertende vcrfien moeten zijn:
Ende dit alles op pene van verlies ende confifcatie der voorfchreve Schepen met der felver toebehoo- ren, die anderfints als voorcn fullen worden ghe- employeert ten behoeve vande Weit - Indifche Compagnie defer Landen, of den geenen die aen of van de felve dependeren, foo wanneer alfe by haer fouden mogen worden gheattrappcert ende aengehaelt. XVIII.
Noch de Portugefen , noch d'Ingefctenen defer
Landen, en fullen vermogen cenigen toevoer van Schepen, Negros, Coopmanfchappen ofte andere behoeften te brengen ofte voeren naer de Indien van Caililien ofte andere Plaetfcn, die de partyc van de felvigc fullen houden, op peyne van verlies van Schip ende goet, ende fullen oock de Perfoo- ncn daer op bevonden, als onvryc aengetaft ende getradeert werden. XIX.
Het geene ibo de Portugefen als d'Ingefctenen
defer Landen op de Cuft van Africa befittcn, heeft geen Limijt-fcheydinge van noodcn,alfoo tuiichen beyde verfcheyde Volckeren ende Natiën gelegen zijn, die de fclve fchcyden ende afdeylen. XX.
Maer wat belanght de Negotie ende frequenta-
tie op de felve Cuft,het Eylandt S^Thome, ende andere Eylanden daer onder begrepen, fal foo wel den cenen als den anderen vry ilaen , midts foo de felvige Navigatie ende Commcrcie,'t zy van gout, Swarten ofte andere Waren,hoe die oock genoemt mochten wefcn,gefchicdc ende gedeftincert moch- te zijn, in ofte ontrent de Steden ende Forten, die d'eehe ofte d'ander mocht befltten ende in hebben, lullen daer van betaeldt worden de Tollen ende ge- rechticheden, die d'Ingefctenen, Portugefen ende vrye Luyden vande fclve Plaetfcn gewoonlick zijn te geven ; Et vke verja. XXI.
. Ende dewijl de Hecren Staten Gencrael der fel- ver Conqucilen in Brazil ende andere Plaetfen al- leen gedacn hebben, doen'd'Ingefctenen ende In- woonderen van de felve, noch Onderdanen ende Subjedcn waren van den Coninck van Caililien, oock Vyanden van defen Staet, van welcke na- ture mede ghewceft zijn die geene, die haer aldaer als nu onder de ghehoorCaemheydt van den Co- ninck van Portugael ende tot Vrunden ende Ge- allieerden tot delen Staet begeven, daer uyt voor het toekomende weder-zijdts een gedurige Allian- tie ende goede correfpondentie open ftaet, mitfga- ders met redenen d'een den anderen behoorlijckc adminiilratie van Juftitie voortaen fal moeten laten toe te komen. XXII.
Is het nochtans fulcks, dat met de veranderin-
gc, die in allerhande eygendommen ende befittin- ge van vafte ende roerende goederen is gekomen, alleen door calamiteyt vande moeyclijcke Oorlo- ghe, verfcheyde Inwoondcrcn van den acn-begin, ende vervolgens onder de gehoorfaemheyt vanden Staet defer Nederlanden ghekomen zijn , diëten deele verarmt ende verbyftert zijn geworden, ende dat veel Nederlanders, die aldaer met koopen van Ingenhos ende andere vafte goederen hacr hebben |
|||||||||||
|
Tfaflaten van Tr
|
I26
1 dat op fyn eygen koften ende Sqldyeh , éntje fal
Syne Majefteyt inde bevorderingc van dien van wegen de Rcgieringe de goede hant gebodeneride' gehouden worden. XXXIII,
Men en ial onder egheen pretext vermogen te
vallen inde Huyfen , openen , befien , deur- fnuffelen Brieven , Boecken van Reeckeninge, of de Reeckeninge lèlfs der Kooplujden, Onder- danen ende Inghefetenen defer Nederland fcfche Provintien, frequenterende 't Rijck van Portu- gael , of d'Eylandcn ende andere Geweften daer toe behoorende ende fpecferende , ghelegen in Europa, nochte oock de Periöonen vande voor- fchreve Coopluyden in hechtcnifiè ftellen, iöndcr voorgaende rechtelick ende wettige informatie te nemen , nacr ghcftaltenjifle der refpedive Plaet- fen, uy tgheföndert 't cafus van Crimen lafie Maje-i flans, openbaer verraet, of intelligentie met den Vyandt. *,!,f XXXIIII.
Ende fal den Heeren Staten Generael der Ver-
eenichde Provintien vry ftaen ende geoorloft zijn in alle de Havenen van't Rijck van Portugac],d'Ey- landen ofte andere Geweften, daer toe gehoorendc ende ipe&erende, gelegen in Europa* te committe- ren , ende met behoorlijcke audoriteyt te verfien, Confuls , die forge fullen dragen voor hare Onder? danen ende Inwoondcrs, frequenterende de voorfz Havenen, ende w ver/a wert 't felve oock tóeghe? ftaen aen den Coninck van Portugael te doeniinde Havenen defer Landen. ■»< f -i no! XXXV. j,n;
Dit Tradaet fal geaggreeert ende gheratifieeert
worden door den Coninck van Portugael ende de Heeren Staten Generael refpedive, in gewoóhlijcH ke ende alderbefte forma binnen den tijdt van drie Maenden, inganck nemende huyden dato defes * Ende fal het fclfdc ten weder - zyden oprcchtelijck ende finceerlijck worden naer-gekomen,ende dien volgens, Syne Majefteyts Ratificatie alhier in den Hage binnen den vooriz tijdt overgebracht wtfen- de, fal de felve jegens die vande Hooch-ghcmeltc Heeren Staten Generael gewiflTclt ende overgeno- men worden. Ende hebben Wy Ambafladeur ende Commif-
fariflen voornoemt dit Traclaet met onfe eygen handen onderteyekent, ende 't ièlfde met onie reipeclive Cachetten beveftight, in den Hage den twaclfden Juny fefthien-hondert een-en-veertigb. Ende was onderteyekent ende geiègelt in der ma- niere en forme als volght. |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
125
ben ende genieten vryhey t van Confcientie in hare
particuliere Huyfen, ende binnen Scheeps-boort vryc exercitie van Religie. Ende in cas dat van hier in Portugael een Ambafladeur ofte Refident werde ghefonden,dac de felve refpe&ivelick fulleh hebben ende genieten in hare Huyfen ende Woo- ningen foodanige liberteyt ende exercitie van Re- ligie , als den jegenwoordigen Heer Ambafladeur van Portugael binnen defen Staet werdt toe- gelaten . h XXVII. De Heeren Staten Generael fullen, fonder de
Ratificatie van Syne Majefteyt op dit Tradaet af te wachtcn,opder felvcr eygen koftcn,den Coninck ende de Kroone van Portugael adfifteren, onder een goet Hooft ende andere noodigc Officieren, met vijftien Schepen ende vijf Fregatten, wel ghe- monteert, gcmant, verfien van Vivres, oock Canon ende andere Munitie van Oorloge. X XVIII. Des fal de Hoochft-ghemelte Coninck daer by
koopen ofte in-huyren, op Syne Majefteyts eygen koften, ende onder des fclfs eygen beleyt, ghelijck getal van vijftien Schepen ende vijf Fregatten,mc- de wel gemonteert, ghemant met Matroofen ende Volck van Oorlogh, oock verfien van Vyvres, Ca- non , ende andere Munitie van Oorlogh, om te famen met de Schepen ende Fregatten van defen Stact ghebruyckt te worden op de Ruilen van Portugael ende Spagnien refpedive, tot af breuck van den Coninck van Caftilien den ghemeenen Vyand t. XXIX.
Den Coninck van Portugael ial op des felfs ey-
gen koilen thien of meer Galioenen equiperen in Portugael, ende de felve voegen by de boven-ver- haclde Vloot, om te iamen ghebruyckt te worden jegens den Roninck van Caftilien ende des felfs Onderdanen. XXX.
De Schepen die uyt Portugael gevaren zijn, als
oock der felvcr ladinge, de voorfz Kroone oft der fclver Inghefetcnen toe bchoorcnde, ende daer van konncndedocnblijckcnnacrbehooren, en fullen van egcen prinfe zijn, alvvaer 't fchoon dat fooda- nige Schepen ende Goederen, varende onder de Vlaggc van Caftilien , by de voornoemde Vloote of daer buyten wierden verovert, maer fullen foo- danige Schepen ende der felvcr ladinge gereftitu- eert worden aende originele Eygenaers van dien. XXXI. De Prinfen ende andere voordeden , die by de
voorfz Vloote ende Galioenen fullen worden be- komende felve fullen worden gepart,gedeeltende ghenooten worden nae rata van 't getal vande Cor- pora der Schepen,ende dat om te voorkomen ende t'ontgaen diverfche difpuyten, die anderfints uyt verfchcyden refpe<iten,die uyt de deelinge der Prin- fen ende andere Goederen, of ter occafie van dien, fouden mogen ontftaen. XXXII.
De Coninck van Portugael fal binnen defe Lan-
den mogen acnnemen, ende laten aen nemen, löo- danigc hooge ende lage Militaire Officieren, oock ingenieurs, Mineurs, Vuyr-werckers, ende andere Werck-Juyden, die hy fcude mogen defireren,ende |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Trifiaó de Mendoca Furtado,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ruiger Hnygèns.
I. van BroHchofeft, f. Cats. G. van yof bargen,
f o han van "Reedt, I. van Veltdriel. S. van ffaerfibe. WigMtAldringa, VER-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
{L.S.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
^ I
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L. S
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L.S.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Locus Sigill
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L.S,
L.S. ) L. S.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Lofcus Sigilli
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
' L
|
S.
S. |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
L.S.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten_^ i.Boeck. a.Tit.
|
||||||||||||||||||
|
128
|
||||||||||||||||||
|
127
|
||||||||||||||||||
|
refpedive Limiten als vooren ghelegen, ende daer
doen haer Traffijcque ende Handelinge in alle ver- feeckerheyt, ter Zee, op andere Wateren ende te Lande, alles gelijck breeder verklaert is by de Ar- ticulen van het voorfchreve Beftandt ende ophou- dinge van alle Aden van Vyandtfchap. Derhal- ven laft ende beveeltmen expreiTelick midts defen van wegende meer hoogh-gemelte Heeren Staten Generael, allen ende een yegelick, die onder haer Ho: Mo: onderdanighcyt ende ghehoorfaemheyt zijn gefeten, 't voorfz Beftandt ende ophoudinge van alle Aden van Vyandtfchap , ende allen den inhouden der voorfz Articulen onverbreeckelijck binnen Europa ende elders buyten demeer-ghe- noemde refpedive Limiten gelegen, te onderhou- den , fonder daer tegens yet te doen, op peync van geftraft te worden als Overtreders vande ghemee- ne rufte, fonder ecnige ghenade, faveur, verdrach ofte diffimulatie. Ende wat bclanght de Quartie- ren, Plaetfen ende Zeen , ghelegen refpcdivelijck onder de refpedive diftriden vande voornoemde Odroyen aen d'Ooft ende Weft-Indifche Com- pagnien hier bcvoorens verleent, defes aengaende fal t'fyner tijdt hier naer oock verkondinge worden gedaen, volgens ende in conformité van d'Articu- Jen defes aengaende mede albereyts beraemt ende ghearrefteert, ende dat foo wanneer als van wegen den meer Hoochs - gemelten Koningh daer op al- hier fal zijn uytgebracht SyneMajefteyts Ratifica- tie , ende de felve vervolgens jegens die van defen Stact fal zijn verwiiTelt. Aldus ghearrefteert ende befloten, inden Hage den dertienden Juny feftien- hondertendeeen-en-veertigh. Was geparapheert, TVigb. Aldrin^a,"· Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande hoogh-ghemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C ome lis Mufch. Zijndeop'tSpatium ghedrückt het Cachet der felver Heeren Staten in rooden Waifche, |
||||||||||||||||||
|
VERKONDINGE,
En laet eenen yegelijcken. weten , dat tot
lof ende eere van Godt den Heere Almach- ^^ tigh, welftahtendebevorderinge van't ge- meene befte in 't generael,ende fonderhnge van de Vereenighde Nederlanden, ende den goede Ingefe- tenen der fel ver, gemaeckt ende beflooten is in de voorfz Coninckrijcken, Landen, Provinciën, Eylan- den ende Plaetfen in Europa, oft elders ghelegen, buyten de Limiten vande refpedive Odroyen aen die van d'Ooft ende Weft - Indifche Compagnie refpedivclijckhierbevoorens verleent, ende met den Hooghs-gemeiten Coninck eficdivelijck zijn houdende , of hier nae bevonden fullcn worden te houden jegens den Coningh van Caftilien , een goet, vaft, getrouw ende onvcrbrceckelick Beftant endeophoudinge van alle Aden van Vyantfchap, tuifchen den Hooghs-gemeiten Coningh ter eenre, ende de Staten Generael ter andere zyde , foo ter Zee, andere Wateren, ende te Lande, in't reguardt van'alle Onderdanen ende Inwoonders defer Ver- ecnichde Nederlanden, van wat qualiteyt, conditie fy zijn, fonder uytneminge van Plaetfen of Per- foonen , oock van ghelijcken ten regarde van alle Onderdanen ende Inwoonders der Landen van den meer Hoochs-ghemeken Coningh, van wat qualiteyt, conditie fy zijn, fonder uytneminge van Plaetfen of Perfoonen ghelegen buyten de voorfz reipedtve Limiten, als vooren, die het effedivelick Zijfihoudcnde,of hier nae bevonden fullen wor- den te houden jegens den Coningh van Caftilien, ende dat voor den tijdt van thien jaren . Ende ful- len. de voornoemde refpedive Önderfaten ende Inwoonderen voortaen mogen komen ende blyven inde Rijckcn, Landtfchappen, Steden,Provinciën, Landen, Eylanden ende Plaetfen van den ande- ren in Europa, ende elders buyten de voorfchreve |
||||||||||||||||||
|
^. Traciaet van vruntfebap ende verbintenijje, Gefloten den negenden Fe*
bmartj 16 51. tufj'cben de Hoogb Mogende Heeren Staten Generael ^vande Geünieerde Ne~
derlanden ter eenre, ende de Heeren Gottverneurs ende Smeneuren rvande Steden <-uan Salé 'm Barbarïe 3 ter andere Jy de. |
||||||||||||||||||
|
noemde Vereenighde Provintien van d'eene, ende
de Heeren Gouverneurs» ende Superieuren vande Steden van Salé, ter andere zyde , Dat de voorfz Heeren Staten, zyndc tot medelyden beweeght, door een vreedtfamich gemoet,om 't geene voorfz is, te ailöpieren,cndc in't toekomende te doen cef- feren, te dempen, ende voortaen te weeren;hebben gefonden eenige Maenden geleden , haren bemin- den , gheliefden ende ghetrouwen, den valereufen Gedeon de Wildt, Gouverneur van vier Oorlogh- Schepen met een Jacht, de welcke zynde gheaili- fteert met fyn Efquadre, ende voorfien met fpeci- ale macht ende Procuratie vande meer-genoemde Heeren Staten Generael, de welcke hy heeft ghe- exhibeert ende overghelevert, aende voornoemde Heeren Gouverneurs ende Superieuren van Salé, ende van haren 't wegen ontfangen de Volmach- ten ende faculteyt; ende in kracht van dien,hebben gecon-
|
||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nighde Nederlanden, Allen den ghcenen die defen fullcn fien, ofte hooren lefen , Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo op den negenden dagh vande Maendt February left- leden, tuilchcn den Staet der voorfz Vereenighde Nederlanden, ter eenre, ende de Heeren Gouver- neurs ende Superieuren vande Steden van Salé in Barbarye, ter andere zyde, is ghemaeckt ende gbe- ilootcn feecker Tradaet , wacr van den inhoudt hier naer van woorde te woordc volght geinfereert. Inden name ende ter Glorie van Godt, Amen.
SY een yeder kennelijck, Dat om te eviteren de
diflerenten, erreuren, onluftcn of Oorlogen, die gewceft zijn voor eenige Jaren, tuifchen de voor- |
||||||||||||||||||
|
Tra&aten van Tfeves, Vrede, &c.
|
||||||||||||||||||
|
ijo
|
||||||||||||||||||
|
tl?
|
||||||||||||||||||
|
ceconcludeert, geaccordeert ende geiloóten, de
naervolgcnde Articulen voor altijdt. £Erilelick, Dat de voornoemde Hceren Gouver-
neurs ende Superieurs vande Steden van Salé, belooven voor haer felven, ende hare Nakomelin- gen , haer verobligeren over te leveren alle de Sla- ven ghenomen inde Schepen vande voornoemde Vereenichde Provintien, die jegenwoordigh zijn onder de heerfchappye vande Steden van Salé,con- form de Lijden, die ghemaeckt zijn, ende noch ftaen te maecken, ende fullen alle de felve in vry- hey t ftellen, met conditie, dat van haren 't wegen men overlevert het geit, dat de voornoemde Sla- ven op d'eerfle opveylinge of verkoopinge, hebben gekoft, ende blijeken fal by de voorfz Lijften, waer inne den prijs met t'famen de naerri van een yeder fal zijn ghefpecificeert, ende gheteyekent, bydc Contradan ten, die tot dien eynde fullen werden ghenomineert, fonder dat ten proffijte vande Pro- prietarifen of Patroonen, tot meerder prijs fullen mogen verhoogen, veel minder, dat terwijle hare Vrienden hare Ranfoenen verfamelen , de Patroo- nen haer fullen mogen verduy fleren, ofte tot ande- re Plactfen verfenden, ende dat voor den tijdt van drie Maenden, weynich meer of min, na dat defen is gemaeckt. II.
Item, datfb niet en fullen toelaten , dat eenige
Buyt of Roof-Schepen fullen uytloopen van Salé, voor en ahcer te ftellen fuffifantc Borge voor de fchade diefe fouden mogen komen te doen, aen de Schepen, Goederen ende Peribonen van de voor- noemde Heeren Staten. III.
Item, dat alle Peribonen, gebooren, of woonach-
tich inde Geünieerde Provinciën werdende geno- men, door de voornoemde Rovers, in andere neu- trale Schepen, de felve niet en fullen vermogen tot Slaven maecken, maer datelick in vryheydt ftellen. IIII.
Item , dat de voornoemde Heeren Gouverneurs
ende Superieurs van Salé , niet en fullen toelaten aen eenige Roof-Schepen van Tunis, Argel, Tripo- ly, of andere plaetfen van Turckic , of Barbaria, datfe komen tot Sale',om tebencficicrenofver- koopen genomene Prijfen of Beuyten vande voor- noemde Vereenichde Provintien, 'r zy onder wat pretext,diredeliekofindirecïelick in gcenderhande manieren , maer behoudende foodanige Prijfen in hare macht, in allen gevalle, alle de Gevangenen in vryheyt fullen ftellen. V.
Item, dat de gerechtichcden op de Coopman-
fchapper>,fo in't incomen,als uytgaen, niet en mo- gen verhoocht werden,mecr als die jegenwoordich bctalen,of tot nu toe bctaelt hebben. VI.
Item, dat de meer-ghenoemde Heeren Gouver-
neurs ende Superieurs van Salé, t'famen hare On- derdanen fullen alle goede pafTagie, of behulp doen aendc Coopluyden,foo wel die daer zijn,als die van buy ten fouden mogen incomen, Ende generalick fullen haer in alles gedragen, als goede gebuyren vande voornoemde Heeren Staten. |
||||||||||||||||||
|
VIL
|
||||||||||||||||||
|
Item, en fullen de voornoemde Gouverneurs, öf
Superieurs niet vermogen te geven Pafpoorten of Zeé-brieven aen andere roof-Schepen van Barbarie of Turckie,direc"telick of indireclelick, om haer daer mede te behelpen,tegens de Oorloch-Schepen van de voornoemde Heeren Staten, of onder foodan ich pretext te nemen of befchadigen de Coopvaerdy- Schepen van den voorfz Staet. VIII. Item, en fullen de Schepen vande voornoemde
Heeren Staten niet vermogen te nemen eenige Schepen van Salé, 't zy onder wat pretext dat 't felve foude mogen wefen, maer veel eerder ful- len haer alle faveur bewijfen , ende goede pailagie doen hebben. IX.
Item, dat de Roof Schepen van Salé, rencontre-
rende de Schepen van Coopmanfchap vande voor- noemde Heeren Staten, uyt de felve niet en fullen mogen nemen eenige Paflagicrs,van wat Natie die fouden mogen wefen , maer de felve doen alle fa- veur ende goet geley, als 't behoort. X.
Ende dit alles fonder prejuditie vande Vrundt-
fchap ende Alliantie, tufïchen de mccr-ghemelte Heeren Staten GeneraeJ,ende Syne Majefteyt den Coninckvan Maroques ghemaeckt. Ende defe Vrede fal beginnen van date defes , en fal van nu voortaen geen Hoftilitey t werden gedaen. Aldus gedaen, geconcludeert ende gefloten in't
Schip genaemt Leeuwaerden , gheaockert op de Reedc van Salé, den negenden dagh vande Maent van Februarij 1651. Was geteeckent, |
||||||||||||||||||
|
Brahintduque.
MnhAm&a Rox4Sr, Aba'alli} MuhamadFonfch, jibd'aUa. IbrahimAfiittino, |
||||||||||||||||||
|
G, de Wildt.
C. Tromp. Corn .· van fclfin,
|
||||||||||||||||||
|
Door bevel vande voornoemde, Was
onderteeckent, Ifdack Swecrs.
S O O I S Τ, Dat Wy het gemclte Traclaet
in alle fijne PoincÏen ende Articulen aengenaem hebbende, de felve hebben geaccepteert, geappro- beert, geratificeert ende geconfirmcert, ghelijck Wy die accepteren, approberen, ratificeren ende confirmeren by defen: Belovende finceerlick, op- rechtelick, ende ter goeder trouwe, het meer- ghe- melte Traclaet naer fijne forme ende teneur van onfe zyde onverbreeckclick te onderhouden ende obfervcren , doen onderhouden ende obferveren, fonder immermeer yetwes ter contrarie te doen, ofte te laten gefchieden,diredelick of indireétclick, in wat manieren, ofte onder wat pretext hetoock foude mogen" wefen , onder Verbandt van alle de Goederen ende Inkomftcn van defe Geüni- eerde Provinciën, in 't generael ende particulier, prefent ende toekomende, ende tot meerder ver- feeckerthcy t van dien, hebben Wy defen met on- fen grooten Zegele doen zegelen, door den Prcfi- derende, in onfe Vergaderinge parapheren, ende I door
|
||||||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. 3,Tit. i.Deel.
|
||||||||||||||||||
|
in
|
||||||||||||||||||
|
131
door onfen Griffier doen teeckenenjnden Hage op
den achtften July feftien-hondert een-en-vijftigh. Was geparapheert, G. v, Hoolck, «■ Onder ftondt, Ter Oordonnantie vande hoogh - gemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, N.Ruyfé. V'E R Κ O Ν D Ι Ν G E.
En lact eenen yegelijcken weten, dat tot
welftant ende bevorderinge van 't gemee- ne beft in 't generael, ende fonderlinge vande Vereenighde Nederlanden, ende den goe- den Ingefetenen van dien, den negenden Fcbruary fefthien-hondert een-en-vijftigh, gemaeckt, befloo- ten ende ghearreftecrt is , ieecker Tradaet van Vrundtfchap ende VerbinteniiTe. Derhalven be- veeltmen expreiïelijck midts defen van wegen de |
||||||||||||||||||
|
Hoogh Mogende Heeren Staten Generael der
voorfchreve Vereenighde Nederlanden, allen ende eenen yegelijcken die onder haer Ho: Mo: onder- danigheytendeghehoorfaemheydt zijnghefeten. 't voorfz Tradaet, ende allen den inhouden,in coÊ- formité van dien, onverbreeckciick te obferveren, nae te komen ende onderhouden , fonder daer re- gens yetwes te doen ofte laten gefchieden,op pene van gëftraft te worden, als verbreeckers vande ge- meenerulle, fonder eenige genade, faveur, verdrach ofte diifimulatie. Aldus gearrefteert endebefloo- ten inden Hage den achtften July feftien-hondert een-en-vijftich. Was geparapheert, G. v. Hoolck,"" Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande hoogh-ge- melte Heeren Staten Generael. Gheteeckent, N. Ruyfch. Zijnde op 't Spatium gedruckt het Ca- chet der fel ver Heeren Staten in rooden WaiTche. |
||||||||||||||||||
|
E Verhonden, met Uytheemfche Potentaten ende Repuhlijcquen fucceffivelijck ghemaeckt, hehhenden op-
ende voort-ganck der ghefegende Regieringe vande Geünieerde Nederlandtfche Provinciën niet weynich j gevordert: Ende dewijle meefl ingegaen zijn, om den gemeynen Vyandt te flutten; ofte om de Coopman- fehappen te heter ende feeckerder te dryven Joude den goei'-willigen Lefer defelve onder defen Tytel tefoecken hel·- hen, hy aldien hare Hoogh Mog: goet ghevonden hadden eenige andere, als hier hoven gheflelt zijn, hypuhlijcque af kondinge den Ingefetenen voor Wetten te doen ohferveren. Sullen derhalven overtreden totte Placaten tot handt- havinge der ware Gereformeerde Religie gearrcfleert. |
||||||||||||||||||
|
DEN DERDEN TYTEL.
Vervattende Placaten op 't ftuck vande Religie
mette gevolgen ende aenkleven van dien-*.
|
||||||||||||||||||
|
HET EERSTE DEEL.
DEn Lefer gelieve hier voor gerepeteert te houden het vijfde Artijckel vande Pacificatie van Gent, hier hoven opte
vierde Columne,mitfgaders 13. Artijckel'vande V'nievanUtrecht Colum, \x.ende 13, heneffens deverklaringe den 1. February 1579. daer opgedaen, ende Colum. 17. gedruckt, Den Hoochften ende Machticbften Monarchen
ende Coningen der Chriftenheyf:
Oen Voorlucbticbïlen PR INCEN, GRAVEN,
Steden ende Magifiraten ·
Wenfchen de STATEN GENERAEL der
Vereenighde Provintien heylendefaüoheydt in Iesv Christo onfer
allen eenigen Saligbmaecker ende Middelaer. |
||||||||||||||||||
|
ren ende Veften tegen de Kercke gekeert: Welcke
liftige praitijcken , hoe iy min vernomen worden (want daer en is niet dat den Menfche van natue- ren beter behaeght als onheyligheydt) hoe fy meer quaets ende verderfs veroorfaecken. Dewijle, alfoo de Kercke, fo langh als wy hier leven, naeuwelijcx vande Republijcke ghefcheyden kan worden, die gene die met de oneenigheden der felve, ofte den fpotdryven,hoedanigefeer vele tallen tyden ghe- weeft zijn, ofte geen achtinge daer op en nemen, gelijckfy wel behoorden, nae dat de fieckten van hcymelijckenhactende vyantfchap,de levendige deelcn
|
||||||||||||||||||
|
At het fondament defer onfer
fecr vermaerde Republijke is de E E ΝI G Η E Υ Τ , ende der Ecnicheyt de ware GODTS- DIENST , heeft yeder een wel gheweten, foo lange als wy rnet eenen ende den felfden Vyandt hebben te doen gehadt: Maer lbo haeft de vreefe wegh genomen was, dat de gemeene faecke geen fchade van buyten foudc lyden; foo heeft den Vyandt des menfchelijcken Geflachtes, die altijdc op iyn luymen leydt,alle het Gefchut van de Mue- |
||||||||||||||||||
|
Raeckende de Religie^, &c.
|
|||||||||
|
n*t
|
|||||||||
|
demneerdc dingen wedetorh op haclden) niet over
de palen ende limitenvan Ackers,watcr-ieydirigeri ende Dack-druppingen,welcke dingen leege onder onfe ghedachten plegen te zijn, maer over de eyn- den ofte palen des menfchelicken willes ende der Goddclijcke genade, onder den name van Prssde- ftinatie, die iy by den Volcke verhact maeckten, Godc ende haren mede-broederen begonnen had- den moeyte te maecken : Maer de laecke Godes heeft de overhant behouden, door alle voyfen,nae welckcn defe controvcrfic uytgefproken is . Soo dat in toekomende tyde yeder een te verwerpen is die met fynen Schepper twiilet. Defe over - cen- ilemminge fullen de over lange uyt-gegevene Ca- nones, in welcke alle de Leden des Synodi rot een toe (als by een ycders onderteyekeninge blijekt) over een gekomen zijn, voor alle de Werelt betuy- gen , zynde defe even foo vele handt-fchrifren der Kercken. Voorts uyt gclijcke forchvuldigheyt, op dat in dit onfe gebiedt niet en foude ontbrcecken, van dat tot rufte der Kcrcke dienen mochte , foo hebben wy oock de Formulieren onferecnigheydt, namelick, de Confeilïe ende den Catechifmum,tot noch toe hier ghcbruyckelijck nacr den regel van Godcs Woort, neeritelijck by de felve doen over» fien, die welcke de gantfehe faceke necritclick en- de inde vreefe des Hccrcn} met vreuchde-gebcden tot God, inde felve eerweerdige Vergaderinge over- wogen hebbende, hebben met een fchier onuyt- fprekelicke blijtfchap van vele, die de goethcyt des1 Godts Ifraéls, ineen fo lieflijekeende minnelijcke overecn-itemminge ,in haer herte fmaecktcn, ge- oordeelt: dat defe JLeerc,gelijckfc in beyde verkiaert wiert, den woorde Godes gclijckmatigh was, ende derhalvcn den Nakomelingen fondcr ecnige ver- andcringe mocile naer - ghelaten worden. Welck oordcel wy oock begecren dat krachtigh ende bon- digh zy.Wydcrs op dat elck een wetejioe vele wy u, O , CON1NGEN!
PR1NCEN!
GRAVEN!
STEDEN!
MAJESTRATEN!
die in defe foo Godtfaligc ende hoogc faceke, ons promptelijck ende gocdertiercntlijck by ghcflaen hebt, ende hoc veel wy oock de gclccrthcyt,Godt- falighcyt,ghctrouwighcyt,oprcchtighcyt der vcor- treficlijckite Theologen die ghy gnefonden hebt, zijn toc-dragende : maer vooriiemeiick, op dat nic- mant van onfc een-ilcmmigheydt inde Religie en twijvTcle : foo hebben wy de Aden, gelijckfe aldacr geleien ende geapprobcert zijn,ende dacr nacr door onfe laft ende bevel pertinentclick by een gheilclt, onder onfe authoriteyt , nae het exempel vande machtichile Potentaten, in't licht uyt-ghegheven. Ende bidden alle andere, voornemelijck die gene, die acn ons door een felfdc Verbondt vcrecnighc zijn, dat fy menichmacl aen defe onfe over-een- itemminge willen gedencken, ende dat felve ghe- loove,het welcke is de fceckere faligheydt der zie- len, omhclfcn : Maer infonderheyt, dat iy nae onfc exempel,het Rijcke Godes in dit leven ftedes wil- len voort-planten, de grootheyt van welck Rijcke in het toekomende leven blijeken lal. In 's Gra- ven-Hage, Anno é 6 æ o. den zy. Martij. li i. Oor-
|
|||||||||
|
deelen des gheheclcn ftacts bevangen heeft, foo
mereken fy wel dat het haer mede geldt. Want even feer ghevoelen alle den onderganck, oock die geene, die te vooren het perijckel niet en vreefden. Hier van hebben defe Vereenighde Provinciën de gantfche Werelt een merckelicks preuve tot noch toe ghegeven, de welcke, daer fy in tyde van Oor- loge door Godcs hulpe onbeweeght ende vafte ah tijdt hebben geftaen, uyt de tegenheden couragic, uyt de perijkelen manlijckheyt ende dapperheyt fcheppende ·- den ftilleftant van Wapenen met In- lantfche oneenicheyt, ende foo fich Godt niet en haddc erbarmt, met haer eygene onderganck ende verderf, fchenen bekocht te hebben. In defe grou- welicke Hagcl-ilagh ende itraiTc, die de verachtin- ge ofte vcrfuymingc des Godts-dienftes op Aerdcn ai tijdt is volgende, was dit het ellendichite; dat die gene die de oneenigheyt ingevoert hadden, het re- medie van eenigheyt alrecde wcch genomen had- den , overmidts het verlangen ende fuchten aller vroomen,die nu over foo vele Jaren,na een publijc- ke by-een-komitc verlanght hadden (op dat in de felve de oorfpronck defes jammers ernilclick over- wogen mochte worden) nu gheen plaetfe meer en haddc: Overmidts die gene die van gantfeher her- ten de Vrede fochtcn, iagen datfe publijckelick deur wapenen haer geweygert wiert, dacr mede fy niet vanden Vyandt, maer vanden haren tegen de waerhcydtdiciyaltijdt beleden hadden , in haer Vadcrlandt belegert wierden. Wy ons verlatende op de kracht des ghenen, die hem iclven hier een- mael eenen iloel gheplan t, die over lange door on- eyndige weldaden bewefen heeft, dat hy alibo niet allen Volckeren gedaen heeft, ßüï haeit wy de hel- lende Republijcke (wclckers forgc Godt ons hadde bevolen) in het fekerer dochten gheftelt te hebben, hebben geacht onfefchuldige plicht te zijn de faec- kc des levendigen Godts,van wiens Majefteyt alle audoriteyt is vloeyende , die op Aerdcn te vinden is, met groote vrymoedighcyt ende ontallijcke on- koflcn by der handt te nemen. Hebben in de Hooft-iladt van Hollandt DORDRECHT, eenen S Õ Í O D U Ì befchteven; Tot de felve hebben wy, benevens onfc ProfeiToren ende Die- naers ende Ouderlingen, Mannen van fonderlingc gelecrthey t, uy t de naburige Coninckrijcken, Jutif- didien ende Rcpublijcken, door aenraden, infon- derheydt des Machtighften Jacobi I. door Godes genade Coninck van groot Britannicn, ende met advijs des Pnnces van Orangicn, feer beroemde Theologen ontboden. Die niet, het welcke in an- dere dingen fomwijlen plccght te gefchieden, on- bedachtclijck ofte als in 't voorby gacn, maer voor henen fich by Ecde acn den Godt, Hcere des He- mels ende der Aerden verplicht hebbende , dat fy niet anders dan na fyn voor-lichtende Woort ende nae hare confeientic, in defe foo ecrwaerdigc by- een^komitchare gevoelen ende oordeel, van fulckc hoogc verborgenthcden fouden uyt fpreken: met een wonderbacrlijcke ende fchïer ongcloovelijcke accoort(gelijck de E. M. Mannen onfe Gecommit- teerde, die wy belaft hebben over de gantfehe han- dclinge te prefideren, ons hebben gherapporteert, ende wy felve oock hebben bevonden, het vcrfchil dat foo vele Jaren hadde gheduert) hebben bcflift. Over welck vcrfchil fommige (die te vooren gecon- |
|||||||||
|
Placateo-/. i.Boeck. 3.Tic i.Deel.
|
|||||||||||||
|
136
|
|||||||||||||
|
135
|
|||||||||||||
|
Oordeel des Synodi ^ationalis der (gereformeerde Toereken van de Ver-
eeniebde Nederlanden: gbebouden binnen Dordrecht 3 inden Ure i6i8j ende 1619. over
de bekende Vijf Hoof t-fittcken der Leere > daer wan inde Gereformeerde Kercken defer Veree. niebde NederUnden njerfchilis gevallen. Vytgefprok]en op denfefien May 1619. Het eerfte Hooftftuck der Leere :
Í Á Ì E L I C Kt
Van de (Joddelic^e Verkiefinge ende Verwerpinge .
|
|||||||||||||
|
fyn eeuwigh befluyt. Want alk fijne wenken zijn
hem van eeuwicheyt bekent, Á dor. 15.18. Ende hy doet alle dinck naer den raedt fijns willens , Ephef. 1. 11. Naer welck befluyt hy de herten der uytverkoren , hoe wel fy hardt zijn, ghcnadelick vermurwt ende buycht om te gelooven : maer den genen die niet en zijn verkooren, nae zijn rechtveerdigh oordcel, in hare boofheyt ende hardigheyt laet. Ende hier is 't dat ons haer voornemelick op doet, die diepe, barmhertige t'famen ende rechtveerdige onder- icheydinge der Menfchen,zynde in even-gel ij eken ilaet des verderfs, ofte het befluyt van Verkiefinge ende Verwerpinge in den woorde Godts ghcopen baert. 't Welck, gelijck als het de verkeerde, onrey- ne ende onvafle Menfchen verdraeyen tot haer ver- derf,alfoo geeft het de heylige ende Godtvreefende zielen eencn onuytfprekelicken trooft. VII.
Defe Verkiefinge is een onveranderlick voorne- men Godts, door 't welck hy voor de gront-leggin- ge der Wereldt een feeckerc menichre van Men- fchen , niet beter oft weerdiger zynde als andere, maer inde gemecne ellende met andere liggende, uyt het geheelc menfchelicke gedachte vande eer- ile oprechticheyt door haer eygen fchult vervallen inde iönde ende verderf, nae het vryc wel-bchagen fyns willes, tot de faligheyt, uyt louter ghenade, uytverkoren heeft in Chrifto, den welcken hy oock van eeuwicheyt tot een Middelaer ende Hooft van alle uytverkorene, ende tot een fundament der fa- ligheyt geilelt heeft. Ende op datfe door hem fou- den falich gemaeckt worden, heeft hy oock bciloo- ten de felve hem te geven, ende krachtelick tot des felfs gemeynfehap door fyn Woort ende Geeft te roepen ende te trecken,ofte, met het ware geloove in hem te begaven, te rechtveerdigen, te heyligen, ende inde gemeynfehap fijns Soons krachtelick bewaert zynde, ten laetflen te verheerlicken, tot bewyfinge van fyne barmhertigheyt,endcten pryfe vande rijekdommen fyncr eerlicker genade. Ghe- lijck gCfchreven is: Godt heeft ons uytverkoren inChri- flo eer des Werelts gront geleyt was, op dat wyfouden we- fen heylich ende onfirajfelick voor hem inder liefde .· Die ons heeft van te voren ghefchickt tot de aenneminge der kinderen door jcfum Chriflum in hemfelven, na het wel- behagen fijns willes, tot prijs van fijn eerlkke genade, in- de welcke hy ons hemfelven aengenaem ghemaeckt heeft in dien beminden, Ephef 1.4,5,6. Ende elders: Die hy te voren geordonneert heeft, die felve heeft hy oock ghe- roepen : ende die hy geroepen heeft, die felve heeft hy oock gerechtveerdicht: e)ide die hy gerechtveerdicht heeft, die felve heeft hy oock verheerlickt, Rom.8.30. De
|
|||||||||||||
|
Eerile Artijckel.
Engheficn alle Menfchen in
Adam gefondight hebben, en- de des vloecx ende eeuwigen doots zijn fchuldich ghewor- den , foo en foude Godt nie- mandt ongelijck hebben ghe- daen, indien hy het gantfche menfchelicke gheflachte inde ibndc ende Vervloeckinge haddc willen laten, en- de om de fonde verdoemen, volgens defe fpreuc- ken des Apoftels : De gantfche Wereldt is voor Godt verdoemelick. Sy hebben alle ghefindicht, ende zijn ver- hindert te komen tot de eerlickhcyt GW/^Rom.'j.i^x}. Ende, De befoldinge der fonde is de doot, Rom. 6.13. Maer hier in is de liefde Godts geopenbaert, dat
hy iynen eenich-geboren Sonc inde Werelt gefon- den heeft, op dat een yegclick, die in hem gelooft, niet en vergae, maer het eeuwige leven hebbe. l.Joan. 4.9, Joan. 3.16. Ende op dat de Menfchen tot het geloove wer-
den gebracht, feyndt Godt gocdcrtierlick Verkon- digers van defe fcer blydc bootfehap tot wicn hy wil, ende wanneer hy wil, door welcker dienil de Menfchen gheroepen worden tot bckceringe ende het geloove in Chriilum den gekruyflen. Want hoe fullen fy gelooven in hem.vanden wekken fy niet gehoort en hebben ? ende hoe fullen fy hoorenfonder Predicant > hoe fullen fy predicken ten zy datfe ghefonden worden ? Rom. 10.14,15. IIII.
Die defen Euangelio niet en ghclooven, op dien
blijft den toorn Godtsjoan. 3.36. Maer die het aen nemen , ende.den Salighmaccker Jcfum met een vvaerachtich ende levendich geloove omhelfen, die Worden door hem van den toorn Godts, ende van het verderf verlofl, ende met het eeuwige leven begaeft,M7/Ï.i6.i6. V.
De oorfaceke ofte fchult van dat ongcloove, ge-
lijck bock van alle andere iönden, en is geenfins in Godt, maer inden Menfche. Maer het geloove in Jefum Chriilum , ende de falicheyt door hem, is een genadige gave Godts : Gelijck ghefchreven is, Wt genade zij/ ghyfalich geivorden, door het geloove,énde dat niet uyt u, het is Godts gave, Ephef.x.8. Item, Het is ugegeven in Chrïflum te gelooven, Phil. é, ÷á. VI.
Dat Godt fommige inder tijde met het geloove
begaefe, fommige niet en begaeft, comt voort van |
|||||||||||||
|
Religio,&c. 138
defe verkiefinge, nemen de kinderen Godts dage*
licx meerder oorfaecke om haer felven voor Godt te verootmoedigen, de diepte van iyne barmhertic- heden aen te bidden, haer felven te reynigen, ende hem , die haer eerft foo uytncmende heeft lief ghe- hadt, wederom vyerichlick te beminnen. Soo verre ilTet van daer, datfe door defe leere vande Verkie- finge , ende door d'overlegginge vande felve , in 't onderhouden van Godts geboden vertragen , ofte vlecfchelick forgeloos iöuden worden s 't Welck door Godts rechtveerdich oordeel den genen pleccht te gebeuren, die ofte haer felven vande ge- nade der Verkiefinge lichtveerdelick vermetende, oft ydelick ende dertelick daer van klappende, in de wegen der uytvcrkorenen niet en begeeren te wandelen. X1111.
Voorts ghelijck defe Leere vande Goddelicke
Verkiefinge, nae Godts wijfen raedt, door de Pro- phetcn, Chriftum felfs, ende d'Apoilclcn, foo wel in 't Oude als in 't Nieuwe Tcftament gepredickt is,ende daer nae inde H. Schriften voorgeftelt ende naegclaten: Alfoo moetfe oock ten huydigen dage t'fyner tijdt ende plaetfe, inde Kercke Godts ( 3e welckefy byfonderÜck is toegeeygent) voorgeftelt worden met den geeft desonderfcheyts ende God- licke eerbiedinge, heylichlick, fondcr curieuib on- derfoeckinge vande wegen des Alderhoochften, ter eeren van Godts H. Naem, ende tot eenen le- vendigen trooft van iyn Volck, Athr. 20. 27. Rom, \z.ye?ide 11.33,34. Hebr.6. 17,18. XV.
Defe eeuwige ende onverdiende genade van
onfe Verkiefinge wijft ende prijft ons de H. Schrif- tuere daer mede aldermeeft aen,wanneerfe wyders getuyght, dat niet alle Menfchen en zijn verkoren, maer iommige niet verkoren, ofte in Godes eeu- wige Verkiefinge voor by gegaen, namentlick die, welcke Godt nae iyn gantich vry, rechtveerdigh, onberifpelick ende onvcrandcrlick welbehagen be- floten heeft inde gemeene ellende te laten , inde welcke fy haer felven door haer eygen ichult heb- ben gheftort, ende met het ialichmaeckcnde ghe- loove ende de genade der bekeeringe niet te bega- ven : Maer de felve in haer eygen wegen, ende on- der fyn rechtveerdigh oordeel gelaten zyndc, eyn- delick niet alleen om het ongeloove, maer oock om alle andere fonden, tot verklaringe van fijne ge- rechtighey t, te verdoemen ende eeuwelick te ftraf- fen. Ende dit is het bcfluyt der Vcrwcrpinge: 't welck Godt geenfins en maeckt tot een Autheur vande fonde ('t welck Godts-laftcrlick is te denc- ken) maer ftelt hem tot een verfchrickclick, onbe- rifpclijck, ende rechtveerdich Richter ende Wreec- ker van de felve. XVI.
Die het levendich geloove in Chriftum,ofthet fè-
ker vertrouwen des hertë, de vrede der confeientie, de betrachtinge van de kinderlicke ghehooriaem- heydt, den roem in Godt door Chriftum, in haer noch niet krachtelick en gevoelen, en nochtans de middelen gebruyeken , door welcke Godt belooft heeft defe dingen in ons te wercken,dieen moeten niet mifmoedich worden, wanneer fy vande Ver- werpinge hooren gewagen, noch haer felven onder de verworpene rekenen, maer in't waer-nemen der ί 3 midde-
|
|||||
|
t±j Raeckende de
vin.
De voor-gemelde Verkiefinge en is niet meni-
eerlcy, maer eene ende de felfde, van alle de gccne Sic falich worden, beydc in het oude ende nieuwe Tcftament: Gcmerckt ons de Schrifture een ee- nich welbehagen, voornemen ende raet des willes Godts voor ftelt, waer door hy ons van eeuwicheyt heeft verkooren beydc tot de genade ende tot de eerlickheyt, tot de falicheyt ende tot den wechder falichcyt, den welcken hy bereydt heeft, op dat wy daer in wandelen foudcn, Ephefi. 4, <}. ende 2. 10. IX.
Dcfe felve Verkiefinge is gefchiet, niet uyt het
voorgefien geloove ende gehoorfaemheyt des ghe- loofs, heyligheyt, ofte eenige andere goede hoeda- nicheytofte gefchickthcyt, als een oorfaecke ofte conditie te vooren vereyfcht inden Menfche, die verkooren foude worden: Maer tot het geloove en-' de gehoorfaemheyt des geloofs, tot heylicheyt, &c. ende dien volgens is de Verkiefinge de fonteync van alle falichmaeckcnde goet, waer uyt het ghe- loove,de heylicheyt, ende andere falichmaeckende gaven, ende eyntlick het eeuwige leven felfs, als vruchten vloeyen : naer het getuygeniiïe des Apo- ftcls, Hy heeft ons verkooren (niet om dat wy waren, maer) op dat wyfouden wefen heylich ende onflraffelick voor hem inder liefde^ Ephef 1.4. X.
De ooriaecke van defe genadige Verkiefinge is,
het eenige welbehagen Godts,niet daer in beftaen- dc, dat hy eenige noedanicheden of wereken der Mcnfchen,uyt alle mogelicke conditien, tot een conditie der falicheyt heeft uytgekoren : Maer hier in, dat hy eenige ièeckere Perfoonen , uyt de ge- mcene menichte der fondarcn,hem tot een eygen- dom heeft aengenomen. Gelijck gefchreven is, Als de kinderen noch niet gehoor en en waren, noch y et goets ofte quaets gedaen hadden, &c. is tot haer (name- lick Rebecca) gefeyt: De meeflefalden minflen dienen: Gelijck gefchreven is, lek hebbe Jacob liefgehadt, ende Efau ghehaet, Rom. 9. 11, ι λ, 13. Ende, Daer geloof- dender foo veel aljjer ten eeuwigen leven verordineert waren, Ador. 13.48. XI.'
Ende gelijck Godt felfs op hethoochile wijs,on-
vcranderlijck, al-wetendc, ende almachtich is, alfoo en kan de Verkiefinge van hem gedaen , niet ont- daen ende weder gedaen,noch verandert,noch weder- roepen , noch afgebroken worden , noch de uytver- korene verworpen , noch het getal der feiver ver- mindert worden. XII.
Van defe hare eeuwige ende onvcranderlicke
Verkiefinge ter falicheyt, worden de uytverkorene t'fyner tijdt, hoe wel by verfcheyden trappen ende met ongelijckc mate, verièeckert: Niet, als fy de verborgentheden ende diepten Godts curieufelijck doorfoecken, z.Cor. 13.5, maer als fy de onfeylbare vruchten der verkiefinge, in den woorde Gods aen- gewefen,(als daer zijn, het ware geloove in Chri- itum; Kinderlicke vreefe Godts ·, Droef heyt die na Godt is over de fonde; Honger ende dorft na de ge- rechtigheyt,&c.) in haer felven met een geeftelicke blijdtichap ende heylige vermakinge waer nemen. XIII. Uyt het gevoelen endede verfeeckertheyt van
|
|||||
|
PlacaterLS. ï.Boeck
|
140
maer dat hy oock eenige féeckere Mcnfchen van
eeuwichey t heeft uy tverkoren, de welcke hy inder tijt, voor andere met het geloof in Chriftum, ende met volitandicheydt foude begaven: Gelijck ghe- fchreven is, lek heb uwen naem den menfehen geopen- baert,die ghy my van der Werelt gegeven hebt, Ioa. 17.6. Ende, Daer gheloof den foo vele, alffer ten eeuwigen le- ven verordineert waren, Aclor. 1 ] .48. Ende, Hy heeft ons verkoren eer des Werelts gront geleyt was, op dat wy fouden heylkh wefen, £§Y. Epbef 1.4. II.
Die leeren, Dat de Verkiefinge Godts ten eeuwigen leven vclerley zy; Eene algemeene ende onhepaelde, de andere befondere ende bepaclde .- Ende dat defe weder- om, of onvolkomen, wederrocpelick, niet peremptoir ende. geconditioneert zy; ofte volkomen, onwederroepelkk, pe- remptoir ende abfoluyt. Item , Datter een andere Ver- kiefinge zy tot het geloof, een andere tot de falkheyt, alfoo dat de Verkiefinge tot het rechtveerdkhmakende gheloof kan zijn /onder de peremptoire Verkiefinge ter falkheyt. Want dit is een gedichtfel van 's Menfehen herfe- nen, buyten de Schriftuere verficrt, wacr door de leere vande Verkiefinge verdorven, ende defe gul- den Keten van onfe falichey t verbroken wort; Die hy te voren ge ordineert heeft, de felve heeft hy oock geroe- pen \ Ende die hy geroepen heeft, de felve beeft hy oock ge- rechtveerdicht; die hy gerechtveerdicht heeft , de felve heeft hy oock vereerlkkt, Rom.8.30. III.
Die leeren, Dat het welbehagen ende voornemen Godts, van het welcke de Schriftuere in de leere van de Verkiefinge gewach maeckt, niet daer in befiaet,dat Godt eenige befondere Menfehen voor andere heeft uy tverkoren-, Maer daer in, dat Godt uyt alle mogelkke conditien (on- der welcke oock zijn de wereken des Wets) oft uyt die ge- hecle ordre van alle dingen, de ow edele daet des gheloofs ende de onvolmaeckte gehoorfaemheyt des f elfs tot een con- ditie ter falkheyt heeft uytgekofen, welcke hy voor een volcomen gehoorfaemheyt genadelick foude hebhen willen houden, ende der belooninge des eeuwigen levens weer- dich achten. Want met defe ichadelicke dwalingc wort het wei-behagen Godts, ende de verdienfte Chrifti krachteloos gemaeckt, ende de Menfehen door onnutte vragen Van de waerheyt der genadige rechtveerdichmaeckinge , ende vande cenvoudig- hcyt der Schriftuere afgetrocken,cnde defe fpreuc- ke des Apoilels van onwaerheyt befchuldight; Godt heeft ons geroepen met een heylige roepinge, niet na onfe wereken, maer nae zijn voornemen ende ghenade, die ons gegeven is in Chrifiojefu voor de tijden der We* relt, x.Tim. 1.9. 1111.
Die leeren, Dat inde Verkiefinge tot het geloove,defe conditie te voor en vereyfcht wordt,dat de Menfehen het licht der natuere recht gebruyeke, vroom zy, kleyn, nede- rkh, ende ten eeuwigen leven gefchickt, gelijck als ofaen die dingen de Verkiefinge eenkhfins hinge. Want dit fmaeckt nae 't gevoelen Pelagii, ende ftrijdt tegens de leere des Apoftels, daer hy fchrijft : Wy hebben eertijts gewandelt inde begeerten onfes vleefches, doende den wille des vleefches ende der gedachten, ende waren van natueren kinderen des toorns,gelijckde andere:Maer Godt die rijck is in barmherticheden, heeft ons door fijne groot e liefde daer mede hy ons liefgehadt heeft, oock doen wy doot waren door de mifdaden, mede levendich ghs' maeckt met Chrifio, door wiens genade ghy zijtfalkhgC' worden,
|
||||||||
|
Π 9
|
|||||||||
|
middelen vlytich voortgaen, nae den tijt van over-
vloediger genade vyerichlick verlangen, ende de felve met eerbiedinge ende ootmoedicheyt ver- wachten . Veel min behooren voor defe leere van- de Verwerpinge verfchrickt te worden de gene, die emitelick begeeren fich tot Godt te bekeeren,hem alleen te behagen, ende van het lichaem des doots verloit te worden , ende nochtans inden wech der Godtfalicheyt ende des geloofs foo verre noch niet en konnen komen, als fy wel wilden : Gemerckt de barmhertigc Godt belooft heeft , dat hy het roockende Vlas nieten fal uytbluflêhen, ende het gekroockte Riet niet en fal breken. Maer defe leere is met recht fchrickelick den genen die Godt ende Chriftum den Salichmaeckcr niet achtende , haer felvende forchvuldicheden des Wereldts ende de weiluiten des vlccfches geheel hebben overgege- ven , foo lange fy haer met ernit tot Godt niet en bekeeren. XVII.
Nademael wy vanden wille Gods uyt fijn woort moeten oordeelen , 't welck getuyght dat de kin- deren der geloovigen heyligh zijn , niet van natu- ren, maer uyt kracht van 't genaden-verbondt, in 't welckc fy met hare Ouderen begrepen zijn : Gen, 17.7. Soo en moeten de Godtfaligc Ouders niet twijifclen acnde Verkiefingc ende lalicheytharer kinderen, welcke Godt in hare kintfheyt uyt dit le- ven wech neemt, A^OM.39. i.Cor.j. 14. XVIII. Tegen den geenen, die over defe genade der on- verdiender Verkiefinge , ende ftrengicheyt der techtvcerdige Verwerpinge murmureren, ilellen wy defe fpreuckc des Apoilels: 0 menfche, wie zijt ghy die tenen Godt antwoort > Rom. 9. zo. Ende defe onfes Salichmakers, En ijfet my niet geoorloft met het mijne te doen wat kk wik Matth.xo. 15. Wy daer en tegen, defe verborgen thed e η met een Godtvruch- tige eerbiedinge aenbiddende, roepen uyt met den Apoilel : 0 diepe rijekdom der wijfheyt ende kennijfe Godts ! Hoe onhegrijpelkk zijn fijne oordeelen, hoe onbe- vindelick fijne wegen ? Want wie heeft den fin des Hee- ren hekent, ofte wie is fijn raets-man geweeft > Ofte wk heeft hem cerjl gegeven, ende het fa/ hem vergolden wer- den ? Want alle dinck is uyt hem, ende door hem, ende tot hem, hem fy de eerlkkheyt inder eeuwkheyt, Amen. Rom.u. 33,34,35,36. Verwerpinge der Dwalingen, door de welene de Neder-
landt je hc Kei eken eenen tijdt langh zijn beroert ghe-
worden. De rechtfinnige Leere van de Verkiefinge ende
Verwerpinge verklaert zijnde , verwerpt het Synodus de dwalingen der genen I
Die \cetcn.,dat de wille Godts vanfalkh te maecken,
de geene die daer jouden ghelooven, ende inden gheloove ende gehoorfaemheyt des geloofs volher den,zy het gantfiche etidegeheele befluyt vande Verkiefinge ter falkheyt, ende datter niet anders van dit befluyt in den woorde Godes en zy geopenbaert.. Want defe bedriegen den een- vo.udigen, ende wederfpreecken klaerlick de H. Schriftuere, die getuyght, dat Godt niet alleen den geenen, diegelooven fullcn,wilfalich maecken, |
|||||||||
|
**»
|
||||||||||
|
Raeckcnde de
|
141
ge ftellen tegen de Yyerlge pijlen van deaenvecl>
tingen des Duyvels, vragende, Wiefald'uytvenitrem Godtsbefchuldigeni Ram.8.33. Vlll. λ
Die lecren, Dat Godt niemant uyt fijn loutere ucht-
veerdige wille beflooten heeft, in den val Adams, ende in den gemeenê ftant derfonden ende verdoemenis te laten, ofte inde mede-deelinge van de genade die tot hetgheloóf ende de bekeeringe naodich is, voorby te gaen i' Want dit ftaet vail, Hy ontfermt, wien hy wil; ende verhart, wien hy wil, Rom. 9.18* Ende oock dit, 't Is u gege- ven te verftaen de verborgentheden des Coninckrijcx der Hemelen,maer defen is dat niet gegeven, Match. 11.« 1. Item, lek dancke u Vader, Heere des Hemels énde der Aerden,dat ghy defe dingen voor den wijfenende verflan- digen verborgen hebt, ende hebtfè den Ueynen gheopen- baert; jae Vader, want het heeft ufoo behaecht, Matth. ir.25, 26. IX.
Die leeren , Dat d'oorfaecke , waerom Godt tot het
eene volck meer als tot het ander, hét Euangelium feynt, niet en is het loutere ende eenich welbehagen Gods, maer om dat 't een volck beter ende weerdiger is, als 't ander t welck het Euangelium niet en wort mede gedeelt. Want dit ontkent Mofes, hetlfraëlitiiche Volck al- dus aenfpreeckende : Siet des Heeren uwes Godts is den Hemel, ende der Hemelen Hemel, de Aerde ende al wat daer in is; noch heeft hy alleen tot uwe Vaderen luft gehadt dat hyfe beminde, ende heeft verkoren hkerzaet nae hen, ulieden, voor alle volcken, als het heden ten dage fiaet, Deut. 10.14,15. Ende Chnftus,/Frc u Chorazin, Wee u Bethfaida, want waren in Tyro ende Sidon die krachten gedaendie in ugedaen zijn, fy hadden voorty- den infacken ende ajfchen fittende haer bekeert, Matth. 11. 21. Onder font,
Dat wy alibo gevoelen ende oordeelen , getuy-
gen wy met onderteyekeninge onfer handen, ende was onderteyekent, 10 ha η nes Boacrmamius, Paflor Ecclefia Leoverdienfis
■*■ & Synodi Preefes.
Jacobus Rolandus, Paflor Ecclefiai Amflelodamenfis &
Praifidis Ajfsjfor.
Hermannus Faukelius, Paflor Ecclefm Middelburgenfis ξ$)~ Prefidis Affejfor.
Sebaftianus Damman, Paflor Eccle/ia Zütphamenfis,& Synodi Scriba.
Feflus Hommius, Paflor Ecclcfiz Leydenfis, & Synodi Scriba.
Uyt Groot Brittannien.
Georgius, Epifcopus Landavenfis.
Joannes Davcnantius, Ρ re fbyter: Dofloracfacree Theo-
logwpublicus Profeffor in Academia Cantabrigienfi, & Collefrii Reginalis ibidem Prtefes. Samuel War dus, Prefbyter: S. Theologia Doiïor, Archi-
diaconus Fauntonnenfis, & Collegii Sidneyani in Aca- demia Cantabrigienfi Prafeftus, Thomas Goadus,Prefbyter .· S. Theologie Dotlor,Cathe-
dralis Ecclefia Paulinie Londonenfis Pmcentor. Gualterus Balcanquallus, Scoto-Britannus, Prefbyter .·
S. Theologia Baccalaureus. Uyt de Keurvorftelicke Paltz.
Abrahamus Schultetus, S. Theologie Doftor & Pro-
feffor |
|||||||||
|
i4*
worden, ende heeft ons mede opgeweckt, ende mede gefet
inde Hemekn in Chriflo Je/u ,pP dat hy in den toekomen- den eeuwen /oude bewijfen den uytnemendm njudom fijner oenade, in die vriendelickheyt tot ons door Chriflum Jefum. Want uytgenade zijt ghy falich geworden, door 't geloove, ende dat niet uyt u, 't is Godts gave, niet uyt de wenken, op dat hem niemant en roeme, Ephef! cap. %. verf 3,4,5,6,7» 8. V.
Die Ieeren,/)^ de onvolkomene ende niet-peremto'ire
Verkiefinge van byfondere Perftonen terfalicheyt, zyge- fchiet uyt het voorgefien geloove, bekeeringe, heylicheyt, Godtfalicheytjic ofte eer ft begonnen, ofte oock eenen tijdt lang/) geduert hebben: Maer dat de volcomene ende pe- remptoire verkiefinge gefchiet zy uyt de voorgefiene eynt- heke volherdinge in het geloove , bekeeringe, heylicheyt ende Godtfaligheyt: Ende dat dit zy deghenadige ende Euangelifthe weerdicheyt, om wekker wilhy, die verko- ren wort, weerdiger is ah die niet verkoren en wordt: Ende dat derhalven 't geloof, de gehoorfaemheyt des ghe- loofs, heylicheyt, Godtfalicheyt ende volherdinge, niet en zijn vruchten van de onver-anderIkke Verkiefinge ter eer- tickheyt, maer dat het zijn conditie?! die te voren ver- eyftht, ende als volbracht wefende voorfien zijn in den <ic>ien, die ten vollen verkorenf uilen worden, ende oor fa- ken fonder welcke de onverander Ikke Verkiefinge ter eer- lickheyt niet engefchiet. 't Welck ftrijdt tegen de ge- heele Schriftuere.die defeende diergelijcke fpreuc- ken in onfeooren ende herten doorgaens infeherpt: De verkiefinge en is niet uyt de wenken, maer uyt den roependen, Rom.9.1 r,ii, Daergeloofdenfoo vele aljfer ten eeuwigen leven verordineert waren, Aclor. 13. 48. Hy heeft ons vereoren in hem, op dat wyfouden heylich jvefen, Ephei! 1.4. Ghy en hebt my niet uytvercoren, maer ick hebbe u uytvercoren, Joan. 15.16. Ijfet uyt ge- nade, foo en ijfet niet uyt de wenken, Rom. 11.6. Hier in is de liefde, niet dat wy Godt Irefgehadt hebben, maer dathy ons heeft lief ghehadt ende fijnen Sone ghefonden, i.Ioan. 4.10. VI.
Die Icercn, Dat niet alle Verkiefinge terfalicheyt on~
veranderlick is .- maer dat fommige uytverkorene, niet tegenftaende eenichbefluyt Godts,konnen verlorengaen, ende gaen oock eeuwichlkk verloren. Met welcke gro- ve dwalinge, fy Godt veranderlick maecken, ende ibotcn om den trooft der Godtfaligen,diefy fchep- pen uyt de vafticheyt van hare Verkiefinge, ende wederfpreken deheylige Schriftuere, welcke leert, Dat de uytvcrcorene niet en konnen verleyt worden, Matth.24.x4.. Dat Chriflus den genen,die hemvanden Vader gegeven zijn, niet en veritefl: Joan. 6. 39. Dat Godt, die hy te voor en geordineert, geroepenende gerecht- veerdicht heeft,de felve oockvereerlickt f)eeft,Rom.S. 30. VII.
Die lecren, Datter in dit leven geen vrucht, noch
geen ghevoelen en is vandc onveranderlicke Verkiefinge ter eerlickheydt;oock geene fekerheyt, dan die hanghtaen ecneveranderlicke ende onfekereconditie. Wantbehal- Jicn dat het ongerijmt is teilellcn een onfeeckere fekeiheyt,fo ftrijt dit oock tegen de bevindinge der heyligen, die uyt het gevoelen van hare Verkiefin- 8e' nacrrnctden Α poftel verheugen, ende defe weldaet Godts roemen: Ephefi 1. Die volgens Chri- tti vermaninge, haer met de Difcipelen verblijden dat hare namen inden Hemel gefchreven TXya.,Luce 1 o. 20. Die oock het gevoelen van hare Verkjefm- |
||||||||||
|
#ô|
|
||||||||||||
|
Placaten-». i.Boeck. s.Tit. i.Deel.
|
||||||||||||
|
»43
|
||||||||||||
|
144
|
||||||||||||
|
fejfor in Academia Heydelbergenfi.
Paulus Tojfanus, S. Theologie Doïior, Q? Conftliarius in Senatu Ecclefiaflico inferiorts Palatinatus.
Henrkus Alting, S.Theologia Doftor & Profejfor in Aca- '"- demia Heydelbergenfi. Uyt Heflèn,
GeorgiusCruciger,S.Theologza Doftor, Profejfor, & pro
; tempore Reftor Academia Marpurgenfts. Paulus Steinius,Concionator Aulicm ® S. Theologtat in ■ Collegio Nobilitatis Adelphico Mauritiano Profejfor, ., Caffellis.
Daniel Anqebcrator,Ecclefia. Ì arpurgenfisPafior,& vi- .. 'einar urn ad Lanum & JEderam Superintendens.
liodolphus Goclenius Senior ,Philofophiat purioris in Aca- demia Marpurgenfi Anteceffor primarias , © nune , Decanus. Uyt Switzerlandt.
Johannes lacobus Breytingerus,EcclefiaTigurina Pafior.
Marcus Rutimeyerus, S. Theologie Doftor & Ecclefia 'Bernenfis Minifier.
SebafitamisBeckius,S S. Theologia Doftor, (&Novi Te- ffiamenti Profejfor in Academia Bafileenfi, ibidemque Facultatis Theologicce Decanus.
Wohanws Mayems, S S. Theologia Doftor, Ecclefia Ba- filfenfis Pafior.
johannes Conradus Kochius, Ecclefia Scaphufiana Mi- *nifler.
Van de Wcdderavifche Corrcfpondentie.
Johannes- Henmus Alfiedius,in lllufiri Schola Najfovka,
qua efi Herborna, Profeffor ordinarius. Georgius Fabricius, Ecclefia JVindecenfis in Comitatu
Hannovko Pafior & vkinarum Infpeftor. ■ Uyt de Stadt ende Kercke van Genevc.
loannes Deodatus, in Ecclefia Genevenft Pafior, î§ in
eadem Schold S S. Theologie Profejfor.
Theodorus Tronchinus, divint -verbi Minifier in Ecclefia Genevenfi & ibidem S S. Theologie Profejfor.
Uyt de Stadt ende Kercke van Bremen.
Matthïas Martinius , lllufiris Schok Bremenfis Reftor,
& in ea Divïnarum literarum Profeffor. Henrkus Ijfelburg, S. Theologie Doftor, in Bremenfi Ec-
clefia ad B. Virginis lefu Chrifii fervus, & in Schola Novi Tcflamenti Profejfor. Ludovkus Crocius, S. Theologia Doftor, Ecclefia Bremen-
fis ad S. Martini Pafior, & in lllufiri Schola Veteris Tefiamenti î§ Philofophiapraftice Profeffor. Uyt de Stadt ende Kercke van Emden.
Daniel Bernardus Eilfhemius, Emdawe Ecclefia Pafior
Senior.
Ritxius Lucas Grimerfhemius, Emdana Ecclefia Pafior. De Ncderlandtfche Profeiïören.
Johannes Polyander,S S. Theologie Doftor atqua in Aca-
demia Leydenfi Profejfor. Sibrandus Lubbertus , S S, Theologie Doftor & Profef-
for in Academia F rifiorum. Francifcus Gomarus, Sacro fanfte Theologie Doftor æ$
Profejjor in Academia Groen'mge & Omlandie. Antonius TyfiusfacreTheologie in lllufiri Schola Geldro-
Velavka, que efi Hardervici, Profejfor. |
||||||||||||
|
Antonius Walaus, Pafior Ecclefia Middelburgenfis,æ§ ex
ejufdem urbis lllufiri Schola inter Theologes ad Syno- dum evocatus. Uyt Gelderlandt ende 't Graeffchap yan
Zutphen. Guilielmus Stephani, S S. Theologie Doftor & ArnhemU
en fis Ecclefm Pafior.
Éllardus á Mehen, Ecchfie Hardrovicena Pafior. Johannes Bouillet, Pafior Warnsfeldenfis. lacobus Verheyden , Senior Ecclefia Noviomagenfis, (*f Schola Reftor.
Uyt Zuydt'Hollandt.
Balthafar Lydius, M. F. Pafior Ecclefia Dei in urbe Dor-
drechto .
Henrkus Arnoldi, Ecclefiafies Delphenfis. Gifbertus Voetius, Ecclefia Heufdana Pafior. Ar noldus Mufius ab Holy, Baillivus Suydthollandie, Se* nior Ecclefia Dordrechtana.
Joannes de Last, Senior Ecclefia Leydenfis. Uyt Noort-Hollandt.
Jacobus Triglandius, Pafior Ecclefia Amfielodamenfis.
Abrahamus á Dooreflaer, Pafior Ecclefia Enchufane. Samuel Bartholdm, Pafior Ecclefia Monachodamenfis, Theodorus Heyngius, Senior Ecclefia Amfielodamenfis. Dominicus ai Heemfkerck, Senior Ecclefia Amfieloda* mtnfis. Uyt Zeelandt.
Godefridus Udemannus, Pafior Ecclefia Ziriczeana.
Cornelius Regius, Ecclefia Goefana Pafior. Lambertus de Rijcke, Ecclefia Bergizomiana Pafior, lofias Vofbergius, Senior Ecclefia Middelburgenfis. Adrianus Hofferus, Urbis Ziriczaa Senator, & Ecclefia ibidem Senior. Uyt de Provintie van Utrecht.
Johannes Dibbezius, Pafior Dordracenus, Synodi Ortho-
doxe Ultrajeftina Deputatus, Armldus Oortcampius, Ecclefia Amersfortiana Pafior. Uyt Vrieflandt.
Florentiusjohannis, lefu Chrifii crucifixi Servus in Eccle-
fia Snecana, philippus Danielis Eilfhemius, Pafior Ecclefia Harlin-
genfie. Kempo Harinxma á Donia% Senior Ecclefia Leover-
dienfis. Tacitus ab Ayfma, Senior Ecclefia in Buirgirt, Hichtum,
& Hartwardt. Uyt Over-Yflêl.
Cafparm Sibelius, Pafior Ecclefia Daventrienfis.
Hermannm Wiferding, Ecclefia Swollana in Euangelio
Chrifii Minifier. Hieronymus Vogellius, Hajfeltana Ecclefia Pafior, tem-
pore deputationis inferviens Ecclefia Orthodoxe Caw penfi. Johannes Langius, Ecclefiafies Vollenhovianw.
Wilhelmus á Broickhufen tenDoerne, tanquam Senior
deputatus. lomnes á Laumck, tanquam Senior deputatus.
Uyt
|
||||||||||||
|
·"""■■
|
|||||||||||||||||||||||
|
Raeckende de Religio, &cc. 146
|
|||||||||||||||||||||||
|
145
|
|||||||||||||||||||||||
|
Uyt de Stadt Groeningen ende de
Omlanden. |
Patroclus Romelingius , Paflor Ecclefia Rhuinenfis,
|
||||||||||||||||||||||
|
Uyt de Walfche Kerckc.
Daniel Colonius , Paflor Ecclefia: Leydenfis & Re-
. gens Collegii Gallo - Belgici in Academia Ley* |
|||||||||||||||||||||||
|
Cornelius HiUenius, Servus Ie/u
ningana.
|
|||||||||||||||||||||||
|
denfi.
Johannes Crucius, Paflor Haerlemenfis.
Iohannes üoucher, Paflor Fliffinganus. leremias de Pours, Ecckfix Gallo-Belgicrs Middelburgen- fis Paflor.
Euerardus Beckerus, Senior Ecclefia: Gallo-Belgiae Mid- delburgenfls.
Perrus Pomamis, Senior Ecclefia: Amflelodamenfis. |
|||||||||||||||||||||||
|
Georgius Placius, Paflor Ecclefia: Appingadammonenfis.
Π'Ό/f'iamus Agricola, Paflor Ecclefiai Bedumance. jfigbolJas Homerus, Ecclefia: Midwoldana: Paflor. Egbertus Halbes, Ecclefia: Groningana: Senior, jthannes Rufelaert, Senior Ealefiie Stedumana. Uyt de Drenthe.
Themo ab Ajfcheberg, Paflor Ecclefia: Meppeknfis. |
|||||||||||||||||||||||
|
Het tweede Hooftjfluck der Leere:
Van de doodt C Η RIS ΤI, ende verlofinge der Menfchen
door de felve,
|
|||||||||||||||||||||||
|
Eerfte Artijckel.
, Odt is niet alleen ten hoochilen barmher-
! tich, maer oock ten hooghflen rechtveer- i dich.Ende iijne gerechtigheyt(aliö hy hem in üjn Woortgeopenbaert heeft) vereyfcht,dat onfè fonden tegen fijne oneyndelicke Majefteyc begacn, niet alleen met tydclickc, maer oock met eeuwige flraffcn , bcyde na ziele ende lichaem geflraft wer- den : Welcke flraffèn wy niet konnen ontgaen,ten zy dat de gerechtichey t Godts genoech gefchiede. II.
Maer allbo wy felve niet konnen genoech doen, ende ons van den toorn Godts bevrijden : So heeft Godt uyt oneyndelicke barmhertigheyt fijnenee- nich-geboren Sone ons tot een borge gegeven, de welcke, op dat hy voor ons ibude ghenoech doen, voor ons ofte in onfc plactfe, fondc ende vervlocc- kingc acn het Cruyce geworden is. III.
Dcfc doodt des Soons Godts is de ecnige ende volmaccktc offerhandc ende ghenocchdoeninge voor de fonden: van oneyndige kracht ende wcer- dicheyt : Overvloedclick genoechfaem totveriöe- ningc van de fonden der gantfehc Werelt. mi.
Ende defe doot is daerom van ibo groote kracht
ende weerdicheyr, om dat de Perfoon, die de felve ghclcdcn heeft, niet alleen een waerachtich ende volkomen heylich Mcnfche is, maer oock de ec- nich-geboren Sone Godts,eencs felvigen eeuwigen ende oncyndigen wcfens met den Vader ende den H. Gccil; foodanich alsonfeSalichmaecker wefen moeflc. Daer en boven, om dat fijne doodt is ver- ghcfclfchapt gheweeil met het ghevoelen vanden toorn Godes, ende den Vloeck, die wy door onfe fonden verdient hadden. V.
Voorts, is de belofte des Euangcliums, dat een
ycgclijck die inden gekruyilen Chriitum ghelooft, niet verderve , maer het eeuwige leven hebbc. Welcke belofte allen Volckeren ende Menfchen, tot de welcke Godt nae fijn welbehagen fijn Euan- gelium fent, fondcr onderfcheyt moet verkondicht ende voorgeilelt worden, met bevel van bekeenn- ge ende gcloove. |
|||||||||||||||||||||||
|
VI.
Doch dat vele door het Euangelium ghcroepen
zijnde haer niet bekeeren, noch in Chriftum ghc- loovcn, maer in ongeloovc vergaen, fulex geichiet, niet door gebreck ofte ongenoechfaemhey t van de offerhandc Chrifii aen't Cruyce geoffert, maer door haer eygen fchult. VII.
Maer fbo vele alfier waerachtelijck gclooven, en-
de door de doot Chrifii vande fonden ende 't ver- derf verlofl ende behouden worden , die felve ghe- nicten defè weldaetalleen uyt Godts genade, haer van ceuwichey t in Chriilo gegeven, welcke genade hy nicmantfchuldich is. VIII.
Want dit is gewcefl den gantfeh vryen raedt,de
genadige wille ende voornemen Godes des Va- ders, dat de levendichmakende ende ialichmaken- de kracht van de dierbare doot fijncs Soons haer uytflreckcnföudc tot alle uytvcrkorene, om die al- leen met het rcchtvcerdichmakendc geloovc tcbe- gavcn,cndc door 't felfde onfcylbacrlick tot de falig- heyt te brengen: dat is, Godt heeft gewilt,dat Chri- flus door het bloedt fijns Cruyccs, (waer mede hy het nieuwe Verbondt beveflicht heeft) uyt alle Volckeren,dammen, gcflachtcn ende tongen, die gene alle, ende alleen, krachtclick ibude vcrlofTen, die van eeuwicheyt tot de falicheyt vercoren, ende vanden Vader hem gegeven zijn; de felve begaven met het gcloove,'t welcke hy haer, gclijck oock an- dere falichmakende gaven des H. Geefles, door fijnen doodt heeft verworven ; ende van alle hare fonden, foo d'aengeborene als werckelicke, fo naer als voor het gcloove begaen, door fijn bloedt föudc reynigen, totten eynde toe gctrouwelick bewaren, ende ten laetflen fönder eenige vlccke ende rimpel cerlijck voor hem flcllen. IX.
Deien raet,voortkomende uyt de eeuwige liefde
Godts tot de uytvcrkorene, is van aenbegin des Wcreltstotop defen tegenwoordigen tijdt, (de poorten der Hellen haer te vergeefs daer tegen ilcl- lende) kfachtelick vervult gheweeil, ende lal oock voortacn vervult worden,alfoo dat de uytvercorene te fijner tijdt in een vergadert fullen werden, ende Κ dattcr
|
|||||||||||||||||||||||
|
Placateti-j. t.Boeck. j.Tk. t.Deel.
|
|||||||||||||||||||
|
I48
|
|||||||||||||||||||
|
147
|
|||||||||||||||||||
|
met de Menfchen ghemaeckt heeft, niet daer in leflaet,
dat wy door 'tgeloove,voorfo veel het de ver dienfle Chri- fli aen- neemt, voor Godt gerechtveerdicht ende falich ge- maeckt werden; maerdaer in, dat Godt af-gefchaft heb- bende het afeyjehen vande volmaeckt e gehoorfaemheydt des Wets, het geloove felfs, ende de gehoorfaemheyt des ge- loofs, al hoe wel onvolmaeckt, voor de volmaeckt e gehoor- faemheyt des Wets rekent, ende der belooninge des eeuwi- gen levens uyt genaden weerdich achtet. Want deiè vvederfpreken de Schriftuere; Sy werden om niet gerechtveerdicht door fijn ghenade, door de verloffwge ghefchiet in Chriflojefu , den wekken Godt heeft voor- gheflelt tot verfoeninge door 't gheloove in fijnen bloede, Rom.3,24,2.5. Ende brengen met den Godtloofen Socino voort, een nieuwe ende vreemde rechtvcer- dichmakinge des Menfchen voor Godt, tegens de eendrachtige over-een-ftemminge van de gantfche Kercke. V.
Die leeren , Bat alle Menfchen inden flaet der ver- foeninge , ende genade des Verbondts zijn aengenomen .· alfoo dat niemant om de erffonde , der verdoemenijfe fchuldich zy,ofteverdoemt falworden,maer dat alle Men- fchen vande fchuk de f er jonde vry zijn. Want dit ghc- voelen ftrijdt tegen de Schriftuere, welcke feyt,dat wy van natueren kinderen des toorns zijnj.E^.2.3, VI.
Die het oriderfcheyt tuffchen verwervinge e?ide toe- eygeninge daer toe gebruyeken, op dat f e den onvoorfichtï- gen ende onervarenen dit ghevoelen mochten inplanten, dat Godt, foo veel hem aengaet, allen Menfchen die wel- daden , die door de doot Chrifli verkregen worden, even- gelijckelijck heeft willen mede-deelen : Maer t dat fom- mige der vergevinge der fonden,ende des eeuwigen levens deelachtich worden, andere niet, datfulck onderfcheyt hanght aen haren vry en wille, de welcke hem felven voeght by de ghenade diefonder onderfcheyt aengeboden wort; ende dat het niet en hanght aen die befondere ga- ?net de Menjchen wederom foodanich Verbondt, als 't hem ! ven der barmherticheyt die krachtelick in haer werekt, op lelieven joudf,'t zy der genaden, ofte der wereken, te mo- j datfe haer felven die genade boven andere fouden toe-ey- gen oprichten. Want fulcks ftrijdt tegens de Schrif- \ genen. Want defe, haer ghelatende als of fy dit on- tucre, de welcke leert, dat Chriftus gheworden is \ derfcheyt in een ghefonde meeninge voor ftelden, |
|||||||||||||||||||
|
dfSvhe
ddd'kmvmddfSplefiv
|
|||||||||||||||||||
|
borge ende Middclaer eens beteren, dat is, des
nieuwen Vcrbondts. Ende, dat het Tcftament in den dooden cerft beveilicht is, Hebr. 7. 22. ende 9.15,17. III.
Die leeren , Dat Chriflus door fijne genoechdoeninqe voor niemant feker lick de falicheyt felve, ende het geloo- ve, waerdoor dcfe ghenoeghdoeninge Chrifli tot falicheyt krachtelick toegeeygent wort, verdient heeft; maer alleen voor den Vader verworven heeft de macht ofte volkomen wille, om op een nieuw met de Menfchen te handelenen- de nieuwe conditien ,fulcke als hy foude willen, voor te fchrijvcn , vande welcke de volbrenginge aen de vry e !
|
trachten den Volcke het verderffelickfenijn vande
Pelagiaenfche dwalingen in te geven. VII.
Die leeren, Dat Chriflus voor die qeene, die Godt ten hoochften liefheeft, ende ten eeuwigen leven verkoren, niet en heeft konnen noch moeten flerven, oock nietgeflor- ven en is, nadien defulcke de doot chrifli niet van noo- den en hebben. Want fy wederfpreken den Apoftel, feggende, Chriflus heeft my lief gehaat ende heeft hem- felven voor my overgegeven, Gal. 2.20. Item, Wie fal de uytverkorene Godts befchuldigen > Godt is 't, dierecht- veerdich maeckt. Wie is hy die verdoemP. Chriflus is ge- hai
|
||||||||||||||||||
|
wille des Menjchen hangen foude .· Ende dat het derhal- I Salichmaccker, feggende, Ickflelle mijn leven voor
ven hadde konnen gefchieden, dat oft niemandt, ofte alle ' mijne Schapen,loan. 10.15. Ende, Dit is mijn gebodt |
|||||||||||||||||||
|
Menfchen de felve jouden vervullen. Want defe ge-
voelen al te verachtclick van de doodt Chrifti, er- kennen geenfins de voornaemfte vrucht ofte wel- dact door de felve verkregen, ende brengen we- derom uyt de Helle hervoor de Pelagiaenfche do- linge. IIII. ·
Die leeren, Vat het nieuwe Verbondt der genade,dat
Godt de Vader, door tuffchen-komen van de doodt Chrifli, |
|||||||||||||||||||
|
datghy malkanderen lief'hebt ,gelijck ick u lieden lief ge-
haat nebbe. Niemant heeft meerder liefde dan defe,datye- mantfijn leven fet voor fijne vrienden,]o2cn. 15.11,13. Onder flondt,
Dat wy alföo gevoelen ende oordeelcn , getuy-
gen wy met onderteyekeninge onièr handen, ende was onderteyekent , als boven onder 'teerfteHooftftuck, Het
|
|||||||||||||||||||
|
π Raeckende de Religio» &c. 150
Het derde ende vierde Hooftituck der Leere:
Van des Menfchen verdorventheydt ende be\eerïnge tot (jodt, ende de
maniere derfeher.
|
||||||||
|
beiönderlick gegeven: Want nademael de felve de
grootheyt der fonde wel ontdeckt ende den Men- fche meer ende meer van fijne fchult overtuyght, doch de remedie daer tegen niet aen en wijft,noch eenige krachten toebrenght, om uyt defe ellendig heyt te konnen gheraecken , ende datfc alfoo door het vleefch kranck geworden zijnde, den Overtre- der onder den vloeck blijven laet, foo en kan de Menfche daer door de faliehmaeckende genade niet verkrijgen. VI.
Het gene dan, noch het licht der natuere, noch
de Wet doen en can.dat doet Godt door de kracht des H. Geefts, ende door het woort ofte bedienin- eederveribeninge , welckis het Euangelium van den Meffias, waer door het Godt behaeght heeft de geloovige Menfchen foo in't Oude, als nieuwe Te- ftament falich te maecken. VII.
Defe verborgentheyt fijnes willes heeft Godt
in't Oude Teftamcnt aen weyniger ontdeckt,doch in't Nieuwe Teilament (het onderfcheyt der Volc- keren nu wech-genomen zijnde) heeft hy de felve aen meer Menfchen ghcopenbaert, Van welcke verfcheyden uy tdcylinge de oorfaecke niet en moet gheilelt worden inde weerdicheyt van het ecne volck meer dan het andcre,ofte in't beter gebruyek van het licht der natuere, maer in het gantfeh vrye welbehagen ende onverdiende liefde Godts; waer- omme oock die gene dien buyten ja tegen alle ver- dienden foo groot een genade ghefchiet, de felve met een nedcrich ende danckbacr herte moeten er- kennen, maer inde andere, die defe genade niet en gefchiet, moeten fy, met den Apoftel, de ilrengig- heyt ende rcchtveerdighcyt van Godts oordeelen aenbidden , ende die gcenfins curieufelijck onder- foecken. VIII.
Doch foo vele al/Ter door het Euangelium ghe-
roepen werden , die werden ernilelijck geroepen. Want Godt betoont ernilelijck ende waerachte- lijck in fijn Woort, wat hem aengenaem zy> name- lick, dat de geroepene tot hem comen; Hy belooft oock met ernft alle die tot hem comen,ende geloo- ven, de rufte der zielen ende het eeuwige leven: IX.
Datter vele door de bcdieninge des Euange-
liums geroepen zijnde, niet en komen ende niet bekeert en werden, daer van en is de fchult niet in den Euangelio , noch in Chrifto door het Euange- lium aengeboden zijnde, noch in Godt die door het Euangelium roept , ende felfs oock dien hy roept, verfcheyden gaven mede-deelt; maer in de geene die geroepen worden; van de welcke, fom- mige forgeloos zijnde het woort des levens niet aen en nemen : andere nement wel aen , maer niet in het binnenflc hares herten, ende daerom is 't, dat fy naer een verdwijnende blyfehap van hettyde- K % lijeke
|
||||||||
|
Eerfte Artijckel.
DE Menfche is van den beginne naerhet
beek Godts gefchapen, verciert in fijn ver- ftant met ware ende falige kenniiTé fijns Scheppers, ende anderer geeftelijcker dingen: in fijnen wille ende herte, met gerechticheyt; in alle fijne genegentheden,met fuyverheyt; ende is over- fulcks geheel heylich geweeft; Maer door het inge- ven des Duyvels ende fijnen vryen wille van Godt afvvijekende, heeft hy hem felven van defe uy tne- mende gaven berooft,ende heeft daer en tegen inde plaetfe van dien over hem gehaeltblintheyt,fchric- kelijcke duyiternis , ydelheyt ende verkeertheyt des oordeels in fijn veriïant; boofheyt, wederfpan- nicheyt,ende hardigheyt in fijnen wille ende herte, midrigaders oock onfuyverheyt in alle fijne ghene- gentheden. Soodanich als nu de Menfche gheweeit is naer
den val, iöodanige kinderen heeft hy oock voortge- bracht, namelick, hy verdorven zijnde, verdorvene: Alfoo dat de verdorventheyt, na Godts rechtveer- dich oordeel, van Adam op alle fijne naekomelin- gen (uytgenomen alleen Chrifto) gecomen is, niet door navolginge, gelijck eertijdts de Pelagianen ge- dreven hebben, maer door voortplantinge der ver- dorvene natuere. III.
Over fulcks foo worden alle Menfchen in ibn-
den ontfangen, ende kinderen des toorns geboren, onbequaem tot eenich falichmakcnde goet,ghc- neycht tot quaet, doot in fonden, ende flaven der fonden. Ende en willen, noch en konnen tot Godt niet weder-kecren, noch hare verdorvene natuere verbeteren, noch haer felven tot de verbeteringe der felver fchicken, fonder de genade des weder- barenden H. Geefts. IIII.
Wel is waer, dat nae den val inden Menfche ee-
nich licht der natuere noch overgebleven is, waer door hy behout eenige kennific van Godt, van de natuerfickc dingen, van het onderfcheyt tuffchen het geene eerlick ende onccrlick is, ende oock be- toont eenige bctrachtinge tot de dcught ende uy- tcrlijcke tucht. Maer foo verre is het van daer dat de Menfche door dit licht der natuere foudc kon- nen comen tot de falichmakcnde kennifie Godts, ende fich tot hem bckeercn,dat hy oock in natuer- Iijckc ende Borgcrüjcke faeckendit licht niet recht en gebruyekt: Jae veel meer het felve, hoedanich het oock is, geheelick op verfchcyden wijfe befoe- delt,ende in ongcrechtichcyt t'onderhout,'twclck dewijle hy doet, foo wordt hem alle onfchult voor Godt benomen. V.
Gelijck het met het licht der natueren toegaet,
foo gaet het oock in defen toe met de Wet der thien Geboden van Godt door Mofcm den Joden |
||||||||
|
Placateo^. i.Boeck. $*Tk. i.Deel.
|
||||||||||||||||
|
152
|
||||||||||||||||
|
i5i
|
||||||||||||||||
|
ge der dooden; alfoo dat alle die gene, in welcker
herten Godt op defe wonderbaerlicke wijfe werekt, ièkerlick, onfeylbaerlick ende krachtelick weder- geboren werden ende dadelick gelooven : Ende als dan en wort de wille , zijnde nu vernieuwt, niet alleen van Godt ghedreven ende beweeght, maer zijnde bewceght van Godc, werekt zy oock felve; Daerom oock te recht geieyt wort,dat de Menfche door de genade die hy ontfangen heeft, ghelooft ende fich bekeert. XIII.
De wijiê van defe werekinge en konnen de ge-
looyige in deiên leven niet volcomentlick begrij- pen ; ondertuflehen ilellen fy haer daer in gheruil, dat fy weten ende gevoelen dat fy door defe gena- de Godts metter herten gelooven, ende haren Sa- lichmaecker liefhebben. XIIII.
Soo is dan het geloove een gave Godts; niet om
dat het den vryen wille des Menfchen van Godt wert aengeboden, maer om dat het den Menfche dadelick wert mede gedeelt, ingegeven, ende inge- ftort: Niet oock daerom, dat Godt de macht alleen om te gelooven foude geven, ende daer naer de toe-itemminge ofte het dadelick gelooven van den vryen wille des Menfchen verwachten ; macr, om dat hy die daer werekt het willen ende het volbren- gen , jae alles werekt in allen, in den Menfchen te wege brenght beyde den wille om te ghelooyen, ende het geloove felve. XV.
Defe genade en is Godt niemandt fchuldich:
Want wat foude hy fchuldich zijn den geenen die hem eeril niets geven can, op dat het hem vergol- den werde? Jae, wat foude Godt dien fchuldich zijn, die van hem felven niet anders en heeft dan fonde ende leugen ? Die gene dan die defe genade ontfanght, die is Godt alleen daer voor eeuwige danckbaerheyt fchuldich, ende danckt hem oock daer voor: Die gene die deie genade niet en ont- fanght , die en acht oock defe geeftelicke dingen gantfch niet, ende behaecht hem felven in het fij- ne ; ofte forgeloos zijnde, roemt yedelijck dathy heeft het gene dat hy niet en heeft. Voorts, van die gene die haer geloove uytterlick belijden ende haer leven beteren, moetmen nae het exempel der Apoitelen het befte oordeelen ende fpreken: Want het binnenile des herten is onbekent. Ende wat aengaet. andere die noch niet geroepen en zijn, voor fulcke moetmen Godt bidden , die de dingen die niet en zijn, roept als of fy waren, ende en moe- ten ons geenfins tegens de ièlve verhooveerdigen, als of wy ons felven uytgefcheyden hadden. XVI.
Doch gelijck de Menfche door den val niet heeft
opgehouden een Menfche te zijn,begaeft met ver- ftant ende wille : ende ghelijck de fonde die het gantfche menfchelick gcilachte heeft door-gedron- gen , de natuere des Menfchen niet en heeft wech- genomen , maer verdorven ende geeftelicker wijfe ghedoot: Alfoo en werekt oock defe Goddelicke genade der weder-geboorte in de Menfche niet als in ftocken ende blocken , noch en vernieticht den wille ende hare eygenfehappen niet , noch en dwinghtfe niet met gheweldt tegen haren danck, maer maecktfe geefteiick levendicb, heeltfe, ver- betertfc
|
||||||||||||||||
|
lijcke geloove, wederom te rugge wijcken: andere
verilicken het zaedt des Woorts door de doornen der forghvuldigheden ende wel 1 uilen der Werelt, endeen brengen geen vruchten voort: 't welck onfen Salichmaecker leert inde ghelijckeniiïè van het zaet, Matth. 13, X.
Macr dat andere, door de bedieningc des Euan- liums, geroepen zijnde, komen, ende bekeert wor- den, dat en moetmen den Mcnfche niet toe fchrij- |
||||||||||||||||
|
ven
|
als of hy hem felven door fijnen vryen wille
|
|||||||||||||||
|
foude uytfcheyden van andere,diemet evengroote
ofte genoeebfame genade tot het geloove ende de bekeeringe voorfien zijn, ('t welcke de hooveerdige ketterie van Pelagius fieldt) maer men moet het Godt toefchrijven, die, gelijck hy de iijne van eeu- wicheyt uytverkoren heeft in Chriilo, alfo oock de felve inder tijdt krachtelick roept, met het geloove ende de bekeeringe begaeft, ende uyt de macht der duyfrernifTe verloft zijnde tot het Rijcke fijnes Soons overbrenght, op dat fy fouden verkondigen de deuchden des genen die haer uyt de duyfter- niiTe tot fijnen wonderlijcken lichte heeft ghcroe- pen, ende op dat fy niet in haer felven, maer in den Heere fouden roemen, ghelijck de Apoftolifche fchriftcn doorgaens getuygen. XI.
Voorts wanneer Godt dit fijn wei-behagen in
de uytvercorene uy tvoert, ende de ware bekeerin- ge inde fclve werekt, ibo is 't dat hy niet alleen het Euangclium haer uytterlicken doet predicken,en- de haer verftaot krachtelick door den heyligen Geeft verlicht, op darie recht fouden verilaen ende onderfchcyden, die dingen die des Geeiles Godts zijn; maer hy dringht oock in tot debinnenfte deelen des Menfchen met de krachtige werekinge des felven weder-barenden Gccfls, hy opent het herte dat gefloten is, hy vermurwt dat hardt is, hy befnijdt dat onbefnedenis : Inden wille florthy nieuwe hocdanicheden, ende maeckt dat den fel- ven wille die doot was, levende wert; die boos was, goet wert; die niet en wilde, nu dadelick wilt; die wederfpanuich was,gehoorfaem wert,hy beweecht ende ilerckt den iel ven wille alfbo, datfe als eenen goeden Boom vruchten van goede wereken kan voortbrengen. < , ., XII. Ende dit is die weder-geboorte, die vernieuwin-
ge, nieuwe feheppingc, opweckingc vanden doo- den, ende lcvendicn-maeckingc, daer van foo heer- lijck inde Schrifture gefproken wordt, de welcke Godt fonder ons in ons werekt-, ende defe en wort in ons niet te wege ghehracht door middel van de uytterlicke Predicatic alleen , noch door aenradin- ge, ofte fulcke maniere van werekinge, dat wan- neer nu Godt fijn werek volbracht heeft, het als dan noch inde macht des Menfchen foude itaen weder-gebooren te worden, oft niet weder-geboren te worden, bekeert te worden, oft niet bekeert te worden; Maer het iscengantfeh boven natuer- licke, een fecr krachtige, ende te gelijck feer ibete, wonderlicke ,-verborgene ende onuytfprekelicke werekinge, de ■ welcke, nac 't getuygeniiTe der Schriftucre(die vanden Autheur van defe werekin- ge is ingegeven) in hare kracht niet minder noch geringer en is dan de icheppinge oft de opweckin- |
||||||||||||||||
|
l53 Raeckende de Religio, 6ce.
|
||||||||||
|
Endé, De befoldinge der fonde is Je doot. Rom.6.ai<
IL
Die leeren, Dat de geefielkke gaven, ofte de mede
hoedankheden ende deuchden, ah daer zijn Goetheyt, Heylkheyt, Rechtveerdkheyt, in den wille des Menfchen, als hy eerfl ghefchapen wiert, niet en konden zijn .· Ende datfe dien volgens inden val vanden felven niet en heb- ben kennen ge fcheyden worden. Wan t fu 1 cks flrijd t tegen de befchrijvinge des Even-beelts Godts, welcke den Apoftel fielt Ephef. 4.14. AI waer hy getuyght, dat het felve befhetin gerechtichcyt en- de heylicheyt, welcke beyde ontwijflelick in den wille hare plaetfe hebben. UI.
Die leeren, Dat inden geeflelijcken doot de geefielk-
ke gaven van des Menfchen wille niet en zijn vhefchey- den, nademael den wille in fich felven no)>t en zy verdor- ven ge weef, maer allecnlkk door de duyjlerniffe des ver- flants ende ongeregeltheyt der aftelden, verhindert; welc- ke verhinderingen ween genomen zijnde, dat als dan ds wille hare vrye aengeborene krachtfoude int werek kan- nen fie He η ,datis, allerley goet, '/ welck haer voorkomt, uyt haer felven joude konnen willen ende verkkfen, ofte niet willen ende niet verkkfen. Dit is een nicuwic- heyt ende dwalinge, ende flrcckt daer toe,datfe de krachten vanden vryen wille verheflê , tegens de fpreucke des Propheten, ten trotftch ende bedrieghlick dinck is het herte, lerem. 17.9. Ende des Apoitols: onder de welcke (kinderen der ongehoorfaemheydt) wy oock alle voortijts ghewandelt hebben inde begeerten onfes vleefches , doende den wille des vleefches ende der gedachten, Ephef. z. 3. 1111.
Die leeren, Dat den on-herboren Menfche niet cy-
gentlkk, noch geheelkk doot is inde fonde, ofte ontbloot van alle krachten tot het geefielkke goet; maer dat hy noch can hongeren ende dorflen na de gerechtigheyt ende het leven, ende o f eren een ofierhande eens verflagenen ende gebrokenen Geeft es, die Gode aengenaem zy. Want dcfè dingen itrijden tegen de klare ghetuygenifïen der Schrifruerc. Ghy waert doot door defonden ende mifdaden, Ephef x. 1,5. Ende, Het dichten endepoogen des menfche lic ken hertenis alleenlkk boos t'aller tijdt, Gen.6.5. ende8.zi. Daer en boven, hongeren en- de dorflen nae de verloffinge uyt de ellendichcydt, ende nae het leven, ende Goeie cenc offerhande eenes gebroockenen Geeflcs op offeren, komt ey- gentlick toe den wedergeborenen, ende den genen diefalichghenoemtworden. Pfalm^i. 19. Matth. cap. 5. verj. 6. V.
Die leeren, Dat de verdorvene ende natuerlkke
Menfche, de gemeene genade {waer door fy verflaen het licht der natueré) of ι e de gaven hem naer den val noch overgelaten, foo welgebruyeken kan, dat hy door dat goe- de gebruyck, een meerdere, namelkk,de Euangelifche ofte falich-makende ghenade, ende de faligheyt felve alleynf- kens ende by trappen foude konnen bekomen. Ende dat in defer voegen Godt fich vanfyn zyde betoont ghereet te zijn om chriflum aen allen Menfchen te openbaren, naer dien hy de middelen, die tot de kennijfe Chrifli, tot hei geloove ende tot de bekeeringe noodtgh zijn,genoechfame~ lick ende krachtelkk allen toe-dient. Want benevens de ervarenthcyt van alle tijden , betuyght oock de Schriftuerc, dat fulcx onwaerachtich zy. Hy doet Jacob kondtfyn woort, ifraèl fyne wijfen ende Rechten, K. 3 foo
|
||||||||||
|
betertfe ende buyghtfe te ghelijck lieflick ende
Icrachtelick, alfoo dat waer de wederfpannicheyt ende tegenftant des vleefches te voren t'eenemael de overhandt hadde, daer begint nu een gewillige ende oprechte gchoorfaemheyt des Gecftes d'over- hant te krijgen : Waer in de waerachtige ende gee- flelicke weder-oprechtinge ende vryheyt van on- fen wille ghelegen is. Ende ten ware dat die won- derbaerlicke Werck-meefter alles goets in defer voegen met ons handelde, de Menfche en lbude gantfch geen hope hebben van uyt den val te kon- ncn opitaen door fijnen vryen wille, waer door hy hem felven doen hy noch ftont,in het verderfheeft geflortct. 6 XVII. Gelijck oock die almachtige werckinge Godts ,
waer door hy dit ons natuerlick leven voort-brengt cndc onderhoudt,niet uyt en iluyt,maer vereyfcht, het gebruyck der middelen, door de welcke Godt na fijne oneyndige wijfheyt ende goedichcyt defe fijne kracht heeft willen uyt-flrecken : Alfoo is 't oock dat de voorgemelde boven-natuerlicke werc- kinge Gods, waer door hy ons wederbaert,geenfins uyt en fluyt, noch om en floot het ghebruyck des Euangeliums, het welcke den wijlen Godt tot een zact der wedergeboorte ende fpijfè der Zielen ver- ordineert heeft. Daerom dan,gelijck de Apoftelen ende de Leeraers die haer zijn gevolcht , van defe genade Godts het Volck Godtfaiichlijck hebben onderricht, hem ter ceren, ende tot neder-druckin- ge van allen hoochmoet des Menfchen: endeon- dertuiïchen nochtans niet en hebben naegelaten, de felve door heylige vermaningen des Euange- liums te houden onder de oeffeningc des woorts, der Sacramenten, ende Kerckelickc tucht: Alfoo moet het oock nu verre van daer zijn, dat die gene die andere inde gemeente leeren, ofte die ghclcert worden, fich fouden vermeten Godt te veriöecken door het fcheyden dier dingen, die Godt nae fijn wel-bchagen heeft gewildt dat t'famcn ghevoeght fouden blijven : Want door de vermaningen wort de genade mede-ghedeelt, ende hoe dat wy ons ampt veerdiger doen, hoe dat oock de weldaet Godts die in ons werekt, fich hcerlicker vertoont, ende fijn werek gaet dan alder-befl voort. Welc- ken Godt allcene toekomt foo van wegen de mid- delen , als van wegen de falich-makende vrucht ende kracht der felvcr, alle eerlickheyt inder ccu- wicheyt, Amen. |
||||||||||
|
Verwerpnge der Owalingen.
De rechtfinnigc leere verklacrt zijnde, verwerpt
de Synodus de dwalingen der genen |
||||||||||
|
Die leeren, Dat men eygent lijck niet [eggen en mach,
dat de erf jonde in haer felven genoechfaem zy om 'tgant- fche Menfchelick ge/lachte ts verdoemen, ofte om tyde Ik- ke ende eeuwige flrafen te verdienen. Want defe wederfpreken den Apofiel die daer feyt; De fonde is door eenen Menfche inde Werek gekomen, ende door de fonde de doot, ende alfoo is de doot tot alle Menfchen ge- komen , door eenen Menfche, in wekken alle Menfchen gefonduht hebben, Rom. «5.1 z. Ende, Defchult is uyt een mifdaet ingekomen tot verdoemenijfe, Ront 5. 16. |
||||||||||
|
Placaten_>. i.Boeck, 3-Tk. i.Deel.
|
||||||||||||||||
|
I56
|
||||||||||||||||
|
155
00 en heeft hy geenen volcke gedaen, en Je fy en hebben
die Rechten niet geweten, Pfal. 147·19'xo- Ende, Godt heeft inde voorledene tyden alle de Heydenen laten wan- delen in hare wegen, A#or. 14.16. Ende, Hy (te we- ten, Paulus met de fijne) zijn door den H. Geefl ver- hindert geworden het woon in Afia te ff reken, Ende als /y in Myfiam gekomen waren, verfochten fy door Bithy- niam te reyfen , ende de Geefl en liet haer dat niet toe, Ador.16. 6,7. VI.
Die lcercn , Ό at inde ware hekeeringe des Menfchen
geen nieuwe hoedanigheden, krachten oft gaven inden wille van Godt konnen ingefïort worden; ende dat over fulcx het geloove, waer door wy eer ft hekeer t worden, en- de waer van wy Geloovige ghenoemt worden, niet en is een qualiteyt ofte gave van Godt ingefïort, maer alleene cene daet des Menfchen, ende dat het niet anders en kan gefcyt werden een gave te zijn, dan ten aenflen van de macht om tot hetjelve te komen. Want dacr mede wederfpreken fy de H. Schriftuere, die getuyght, dat Godt nieuwe hoedaniehcden des gheloofs, det gehoorfaemheyt, ende van 't gevoelen fijner liefde, i η onfe herten uy tilor t. lek f al mijne Wet in haer ver- flant geven, ende kkfalfe infehrijven in haer herte, Jer. 31.33. Ende, lek wil water gieten op den dor/Jigen, en- de flroomen op het dorre: lek wil mijnen Geefl op u zaet gieten, Efa.44. 3. Ende, De liefde Godts is in onfe her- ten uyt - gheflort door den H. Geefl die ons ghegeven is, Rom. <$. <$. Sulcx ftrijdt oock tegen het geduerich ghebmyck der Kercke Godts, de welcke by den Propheet aldus bidt, Bekeert ghy my Heere, foo worde ick bekeert, Jcrem. 31.18. VII.
Die leeren, Dat de genade waer door wy tot Godt be-
keert worden, niet anders en is dan eenfachte aenradin- gc, ofte, (gclijck andere dit verklaren) dat dit de alder- edelfle maniere van werekinge is in de hekeeringe des Menfchen,endedie befl over een komt met de natuere des Menfchen, welcke door aen-radinge gefchiet; ende dat ter niet en is, waer om defe aenradende genade alleen nieten foude ghenoechfaem zijn om de natuerlicke Menfche gee- flelick te maken .· jae dat Godt niet anders de toe-flem- minve van den wille voort en brenght,dan door defe wijf e van aenradinge : Ende dat de kracht der Goddelicker werekinge, waer door ff de werekinge des Satans ie bo- ven gaet, hier inne beftaet, dat Godt eeuwige, maer den Satan tijdelickegoederen belooft. Want dit is gantfeh Pelagiaenfch, ende ftrijdich tegen de gantfche H. Schriftuere ·, de welcke behalvens defe, noch een andere ende veel krachtiger ende Goddelicker ma- niere van werekinge des H. Gcefts in de bekeerin- |
||||||||||||||||
|
ge des Menfchen erkent: gelijck by Ezechiel, lek
wil u een nieuw herte, ende eenen nieuwen Geefl in u geven, ende wil het fleenen herte uyt uwen vleej'che wech nemen, ende u een vleefchen herte geven, Ezech. 36,16. VIII.
Die \ecrén,Dat Godtfukke krachten fijner almogent- heytinde weder-geboorte des Menfchen niet en gebruyekt, waer door hy des f elven wille krachtelick ende onfeylbaer- lick foude buygen tot gheloove ende bekeeringe : Maer dat alle de we rekingen der genaden volbracht zijnde, de welcke Godt ghebruyekt om den Menfche te bekeeren, de Menfche nochtans Gode ende den H. Geefl, wanneer hy de weder-geboorte des felven voor heeft, ende hem weder- varen wil, alfoo kan wederflaen, ende metter daet oock dickwils wederflaet, dat hyfljnfelfs wedergeboorte gant- fchelick belet; ende dat het over fulcx in fijn eygen macht blijft, wedergeboren te worden oft niet. Want dit en is anders niet, dan alle de kracht vande ghe- nade Godts in onfe bckeeringe wech-nemen, ende de werekinge des Almachtigen Godts den wille des Menfchen onder-werpen , ende dat tegen de Apoftelen, die leeren, Dat wygclooven naer de were- kinge der kracht fijner flerekheyt, Ephef 1.19. Ende Dat Godt het welbehagen der goetheyt ende het werek des geloofs in ons vervult met machte, 2,. Thcff. 1.11. Ende , Dat fijne Goddelicke macht ons alle dinek gege- ven heeft dat tot het leven ende de Godtfaiicheyt noodich w,a.Petr.j.3. IX.
Die leeren, Dat de genade ende de vrye wille, zijn gedeelige oorfaken, die beyde tflamen wenken het beoin van de hekeeringe, ende dat deghenade in ordre van werekinge niet en gaet voor de werekinge van den wil- le, dat is,dat Godt niet eer den wille des Menfchen krach- telick en helpt tot de hekeeringe, dan· wanneer de wille des Menfchen fich felven beweeght ende daer toe be- paelt. Want de oude Kercke heeft defe leere al over langh inde Pelagianen veroordeelt, uyt den Apoftel, Soo en gaet het dan niet naer yemandts willen ofte ko- pen, maer naer Godts ontfermen,Kom.<). 16. Item, Wie fcheyt u uyt > Ende wat hebt ghy, dat ghy niet ontfangen en hebt > 1 .Cor.4.7. Ende, Het is Godt die in u werekt het willen ende het volbrengen, naer fijn wei-behagen, PhiU.13. Onder flondt,
Dat wy alfoo gevoelen ende oordeelen , getuy-
gen wy met onderteyekeninge onfer handen, ende was onderteyekent , als boven onder 't cerfte Hooftftuck. |
||||||||||||||||
|
Het vijfde Hooftftuck der Leere;
Vande Volher dinge der Heyligen ·
|
||||||||||||||||
|
Eerfte Artijckel.
Ie God na fijn voornemen tot de gemeen-
fchap fijns Soons onfes Heeren Jefu Chri- ili roept, ende door den H. Geeft weder- baert, de felvc verloft hy wel van de heerfchappyc ende flavernye der fonde; doch hy en verloftfe in dit leven niet gantfchelickvan hetyleefch ende het lichaem der fonde, |
||||||||||||||||
|
II.
Hier uyt fpruyten de dagelicxfche ibnden der
fvvackheydt, ende aen de alderbefte wereken der Heyligen kleven oock gebreken, 't Welck haer ge- ftadige oorfaecke geeft om hun voor Gode te ver- ootmoedigen , haren toevlucht tot den gekruyften Chriftum te nemen , het vleefch hoe langer hoe meer door den Geeft des gebedts,ende heylige oef- feningen
|
||||||||||||||||
|
Raeckende de Religit/, &e.
|
||||||||||||||
|
158
|
||||||||||||||
|
157
feningen der Godtvruchticheyt te dooden, endc
na het perck der volmaecktheyt te fuchten, tot dat fy van dit lichaem des doots ontbonden zijnde,met het Lam Godts in de Hemelen fullen rcgnercn* Uyt oorfake van defc over-blijffelen der inwoo-
nende fondc,ende oock van wegen de aenvechtin- oen der Werelt ende des Satans, en fouden de be- leerde in die genade niet konnen volftandich blij- ven, fo fy in hare eygen krachten verlaten wierden. Maer Godt is getrouw , die de felve inde ghenadc haer eenmael gegeven, barmhertichlick beveftight, ende ten eynde toe krachtclick bevvaert. UIL Ende hoe wel die macht Godes, wacr door hy de
ware gheloovige in de genade bevefticht ende bc- waert, meerder is, dan datfc van 't vlecfch foude konnen overwonnen werden, foo en werden noch- tans de bekeerde niet altijdtalfoo van Godt geleyt, ende beweegt, datfc in fommigc bcfondere daden, door haer eygen fchult vande lcydinge der genade niet fouden konnen afwijeken, ende vande begecr- lijckheden des vlccfches verleyt werden, ende de felve volgen. Daerom moeten fy gheftadichlijck waken endc bidden , datfe niet in verfoeckingen geleyt werden. 'tWelck foo fy niet en doen, foo konnen fy niet alleen van het vlecfch, de werelt, ende den Satan, tot fware ende oock grouwelijcke fonden wech-gcruckt werden, maer werden oock inder daet, door Godts rechtvccrdigc toelatinge, tot de felve ibmwijlen vvech-geruckt. Gelijck de droevige vallen van David, Petrus ende andere hey- ligen,die ons in de Schriftuere befchrevenzijn,be- wijlen. V.
Met ibodanigc grove ibndcn vertoornen fy Godt
fecr, vervallen in fchult desdoodts, bedroeven den H. Geeft, verbreken voor een rijdt de oeffeninge desgeloofs, verwonden fwacrlijck hare confeien- tie, ende verliefen Ibmwijlen , voor een tijdt, het gevoelen der genade, tot dat hun, wanneer fy door ernftige boctveerdicheyt op den wech weder kce- ren, het Vaderlick aenfehijn Godes op een nieuws verfchijne. VI.
Want Godt , die rijck is in barmhertigheyt,
neemt, nae 't onvcranderlijckc voornemen der Verkicfinge, den H. Geeft van den fynen, oock felfs in droevige vallen , niet ghcheel wech, noch laetfe foo verre niet vervallen, datfe vande genade der acn-ncminge, ende van den ftact der recht- veerdichmakinge uytvallcn , oft datfc fondigen ter doodt, of tegen den H. Geeft, endc van hem ghe- hcel verlaten zijnde, haer fclvcn in 't eeuwige ver- derf ftortcn. VII.
AVant eerftelick, in fulcke vallen bewaert hy
noch in haer dit fijn onvcrdervelick zaet, waer uyt fy wedergeboren zijn, op dat het felve niet en ver- gac, noch uytgeworpen en werdc. Ten anderen, vernieuwt hy haer fckerlijck ende krachtichlijck door fijn woort ende Geeft tot bekeeringe , op dat fy over de bedreven fonden van herten, ende nae Godt, bedroeft zijn· vergevinge in't bloet des Mid- dclacrs, door 't geloovc, met een verbroken herte, bcgccrcu, ende verkrijgen; de genade Godts, die |
||||||||||||||
|
nu met haer verfoent is, ^edöföfn gdvöélcn 5 üjnë
ontfermingen ende trouwe aenbidden; ende voort aen hare falichcyt met vreefe ende beven diestö |
||||||||||||||
|
ncerfliger wereken.
|
||||||||||||||
|
VIII.
|
||||||||||||||
|
Alfoo bekomen fy dan dit, niet door hare ver-
dienften ofte krachten, maer uyt de genadige barmherticheyt Godts, dat fy noch gantfchclick van het gcloove ende de genade uytvallcn,noch tot den eynde toe inden val blyven , ofte verlooren gaen. 't Welck, foo veel haer aengaet, niet alleen lichtelick foude conncn gefchieden, maer oock on- twijfièlick gefchieden foude: Doch ten aenften van Godt en kan 't gantfchelick niet ghefchieden: de- wijle dat noch fijnen raet verandert.- noch fijn be> lotte ghebroken : nochderocpingena fijn voorne- men , wederroepen : noch de verdienfte, voorbid- dingc, ende bewaringc Chrifti krachteloos ghe- maeckt; noch de verfegelingc des H. Gceftcs ver- ydelt oft vernieticht kan worden. IX.
Van dcfe bewaringe der uytverkorenen tot de
falicheyt,ende van de volherdinge der ware gcloo- vigen in 't geloove, konnen felfs de geloovigc vcr- fekert zijn, ende fy zijn 't oock na de mate des ge- loofs, waer mede fy fekerlick gelooven dat fy zijn, ende altijdt blijven fullen ware ende levendige le- den der Kercke, dat fy hebben vergevinge der fon- den, ende het eeuwige leven. X.
Ende volgens dien, fpruyt dcfe verfekerthcyt
niet uyt eenige byfonderc openbaringc, fondcr oft buyten het woort gefchict; maer uyt het gcloove der beloften Godts , die hy in fijn woort feer ovcr- vloedich tot onfen troofte geopcnbacrt heeft; uyt het getuygeniiTe des H. Geeftcs,die mede met on- fen geeft getuyght dat wy zijn kinderen endc Erf- genamen Godts -, Eyndelick, uyt de ernftige endc heylige bctrachtinge van een goede confeientie en- dc van goede wereken. Ende foo de uytvcrkorenc Godts delen vallen trooft in defe Wcreldt niet en hadden , datfe de overwinninge behouden fullen, mitfgaders dit onbedricchlijckc pant der ccuwigcr ccrlijckheytjfo fouden fy wefen de cllcndichfle van alle Menichcn. XI.
OndcrtulTchcn getuyght de Schriftuere , dat de
geloovige in dit leven tegens verfcheyden twijfe- lingen des vlccfches ftrijden , endc in fware acn- vechtingc geftclt zijnde, dit volle betrouwen des geloofs , ende fccckcrheyt der volherdinge niet al- tijts en ghevoclcn. Maer Godt, de Vader aller vcr- trooftinge, en laet haer boven haer vermogen niet verfocht worden, maer geeft met de verföcckingc een uytkomfte, endc weckt in haer de verfekert- hcyt der volherdinge door den H. Geeft weder- om op. XII.
Doch foo verre is 't van dacr, dat defe verfekert-
hcyt der volherdinge de ware gheloovige hooveer- dich endc vleefchelijck -forgeloos foude maecken, datfc daer en tegen een ware wortel zy van nedc- richeyt, kinderïicke vreefe, ware Godtfalicheyt, lijdtfaemheyt in allen ftrijdt, vierige gebedcn,ftant- vafticheyt in 't cruyee ende inde bclijdenifTc der waerheyt, midtfgaders van vafte blyfehap in God: ende
|
||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. 3.Tic. i.Deel.
|
|||||||||||
|
160
|
|||||||||||
|
l59
|
|||||||||||
|
ende dat de overdenckinge van die wcldaet haer
zy een prickel tot ernilige ende geduerige betrach- tinge van danckbaerheyt ende goede wercken : ge- lijck uyt de getuygeniifen der Schrifture, ende de exempelen der Heyligen blijekt. XIII.
Wanneer oock het vertrouwen der Volherdinge
wederom levendich wort inden genen die van den val weder op-gerecht worden,ibo en brenght dat in haer niet voort eenige dertelheyt oft onachtfaem- heytder Godtfalichcyt,maer een veel grooter forge om de wegê des Hceren vlytiglick waer te nemen, die van te vooren bereyt zijn , op dat fy inde fclve wandelende, de verfekertheyt van hare Volherdin- ge fouden mogen behouden , ende op dat het aen- ïchijndes verfoendenGodts (wekkers aenfehou- wingc den Godtvruchtigen foeter is als 't leven, ende welckers verberginge bitterder is als de doot) om 't mifbruyek van fijne Vaderlijcke goedertie- rentheyt niet wederom van haer afgekeert en wer- de, ende fy alfoo in fwaerder quellingen des ghe^ moets en vervallen. XIIII.
Gelijck het Godtnu belieft heeft dit fijn werek
der genade door de predicatie des Euangeliums in ons te beginnen, allbo bewaert, achtervolcht ende volbrenght hy het felve door het hoorenjefen ende overleggen van dien , midtfgaders vermaningen, dreygementen,beloften, ende 't ghebruyckder H. Sacramenten. XV. .
Deiê leere vande volherdinge der ware geloovi-
gen ende heyligen, mitfgaders vande vcrieeeckert- heyt der felver volherdinge, wclcke Godt, tot fijns naems eere, ende trooft der Godtvruchtige zielen, in fijn woort feer overvloedelick geopenbaert heeft, ende in de herten der geloovigc in-druckt, werdt wel van't vleefch niet begrepen, ende wort vanden Satan gehaet, vande Wcrcldt befpot, van de on-er- varene ende Hypocriten mif bruyekt, ende van de dwael-gccilen beftreden: Maer de Bruyt Chrifti, hceftfe altijdt als eencn fchat van onwaerdeerlic- ken prijs, feer tecderlickbemint, ende ftantvafte- licken verdedicht. 't Welck op dat fy oock voort- acn doe, fal Godt beforgen, tegen den welcken ge- nen raedt en geit, noch cenich ghewelt yets vcr- mach. Welcken ecnigen Godt, Vader, Sone ende H. Geeft zy eere ende ecrlickheytinccuwicheyt, Amen. Verwerplnge <-van de Dwalingen 3 ontrent de Leere
vande volherdinge der Heyligen.
De rechte leere verklacrt zijnde, verwerpt de Sy-
nodus de dwalingen der genen I.
Die leeren, Dat de volherdinge der warer geloovige
niet en is een vrucht der Verkiefinge,ofte gave Godts door de doot Chrifti verworven: Maer een conditie des nieu- wen Verbondts, die de Menfche voor fijne peremptoire (ghelijck fy fpreken) Verkiefinge ende rechtveerdich- maeck/nge door fijnen vryen wille moet volbrengen. Want de H. SGhriftuere ghetuyght, datfe uyt de Verkiefinge volcht, ende door de kracht des doots, der verrijfcniiTe,ende voorbiddingc Chriili den uyt- |
verkorenen ghegheven wert. De verkorene hebben 't
verkregen, ende de andere zijn verhartgeworden, Rom. 11.7. Item, Die fijnen eygenen Sone niet ghefpaert en heeft, maer heeft hem voor ons allen overgegeven, hot foude hy ons niet met hem alle dinck fchincken ? Wie fal de uytverkorene Godts befchuldigen > Godt is 't,die recht- veerdich maeckt. Wie is hy die verdoemt > chriftm « voor ons gheftorven ,jae veel meer, die oock opgeweckt η, welcke oock ter rechterhandt Godts is, welcke oock voor ons bidt. Wie fal ons vande liefde Chrifti fcheydenl Rom, 8- 3^33-34,35·
II.
Die leeren, Dat Godt den geloovigen Menfche wel
voorfiet met genoeghfame krachten om te volher den, ende bereyt is dejelve in hem te bewaren f o hy fijn ampt doet; Doch, als nu alle die dingen die noodich zijn om in 't ge- loove te volherden , ende die Godt ghebruyeken wil om 't geloove te ben/ar en, alfchoon in 't werek ghefielt zijn, dat het dan noch altijts hanght aen het believen van de wille datfe volherde, ofte niet volherde. Wan t dit ghc- voelen begrijpt in fich een openbare Pclagianifterie, ende als het de menfehen wil vry maecken, foo maeckt het de felve Roovers van Godts eere; tegen de gheducrige over-een-ftemminge der Euangeli- fcher leere, die den Menfche alle ftoffe van roemen beneemt, ende den lof defer weldaet de ghenade Godts alleen toe-fchrijft: Ende tegen den Apoilel welcke getuyght, Dat het Godt u,die ons tot den eynde falverftereken-om onftrafelick te zijn inden dach onfes Heerenjefu Chrifti, ι .Cor. ι .8. III.
Die leeren , Dat de ware geloovige ende herlorem
niet alleen konnen van 't rechtveerdichmaeckende geloo- ve. ltem,vande genade ende falicheyt gantfchelick ende eynde lick uyt va Hen, maer oock dickmaelmet ter daet van de felve uytvallen, ende inder eeuwigheyt verloren gaen. Want dele meyninge maeckt de genade der recht- vcerdichmakinge ende weder-geboorte, ende de geduerige bewaringe Chrifti krachteloos : Tegen de uytgcdruckte woorden des Apoftcls Pauli, Soo, Chriflus voor ons ge/lorven is doe wy noch Sondaers wa- ren, foo fullen wy dan,nu door fijn Moet gerechtveerdicht, veel meer door hem van den toorn behouden werden, Rom. «5. 8, 9. Ende tegen den Apoftcl joannem, Soo wie uyt Godt ghebooren is , die en doet geen fonde, want fijn zaet blijft in hejn,ende hy en kan niet fondigen, want hy is uyt Godtgebooren, i.Ioan.3.9. Oock tegen de woorden Jefu Chrifti, lek geve mijne Schapen kt eeuwige leven, endefy enfullen nietvergaen inder eeu- wigheyt , ende niemant enfalfe uyt mijne handt ruiken. De Vader, diefe my gegeven heeft, die is meerder dan alk, ende niemant en kanfe uyt mijns Vaders handen ruckeih Joan.io.x8,z9. 11II.
Die leeren , Dat de ware geloovige ende herboreni
konnen fondiqen de Jonde tot ter doot, oft tegen den Heyli- gen Geeft. Dewijle de felve Apoilel Johanncs, nae dat hy in't 5. Cap. fijnes cerften Sendtbrief verf 16. ende 17. vande gene, die tot der doot fondigen gc- fproken hadde, ende verboden voor de felve te bid- den, terftont in't 18. versdaer by voecht, Wy weten, datfo wie uyt Godt gebooren is, die enfondight niet iy et- ftaet met fulcken fonde ) maer die uyt Godt gebooren is bewaert hem fehen, ende die loofe en genaeckt hetrt niet, i.Ioan.$.i8, Die
|
||||||||||
|
Raeckende de Relisio, &e.
|
||||||||||||||
|
16%
|
||||||||||||||
|
%6ι
|
||||||||||||||
|
IX.
|
||||||||||||||
|
v.
|
||||||||||||||
|
Die leeren, Dat men geen fekerheyt vande toekomen-
de volherdïnge, in dit leven kan heiben fonde-r lefonder openbaringe. Want door defe leere wort den vaften trooft der ware gheloovige in dit leven wech geno- men , ende de twijfelingen der Paus-gefinde inde Kercke weder ingevoert: Daer de H. Schriftuere defe feeckerheyt deurgaens treckt,niet uyt een be- fondere ende buytcn-ordinarie openbaringe, maer uyt de eygcn mcrck-tceckenen der kinderen Gods, ende uyt de feer ftantvaftigc beloften Godts : In- fonderheyt den Apoftcl Paulus, Geen creatuere kan onsfeheyden vande liefde Godts, welcke is in Je/u Chrifio onfen Heere, Rom.8.39. Ende Johannes, Want wie fijne geboden houdt, die blijft in hemmende hy in hem; En- de hier aen bekennen wy dat hy in ons blijft,uyt den Geefl die hy ons zegeven heeft, 1 .Ioan, 3.14. VI.
Die leeren, Dat de leere vande verfekertheyt der Vol·
herdinge derfalicheyt, uyt haer eygen aert endenatuete is een oorkujfen des vleefches, ende de Godtvruchticheyt, goede zeden , gebeden, ende andere heylige oefeningen fchadelick: maer daér en tegen , dat het prijfelick ü daer aen te twijfelen. Want defe bctoonen, dat fy de kracht der Godtlickcr genade, ende de werckinge des inwoonenden H. Geeftes niet en kennen:Ende wederfpreken den Apoftel Joanni, die het tegen- deel met uytgedruckte woorden leert in fijnen eer- ften Scndtbrief Cap. 3. vers 2. Alderlieffle, nu zijn wy kinderen Godts , ende het en is noch niet geopenbaert wat wy wefen fullen: maer wy weten , ah hy falgheo- penbaert zijn, dat wy hem fullen gelijck wefen, want wy fullen hemfien gelijck hy is. Ende een yegelick die deje hope op hem heeft, die rey nicht hem f elven, gelijck hy reyn is, i.Ioan.3. verf 2, 3. Daer en boven werden deiê wedcrleyt door de exempelen vande Heyligen, foo des Ouden als des Nieuwen Teftaments,dc wclc- ke, al-hoc-wclfe van hare volherdïnge ende falig- heyt ièeckcr waren, nochtans inde ghebeden ende andere oefeningen der GodtfaHchcyt gheduerich zijn geweeft. VII,
Die leeren, Dat het geloove der gener die maer voor
een tijdt gelooven, van V rechtveerdichmaeckende ende falichmaeckende geloove niet en verjehilt, dan alleen in de geduericheyr. Want Chriftus felvc, Matth. 13 .zo, ende Luc.%. 13. ende volgens, ftelt merckclick daer beneven noch dryderley onderfcheyt tuiTchen de gheene, die maer voor een tijdt gelooven, ende de ware geloovige, als hy fcyt, dat gene, het zaet ont~ fangen in een ftecnachtige aerde, maer defe in een goede aerde, oft goet herte: dat gene fonder wortel zijn, maer defe een vaftc wortel hebben ·. Dat gene vruchteloos zijn, maer defe hare vruchte, in vcr- fchcyden mate, met ftantvafticheyt ofte volftau- dichey t voort brengen. VIII.
Die leeren , Dat het niet ongerijmt zy,dat de Men-
fihe, fijn eerjle wcder-geboorte verkoren hebbende, we- derom van nieuws ,jae menichmael wedergeboren wer- ^Jff}1 defe loochenen door defe Leere de on-
verderfhjekheyt des zaets Godts,waer door wy we- dergeboren werden: Tegens het getuygenifie des Apoltels Pctri, Ghy die wedergheboren zijt, niet uyt 'verganckelicken , maer uyt onverganckelicken zade, i.Pctr. i.n. J ώ |
||||||||||||||
|
Die leeren, Dat Chriftus nergens gebeden heeft, dat
de geloovige int geloove onfeylbaerlick jouden volherdeti. Want fy wederfpreken Chrifto felfs,de welcke feyt, lek hebbe voor κ gebeden, Pet re, dat u geloove niet af en late .· Luc. 22. 32. Ende den Euangelift Joanni, de welcke ghetuyghr, dat Chriftus, niet alleen voor d'Apoilelen, maer oock voor allen den ghenen, die door haer woort gelooven ibuden, ghebeden heeft, Ioan. 17.20. Heylige Vader, lewaertje in uwen name, Ioan. 17.11. Itcrri, lek en bidde niet dat ghy hen uyt der werelt neemt, maer dat ghy hen lewaert vanden loofen, Ioan, 17.15. Β E S L U Υ Τ.
Ende dit is de naecktc,eenvoudigc ende oprechte
verklaringe vande rechtfinnige Leere der vijf Ar- tijckelen, die in Nedcrlandt in verichil zijn : Ende met eenen de vcrwerpinge der dolingen, waer door deNederlantfche Kercken een tijdt langh zijn be- roert geweeft; Welcke (verklaringe ende verwet- pinge) de Synodus oordeelt uyt den woordc Godts te zijn genomen, ende met de belijdeniife der Ge- reformeerde Kercken over een te ftemmen. Waer uyt klaerlick blijckt,dat de gene,den wclcken fulex minft betaemde, tegen ai Ie waerheyt, billickheyt ende liefde hebben gchandclt, die den Volcke heb- ben willen wijs maken: Dat de leere der Gereformeer- de Kercken vande Predeflinatie ende de aenklcvende hooftflucken, door haer eygen aert ende drijvinge, de her- ten der Menfchen van alle Godtvruchticheyt ende Religie af leydet: Datje een oorkujfen zy voor het vleefch ende den Duyvel; ende een burcht des Satans, waer uyt de fclve alle Menfchen lagen leyt, den meerderen deel derjelve vcrwondet , ende velen van haer met de pijlen ofte der wanhope,ofte der forghloofheyt doodelicken doorfchict. Dat defelve Leere Godt maeckt een Autheur der fonde, on- rechtveerdich,eenTyran ende Iluychelaer.-ettde datfe niet anders is dan een vernieuwt Stoicifmus, Manicheifmus% Libertijnfchap ende T'urckendom: Dat defelve de Men- fchen vleefchelick-forgeloos maeckt, ah haer felvcn daer door wijs maeckende dat het den uytverkorenen niet kan hinderen aen hare faltcheyt hoefy oock leven; ende daer- om allerley grouwelickefchclm-fucken onbekommert mo- gen bedrijven: Dat het den genen die verworpen zijn,ter Jalicheyt niet kan baten, al waer 't datfe fchoon alle de ivercken der heyligen waerlicx mochten hebben gedaen .· Dat met defelve geleert wort,dat Godt door het bloot e en- de loutere goet duncken fijns willes, /onder ecnich opficht oft aenmerekinge van e enige jonde, het groot f e deelder Werelt tot de eeuwige verdoemenis voor-befchickt ende gefchapen heeft: dat de vcrwerpinge op gelijcke unjfc zy de oorfaecke der ongeloovicheyt ende Godtloofheyt, gelijck de Verkiefmge is defonteyne ende oorfake des geloofs ende der goede wenken: Dat vele onnoojele kinderkens der ge- loovige vande borfien der Moederen worden afgeritch, ende Tyrannighlick in het Hclfche vycr geworpen, alfoo dat haer noch het bloet chrifli baten en kan , noch den doop, noch hetgebedt der Kercken by haren doop : Ende wat diergelicke andere dingen noch veel meer zijn, die de Gereformeerde Kercken niet alleen niet be- kennen , maer oock van gantfeher herten met ver- focyinge verwerpen. Daerom fo veel alfter den naem onfes Salichma-
kers Jcfu Chrifli Godtvruchtelick aenroepen, dien L betuyeht
|
||||||||||||||
|
:. 3.Tit. i.Deel. \6\
Hugo Muys van Holy.
Jacobus Boelius. Gerardus de Nieuburch. Uyt Zeelandt.
Symon Scotte,Confiliarius & SecretariusCrvitat'uMid·
delburgenfis.
Jacobus Ca/npe, Ordinum Zeelandm Confiliarius, Uyt de Provintie van Utrecht,
Frederkus van Zuylen van Nyevelt,
Wilhelmus van Hardevelt. Uyt Vrieilandt.
Erneflus ab Ayluafirdinum Frifice Confiliarius, Orientalis
Dongria Grietmannus,
Erneflus ab Harinxma, Confiliariusprimdrius in Curia Provinciali Frifus.
UytOver-YiTel.
Henrkus Hagen. Uyt de Stadt Groeningen ende de
Omlanden. Hieronymus Ifbrants. L V. D.
Edzardus lacobus Clant α Stedum. Ende
Da)j'telHeinfius, der Wel-gebörene ende Achtbare
Heeren Gecommitteerde Secretarius. SENTENTIE.
||||^§§ Efigefien dan door Godts genade, tot hiet
Μ|1λ|| toe, de waerheyt verklaert ende beveftight J&BpiJi is,de dolinge verworpen ende veroordeelt, ende de onbillicke lafteringen af gewcert zijn; Soo is 't, dat defe Synodus van Dordrecht (welcke forge haer voorts noch overich is ) crnftelick, op 't aller hoochfte, ende volgens de authoriteyt die fy uyt Godes Woort over alle de leden van hare Kercken heeft, in den name Chrifti bidt,vermaent,verplicht, ende belaft allen ende cenen yegelijeken, foo Die- naers des Goddelicken Woordts, als Profeilbren, Reitoren ende Meefters vande Academiën ende Scholen, in de Vcreenichde Nederlanden,jae allen in't gemeen, den wekken ofte de forge der zielen, ofte de onderwijfinge der Jeucht bevolen is, dat fy, latende varen de vijf bekende Artijckelen der Re- monftrantcn, die op d'cen zyde van de waerheydt af\vijcken,op d'andere zyde anders niet als fchuyl- holen van dwalingen zijn, defe ghcïbnde leere der heylfamer waerheyt , die uyt de alder-fuyverfte fonteynen des Goddelicken Woorts voortgebracht is , oprecht ende ongefchent nae haer vermogen ende ampt bewaren, de felve den Volcke ende Jeucht getrouwelick ende voorfichtelick voor dra- gen ende uytleggen, ende het feer liefFelijck ende profijtelijck gebruyek van dien beyde in leven en- de fterven, neerftelijck verklaren : dat fy die geene die uyt de kudde verdwaelt zijn, die anders gevoe- len , ende door de nicuwicheyt der opinien wech- gCruckt zijn, door de klaerheyt der waerheyt facht- moedelick onderwijfen; oft Godt haer t'eeniger rijt bekeeringe-gaye,om de waerheyt te bekennen, op |
|||||
|
163 Placaten* i,Boecl
bctuycht defc Synodus van Dordrecht door den naem
des Heeren, dat fy van het gheloove der Gerefor- meerde Kercken willen oordeelen,niet uyt calum- nien, die hier ende daer uyt t'famen-geraept zijn; niet oock uyt private ofte byiöndere fpreucken van fommige foo oude als nieuwe Leeraren, die dick- mael oock ter quader trouwen aengetrocken, ofte verdorven, ende in een verkeerden Γιη verdraeyt worden: niaer uyt de publijcke belijdeniilen der Kercken fclve, ende uyt defe verklaringe der recht- finniger leere,diemet eendrachtige over-een-ftem- minge van alle ende een yder lidt des gheheelen Synodi beveilight is. Daer na vermaent de fclve Synodus oock ernfte-
lijck de laitcraers, dat fy toefien wat fwaer oordeel Godts fy op hacr laden, die tegen foo vele Kercken ende foo veler Kercken belijdeniflen valfch getuy- gcniiTe fpreken,dc confeientien der fwacken beroe- ren, ende by velen de gemeynfehap der ware ghc- loovige foecken verdacht te maecken. Ten lactften vermaent defe Synodus alle Mede-
dienaers in den Euangelio Chrifti, dat fy haer in 't verhandelen van defe Leerc, beyde in Scholen en- de Kercken Godtvruchtelick ende Godts-dienfte- lijck dragen; de felve foo wel met tonge als met Pcnne, tot Godes cere, heylicheyt des levens, ende vertrooftinge der verflagen gemoeden, richten; dat fy niet de Schriftuerc nae de gelijckmaticheyt des geloofs,nict alleen ghevoelen, maer oock fpreken; ende eyndelick van alle fulcke manieren van fpre- ken haer onthouden, die de palen van den oprech- ten fin der H. Schrifture,ons voor geftelt,te buyten gaen, ende die de dcrtele Sophiilcn rechtveerdige oorfake gheven mochten, om de leere der Gerefor- meerde Kercken te befchimpê oft oock te lailêren. De Sonc Godes Jcfus Chriilus, die ter rechter-
handt fijns Vaders fittende, den Mcnfchen gaven geeft, heylige ons inde waerheyt: brenge die geene die verdwaclt zijn, tot de waerheyt: ftoppe de la- ftcraren vande gefonde lecre, hare monden; ende begave de ghetrouwe Dienacrs fijnes Woorts met den Geeft der wijf hcyt ende des ondericheyts, op dat alle hare redenen mogen gedyen ter eeren Godts, ende tot ilichtingc derToe-hoorderen , Amen. |
|||||
|
Onder /lont,
Dat wy alfoo gevoelen ende oordcelcn,gctuygen
wy metonderteyekeninge onfer handen, en- de was onderteyekent als boven onder 't ecr- ite Hooftiluck. Dat dit alles over de vijf ghecontroverteerde
Hooft-ftucken der Leere alfoo beflooten is, getuy- gen wy van wegen de Hoog: Mog: Heeren Staten Gcnerael tot defe Synode ghccommittectt, met on- dcrteyckcningc van onfc handen. Uyt Gcldcrlandt.
Mariimts Gregorii,D. Confiliarius DucatusGeldr'm, &
Comitatus Zutphanite.
Uenrkmvan Effen, Confiliarius DucatusGeldrue, & Comitatus Zutfhanm,
Uyt HolJandc ende Wcft-Vrieflandt.
ïVahavits de Brederóde. |
|||||
|
Raeckende de Religio, 5rc.
|
||||||||||
|
\66
|
||||||||||
|
tó5
|
||||||||||
|
na de gcbruyckelicke ordre, den Synoden Provin-·
ciael,ClaiTen cnde Kercken-raden.die met alle necr- ftichcyt fullen bcibrgen, dat de Kercke tcgenwoor- dclick gene fchadc Jijde, noch in toecomende geen en hebbe te vreefen: allo nochtans,datfy den genen die dcic dolingen aenhangen ende volgen,door den geeft der vooriichticheyt recht onderfcheyden : de hertneckige Roepers, aenrichters van Rotterien en- de beroerten , fullen fy metten eerften afièttcn van hare dienften in de Kerckcn cnde Scholen die tot hare kenniile cnde forge gehooren: Wclckcr oorfake halven fy vermaent worden, datlelbndcr vertreck, nae 't ontfangen van het oordeel defes Nationalcn Synodi, verkregen hebbende hier toe confent der O verhey t, te famen komen, op dat het quaet door vertraginge niet toe en neme ende verfterekt wor- de. Maer die uyt fwackhcyt, ende door de verdor- venthcyt der tijden zijn ghevallen, ofte verruckt, ende die mogclick in faken van minder gewichte twijffelen , oftoock anders gevoelen, docii ftil, iê- dich, onftraflelick van leven zijn, cnde haer lecr- facm ftcllcn , die lullen fy met alle fachtmoedig- hcyt, dienften der liefde, ende lijdtf lemheyt, tot ware cnde volmaccktc ccndrachticheyt met de Kercke lbeckcn te brengen : doch alfoo, dat fy haer necrftelick wachtcn.datic nicmanttot denH.Kac- ken-dienft toelaten, die de Leere in defe Synodale beft uy ten verklacrt , weygert te onderteeckenen, ende te Jeerenuiicmant oock in de ièlve dienften en behouden, door wiens merckelickc verlchilofte dif- fenfie de Leere in defe Synodo niet foo grootc een- ftemmighcyt bevefticht, gekrenckt, ende de ccn- drachticheyt der Kercken-dienaren cnde de ruftc der Kerckcn wederom mocht worden verftoort. Daer en boven vermaent defe Eerweerdige Sy-
nodus crnftclick alle Kerckclijcke vergaderingen f datfc ncerftige wacht houden over de Kudden die haer bevolen zijn ·, datfc in tijdts haer ftcllen tegen alle nieuwigheden die inde Kercke fouden mogen oprijfen, cnde de felve als oncruyt uyt den Acker des Hccren uy trocyen; datfe goede acht nemen op de Scholen cnde de Leeraren in de fclvc,op dat uyt befondcre ghcvoelcns ende quadc mevningen die dcjcughtfoudcn mogen ingeplant werden, niet wederom eenicli verderf voor de Kercke cnde de Republijckc veroorfaeckt en werde. Ten laetften, ghclijck de Synodus de Doorluch-
tige ende Hoogh Mogende Hecrcn Staten Genc- racl vande Vereenichdc Nederlanden ccrbiedclick danckt, voor dat hare Hoogh Mogende de bedroef- de ende vervallende faken der Kercke in foo noodi- gen cnde bequamen rijdt door het middel defes Synodi goedertierentlick zijn te hulpc ghekomen, de vroomc cnde getrouwe dienft-knechten Godts in hare befcherminge hebben genomen, het pandt van alle fcgeninge cnde der Goddelickcr tegen- woordicheyt, namclick, de waerheyt van Godes Woort, in de plactfcn hares gebiets heylichlick cn- de religicufelick hebben ghehandthaeft,endc noch arbeydt noch koften ghefpaert om fulck een groot werek te bevorderen, ende te volbrengen : voor welcke uytnemcnde weldaden fy de felve uyt gantfeher herten overvloedige vergcldingc, geeftc- lickc ende tijdelicke, foo in 't gemeyn als in't bclbn- dcr, van den Heere toewenfent: Alfo bidt fy de fel- ve feer goet-gunftige Heeren ernftelick endeoot- Li moe-
|
||||||||||
|
dat fy tot beter verilant ghebracht zijnde, met ee-
n'en Geeft, mont, gcloove cnde liefde, tot de Kerc- ke Godes ende gemeenfchap der Heyligen fouden mogen weder kceren; ende alfoo ten laetften de wonde der Kercke wcrde geheclt, cnde alledc Le- den van dien een hert ende een ziele zijn mochten inden Heere.
Doch nademael fommige die van ons uyt ghe-
gaen zijn onder den Tytcl van Remonfiranten (wele- nen name van Remonfiranten, als oock Comra-Re- rnonjlranten, de Synodus oordeelt dat in eeuwige vergetinge behoort gebracht te worden) door eygen bedrijf ende raet, ende met onwettige wijfen van doen, met fchcndinge vande difciplineendeordre der Kercke, ende vcrachtingevande vermaningen ende het oordcel harcr Mit-broedcre, defeer bloey- cnde ende in ghcloove ende liefde verecnichdc Kerckcn van NeHerlant, in defe ftucken der Leerc feer fwacrlickcnde forgelick hebben beroert, fcha- dclickc en oude dwalingen wederom te voorfchijn gebracht, cnde nieuwe ghefmedet, de felve opent- lick cnde heymelick, met monde cnde fchriften onder 't Volck geftroyt cnde op 't heftichfte voor- geftaen: de Leere die tot hier toe inde Kcrcken was aengenomen, met lafteringen ende onghefchicktc fmaet-redenen fonder mate ende eyndc befwaert, cnde alles alommemet crgerniiTen, oneenicheden, ongeruft-makingen,ende beroeringen der confeien- tien vervult; wclcke fware fonden regen 't gcloove, tegen de liefde, tegen de goede zeden, tegen de ee- nicheyt cnde Vrede der Kercke , alfoofe in gheen Menfche rcchtveerdelick geleden en conncn wor- den , cnde in Kercken-dienaren met fware cenfue- ren tot allen tijden inde Kercke gebruyekt, nootfa- kelick moeten gheftraft worden : S O O I S Τ, dat de Synodus, na de aenroepingc van den H. na- me Gods, uyt fijn woort gcnoechlacm bcwuftzijn- de van de macht die haer toekomt,navolgende ooc de voctftappen van alle Wcttclijcke lbo oude als nieuwe Synoden, ende gefterekt zijnde met de au- thoritcyt.der Hoog: Mog: Meeren Staten Gencracl, vcrklacit cnde oordeelt, dat die Kercken-dienaren die haer ghcdragen hebben als aenleyders van de partyfchappen inde Kerckc,cnde Leeracrs derdwa- lingcn,fchuldichcnde overwonnen zijn van vcrval- fchingc der Religie,fcheuringc vande cenichey t der Kercke, ende van feer fware gegevene crgerniiTen: cnde byfondcrlick die tot defen Synodum zijn ge- citeert ghewceft , noch dacr en boven, van onver- dracchlickc hcrtncckichcyt tegen de Refolutiendcr hoogcr O verhey t in defe Synodo gepubliceert, ende tegens defe eerweerdige Synode felfo. Om welcke oorfaken de Synodus ten cerftcn de voornoemde geciteerde Pcrfoonen alle Kerckclickc dienftê ver- biet, de felfde van hare amptcn af-ftelt, ende oock der Academifcher bedieningê onweerdich oordeelt, ter tijdt toe, dat fy door ernftige bekeeringc,die met \voorden,wercken cnde contrarie betrachtingen gc- nocchfamelick fal bewefen zijn,de Kercke genocch «oen, cnde met de felve waerlick en ten vollen ful- Jcn verfoencn, cnde tot de gemeenfchap der felver wederom aengenomen worden. Het welcke w7y tot haren beften,cnde tot vreuchdc der gchcelcr Kerc- ke , gantfchclick in Chrifto onfen Heere wenfehen. Macr de andere, van welckcn tot defe Nationale Synode de kenniftb niet en is gekomcn,beveelt fy, |
||||||||||
|
PlacatecL·/. i.Boeck
|
168
geert de Decreten, ende Sententie hier vooren
ïtaende. S O O I S Τ, dat Wy om de vruch- ten van dit groot ende heylich werck.diergelijcken noyt voor defen van den aenvanck der Reformatie is gefien, de Kercken defer Landen te doen genie- ten, ende niet meer ter herten nemende als de eere van Godts heyligen naem, de behoudeniiïè ende voort-plantinge van de ware Gereformeerde Chri- ilelijcke Religie (wefende het fundament van den welilant,ende den bandt van de eenichey t der Ver- eenichde Nederlanden) midtigaders, de eenichey t, rulle ende vrede der Kercken, als mede de behou- deniilè vande eenichey t der Kercken defer Landen met alle de uytlandtfche Gereformeerde Kercken, van de welcke wy ons niet en hebben konncn nochte mogen af- fonderen : Het voorfz oordeel, ende Sententie des Synode ghcfien, rijpelick ver- ilaen, gheexamineert, ende overwogen hebbende, de felve in alles volkomentlijck hebben gheappro- beert, geconfirmeert ende geratificeert, Approbe- ren , confirmeren ende ratificeren de felvc midts defen, willende, ende Hamerende datgeene ande- re Leere aengaende de voorfz Lecr-punclen in de Kercken defer Landen fal werden gelcert, ofte ge- dreven, als de welcke het voornoemde oordeel con- form is. Ordonnerende ende bevelende dien vol- gende alle Kerckelijcke vergaderingen , Kercken- dienaren, Profeflbren ende Doctoren inde heyligc Theologie, Regenten van Collegien, ende voorts allen ende een yeghelijcken dien dit eenichfints concerneren ,ofte aengaen mach, haer in't exerce- ren van hare dieniten,ende bedieningen getrouwe- lick ende oprechtelick in alles hier na te reguleren, ende gedragen. Ende ten eynde onfe goede inten- tie in deièn volcomentlick alomme mach werden nagecomen, Ontbieden ende bevelen wy die Sta- ten, Stadthouderen,Gecommitteerde Raden, ende Gedeputeerde Staten vande Provinciën refpedive, van Gelderlandt ende Graeffchap Zutphcn , Hol- landt ende Weft-Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieilandt, Over-Yiïèl, Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen Officieren, Rechteren ende Jufh'cieren, het oordeel des Synodi voor- noemt , met het achtervolgh van dien te mainte- neren , ende doen mainteneren, fonder dien aen- gaende eenigc veranderinge te doen, ofte ghedoo- gen by yemanden ghedaen te werden in eeniger manieren, want wy fulcks tot vorderinge van Go- des eere , welilant van den Staet defer Landen, mitigaders ruil:, ende vrede der Kercke verilaen te behooren. Gegeven onder onièn Cachette, Para- phure ende de Signatuere van onfen Griffier, in 's Graven-Hage den tweeden Julii, Anno fefthicn hondert en negen thien. Was gheparapheert, A. Ploos ^
Onder ilondt,
Ter Ordonnantie van de Hoogh-gemelte Heeren
Staten Generael. Getecckent,
C. Aerjfen.
Ende was op 't fpatium op - ghedruckt 't voorfz
Cachet in rooden Waifche. Volgen
|
||||||||||||
|
\6y
|
|||||||||||||
|
mocdelijck, dat hare Hoog: Mog: defc heylfame
leere, die vande Synodus fecr ghetrouwelick nae 't woort Godts ende de ovcr-cen-ftemminge der Ge- reformeerde Kercken uyt-gcdruckt is , alleen ende fuyvcr in hare Landen openbaerlick gelieve re doen leeren ; alle oprijfende ketteryen ende doolingen weeren ; de ongeruite ende oproerige geeilen be- dwingen ; haer oock voortaen als ware ende goe- dertierene Voefter - Heeren ende befchermers der Kercke voort-varen te vertoonen; de Sententie over de voornoemde Perfoonen, volgens't recht der Kercke, door defer Landen Wetten bevefticht, van waerden houden ; ende de Synodale befluytingen door hare authoriteyt vallende gcduerichlick doen onderhouden. Was onderteeckent inden name ende door bevel 'des Synodi, Sehaflianus Damman Scriba Synodi.
Feflus Hommius, Synodi Acluarius.
Ende noch leger, Tot getuygeniiTe dat dit alfoo
gepaifeert zy, DAN IEL HEIN S JUS.
|
|||||||||||||
|
APPROBATIE,
Fan de Hooch Mogende Heeren, mijn Heeren de Staten Generatl.
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen dengenen die defe fullen fienoftelefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo wy tot wech-neminge van de droevige, ende fchadelickc gefchillen, ende mifver- ftanden t'federt cenige Jaren herwaerts tot grooten ondienft van 't Landt, ende onruile vande Kercke gerefen over de vijf bekende Hooft-ftucken der Chriftelicke Leere, ende het aenkleven van dien, volgende d'ordre in Godcs Kercke, ende felfs in de Nederlanden voor defen ghebruyckclick, goet ghe- vonden hebben binnen de Stadt DORDRECHT te convoceren een Nationael Synode van alle de Kercken defer Landen : Ende omrne de voorfz Synode tot der Landen mceilen dienft te doen ce- lebreren, tot de felvc met groote moeyte ende on- kollen verfocht ende verkregen vele voortrefTelic- ke, hoogh-geleerde, ende vermaerde uytheemfche Theologanten van de Gereformeerde Kercken, als uyt de onderteyekeninge der Decreten achter ye- der Hooft - iluck van 't voorfz Synode is te fien: Hebbende daer-en-boven tot goede direeïie onfe Gedeputeerden uyt de refpedive Provinciën ghe- committeert om de gemeltc Vergaderingc vanden beginne tottcn eyndc toe te aflïileren, Op dat alles aldaer in Godes vreeic, ende met goede ordre al- leen nae den regel van Godes heyligc Woort, vol- gende onfe goede mecninge, mochte werden ver- handelt. Ende de voorfchreve Synode nu door Godts genadigen fegen met foo grooten eenilem- micheyt van allen, ende een yegelijcken , foo wel Uytlandtfche als Inlandtfche , vande voorfchreve vijf Leer-poinc~ten, ende de Leeraers van dien heeft ghcoordcelt,ende met onfen voorweten ende con- fcnt op den feilen Meye laetll-leden , ghepromul- |
|||||||||||||
|
i&
|
|||||||||||||
|
Raeckende de Religio, &c.
|
|||||||||||||||
|
\6$
|
|||||||||||||||
|
ftranten ι de welcke fy betuyehden met de felve
moeyte onderfocht te hebben, ende dat de felve meeilendeel foodanige waren.die op alle Confeifie.rt der Gereformeerde Kercken konden aengheteyc- kent worden. De hondert fes-en-veertighile Scifie,
Des felvigen daeghs naer noen. ^Yn af-ghevraeght de oordeelen van de andere 9
^ibo Uytheemfche als Inlandtfche Theologen, vande Leere in de Nederlandtfche Confeifie begre- pen: ende is by allen ende een yedèr verklaert met eenitemmige advijfen, dat fy oordeelden, dat in defe Confeifie geen Lcer-ftuck begrepen en was 4 't welck met de waerheyt in de hcyfige Schriftuerc uytgedruckt, was ftrijdende; maer ter contrarien, dat alles met de felvige waerheyt ende met de ConfeiÏÏcn van andere Gereformeerde Kercken wel accordeerde. Daer - en - boven zijn de Inlandtfche vermaent
van de Uytheemfche Theologen, in defe rechtfin- nigc , Godtfalige ende eenvoudige Confeifie des geloofs, ilantvaftelick te willen volheiden, de felve den Nacomelingen onvervalfcht te willen nacr la- ten , ende tot de comité toe oniès Heeren Jcfu Chrifli, onvervalfcht te willen bewaren. Hebben oock de Inlandtfche ecndrachtelijck verklaert, dat haer voornemen was, inde profeïïie defer rechtfm- nige Leere, flantvailelick te willen volherden,cnde de felve in defe Nederlandtfche Provinciën fuyver- lick te lceren, neerftelick voor te itaen,ende voorts onvervalfcht. door de ghenade Godts te bewaren. Den wekken fy oock voor dat minnelicke accoort, foo wel der Uytheemfche als Inlandtfche gedanckt hebben , ende de E E. Heeren Gecommitteerde, uyt name der Kercken ghebeden, dat fy by de Hoogh.Mogende Heeren Staten fouden willen in- tercederen,dat den felvigen Hoogh Mogende Hee- ren belicve deferechtfinnige Leere inde Nederlant- fche Kercken voortaen door hare authoriteyt onge- fchent te hanthaven ende te beveiligen. De Gedeputeerde der Walfche Kercken, heb-
ben acngedient, dat de felvige Nederlantfchc Con- feifie in de Nationale Synode der Kercken van Vranckrijck, inde Stadt van Vitry, anno 1583. ge- houden , folemnclijcken gcapprobeert haddc ghe- wceil. 't Welcke fy uyt de Aéten des felvigen Synodi beveilighden: die hier volgen. Atla des Synodi van Vitrij.
WY Predicanten ende Ouderlingen inde Stadt
van Vitry veriamelt, om een Nationale Syno- de te houden, ende tot dien eynde van alle Kerc- ken van Vranckrijck ghedeputeert, ten veriöecke der Broederen die vande Nederlandtfche Kercken tot ons gefonden waren, hebben defe Confeifie des geloofs der voorfchreven Kercken, om de onderlin- ge eenicheyt inde Leere te betuygen , onderteye- kent : Gelijck door een Artijckel, aengaende defe faeckc gheilelt, naerder verklaert is. Gedaën te Vitrij,den vijf-en-twintighilen Mey anno vijfthien- hondert drie-en-tachtich. P. Merlmus Profes. M. Virelltts, ®c, L 3 Ven
|
|||||||||||||||
|
Voken eenige Extraïten uyt de bande*
urnen as boven-gemelten Synodi»
|
|||||||||||||||
|
De hondert vier-en-veertiehile Seilie.
Den %a. Aprilis, des Maendaeghs naer noen. 1619. |
|||||||||||||||
|
I
|
s eccontinueert, &c. *
De E E. Heeren Ghecommitteerde hebben |
||||||||||||||
|
voorgeftek, dat fy aenden Hoog: Mogende Heeren
Staten Generael, door eenige uyt haer Collegic na den Hage gefonden, rapport hebben gedaen van 't gene wat tot noch toe inde Synode gepafleert was: dat namelijck, eyndelijck met eenftemmicheydt, het oordeel des Synodi vande vijf Artijckelen der Remonilranten gheformeert ende onderteyekent was geweeil: datfulcks den felven Hoogh Mogen- de Heeren infonderhey t aengenaem was, ende dat dien arbeyt foo der uytheemfche Theologen, als der Inlandtfche , haer ten hooghilen behaeghde : ende dat fy vermaenden, dat 't gene noch reileer- de te doen, foo haeil als doenlijck, ten eynde ghc- brocht mocht worden. Dat dit oock voor al den wille der Hoog: Mog: Heeren Staten was, dat de Confefiie des gheloofs der Gereformeerde Neder- landtfche Kercken, nacr ghewoonte der Nationale Synoden , inde tegenwoordigheyt der Uytheem- fche Theologen over-lefen ende onderfocht foude worden. Ende dat ycder lidt des Synodi, lbo wel Uytheemfche als Inlandtfche, vryelick foude ver- klaren, lbo fy yet in defe Confeifie mochten aenge- merekt hebben, 't welcke de Leer - pun&enende fubilantie der Leere betrefte, ende het welcke met de waerheytvan Godes gheopenbaerde Woort, oft met de Confeifien van andere Gereformeerde Kerc- ken, niet al te wel en foude fchijnen te accorderen. Doch wat de methode ofte manieren van fpreken, ende de Regieringe ofte ordere der Kercke aen- ginck,dat dat felvige nader hant van de Inlantfche alleen naerder onderfocht foude worden. Is der- halven vermaent ter felve tijdt, dat volgens dien den 31. ende 32. Artijckcl, nieten behoefde geexa- mineert te worden : dewijle in beyde ghehandelt wiert vande Kerckelickc ordere, die iömmige Uyt- heemfche van de onfe verfcheyden hebben. Naerghcdane provifievan Exemplaren der Ne-
dcrlantfche Confeifie, zijn ordentlijck voorgelefen alle de Artijckelen defer Confeifie. Ende is yeder cen verfocht, dat na behoorlijcke ende neerftige ende crnflige examinatie der felvige, voorts vry- mocdclijck ende oprechtelijck fouden willen ver- klaren , of fy in de Lecr-ftucken in de Confeifie be- grepen, yet hadden waer ghenomen, 't welck met Godes Woort niet en foude accorderen, ende der- halven oordeelden, nootfaeckelijck verandert te moeten worden. De hondert vijf-cn-veertichile Seiüc.
£>cn X X X. Aprilis, des Dijnfdaechs voor noen.
Γ\Ε E E. Theologen van Groot-Brittannien,heb-
ben verklaert dat fy de Nederlandtfche Con- feifie neerilelijck hadden gecxamineert, ende niets daer in gevonden , aengaende de Lcer-ilucken des gcloofs, of ten quam over een met Godes Woort, niet tegcnilaende. de bedenckingen der Remon- |
|||||||||||||||
|
PlacaterLj. t.Boeck
|
Ι?!
geleert, op de felve wijfe onderfocht ende overfien
ioude worden: ende dat een yeder verklaren fou- de, offy meenden dat in defe Catechifmo yet ge- leert wiert, 't welck met Godes woort niet en fou- de fchijnen over een te komen. Tot defen cynde zijn alle de Vragen ende Antwoorden des iclvigen overlefen, ende is een yeder gebeden fijn gevoelen van de Leercdaer in begrepen, oprechtelick te wil- len verklaren. De hondert acht-en-veertichfte Sciïie.
Desfelvigen daeghsnaer noen.
TS met eendrachtige ende over-ecn-ftemmende
■^advijfen, foo der Uythcemfchc als der Inlantfche Theologen verklaert, dat de Leerc inde Catechifmo vanden Paltz begrepen, in alles met Godes Woort was accorderende, ende dat inde felve niet en was begrepen, het welcke foude fchijnen als daer mede niet over een komende, te moeten verandert ofte verbetert worden, ende dat defe Catcchifmus een feer wel gefielde cort begrijp was der rechtfinnige Chriilelijcke Leere : feer vvijfelijck gheaccommc- deert, niet alleenlijck nacr't begrijp dertweeder jonckheyt, maer oock tot bequame onderwij fingc, der gener die tot hare Jaren waren gekomen. En- de dat de felve derhalven met groote ilichtinge in de Nederlandtfche Kercken mochte gheleert, ende in alle manieren behoorde ghehouden te worden. |
|||||||||||||||
|
171
Den Artijckelluyt aldus.
WAt aengaé't de Confeillc des gheloofs, ende de
Kcrckelijcke difcipline,die de Broeders der Ne- dcrlantfche Kercken ons hebben overgclevert: defe Synodus danckt Godt ten hooghften over 't groot accoort ende eenicheyt, die tuiTchen de Ncder- landtfchc, ende de Kercken defes Rijex, in beyde geficn wordt. Ende en heeft geen fwarichey t ghe- maeckt, de felve te onderteeckenen: ende heeft be- geert, dat de voornoemde Broeders Gedeputeerde oock'defghclijcks, de Confeffie ende Kerckelijcke difcipline der Kercken van Vranckrijck fouden.wil- len onderteyekenen, het welcke van de voornoem- de Broeders gcdaen is. Petrus Merlinus, Matthaus Virellus vercorene Pmftdes. De wijk cl' opgetnelte Confeffie, gelijckfe inde Synode is
overlefen endegeapprobeert, tefamen met de Catechifino meefl achter alk Byhlkens in Octavo, ende elders me- mchmael'gedruckt, ende inyeders handen is, hebben on- modich geacht d'felve alhier te laten volgen. De hondert fèvcn-en-veertichftc Seflle.
Den 1. Mey, Woonflaeghs voor noen. De E E. Gecommitteerde hebben verklaert, dat
dit oock de wille was der Hoogh Mog: Heeren Staten Gcnerael, dat de Catcchifmus van den Paltz, nu over lange tijdt' inde Nederlandtfche Kercken aengenomen, ende dus lange in de felve |
||||||||||||||||
|
DE verdere handelingen van defe Synode, foo noopende de perfectere overfettinge des Ouden ende Nieuwen Te*
flaments uytte originele in Nederduytfche Tak ■ als andere verfcheyden generak ende particuliere, kan den curieufen Lef er in eengroot Volumen met Privilegie van hare Hoogh Mog: tot Dordrecht gedruckt, in't lan- ge ende breede in verfcheyden Talen vinden; Ons heeft ghenoech gedacht het principaelfle ende ejfentieelfie hier in te voegen, >■
De goetwillhe Lefer gelieve oock indachtkh te wefen, dat, lange voor de boven-gemelte Nationale Synode, ver-
fcheyden andere, foo Provinciale der Kercken van Hollandt en Zeelandt in den Jaere I 5 7 4. als Nationale der Ne- derlandtfche, Duytfche en iValfchen Kercken, foo'wel lnlandtfche als Uytlandtfche inden Jaere 1578. beyde tot Dordrecht; tnitfoaders inden Jaere 1581. tot Middelburg/) in Zeelandt .· Voorts oock eene inden Jaere 1 ■} 8 6. in V Graven-Hage\ by lafi des Grave van Leyeefler, gehouden zijn. In alle welcke Kercken-ordeningen naer gelegent- heyt dies tijdts beraemt zijn; dat oock inden Jaere 1 59 1. by de Staten van Hollandt eenige Politijcque en Kercke- lijcke Per (bonen gecommitteert zijn, om het Concept van Kercken-ordeninge, anno 1583. ontworpen, te refumeren, ende tfamentehjck ten beflen te helpen advijeren,op 't gene tot dien eynde noodichen dienfiich wefenfoude,ende den Staten rapport te doen. Dat oock daer over niet alleene doe ter tijdt, maer oock naderhant verfcheyden inflantien qedaen, ende befoittnes gevallen zijn,fonder dat tot noch toe eenige Kercken-ordeninge in Hollantfinalick is gearre- fleert, de welcke pro lege foude werden gheobferveert, hebben derhalven niet anders konnen laten volgen als de Kercken-ordeninge provifionelijck by de Staten van Zeelandt inden Jaere 1 ^91. gearrefleert. |
||||||||||||||||
|
Α C Τ Α, ofte Handelingen des Troylncialen^Synodi van Zeelandt,
by autborlfatie wande Ed: Mog: Heeren Staten gehouden binnen Middéburgb, den eerflen
Februari] ijyx. Prefide, Daniele de Dieu: Aifeiibrc, Philippo Lanfbergo: ende Scriba, loanneMiggrodio: Ten bywfen wande Heere Roelfius, Tenffonarua wan Middelburgb, ende de Kmfheere Vof bergen p gbecormmttmt wande woorf^Ed: Mog: Urnen Staten. grodius, vergefelfchapt elckmet iljn Ouderlinck:
met namen Bogaert, Dirck de Neve, ende Pietet jfaacx. Uyt den Claffe van Schouwen.
|
||||||||||||||||
|
Eklij
|
||||||||||||||||
|
Heyndrick Brandt ende Anthonis Lourentii,a\sH'i'
nifteren;
|
||||||||||||||||
|
Joannes Seu, Daniel de Dieu , enaejohannes Mig-
|
||||||||||||||||
|
173 ! Raeckende de
nifteren : Adriaen Sebafiiaentfz ende irilkm Schenck
als Ouderlingen. Uyt den Claffe van Suyt-beverlandt. ,
Andrks Kaene, Philippus Lanifiergen, ende Lowïjs
Vervejlen, als Minifters : Cornelis Jan/en Boone, ende Dknus Marinuffen, als Ouderlingen. Uyt de Claffe van Tholen.
iacohs Bdzeiïus de Ionge, Hendrïck Henningus, Ge-
rardus platteel, als Minifters: ende Anthoim Verflro- pen als Ouderlinck. I.
ι Μ goede ordeninge inde Gemeente Chri-
: ili te onderhouden,zijn dacr inne noodich j de dienften, t'famenkomften, opficht der Leere, Sacramenten ende andere Ceremoniën, en- de de Chriftelijcke ftrafTe, waervan hier naer or- dentlick lal gehandelt worden. Vande Dienjlen.
II.
De dienilcn zijn vierderley, der Dienaren des
Woordts, der Dodoren, Ouderlingen ende Dia- conen. Vande beroepinge der Dienaren des Woorts in de
Steden ,foo k/eyn a/s groot. III.
De Kercken-Raedt met de Diaconen fullen haer
Overheyt aen fpreecken , ende van haer begeeren dat hen bclieve eenige uyt haer Collegie, (wefende Lidtmaten vande Gemeente) te committeren, ten eynde fy by een komen, ende gefamentlick deli- bereren over eenen bequamen Minifter. d'Welck gedaen hebbende, fullen den felven der Claffi aen- dienen, om volgende 't goet-duncken der ClaiTen den verkooren Minifter te beroepen, ende aen te nemen. Doch foo daer cenich Collegie der Magi- ftraet ware , in het welcke niemandt is Profemc doende vande Gereformeerde Religie: fal dciè be- roepinge ende verkiefinge toc-gaen, door die van- den Kercken-Raedt ende Diaconen aldaer, met ad- vijs der ClaiTe.welvcrftaendc dat men fulex gedaen hebbende, veribecken fal d'approbatie van den fel- ven Magiftraet. Vander Min'ifleren beroepinge ten platten Lande.
IIII.
Inde Dorpen dacr de Magiftraet beftaet uyt ee-
nige Lidtmaten der Kercken , fullen die van den Kercken-Raedt metde Diaconen aldaer haren Ma- giftraet aenfpreecken, ende van haer begeeren, dat- tct hen believe eenige van hen Collegie (, Profeffie doende vande Chriftelijcke Religie) te committe- ren , om gefamentlijck eenen bequamen Minifter te verkicfen, ende dat met advijs der ClaiTe: Item, daer gcencn Kercken - Raedt en is, fal 't ièlvc ghe- fchicden by der ClaiTe alleen, met approbatie van- den Magiftraet, behalven dat onder 't refort van Vliltingen ende Vere, achtcrvolght fal worden, die Refolutic defen aengaende, hen by den Staten ver- gunt, foo die den voorfchreven Steden ende ClaiTe van Walcheren aengefchreven is. |
Religie/ s cVc.
|
||||||||||
|
T74-
|
|||||||||||
|
v,
|
|||||||||||
|
Geen Miniflfer fal vörkooren ende aengenomeri
werden, fonder voorgaende examinatie over leere ende leven, te ghefchieden by den ClaiTe ofte hen Gedeputeerden , wel-verftaende aen den fulcken die te vooren inden Dienft des Woordts niet ghe- weeft en is. De geene die te vooren Minifters ghe- weeft zijn, fullen behoorlijcke Atteftatie van leere ende leven overbrengen, nae de ordre des Claflïs. Belangende voorts de Nieuwelingen,Mis-pricfters, Monicken ende andere die eenige Scde verlaten hebben, en fullen totten Minifterie niet toegelaten worden, voor dat fy eenen mcrckelijcken tijdt be- proeft zijn. Aengaende den beroepen Minifter, nae dat hy der Gemeente den tijdt van veerthien dagen, fonder eenige merckelicke tegenfpreeckin- ge voor-gheftclt fal zijn , lal openbaerlijck in fijnen Dienft beveftight worden, ende dat met voorgaen- de ftipulatie, af vraginge, vermaninge, Gebcdt, naer het Formulier dacr van zijnde, ende met op- legginge der handen, oft met hant-gevinge, ibo hy noyt gedient en heeft, maer met hant-gevinge al- leene foo hy te Yooren gedient heeft. VI.
Niemandt fal mogen ghevordert worden om
opentlijck te Predicken, ten zy dat hy een beve- ftight Kercken-Dienaer zy, aen feecker Gemeente verbonden; Doch hier inne en wort niet uytgeflo- ten de oefleninge van Jonge Proponenten, ende dat met geilooten Deuren, noch oock de gene, die tot eenige Kerckeh onder 't Cruys te Predicken gc- fonden worden. VIL
De Dienaren des Woorts, die van nu af tot ee-
nige Kercken beroepen worden, fullen hem fonder conditie aen hare Gemeente verbinden, in manie- re datiè de fclve niet en fullen mogen verlaten, om elders een beroepinge aen te nemen, fonder de be- willinge des Kercken-Raedts, met de Diaconen , ende de gene die te vooren in dienfte van Ouder- linghichap ende Diakenfchap gheweeft hebben, midtigaders de Magiftraet, ende met voor-weten vande ClaiTe; ghelijck oock geen andere Kercke fulck en fal mogen ontfangcn, eer hy Wettclijckc ghctuygenifle fijns affcheyts vande Kercke ende ClaiTe daer hy gedient heeft, vertoont hebbe. VIII.
Op d'ander zijde fullen de gene,by de welcke de
beroepinge der Minifteren ftaet, gehouden zijn, de felve, van behoorlijcke onderhout te veriörgen. IX.
DewijlecenDienaerdes Woordts eens Wette-
lick(alsboven)beroepen zijnde, fijn leven lanck aen den Kercken - dienft verbonden zijnde: Soo fal 't hem niet geoorloftzijn, hem tot eenen ande- ren ftaet des levens te begeven, ten zy om groote ende gewichtige oorfaecken,dacr van de Claffe ken- niiTe nemen ende oordcelcn fal. X.
Soo eenige Dienaers door ouderdom, fieckten,
ofte anderfints haren dienft voor eenen tijdt verla- ten moeften, (het welcke niet fonder advijs des Kercken-Raedts gefchieden en fal) fullen fy noch- tans tot allen tijden de beroepinge der Gemeenten onderworpen blijven. Het
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||
|
PIacaten_>. t.Boeck. 3.T1C t.Deel.
|
|||||||||||||||
|
176
|
|||||||||||||||
|
5
|
|||||||||||||||
|
17
|
|||||||||||||||
|
ende ibo dit niet en kan gefchieden, het fal by het
oordeel der ClaiTe beftaen, den voorfeyden te ver- ftellen, ende dat met verklaringe van fijn onfchult, foo hy onfchuldich is. Vande DoBoren.
XVIII.
Het Ampt der Doftoren ofte Profeflbren in der
Theologie is, de Heylige Schrift uyt te leggen, en- de de fuy vere Leere tegen alle Ketteryen ende do- lingen voor te ftaen. Vande Ouderlingen.
XIX.
De Ouderlingen fullen door het oordeel des
Kercken-Raedts ende der Diaconen verkoren wor- den, foo dat het naer gelegentheyt van elcke Kerc- ke vry fal zijn , foo veel Ouderlingen als daer van noode zijn,der Gemeente voor te ftellen, om van de felve (ten ware datter eenich beletfcl voor viele) gcapprobcert ende goet ghekent zijnde, met open- bare ghebcden ende ftipulatien beveftight te wor- den. Oft een dobbel getal, om het halve deel, by der Gemeente verkooren te worden , ende op de felfde maniere in den dienft te beveiligen, volgen- de 't formulier daer van zijnde. Behalvens dat hier inne gevolgtfal worden de Refolutie by de Ed: Mo: Hecren Staten hier op ghenomen, die den Steden ende ClaiTes refpeétivelick aen-gefchreven is. X X.
Der Ouderlingen Ampt is,behalven het ghecne
dat boven Artijckcl ix. gefeyt is, hen met de Die- naers des Woorts ghemeyn te zijn, opficht te heb- ben dat de Dienaers, midtfgaders hare andere me- dchulpers endc Diaconen, haer Ampt ghetrouwc- lijcken bedienen, ende de bclbeckinge te doen, nae dat de gelegentheyt des tijdts, ende der plaetfe.tot ftichtinge der Gemeente, fo voor als na het Avont- mael kan lijden , om byfonder de Lidtmaten der Gemeenten te vertrooften ende tOnderwijfen, ende oock andere tot de Chriftelijckc Religie te vermanen. Vande Diaconen.
XXI.
In alle Kcrcken fullen Diaconen wefen,Lidtma-
ten der Kercken zijnde, welverftaendc dat in fulc- ke Plaetfen , daer de Magiftraet haer Huys-arm- mcefters ftelt, fy bcyde te famen maer een Collc- gie fullen maecken met een gemeyn Beurfe, ibo wel in 't ontfangen als in 't uyt - geven, ten eynde dat alle de Armen, fonder onderfcheyt van Religie, na den eyfch van haren noot, mochten geholpen worden, ghemerekt de Aelmoeflen fonder onder- fcheyt ghecolledeert worden , op dat door defen middel, alle gefchillen ende quaet vermoeden ghe- weert, endc alle goede eenicheyt onderhouden worde. XXII.
De maniere van verkiefinge ende beveftinge
van Diaconen , fal conform wefen de voorgaendc maniere van verkiefinge, ende beveftinge der Ou- derlingen, dochalfoo, dac in foodanige plaetfen daer den Magiftraet ende Kercken-Raedt de Dia- conen verkieien , fulcken ghebruyck ftadt grijpen fal, ter tijde toe, hier anders met ftichtinge ial kon- ncn |
|||||||||||||||
|
XI.
|
|||||||||||||||
|
Het fal niemandt gheoorloft zijfi , den Dienft
fijner Kercke onderlatendc, ofte in geenen feecke- ren dienft zijnde, hierende daer tegaen Predic- ken,buyten confent endc authoritcyt des Synodi, ofte Claflis: ghelijck oock niemandt in een ander Kercke ecnige Predicatie fal mogen doen, ofte Sa- cramenten bedienen, fonder bewillinge des Kerc- Ken-Racdts. XII.
Der Dienaren Ampt is, inde Gebeden ende be-
dieninge des Woorts aen te houden, de Sacramen- ten üyt te richten, op hare Mede-Broeders, Ouder- lingen ende Diaconen, mitfgaders de gantfche Ge- meente goede acht te nemen : ende ten laetilen met d'Ouderlingen de Kcrckelicke difciplinc te oefTenen, ende beforgen dat alles eerlijckcn ende met ordre gefchiede. XIII.
Onder de Dienaren des Woorts fal ghelijckheyt
ghehouden worden , acngaende de lailen hares dienft, mitfgaders oock in andere dingen (ibo vele moghëlijck is) volgende het oordeel des Kercken- Raedts, ende dies van noode zijnde , des Claflis, het welckc oock inde Ouderlingen ende Diaconen te onderhouden is. XIIII.
In Kcrcken daer meer bcquame Prcdicanten
zijn, fal men het gebruyek der propofiticn aenftel- len , om door fulckc oefTeninge eenigen totten Dienft des Woorts te bereyden. XV.
De Kerckcn-Raden endc Claflen fullen alomme
toefien datter goede School - Mcefters zijn, die niet alleen den Kinderen leeren lefen , fchrijven, Spraecken ende vrye Conften, maer oock de felve in Godtfalicheydt, ende inden Catcchifmo onder- wijlen, achtervolgende het Placaet vande School- ordeningeonlancx by laftc vande Ed. Mog. Hcercn Staten gcpubliceert. Vande tranflatie ofte verplaet/inge der Minimieren.
XVI.
Wanneer een Minifter in fcecker Kercke die-
nende , bevonden wort foo treffelijcken begaeft te zijn, dat hy in een ander plactfe met meerder vrucht foude konncn dienen , endc het geviele dat den Minifter voorfchreven van een foodanigen Ge- meente begeert werde; de Claflc fal mogen dcfe iaecke vande verplaetfinge vorderen, midts dit ver- foeck den felven Dicnacr des Woorts, mitfgaders fijnen Magiftraet ende Kercken-Raedt voorhou- dende , endc iöeckcndc de felve door voegelijcke redenen daer toe te bewegen ende te bewilligen, voor handen oock hebbende cenen anderen bequa- men Dicnaer des Woorts, om inde plaetfe van den andercn,dic(uytoorfaecke als vooren) elders vcr- focht wort, met ftichtinge geftclt worden. XVII. Wanneer het gebeurt datter in eenige Gemeen-
te feeckcre merckelijckc onwille rijft ende opftaet tegen haren Minifter, waer door den felven (heb- bende nochtans ftichtelijcke gaven) bevonden fou- de worden met vrucht daer niet langer te konnen blijven. In defen val f il de Claflis arbeyden, door alle voegelijcke middelen dciè onwille te weeren, |
|||||||||||||||
|
=v
|
|||||||||||||||
|
Raeckende de Religio, &c.
|
|||||||||
|
178
|
|||||||||
|
177
nen verfien worden: Welck voorfeyde Collegie der
Diaconen endc Huys-Arm-meeilers Wekelick by een fullen komen, om met voorgaendc acnroepin- ec vande naem des Heeren van hen-licder bcdie- ningc te fprcecken, in der voegen dat oock Mini- fiers des heyligcn Woorts te dier plaetfen tot hacr- licdcr vcrgaderinge vry acces fullen mogen hebben: Sal oock dit Collegie t'iijncr tijdt voor de Magi- fhact hunne openbare rekeninge doen , oock ten overiTaen vande Miniilersofte eenige vanden Kerc- ken-Raedt daer toe gedeputeert. XXIII. Der Diaconen eygen Ampt is, de AelmoeiTen
ende andere Arm-goederen neerilelick te verfame- Icn, endc de felven getrouvvelijck ende vlij tel ijck, nac den eyfchs der behoeftigen, by der Ingefetenen endc Vreemdelingen, met ghemcenen advijfc uyt tedeelen.de bcnaude te befoecken ende te vertroo- ilen, ende wel toe te ficn dat de AelmoeiTen niet mif bruyekt en worden. X X 1111.
De Ouderlingen endc Diaconen fullen twee
Jaren dienen, ende alle Jaerfal het halve deel ver- andert, ende andere in haer plaetfe geflelt worden: tenware dat het profijten de gelegenthcytcenigcn Kcrckcn anders vcrhieiTchen, Behalvens dat hier inne fal achtervolght worden , 't geene dat die van der Goes ende VerG defen aengaende is vergunt, ende den voorfchreven Steden ende Clailès refpe- cli velick aengefchrevcn. Vande Kerckelijcke tjamenkomfien.
XXV.
Vierderlcy Kerckelijcke t'famenkomilen fullen
onderhouden wordcn,den Kercken-Raedt, de Claf- ficale Vcrgaderinge, de particuliere ofte Provincia- le Synode, endc de Generale oft Nationale. XXVI. In defc t'famenkomilen fullen geen andere dan
Kerckelijcke faecken, endc de felve op Kerckelijc- ke wijfe gehandek worden. XXVII.
In meerder Vcrgaderinge en fal men niet hande-
len, dan het gene in mindere niet en heeft konnen af-gchandelt worden, ende daer toe de gecommit- teerde van yders Collegie ofte Kcrckcn-Racdt van hen principalickcn gelail fullen zijn. XXVIII. Soo ycmant hem beklacght, door de uytfprake
der minder Vcrgaderinge verongelijckt te zijn, de felve fal hem tot een meerder Kerckelijcke Vcrga- deringe mogen beroepcn,cnde het gene door mee- ilc ilcmmen goet ghevonden is, fal voor vaft endc bondigh gehouden worden : ten zy dat het bevon- den worde te ilryden tegen het WoortGodtsoft tegen d'argumentcn in delen Provincialen Syno- do beflotcn, foo lange φ de felve door geen ander Provintialc ofte Generale Synode verandert wort. XXIX. Der Ouderlingen t'famenkomilen fullen vande
acnroepinge des naems Godts aengevangen,ende met een danckfeggingc bcfloten worden. _ XXX. Die in defe voorfz tweederley Vcrgaderinge ofte
t'famcnkomite af-ghefonden worden, fullen hare Crcdcntic-bricven endc Inilruftie, ondertceckent |
|||||||||
|
zijnde vande gene diefc uyt fendcn,medc-brengen,
ende defe fullen geen keur-ilemmen hebben. XX XL In dcfè tweederley t'famenkomilen, fal by den Prefes ende Acccilbr cenen Schriba gevocght wor- den , om naerftelijcken op tefchrijven het gecne waerdichis aengeteeckent tezijn. Het Ampt van den Prefes is, voor te Hellen ende te verklaren het gene te handelen is,ende Wel toe te ficn dat een yc- gelick fijn ordre houdt in't fpreecken, den knibbcl- achtigen, ende die te heftigh zijn int fpreecken, te bevelen datfe fwijgen, ende over de felve geen ge- hoor ghevende, de behoorlicke Cenfure te laten gaen. Voorts fal fijn Ampt uycgaen wanneer de t'iamenkomfle fcheyt. XXXII.
Het felve feggen heeft de ClaiTis over den Kere- ken-Raedt,hct welckc de Particuliere Synode heeft over de ClaiTe, ende de Generale Synode over de Particuliere. XXXIII.
In allen Kcrcken fal cenen Kcrckcn-Racdt zijn ,
bcilaende uyt Dienaren des Woorts ende -Oudcr- lingen,dic ten minften alle Weecken eens t'famcn komen fullen, alwacr den Dicnaer ofte de Die- nacrs, foo daer meer zijn , by ghebcurte prefidcren ende d'AcTicregccren fal. Ende fal oock de Magi- flraet vande Plaetfe rcfpecTivclick (indien 't haer gelieft) een ofte twee vanden haren, wefende Lidt- maten vande Gemeente, by den Kercken-Raedt mogeii hebben, om te aenhooren endc mede van- de voorvallende faecken delibereren. X X X 1111. Wclverflaendc dat inde Plaetfen daerden Kerc-
ken-Raedt van nieuws op te richten is, het iêlfde niet en ghcfchicdc dan met advijs vandc Claile, ende daer het getal van Ouderlingen feer kleyn is, fullen de Diaconen mede totten Kercken-Raedt genomen worden. Ende wanneer daer eenige par- ticuliere uytfluytingc ofte dicrgelijckc gewichtige facckcn te verhandelen zijn , foo iitl men daer by roepen eenige notabele, foo wel vande Magiflract als andere, wefende t'famcn Lidtmatcn vandc Ge- meente. XXXV.
Inde Plaetfen daer noch geen Kcrckcn Racdt en
is. fal middcler-tijdt by den ClaiTe gcdacn worden, 't gene anders den Kcrckcn - Raedt nacr uytwijfen defer Kcrcken-ordeningc opgeleyt is te doen. XXXVI. In Zcclandt fullen vier Clafles zijn, te weten,
Walcheren met Ooilende, AxcleendeNeufen, als appendentien voor defen tijdt. De CiaiTe van Schouwen met hare appendentien. De Claile van Zuytbcvcrlandt met Wolterdijck. De ClaiTe van 't Landt van Tholcn met Rcymerfwacl, ende Bergen op Zoom, als op defc tijdt daer mede ghc- aiTociccrt. Defc Clafles fullen foo veel mogclijck is alle drie Macndcn by een komen , tottcn wclc- ken fullen verfchijnen uyt clcke Kcrcke eenen Mi- ni ftcr met eenen Ouderlinck ofte meer, nae gelc- gentheyt,met Brieven van Credentic. Item, fal a!- daer cenen anderen Prefes t'clcker reyfe zijo, 't zy by kere geftelt, ofte by nieuwe verkicfinge. XXXVII. Defc Prefes fal een yegelijcke Kercke af-vragen,
Μ of
|
|||||||||
|
PlacatetU. ï.Boéck.' 3.Tit* t.Deel.
|
|||||||||||||||||
|
l8o
|
|||||||||||||||||
|
179
|
|||||||||||||||||
|
ende andere
|
|||||||||||||||||
|
of fy haer Kercken-
|
|||||||||||||||||
|
Vande Leere
|
Sacramenten
Seremonten. |
||||||||||||||||
|
of dcKerckelijcke Difcipline geoeffent wort; of den
Armen ende Scholen beforght worden: Ten lellen of daer yet is, daer in fy het oordeel ende hulpe der Claüe,tot rechte inftellinge harer Kercke behoeven. De Dienaer dien 'r inde voorgaende ClaiTc op-ghe- leyt was, fal een korte Predicatie uyt Godes Woort oft den Catechifmo doen, van de welcke d'andere fullen oordeelen, ende foo daer yet inne gebreeckt, 't felve aenwijfen. Ten leiten , fullen inde leite Vergaderinge voor de Particulieren Synodo ver- koren worden , dieopdenfelvenSynodum gaen fullen. XXXVIII.
In't eynde vande Clafficale ende ander meerder
tfamenkomiten fal men Cenfure houden over de gene die yet ftraf-waerdich in de Vergaderinge ge- daen, ofte de vermaningeder minder t'famenkom- ftenverfmaet hebben. XXXIX.
Sal oock de Claifis,daer fulcks noodich is de vry-
hcyt hebben cenige haerdcr Dienaren vande eene Clafficale Vergaderinge totte andere te authorife- ren, om opficht te nemen op de Leere ende leven der Predicanten, ende den ilant der Kercke onder de felve ClaiTc fortcrcnde,cndc daer van op de nae- ile Vergaderinge rapport te doen. XL.
De Kercke inde welcke de ClaiTis,Itcm,dc par-
ticuliere , ofte generale Synode tïamen komt, fal forge dragen, datfedc AcTen der voorgaende Ver- gaderinge op de naeftkomende heitellen. Λ. j, 1 .
'De Inltrudie der dingen, die inde meerder Ver-
gaderinge te verhandelen zijn, fullen niet eer ghe- fchrevcn werdcn,voor datde befluytingender voor- gaende Synode gelefen zijn, op dat't gene eens af- ghehandelt is, niet wederom voor-gheitelt werde, ten ware dat men 't achtede verandert te moeten zijn.
XLII.
Soo wanneer cenen hoogh-dringende noot voor-
valt , fal de Synode Provinciacl, uyt de vier voor- fchrevc ClaiTenbcitaende,by een komen, ende dat met voorgaende authorifatie vande Ed: Mog: Hec- ren Staten van Zeelandt: Tot welcken Synodum fullen uyt ycder ClaiTc komen twee Predicanten ende twee Ouderlingen vande bequaemite ende ervarenite. In het fcheyden van clcken Particulie- ren Synodo, fal een feecker ClaiTc verordineert wor- den , om den tijdt ende Plaetfe van eenen anderen Synodus te befchrijvcn. XLIII.
AliTcr een Nationael Synodus beroepen wort,
fullen twee Miniiters met twee Ouderlingen uyt den Provincionalen Synodo van Zeelandt,met au- thorifatie vande Ed: Mog: Hecrcn Staten derwaerts afgevcerdight worden. XLIIII.
Alibo inde Provincie van Zeelandt Gemeenten
zijn van tweedcrley fpraecken, Is goet ghevonden datde Kercke vande Duytfche ende Walfche ta- len, elck fullen op haer felven haren Kercken-Raet, Clafficale Vergaderinge ende particuliere Synode houden, |
|||||||||||||||||
|
XLV.
De Dienaers des Woorts, Item, de ProfefTores
inder Theologie ende andere Coniten ende Talen, mitfgaders de Redores vande publijcke Schooien, fullen de belijdenilTe des Geloofs der Nederlandt- fche Kercken,ofte den Chriftelicken Catechifmum onderteeckenen, ende de Dienaren des Woordts die fulcks fullen rcfuferen, fullen defatlo van haren dienit byden Kercken-Raedtofte ClaiTe opgefchorft worden, ter tijdt toe fy haer daer in verklaert fullen hebben: Ende indien fy obitinatelijck in weyghe- ringe blijven, fullen van haren dienit gheheelen af- gefet worden. XLVI.
Niemandt vande Gereformeerde Religie van
defe Provincie fal hem onderftaen eenigh Boeck ofte Schriften van hem ofte van een ander ghe- maeckt ofte overgefet, handelende vande Religie, te laten drucken oft anderfmts uyt te geven, dan het felve voor henen doorfien ende goet gekent zy vande Dienaers des Woorts, fijn particulieren Sy- nodi, ofte Profcflbren der Theologie onfer belij- deniflc. XLVII,
Het Verbond t Godts fal aen de Kinderen det
Chriitenen metten Doop (foo haeft als men de be- dieninge des felven hebben kan)beiègelt worden , ende dat in de openbare verfamelingc, wanneer Godts Woort ghepredickt wort: Doch ter plaetfe daer niet foo veel Predicatien gedaen worden, fal men eenen feeckeren dagh ter Weecken verordi- neren,omden Doop extraordinaerlick te bedienen: foo nochtans dat het felve fonder Predicatie niet en gefchiede. XLVIII.
De Dienaers fullen haer befte doen , ende daer
toe arbeyden , dat den Vader üjn Kint ten Doope prefejitere, ende inde Gemeente daer men neffens den Vader oock Gcvaders ofte Getuygen by den Doop neemt (het welck ghebruyck in hem felven vry zijnde, niet lichtelijcken te veranderen is) be- tacmt het dat men neme, die der fuyvere Leere toegcdaen ende vroom van wandel zijn. XL IX.
De Dienaers fullen in 't Doopen het Formulier
vande initellinge ende ghebruyck des Doops ( dat tot dien eynde gedruckt is) gebruyeken. L.
De namen der gedoopte, mitfgaders der Oude-
ren ende Getuygen, Item, den tijdt des Doops ful- len opgeteeckent worden. L I.
Men fal niemant tot het Avontmael des Heeren
toelaten, dan die nae de ghewoonheyt der Kercke, tot welcken hy hem voeght, belijdenilTe der Gere- formeerde Religie ghedaen heeft, midtfgaders heb- bende getuyghniiTe eens vroomen wandels, fonder welck oock de gene,die uyt ander Kercken komen, niet toegelaten fullen worden. LIL
Alle de Kercken defer Provinciën fullen, ίο veel
mogelijck is, eenderley wijfe inde bedieninge des heyligen AYontmaels houden,welverftaende noch- tans |
|||||||||||||||||
|
\
|
|||||||||||
|
Raeckende de Religio, &c.
|
|||||||||||
|
182
|
|||||||||||
|
181
rans dat de uytwendige Ceremoniën in Godts
Woort voorgcfchreven niet verandert, ende alle iu- pcrilitien vermijdet worden. Ende dat na voleyn- dinae der Predicatic ende der gemeener Gebeden, on cfen Predickiloel,hct Formulier des Nachtmaels, mitfgaders het Gebedt daer toe dienende, voor een Tafel fal gelefen worden. LUI.
Het Avontmael des Heeren fal ten twee ofte drie
Macnden eens , fooveel mogelij ck is, ghehouden worden, ende fal ilichtelijck zijn, daer 't de ghele- eentheyt der Kercken kan lijden,datop den Paefch- dach, Pincxiler-dach ende Kers-dach 't felve ghe- fchiede, doch ter plaetfe daer noch geen Kerckelic- ke ordre en is, fal men ceril Ouderlingen ende Dia- conen ilellen by provifie. LIIII.
Alfo de Avont-Gebeden in veel Plaetfen vrucht-
baer bevonden worden,foo fal in't gebruyek der fel- ven clcke Kercke volgen het gheene fy achtet tot haerder meefte ilichtinge te dienen,Doch wannecr- meniè begeeren foude wech te nemen, ial 't felve niet fonder oordeel der ClaiTe,mitfgaders der Over- heyt der Gereformeerde Religie toe-gedaen, ghc- fchieden. LV.
In tijden van Oorlogen, Peihlentie, diere Tijdt,
fvvare vervolginge der Kercken, ende andere alghc- meene fwaricheden, fullen de Dienaren der Kerc- ken de Overheyt bidden, dat door hare authoritcyt ende bevel openbare Vail ende Bid-dagen ingeilelt ende gëheylight mogen worden. LVI.
De Gemeenten fullen onderhouden benefTens
den Sondagh , den Chriildach, Paefchdach ende Pincxilerdach. Vande Chrijlelïjcke flraffe ofte ferme der Difctyline,
LVII.
Gelijckerwijs de Chriilelijcke ilrafle Geeflelijck
is, ende niemandt van't Borgerüjck gherichte ende ilraffeder Overheyt bevrijdt, alfo worden oock bc- neffens de Borgerlicke ilraffè, de Kerckelicke Cen- furen nootfaeckelijck vereyfcht, om den ibndacr met der Kerck ende fijnen naeilen te verfocnen, ende de crgemiiTe uyt der Gemeente wegh te nemen. Vande op-fchorüngc ende af-fettinge der Minifiers
van haren dienfi. LVIII.
Wanneer eenige Miniilcr bcfchuldight wort een
fulcke fondc bcgaen te hebben , verdienende de ftraffê der opfehortinge van fijnen dienil ·, In defen val fullen diePeribonen,by den welckenbet beroe- pen der Miniileren (als vooren) beilaet, by een ko- men , ende nacr dat fy over defe faecke naeriligh onderfoeck fullen gcdaen hebben, ende bevinden- de , dat de befchuldinge waerachtigh is, alfoo dat den befchuldighdcn overtuyght wort, fullen ilracx den fclven, met advijs des Claffis , van fijnen dienil fufpendcren, ende dat foo lange, tot dat hy by het oordeel der voornoemde, die hem op- ghefchort hebben, ghevonden fal zijn , dat hy met flichtinge wederom in fijnen dienil treden mach. |
|||||||||||
|
LIX.
|
|||||||||||
|
Belangende de fonden, de welcke de iiraffe det
af-fettinge verdienen, zijn defe: namelick, valfche hertneckige Leerc ofte Ketterye, openbare Scheur- maeckinge, öpentlicke Blafphemien , Simonie, trouwlooie verlatinge des dienfts, ofte indringinge in eens anders dienil, meyneedicheyt, overfpcl, hoereryc, dieveryc, gewelt,ge\voonlijcke droncken- fchap, vechterye, vuyl gewin, ende in fumma dier- gelijckc grove fonden die den Autheur by der We- relt eerloos maecken. Over fulcks wanneer ecnigc Minifter (d'wclck Godt verhoeden wil) een van defe voornoemde fonden ibude bcgaen hebben, ende 't felve genoech bleecke, In deièn gevalle ful- len die Pcriöonen, by den welcken het beroep des Miniilers, als vooren,beilaet, by een komen,ende hem defatlo van fijnen dienil ilellen: ende indien daer yet voorviel, waer door defe af-fettinge ibude belet worden , het ware door ongchoorfaemheydt van den af-gcfetteden , ofte door onachtfaemheyt van den genen dien het Officie der af-fettinge toe- komt, in fulcken gheval fal de Synodus van deièr Provintie, met vier Gecommitteerden uyt de Ed: Mog: Heeren Staten,weicnde Lidtmaten der Kerc- ken, by een komen , ten eynde fy ghcfamentlijcke kenniiTe defer fake genomen hebbende, Sententie dilïinitive flrijcken , welcke Sententie fal by den voorfz Ed: Mog: Heeren Staten (als daer toe geau- thorifeert ende ghcqualificcert zijnde) ter executie geilelt worden. Doch ckfe Artijckel wort op defer volgende ma-
niere verilacn,dat, wanneer eenigen Miniiler,open- bare Ketterye, als boven, bedreven hebbende, over defe fijne Ketterye leetwefen hadde,nac dat hy van fijnen dienil af-gefet is, en fal tot het gebruyek van het heylige Nachtmael niet toc-ghelaten worden, dan met fijne openbare fchult-bckenteniiTè ende wederroepinge voor de Gemeente -· Evenwel en fal den foodanigen tót den Dienil des Woorts niet wederom acngenomen worden, dan met ordinan- tic vande Synode defer Provincie. Ende fal defe procedure oock gehouden worden ontrent fodani- gc Minifters , die om eenigen vande fonden boven gementioneert, afgefet zijn. Vande affettinge der Ouderlingen ende Diaconen.
LXI
De Ouderlingen ende Diaconen fullen om de
felve fonden,als vooren inde af-fettinge vande Die- naren des Woorts vermeit ftacn, van haren dienil af-gefet worden, ende dat by den Kercken - Racdt, met advijs der Clafle. Vande gemeene Difcipline.
LXII.
De fonden gaen ofte de Leerc ofte de Zeden acn.
Onder de fonden die de Leerc aengacn , tegen de ware Leerc ilrijdende, mach men dele navolgende fpecicn tellen, Kctterfche Leere, afval vande Chri- ilelijcke Religie ende ghemeenfehap der Kercken, tegenfpreeckinge ende laileringe Godts, fijns hey- ligcn Woordts, ende der heyliger Sacramenten, lanckduerigh af-blyven van des Heeren heyligen Avontmael, komende ende gefchiedendc uyt for- gcloof hey t ende verachtinge van alle gQedc verma- M % ningc
|
|||||||||||
|
PlacatecLj. t, Boeck. 3.Tit. i.Deel.
|
|||||||||||
|
184
|
|||||||||||
|
é83
|
|||||||||||
|
bekeert: welcke verclaringe aldus inden Kercken-
Raedt gedaen zijndc,fal aenden felven,door eenige vanden Kercken-Raedt ghebootfehapt worden, midtfgaders oock den genen die den fulcken ken- nen ende naer hem vragen. Eyndelicken foo men bevindt dat de foodanige in hertneckicheyt voort- gaet, ende jae andere verleydet, foo fal men met hem, als hier naer metten verleyders handelen. LXIX. Maer belangende de obftinate lafteraers ende
verleyders, men fal tegens hen (naer alle behoor- lijcke vermaninge aen hen gedaen) totte openbare excommunicatie procederen , naer uytwijfen der voller forme daer vanin drucke zijnde,welverftaen- de met voorgaende advijs des ClaiTis, alfo dat wan- neer den Kercken-Raedt met den Diaconen, tot het delibereren van defe nootfaeckelijcke af-fnij- dinge by een fullen comen , daer tegenwoordich fullen zijn eenige vande Magiftraet.wefende Lidt- maten der Gemeente, daer toe verfocht ende ghe- deputeert, ende foo de foodanige als vooren voor d'excommunicatie hem bekeert,foo fal 't felve met uytdruckinge fijns naems der Gemeente aenghe- dient worden. LXX.
Belangende de heymelijcke fonden tegens de
zeden vande eerfte fpecie,die alleen Godt ende de confeientie diefe gedaen heeft aengaen, daer over, foo lange die foo verborgen blijven, en heeft de Kerckeiijcke difcipline gheen plaetfe, ende al wa- render eenige conjecturen door 't quaet vermoe- den, de faecke moet nochtans yemandt blijeken: Quia de occultïs nonjudicat ecciefia, LX XI. Aengaendc de andere foorte van heymelijcke
fonden, als vooren inde befchrijvinge, hier inne ful- len de fulcke, die daer afweten, volgen den uy tge- druckten Regel onfes Heeren Chrifti, Matth. 18. Ende den Kercken-Raedt en fal niet lichtelijckde dachten tegen eenige Periöonen, door onfeker ge- ruchten tot hare kenniiTe comende, aennemen, al waren 't oock Peribonen,die daer feyden,dat fy daer afweten , maer men fal hen vragen, of fy ontrent haren Chriftelicken Broeder,het officie vande parti- culiere vermaninge gedaen hebben,ende dat in ha- ren vollen leden,feggenfe daer op neen,men falfe op fodanichonbehoorlick aengeven berifpen; feggenle ende bewy fenfc dat ja, den KerckeivRaet fal voort handelen naer behooren endceyfeh derfaecken. LX XII. Noopende voorts de eerfte fpecie der openbare
fonden tegens de zeden , de welcke vande Magi- ftraet alhier niet en worden ordinaerlijck gheftraft, als dronckenfchap, kijven, danfen, vechten, fingen van oneerlijcke liedekens, &c. Men fal hier inne alle voorfichticheyt ende difcrete moderatie ghe- bruyeken, in defe manieren : Dat, wanneer iulex tot kenniiTe des Kercken-Raedts ghecomen is,de felve die fo gefondicht heeft, fal of in haer Collegie ontboden worden ter vermaninge, ofte door eeni- ge vanden Kercken-Raedt aengefproken worden, ende indien de gene, die hem als boven vergrepen heeft, feght dat hem leet is, belovende beteringe, ende fulex verclarende inde prefentie vande verga- derden Kercken-Raedt, dat felve fal alfoo aenge- nomen worden , welverftaende dat tot weeringe íåç
|
|||||||||||
|
ninge des Kercken-Raets: Ende voorts alle fonden
die grovelick tegen de eerfte Tafel der Goddelijc- ker Wet gefchieden. LXIII.
De fonden tegens de goede zeden zijn defe,
dootflach, ovetfpel,bloetfchande, Vrouwe n-kracht, ongeoorloofde bywooninge, ende diergelijeke fpe- cie van Concubinatus ende Hoerdom, rooverye, dieverye,ftraetfchenderye, dronckenfchap, ende in fomma wat daer grovelick ftrijdt tegen de twee- de Tafel. LXIIII.
Defe fonden foo wel tegens de Leere als tegens
de zeden ftrijdende,zijn onderfcheyden in heyme- lijcke ende openbare. LXV.
Heymelicke fonden zijn, de welcke heelfecreet
ende niemant bekent zijn dan Godt ende de con- fcientie des genen diefe begaen heeft, oft die daer maer ergens binnens huyfe gefchieden,de welcke over fulcks behooren in'theymelijck ghebetert te worden. L X VI.
Openbare fonden zijn,de welcke ter eeriler in-
ftantie alfo gefchieden datfe der menichte bekent zijn, wanneer die op Marden,Straten,in openbare Vierfcharen, ofte publijcke wachten begaen wor- den. Item, de welcke door verachtinge van alle goede vermaningen openbaer worden, ofte fooda- nige criminele mifdaden,de welcke in haer felven heymelick zijnde, nochtans door klappcrnye ofte anderfins ruchtbaer gheworden zijnde, behoorlijc- ken metghetuygen bewefen worden. Infgelijcx fulcke fonden, die de Overheyt aen lijf, ofte met eenige andere onteeringe met voorgaende open- bare Sententie dadelick verwefen,ofte daer van re- mis gegeven heeft. Lxvii:
Beroerende de tweede fpecie der heymelijcke
fonden tegens de rechte Leere, wanneer yemandt in een heymelijcke dwalinge ftaecke,tegens 't fon- dament der Chriftelijcker Leere, ende 't felve van yemandt vernomen wordt, de felve fal fulcks den Minifter des Woordts te dier Plaetfcn aendienen, ten eynde fulex door de heymelicke, vriendelicke, ende Chriilelijcke vermaningen,met goede difcre- tie gebetert worde , ende fal den Minifter hier in volgen de Trappen van onfen Heere Chriito veror- dineert, Matth. 18. L X V111.
Noopende de openbare fonden tegen de Leere,
fal defe forme der difcipline gevolght worden. De eenvuldige,die met Ketterye verftrickt zijnde,van de Gemeente Chriiliwijckt,ende geenafbreucke en doet, alfoohy niemant verleydet: de Kercken- Raedtfalhem broeder] ij eken vermanen,ende foo hy geen ghchoor en geeft tuflehen dien tijdtende 't aenilaende Nachtmacl, foo fal hy van 't Nacht- mael des Heeren gehouden worden : Daer-en-bo- venfal den Kercken-Raedt ontrent den felven vele ende lanckduerige vermaningen ghebruyeken, de welcke, foo hy die obilinatelijcken verworpt, in dc- fen gevalle fal dCn Kercken-Raedt naer langen rijdt in hare Vcrgaderinge, met voorgaende advijs der Claffe, verclaren, datfe hem voor geen Lidtmaet der Gemeente meer en houden, tot dat hyhem |
|||||||||||
|
'
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Raeckende de R
|
i8ó
Diaeonenfullen onder hen» de ChrifteJijcke Cen-
fure oeffenen, ende malkanderen vande bedienin- ge haers Ampts vriendelick vermanen. LX XVI. Den genen die uyt een Gemeente vertrecken, fal een Atteftatie ofte getuygenifïe haers wandels, |
||||||||||||||||||||||||
|
185
van foodanich openbaer fchandael ofte atgerniife,
ende contentement der Kercke, foo fal den Kerc- ken-Raedt daeghs voor het Avondtmael des Hee- ren,ofte Sondaeghs voor de bedieninge van 'tfelve, derGemeentevanden Predick-ftoelaengeven,foo fy eenige fagen ter Tafel des Heeren gaen, aende |
|||||||||||||||||||||||||
|
welcke fy eenieh openbaer fchandael, als vooren ,* by advijs des Kercken-Raedts, mede gegeven wor
|
|||||||||||||||||||||||||
|
gefien hadden, ende dat over fulcx eenen yegelije-
ken hem daer mede foude te vreden houden, ende
hem naerftelick wachten van ergernifTen te geven. Maer foo daeryemandt ware , de welcke uytoor- faecke als boven vermaent zijnde, geen teecken derboetvaerdicheytengave, waer door hem van- den Kercken-Raedt de Tafel des Heeren verboden wcrt, ende beftont niet tegenftaende ter Tafelen des Heeren te gaen, de fulcke fal met alle heufig- heyt daer van gehouden werden: Ende foo onder de voorghcmelde eenige waren, die vermaent zijn- de, metten monde leetwefen beleden, ende noch- tans wederom vervielen, over de foodanige fal de uyterfte ftrafTe zijn, het verbieden vande Tafel des Heeren, totter tijdt fy hen bekeeren: Daer-en-bo- ven de foodanigen de welcke over defe voorgemel- de fonden vermaent zijnde, merckelijcke verach- tinge toochden. Item, de fulcke, die over fonden niet Crimineel zijn,de, heymelijck gefchiet, maer daer naer met vollen trappen vermaent zijnde, hertneckigh blijvende openbaer worden, tegens de foodanige fal den Kercken-Raedt handelen als boven ftaet, tegens de eenvoudige tot Seden ver- voerde. LXXIII.
Tegens de fulcke die in't heymelick Criminele fonden gedaen hebben, die na der hant door clap- perye in't openbaer comen, alfoo datter twee ofte drie zijn, die 't felve den Kerckem-Raet aendienen, ende 't felve gelijckelick ghetuygen, den Kercken- Raedt fal die Perfoonen, midtfgaders den befchul- |
den, onderden Zegel vande Kercke, of daer geen
Zegel en is, van twee onderteyckenn LXXV1I. Voorts fal den Armen, orrt ghenoechfarne oor-
faecke vertreckende , vande Diaconen byftant ge- daen worden, naer difcretie, mits aenteeckenende op den rugge van hare Atteftatie de Plaetfe daer fy henen willen, ende de hulpe die men haer gedaen fal hebben. LXXVIII.
Geen Kercke fal over ander Kercken,geen Die-
fiaerover ander Dienaer, geen Ouderlingh of Dia- ken, over ander Ouderlingen oft Diaconen eenige heerfchappye voeren. , LXXIX.
In middelmatige dingen, fal men de buyten-
lantfche Kercken nietverwerpen,die een ander ge- bruyck hebben dan wy. LXXX.
Defe voorgaende Articulen aldus by defe Pro-
vinciale Synodus van Zeelandt, als tot ftichtinge der Kercken goetende dienftelick gevonden ende befloten, op het wei-behagen der Ed. Mo. Heeren Staten van Zeelandt, en fullen by geen Kercke oft Claffe mogen verandert, vermeerdert oft vermin- dert worden. Onder ftont, Daniël de Dieu Eleclus Syfiodi Profes,
Philippus Lanfiergius Affejfor, loannes Mizgro- dius eleftus Scriba. Lager ftont noch aldus: Concordat collatione fatla , per me. Ende was onderteeckent, C, Roe/s. |
||||||||||||||||||||||||
|
dichden hooren. Ende hoewel de befchuldichde
blijft by 't logenen van 't Crime, foo fal men hem evenwel, om de ergerniffe wil, eenen· langen tijdt van 't ghebruyck des Heeren Nachtmael houden, tot dat de faecke anders aen den dach comt, ende foo dat niet en gefchiede, als dan fal den Kercken- |
|||||||||||||||||||||||||
|
E Staten 's Lants ende Graeflickheyt van
Zeelandt, alfoo by eenige Gedeputeerde van wegen de Claffes vande Miniftcrs des Goddeïijcken Woorts binnen Zeelandt, |
|||||||||||||||||||||||||
|
Raedt oordeelen, of men hem can met ftichtinge verfocht zijn geweeft den achthienden Decembris
|
|||||||||||||||||||||||||
|
inden Jare 15 9 o. te mogen communiceren ende
houden eenen Provincialen ende particulieren Synodum Zeelandice., op 'tgoet beleyt vande Kerc- ken-ordeninge ende difcipline der Gcreformecrder Chriftelicke Religie, Ende dat ons ghelicven foude eenige uyt den onfen re deputeren om daer by en- de prefent te wcfen, waer op wy, al eer dien aen- gaende te willen rciölvcren, hadden begeert by ge- fchrifte te ficn, de poinden , daer op die voorfchre- vcn Synodale vergaderinge diende ghedaen: Naer dien de voorfz Poinden by ons gefien , rypelijck verftacn ende overwogen zijn gheweeft, ende ten opficnc vande gewichtichcyt ende importantie van dien, by ons geconfenteert was den achtienden der voorfchrevcn Maent Decembris, dat die commu- nicatie vande voorfchrevcn Synodus foude mogen gefchicden tot Middelburgh in Zeelandt den eer- ften Februarij daer na volgende vanden Jare 1591, als wanneer wyyemant van onfent wegen fouden deputeren, om inde voorfchreven Synodo by ende prefent te wcfen , ende die Adie vanden felven te Μ 3 diri-
|
|||||||||||||||||||||||||
|
terTafel des Heeren toe-laten ofte niet. Ende foo
het geviel dat dit ftuck geheel feker wiert, ende hy het bekende, bly vende nochtans den befchuldich- den obftinaet,in verachtinge dervermaninge,fo fal men tegens hem totter openbare excommunica- tie voorts gaen, naer 't Formulier daer van zijnde. LXXIIIi. Belangende de laetfte fpecie der openbare fon-
den tegens de zeden,die de Magiftraetaen lijf,ofte met eenige andere onteeringe met voorgaende openbare Sententie dadelijckverwefen, ofte daer van remis gegeven heeft. Indien die foodanige de vermaninge aen neemt ende hem bekeert, foo fal fijne bekeeringe met uytdruckinge fijns naems, derGemeente kennelick gemaeckt worden: maer fo hy obftinatelick alle vermaninge verwerpt,men fal tegens hem, midts inden eerften Trap fijnen naem uyt druckende, totter voller excommunica- tie procederen, naer 't Formulier daer van zijnde. LXXV. De Dienaers des Woordts, Ouderlingen ende
|
|||||||||||||||||||||||||
|
PlacatetLj, ï.Boeck. ^.Tit. 2.Deel.
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
ιβ7
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
188
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
dirigeren ende modereren, met expreiTen verftan-
de, dat die voorfz Aaien ende a&itaten vande voor- fchreven Synodo niet finalick beilotcn oft uytghe- geven en fouden mogen worden, voor ende al eer de fclvc by ons geficn zijnde, fouden by ons gheap- probeert ende gearrefteert vvefen: Ende dat ten fel- vcn fine by ons gecommitteert waren geweeft den fes - en- twintichften Februarij Icfl-ledeii Meefter Willem Roelfius, ende Cafpar van Vof bergen, ter prefentie ende overftaen vande welcke, naer dien by de Gecommitteerde vande voorfchreven Syno- dale Vergaderinge waren geconcipieert ende beflo- ten, op 't goet bevinden van ons, die Ada dien aen- gaende hier vooren tranilchreven. S O O I S Τ, dat naer nieuwe befchrijvinge ende rapport by ons gcdaen den veerthienden Martij left-Ieden, tot ag- greatie ende approbatie der felven Aden,wy-licden gencralick die felve goet gevonden ende geappro- beert hebben, foo wy doe'n by defen, fulex die hier vooren ftaen gefchrevcn, fonder prejuditie vanyder fijne Privilegiën ende gcrechtichcden. Behalvcns eenige befpreken , die wy foo gencralick als parti- lierlick hebben gheconditioneert, daer af een yder die't felve acngaet, midtfgaders de voorfchreven ClafTcs refpedive elck naer fijn belangen , by ons particulier fchrijvens als nu mede gewaerfchouwt worden om hem daer nae te reguleren, fonderwe- derfeggen, wefende niette min onle wille ende meeninge,dat defe Ada fullen wefen Provifioneel om naer gelegentheytendc occurrentie,die te mo- gen veranderen, ende daer toe, of af te doen, als in tijden ende wijlen fal bevonden worden te behoo- ren. En op dat alle de Claifes ende een yeder vande Minifters des Goddelijcken Woorts, eenfament- lick die Collegien vande Ouderlingen ende Diaco- nen der Gereformeerde Chriftelijcke Gemeenten hen hier naer reguleren, ende voorts hen dragen Politiquelick naer de Ordinantien , Statuyten , Wetten ende Privilegiën vanden Lande,nu wefen- |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
de , oft die inder tïjdc noch fullen by ons mogen
worden gemaeckt ofte gheadmoveert. Soo ver- ftaen wy dat alle Minifters, Ouderlingen ende Di- aconen ende andere de Gereformeerde Kercken dienende, gehouden fullen zijn Eedtte doen van ghetrouwicheyt, fulex yder Burger oft Inghefeten f fchuldich is te doen voor den* Magiftraet hunder refidentie,die daer toe midts defen worden geau- thorifeert: volgende den Formulier by ons daer toe gearrefteert ende hier onder bygevoeght. Aldus ghedaen in 't Hof van ZeeJandt tot Mid-
delburgh ter ghewoonelicker Vergaderinge vande Staten 's Landts voornoemt, den feventhienden May 1591. Ende naer refumptie eyntlick gearre- fteert den veerthienden Septembris des felven Jaers. Oi\detikant,Rijcke,yt· Legerftondt, Ter Ordinantie vande voorfchreve Staten. By my, Chr. R»e/s. Formulier van Eede te protefieren by de
Kercken-Dienaers vande vier Claffes
van Zeelandt. DAt beloove ende befweere kk den Heeren Staten Ge-
iterael der Geünieerde Nederlandtfche Provinciën, ende partkulierlick de Staten van Zeelandt, ende hare E. Gecommitteerde Raden, mitfgaders de Magiflraet de- fer Stede van N. Houw', trouw', ende gehoorfaem te we- fen, ende my in aïles te draden, ah een goet ende ghetrou Onderdaen ende Inge [et en der voorfz Geünieerde Provin- ciën, ende een Minifier des Goddelicken Woordts der Ge- reformeerde Religie fchuldigh is ende behoort te doen. Soo moet my Godt helpen. Aldus ghedaen,goet ghevonden ende gearre-
fteert by den Staten van Zeelant,in 't Hof aldaer tot Middelburgh, den derthienden Novembris ι 5 9 1. Onder ftont, By my prefent, C. Roe/s, |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
1. Placaet, Comemerende d'overfettinge der Heylige Schriftujre, volgens
d"ordre des Imfen SynodiNAthnAÜs. α o luli) \ 6 7, 7·
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
door de Salichey t der Zielen, ende 't eeuwich wel-
varen meer ende meer ghevordert foude worden. Doch aengemcrekt zijnde dat noyt eenige overfet- tinge vande H. Schrifture uyt den originelen Text in de Nederlandtfche fprake en was ghedaen, had- den wy al over lange verfocht ende gecommitteert eenige voorname geleerde Mannen, Theologantcn ende Dienaren van de Gereformeerde Kercken, om een nieuwe Nederlandtfche Overfettinge der H. Schrifture uyt de oorfpronckelicke Talen te voorfchijn te brengen, by de welcke dit werek van tijdttot tijdt loifelicken begonnen wefende, is de voortganck daer van nochtans door haerluyder on- tijdich af-fterven tot noch toe verhindert ghevvor- den. Waeromme, op dat dit foo noodich ende Goddelick werek eyntlick eens ten effede ghe- bracht, ende defe onfe Chriftelicke yver ende voor- nemen voldaen mochte worden, hebben wy vol- gens het exempel der eerfter Kercjsen by de tijden dei
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nichde Nederlanden, Allen den genen die defen fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN: dat wy van den aen-begiime der reformatie afin defe Landen ter herten ge- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
nomen, ende metallc vlijt ende forghvuldichcyt
getracht hebben te beforgen alles wat tot goeden welftant ende voortplantinge van de oprechte, ware, Chriftelicke Gereformeerde Religie , ende den füyveren Godts-dicnft heeft mogen ftrecken ende noodich was: ende onder anderen mede dat Godts H. Woort,nae den rechten fm,oogh-mcrck ende verftant vanden gront-text ende fprake, daer inne Godt de Heerc Almachtich gcnadclick ghe- lieft heeft fijne Leere ende Godts-dienft door in- geven des H. Geeft te openbaren, mochte worden uytgcleyt, ghelecrt, ende ghepredickt, op dat daer |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Raeckende de R
|
190
geauthoriieert j gelijck wy de felve authoriieren en-
de approberen mits defen : ten eynde dat de ielve in de Kercken ende publijcke Schooien der Ver- eenichde Nederlanden, ende andere Rijcken ende Landtfchappen onder onfe gehoorfaemheyt refor- terende , moge worden aen-ghenomen ende ghc- bruyekt, ende dat dien volgens allé Kerckelicke Vergaderingen, Kercken-Dienaren, Profeilbren en- de Do&orèn inde H.Theologie, Regenten van Col- legien,ende voorts allen ende een yeghclicken, die dit eenighfints aengaen mach, in 't exerceren van der felver dienften ende bedieningen haer daer nae mogen reguleren, omme aliöo de cenigheyt, wel- ilant ende dienft der ghemelte Nederlantiche Ge- reformeerde Kercken ende Scholen meer ende meer te vorderen: Daer toe Godt Almachtigh ghenadelick ghelieve fijnen Zegen te verleenen. Gedaen ter Vergaderinge vande Hooch-ghemelte Staten Generael. In den Hage den ncgen-en- twintichften Julij fefthien - hondert feven-en-der- tich. Was gheparapheert, A, Ploos -van Amftel,n* Onder ftont, Ter Ordonnantie van de felve. Ge- teyekent, Comelis Mufch. |
|||||||||||||||||||
|
ι89
|
||||||||||||||||||||
|
der Oudtvadcren,als oock op het exempel der Na-
burige ende andere Gereformeerde Rijckcn, Fur- ftendommen, ende Republijcken, goet gevonden ghehadt, die van de Synode Nationacl inden Jarc I 6 ι 8 ende ι 6 ι 9, toe Dordrecht vergadert, te verfoecken, authoriferen ende laftcn, de voorfeydc Overfettinge by der hant te nemen ,ende dacr toe, als oock tot de Reviile van dien, cenige ghcleerde 'ende ervarene Theologanten te deputeren. Ende de Ovcrfettingc door den ghenadigen zegen van Godt Almachtich by de voorfchreve voortreffèlic- ke Mannen in de Hebrccufche ende Grieckfche Talen ervaren, ten eynde ghebracht, ende door an- dere oelcerde Theologanten naerdcr overfien zijn- de , hebben het bedencken ende goet vinden der felver doen hooren , ende daer uyt bevonden heb- bende dat in defe Overfettinge alles was by-ghe- bracht, dat de waerheyt, de eygenfehap van de woorden, ende de fin der felver , kan vereynchen. S O O I S Τ, dat wy naer rijpe deliberarie,ende hierop gehadt hebbende 't advijs vanden Rade van State defer Vereenichde Nederlanden , de meer- gemelte Overfettinge hebben gheapprobcert ende |
||||||||||||||||||||
|
OUrqy op bet VrucfyrFdes TSyheh, voor de Weduwe ende Erfgenamen
rvan wijlen HtUebrandt Iacobf^ <van Wom s met UB geen Bybels by andere ghedrmkt in
Kerckelijcke Vergaderingen te gebmyeken, u December 1632. |
||||||||||||||||||||
|
Z.
|
||||||||||||||||||||
|
koopen, verkoopen, ofte doen verkoopen. Ende
fullen oock in gecne Synoden , ClaiTen, ofte an- dere Vergaderinge van Predicanten , ofte Kerc- ken-Raden, ofte op de Prcdick-ftoelen eenige an- dere , als defe Nieuw' Overgefette, ende by de voorfchreve Weduwe ende Erfgenamen gedruckt, ghedaen drucken, ofte op haren naem uytgege- vcn Bybels: Die noch tot meerder fceckerheyt ende evitatie van alle fuppoikie met een gewoon- lick teecken iülkn worden geteeckent, gebruyekt mogen worden. Op pene dat foo yemant, het zy Boeck-druckers, Boeck - verkoopers , hunne Arbeyders, Drucken Knechten, ofte eenige an- dere Inghefetenen vande Vereenighde Nederlan- den, bevonden worden contrariedefes te doen, ofte ghedaen te hebben, den, ofte de felve, 'tzy Meefter, Arbeyder , Druckers-knecht , ofte an- der Inghefetenen daer toe eenigen dienft, hulpe ofte contributie , 't zy oock onder hoedanigen pretext fy fulcks fouden mogen hebben ghedaen : ende elcks van hem, midtfgaders alle Perfoonen, by welcke alfulcke nae - gnedruckte , ofte van buyten ingebrachte Exemplaren ghevonden fou- den mogen worden, fal, ofte fullen verbeuren de fomme van twee duyfent ponden , te veertich grooten 't pont, ende daer beneffens alle de nae- ghcdrucktc, ofte van buyten ingebrachte Exem- plaren , 't zy van Oude ofte Nieuwe Teftament, ofte cenich Extraft uyt de felve. Te appliceren een derde-part ten behoeve vanden Officier, een derde-part ten behoeve van den Armen, ende een derde-part ten behoeve van de voorfchreve Wedu- we ende Erfgenamen. Ende voor fo veel belanght de Druckers-knechts, Arbeyders, ofte andere, acn de welcke de voorfchreve peyne niet foude konnen werden verhaelt, dat de felve daer over arbi-
|
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenighde Ne-
i derlanden, hebben geoclroyeert ende ghc- confentcert, ghelijck fy octroyeren ende confenteren mits defen, de Weduwe en- de Erfghenamen van wijlen HillebrandtJacobfTz van Wouw, hare Ho: Mo: ordinaris Druckers, dat fy-luyden voor den tijdt van vijfthien achter-een- volgende Jaren,alleen fullen mogen drucken,doen drucken, uyt-geven, doen uyt-geven, verkoopen, ende doen verkoopen, den Bybel die nae ordre des laetften Synodi Nationalis ,ende door laft van haer Ho: Mo: is gedaen overfetten.te weten,met de An- notatien in het lange, als mede met de verkorte Annotatienende Parellelaloca, ofte de overeen- itemmende Schriftuyr-plactfen, ende dat in aller- ley Formaten ende Talen , fulcks haer fal be- quaemft ende beft gheraden dun eken. Sullende de felve vijfthien Jaren beginnen te loopen naer het uyt-geven van den eerften Druck, ende eer- der niet. Verbieden daeromme haer Ho: Mo: wel fchcrpelick alle Boeck - druckers , Bocck- verkoopers, hunne Werck-liedcn, ende allen an- deren Inghefetenen van defe Vereenichde Neder- landen , van wat ilact , qualiteyt ofte conditie die fouden mogen wcfen,den voorfchrevcn Bybel, het Nieuwe Teftament, met, ofte fonder uyt- Pnge > eenige Extraden uyt de felve , als 'men . Spreucken Salomonis , Euangelien , |
||||||||||||||||||||
|
otte yetwes watter oock foude mogen wefen, in t
geheel ofte deele, in groote ofte kleyne Formaten, iclfs nae te drucken, door Druckers Gaften , Knechten ofte andere Pcrfoonen, wie die oock fouden mogen zijn, ofte hoe ghequalificccrt, te doen nae-drucken, mitfgaders elders buyten defe Geünieerde Provinciën nae-gedruckt, binnen de felve Provinciën te brengen, diftribueren, ruylen, |
||||||||||||||||||||
|
Flacaten. i.Boeck.
|
192
den elfden Decembris 1632. Was ghepara-
pheert, Nkolaes vander Bouchorfl,vt* Onder ftoiit
Ter Ordonnantie van de felve. Geteyckenc
Cornelis Mufch. |
|||||||||||||||||||
|
T9l
arbitralick aen den lijve geftraft oft uytten Lande,
nae exigentie vande fake,fuHen werden gebannen. Gegeven in den Hage, onder onfen Cachette, Pa- raphure, ende de Signature van onfen Griffier, op |
||||||||||||||||||||
|
tot evitatie van alle fraude
|
||||||||||||||||||||
|
3. Juthorifatie op 'Barent Langenes
10 Iunij 1637. |
||||||||||||||||||||
|
in den Pcrfoon van Barcnt Langenes, den fclvë ge-
authorifeert hebben, ende authoriferen hem midts defen tot het voorfchreve tceckencn van den op- gemeltcn Nieuwen getranflateerden Bybel , cnclc Nieuwe Teilamente , om redenen voor-verhaelt, met fijn Signature ende Ons Wapen. Laftende ende bevelende allen ende een yeghelijck die dit eenichfins fal mogen aengaen , den voorfchreven Barent Langenes voor onfen gheauthorifeerden in defen t'erkcnnen ; ende dien volgens fijn Signa- ture met Ons Wapen, in voegen als vooren, op de mcer-ghenoemdc Nieuwe Bybels ende Teila- menten geilelt -zijnde, volkomen geloof te geven: Want wy fulex tot evitatie van alle fuppofitie, ten regarde van den felven Bybel ende Teilamente bevondcnllebben alibo te behooren. Gegeven in den Hage, op den thienden Junij 1637. Was geparapheert, A. Ploos van Amflel,n* Onder ilont, Ter Ordonnantie van de felve. Geteyckent, Cornelis Mufch. |
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den genen die defen ful- lcn fien ofte hooren leien,Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfoo het Odroy by ons den elfden December, inden Jare 1632. geconfentcert aen de Weduwe ende Erfgenamen van Hillebrant Jacobiz van Wouw, onfc ordinaris Druckers tot- tet privative drucken, uyt-geven, ende verkoopen van den Nieuwen ghctranilatcerden Bybelcnde Nieuwe Teilamenten, die nae ordre des laetilen Synodi Nationalis, door onfen lail is gedaen Over- fetten, expreiTelick didcert, dat de voorfchreve By- bels ende Teilamenten (onder anderen tot meer- der feeckerheyt ende evitatie van alle fuppofitie) met een gewoonlick Teeckcn fullcn worden ghe- teeckent, ende alibo ghebruyekt mogen worden. Ende dat dien volgens noodich is , dat totte voor- fchreve Teeckeninge by ons een vertrouwt Per- foon werde geilelt. S O O I S Τ, dat wy in 't goede vertrouwen 't welck wy hebben ende ftellen |
||||||||||||||||||||
|
4» Waerfchoumnge tegens fuppofitie,&c> 23 December 1639.
|
||||||||||||||||||||
|
mentcn refpedive zijn van de voorfchreve onfe
Tranflatie, behalven datter bedenckinge vallen dattet met het nae-drucken van dp felve Bybels ende Nieuwe Teilamentcn niet aller dincks recht toe en gaet. S O O 1 S Τ, dat Wy tot meer- der verfceckerheyt van dien , endé nader main- cien van het voorfchreve Odroy , ende weeringe van confufien ten reguarde van de voorfchreve nieuwe Tranflatie, goet - gevonden ende noodich geacht hebben de goede Ingefetenen defer Geüni- eerde Provinciën, Geaflbciecrde Landtfchappen, Steden ende Leden van dien, midts defen be- kent te maecken ende waerfchouwen dat gheene Bybels noch oock Nieuwe Tcilamenten van de meer - ghenoemde onfe Tranflatie en werden ghe- houden, noch oock ghehouden mogen worden voor goet , origineel ende autentijcq , als die geene de welcke by de meer -ghenoemde Wedu- we ende Erfgenamen zijn ende worden gedruckt, oock gheteeckent by Barent Langenes, daer tóe by Ons uyt iöndcrlinge redenen ende iörghvul- dicheyt ghcilelt ende ghc<Simmitteert, by Acle van Commiifie in dato den thienden Junij, feilhien - hondert feven-en-dertich. Gedaen ter Vergaderingc vande Hooch-ghemelte Staten Ge- nerael , in den Hage den drie - en - twintichften December feilhien - hondert negen - en - dertich. Was gheparapheert , S.v. Haerfolte,«· Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve. Geteec- kent, Cornelis Mufch. Zijnde op 't fpatium ghe- druckt het Cachet der felverHeereii Staten in roo- den Waflche. 5. Βφ
|
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den genen die defen ful- lcn fien ofte hooren lefcn,Saluyt, DOEN TE WETEN, Alfoo Wy by ons Odroy den elfden December inden Jare feilien-hondert twee- en-dertich, aen de Weduwe ende Erfgenamen van Hillebrandt Jacobflz van Wouw zal :oniè Ordi- naris ende ghefwooren Druckers, hebben ghecon- fenteert ende gheaccordeert, om voor den tijdt van vijfthien naeft - komende Jaren, privative allecne ende met feclufie van allen anderen te drucken, uyt-geven , verkoopen ende venten de nieuwe Tranflatie van het Oude ende Nieuwe Teila- ment, naer d'ordrc des laetilen Synodi Nationalis , ende door onfen lail ghcdacn overfetten, ende Wy nochtans by experientie boven vermoeden bevin- den, dat niet tegenflaende 't voorfchreve Odroy, verfcheydene baet ende twiil - foeckende Men- fchen fich hebben laten geluiligen de voorfchreve Tranflatie nae te drucken, venten , ende verkoo- pen , fondcr confent ende voor-weten vande voor- noemde Weduwe ende Erfgenamen, niet alleene ftreckende tot haer-luydcr fchade ende naedeel, nemacr dat erger is tot mine ende bederf van het geheele Wcrck ende Tranflatie , 't welck met foo grooten forchvuldigheyt vande generale Regierin- ge, ende met koften vande voorfchreve Odroy- anten door den druck ghcmeyn ghemaeckt is, fulcks dattet ghefchapen ftaet dat men hier nae- maels van buyten af niet wel en foude konnen weten, veel min oordeelen noch onderfcheyden, welck eyghentlick de Bybels ende Nieuwe Tefta- |
||||||||||||||||||||
|
Tegens de Pausgefinde^, &c. 194
%efolutie vande Staten (jenerael, tot bandtbavinge vande ware Cbri*
fielijcke Gereformeerde Religie, <#v. 27 Ianuarij 165 \.in de groote Fergademge
op de groóte Zael genomen . |
|||||||||||||||||
|
15>3
|
|||||||||||||||||
|
ordre fal worden beraemt, als ibndcr krenckinge
van het Tradaet van Vrede beft kan gefchieden. Dat de AmbaiTadeurs ende publicque Minifters
van Uytheemfche Princen ende Potentaten daer toe fullen worden gehouden,datfy nieten gedogen dat binnen hare Huyfen eenige Sermoenen oft an- dere dienilen fullen werden ghedaen inde Neder- lantfche fpraecke, macr beforgen, dat die gedaen worden inde Tale van hare reipedive Heeren ende Meeilers,ende dat oock tot de felve dienften,aldaer gene andere fullen mogen worden gheadmitteert t dan die behooren totte Familie ende Suite vande gemelte Heeren AmbaiTadeurs. Dat de falutaire Refolutien ende Decreten ter
Generaliteyt ehenomen , op de invoeringe vande publicque Reformatien inde Meyerie vandë Bofch, ende andere quartieren van gelijcke nature,eenmael effective in alle hare Poinclen ende Articulen fullen worden gheexecuteert, ende dien volgende geen Bailjuwen,Schouttetten, Secretarifen,Vorftcrs, en- de diergelijckc andere Officieren aldaer voortaen fullen mogen wcfen , als die zijn vande Gherefor- meerde Religie,met dien vcrftandenochtans,dat de particuliere Heeren,recht hebbende aldaer Officie- ren te ilellen, ghewaerfchouwt ende aen-gemaent fullen worden de vereyfehte veranderinge ten aen- fien vande Officieren Roomfch gefint zijnde, bin- nen fekeren geprefigeerden tijt te doen, ofte by ge- breeckc van dien dat hetièlve ter expiratie vanden felven tijdt by haer Ho: Mo: fal worden gedaen. |
|||||||||||||||||
|
E Staten vande rcfpeclive Provintien heb-
ben vcrklaert, ghclijck fy verklaren midts dcfen dat fy elcx inden haren fullen vaft houden, ende maintineren de ware Chri- flelijcke Gereformeerde Religie» gelijck als de felve alomme inde publijcque Kerckcn defer Landen ieeenwoordich weet gepredickt ende geleert, mitf- eaders inden Jare 1 6 1 9 by de Synode Nationael gehouden tot Dordrecht, is beveftight. Dat de felve Religie,fo by elcke Provintie inden
haren, als van wegen de Generaliteyt inde quartie- ren, onder der felver gebiet reforterende , met de macht van 't Landt fal gehanthaeft worden,fonder te gedoogen dat oyt by yemande daer inne eenige veranderinge werde gedaen. Dat de Se&en ende de Gefintheden, die ghefe-
cludeert zijn vande publijcque proteitie,ende allee werden geconniveert, ghedurende de felve eonni- ventie gehouden fullen worden in alle goede ordre ende ftilte, met bepalinge tegens alle exceiTen, en- de dat oock de felve op geen andere plaetfen meer, als daer die jegenwoordich zijn, voortaen fullen werden gepermitteert. Dat de Placaten jegens de Paus-gefinden, voor
dcfen gheemaneert, fullen blijven in haer vigeur, ende oock ftricktelick naer hare forme ende in- houden werden geexecuteert. Dat mede op het Licentieus in komen vande
Geeitelickheyt, een alfulcke temperament ende |
|||||||||||||||||
|
DEN' VIERDEN TYTEL.
Tegens de Paus - gefinde , hare Vergaderingen ,
Geeftelijcko Scholen..» s &c.
#
HET EERSTE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
1. Placaef s Fan mijn Heeren de Staten (jenerael vande Fereenichde
Nederlanden, daer ly ordre ge fielt wordt op 't verkenen vande Pafpoorten, voor degene hm mende
uyt Vyanden Landt, ende derwaerts gaende. Item, tegen de Je/uiten ende der felver Scholen : midtfgaders degeene die hen begeven ter Scholen inde Univerfiteyten, fiaende onder de tyrannige Heerfchappye der Spaignaerden, ende in de felve heure promotie aireede genomen hellen, oft voorder fullen nemen. 4 April 1596. |
|||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nichde Nederlanden, Allen den genen die dei e fullen fien oft hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN : Alfoo Wy feeckerlick onderricht zijn, dat tegens de ghemeene difpofitie van befchreven Rechten, ende verfcheyden voor- |
gaende Placaten, onder 't pretext dat by licentie
toe-gelaten wort, eenige handelinge ende Coop- mans trafficque opte Landen ende Steden by de Spaingaerts ende hare Adherenten inde Nederlan- den geoccupeert, ofte 't Spaenfche gebiedt onder- worpen zijnde : ende eenige Pafpoorten verleent worden, ommeuytte Vereenichde Nederlanden inde vborfchreven Landen ende Steden te reyfen, |
||||||||||||||||
|
Ν ende
|
|||||||||||||||||
|
PlacatetL-;. ï.Boeck. 4.Tic t.Deel.
|
|||||||||
|
I96
|
|||||||||
|
195
ende uytte felve Landen, ende Steden inde Ver-
eenichdc Landen te kommen , veele fchadelijcke correfpondentien metten Vyanden ghedreven wctden, tegens den welilant defer Landen, ende de goede Inncghefetcnen der fel ver : Dat oock veel Perfoonen wcfende vande Sede, hen verme- telijck noemende Jefuiten, de welcke by alle on- behoorlijckc middelen arbeyden , omrae den Staet der gheheele Chriftenheyt te turberen, ende gheinilrueert worden , tot onghehoorde ende exe- crable moorderyen, befonder tegens Potentaten ende perfonagien van hoogen ftaet, onder pretext Van Pafpoort , ende anderfins in defe Landen co- men : dat boven dien vele Inne - ghcfetenen defer Landen, hen begeven ter Scholen inde Univerfi- teyten van Loeven , Douay, Dooien ende andere, ftaende onder de Tyrannicque heerfchappye der Spaignaerts: midtfgaders inde Scholen der Jefui- ten , alwaer de felve niet alleen tegens de waere Chriftelicke Religie, maer oock tegens den ftaet, ende wcttelicke Regieringe defer Landen vergift, ende alfoo tot der Landen dienfte onnut ghe- maeckt worden : dat van ghclijcken bevonden wordt , dat tot Officien inde voorfchreven Lan- den, ende andere openbare Staten ghcadmitteert werden, perfoonen hen by eede verplicht, ende verbonden hebbende in 't nemen van hare promo- tie, oft anderfms tot voorilandt vande Roomfche dwalingen ende faperftitien , waer door de Staet vande Vereenichde Nederlanden, Provinciën, Le- den ende Steden der felver, niet alleen jegenwoor- dich gheturbeert ende ghekrenckt wordt , maer oock ghefchapen is dat voor den toecomendcn tijt de verhoopte ende ghewenfehte welilandt, eenig- heyt endc goede Regieringe der felver Verecnigh- de Landen, Provinticn, Leden ende Steden van dien , daer door groot intereft ende fchade lyden foude , indien daer jegens niet behoorlijckcn en werde verfien. S O O I S Τ, dat wy nae voor- gaende deliberatie hier op ghehouden, metten Ra- de van State der voornoemde Landen,ende voorts- metten Staten vande particuliere Provinciën, ofte hare Ghccommittccrdc, die daer op ghehadt heb- ben de advifen vande Raden van Juftitie inde fel- ve: ghcordonneert ende gheftatueert hebben, or- donneren ende ftatueren by defen, de navolgende Poinden. Inden ccrilcn , dat na de twee Maenden cerft-
comende niemandt, Man oft Vrouw - perfoon uytte Steden ofte platte Landen vande Vereenich- de Provinticn, van wat conditie oft qualitey t hy zy, nae de Landen, Steden ofte Plaetfen by den Spaignaerts oft hare Adherenten inde Nederlan- den gheoccupeert, oft die inde Nederlanden het Spacnfche, ende der felver Adherenten ghebiedt onderworpen zijn ofte erkennen, diredelijck ofte indircdelijckcn fal mogen rcyfen, fonder van ons, oft den voornoemden Rade van State der Veree- nichde Provinticn op önfen naeme , oft vanden hooch-geboren Vorftende Hecrc Μ Α U R Ι Τ S, ghebooren Prince van Orangien, Grave van Naf- Kiu,Catzenellenbogcn, &c. Marquis vander Veere ende van Vullingen, Gouverneur ende Capiteyn Generael van Gelderlandt, Hollandt, Zeelandt, Weit- Vrieilandt, Zutphen, Utrecht ende Over- |
|||||||||
|
YiTel, Admirael Generael, &c. oft vanden Wel.
ghebooren Heere Graef Wilhelm Loduwich van Naflau, Gouverneur van Vrieilandt, ende Stadt ende Landen van Groeningen, op hunnen naem van nieuws bchoorlicke brieven van Pafpoorte en- de Sauvegarde gheimpetreert te hebben , ghepa- rapheert de gene die van ons , oft den voornoem- den Raede van State geimpetreert fullen worden by een vande voorfchreve Collegien , ende ghe- teyekent by een Greffier oft Secretaris der felver, ende de geenedie verkregen fullen worden vande voorfchreve Heeren Gouverneurs refpedive , ghe- teeckent by de felve , ende ghecontrefigneert by een van haerlieder Sccretariien: die wy verftaen dat niet anders verleent en {uilen worden,dan met goede kenniflè van faecken , ende nae voorgaende advijs vande Magiitraten, oft Ovengheydt vande plaetfe daer den verfoecker der felver is vvoonen- de, daer van inde felve Pafpoort mentie gemaeckt fal worden : Op pene dat de gene die anders be- vonden werdt ghcdaen te hebben, verbeuren Uil drie hondert ponden van veertich grootcn 't pont, endc boven dien gheilraft worden naer ghelegent- hcydt der faecken , omme welcke fixatie naer be- hoorente doen, ende alle handelinge metten Vy- anden wel ende fommierlicken te onderlöecken, wy houden ende verklaren voor inditie fuffiiant ter torture het reyfen na de Vyandtlijcke Landen, Steden ende plaetfen fonder Pafpoort als vooren verfocht ende verkregen te hebben. Verbieden infgeüjcx allen ende eenen yegelijcken na de expi- ratie vande voorfchreve twee Maenden , uyt oft door Vyanden Landen, inde Vereenichde Landen te comen, fonder ghclijcke Pafpoort van nieuws gheimpetreert te hebben , 't welck in - houden fal den naem, ende ghewoonlicke toenaem , mitfga- ders de profeilie, conditie, ampt ende officie, in ghevalle den Verfoecker eenige ampt oft officie heeft, ende oock in 't korte, om wat faecken hy alhier te Lande begeert te kommen, waer hy de felve meent te verrechten, ende hoe lange hy inde Landen fal mogen bly ven: ende infgelijcx dat by hem met 't felve Pafpoorte t'fijndcr aen - komfte ter naeiler Stadt fal vinden, inde Secretarye aldaer omme hem aen te ghcven,ende fyne komfte optc Pafpoort te laten teeckenen: Op pene van ghe- houden te werden voor goeden pryfe, endc boven dien excmplairlijck aen den lyvc gheftraft te wor- den , indien yemandt fonder fuicken Pafpoort in- den Lande comt, oft 't felve Pafpoort in eenige poinden van tijdt, plaetfe, oft anderfins excedeert. Statueren ende ordonneren mede by defen , dat niemandt van wat ftate, conditie oft qualiteyt hy zy, nae den tijdt van fes Maenden eerft-comende in eenige Steden oft plaetfen het ghebiedt vanden ghemeenen Vyandt onderworpen, hem en fal mo- gen houden noch converfcren binnen ofte buy ten de felve Steden ofte plaetfen, fonder nieuwe Paf- poorte ofte Sauvegarde verfocht ende geimpetreert te hebben, als vooren: Op pene dat de felve ghe- houden ende ghetradeert fullen werden als Vyan- den van defe Landen. Hebben voorts verbodenen- de gheinterdiceert , verbieden ende^ interdiceren by defen allen Ingefetenen der Vereenichde Lan- den, met communicatie, woorden, wereken, oft ghefchriften, eenige correfpondentie te houden, te geven,
|
|||||||||
|
Tegens de Paus - gefindo, &c.
|
|||||||||||||||
|
x9
|
|||||||||||||||
|
197
|
|||||||||||||||
|
Ofhcien,ofte'publ;jcke dienften inde voorfz Landen,
Leden ofte Steden van dien toe gelatê en fullen wer- den, de gene die na den tijt van fes Maenden nae de publicatie van defen, hare promotie genomen fullen hebben, onder Eedt van voor te ilaen de Roomfchc dwalingen, ende fuperititien: Εή dat die gene die op fulcke promotien aireede verkregen endeinde voorfz fes Maenden noch te verkrygen, in dienftc geadmit- teert zijn, oft gheadmitteert fullen worden, vanden voorfz Eedt fullen veribecken ontflagen te zijn, cil Eedt van getrouwighcyt aende Landen, ende abjura- tie des Conings van Spangien te doen. Qmme welc- ke ontflaginge te doen,ende Eedt af te nemen.wy ge- authorifeert hebben, ende authoriferen by defen de ordinaris Rechters voor den welcken fulex valt 3 op pene dat fy de voorfz ftaten niet en fullê mogen ex- erceren:endefo de felve by CommiiTie gegeven zijn, dat die metterdact fullen wefen impetrabel. Ordon- neren voorts allen den geenen die onder den voorfz Eedtgepromoveert zijn, oft namaels gepromoveert fullen werden, endehaerluyder refidentic inde Ver- eenichde Nederlanden genomen hebbè, oft namaels fullen begeeren te nemen, binnen eene Maent na de publicatie van defen,oft na dat fy heure refidentie in de voorfz Lande hier namaels fullen nemen, te com- pareren voorden Magiilraet van haerluyder refiden- tie,ende vanden felven te veribecken vanden voorfz Eedt ontflagen te worden, ende voorts Eedt van ab- juratie ende ghetrouwichey t te prefteren als vooren: op pene dat by gebreke van dien fy gehouden fullen zijn hen uytten Lande te vertrecken, en 't fche niet doende,dat fy t' eynde vande eerile Maent daer nac fullen verbeurê vijftien guldens, t'eyndc vande twee- de Maent hondert guldcns,ende niet vertrocken we- fende binnë die derde Maent,dat fy uyte Vereenich- de Landen fullen werden dadelick ghebannen. Λ ile welcke pccunicle penen en confifcatien van goede- ren bekeert fullen worden een derdendcel tot behoef vande gemeene fake, een derdendeel tot profijt van- den Officier die d'cxccutie doen fal, ende het derde derdendeel tot profijt vanden Aenbrcnger. Ende ten eynde niemant hier van onwetenhey t en pretendere, Ontbieden wy, ende bevelen onfen lieven ende wel- beminden den Staten,Stadthoudcren,cnde Gedepu- teerde Raden vande Provinciën refpedive van Gel- derlant,cnde Graeffchap Zutphen,Hollant,Zeclant, Utrecht, Vricflant, Over-Yfièl, Stadt ende Lant van Grocningcn,cndc allen anderen Jufticieren, Officie- ren ende Dienaren des vcriöcht zijnde, dat fy dcic onfe Ordonnantie alommc doen verkondigen , uyt- rocpenendepubliceren,daer men gcwoonlickis uyt- roepinge ende publicatie te doen. Laftende mede de Stadthouders,Cancelier,Prefident efi Raden Provin- ciael,den Advocaet Fifcael,ende oock den Procureur Generael,endealle andere Officieren, Rechteren en- de Jufticieren vande voorfz Landen,Mitfgaders den Admirael,Vice-Admiralen, allen Overften, Colonel- len,Ritmeeiteren, Capitcynen, Officieren en Bevel- hebberen,deieonfe Ordonnantie ende bevelen t'ach- tervolgen , ende doen achtervolgen, procederende, ende doende procederen tegens den overtreders van dien,fonder gratie,faveur, diilïmulatie ofte verdrach, alfo Wy 't felve tot der Landen welftant,noodich be- vonden hebben. Gegeven in :s Graven-Hage in onfe Vcrgaderinge, den vierden Aprilis 1596. Nyevelt, "* Onderftont, Ter Ordonnantie vande voornoemde Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerffen. |
|||||||||||||||
|
en fendcn,ofce ontfangen.aen oft vande gemeene
Vyandê,oft den gene die fijne heerfchappie oft gebiet onderworpen zijn, van eenige faecken den Staet der voorfz Vereenichde Provintien,Leden oft Steden der felvcr aengaeride,op pene van aen lijf en goet geftrafc te worden. Ende op dat de Acnhangers vande voorfz fchadclicke en moordadige fcdeder Jefuiten,buyten alle toeganck inde voorfz Vereenichde Landen, ghe- houden mogen worden: hebben wy geordonneert,en ordonneren by defen dat niemant vande felve fede, ofte by den felven althans ter Schole liggende, 't zy Ingefetcnen defer Landen,ofte anderen uyt vyanden, nochte uy t eenige andere Landen in defe Landen ful- len mogen comen, te Water oft te Lande, op peyne van als Vyant, ende aen den Lyve exemplaerlicken geftraft te werden: niet tegenftaende eenige Pafpor- ten byden felven verworve. Ordonneren voorts uyte voorfz Nederlanden binnen twee Maenden eerilco- mende te vertrecken,ende daer uyt te blyven, gedu- rende denjegenwoordigen Oorloge, allen den genen wefende vande voorfz SecÏe , die hem binnen den voorfz tijt van twee maenden nietenfullenaengevë acnde Magiitraten vande Steden efi plaetfen haerder refidentie,ende aenden felven doen den Eedt van ge- trouwicheydt voor de voorfz Landen eenfamentlick vande Stadtoftplaetfe haerder refidentie,totconten- tement vande Regierders der felvcr, en daer benef- fens Eedt van abjuratie des Conincks van Spangien, op peyne als voren. Verbieden infgelijcks allen ende een yegelick vande Ingefetenen defer Landen, na de publicatie van deièn hen te begeven in eenige Scho- len der Jefuiten binnen oft buyten de Nederlanden, op peyne van ten eeuwigen dage te wefen inhabile, om eenige Ampten ende Officien binnen defe Lan- den te bedienen, ende alle Maents te verbeuren hon- dert guldens,fo lange fy onder de Jefuiten ter Scholê fullen leggen , die aen hare goederen die fy alhier te Lande hebben,fullen worde geexecutcert,oftaen den goederen van hare Ouders ofte Vooghden,in gevalle fy als noch geen goederen en hebben,oft daer van by de Voogden geen aenwyfinge gedaen en wort: ten ware de Kinderen Jegens kennelicke wille van hare Ouders oft Voochden inde voorfz Scholen bleven, in welcken gevalle die Ouders ofte Voochden geen Penningen, tot onderhout van de felve Kinderen en fullen mogen fenden oft adminiiberen, dire&elick oftindirecl:click,op pene ende amendc als voren, uyt hare eygen goet te betalen. Confenteren niet te min dat de Kinderen die uyte Vereenichde Nederlanden jcgenwoordelick in eenige Jefuiten Scholen zijn, en binnen drie Maenden eerft-komende daer uyt ver- trecken,vande voorfz penen fullen vry wefen. Inter- diceren mede allen den Ingefctenê der Vereenichde Landen, hen ter Schole te begeven inde Univerfitey- ten van Loeven,Douay,Doolen,of andere onder 'tgc- biet vanden Coningh van Spangien itaendc,op pene van alle jaers te verbeuren duyfcnt ponden van xl. grootcn'tpont. Bevelende den genen die althans in- de voorfz Univerfitcyten zijn, binnen fes Maenden na de Publicatie van defen daer uyt te vertrecken,op gelijckc pene, welcke pene wy verftaen dat verhaelt ende gcexecuteert fal worden aen de goederen van- de Contraventeurs inde Vereenichde Landen ghele- gen,ofte aen de goederen vande Ouders ofte Vooch- den der felver, alles als hier vooren in reguard vande geenedie onder de Jefuiten ter Scholen leggcn,gcor- donneert is.Ordonneren voorts dat tot egenc Staten |
|||||||||||||||
|
α. Placact
|
|||||||||||||||
|
Ν ι
|
|||||||||||||||
|
*
|
|||||||||||||||
|
199 Placatett-». i.Boeck. 4.Tic. ι*Deel. α00
2. Placaet vanden 27 Maert χ 6 12. Inhoudende ordre op het innekpmen
der Roomfche Geeflelickhep; Verboth vanden Eedt tot voorflam des Paus, H§c.
|
|||||||||
|
1E Staten Generael der Vereenichde Neder-
landen.AHen den gene die defen lullen fien ___ oftehooren lefen,Saluyt. Alfo Wy fekerlick
worden onderricht,dat dagelijcks vele Priefters,Mo-
nicken, ende andere gefeyde Geeftelicke ofte Religi- eufe Peribonen, doende ProfefTie vande PauiTelijcke Religie: En infonderheyt vande feer fchadelicke Sede der Jefuiten,haer begeven,ende verblijven in de Ver- eenichde Nederlanden, alwacr fy hare vreemde Lee- fingen onder den goeden Ingefetenen ilroyen ende drijven, oock in-planten verfcheyden ende in Godts woordt verbodene Superftitien: Ènde fonderlinge atbeyden,ommeftaende te houden die geufurpeerde Tyrannijcque macht vande Paufên van Romen, die felve ftellende niet alleen in't Kerckelicke boven al- Ie univerfele Concilien, maer oock in het tijdelicke boven alle Coningen,Potentaten, Princen,cnde Re- publijcken,felfs oock fo verre om over den Peribonen vande Coningen ende Princen,hare Rijcken, Landen ende Staten te difponeren,endeden Onderfaten van hare fchuldige gehoorfaemheyt te diverteren, ftrec- kende fulcke proceduren notoir)ijck tot oproer ende perturbatie vande gemecne rufte : Waer by voorts occafie gegeven wort tot vele grouwelicke en moor- dadige aenflagen, daer van die Rijcken van Vranck- rijck ende Groot Brittannien, Midtfgaders de Repu- blijcke van Venetien, verffche ende onwederfpreke- licke getuygenifïe ghevcn, aengcfien mede by Ons, ende by de Staten van eenige Provinciën der Veree- nighde Nederlanden,hier voortij ts oorbaer bevonden is,te maken ende doen publiceren verfcheyden Pla- caten ende Ordonnantien,fo omme te beletten, dat die Onderfaten van defe Landen mette voorfz doo- linge, ftrijdende ibo wel jegens de ware Chriftelickc Religie,als oock jegens de wettelicke Regieringe de- fcr Landen, niet en fouden werden vergiftet: en dat de gene die aireede vergiftet waren,ofte by Eede hen verplicht hadden,omme die PauiTelicke dwalingen, ende daer onder die voorfz pernicicufe Leeringe voor te ftacn,tot gene Staten ofte Officien en foudê wor- den geadmitteert, als omme (conform die gemeene Wetten ende Rechten) te verhoeden, alfulcke Con- venticulen ende by een komften , waer uyt merekc- lick quaet ofte ondienfte voor de gemeene fake fou- den komen te ontftaen.mitfgaders alderley Collcclê ende heymelicke fchattinge,ftreckende tot ontbloo- tinge van defe Landen: En. dat in alle 't geene voorfz is,noodich is generalick over die voorfz Vereenichde Landen te voorfien: oock op dat des te beter goede eendracht en ordre tuiTchen de Ondcrlaten van dele Landen, mette Onderfaten van onfe Nae-gebuyren mach worden onderhouden ·- en die onderlinge con- verfatien,volgende de gemaeckte Verdragen,metbe- houdcniiTc van de Vryheyt en fekerheyt defcr Lan- den,ende dat onder goede Wetten, waer na een ye- gelick hem mach weten te rcguleren,gecontinueert, gelijk in andere Rijcken ende Landen mede gedaen is. S O O IS T, dat Wy na voorgaende refumptie van verfcheyden Placaten ende Ordonnantien, fo in dele Lahden hier voortijts,alsoock in andere Nabure Rijcken ende Landen gemaeckt,by advijs ende deli- beratie van fyne Excel lentie,en den Raedtvan State, geordonneert ende geftatueert hebben, ordonneren en Hameren by defen, dat alle Priefters, Monicken, Jefuiten, ende andere gefeyde Geeftelicke ofte Reli- |
gieufePerfoonen vande Roomfche Religie, van wat
Ordre die zijn, die binnen twee Maenden na de Pu- blicatie van defen inde Vereenichde Landen fullen willen komê,gehouden fullen wefen ter cerfter Stede vanharer aenkomfte, en voorts t'elckcr Plaetfe daer fy fullen willen vernachten, aen den Hooft-Officier vande Plaetfe,fo den felven aldaer woont,ofte ander- fins aen alfulcken anderen Officier als hem aldaer is onthoudende,aen te geven hare namen,qualiteyt en logement: gelijck oock na de voorfz twee Maenden gehouden fullen wefen te doen, de Perfoonen vande voorfz qualiteyt, die aireede inde voorfz Landen ge- komen zijn,en inde felve gene vafte bekende woon- plaetfe en hebben,allehetwelcke by de voorfz refpe- élive Officiers pertinentelickfal wTerden aen-gheteyc- kent: Ende fullen die Leege Officieren haren Hooft- OrTicieren, ende die felve den Magillratë vande Ste- den daer van datelick adverterê,ten ey nde by de eene foo wél als d'andere goede toeficht mach genomen werden, dat by alfulcken vremde Perfoonen niet en werde geattenteert,tot ondienfte vande Landen. En ingevalleyemant vande voorfz Perfonen fijne naem fulx als hier voren gefey t is,niet en fel hebben bekent gemaeckt,defelve fal verbeuren vijftich guldens, en boven dien belaft werdè,uy t de Vereenichde Neder- landen te vertrecken, fonder daer inne weder te ko- men,op pene van openbare banniflëment. Belaften daer benefTens allen ende eenen yegelick, alwaer ee- nige Iefuiten, Priefteren, Monicken, ende andere ge- feyde Geeftelicke oft Religieufe Peribnen, fullen ko- men te logeren, te onderiöeeken of de felve hare Na- men hebben aen gegeven als voren, en indien fulex niet en is gedaen,dat fy luyden den naem ende quali- teyt vande felve Perfoonen, voor den derden nacht van haer verblijven, aen de Officiers fullen bekent maken, opte verbeurte van hondert guldens, fondet dat hem yemant fal mogen excuferen.vandathy die Perfoone ofte Peribonen tot fijnen huyiè loogerende nieten fal hebben gekent, uyt-gcfondert alleenlick openbare Herbergiers, van welcker wetenfehap niet en fal konnen bewefen worden. Verbieden voorts al- len en een yegelick van de Ingefetenen defer Lande, na de Publicatie van defen, hen te begeven in eenige Collegien ofte Scholen der Jefuken,op pene van ten eeuwigen dage te wefen inhabil omme eenige amp- ten ofte officien binnen defen Landen te bedienen, oft eenige Prebenden,Canonefyenofte andere Bene- ficicn te genietcn,ende bovendien uyt hare goederen alle Maents die fyluyden inde voorfz Scholen ofte Collegien fullen verblijven, te verbeurë hondert gul- dens : endegelijcke penen,iö van inhabiliteyt als pe- cuniele, fullen onderworpen wefen de gene die voor de publicatie van defen inde voorfz Scholen oft Col- legien haer begeven hebben, en binnen twee Maen- den na de publicatie van defen hen daer uyt niet da- telick en begeven. Ende indien fulcke Peribonen ge- ne goederen en hebbê,fullen hare Ouders ofte Voog- den daer vooren convenibel ende executabel wefen, ten ware fulcken Perfonen jegens kennelicken wille van hare Ouders ofte Voogden in de voorfz Scholen ofte Collegien haer begaven,of verblevemln welcken gevalleden Ouders ofte Voogden verboden wort aen den felven Penningen te fencienofte fubminiftreren, direftelick ofte indire&eliek, op pene en amende als vooren,uyt haer eygen goet te verbeuren, Wy verkla- ren |
||||||||
|
Tegens de Paus*gefindo? &c.
|
|||||||||
|
löt
|
|||||||||
|
ren voorts by defen nul en van geender waerden die
alienatien ofte verbinteniflen van goederen, by den perfoonen jegens dcfe Ordonnantie inde voorfz Col- legienofte Scholen blijvende ofte hacrbegevende, voortaen te doen,en infgelijcx hare Donatien,Tefta- jTi-ntaire, Codiciliaireende andere difpofitien, gedu- rende hacr verblijf inde felve Scholen ofte Collcgien te doen ofte maken. Verbieden voorts dat tot egeene Staten, Officienofte publijcke dienilen in de voorfz Landen,Leden ende Steden van dien,toegelaten ful- len werden cenige Perfoonen zijnde lngeboorenen ofte Ingefetenen van defe Landen,die na twee Maen- den na de Publicatie van defen hare promotien fullen nemen onder Eede van voor te ftacn de Roomfche dwalingen ende fuperftiticn: ende dat die geene die fcdert ae Pacificatie inden Tare ι «576. binnen Gent gemaeckt, fulcken Eedtgedacn hebbendeindienile fijn gcadmitteert,binnen twee Maenden na de publi- catie van defen,vanden voorfz eedt fullen verfoecken ontilagen te werden, en den Eedt van getrouwicheyt ter plactfe van hare woonplactfe na 't ghebruyck al- daer doen, ten ware fy voor defen den fclven Eedt hadden geprefteert,ofteopentlickafgegaen warende voorfz Roomfche fuperftiticn: omme welcke ontila- ginge te doen, ende nieuwen Eedt te ontfangen, wy geauthorifeert hebben,ende authoriferen by defen.de ordinaris Magiftraet vande Plaetfe ciaer fulcx valt:en fal het Officie ofte Staet vanden genen die 't geene voorfz is niet endoet,mctter daet wefen impetrabel, fonder dat hy 't felve vorder fal mogen bedienen* Or- donneren voorts allen den genê die onder den vöoriz Eedt gepromoveert zijn , of namaels gepromoveert fullen worden,endehaerluyderrefidentie inde Verce- nichde Nederlanden genomen hebben,ofte namaels fullen begeeren te nemen, binnen eene Maent na de publicatie van defen, oft nadatfy heure refidentie in de voorfz landen hier namaels fullen nemen,tc com- parerê voor den Magiftraet van heurlieder refidentie, ende aldaer te prefteren den Eedt van getrouwichey t acn defe Landen,op pene,dat by gebreke van dien fy gehoudè fullen zijn hen uyt den lande te vertrecken, ende 't felve niet doende, dat fy t'eyndc vande eerfte Maent dacr aen fullen verbeuren vijftjeh guldens : c'eyndc vande tweede Maent hondert |uldens: ende niet vertrocken wcfende binnen de derde Maent,dat fy uyt de Vercenichde Landen fullen werden datc- lick gebannen.Verbiedcn ende interdicéren mede fo wel binnen den Steden als ten platten Lande, allen Ingefetenen der voorfz Landcn,cnde andere de felve frequenterende, in eenige Kerckcn ofte particuliere Huyfenende Plaetfcn, opten Velde, in Schepen oft Schuyten,cenige toeloop,of tfamenkomft van Mans of Vrouwe te maken of ce houden,om eenige MiiTen ofte andere Exercitien vande Paufelicke fuperftiticn, Vermaningejeeringe ofte lecfinge te doen ofte hoo- rcn, oft anclerfins cenige Conventiculcn ofte Verga- dcringt; van Perfoonen vande Roomfche Religie te houden,of te helpen houden,alwaer't fo,datdaer noch Paep nochMonick,nochte eenige andere Perfoon by en ware,dic de voorfz exercitie,leeringe ofvermanin- ge foude doen, onder wat deckfel 't felfde foude mo- gen wefen,fo wel in 'thcymclick als in'topenbaer,op verbeurte van xooguldens,tot lafte vanden genen in wiens Huyfen,Velden,Schcpen ofte Schuy ten fulcx fal werden gedaen-.endedatde gene die de felve Mif- fenofte Paufelicke fuperftiticn,Vermaninge,Leerin- geofte Voorlefinge fal hebben gedaen,indien de felve *s gekomen van buyten uyt de Veteenichde Ncdcr- |
landen, eeuwichlick fal werden gebannen op lijf
ftrafi^endedaer en boven gecondemneert inarbitra- le amendei Ende indien het is een Perfoon renderen- de in defe Landen,fal moeten vertrecken,fondcrdaer inne weder te mogen komen, op pene van mede ten eeuwigen dagen uyt de voorfz Landen openbaerlick gebannen te werden op lijf-ftraflë,endedat hy boven dien van fijne beneficie ofte alimentatie (fo verre hy eenige heeft)fal worden gepriveert,fonder oock dat de felve in eenige Steden ofte Plaetfcn van defe Landen Tal werden toegelaten, geherberght, gehuyft ofte ge- hooft, op verbeurte van 100 guldens, tot lafte vande gene die contrarie fal doen int Herbergen,Huyfenoft Hoven voor de eerfte reyfe, voor de tweede reyfe van 200 guldens, ende voor de derde reyiè 300 guldens, ende banniilementals vooren.Ende diegene die hen op 't hooren vande voorfz MiiTen, Pauflelicke fuper- ftitien,vermaninge, leeringe ofte lecfinge fullen pre- fent gevonden hebben, ende daer by den oft over ful- len zijngeweeft,fullcn verbeuren hare benefieien en- de alimentatie, indien fyluyden eenige trecken,ende noch xxv. guldens t'elckcn reyfe als fyluyden fulcx: hebben gcdacn,'t zy of fy op't fey t bevonden worden, of dat namaels 'tfelvc totkenniiTekomt,cndcgelijc- ke pecunielc penen van xxv. guldens, fullen verbeu- ren alle andere die daer prefertt fij η geweeft,cn boven dien dacr op bevonden zijnde hacr opperfte Kleet. Wel verftaénde, dat in gevalle yemandt bevonden wert eenige leeringe geftroytofte voorgeftek te heb- ben,ftrijdendcjegens de Regieringe van defe Landen, ende tot diverfie van de gehoorfaemheyt vande On- derfaten van dien,dat de felve als een Seditieux ende Muytmaecker aenden lijve fal werden geftraft, felfs oock terdoot,in gevallede gewichticheyt vande fake fulcx fal vcreyfchen. Ordonneren voorts.datdegene die onder pretext van te wefen vande Roomfche Re- ligie,hem by eenich Priefter,Paep ofte Monick,Iaten hertrouwen ofte herdoopcn,verbcuren fullen 100 gul- dens,cnde boven dien arbitralick worden geftraft: eri alle de gene die dacr by,aen ofte ontrent geweeft ful- len zijn,vijftich guldens: ende den Pricftcr,Pacpofte Mohick,'t felve gcdaen hebbene}e,fullen vervallen in gelijcke penen, breuckenende corredicn als vooren. Item, dat de geene die bevonden fujjen werden 't zy Mans oft Vrou-Perfoonen,hcn ondetftacn te hebben de weet oft infinuatie te doen, totte voorfz t'famen- komftcn oftconvcnticulen,verbeurenfal vier-macls fo veel als de gene die in de felve Conventiculen ver- fchijnen. Verbiedende voorts wel expreflclickalle Peribnen in dcfe Landen woonende, of de felve fre- quenterendc,tedocn cenige Colle&eofte vergadcrin- gcvanGclt,om gebracht te werden buyten dcfe lan- den, 't wacr dan voor cenige Kercken,Godts-huyfen, geeftelicke Collcgien of Conventen,ofte voor wie het felve foude mogen zijn, of tot alfulcke Colleclen te contribueren, fonder fpeciael confent vande Hoogc Overhcyt van de Provincie: op pene dat de geenen die alfulcke Colleclen fullen doen,oftc 't gecollecteer- de geit fullen uyt voeren, geftraft fullen werden aen- den lij ve metconfifcatie van alle hare goederen. Ende datdc genen die daer toe fullen hebben gecontribu- eert,fullen worden geftraft arbitralick,endedaeren boven betalen vier macl fo veel als fy inde voorfz Col- lede fullen hebben gecontribucert. Alle welcke boe- ten ende brcucken fullen gaen en geappliceert wor- den , voor een derdendeel ten behoeve vanden Offi- cier die d'executie doen fal, voor een derdendeel ten behoeve yanden Aenbrenger,en voor een derdendeel Ν 3 ten
|
||||||||
|
Placacen. i.Boeck. 4.Tit. ï.Deel.
|
||||||||||||||||
|
204
|
||||||||||||||||
|
20^
|
||||||||||||||||
|
ten behoeve vande gemeenc faecke.Blijvende niet te
min de particuliere Ordonnantien op de voorfz Poinden in de Provintien gemaeckt in haer ghehcel en ongeprejudicieert. Ende op dat niemanthier van en pretendcre ecnigeignorantie,verfoecken endeont- bieden wy de Staten,Stadthouderen,Gecommitteer- de Raden,en Gedeputeerde Staten vande Provintien van Gelderlant, en Graeffchap Zutphen,Hollant en- de Weft-Vricflant,Zeelant,Utrecht, Vrieflant, Over- YiTel,Stadt Groeningen ende Ommelanden; Laften voorts ende bevelen de Raden van Brabant ende van Vlaenderen,den DroiTaert van Drent,ende van Wed- dc,en Weiterwoldingelant, ende alle andere Juilicie- ren ende Officieren die dit aengaen mach,dat fy dele oniè Ordonnantie van flonden aen alomme doen verkondigen, uytroepen ende publiceren, daer men gewoonlick is verkondinge ende publicatie te doen: met bevel aenden Cancelicr, Prefidenten ende Ra- den, Advocaten Fifcaels,ende Procureurs Generaels, ende alle andere Officieren ende Rechteren,als mede |
Vaiallen hebbende Jurifdidie,deiè onfe Ordonnantie
ende Bevelen te achtervolgen, ende doen achtervol- gen , procederende jegens den Overtreders van dien ibnder gratie, faveur, diilïmulatie ofte verdrach, met expres bevel aen alle Officieren van ter fake van de- fen Placategeroertjgeen overkomile nochte com po. fitien te makê,maer precifelickcn te executeren den inhout vanden fclven Placate,van 's Lants derdeparc aen hetLant getrouwelick te rekenen, voor foo veel iy des volgens hare Commiiïïe,fchuldich zijn: ende de Aenbrengers haer derdepart te laten volgen, fon- dereenige moeyte ofte kortinge,alles op peyne van privatie van hare Officien,endedaeren boven arbitra- le corredie, alfo wy dit alles totdienit vanden Lande fulex bevinden tebehooren. Aldus gedaen en gear- refteert ter Vcrgaderinge vande hooch-gemelte Hee- ren Staten GeneraeLin 's Graven-Hagcdcn z-j Martij 161 z. Was geparapheert, 1, van Oldenharnevelt ,"■ Onder ftont, Ter Ordonnantie vande ièlve Heeren Staten Generael. Geteeckent, C, Aerffen. |
|||||||||||||||
|
Placaten wanden 2 6 Vehr. \ 6ττ. 8 Septemb. 1619. 30 Attgufi 1641. ende \ 4 Αρήί 1 649.
Jegens der Paus-gefmde Geeflelijckheyt, Conventicukn, Scholen, Colletlen, Kloppen, Voochden, en com·
pofitien der Officieren, &c. |
||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenighde Neder-
landen, Allen den genen die defe fullen fien ofte hooren lefen,Saluyt. Doen te iveten, Al- foo niet tegenilaende 1 Onfe voorgaende Placaten, evenweide fchadelickeende moordadige Sedevan Iefuiten ende andere Prieilcrs,Monicken ende gefey- dc Geeitelicke of Religicufe Pcrfoonen,vande Room- fche Religie fijnde,heur onderitaen binnen defe Lan- den te komen inde Steden ende ten platten Lande, omme de goede Ingefetenen metheurc valfche Lee- ringe tot Afgoderye ende afkeer van heure Wettige Overheyt te brengen, ende tot moorderye van Prin- cen ende Potentaten, ende allerhande verraderye te- gen de felve te initruerê,x ïnfonderheyt mede omme daer door 'tgepretendeerde Opperge/ach vanden Paus van Romen ende fijnen Aenhangh in 't Kerckelicke te bevorderen, ende de Gemeente in te planten, makende hier te Lande al- lediande verboden Conventiculen,totnadeel vanden S tact vanden Lande, Mitfgaders trachtende de Kin- deren af te trecken vande gehoorfaemhey t van hare Ouders, endede Vrouwen van hare fchuldige plicht tot hare Mans,gelijck fulcxuyt verfcheyden Aden is gebleken,daer tegens byons endede Lïecrcn Staten vande particuliere Provinciën refpedive, volgehde hetloffelijcke exempel van verfcheyden Coningen ende Republijcken,divcriche Placaten hier bevorens zijn gemaeckt geweeil, die wy geenfins mits defen en derogeren (uytgefondert inde poinden, daer inne by defen anders wert geftatueert) maer omme de voorfz boofe ende fchadelicke menfehen te beter te weeren, genootfaeckt worden daer enboven tegen de felve noch nader te voorfien. S O O IS T, dat wy,inhererende ons Placaet vanden 3 dertichfien Au- gufii 1641. verboden ende gheinterdiceert hebben, verbieden ende interdiceren by defen,dat gene Iefui- ten , of in ecnige graden ofte deelen van heure ordre \vefende,nochte Prieilers,Papen,Monicken of ande- re gheordende Perfoonen vande voorfz Roomfche gefindê,in de Vereenichde Nederlanden ende Geaf- ïbcieerde Plaetfen en fullen mogen komen,ofte ver- blij ven, 't zy of de felve Ingeboornen zijn, ofte niet, Ende hebben geordonneert,ende ordonneren by de- feiijdat alle Ieiuiten,of die in eenige graden ofte deel |
van hare Ordre zijn, tegenwoordich in de Landen
wefende,ofte die naer date defes,van buyten daer in- ne fullen komen , gehouden worden voor goeden prinfe enderantfonabel,als Vyauden vande Landen, ende als fulcke by elck een aengetail en aengehou- den fullen mogen worden,ende gelevert aenden Of- ficier vande Plaetfe, omme met fijn kennüTe, voor- weten,ende goetvinden vande Magiitraetyvoord'eer- fte reyfe geranfonneert te worden foo hooch men fal konnen,ende in allen gevalle niet lager als op hondert ponden grooten Vlaems voor elck Perfoon,waer van den genen,die den felven in voegen als vooren fullen hebben aenghehouden, ofte oock anderfin tsaende Officiers ontdeckt,fulcx dat die in handen fullen fijn gekomen,genieten fullen de drie vierde-parten,ende den Officier een vierde-part, 4 ende daer na wederge- kregen wefende, ge (Iraft fullen worden, als parturbateurs vande gemeene rufie, naexigentievan faecken. Verbie- den infgelijcx alle Ingefetenen vande Landen,fulcke Perfoonen te Huyfen, Hoven, ofte Logeren, op een boete van hondert ponden Vlaems, voor d'eerile reyfe te verbeuren, voor de tweede reyfe van twee hondert ponden Vlaems, ende voor de derde reyfe aen den Lijve geitraft ende gebannen te worden 5. Verbieden mede alle Ingefetenen defer Landen, mette voorfz Perfoonen te correfponderen door Brie- ven, ofte anderfints. Lailende eenenyegelijcken,die van foodanige eenige Brieven komt te outfangen, de Mve datelicken aenden Hooft-Officieren ofte Magi- ftraten vande Steden ofte platte Landen over te leveren, op een boete van vijftigh der voorfz ponden vlaems,t'elcken reyfe te verbeuren, fo dick ende me- nichmael als iy bevonden fullen worden ter contrarie gedaen te hebben. Ende wat belanght de Priefters, Papen,Monicken,ofte andere geordende Perfoonen vande voorfz Roomfche Religie,gene Iefuiten wefen- de,die 6 voorden)'are1622. binnen defe Landen woon- achtich ende bypublijcke tolerantie gedoocljt üjn geweeil, fullen de felve gehouden zijn, haer binnen acht da- gen na de publicatie van defen, aende Magiilraten van hare refidentie aen te geven met hare Namen en woonplaetfen, ten eynde daer van notitie gehou- den , ende op haet comportement gelet mach wor- den, |
|||||||||||||||
|
Tegens de Paus
|
tö6
ben, binnen een Maent nae de publicatie van de^
fen, daer uyt fullen trecken, of doen trecken , op peyne van hondert guldens ter Maendc voor elck Kindt of Perfoone, daer ter Studie of ter Schoole gaende ofte leggende, te verbeuren , foo lange de felve, contrarie defe Onfe beveelen, bevonden ful- len worden daer gheweefl te zijn, de felve peynen te betalen by de Ouders, Vooghden, Rentmee- iters , oft Onderwinders van der felver goederen, 10 Ende alfoo dagelijcks meer ende meer wert be- vonden, dat de Vergadcringe oft t'famen-vouginge van feecker foorte van onghehouwde Vrouw-per- foonen (die men Klop-fullcren of Kloppen noemt) de gemeene rufle defer Landen feer fcha- delickzijn, ende dat by de felve vele PauiTelicke Superftitienende Leeringen,by de Placaten van Ons, ende vande Staten der Provintien, midrfga- ders oock by Keuren van fommigc Steden in de fehe, verboden zijnde, worden gnepleecht ende geoeffent, en datdaerdoor dejongeJcucht, en oock wTel bejaerde Luyden, van den wech der Waerheyt, op verkeerde ende tegen Godts Woort itrijdende wegen werden verley t, Soo hebben Wy oock hooch-noodich bevonden, alle foodanige Vergaderingen ende by-wooninge vande Kloppen binnen defe Vereenichde Nederlanden , op arbi- trale correctie, te verbieden, ghelijck Wy wel uy t- druckeück gebieden bydefen ,dat de voorfchreve Vrouw-perlbonen ofte Kloppen elck op haer ghe- boorte-plaetfe by hare Ouders ofte Vrienden, in- dien fy daer by commoditeyt ofte ghelegentheyt hebben, indien niet, by vreemde Luyden te gaen. en blijven woonen , binnen vier Weecken naer de Publicatie defes, ofte daer geen commoditeyt heb- bende, datfc niet meer als twee in een Huys ofte Woon-plaetfe, naer de voorfchreve vier Weecken, en fullen mogen woonen, op peyne van voor de eerile daer aen volgende Maent te verbeuren vijf- tien guldens, voor de tweede Maent hondert gul- dens, ende voor de derde Maent gelijcke hondert guldens, ende daer-en-boven daer over arbitralick gecorrigeert. Verbiedende mede den voornoem- den Klop-1 uileren ofte Kloppen , yemandt inde PauiTelicke of Roomfche Religie te Catechiferen, ofte onderwijlen, ofte yemandt (niet zijnde vande Roomfche ghefmtheyt) in 'tftuck van fijn Religie te inquieteren ofte t'ontruilen, op peyne van daer overarbitralicken gecorrigeert ende oock ghemul- cleert te worden , naer ghelegentheyt van der face- ken. Vorder alfoo bydagelicxe experientie wert bevonden, dat de Wees-kinderen, ghebooren van Ouders, zijnde gheweefl vande Gereformeerde Religie, komen te vallen in handen van Papiftige Vooghden ofte Curateurs, ende alfoo door opvoe- dinge van de felve, tot het Paufdom werden ge- bracht , en by dat middel aen Godts Kercke ende defen Staet onnut worden gemaeckt, Soo hebben Wy dienthalven geordonneert ende gheitatueert, ordonneren ende ftatueren expreiTelick bydefen, dat alle Kinderen , beneden hare mondige Jaren wefende, 't zy de felve Mans- ofte Vrouw-perfoo- nen foude mogen wefen, welcker Ouders, of een van de felve is geweeil vande Gereformeerde Re- ligie , fullen voortaen flacn tot opvocdinge ende beforginge vande Magiftraten ofte Wees-meeile- ren der Steden ofte Plaetfen, daer de voorfchreve Ouders
|
|||||||
|
αο5
den, op pene van tegens de felve gheprocedeert
te worden in confbrmiteyt van'tgeenehier voor tegens de Jefuicen wort gheitatueert, Ende or- donneren voorts de felve Perfoonen , haer te draeen ende reguleren volgende d'Ordonnantien ende Placaten van den Lande, op pene van con- trarie doende, daer over gheilraft te worden in conformité van de felve. 7 Verbieden ende inter- diceren mede, foo wel binnen den Steden, als ten Platten Lande, allen Ingefetenen der voorfchreve Landen, ende andere, de felve frequenterende, in eenige Kercken ofte particuliere Huyfen ende Plaetfen, opten Velde , in Schepen oft Schuy- ten, eenige toeloop of t'famen-komiÏ van Man- nen of Vrouwen te niaecken of te houden , ofte andere exercitien vande PauiTeJicke fuper- ititien te doen of tehooren, hoe die oock genaemt fouden mogen wefen, egeen uytghefondert, die alhier verilaen worden fpecialick uytghedruckt, 8 op verbeurte van twee hondert guldens, tot lafle van dengenen, in wiens Huyfen, Velden, Schepen ofte Schuy- ten fulcks fal worden gedaen , ende dat die gene die de felve Mijfen ofte Paujfelicke Superflitien, Vermaninge, Leeringe ofte Voorlefinge fal hebben ghedaen, indien de felve is gekomen van buyten uyt de Vereenighde Neder- landen, eeuwichlick fal worden gebannen, op Lijfflraffe, ende daer en boven gecondemneert in arbitrale Α mende: Ende indien het is een Perfoon, refiderende in defe Lan- den f al moeten vertreckenfonder daer inne weder te mo- gen komen, oppeyne van mede ten eeuwigen dagen uyt de voorfz Landen openbaerlick gebannen tg worden, op Lijf-flrafe , ende dat hy boven dien van fijne Beneficie ofte Alimentatie {foo verre hy eenige heeft} fal worden ghepriveert, fonder oock dat de felve in eenige Steden ofte Plaetfen van defe Landen fal werden toeghelaten, geherberght, gehuyfl, ofte ghehooft, op 'verbeurte van hon- den guldens, tot lafle van de ^ene die contrarie fal doen in t Berbergen, Huyjen oft Hoven voor de eerfle reyfe, voor de tweede reyfe van twee hondert guldens, ende voor de derde reyfe drie hondert guldens, ende BanniJJe- ment ah vooren. Ende die gheene die hen op 't hooren vande voorfz. Mijfen, Paujfelicke Superflitien, Vermanin- ge , Leeringe ofte Leefmge f uilen prefent ghevonden heb- ben , ende daer by aen ofte over fullen zijn gheweefl, fidlen verbeuren hare benefieten ende Alimentatie, in- dien fy-luyden eenige trecken, ende noch vijf en tw'in- tkh guldens t'e leken reyfe, als fyluyden fulcks hebben ge- daen , 'tzy offy op 'tfeyt bevonden worden, of dat nae- maels 't felve tot kennijfe komt, ende ghelijcke pecuniele peynen van vijf- en -1wintieh guldens fullen verbeuren alle andere, die daer prefent zij η geweefl,ende boven dien daer op bevonden zijnde, haer opperfle Kleedt, Welver- flaende dat inghevalleyemandt bevonden wort eenige Leeringegcflroyt ofte voorgeflelt te hebben , flr'tjdendeje- gens de Regieringe van defe Landen, ende tot diverfte vande gehoor faemheyt vande Onderfaten van dien, dat de fehe als een Seditieux ende Muytmaecker aenden Lijve fal worden geflraftfelfs oock ter doot, in gevalle de gewkhticheyt vande faecke fulcks fal vereyfehen. Ver- bieden oock mede alle Inghcfetenen defer Lan- den, of felfs, of heure Kinderen, of andere Perfoo- nen, daer over fy eenich gefachhebben, ter Studie ofte ter Schoole te fenden, ofte leggen 9 in eenige Vniverflteyten, Collegien of Schooien derjefuiten. La- ttende ende bevelende allen de felve, datfy, of de Kinderen, die fy aldaer geleyt of doen leggen heb- |
||||||||
|
Placatea-j. ï.Boeck. 4.Tit. ï.Dcel.
|
||||||||
|
208
|
||||||||
|
207
Ouders hebben ghewoont ten tijde van hare af·
lijvigheyt, die v/elcke dienthalven fullen doen foodanige voorfieninge, als de felve nae gelegent- heyt van faecken fullen bevinden te behooren,en fullen de Papiftifche Voochden foodanige Kinde- ren niet aen hebben te trecken , ofte fich mette opvoedinge van die te bemoeyen, maer der felver gelegentheyt kennelick te maecken aende Magi- ftraten ofte Wees - meefters, daer de voorfchreve Ouders ofte langhit-levende van de felve is over- leden, om dienthalven ordre te itellen, op peyne van te verbeuren een boete van twee hondert gul- dens voor elck Wees-kint,dat fylieden eenMaent naer der Ouderen doot (fonder fulcks kennelick fremaeckt te hebben, als vooren) by henlieden f ui-
en hebben behouden, ende foo fucceiïïvelick van Maende tot Maende, de voorfchreve boete te con- verteren een derde voor den Officier, een derde voor den Aenbrenger, ende een derde voor den Armen der voorfchreve Plaetfe . Verbiedende mede wel exprellelick alle Perfoonen,in defe Lan- den woonende, of de felve frequenterende , te doen , of laten doen , diredelick of indiredelick, eenige Colledeii, of Vergaderingen van Gelde , voor of ten behoeve van eenige Kercken, Gaft- huyfen, Geeftelicke of andere Collegien of Con- venten, hoe de felve oock ghenaemt fouden mo- gen wefen , ofte oock aen eenige gefeyde Geefte- licke Perfoonen, 11 in eenige andere Roomfche Paepfche Landen ghelegen ofte woonende. Ge- lijck Wy mede wel expreifelick verbieden fooda- nige ghecolledeerde Penningen uytte Landen te vervoeren , ofte by Adiïgnatic over te maecken, ofte in eeniger manieren, het zy diredelick of in- diredelick, aende voorfchreve Perfoonen, Colle- gien, Conventen, ofte andere Plaetfentebefor- gen ,ofte te helpen dat hun de felve ghecolledeer- èk Penningen, ofte eenich ander Gout ofte Silver, gemunt ofte ongemunt, ofte eenige andere Goe- deren of Waren toe-ghefonden of overghemaeckt werden, op peyne dat die gheene die fulcke Col- leden doen ende aenftellen, iz als mede de gene die foodanige ghccolledeerde Penningen , Gout ofte Silver, ghemunt ofte ongemunt, ofte andere Goederen ofte Waren den voorfchrevcn Jefuiten ofte andere gefeyde Geeftelicke Perfoonen, Colle- gien , Conventen , of Bedienaers van Kercken ende Godtshuyfen toe-voeren, arbitralick aen denLyve 1-5 naerexigentie van faecken , fullen worden geflraft, Ende dat alle de geene die voorts aen bevonden fullen worden daer toe eenige Pen- ningen gecontribueert te hebben, fullen verbeuren hondert ponden Vlacmsclcks, iöo dick ende me- nichmaelfy bevonden fullen worden't felve ghe- daen. te hebben, Alle welcke vordcre boeten ende peynen 14 Wy verklaert hebben, ende verklaren midts defen, dat ghcappliccertfullen worden voor d'eene helft ten behoeve vanden Aenbrenger, ende voor de wedcr-helft ten behoeve vanden Officier, die d'executie doen lal. Verklaren mede dat alle 15 Contraventien tegen defe Onfe Ordonnantie ghefchiet, ende die naemaels ontdeckt fullen kon- nenworden, niet tegenftaende eenigen laps van tijdt, geftraft fullen worden in allen fchijne of die op de verfche daet waren ghefchiet ende achter- haelt, ende de geene die niet machtich fullen we- |
||||||||
|
fen de voorfchreve boeten ofte mulden te beta-
len , daer over acnden Lijve fullen werden ghe- ftraft. Ordonnerende alle Hoven van Juftitie, Rcchteren, ende Jufticieren van defe Landen, hier inne te doen goet kort recht de plano, ende fonder figuyr van Proces, fonder eenige verminderinge vande peynen, of andere diifimulatie^ op dat defe Onfe Ordonnantie te beter mach werden achter- volcht. Vorder verbieden Wy by defen wel fcher- pelick den voorichreven Officieren ende heure Stedehouderen ofte Subfhtuyten, en cenen yege- ücken van hen, eenige compofitien ofte over-korn- ften mette Overtreders van defe ende andere onfe Placaten, tegen de Paus-gefinde gecmaneere, aen te gaen ofte te maecken , diredelick of indirede- lick, maer bclaften den fclven Officieren, de ghe- heele boeten, naer inhoudt der voorfchreve Placa- ten, in te vorderen ende te executeren, van ghelijc- ken den Aenbrengeren haer part, fonder moeyten of te korten, te laten volgen, alles op peyne van daer over van haer Ampt metter daet te vervallen, ghecaiTcert te worden, ende 't felve niet langer te mogen bedienen, midtfgaders daer-en-boven arbi- tralijck ghecorrigeert te worden. Ordonnerende dien volgende, foo yemant met behoorlick bewijs aende Magiftraten of Gerechten vande Plaetfen aenbrenght, ende fulcks doet blijeken vande voor- fchreve compofitie of overkomfte der Officieren, ι dat foodanich Aenbrenger daer over tot een pre- ; mie of vereeringe fal ghenieten t'elckens een fbm- i me van drie hondert guldens, tot Iafte vande com- ! poierende Officieren. Ende in gevalle nu en dan ! bevonden mochte worden, dat eenige onvermo- i gende, ter faken vooren verhaelt, inde boeten, by j defen Placate vermeit, mochten bevonden werden j vervallen te zijn , dat in dien ghcvalle d'executie van de felve boete, ofte moderatie van dien , fal ilacn aen de difcretie en arbitragie vanden Ge- rechte der Plaetfe, daer de voorfchreve faecke is voor ghevallen. Ende op dat alles te beter mach werden ghecffedueert, Soo authoriièren Wy by defen alle Magiftraten vande Steden ende Gerech- ten vande Dorpen, omme by nalaticheyt vande Ι Officieren, noopendc het geene hen by den voor- ichreven Placate wert op-geleyt, daer inne fooda- nige voorfieninge te mogen doen, als fylieden naec ghelegentheyt van faecken fullen bevinden te be- hooren, ende dat over fulcks de felve Magiftraten ende Gerechten in dien ghevalle, oock fullen ver- mogen felfs in Peribon,ofte door andere,de Placa- j ten ende Ordonnantien tegen de Papiften te exe- cuteren , ende oock over de boeten ende breucken te difponeren, fonder daer over gheinjurieert ofte ghereftftcert te mogen worden, op arbitrale cor- rcdie. Tot welcken eynde Wy den voorichreven Magiftraten ende Gerechten wel ernflelick ver- foecken, ende niet te min bevelen by delen, dat fy- lieden , foo haeft hen vande voorfchreve nalatig- heyt der Officieren fal zijn ghebleecken, terftont daer van Ons ofte de Staten vande Provinciën ma- ken te verwittigen, op dat de voorfchreve vacante ghcvallene Ampten en Officien wederomme aen andere bequame Perfoonen, by den gheene die fulcks toekomt, mogen werden vergeven. Ende op dat niemant hier van ignorantie en pretendere, Vcrlbecken ende ontbieden Wy de Staten, Stadt- . " houderen,
|
||||||||
|
^.
|
||||||||||||||
|
2θ^ Tegens de Paus - gefindo, &c;
|
||||||||||||||
|
houderen , Gecommitteerde Raden , ende Gede-
puteerde Staten vande Provinciën refpedive vari Gelderlandt ende 't Graeffchap Zutphen , Hol- landt ende Weft-Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieflandt, Over - YiTel, ende Stadt Grocningen ende Ommelanden , ende alle andere Jufticiercn cndc Officieren, die dit acngaen mach, dat fy defc onfe Ordonnantie van Honden acn al - omme doen verkondigen, uyt-rocpen ende publiceren, daer men ghewoonlick is vcrkondinge ende publi- catie te doen, Procederende ende doende proce- deren jegens de Overtreders van dien, fondergra- |
tie i faveur, diflïmulatie, ofte verdrach , Alibö
Wy dit alles voorden diénft vanden Lande fulcks bevinden te behooren. Aldus ghedaen, ghereno-" veert ende ghearrefteert ter Vergaderinge vande Hooch-gemelte Heeren Staten Generael, in *s Gra- ven-Hage op den 16 veerthienden April/s/e/ien-hon- den en negen - en - veertien. Was gheparapheert, Jan van if/elmuden ,vt* Onder itondt, Ter Or- donnantie vande felve. Geteeckcnt , Comelis Mufch. Zijnde op 't Spatium ghedruckt het Ca- chet der felver Heeren Staten in rooden Waf· fche. |
|||||||||||||
|
ι '/placaet d'Anno ιβιζ./eght; Alfoo niet jegenilaende d'expiratie vanden Treves,daer doordefe
Landen weder gevallen zij η in openbaren Oorloge tegen den Coninck van Hifpanien ende fijne Adherenten, evenwel, &c. dAnno 1619 en 1 64 1, Alfoo niet jegenilaende onfe voorgaende Placate (1641.79'/, Piacaten) t'federt het expireren vanden Treves geemaneert, evenwel, &c. ι in plaets van defe woorden 'm 't Curfij/ ghedruckt ·,/eggen de Piacaten d'Annis ί 6 iz, 1629, en 164 1.'
omme daer mede over defe Landen te vorderen de (1641 ./eyt, gepretendeerde en over lange ge- projecteerde) Tyrannie ende Heerfchappie vanden Coninck van Hifpanien, ende fijne Adheren- ten in 't Wereltlicke,ende vanden Paus vanRoomen ende fijnen Aenhanck in 't Kerckelicke, ma-* kende hier te Lande, &c. 3 De Piacaten 1629 en 1641 /eggen: S O O IS T, dat Wy inhererende ons Placaet vanden 26 Fe-
bruari) 1622. verboden hebben, &c.
4 In plaets van de/e woorden/eggen de Piacaten d'Annis 1622, 1629. en 1 6 4 1. ende voor de tweede reyié,
dat de felve opcnbaerlick gegeeifelt ende ghebannen fullen worden, ende gemul&eert nae ghele-
gentheyt van faecken, ten profijte als vooren : ende voor de derde reyfe weder gekregen wefende. ïwaerder aenden Lijve geilraft fullen worden, als Perturbateurs vande gemeene ruite, met confif- catie van alle hare goederen, naer exigentie van faecken. Verbiedende mede wel expreifelick alle Collegien die toegelaten is Pafpoorten te mogen geven, aende fulcke eenige Paipoorten te verlee- nen, buy ten onfe voorgaende kennüTe. Verbieden infgelijcx allen Ingefetencn, &c. ·) Alle drie de voorgaende Piacaten voegen daer by: ende gebannen te worden met confiicat ie van goederen;
Verbieden mede, &c. 6 In plaets van de/e woorden /eggen de drie boven-gemelte: die van oudts binnen defe Landen woonachtich
zijngeweclij&c.
7 Dit verbodt is in het Placaet vanden Iare 1622 niet: maer is inden larc 1629 en 1641 ly gevoecht.
8 De/epeynen ende volgende woorden in 't Curfijf zijn by augmentaüe inden Placate d'Anno 1649. eer/l inghe-
voeght.
9 Alle drie de voorgaende Piacaten hebben alhier de woorden : in ecnige Steden, Plaetfên, Univerfiteyten of
Scholen onder 't ghebiedt vanden Coninck van Hifpanien in Vyanden Landen, ofte in andere Je-
fuiten Collegien. '/ Placaet d'Anno 1641 voeght daer by: in Neutrale Landen. 10 De Piacaten de Annis 1622 en 1629 di/poneren niet tegen de Kloppen .· nochte oock niet tegens de Papi/i/che
Voochden .· maer alle 't/elveis Anno 164! by gekomen.
11 Alle drie de voorgaende Piacaten hebbende/e woorden .' Ofte oock aen eenige gefeyde Gecilelicke Per-
foonen onder 't ghebiedt vanden Coninck van Hifpanien, oft fijn Adherenten, ofte oock eenige
andere Roomfchc Paepfchc Landen gelegen ofte woonende. 1 % De drie voorgaende /eggen : op peyne dat de geene die fulcke Colleclen doen ende aenftellen i metter
doot ende confifcatie van alle hare goederen geitraft fullen worden, 1> T)e drie voorgaende/eggen: arbitralick aendeu Lijve met confifcatie van goederen, naer exigentie van
faecken, öcc. 14 Gchjck oock: alle welcke vordere boeten, pcynen ende confifcaticn, wy verklaert hebben, &c,
15 Au%pientatie inden J'are 1641 by gekomen , beyde de voorgaende difponeren alleen tegen d'Officieren in de/er
voegen.· Verklaren mede dat alle Officiers die inde executie van deiê onfe Ordonnantie, by negli-
gcntieofte verfuym, naelaten fullen datelijck te procederen fulcks als 't behoort, vervallen fullen ^an "unne Staten en Officien, ende dat de felve metter dact voor andere fullen wefen impetrabel. 16 Den 26 Febaiarij 1622. was geparapheert, E. vander Marck,' 8 September 162^. A. Ruytenburch,n'
30 Auguili 1641.1. van Aerjfen, "· |
||||||||||||||
|
Placa*
|
||||||||||||||
|
O
|
||||||||||||||
|
Placaten-;. ι. Boeck. 4. Tit t. Deel.
Placaten vande Staten van Hollandt.
|
|||||||||||||||
|
212
|
|||||||||||||||
|
211
|
|||||||||||||||
|
Placaten vanden 20 Ï>ècember 1581. ende 21 Vtyvember 1584.
tegens bet firoeyen <van fedmenfe Boecken ^Gefcbrijten oft Refereinen 3 ende ordre jegens het
onordenteückjDrucken. Item s tegens Tmffetycke Conventtcttlen 3 ende bet dragen <van Geefe- lijcke Habiten, als oocf^ op 'tfielhn atande Scboolmeeslers. |
|||||||||||||||
|
l.
|
|||||||||||||||
|
doen fal, een derden-deel tot behoef vanden Aen-
brenger, ende een derden-deel tot pröfijte vande gemeene faecke: Met verbodt ende interdi&ie, dat lulcke Contraventeut niet meer fal mogen druc- ken. Ende alfoo oock niet tegenftaende verfchey- den voorgaende Verboden ende Interdi&ien, foo wel binnen den Steden als ten Platten Landen, in eenige Kercken oft andere particuliere Huyfen, ee- nige toeloop ofte t'famenkomfte van Mans ende Vrouwen wort bevonden, omme te ghebruyeken eenige Paufelicke Exercitie, als Miflên, Predicken, Doopen ende anderfints, waer door Hchtelick eeni- ge onruft ende oproer foude mogen rijfen,ende ee- nige heymelijcke verifcint metten Vyandt gehou- den, ende Jiilige aenflagen fouden mogen te wege gebracht worden,ende alwaer 't de felve Exercirien niet met groote tTamen-komften en ghefchieden, nochtans ftrecken foude, niet alleen tot fchandale ende ergerniiTe vande Gemeente: maer oock tot, nadeel vande gemeene faecke. SOO IS T, dat Wy omme alle fwaricheden, die daer uyt inf- gelijcks fouden mogen rijfen te voorkomen, j alle alfulcke Vergaderingen ende t'famen-komilen wederomme wel ernitelijck verboden hebben, en- de verbieden by deièn, 't zy heymelijck ofte open- baer,op de pene van hondert gulden t'elcken reyfe te verbeuren, by den genen in wiens Huyfen be- vonden fal wOrden iulcks ghedaen te wefen: 6 Ende ingevalle 't felfde in Kercken ofte Conven- ten fal zijn ghepleecht, op de verbeutte vande ali- mentatie vande Conventoralen die fulcks fullen hebben toegelaten, ofte aldaer jegenwoordich ful- len zijn gheweeft, ende oock vanden genen door den wekken alfulcke Exercirien cnde Ceremo- niën, fullen zijn mif handelt ende gedaen. 7 Ende in gevalle de felve egeene Alimentatie is genieten- de, op pene dat alfulcke oproerige uyt dier Plaetfe geieyt fal worden, endc daer niet wederom fal mo- gen komen op arbitrale correctie. Sonder noch- tans yemandt in fijnconfeientie ofte ghemoette willen befwaren ofte rechercheren. Endc alfoo mede groote argerniiïe gcplceght worden,niet fon- der vreefe van oproer binnen eenige Plaetfen, door dien dat eenige met hare kleedinge als Monickcn, Nonnen endc Bagijnen, openbaerlijcken gaen op der Straten. Verbieden cnde interdiceren Wy me- de 8 by defen, dat niemant voortaen hem in andere dan waerlijcke Habijten, by dage op der Straten ofte ghemeene plaetfen fal laten vinden , op ver- beurte van alfulcke Kleedinge voor des Heeren Dienacrs, ofte den Soldaten in Guarnifoen zijnde, ter plaetfe daer fulcks gebeurt. Item, alfoo tot vcr- fchcyden Plaetfen, niet tegenftaende voorgaende Refolutien ende Ordonnantien, dagelijcks groote faulteninder Scholen bevonden worden, doordien de Schoolmeeilers op haren handel, leeringe ende leven,
|
|||||||||||||||
|
ILHELM, by der gratie Godts
Princevan Orangien, Gravevan Naf fau,&c. Als ons gedefereert zijnde de hooge Overigheyt van Hollandt , Den eerften Deurwaerder vande Camere vanden Rade hier op verfooht, Saluyt. Alfoo dagelijcks wort bevonden, dat vele ende verfcheyde fchandaleufe, crgerlijcke Boecxkens, Liedekens, Refereynen, Nieu-maren endediergelijcke, in drucke ende ghefchrifte wor- den uytgegevcn, Sulcks dat d'onwetende ende on- verfochte Menfchen, ende de gemeene Man, door d'oproerigeendeongerufte Geeften,lichtelijcken tot mifverftant, fcheuringe ende feditie, % in defen lijden ghebracht fouden mogen worden. SOO I S T, dat wy met rijpen berade ende advijiè vande Ridderfchap, Edelen ende Steden van Hollandt, verboden ende gheinterdiceert hebben, verbieden ende interdiceren by defcn eenen yegelijcken van wat ftate, Natie , qualitey t cnde conditie de felve foude mogen wefcn, ecnige alfulckc argerlijcke, oproerige ende fchandaleufe Boecxkens, Nieuma- ren, Liedekens, Refereynen ofte anderfints, hoeda- nich de felfde fouden mogen wefcn, in geender- hande Tale ofte Spraecke voortaen binnen den voorfz Lande te drucken, nochte in drucke ofte ge- fchrifte te laten.uytgaen, verkoopen nochte femi- neren, op de verbeurte vande felve Boccxkens,Lie- dekens ofte anders, ende daer-en boven van hon- dert Carolus guldens voor de eerile reyfe, ende de tweede reyfe op dubbelde boeten, cnde daer-en- boven arbitralijckcn geflraft te worden. Ende ten eynde al 't felfde te beter mach worden achter- volght ende onderhouden, Ordonneren ende beve- len Wy allen Boeck-druckers binnen den Lande van Hollandt, voortaen niet te drucken, nochte in drucke uyt te laten gacn, ten zy alle 't felfde eerft 3 den Staten ofte haren Gedeputeerden lal zijn verthoont, ende by henluydcn toegelaten cnde gc- admitteert. Sonder dat oock na de felve Admiflie, daeraenyetin drucke toe ofte afgedaen fal mogen worden. Ordonnerende mede dat tot dien eynde alle Druckers, onder hacrluyder gedruckte Exem- plaren , gehouden fullen zijn te itellen haerluyder Naem,de plaetfc haerluyder Refidentie,ende 't laer wanneer fulcks is gedruckt, mitfgadersdAutheur endc Tranilateur van dien , ende fullen de Druc- kers mede ghebouden zijn , binnen drie Weecken na de Publicatie van defen 4 te compareren voor den Staten voornoemt, ofte hare Gecommitteer- de, ende in handen vanden félven te doenden be- hoorlijcken Eedt, van dat fyluyden hen daer nae in alles fullen reguleren, op gelijcke penen als boven, tegens den genen die contrarie van defen bevon- den fullen worden gedaen te hebben. Te bekeeren ende t'appliccren de voorfz penen, een derden-deel tot behoef vanden Officier die d'executiedaer van |
|||||||||||||||
|
Tegens de Paus
|
i<4
alle overtredinge van dien foo vele mögelijck is fe*
doen beletten ende voorkomen. Ende ten eynde niemant hier af ignorantie en pretenderc , Lallen ende ordonneren Wy U, 't inhouden van defen te publiceren, alomme binnen den Lande van Hol- landt , daer men ghewoon is Publicatie te doen, ende eenen yegelijck te belailen, hen na 't inhou- den van dien te reguleren, op de penen daer inne begrepen. Gegeven inden Hage, onder 't Ze- gel van Juftitie hier op gedruckt informe van Pla- cate, den 11 twintighlten December vijftien-hon- dert een-en-tachtich. Onder ftondt gefchreven, By iijnder Princelijcke Excellentie. Ter Relatie vanden Prefident ende Raden over HoUandt ende Weft-Vrieilandt. Onderteeckent, B. Ernfl. Ende bezegelt met een opghedruckt Zegel van rooden Waffche. |
||||||||||||||||
|
2t3
leven, niet behoorlijck en zijn ondervraeght, ghe-
examineert nochtc ondcrfocht, hebben wy infge- lijcks verboden ende geinterdiceert, verbieden en- de interdiceren by defen, alle Mans ende Vrouwen- periöoncn binnen ende buyteri den Steden, 9 hen tonderwinden eenige Schole te houden ofte Kin- deren te keren, Ten zy de felve by de Magiftraten vande Steden, ofte ter naefter Stede haerduyder Refïdentic, cerfl behoorlijck fullenzijnonderfocht ende ghcadmittcert,ende A&edaer affullen heb- ben verkregen, daer op fyluyden als dan vorder ful- Jcn worden alomme toegelaten , Ende dat mede alles op pene van hondert gulden te bekeefen als vooren. Beladende 10 alle Officieren opprivatie vaiihaerluyder Officie, ende voorts ordonnerende alle Magiftraten, 't gunt voorfz is in alles ernfte- lick te doen achtervolgen ende onderhouden, ende |
|||||||||||||||||
|
I 't PÏacact dAnno 1584 hegint.· De Staten van Hollandt, den eerften Deurwaerder vande Camere van-
den Rade in Hollandt,hier op\erfocht, Saluyt. Alfoo bevonden wert, dat, niet jegenftaende den
voorgaeneten Placate vanden 2.0 Dccemb. 1581. alomme in Hollandt verkondight ende gepubli- ceert, vele ende verfcheyden, &c. % In plaets van dcfe woorden feghthet voorfz placaet: 'twelcke fonderlinge in dcfe tijden dient verhoedt. S O O IS Τ, dat Wy met advijs van die vanden Rade Provinciael in Hollandt, van nieuws ver- boden , &c. 3 't Sehe Placaetfeght: ten zy alle 't felve eerft by Ons, ofonfe Gecommitteerde fal zijn verthoont, toe-
gelaten , &c.
4 Idem, wederomme te compareren voor ons oftonfe Gecommitteerde,ende in handen vanden felveu
te vernieuwen den Eedt van dat fyluyden, &c.
<5 't Opgemelte Placaet feght: wel ernftelick als noch verboden hebben ende verbieden by defen alfulcke Vergaderingen en tfamenkomften, ende oock de voorfz exercitien, 'tzy in'thcymelick, &c, 6 't Sehe Placaet voeght hier in clefe ivoorden .· Ende die d'Exercitie fal hebben gedaen, ghehouden fal zijn
uyt den Lande van Hollandt te vertrecken, fonder dat de felve in eenige Plaetfen van Hollandt fal
mogen blijven ende ontfangen werden : Ende in gevalle alfulcke Exercitien in Kercken, &c. 7 In plaets van defe woorden feght het opgemelte Placaet: doende de felve daer en-boven vertrecken, fulcks
als vooren, alles op peyne van daer inne niet weder te komen op arbitrale,Sec.
8 't Sehe voeght hier in het woordeken .· als noch by defen.
9 Item.· van Hollandt voornoemt.
10 Ende alhier het woordeken: daeromme.
II Endeeyndight, den 11 November 1584. Endewasondertcyckent,P. Hanneman.
|
|||||||||||||||||
|
Placaet, van den 9 Martij 1589. Inhoudende nader ordre op alle
bet felve.
|
|||||||||||||||||
|
mecne Man daer deur lichtelijck tot mifverflant,
fcheuringe ende fcditie gebrocht fouden mogen worden, 't welck fonderlinge in dcfe tijden dient verhoedt. S O O I S Τ, dat wy met advijfe van den Prefident ende Luydcn vanden Rade Provin- ciael der voorfz Landen van nieuws verboden ende geinterdiceert hebben, verbieden ende interdiceren by defen eenen ycghclijck, van wat ftate, Natie, qualitcyt ende conditie de felve foudc mogen we- fen , eenige argerlijckc, oproerigeofte fchandaleufe Boecxkens, Nieu-maren , Licdekcns, Refereynen ofte andere, hoedanich de felve foude mogen we- fen , in gcenderhande Talen ofte Spraccke voort- acn binnen de voorfz Landen te drucken, noch in drucke ofte gefchrift te verkoopen ofte ftroyen , op de verbeurte vande felve Boecxkens, Liedekens ende andere gefchriften , ende daer en-boven van hondert Carolus guldens voor de eerfle reyfe, ende voorde tweede reyfe op dubbelde boeten, ende ar- bitrale ftrafle. Ende ten eynde 't felfde te beter O ι mach
|
|||||||||||||||||
|
j^§ E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weil - Vrieflandt, Repre- fenterende den Staten vanden felven Landen, Allen den genen die defen fullen hen, Saluyt. Afoo niet tegenftaende voorgaenden Placate vanden twintighften Decembris inden Jarc vijftien-hondert een-en-tachtigh, alomme in- den Landen van Hollandt ende Weil - Vrieflandt verkondicht ende ghepubliccert, vele verfcheyden ichandalcufe endeargerlijcke Boecxkens ende Lie- dekens, Refcreyncn, Nieuw-maeren ende dierghe- lijcke dagelijcks in drucke ende gefchrifrc werden uytgcgcven : Dat mede vele ongeregeltheden in- den voorfz Landen, foo in 'tdrucken, in 't exerce- ren vande Paufelijcke Ceremoniën , ende andere de Cbriftelijcke Religie contrarierende, in'tghe- bruyeken vande ghe pre tendeerde Gceflelijcke Ha- bijten, ende het (tellen vande Schoolmccilercn, dagelijcks worden geplcecht. Sulcks dat d'onwc- teridc ^ndc oiiYerfochtc Menfchen, ende de ghe- |
|||||||||||||||||
|
Placateo-j» i.Boeck. 4.Tit. ï.Deel.
|
|||||||||||
|
216
|
|||||||||||
|
215
|
|||||||||||
|
fal worden toegelaten, gheherberght, ghehuyft
ofte ghehooft, op verbeurte van hondert guldens tot laite van den genen die contrarie fal doen in 't Herbergen, Huyièn ofte Hoven voor de eerfte reyfe, voor de tweede reyfe van twee hondert gul- dens , ende voor de derde reyfe van drie hondert guldens, ende banniiTement als vooren : Ende de geene die hen op 't hooren vande voorfchreven Miifen ende PauiTelijcke Superititien fullen pre- fent gevonden hebben , fullen verbeuren hare ali- mentatie , indien fy-luyden eenige trecken, ende noch vijf-en-twintigh guldens t' elcker reyfe als fy- luyden fulcks fullen hebben ghedaen, 'tzyoftfy op 't feyt bevonden worden, ofte dat naemaels 't felve tot kenniiTe komt: ende ghelijcke pecu- nielc peynen van vijf-en-twintich guldens iullen verbeuren alle anderen die daer prefent zijn ghe- wceft, ende boven dien daer op bevonden zijnde, haeropperftcKleet. Verbieden ende interdiceren voorts, een yegtlijck voortaen hem in andere dan in waerlijcke Habijten op der Stralen ofte gemey- ne PJaetfen te vinden, opte verbeurte van alle an- dere Habijten tot profijte vande Dienaers vande Officieren, ofte anderen die ter Ordonnantie van- de Magiftraten vande refpective Plaetfen henluy- den daer over fullen bekeuren. Interdiceren ende verbieden mede alle Mans ende Vrouwen-perfoo- nen, binnen ende buyten den Steden van Hollant ende Weit-Vrieilandt,hen tonderwinden, eenige Schole te houden, ofte Kinderen te leeren, ten zy de felve by den Magiftraten vanden Steden haer- luyder refidentie eerft behoorlick onderfocht ende geadmitteert zijn, ende Ade daer af hebben ver- kresen. Ende foo veel de Platte Landen aengact, veritaen dat fy van ghelijcken fullen worden on- derfocht ende geadmitteert by de Hooft-Officiercn vande Dorpen ende Plaetfen ftaende in hooge Middele, ende lage Jurifdictie, onder de Hooge Overicheyt vande Landen van Hollandt ende Weit-Vrieilandt , ende inde Heerlickheden ende Ambachts - Heerlickheden, toekomende eenige particuliere Heeren ofte Ambachts-Heeren van- den felven ofte hare Officieren, op peyne van te verbeuren voor d'eerite Maent hondert ponden, voor de tweede Maent twee hondert ponden,ende voor de derde Maent drie hondert ponden , ende uytte voorfchreve Landen ghebannen te worden voor den tijdt van thien Jaren. Verbieden voorts den Magiftraten vanden Steden, Hooft-Officieren, Heeren ende Ambachts-Heeren, toe te laten ofte gedoogen,dat yemant vanden genen die fyluyden admitteren fullen, ömme School te houden, "eeni- ge Boecken fullen mogen doen leeren, de Chriftc- lijcke Religie contrarierende, op arbitrale correöie. Ende veritaen dat alle de peynen hier vooren ghe- roert, voor een derdendeel fullen kommen ten be- hoeve vanden Officier die d'executie doen fal, voor eenderdendeel ten behoeve vanden Aenbrenger, ende voor een derdendeel ten behoeve vande ghe- meene faecke. Ende bevelen wel expreflelijck den Prefident ende Raden Provinciael vande voor- fchreven Landen.den Advocaet Fifcael, ende Pro- cureur Generael, ende allen anderen Officieren ende Jufticieren der voorfchreven Landen, dcfe onfe Ordonnantie te achtervolgen ende doen ach- tervolgen , ftrafXehdc ende doende ftraiTen den Contra-
|
|||||||||||
|
mach worden achtervolcht ende onderhouden, in-
terdiceren ende verbieden Wy allen Boeck-druc- kers binnen den Landen van Hollandt ende Weit- Vrieilandt, voortaen yet re drucken, ofc in drucke uyt te laten gaen, ren zy al 't felve eerft by Ons ofte onfe Ghecommitteerde Raeden , ofte den genen die VVy inde refpedive Steden daer toefpe- eialijck fullen authoriferen, zy vertoont, toegelaten ende ghcadmitteert, fonder dat oock nae de felve admijflie daer yet toe oft afghedaen fal mogen worden ; Tot welcken eynde alle Boeck-druckers ghehouden fullen zijn den exemplaer origineel te nouden van alle Boecken ende Aden die fy ful- len drucken, ende 't felve aen ons ofte onfe Ghe- committeerde Raden over te feynden , al eer ee- nige van dien fullen mogen worden uytghegeven ofte verkocht, om daer by te mogen weten, wat naemacls daer aen ofte af fal wefen ghedaen. Or- donnerende mede ten ielven eynde , dat alle Druckers onder haerluyder ghedruckte Exempla- ren ghehouden fullen zijn te ilellen haer-luyder Naem, de Plaetfe haer-luyder refidentie, ende 'tlaer wanneer fulcks isghedruckt, mitfgaders d'Autheur ofte Tranilateur van dien , op peyne voor d'eerfte reyfe van hondert ponden van veer- tich grooten 't pont, ende verbeurte der Exempla- ren, ende voor de tweede reyfe, twee hondert ghe- lijcke ponden, ende verbeurte der Exemplaren, ende voor de derde reyfe van drie hondert ghelijc- ke ponden , ende banniflement uytte voorfchre- ven Landen, voor den tijdt van thien Jaren. Ende fullen de Druckers der voorfchreven Landen gehouden zijn voor den thienden Aprilis eeribko- mende wederom te compareren voor ons ofte onfe voorfchreven Gecommitteerde Raden , ende in handen vanden felfden vernieuwen den Eedt van dat fyluyden hen in alles hier nacr fullen regu- leren , Op peyne van t'elcke Macnt daer naer te verbeuren de fomme van hondert ponden van vcertich grooten 't pont, foo lange fy daer van fullen blijven in gebreecke. Verbieden ende in- terdiceren mede foo wel binnen den Steden als ten Platten Lande inde voorfchreve Landen, allen Ingefetenen der voorfchreve Landen, ende ande- ren de felve frequenterende, in eenigc Kercken ofte particuliere Huyfen ende Plactfen, opten Vel- de, in Schepen ofte Schuyten, cenige toeloop, ofte t'famen-komfte van Mans ofte Vrouwen te macc- ken ofte te houden, ommc cenige Miifen ofte an- dere cxerciticn vande Paufelijcke Supcrilitien te doen, oft te hooren onder watdeckfel 't felfde fou- de mogen weien, foo wel in 't heymclijck als in 't openbaer, op peyne van verbeurte van twee hon- dert guldens, tot lafte vanden gcenen in wiens Huyfen, Velden , Schepen ofte Schuyten, fulcks fal worden ghedaen , ende dat die gecne die d'felvc Miflen ofte PauiTelijcke Supcrilitien fal hebben gedaen, uytte voorfchreven Landen van Hollandt ende Wcft-Vrieilandt fal moeten vertrecken, fon- der daer innc weder te mogen kommen, op peyne van ten eeuwigen dagen uytte voorfchreve Lan- den openbaerlijck ghebannen te worden op Lijf- ftraiTe: Ende dat hy boven dien van fijne alimen- tatie (foo verre hy eenigc heeft) lal worden ghepri- veert, fonder oock dat de felfde in eenigc Steden ofte Plaetfen van Hollandt ofte Wcit-Viicflandt |
|||||||||||
|
Tegens de Paus
|
Il8
hooren. Gegeven inden Hage onder't Zegel van
den Staten voornoemt, hier 'op ghedruckt den negenden Martij, Anno vijfthien-hondert negen- en - tachtich. Onder ftondt ghefchreven, Ter Ordonnantie vanden Staten. Onderteyckent, C. de Rechtere. |
|||||||||||||||||||
|
217
|
||||||||||||||||||||
|
ContraventeurS van dien nae hare forme ende in-
houden. Ende ten eynde hier van niernant igno- rantie en pretendere, Lallen ende ordonneren Wy, dat defen al-omme inden voorfchreven Landen, daer men gcwoonlick is publicatie te doen, fal worden ghcpubliccert ende uytgeroepen naer be- |
||||||||||||||||||||
|
Placaet, Inhoudende naerder Ferk[aringe ende Verbodl vande t Samen-
komflen, Conventiculen oft Vergaderingen > <x>an die hen pretenderen te wefen <~uande Room-
fche Religie: Ende oockjegens bet hertrouwen ende herdoo^en. \ lujij ι j o 4. |
||||||||||||||||||||
|
E Riddctfchap, Edelen ende Steden van
; Hoilandt ende Weit-Vrieilandt, reprefcn- terende den Staten vanden fel ven Lande. Allen den genen die defejcgenwoordige fullen ficn ofte hooren lefen, Saloyt Alföo niet tegenftaende onfe Ordonnantien ende Placaten, fo vanden Jare 1581, als vanden Jare negen en tachtich leftleden, verfcheyden te famen - komilen, conventiculen, ende Vergaderingen van Mans ende Vrouw-pcrfo- ncn, inde voorfz Landen, inden Steden, Vlecken, Dorpen,ende te Lande gehouden worden, vanden genen die pretenderen te wefen vande Roomfche Religie, onder 't pretext van eenige exercitie,leetin- ge ofte lefinge te doen. Ende wy fekerlijck ghein- formecrtzijn , dat de ghemeene Vyanden vande welvaert, rufte, ende eenigheydt vanden voorlchre- ven Landen,ende den goeden ïngefetenë van dien, door alfulcke t'famen-komften, Conventiculen en- de Vergaderingen,hacr quaet voornemen(tot ruine ende onderganck van defe Landen ftreckende) by alle middelen poogen te vorderen. S O O I S Τ, dat wy nae voorgaende rype de-
liberatie, ende byadvyfe vanden Preiidenten ende Raden vanden voorfz Landen, geordonneert ende geihtueert hebben, ordonneren ende ftatueren by defen, dat tot afweeringe vande voorfz t'iamen- komften, Conventiculen ende Vergaderingen al- omme inden Landen van Hoilandt ende Weil- Vrieilandt,by allen Officieren Jufticieren,Magiitra- ten ende Ingefetenen, onderhouden ende achter- volcht fal worden het voorfz Placaet, daer jegens by ons uyt ghegevcn den negenden Martij inden Jare 1589. Verklarende voorts ende amplierende 'tfelve Placaet,hebben verilaen ende geordonneert, verftaen ende ordonneren by defen,dat inde penen, boeten, breucken ende correctien daer inne ver- haclt , vervallen alle de gcene die onder 't pretext van te wefen vande Roomfche Religie, eenige t'fa- men-komften, Conventiculen ofte Vergaderingen in eenige Kercken, particuliere huyfen, op den Vel- de, in Schepen, Schuyten,ofte andere plaetfen ma- ken , ofte daer inne verfchynen , 't zy of daer een Pneftcr, Paep, ofte Monick, ofte eenich Man ofte Vrouw-perfoon by is om eenige Paufelicke exerci- tien, vermaninge ofte lecringe te doen ofte niet: Ende dat over fuicks fowelde gene die bevonden fullen worden de Exercitie, Vermaninge ofte Le- finge inde fclve t'famenkomiten ghedaen te heb- ben, vervallen fullen inde penen, ftrafFen ende cor- |
||||||||||||||||||||
|
redien,by den voorfz Placate geftatueert* jegetos
dengenen die MiiTen, ofte Paufelijcke Superfti- tien doen , als de gene in wiens Huyfen, Velden» Schepen, Schuyten, ofte andere Plaetfen, 't felve wort ghedaen, ende oockden geenen dié daer by, aen,oftc over fullen wefen. Ordonneren voorts dat de gene die onder 't pre-
text van te wefen vande Roomfche Religie, hen by eenich Priefter, Paep ofte Monick laten her- trouwen oft herdoopen, verbeuren fullen hondert ponden van veertien groot 't pont, ende boven dien arbitralijck worden geftraft, ende alle degeenedie daer by, aen ofte ontrent geweeit fullen zijn, vijf- tien gelijcke ponden, ende den Priefter, Paep ofte Monick 't felve gedaen hebbende,in ghelijcke pe- nen, breucken ende corredien, als by 't voorfz Pla^ caet jegen den miiHoenders zijn gêdecreteert. Item, dat de gene die bevonden fullen worden,
't zy Mans oft Vrouw-perfooiien hen onderftaen te hebben , de weet, oft infinuatiete doen totte voorfchreve t'famenkomft ofte conventiculen, ver- beuren fal viermael foo veel, als de geene die inde felve conventiculen verfchijnen, naer inhoudt van den voorfchreven Placate. Alle welcke penen , boeten ende breucken fullen gaen, ende gheappli- ceert worden , als by den voorfz Placate vanden negenden Martij anno vijftien-höndert negen-en- tachtich is verklacrt. Ordonneren daeromme, ende bevelen by deien,
den Stadthouder,Prefidentenende Raden vanden voorfchreven Landen ,den Advocaet Fifcacl, Pro- cureur GeneraeljCndc allen anderen Officieren en- de Juilicieren der felver Landen, deie onfe Ordon- nantie te achtervolgen , ende doen achtervolgen, ende fonder conniventie oftdiifimulatic, te ftfaf> fen, ende doen flraffen den ContraventeurS Van dien. Ende ten eynde hiervan niemandt ignoran- tie en pretendere, Lailcn ende ordonneren wy wel expreflclijck dat defen al-omme inden voorfchre- ven Landen van Hoilandt ende Weft-Vrieflandt, daer men ghcwoonclijck is publicatie te doen, ende alle andere Plaetfen, (des noot zijnde) uyt- geroepen, gepubliceert ende kennelijck gemaeckt ial worden, naer behooren. Ghedaen inden Hage onder 't Zegel vanden Staten voorfchreve hier op gedruckt in forme van Placate den eerilen Julij , inden Jare 1594. Onder flont ghefchreven, Ter Ordonnantie vanden Staten, Ondergeteyckent, C. de Rechtere. |
||||||||||||||||||||
|
PJacaten
|
||||||||||||||||||||
|
O 3
|
||||||||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. 4-Tit. i.DeeL
|
|||||||||||||||||||
|
220
|
|||||||||||||||||||
|
<5
|
19
|
||||||||||||||||||
|
Placaten tegens het Bedevaert gaen ende an-
dere SuperftitiecL·*. 4. Placaer', ^Beroerende het Bevert~gaen,ende andere Super/litien, den
23 lunij 1^87. 'tSehe 'is fonder meranderinge by de Staten nj&n Hollandt weder
gbeemaneert ende uyt-ghegheven den 10 ïunij 1 5 8 8. ende gherewveert inde loeren ιf 9 o m \ 5 91, |
|||||||||||||||||||
|
naer voorgaende Klock-ghcflagh, van wegen der
Hooge Overigheyt van Hollandt, Zeclandt ende Vrieflandt, fecr fcherpelijcken interdiceert ende verbiedt, allen ende yeghelijeken Perfoonen van wat qualiteyt ofte conditie die weien mogen , ee- nige Bedevaerden oft andere alfulcke Superftitien, ende 't geene dattcr acnkleven mach te ghebruyc- ken oft te ufcren , nochte eenige by-een-komften of Vergaderingen tot dien eynde te maecken, op pene, van voor elcken Perfoon contrarie doende, te verbeuren een boete van vier-en-twintich Carolus guldens tot vcertich grooten 't iluck, ende boven dien arbitralijcken gecorrigeert te worden naer exi- gentic vander iaecke, foo dickwils als 't ghebeuren fal, 't zy of de felve Perfoonen ofte Overtreders op 'tfelve feyt bevonden worden, ofte dat 't felve nae- maels jegens henluyden wort geprobeert. Lallen- de ende ordonnerende daeromme allen Officierea dien 't aengaen mach, 't inhouden van deiê onfe je- genwoordige Ordonnantie ilricktelijck te onder- houden ende doen onderhouden, endë jegens den Overtreders van dien te procederen tot executie vanden voorfz breucken ende penen, fonder eeni- ge diilimulatic ofte verdrach. Ende van des te doo ne, geven Wy u gefwooren Exploiéteur volkomen macht, authoriteyt ende fondcrlinghbevel, ons relaterende wes ghy hier inne gcdaen fult hebben. Gegeven inden Hagc, onder't Zegel van Juflitie in forme van Placatc hier op gedruckt, den drie-en- twintighilen Junij Anno vijfthienhondert feven- ende-tachtich. |
|||||||||||||||||||
|
Α U RΙΤ S ghebooren Prince van Oran-
gien, Gtave van Nailau, Catzenellebogen, Vyanden , Diets, &c. Marquis vander Veere ende Vliffingen, Heere van S. Vijt , Duef- burgh, der Stadt Grave, ende van den Lande van Kuyck,&c. Gouverneur, Capiteyn Generael ende Admirael, midtfgaders de Prefident ende Raden over Hollandt, Zeeland t ende Vrieflandt, den eer- Hen Deurwaerderofte gefwoorenExploi&eur hier op verfocht, Saluyt, Alfoo t'onfer kennüTe geko- men is dat verfcheyde Perfoonen, niet jegenftaen- de voorgaende Interdictic, hen vervorderen op fom- mige tijden vanden Jare ter Bedevaert te gaen,op verfcheyden PJaetfen onder de Graeffchappe van Hollandt gelegen, als tot Wilfveen, 's Gravefande, Bergen ende andere Plaetfen, ende dat in Linnen Kleederen ende anders, brengende ofte offerende aldaer jonge Hoenderen, WatTen-kaeriTen, Beel- den, Armen, Beenen ende andere Leden van Men- fchen in Waflèhe gemaeckt, met vele andere Su- pcrilitien ende abuyfen daer toe gebruyekt, maec- kende tot diencyndc oock eenige by-een-komften ofte Vergaderingen, 't welck notoirlijck is Afgode- ryc,ende dire&clijck ftrijdende jegens des Heercn Woort, daer uyt vorder inconvenientien fouden mogen volgen, ende de felve mits dien niet en be- hooren getolcreert, maer gheftraft te worden ten exemple van anderen. SOO I S Τ , dat Wy omme nacrder daer inne te voorfien , U commit- teren ende bevelen midts defen, te trecken ter Plactfc daer 't van noode wefen fal, ende alomme |
|||||||||||||||||||
|
5. Placaet vanden \ 7 fanmrij ι 64.7. op 't feheSubjeB.
|
|||||||||||||||||||
|
noch om verfcheyde confideratien, naer de Policic
defer Landen, nieten kan werden ghetollcrecrt, maer andere ten exemple dient te werden ghc- ftraft. SOO I S Τ, dat Wy, om tegen 't gunt voorfz is nacrder te voorfien , hebben gheintcrdi- ceert ende verboden, ghclijck Wy exprcflelijck in- terdiccren ende verbieden by defen allen en yegc- lijcke Perfoonen, van wat qualiteyt of conditie de felve foude mogen wefen, eenige Bedevaerden of andere dierghclijcke Superftitien met den aenklc- ven van dien te doen plegen ofte ghebruyeken, oock ter voorfz of andere dierghclijcke oorfacekeii, eenige by-een-komften ofte Vergaderingen te ma- ken , op peyne dat yeder Pcriöon die anders ofte contrarie van defen fal bevonden werden te doen, datelick fal verbeuren een boete van vier-en-twin- tigh ponden te vcertich grooten 't iluck, en fal wij- ders arbitralick werden gecorrigeert naer exigentic van
|
|||||||||||||||||||
|
E Riddcrfchap , Edelen ende Steden van
Hollandt ende Wcil-Vrieflandt, Repre- iênterendc de Staten vanden fel ven Lan- de, DOEN TE WET EN, Alfoo van nieuws tot onfer kennifle is gekomen dat ver- fcheyde Perfoonen , niet tegenftaende voorgaen- de Intcrdiclie , hacr vervorderen , op fommige tijden vanden Jare ter Bedevaert te gaen op diver- fché Plaetfen defer Provintic , als tot Heyloo on- trent de overblijffelen van fccckcre Capclle eer- tijts ghenaemt Onfe Lieve Vrouwe ter Noot, van gclijckcn tot Wilfvccn , 's Gravefande, Bergen , ende andere gheweften, en dat in linnc Kleerenof ander gewaedt, brengende aldaer tot OfTerhande met veel fuperftitieufc Ceremoniën, Gek, Waiïè- keerffen, of andere dingen, maeckende onderlinge grootc Vergaderingen ende by-een-komften van vcele Menlchcn, het welck naer Godts Woordt, |
|||||||||||||||||||
|
Tegens de Paus·gefindo, &c. ?
|
||||||||||||||||||||||
|
222
|
||||||||||||||||||||||
|
221
|
||||||||||||||||||||||
|
daeromme alle Officieren die 't felve aengaen
mach , 't inhouden van deiê onfe jegemvoordige Ordonnantie ftricktelic'k t'öbferveren, te onderhou- den, ende doen onderhouden, ende jegens d'Over- treders van dien te procederen tot executie vande voorfchreve breucken ende peyne , fonder eenige diifimulatie of verdrach. Gedaen inden Hage on- der onfen Zegele opten feventhieriden Januarij fefthien-hondert feven-ën-veertigh. Onder ilondt, Ter Ordonnnantie vande Staten. Onderteyckent, Berk-' van Beauiïtont. |
||||||||||||||||||||||
|
faecken, foo dickwils als contrarie van defen
fai werden gedaen, het zy of de felve Perfoonen of Overtreders op 't feyt werden bevonden , of dat naemacls 't felve tot haren lafte fal worden bewe- fen en fal den Officier d'Overtreders hebben te ar- refteren en in arreil te houden, ter tijdttoede voorfz boete fal zijn betaelt,immers ter tijt toe dat- ter cautie voor de felve fal zijn geftelt, allesbehou- dens ende onvermindert de Privilegiën vandeSte- den welckcrs Ingefetenen ten Platten Lande niet arreftabcl en zijn. Lailende ende ordonnerende |
||||||||||||||||||||||
|
6. Verbodt tegens hetgaen ter Miffe inde Huyfen vande Heeren Jmbaf
fadews <vanK.(>nmgen, Printen,endeRcf>ubtijcfyn>&c. Den io Oclober ι 6 z6.
|
||||||||||||||||||||||
|
vincie , maer dat in 't reguard van de felve Onder-
danen, Inwoonders ende Inghefetenen, de voor- ichreven Exercitien vande Pauièlijcke Religie niet en is toegelaten, maer verboden; Ende dat alle de geene vande voorfchreven Onderdanen, Inghefete- nen ofte Inwoonderen die bevonden konnen wer- den daer in de voorfchreven Exercitien vande Pau- felijcke Religie te gaen,of geweeft te zijn, de plano ende fonder figure van Proces gecondemneert ful,- len werden inde boete by het vöoriz Placaet geft#- tueert, fonder conniventie ofte diffimulatic, éide dat daer toe defen geibnden fal werden aeride Ho- ven van Juftitie, endede Magiftraèt vanden Hage, omme defen conform,te termincrèn alle PrOceflen ende Calangien ter faecke als vooren voor heür al- reede hangende, ofte nooh te inm-uéren, met den eerftenfullen werdfcn in voegen als vooren getermi- neert: Want wy tot coniervatie vandè Religie al- hier publijcquelick aenghenomert, ende tot main- (Stienement van 't Verbodt inden voorfz Placate geftatucert, fulcks bevonden hebben te behooren : Ende op dat nicmant vorder ignorantie hier af en pretendere, Lailen mede de vooriz Hoven, ende Magiftraten vanden Hage, defe op de Audientien ende vanden Stadthuyfe vanden Hage të doen pu- bliceren nacr behooren . Gedaén inden Hage den thienden O&ober, Anno fefthien-hondert fes-en- twintigh. Onder ilondt, Ter Ordonnantie van- de Staten, Ende was ondergeteyekent, C. van- der Wolf |
||||||||||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen, ende Steden van
Hollandt ende Weft-Vrieflandt, verftaen z^s^, hebbende de ongeregeltheyt dieby veele Inwoonderen vanden Hage van diverfche quali- teyt, mitigaders oock de gefetene ten Platten Lan- de ronrs-omme den Hage ghepleecht wert in het Miile gaen inde Huyfen vande Heeren Ambaila- deurs van Coningen , Princen ende Republijc- quen, ende tot andere verboden Pauièlijcke Exer- citien vande Religie, contrarie den Placate daer op gemaeckt ende ghedaen emaneren, Pretexerende de felve ongheregeltheyt te fonderen, daer op dat 't voorfchreven Placaet fpreeckt van verboden Conventiculen, ende dat fy heur inbeelden dat de Vergaderingen ten Huyfe vande wel-ghemelte AmbaiTadeurs niet verboden, maer toegelaten fou- den wefen, ende daeromme niet begrepen in 't Verbodt, of de peynen by 't voorfchreven Placaet gheilatueert : Ende willende daer inne voorfien naer behooren voor foo veel de Inwoonderen ende Ingefetenen van defe Provincie aengaet, hebben goet ghevonden te verklaren, ghelijckfy verklaren mits defen, dat 'tverftant, wille ende intentie van- de Heeren Staten altoos gheweeft is dat de exerci- tien vande Paufelijcke Religie, die de wel-gemelte Heeren AmbaiTadeurs toeghelaten wert, niet an- ders nochte verder en zijn toc-ghclaten dan alleen voor haer Ed: heur Huyfgefin, ende Domeftiquen, mitfgaders die van haer Natie niet wefende Onder- danen , Inwoonders oft Ingefetenen van defe Pro- |
||||||||||||||||||||||
|
7. Placaet op 'tfehe SubjeB> in date den io Februarij 1651,
|
||||||||||||||||||||||
|
fullen mogen gaen ofte gheadmitteert werden, als
degheenedie behooren tot de Familie ende Suite van op-ghemelte Heeren AmbaiTadeurs. SOO I S Τ, dat Wy alle het felve voor den dienil van- den Lande noodich achtende, alle Inwoonderen ende Ingefetenen Van onfen Lande van Holland; ende Weft-Vrieflandt, van wat foorte ofte quaü- teyt de felve mogen wefen , wel hebben willeri waerfchouwen ende interdiccren, ghelijck Wy de felve waerfchouwen ende interdiceren mits defen, dat fyluyden haer inde voorfz Sermoenen ofte aïi- dere exercitien vande Paufelijcke Religie, binnen de Huyfen ofte Logementen vande voorfeyde Ambailadeurs ende andere Minifters van Uyt- heemfche |
||||||||||||||||||||||
|
DE Staten van Hollant endeWeft-Vrieflant,
DOEN TE WETEN, Alfooby de Hooge ende Mogende Heeren Staten Ge- nerael der Vereenighdc Nederlanden, tegenwoor- dich Staets-ghewijfe vergadert in 's Graven-Hage, verftaen ende gerefolvcert is, dat binnen de Huy- fen ofte Logementen van AmbaiTadeurs ende pu- blijcqe Minifters van Uytheemfche Princen ende Potentaten aendefen Staet renderende, geene Ser- moenen fullen mogen werden ghedaen inde Ne- derlantfche Tale, maer alleene van hare refpecütive Heeren ende Mcefters, Ende dat oock de felve Ser- moenen ende andere Dicnften binnen de voorfz Huyfen gcoegent werdende, daer toe gene andere |
||||||||||||||||||||||
|
Placaten-j. i.Boeck. 4.Tit. t.DecI.
|
||||||||||||||||||||
|
223
|
224
|
|||||||||||||||||||
|
ken, Ende ordonneren die van oniè Hoven van
Juftitie, endeden Magiftraet van 'sGraven-Hage, daer over de plano ende fonder figure van Proces recht te doen, in achtervolge van oniè voorgaen- de Statuten ende bevelen, ende namentlijck van- den thienden O&ober des Jaers feithien-hondert fes-en-rwintigh. Ende op dat niemant daer van ignorantie en pretendere , Lailen Wy mede de voornoemde Hoven ende Magiftraet, delen , op de Audientie-plaetfen , ende vanden Raedt-huyle relpecTivelijck, te doen publiceren, ende voorts amgeren naer behooren. Gedaen inden Hage den thienden Februarij feithien-hondert een- en-vijftigh. Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande S taten. Ende was ondertey ckent, Herfa' van Beaumont. |
||||||||||||||||||||
|
heemfche Prineen ende Potentaten alhier redde-
rende , voorts-aen. niet fullen hebben te laten vin- den, op peyne van te incurreren de boeten ende breucken by voorgaende Placatén op gelijcke ghe- Jegentheden geitatueert, want wy fulcks voor den dienil ende ruite vanden Staetalibo bevinden te behooren. Lailen daerom mits defen wel expref- felijck den Procureur Gcnerael vanden Hove ,ende den Officier van 's Graven - Hage, dat fy4uyden goct reguard hebben ende exa&e recherche doen fullen, op alle den geenen, van onfe Inwoonderen ende Ingcfetenen , de welcke contrarie van defen fullen bevonden werden te hebben gedaen, Ende dat fyluyden tegens alle de felve, fonder conniven- tieLorte diiïimulatie fullen hebben te procederen, tot voldoeninge vande voorfz penen ende breuc- |
||||||||||||||||||||
|
Placaet vanden \ 2 Martij 1591. Verbiedende den geenen die bun
met Eede aende Roomfche Religie verbonden hebben fadvoeeren, ahoorenjy den [elven Eedt hebhen
geremolcieert, &c. Mitfgaders allen Studenten te vertrecken, ofi te verblijven inde Univerfiteyten onder 't geliedt vanden Koninck van Hijpagnien, 't Selve is fonder veranderinge gerenoveert den ix Martij 1595. |
||||||||||||||||||||
|
8.
|
||||||||||||||||||||
|
,'-:J ,'
|
||||||||||||||||||||
|
E Riddcrfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weit- Vrieflandt, reprefen- terende de Staten vanden felven Lande, Allen den genen die defen fullen fien ofte hobrèn lefen, Saluyt. Alfoo tot onfen kennifle ge- komen is, dat dagelijcks inden Hoogen ende Pro- vincialen Raden der voorfz Landen als Advocaten werden ontfangen, degeenediein Univerfiteyten zijngepromoveert, inde welcke fyluyden hen tot befcherminge vanden Roomfchen dwalingen en- de Superilitien by Eede hebben verplicht: Ende dat uytte voorfz Landen dagelijcks verfcheyde jonge Gefellen, als Studenten hen begeven naer Loeven, Douay, Dolen ende andere Univerfitey- ten aen defe zijde 't geberghte, itaende onder 't ge- biedt des Koninghs van Spangien, alwaer de felve niet alleen tegens de ware Chriitclijcke Religie, maer oock tegens den Staet ende Regeeringe deièr Landen worden gcinitrucert, 't welck is een faecke van feer quaden exempel ende confequentie. Omnic waer tegens te voorfien : SOO I S Τ, dat Wy by deliberatie ende advijs vanden Prefi- dent ende d'eerite ende andere Raden , van den voorfz Hoogen ende Provincialen Raden, geintcr- diceert ende verboden hebben , interdiceren ende verbieden expreflelicken by defen, van nu voortaen inden voorfz Hoogen ende Provincialen Raden als Advocaten t'ontfangen,ofte tot bedieningc van ee- nige Staten ofte Officicn inde voorfz Landen te admitteren, de gene die nae den tijt van fes Maen- den nae de publicatie van defen, gepromoveert ful- len zijn inde Univerfiteyten, inde welcke fyluyden hen tot befcherminge vande Roomfche dwalingen ende Superititien, by Eede fullen hebben verbon- den. Ordonnerende voorts die vanden Hoogen ende Provincialen Raden, voor henluyden te ont- bieden den genen die onder preitatic vanden voor- schreven Eedt hare promotien ontfangen hebben- de, als Advocaten aireede zijn gheadmitteert, ofte op fuleke promotie alreedc verkregen ofte in de -itbiiTU'.,
|
||||||||||||||||||||
|
voorfz fes Maenden noch te verkrijgen, veribecken
fullen gheadmitteert te worden, ende den ielven vanden voorfz Eedt doen renuncieren, ende daer op hen vanden voorfz Eedtt'ontflaen, Daer toe Wy die van den voorfz Hoogen ende Provincialen Raden, fpecialick hebben gheauthorifeert ende au- thoriferen by defen: Mits dat fy de felve Perfoonen den Eedt van ghetrouwigheyt als anderen, fullen doen preiteren. Hebben voorts verboden ende ge- interdiceert, verbieden ende interdiceren by defen, dat van nu voortaen niemandt van wat conditie ofte qualitey t hy zy , onder pretext van te wefen Student ofte anderiints, uytte voorfz Landen en fal mogen vertrecken inde Univerfiteytë van Loe- ven , Douay, Dolen ende andere aen defe zijde 't geberghte, wefende onder 't gebiedt vanden Co- ningh van Spangien: Bevelende den geenen die aireede hen uyt defe Landen inde voorfz Univer- fiteyten hebben ghetranfporteert, binnen den tijde van iês Maenden nae de publicatie van defen de felve Univerfiteyten te verlaten, ende daer uyt te vertrecken,Alles op een pene van drie hondert gul- dens t'elcken Jare te verbeuren, foo lange fyluyden aldaer fullen blijven, t' appliceren de twee declen, ten profijte vanden Collegic inde Univcrfiteyt tot Leyden geerigeert, ende het reftcrende derdendeel tot profijte vanden Officier ende vanden Aenbrcn- ger , die 't vervolgh doen fal elcks half ende half. Ende fal d'executie van dien ghedirigeert worden aende goederen vande Contraventeurs in defe Lan- den weiende, ofte aenden Ouders vande voorfz Contraventeurs , die geen goederen en hebben in- dien fulcks by haer coniènt gefchiet: Behoudens den voorfchreven Contraventeurs hare aclie ende regres jegens hare Vooghden, indien fy by de felve inde' voorfz Univcrfiteyt gheiönden zijn ende ghe- houden worden , tegens defe onfe Ordonnantie. Ende ten eynde niemant hier van ignorantie en pre- tendere , Latten ende Ordonneren Wy, dat defen alomme binnen den voorfz Lande fal worden ver- Jiondicht
|
||||||||||||||||||||
|
gèfindOj &c.
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
Tegens de Paus
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
%i6
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
2,25
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
nigc diiilmulatie, Alfoo wy verihen den dicnft van
den Lande i'ulcks te vereyiïbhen: Gegeven inden Hage, onder onfen Zegel hier op gcdruckt in forme van Placate, dcfen twaelfden.Martij Vjjfthien-hon- dert eén-en-tnegentich. Onder front gefch'réven, Ter Ordonnantie vande Staten voornoemt. On- derteeckent, C. de Rechtere. |
||||||||||||||||||||||||||||
|
kondiehtcnde gepubliceert. Ordonnerende voorts
de voorfchreve vanden Hoogen ende Provincialen Raden, mitfgaders allen anderen Jufticieren ende Officieren, inden voorfchreven Landen van Hol- landt ende Weft-Vrieflandt delen t'achtervolgen, ende by een yegelijck te doen achtervolgen, Ende den Contraventeurs van dien te ftraffen, ibnder cc- |
||||||||||||||||||||||||||||
|
o. Placaet vanden Holee, daer by gelM r»ort de vootgaendeTlacaten,foo
rvan bare Hoogb Mopende dHeeren Staten Generdel, als <van haer Ed; Groot Mog, d'Hee-
ren Staten rvan Hollandt, tegensde Fans .gefnde geemamert3 pun&uelijck fobfefperen en execfa teren. ι8 December 1641. |
||||||||||||||||||||||||||||
|
rïrtge defer Landen, ende fpecialljck tot imprefïïe
aende Onderdanen, als of alle 't felve tot ondienit vanden Staet defer Landen,by d'Hooge Overheyt ftudieuièlijck werde gheconniveert, ende de negli- gentieder Officieren met goeden oogen aenghe- lien. S0 0 1 S T, dat Wy, omme alle de voor- fchreve infolentien ende vordere onheylen tijde- lijckvoor te komen, ende dien volgende den Staet ende welftantdcicr Landen, iöo veel mogelijck te conferveren, goet-gevonden hebben, ghelijck Wy doen mits dcfen allen Jufticieren ende Officieren, midtfgaders hunne Stede-houderen ofte Subfti- tuyten,wel ferieufelijck aen te manen,ende niette min van wegen de Llooge Overheyt de felve wel fcherpelijck te belaften ende bevelen, dat fyluyden niet naer en laten de ghcmelte Placaten, ende fpe- cialijck dat vanden dertighftcn Augufti voorfchre- ve,ftricktelijck ende puncluelijck teobferveren, en- de doen obferveren , fonder tegens d'Overtreders van dien eenige conniventie ofte compofitic , di- re&elijck of indircdelijck te doen ofte ghedoogen, opte peyncn endebreucken inde felve Placaten ge- ftatueert. Ende op dat de goede Ingefeteiien voor fchade tijdebjek werden behoet, ende niemandc hiervan ignorantie en pretendere, Laften Wy me- de den eerftqn Deurwaerder hier toe veriöcht, mitfgaders allen anderen Officieren inden voor- fchreven Lande, defe onfe Advertentie naer vpor- gaende Klock-gcflach alomme te doen publiceren ende aifigeren, ter plaetfen, daer men ghewoon is dergelijckc publicatie ende affixie te doen , Beve- lende van wegen als boven eenen ycgclijckcn hem hier naer te reguleren. Gedaen inden Hage , den achtienden Decembris fefticn-hondert twee-ende- veertich, ende ten oirkonde 't Zegel van Juftitie hier op gedruckt in Placate , In kenniflc van my, C. Rollandt. \' , ., |
||||||||||||||||||||||||||||
|
REDERICK HENDRICK by
der gratiën Godts Prince van Orangien,
Grave van Naflau, Catzenellebogen, Vy- anden, Diets, Lingen, Moers, Buyren, Leerdam, Marquis vander Veere ende VliiJïngen, LIeere en- de Baron van Breda, der Stadt Grave, ende vanden Lande van Cuyck, Dieft, Grimbergen, Herftal, Warneitongh , Cranendonck , Arlay , Noferoy, S1, Vijth, Daefburgh, Polanen, Willemftadt,Nyer- vaert, Yflelfteyn, S" Macrtenfdijck, Geértruyden- berge, Chafteau Regnard, de Hóoge ende Leege Svvaluwe, ende van Naeltwijck, Erfburgh-Grave van Antwerpen , ende van Befancön, Erf- Maer- fchalck van Hollandt, Gouverneur, Capiteyn Ge- ïierael ende Admirael, Mitfgaders de Prefident en- de Raden over Hollandt, Zeelartdt ende Vrieflant, Allen den genen die defenjegenwoordige fullen hooren ofte eenichfints aengaen mach , Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfoometterdaetende dagelijcxe experientie bevonden wert, dat, niet te- genftaende de Placaten tot diverfche ftonden, en- de leilelijck dendertighften Augufti vanden voor- leden J are fefthien - nondert cen-en-veertich, te- gens de Paus-geiinden gedaen renoveren , ende in eenige Poin&en ampüeren, met exprefle laft aen alle Officieren ende Jufticieren, de felve jegens de Contraventeurs, fonder conniventic ofte compofi- tie ilricktelick ende pun&uclick te executeren. Echter de Conventiculen vande voorfz Paus-geftn- , tot noch toe niet alleene niet en werden ghc- weert, maer van tijde tot tijde fulcks vermeerde- ren , ende fonder verhinderinge werden gepleecht, in allen fchijn, of de voorfz Placaten niet gheëma- ncert,jacgederogeert waren, ftreckende alle 't fel- ve niet alleen tot verftoutinge ende ftijvinge der voorfchreve Paus-gefinde , maer oock tot kleyn- achtingc vande voorfchreve Placaten ende Regie- |
||||||||||||||||||||||||||||
|
'Executie en vemieuwinyevan d opgemehe Plac&ten is by verfchcyden Refolutien ende aenfchrïjvens, fio
wecen hare Ed. Groot VLogende d'Heet en Staten, als by den liove van Hollandt den Officieren firicktelqck ende opprivatievan hare Officien gelafl. Sijn oock folemnelijck in conformité der felver Refoluiie, in date |
||||||||||||||||||||||||||||
|
de
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
demi December 1637. haeropten 30 dito aenqefcbreven, beèdicht,geen compojitien /nette Paus-gefinde direlk-
hek ofindïretlelick te maecken. Dan alfoo naderhandt 't voorgaende Placaet by den liove van Hollandt daer op is geëmaneert, hebben onnoodich en buyten ons oogemenk geacht eenige verdere Refolutien, Aenfehrijvens of Reno- |
||||||||||||||||||||||||||||
|
vatien te laten dnicken.
|
.!') 'IjT
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Pkca-
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
PlacateiL-i. ι. Boeck. 4. Tit. ι. Deel.
Placaten vande Staten van Zeelandt.
|
||||||||||||||
|
228
|
||||||||||||||
|
227
|
||||||||||||||
|
Placaet w/wfe £</: Mtg: Heeren Staten van Zeelandt, Daer by ver*
boden wordt dat egeen lefuyten s nmernde Papen} noch andere Geeflelkke F'erföonen 3 inde
Provintie wan Zeelandt en mogen kommen: Midtfgaden nïemanden der feber Ingefeten ben begeven ter Scholen by de lefuyten, noch oock inde Fmverfteyten o ft Scholen onder den Comnck^wanSpMgnenoftEertz^Viertogcnbehoounde. 19. Februarij 1 6 00. |
||||||||||||||
|
1.
|
||||||||||||||
|
als vooren van buyten de Provintie van Zeelandt
inde fehc komménde, oft daer inne zijnde falono decken ende aenwijièn, daer vooren fal ghenieteri (voor elck der felver) de fomrne van twee hondert guldens, te betalenbyde refpedive Rentmeeiters vande confifcatien yder in zijn quartier. Verbieden voorts dat niemandt vande Ingefetenen vanden Lande van Zeelandt hem en fal mogen begeven in eenige Scholen der Jefuiten, binnen of buyten de Vcreenighde Nederlanden, ende ipecialick niet inde Univerfiteyten van Loven, Douay, ende De- len, wefende onder 'tghebiedt vande Eertz-Herto- gen oft Coninck van Spaignen, op peyne van ten eeuwigen dage te wefen inhabil om eenige Amp- ten ende Officien binnen den Lande van Zeelandt te bedienen: ende boven dien alle Jaere te verbeu- ren de fomme van duyfentguldens, te verhalen aen hunne goederen binnen defen Lande gelegen, ende aende goederen van haere Ouderen ende Vooghden,foo fy alnoch egeene en hebben. Beve- lende allen den Innegefetenen van Zeelandt, die tegenwoordelick inde voorfz Scholen oft Univer- fiteyten zijn, hun binnen drie Maenden nae de pu- blicatie van defon, van daer te vertrecken, op gne- lijcke pene van duyfent guldens , te verhalen als vooren. Ende dit alles onvermindert ende fonder prejudicie vande voorgaende Placaten, foo tegen ghelijcke Conventiculen als van Policie ende an- dere voor deièn gheëmaneert. Alle welckepecu- niclepenen bekeert fullen worden, een derdendeel tot behoeve vande ghemeene iaecke, een derden- deel tot proifijte vanden Officier die d'executic doen fal, ende het derde derdendeel tot proffijte vanden Aenbrenger, bchalven vande twee hondert guldens hier vooren allecnlick gheordonncert voor den genen die ycmanden foo voorfz is, fal. ontdec- ken,die de felve alleen fal genieten. Ende ten eyn- de het inhouden van defen alomme mach werden gheobférvccrr, ende niemandt daer van ignorantie en pretendcre, Laften ende bevelen wy dat dek alomme fal worden ghcpubliceert ende verkon- dight,daermcn ghewoonlick is publicatie te cfoen. Lailende mede allen Officieren, Juiticieren ende allen anderen die dit cenighfints aengaen mach, defconfe Ordonnantie ende bevel t'achtervolgen ende doen achtervolgen, Procederende tegen de Overtreders van dien,fonder gratie,faveur, diilïmu- latieofteverdrach, Alfoo wy 't felve tot 's Landts dienite noodich bevonden hebben.Maer want veel tijts gebeurt, dat door de flappicheyt oft conniven- tie van verfcheyden Officieren die d'exccutie in defon te doen tocitaet, dedifordren hicrindagelicx toe nemen, Soo hebben wy boven defen om daer mede tegen te voorfien, onfe Ghecommitteerde Raden
|
||||||||||||||
|
Ie Staten des Landts ende
Graeffelickheyts van Zeelandt: Alfoo wy onderricht zijn, dat niet tegenftaende het Placaet bydc Heeren Staten Gcnerael der Verecnichde Nederlanden, in April des Jacrs vijftien-hon- dert feiic-en-tnegcntigh uytgcgeven, onder andere tegen de Jefuiten ende der ielver Scholen, midt£ gaders de gene die hen begeven inde Univerfitey- ten van Loven, Douay, ende Dolen, de licentie da- felicx fulcx toeneemt, ibnderlinge by occaiïe van-
e tegenwoordige handelinge, Dat veele Jefuiten ende vreemde Papen hun veriloutenvan buyten inde Provintic van Zeelandt te kommen , endeal- daer conventiculen te houden, alwaer iy niet al- leene tegen de ware Chriitclicke Religie en Predi- ken,Miifedoen,Doopen,&c. maer oock poogen de goede Luyden wijs te maecken ende te perfuade- ren, dat de tegenwoordige Overichcydt niet en zy haere wettighe Overheydt, ende dat fy dacrom de Contributien die tot befcherminge vanden Lande ende goede Innegeictencn van dien werden gèor- donneertende gheheven, nieten fouden fchuldich noch ghehouden wefen op te brengen,endc alfulex voor foo veele in hun vermogen is, trachten de Ge- meente oproerich te maecken ende te verleyden, alles tot merckelicke fchadc ende ondienit vanden welftandt van het Landt: Dat mede noch even- wel veele ende verfchcyden Innegelctenen vanden Lande van Zeelandthun begeven inde voornoem- de Scholen of Univerfiteyten van Loven, Douay, ende Dolen , als mede inde Scholen der Jefuiten, alwaer iy niet allecnlick tegen de ware Chriitelicke Religie en werden gheinilrucert, maer oock tegen den Staet ende wettelicke Rcgieringc der Landen vergift, ende alfoo tot der Landen dienit onnut, jae veel eer tot vyanden van haer Vaderlandt werden gemaeckt,tot grootcn intercit ende fchadc van het Landt, foo daer inne by ons niet en vverdc behoor- lickverficn. SOÖ I S T, Dat wyommefulcx te doen, ghcordonneert ende gheitatucert hebben, Ordonneren ende flatueren by defen , dat egeene Jefuiten, Papen, of andere Gecitelicke Perfoonen, en Mtën mogen kommen uyt Vyanden oft ande- re Landen binnen de Provintie vari Zeelandt, on- der wat pretext het oockfoudc mogen wefen, Op pene'yiiji als Vyanden acnden lijve cxemplaerlick geftraft te worden. Ende op dat de felve daer inne komménde, oft de'gene die daer tegen woórdich zijn dies te beter ontdeckt ende achterhaelt wer- den , Soo hebben wy geordonncert, ende ordonne- ren by defen , dat den genen die de voorichreven Jefuiten, Papen, oft andere Gecitelicke Perfoonen |
||||||||||||||
|
-
|
|||||||||||||||||||||
|
Tegens de Paus-gefindo» &c.
|
|||||||||||||||||||||
|
23d
|
|||||||||||||||||||||
|
229
|
|||||||||||||||||||||
|
Raden geordonneert, föowy die ordonneren midtS I te worden, gèlijck wy voor den dienfl vanden Lan-
|
|||||||||||||||||||||
|
de fullen bevinden te behooren; Aldus gedaen en-
de ghearreileert ter Vergaderinghe vande Heeren Staten van Zeelandt, in 't Hoifaldaer tot Middei- burgh,den 19. Februarij 1609. Ter Ordonnantie vande Heeren Staten voornoemt. S. de long; .--- - |
|||||||||||||||||||||
|
defen, Datfy fcherp reguard nemen, dat d'Officie
ren alomme hun debvoir hier in neeritelick doen, ende hun tegen de naedatige informeren, om by ons ten reipede van den genen die daer inne fchul- dich fullen bevonden worden, fulex geordonneert |
|||||||||||||||||||||
|
α. Placaet, van den 28 en 30 Af ril 1 61 5^ψ 't felvefubjeÜ 9 Verbie-
dende mede de CoUelïïen, &c. ,■:■.■_- ...... .... |
|||||||||||||||||||||
|
E Staten van Zeelandt, Allen den genen
die defe fullen fien ofte hooren lefen, Sa- ^ luyt: Aliöo wy in ervaringe gekomen zijn, dat niet jeghenftaende den Placate vande Hooge Mog: Heeren Staten Generael der vrye Vereenigh- de Nederlanden, vanden %6. Februarij i6zz. veele Priefteren,Monicken,ende andere gefeyde Geefte- lijeke o'ft Religieufe Perfoonen, zijnde vande Pau- fclijcke Religie.ende fpecialijcken die vande perni- tieufe Sededer Jefuiten,uyt Vyanden ende ande- re Landen fich tranfporteren, ende verblyven in defe Vereenighde Nederlanden,d'Ingefetcnen van hare gefintheyt ontruftende, de felve infeherpende hare dolingen ende Paufelijcke Superilitien, hun oock diverterende ende afkeerende van haren fchuldïghen plicht ende ghehoorfaemheydt vande Hoogheyt ende Regieringe defer Landen, daer je- gens by de Hooge Mogs Heeren Staten Generael, Ons ende andere Staten vande particuliere Pro- vintie., volghende het lofïêlijck exempel van ver- fcheyden Coningen ende Republijcken, diverfche Piaeatenzijn gemaeckt,die wy geenfins derogeren by deièn, uytgeibndert in de poinden daer inne by defen anders Wordt gheitatueert: Maer omme de voorfz boofe ende fchadelijcke Menfchen te beter te weeren, ibo worden wy ghenootfaeckt daer-en- boven tegen de felve noch naerder te voorfien, SOÖ IST, dat wy verboden ende geinter-
diceert hebben,Verbieden ende interdiceren by de- fen, dat gheene Jefuiten, oft in eenighe graden ofte deele van heure Ördre wefende, nochte PrieilcrSj Papen, Monicken, of andere geordende Perfoonen vande voorfz Roomfche gheünde, in de Pro vintie van Zeelandten fullen mogen komen oft verbly- ven, 'tzy oft de felve Ingcboornen zijn ofte niet·: Ende hebben geordonneert, ende ordonneren by defen, dat alle J efuiten, of die in eenige graden ofte deel van hare Ördre zijn, tegenwoordigh in defe Provincie wefende, binnen fes dagen nac de Publi- catie van defen,dacr uyt fullen moeten vertrecken, als van gelijcken mede alle Priefteren, Papen, Mo- nicken., ofte andere gheordende Perfoonen vande voorfz Roomfche Religie gheen jefuiten wefende, nietjegenftaendezy van oudts binnen defe Provin- tie woonachtigh zijn gheweeft, Op peyne dat alle de genen die naer de voorfz fes dagen inden voor- noemden Lande bevonden fullen worden, of naer hu ^QS Van ^nyten daer inne fullen kommen,
ghehouden werden voor goeden pryfe, ende tantfo- nabel als Vyanden vande Landen, ende als fulcke by elck een acngetail ende aengehouden fullen mogen werden,ende gelevert aenden Officier van- de plaetfe,omme met fijn kenniifc,voor-weten en- de goct-vinden vande Magiftraet-voor d'eerfte |
|||||||||||||||||||||
|
teyiê gcrantfoeneert te werden ibo hoogh men ial
konnen,ende in allen gevalle niet lager als op hon- dert ponden grootcn Vlaems voor elck Perfoon, waervan den genen die denfelven in voegen als vooren fullen hebben aen-gehouden, ofte oock an- derfints acn den Officier ontdeekt, fulcxdatdic in handen fullen zijn gekomen, ghenieten fullen de drie. vierde-paerten, endeden Officier een vierde- paert : ende voorde tweede reyfe , dat de felve openbaerlick ghegeeiTelt ende ghebannen fullen worden.ende gemuldeert naer gelegentheydt van faken ten pronjte als vooren: ende voor de derde reyfe weder ghekregen wefende, fwaerder aenden lyve geilraft fullen worden, als Perturbateurs van- de ghemeene rufte,met confiicatie van alle hunne goederen, naer exigentie van faken, Verbiedende mede wel expreitelijek alle Collegien die toegela- ten is Pafpoorten te mogen gheven, aende fulcke eenige Pafpoortete verkenen buyten onfevoor- gaende kenniiTe. Verbieden infgelijcx alle Inge- fetenen van defe Provintie , fulcke Peribonen te Huyièn, Hoven ofte logeren: Op een boete van hondert ponden Vlaems voor d'eerfte reyfe te ver- beuren , voor de tweede reyie van twee hondert ponden Vlaems, ende voor de derde reyfe aen den lyve geilraft ende ghebannen te worden, met con~ fifcatie van goederen. Verbieden mede de voorfz, onfe Ingefetenen, mette voorfz Peribonen te cor- refponderen door Brieven ofte anderfints: Laften- de eenen yegelijcken, die van foodanighe eenighe Brieven komt t'ontfangen,de felve datelijcken aen den Hooft-Officieren, ofte Magiilratcn vande Ste- den ofte platte Landen over te levetcn,op een boe- te van vijftigh der voorfz ponden Vlaems t'elcken reyfe te verbeuren , foodick ende menighmael als iy bevonden fullenwerden tercontrarie gedaen te hebben. Verbieden oock mede alle Ingefetenen van defe Provintie, of felfs,of hare Kinderen,of an- dere Perfoonen daer over fy eenigh gefagh hebbén, terSchole tefenden, ofte leggen in eenige Steden, Plaetfen, Univerfiteyten of Scholen onder 't ghe- biedt van den Koningh van Spangien, in Vyanden Landen,ofin andere Jefuiten Collegien: Lallende ende bevelende allen de felve, dat zy, of de Kinde- ren die iy aldaer ghelcydt of doen leggen hebben, binnen een Maendt nae de Publicatie van defen, daer uyt fullen trecken, of doen vertrecken, op een peyne van hondert gulden ter Maendt voor elck Kindt of Pcrfoone daer ter Schole gaendc ofte leg- gende te verbeuren, foolanghe de felve, contrarie defe onfe bevelen, bevonden fullen worden daer geweeil te zijn: De felve peynen te betalen by de Ouders, Voochden, Rentmeeilers, of Onderwin- ders van der fel ver goederen. Verbiedende mede Ρ τ wel
|
|||||||||||||||||||||
|
Placaten. 'i.Boeck. 4-Tk. i.Deel.
|
||||||||||||||||||
|
231
|
||||||||||||||||||
|
1 λ *
|
||||||||||||||||||
|
helft ten behoeve van den Officier die d'executic
doenfal. Verklaren mede dat alle Contraventien teghen defeonfe Ordonnantie ghefchiedt, ende die naemaels ontdeckt fullen konnen worden, niet te- genftaende ecnighen laps van tijdr, gheitraft fullen worden in allen fchyne, of die op de verfche daedt waren ghefchiedt ende achterhaelt. Endede gene die niet machtigh fullen wefen de voorfz boeten ofte mulden te betalen, daer overaenden lyve ful- len worden geftraft. Ordonnerende allen Jufllcie- ren ende Rccbteren defer Provintie, hicrinnete doen goet kort recht de plano, ende fonder figuere van Proces, fonder ecnighe verminderinghe vande pcynen,of andere diifimulatie,op dat deie onfe Or- donnantie te beter mach worden achtervolght. Verklaren mede dat alle Offïciers,die inde executie van defc οηΓε Ordonnantie by negligentie oftever- fuym naer laten fullen datelijck te procederen fulex alfl behoort, vervallen fullen van hunne Sta- ten ende Officien, ende dat de felve metter daedt voor anderen fullen wefen impetrabel. Ende op dat niemandt hier van ignorantie en pretendere, Ver- foecken ende ontbieden wy allen Officieren ende Magiflraten die dit aengaen mach,dat fy defe onfe Ordonnantie van ftonden aen, alomme doen ver- kondigen,uytroepen ende publiceren,daermen ge- woonlijckis verkondinge ende publicatie te doen, procederende ende doende procederen jegens de Overtreders vandien,fonder gratie,faveur, diiïimu- latie ofte verdragh: Alfoowy dit allen voor den dienft vanden Lande fulex bevinden te behooren, Aldus ghedaen ter Vergaderinghe vande Hoogh- ghemelte Heeren Staten van Zeelandt, den 2,8 ende 30 Aprilis 16x9. Gherenoveertende her- dmckt,omme alomme gepubliceert ende na fyne forrhe ende inhouden geexecuteert te worden,door ordre vande Heeren Gecommitteerde Raden van- de Ed: Mog: Heeren Staten van Zeelandt, den 17 December 1635. C. Staefvenijfe. |
||||||||||||||||||
|
wel cxpreiTelijckalle Perfoonen inde Provintie van
Zeeland t woonende, of de felve frequenteren, te doen,of doen doen,diredelick of indircdelick,eeni- ge Colleden of vergader!nge van Gelden, voor, of ten behoeve van cenige Kerckë,Gaft-huyfen,Gee- ilelicke of andere Collegien of Conventen, hoe de felve oockgenaemt fouden mogen wefen,ofte oock aeneenige gefeyde Gecftelicke Perfoonen onder 't gebiedt van denKoninckvan Spangien of fijn Ad- nerenten, of oock eenige andere Roomfche Paep- fche Landen, gelegen ofte woonende: Gelijck wy mede wel éxpreflelick verbieden, fodanige gecolle- deerde Penningen uytte Landen te vervoeren, ofte by aifignatie over te maken, ofte in eeniger manie- renet zy diredelick ofte indircdelick aen de voorfz Perfoonen,Collegicn,Conventen ofte andere plaet- fen tebeforgen, ofte te hel pen dat hen de felve ge- collecteerde Penningcn,ofteeenighander goutofte filver, gemunt of ongemunt, of eenige andere goe- deren of waren toe gcfonden of over gemaedwer- den,op pene dat die gene die fulke Colleden doen, ende aen {tellen, mettcr doot, ende confifcatie van alle hare goederen geftraft fullen werden. Ende de gene die fodanige gecolledeerdc Penningen, gout of filver, gemunt ofte ongemunt, ofte eenige ande- re goederen ofte waren, den voorfz Jefuiten oft an- dere gefeyde Geeftelicke Perfonen,Collegien,Con- venten,of Bedienaers van Kerckcn ende Gods huy- fen tocvoerën,arbitralijck aen den lyve, met confif- catie van goederen,naer exigentie van faken: Ende dat alle de genen die voorts-aen bevonden fullen worden daer toe eenige Penningen gecontribueert te hebbcnjiullen verbeurë hondert ponden vlaems elcx, foö dick ende menighmael fy bevonden ful- len werden 't felve gedaen te hebben. Alle welcke vordereboeten,peynen ende confifcatien, Wy ver- klaert hebben ende verklaren midts defen, datghe- applicéertfüllcn werden voor d'ecne helft ten be- I hoeve van den Aenbrenger, ende voor de weder- » |
||||||||||||||||||
|
Placaten vanden 20 September 1 63 6. ende \6 OBober 1 642,
Tegen 't mne-komen ende rverblijven der lefuiten, Prieflers, Papen, Monteren, of andere ghe-
ordende Perfoonen <v<mde Roomfche Religie} ah oock, tegens bet hertromen en berdoopen der feher: Midtfgaders bet Doopen <van Vroe-brouwen · bywoonïnge wan Cloppen ·, Papifiifck Voochden over Kinderen geboren wan Ouders wande Gereformeerde Religie $ Scbolen>CoUecT,eni ende compofit'mi der Qfficïeren. |
||||||||||||||||||
|
Ι E Staten 's Landts cndeGraeffelickheyts
van Zeelandt, Allen den genen die defe fullen iicn ofte hooren lefen ,, Saluyt. ι DOEN TE IVE TE Ν: ITy hadden ver- hoopt dat door het emaneren ende executeren van onfe voorgaende Placaten, ende met namen dat vanden zo. Septembris ι 6^6. degroote licentie ende flouticheydt vande Paufgefinde inde Steden ende ten platten Lande van defe Provintie ghefluyt ende ingetoomt foude hebben geweefl,doch alfoo wy nu ter contrarien in ervaringe ko- men, dat de voorjzfloutkheyt ende licentie meer en meer komt door te breken, infonderheydt door de flappicheydt ende ?ialaticheydt,ende oock conniventie van eenige Offi- cieren , ende dat wy fiende'het gene eenighen tijdt her- |
waerts in eenige naeluerighe Landen ende Coninckrijc-
ken ïsgefchiedtjwe langer hoe meer redenen krijgen van teghelooven ende apprehenderen dat de overkomfien uyt Vyanden Landen her waerts vanfoo vele lefuiten, Papen, Μ on k ken ende andere geordende perfoonen, Midtfgaders de convent'tculen, vergaderingen ende by-een-komflen, die ten by wefen ende overftacn vande felve daghelijcks werden gehouden, niet alleenelijck zijn flree kende omtne voort te planten de Paufelijcke dwalinghen, fuperfiitien ende Afgoderyen,maer infonderheyt omme voort te feiten ende in te.fcherpen fclmdelijcke ende pernicieufe maxi- men tot naedeel vanden Staet, ende wettige regieringhe der Vereenighde Nederlanden, te vorderen de over langm gheprojecleerde tirannye ende abfolute heerfchappye van- den |
|||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||
|
Tegens de Paus
|
234
Papen, Monicken ende Jefuiten te correfponderen
door brieven ofte anderfints, lattende een ycgelijck die ibodanige brieven komt te ontfangen, de felve dadclijck aenden Hooft-Officier ofte Magiitraten vande Steden ofte platten Lande over te leveren, op de boete van vijftien ponden grooten Vlaems t'elcker reyfe te verbeuren, foo dick ende menich- mael als fy bevonden fullen werden contrarie van dien ghedaen te hebben. Verbieden ende interdi- ceren mede alle Inghefetenen van deïc Provintie van Zeelandt,ende andere de ièlve frequenterende in eenighe Kercken ofte particuliere Huyfen ende plaetfen, op den Velde, in Schepen ofte Schuyten eenigen toe-loop ofte tïamen-komiTen van Mans ofte Vrouwen te maecken, ofte houden,omme ee- nighe Mifien ofte andere Paufelijcke fuperftitien, vermaningen, ieeringen ofte lefingen te doen, ofte hooren,ofte anderfints eenighe Conventiculen ofte Vergaderinghen van Perfoonen vande Roomfche Religie te houden ofte helpen houden, alwaer het foo dat noch Paep, noch Monick, noch eenighe an- dere Perfoonen daer by en waren, die de voorfz exercitïe,leeringhe ofte vermaninghe fouden doen, onder wat dexel het foude moghen wefen, foo wel in 't heymëlijck als openbaer, op de verbeurte van twee hondert guldens tot lafte vanden genen in wiens Huyfen, Velden, Schepen ofte Schuyten fulcks fal wefen gedaen, ende die gene die de felve MiiTen ende andere Paufelijcke fuperftltien,verma- ningen, leeringen ofte lefingen fal hebben ghedaen, indien hy gekomen is van buyten de Vereenighde Nederlanden, fal werden ghegeeilclt ende ghebail·· nen,ende boven dien gecondemneert in cene boete van duyfcnt guldens, ende indien het is een Per- foon refiderende in defe Landen, fal werden ghe- bannen, endp boven dien ghecondemneertin een boete van hondert ponden grooten Vlaems; Ende die gene die op het hooren vande voorfz Muien, Paufelijcke fuperititien,vermaninghen, lecringhen ofte lefingen prefenr fullen bevonden werden,ende daer by,acn,ofte over geweeit te hebben,fullen ver- beuren elcke reyfe vijf-en-twintigh guldens, ende het opperitc Kleedt,het zy of fy op het feyt bevon- den zijn,ofte dat het naemaels tot kennüie gheko- menis, Item datde gene die bevonden fullen wer- den hun onderitaen te hebben de we te ofte infi- nuatie te doen, tot de voorfz t'famen-komitc ofte Conventiculen, het zy Man ofte Vrouwe, verbeu- ren fullen viermael foo veel als die inde Conventi- culen verfchynen. Ordonneren voorts dat die gene die onder pretext van te wefen vande Roomfche Religie,hun by eenighen Prieitcr,Paep ofte Monick laten her-trouwen ofte hcr-doopen, verbeuren ful- len hondert guldens, ende boven dien arbitralijck werden gheftraft, ende alle de gene die daer by,aen ofte ontrent geweeit zijn.vijftich guld e ns,ende den Prieiter, Paep, ofte Monick, het felve ghedaen heb- bende, fal vervallen in gheiijeke penen, corredien ende breucken als vooren; Verbieden voorts alle Vroe-vrouwen ende andere Perfoonen daer toe niet behoorlijckberoepen,haer te onderwinden van eenige kinderen te Doopen,opde boeten tegens de Prieiters, Papen ende Monicken, eenighen dienft vande Roomfche Religie doende hier vooren ghe- itatueert; 3 Ende alfoo dagelijcks meer ende meer wen bevonden dat de Vergaderinge ofte tfamen-voeginge van Ρ 3 feker
|
|||||||
|
233
den Coninck van Spaengien in het werehhjcke, ende van
den Paus van Roomen in het Kerckelijcke, doende tot dien eynde Collecten van Gelde omme hier te Lande ghe- bruyckt, ofte wel naer buyten ghejonden te werden, ende voorts alle andere faecken- ordonnerende ende vafl flel- lende welcke tot fuhverfie vanden Staet defer Landen, ende ware Gereformeerde Religie ende Godts Kercke/ou- de mogen dienen, omme hier nae tfjnder t/jdt ( 7 welck Godt (renadelick verhoede ) in het werck gheflelt te wer- den , tfaer tegens alfoo noodich met errtfl ende vigeur dient te werden voorfien. S O O IS T, % dat wy nae rype deliberatie van Racde hebben goet ghe- vonden Ons voorjz Placaet vanden lare 1636. te doen refumeren, het felve ie renoveren, confirmeren, ende voorts te amplieren in voeghen e)ide manieren hier nae volgende. Ten eerflen hebben wy geordonneert endege- flatueert, ghelijck wy ordonneren ende itatucren by defen, dat geene jefuiten ofte in eenige graet ofte deel van hunne Ordre wefende, nochte Papen, Prieiters, Monicken ende andere gheordende Per- foonen,binnen defe Provintie van Zeelandt en ful- len moghen komen, ofte verblijven, het zy dat de felve Ingeborenen zijn ofte niet, oock niet tegen- itacnde >fy van oudts binnen de felve Provintie woonachtich zijn gheweeit, op pene dat die gene die naer de Publicatie defer aldaer fullen bevonden worden, fullen zijn van goeden Prinfe ende rant- fonnabel als Vyanden vanden Lande, ende als fulcke by elck een aengetait ende ghelevert fullen moghen werden aenden Officier vande plaetiên, omme met kenniiTè, voor-wete ende goet-vinden vande Magiihraet, voorde eerite reyfe gherantfon- neert te werden foo hooge men kan, ende in allen ghevalle niet lager als op hondert ponden grooten Vlaems voor elck Peribon, waer van den genen die den felven aenden Officier over-gelevert, ofte an- derfints ontdeckt fal hebben,dat hy in handen ghe- komen is, ghenieten fal de dry vierde-parten, ende den Officier een vierde-part; Voorde tweede rey- fe dat de felve opentlijck gegeeilelt ende gebannen fullen werden, ende ghemuldeert naer ghelegent- heyt van faecken ten profijte als vooren, ende voor de derde reyiè wederom gekregen zijnde, fwaerder aenden lijve gheftraft te worden, als perturbateurs vande ghemeene ruite, met confifcatie van alle hunne goederen. Verbieden voorts wel exprefle- lijck alle Collegien die toe-gelaten is PaiTeporten te mogen geven,aendc fulcke eenighe PaiTeporten te verkenen buyten onfe kenniile,willende wel cx- prciTelijck dat foodanighe Perfoonen PaiTeporten verkreghen hebbende , niet alleenclijck op hunne eerite aenkoraite binnen defe Provintie hunne na- melende qualiteytcn fullen hebben bekent te maecken aenden Officier ofte Magiihraet vande plaetfc, maer oock in alle Steden ende plaetfen de- fer Provintie daer fy fullen willen vernachten, op pene van te verliefen het effecT van hunne PaiTe- porten, ende als goeden prinfe verklaert te worden, verbieden voorts alle Ingefetenen van defe Pro- vintie fulcke Perfoonen te Huyfen,Hoven, ofte lo- geren, op de boete van hondert ponden grooten Vlaems voor de eerite reyfe, voor de tweede reyfe van twee hondert ponden Vlaems, ende voor de derde reyfe aenden lijve geftraft ende gebannen te werden met confifcatie van goederen. Verbieden mede de voorfz onfe Ingefetenen met den voorfz |
||||||||
|
I
:, 4. Tik ι f.DeeL 13 6
Kerckea, Gaftrhuyfen, GheefteJijekeofteandere
Collegien ofte Conventen, hoe de felve oock ghe- naemt fouden mogen \vefen,ofte oock aen eenighe gefeyde Geeftelijcke Perfoonen, onder'tghebiedt vanden Coninck van Spaengien, ofte fijne Adhe- renten,ofteoockeenige andere Roomiche Paulche Landen gelegen ofte woonende, ghelijck wy mede wel cxpreiTelijck verbieden foodanige gecollecteer- de penningen uyt den Lande te vervoeren, ofte by aifignatienoftc WuTel over te maecken, ofte in ee- niger manieren, het zy dire&elijck ofte indirede- lijck, aende voorfz Perfoonen,Collegien, Conven- ten ofteandere plaetfen te beforgen,ofte helpen dat hun de felve gecollecteerde Penningen ofte eenich ander Gout ofte Silvcr, ghemunt ofte ongemunr, ofte eenige andere goederen ofte Waren toe gefon- den oft over gemaeckt werden, op pene dat die ge- ne die fulcke Colledten doen ende aenitellen, met- ter doodt ende confifcatie van alle hare goederen geftraft fullen werden,ende die gene die foodanige ghecolle&eerde Penningen, Gout ofte Silver, ghe- munt ofte ongemunt, ofte eenige andere goederen ofte Waren den voorfz Jefuiten ofte andere ghe- feyde Gheeftelijcke Perfoonen, Collegien,Conven- ten, ofte bedienaers van Kercken, ende God ts-huy- feu, toevoeren, arbitralijck aenden lijve,met confif- catie van goederen naer exigentie van faecken ful- len werden geftraft,ende dat alle de gene die voort- aen bevonden fullen werden daer toe eenige Pen^ ningen gecontribueert te hebben > fullen verbeuren hondert ponden grooten Vlaems elex, foodicken- de menichmael fy bevonden fullen werden 't felve gedaen te hebben. Verbieden voorts alle Ingefete-: nen defer Provintie,ofte felfs, ofte hunne Kinderen, ofte andere Perfoonen daer over fy geiagh hebben, ter Scholen te fenden ofte legghen in eenighe Ste- den, Plaetfen, Univerfiteyten ofte Scholen onder 'tghebiedt vanden Coninck van Spaengien in Vyj anden Lande, ofte andere Jefuiten Collegien, op pene van ten eeuwigen dage te wefen inhabil om- me eenige Amptencnde Officien, ftaende ter Col- latie van ons, als mede vande Steden ende particu- liere Leden van defe Provintie, te bedienen, ende boven dien uyt hunne goederen te verbeuren alle Maenden dat fy inde voorfz Collegien ofte Scho- len fullen ve.rblijven,honderc guldens.te betalen by de Ouders, Rentmeefters, Vooghden, ofte Onder- winders van hunne goederen, Verklaren nul ende ι van onwaerden de alieantien ofte verbintenifien vande goederen by de Perfoonen tegens defe Or- donnantie inde voorfz Collegien ofte Scholen blijvende, voortaen te doen, infgelijcx mede hacre donatien,teftamentaire,codieillaire ofte andere dif- pofitien, geduerende hun verblijf inde voorfz Col- legien ofte Scholen te doen ofte maecken. Ver- bieden voorts dat tot gheen Staten, Officien ofte publijcque dienften vanden Lande van Zeelandt,' Steden ende Leden van dien gepromoveert fullen mogen werden,die gene die voortaen haere promo- tien fullen nemen, onder Eede van te fullen voor- ftaen de Roomfche dwalinghen ende fuperftitien." Verbieden alle Ingefetenen defer Provintie, ende de felve frequenterende, van wat Religie, qualiteyt ofte conditie fy fouden mdgen zijn,te houden ofte voeren eenige difcourfen ende propooften tot nae- deel vanden Staet, ende wettige Regieringe vande Gcuni-
|
||||||
|
235 PIacatea_/. ι. Soecl
fekeK foorte 'van ongehuwde Vrouw-perfoqnen (diemen
Klop jufier en of Kloppen noemt) de ghemeene rufie de f er Landen feer jchadelijck zijn, ende dat by de felve vele Paufeliicke fuperftiticn ende keringhen, ly de Placaten van het Landt verboden zijnde, werden ghepleeght ende geoeffent ,ende dat daer door de jonge jeught, en oock wel bejaerde luyden, van den weck der waerheydt op verkeer- de ende tegen Godts woordt firijdende wegen werden ver- leidt,Soo hebben wy oock hooch-noodich gevonden alle foo- danioe Vergaderingen ende by-woóninge vande Kloppen binnen defe Provintie, op arbitrale correélte te verbieden, gelijck wy wel uytdruckelijck verbieden by defen, dat de voor ft Vrouw-perfoonen ofte Kloppen ekk op haer ghe- boorte-plaetfeby haer e Ouders ofte Vriendenjndienfydaar by commoditeytofteghelegentheydt hebben, indien niet,by vremde luyden fullen gaen ende blijven woonen, binnen vier Weken naerde Publicatie defes, ofte daer gheen com- moditeyt hebbende, dat f e niet meer als twee in een huys ofte woon-plaetfe naer de voor ft vier Weken en f uilen mogen woonen,op pene van voor deerde daer aen volgen- de Maendt te verbeuren vijftich guldens, voor de tweede Maendt honden guldens, ende voor de derde Maendt ghe- lijcke honden guldens, ende. daer-en-boven daer over ar- bitralijck gecorr/geert. Verbieden mede den voornoemden Klopfufieren ofte Kloppenyemandt inde Paufelijcke ofte Roomfhe Religie te Catechiferen ofte onderwijfen, ofteye- mant[niet zijnde vande Roomjchegefintheyt) in 'tfluck van fijn Religie te inquieteren.ofteonirufien,oppene van daer over arbitralijck gecorrïgeert .ende oock gemulüeert te werden naer gelegentheydt der faecken. Vorder alfooby dage lij ckfe experientie werdtbevonden dat de Wee$fs,inT deren gehoor en van Ouders, zijnde geweefi vande Gere- formeerde Religie,, kernen\tevallen in handen vanPapi- fiifche Vooghden ofte Curateurs, ende alfoodoor op-voedin- ge van de felve tot het Pau/dom worden ghebracht, en by dat middel aen Godts Kercke ende defenfiaet onnut wer- dengemaech'; Soo hebben wy dien t'halven.geordonneert ende gheflatueert, ordonneren ende fiat uer en expreffelijcr kenhy.defen, dat alle Kinderen beneden f are mondige jaren wefende, 't zy de felve Mans ofte Vrouw-perfoonen fouden mogen wefen, wekker Ouders, of een vande felve, is gheweefi vande Gereformeerde Religie,fullen voort aen fiaentot opvoedinge ende bejorginge vande Magifirflen ofte Wees-mee/leren der Steden ofte plaetfen daer de ■voorfz Ouders hebben ghe woontten tijde van haer e aflij- vkheydt, die wekke dien t'halven fullen doen foodanighe voorfieninge, als de felve naeghelegentheydt van faecken fullen bevinden te behoor en ,, en fullen de Pqpiftifche Vooghden foodanige Kinderen niet pen hebben re.trekken, ofteftch mette opvoedinghevanjic te bemoeyen,maer der felver ghelegentheyt kennelijck te maecken α ende Magi- flraten ofte Wees-meeflers daer de voorfz Ouders ofte la/iahfi-fevende vande felve is overleden, om dien t'hal- ven ordre te flellen, op pene van te verbeur-en een boete van twee honden guldens voor elck Wees-kint, dat fy lie- den een Maendt naer der Ouderen doodt ([onder jukks kennelijck ghemaeckt te hebben als vooren) by henlieden fullen hebben behouden,endefoofucceffivelïjck van Maen- detot Maende, de voorfz boete te converteren, een derde voor den Officier, een derde voor den Aenbrenger', ende een derde voor den Armen der voorfzplaetfe. Verbieden voorts wel exprcilelijck alle Perfoonen inde Pro- vincie van Zeelandt woonende , ofte de felve fre- quenterende , te doen ofte doen doen, direclelijek ofte indireftelijck, eénighe Colle&en ofte Vergadé- ringevan Gelde voor ofte ten behoeve van eenige |
||||||
|
111
|
||||||||||||||||
|
Tekens de Paus * geiïndo 3 5cc.
|
||||||||||||||||
|
*3
|
||||||||||||||||
|
137
|
||||||||||||||||
|
vande pLietfen aenhcnght,ende fulcks doet hlijckm van-
de voorf ζ compofitie oft overkomfle der Officieren, datfoo- danigh Aenbrenger daer over tot een priem ie of vereeringe falghenieten f dekens eene fomme van dry hondert gul· dens,tot lafle vande compoferende Officieren, Ende inge- valle tui en dan bevonden mochte werden, dat eenige on- vermogende ter faecken voor en vcrhaelt i?ide heten by dcjen Placate vermeit, mochten bevonden werden ver- vallen te zijn, dat in dien gevalle d'executie vande felve boeten ofte moderat ie van dieft, falfiaen aeiide difcretie ende arbitrage vande Gerechte der plaetfe daer de voor ft faecke is voorgevallen. Ende op dat alles te beter mach werden gheefeüuectt, foo autlmiferen wy by defen alle Magiflraten vande Steden elck in het fijne, ommeby na- lat ichcydt vande Officieren nopende het vene hen f>y den voorfz Placate werdt op-ghelcydt ·. daer inm foodanigen voorfieninge te mogen doen als Jy lieden naer oelcgentïieyt van faecken fullen bevinden te behoor e η, endcaat over fulex de felve Magiflraten in dien ghcvalle oock fullen vermogen felfs in Perfoon ofte door andere de Placate?! ende Ordonnantie?! tegens de Papiflen te exccutcren,ende oock over de boeten ende breucken difponeren,fonder daer over gheinjurieert ofte ghercfifteert te mogen werden op arbitrale correiïie, tot wekken eynde wyde voorfz Magi- flraten wel cmflelijck verfoecken, ende niet te min beve- len by defen, dat Jy lieden foo haefl hen vande voorfz nae- laticheyt der Officieren fal zijn qeblekenjerflont daer van ons maken teverwhtigen,op dat de voorfz vacant geval- len Ampten ende Officier? wederom aen andere bequame Perfoonen by den genen die fulex toekomt mogen worden vergeven ; Ende op dat niemandt hier van igno- rantie en pretendere, foo bevelen wy allen Jufticie- ren ende Rechteren defer Provintie, dat fy defe onfe Ordonnantie van ftonden aen alommc doen publiceren, uytrocpen ende verkondigen daermen ghewoon is publicatie endc verkondinge te doen, procederende ende doende procederen tegens dOvcrtrcders van dien, fondcr gratic,favcur, diiïi- mulatic ofte verdragh, alfoo wy iulex alles voor den dienit vanden Lande hebben bevonden te be- * hooren. Aldus ghcdacn in onfe Vcrgaderinge in 't HorTvan Zeelandt tot Middelburgh,den 5 feflien- den Otlober fefïien-honden twee- en-veertich. Ter Ordonnantie vande Heercn Staten voornoemt, C. Staefvenijfe. |
||||||||||||||||
|
Geünieerde Nederlanden in 't gcncracl, ende van-
de Provintie van Zeelandt,Steden ende Leden van dien in't particulier, als inede by monde ofte by gefchriftc te ftroyen ofte voor te ilcllcn eenigc ke- ringen ofte maximen,wacrdoor de Souvcrainitcyt defcr Landen in twijffèl getrocken,ende de Ingefc- tenen afgetrocken fouden werden vande ghehoor- faemheydt, die defelvc hunne wettige Overheydt fchuldichzijn, Verbieden mede dat niemandtde wacre.Gereformeerde Religie, ghelijck de felveby publijcqueauthoriteyt tegenwoordich hier te Lan- de gcleert \verdt,als mede de Kcrcke, laftere,tradu- cere, ofte fchelde, op pene van als muytmaeckcrs ende feditieufegeftrafttc werden aen den lijve,nac gclegentheyt ende exigentie vande faecke. Ordon- neren voorts dat alle de contraventien tegens dit ons Placaet gefchiet, endc die naemaels ontdeckt fullen werden, niet tegenitaende eenigen laps van tijde geftraft fullen werden in allen fchijn of de fel- ve op de verfche daedt waren gefchiet endc achtcr- haek: Ende die gene die niet machtich fullen we- fcn,de voorfz boeten ofte mulden te betalen, ful- len daer over aenden lijve geftraft werden, Ordon- neren allen Jufticieren ende Rcchteren defer Pro- vintie hier in te doen goetkort recht de plano,cnde fondcr figure van Proces, fonder verminderinge vande penen ofte andere diilïmulatien. 4 Ende op dat defe onfe Ordonnantie te beter mach worden achter- volght, verbieden wy by dejen welfcherpelijck den vóorjz Officieren ende heure Stede-houderen ofte Subflituten, en eenenyegelijcken van hen, cenige compofitien ofte over- komflen /nette overtrederen van defe ende andere onfe Placaten, tegens de Paufgefinde geemaneert, aen tegaen ofte te maecken,nochte oock eenigerhande conniventien of ooghluyekingen te plegen, endc daer voor eenich Geldt oft de tveerde van dien te geniet en,direclelijck ofte indireih- lijck: Maer belaften denfelven Officieren, de geheele boe- ten naer inhoudt dervoorfz Placaten in te vorderen ende te executeren, van gclijcken den Aenhengeren haerpart fonder moey ten ofte korten, te laten volgen, alles op pene van daer over van haer Ampt met ter daedt te vervallen, gecajfeert te werden,ende 't felve niet langer te mogen be- dienen, Midtfgaders daer-en-boven arbitralijck ghecorri- geert te teerden. Ordonnerende dienvolgende f00yemant met behoorlijck bewijs aende Magiflraten of 'Gherechten |
||||||||||||||||
|
't Placaet vanden 20 September 1636. heeft defe Voor-reden: Alfoo wy meer ende meer in ervaringe
komen, Dat niet tegenitaende verfcheyden Placaten, foo by de Hog: Mog: Heeren Staten Gene- rael der Vcrcenichde Nederlanden,voor defen,ende met namen inden Jaren 16 ι ζ. endc 1 6 ζ ζ. ende by ons inden Jare 1619. geemaneert de ftouticheyt ende licentie vande Paufgefinde al- omme, ende met namen inde Steden ende platten Lande van Zeelandt, mcrckelijck is toegeno- men, endc t'eenmaclfchijntdoor te willen breecken, invougen datdevoorfz Paufgefinde hun niet ontfien hunne Conventiculen ende verboden Vergaderingen ghenoechfacm pubïïcquclicken of de felve waren gheauthorifeert, te houden, endc allerhande fuperftitien ende afgodifche Exetci- tien te plegen, tot dien eynde binnen defe Provintie hun onthoudende, ende oock dagelijcx uyt Vyanden ende andere Landen over komende vcele Priefters,Papcn,Monnicken, ende andere ghc- ordende Perfoonen, als mede Jefuitcn die de voorfz Paufghefindezijn ftyvende in hunne dwalin- gen ende fuperilitien.ende andere goede Ingefetcnen in hun gemoedt ontruft maeckende,de iclve ïnfchcrpcndefchadelijckcende pernicieufemaximen, houdende ende voerende licentieufe ende dangcreufe propooiten vanden Staet vanden Lande in't gcnerael, Steden ende Leden van dien n t particulier,als mede vande wacre Gereformeerde Religie endc Kcrcke , waer door niet alleen- lick vele vrome Luyden werden ontdicht, maer beydc den ftaet vande Policieende Religie merc- kchek foude konnen werden geturbeert. / Selve placaetfeght alhier: S O O I S Τ, dat wy omme daer tegens met allen ernil te voorfien nae rype deliberatie van Raede, ghercfumeert hebbende de voorfchreven Placaten, defelvc inhere- rende endc noch-mael confirmerende voor foo veel defelvc by defen nieren zijn ghcaltereert, hebben
|
||||||||||||||||
|
239 Placateo-i. t.Boeck/ 4-Tk. 2.Deel. 240
hebben goet gh'evonden te ordonneren ende ftatueran, ghelijck Wy ordonneren ende ftatueren
bydefen, Sce. |
|||||||||||||||||
|
3-
4· |
Amüïatie Anno ib^x.hygekomen.
't Placaet vanden laere ib}6.fegbt alhier: Ende alfoo door de flappicheyt, naelatichcyt, ende oock
|
||||||||||||||||
|
conniventie van eenigc OfRcieren, de ftoutichcydt ende licentie vande Paufgcfinde wel meeft is
door gebroken, Soo verklaren wy dat alle Officieren die by verfuym ofte negligentie naelatenful- len inde Executie van defe Ordonnantie dadelijck te procederen lbo dat behoort, vervallen fullen van hunne Staten ende Officicn,ende dat dcfelvemetter daedt by anderen Impetrabcl fullen zijn, ende dat die gene bevonden fullen werden met de voorfz Paufgciindc geconniveert ofte ooghlayc- kinge gebruyekt te hebben, ende daer over by compofitie Geldt ofte yets anders genoten ofte ghe- profiteert te hebben, dire&elijck ofte indireclelijck, boven privatie van hunnen ftact ende Officie ar- bitralijck fullen werden geftraft. 't Placaet vanden laere ι 6 3 Lfeght: den zo September 16-56. Onder ftont, Ter Ordonnantie vaa
de Heeren Staten voornoemt. Onderteyckent, C. Stacfveniflè. |
|||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
1. Placaet vanden %aedt van State,waer by den Ingefetenen yande Meyerie
wan 's Hertogen-Bofcb gbelafi veerdt niemandts bevelen, dan die wan oft wegen ban Hoocb-
Mog: d'Heeren Staten Generael der Vereenicbde Nederlanden 3 foo in 't Geefielijcke als Werelt* lijcke tegeboorfamen: Ende fpecialijck dat de Roomfche Paftoren haer fullen ont- houden van Kerckelijcke dienften, op peyne van confifcatie van hunne parti* euliere goederen,ende arbitrale cone<5tie3&c In date den 3 Iamartj ι 6} o. |
|||||||||||||||||
|
aireede gedaen ende gegeven zijn: Ende nament-
lijck aendc Paftooren vande refpe&ive Dorpen, om hun voort-aen t'onthouden van hunne Kerc- kelijcke dicnften,Op pene van confifcatie van hun- ne particuliere goederen, ende arbitrale correctie, Lailen ende bevelen mede den Schoutetten vande Meyerie, Secretarifen vande Dorpen, ende alle an- dere Officicren,van wat qualiteyt, ende hoe die ge- naemt foudë mogen wefen,dat fy niet naer en late te komen binnen de Stadt van 's Hertogen-Bofch, tegens den veertienden des toekomende Maendts Februarij, ornme aldaer in handen van onfe Ghe- committeerden, te doen den Eedt van getrouwig- heyt, by pene daer van gepriveert, ende noch daer- en-boven arbitralicken geftraft te worden: Ordon- nerende tot dien cynde aen den Fifcael ofte Pro- cureur Generael, te procederen tot vervolch ende ftraffe vande Contraventeurs, fonder eenige diili- mulatie ofte faveur. Ende op dat niemandt hier van ignorantie en hebbe te pretenderen, lbo fal Publicatie van defen gedaen worden alomme deur de voorfz Meyerie daer 't behoort : Alfoo alle 't felve ten dienfte vanden Lande bevonden is te behooren. Ghedaen inden Raedt van State in 's Graven-Hage, den derden Januarij feftien-hon- dert ende dertich. Λ Raeffeltvt· Zijnde op 't fpa- tium ghedruckthet Cachet vande Generaliteyt, in rooden WaiTche. Ter Ordonnantie vanden Raedt van State. M.Huygens. |
|||||||||||||||||
|
En Raedt van State der Vereenighde Ne-
derlanden^ Hen den genen die deiè fullen fien ofte hooren lefen, Saluy t: DOEN TE W E E Τ E Ν : Alfoo wy in ervarin- ge komen , dat van wegens den Koningh van Spaignien,alnoch eenige Mandamcntcn ende Be- velen gheibnden werden inde Meyerie van 'sHer- togen-Bofch,felfs oock tegens de Placaten, die wy aldaer,foo aendc Geeftelijckc Perfoonen,als ander- fints hebben doen infinucren, ende dat het felve ftreckende is tegens de Hoogheyt vande Gheuni- cerde Landen, onder welckers ghehoorfaemhey t de felve Meyerie,foo wel als de Stadt van 's Hertogen- Bofch,akhans is gereduceert. SOO I S Τ, dat wy allen ende een ydcr Ingcfetenc vande voorfey- de Meyerie,foo Geeilclijcke als Wcrcltlijcke, ende een yedcr die defe lal aengacn , van wat qualiteyt hy foude mogen wcicn,wel fcherpe lij eken belaften by dcfen, dat hem voort-acn nicmandt fal onder- itaen,te halen, ontfangen ofte gehoorfamen eenige Mandamcnten,Bevelcn,Provificn,ofte Ordonnan- tien vande Ecrtz-Hertoginne, Raden, Leen-hove, ofte yemandts anders vanharentwegen,in faecken van State,RcIigie,Politic,Criminelc,CiviIe,ofte an- dere hoedanich die genocmt mogen werden, maer dat een yedcr hem dien aengaendc fal addreflèren aen Ons, of de gene die daer toe byde Ho. Mo. Heeren Staten Generael geauthorifeert zijn, ende achtervolgen de bevelen ende Ordonnantien, die |
|||||||||||||||||
|
%. Placaet,
|
|||||||||||||||||
|
Tegens de Paus - gefindo, &c* ι \%
Placaet, Waer by gheordonneert werdt 't worgaende TLcaetfirkhfe-
lijck nae te komen: den Officieren geUB de Kercken inde Meyerie alommete(luyten, ende niet
te ghedoogen dat in de febe eenigen F<tt*ftlijcken DienÜ gbecken werde 3 G^c. in date dm 3 Augufti 1650. |
|||||||||||||||
|
24l
|
|||||||||||||||
|
rale Middelen, ende vande novale Thienden, mitf-
gaders ons in faecken, raeckende de Juftitie, te re- cognofecren , nae vorderen inhoudt vande felve Placaten , ufurperendé alfoo noch het recht van Hooge Overicheyt over de voorfchreve Meyerije, $00 1ST, dat Wy om foodanige ongehoorde, ongefundeerde, ende in gcene Quartieren ghead- mitteerde turbatien naer bchooten te weere«,goec ghevonden hebben, allen ende een yeder In gele te-1 nen vande felve Meyerye, ende diê het voorts fou- de mogen aengaen, te waerfchouwcn, ende oock wel ernftclickbelaften ende bevelen, tegens den inhoudt van 't voorfchreve Placaet vanden derden Januarij leftledcn niet te doen, of ghedoogen ghe- daen te werden ter contrarie, maer hun ftridehjck daer nae te reguleren, op peyne inden felven Pla- cate begrepen , Laftcnde ende bevelende onfen Hooch-Schout vande Stadt eudc Meyerije van 's Hertogen-Bofch, ende allen anderen Officieren vande Meyerije , op de Contravcnteurs van dien naer bchooren te letten, ende fpecialicken de Kercken al-ommc inde Meyerije te fluytcn, ende niet te ghedoogen dat in eenige vande ielvc eeni- gen Kcrckclijckcn dienft ,gedaen ofte gheexerceert werde. Verklarende by delen van goeden prijfe alle ende een yeder die ten felven eynde daer inne fou- den willen gacn ofte komen. Ende op dat hier van niemants eenige ignorantie en hebbc te pretende- ren, Laften Wy mede onfen voorfchrevcn Hooch- Schout, van defen onfen Placate al-ommeindc voorfchreve Meyerije,ende daer het voorts behoo- ren fal publicatie te laten doen, Alibo Wy 't felve ten dienfte vanden Lande bevonden hebben te be- hooren. Aldus ghcdaen ende gearreileert in onfe Vergaderinge in 's Graven - Hagc, onder onfen Cachet, Paraphurc, ende de Signature van onfen Griffier, den derden Augufti feftien-hondert ende dertich. Was geparapheert, /. van Eyfingha ,vt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch- gemcltc Hceren Staten Generael. Getceckent, Cornelis Mufch. Zijnde op 't fpatium ghedruckn het Cachet dcrfelver Hceren Staten, in roodcn Waftche. |
|||||||||||||||
|
IE Staten Gcneracl der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen den gecncn die defen ful- J len fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN j-E IVETEN, Alfoo Wy byhet Placaet vanden derden Januarij des tegenwoordigen Jaers feftien- hondcrt ende dertigh, Allen ende een yeder Inge- fetcnen vande Meyerie van 's Hertogen-Bofch ,foo Gceftelijcke als Wereltlijckc , van wat qualiteyt die fouden mogen wefen, geene uytgefondert, wel fcherpelick hebben doen 1 aften , dat hem niemant foude onderftaen, te haelen, ontfangen, of gehoor- iamen eenige Mandamenten, Bevelen, Provificn of Ordonnantien, vande Eertz-Hertoginne, Raden, Leen-hoven , of yemants anders, van wegen den Koninck van Hifpanien, de Regicringe bekleeden- de, in faecken van State, Religie, Politic, Crimi- nele, Civile of andere, hoedanich die genoemt fou- den mogen werden, maer dat een yeder dien aen- gaende hem foude addrefleren aen Ons, of den ge- nen die daer toe by Ons geauthorifeert fouden mo- gen wefen, ende dat Wy mette executie van 't fel- ve Placaet tegens de Contravcnteurs van dien, tot noch toe hebben doen inhouden, ende fuperfedc- ren, om dat wy op 't verfoeck vande goede Onder- danen vande Meyerye van 's Hertogen-Bofch,goet gevonden hebben gehadt,een conferentie t'accor- deren, ende te doen houden, tot voorkominge van de fwaricheden, de welcke die vande voorfchreve Meyerye vreefden, haer te fullen over komen, by aldien den Koninck van Hifpanien,in fijne aenge- vangene turbatie, ibude willen continueren, niet anders geprefupponeert ofte vertrouwt hebbende, als dat oock die van d'ander zijde haer ftille ghe- houden, ende geduyrende de voorfeyde conferen- tie, geen prejudicie ten principalen fouden hebben gedaen,Maer vermidts het den Hecren Raden van Hoochft-gedachte Koninck belieft heeft, noch 011- lancks , te weten , opten vierden der verleden Maent Julij, wefende weynich dagen voor de op 't nieuws acngefteldc conferentie, t'arrcftcrenende in druck te laten uytgacn vier diverfche ende di- ftinftc Placaten,by de welcke verboden wert, aen ons te doen betalinge vande redemptie der Gene- |
|||||||||||||||
|
3. Placaet vanden 13 Mey 1631. Innehoudende naerder verbodtende
ordre op 'ifluyten der Parochie, Cloofier-Kercken en Cape lic η inde Meyerie, &c.
|
|||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden, AHen den genen die defen ful- len fien ofte hooren leien, Saluyt. D0EN TE JVETEN, Alfoo Wyby onfevoor- gaendc Placaten, onder anderen de Paftooren van- dcrclpciitivcDorpen inde Meyerije, ende andere, uecitclijcke Perfooncn, van wat qualiteyt ofte conditie die fouden mogen wefen , geene uytghe- londcrt, wel fcherpelick hebben doen laften, dat |
|||||||||||||||
|
fy hun van doen voorts-aen, fouden hebben te ont-
houden van te doen hare Kerckelijcke dienften binnen de Cloofter-Parochie Kercken ofte Capcl- len inde voorfz Meyerie, op peyne van confifcatie van hunne particuliere goederen,ende arbitrale cor- reöie. Ende dat wy oock van goede prijfe verklaert hebben allen ende eenen yeder die ten felven eyn- de daer inne fouden willen gaen ofte komen, ende gewacr werdende dat fy dies niet jegenftaende al- Q_ noch
|
|||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. 4.Tic. α. Deel.
|
|||||||||||||||
|
I44
|
|||||||||||||||
|
243
noch daer inne continueren, 'twelck ftreckende
is tegen de Hoocheyt van defe Geünieerde Pro- vinciën, onder welckers gehoorfaemheyt de voor- noemde Meyerije foo wel als.de Stadt van 's Her- cogen-Bofch altans is gcreduceert, ende daer inne nae behooren willende voorfien, S0 0 £7",dat Wy nae voorgaende rijpe deliberatie, inhererende onfe voorgaende Placaten, oock van nieuws heb- ben georoonneert ende geftatueert, gelijck Wy or- donneren ende ftatueren exprefTelijck mits defen, dat de voorfz Paftoren ende alle andere geeftelijo- kc Perfoonen, iich fullen onthouden van eenige Kerckelijcke dieniten te doen ofte exerceren inde Cloofter-Parochie-Kercken ofte Capellen , egeeft uy tgefondert,gelegen inde voorfz Meyerije, op pene hier vooren geexprefleert. Ende ten eynde Wy des te beter mogen ghenieten het volkomen effeét van defe onfe goede meeninge ende inten- tie, authoriferen ende bevelen Wy by defen onfen Hooch-Schoüt vande Stadt ende Meyerije van 's Hertogen-Bofch, op de contraventie van defen nae behooren te letten, ende fpecialijcken de voor- fchreve Cloofter cnde Parochie-Kercken, als oock Capellen foo groote als kleyne, al-omme inde meer-genoemde Meyerije te fluyten, ende niet te |
|||||||||||||||
|
gedoogen dat in eenige vande felvige eenige Kerc-
kelijcken dienft gedaen ofte geexerceert werdc,al- waer 't fchoondat fulcks by yemant, hy zy wie hy wil, ter contrarie mocht komen gheboclen te wor- den. Verklarende dien volgens by dcicn van goe- den prijfe alle cnde een yeder die tot het openen der voorfchreve Kercken raet ofte daetfoude mo- gen geven, als oock mede den genen die teriaecke van eenigen Godtfdienft inde voorfchreve Kercken ofte Capellen fouden poogen te gaen ofte te ko- men, begcerende dat onfen voornoemden Hooch- Schout den inhoudt van defe precijfe achtervolgd ende doe achtervolgen, fonder eenige conniventie, diffimulatie ofte verdrach. Ende op dat niemant hier van ignorantie en hebbe te pretenderen, beve- len Wy mede onfen voorfchreven Hooch-Schout, van defen onfen Placate al-omme inde voorfchre- ve Meyerije, ende daer het voorts behooren fal, pu- blicatie te laten doen, alfoo Wy 't felve ten dienfte vanden Lande bevonden hebben te behooren. Ge- daen inonfeVergaderingeopden dercienden Mey feitien-hondert een endertich. Was geparapheert, J.v. Eyfingha,^' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemcke Heeren Staten Generael, Gctceckent, Cornelïs Mufch. |
|||||||||||||||
|
4. Placaet, in date den 20 Junij 1634.^ ivege van %etorfie op 't fel*
rve fubjeïï.
|
|||||||||||||||
|
lijck af te nemen is, dat de Spaeniche Regieringe
haer weynich Iaet ghelegen zijn aende confervatie van d'Inghefetenen ten platten Lande onder Con- tributie , maer datfe liever fouden fien dat de felve inden gront fouden worden geruyneert al eerfe van hare onrechtmatige ufurpatien fouden defifteren. S O O hebben Wy , nae voorgaende deliberatie, om den Vyandt tot reden te brengen, goet gevon- den expreifelijck t'intcrdiceren, ghelijck Wy inter- diceren mits defen aen alle Roomfche Geeftelijc- ke Perfoonen onfe Ingefetenen inde Meyerije van 's Hertogen - Bofch, ende alle andere die van buy- ten daer binnen ibuden mogen komen , dat iy haer fullen hebben te onthouden van alle exercitie vande Roomfche Religie, ende dat ibo wel in par- ticuliere Huyfen , als in Kercken ofte in andere pu- blijcque Plaetfen, op pene van arbitrale corredie jegens de TranfgrciTcurs nae ghelegentheyt te exe- cuteren, ende dat ter tijdt ende wijle toe dat de Vy- andt fal hebben gherciiitueert de Predicanten uyt de Meyerije gchaelt, om aldaer te continueren den Godts-dienit, zijnde onfe intentie niet d exercitie vande voorfz Roomfche Religie inde voorfz onfe Meyerije verder verboden te houden , als ter tijdt ende wijlen toe dat de voorfchreve reilitutie fal zijngefchiet: Zijndeoock onfe meeninge, dat de Paepfche GeefteJijckheyt van Plaetfen onder ons reforterende, komende in andere quartieren van- den Vyandt om de Roomfche Religie te exerce- ren, in 'tftuckvan retorfie aldaer aenghefien ende gehouden fullen worden als Roomfche Geeftelijck- heyt van die plaetfe daer fy de voorfz exercitie fou- den komen te doen. Ende nae dien uyt de Copie van feeckeren BrieiF, den feilen defes ghefchreven by den Marquis d'Aytona » aen de Ontfangcrs vande
|
|||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
' derlanden, Allen den geenen die defe ful- len fien ofte hooren lefen,Saluyt, DOEN TE WETEN, Alfoo de Vyandt, na de Vi&o- rie van 's Hertogen-Bofch, fich heeft laten geluften voor te brengen fijne onghefundeerde pretenfien over de Meyerije onder de voornoemde Stadt im- mediatelijcK ghehoorende , ende fich daer van in pofleiBe te ilellen met onbehoorlijcke ufurpatien, foo wel in 't Geeftclijck als in 't Wereltlijck, ftrij- dende alle 't felve direclelijck tegens 't gene dat ge- duerende defe Nederlantfche Oorlogen deurgaens is geobferveert ende gebruyekt geweeft, ten regar- de vande platte Landen die nae bepalingeder Pro- vinciën ende ghedeeltcn van dien, met Jurifdidie cnde relfort naer 't befit vande Hooft-fteden ende vafte Plaetfen zijn geregulecrt geweeir, onder foo- danich bedingen van Contributie als men met den Vyandt jegens Sauvegardc heeft kunnen maec- ken , die hy foude hebben vermogen te eyflehen , macr in plaetfe van dien heeft hy ghevordert fijne pretenfe Beedcn over de voornoemde Meyeryc, ende midts dien met datelickhcydt ghepoocht, ons goet verkregen recht van Souverainitcyt over de felve Meyerije te vernadeelen, dies Wy genoor- facekt zijn gheworden om 't fclfde te mainteneren tegen des Vyandts onrcdelickheyt,het middel van Retorfie by de hant te nemen. Doch ghelijck hy cerft met onreden begofr. heeft, is hy oock met opiniaitreteyt voorts ghevaren, klampende retor- fien op retorfien, ende is eyntlijck uyt-geboriren tot fulcken exces, dat hy jegenwoordich doet ha- len alles wat Geeilelijckende Wereltlijck is, lönder de Luyden eenigen tijdt te geven, ofte reden van 't geene hy doet, uyt alle welcke Proceduyren klaer- |
|||||||||||||||
|
24e
onfe Souvcrainiteyt vande meer-ehemelte Meye>
rycindrachttedoen. Ende op dat nicmanthier van ignorantie en hebbe te pretenderen, ende onfe meeninge ende intentie des te beter mach achter- volcht worden, fullen d'Exemplaren van dit Pla- caet alomme daer 't behoort, af-gheleien ende acm geilagcn, ofte nae befte gelegentheyt bekent ghe- maeckt worden. Gedaen inden Hage, onder onfen Cachette, Paraphure ende de Signature van onfen Griffier,opten ßï Junij 1634, Was geparapheert, S.van Beaumont ,vt· Onder ilont, Ter Ordonnantie vande Hooch - gemeltc Heeren Staten Gencrael, Geteeckent, Cornelis Mufch. Zijnde op 't Spatium gedmckt het Cachet der fel ver Heeren Staten in rooden Waflche. |
||||||||||||||
|
Tegens de Paus
|
||||||||||||||
|
245 Aws
vande Coiitributien vanden Coningh van Span-
eien, over de refpe&ive Quartieren van Zuyt-Hol- Jandt, Althcna, Bommelerweert,Heufdcn, Maes, Wael ende Nimmcgcn, gecolligeert foude kunnen worden, dat hy ghemeynt foude zij ç binne korte da^en de generale Sauveguarde inde voorfchreve Quartieren te verbreecken, Hebben Wy niet wil- len onderlaten, mits defen te verklaren, dat Wy op foodanich exempel, in andere Quartieren van 't re- fort vanden Vyandt van ghelijcken fullcn doen, ende willen Ons in foodanigen gevalle ghedechar- geert houden van alle d'onheylen die daer uyt fouden mogen ontftaen, ende volgen, gheconfide- rcert de Vyandt eeril tot datelijckhcyt heeft ghe- procedeert, ende met ufurpatien gepoocht Ons in |
||||||||||||||
|
5. Placaet, JVaer by onder anderen alleCjeeflelijchg die onder Saimeguarde
ofte Contributie fitten, ende'onder º gehiet vandenConinck van Hifpanien inde Nederlanden woonenf
hare Sauveerden opgefeght, ende alle exercitien van Paufelicke Religie verbode» werden, ter tijden en wijlen toe den Vyant de Preaicanten vande Gereformeerde Religie gberelaxcert ende inde Meyeric van 'sHertogen-Bofch inbedieninge vanden Godts-dienfi ongemolcjleert f al'laten, &c. æ Fcbr.i6}6. |
||||||||||||||
|
inde generale Sauvegarde altoos ghecomprehen-
deertzijn geweeft, gelijck Wy oock van dcfer zijde daer in comprehenderen de Paftooren ende Capel- lanen die onder 't gebiedt vanden Vyandt komen woonen. Doende voorts aen hem trecken, alle 'tgecne wat vande Souverainitcyt vande Meyerie foude mogen dependeren : daer nochtans notoir ende kennelijck is, dat den Coninck van Hifpaig- nien van alle Rechten, Jurifdiclienende Preëmi- nentien dcfer Landen is vervallen , ende verder Recht niet en kan pretenderen, dan 't ghcene hy mette Wapenen kan conqueftcren ende mainte- neren. SOO I S T, dat Wy, om foodanigc onrechtmatige ufurpatien te weeren,ende 's Lants Hoocheyt ende Gercchticheyt over 't voorfchreve Quartier van 's Hertogen-Bofch aen dcfer zijde nacr behooren te mainteneren, ende niet te gedoo- gen, datdoor middel van Onfe tollcrantie vande Geeilelijckheyt in't felve Quartier, den Vyandt met cxclufie van onfe Predicantcn , fijne preten- ften aldaer kome te ftabilicren: By deliberatie van- den Raedt van State der voorfchreve Vereenichde Landen, goet gevonden hebben gelijcke Procedu- ren te ghebruyeken tegens d'Onderfaten vanden Koninck van Hifpaignien inde Overheerde Pro- vinticn, die de felve tegens onfe Predicantcn in 't Quartier vande Mcyerije van 's Hertogen - Bofch is ufurperende: Ende hebben dien volgende opge- feydt, ende feggen op by defen ,alle Sauvcgarden, 't zy generale of particuliere, aen alle Gceftelijckc Perfoonen,'t zy Prelaten, Canonicken, Monicken, Paftooren,Capellanen,Paters van Klooftercn,ofan- dere,hoediegcnaemt mogen wcfen,gene van dien uytghefondcrt, inde Quartieren van Loeven, Ant- werpen, Mechclen, Breda, Limborgh, mette Lan- den van Over-Maze, Luxcnborgh, Vlaenderen ende Namen, onder het ghebiedt vanden Vyandt fittende, omme binnen den tijdt van thicn dagen nae Publicatie van defen, te vertrecken, ende hun van 't platte Landt te retireren, op pene dat die ge- ne, die nae den voorfchreven tijdt aldaer fullen ge- vonden werden,by een yeder als van goeden prijfe Q_ é geran-
|
||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden,Allen den genen die dcfe fullen fienofthooreii leien, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo van ouden tijden , foo voor als nae de Trefucs, ilaende defen Oorloge, in notoire ende onvvederfprceckclijcke obfervantie is geweeft ten weder-zijden tuflehendefen Staet en- de de Spaenfche Regicringe inde Overheerde Pro- vintien, dat over al het platte Landt, reibrterende onder de Steden, gelaten ende ghebleven is onder het ghebiedt ende Jurifdiitic van die zijde , aen de Wclcke de Steden zijn komen te vallen: Ghelijck Wy oock dien volgende, naer het verlies vande Stadt van Antwerpen, alle het Souverain Géfach, foo in Ecclefiaftijckc als Wereltlijcke faecken, over het Quartier onder de fclvc Stadt refortcrende, voorts hebben gequiteert, Ons contenterende al- leen mette Contributien daer uyt te trecken: ende aen des Vyandts zijde is fulcks oock niet anders verftacn, maer wel klaerlijck by publijcque Placa- ten, ende namentlijck by 't geene opten thienden Julij 1628. inde iaceke vande Baronnyevan Breda is geemaneert, in 't lange gcdcduccert, ende de ge- rechtigheyt van dien ghcdefendcert gheworden; Ende dat nu evenwel den Vyandt, contrarie van dien, poocht, door het invoeren van nieuwe maxi- men , de Souvcrainiteyt over het platte Landt van 't Quartier van 's Hcrtogcn-Bofch aen hem te trecken, fuftincrende dat de platte Landen genera- üjektoe-behoorenden Coninck van Hifpaignien, mitfdicn ufurperende de Souverainitcyt in 't voor- fchreve Quajtier van 's Hertogen-Bofch, foo in het pceftelijckc als in het Wereltlijcke, poogende aen hem te houden het abfoluyt gelach over de Kcrc- ken ende Geeftclijckheyt aldaer, niet willende gc- doogen de Predicantcn "die van dcfer zijde ten plat- ten Lande werden geftelt, doende de felve gevanc- Kclijck halen ende houden, nemende pretext dat y tCn Patten Lande fouden zijn komen woonen, fonder daer toe te hebben fpeciale Sauvcgarde, die í nochtans om geenerley oorfaceke aen eenigc Prcdicanten hebben willen ghevcn, ende daerom |
||||||||||||||
|
Placaten-f. ï.Boeck. 4. Tic 2.Deel.
|
||||||||||
|
^48
|
||||||||||
|
247
|
||||||||||
|
aen onièn Rentmeciler Generael vande Beden in
Brabandt binnen 's Hertogen-Bofch fullen betalen ende leveren, wat fy in d'ordinaris ende extraor- dinaris Beden , mette Augmentatien van dien, fchuldich zijn te betalen, alles op peyne van pa- rate executie. Hebben voorts goet gevonden op te feggen , ende feggen op by delen, aen alle Drollen ende Schouttetten , ende hare Stadt- houders of Subilituyten inde Quartieren van Loeven , Antwerpen , Mechelen , Limborgh , Lutzenburgh, Vlaenderen, ende Namen, hun- lieder Sauvegarden , ommc mede binnen den tijdt van chien dagen nacr de Publicatie van defen, te vertrecken, op peyne als vooren ten aenfien vande Geeilelijckheyt der fclver Landen gheilatu- eert is, foo lange als den Vyandt d'Officiers van defer zijde in het meer - ghemeltc Quartier van 's Hertogen-Bofch gheilelt , ofte noch te Hellen, fü blijven turberen , ende tegens de gecne die in 't felve Quartier van 's Hertogen - Bofch by den Vyandt geilelt zijn, ofte eenige funclie doen, fon- der daer toe van defer zijde CommiiTïe te hebben, lailen Wy onfe Officieren wel ernilelijck by de- fen , dat fy daer tegens fullen hebben te procede- ren , volgens de Refolutien ende Placaten voor defen daer op ghenomen ende gheemaneert, de welcke verilaen werden by defen gherenoveert te zijn. Ende dewijl Wy werden bericht dat een Hooft-bancke over de Meyerije van 's Hertogen- Bofch foude weien opgericht, door wekkers pre- tenfe Officieren verfcheydene Ingeiètenen vande voorfeyde Meyerije, aireede werden geciteert bin- nen Breda te komen , hebben Wry mede een Hooft-banck aengheilelt over de Quartieren van Loeven , Antwerpen ende andere van Brabandt, binnen Bergen op Zoom, met ghelijck ghefach ende authoriteyt. Ende mede ghecommitteert de Raden in Vlaenderen, ende die van 't Vry e bin- nen Sluys, omme gelijcke extenfie van hunne Ju- riidi&ie te doen over de Quartieren onder den Vy- andt reforterende. Ordonneren over fulcks alle ende een yeder Ingefeten vande felvc Quartieren, ibo in Criminele als Civile faecken hun daer nae te reguleren. Ende op dat niemandt hier van ignorantie en hebbe te pretenderen, ende onfe meeninge ende intentie om te conferveren de Hoocheyt ende Gerechticheyt over 't voorfeyde Quartier van 's Hertogen-Boich,des te beter mach achtervolcht worden, fullen d'Exemplaren van dit Placaet al - omme inde voorfchreve Quartieren daer 't behoort afgclcfen , aengeflagen , of ander- fin ts nae befte ghelegcntheyt bekent ghemaeckt werden. Ordonneren ende bevelen mede allen Officieren, ibo Militaire als Politique, elcks in hun reguard, dat fy den inhouden van defen ach- tervolgen, ende in't executeren van dien elckan- deren de behulpige handt bieden, alfoo Wy 't felve tendienile vanden Lande bevonden hebben al- foo te behooren. Gedaen in 's Graven-Hage den tweeden Februarij feilhien - hondert fes-en- dertigh. Was gheparapheert, A. Bruymngh, n' Onder ilondt, By mijn Heeren de Staten Gene- rael der Vereenichde Nederlanden . Ter Rela- tie vanden Raedt van State der felver Landen. M. lluygens, 6. Strickter
|
||||||||||
|
geranconneert fullen mogen werden, ter taxatie
vande gcmelten Raedt van State, totter tijdt toe dat den Vyandt alle attentaten ende nieuwiche- den in het voorfchreve Quartier van 's Hertogen- Bofch, by hem gepleecht lal hebben af- ghedaen, ende onfe Predicanten vry ende ongemoeyt laten woonen , om den Godes-dienil te doen. Ordon- neren voorts, dewijl den Vyandt hem niet en ont- fiet in 't exerceren vande ware Gereformeerde Re- ligie behindednge te doen , dat foo wel in 't voor- fchreve Quartier van 's Hertogen-Bofch, als ande- re , ilaendc onder de ghehoorfaemheyt van defen Staet, namentlijck het Marquifaet van Bergen op Zoom , 't Landt van Cuyck, 't Over-quartier van Gelderlandt, de Dorpen van Zuyt-Hollandt, ende alle andere Plaetfen van dcfe Regieringe, daer Wy tot noch toe het exercitie vande Paufolijcke Reli- gie om redenen hebben ghetollerecrt, alle Kerc- ken, Klooileren cndeCapellen fullen werden ghe- floten , deur d'Officiers vande Plaetfen, die Wy, om fulcks te doen, wel cxpreiTelijck lailen by de- fen. Verilaende ende bevelende daer en boven, dat niemandt vande Roomfche Geeilelijckheyt, hoe die ghenaemt, of van wat qualitcyt de felve foudcn mogen wcfen, hem fal bevorderen eenige exercitie vande voorfeydc Paufelijcke Religie, in 't publijcq of in 't heymelijck, in Kcrcken, Huyfen, of daer buyten, in ecnigerhande maniere te doen, maer fal hem een ycder van hun-lieden houden als private Perfoonen, ende fich ghcdragen in alle ltillicheyt, foo als goede Onderdanen betaemt, en- de tot dien eynde den Eedt van ghetrouwicheyt doen aen delen Staet, in handen vande refpedtive Officieren der Steden of Plaetfen onder de welcke fy reforteren , die daer toe fpecialijcken werden gheauthorifeert by defen, met laft om Regiilcr daer van te houden, Ons of den gemelten Raedt van State, vande ghedane devoiren van tijdt tot tijdt t'adverteren , ende tegens d'Overtreders en- de ghebrceckige in defen re procederen, volgens voorgaende Refplutien ende Placatcn. Voorders dewijl oock den Vyandt in 't Quartier van 's Her- togen-Bofch blijft lichten de Domeynen , Beden ende andere Souveraine gherechtighcden, defen Staet competcrende , tot groote befwaerniiTe ende verdruckinge der Ingefetenen van dien, oock Of- ficieren af ende aen te Hellen, ende d'onfe uyt hare Bedieninge, met weygeringe van Sauvegar- den te houden. Soo hebben Wy mede gherefol- veertghelijckeProceduren by Retorfiein 'twerek te ilellen , foo lange daer van inde voorfchreve Meyerije niet en wert ghcdcfifteert. Ordonneren over fulcks dat onfe Rentmecilers inde Landen van Over-Maze in haren Ontfangh ende Admini- ilratie vande Domeynen alnoch fullen hebben te continueren. Lailen mede allen Inghefetenen vande Quartieren , ibo wel van Loeven , Ant- werpen ende Mcchelen, als Vlacndercn , ende andere onder des Vyandts diilricT: reforterende, die eenige Renten , Chijnfen , Pachten, of yets an- ders acnde Domeynen fchuldigh zijn te betalen, dat fy de felvc aen onfe Rentmeeileren inde refpe- cÜve Quartieren daer toe gheilelt, mede fullen hebben te brengen. Gelijck Wy mede ordonne- ren dat de Inghefetenen vande Quartieren van Loeven, Antwerpen ende anderevan Brabandt, |
||||||||||
|
2^9 Tegens dePaus-gefindo, 5tc. 150
6. Strichfer Tlacaet op 't fefoe SubjeB. 2 December 1636*
|
|||||||||||
|
den· Vyandt eenichfints van ons eerfte voornemen
wat te veranderen ende af te wijeken, ende de Geeftelijckheyt daer toe te houden, datfe ons al- leen behoorlijcken fouden erkennen, ende alle fulc- ke nieuwicheden, daer uyt fchadelijcke altCratien voor hun mochten ontftaen, helpen af weeren, ge- nietende in alle ftillicheyt hunnen Godts-dienft, ende beforgende by de Regieringe van d'andere zijde dat onfe Predicanten oock vryelijck hun be- roep aldaer mochten betrachten, Gelijck wy me- de verfcheyden-malen de politique Officieren de- den fommeren de continuatie van hunne Offlcien van ons te komen verfoecken , op peync, tegens de gebreeckige, van andere in hunne plaetièn te fullen ftellen, Maer dit alles noch niet hebbende kunnen helpen, ende blijvende de Spaenfche Re- gieringe perfifteren by hun cerfte Placaten, by de welcke iy waren interdicerende aendc Geeftelijck- heyt ende de feculiere»Officiercn, op fware ftrarfen, ons niet te kennen noch t'obedieren, Weygerende voorts onfe Predicanten onder eenige Sauvegarde aldaer t'admitteren, noch anderfints te tollcreren\ Soo deden wy daer op inde Meyerije de Kercken fluyten, ende den Dienft fchoriïèn , oock andere Schoutten in plaetfe vande ongehooriame beroe- pen , be-ecdigen ende inftellen, ende by wegen van retorfie eenige Officieren in 't Quartier van Ant- werpen aen manen,datfe binnen eenen korten tijt Sauvegarde voor de nieuwe Schouten by ons inde Meyerije herftelt, in plaetfe vande verlatene fou- den uyt brengen, of datfe fclver, dien tijt over ftre- ken zijnde, buyten Sauvegarde ende voor prijs ver- klaert wierden : Hierop oock niet zijnde gcvolght dan alleen nieuwe ende veel fcherpere Interdi- cten ende Placaten, als te vooren, met prompte ende vigourcuiè executie der iel ver, Waer uyt dan cyn.tlijcken foo verre ten weder-zijden is geprocc- deert geworden, dat indiflercntclijcken de gchecle Geeftelijckheyt, mitfgaders de feculiere Officiers van Jufticie, als Droflarts, Amptmans, Baüliuws, Schoutten, ende dicrgelijcken, van 't platte Landt zijn verjaeght geworden, wacr inne van defcr zijde foo civilijeken ende met foo groote modcratie is gehandelt, dat de Geeftelijckheyt korts daer aen haer niet en heeft ontfien om van alle kanten we- derom in hare voorgaende refidentie ende fundie te keeren, tot groote vilipendentie van onfe Hoog- heyt ende Placaten, over al het platte Lant af-loo- pende , ende daer opentlijck fonder diftindic van Jurifdidien Dienft doende , blijvende middeler- tijdt onfc Predicanten onder de perfecutie , ende van 't platte Landt ghenoechfaem ghebanncn, Twclck de nieuwe Spaenfche Regieringe wel hadtbehooren te bewegen om het different rijpe- lijeker t'ovcrleggen, ende de gercchticheydcn van defcn Staet over de Meyerije wijders ongeturbeere te laten, maer blijvende by hare natuerlickc vvreet- hcyt ende onverfadelijcke gierigheyt, ende niet meer betrachtende dan om alle de Landen van herwaerts-pver, daer innc fy niet cenen voet en be- fitten, fonder acnfien van Gecilelijcke of Wcrelt- lijcke, Edele of Onedele, inden gront te verder- ven, ende door fuleken middel hun te verrijeken, |
|||||||||||
|
E Staten Gencracl der Vereenichdc Ne-
derlanden , Allen den gcenen die dele lul- len fien oft hooren lefen, Saluyt. Na dat : de Stadt van 's Hertogen-Bofch mettet Quartier daer onder verdeelt , uyt het Spaenfche gebiedt, wederom onderde ghehoorfaemheyt van delen Staet was gebracht, foo deden wy forchvul- delijck betrachten , dat alle de fachfte ende be- quaemfte wegen werden ingegaen, om de gemoe- deren vande Inwoonders te trecken, ende daer met afte weeren alle occafien van alteratien die ghe- woonlijck op fulcke veranderingen voor vallen, Hebbende ten dien fine geconniveert over de refi- dentie vande Roomfche Geeftelijckheyt aldaer, tollererende de felvc ten platten Lande in't ple- gen van hunnen Godts-dienil, ende in 't heffen en- de genieten van hunne Benefitien, Gelijck wy me- de deden aenbieden aende Wercltlijckc Officieren de continuatie van hunne bedieningen, op onfc Commiilïe ende Eedt. Belailende voorts aen alle onfe Vaflallcn aldaer om binnen cenen gheftelden tijdt hunne Lcenen mette ledige handt voor den Raedt van Brabandt alhier te komen verheffen,ons te vreden houdende mettet ilellen ende invoeren van een kleyn ghetal van Predicanten, in cenige vande Plaetièn ende Dorpen onder de Meyerije, 'tvvelck Wy over al vermochten te doen met recht, ende nae de ufantie vanden Oorlogh, by de welcke onwederipreeckelijcken de platte Landen ghebleven zijn als een dependentie vande Steden ende Corpora onder de welcke die refortercn ofte verdeelt zijn, Maer alfco onfe goede meyninge in defcn, door de nieuwe Spaenfche Regieringe by alle middelen wiert ghecontramineert ende tegen gegaen, poogende aliöo t'onder-kruypen ende inch t'aifumercn d'authoritcyt van 't hoochfte ghefach over de Geeftelijckheyt, weygerende de Predican- ten by ons geftelt in hunne refidentie onderde ge- nerale nocii particuliere Sauvegarde te admitte- ren, Ende verbiedende infgelijcks aen alle feculiere Officieren ons te kennen, ofte Commiflic van ons te lichten , noch de Lcenen elders als voor hun te verheffen, 't felvc fondcrende op een nieuwe ende gantfeh ongerijmde maxime, diefe noytbevoorens foo langh defen droevigen Oorlogh gheftaen heeft, bedacht en hadden , al of de platte Landen onder den Koninck van Spaignen alleen waren toebehoo- rendc, daerfe nochtans niet en kunnen ignoreren, dat dien uyt oorfaecke van fijne grouwelijcke Ty- rannijc gcpleechtoverde Confcientien , goet ende bloedt, ende mettet verbreken vande loffclijcke Privilegiën defer Landen, verklacrt is geweeft ende noch blijft, vervallen te zijn van alle Rechten ende Preëtningntien die hem te voorens over de felve conditionalitcr competeerden , niet hebbende fe- dert andere noch verdere heerfchappye kunnen pretenderen als die hy mette Wapenen op onfe vryheytweet te conquefteren ende mainteneren. Wacr over dan om onfe gerechtigheyden door mif oruyck van onfe conniventie ende tollcrantie van- de Gecilelijcke, met alfulckc ongefundeerde ufur- paticn ende nieuwicheden niette laten verkorten. Soo wierden wy genootfaeckt op 't Exempel van- |
|||||||||||
|
Q.3
|
|||||||||||
|
mette
|
|||||||||||
|
PIacaten_>. ï.Boeck. 4-Tit. 2.Deel.
|
|||||||||||
|
252
|
|||||||||||
|
251
|
|||||||||||
|
burgh, Vlaenderen ende Namen, woonende, al-
daer bevonden ende achterhaelt kunnen worden, fulien zijn van goeden prinfe. Eximeren daeronv me uyt de generale Sauvegarde van alle Contri- buerende Dorpen, alle de voorfchreve Geeftelijcke Perfoonen, ende mede alle de voornoemde Poli- tique Officieren ten platten Lande woonende. Ende revoceren oock alle particuliere Ailen van Sauvegarden ende andere exemptien die voor de- fen vergunt mogen zijn aen yemandt vande voor- noemde Geeftelijcke,ende mede vande voornoem- de Politique Officia en,woonende ten platten Lan- de voornoemt. Ende van ghclijcken verklarende van nu af aen voor nul ende van geender weerden alle dergelijcke particuliere Sauvegarden ende an- dere exemptien, die hier naemaels noch by in ad- vertentie aen fulcke Geeftelijcke Perfoonen of Po- litique Officieren fouden mogen werden verleent. Bevelen daeromme allen onlen Gouverneurs, Commandeurs, Ritmeefters, Capiteynen, ende Leyders van partyen, alle fulcke Geeftelijcke Per- foonen , ende Politique Officieren , als fy op het platte Landt vanden Vyandt fulien kunnen vin- den ende achterhalen, met alle neerfticheyt aen te halen ende in apprehenfie te nemen, Ende op dat een yeghelijck foo wel vande Achterhaeldcrs als vande achterhaelde, mach weten waer naer hem te reguleren. Soo verklaren Wy datyeder Perfoon, foo wel vande voornoemde Geeftelijckheyt, als vande Politique Officieren, geapprehendeert zijn- de , datclijck fal op-ghebracht worden, in fulcken Guarnifoen ofte Plaetfe,als die geene die de appre- henfie ghedaen heeft, beft ende bequaemft vinden fal, alwaer de geapprehendeerde ter Judicature ge- ftek, ende gheranconncert fal mogen worden, ter fomme van vijf hondert gulden , ende daer-cn-bo- vcn tot duyfent guldens toe: Maer by aldien de ge- vangen van foodanige qualiteyt mochtewefen dat de achterhaeldcrs het ^éçßòïåç hooger fouden wil- len nemen als tot duyfent guldens, Soo fal de faec- ke ghebracht moeten worden aen den Raedt van State, om over het furplus geoordeelt endegetax- eert te worden nae behooren. Alle welcke rant- coenen wy verftaen dat verdeelt fulien worden, in fulcker voegen dat de twee derde-parten daer van fulien zijn ten profijte van de gene die deacnhalin- ge fal hebben ghedaen, ende het andere derde-part nae de ghowoonlijcke diftributie van alle Buyten. Endeen is de meeninge geenfins niet dat yemandt vande voornoemde Geeftelijcke endc Politique Officiers, eens achterhaelt endc geranconneert ge- weeft zijnde, daer mede naemaels fouden vry zijn, om voorts ten platten Lande voornoemt te mo- gen komen endc verkeeren, maer dat een yeghe- lijck der fel ver fal van goeden prinfe ende als voo- ren ranconnabel zijn , foo dickwils ende menich- macl als iy daer op fulien worden bevonden ende achterhaelt. Ende by ibo verre de achterhaelde ende gheapprehendeerde Geeftelijcke Perfoonen mochten wefen vande Biddende Ordre, of van foo fobre qualiteyt dat fy de voorfz rancoenen niet en fouden kunnen betalen. Soo verftaen wy wel ex- preffielijcken dat de Dorpen ofte Plaetfen daer d£ felve geapprehendeerde geweeft fulien zijn, voor het rangoen der felver ter fomme als vooren fulien moeten inftaen endc executabel zijn, Voorders en
|
|||||||||||
|
mette voeten ilootende alle de Wetten, Regulen
ende Civiliteyten , in defen Oorlogh voor hunne Rcgieringe ten weder-zijden pun&uelijcken onder- houden. Soo heeft noch daer-en-boven den Cat- dinael van Spaengien felfs (by de felve ingenomen endc mifleyt, fonder refpedt van fijne qualiteyt, die, wefende een Geeftelijck Prins, meerder forge ende liefde voor de Geeitelijckheyt hadt behooren te dragen, dan om met dierghelijcke onredelijcke Proceduren hun in alle defe onheylen te werpen ) met fijne Brieyen vanden twintichften Oclober uyt Atrecht , aen alle de Gouverneurs ende Krijghs - Officieren van fijn Gouvernement, wel fcherpelick belaft alle onfe Predicanten , midtfga- ders Officieren van Juftitie, Ontfangers, Pachters, ende Colleéteurs , Executeurs van onfe generale Middelen, oock alle Dijck-gravcn,Heemraden,en- de Officieren daer van dependerende, fonder con- niventic, diiïimulatic ofte faveur op te halen. Ge- lijck mede alle de Predicanten ende Officieren, die onder cautie ontflagen mogen zijn ge weeft, weder- om te doen citeren ende inroepen, op pene van in- . dignatie, ende van daer over nae ghetracht te wor- den als van Crimen begaen tegens fijne ordre, en- de heurluyder devoir in 't gene hy tenhoocbflen ter herten neemt, ende van hunne in defen ghedaen debvoiren van tijde tot tijdt fucceffivelijck t'adver- teren, &c. Bemerckende dan dat onfe commife- ratie ende goedertierentheyt oyer d'Inghefetene van 't platte Landt, niet en ftreckt dan om de Vy- anden in heuren aert ende boos voornemen meer ende meer te ilijven, ende onfe reputatie ende ge- rechticheden te verkrencken, 't welckons niet lan- ger ftaet te lijden, maer daer tegens met vigeur by der handt te nemen de middelen die Godt ende de Nature in een foo rechtmatige faecke ons heeft ver- leent. SOO I S Ô, dat Wy by deliberatie van- den Raedt van State der vooriz Vereenichde Lan- den , verklaert hebben, ende verklaren mits defen, dat alle Geeitelijckheyt vande Roomfche Religie, die ten platten Landconderhet Spaenfche gebiedt vande Quartiercn van Loeven , BruiTel, Antwer- pen , Mechelen, Breda, Limburgh, Luxemburgh, Vlacnderen ende Namen, woonende, ende alle an- dere Geeftelicke die uyt de Vyandts Steden ende Plaetfen fouden mogen komen ten platten Lande voornoemt,endcaldacr bevonden endc achtcrhaclt kunnen worden, van wat qualiteyt ofte Sexcdie fouden mogen zijn , Mans of Vrouw-pcrfoonen, Prelaten, Papen, Canonicken, Monicken, Bagij- nen, Nonnen, ende diergelijcke, fulien van goeden priniè ende ranconnabel zijn, inder voegen als hier nae breedcr fal worden verhaelt, met die meeninge nochtans dat aen de Geeftelijcke Vrouw-pcrfoo- nen alleen inde voorfchreven Quartieren woonen- de, gegeven wort den tijdt van thicn dagen nae de publicatie dcfes,om te vertrecken. Dat van gelijc- ken oock alle Politicque Officiers, als DrolTarden, Bailliuws, Amptlieden, Schouten, ende heure Subftituyten, midtfgaders alle Ontfangers, Pach- ters, Colledeurs, ende Executeurs vande Domey- nen ende Middelen vanden Coninck van Spaen- gien, fijne Dijck-gravcn, Heemraden, Gefwoorcns, Bofch-bewaerders, endc andere daer van depende- rende, die inde voornoemde Landen van Loeven, BruiTel, Antwerpen, Mechclcn,Limburgh,Luxem* |
|||||||||||
|
2S4
|
|||||||||||||||||||||||||
|
253
|
Tegens de Paus-gefindo, &c,
|
||||||||||||||||||||||||
|
ven daer deur te ftoutcr ghemaeckt in fijne onbe-
hoorlijcke ufurpatien over de Hoochey t ende ghe- rechtigheyt vande voorfz Meycrije , ende andere Quartieren onder onfe ghehoorfaemhey t ftaende, Soo werden wy ghcnootdringht tot rufte van onfe goede Onderdanen ende Ingefetenen vande felve Landen, ende om foodanigc moetwillcn voortaen voor te komen, by defen te verklaren dat alle de voorfz Geeftelijckheyt, als ongehoorfamc Ondcr- faten , die onfe veelvuldige conniventien ende iachtc Regieringe verfmaethebben, fullen hebben te vertrecken uytde voorfz Meyerije, ende alle an- dere platte Landenvan onfe gehoorfaemheyt: Na- mentlijck,alle Mans-perfooncn, als Abten, Prela- |
|||||||||||||||||||||||||
|
en verftaen vvy niet dat de ftraffe ende mUlcle der
|
|||||||||||||||||||||||||
|
contraventie van defen onfen Placate allcenlijck
lal vallen opte Perfoonen, maer oockopte Plaetièn fclve daer de contraventie lal zijn ghefchiet. Ver- klaren daeromme, by aldien eenige Dorpen ofte Plaetfen fullen bevonden worden tocghelaten te hebben, ecnigen Dienftofoeffeninge vande Room- i'chc Religie, binnen de Limiten van heur diftrid, dat de fclve Dorpen ende Plaetfen daer voor fullen ranconnabel ende executabel zijn , ter fommc van duyfcnt gulden, foo dickwils ende menichmael als fy daer op fullen bevonden worden. Gelijck wy oock niet en verftaen dat de ftraffe ende mulde der contraventie van dcfe fal vallen alleenlijck op |
|||||||||||||||||||||||||
|
de Gccflclijcke Perfoonen die de verbodene MiiTe ten, Paters, Papen, Canonicken, Monicken, ende
ofte andere oeffeninge vande Paepfche Religie ful- ! alle andere dergelijck'c, van wat qualiteyt of condi- len hebben ghedaen, ende de plaetfe daer de felve I tie die zijn , ende dat binnen den tijdt van veertien fal zijn ghefchiet, Maer dat oock yeder een vande j dagen naer de publicatie of notificatie van defen, Perfoonen die de felve fullen hebben gehoort ofte ^ fonder weder daer inne te mogen komen, op pene |
|||||||||||||||||||||||||
|
van tegen hun gheprocedeert te worden in confor-
miteyt van 't gheene hier vooren tegen de Geefte- licke onder des Vyandts Quartieren is geftatueerr. Gelijck mede ghedaen fal worden in cas fy binnen den tijdt vande voorfz veertien dagen nieten qua- men te vertrecken. Bevelen ende laften oock wel expreffelijck allen onfen Officieren inde boven- |
|||||||||||||||||||||||||
|
gheaffifteert daer voor fal rancon nabel zijn , ter
femme .van hondert gulden. Datoock de Befit- ter vande Plaetfe daer de contraventie fal zijn ghe- daen, daervoorfalranconnabelzijn, ter fomme van twee hondert gulden, alles foo dickwils ende menichmael de contraventie fal worden bevonden ende achterhaelt. Voor alle welcke rancoenen |
|||||||||||||||||||||||||
|
wy oock verftaen ende verklaren midts defen wel | genoemde onfe Landen ende. Quartieren, dat fy
expreiTelijcken, dat de Dorpen ofte Plaetfen felve I terftontallc de Kercken inde felve Landen over al fullen inilaen ende executabel zijn, Jaer ende doen ontruymen,voorts fluyten cnde gheflootcn |
|||||||||||||||||||||||||
|
houden,daer toe fy vande Gouverneurs ende Com-
mandeurs de ftcreke handt fullen kunnen verfoec- ken. Daer-en-boven wel neerftelijck ende fcherp opficht nemende ende lettende, dat noch by de voorfz uytgefeyde Geeftelijcke, oft andere die van elders aldaer fouden mogen komen of inftuypen, geenen Paufelijcken dienft noch in Huyfen of an- dere Plaetfen , opentlijck of heymelijck en werde gedaen ofte ghepleecht, Noch oock by eenige van- de Ingefetenen aldaer toegelaten ofte ghefrequen- teert, dat wy aende felve hier mede wel fcherpc- lijck verbieden, alles opte penen cnde verbeurten, foo tegen die gene die fulcks doen ende gcdoogen, als die de felve dienften frequenteren, als hier voo- ren tegen die gene onderden Vyandt relörtcrcnde, is gheftatueert. Ende op dat midler-tijdt onfe Hoogheyt inde voor-ghcmelte Meyerije vanden Bofch niet verder gheilludeert en werde, Begeeren ende ordonneren wy acn die van onfen Rade van Brabandt, datfc door hunnen Procureur Gcnerael fonder diffimulatie noch uytftel datclick doen fai- feren ende confifqueren allede Leenen die in ach- tervolgh van onfe voorige Placaten voor hunlieden niet en zijn verheven. Gelijck wy mede bevelen aende Officieren vande Hooft-bancken tot Bergen cnde in Vlaenderen opghcrecht, dat fy uyt kraente van defc retorfie van gnclijcken fullen procederen tegens alle de Vaffallen ghefeten onder het diftrkit van hunne refpedive Jurifdiclie. Verftacnde voorts dat ons Placact vanden tweeden Februarij left-le- den, in alle fijne yoordere Poinöen defen niet con- trarierendc, by een yeder die 't aengaet fal worden onderhouden ende achtervolcht. Ende ten eynde onfe ernftige meeninge in alle 't geene voorfz is iïa den inhoudt van defen onfen , cnde andere onfe voorgaende Placaten, in allen deelen wel ende vol- komclijck werde geeffeclueert. Laften ende beve- len |
|||||||||||||||||||||||||
|
Dach, nae dat de contraventie fal zijn ghefchiet.
Ende dit alles by maniere van retorfie, die ftadt grij- pen énde dueren fal, foo langh als den Vyandt by fijne onredelijckc Suftenue ende pretentienophet Quartier ende Meyerye van 's Hertogen-Bofch fal blijven perfifteren, ende tot dat by ons anders hier in fal zijn geordonneert. |
|||||||||||||||||||||||||
|
TjNde vermits onfe Ingefetenen foo Geeftelijcke
■*-*als Wereltlijcke, in onfe voorfchrevc Meyerije van 's Hcrtogen-Bofch, Marquifaet van Bergen op- ten Zoom, Landenvan Steenbergen,ende Kuyck: Mitfgaders in 't over-quarticr van Gelderlandt, de Zuyt-Hollantfche Plaetfen, de Langeftraet,Scvcn- bergen, cnde andere Quartieren onder onfe ghe- hoorfaemhey t ftaende, de menichvuldige goeder- ticrene Moderatic die wy in hun reguarde hebben ghebruyekt, als hebbende de Geeftelijcke Perfoo- nen alleen gheinterdiceert hare Exercitie vande Paufelijcke Religie te doen,hun latende behouden hare beneficicn, cnde vergunnende dat fy in ftillig- heyt als goede Ingefetenen fouden mogen blijven wooneu, Ende d'anderc Ingefetenen alleen opge- lecht hebbende haer in eenige Miffen of andere Kerckelijckc dienften niet te laten vinden, fonder dat wy nochtansyemants in fijne Confcientie heb- ben willen befwaren,Welcke moderatie onfe voor- fchrevc Onderfaten , foo Geeftelijcke als Werelt- !ycke,in foodanige achtingc niet en hebben gheno- nien als goede gehoorfame Onderdanen betaemt ende ghebeurt hadde te cjoen, hebbende hun als wrcvdwillige daer tegen gheoppofeert, ende niet ajleenlijck de verbodene Miffen ende andere Pau- felijcke dienften in Kercken ende Huyfen noch ge- exerceert ende gefrequenteert, maer oock tegens onfe Placaten ende Bevelen remedie deur heure Wachten by onfen Vvandt ghefocht, ende den fcl- |
|||||||||||||||||||||||||
|
■
|
|||||||||||||||||||
|
PlacatecLj. i.Boeck, 4-Tit. 2.Deel.
|
|||||||||||||||||||
|
25é
|
|||||||||||||||||||
|
25 5
lenwyby defen wel crnftelijck alle Politique Offi-
cieren, Hoogh-Schoutten, DroiTarden, Hooft-Offi- cieren,Fifcalen, Bailliuws, Sclioutten, ende andere dcrgelijcke onder onfe ghehoorfaemheyt ftaendc, mitfgaders allen Gouverneurs ende Comman- deurs van onfe Frontiercn, Krijghs-OrTicieren,en- de gemeene Soldaten,datfy alle mogelijckdevoir cnde neerfticheyt fullen hebben te doen , om de contraventien ende tranfgreffien in defen te ont- decken ende achterhalen, ende de executien te doen, fonder eenich gebreck ofte verfuym, op pene van te vallen in onfe indignatic , ende fiat fy van heure Officien vervallen fullen zijn. Ordonneren oock ende bevelen wel expreflelijck allen onfen Gouverneurs, ofte Commandeurs der Frontieren, cnde allen anderen onfen Krijghs-Officieren voor- noemt, dat fy, des verfocht zijnde, den voorfz Po- litiquen Officieren in het naetrachten, ontdecken cnde achterhalen der voorfz contraventien fullen hebben de ftereke hant ende alle noodige ailiften- tic te bieden, fonder eenich vveder-feggen oftcwey- geringc, op pene als vooren. Ende op dat de ge- ordonneerde naetrachtingc ende achterhalingeder contraventien met des te beter neerfticheyt ende yver by eencn ycgelijcken werdc gceffccl:ucert,Soo verftacn Wy cnde verklaren by defen, dat de exe- cutie van dien fal mogen ghedaen worden indifFe- rentelijck cnde indiftinclelijck, foo by Politique als Militaire Officieren ende Pcrfoonen,by preventie, cnde fonder eenigerhande limitatie der diflriden ofte Quartieren tuffchen de Gouverneurs ende Commandeurs, macr fal den eenen Gouverneur ofte Commandeur de contraventien, in het Quar- tier van eens anders Gouvernement of Comman- dement ,vryclijck mogen natrachten cnde execu- teren, fonder onderfchcyt ende fonder nadencken. Sullen oock de Commandeurs ofte Lcyders van parthyen de achterhalkigcn cnde executien vande contraventien alomme ende allenthalvcn mogen ende gehouden zij η te doen, 't zy of fy om andere |
|||||||||||||||||||
|
faecke uytghegaen ofte ghefonden zijn, ofte niet.
Aen de welcke wy by defen gebieden wel fcherpe- lijck, dat fy eenige gevangens gekregen hebbende, hun fullen hebben te onthouden van met de felve eenige compofitie onder wegen te maecken, ofte laten maecken , direitelick of indireételick, macr fullen fy de felve Gevangenen hebben op te bren- gen ter Plaetfc van fulcken Guarnilben als het hun beft duncken fal, om aldaer met ordre ter Judica- ture gheftelt, ende als voorfz is gheraneonneert te worden, op pene van caffatie ende arbitrale corre- ctie voor de Officieren ende Soldaten die ter con- trarie van defen fullen bevonden worden ghedaen te hebben. Ende alfbo wy begeeren van tijdt toe tijdt goede kenniffe te hebben, hoe ende wat tot naekominge van alle 't geene vooren verhaeltis, fal uytgcricht worden, Soo ordonneren Wy oock wel exprcflelick allen Politiquen Officieren, als al- len Gouverneurs ende Commandeurs voornoemt, dat fy van drie Weecken tot drie Weecken den Raedt van State fullen hebben te adviferen van heure ghedane devoiren, om 's Landts rechtende authonteyt volgens defen Placate te mainteneren. Ordonneren voorts dat om geene ignorantie, by yemandt dien 't aengaen mach, te werden ghepre- tendeert, de Exemplaren van defen Placate alom- me inde voorfz Quartieren daer 't behoort afghele- fen,aengeflagcn, ofanderfints nae befte ghelegent- heytbekentghemaeckt fullen worden. Bevelende mede allen Officieren , foo Militaire als Politique, elcks in hun reguard, dat fy den inhouden van de- fen achtervolgen, ende in 't executeren van dien malkanderen de behulpige handt bieden ,alfoo wy fulcks ten dienfte vanden Lande bevonden hebben te behooren. Gedacn in 's Graven-Hage den ζ De- cember 1636. Was geparapheert, Λ. Bruyitingh,vt- Onder ftont, By mijn Hecren de Staten Generael der Vercenichde Nederlanden. Ter Relatie vanden Raedt van State der felver Landen M. Huygens. |
|||||||||||||||||||
|
7. Placaet vanden liaedt van State, in date den 20 Maert 1642. Inne*
houdende ijerbodt als boven.
|
|||||||||||||||||||
|
DEn Raedt van State der Vercenichde Ne-
derlanden verbiedt hier mede wel uytdruc- kelick aen allen Pcriöonen zijnde vande Geeftclickheydt der Paepfche Religie , die uyt krachtc vande retorficn uyt het Quartier ende Meyerye van 's Hertogen-Bofch hebben moeten wijeken , Eenigerhande Exercitie van de felve Paepfche Religie te doen, noch in 't openbaer, noch in 't hcymclick, noch in 't groot, noch in 't kleyn, binnen het ghemelte Quartier ende Meyerije van 's Hertogen-Bofch, noch oock daer buyten in an- dere Plaetfen, reforterendc onder den Staet defer Vereenighde Nederlanden , op de penen begrepen inde Placaten van Rctorfie voor foo veel de voor- noemde Meyerije concerneert, ende anders, op pene van arbitrale corredie, Welverftaende dat de exercitie vande voornoemde Paufelijcke Religie |
|||||||||||||||||||
|
ghelatcn wort aen andere Paufclickc Geeffelijck-
heydt fulcks cnde in dier voegen de felve bypu- blijcque ordre van defen Staet hier te vooren is toe- gelaten geweeft, ende al noch getollereert wort in eenige Plaetfen reforterende onder defen Staet ende aenden Vyandt contributie betalende. Ende ten eyndc niemandt hier van ignorantie
en pretendere, Soo fal defe al-omme in ende on- trent de Meyerije van 's Hertogen-Bofch ghepubli- ccert ende gheaffigeert worden, 't welck den Of- ficieren dien 't aengaet hier mede bclaft ende be- volen wordt. Gedaen in 's Graven - Hage den twintichften Meert fefthien-hondert twee-en-vcer- tich. Was geparapheert, Hem: van Effen ,"1* On- der ilondt, Ter Ordonnantie vanden Raedt van State. M, Huygens, |
|||||||||||||||||||
|
8. Placaet
|
|||||||||||||||||||
|
Tegens de Paus-gefindo, &c.
|
|||||||||||||
|
fgi
|
|||||||||||||
|
257
8. |
|||||||||||||
|
Placaet, Waer by alle QeeÏÏelijc{e Terfoonen in TSrabandt, Flaende*
ren ende andere Vhetfen onder 't ghehiedt ηυαη hare Hoogh Mogende ghélafi werden ie
<vertreckfn: M'ufgaders haren dienfl ^verboden ,&c. in date den \ 6 lunij 1648. |
|||||||||||||
|
tie , ghemuldeert fullén worden ten minften ter
fomme van iès hondert guldens, ende daer boven, tot duyfent guldens toe, boven arbitrale correeïje. Laftende ende bevelende onièn Hooch - Schout vande Stadt ende Meyerije van 's Hér togen- Bofch? ende de particuliere Schouten vande vier refpedive Quartieren van dien, midtfgaders allen d'andere reipeclive Officieren ende Jufticieren vande voor- feyde Landen, Steden ende Plaetfen, op de Con- traventeurs van dien wel fcherpelick te letten, de felve al-omme aen te houden, ende daer tegens fonder eenige conniventie ofte verdrach, te proce- deren, ende doen procederen, ende fpecialijck alle Cloofters ende Parochie-Kercken, als oock Capel- len, foo groot als kleyn, inde meer-ghenoemde Meycrye, Landen ende Plaetfen, boven genoemt, al-omme voor de ghcfeyde Roomfehe Geeftelijck- hey t ende Paeps-gefinde geflooten te houden»en- de van alle Beelden ende andere Pacpfche Orna- menten fuy veren, ende niet te ghedoogen, dat in eenige van de felve eenige Paufelijcke dienfl ghe- daen oft geexerceert werdc, Verklarende dien vol- gens by deièn, dat metter daet lullen vervallen in een boete van duyfent guldens , boven arbitrale corredie, alle ende een yedet die tot het openen der voorfchreve Kercken, ten fine als vooren, raedt ofte daet ibuden mogen komen te geven, ofte ter, faecke van eenigen Paepfchen dienft inde voor- fchreve Kercken ofte Capellen fouden pogen te gaen ofte te komen, te appliceren d'eene helft der voorfchreve mulden ende boeten ten behoeve Vanden Aenbrengcr, ended'andcr helft voordón Officier, oft den geenen die de boven-ghefchreven Peribonen fullcn komen aen te houden ende te beklagen , Ende dit alles onvermindert onfen Pla- cate, in datoden dertichilen Augufti fellhien-hon- dert een - en - veertich , ende anderen tegens de Paepfche GceftcJijckhcyt, der felver Conventicu- len, ende. andere excefien der Paeps - gefinde , by ons voor defen ghemaeckt ende doen emaneren, de welcke Wy verftaen endegemeynt zijn, alom- me te houden in hare volle kracht ende vigeur. Ende op dat niemandt van 't geene voorfchreve is ignorantie en hebbe te pretenderen, Soo bevelen Wy mede onfen meer - ghemcltc Hooch-Schout ende de particuliere Schouten van de refpeciive Vier Quartieren vande meer - ghelêyde Meyerije , midtfgaders alle d'andere refpeciive Officieren ende Jufticieren vande meer - ghcfeyde Landen, Steden ende Plaetfen, al-omme daer 't bchooren fal, van deièn onfen Placate publicatie ende af- fixie te laten doen , Alibo Wy 'tlëlve ten dienfte vanden Lande bevonden hebben te behooren. Ghedaen inden Hage op den feflhienden Junij fefthien-hondert en acht-en-veertich, Wasghe- parapheert, /. van Gent,vc" Onder ilondt, Ter Ordonnantie vande Hoogh - ghemcltc Heeren Staten Generacl. Geteeckent, CornelU Mufch. Zijnde op 't fpatium ghedruckt het Cachet der fel- ver Heeren Staten, in rooden Waflehe, R HET
|
|||||||||||||
|
E Staten Generacl der Vereenichde Ne-
; dcflandcn, Allen den genen die dcfen lul- len fien oftehoorenlefen,Saluyt. DOEN XE WETEN, Alfoo Wy by onfen voorgaen- den Placate in dato den tweeden Decembris fe- ftjen-bondert fes-en-dertich, allen Abten, Prelaten, Paters, Papen, Canonicken , Monicken ,ende alle andere dcrgelijcke pretenfe Geeilelicke Peribonen, van wat qualiteyt ofte conditie die fouden mogen weien, uyt de Meycrije van 's Hertogen-Bofch en- de Landen, aldaer ghcexpreflèert, binnen den tijdt van veertien dagen nae de Publicatie ofte Notifica- tie van dien, gelaft ende gheordonneert hebben te vertrecken,op peync als in den felven Placate,ende diens-niet-tegenilaende gewaer wordende, dat ver- fcheyden Papen haer niet allecnlick verftout heb- ben inde voorfz Meyerije te komen , maer oock daer-en-boven korts nae de Publicatie van het Tra- claet van Vrede, eenige Kercken aldaer in te ne- men, ende pubJijckelick met grooten toeloop van Volck,daerinharedicnftentedoen,alsmedeopent- lickhare Procellien te houdcn,ftreckcnde alle 'tfel- ve tot vilependie vande Hoocheydt ende Souve- rainiteyt van defen Staet,onder welckers ghehoor- faemheytdc opgemelte Meyerije, met alle appen- dentien ende dependentien van dien, is reforteren- de, ende over fulex daer innc, ende 'tgeene op foo fchadelicken exempele, elders mede foude mogen werden voor-genomen, in tijdts willende voorfien. S00 1ST, dat Wy nae voorgaende rijpe delibe- ratie op nieuws hebben gcordonneert ende ghcfla- tueert, gclijck Wy ordonneren ende itatueren ex- preiTelick midts dcfen,dat alle Abten,Prclaten,Pa- ters, Papen,Canonicken,Monicken ende alJe ande- re dcrgelijcke pretenfe Geeilelicke Peribonen, van wat qualiteyt ofte conditie die fouden mogen zijn, geene uytghefondert, haer als noch uyt de voorfz Meyerije, als mede de Heerlickhcden, Steden , Cafteelen, Vlecken, Dorpen, Gehuchten ende platte Landen , dependerende vande Stadt van 's Hertogen-Bofch ende meer-ghenoemde Meye- rije, Stadt en Marquifaet van Bergen op Zoom, Stadten Baronnyevan Brcda,Stadt van Maftricht, trefort van dien , als oock het Gracffchap vande Vroonhof!, de Stadt Gravc en Landt van Cuyck, Huift en Bailliage van Huift en Hulfter-Ambacht, als oock Axel-ambacht, ghclcgen bezuyden en be- noorden de Geule, midtfgaders de Forten, die haer Ho: Mo: jegenwoordich in hebben in 't Landt van Waes, en allé andere Steden ende Plaetfen , de vvclcke hare Ho: Mo: houden in Brabandt, Vlaen- dcicn ende elders , uytghefondert die, volgens Ca- pitulatie , 't verblijf aldaer fpccialick toegheftaen is, iu len hebben te vertrecken binnen den tijdt van acht dagen nae de Publicatie ofte Notificatie van delen: Jntcrdicerende midts defen wel expreiïè- $y.aen ^e khe, ende alle andere Roomfehe Gee- ^elycke Pcrfoonen, inde voorfz Meyerije, Landen, Steden ende Plaetfen, immermeer te komen, °p peyne dat de felve , fonder eenige conniyen- |
|||||||||||||
|
Placaten-;. i.Boeck. 4.Tit, 3.Deel.
|
||||||||||||||||||
|
260
|
||||||||||||||||||
|
259
|
||||||||||||||||||
|
HET DERDE DEEL.
1. Placaten vanden 12 OBober 1633 ende 5 Martij 1649. vpaerhy aU
len Ingbefetemn n/ande Meyerie mem 's Hertogen - Bofcb gbelafi tverdt den Predicanten,
Predkatien, web Toeboorderen wande Gereformeerde Religie niet te molefieren. |
||||||||||||||||||
|
feninge der felver, ende anderfints,in egeender wij-
fe te turberen, ^/<?//<?//,befchimpen, ofte infolente- lick te bejegenen, met woorden ofte 4 wenken, op iiene dat die geene, die bevonden fullen worden iilcx ghedaen te hebben, daer over gheftraft fullen worden na exigentie vanfaecken, ende als Pcrturba- teurs vande ghemeene rufte, andere ten exempel. Ende op dat niemant van 't gene voorfz is ignoran- tie en hebbe te pretenderen, Soo begeeren wy, dat alomme inde 5 Steden, Vryheden, Dorpen ende Plaet- fen vande voorfz Meyerije publicatie ende affixie van defen fal werden ghedaen. Ordonnerende den Hooch-Schout van 'sHertogen-Bofch, ofte fijnen Stadthouder 't felve door de dgemeheStadt 'sHerto- gen-Bofch te doen doen, Midtfgaders defen onfen Placate fcherpelick te doen nakomen ende onder- houden , ende tegens de Overtreders van dien te procederen ende doen procederen by den geenen die 't competeert, fonder conniventie voor Wethouderen van 's Hertogen-Bofch, ende daer het behoorenfal, de welcke daer over goet, kort ende onvertogen recht fullen hebben te doen, f onder eenich naerlaten, Alföo Wy fulcks tot dienile vanden Lande bevonden hebben te behoo- ren. Ghegheven in 's Graven-Hage den 7 vijfden Martij 1649. Was gheparapheert, P. Eiffinghe ,vt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-ge- melte Heeren Staten Generael. Geteeckent , Comelis Mufch. Zijnde op 't fpatium ghedruckt het Cachet der felver Heeren Staten in rooden Waffche. |
||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
1 derlanden, Allen dengeenen die defen[uilen
h fien ofte\hoorcn lefen, Saluyt. Alibototon-
fer kennifTe gekomen is,dat, nae dien Wy goet ghevonden hebben inde é Steden , rryheden, Dorpen ende Plaetfen der Meyerije van 's Herto- gen- Boich Predicanten te doen introduceren, om de Predicaticn ende Godts-dienft aldaer te doen ende oefenen, gelijck in andere Plaetfen, zijnde on- der het ghebiedt van defen Staet, ÷ eenige quaet- willige Inghefetenen aldaer, ende andere vande Paepfche Religie, fich laten gheluilen, den voorfz Predicanten, niet alleen in heure bedieningen te verhinderen, maer oock de Toe-hoorderen ende goede Luyden vande Religie, foo wel als de Predi- canten felve, infolentelick te bejegenen met woor- den ende metter daet. S O O IS T, dat wy wil- lende daer in verfien, by deliberatie vanden Rade van State defer Vereenichde Nederlanden, noodich ge- vondenhebben te verbieden, foo wy verbieden by defen, wel expreiTelickaen allen 3 onfen Ingefete- nert der voorfz Meyerije, ende allen anderen dien 3t aengaen mach, den Predicanten die inde voorfz Meyerije geilelt zijn, ende naermaels noch geftelt fullen mogen worden,in het iluck van heure bedie- ninge geenerhande hinder ofte belet te doen, maer de fêlve Predicanten daer in, ende allenthalven ,te laten geruft ende ongemoeyt, van ghelijcken oock die Toehoorderen der Predicanten ende Luyden die Vande Religie zijn, in 't gehoor, als oock inde oef- |
||||||||||||||||||
|
De woorden in't Curfijfgedruckt -zijn inden voorga ende ç Placate vanden ix Oclober 1633 niet geweefi:
maer alhier by augmentatie in gevoeght. 't Placaet vanden /are 1 o 3 3 feght .· in eenige Plaetfen ende Dorpen der Meyerie, &c. 't Opgcmehe Placaet feght .· de Papen, foo wel vande voorfz Pketfen , als andere Inghefetenen vande Paepfe Religie, &c.
Jt Voorfz Placaet feght .· Acn allen Papen ende andere Inghefetenen der voorfz Meyerie, zijnde vande Paepfe Religie, ende allen anderen, &c.
'/ Voorgaende Placaet feyt: metter daet. 7 Selvefeght .· inde voorfz Dorpen publicatie, &c. m.
't Voorfz Placaet feght; 't felve deur de particuliere Schouteten te doen doen.
7. 7 Opgcmehe Placaet eyndight: den é ÷ Odober 1633. Was geparapheert, /. Pauw,rt' Uy t bevel van mijn Heeren de Staten Generael der Vereenichde Nederlanden. Ter Relatie vanden Raedt van State der felver Landen, M, Huygens. |
||||||||||||||||||
|
2. Placaet vanden 14 qjpril 1649. oftfehe fubjeU, totmaintenue der
Predicanten in 't Marquifaet van Bergen, Baronnye van Breda, 't refort vande Stadt Maeflricht, als
oock vanden Graeffchappe van Vroonhof, 't Landt van Cuyck, midtfgaders inde Landen van Valcken- burgh,Daelhem ende 's Hertogenrade Overmaze. |
||||||||||||||||||
|
1E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den genen die deièn ful- len fien ofte hooren lefen, Saluyt. Alfoo tot onfer kenniile gekomen is, dat, nadien wy goet gevonden hebben inde Steden, Vryheden, Dorpen ende Plaetfen van 't Marquifaet van Bergen opden |
||||||||||||||||||
|
Zoom, Baronnye van Breda, 't reflort vande Stadt
Maeflricht, als oock vanden Graeffchappe vanden VroonhofF, 't Landt van Cuyck, midtfgaders inde Landen van Valckenburgh, Daelhem ende 's Her- togenrade Overmaze, Predicanten te doen intro- duceren , om de Predicatien ende Godts-dienft al- daer |
||||||||||||||||||
|
Tegens de Paus
|
i6i
'S.
genticvanfaecken, ende als Pertürbateurs vande
gemeene rufte, andere ten exemplc* Ende op dat niemant van 'r geene voorfz is ignorantie en hebbc te pretenderen, Soo begeeren wy, dat alomme in- de Steden, Vryheden,Dorpen ende Plaetfen vande voorfz refpe&ive Landen ende Quartieren publica- tie ende aflïxie van defen fal werden ghcdaen, Or- donnerende refpeftivelick de Droflarden , Ampt- luyden,Hooch-Schoutteten,Bailliuwen, ende allen anderen Officieren aldaer, 't felve te doen effectue- ren , Mitfgaders defen onfen Placate fcherpelick té doen nakomen ende onderhouden, ende tegens de Overtreders van dien te procederen ende doen pro- cederen by den geenen dien 't competeert, fondcr conniventie, voor de Juftitieofte Wet-houderen, daer het behooren fal, de welcke daer over goet, kort ende onvertogen recht lullen hebben te doen, fonder cenich naelaten, Alfoo wy fulex tot dienfk vanden Lande bevonden hebben te behooren. Al- dus ghcdaen ende ghearrefteert ter Vergaderinge vande Hooch-gemelte Heeren Staten Gencracl, in 's Graven-Hage op den veertienden Aprilis 1649. Was geparapheert, lan van Ijjdmuden,v*· Onder ftont, Ter Ordonnantie vande felve, Getecckcnt, Cornelis Mujch. Zijnde op't fpatium ghedruckt het Cachet der felver Heeren Staten in rooden Waflche. |
|||||||||||||||||||||
|
ϊ6ι
daer te doenende ocffcnen, gelijckin andere Plaet-,
fen, zijnde onder het gebiedt van defen Staet, ee- Biee quaetwilligc Ingefetencn aldaer, ende andere vande Paepfe Religie,uchlaten geluftcn,den voorfz Predicantcn , niet alleen in heurc bedieningen te verhinderê, maer oock de Toehoorderen ende goe- de Luyden vande Religie, lbo wel als de Predican- tenfelve, infolentelick te bejegenen met woorden ende metter daet. S O O I S T,dat Wy willende daer in vemen , by deliberatie vanden Rade van State defer Vereenichde Nederlanden, noodich ge- vonden hebben te verbieden, foo wy verbieden by defcn,wel cxpreiTelick,aen allen In-ende Opgefetc- neii der voorfz Landen, ende allen anderen dien 't aengaen mach,den Predicanten,die inde felvc Lan- den geilelt zijn, ende naemaels noch geftelt fullen mogen worden, in het ftuck van heure bedieninge geenerhandt; hinder ofte belet te doen, maer de fel- ve Predicanten daer in, ende allenthalven te laten geruft ende ongemoeyt,van gelijckenoock deToc- hoorderen der Predicatien, ende Luyden, die van- de Religie zijn,in 't gehoor, als oock inde oeifentn- gc der felver, ende anderfints, in egeender wijfe te turberen, beletten, befchimpen, of infolentelick te bejcgenen,met woorden ofte wercken,op pene dat die gene, die bevonden fullen worden fulex gedaen te hebben, daer over geilraft fullen worden na exi- |
||||||||||||||||||||||
|
HET VIERDE DEEL,
|
||||||||||||||||||||||
|
Placaet, Waerby den Ingefetenen vande Landen van Overmaseghertotifi*·
ceert mrdt dat/e nkt gbeboaden en zijn te wieren andere Feefi-dagen >ahby die njande Cerefor^
meerde Religie, onder defen Staet resterende Λ onderhouden werden} in date den % lunij 1625. |
||||||||||||||||||||||
|
JE Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden,Allen den genen die defe fullen .Jfien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo de Stadt van Limborgh, ende d'andcre Landen van Over-Maze, door Godts genadigen fegen, in 't voorleden Jaer zijn gheredu- ceert onder de ghehoorfaemheyt van defen Staet, ende dat d'lnghcfetenen der felver Landen , dien volgens, niet meer gehouden zijn te volgen de Or- donnantien ende inftellinge, gcduerende de Regie- ringe vanden Koningh van Spaignen, hier bevoo- rens gemaeckt ende geobferveert in 't ftuck vande Fecft-dagen , voor foo veel de felve met de goede Politie van defen Staet bevonden worden te dif- creperen. SOO IS Τ, dat Wy nae voorgaende ri)pe deliberatie, goet gevonden hebben mits defen te notificeren allen ende eenen yegclijcken der In- ghefetenen vande voorfz Stadt, ende andere Lan- den van Over-Maze, van wat ftaet, qualiteyt ofte conditie de felve fouden mogen zijn , dat fy niet |
||||||||||||||||||||||
|
ghehouden en zijn te vycren ecnige andere Feeft-
dagén , als by die vande Gereformeerde Religie werden gevyert ende geobferveert. Ordonneren- de ende bevelende exprelTelijck midts deièn allen Officieren , Jufticieren der meer-genoemde Stadt vart Limborch, ende andere Landen van Over- Maze , die ditlbude mogen aengach , dat fy nic- mandt, 't zy van wat ftaet, qualiteyt ofte conditie hy foude mogen wefen, niet en fullen vermogen t'achterhalen, veel min caufcren ter faecke datjjby de Feeft-dagen by de Roomfche Kerckc alleen ge- obferveert werdende, niet en vyert ofte gheyyerc en heeft. Gedaen ter Vergaderinge vande Hooeh- gemeltc Heeren Staten Generael, inden Hage den tweeden Junij fefthien-hondert drie-ende-dertigh. Was gheparapheert, N. v. Bouchorfl,vt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve. Geteec- kent, Cormlïs Mufch. Zijnde op 't fpatium gedrückt het Cachet der felver Heeren Staten in roóden Waffche. . ' |
||||||||||||||||||||||
|
HET VYFDE DEEL.
|
||||||||||||||||||||||
|
Placaet, Waer hy gelafl wen alomme Officieren vande gereformeerde%e*
|
||||||||||||||||||||||
|
Hgk te flelkn, 'm date den χ o Februari
|
>(ihbï ■■' ''m, f
Steden, Vryheden, Dorpen ende Plaetfen vande
Mcyerije van 's Hertogen-Bofeh, Marquiiaet van Bergen op Zoom, Baronnye van Breda, ende an-* dcre Landen ende Quartieren van ghclijcken na- R % turc,
|
|||||||||||||||||||||
|
Η Staten Gcnerael der Vcreenichde Ne-
1 derlanden, Allen den genen die defen ful- . len fien ofte hooren leien, Saluyt. Alfoo Wy hier bevoorens goct gheyondcn hebben in de |
||||||||||||||||||||||
|
2Ó3 Placaten-*. i.B
ture, Ptedicanten te doen introduceren,om de Pre-
dicatien ende Godts-dienftaldaer te doen oefFenen, ende Wy nu tot meerder bevorderinge ende voort- plantinge van de ware ChrifteJijcke Gereformeer- de Religie , gemeynt ende gherefolveert zijn ende blijven, eerftdaegns aldaer de hooch-noodige Poli- tijcque Reformatie in te voeren. S O O IS Τ, dat Wy goet ghevonden hebben by defen wel ex- preiTelijck te waerfchouwen alle Politijcque Offi- cieren inde voornoemde Meyerije van 's Hertogen- Bofch. Marquilaet van Bergen op Zoom, Baronnije van Breda, ende andere Landen ende Quartieren van gelijcke nature zijnde, Welckers Amptenvan outs geftaen hebbende ter Collatie vande Hertogen van Brabandt, naderhant vande felve Hertogen by particulieren zijn beleent ghcweeit, ende in pant- fchap ofte anderfints befeten worden , datfe haer Recht ende Titulen totte voorfz Ampten aen Ons fullen hebben te komen vertoonen, ofte laten ver- toonen, tuflchen dit ende prima Aprilis naeft-ko- mendenieuwenitijI,ombyaenftellinge van Offi- cieren vande Gereformeerde Religie in der felver Plaetfe op haer voorfz recht tot de felve Ampten foodanich gheleth te worden, als wy in reden ende |
264
mede alle particuliere Heeren inde meer-genoem-
de Meyerije ende andere Landen ende Quartieren van gelijckcn nature recht hebbende, om Officie- ren te ilellen, mits deièn worden ghewaerfchouwt ende gelall, in hare reipe&ive Heerlijckheden dacr Officieren vande Roomfche Religie foudc mogen zijn, tuflchen dit ende May naeft-komende aen te Hellen Officieren vande Gereformeerde Religie, op peyne dat fulcks anderfints door ons felve lal worden gedaen, ende gheeftedueert. Ende op dat niemant van 't gene voorlz is ignorantie en hebbe te pretenderen,Soo ordonneren ende begeeren wy datalomme inde Steden, Vryheden, Dorpen ende Plaetfen vande voorfz Meyerije van 's Hcrtogen- Bofch, Marquilaet van Bergen, Baronnye van Bre- da, ende andere Landen ende Quartieren van ghe- lijeke nature, publicatie ende affixie van defen fal werden gedaen, ter plaetie daer fulcks gebruyeke- lick is. Gedaen ter Vergaderinge vande Hooch- ghemelte Staten Generael, inden Hageden thien- denFebruarij 1651. Was gheparapheert, Cornelis van Bronckhorfl,vt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve. Geteeckent, N, Ruyfch. Zijnde op 't Spatium ghedruckt het Cachet der felver Heeren Staten in rooden Waifche. |
||||||||||||
|
billickheyt fullen bevinden te behooren. Gelijck
|
|||||||||||||
|
DEN V Υ EDEN TYTEL.
Tegens de Vergaderingen der Remonftranten,&c.
Placaten vande Staten Generael.
t, Placaet van de Hooge ende Mogende Heeren Staten (j enerael der Fer~ eenighde Nederlanden, daer hy alle Ingefetenen der felver Landen verloden wert te houden eenige
aparte Vergaderingen ofte Conventiculen, onder deckfelvan oeffeninge van de leer e in de vijf beken- de controverfe Religions Poinüen vervat et. Inhoudende mede Verlodt van eenigerhande Colletlen, Beloften, Verlinteniffen,Accoorden ofte Confpiratien, totflijvinge ende hanthavinge van dien, te doen ende op te rechten. Den 3 Julij 1 6 19. |
|||||||||||||
|
kere Remonltrantie, ghenoemt hebben Remon-
ftranten, met het formeren van eenige nieuwe Ar- ticulen, vervattet in vijf Poinclcn met den aenkle- ven van dien , ende 't indringen der felver by alle wegen,tegens alle Kerckelijcke ordre, mitfgaders tegens diverfche Tractaten, Accoorden, Rcfoluticn ende Verdragen der Vcrcenichdc Provintien, daec by de fclfde malkandercn belooft hebben, de ware Gereformeerde Religie, met lijf, goet ende bloede te mainteneren , daer inne gheen veranderinge te doen, nochte gedoogen byyemant gedaen te wer- den, fonderghemeen confent. Alle 't welcke ner- gens anders toe en heeft konnen ftrecken, dan tot dienft van de Vyanden, ende totale onderganck ende verderflèniiTè deler Landen. Omrne alle welcke voorfz fwaricheden wech te nemen, ende behoorlicke remedie daer tegens te gebruycken,de Policie ende Regieringe deler Landen in goede or- dre te brengen, ende om de ongeltelde ghemoede- ren der Ingefetenen in 'tftuckvan de Religie te be- vredigen , hebben Wy tot Dordrecht doen beroe- pen ende vergaderen, tot groote kollen vande Lan- den een Synode Nationael , dierghelijcke in dcfe Landen
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nighde Nederlanden, Allen den geenen die defe'tegenwoordige fullen fien ofte hooren lefen,Sa- luyt. DOEN TE WE- TEN, Alfoo eenige Jaren her- waerts , verfcheyde ongeruite Perlbpnen, ghepoocht hebben den welftantdefer Landen grootelijcks te turberen ende ontfetten, door veelderhande praclijcquen ende nieuwighe- den; ten dien eynde trachtende niet alleen den bandtvan de Vereenighde Provinticn te breecken, Krijghs-volck op ongewoon lijeke ende onbehoor- Jicke wijfe te lichten; d'Inghefetcnen tegens mal- kanderen op te hitfen ende te wapenen, ende de hoochfte Regceringe met vreemde manieren van doen te ufurperen·, ende daer door alles in onrufte, ende den gantfehen Staet van de Landen in open- bare ende fchadelijcke Faclien te brengen, ende te houden; maer oock den ftant der Religie ende de rulle der Kercken te bedroeven, mif bruyekende ongerufte Kerckelijcke Perfoonen, die haer felven nadesbant by occafie van 't prefenteren van feec- |
|||||||||||||
|
Tegens de Vergaderingen der Remonftfanten, &e.
|
||||||||||||
|
2.66
|
||||||||||||
|
i6<>
|
||||||||||||
|
meerde Kercken, de ware Gereformeerde Reli-
gie aengenomen hebbende j Mitfgaders oock om- me daer mede een Deure te openentot voortbrey- dinge yanalderhandefchandelicke Seden ende on- gerijmde Nieuwicheden, tot groote oneere van dö Landen ende van de Godts dienft , ia andere Co- ninghrijeken, Cheur endeFurftendommen, Repu- blijcquen defe ende andere Landen aengenomen, waer door oock noch meerder inconvenienten fou- den konnen komen te ontftaen, ten ware by Ons daer tegens intijtswerdevoorfien naer behoören. S O O IS Τ, dat Wy, omme te confervercn de rufte van de Landen, voor te komen ende te wee- ren alle fwarighcden, fadien ende beroerten onder de goede Ingcfetenen, die tot meerder trouble van de Politie foude mogen ontftaen, ende tereprime- ren de quaetwilligheyt der geener die omme Voor te ftaen de voorfz vijf Poinden, buyten alle ordre ende reglement, haer eygen opinien, tot deftrudie vande Gereformeerde Religie willen innedringen, cnde onder 't pretext van dien niet anders en foec- ken dan de partyfehappen ende fadien altoos in de Landen te houden ende te voeden: Naer voor- gaende rijpe deliberatie, Geordonneert ende gefta- tueert hebben , ordonneren cnde ftatueren midts defen, dat nicmant van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, hem en fal mogen vervorderen inde Veree- nichde Provintien, Landen ende Steden daer onder reforterende, eenige aparte Vergaderinge te macc- ken, omme aldaer eenige Leere tot itijvinge vande voorfz vijf Poinden ende wat daer aen dependeert, uytlegginge, voorlefinge, ofte eenigerhandeKerc- kelijcke oeffeninge, ofte oock uytdeelinge van Sa- cramenten te doen ofte te plegen, of oock te ver- handelen eenige andere Poinden ofte verklarin- gen, onder't fenijn van de Gereformeerde Religie, niet accorderende met het beiluyt vande voorfz Synode, in wat manieren dat het zy, al waer 't oock onder fchijn van Vragen ofte Antwoorden, ofte ee- nige andere formc van difcourièn. Dat nicmandt oock vande Inghefetenen der Landen hem in de felve aparte Vergaderingen fullen mogen laten vinden by dage ofte by nachte, in eenige Kercken, Huyfen, Spijckers, Schuyren, Bargen, Schuyten, Schepen, ofte op eenige Velden nochte Plaetfen, waer,cnde in wat manieren het oock foude mogen wefen. Dat niemant mede in alfulcke aparte Ver- gaderingen, 't zy geley t, ofte by occafie by een ge- bracht, en fal mogen leeren, uytleggen, voorlefen, fingen, Sacramenten adminiftreren, ofte eenige oeffeninge ten fine van faceken als vooren en fal mogen doen, nochte Huyfen, Schuyren, Spijc- kers , Bargen, Velden, Schuyten, Schepen ofte an- dere Plaetfen daer toe leenen ofte verhuyren, op pene dat de Beroepers van fulcke Vergaderingen, de Leeraers, Lefers, Adminiftrateurs van de Sacra- menten , Verhuyrders ofte Leeners van Plaetfen, ende alle andere die daer komen ofte compareren fullen, voor eerft vervallen, vcrliefen ende mettcr daet verbeuren alle hare Digniteyten, Officien, Be- nefitien, Ampten, Bedieningen, bewint ofte Ma- jorfchappen,mitfgaders alle penfioenen,trademen- ten ende voordeelen, ofte dienften van Gilden of andere, die fy in eeniger manieren bedienen, tree- ken , ghenieten ofte ghebruyeken van ons, van de Steden van eenige Schutteryen, Compagnien, R 3 Com-
|
||||||||||||
|
Landen noy t gehouden is geweeft,van vele Trcfle-
Jiicke, Godtvreefende endc ervarene Gereformeer- de Domoren, Profeflbren,Leeraren, cnde Ouder- lingen van alle de Kercken ende Hooge Schooien der voorfz Vereenichde Nederlanden: ende daer- enboven van foo vele Godtfalige, Geleerde, Ver- maerde ende Gereformeerde Doctoren , Profeflb- ren endc Lecraers van andere machtige Coningen, Cheur ende Furften, Princen ende Republijcquen, de ware Gereformeerde Religie neflêns ons inge- nomen hebbende, van de welcke wy ons niet en hebben konncn noch mogen af-fonderen $ gheaili- iteert by vele voortrefTelijcke Politijcque ende ge- leerde Perfoonen, by ons daer toe gecommitteert; in de welcke alle de queftien van de voorfchreve vijf Poinden ende anderen daerafdependcrende, met de welcke de Kercken in defe Landen nu ce- nige Jaren herwaerts meeft befwaertende ontru- ftet zijn geweeft, rijpelijcken in Godes vreefe,en- dc nae fijn Heyligh Woort ge-examineert ende af- gehandelt zijn gewerden, met fulcke eenftemmig- hey t van alle de Leden van de felve Vergaderinge, dat niemant eenige fuffifante redenen heeft, van voor te geven, dat haer ghevoelen met het beiluyt van de ielve Synode niet accorderende, foude mo- gen wefen 't gevoelen vande Gereformeerde Kerc- ken. Dat daerommebilligh alle den genen die de Naem van Gereformeerde Chriftenen voeren, ofte die Profeiïïe van de felve Religie doen, ende infon- derheyt devoorfz Remonflranten, die altoos ghe- kert, gefchreven ende voor ghegeven hebben, dat de vcrfchillende Poinden niet fulcks en waren, dat men daeromme van malkanderen vermochte te fcheuren, ofte aparte Kercken op te rechten , haer met het beiluyt vande voorfz Synode behoorden te conformeren, geruft te houdcn.ende oniè goede in- tentie nae te komen, op dat de bedroefde fwariche- den eens mochten komen te cefleren, ende de goe- de Ingeiètcnen van de Landen, wederom mochten werden gebracht tot de voorgaende oude ende op- rechte eenicheyt ende rufte : Ende wy ter contrarie van dien bemereken, dat verfcheyden Perfoonen hier te Lande continuerende in haer quact voorne- men endc beleyt, 't welck fy foecken te bekleeden met den Naem van Gereformeerde Religie, om te beter de eenvoudige te vcrleyden, aen nemende den voorfz Naem van Remonftranten, foo Leeraers als Aendrijvers ende Fauteurs van de voorfz vijf nieuwe Poinden, ende 't gene daer af dependeert, noch echter onderftacn, dien al niet tegenftaende, de goede Gemeenten meer cnde meer te beroe- ren , aenrechtende aparte Vergaderingen ende ver- boden by-een-komften ende convenriculen, tot oeffeninge, ftijvinge ende voortplanringc van de Leere in de felve Poinden ende 'tgeene daer af de- pendeert, vervatet,Omme daer mede te contrave- nieren 't voorfz lofTelijckebeiöignevan de Synode; ende alfoo kleyn achtende ende vilipenderende onfc authoritey t,te maken verbonden, complotten ende andere forgelicke confpiratien, omme alib de Gemeenten deftr Landen in geftadige partyichap- pen, fadien ende ongeruftheyt te houden,ende tot meerder ongehoorfaemheyt tegen hare wettelicke Overicheydt te verwecken, ende de felve Landen daer deur fvvacker tot haer eygen defenfie te makê, ende haer af tcfonderen van alle andere Gerefor- |
||||||||||||
|
*
|
||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. 5.Tit.
|
||||||||||||
|
ι6η
|
||||||||||||
|
268
|
||||||||||||
|
CommunJteyten, Dorpen ofte Heerlijckheden, de
welcke wy alle verklaren metter daet voor anderen te fullen wefen impetrabel, en die oock by ons, by de Magiftraten van de Steden oft andere Plaetfen, ofte die des toe komt te doen , metter daet fullen werden vergeven, op anderen geftelt, ofte anderen daer toe gecommitteert: Dat daer-en-boven de Be- roepers van fulcke Vergaderingen, ofte die aldaer leeren, uytleggen, voorlefen, Sacramenten admi- niftreren, ofte eenige andere bedieningen ofte oef- feningen doen fullen,ende de Toehoorders die haex in foodanige Vergaderingen met eenigerhande Wapenen lullen laten vinden: Item,die hare Huy- fen, Plaetfen ofte Commoditeytcn daer toe leenen ofte verhuyren fullen , ofte die haer dragen fullen als Ouderlingen ende Opfienders van die oeflenin- gen, ofte als Diaconen, Arme verforgers, ofte eeni- ge Colleden doen, Elcks, ende t'elcken reyfe als fy bevonden ofte bevvefen fullen werden fulcks ghe- daen te hebben , verbeuren fullen een boete van twee hondert guldens , ende voorts arbitralijcken fullen werden ghecorrigeert naer exigentie van de faecken , ende yeder Toehoorder oock voor elcke reyfe vijf-en-twintich gulden: Ende omme klaer- lick te mogen ontdecken, wie, ende watPerlöonen in fulcke Vergaderingen fullen zijn geweeft,fal een yeder gehouden zijn de nominatie te doen vande Perfoonen die aldaer prefent zijn geweeft, van wat qualiteyt ende conditie hy oock zy, ende infonder- hey t van de ghene die de Vergaderinge hebben be- roepen, ofte naer geinfinueert daer te komen,mitf- gaders vande Predicant, Leeraer, Uytlegger, Lefer, ofte Adminiitrateuj: vande Sacramenten , vande Ouderlingen , Opfienders, Diaconen, Verforgers vande Armen, ofte die eenigerhande Collede ghe- daen ofte ontfangen hebben : Item, van alle die gene dieeenige Digniteyten, Officien, Beneficien, Ampten, Bedieningen, Bevelen,Bewinthebber- fchappen, Tradementen, Penfiocnen, Dienflen ofte voordeden in voegen als vooren hebben. Ende indien de felve Perfoonen weygeren 't felve te verklaren ofte te openbaren, fullen daer over bo- ven de voorgaende boeten van vijf-en-twintigh gulden, noch verbeuren ghelijcke fomme van vijf- en-twintich gulden. Verbieden mede wel expre£ felijcken allen Perfoonen ende Inwoonders vande Landen , eenigerhande aparte Vergaderingen te maecken,omme daer te handelen van eenige ver- bintenifien, accorden, beloften ofte eenigerhande complotten, tot vordéringe, ftijvinge ofte handtha- vinge vande voorfz nieuwe Leere der vijf Poinden, ende wat daer af dependeert, ofte eenige andere niet accorderende mettet voorfz befluy t vande Sy- node , op pene van te verbeuren alle hare Dignitey- ten, Ampten, Officien, Benefitien, Bedieningen, Bevelen, Bewinthebberfchappen, Tradementen, Penfioenen, Dienilen ende Voordeelen voorfz,en- de dacr-en-bovenby elcks, ende voor elcke reyfe, een boete van drie hondert gulden, ende voorts ar- bitralicken ghecorrigeert te worden naer exigentie vande faecken. In welcke penen mede vervallen fullen alle ende een yegelijcke die bevonden fullen worden ycmant tot fulcke Vergaderinge ghedepu- teert te hebben. Ende alle de gheene die de felve Vergaderingen by een roepen ende uyt-ièhrijven, oft haer Huyfen, Plaetfen of Commoditey ten daer |
||||||||||||
|
toe leenen fullen, fullen verbeuren eens foo vee].
Verbieden mede wel expreflelick, tot onderhoudt van de Leeraers van de voorfz vijf Poinden , ende wat daer af dependeert, oft tot voordernilTe ende ftijvinge van de Leere van dien, eenige Collede te maecken, ofte te doen doen, op pene van mede te verliefende Digniteyten, Ampten, Officien, Bene- ficien, Bedieningen, Bevelen, Bewinthebberfchap- pen , Tradementen, Penfioenen, Dienften ende Voordeelen boven verhaelt : Ende daer-en-boven voor de geene die de Collede doen, ofte ontfangen of doen ontfangen, elcks, ende t'elcken reyfe drie hondert gulden: ende van de gene die daer toe yet contribueren fullen, hondert gulden: alles boven arbitrale corredie naer exigentie van der faecken als vooren. Dat men mede elcks aen fulcke Ver- gaderinge , VerbintenifTe, Beloften, Complotten ofte Colledcn,fchuldichende deelachtich zijnde, in arreft fal houden, ende detineren ter tijdt toe dat hy gcnomineert fal hebben d'Autheurs, Beleyders, ende die daer gheweefl:, de Beloften ghedaen, Col- leden ontfangen, ende Penningen ghefurneert ful- len hebben. Alle welcke boeten wy midts defen verklaren dat gheapplicecrt fullen worden , d'ccn helft ten profijte vanden Aenbrcnger, ende d'ande- re helft van de Officiers die d'executie doen fullen. Verklaren niet te min klaer ende wel expreflelick, onfe meyninge ofte intentie noyt geweeft te zijn, of oock noch niet te zijn, dat yemandt van alle de Inwoonders vande Landen fal mogen worden ge- inquieteertjOnderfocht oft ghemolefteert over fijn particulier gevoelen oft confeientie', ofte over fulc- ke ordre, verklaringe ofte oefTeninge, als hy in fijn eygen Huys ofte voor fijn eygen Huyfgefinne in ftilh eyt, lönder by-een-komften van anderen van buyten, met Voorlefen, Singen, ofte Vermanen fal willen doen: Maer dien aengaende genieten fullen de vryhey t van confeientie tot noch toe in defe Lan- den gemainteneert. Ende op dat niemant hier van en pretendere ee-
nige ignorantie, Verfoecken ende ontbieden Wy de Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Ra- den, ende Gedeputeerde Staten vande Provintieii van Gelderlandt,ende Graeffchap Zutphen, Hol- landt ende Weft-Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vricllandt, Over - YiTel, Stadt Groeningen ende Ommelanden. Lallen voorts ende bevelen de Ra- den van Brabandt, ende van Vlaenderen,den Drof- faert van Drenth, ende van Wedde, ende Wefter- woldingerlant, ende alle andere Jufticieren ende Officieren die dit aengacn mach, dat fy defe onfc Ordonnantie van ftonden aen alomme doen ver- kondigen, uytroepen ende publiceren, daer men ghewoon is verkondinge ende publicatie te doen: met bevel aen den Cancelier, Prefidenten ende Ra- den, Advocaten Fifcacls, Procureurs Generaels, ende alle andere Officieren ende Rechteren, als mede Vafallen hebbende Jurifdidie, defe onfe Or- donnantie en Bevelen te achtervolgen ende doen achtervolgen, ende fondcr eenige conniventie ofte diffimulatie, defen volgende, te ftralFen ende doen ftraflen de Contravcnteurs van dien. Bevelende infonderheyt dat fy-luyden alfulcke aparte Verga- deringen, als verboden Conventiculen fullen wee- ren ende beletten, ende tegen de Contraventeurs h ' dade·
|
||||||||||||
|
i
|
||||||||||||
|
6q Tegens de Vergaderingen der Remonftranten, &c. 170
|
|||||||||||||
|
Landen bevonden hebben te behooren. Aldus ge-
dacn ende ghearrelteert ter Vergaderinge vande Hooch - ghemelte Heeren Staten Generael * in 's Graven - Hage, den derden Julij anno fefthien- hondert ende negenthien. Was gheparapheert, A. Ploos,"1· Onder ilont, Ter Ordonnantie van- de felve Heeren Staten Generael. Gcteeckent, C. Aerjfen, |
|||||||||||||
|
dadelijck te procederen tot de voorfz ilrafTen, op
verlies van hare OfTicien, diewyby merckelijcke dilTimulatie van dien by defen verklaren te wefen vervallen, ende voor anderenimpetrabcl,ende dien voleende'by ons, ofte de gene die dat competeert, lullen werden vergeven: Want vvy alle dien, omme 'ropmaecken ende ftijven van alle fa&ien te ont- gin ende tot rufte, dienft, ende welvaren vande |
|||||||||||||
|
2. Placaet van de Hooge ende Mogende Heeren Staten (jeneraelder Fer*
eenighde Nederlanden,daer hy 't Placaet van den derden Iulijfefiien-hondert ende negentien, ghe-
confit meert, ende ordregejlelt wert tegen de uytgewefen ende afgefette Predicanten, midtfgaders Pro- ponenten, ende andere Perfoonen, foo wel Mannen ah Vrouwen, die ongerufligheyt in Steden ende plaetfen, onder dexel van Religie, foecken aen te rechten. Den ι Februarij ι 6 χ o. |
|||||||||||||
|
ten die publijcque Kercken van hurt begeeren
mochten: Waer over de felve oock by onfe ordre ende Refolutien uyt alle de Vereenichde Provin- ticn, ende het Souverain refbrt van dien, uytgewe- fen ende uytgefet zij n, fonder, 't en zy met ons fpe- ciael confent, daer inne weder te mogen komen, op peyne van als Perturbateurs vande ghemeenö rufte deler Landen, arbitralijckcn gheftraft te wor- den , nae vorderen inhoudt van onfe Refolutie in date den vijfden Julij fefticn-hondert negenthien, dienthalven genomen: Ende dat dies niet tegen- ftaende,de felve uytgewefen ofte uytgefcyde Per- foonen, hen daghelijcks vervorderen, fomwijlen oock ghedeguifcert, ende in vreemde Habijten in defe Landen, foo inde Steden als ten platten Lan- de weder te komen, te converferen,endc te verkee- ren, oock foo wel by dage, des avonts, als by nach- te,heymelickc Vergaderingen, Conventicu len, en- de verboden Prcdicaticn te houden, ende aen te Hellen, daer door de Gemeente ende Ingcfetenen defer Landcn,in geftadigeonrufte,facT:ien, vcrdeclt- heyt, jae notoire ongehoorfaemheyt tegen de Ma- giftratcn, ende Ovcrichedendefer Landen gheani- meert, opgehitft ende geinftigeert Worden : Ende dat andere vande voorfz gedeporteerde Predican- ten, die na de afilellinge van hare dienften, by fo- lemnele Acle , ende onderteeckeningen belooft hebben, datfe haer in alle ftillighey t,als particuliere fouden gedragen, fonder hen als voorcn.dire&elick ofte indirectelijck, voorts aen met eenige Kercke- lijcke dienften, ofte bedieningen te bemoeyen ,ter tijdt ende wijlen toe fy-luyden hen met de voorfz publicque aengenomen Gereformeerde Leere de- fer Landen fouden conformeren.: Dien onaengc- fien hen mede vervorderen fommige van hen, die voorfz gedane onderteeckeninge re revoceren, en- de van de felve te renuncieren : Sommige oock, fo wel by nachtc als by dage,heymclicke ende fecre- te Predicaticn, Vergaderingen, by-een-komften, ende complotteryen te houden : andere in 't parti- culier van Huys tot Huys, ende van Pérfoon tot Perfoon loopende, haer valfch ende onfehriftma- tich gevoelen d'Ingefetenen, ende goede Gemeen- te defer Landen in te planten , de ware Gerefor- meerde Leere met openbare leugenen, ende ach- terklap te bekladden, gelijck oock 't felve by eeni- ge Proponenten onderftaen werdt te doen : Waer \ door verfchcyden van de felve goede ïngefetenen, ende
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den genen die defe ful» lenfienoftehoorenlefen,Saluyt. DOEN TE JVE TE Ν, Alfoo Wy deur gewiflê preuven , ende feeckere advijfen wel gheinfor- meert zijn, ende bevonden hebben, dat verfchey- de Perfoonen hier te Lande, geweeft zijnde Predi- canten , ende van de felve hare dienden wettelick, ende by goede ordre verlaten, overmidts fy-luyden naer verichey den goede onderrechtingen,ende ver- maningen obilinatelick geweygert hebben, hen te conformeren met de aengenomen ende rechtfin- nige Leere van de Ware Chriilelijcke, ende nae Godts Woort Gereformeerde Religie hier te Lan- de geleert, ende nu lefteÜck mede door de Natio- nale Synode tot Dordrecht ghehouden, als van nieuws ehereftabilieert ende beveilight, door het eenparigh, ende over-een-itemmich gevoelen van foo veel trefFelijcke, ende voornaemite Gerefor- meerde Kercken van geheel Chriftenrijck, tot dien eynde by den anderen vergadert gheweeft zijnde; Sulcks dat daer mede de groote ongeruftigheden in de Kercken alhier te Lande over eenige Jaren ontilaen, door het invoeren van eenige nieuwe Ar- ticulcn op het ftuck van de Predeftinatie met het acnkleven van dien, als nu behooren te cclTeren ende op te houden. Ende hoe wel dat fommige van de felve Perfoonen naer haer deportement ver- focht ende vermaent zij n, lbo fy alhier als ïnghefe- tenen fouden willen blijven ende woonen, oock met behoudeniiTe van hun tra&ement, datfe fou- den acnnemen, ende belooven by Acle onder haer handt, ter goeder trouwen, dat fy-luyden haer van alle Kerckelijcke dienflen ende bedieningen, ende wat daer af dependeren mochte, in 't heymelijck ofte in 't openbaer, direclelick ofte indiredelick, foo wel in,als buyten die Steden, Dorpen ende Plaet- fen vande Geünieerde Provinticn, ende het reflbrt van dien fouden onthouden, ende hun Borgerlijck in alle modeilie ende ftilheyt, als particuliere In- gefetenen comporteren ende dragen, ende nae de bevelen vande Overigheyt hun reguleren, ende de felve gchoorfamen,'t felve obilinatelick gerefufeert ende af-gheflagen hebben, met verklaringe dat fy van wegens hare confeientien niet en konden ghe- noorfamen, voor foo veel fy hun fouden moeten onthouden, hun eaven mede te deelcn aen de by- ecn-komitcn van hun ghefintheyt, die fulcks buy- |
|||||||||||||
|
toeck. 5-Tit. 27^
rolus guldens voor die gene dieyemandt van hun
wreet te bekomen, t'attrapperen, aen te houden, aen te grijpen, ofte mede fulcks aen te wijfen, dat men die nae den voorfz tijdt in apprehenfie, ende ver- feeckeringe bekome. Ende alfoo niet tegenftaende ons voorgaende
Placaet bevonden wert, dat eenige Proponenten hen niet en ontfien, verboden Vergaderingen aen te richten, ende in de felve te predicken , te leien ofte vermaningen , ende uytdeclingen van Sacra- menten te doen, Soo verbieden ende interdiceren wy fulcks al noch by defen , op pene van eeuwige gevanckeniilè, ende voorts arbitrale corre&ie, naer exigentie van faecken, als vooren : Ordonnerende voor den genen, die foodane Proponenten, ofte ye- mant die gepredickt foude mogen hebben, weet te bekomen, ofte fulcks aen te wijfen, dat hy in vcr- feeckeringe kome, die fomme van drie hondert ge- Hjcke guldens, ■
Verilaende mede dat foo wel die afgefette Pre»
dicanten, als Jonge Studenten, ende anderen,die hen niet ilil en houden, maer ongheruftelijck dra- gen , ofte by avondt ende ontijden de Luyden on- geruit poogen te maken, ofte op te hitfen, ofte die buyten vergaderingen eenige Kerckelijcke verma- ningen, onder deckfelvan Siecken-trooft, ofte an- ders doen: Gclijckmede verfcheyden, fo Mans als Vrouw-perfoonen, van wat conditien de felve fou- den mogen wefen, die oproerige Boecxkens, Brie- ven ofte andere Schriften van hare Fa&ien, aen ye- mant leveren, ofte tot contributie van geit poogen te bewegen, dat de felve uyt de Steden ende Plaet- fen, alwaer fy voor defen gherefideert hebben, ende noch woonachtich zijn, tot believen , ende goet- duncken vande Magiilraten der felver Steden ende Plaetfen (die mits defen fpeciaück daer toe gheau- thoriiècrt, ende volkomentlick gelail worden) date- lick ende na de infinuatie, dien aengaende van we- gen d'voorfz Magiilraten aenhenluyden te doen, met der woone met haer Perfoonen cnde Familien fullen moeten vertrecken, nemende hare Woon- ileden op foodanige andere Plaetfen, met confent van de Magiilraten ende Regeerders aldaer, als henluyden beft ende bequaemftfal duncken: op pene wie na de voorfz infinuatie, ende d'expiratic van een competenten tijdt,henluydendoor de Ma- giilraten voorfz daer toe te defigneren, van fulcks te doen in gebreeckc blijft, dat de felve van wegen de hooge hant door d'Officieren cnde Bedienacrs vande Juilitie, ofte andere daer toe te ordonneren, ofte authoriferen, al-omme uyt de Steden ende Plaetfen haerder refidentie, daer de felve te vooren geilaen ofte ghewoont hebben, fullen werden uyt- geleyt ende uytgefet, fonder oock daer inne weder te mogen keeren, op pene van als Ovcrhoorige ar- bitralick geilraft te worden. Verbieden voorts cnde interdiceren wel fcherpelijck mits defen allen In- gefetencn defer Landen, foo wel in de Steden als ten platten Lande woonachtich, geenige vande voorfz uytgefeyde,ende uytgcwefen Predicantcn, in eeniger manieren,'t zy by nachteofte by dage,in haie Huyfen ofte Woon plaetfen, oock in Schepen, Schuyten, Wagens, Schuyren, Bargen ofte eenige Plaetfen daer het foude mogen zijn, t'ontfangen, |
|||||
|
271 Placatenj. t.l
ende Gemeente itl geftadige ongeruiligheyt wor-
den ghehouden, tot notoire ongehooriaemheyt te- gens de Magiilraten, ende Overighey t defer Lan- den , jae tot openbare fatfien, fediticn ende tumul- ten worden geanimeert, geilerckt endeQpgehitft: 't welck alles faecken zijn pernicieuxende van feer quaden exempel voor den Staet defer Landen, ende die over fulcks geenfins langer konnen ghele- den noch gctollereert worden. S O O I S Τ, dat Wy tot ruile vande Landen, ende omme alle fwa- tichcden voor te komen ende te weeren, by onfen yoorgaenden Ρlacate vanden derden Julij iëilhien- hondcrt ende negentien, goet gevonden hebben te verbieden allerhande aparte Vergaderingen , Uit- leggingen," Voorlcfingen, ofte Kerckelickc oeffbnin- gen ende Colle&cn : Ghelijckwydandiefelveal noch verbieden mits dcfen,opde penen ende boe- ten in 't voorfz Placaet naerder geftatueert,'t welck wy expreffelijck confirmeren ende in fijnen vigeur houden, voor foo veel wy in defen niet anders en difponeren: Statuerende ende ordonnerende daer beneflens , tot dienile , ruil ende welvaren defer Landen, Dat foo wie yemant vande uytghefeyde Predicant ofte Predicancen , in eenige Plaetfen, te Lande ofte te Water, van 'tdiilrid ofte gebiedtvan de Geünieerde Provinticn weet te bekomen, t'at- trapperen, aen te houden,aen te grijpen,ofte mede aen te wijfen, fulcks dat men de felvc in verfeecke- ringe cnde apprchcnfic bekome, ofte datfe door aenwijfinge ende onrdeckinge van ycmant,in han- den komen vanden Magiilraet, ofte Juilitie vande naeil-ghelegen Stadt ofte Plaetfe, daer de felve in goede verleeckertheyt ende bewaerniiTe fullen konnen werden gehouden, dat men foodanige fal verceren, ende uyt des gemeeneLants innckomen betalen, voor clcks van de felvc, de fommc van vijf hondcrt Carolus guldens , tot veertich grooten 't iluck: Ende dat lbodane uytgewcfen ofte uy tge- feyde Predicant ofte Predicantcn die aengegrepen ofte aengehouden fullen zijn, ghcilraft fullen wer- den als Perturbateurs vande gemeene ruile, met eeuwige ghevanckeniiTe, ende oock fwaerder, naer exigentie van faecken, fulcks men ten dienile van- den Lande bevinden fal te behooren. Ende alfoo eenige gewefene ende gedeporteer-
de Predicantcn zijn,dic by die Provinticn reipeétive gheciteert ende befchreven zijnde, om die voorfz A(5te, van hun Borgerlijck ende in ililtc te houden, t'onder-teeckcncn, niet en hebben willen compa- reren, ofte gecomparcert zijnde, ende d'onderteyc- keninge ghcdacn hebbende, de fclye naerderhandt hebben gherevoceert, ofte noch fouden mogen re- voceren,de felve lailen cnde ordonneren wy midts defen, binnen den tijdt van driemacl vier en twin- tich uyren naer de publicatie van defen, ofte na de revocatie die fy hier nae fullen mogen komen te doen, uyt het diilricl,oftegebiet vande Geünieerde Landen te vertrecken, op pene van ghehouden te werden in gelijcken grade met die uyt-gewefen en- de uytgheleydc Predicanten, ghelijck wy dan hun daer in houden midts defen, ilatucrende de felvc ftraffe tegens hen-luyden, foo fy naer die expiratie vanden voorfz tijdt in 't diilrid vande Geünieerde Landen fullen aengchaelt oft ghcattrappeert wer- den: Ordonneren medegelijcke vijfhondert Ca- |
|||||
|
273 Tegens de Vergaderingen der Reraonilranten, èVo
|
||||||||||||||||
|
*7i
|
||||||||||||||||
|
houderen, GecommitteerdèRadenj ende Gedepu-
teerde Staten vande Provintien van GeJderlandt, ende 't Graeffchap Zutphen, Hollandt ende Wcii- Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieflandt, Over-.' YlTel^Stadt Groéningenende Ommelanden: La^ ften voorts ende bevelen-de Raden van Brabandt ende van Vlaenderen * den Dïoilaci't van Drentii ende van Wedden ende Weiler\voldingcrlant,ende alle andere Jufticieren ende Officieren die dit aen- gaen mach, dat fy defe onfe Ordonnantie van.fton- den aen alomme doen verkondigen, uy troepen en- de publiceren, daer men ghewoon is verkondinge ende publicatie te doen: Met bevel aen dert Can- celier,Prefidenten ende Raden, Advocaten Fifcaels, Procureurs Generaels, ende alle andere Officieren ende Rechteren, als mede Vaffallcn hebbende Ju- rifdi&ie, defe onfe Ordonnantie ende Bevelen td achtervolgen ende doen achtervolgen,ende ionder eenige conniventie ofte diffimulatie, defen volgen- de, te ftraflen ende doenftrafTen de Contravcn- teurs van dien: Met bevel aen alle Colonels,Com- mandeurs,Krijghs-Overftcn,ende Volck van Oor- loge, tot affiftentie ende executie van defen, de goede ende behulpige handt te bieden, op verlies vanhare Officien, diewy by mcrckelicke diffimu- latie van dien, by defen verklaren te wefen verval- len, ende voor anderen impetrabel, ende dien vol- gende by ons, ofte den gecnen die dat competeert, fullen werden vergeven: Wantwy fulcks ommc 'topmaecken ende ftijvcn van alle fadicn teont- gaen,endc tot rufte, dienft ende welvaren vande Landen bevonden hebben te behooren. Aldus gedaen ende ghearrefteert ter Vcrgadetinge vande Hooch - ghemelte Heeren Staten Generael, in 's Graven-Hage den eerften Februari}; anno fêftien- hondert ende twintich. Was gheparapheert, F. sloet,vt' Onder ftont, Ter Ordonnantie vande felve Heeren Staten Generael. Ghcteeckcnt, C. Aerffen. |
||||||||||||||||
|
berbergen, ofte te laten vertoeven, fonder de felve
datelick ende van Honden aen t'ontdecken, aen te geven, ende bekenttc maeekenaen de Officieren, Jufticieren of Magiftraten vande Plaetfen: op pene van te verbeuren t'elcker teyfe, ende ibo menich- mael als fy-luyden lullen bevonden worden, ofte bewefen fal konnen worden, dat fy fulcks gedaen hebben, de l'omme van drie hondert guldens, half voor den Officier die decalangie fal hebben ghe- daen, ende half voor den Aanbrenger, ende voorts op arbitrale correctie; Ende dat men de felve pene ende correctie tegens foodanige Perfoonen in 'c werek Hellen ende executeren lal, al waer 't oock eenige Jaren nae date dat fy de voorfz uytgefeyde Predicanten gelogcert, geherberght, gehuyft ende ghehooft hebben. Lallende, authoriferende ende committerende daer toe by defen eenen yegelijo- ken Ingefetenen defer Landen, fonder eenigh on- derfcheyt 5 'tzy of de felve in ofte buyten der Lan- den dienft zijn. Ende ten eyndc het inhouden van defen wel ende behoorlick, ende fonder eenige dit fimulatie, in alle fijne Poinden mach werden ghe- executeert, foo fullen alle Officieren., Jufticieren ende Magiftraten mede gehouden wefen, des ver- focht zijnde, de behulpelicke handt te bieden, op pene van datelick verlies van hare Officien. Alle welcke boeten reëlick ende metterdaet fullen wor- den gecxecuteert, niet tegenftaende oppofitie ofte appellatie, ende fonder prejuditie van dien. Lallen- de ende bevelende allen ende eenen yeghelijcken Officieren ,. ende anderen dien dit aengaen fal ende behoort, den inhouden van dit ons Placaet alommc te doen effeduerenende executeren, fon- der des te zijn in gebreecke: Want wy fulcks voot den dienft, ertde ruft, vrede, welftant ende verfeec- kertheyt van den Staet vande Vereenichde Provin- tien hebben bevonden tebehooren. Ende op dat niemant hiervan enpretenderc eenige ignorantie, verfoecken ende ontbieden Wy de Staten , Stadt- |
||||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Hollandt.
Verbotb vanden Home van Hollandt op 'tfehe fubjeÜ ,den 17 ΟέΙο-
ber \ 6 i6.
|
||||||||||||||||
|
inne te werden voorfien, als de voorfchreven Ver-
gaderingen ende Conventiculen ftreckendc toe kleynachtichcyt vande authoriteyt der Wettige Overigheyt defer Landen, ende vilipendic vande voorfchreve Placaten , mitfgaders oock tot ontru- ftinge van veel vroomc eenvoudige Luydeu. S O O I S Τ, dat 't voorfchreven HofTghecom- mitteert ende gelaft heeft, committeert ende laft mits defen de voorfchreven refpedive Officieren van Rhijnlandt, Schielandt ende Delflandt, ende elck van hen , goede ende fcherpe toeficht te ne- men, op de voorfchreven verboden Vergaderingen ende Conventiculen,die in heurluyder Jurifdidien fouden mogen werden gehouden, de felve te be- letten , ende jegens den fchuldigen ende Contra- venteurs der voorfchreven Placaten, fonder eenige conniventie of diffimulatie te procederen in con- formite' vande felve Placaten, henluyden refpedi- S velick
|
||||||||||||||||
|
Lfoo tot kennilTe vanden Hove van Hol-
I landt ghekomen is, dat de verboden Ver- ; gadcringen ende Conventiculen der Re- monftrants-gcfinden , daghelijcks meer ende meer toenemen, ende verfcheyden Plaetfen ende Dorpen hier ontrent gehouden werden, ende voornamcntlijckcn ghenoech openbaerlijck op de Landt fcheydinge van Rhijn-landt, Delf landt en- de Schielandt, ter plactfe daer de Jurifdidien van dien dicht by den anderen komen, ende de welcke bequaem is ommc van alle plaetfen hen aldacr te vervoegen: Ende als fy-luyden by den Officier vande Plaetfe daer fulcks gefchiet, daer op werden betrapt, fy-luyden hen terftont weten te begeven in een vande andere Jurifdidien , ende daer door ontgaen de corredie ende boeten daer inne fy-luy- den te dier faceke volgende de Placaten vanden Lande vervallen zijn. Ende want noodich is daer |
||||||||||||||||
|
275 Phcateö-». i.B
velick bock aiicWiferert 'i ende dat indien eenige
der geerier die 2y inbekte Jurifdich'é bevinden lul- len daer inne fchuldich te zijn hem quame te be- geven in een vande voorfchreven andere Jurifdi- cuen, omme alfoo den Officier diéde cöntravêntie |
I.76
gen, endeby preventie jegens henluydên te proce-
deren fulcx als vooren, loriderdattet fèlve in confe* quentie gétrocken fai worden,0f d'een ofd'andere in 'fijn Jurifdiétie in andere faeckèn fal prejudiceren. Gedaen inden Hage den feventhienden Odober, anno 162,6. |
||||||||||||
|
bevinden fal te onrgaen, de feive aldaer te vervol-
|
|||||||||||||
|
D EN S EST E Ν TYTEL.
Vervattende de Placaten opte School-ordeninge.
f £ goétwillige lefer gelieve a/hier voor gherépeteert te houden 't gunt op 't admitteren der School-meeflers
\inde Placaten'dAnnis 1 58 1, 1 584 en 15 89. Colum. T.n.infina.i^ ende xi6gheflatueert is: ! oock de Placaten tegen de Paus-gnefihde voor foo vele fy disponeren tegens de Schooien ende d'Univerfi- teyten der Jefititen ende andere onder 't gheliedt vanden Koninck van Hifpanien onder den Vierden Tytel
nae te [ten.
Placaten vande Staten van Hollandt.
t. School^ Ordre : (jemaeckt ende gbearrefleert by de Heer en Staten van
Hollandt ende Weft-Vmflandt, tfwr de Latijnfibe Schooien binnen dmfelven Landt.
,;, ,....·■_ den uQföober 1615*«
" '. ■■ ■-.■·'·!- . ·' . "-·,'·-■ ■-.■ ■ ■ ·
OiflinSio Clafiium & Ordo LeBionum
Jtque exerekathmn ,
|
|||||||||||||
|
groote difordre y die tot noch
toe ghehouden is inde Latijn- fche Schooien van hare voor- I fchreve Provincie , daer inne elcken Redor formeerde de ClaiTen, ende leer- de fulcke Boecken, als hem goet dochte, ofte immers in die Schoole ghebruyckelijck was : Ende als; de jonge Jeught ofte Difcipulen daer naer tot een ander Schoole werden ghebracht,daer andere ClaiTen , LeiTen ofte Boecken gheleert worden, dan weder van nieuws die moften lee- ren , tot groote verachteringe vande Studiën : ende dat arger was, komende inde Univerfiteyt, ende daer omme-gaende , ftuderende ende difpu- terende met anderen, die andere fondamenten hadden gheleert, een feer groote difcommodi- tey t daer inne betoonden. Omme waer inne te voorfien , wy door de Heeren Curateurs vande Univerfiteyt tot Leyden , daer op hadden doen hooren den Re&or ende Senaet vande voorfchre- ve Univerfiteyt, midtfgaders de Gedeputeerde vanbeyde de Synoden, ende diverfche Re&oren uyt de mcefte Steden vandefe Provincie , daer toe fpecialijck befchreven, ende der fclvcrconfi- deratien, foo mondelinge als fchriftelijcke, in 't lange ghehoort , de voorfchreve Senaet $ door haere Gedeputeerde', uyt alle dien gemaeckt ende gheconcipieert hadde feeckere ordre op 't forme- ren vande ClaiTen , ende doen vande LeiTen in alle de Latijnfche Schooien defcr Landen, 't welck d voorfchreve Heeren Curateurs, met haer advijs ons hadden overgelevert, luydende als hier naer volcht. |
|||||||||||||
|
Qua- deinceps in Scholis inftituentur,
iifdem Claiïium nominibus per Pro-
vincias refervatis.
T) letasprora ac puppis ftudiorumejfe debet. Eoque om-
·*■ nes huc conatus, labores ac vigilias, dirigere oportet, fummaque ope nitendum,ut ea imprimis animi puerorum imbuantur. ldeo diebus Dominkis opera fedulo danda efl, ut difcipuli concionesfacras, turn ante, tumpofl mer'u diem, frequent ent ,pofteaque recitent,qua meminerint, Profeflis et tam diebus initium in omnibus Scholis afacris precibusfiat,ac cumprecibus itidem iidem dimittantur. Caput praterea è veten & nevo Tefiamento mane, cum conveniunt, legatur. In fuperkrïbus etiam Claffibus vef- peri aliquidde Pfalmis canatur Davidkis: quopüscan- ticis, eorumque modulationi apueris affuefcant. Adhat diebus feriatis Catechefis, aliique librï adpiet at cm perti: nentes, eo pralegantur ordine, quo deflngulis inferius clajfibus explkabitur. C L Α S S'ï$'-%ί1^τ."'\\·
ΠΓ Truncu lorum efl, qui ex rudiment is {figuram vulgo ·*" appellant) paradigmata declinationum &córtjüga- thnum edifcent: deinde ex iifdem rudiment is haurknl nomina & verba, quorum frequent kt ufus efl; tumper- fonarum, numerorum, iemporum Φ modorum ftgnifica- tionem, aliquot denique feletliora dicla, quihus eoruitdêrn illorum verborum nexus oflendatur (é? incuketur. inde progreffus adpartes orationisfiat, ξ§ breviteracfimpli- citer, exemplismagis quam definitknibus accuratis, eas internofcere doceantur .· Et nominum quidem, qua fub* flantivaqunequeadjeilivafint:qu#pröprtit\qua· appel- lativa *
|
|||||||||||||
|
Vervattende de Placaten opte School-ordeninge» 278
|
|||||||
|
277
lativa: verlorum autem qua a8èva,quapaffiva , qua
fubflantiva:prapofitiones quem cdfumpoftuknt: reliqua- tumpartium aliquot exemplafuffecerint. His inflrucli jamidoneividentur, ut ad Lythocomi Etymologia pra- cepta generalia de generïbus,genitivis,prateritis acfupi- nts accedant: & Corderiifaciliora colloquia, vel Era/mi familiares formulas fic adjungant, ut cujufque Mionis 'vocabula adpartes orationhfuas referantur-, declbientur atque conjugentur, quapartium erunt mutabilium. prat er ea quotidie hora una litteras formare nettere-
quc difiant, elegantiaque eam ad rem exemplaria pro- ponantur. Diebus vero Mercurii & Sabbati, qua ea hebdomade
didicerint, repetantur. Adhac prcecationum formule, Svmbolum Apofiolicum, Decalogus, Baptifmi item infii- tutio ac Ctsna Dominica. Adhac difciplin® Ecclefiafii- ca , Belgicè, ut captuipuerorum confulatur, memorie mandentur. CLASSIS V.
Diebus Lunse, Martis, Jovis, Veneris, Hora X^Tymologiam Lithocomi, cujusprincipio tyruncu-
VII. *-'lifuperioris clajfis imbiberunt ,feriojam abfol- vant.
IX, Ciceronis epifloL· partim ex illis ad'familiares, partim illis ad Atticum,feletla ad captum pueritia praikgantur. Nullaque in üs prtstereatur fenten- tia, quin & Belgicè reddatur t§ ad nor mam fynta- xeos exigatur: vocabula etiam ficut prius infle- Bantur & exponantur .-formula obfervatione dig- mores annotentur; ut eas difcipuli infermone quo- tidiano & flyli exercitiis ufurpare affuefcant. X. Styli exercitium efio ex temporale è Ciceronis le- clione ante habita.
I. Litteras feite pinger e difcant. Nee dulluum mo- do, fed etiam orthographia & interpuntlionis ratio habeatur, turn in Belgicis, turn Latinis. Etiam Graceper intervalla fubfeciva legere î§ alphabe- tum pinger e incipiant,propoftto eam ad rem exem- plarityporum regiorum. "II. Catonis exponantur difiicha. In quibus e adem ratio ineatur, ac de Ciceronis epiflolis antea diceba- mus. Item difcatur Nomenclator HadrianiJ'umi contratlus. IV. Doceantur magis necejfaria fintaxeos Lithoco- mi regula. Item Erafmi libellus de civilitate mo- rum uno alteroque loco emendatus. In qup regu- larum etiam ujus oflendetur. Diebus Mercurii & Sabbati.
VII. Repetantur illa qua ea hebdomade expofita.
IX. Catechefis Latino Belgica memorie mandetur, inque ea pro difcipulorum captu examen infii- tuatur. X. Styli exercitium efio. Quod'dielus feriatis tri- duo ante î§ hie , & in fequentibus claffèus pra- fcribatur. *■ Difputando eert et ur de loco, CLASSIS IV.
Diebus Lunse, Marris, Jovis, & Veneris.
Hora Y\Oceantur qua fupererant difficilioraSyntaxeos
VII. Lythocomi pracepta. Item Ciceronis Cato, aut _ r■ Lalius, in quibus ujus Syntaxeos etiam ofiendetur.
*X. Teremius. . .
|
|||||||
|
X. Styli exercitium extemporak, ex Ter entio (g"
Cicerone,
I. In Ut terts eleganter pingendis f e exerceant, ac ûî^ï^îËößáß magis magifque ratio lyabeatur, 11. Profodia doceatur, eaque abfoluta Ovidii trifiia^
velde Pont o, aut Bucolica Virgilii. IV. Rudiment á è gram/natica Grecca Clenardi re- cenfita \ nempe doclrina de litteris^ accentuum no- us, declinationibus atque comfaraiionibus. Ad- hm precatio Dominica, Gr ace, difcantur. Graca autem lingua fludium nu Ui arbitrarium effe opor- tet: quia omnis fapientia atque eruditionis lin- guam eamfontem effe confiat: ac ne Latinam qui* dem fine aliqua ejus cognitione pojfe intelligi. Diebus Feriatis.
VII. Repetantur audita ea hebdomade.
IX. In Catecheft tanto major es kcliones prafirl· lantur , quanto majores ea Claffisprogreffus fecit, Ac fimiliter examen efio accuratius aliquantp, quam ante. X. Percepto profodia tyrocinio verfus metiamur, carmen Adoniumordiantur,folUtumhexametrum adpedes & leges ju as revocent. Epifiolce denique, & id genus themata ad letlionum imitationcm prafcribantur. Videndum vero Ine, /// ex optimis latinitatis autoribus, qui praleguntur Belgicorum thematum materies fumatur. Utque praceptores in thematibus ditïandis non voces tantum ,Jed di~ flinüiones quoque ac notas diacriticas dillent. De quibus extat Aldi nepotis libellus orthographia fubjeilus. L Dijputatio efio pro vicloria loei. CLASSIS III,
Diebus Luns, Martis, Jovis & Veneris.
VILT Ntegra Clenardi Etymologia difcatur, quatenus
*-pr<elegifolet. Et fabella aliquot JEfopica, atque hinc Ifoei at es adDemonkum. I X. Cafaris commentam. X. Extemporak fit exercitium, in quo difcipuli Ca- faris aut Ciceronis dillionem fiudeant imitari. I. Juxta elegans exemplar latine gracequepingant, ïï^ï^òáößàßß etiam habita ratione.
11, Tropi fëfchemata explicentur. Ex Logica item, quapofl docebitur, vocabula nonnulla logica viva voce explicentur .· utgeneris ,fpeciei, caufie, eau- fatijubjeili, adjuntli: fine quibus non efi, ut Rhe- thorice intelligi pojftt. Pofi ita pralegantur Cicero- nis epifiolce quadam graviores. IV. ÑralegaturOvidii Metamorphofios liber 11. vï 11. vel ÷é 11. Item Georgica Virgilii. Diebus Feriatis.
VII. Repetantur qua ea hebdomade explicatafunt.
I X. Catechefis is" pfalmi Buchanani pralegantur. X. Stylus exerceatur. Crefcat vero bic, & ajfurgat carminis meditatio,veluniusgenerü in aliudcom- mutatio., Ñ rat er ea, aut Poet á alicujus aliquidin profam ad normam Poet á, qui prxlegitur, in car- men vertant. Epifiola vero int er exercitia profa orationis regnet. Ea vel petant adolefientes, yel accufent ,vel excufent, vellaudem, vel confolen- tur, velfimile quippiam conentur, in quo vix cui- quam argument á deejfe poffint. Ent nimirum hac S % ai |
|||||||
|
Placateru. ι. Boeck, 6. Tit.
|
||||||||||||||||||
|
280
|
||||||||||||||||||
|
279
|
||||||||||||||||||
|
feorfim excudenda. Aut ars poëtica ejufdem,
IV. Homeri liber i. v. ix. aut Euripidisaliquid. CJaiïis prirnse ordo alter.
Τ Nfuperiori ordine, ubi is pro loei conditione ad-
^■mittifolet, initia folidioris philofophia tradun- tur. At que h'tc docebitur phyfua Magiri, Et hit a Wallai, Arithmetica gemma Frifii, Spharha Sacrobofci, latimtate ubi poterit emendata. hem propter univerfalem Hifloriam Romanam ξ$ externam, Florus fëjuflinus. Item ex Mela, aut Dodontzi, © fex Jëptem tabulis preecipuit Ortelii , docebitur fitus noUlium orbis terra· rum. Diebus Mercurii & Sabbathi, in utroque
ubi uterque erit, prima; claffis
ordine.
VII. Poëfis ut luculentis incrementis adolefcat, ad
imitatiönem Odarum Horatii variis carminum generibus excolatur. Difpofitio & forma,puta vel ephhalamium, velfunebre carmen, velpanegyn- cum, vel aliudpangendi, vel eptgramma fcrilen- di,petatur è Scaligeri libris de re Poëtica. Adhmc Gr nee e nonfolum epiflolas, fed ordtiunculas etiam & verftculosprovetlioresfcrïbant. Lattnas Chrias & declamationes ejufmodifie elaborent, ut aurilm dtgna videantur politiorum auditorum. Obfer- vandum quoque, ut flyli exercita, non ex profa- nis modo, fed ex facris pro oblata occafione fu- . mantur. Catechefis doceaturjn qua pr etter fuperiora, eti-
am objetlionees quadam adverfariorum vulgatio- res adferanturJolidëquefolvantur. Gracum tefla- mentum privatim &ftó Μ arte jam legant, In Sc hola autem doceatur Hifloria Eccleflaflica Sul- pit ii Severi: ac quia is in annorum ratione fcqui- tur Lxjc. Interpretes,admarginem ver α annorum feriesjuxtafontem Hebrceum apponatur. Quce ver o tempus illud, inquodefinit Sulpitius, conjëcuta fuere,fuppleri pojjunt ex libello Sleidam de quatuor Imperiis. I. Qui Muflaefludio captunturjn eofe exerceant. At que hac de Clajfmm flngularium pralecliom- bus. Ubi veropaucioresfuerint praceptores, quant C la (fes, ibi unuspraficiatur duabus, velpluribus: ita tarnen ut e adem auclorum ac organicarum ar- tium ratio habeatur. Quodque adauclores,quipr<elegunturJenuo cor-
recte excudantur ,brevibu/que argument is, at que ubi opus cfl, annotatiunculis , pro adolefcentum captu illuflrentur. Adhtec in omnibus claffibus opera dabitur,ut dif-
cipuli adfuefcant fermoni latino, eiquepuro ac ter- fo. /tem utmoribus excolantur ingenuis ac hom- flis, Atque utile propt er ea erit, ut, quemadmodum fierifokt in Scholis bene conftitutis,alii ab aliisno- tentur, qui vel vernaculofermone ufifunt, velvi- tiofojatinifque auribus infueto,vel moribusfuerint improbis, illiberalibus, agreflibus, aut immodeflis. Denique quia muitidifcipulorumimmaturein
Academiamfe conferunt, confultum fit tales dif- crimine aliquo ab al/is notari. Quale erit, β Reclo- res eos folos, qui Ie git ime per omncspromotifunt clajfes ,priufquam in Academiam veniunt, tefli- monio profequantur. Wcleke
|
||||||||||||||||||
|
adluwtorken nee Ineommodavia , nee invrat α.
Exempla autem ex Erafmo, aut alio, qui hac de refcripfltpetantur. Difputetur pro loei vicloria.
CLASSIS II.
Diebus Lunae, Marris, Jovis & Veneris.
VII. Α Lternis doceantur Rhetorica Voffii contratla;
** & prima Logica rudimenta,qua hauriendaex Logica,qu<s in prima c/ajfe plenius docetur. I X. Cicero pro Archia, aut una e tribus Ctefareis aut è iv. Catilinariis, aut illapro lege Manilia, qua flmuledipojfunt. X. Exercitium flyli extemporah. I. Latinè atque imprimis Grace pingendofe exer- ceant: aut in Muficis, ubifieripoteft. 11. Virgilii JEneis,pracipuèUier ir. iv.vï./nhis etiam orationum pwcipua capita atque argumen- ta obferventur. IV. Alternis liduis doceantur nunc è Pojfeln Syn- taxiprecipua reguL· .· nunc Xenophon de Inflitu- tiorn Cyri autHeftodi opera ζ§ dies, aut Solonis, & aliorumgnoma. Diebus Mercurii & Saturni.
VII. Repetantur ea hebdomade expofita.
I X. Catechefts Heydelbergenfis explicetur, in qua preecipua dogmata uno alteroque Scripturw locofir- mentur. Item teflamentum Gracum: preecipuè, Euangelium Luca ξ§ Atla Apoflolorum. X. Chrijs ac ceeteris progymnafmatis, acpofl etiam declamationihus mams admoveantur, In pro- gymnafmatis Aphthonium aut Theonem fibi ado- lefcentia proponet. Caterum cum laudatiffimum exercitium fit , autorum in fermonem verna- culum iifdemque remotis in latinum verfio , lo- eit m ei damus in hac claffe potifsimum, & locum fimul fludio magis expoliendi carminis. Etiam diligenter Poef os ratio habeatur ; Jnque ea cum cura, ac non pro arbitrio adolefcentum, inflituatur juventusmt ea ratione advarios optimojque auto- res legendos,velinteïïtgendos;tum etiam adfapien- tiam ac Ethicum prtefertim fludiumpwparetur. |
||||||||||||||||||
|
Difputando de loco concertatio fit,
CLASSIS I.
Hujus ordinis duo, ubi, vifum eit,con-
ftitui poterunt, Inferior fupe-
riorque.
In Inferiori hcec ratio obtineat.
Diebus Luns, Marris, Jovis & Veneris.
Logica Keckermanni α Burgerfdikio recenfita.
In logicis autem magis ufum, quam argutiasfpe- èlari volumus; autorefque, in quibus Logicesufus oflendendus, retexantur non in ea, quie nunquam ipfis in mentem venerunt. Sedinpartes & argu- ment α eminent ia at que evident ia. Ciceronis Miloniana, vel orationes Saluflii, Li-
vii, Curtii feleclte. Vacahum domifludiis.
Domi itidem fludiis operam dabunt.
Horatii Odis, qu* in ham rem kligendue &
|
||||||||||||||||||
|
I
|
||||||||||||||||||
|
VII.
|
||||||||||||||||||
|
IX.
X.
I. |
||||||||||||||||||
|
a8i Vervattende de Pkcaten opte School-ordeninge. 181
|
|||||||||||||||
|
ren van leflen ofte anders; Ende in allen gevalle fd
tijdelijck, dat voor Paeflchen toekomende, d'felve al-omme ende in alle Schooien fajl moeten wefeii in treyn geftelt,op de peyne voorfz. Lattende dat tot dien eynde defe onfe Ordonnantie fal wordert gcdruckt,cndegeibnden in alle Steden aendcHee- ren ende Ambachts - Heeren , mirfgaders aende Hooft - Officieren, om d'felve te doen efFe&uercn, ende voorts alle Hoven van Juftitie, Officieren en- de Jufticieren defer Landen de hantdacraen te houden, ende voorts daer op toe te fien, ten eynde de felve fonder eenige conni ven tie ofte diifimulatie mach worden achtervolcht: Want wy fulcxtot be- ter vorderingc vande ftudien vande jonge Jeucht bevonden hebben te behooren. Ghegheven inden Hage den eerilen October 16x5. Ter Ordonnantie vande Staten. C. vander Wolf. |
|||||||||||||||
|
w
|
|||||||||||||||
|
den orome d'felve noch naerder te examineren :
wekker rapport by ons gehoort, Wy geordonneert ende geftatueert hebben, ordonneren ende ftatue- ren by defen, dat alle Re&oren ende Meefters van Latijnfche Schooien in defe Landen, in 't formeren van heur Claiïen , leeren van fondamenten ende authoren, ende 't doen van heure Lellen, beur daer nacrfullen moeten reguleren. Interdicerende ee- nen yegelijcken, eenige Latijnfche Schooien op an- der ordre te houden,ofte andere fondamenten ofte Autheurcnte leeren, op arbitrale corre&ie. Beve- lende wel cxpreiTelick dat d'voorfz ordre in alle de Steden ende Plactfen defer Provincie, daer Latijn- fche Schooien gehouden worden, foohaeit moge- lij ck, fal worden inne-ghevoert, 't zy op 't verande- |
|||||||||||||||
|
%. Wetten ende Statuten vande Vniverfiteyt tot Leyden,den eerflen OÏÏq,
her χ 63 1. |
|||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weil-Vrieflandt, reprefen- tcrende de Staten vande felve Landen. Allen ende een yegelicken die defe jegen- woordige letteren eenichfints aengaen, ofte diefe leien, Saluyt. Alfoo wel eertijts door authoriteyt van Philips den I I. van dien name Koningh van Spangien; is geordonneert gheweeil dat binnen de Stede Leyden eene openbare Schoole, Univerfi- teyt ofte Academie op-gerecht foude werden, in welcke de Jeucht foo van Hollandt ende Zeélant, ais vande andere omleggende Provinciën, mitfga- ders Rijcken ende Republijcken, geleert ende ghe- oeffent foude mogen wrerden, naerbreeder vermel- den der Brieven van O&roye de Magiftraet der Stadt Leyden tot dien eynde verleent,ende dat die voorfz oprechtinge der Univerfiteyt tot Leyden op den achtftcnFebruarij vandê Jare 1575 gehouden, ende gedaen is geweeit,ende dat door authoriteyt der voorfchreve Brieven van Octroy den Hcere Wil- helm van Orangien nu loflijeker memorie is opge- leyt gewceft:, te maecken feeckere Statuten ende geboden, de welcke tot de rechte regeeringe ende voorderinge van defe Univerfiteyt noodigh ende meeft proiïjtelijck foude mogen fchijnen. Ende dat by fijne Excellentie op den tweeden Junij van- den voorfz Jare oock foodanige Statuten ende ge- boden als voorfz is zijngemaeckt gheweeft, maer dat ons onlanghs by den Curatcuren der voorfchre- ve Univerfiteyt ende Burgemeeileren der voorfz Stadt Leyden is vertoont geworden,datfedertdoor 't verloop van den tijt de faecken oock fulcks zijn verandert geworden, dat de gemelte Statuten en- degeboden nootwendelijck wel dienen wat veran- dert ende gedreifeert te worden, nae de jegenwoor- digc geftelteniife vande voorfz Univerfiteyt, ende dat over fulcks by hen-luyden met communicatie vanden Re&or , Affeifeurs ende Senaet der felver Univerfiteyt, uytkrachte vandeAuthorifatie daer toe by de voorfz eerile Statuten, ende onfe nadere Rcfolutie vanden negentienden Decembris 1 6 19 verleent, waren ghemaeckt feeckere nieuwe Wet- |
|||||||||||||||
|
ten ende Statuten, nae den welcken den Rector,
Curateurs , Profeifeurs, Studenten ende vorderc Lidtmaten vande Univerfiteyt, hen voortaen fou- den hebben te reguleren , verfoeckende daer van onfe approbatie. S O O IS Τ , dat wy ghefieii ende overwogen hebbende de felve Wetten ende Statuten, op alles gehadt 't advijs vanden geenen die hier toe by ons zijn gedeputeert gheweeft, heb- ben gcapprobeert ende voor goet gekent by defen de Poincten ende Articulen hier naer volgende. L
Dat de Staten , het Lichaem des UnivérfitcytS
reprefenterende , fal beitaen uyt twaelf ordinaris ProfeiTorcn, te weten; uyt yder Faculteyt drie, als drie Theologen, drie Rcchts-geleerden, drie Medc- cijncn., drie Philofophen, onder de welcke oock de ProföiEten vande Taelen ende goede konden wer- den begrepen : Ten ware het voorfz getal om eeni- ge gewichtige oorfaecken by den Curateuren van- de Univerfiteyt ende Burgemeeitetcn der Stadt Leyden , naer ghelegenthcyt mochte werden ver- mindert ofte vermeerdert, doch niet exercerende 't getal van vijftien. II.
Dat opten eerften dach Februari) van elcken
Jacre by de meeile {temmen van den Senaet der Univerfiteyt fullen werden ghenomineert drie uyt den fclven Senaet die inde duytfche fpraeckc erva- ren zijn: uyt den welcken den Heere Prince van Orangien als Stadthouder van Hollandt ende Weit -Vrieflandt, ende in abfentie van fijn Excel- lentie 't HofFvan Hollandt, by advijs van Burglie- meeftcren der Stadt Leyden, een Rector fal verkie- fen, de welcke op den achten dach vande felve Maent Februarij inde bedieninge van fijn Ampt treden fal,welcke bedieninge niet langer en falduy- ren, als voor den tijt van een Iacr, maer fal t'eynde den voorfz Jare wederom tot nieuwe nominatie ende electie van andere Perfoonen werden gepro- cedeert in manieren ende opte dagen als vooren, fulcks dat inde voorfz nieuwe nominatie oock niec S 3 en
|
|||||||||||||||
|
Placaten. χ. Boeck. 6. Tit.
|
||||||||||
|
283
|
||||||||||
|
284
|
||||||||||
|
Jaer daer na niet nominahel en fullen wefen tot bet voorfz
Rethraetfchap, ende dat daer mede de voorfz Statuten fullen werden geamplieert. VI.
Wat Autheur, Boeck ofte materie elck Profeiïbr
leeren of lefen fal, moet by den Rector, Curateurs ende 3urgemeefters,mitfgaders AfleiTeurs geftatu- eert werden, waernade Profefleurs hen fullen heb- ben te reguleren ; ende fal elcke Faculteyt haeren behoorlijcken cours met doceren moeten abfolve- ren, binnen den tijdt van drie ofte uyterlijcke vier Jaren. VII.
Dat alle de voorfz Profeffooren fullen gehouden
zijnindeUniverfiteyt,nietalleenlijckopdepublijc- kc Promotien ende Inaugurale difputatien, maer oock in het doen van hare leflèn te verfchijnen met hare Tabbaerden. VIII.
De Curateurs vantic Univerfiteyt ende Burghc-
meeftcren der Stadt Leyden, fullen elcken vande Profeiïbren naer datfe beft met hun-luyden fullen konnen accorderen, toe voegen eerlijcke gagie, uyt de goeden of inkomite daer toe by ons gedeftineert ende ghefchickt, ofte als noch tedeftineren, al vol- gende de authorifatieende macht den felven Cura- teuren ende Burgemeefters daer afgeven. IX.
Dat de Profeiïbren t'eynde van elcke drie Maen-
den een vierdepart van hare Jaerlijcxfche bcloonin- gen ontfangen fullen uyt handen vanden Rent- meefter daer toe fpecialijcken geftelt, ofte noch te ftellen. X.
Dat by den Rector, Curateurs ende Aflêiïèurs,
fullen gekooren werden twee Secretariffen, vande welcke den eenen Regifter houden fal van alle re- foluten vanden Senaet, ende den anderen van alle het geen by den Rector ende Rechters der U niverü- teyt, mitlgaders by den Rector ende Affeileurs in rechts-faken als Vrede-makers uil gedaen ofte ver- handelt worden: maer den Rector fal aenteeckenen de namen, toe-namen, ouderdom, woon-plaetfcn, foorte van ftudien ende het Vaderlant, van alle die fich onder deiè Univerfiteyt fullen willen begeven, met den dagh van hun-luyder aenkomfte. XI.
Dat den Rector oock fal beware het groot zegel
vande Univerfiteyt, ende ontfangen 't geit van alle des Univerfitcyts gerechticheden, baten ende pro- fijten , foo over de voorfz aenteyekeninge, als an- ders, ende het Cehc, ende wederom uyt geven nae fijn eygen ende der Ailefieursgoet vinden , waer van hy alle Jaren ghehouden fal wefen aende Se- naet te doen behoorlickc reeckeninge, bewijs ende reliqua.' . XII.
Datter twee Bodellen fullen zijn, vande welcke
den eenen ghehouden fal wefen den Rector, ende den anderen alle Profeiïbren in 'tgemeyn tendien- fte te ftaen, ende dat fy beyde fullen trachten mee vlijt hare Inftructie aireede gemaecktofte noch te maecken, wel te achtervolgen, der welcker electie ftaen fal aende Curateurs in fulcker voegen, dat by de Senaet drie Pcrfooncn fullen genomineert wer- den, uyt de welcke fy-luyden een fullen verkicfen: gelijc-
|
||||||||||
|
en fal mogen werden geftelt, die gene die het voor-
leden Jaer Rector is geweeft, maer fal de felve af- gaende Rector vier Jaren daer na moeten itil ftaen, fonder op die gebracht te mogen werden, ghelijck oock voor het eerfte der voorfz vier Jaeren niet en fullen mogen werden ghenomineert eenige vande Profeiïbren, zijnde vande felfde Faculteyt vanden voorfz ouden of af-gaenden Rector, maer fal de no- minatie uyt de drre andere reiterende Faculteyten, te weten uyt elcke Faculteyt een , t'elcken Jaere moeten gedaen werden: Op dat alfoo 't voorfz Re- ctoraetfchap voor foo veel moghelijck fal wefen, mach gaen konnen vande eene Faculteyt tot op d'andere,egeene uytgefondert,en fal het den voorfz Rector vry ftaen ter ooriaecke van fijn abfcntie ofte fieckte, den genen die jonghft voor hem hetRecto- raetfchap bedient heeft, toteenen Vicariumofte Stedehouder,by advijs van Affeileurs in fijn plaetfe te fteUen. III.
Pat den Rector fullen by gevoeght werden vier
Affeileurs, uyt elcke Faculteyt een, als een Theolo- gus, d'ander een Rechts-geleerde, de derde een Me- decijn , ^e vierde een Philofophus ofte Profciloor der goede konfte, of vande Talen, vande welckc al- le Jaren op den achften Februarij twee van hare be- dieningen fullen afgaen, in plaetfe vande welcke als dan twee andere na de ordere ende rang, die de felve ten aenfien van haere refpective Faculteyten t^den fullen fuccederen,de welckc gefamentlick metten Rector raet plegende, op alle voorvallende faecken fullen difponeren, ende over fware ende hoochwichtige faecken fullen fy-luyden gehouden zijn te roepen de Curateurs vande Univerfiteyt. IIII.
Dat den Rector alle faecken die om te verhande-
len fullen voorvallen, inde deliberatie van de Affef- feurs leggen, daer op elck fijne opinie vragen, ende mette meefte item men concluderen fal. .,;: v,
, Dat by 't overlijden ofte onbequaemheyt van-
den Rcétor, AiTeiTeur ofte Affeffeurs, eenpjtmeer andere, in maniere als vooren,fullen worden geno- mineert ende gefurrogeert, ende fal, aengaende de voorfz onbequaemheyt, by de Curateuren vande Univerfiteyt kenniffe genomen ende gheoordeelt werden, al voorens daer op gehoort hebbende 't ad- vijs vande voorfz Senaet. Amplküe op bet <-vtjfde Artqckel.
Extract uyt deRefolutie vande H. H. Staten van
;' ' · Hollandt ende Weft-Vrieflandt, in haere Ed: Groot Mo: Vergaderingc genomen op Sater- dach den i$> Januarij 164 1. ΎΛΛίορ hengheproponeerde van den Raedt Penfionaris
*-"v'an wegen den Senaet ende Profefforen der Univer- fiteyt tot Ityden, roerende feeckere duyflerheyt ofte uyt ge- laten geval inde Statuten derfelver Univerfiteyt, is nae deliberatie verfiaen ende gherefolveert; Dat Jen Reclor Magnificus fiervendegedurende fijne Recloraetfcbap, uyt de Faculteyt, daer van den overleden is geweeft, een an- dere Retlor, naer voorgaende nominatie ende eletliefal werden gefurrogeert, en dat den f elven afgaende van fijn ampt, den acbtften Februari/ daer na volgende, by midtf- gadersde Faculteyt, uyt de welcke hy is gefurrogeert, een |
||||||||||
|
opte School - ördeninge. α 8 6
Univerfiteyt, alsde gefchlllen tuiTchen Studenten
of Lidtmaten van dien, ende heure partyen te be- ilichtcn ende eyndigen, mitfgaders oock tot oor- baer vande voorfz Lidtmaten ende Studenten be- vinden fullen te behooren, XVI.
De Burghemeeiters ende Schepenen der Stadt Leyden, iullen Jaerlijcx aen handen vande Cura- teuren verklaren by den Eedt die fy den Graefichap van Hollant hebben ghedaen, dat fy voor foo veel hen aengaen mach,dOrdonnantien ende Statuten der Univerfiteyt wel ter goeder trouwe onderhou- den, nakomen ende helpen voorftaen fullen, den Rc&or des by hem vermaentofte geroepen zijnde, fullen afTifteren in alle judicile faeeken, fulcks fy- luyden in oprechter confeientie, naer Godts wbört, mitfgadersallen rechten ende equiteyten beyirideh fullen te behooren. :k'>ne-fr XVII.
Den Officier vande Univerfiteyt fal mede Jaer-
lijcks aen handen vande voorfz Curateuren fwee- ren ende belooven by den Eedt die hy de Graeflick- heyt van Hollant gedaen heeft; dat hy fich in faee- ken vande Academie fal resuleren ende ghedragen naer de Ordonnantien ende Statuten vande Vni- verfiteyt, ende dat hy de felve na fijn vérmogen on- derhouden fal. XVIII.
Alle Profenoren, foo ordinarie als extraordinarie,
fullen voortaen op hare aenneminge aen handen vande Curateuren der Univerfiteyt/ lende BÜrfce- meefteren der Stadt Leyden, oridcr Eeden beloo- ven, dat fyluyden de Wetten ende Statuten vande; voorfz Univerfiteyt, voor foo véél Hen aerigaeft maeh, ter goeder trouwen onderhouden ende voor- ftaen fullen,ende fullen alle de tegenwoordige Piö- feiToren op 't invoeren defer Statuten gelijcken Eedt doen aen handen als boven. XIX. De Studenten gekomen zijnde tot hare feftien
Jaren, fullen fweeren met onbedeckte Hoofden, opgeheven handen ende uytgeftreckte vingers, als na Rechte gebruyckclijck is,'dat fy den Rector, Cu- rateurs ende Senaet der Univerfiteyt, alle onderda- nicheyt ende eere bewijièn, mitfgaders alle ghébo- den ende Wettelijcke bevelen, ende verboden van- de felve Univerfiteyt gehoorfamen iullen, ende iöo fyluyden yets bevinden ofte vernemen, ftrecken- de tot fchade of anderfints, ftrijdich tégen 't profijt vande Univerfiteyt, dat fyluyden 'tfeïvede Cura- teurs vande felve Univerfiteyt ofte den Redor ful- len te kennen geven, datfe oock de Univerfiteyt ofte Officiers van dien,in hare Rechten niet en ful- len defrauderen ofte daer van yet onthouden. Dat de Studenten vande Theologie, ftiiderende op art- dere Beurfe vande Provinciën, Steden ende Colle- gicn, maer geen andere, boven de voorgaende ghc- meenen Eedt, noch daer benefFens fullen fweeren t dat foo lange als fy hen in defe Univerfiteyt fullen onthouden^yluyden in 't ftuck vande Religie oock geene andere leeringé en fullen ■aenhangen ofte volgen, dan die inde felve Univerfiteyt geleert en- de gehouden wort. Maer belangende de geene die beneden hare feftien jaren zijn, de 'fèl ve ial den Re- ctor onder hant-taftiiige ghelijcke beloften afne- men, ende indien fy in defe Univerfiteyt blijven tot
|
|||||
|
2 8 5 Vervattende de Placaten
eelijckerwijs oockhaerlieden toe komen fal 't recht
vande Bodellen als fy fulcks verdienen, met com- municatie vande voorfz Senaet, te deporteren-, en^ de fullen de Bodellen den Eedt aen handen vanden Reétor, Curateursende Burgemeeilers doen, van alles getrouwelijcken te doen 'tgeenfy haer-lieden Ampts-weeen fullen belaften. V XIII.
Dat alle de ghecne, die om te ftuderen tot defe
Univerfiteyt komen, gehouden fullen zijn binnen den tijdtvan acht dagen te reeckenen heure kom- fte binnen de Stadt Leyden, fich te vertoonen den Reflor, ende van de felve te laten immatriculeeren of infehrijven, ende daer vooren te betalen tot be- hoef vande Univerfiteyt, vijftien iluyvers, fonder meer, of dat fy-luyden anderfints, ende by gebreke van dien, voorgheen Studenten en fullen werden gehouden, 't vvelck oock onderworpen fullen zij η alle die geene, de welcke tegenwoordeJijcken, ende van nu voortaen voor Lidtmaten vande Univerfi- teyt willen zijn gehouden. Dat oock alle Jaren, als den nieuwen Redor gekooren ende geinaugureert fal zijn,alle Studenten ende Lidtmaten vande Uni- verfiteyt hare namen binnen veertien dagen na de voorfz inauguratie fullen laten recuferen of weder- om aenteyekenen, daer voor betalende ïês iluyvers fonder meer, ten behoeven vanden Redor ende Se- cretaris voornoemt. Wclverftaendedatniemant als Student en lal mogen werden ingefchreven,die noch geen twaelf Jaren oudt en is, dan met goet vinden vande Curateurs voornoemt. XIIII. Den Re&or fal fweeren ende belooven aen han- den vande voornoemde Curateurs, ten bywefen van Burgemeeilers der S tede van Leyden, defe Sta- tuten ende Ordonnantien vande Univerfiteyt, nae heure forme ende inhouden te fullen onderhouden, ende by andere doen onderhouden, fonder daer te- gens te doen ofte te laten gheièhieden in eenieër maniere, ende dat naer alle zijn vermogen fal be- letten, alle 't gunt hy bevinden fal tot verminderin- ge der waerdicheyt,ende profijt vande Univerfiteyt teilrecken: Maer ter contrarie, dat hy met vlijt, naerftighey t ende forge fal bevorderen, 't gunt tot vermeerderinge van't voordeel ende eere der vooriz Univerfiteyt, mitfgaders tot behoudeniiTe vande ghemeene welvaert, ende profijt van alle de Lidt- maten ende Studenten van dien, ende voorna- mentlijck oock tot vermeerderinge vanden waer- achtigen dienft Godts,ende beveftinge van alle goede difcipline is dienende, fonder in defen te ful- len ghebruyeken eenige particuliere afïèétie, éygèn bate ofte profijte, ende voorts al te fullen doen, dat een goet Reclor des Univerfitcytsfchuldich is, en- de behoort te doen. ,- . XV.
pie AfleiTeurs fullen fweeren ende beloven dat
fy den Rector fullen hebben in eere ende aenfien, ende voor foo veel henluyden aengaen mach, de Wetten ende Statuten vande Univerfiteyt ter goe- der trouwe te onderhouden ende voorftaen , den voorfz Rcdorin alle voorvallende faeeken, des bV hem geroepen zijnde, aiiïfterenmet goeden raedt ende advijs, fulex fyluyden in oprechte confeientie na Godts woort, mitfgaders allen rechten ende equiteyt, ende tot vorderinge, foo wel in faken der |
|||||
|
PlacatetLn t.Boeck. i.Tit
|
|||||||||
|
i«8
|
|||||||||
|
28?
|
|||||||||
|
XXVIL· - ·*
Voor ibo veel de Medecijnen aengaet, in lnftitu- tionibus Medicina, voort§ Summarièfer totam Medici- nam, ende byfonder in methodo medendi. XXVIII.' ;'«'·- i:
Ende aengaende de Philofophie ende goede kón- ilen, in toto. Philofophia. XXIX,
Sal vorder de Verfoeckcr alvooren in handen vanden voorfchreven Profeflbr leveren, 't geene derr Heeren ProfeiToren vande felve Faculteyt voor hare extraordinariiè moeyte in defen tot een vereeringe is toegevoeght, te weten voor elcke Profeilbor die daer over ilaen fal,thien gulden van vcertich groo- ten 'tftuck, die onder de iëlve in alle gevalle fullen worden verdeelt. X X X. ·
By foo verre de Verfoecker de genoemde ordina- rife Profefibrcn daer inne ten genoegen heeft geant- woort,lbo fal men tegen 's anderen daeghs ter fel- ver uyren voorfchrij ven, 't zy twee Locos Scripture ex utroque Tefiamento, ofte twee fware loyen, ofte twee Aphörïfmos Hippocratis, oft twee Texten uyt Arifiote· les · 't Welck te verftaen is uyt de Faculteyt daet inne elck begeert gevordert te zijn, ende fal gehou- den wefen die naer noen te vijf uyren té verklaren ende uyt te leggen,'t welck doende, fullen hem de jegenwoordige ProfeiToren daer inne onderibecken ende beproeven, ende elck op fijne verklaringe en- de uytlegginge, een ofte twee Argumenten voor werpen. · *': · *:!. XXXI.
Indien hy inde felve tweedeonderfbeckinge den felven ProfeiToren mede ten genoegen antwoort, fal men hem een ghetuygeniiTe aenden Achtbare Heere Reftorem mede deylen, om tot openbare onderfbeckinge ofte Difputatie toegelaten te mo- gen worden. 3 XXXII. Waer naer den Verfoecker, in voegen tot noch
toe ghebruyekt zijnde The/es difputandai, met goet duncken der ProfeiToren in elcke Faculteyt mach voorftellen, uy tgeven ende de felve fulcks open- baerlijck, oft inde Senaet verdedigen ende ilaende houden, te weten in Gradu Dotloratus & Magiflerii, fonder Prefes , in Gradu Baccalaureatus, onder een Prefes, ende in Gradu Licentie fonder ofte onder een Prefès, ten keure vanden Verfoecker, ten eynde de Senaet des Univerfiteytsfpeurén ende oordeelen mach, dat hy fulck met eeren heeft beftaen, ende dat hy fonder des Univcrfiteyts fcharide, tot een Doftor, Licentiaet, Magifter oft Baccaulaureus refpéftive, 't zy der Theolegien, der Rechten , der Medecijnen ofte der Philofophien ende Konften, aengenomen ende erkent mogen worden,betalen- de als dan over de gherechtigheyt^ro BpÜoratu & pro lAwi/i/rièftigh, pre>Magiflerio,&'pro Baccülaureatu dertich guldens van xl. grooten 't ilück, Tonder meer, te verdeden naer het, gewbönlickgebrüyck, Λ. -?V Λ. III.
De Promotien fullen in 't openbaer gefchieden,
in 't aénfieh vande geheeleÜniverfitèytjOfte in be* ilotene Kamer vande Senaet. Die in 'fopenbaer wil gepromoveert worden, fal des daeghs voor de Promotie.met beyde de Bodellen,des Vnïvcrfiteyts Scepters voor hem dragende, gaen noodigende1 Profef-
|
|||||||||
|
tot hare feftien jaren, fel den Reétor ten tijden van-
de Recenfie , haer den Eedt folemnelijck af nemen. ?. i XX.
De Studentenen fullen haer niet vervorderen, eenigen Collegien onder henluyden die van eene Stadsprovincie ofte Natie zijn, op te rechten, ofte dieiroor defen opgerecht zijn te onderhouden, ofte Lidtmaten daer van te zijn,om uyt kracht van ee- nige aengenomen wetten; malkanderen tot folem- nele by-een-kom"ilen te verbinden, onder wat pre- text het oock foude mogen zijn; Sullen mede nie- mant rriaeltijdehV^fynlpofia, gèlt ofte yet anders, direftelick ofte indire&elick af eyflchen ofte doen gevenf noch ter oorfaeck van inkomfte, welkom, adieu ëftè veitreek, nochte van Promotien, Ora- ticni/Pröpöfitien, Difputatien ofte andere folemne- Ie Aclen ende Exercitien, die inde Academie ghe- pleeehit worden , hoedanich die oock ibuden mo- gen zijrt', veel min de geene diefulcks weygeren, in eenige publijcque uyt te kloppen, ofte in eeni- ger manieren te türberen, oock felfs niemant daer over te dreygen, ende dit alles op fodanige ftrafFcn, als by ons Placaetvanden 3.7 September 16x9, daertoegeilekis. '·;" xxi.
Dat in defe Üniverfiteyt mede fullen worden
gemaeckt Doftoors, Licentiati, Baccalauri ende Magiftri, inde refpeitive Faculteyten, ende dat op foodanige manieren als hier naer breeder wort vetklaeftv·^^'*^ · -'■ '■■■ -■. '.· X f,i-i,.. 'ώ·φ.! xxiii ' '.·' '*-,<
Dat vari rïu veörtaén elck een die begeert gepro-
moveerd c^gevördert te worden tot het Dödöor* ifchapi, Lioèntiaetichap, Magifterfchap ofte Bacca- laureaetfchap réfpeftive ,'t zy inder Theologie, in- de Rechten, inder Medecijnen, ofte indePhilofo- Ehie ende goede konden, voor ende al eer hy tot et openbaer onderiöeck, om tot de geroerde waer- dichcyc te komen, mach worden toegelaten, ghe- houden is aen te fpreken een vande ordinarife Pro- feiToren der Faculteyt, daer toe hy begeert ghevor- dert te zijn, ende van hem te begceren tot een hey- melijck onderfoeck toegelaten te worden. XXIII. 't Welck ghedaen zijnde , fal de felve veribchte Profeilbor alvooren hem ondervragen ende verne- men , niet alleen hoe lange fulck eenen inder fel- -ver Faculteyt fal hebben geitudeert, maer oock en- de fondcrlinge op fijneiTnandelende wandel. XXIIII. Ende daer van ten genoegen onderrecht zijnde, fal hem met goet duncken ende believen van fijne ordinaris mede;Profeilbren, inde felve Faculteyt eenen feeckeren tijdt voor Hellen, om vande felve heymelijck;als hier naer volght te worden on- derfdcht. ', ' :""'. .'■·· " -'XXV.
Voor fo veel de Theologie belanght, in locis com- mumbaSSMrceScnphirte, ende voorts Sumhtariede totafubfiaijtiaOeims^ noviTeflamemi, ende byfön- aev'm locis co?iiroverfis,"rA !■ ·- L ·
..i.Ui^Y!^;. _,......., -
Aengaende de Rechten in inflitutiomlm Juris,
ende voorts fommatifcher wijfe inde gheheele Rechten, |
|||||||||
|
289 Vervattende dePlacaten opte School-ordenidge. 190
|
|||||||
|
meen goet duncken heymelijck fal konnen glic-
fchieden , ende fal oock de verfochte Profeiïor oni heymelijcke onderfoeckinge te vervorderen , fijne Mede-broeder felfs by monde ofte ghefchifte, oft door den Veribecker aen fpreken ende vermanen, fonder daer toe eenige Bodellen ofte Boden te ge- bruyeken, Alles op dat foodanigc ontfegginge (in- dien hetibude mogen gebeuren) den ontfeyde niet en gedye tot fchimp,fchandeoft oneere, endefulex in hem geenbevlijtinghs afkeer en verooriake< XXXVI. Ende dat dej^genwoordige regule ftridelijck in alles fal worden onderhouden , fonder dattet in't vermogen vande ProfeiToren , oft eenige van hen noch oock vande Scnaet dcrUniverfiteyt fal ftacn, yemant daer inne te verfchoonen ofte aen te fien. XXXVII.
Dat de Curatcurs vande Vniverfitcyt, de welcke by ons aireede zijn,ofte noch fullen worden geftelt, Mitfgadcrs Burgermeeftersder Stadt Leyden,ful- len gehouden zijn te beforgen , alle 't gunt hen-He- den in 't byfonder, oft ghefamentlick met den Re- dor ende AiTcileur, tot cieraet, vermcerderinge en- de heerlijckmakinge der voorfz Vniverfitcyt, mitf- gadersvan't Duytfche ende Franfche Theologie noodich ende oorbaerlijck duncken fal. Welcke Curateurs ende Burgemeeilers voornoemt, daer- omme tot allen tijden fullen hebben vryen in- ganck inde vcrgaderinge vanden Senaet der voorfz Vniverfitcyt, ende aldacr mede in alle voorkomen- de faecken mogen ftemmen ende helpen refolve- ren : der welcker Officie maer voor een feeckeren tijdt dueren ende fulcks veranderlick wcfen fal,vol- gensde Refolutie by ons daer op ghenomen , ende by 't overlijden van yemanden uyttcn voornoem- den Curateuren, fal een ander in des overlijdens plaetfe by ons gheftelt worden, ende fal de voor- noemde Curateurs ende Burgermeefters , totbc- quamer hedieningc haers Amprs vry ftacn * hare byfondere onderlinge t'famcnkomfte te houden, ende inde fclve over de faceke vande Vniverfitcyt ende vande Collcgie voorfz te beraetilagcn, fulcks als hen dat goet duncken fal. XXXVIII.
Dat den RecTor,Profeflbors ende d'Ofllciers van- de Vniverfitey t, mitfgaders de Dodoren ende Ma- giftri , die hare titulen inde fclve Vniverfitcyt heb- ben verkregen ende aldaer noch continueren , tot goede Studiën hare neerfticheytdoen, niet doende eenige Koopmanfchap, Ambacht, Hant-werck oft Poorters - neeringe, fullen voor hare Huyfen ende Huyfgefinncn, vry ende ontlcedight zijn van eeni- ge Soldaten ofte Hovelinge te logeren, daer en bo- ven van alle ordinarie dach ende nacht-wachten, oock van alle Contributien tot alle ghemeene der Stede wereken oft Fortificatien, welcke vrydom- men oockfullcn genieten alle Studenten elckvoor haer felvcn,Tcn ware by avontuere omme eenige dringende noot ende gewichtige ooriakcn,by advijs ende goet vindinge vanden Redor ende Senaetdcr Vniverfitcyt anders mocht .worden geftatueert. XXXIX.
Dat de Studenten,Secretaris, Bodellen ende alle de geene die totte Vniverfitcyt behooren, ibo wel in Civileals Criminele faecken, 't zy datfe Aen leg- gers oft Verweerders zijn,niet dan voorden Redor Τ ende
|
|||||||
|
ProfeiToren in hare Huyfcn, ende den Hecren Of-
ficier, Burgemeefteren ende Gerechte der Stede Leydèn, op het Raedthuys, ten eynde fy met hare Tabbaerden inde Univeriiteyt verfchijnen, om fij- ne Promotien te vcreeren, ende op den beftemden dach vande Promotie, fal den Candidatus geklcet niet eenen fwarten zijden Damaften Tabbaert metFluweeleopilagen , gaen ten Huyfe vanden Promotor, om met hem nae de Academie te gaen, alwaer mede alle de ProfeiToren met haere Tab- baerden verfchijnen,cndeinde Senaets Kamer ver- gaderen lullen, uyt de welcke fy gefarnentlijcken |)o haeft de Heeren Magiftraten fullen ghekomen zjjn , den Redor ende Promotor met den Candi- datus voorgaende, ende de andere ProfeiToren in hare ordre volgende, inde Academie fullen gaen, alwaer de Candidatus ftaende op de onderile ftoel een Oratie doen fal, van fulcke materie als het hem fal goet duncken, doch alfoo dat hy ghehouden fal zijn,de felvige aende Promotor te vooren te toonen; defe Oratie geeyndicht zijnde, fal hy op de opper- ile ftoel klimmen,ende aen de zijde vanden Promo- tor gheftelt worden , de welcke mede een Oratie doen fal, inde welcke hy den Candidatus naer ver- dienften geprefen ende tot fijnen plicht vermaent hebbende, hem Doftorem, Lkentïatum, Magiflrum, Baccalaureum fokïmiiformula promoveren fal, ende daer nae hem het Boeck fijner Faculteyt eerft open> ende dan gheilooten voor houden, een gouden Ringh aen fijn voorfte vinger fteken, een Fluwele Bonnet op het hooft fetten , ende eyndelijck de rechter hant geven, ende fal klare beduydinge van defe Ceremoniën daer by voegen. Dit gcdaenzijn- de fal den gepromoveerden, naer een korte danck- fegginge tot Godt, den Rector, Magiftract, Profef- foren, Dodoren, Predicanten, ende voorts alle de Toehoorders bedancken. Ende fal alsdan tuiTchen den Redor, Promotor, alle de Profeflbren volgende, t'huys geleyt worden. XXX UIL
Den Secretaris vande Senact,fal aen den Gepro- moveerden eenen Brief verleencn in Parkement gefchreven,efiby hem op de plijeke getekent,ende by den Redor ende Decanus van yeder Faculteyt refpedive onderteeckent, inhoudende den Titel van des gepromoveerdens Inaugurale Difputatien, als mede in wat manieren hy gepromoveert is, aen vvelcken Brief met zijde fnoere hangen falhetUni- vcrfiteyts groote Zegel, in roode WaiTche uytghc- druckt, waer voor den Secretaris vier gulden van xl. grootcn 't iluck genieten fal, fonder meer. J\. Λ, Λ V.
Maer by aldien de Veribecker den Heeren Pro-
feiToren van fijne Faculteyt, oft inde eerfteoft inde tweede heymelijcke onderfoeckinge niet ten ghe- nocgen konde antwoorden, fullen de voornoemde ProfeiToren den fel ven onder den Eedt van fecrect te houden fijn verfoeck belcefdelickontfeggen,met vermaninge van hem fonderlinge in'tgheenehy gefcy 11 mocht hebben, beter te oeffenen, 't welck doende fy fcrge dragen fullen voor de eere vande fclvc Student. Ten welcken eynde elck van hen ghehouden is fulcks by hem te bewaren ende nie- mant te ontdecken, ende beyde de beproevingen fullen gefchieden ten huyfe vande ordinarife Profef- for cerft verfocht zijnde, ofte daer 't fclve metghe- |
|||||||
|
Placateti-». 1. Boeck. 6. Tit.
|
|||||||||||||||
|
Xp2
|
|||||||||||||||
|
291
|
|||||||||||||||
|
duerende de welcke de Profeilbren mogen trecken
ende vaceren in haren particuliere affaire, ende an- derfints daer 't hen gelieven fal, fonder wedden te verliefen, fullen gnehouden worden als van Kers- avont af, tot den levenden dach Januarij daer aea volgende toe, beyde incluys : op den eerften Fe- bruarij om de nominatie vande niewe Redor: van- den achften tot den een-en-twintichften der felver Maent, om de recenfie acht dagen voor ende nae PaeiTchen -. van 's Heeren Hemelvaerts-dach af, tot den fevenften dach nae Pinxteren toe: vanden eer- ften der Honts-dagen, totten eerften Septembris daer aen volgende: twee dagen op de Valckenbur- ger Mard: vanden derden tot den thienden Odo bris, beyde incluys : om de ghedachtenifle van 't Ontfet der Stadt Leyden; ende wat aengaet de Woenfdagen ende Saterdagen van elcke Weecke door 't geheele Jaer, op welcke twee dagen de ordi- narie Profeilöors niet gewoon zijn eenige publïjcke Leilcn te doen: de felve twee dagen fullen worden beftedet tot de publijcke Promotien, Difputatien ende dierghelijcke folemnele Adien, gecelebreert wordende , Midtfgaders (voor foo veel eenich- fins doenlijck is ) totte particuliere Collegien van Difputatien, Examinatien ende Inftitutien , die de Profeilbren t'haren Huyfe zijn houdende, ende foo noch eenige van die particuliere Oeffeningen op andere dagen foude moeten vallen, de felve ful- len de voorfz Profeilbren gehouden wefen alfoo te dirigeren ende aen teftellen.datfenietengefchie- den op de felve uyren, als de refpedive openbare Leflen inde felve Faculteyt, Konftenende Talen worden gedaen. X LIL
Alle Studenten ibo wel Uytheemfche als In- landtfche , fullen in 't komen ende weder-keeren tot defe Vniverfiteyt, vry zijn van alle Tollen, aen- gaende hare Kleederen , Boecken ende vorderen Huyfraet, ende daer-en-bovcn genieten alle Privi- legiën ende Vryheden, hen nae befchreven Rech- ten toe komende, voor foo veel die by defen Wet- ten , Statuten, ende nietfpecialijcken zijn ghede- rogueert. Alle welcke voorfchreve Statuten ende Ordon-
nantien , wy willen dat binnen defe Vniverfi- teyt by den Redor, Curateurs , Burghemeefters, Aifeiieurs, Profcilbors, Studenten ende andere Lidtmaten der felver Vniverfiteyt , voorts aen achtervolcht ende onderhouden fullen worden. Bevelen daerom alle ende ecnyeghelijcken van hen-luyden, Mitfgaders den Magiftraet der Stadt Leyden, ende allen anderen die delen Statuten eenichfins mogen aengaen, de felve nae hare for- me ende inhouden te onderhouden ende achter- volgen , ende wy behouden aen ons de macht van vermeerderinge , moderatie , veranderinge ende interpretatie der felver. Gedaen in 's Gra- ven - Hage, onder onfen grooten Zegele hier aen ghehangen inden Jare ons Heeren, ecnigen Heylandts ende Salighmaeckers Jcfu Chrifti fefthien - hondert een - en - dertich, op den eer- ften dach van Odober. Ende is gheparagra- pheert, I. de Wafenaer, "· Ter Ordonnantie van- de Staten voornoemt. Ende is gheteeckent, C. vander Wolf'. Ordon-
|
|||||||||||||||
|
ende AflefleurS , metten Burgemeefteren ende
twee Schepenen der Stadt Leyden fuUen te recht flaen, 't'zy dat de felve met Studenten of met Bor- geren gcfchil mochten hebben, Behoudelijck dat Borgers ofte Inwoonders der Stadt Leyden, niet tegenftaende die meteenich Lidtmaet vande Vni- verfiteyt mochten te doen hebben , ofte hem aen yemant vande Vniverfiteyt mochten hebben mif- grepen, in iaecken daer van wegen de Graeffelick- heytende by de Officiers der felver jegens yemant Criminclick gheprocedeert wort, fullen terechte ftaen voor Schepenen der felver Stede, ende niet voor de Rechters der Vniverfiteyt, Ende foo wan- neer eenige gebuer-twift om Erf-fcheydinge ende Servituten, of diergelijcke faken mocht ontftaen, 't zy tufichen Burgers, Poorters of Inwoondcrs der voorfz Stede ter eenre, mitfgaders Profeflbren,Stu- dentenende andere Lidtmaten vande V niverfi- teyt voorfz ter andere zijden, 't zy oock alleenlijck tufichen Lidtmaten der felver Vniverfiteyt ten we- derzijden, dat foodanige gebuer-queftie niet by den Redor of Rechters der Vniverfiteyt , maer by Schout ende Schepenen der voorfz Stede gheexa- mineertende gedecideertfal worden. Dat wijders beyde parthyen al eer fy voor de voornoemde Rechters vande Vniverfiteyt in 't Recht mogen ko- men, ontboden fullen worden voor den Rector en- de Aflèflèurs, die henluyden foo verre het doenlick |
|||||||||||||||
|
is
|
fullen accorderen. Maer den Redor ende Pro-
|
||||||||||||||
|
feiloors fullen inde ecrilen inftantie, geconvenieert
worden voor den Hove van Hollandt, ende foo fy- luyden aenleggers zijn, fullen hare tegen-parthye roepen voor hare Competenten oft dagelijckfchen Rechter. Wijders en fal vande Sententie by den Redor, AflefTeuren, Burgemeefteren ende Schepe- nen gewefen, gheene Provocatie toegelaten wor- den, ende dit al by provific,ende dat anders fal we- fen gheordonneert. Ende en fal den Schout van- der Stadt niemant vande Studenten of Lidtmaten der Vniverfiteyt in apprehenfie mogen nemen , dan na voorgaende ordre vanden Redor ende Bur- gemeefteren, uytgenomen allcenlick den geenen, die hy in eenich fwaer ende enorm Dilidopter heete daet bevinden fal. XL.
Dat den Redor, Curatcurs, Burgemeefters ende AiTelTcurs voornoemt, met advijie vande anderen Litmaten vande Senaet der Vniverfiteyt,is 't noot, fullen vermogen te maken alfulcke Statuten ende Ordonnantien,als totvorderinge ende vermeerde- ringe der felver Vniverfiteyt eenichfins dienen ful- len , midts dat fy de Approbatie van dien aen ons verfoecken fullen, behoudelick oock dat fy niet en ftatueren 't gene de Stadt Leyden,oft de Burgeren ende Inwoonderen van dien eenichfins aen gaet, tenzy de fake al vooren zy gecommuniccert met- te Magiftraet der voorfz Stede, ende by de felve goet gevonden. Des lbo en fullen oock die vande Magiftraet voornoemt, geen Statuten of Geboden, de Vniverfiteyt ende Lidtmaten van dien eenich- fins aengaende verkondigen,dan by gelijcke Com- municatie ende goet vinden vanden Redor, AiTef- feurs, Senaet, ende foo het noot zy vande Cu- rateurs. XLI.
De Ferie ofte Vacantien vande Vniverfiteyt, ge- |
|||||||||||||||
|
α93 Vervattende de Placaten opte School-ordenïnge. 294
Ordonnantie> gbemaeckttby de T^idderfchap, Edelen ende Steden van Hol- landt ende Wefi-Vwfkndt3 reprefenterende de Staten wanden/elven Lande, op H/uyrende beleydt
«van 't Collegium Theologk, by denfehen Heer en Staten ghejondeert ende opgericht inde. Fnherfiteyt Urnen der Stadt Leyden den \ OSÏobcr ι 6ι ι. HET EERSTE DE EL,
"Belangende d'Opfienders.
|
||||||||
|
de Predicatien by den Burfalen gelioort, onder den
felven, lbo veel doenlijck is doen repeteren, ende ten minften alle Sondagen ende Woenfdagen, den Burfalen uyt leggen den Catechifmum, lal oock de Lellen, Repctitien, Propofitien, Difputatien en- de andere Exercitien, onder den Burfalen van half Jaer tot half Jacr alfoo verdeylen, dat fy door de felve ten bequaemften ende fpoedighften mogen worden gevordert. Welcke verdeylinge, met ad- vijs ende kenniffe vande Profeflbren Theologie ge- concipieert, door den Regent den Burfalen aenge- dient ende eens gheftelt zijnde, voor dat felve half Jaer onvcranderlickfal onderhouden worden. V.
Sal oock verforgen, dat de geene die in 't Colle- gie komen eerft in Latinis, Gnecis & Hehraicis, mitf- gaders in Logkis, ende Mathematicis, geoeöènt wor- den, daer naer in Phyftcis, ende volgende in Ethkis ende Metaphyfiets, ibnder nochtans daer en tulïchen te verfuymenden Cathechifmum ende andere oef- feningen van Godtfalicheyc, maer door de Philofo- phie ende de Hebreeufche Tale geraeckt, ende ad Theologiam, ghepromoveert zijnde, dat hy als dan voor 'teerfte in Locis Communibus, fullen worden ge- exerceert, daer na in LeWiombus, Auditiom ende Me~ ditatiom veteris £*? Novi Teftamenti, midtlgaders in 't difputeren ende proponeren, tot welcken eynde fy depublijcque Theologifche ende Hebreeufche Lef- fèn inde Vniverfitcyt fullen moeten frequenteren, ende uytte felve Lellen weder gekeert zijnde, daer over vanden Regent ende Sub-regent refpeclive gecxamineert worden, fonder dat de voorfz Burla- fen fich mette private Leliën ofte Exercitien fullen mogen genoegen, welcke private LelTen ende Ex- ercitien oock alfoo fullen worden verdeelt, datfe niet en concurreren op de felve uyren, als de pu- blijeque Theologifche oft Hebreeufche Lellen worden gedaen, ende fullen oock in 't voorfz Colle- gie geene publijcque Leffcn mogen ghedaen wor- den, excepta Leilione Catcchifmi, & Analyfi Capitis Bï- bliapwlefti; Wijders fal den voornoemden Regent oock verforgen, dat niemant fijn voorgaende Stu- diën veranderen ofte verlaten fal, om tot hooger te ghcraecken, dan met voorgaende kenniffe vanden Regent ende publijcke Examinaticn. Welcke tot dien eynde ordinarie ten minften eens 's Jaers inde Vacantievan October, ende extraordinariS voor de Vacantie van Paeffchen,folemnelijck in 't Collcgie by den Regent ende Sub-regent elck inden fijnen, fefchieden fal, ende dat in tegenwoordigheyt van-
en ProfeiTbr ofte Profefforen van foodanige Tale, Konfte ofte Faculteyt, als de geene die ghepromo- veert fullen worden, refpe&ivelijck fullen hebben geboort. Τ α Sal
|
||||||||
|
Erft fal tot beleyt van 't Collcgie, by den
(Heeren Staten voornoemt worden geitelt j ende gecommitteert, uyt twee of meer be- cjuame Perfoonen, by de Curateurs vande Vniver- ikeyt, ende Burgemeefters der voorfz Stadt voor telken, ofte alfulcke andere als de Heeren Staten goet vinden f uilen, cenen Regent, fpreeckende de Nederduytfche Tale, die daer toe , foo ten opficht van eenen goeden ende Godtfaligen wandel, 't pro- fiteren der Gereformeerde Religie als anderfints, ghenoeghfaem bequaem fal worden ghevonden , zijnde van goeden aenfien, ontfach, beleydt ende voorfichticneyt, wel ervaren foo inde Latijnfche, Grieckfche ende Hebreeufche fpraken, als, oock in- de Philofophie ende Theologie, ftaende in eenig- heyt inde Leere met de Gereformeerde Kercken hier te Lande, tot welcker verfeeckerthey t hy me- de ghehouden fal zijn, in't aenvangen van fijn Ampt, de Formulieren van eenigheyt inde Leere, Namentlijck de Confeifie ende Catcchifmum der Nederlantfche Kercken, midtfgaders de naerdere verklaringen ofte Canones inde laetfte Synodo Na- tionael tot Dordrecht gheftelt,als fchriftmatich te onderteyekenen. Π.
Wiens Ampt ende OiFicie wefen ende ftrecken
fal tot directie vande Studia, 't leven, confervatie ende manieren der Burfalen. Ende fulcks voor- nemelijck dat fy hem felfs recht lecrende kennen, tot kennifle van Godt Almachtich mogen ghera- ken, ende in fijn heylige vreefe worden opghetroc- ken, ende dat fy, achtervolgende Godes H. Woort, daghelijcks crnftelijck werden vermaent ende on- derrecht , hare Magiilraet ende Overigheyt alle ge- hoorfaemhey t ende eerbiedinge toe te dragen , en- de in 't vorder de Burfalen naerftelijck te doen fre- quenteren de Leffèn, foo inde Univerfiteyt als in 't Collcgie, te ordonneren ende beveelcn, wiens Lef- fèn clck een fal hebben te hooren, ghefamentlijck om de voorfz Burfalen te oeffencn,iöo veel eenich- fins doenlijck is , foo in 't confereren, refumeren ende repeteren vande ghehoordeLeffen, alsoock in'tdifputeren, proponeren ende declameren, ende andere Scholaftijcquc ocffeningê ende exercitien. III.
Ten welcken eynde de Regent hem dickmalen
inder LciTcii fal laten vinden , oock alle Sondagen inde Predicatien die de Burfalen fullen hooren,om- me opficht te nemen ende oock daer op te letten, offer eenige Burfalen fouden mogen zijn achter gebleven. nu.
Sal alle Wceckede LeiTenindctTheologic,oock
|
||||||||
|
Placaten. ι. Boeck. 6. Tit.
|
||||||||||||||
|
*9é
|
||||||||||||||
|
m
|
||||||||||||||
|
■η
|
||||||||||||||
|
die nu ter tijdt inden Lande openbaerlijck wort ge.
leert, ende orrj inde voor-geroerde BelijdeniiTe, Ca- techifmo ende naerder verklaringen der Nederlant- fche Chriilelicke Gereformeerde Kerckcn vervatet is ende verklaert ftaèt. XL
Sal oock tot dienit van 't voorfz Coliegie, bencf-
fens den Regent ende Sub-regent, by den Heercn Curateurs voorfz, worden gecommitteert ende ge^ ftclt eencn Oeconomus, Difpenfierendc Schaf-mee- fter, weiende een Man van goeden, vroomen ende Godtfaligen leven, ftaende tot eerlijcke ende loffe- lijcke name ende fame, een Lidtmaet vande Gere- formeerde Kercke. XII.
Wiens Ampt wefen ende hem uytftrecken fal,
totter huys-houdinge ende fulcks om de Tafel té voorfien, alle de Burfalen van behoorlijcke mont- koften, fpijs, dranck, havenifle ende gemack, vuyi; ende licht op haer-luyder gemeene vergaderingen te verforgen, ende hem met 't vorder onderhoudt vanden Huyfe te bemoeyen. 't Wclck te verftaen is, dat hy ghehouden fal zijn, t'fijnen koften te ver- forgen endebcftellen de KaerlTen,die over de Mael- tijden ende inde gemeene Lantaernen vannooden fullen zijn, macr voor foo veel aengaet 't licht 't wclck men ghebruyeken fal tot LeiTen, Repeti- tien, Gebeden, mitfgaders andere extraordinaris t'famen-komften, ende van ghelijcken de Kaerflèn ende Olie, die hyden Burfalen ter befcheydenheyt ende ten beveelën vanden Regent fal uytdeelen, dat hy daer van reeckeninge houden ende voeren, ende ter Ordonnantie yande Curateurs ende Bur- ghemeefters voldaenende betaelt worden fal, van gelijckendathy t'fijnen koften, de Stove inde ghe- meene eet-plaetiè fulcks drie malen 's daeghs fal ftoken, dat de felve gemeene plaetfe genoeghfame warmte fal hebben. Te weten, ten eerften 's mor-' gens op der Burfalen eerfte t'famen-komftc, ten tweeden 's middacghs, ten derden 's avondts , op beyde de Maeltijdcn, ende foo dickwils als de Sto- ve op andere tijden, ten beveele van den Regent fal worden geftoockt, dat hy daer van rekeninge hou- den, ende alsvooren extraordinarie betaelt worden fal, dat hy wel letten ende neerftichopfichtnemen fal, dat den gemeen Dienaer des Collcgii, mitfga- ders de Weucherfche, elck inden fijnen, haer Offi- cie ende opghelcyde plicht doen fullen, vorder dat de gemeene plactfen worden gereynight, ende de Daken, Venfteren, Glafcn, Kofijnen, Dcuren,Muc- ren ende andere faecken 't Gebouw van 't Coliegie eadedehavenuTe van dien aengaende, wel ende naer behooren onderhouden; Ten welcken eynde hy alle veertien dagen eens, metten Regent om- megaen ende vlijtich op alles letten fal, Curateurs ende Burgermeeftcrs tijdelijcken te kennen geven- de , waer toe of aen, eenige reparatien van noodc fullen zijn. XIII.
Den Schaf- meefter fal tot fijnen koften onder-
houden, foo veel Dienft-boden,als tot behoorlijcke dienft vande Oeconomic noodich fullen wefen. X I I I I. Ende fal tot koften van 't Coliegie onderhouden
worden een ghemcen Dienaer ofte Famulus, oock Student zijnde, wiens Ampt fal wefen» de Tafel der
|
||||||||||||||
|
VI.
|
||||||||||||||
|
< Sal t'allen tijden, als de Burfalen hare
den lullen houden, ofte foo hy daer niet en kan by wefen , den'Sub-regenthem daer jegenwoordich laten vindérii óver ende weder over wandelende, fo wel om op de zeden ende manieren vande Burfa- len te letten, als oock omme toe te fien op 't regi- ment vande Schaf-meefter, ende of hy ter Tafelen wel ende behoorlijck doet aen-fchafTen, waer over indien tulTchcn den Regent ende Schaf-meefter verfchil foude mogen vallen, fal de Regent eenoft meer ProfeiToren in de H. Theologie daer toe roe- pen tot fijner ontlaftinge. VIL
Ende fal van de faecken van 't Coliegie, belan-
gende de inllellinge, vorderinge ende voortganck metten ghevolge van dien pertinent Regifter hou- den, ofte byden Sub-regent doen houden. VUL
Den Regent fal worden by gevoeght cenen Sub-
regent ofte Met-hulper, wel ervaren zijnde inde Nederlandtfche, Latijnfche, Grieckfche ende He- breeufche Talen, oock in der Philofophyc, vroom van leven ende eerlijckvanzedcn,volgende de Ge- reformeerde Religie, daer van hy oock openbare Profeiïïe fal doen, ftaende in eenighey t der Lecre met de Gereformeerde Kerckcn hier te Landen, tot welcker verfeeckertheyt hy als Sub-regent me- de ghehouden lal zijn, in 't aenvangen van fijn Ampt, de Formulieren van eenighey t inde Leere, namentlijck de Confcflie ende Catechifmum der Ncderlantfche Gereformeerde Kercken,mitfgaders de naerdere verklaringen ofte Canones inde laetfte Synodo Nationaeltot Dordrecht geftelt,als Schrift- matich te onderteyekenen. IX.
De welcke de jonge Burfalen in Hehra'uis, Grcccis
ende Latinis, mitfgaders in ZÉg/ör, Mathematici*, phyficis, Ethkis ende Metaphyfiqs, oefFenen ende ex- erceren lal, met doen Repeteren, Declameren, Dif puteren ende anders, foo dickmaels ende ter fulc- ker uyre ende plaetfc, als hem by den Regent ten gevocghlijckften fal worden gheailïgneert, fal oock ghehouden zijn in des Univerfiteyts LeiTen dick- wils te verfchijnen, ende den Regent getrouwelick te aiTiftercn in 't ftuyr ende beleydt van 't Coliegie, waer toe hy oock in af wefen vanden Regent, fijn plactfe vervollen ende Perfoon reprefenteren fal, in 't welk hy mitsdefen wortgcftelt ende geautho- rifeert, gelijckhy mede den Regent op fijn aenma- nen, inde Directie ende 't iluyr van 't Coliegie gc- willighüjck afïïfteren, ende ibo hy yet verneemt daer van de Regent dient kenniiTe te hebben, tijde- lick hem bekent maecken, mitfgaders voorts met hem in alles goede eenicheytendecorrefpondentie onderhouden fal. X.
Ende fullen beyde, foo wel den Regent als Sub-
regent, in 'tacnnemen van hare Amptcn, acn han- den vande Curateurs der Vnivcrfiteyt folemnelijc- ken fwceren,hun in den lallende 't Ampt,hun op- geleyt ende vertrouwt getrouwelijck te dragen, de Regelen ende Wetten vanden Coliegie te onder- houden, ende by elck cenen te doen onderhouden, ende de Jeucht onder de gehoorfaemheyt van hare Wettige Overicheyt op te trecken, inder Religie |
||||||||||||||
|
2,ο7 Vervattende de Placaten opte School-ijrdeninge. 198
|
||||||||
|
der Burfalen te dienentdegemeene plactfcn van 'c
Collegie van alle vuylighcyt te reynigen, de Kloek ter geordonneerder uyren te kleppcn,voor het Lijn- waet der Burfalen als 't gewaiTch.cn wort te lörgen, endc voorts ibodanige dienilen te doen, als de Regent oft Sub-regent, tot dienft van 't Collegie noodich vindende, hem inder billicheyt fullen be- veelen.
XV.
Sal den Burfalen behoorlijck tradtcren voor foo- danigen fomme jaerlijcks, als de Heeren Staten,na de gelegenthey t der tijden, fullen goet vinden hem coc re voegen.
XVI.
Ende fal de bctalinge vande mont-koilcn der Burfalen den Schaf-meefter t'elcken vierendeel Jaers worden gedaen , op de Atteftatie ende ghe- tuygeniffe vanden Regent, alles ter Ordonnantie vanden Curateurs ende Burgermeefters, fulcks ende indcr voegen als alle andere penningen van- de Univerfiteyt werden uyt-ghekeert ende ver- itreckt.
XVII.
De Schaf-meeiter wort gehouden dagclijcx ten
behoorlijcken uyren eenfdeels hier naeruytghe- dtuckt, ende voorts ten bevcle ende verklaren van den Regent aen te rechten. Ten eerften, alle mor- gen ten onbijten voor elcke vier Burfalen een vie- rendeel pont Boters ende goet Tarwen-broot daer toe , ende op Sondagen des middaeghs tot voor- fpijs , voor clck een fneede Tarwen-broodt-foppe, op de Vleefch-ketel geweeckt, tot het tweede Ge- richt , ghefprenght oft ghefouten warm Runderen Vleefch, ende voor het derde Gericht, Schapen- hutfpot met Limoenen, ofte Kalfs-hutfpot met groen kruyt geitooft, des avonts tot voor-fpijs, Sa- Liet van des Somers, ende van Biet-wortelen des Winters, voor het tweede Gericht, gebraden Scha- pen ofte Kalveren Vleefch , voor 't derde Gericht Boterende Broot , een vierendeel pont Broot voor vier Perfoonen. Op Maendage des middaeghs tot voor-fpijs, Witte-broot-fop in Melck oft Schapen- nat gheweeckt endc geftoofde Knollen, voor het tweede Gericht gefprenght ofte gefouten Vleefch, voor het derde Gericht gehackt met Korenten ge- itooft naer bchooren, des Avonts tot voor-fpijs in- de Winter, Rijftenbry van Soete-melck, ende inde Somer, Soete-melck metWitte-broot ghekoockt, voor het tweede Gericht, het overblijffel van 't Ge- braden , ende voor 't derde Gericht , Boter ende Broot als vooren. Op Dinghfdagh des middaeghs tot voor-fpijs, kort Warmoes, groen ofte van Kool, voor het tweede Gericht, gefprenght ofte gefouten Vleefch, voor het derde Gericht, Schapen-hutfpot met witte Wortelen, Pruymen oft Turckfche Boontgens, des Avonts tot voor-fpijs Knollen ghe- ilooft ende wel overgoten met Boter, voor het tweede Gericht , het overblijffel van Schapcn- vlccfch gerooft zijnde, ende met Boterende Afijn overgoten, fomtijdts oock geftooft zijnde met Ap- pel-pent daer om gheleyt, oock wel ghehackt daer van gemaecktnaer gelegentheyt, endc in ghcvallc van 't voorfz Schapen-vleefch niet en is overgeble- ven , in plaetfe van dien Runderen ofte Schapen- hutfpot met Turckfche Boontjens of Wortelen. Op Woenfdagen des middaeghs tot voor- fpijs, |
||||||||
|
groene ofte graeuwe Erreweten met Boter ende
Afijn daer over, fomtijts oock de felve groene Erre- weten in ilucken ghewreven, met Boter en wat Gember en Salie daer in gekoockt, voor het twee- de Gericht, verfche Zee-vifch ofte Rivier-vifcli.naer gelegenthcyt van Wint ende Weder, oft anders in plaetfe van dien gefouten Vifch ofte Stock-vifch, ende voor 't derde Gcricht,Boter en Broot, daer toe Komijnde Kocyen-kaes, om tot Boter ende Broot te eten, des Avondts tot voor-fpijs, Kafne-melck met Witte-broot ofte Bifchuyt wel gezoden, ende een goet ituck Boters daer onder, tot het tweede Gericht Vifch, naer gelegcntheyt als vooren, ende tot het derde Gericht, Boter en Broodt mede als vooren. Op Donderdagen des middaeghs tot voor-fpijs Turckfche Boontjes groen ofte ghepelt, oock wel Roomfche-Boonen ende Peulen des So- mers, tot het tweede Gericht, gefprenght ofte ghe- fouten Vleefch, tot het derde Gericht , Hutfpot met roode ofte witte Wortelen, of inde voor-tijdt met groen kruyt oft Ajuy η geftooft. Des Avonts tot voor-fpijs, Salaetofte Soete-melck met Witte- broot of Bifcuyt ghefoden, oock wel inde Winter Bier-en-broodt ghezoden, tot het tweede Gericht Runderen ofte Schapen Hutfpot met gheftoofde Pruymen, ende voor 't derde Gericht, Boter als vooren. Op Vrydagen des middaeghs tot voor- fpijs, graeu Erreweten, Knollen ofte Kool, langh Warmoes zijnde geftooft, voor het tweede Gericht Vifch, naer gelegenthcyt als vooren, ende voor het derde Gericht, Boter ende Broot met Kaes daer op, mede als vooren, des Avonts tot voor-fpijs, Soete- melck met Bifcuyt of Witte-broot ghefoden, voor tweede fpijs Vifch, naer ghelegentheyt als vooren, ende voor derde fpijs, Boter ende Broodt mede als vooren. Op Saterdaghdes middaeghs totvoor- ibijs, groene Erreweten met Koeck doorflagcn en- de Boter over-gegoten , voor het tweede Gericht, Zec-vifch ofte Rivier vifch, naer gelegentheyt, en- de voor het derde Gericht, Boter endc Broodt met Kocyen-kaes, des Avondts tot voor-fpijs, Karne- rnclck met Wittc-broodt ofte Bifcuyt t'famcn wel gezoden, voor het tweede Gericht, het overblijffel van het Vleefch met geftoofde Pruymen, ofte fom- tijts wel foete Appelen gheftooft daer ommc ghe- leyt. Welverftaende dat in tijdt van noot als men defé voorfz fpijfen niet hebben en kan, hy als dan in plaetfe van't ghecne men niet hebben en kan, met kenniffe vanden Regent,yet anders fal mogen fchaffen in des felfs plaetfe 't welck even goet is. Ten lactften, fal den Burfalen tot haren dranck verforgen Bier van drie gulden 't Vat, endc dit al rcdelijcker wijfe, ten genoegen van des Lichaems nootclijck voetfel ende onderhout, ende fal hy voor den Burfalen inde gemeene Eet-plaetfe, gehouden zijn te doen brengen terftont naer het middagh- mael, twee FlciTen elck houdende een Vane van 't voorfchreve Bicr,ende tunthen drie endé vier uy- ren mede naer Noenc vier der voorfz FleiTchen, en - de naer den Avont-maeltijdt,medc twee Flcflchen als vooren. XVIII.
De Schaf meefter fal op 't aen nemen van fijn Ampt, aen de Curateurs voornoemt Eedt doen, de Regulen ende Wetten vanden Collegie te onder- houden , ende voor foo vele hem aengaet by elck |
||||||||
|
een
|
||||||||
|
PlacatecLj, ι. Boeck. 6. Tic
|
||||||||||||||||
|
500
|
||||||||||||||||
|
299
|
||||||||||||||||
|
DifpKtathms, ofte Examina Puhlka, in't Collegie
fullen gefchieden. XXII.
Van ghclijcken fullen de Profcilbren Theologie ende Philofophias, midtfgaders oock vande Grieck- fche ende Hebreeufche fprake, gehouden zijn alle drie Maenden eens in 't Collegie tekomen,cndc de voorfz Burfalen,tcn overilaen vanden Regent ende Sub-regent,te oeffenen in het repeteren van't gunt fy de voorleden drie Maenden vande fclve fullen hebben gehoort, geleert ende onthouden, 't wclck den felven Profeilbren gefamentlick ende clck van hen van gelijckcn, mits deicn weit gclaft ende be- volen te doen, ende fullen de voorfz ProfeiToren als dan oock eenige vragen den voorfz Burfalen mogen voor ileJlen na ghelegentheyt,ibnder dien aengaende aen eenen precijfen tijdt ghchouden te zijn. XXIII.
Ende fullen de Curateurs ten minilen twee rey- fen 's Jaers, tot ibdanigen tijden als 't hen gelegen wefen ende goetduncken fal, onvoorfiens inden Collegie komen, omme hen behoorlijcken ende neerite lij eken te ondervragen, hoe hem yegelick in fijn Ampt vertroude ende opgeleyde laft is dragen- de, foo wel ten opficht vanden Regent, Sub-regent, Schaf-meciter ende Huys-gefinden,als oock vande Burfalen, offy wel vorderen ende toenemen, om eenige gebreken ende mif handelingen bevindende daer inne tijdelijck te mogen voorfien, daer mede fulcks fy ten meeften oorbaer van 't Collegie ende vorderinge van dien bevinden fullen te behooren. 't Weick doende fy de Burfalen in haer jegenwoor- dicheyt, door eenige t'haren believen fullen doen ondcribecken ende beproeven, oft fy behoorlijck toegenomen ende gevordert fullen zijn. Ende die fy fulcks bevinden fullen hem bcilbevlijtight ende gequeten,oft niet behoorlijck gevordert te hebben, eenige vereeringe toevoegen, oft vermanen ende beftrarTen, alles om den anderen te dienen tot een ipoor ende ontfich. |
||||||||||||||||
|
een te doen onderhouden, allefchandalen ende cr-
gernüTen 'c Collegie aentrefTende , tot kenniflc te brengen ende te openbaren aen den geenen, die fulcks Ampts-halvcn toe komt te weten , weeren ende ftraflen, fonder die yemandt vreemts te ont- decken ofte verklaren, ende voorts denoorbaer ende het welvaren van 't Collegie, naer alle fijn vermogen te verforgen. Ende en fal niemandt in fijn dienil mogen aen nemen, ten zy aen handen vanden Regent, onder hant-taibnge ghelijcke be- loften doende. XIX.
De Huys-vrouwe, Dicnft-boden, ende fulcks
't gefinde vanden Opfiender, Met-hulpcr ende Schaf-meefter elck inden fijnen, indien fyeenige hebben, moeten zijn van goeden, vroomen ende Godtfaligen leven, handel ende wandel, ftaende ter goeder name ende fame, onbeticht ende onbe- ruft van alle onbehoorlijckc faecken, de Gerefor- meerde Religie niet alleen toe - ghedaen , maer oock openbare Profeifie ende belijdcniife daer van doende. XX.
Ende 'om op de vordcrnifTè vande Burfalen te
letten, fullen de ProfeiToren Thcologiae by gebeur- te dickwils ten minilen eens ter Weecke hun werek maecken ende fich laten vinden in het Col- legie, omme aldaer te afiiiteren ende hooren Ana~ lyfin Theologkam, die by den Regent wort ghelefcn, ende oock mede opficht te nemen op de manieren ende 't leven vande Burfalen, ende met eenen toe te fien, dat den Schaf-meeiler hem noopende het Traktement wel endebehoorlijck quijte. XXI.
Saloock alle ProfeiToren Theologise,Philofophise
ende Linguarum,vry ftaen in 't Collegie te komen, ende aldaer te verfcnijncn foo dickmaels als den Regent eenige Lcftiones Catechetïcas, ende hy met den Sub-regent eenige Rcpetiticn ofte andere ex- ercitien doen onder den Burfalen, in eens yeders Profeifie ofte Facultey t, fonderllnge als Sokmnes |
||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
belangende de giften vande 'Bettrfen der burfalen, beproeVmge ende
onderfoeckyige woor der feher inkptnfi itt't Colkgw.
|
||||||||||||||||
|
merckelijck mifmaeckt van Geficht, Spraeck oft
Leden , hebbende goede ghetuygenifle van haren voorgaenden Rector oft Schoolmeeiler, dat fy goet van Aert, begrijpende verilant, in hare Stu- diën foo verre ghekomen weibnde , dat fy bc- quaem zijn tot der Univerfitcyt tegaen, ende fulcks de ghemecne LeiTen met vruchten te hooren. III.
Omme waer van verfeeckert te zijn, fullen alle de geene die ghenomineert zijn, om met een van- de voorfchreve Landts-beurfen voorfien te wor- den , hen als vooren ftellen ter examinatie, proe- ve ende onderfoeck, van den geenen, die daer toe byden Senaetvande voorfchreve Univerfiteyt, uyr het Collegie van den ProfeiToren, door den Achtbaren Heere Rector inder tijdt fullen worden geftelt. Welckc proeye ende onderfoeckinge ghe- fcniedeii
|
||||||||||||||||
|
I.
E Beurièn door de ghenoemde E. E. Mo.
Heercn Staten, alreedc op - gheilelt ofte noch op te flellen, fullen als vooren we- fen Jacrlijcks van hondert twintigh guldens voor de mondt-koftcn, van elf guldens voor het bewaf- fchen van'tLijnwaet, van twintich gulden voor qtdinaris fubfidie boven de vrye bewooninge, en- de ter nominatie vande gheenen die fulcks ver- gunt is of fal worden, ilaen ter giftc vande fclve E. E. Mog. Hceren Staten of haer Gecommitteer- de Raden. II.
Ende fullen tot de voorfchreve Bcurfen vooral worden ghenomincert, die binnen de palen van Hollandt ende Weil-Vrieflandt ghebooren fullen zijn, vanbequame ouderdomme, 'twelckhem verftaet niet onder de feventhien Jaten , niet |
||||||||||||||||
|
201 Vervattende de Placateii Opte School-ordeninge. jöi
|
||||||||
|
fonder vöor-weten van de geene die hem heeft ge-
nomineert ende bewilligen vanden Heeren Staten, fijne Studiën niet te veranderen oft verlaten , të Man gheworden cnde tot bequamen ouderdom ghekomen zijnde, hem 't zy in Kerckelijcke facc- ken , oft de Schooien ende de Regicringe van dien acngaende, te laten ghebruyeken ten dienfle vanden Lande van HollandtcndeWcfl-Vrieflant, cnde hem fulcks tot geenen tijden aen yemandts dienft te verbinden, dan met föodanige conditie ende voorfpreck, daer van Ade ghemaeckt by de Burfalen, Redor, Curateurs, Profeilbren, Regent ende Sub-regent ondertekent, by de Regent over- genomen, doen regiftreren ende aen de Curateurs overghelevertworden fal, omme tot hetLandts verfeeckerthcydt bewaert te worden, alle welc- ke voorfchreven beloften oock de Burfalen, die aireede in het Collegie zijn, ghehouden fullen we- fen aen handen cnde in voegen als vooren të doen. VII.
Al het welck ghedaen zijnde, fal de Burfael bor-
ghe flellen, dat in ghcvalle hy raochte van finnen worden de Studio. Theologka, ofte Scholaflka niet te volgen , oft fïch iöo komen te ghedragen, dat hy de Kcrcken ofte Schooien defer Landen geen dienft en foude konnen doen, de Borge als dan de koflen, die aen den Burfacl tot fijn onderhoudt in het voorfchreve Collegie fullen zijn ghedaen , fal reftitueren , waer van een publijcque Ade in behoorlijcke forme ghemaeckt , aen de Hee- ren Curateurs over ghelevert, ende by der felver Secretaris gheregiftreert fal worden, omme tot 's Landts verfeeckerthcydt bewaert te worden, endefal als dan de Burfael, op het aen-dienen vanden Regent aenden Schaf-meeiler,de vruchten van fijnen Beurfe genieten, cnde fal hem alle vie- rendeel Jaers een vierde - part van het voorfz or- dinaris Subfidie, tot nootwendicheden van Boec- ken, Klecdcren, Papier, Pennen, Inckt ende ander- fints by den Regent ofte Sub-regent verftreckt worden. VII I.
De gifte fal wefen ende ghedueren voor een
tijdt van fes Jaren, binnen de welcke iy totten Κ ereken-dienft nieten fullen bcroepelijck zijn, ende fullen daer naede profijten van hare Beurfen, buyten het Collegie noch mogen ghenieten twee Jaren, (ten ware datfe onder dies tot den dienft be- roepen worden) om haer elck in hare ClafTe voorts te oeffenen, ofte oock om te peregrineren , ende andere Landen, Univerfiteyten ende Kercken te befoecken. IX.
In fulcken verftande nochtans , dat den voor-
fchreven tijdt by den Heeren Staten, t'hacrdcr difcretie fal mogen worden verlenght, indien de Burfael op de ghetuygenifTe vanden Regent, midts fieckte ofte andere ghelijcke ongevallen, (Wettelijcke verhinderinge mede brengende,) fijn voor-ghenomen Studio, niet en hadde konnen voleyndigen, cnde ten ware by interceffie van- den Curateurs, opte recommandatie van den Redor , ProfefToors Theologie ende Regent , cenige Prolongatie by de Mecatnates wierde ver- gunt. HET
|
||||||||
|
fchieden lullen i/2 Ιώ/Mf , G>tf?«.r, RhetorkiSi Logids,
cnde Catechetkis, ten overilaen vanden Regent en- de Sub-regent. Ende fullen de Gecommitteerde daer intie handelen ende voorts-varen op haer- luyder Eeden, daer mede iy aen der Univerfiteyt verplicht ftaen, fonder yemandt daer inne te ver- fchoonen, of gonft oft af-gonft toe te dragen , het welck indien de Regent ofte Sub-regent in 't exa- mineren ende beproeven bemerekten, fullen het felve den Curateurs aen dienen ende te kennen,ge- ven , om daer inne by hen-luyden ten oorbaer van- den Collegie te worden verforght, dat de geene die 't felve onnut zijn daer toe niet en worden ghevor- dert, ende fullen de Gecommitteerde, midtfgaders den Regent ende Sub-regent, ter fake van 't onder- foeck tot lafte van 't Collegie ghenieten elck twin- tich ftuyvers. ,
IIII.
Ende daer toe over fulcks bequacm ghevonden
zijnde , fal hem by den Redor af-ghevraeght wor- den , oft hy oock adfludium Theologkum, ofte Scho- lafikum zygeneyght, ende van meeninge is daer in te volharden. Ende by foo verre de Student niet rondelijck en iöude verklaren tot de voor- fchreve Studiën gheneycht te zijn, wort verftaen dat men de felve niet en fal admitteren. Welc- ke verklaringe ghefchiet zijnde , fal hem daer van verleent worden Ade onder 't Zegel vande Uni- verfiteyt , de welcke elck eenen, doende tot dien eynde vervolgh, gehouden wort te verthoonen be- neffens fijne Requefte, ende den Staten over te leveren, V.
Daer op by den Heeren Staten behoorlijcke
Ade van aenneminge verleent , de welcke by de Burfalen verthoont fullen worden aen den Regent van 't Collegie, omme by den felven over- ghenomen ende gheregiftreert te worden· in 't Regifter. VI.
't Welck ghedaen zijnde, fal elck Burfaelhem
door den Achtbaren Heere Redor vande Univer- fiteyt doen Immatriculeren, ende aen handen van- den felven Redor, midtfgaders vanden Regent en- de Sub-regent , ten overilaen der Curateurs ofte cenige van hen, ende vande Profeilbren vande Faculteyt der Theologie , beneffens den ghe- woonlijcken Eedt, die alle andere Lidtmatcn van- de Univerfiteyt ghehouden zijn te doen, oock be- looven , dat lbo lange als hy in defen Collegie fal blijven, in 't ituck vande Religie'egeene andere Leeringc en fal aenhangen ofte volgen , dan die in- de voorfchreve Univerfiteyt geleert ende ghehou- den wort, daer beneffens fijne Wettige, Hoogc ende Subalterne Overicheyt , midtfgaders den Regent ende Sub - regent, met aller cerbiedinge ghehoorfamen ende onderdanich te zijn , hem te üragen naer de regulen ende Wetten van 't Colle- gie , foo die nu ter tijdt ghemaeckt zijn oft fullen worden, alle blamatien, fchandalen ende ergcr- nifien , 't Collegie aentreffende tot kenniffe te brengen,«ende te openbaren aen den gheenen, die α CJrS ^mPts" halven toe komt te weten ende ltrarfen, fonder die yemandt vreemts te ontdecken oft verklaren , uyttet Collegie niet te fcheyden , dan met hchoorlick affcheyt/t welck hem vetftaet |
||||||||
|
PlacatetL;. ι. Boeck. 6. Tit»
HET DERDE DEEL.
"Belangende 't heleydt der Burfalen in 't Coüegie , bun ij.wooninge,
ordre, ende regel <vanden Uuyfe.
|
|||||||||||
|
304
|
|||||||||||
|
303
|
|||||||||||
|
fonder dat hem yemant anders fal mogen vervor-
deren tot het roeren ende kleppen vande Schelle, Ende fal het middachmael vande voorfz Burfalen beginnen precijs ten elf uyren. VI.
Ter maeltijt fal elck voor 'teerfle ende op 'taen-
komen voor-plaetfe hebben cnde nemen, naer den tijdt dat fy in 't Collegie komen, maer fullen de gecne die by den Regent bevonden fullen worden meeil toe ghenomen ende ghevordert te hebben, de voor-plaetfen werden vergunt cnde toe - ghe- voecht. VII.
Tegen het eynde vande Maelcijden , foo wel
's middaeghs als 's avonts fullen de outfte Burfalen by beurten een Capittel uyt het Oude oft Nieuwe Teftamcnt vervolgende ilichtelijek lefen, ende fal de Regent 'tfelve Capittel t'elckens met klareaf- deelingc, verklaringe der duyflere plaetièn, ende aenwijfinge vande voornaemfte Leer-ftucken, tot den CatechifmumoïtLocos Communes gehoorendc, kortelick uyt leggen ende verklaren, VUL
Yegelijck vande Burfalen is ghehouden , des
Avonts ten acht uyren,voor 'taf-laten vande Schel- le , ter gewoonlijcker plaetiè te komen tot de ghe- meen e Avont-gebeden, daer de Regent een korte vermaninge fal doen vande vreefe Godts, van hec Godtvrucntich leven, ende van 't bidden om dege- nade Godts, tot het gehoor van welcke vermanin- ge de voorfz Burfalen, fich oock met goeder aen- dacht ende ootmoedicheyt fullen hebben te bege- ven , ten welcken eynde de namen aller Burfalen oock fullen worden opgeroepen. IX.
Niemandt en fal 's avondts Vuyr of Licht in fijn
Kamer mogen hebben oft gebruycken,dan ter dif- cretic ende met believen vanden Regent. Endeen fal in allen ghevallen oock niemandt Licht in fijn Kamer mogen hebben des Avondts nae negen uy- ren, maer fal fich terftont nae de klock-geflach na negen uyren te rufte begeven, doch fal elck een, die 's morgens hem begeert ter Studie te begeven, foo vroegh het gebruyek van 't Licht mogen heb- ben als hem goet dunckt, mits dat niemant op lijn Bedde fal mogen Studeren, ende dat alle Kandela- ren daer het Licht op gheilelt wordt, fullen wefen Metael oft Yfer , ilaende tot foodanigen plaetfe, daer fy voor ongcluck van Brandt mogen zijn ver- feeckert, ende de gene die de Regent het gebruyek van 't Licht in hare Kamers niet en fal begeeren toe te itaen, zijn gehouden te komen ter gemeene verordende Plaetie, ende aldacr te Studeren. Ende foo yemandt eenige grootc Boecken van noodc fal hebben in hetStucleren,fal defclve inde opgerech- te Bibliotheque des Collegiums, met believen des Regents mogen gebruycken. X.
De Regent ende Sub-regent fullen by gebeurte
ten minften twee maels ter Weecke, alle de Ka- meren |
|||||||||||
|
I.
Lle de Burfalen fal t'harer aenkomfte, eer
cnde al vooren fy den voorgaenden Eedt ende beloften lullen doen, door den Re- gent voor gehouden ende op gelefen wor- den de regelen ende Wetten van 't Collegie.beroe- rcnde het Ampt ende Officie der Burfalen, oock een Doublet oft Copie van dien worden overgcle- vcrt, om 'tfelve tallen tijden te mogen doornen ende lefen , ende hen geheelijck daer na te ghedra- gcn.de welcke tot dien eynde tallen tijden in hun Kamers op haer Tafelen ghereet aen der hant leg- gen fal moeten. Ende fullen de rcgulenende Wet- ten, jaerlijcks opter Feefte vanden derden Odobris by den Regent voor alle den Burfalen gelefen ende vernieuwt worden. II.
Vorder zijn de Burfalen gehouden t'haerder in- komile,in den Collegie te brengen een Duytfchen Bybel, met een Pfalm-bocck, mitfgaders een Bed- de, cnde foo veel Wollen ende Linnen daer toe, als de daghelijckfche nootdruft fal vereyflchen, met een noodich getal van Servetten, om aen de Tafel te gebruycken. III.
Sullen oock de Burfalen t'harer inkomfte alvoo- ren den Regent in gefchrifte over leveren een Rol- le , Lijftc ofte verklaringe van alle de Boecken die fy met hun brengen, ende gheen nieuwe Boecken mogen koopen, ter fchcncke ontfangen ,noch by rnangelinge, leeninge oft anderfihts bekomen, dan met weten ende believen vanden Regent, ende ful- len fodanige Boccken,dicde Burfalen op nieus ful- len bekomen,t'elckens by hem op haer Rolle,Lijfle ofte verklaringe worden gheilelt, ende daer mede verhoocht. Ten welcken eynde de Regent de Rol- le , Lijfte oft verklaringe forchvuidelijcken bewa- ren, op-rijgen, oftby den anderen Boecks-ghewijfe op binden fal. IIII.
Elck vanden Burialen is ghehouden alle dagen des moigens , tuiTchcn den ecrilen Aprilis ende eerilcn Octobris te vijf uyren,ende daer buyten ten fes uyren, op het tweede kleppen vande Schelle, by den gemeenen Dienaer te doen, ten vollen ghe- kleedt, cnde bchoorlijcken gewaflehen ende ghe- kemt te verfchijnè ter gemeene plaetfe vande ver- gadcringe, die daer toe is, oft fal worden gheordon- neert, alwaer de namen alvooren van alle de Burfa- len , by den Regent fullen worden op-ghcroepen, vervolgens by een vande Burfalen, ten beveele van den Regent daer toe te itellen, 't ghemeen Gebedt gedacn, ende daer naer een ofte meer Capittelen uyt den Nedcrduytfchcn Bybel ghelefen fullen worden. V.
Niemant en fal ten In-bijten, ter Maekijdt ofte
tot andere vergadcringe mogen komen, ten zy met
't kleppen vande Schelle, daer toe genoodicht ende
t'iamen ghcroepen door den ghemeenen Dienaer,
|
|||||||||||
|
Vervattende de Placaten opte School·ordeninge.
|
|||||||||
|
3°5
|
|||||||||
|
bevonden zijnde, van fijn Beürfc gepriveert te wor
den, wettige verontfchuldingeuytgefondert. XVIII. Maer 't fal ftaen in 't oordcel vanden Regent en-
de de Senaet vande Univerfiteyt, om de Promotie voor een tijdt op te houden ende uyt te ftellen, al waer 't faecke dat den Burfael daer toe ten voorene ftelden tijde bequaem mochte worden gevonden , ende fal den vorderen tijt voornemclijck cmploye- ren in Studio Theologia. XIX.
Niemantenfal eenigc Repititien der LciTen ver-
mogen teverfuymcn, ten zy met bewilligen ende toelaten vanden Regent ofte onder - Regent, elck inden fijnen. XX,
Elck der Burfalen moet des Sondaechs de voor
ende naer - middacchfche Predicatien van begin tot den eynde, met goeder aendacht ende een je- genwoordigen Geeft, naerftelijcken hooren, in foodanige Kcrcken als hem door den Regent fal worden belaft. 't Welck doende fy haer zidt- plaetfen fullen nemen tot fulckcn plaetfe als hen bevolen fal wefen, ende zijn gehouden den Regent t'fijnen believen ende vermanen, reeckenfehap te geven van 't gunt fy gehoort, verftaen endegeleert hebben. XXI.
De Burfalen zijn oock gehouden altijdts onder
den anderen Latijn te fpreken, op foodanige pene, als den Regent goet vinden fal. XXII. In gevalle eenich Burfael binnen de fes Jaren fij-
ner ftuderinge hem felfs met Trouwbelofte , aen eenige Vrouwe quame te verloven ofte verbinden, fal boven de privatie van fijn Beurfe ghemulcleert ende arbitralijcken geftraft worden, naer exigentic vander faecke. XXIII.
Soo wie der Burfalen yet breken fal acn venftc-
ren, glafen oft gelijcke ghetimmerten van't Colle- gie, die is gehouden 't felve t'fijnen koftcn te doen boeten , ende fal boven dien by den Regent naer der faceken gelegentheyt.geftraft worden. XXIIII. Binnen 't Collegie en fal niemant vreemts mo-
gen flapen oftvernachten,fonder des Regents voor- gaende oorlof ende believen. XXV. Niemandt vermach fijne Kleederen fulcks te la-
ten maecken of dragen , daer uyt binnen oft buy- tcn den Huyfe cenige argernifle mocht worden ghenomen , 't welck fal ftaen ter difcretic vanden Regent. XXVI.
's Morgens voor den in-bijten is elck gehouden
fijn Bedde te maken, Kamer te keeren of vagen, ende de vuyligheyt wech te dragen, ter plaetie die daer toe ge-eygentis. XXVII.
Geen vande Burfalen en fal vermogen in Her-
bergen te gaen, om Wijn, Bier of Taback te drinc- ken, noch eenige fpijs of dranck, 't zy Wijn, Bier of Taback van buyten inden Collegie te brengen, ha- len oft laten komen, op fware ftraflen hem vanden Regent, naer gelegentheyt der faken op te leggen, V noch
|
|||||||||
|
meren der Burfalen befoecken, ende op alles neer-
fteiijck toe fien hoe fy hen ghedragen, ("onderlinge van Boecken,Gefchriften ende Papieren die fy heb- ben ende lefen, oft fy alle hare Boecken noch heb- ben', oft fy hare Kameren in bchoorlijcke reynig- heyt onderhouden, hun Bedden oock maecken, op 'c onderhout van hare Kleederen behoorlijcke op- ficht dragen, ende andere ghelijcke faken , tot het Arnpt van eenen negjrftigen ende wackeren Re- eene ende Sub rcgent;behoorich. b XI. Nicmant en fal hem, 'tzy daechs ofte 's nachts,
fonder des Regents oorlof ende believen , uyt het Collegie begeven, noch boven den tijdt hem by den fel ven voorgeftelt uyt blijven mogen. XII.
Van ghelijcken en fal hem niemandt begeven in
eens anders Kamer, noch oock eenigebuyten Per- foonen in hun Kamers mogen laten komen ende ontfangen, ten zy den Regent fulcks om feeckere bewegende redenen toe gelaten hadden. In wek- ken gevalle, fulck eenen den tijdt aldaer niet en fal mogen over brengen met klappen, fpelen oftande- reonnutte daet, maer alleenlick verhandelen 't ge- ne daer omme hy aldaer gekomen is. XIII. Sullen vorders de Burfalen gehouden wefen ,de
Leflen die fy hooren, afghedaen ende gheeyndicht zijnde, fonder divageren wederom naer 't Collegie te gaen, ende hem te begeven het zy op hun Ka- mers oft ter gemeene plaetfe. X I I I I. Alle Weecke drie mael fullen exercmaflyli, op
de materie by den Regent voorgeftelt, van de Bur- falen overgelevert ende vertoont, ende by den Re- gent oft onder-regent ghecorrigeert ende verbetert worden. XV.
Van gelijcken fal alle veertien dagen in Philofo-
phicis gedifputeert ofte gedeclameert worden, maer door de Philofophie gekomcn,ende tot het Studium Theologie geraeckt zijnde, fullen fy in plaetfe vande OefFeninge inden ftijl ende manieren van fchrij- ven, van veerthien dagen te veerthicn dagen, ( by gebeurten veranderende) met Difputatien inder Theologiae, ende daer naer eenen tijdt langh inde Theologias gheocfTent, ende door examinatie van- den Regent bequaem bevonden zijnde in het pro- poncren , het zy in Nederduytfche oft Latijnfche talen geoeffent worden, midts dat fy-luyden inde Nederduytfche Tale proponerende, fullen foec- ken de felve te verrijckcn,ende van alle Uytheem- fchc, baftaerde ende gefchuymde woorden te fuy- veren. XVI.
t'Elckcn vierendeel Jaers fal by de ghcfchickfte
der Burfalen, ter befcheydenheyt vanden Regent, inder Theologie gedeclameert worden, XVII. De Burfalen fullen d'eerfte derde-half Jaren
meelt in Studio Linguarum ende Artium hefteden, ende middclct-tijdt foodanige vlijt ende naerftig- heyt acn wenden , dat fy bequaem ende waerdich mogen bevonden worden, om naer gelegentheyt adgradum Magifierii in artilus , in dien ;tverfocht wordt, ghepromoveert te worden, op pene anders |
|||||||||
|
Placaten. i.Boeck. Ó.Tit.
|
|||||||||
|
308
|
|||||||||
|
307 riacaien. u
noch oock apart in iijn Kamerken mogen eten of
drincken, ten waer door fieckte oft ftrafte, cnde dat met voor-weten vanden Regent, ende op het aen- rechten vanden Schaf meefter. XXVIII. Dat over de fteckten der Burfalen gheftelt ende
ghebruyckt fal worden een Medecijn, ter Ordon- nantie vande wclcken den Siecken niet alleen naer 't vereyiTchen vander faecken, met kennifle ende voor-weten vanden Regent, verftreckt ful- len worden de Medecijnen tot hun ghefont-wer- dinge noodich, tot lafte van't Coüegie, maer oock hun fpijs ende dranck tot lafte vanden Schaf- meefter, foo verre de daghelijckfche portie ende aenrechtinge niet merckelijck te boven gaet, in wclcken ghevalle 't vorder oock komen fal tot lafte van 't Collegie , ghelijck oock fal 't gheene den Schaf-meefter ten bevele van den Regent fal hebben verftreckt , ter faecke dove-kolen , Kranck-ftoelen , Urinalen, Doeckèn ende ghe- lijcke nootwendige behoeften, die de fiecke Bur- falen van noode hebben gehadt. Sal oock tot lafte van het Collegie yemandt by den Regent beitelt worden , die den fiecken hare behoorlijcke handt- reyekinge fal doen. XXIX.
Des Woeniclaechs cnde Saterdaechs fullen ter
difcretiedes Regents, binnen het Collegie, d'exer- citien des Lichaems gebeuren, beginnende 's Win- ters een uyre voor het Middach-mael,ende Somers een uyre voor het Avondtmael, de welcke kort we- fen , ende een half uyr voor de maeltijdt op hou- den fal. XXX.
Het fal in 't vermogen zijn vanden Regent, om-
me den Burfalen inde Vacantie van PaclTchen ende vande Honts-dagen, ten verfoeeke ende op 't be- fchrijven van haer Ouders, Voochdenofte Vrun- den, t'huys te laten reyfen, mits datfe ten gefetten tijde wederom in 't Collegie moeten zijn, ten eyn- de fy daer door in den loop van hare Studiën niet en worden verachtert. XXXI.
Ghelijck oock in't vermogen fal ftaenvanden
Regent, omme op Woenfdagen ende Saterdagen, weiende de ordinaris Vacantien vande Univerfi- teyt, den Burfalen te mogen oorloven buyten der Stede te gaen, om te fpelen ende hun te verlufti- gen, mits hun belaftcnde darter nictonbehoorlijck en worde bedreven, 't welck onftichtingq oft arger- niflè foude mogen veroorfaken. XXXII. Ende fullen oock gheene Burfalen inden Colle-
gie, 't zy in haer Kamerkens ,oft daer buyten mo- gen hebben eenigc Geweeren, Muficale Inftru- menten oft onbehoorlijcke Specl-tuych, het zy Ra- pieren, Swaerden, Ponjaerden , Stocken , Bogen, Chijtcrs, Luytcn, Fluyten, Harpen, Verkeer-bor- den, Kacrt-fpelen, Teerlingen,oft yetdierghelijcks, hoe men 't felve oock foude mogen noemen, ghe- lijck oock niemandt eenige Honden, Gevogelte ofte Gedierte fal mogen houden oft voeden, maer fullen hen dies niet tegenftaende, mogen oerTenen in der Mufijcke, in fulcken verftande, dat fy geen Muiijck-boecken en fullen mogen hebben, dan met kenniiTe ende toelatinge vanden Regent, op |
|||||||||
|
dat fulcks alle ontucht ende lichtveerdicheyt,voor
foo veel mogelijck is, mach worden gemijdt ende verhoedt. XXXIII.
De geene die door traecheyt ofte luyicheyt, be-
vonden wort niet ghenoechfaem te voorderen, of die eenichfins mifbruyekt, de Wetten over-treet, ende daer jegens mifdoet, of die anderfins in eeni- ge grove feylen valt ende mif handelinge bedrijft, fal naehetuyt-eyftchen ende der gelegentheyt van dien vermaent ende beftraft worden , het zy in 't heymelijck, het zy in 't ghemeen met af-houdinge van Maeltijden, gebodt van in haer Kamer ofte in het Collegie te moeten blijven , ende foouytde ftraffe vanden Regent gheen beteringe en volcht, foo fal by den Redor vande Univerfiteyt, ende een ofte twee vande Profeiïören, by den Redor ende Regent te veriöecken , de welcke in fulcken ghe- valle hen daer toe fullen laten gebruyeken, op het rapport ende mede-ftemminge vanden Regent ge- fufpendeert, of op het felve rapport, by den Heercn Staten van de Beurfe gheheel ghepriveert, ende voorts arbitralijcken gheftraft worden, blijvende even wel aen 't gemeen Landt verplicht. Ende dit alles onvermindert ende behoudens de Criminele ftraffe, die (dat Godt verhoede) eenige vande Bur- falen ibuden mogen komen in incurreren in fwaie ende enorme Deliden, achtervolgende de Refolu- tieder Heeren Staten. XXXIIII.
Behalven welcke Burialert van't gemeen Lant,
alle Steden ofte particuliere Perlbonen, die eenige jonge Gefellen fouden willen op-voeden in Studih Theologkis, de felve oock in 't Collegie fullen mo- gen beftellen ter gehoorfaemheyt van den Regent, foo verre daer overige oft ledige plaetfe fal zijn, midts aen den Schaf-meefter voor de montkoftcn, als andere behoorlijcke verfeeckertheyt doende, ende hun in alles ghedragende naer de Wetten en- de regulen , foo lange fy inden Collegie fullen woonen. XXXV.
Dat buyten kofte ende lafte vanden Schaf mee-
fter, yemant van wegen 't Collegie fal worden ghe- ftelt ende beloont, om alle der Burfalen Lijnwaet te reynigen ende wailchen. XXXVI.
Ende fal 't Collegie vry zijn van alle Excijfcn,
Impoften ende andere gemeenc Landts Laften,fo wel vande Heeren Staten, als van de Stadt Ley- den, maer fullen de Burfalen in refpeét vande ghe- heele vrydommc, weder moeten derven de vordc- reVryhcden van Wijnen ende Bieren, die andere Lidtmaten vande Univerfiteyt zijn ghenietende. Ende en fullen de Regent, Sub-regent ende Schaf- meefter , niet vermogen eenich ander'oft vreemt Student, niet wefende van haer eygene particulie- re Familicn, oft vande voorfz Burfalen, in dekoft te houden oft by haer te laten logeeren. Welcke voornoemde Ordonnantie , de Staten
verftaen ende beveelen, dat in alle fijne Poinften ende Articulen als vooren, fal worden naer gheko- men, gheobedieert ende achtervolcht, ende fullen niet te min de felve tallen tijden mogen verande- ren ende vermeerderen, fulcks nae de gelegentheyt des
|
|||||||||
|
opte School-ofdenïtige. i i ö
duyfent fes hondcrt een-ende-dertich, op den eer
ftendach vande Maent Oftober. Ende is gepara" graphcert, /. de Wajfenaer,vt· Onder itont, Ter Or- donnantie vanden Staten voornoemt. Ende is ge- teeckcnt, C, vander Wolf, |
||||||||||||
|
,οο Vervattende de Placaten
des tijdts cndc noot vander faecke , bevonden fal
worden te behooren. Gedaenin 's Graven-Hagc, onder onfen grooten Zegel hier aen gehangen, in- den Jare naer de gheboorte ons liefs Heeren, eeni- ecn Heylaiidts cnde Salichmacckers Jefu Chriili, |
||||||||||||
|
Placact vande Staten van Zeelandt.
Tlacaetende Ordonnantie, vande School-ordeninge die men voortaen fal hou<*
den ende obferveren binnen den Lande ende Cueffelickjoeyt njan ZeeUndt, den achtHen
Februarij ι 5* 8 3. |
||||||||||||
|
Ie Staten 'sLandts en GraefTelijckheydt
van Zeelandt, Allen den genen die dciê : jcgenwoordige fullen getoont worden,Sa- luyt. Alibo tot opbouwinge van een goe- de Repubiijcque cnde welftant vanden Lande niet vveynich aen gelegen en is , dat de Jonckheyt van kints bcenen af wel werde opgevocdct,ende inde vreefe enderechte kenniile Godes, ende alle goede konilen cndc zeden van der jeucht aen onderwe- fen, Daer toe voor al noodich is, dat de felve voor- ficn werden van wel-gheleerde, verftandige ende Godtvreefende Leer-meefters, ende geweert w7er- deii die geene die anders willen leeren, dan inde Gereformeerde Kercken gepredickt wort. Stellen- de daer toe behoorlijcke Ordonnantie. S O O IS T, datWydefent-halvengeordonnccrtende geiratueert hebben, ordonneren ende ftatueren by defen, de Poinclen hier naer volgende. "Derft, Dat niemandt voortaen inden Lande van
^Zeelandt, ibo inden Steden als ten platten Lan- de, totten School-dienft aengenomen, oft oock an- deren daer inne zijnde, langer gcduldetfullen wor- den , dan die by de Claflc van elcken Eylande van Zeelandt refpectivc, daer de fclvc refideren oft ful- len willen renderen, al vooren in leven cnde Leere gheexamineert zijnde, van de felve daer toe fullen geoordeck wefen,nut ende bequaem te zijn, ende die hun oock dcfe naervolgende Poincten ende Ar- ticulcn fullen willen onderwerpen, ende bclooven wel cnde getrouwelick te onderhouden. De welc- kc als dan ende anders ghecne daer toe by de Ma- giftraten vanden Steden ofte Plecken fullen mo- gen worden ontfangcn,oft aen gehouden. De voorfeyde School-mccilers fullen gehouden
zijn de Kinderen van de jonge Jeucht aen, een ye- der der fclver naer fijne capaciteyt ende Jaren, met- ten eerftcn te leeren den Vader Onfe, Thien Geboden, ac Artkulcη des Chriflelijcken gheloofs, Het Avondt ende Morgen Gebedt, de Gebeden voor ende naer den Eten, midtjgaders de ordinarife Gebeden om bequaemheyt in 't leeren van Godete verkrijgen. Ende die hier inne ful- len zijn geoeflent, ende wcfen gclecrt, die fullen fy voorts gehouden zijnde Vragen cnde Antwoorden uyt den Catcchifmo van elcken Sondach te lee- ren, ende indcr Kercken te doen op feggen, oft ten minilcn foo vele, als vanden Dienaer des Godtlic- kenWoorts verklacrt fal worden. Exercerende de felve voorts op fceckcre uyren des daechs.oft inde |
||||||||||||
|
Weecke, in 't fingen der Pfalmen, ten eyndefy die
bequamelijck inder Ghemcynten mogen helpen fingen. Ende ter uyre vande t'famen-komitc ter Scholen,endc voor het fcheyden üyt der Scholen, oft t'Huys gaen, fullen fy die ghcheelc Jonckheyt op haer Knycn liggende, de voorfz Gebeden ovcr- luyt ende onderfchcydclijck naer gelegcntheyt, by beurte laten op feggen. Op de Predick-dagen, cnde infonderheyt des
Sondaechs, fullen fy ghehouden zijn alle hare Kin- deren in tijdts voorhet aenvangen der Predicatien, inder Kercken te brengen, ende de felve aldaer in itilheyt te houden, op haer ghewoonlijcke plaetfe tot den eyndc toe. Ende wcderommc inder Scho- len gbekomen zijnde, fullen de oudtile cnde ver- ftandichfte ondervragen van 't gecne dattcr gepre- dickt is : Ende daer uyt oorfaeckc nemen, om de felve cndc alle de Kinderen te vermanen ende on- derwijfen van hare fchuldige plicht, die fy Godeha- ren Ouderen, Overichedcn, School-mecitcis, cnde voorts eencn yegclicken fchuldich zijn; Ende eynt- lick verwecken tot alle goede wereken , deuchden cnde vromicheden , ende van alle boofdaden cnde ongcrcgclthcden afraden cndc wacrfchouwen:Ten cyndc fy alfo van jonckheyt aen met aendacht en nuttelickhacr gewennc, om Godes Woort te hoo- ren, ertdc te fmaken cnde in drincken, 't gene haer, tot Mannen gekomé zijnde, mach vordcrlick zijn, Ende alfoo Godes Kcrckc ende haren Vaderlande goede cndc getrouwe dienilendocn mogen. Dat voorts verfcheyden Scholen gehouden wor-
den van Knechtkens ende Meyfkens daer het fel- ve docnlick zy, cnde daer 't felve niet doenlick en is, dat de felve Knechtkens cnde Dochtcrkcns,nict alleenlick in Bancken, maer oock inde plaetfcn in- der Scholen, cnde daer buytcn, foo vele mogelijck is, van malkandercn gefcheyden worden. Dat oock de School-kinderen, foo wel Knecht-
kens ais Meyfkens niet vcrmengelt,maermctde Letteren A. B. C, &c. oriderfcheydelickgefetwor- den, clckc in fijn ordenc, naer dat fy gheprofkeert oft niet geprofiteert fullen hebben . De voorfeyde School-mceftcrs en fullen anders
geen Bocckcn mogen leeren, dan die by der Claifis de Jonckheyt nut ende bequamc geoordeck fullen wefen, foo inde klcyne Kinder Scholen , als in de V % Latijn-
|
||||||||||||
|
v
|
||||||||||||
|
Placateru. t. B
|
311
Beforgende voorts dat de Kinderen in het uyt-
gaen vande Schoole, ilichtelijck mogen t'Huys gaen. Ende dat by eenige vande Scholieren acht genomen worde, oft fy over Strate den Eerweerdi- gen Perfoonen, ende haren Ouderen, behoorlijcke eere bewijfen, om wie iy vernemen fullen contra- rie ghedaen te hebben gheilraft te worden naer behooren. Ende fullen voorts de felve Kinderen maer
twee ordinarife Spcel-dagen inde Weecke mogen laten houden, ende ghehouden zijn op de felve goede acht te nemen, dat die anders niet dan in eerlijcke ipelen gheoeffent ende gheexerceert worden. Ende ibo yemandthem tegens defe Articulen
bevonden wort te vergrijpen, falhy inden Kercken- Raedt vermaent worden. Ende indien hy de ver- maninge weygertaen te nemen, fal men hem voor de naefte ClaiTe ontbieden, om aldaer ghedaen te worden naer behooren. Aldus ghedaen in 't HofF van Zeelandt tot
MIDDELBURCH, in onfe ghewoonlijc- ke Vergaderingc , onder onfen ghewoonlijcken Zegel ter faecken , ende die handt van onfen Pen- fionaris, den achtilen Februari) vijfthien-hondert drie - en - tachtentich. Onder ilondt, Ter Or- donnantie vande voorfeyde Staten. By my, ch. Roe/s. |
||||||||||||||||||||
|
31º
Latij nfche Scholen, voor de geene die voorder ghe-
profiteert hebben. Ende fullen oock ghehouden wefen, allen den Kinderen hare LeiTen ende Com- pofitien fel ver te hooren, af te nemen, ende te cor- rigeren : Ende niet by den Onder-Meeitcr, oft het een Kint het andere; ten ware die Onder-meefte- rcn by devoorfeyde ClaiTe bequaem bevonden wa- ren , oft by maniere van voor-bereydinge ende dat zy hare LeiTen op fcggen, om de felve beter te kon- ncn; oft dat fyfe voor den Meefter op-gefegget hebbende, by den Onder-meefteren oft andere kin- deren rcfumeren,om te beter te onthouden. Ter gefetter uyre vande t'famen-komite vande
kinderen, fullen de voorfchrevcn School-meefters, haer Regifter overfien oft zy alle by een zijn, Ende de gene die te late komen , behoorlijcken itrafFen, ende naer de andere die inde Scholeniet bevonden en worden,itracx by den Ouderen.oft daer fy woo- nen, doen vernemen, naer de oorfaecke haerder abfentie. Die voorfchreven Schoolmeefters, fullen in de
Schoole ecne Ordonnantie uyrhangenduydelijck gefchreven, foo op de diligentieende corredie van de kinderen, als van de repartitien vande LeiTen, Compofitien, Difputatien, ende van den tijde die fy daer toe noodich fullen achten van elcken Claf- fis van kinderen naer hun begrijp ende capaciteyt, ende de felve wel onderhouden ende doen onder- houden . |
|||||||||||||||||||||
|
DEN SEVENDEN TYTEL.
Vervattende verfcheyden Placaten
|
|||||||||||||||||||||
|
van
|
ñ o L 1 c 1 e.
|
||||||||||||||||||||
|
Placaten van Keyfer Karel.
ï. Eeumch EdiB van Keyfer Karel in date den 4 OUober 1540.
|
|||||||||||||||||||||
|
len fien, Saluyt. Alfoo Wy tegenwoordelick ghe-
komen zijn in onfe Landen van henverts-over, om te voorfiene ende ordene ftellen dat de felve gere- geert ende gegouverneert worden in goede Juilitie ende Policie, onder -de devotie van onfer Moeder der Heyliger Kercke, ende dat om te extirperen de dwalingen ende herefyen, die in eenige plaetfen van onfe voorfchrevcn Landen verfpreyt ende ge- divulgeert zijn ghewceil, ende oock om te reme- dieren , ende verhoeden de groote koften ende lanckheytvan ProceiTen, ende ten eynde dat Ju- ilitie in onfen voorfchreven Landen loop hebben mach, ende ghelijckelick gheadminiilreert worde den rijck ende den armen tcrwelvaert, oorbacr, voorfpoet ende rufte van den felven Landen, Wy eenige nieuwe Ordonnantien gemaeckt hebben, bevelende allen onfen Officieren die te doen pu- bliceren ende uyt-roepen,ende fcer fcherpelijck te bewaren ende onderhouden, onder de peynen, breucken
|
|||||||||||||||||||||
|
Aerle , by der gratie Godts Roomfch
Keyfer, altijdt vermeerder 's Rijcx, Co- ninck van Germanien, van Caflilien, . van Leon, van Grenade, van Arragon, van Navarre, van Napels, van Cecillien, van Maillorquc, van Sardaine, vande Eylanden In- dien , ende vaiten Landen der Zee Occeane, &c. Eertz-Hertoge van Ooilenrijck, Hertoge van Bour- gongicn, van Lorhicr, van Brabandt, van Lem- borch, van Luxenborch ende van Gelre, Grave van Vlaenderen, van Arthoys, van Bourgoingnen, Pals- grave van Henegouwe, van Hollant, van Zeelant, van Fcrret, van Hagcnault, van Namen, ende van Zutphen, Prince van Zvvave, Marck-grave des Heylichs Rijcx, Hcere van Vrieflandt ,van Salins, van Mechelcn, vander Stadt, Steden ende Landen van Utrecht, Over-Yilel ende Groeningen, ende Dominateur in Afie ende in Afrijcke. Allen den geenen diedefcu onfen tegenwoordigen Brief ful- |
|||||||||||||||||||||
|
«I
|
|||||||||||||||||||||
|
Vervattende verfcheyden Placaten van Policio. 314
|
||||||||
|
ven Coopmanfchap beuren loop aldaer vryelicken
hebben ende gefavorifeert mach worden, hebben in't Jaer een-en-dertich laeft-leden, gemaeckt feec- kere Ordonnantien tegens die Banckeroutcn, SchuJdenaers ende Fugitivcn, die bedriechlicken ende dolofe vervoeren ende wech dragen't geit en- de die Coopmanfchap vanden goeden vreemden Coopman,ende andere eerlijcke ende deuchdelijc- ke Luyden, die rechtvaerdige ignorantie hebben vanden frauden,vanden voorfchreven Banckerou- tcn, Schuldcnaers ende Fugitiven, welcke Ordon- nantien niet bewaert noch onderhouden en zijn geweeft als 't wel van noode hadde geweeft : Bo- ven dien dat eenige hun vervordert hebben onib voorfchrevcn Ordonnantien te glofeten ende inter- preteren , anders dan men behoort, ten voordeele vanden voorfz Banckcrocten ende Fugitijven. Wy willende hier inne verficn, hebben gheordon- neert ende geftatueert, ordonneren ende ftatucren dat alle Koop-luyden ende Koop-wijven, ende an- dere fchuldenaers , van wat conditie oft qualiteyt fy zijn, die hen abfenteren fullen vanden Plecke van heure refidentie fonder betalen, oft vernoegen hen Crediteurs , ende hcymelijekcn traniporteren oft verfwijgen fullen heurlieder goeden om de fel- ve te bedriegen, fullen gehouden ende geacht wor- den voor openbare Dieven, als Straet - fchenders ende Vyandcn vander ghemeene welvaert. Ende fulck hebben wy die vcrklaert ende verklaren , Or- donnerende allen onfen Rechteren ende Officie- ren, die aen te taften ende apprehenderen, in wat Plaetfe dat fy die bevinden, fonder dat de fclve ful- len mogen gebruyeken cenich Privilegie, vryheyt oft libertey t, hoe dat het zy, Ende nae dat fy die geapprehendeert fullen hebben, dat fy tegens hen procederen fommierlijcken fonder figuervanPro- ceiTe, Ende dat de Rechters voor de welcke fyluy- den gheaccuiècrt oft beticht fullen wefen, indien hen blij cke vande voorfchrevcn vluchte, ende bc- driechlicktranfportoft verlwijgingc van heure goe- den, die condemncren ter dootmetter koorde, fon- der verdrach, faveur oft diflimulatie, opte peyne dat indien hier inne onfe voorfchreven Officieren oft Rechteren, of die van onfe VaiTallen bevonden waren negligcnt, ofte oock weygeringe makende , dat fy-luyden fullen worden ghehouden ende ver- bonden, ende feer ftcrckelickcn vervolget voor die gheheele fchult vande voorfchreven Banckcrocten ende Fugitivcn: Infgelijcks alle die geene die hen wetens den voornoemde Banckeroeten ende Fu- gitiven affiftentie doen fullen om hen te falvcrcn ende tranfpoortcn heure goeden ende Coopman- fchappen , oft beletten fullen hen apprehenfic in wat manieren dat het zy, oft die verfwijgen ende bewaren, fonder den Rechter vande Plaetfe te ver- klaren, mitfgaders de geene die hen onderwinden ende bcleyden fullen de faceken vande voorfchre- ve Banckcrocten ende Fugitiven heuren af wcfen by gefelfchap oft anderfints,oftde geene diemaec- ken ende van hen-luyden ontfangen fullen Con- traden, Tranfporten oft Ccflien, wefende gcfimu- lecrt, oft om meerder fomme dan heur rechte fchult bcdraecht, fullen gehouden ende verbonden wefen te betalen ende voldoen, ghehcclijcken alle die fchuldcn vande voorfz Banckeroeten ende Fu- gitiven , ende daer voor mogen vervolcht werden V 3 - ^ als
|
||||||||
|
brcucken ende amendén daer in begrepen, ende
hetzy foodat wy begeerendc infghelijcks te ver- fien opte Policie van onfen voorfchrevcn Landen, ende anderfins in al 't geene dat Wy bevinden fou- den dienende ter welvaert ende pronjte vanden felven Landen, hebben van nieuws doen doorfien ende vifiteren de oude Ordonnantien, ghemaeckt f0o by onfe Voorfaten als by Ons, ende na dien ons van als rapport gedaen is geweeft, foo hebben wy by rijpe declaratie van rade by advijfe van onfe feer lieve ende feer beminde Vrouwe ende Suftere, de Coninginne, Douagier van Hongaryen, van Bohe- men, &c. voor ons Regente ende Gouvernante in onfen voorfchrevcn Landen van hcrwaerts-over. Den Ridderen van onfe Ordene vanden Hoofden ende Luyden van onfen fecreten Rade, ende van onfer Financien, gheordonneert ende geftatueert, ende uyt onfer rechter wetenheyt, eygen wille, en- de volkomen macht, ordonneren ende ftatueren voor Edicl: ende eeuwige Wet by defen, 't gene dat hier nae volcht. I.
Inden eerilen, Wy willen ende ordonneren, dat onfe Ordonnantien die wy tegenwoordelijck ghe- maeckt hebben, foo opte extirpatie vande Se&en ende hercfien, ghereprobeert van onfer Moeder der heyJigcr Kercke, als opte abbreviatie vander Jufti- cie,ende oock onfe Ordonnantien left-mael gepu- bliceert op 't ftuck vander Munte, feer fcherpelick onderhouden ende geobferveert fullen worden, na heurc forme ende inhouden, ende die Overbrekers van dien gepunieert ende gecorrigeert fonder ver- drach,favcur ofte diflimulatie, ende dat tcgens hen geproccdeert, fy fommierlicken (die waerheyt van- der faecke alleenlicken bekent) fonder figuere van Proces ordinaris. Ende dat onfe voorfchreven Vrouwe ende Suftere , ende de Hooft en Luyden van onfe fecreten ende grooten Raden, en andere Raden Provincialen, forchvuldich toeficht nemen, te doen ftrafFen ende corrigeren die Bailliuwen , Meyers, Schouten ende Schepenen, ende allen anderen Rechteren, Officieren ende Wethouders die ncgligent , oft in ghebreecke wcfen fullen te procederen , corrigeren ende itraflen die voorfchre- ven overbrekers, ofte die gene die vertreck maken ofte weygeren fullen te aenwijfen die boeten, amenden ende peynen , begrepen inde voorfchre- ven Ordonnantien , oft die de fclve veranderen ofte verminderen fullen. Ordonnerende allen onfen Oflicieren, ende dien van onfe Vaiïalen,dat fy onfe voor-genoemde Suftere die Coninginne, Regente, ende den Llooftende Luyden van onfen voorfchre- vcn fecreten Rade, oft den Gouverneurs van onfen Landen, adverteren ofte overschrijven, ibo wan- neer fy-luyden hier inne ghebreck bevinden fullen, opte peyne dat op hen te verhalen, fonder dat fy- luyden daer nae hen fullen mogen excuferen op vertreck oftweygeringe van den Schepenen oft an- dere Wet-houders. II.
Ende want in onfen voorfz Landen daghelijcks over komen ende arriveren veel vreemde Koop- lu} den, ende groot ghetal van Coopmanfchappen van alle Quartieren/tot groote nutte, pronjte ende welvaren van onfen voorfz Landen , ende die On- derfaten van dien. Wy begeeren dat die voorfchre- |
||||||||
|
mm
|
||||||||
|
Boeck. 7. Tit. 316
VI.
Item, want veele Coopluyden hen vervorderen
heure Huyfvrouwen te conilitucren groote douwa- rien ende excellive giften ende gewin op heure goe- den, foo om huwelick te doen, als om te falvcren heur-lieder goeden, by hcur-licder voorfchreven Huyfvrouwen ende Kinderen, ende daer nae wor- den bevonden in fuffifant te betalen ende conten- teren heuren fchuldenaers,ende willen heure Huyf- vrouwen ende Weduwen gheprefereert worden vooralle Schuldenaers, tot groot achterdeel van- den loopen vanden Coopmanfchap. Wy willen ende ordonneren dat de voorfchreven Huyfvrou- wen , die voortaen huwelijck met Coopluyden contracteren fullen, nieten fullen mogen preten- deren , hebben oft ontfangen eenige douwarie oft ander gewin opte goeden van heurc Mans, oft ne- men deel ende porcie inde aqueften, gedaen by de voorfchreven Mans oft ftaende heuren huwelijck, al wacr 't foo dat fy ghe-erft oft beleent waren , ter tijdt ende wijlen toe dat alle die Crediteuren van heure voorfchreven Mans betaelt ende gecontcn- teert zijn, ende de welcke wy willen ais defen aen- gaende gheprefereert te worden voor de voorfchre- ven Huyfvrouwen ende Weduwen, behoudens den feken heur Recht van preferentie fuicks als hen competeert, uyt reden van heure Huwelijcxfe gave , by hen in 't Huwelijck ghebracht oft hen ghegheven oft gefuccedeert van heuren.Vrienden ende Magen. VIÏ.
Item, om te verhoeden de fchadeft, procederen- de vanden monopolen ende onbchoorlijckc Con- tracten die vele Coopmans ende Ambachts-luydcn maecken ende ghebruyeken in onfen Landen van herwaerts-over, ten achterdeele vanden anderen goeden ende rechtveerdige Coopman ende Am- bachts-luydcn , ende tegens de gemeene welvaert. Soo hebben wy gcordonneert ende geftatueert, or- donneren ende ftatueren dat geene Coopman, Ambachts - man oft andere hen en vervordcre te maecken Contract, Padie oft Appoinctement, fmaeckende monopole ofte prejudiciable der ghe- meene welvaert, ghel ij ck te koopen alle die Coop- manfchap van eender foorten, om die onder hen te bewaren, ende daer nae die te verkoopen tot ex- celïiven prijfe ende ander ghelijcke , op die peyne van confifcatie van den Goeden ende Koopman- fchap alfoo gekocht, ende boven dien van arbitrale correctien. Verbiedende allen Steden, Gcmeyn- tcnende Collegien van Coopluyden, Confuken ende Suppooitcn , Lichamen van Ambachten oft Gilden, ende allen anderen te maecken eenige Statuten, Ordonnantien, fmakende monopoien oft prejudiciable der gemeyne welvaert, te nicte doende ende abolcrendcalle gelijcke,die hiervoor- tijts gemaeckt zijn gheweeft als nul ende van on- weerden, niet tegenftaende eenige confirmatie ge- nerale , oft fpeciale hier op verworven , Bevelende den Prefidcnt ende Luyden van onfen Souveraine Hoven ende Raden Provincialen, foo wanneer men voor hentuyden fal willen produceren oft exhibe- ren, fulckc Statuten, Ordonnantien ende Edicten, die te verklaren nul ende van onweerden, ende bo- ven defen (by de felve Sententie die fy prouunce- ren fullen op 't principael Proces, fonder dat va» l noodc |
||||
|
315 Placaten-*. u
als de voorfz Banckeroeten ende Fugitiven, ende
indien de voor-ghenoemde niet en waren fuffifant de voorfchreven te betalen ende voldoen: Soo wil- len wydatde leccke Luyden ghepugniecrt fullen worden met geeiTelinge, de Geeilelijckc Luyden byaenflaen van heurc temporelle goeden, ende ftellinge van Huys-bcwaerders, ten exempele van anderen , oft anderfints arbitralicken nae gelegent- hcyt vander faecke, ende voorts dat de Vrouwen vandc Coop-luyden die banckeroete fpelen , ende die inde tegenwoordicheyt of wefen van heure Mans haer fullen openbaerlijcken onderwonden hebben metter Coopmanfchap in'tverkoopen oft koopen, fullen ghehouden wefen te verantwoor- den voor de fchulden van heuren voorfchrevenen Mans. III.
Voorts hebbeh wy verklaert ende verklaren dat alle Contracten endeAppoinctementen, gemaeckt metten voorfz Banckeroeten ende Fugitiven, of heurlieder Procureurs oft Facteurs, 't zy van quijt- fcheldinge van heurlieder fchult, oft een deel van dien, oft van uy titel ende atterminatie, mitfgaders alle Alienatien, Verkoop, Tranfporten ende Ccf- fien van haren goeden, Rechten ende Actiën ghe- daen.nae dien iyluydcn Banckeroeten ende Fugi- tiven gewecit zijn, als prejudiciable der ghemeene welvaert, ende lbo verre datfe den Schuldenaers prejudicic dragen, fullen wefen nul ende van on- weerden, fonder te mogen werden gheconfirmeert by Ecde oft anderen folemniteyt, oft by onfen Brieven. Verbiedende allen onfen Rechten te confirmeren , ratificeren oft approberen fulckc Contracten, Appoinctementen, Verkoop, Tranf- poortcn oft Ceflien, oft in 't wijlen, daer op aen- fchou te hcbben,fonder dat van noode zy, hier om- me te verwerven eenige reflitutie van onsoft ande- re wie dat hy zy. IIII.
Ende bevelen feer fcherpelicken allen onfen Of- ficieren ende Rechters, ende dien van onfen Vaf- fallen te procederen ende doen procederen tegens de voorfz Banckerouten efi Fugitiven, ende die te doen pugnieren ende brengen ter doot mette koor- de als boven. Niet tegenftaende dat fy heure Schuldenaers daer na ghcheelijckcn voldaen ende vernoccht hadden , opte peyne van privatic van heurc OiFicien, ende correctie arbitrale, indien fy gcdochten die voorfz Banckerouten, Fugitiven te convcfereiiindc Limiten van heurlieder Jurifdidic ende Oiïicic, nae dat fy de voorfz Crediteuren gc- contcn teert foude hebben. V.
Ende verbieden allen onfen Vafiallen , Officie- ren, Rcchteren, Steden ende Gemeenten, endean- dcre onfc Onderfaten, van wat authoritcyt dat fy zijn,eenigefchuldenaers te geven,confenteren oft accorderen vryhcyt,liberteyt,falfconduyt,fckerhcyt van lijve oft gheleyde, ten achterdcclc van heure Crediteuren. Macr bevelen hen dat fy tot allen ftonden des verfocht wefende , die felve arrefte- ren ende op houden ter tijt toe dat fy geftelt fullen hebben goede ende fuffifantc cautie te Rechte te ftaen,ende 'tgewijfdc te voldoen, opte peyncn ge- houden ende verbonden wefen te betalen de fchul- den vanden voorfz Banckerouten. |
||||
|
« 17 Vervattende verfcheyden Flacaten van Policio * 318
|
||||||||||
|
noode zy die hier omme te calan geren oft tegens
|
||||||||||
|
ders vanden Steden, groote ende kleyhe, de Ëail
|
||||||||||
|
die felve te doen procederen) arbitraiijcken te cor
rigeren die gene oft den genen die de voorfz Statu- ten exhiberen oft fuftineren fullen. VIII. Item.want eenige Cooplieden, hanterende ende frequenterende onie voorfz Landen, poftponeren- de hen eere ende falicheyt hen vervorderen om heurliedergiericheyt te voeden, te doen alleenlijc- ken Coopmanfchap met gelde, gevende 't felve op gewin ende exceifijf fruicT:, fonder onderfcheyt oft diihnftie te maecken tuffchen intereft, 'twelck den goeden Coopman gheoorloft ende toe gelaten is, nae 't ghewin dat hy inder redelickhey t löude mogen doen, woeckerye allen Chriften Menfchen verboden, totfeer groote fchade vanden gemeyne welvaert, in fulcker voegen dat fonder daer inne te voorfien by fucceffie van tijde, alle 't ftuck vander Coopmanfchap bekeert fal worden in woeckerye, 't welck cauferen foude 't verlies van Zielen ende enorme prejudicie der gemeene welvaert, ionder- linge den Landen van herwaerts-over, wy willen hier inne voorfien,lbo tot falicheyt vanden Zielen, conièrvatie van onfen heyligen Chriilen gheloove, als om te fchouwen de voorfz inconvenienten. Hebben geordonneertendegeftatueert,ordonne- ren ende ftatueren by defen, dat geen Coopluyden hanterende ende verkeerehde in oniè voorfz Lan- den, niet en fullen mogen gheven geit op fruicT: of gewin,hoogerdan den Penninck twaelve op 't hon- dert voor een Jaer, ende daer onder, nae 't ghewin dat fy waerfchijnelicken fouden mogen doen, em- ployerende 't felve geit in Coopmanfchap. Ver- klarende alle Contracten ende Obligatien, byde welcke men foude mogen nemen grooter ghewin dan voorfz is voor woeckerye, ende over fulcks nul ende van onwaerden. IX.
Verbieden oock allen onfen Onderfaten,van wat conditie ofte ftate fy zijn, hen niet onderwindende met Coopmanfchap, ende niet hebbende ghefel- fchap met Coopluyden op gewin oft verlies, te ge- vene hen gek den voorfchreven Coopluyden om fcecker bcwint te hebben alle Jare, opte peyne van confifcati'e van 't voorfchreven geit, ende boven dien gehouden ende gheacht te worden openbare VVoeckeraers, ende over fulcks geftraft ende ghe- corrigeert. X.
Ende alfoo om te verhoeden de abuyièn, proce- derende vande diverfiteyt vande coftuymen die men gebruyekt in onfe voorfz Landen, en te voor- fien totten inconvenienten dier uyt fpruyten, over- mits dat men dickwils bevint in een plaetfe con- trarie coftumen,en oock te fchouwen de koften die de partyen doen moeten om de voorfz coftumen te doen verifiëren. Wy by onfe Ordonnantien in 't Jaer een-en-dertich left-leden bevolen hadden, dat alle de coftumen van onfen voorfz Landen van herwaerts-over fouden worden ghereduceert, ende by gefchrifte geftelt, gheaccordeert ende ghedecre- tcert. 't Welck over al niet gheobferveert, achter- licht noch ghedaen en is geweeft. Waeromme begecrende totter voorfz abuyfen te verfien, ende totter abbreviatie vander Juftitie, Wy ordonneren ende ftatueren dat alle Officieren ende Wethou- |
liuwen, Prevooften ende ander Officieren van alle
Quartieren, ende elck van hen reipecTivelick iii 't fyne voor heuren Schependommen , Vryheden, Bailliufchappen.Prooftien ende Ampten,fullen ge- houden wefen ter Reièriptie van onfer voorfchre- ven S uitere, binnen den tijde dat fy ordonneren fal haerover te brengen de coftumen van elcken quar- tiere, fchriftelijek gheredigeert by goede declaratie, om die te fien ende vifiteren,ende met goede ende rype deliberatie van rade,die te decreteren ende or- donneren opte onderhoudeniflè van dien, 't ghene dat na recht ende reden,ende ten rrieeften oorboir, welvaren ende profijt van onfen voorfchreven Va- fallen ende Onderfaten behooren fal. XI.
Infgelijcks om te verhoeden die qüeftien ende gefchillen die dagelijcks rijfen tuffchen de Geefte- lijcke Rechteren ende de oniè , ende voorfien tot der ichandalifatie daer uyt lpruytende, Wy ordon- neren ende ftatueren dat die voorfz Geeftelijcke Rechteren niet en fullen mogen ghebruyeken van cenfueren oft van monitien comminatorie van cenfueren tegen onfen Officieren ende Wcerlijcke Rechteren, ter caufen van heuren Officicn, maer fullen gebruyeken van requifitie, nae de welcke de Weerlijcke Rechteren (indien fy der felver niet en willen optempereren) fullen ghehouden wefen te fchorièn alle vordere procedueren voor den tijdt van eender Maent, ten eynde dat die voorfchreve Geeftelijcke Rechteren oft heur Promoteurs ende Officieren mogen tijdt hebben hen te verfien, ende verwerven behoorlijcke provifie van Jufticie van- den Overften vande voorfz Weerlijcke Rechteren, ende niet wefen gefruftreert van heure requifitien, opte peyne dat indien daer-en-boven onie voor- fchreven Officieren continueerden de voorfchre- ven procedueren daer af arbitraiijcken gecorrigeert te worden. XII.
Dat alle giften by Teftamente, Legaten, giften by levende Lijve, oft in gevalle de doot gedaen by minre dan vijf-en-twintich Jaren van onroerlijcke goeden,oft by de welke de onroerlicke goeden fou- den belaft wefen met fomme van gelde oft Rente ten Lijve oft eeuwelijck, tot profijte van heuren Curateurs , bewaerders oft andere heure Admini- ftrateurs, oft van heuren kinderen oft tot profijte van heuren Peters ende Meters , oft van heuren Concubinen, fullen wefen nul ende van onweer- den, bevelende allen Rechteren dat alibo te wijièn. XIII. Dat alle Notarifen geadmitteert ende gheappro- beert, fullen ghehouden wefen te maecken goct code rechtyeerdich Regifter ende Prothocolle van alle Contracten, Teftamenten ende andere AcTen die fy pafferen ende ontfangen fullen, ende de fel- ve regiftreren by ordene dat fy die ontfangen ende epalièert fullen hebben, Ende in 't eynde van élc- e Contract, Teftament oft andere AcTeteeckenen 't voorfz Regifter ende 't felve wel bewaren.om daer oe recours te hebbè wanneer dat van noode wefen al, opte peyne ghepriveert te wefen vanden voorfz aet, ende verklaert inhabil nimmermeer te mo- en exerceren Officie,ende bovendien arbitralick ecorrigeert. |
|||||||||
|
Ende
|
||||||||||
|
PlacatetLj. ι. Boeck. 7. Tit.
|
||||||||||||||||
|
3^0
|
||||||||||||||||
|
B*9
|
||||||||||||||||
|
fal mogen nemen oft heffen 'eenige douwarie oft
ander gewin, ('t zy uyt krachte van contrade voor 't Houwelijck, van coilume vanden Lande, by Te- ilamente, Gifte, Overdracht, Ceiïie, oft anderfints i η wat manieren dat het zy,) op de goeden die de vooriz Dochter fal mogen achter laten , al waer 't dat hy nae 't Houwelijck volbracht zijnde, verkre- ge confent van Vader ende Moeder vanden voorfz Vrienden ende Magen, oft vander Juilitie, waer op wy in dit iluck geen reguard en willen ghenomen hebben. Infgelijcks indien eenige Dochter oft Vrouwe haer vervorderde te contraderê huwelick met eenen Sone niet excederende d'oudcrdom van vijf-en-twintich Jaren, fonder confent van Va- der oft Moeder, oft vanden naeften Vrienden ende Magen, oft van die vander Juilitie vander Plecke, fulcke Vrouwre en fal nimmermeer mogen nemen oft lichten eenige douwarie oft andere gewin opte goeden die fulcke Man fal mogen achterlaten,'t zy uyt krachte van contrade van 't Huwelijck, van coftume vanden Lande, byTeflamcnt, Gifte, Overdracht, CeiTien, in wat maniere dat het zy, al- waer 'tfoo dat fy nae 't huwelick geconfommeert, verkregen confent van Vader oft Moeder, vanden voorfz Vrienden ende Magen, oft vander Jufticic, waer toe wy niet en willen ecnich reguard gheno- men te worden. Voorts verbieden wy allen onfen Onderfaten, niet tegenwoordich te wefen, confen- teren oft accorderen fulcke huwelijcken , ghedaen fonder confent vander Juilicie, ofte te ontfangen, onderhouden oft logeren fulcke gehuwede in heu- |
||||||||||||||||
|
XIIII.
Ende verbieden den voorfz NotariiTèn te ontfan-
gen oft paiTeren eenige Obligatien, gheloften oft Contraden, Alienatien, Teitamenten oft leften yville van Perfoonen hen onbekent, ten zy dat de getuygen geilelt inde voorfchreve Obligatien oft andere Aden voorfz, Luyden van eeren, weerdich van gheloove , bekent zijn den voorfz NotariiTèn, ende dat (y affirmeren dat de Perfoonen fulck zijn als fy hen baptiferen ende noemen, ende tot defen eynde fullen de voorgenoemde NotariiTèn gehou- den wefen 't felve te verklaren inheur inilrument, feggende inde tegenwoordicheyt van fulcke getuy- gen die 't geaffitmeert hebben, &c. XV.
Wy willen oock dat de voorfz NotariiTèn in hen inilrument infehnjven fullen de plaetfe vande do- micilie oft woonitede vande Perfoonen die eenige Ade voor hen paiTeren fullen, alles opte peyne van arbitralijcken gecorrigeert te worden. XVI.
Dat alle falariiTen van alle Advocaten, Procu- reurs, SecretariiTen, Medecijns, Chirurgijnen, Apo- thecariiTcn,Klercken oft NotariiTen,oft oock andere Arbcydcrs,huere van Dienaers oft DieneriTen,mitf- gaders den prijs van Coopmanfchap ten flete gele- vert, betalinge van geborchde gelagen fullen moe- ten geeyfcht worden judicielickenbinnen twee Ja- ren vanden dage vanden dienite oft arbeyt gedaen, Coopmanfchap gelevert,oft gelagh gheborcht, fon- der nae den voorfz tijdt overilreecken zijnde, daer |
||||||||||||||||
|
af te mogen doen vervolch met rechte, ten zy dat | re Huyfen, opte peyne vanfiondtert gouden Caro
|
||||||||||||||||
|
lus guldens, oft andere groote peyne arbitrale.
Verbieden oock alle NotariiTèn te ontfangen eeni- ge contrad voor 't Huwelijck, oft andere ghelofte, om te komen tot fulcke huwelijcken , opte peyne van privatie van heuren ftaten, ende boven defen arbitralicken ghecorrigeert te worden. Bevelende allen onfen Officieren , Fifcalcn, te nemen goede toelicht, te doen bewaren ende onderhouden defe Ordonnantie, ende calengeren ende doen punie- ren de O verbrekers der felver, fonder faveur oft dif- fimulatie. XVIII.
Ende ten eynde dat de ghemecne fac'cken van onfe voorfz Landen mogen wel ende deuchdelijc- ken geadminiitreert worden, Wy bevelen ende or- donneren de Commiiïariifen, die wy alle Jare feil- den om te vernieuwen de Wetten van onfen voor- fchrevcn Landen, midtfgaders allen den genen die lait hebben te kiefen oft nomineren de Perfoonen die in der Wetbehooren te zijn, ofte te hebben de adminiitratie vande gemeyne faecken, oft vanden inkomen van onfen Steden oft Gemeyntcn, te ne- men, kiefen ende nomineren op heuren Eede, die nutile Luyden, ghequalificeert ende bequaem, als fy fullen konnen recouvreren, fonder hier inne te uferen van onbehoorlijcke gonite, oftaenfehou te nemen op naderhey t oft maechfehap. Verbieden- de feer fcherpelijcken te nemen, kiefen ofte nomi- neren eenige openbare Overfpeelders, oft notoir- lijcken gediffameert van andere deliden oft mefu- fen,oft gefufpedeert van Sedcn, of diegewoonlick zijn hen droncken te drincken. Ende indien fulc- ke Luyden inder Wet gheilelt waren, Wy willen ende bevelen dat onfe die Coninginne Douagiere van
|
||||||||||||||||
|
dat daer af zy Cedulle ofte Brief van Obligatie, uyt
krachte vande welcke men fal mogen vervolgen fulcke fchuldenby na thien Jaren tegens de princi- pale verobligcerde. Maer indien fy van levende ter doot komen, foofal men gehouden wefen 't vooriz vervolch met rechte te doen tegens de Erfghena- men oock binnen twee Jaren na 't overlijden van- den gheobligeerden, te reeckenen vanden dage dat de Crediteur fal kenniile ghehadt hebben van 't overlijden van fijnen fchuldenaer , ende daer nae niet. Maer nae de expiratie vanden voorfz tijdt fulcke fcbulden fullen geacht worden, behoorlijck gequeten, ende voor de felve en fal men geen adie hebben. XVII.
Ende want dagelijcks veel inconvenienten ghe- beuren in onfen voorfz Landen, overmits de hey- melijcke Houwelijcken die gecontradcert worden tuilchen jonge Luyden, fonder advijs, raedt ende confentevan Vrienden ende Magen van beydc zij- den. Wy aenmerekende dat na difpofitie van ghe- fchrevcn rechte,fulcke Houwelicken niet en corref- ponderen tot eerbaerheyt ende goede gehooriaem- heyt, ende ghemcynlick komen tot fwaren eynde, Willen, ordonneren ende itatueren, dat indien ye- mandt hem vervordert te ibllicitcren oft verleyden eenige jonge Dochter, niet excederende den ouder- dom van twintich Jaren,met ghelofteofte ander- fints, met haer houwelijck contracteren, oft by fey- te contraderen houwelijck fonder confent van Va- der ofte Moeder vanden voorfz Dochter, oft vande meefle Vrienden ende Magen, in gevalle iy Vader noch Moeder en hadde , ofte vande Wethouders vande Plaetfe, dat fulcke Man te gecnen tijde en |
||||||||||||||||
|
>
|
||||||||||||||
|
Vervattende veifcHeydën Placaten vaïi Policio. jil
|
||||||||||||||
|
321
van Hongarijen, cndc Hooft cnde Luyden van on-
fen fecreren Rade , de felve doen fchandelijcken deilitueren endc priveren van heuren ilaten , ten exempele van allen anderen , fonder datfy in toe- komende tijden meer inde Wet fullen mogen of hebben adminiftratie vandc gemccnc faecken. XIX. Ontbieden daer ommeende bevelen onfen lie- ven endc ghetrouwen die Hooft - Prefident ende Luyden van onfen fecreten ende grooten Raden, Cancelier endc Luyden van onfen Rade in Bra- bandt , Gouverneur, Prefident ende Luyden van onfen Rade te Luxemburgh, Prefident ende Luy- den van onfen Rade in.Vlaendcren , Gouverneur, Prefident ende Luyden van onfen Rade in Artoys, Hooch-Bailliu, ende die Luyden van onfen Rade te Bergen in Henegouwe, Stadthouder, die eerfte ende andere onfe Raden in Hollandt, Gouverneur, Prefident ende Luyden van onfen Rade te Namen, Gouverneur van Rijfïele, Douay endeOrchies, Stadthouder , Prefident ende Luyden van onfen Raden in Vrieflandt , Over - YiTel. Utrecht ende Groeningen , Provooft van Valencijn, Rentmee- ilers van Beweft ende Beooiterfcheït in Zeelandt, Schout van Mechelen , ende allen anderen onfen Rechteren, OiTicieren, Wethouders ende Ondcr- faten, dat fy defe onfe tegenwoordige Ordonnan- tie , ende alle die Poinden endc Arriculen voorfz, fcherpelick onderhouden ende obferveren, ende die wy willen onderhouden ende gheobferveert te |
||||||||||||||
|
worden voor Edi<Üt en eeuwige Wet, fonder eenige
contraventie ofte tegen feggen, niet tcgenftaèndë eenigcPrivilegiën, Rechten,Coilumenoft Ufan- tien ter contrarien, totten welcken Wy uytonfer rechter wctenheyt ende volle macht ghederogeert hebben, ende derogeren by defen. Verbiedende allen onfen voorfz Rechteren , Officieren ende Wethouderen aenfehou te nemen opte Privile- giën, Coftumen oft Ufantien, by deweJckconfe voorfz Ordonnantien in cenigenpunctfouden wor- den Yerachtcrt oft belet. . . " . , r
■ ■ ί l
Ende op dat van al des voorfchreven is, niemant
ignorantie en hebbe oft pretenderen, fo willen wy dat onfen voorfz Gouverneurs, Raden Cnde Offi- cieren, elck in fijne Jurifdióhe ende Bewinde,defen Brief doen kundigen cnde uytroepen, ter plaetfen daer men gcwoonlijcken is publicatie te doen,pro- cedcrende tegens den Overtreders van onfe voorfz Ordonnantien, by vafte executie reële vandc pey* nen hier boven verhaelt, Want ons alfoo ghclieft. Des t'oorkondcn, foo hebben Wy onfen Zegel hier aen doen hangen. Gheghevcn in onfer Stadt van Brucllcle, den vierden dach van O&obri, in 't Jaer ons Heeren duyient vijf hondert ende veertich,van onfen Keyferrijcke dat een-cn-twintichftc, ende van onfen Rijckcn van Caftilien ende anderen, dat vijf-en-twintichile. Onder ilondt gefchreven , By den Keyfer in fijnen Rade, Ende geteyekent, Verreiken. |
||||||||||||||
|
2. Ordonnantie vanden Keyfer,gemaeckf inden lare vijfthien'hondert vier
ende meerticb , Noopende Kem'ijjien rvan Oootflagen, Brieven wan Legittimatkn 3 Brieven
man Placaet, Brieven man Refpijt, Brieven man CeJJïe , Brieven man Benefitie man Inventaris. |
||||||||||||||
|
Acrle, by der gratie Godts Roomfch Key-
' fer, altijdt vermeerder des Rijcx, Coninck : van Germanien, van Caftilien, van Leon, van Grenade, van Arragon, van Navarrc, van Na- pels, van Cccillic, van Maillorque, van Sardeyne, vanden Eylanden van Indien, endc vafte Landen der Zee Occeanc, Ecrtz-Hartoge van Ooftentijek, Hartoge van Bourgoingien, van Lothier, van Bra- bandt, van Lemburch, van Luxenburch, ende van Gclre, Grave van Vlaendcren, van Arthoys, van Bourgoinge , Paltz-grave endc van Henegouwe, van Hollandt,van Zeelandt, van Fcrrettc, van Ha- genau, van Namen cndc van Zutphen, Prince van Zwave, Marck-grave des Hcylichs Rijcx, Heere van Vrieflandt, van Salme, van Mechelen, vander Stadt, Steden ende Lande van Utrecht, Over-YiTel cndc Groeningen, ende Dominateur in Afie ende Afrijcquc, Allen den geenen die defen onfen Brief lullen ficn, Saluyt. Α L S O O door 't groot getal van fupplicatien die men dagelicks in onfen fecre- ten Rade prefentcert, men bevindt cnde ghcwacr wordt der menichte ghewoonte endc cnormitcyt vandc Dootflagen, Moorden ende andere delicten cnde mefufen die in onfen Landen ende Heerlijck- neyden van herwaerts over ghecommittcert wor- den, fpruytcnde eenfdeels foo uytde traegheyt en- de ncgligenticn vande Officieren die hun debvoir |
niet en doen, d'voorfz Dootflagcrs aen tctaflcn
endc corrigeren, als oock uytdcr lichtichcyt van 't verlecnen vande Brieven van Rcmiffje endc Par- doenen vande voorfz doodtflagen ende andere de- licten, ende dat onfe Officieren, Fifcalen procede- rende ten interincmente vandienheur debvoir niet endoen,oock dat dOiïicicrcn(den welcken geoor- loft is van fimpelc dootflagen op d'informatie by hen ghenomen te compoferen) hen niet en inforJ meren foo 't behoort,waer uyt gefchapen is dat vele andere delicten ende inconvenienten in onfe voorfz Landen dagelijcks lancx foo meer gebeuren cnde toe kommen mochten. S O O IS Τ, dat Wy bcgecrende daer toe teverficn ende ordre ftcllen, niet alleen op de confeflïe cndc intcrinemente vandc voorfz Brieven van Remiiïie endc Pardoene, Maer oock op 't ftuck vande Brieven van Refpijte, Ccilic cndc Beneficie van Inventaris, cndc van an- dere Brieven van gratie, dewelcke lbo wy verftacn dickvvils verkregen worden om de Crediteuren en- dc Schuit-eynchers te frauderen ten grooten fchade , achterdeel ende intcreitc vandc ghemce- ne welvaert van onfe voorfchreve Landen, wy om- me defe redenen, ghchadthier op 'tadvijs vanonfe Provincialen Raedc van herwaerts-overe , hebben by rijpe deliberatie van Raede gheordonneert ende gheftatueert, ordonneren ende ftatueren voor X Edift
|
|||||||||||||
|
Placaten. \u Boeck· 7. Tic
|
|||||||||||||||||
|
324
|
|||||||||||||||||
|
3*3
|
|||||||||||||||||
|
VI.
|
|||||||||||||||||
|
E,di& ende eeuwige Wet 't geene dat hier nae
|
|||||||||||||||||
|
In gevallede voorfchreve Officier negligent ware
de Delinquante te apprehenderen, ibo fal hy ghe- priveert werden van fijne Officie, ende daer - en- boven verbeuren de boete van hondert Carolus guldens. ë VIL Dattegens de dootflagers geapprehendeert den
Officier, fal ghehouden wefen te procederen met alle deligentie fonder uytftcl ofte vertreck, in wat maniere dattetzy, ende hier inne fijn uyterftedeb- voir doen, op pene van arbitralicken gecorrigeertte worden. VIII.
Dat van dootflage d'een Lant, Aerdc ofte Heer·
lickheyt niet en fal mogen bevryen d'andere, maer fullen de Dootflagers pugnifTable wefen in ende al over de Landenvan onfergehoorfaemheyt,ende te defen eynde fullen de Officieren fchuldich wefert elcx anderen over te feynden,'t dubbel vande infor- matien by hen ghehouden, foo dickwils ende me- nich-werven fy des verfocht fullen worden. IX.
Dat alle Impetranten van Brieven van Remiffie
belaft metinterinemente, fullen gehouden weien die te prefènteren den Rechteren, dien 't behoort binnen fes Maendê na de date van dien, opte pene ende verbeurte dat de felve Remiffie na den voorfz feren van fimpele dootflagen, niet en fullen maec- | tijde van fes Maenden, fullen gehouden wefen voor |
|||||||||||||||||
|
v
vdf
dfedtdvoHbfivfono
|
|||||||||||||||||
|
ken compofiticfouder cerft ende al voorendevoor
fchrevc informatien by hen genomen, terfkmt nac de gefchiedeniffe van 't feyt endeeenige andere, fo verre fy-luyden die t'federt ghenomen hebben om breeder advertiffement van 't feyt te exhiberen, en- de overleveren den Rade Provinciael vanden Lan- de daer den dootflach ghecommitteert is, welcke Racdt Provinciael d'informatie ghefien verklaren fullen, of den dootflach fimpcl wefen of vallen fou- de in compofitie oft niet, om daer naby den voorfz Officiers met advijfe vande Luyden van onfen Re- ken-kamer , totter voorfz compofitie ge procedeert te werden nac ghewoonte , fonder dat den voorfz Raedt Provinciael hem fal anderfints mogen on- derwinden mettc voorfz compofitie oft Remiffie, dan alleenlijck opte voorfz informatie te verklaren oft feyt ghequalificecrt is omme te compoferen of niet, hem verbiedende wel fcherpelijck te defen eynde de voorfz informatie te recoleren. III I.
Dat geen Officieren en fullen compoferen , ten
zy fyluyden terftont nae de gefchiedenifle vanden feyt de voorfz informatie ghenomen hebben, opte privatic ende verbeurte van heuren Officien. V.
Dat nac 't committeren vanden dootflach, d'Of-
ficicr vandcr Plactfe fal gehouden wefen fijne deli- gentie ende naerfticheyt te doen, den Perfoonevan den dclinquant acn te tarten ende apprehenderen, om over de felve Juftitic te doen,ende foo verre hy die niet konde apprehenderen, in fulckcn ghevalle fal hy terftondt aen flacn ende fleilen in fijnen handen by goeden Inventaris, alle ende yeghe- lijcke goeden vanden Delinquant, leggende on- der fijne Jurifdicne , ende den felven Inventaris, midtfgaders fijne voorfchreve informatie wel te bewaren. |
|||||||||||||||||
|
gecaffeert ende gerevoceert,fonder dat men tegens
den felven tijde geven fal reftitutie,uyt wat oorfake dat het zv. X.
Dat de geene die in gebreecke wefen fal te pre-
fènteren fijne voorfz Brieven van Remiffie binnen den voorfz tijdt van fes Maenden , indien hy ver- foeckt nieuwe Remiffie ende de felve verkrijcht, fo fal hy andermacl betalen 't recht vanden Zegeic, ende vanden Secretaris, al of hy noyt Remiffie ver- worven hadde. XI.
Dat men van nu voortaen egheen Brieven van
Ampliatie verleenë noch expediëren en fal,om wat faecke dattet zy, welcke Ampliatien wy verboden hebben ende verbieden by defen , niet te min die gene die eenige faecke inde narratie van fijnder Re- miffie geobmitteert fal hebben, fal mogen prefèn- teren andere Requefte omme te hebben nieuwe Remiffie, inde welcke hy gehouden wort te narre- ren verworven te hebben Remiffie niet fouffefan- telicken genarreert,opte pene dat by gebreecke van dien , de tweede Remiffie foude wefen fubreptüs, mitfgaders oock de eerfle Remiffie die van flondcn acn fal wefen gecaffeert, al eer men deliberere opte tweede Requefte om daer nae opte felve geappoin- (iteert te worden foo 't behooren fal. XII.
Dat alle Impetranten van Remiffie ten dage
vande prefentatie, van heure Remiffien fullen ghe- houden wefen in Perfoone te compareren om te verfoecken d'interinement, ende van daergaen ende blijven in ghevangeniffe ter tijdt toe datby den Rechter anders geordonneert fal wefen, fonder dat den Rechter fal mogen den voorfz Impetrant ontflaen, jönder cerft ende al vooren in gheflootcn gevangeniffc geweeft, ende d informatie by den . Officier
|
|||||||||||||||||
|
525 Vervattende verfcheyden
Officier vander Plaerfe ghehouden, deurficn ende
eevifioeert te hebben.
h XIII.
Dar d'Officier vander Plaetfe, foo wanneer men
hem dachvacrden fal om te procederen totten in- terinemente vande Brieven van Remiilie, fal ghe- houden wefen 't dobbel van fijne informatie geflo- ten ende ghefegek over te geven den Deurwaerder of Executeur, midts nemende fijnen behoorlicken falaris, welcke informatie d'voorfchreve Deurwaer- der gehouden wort te voegen met fijn exploiét,om- me die te overleveren den Officier ten dage die- nende op 't voorfz interinement. V XIIII. Indien d'voorfz Officier fwaricheyt maeckte te
overleveren 't dobbel yande voorfz informatie, bc- halven fijnenrcdelijckenfalaris, ende dat daeraf blijeke by de relatie vanden Deurwaerder , foo fal hy verdachvaert worden om r'fijnen koile d'voorfz informatie over te brengen, ende boven dien gecor- rigeert ter arbitragie vanden Rechtcr,die de kenniiTe vande voorfz interinemente hebben fal. XV.
Dat de O fïicieren,Fifcalen fullen gehouden we- fen wel ende neerftelijcken te deurfien ende vifite- ren d'voorfz informatien, ende indien fy die fouffi- fant bevinden,des fy hen fullcn mogen dragen tot diferctie vanden Rechteren, confenteren oft weder- leggen d'interincment vande voorfz RemiiTicn, en- de fo verre fy die niet en fullen bevinden fouffifant, fullen mogen verfoecken d'voorfz informatie gere- colieert, of andere ende betere gemaeckt ende ge- houden te worden. XVI.
Dat de Rechter fal rejederen de Remiilie fo ver- re de faecke daer toe ghedifponeert is, niet jegen- fhende dat de Officieren , Fifcalen daer inne con- fenteren : Verbiedende allen Rechteren te procede- ren ten interinemente vande voorfz Remiifien ,op 't confent vande voorfz Officieren, Fifcalen, fondcr eeiilte fien ende vifiteren de voorfz informatien, na£ de welcke d'voorfz Rechteren gehouden fullen wefen hen te reguleren. XVII.
Dat parthye gheintereifeert verdachvaert om te procederen ten interinemente vande voorfz Remif- fie, fal de felvc mogen weder-leggen, niet alleenlick οιτΛε hebben fijn intcreft, maer oock ten eynde vanrejeche ende puniticcriminele, ende hier inne fupplercn d'Officie vande Fifcalen,behoudelick in- dien hy dat doet tonrechte, dat hy die koften beta- len fal ter decifie vanden Rechter, ende daer-en- bovcn worden arbitralicken gecorrigeert. XVIII. Dat alle verfwegen redenenofPun&en eenich- fints aggraverendc den dootflach , ende dies ons hadde mogen moveren , niet foo iichtelijck te ver- lecnen de voorfz Rcmiific, fullen de Remiilie ma- ken fubrepticie ende van onwaerden. XIX. Infghelijcks alle valfche exprelfienghedaenom 't feyt te verfchoonen, als narrerende den Impe- trant te wefen van goeder fame,oft den overledene van quaden levene oft converfatie ende diergelijc- ke, fullcn de remiffien maeeken,obrebtiis ende van onwaerden. |
3ió
XX.
Dar men in materie van interinemenr vande Re-
miilie niet en fal mogen ghebruyckcn Requcfle Civile. XXI.
Dat alle Dilayen die men den Impcrrant van
Remiifié accorderen fal, fullen weien peremptoir. XXII. Dat men ProceiTe hangende op 't interinement
van Rcmiific, gehouden fal wefen te wijfen en ter- mineren fo fommierlickcn alsmogelick wefen f il. XXIII. Dat de Rechteren arbitrerende de civile beterin-
ge, nier cn fullen mogen de felve minder eitimeren dan tot twintich gouden Carolus guldens,maer wel hooger naerde qualiteyt van lmpetranten. X X 1111. Indien de lmpetranten niet en kunnen betalen
de voorfchreve amende van twintich Carolus gul- dens , de felve amende fal ghecommitteert ende" verkeert worden in andere peync corporelle van geeiTelinge, oft anderfinrs ten arbiterfchappe van- den Rechrer. XXV.
Dar geen Officiers cn fullen mogen compoieren
voor doodrflagen tot minder ibmmc dan dertich gelijcke Carolus guldens. XXVI.
Dardefe Ordonnantie te verftaen is alleenlijck
vanden dootflagen, om de welcke de dootilager be- hoorr criminelijcken gheexecureert ende ter doot gebracht re worden,ende niet fo wanneer den door- iïach fal wefen gecommirteert, vcrweerens lijfs by ongeval,ofr wanneer den Perfoon gequetft is,maer nier rorrer doot,ende niet re min by ander accidenr aflijvich wctde. XXVII.
Dac men van amenden ende compofkicn voor
dootflagen nier en fal accorderen grarie ofr quijr- fchcldingc, ren ware om gcdacn dienftcn ende by onfen expreflen confentc. XXVIII.
Dat geen Brieven van Legittimatic cn fullen vcr-
leenr werden voor Baflaerden, gewonnen by Gee- ftelickc oft Religieufc Perfooncn, noch oock by Weerlicke Perfooncn,duyrcndehcnluyden I luwe- lijeken ftaet,ten ware by onfen expreiicn confenre ofr uyr fpeciale grarie. XXIX.
Dar in alle Brieven van Placate , die gheaccor-
dcert fullen werden op d'exccurie van eenige bul- len oft provifien,apoftolicken van Prochiacnichap- pen ende Prochic-Kerckcn geadjonftrecrr ende ge- itel t fal wefen, dar d'Imperranr vande felve gehou- den wefen fal re renderen rer plaetfe van fijne Pa- rochie- Kerckc , fondcr die by andere te mogen be- dienen. XXX.
Dat egeen Brieven van Placaet en fullen gheae-
cordeert werden, op Privilegie van niet re renderen op de Parochic-kercken, ofr op difpenfatic van on- waerden , oft die de fpraceke vande Lande niet en kan, noch oock op coadiuroricn in prebenden,oft andere fimpelc bencfirien. XXXI.
Dat Brieven van refpijteende arterminatievan
X % fchul-
|
|||||
|
Placateo-ι. i.Boeck. ?.Tit.
|
||||||||||
|
3x8
|
||||||||||
|
327
|
||||||||||
|
oft voor Notatifen Imperiael, ondereen Zegel van-
de Contraéten, bewaert by den Officieren daer toe ghecommitteert, fullen oock geen ftadt grijpen te- gens Sententicn gepaffeert, in kracht van ghewijf den, ten zy dat de fchuldenare tot armoede geko- men zy by fortuyne, fonder fijne fchult. XXXIX. Voorts ordonneren wy, dat de geene die hen ful-
len willen dragen Erfgenamenby Benefitie van In- ventaris , fullen ghehouden wefen daer toe te ver- werven onfe opene Brieven daer toe dienende, en- de de felve gheimpetreert, doen ende volmaecken den Inventaris binnen veertich dagen nacrd'im- petratie,ende den Inventaris volmaeckt, lullen de Impetranten ghehouden wefen te doen eftimeren de goeden by Luyden geexperi men teert, ghe-cedt ende daer toe gheordonneert by de Wet daer't Sterf-huys leggen fal, ende nae volgende de felve eftimatie ofte waerdeeringe , ilellen cautie ende Borch-tochte van wel te bewaren de goeden, ende daer mede de Crediteuren oft Legatarifen te vol- doen foo 't behoort, al eer fy eenige apprehenfie ful- len mogen doen, opte pene ghehouden te wefen voor fimpcle Erfgenamen, indien fy-luyden appre- henfie deden fonder te obferveren de iblemnitey- ten als boven,onder welcke cautie fyluyden behou- den fullen 'tghebruyck van den goeden van den Sterf-huyiè. XL.
Ende dat de fchulden vanden Stcrf-huyfe we-
fende klare ende liquide, niet en fullen mogen ver- achtert worden om fchulden oft laften niet gheli- quideert, maer fullen betaelt worden, midts Hel- lende cautie te weder-keeren ende reftitueren , naer rate van't geene de goeden nietenkonnen dragen, fonder te verwachten de decifie vande Pro- ceiien opte fchulden niet geliquideert zijnde. Ontbieden daer omme ende bevelen onfen Lie-
ven ende getrouwen die Hooft-Prefidenten , ende Luyden van onfen Secreten Rade, die Stadthou- der ende andere van onfen Rade iiiHollandt, die voornoemde van onfe Rceckeninge aldaer,ende al- len anderen onfen Rechtercn, Jufticicren die dit aengaen fal, heure Stedehouders ende een yeghe- lijcks van hen byfonder, ende foo hen toebcnooren fal,dat fy onfe jegenwoordige Ordonnantie, Statu- ten, EdicT: ende Verbodt, ende alle de Poindcn*en- de Articulcn daer inne begrepen,houden ende ob- ferveren, ende doen houden ende obferveren , naer hare formc ende inhouden, fonder daer jegens te doen oft gedoogen gedaen te worden. Ende ten eyndedat niemandt vande felve ignorantie en pre- tendere, die doen verkondigen ende uytroepen in heutluyder Confiftorie op ecnen Dijnghfdach, en- de ftellen in een Tafereel in goede ende leefelijckc letteren, totten welcken men fal mogen acces heb- ben, Want ons alibo gelieft. Des t'oirkonden foo hebben wy onfen Zegel hier aen doen hangen, Gegeven in onfen Stadt van Bruffele, den ncgen- thienden dach van Meye in 't Jaer ons Heercn vijfthien-hondert vier - ende - veertich. Van onfen Keyferrijcke 't vijfen-twintichfte , ende vanden Rijeken van Caftillien ende anderen , 't negen-cn- twintichfte. Onder itont gefchreven, By den Key- fer in fijnen Rade. Ende gheteyekent, Veneycken. " Noch
|
||||||||||
|
fchulden niet en fullen verleent werden, ten zydat
cerft fommierlijck blijcke by fufHfante Atteftatie vande fchade ende verliefe gefuftineertby den Im- petrant,cnde dat fulcke fchade toekommendezijn buytenfijn fchult. XX XII.
Dat alle Impetranten van refpijte, fullen gehou-
den wefen te doen dachvaerden alle heure Credi- teuren inden Provincialen Raedt, ende aldaer pre- fentcren heure Brieven , midtfgaders heur-luyder Borch-tochte binnen der Maent nae de impetratie, anderfints die Brieven van refpijte fullen wefen nul ende van onwaerden. XXXIII.
Dat de Crediteuren fullen mogen de Borch-
tocht weder-leggen, vvaer op recht gedaen fal wer- den foo fommierlijck als rribgelijck wefen fal. XXX II11. Indien ghefchil rcfe opte fuffifante oft infuf-
fifante vande Borch-tochte, foo wanneer d'Impe- tranten hebben uytitel oft dilay van eender Maent oft minder, om te verifiëren de fuffifantie van fijn voorfz Borch-tochte ,optcpcyne indienhy niet en verifieert, te vcrliefen 'tcffecl: van fijne Brieven van refpijtc,ende ibo verre de gedachvaerden wilt doen blijeken ter contrarie, fal oock hebben (om 't felve te doen) een Maent oft mindere tijdt, opte ver- beurte dat de Borch-tochte fal werden gehouden Yoor fuffifant. XXXV.
Dat men gcene Brieven verleenen en fal om te
bedwingen den Crediteur, te confenteren in 't ap- poinétement ghemaeckt by fijnen fchuldenare, mette meefte partye van fijne Crediteuren, foo verre dat by den voorfz appoin&emente men quijt- fchelt eenige partye vande fchult.ofc dat men geve dach van betaJinge fondcr cautie. XXXVI. Dat alle Impetranten van Brieven van Ceflie,
fullen gehouden wefen die te prefentercü, in recht binnen een Maent vande Impetratie, metden ftaet van alle heure goeden, ende de fclvc af gaen ende abandonneren heure Crediteuren , fonder daer af handclinge te houden, ende affirmeren den voorfz vStaet by Eede , verfoecken d'interinement van heure voorfz Brieven, omgegort ende bloots hooft in Perfoonc ende nictby Procureur. XXXVII. Dat die voorfchreve Impetranten van Brieven
van Cciïïe, verkrijgende andere goeden, fullen ghe- houden wefen die te configneren ten behoeve van heure Crediteuren, ende en fullen niet mogen be- houden dan een Bedde met fijn gevolge, ende van elck ftuck haerreJijckc goeden een, behoudeiijck dat fy niet en fullen mogen hebben noch Tinne- werek, noch Silver-werck, noch andere Meublen van weerden, ende'tgheenedatfy meer hebben fullen , fullen fy t'elckcn rcyfe ghehouden zijn te configneren, tot profijtcvan heure Crediteuren, opte peyne te vcrliefen 't effecl: van heure Brieven van Ceilïc. XXXVIII.
Dat Brieven van Ceflie geen fladt grijpen en ful-
len tegens fchulden bekent, onder onfen Zegel oft van onfen Raden voor Schepenen ende Wethou- ders vanden Steden ende Plaetfen, gheprivilegeert |
||||||||||
|
'
|
||||||||||||||||||
|
,2o Vervattende verfcheyden Placaten van Policio.
|
||||||||||||||||||
|
ÏÏÖ
|
||||||||||||||||||
|
ghehouden by tijden Tam van Dam, in fijn le-
ven Griffier vanden Hove van Hollandt, ftaende aldaer gheregiftreert Folio Lij. Befu- ftende inde Griffie vanden felven Hove, ende naer voorgaende Collatie daer jegens gedaen, is defe daer rnede defèn twaelfden Julij anno vijftien-hondert vijf-en-tnegentich, accorde- rende bevonden. Bymy, Minnefanck.
|
||||||||||||||||||
|
Noch ftondt onder gefchrcven, Defc jegenwoordi-
ehe Ordonnantie ende Articulen daer inne begre- pen zijn ghekondicht, geleien ende ghepubliceert eew'eeft inden Rade van Hollandt, openbacrlijck inde volle Confiftoric opten fes-en-twintighften Meyanno 1544. Jegenwoordich my,ende onder- teyekent,/. Dam. |
||||||||||||||||||
|
Gcextrahcert uyt het ecrile Memoriael-Boeck
|
||||||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollandt·
t. Ordonnantie vande Tolkien binnen Hollandt, in date den eerflen
Aprilts 1580·
|
||||||||||||||||||
|
Llen den geenen die defen jegenwoordi-
ge fullen fien ofte hooren lefen: D O E Ν TE WETEN, DeRidderfchap,Ede- len ende Steden van Hollandt, Reprefen- terendeden Staten vanden felven Lande, Dat, aenmerekende t'heuren berocpe ende lafte is ftaen- de, by alle goede wegen ende middelen, iönderlin- ge in defe jegenwoordige geilcltenifTe des tijdts, te doen voorfien jegens alleonordeningen,mifbruyc- ken ende mifveritanden, die onder den Inghefete- ncn ende Onderfaten der felvcr Landen fouden mogen veroorfaecken eenige fwaricheden, Proccf- fen ofte gefchillen , ende dien volgens onrufl, par- tiidicheyt, tweedracht ende oneenicheyt, tot ver- achteringeniet alleenlick vande gemeene rufte en- de welvaert,maeroock vande waerachtige dienit ende cere van Godt Almachtich. Ende bevinden- de fulcks de voornoemde Staten metter daet da- gcJijcks verfcheyden klachten, rechtvorderingen, confufte ende ghefchillen t'ontftaen ende te rijien, tuffchen d'Ingefetenenende Onderdanen der voor- fchreve Landen, door dien inde faceken, namenc- lick vande Houwelijckcn, ErfFcniiièn ende Befterf- fcnifTen , op de verkoopingen, opdrachten, veron- (crpandenendeverhuyren,midtigadersden Pach- ters ende Bruyckers vande Landen , ende andere onroerende goederen: oock in 't maken van Brie- ven , Regifters ende Schriften daer toe dienende ende behoorendc, infgelijcks in 't berekenen van- den tijdt ende datum vande Jaren vande voorfz ende alle andere Brieven, Schriften, Aden ende Contraden (daer inne tot noch toe verfcheyden ftijle ende maniere van dateren inden felven Lan- de is gebruyekt) egeen gelijckc, eenderhande ende vaftc voet, ordre nochte Wet is geilelt ofte onder- houden , immers hoe wel de voorfz faceken belan- gende, foo by befchrevc η Rechten, als by eenige oude voorgaende Ordonnantien ende Placaten cenfdccls voorfien is geweeft,dat nochtans eenige aerfclfder Rechten ende Ordonnantien, oftdoor eenige quade inghevoerde ghewoonte, ofteby ver- Joop van tijde in ongebruyek zijn ghekomen, ende nier achtervolcht, anderen voor defen tij t zijn ver- eyfichendc naerder interpretatien, verklaringe, ver- nicuwinge oft vermcerderinge, tot beter onder- houdt vande Policie ende Staet vanden Landen, ende meerder gherechticheyt der Ingefctenen van d'en : Hebben daer omme de Ridderfchap, Ede- |
len , Steden ende Staten voor genoemt, by advijfè
ende deliberatie van den Prefiderende ende andere Raden over Hollandt, Zeelandt ende Viïcilandt, voor eeuwich Edidlgeordonnecrt ende geftatucert, ordonneren ende ilatucren by defen. Eerft, aengaende den Houwelicken ftatc, omme
te voorfien op d'ongcregcltheden die dageüjcks ib langer foo meer ghepleecht worden inde verfame- linge van verfcheyden Perfooncn, ende daer op al- fulcke ordre ende reeule te ftellen, waer mede een yegclijckin fijn ghemoet ofte ghefinthcydt mach worden voldaen, ende dat de goederen ende Erfie- niifen ibnder fwaricheden oft ProcefTen,mogen vol- gen den geenen die daer toe geraeckt ende ghefon- deertzijn. ΙΓ.
Dat van nu voortaen alle Perfooncn malkande-
ren in graden van maeghfehap oft affiniteyt hier naer verklacrt ende verboden niet beflaende, van wat flate , conditie, ghemoet ofte gheiinthcyt die zijn, die ten tijde vande publicatie van defen , als ghe-cchtc Luyden te iamen fullen Huys houden , woonen ende converfcren, ghclijck alle andere die indcrKerckcnofte voor eenige publijcque Perfoo- ncn in te famen-wooninge ,Huys-houdinge ende converfatic, als ge echte Perfoonen zijn ghetreden, by eenen yegelijcken gehouden, geacht ende ghe- reputeert fullen worden,gelijck fy gehouden, ghe- acht ende gereputcert worden by defen, voor ghe- echte Perfoonen, in allen fchijn oft fy voor de Ma- giftraten, ofte voorde Kercken-dienaren, ofte ande- re publijcke Perfooncn, hacr trouw openbacrlijck hadden gegeven ende bekent gemaeckt, ten ware de felve oft eenige van hen-luydert niet voor de Magiftraten ofte voor de Kercken - Dienaren hare trouwe belooft ende bekent gemaeckt hebbende, daer by hen bevonden befvvaert, de welcke binnen den tijdt van drie Macnden nae de publicatie van defen, gehouden fullen zijn te compareren voorde MagiftraetvanhaerWoon-plaetfe, endede felve hare fwaricheyt te kennen gheven , omme daer op gelet ende gedaen te worden naer behooren: Wei- verftaende dat de gene die voor de Magiftraten of- te Kercken-Dienarcn, hare trouwe niet bekent ge maeckt hebben als vooren , ende nochtans inde voorfz te famen-wooninge, huys - houdingc ende converfatie als ge-echte Luyden begceren te blij- X 3 ven,
|
|||||||||||||||||
|
331
|
|||||||||||||||
|
PlacateiLj. 1. B
|
331
noch te famcn voegen, voor dat by den Colleaie
vande Magiftraet met kenniiTe van faecken 't felf. de henluyden worde geordonneert. De voorfz ge- boden gedaen zijnde, in ghevalle daer tegens geen Wettelijck weder-feggen is gevallen, fullen de Per- foonen by de Magiftraten ofte Kercken-dienareti getrouwt worden, volgende d'Ordonnantien die in de Kercken gebruyekt worden, cnde die den Magi- ftraten daer toe by den voorfz Staten over ghefon. den fullen worden. Alle de gene die hen na de pu- blicatie van defcn, anders in huys-houdinge ende te famcn wooninge by malkanderen fullen voegen cnde conferv'ercn als Echte Luydcn , fullen voor d'ecrftc Maent datfy te famenhuys houden ofte woonen, verbeuren clcks een muldc van vijftich ponden van veertich grooten 't pont, inde tweede Maent daer en boven noch een mul&e vanhondert ponden, inde derde Maent een mulde van twee nondert ponden , t'appliceren den Hooft-Officier, den Armen vande Plaetfe, ende den Aenbrenger elcks een derde-paert, ende foo verre fy langer by den anderen blijven, fullen voor den tijdt van thien Jaren uyt den Lande van Hollandt ende Vrieflant gebannen, ende boven dien in hare goederen ghe- muideert worden nae de qualiteyt vande Per- foonen . IIII.
Ende alfoo volgende de Goddelicke,natuyrIicfce
ende befchreven Rechten, in den H. Echten-ftact, als in eene ordeninge Godts,toteerlick onderhoudt ende verbreydinge des mcnfchelicken gheflachts ingeftelt, tuflehen den genen die malkanderen in bloede ofte fwagerfchap binnen feeckeren grade zijn beftaende, verboden is Houwelicke te contra- deren, ende dat wel eenige verfcheydenheyt ende duyfterheyt inde bereeckeninge der felver graden, byfonder van Maeghfchap vande zijde komende, wort bevonden : Sqo ift dat de Staten de verboden graden hier nae hebben doen uytdrucken,ten eyu- de eenen yeghelijcken des te beter daer van mach worden onderrichtende egeene ignorantie en pre- tenderen . Ordonnerende ende verbiedende over fulcks, dat egeene Perfoonen, van wat qualiteyt, conditie ofte ghefmtheyt fy zijn,binnen de naevol- gende uytgedruckte graden, malkanderen in bloe- de ofte aiFiniteyt beftaende, t'famen en fullen mo- gen gevoecht worden, nochte eenichfins malkan- deren trouwen, op peync dat de felfde niet alleene van onwaerden gehouden, maer oock fy-luyden in |
||||||||||||||
|
ven, vry cnde toegelaten fal zijn, gheüjck by defcn
henluyden vry cnde toegelaten wort, voor de expi- ratie vande voorfz drie Maenden te maken alfulc- ke houwelijckfche Voorvvaerden, als hen-luyden goet duncken fal. Ende worden midts dien oock voor ge-echte ende getrouwde Perfoonen ghehou- den, alle de gecne die geduyrende de vervolginge, uyt faecke vande Religie , inde Landen van her- waerts-ovcr, malkanderen getrouwt, ende als ghe- echte Perfoonen , 't zy uyt ofte binnen de voorfz Landen t'famen gewoont hebben, hoe wel fy hare trouwe inde Kcrcke, overmidts de diverfiteyt van Religie nieten hebben bekentgemaeckt,endc niet tcgenftaende cenige vande felvc Perlbonen zijn overleden, alles in allen fchijn of fy ten tijde als fy aen malkanderen getrouwt, ende in huys-houdin- gc getreden zijn, inder Kerckc hare trouwe bekent gemaeckt hadden, III.
Ende de geene die hen naede publicatie van de- fen ten Houwelijcke ofte in Echten-itaet fullen willen begeven, fullen gehouden zijn te compare- ren voor de Magiftraten ofte Kercken-dienaren vande Stede ende Plaetfen haerder rcfidentie,ende aldaer verfoecken dat hun ghegunt fullen worden drie Sonnen-dacghfche ofte MercVdaeghfche ghe- boden, te doen inder Kercken, van 't Raedt-huys ofte andere Plaetfen daer 't Recht gehouden wort, op drie Sondagen ofte Merd-dagen den anderen volgende: welcke geboden gegunt ende ghedaen fullen worden, ten eyndc een yegelickendie eeni- gc letiêlcn ofte hinderniilen, 't zy van bloede, fwa- gerfchap ofte voorgaende beloften , waer door 't houwelick cgeenen voortganck enfoudebehooren te hebben, wilvoorwenden, 't felve mach doen : Behoudelick nochtans dat de felve gheboden niet gegunt noch gedaen cnfullen worden, als de gene die 't i'chc verfoecken beneden hare Jaren zijn, te weten, Jonge gefellcn benedenhaer vijf-en-twin- tich, ende de jonge Dochteren beneden hare twin- tich Jaren, ten zy de felve de Magiftraten ofte Kercken-dienaren vertoonen het confent van hare Ouders ofte den langhft-levende der felver (indien iy cenige hebben) -. maer indien eenich Jonghman ofte jonge Dochter, boven de voorfz vijf-cn-twin- tich ende twintich Jaren refpedive oudt wefende, ende Ouders hebbende, verfocht de voorfz Son- daechfchc gheboden, fonder te doen blijeken van bare voornoemde Ouders confent : Soo fullen de |
|||||||||||||||
|
voorfz Magiftraten ofte Dienaren, voor 'tprocla-l lijf ende goet geftraft fullen worden, fulcks naer bc
|
|||||||||||||||
|
fchreven Rechten tegens den inceftucufen ende
bloetfchendingcn is geftatueert. V.
Inden eerften , en mogen niet trouwen eenige afcendenten met hare defcendenten,te weten,Ou- ders en Kindcrs opwaerts ende nederwaerts gaen- de in ïnfinïtum. VI.
Infgelijcks niet Broeders met hare Sufters, 't zy van volle ofte halve Bedde. VII.
Ten derden, en mogen niet trouwen de Oomen met hare Nichten, dat is, met hare Broeders ofte Sufters Kinderen, oft Kints-kinderen endedefcen- denten : Nochte infgelijcks de Moeyen met haren Neven,dat is,met haren Broeders ofte Suftersfoon, nochte
|
|||||||||||||||
|
meren vande voorfz geboden, ghehouden zijn de
Ouders vanden Requirant oft Rcquirante,voor hen t'ontbieden, ende in gevalle d'Ouders binnen veer- tien dagen nae d'infmuatie acn hacrluyder Perlbon gedaen, wey geren oft in gebreke blijven te komen, fal de felve weygeringe ghehouden Worden voor confent, cnde fullen de voorfz Magiftraet ende Dienaren voorts mogen procederen tot 't doen vande voorfz Proclamatien cnde Geboden, maer indien de voorfz Ouders compareren , ende eenige redenen allegercn, waer ommc fyluyden in't voor- fchreve verfochte Houwelijck niet en willen con- fenteren,ende daer toe by de voorfz Magiftraet ofte Kercken-dienaren nietgeinduccert en konnen wor- den, foo en fullen de voorfz Magiftraet ofte Diena- ren, de voorfz jonge Luyden niet mogen trouwen, |
|||||||||||||||
|
Vervattende verfcheyden Placaten van Polieïo* $ $ 4
|
|||||||
|
333
nochce Kindts-kinderen ofte defcendenten, beyde
ininfinhum, alfoo Oomen ende Moeyen tenref- pede van hare voorfz Nichten ende Neven, ftaen ndc plaetfe van Vaderende Moeder. F VUL Ende foo vele als 't aengaet de graden van afrt-
niteyt ende fwagerfchap, alfoo de bandt des Hou- welijcx aJfulcke gemeenfchap mede brenght,dat Manneende Wijf maer eene en zijn, foo is 't inf- gelijcks verboden ende geinterdiceert, dat de Man met egeene Bloedt-verwanten ofte Magen van fijne overleden Huyfvrouwe, noch de Vrouwe met egeene Bloedt-verwanten ofte Magen van haren overleden Man, den fel ven Man ende Vrouwe bin- nen de voorfz uytghedruckte graden beftaende, malkanderen niet en fullen trouwen, op ghelijcke peyne van onwaerde ende ilraffe in lijf ende goet als vooren. Namentlijck dat egeenen Man trou- wen en mach met fijn Schoon-dochtcr,dat is,met- te naeghelaten Weduwe fijns Soons , noch mette Weduwe van fijns Soons ofte Dochters fone, ende foo voorts nederwaerts , of met egeene Weduwe cenioer fijner defcendenten : gelijck oock egeene Vrouwe trouwen en mach met haren Schoon-iöne, dat is , mette Man van hare overleden Dochter, noch mette Man van haers Soons ofte Dochters dochtere,ende alfoo vervolgende met egeene Man geweeft hebbende van ecnige hare defcendenten. IX.
Infgclijcks egeene Man mach trouwen met fijn
Stiefdochter, dat is, mette voor-dochter fijnder Huyfvrouwe, noch met eenige vande felve fijne voor-dochteren defcendenten : gelijck oock egee- ne Vrouwe trouwen mach met haer ftief-fone, dat is, mette voor-lbne van haren overleden Man, noch met eenigen defcendenten vande felve hare ilief- fonen. X. -
Item, egeenMan mach trouwen de naegelaten
Weduwe van fijnen overleden Broeder, noch egee- ne Vrouwe den Man van hare overleden Sufter. XI.
Hier - en - boven en mogen niet trouwenden
Man met de Weduwe fijnder Neve, dat is, met de Weduwe van fijns Broeders ofte Suflers Sone,noch mette Weduwe van eenige fijne Broeders ofte Su- fters defcendenten : gelijck oock egeene Vrouwe trouwen mach mette nae-ghelaten Man van hare Nichte, dat is, mette Weduwenaer van hare Broe- ders ofte Suilers Dochter, noch mette Man van ee- nige hare Broeders oft Suilers Kints-kinderen ende defcendenten. XII.
Ende alfoo in 't aengaen ende contraheren van-
den Hcyligen Echten-uact, byfonder goet reguard dient ghenomen, dat 't iêlfde gefchietm aldcr ecr- baerhevt, ende dat alle confufien der voorfz graden (daer deur groote fwaricheden inde Succeiuen en- de anderfints rijfen) verhoedt worden: Soo i£r, dat de voorfz Staten ordonneren, dat indien eenige Perfooncn verfochten hcurc gheboden omme t'fa- men gevoecht te worden, de welcke nochtans de Gedeputeerde vande Magiftratcn ofteKercken- dienaren fouden beduncken, dat ten refpede van- de voorfz eerbaerhey t, ende omme confufic van graden te fchouwen, niet en behooren t'famen ge- |
|||||||
|
voecht te worden, dat als dan de voorfz Gedepu-
teerde énde Kerckén-dienaren 't felfde de Overig- heyt, daer toeteftejlen, fullen aengeven, ende mette voorfchreve veribchte proclamatien fuper- federen , omme mjddeler-tijdt met kenniifé van faecken, 't ièlfde metter Overheyt toegelaten ofte geweygert te worden , foo als nae de GoddeHjcke ende Civile Rechten bevonden fal worden te be- hooren. XIII.
Verklarende alfoo by delen nul ende van on-
weerden ende niet te mogen beftaen, de Houwê- licken die niet inder manieren voorfz én fullen worden gecontraheert ende gecelebrcert, ende dat de geenedie inde voorfz graden van bloede ofte af- finiteyt malkanderen beftaende, hier namaels niet tegenftaendc de voorfz verboden, fouden verme- ten in houwclijcke te treden, daer van fonder ver- drach ofte diffimulatie geilraft fullen worden, met- te penen inde Goddelijcke ende befchreven Rech* ten, jegens den inceftueufen en bloetfchendérs als vooren gheflatueert, fonder dat oock 't Placaet by de Keyferlijcke Majeftey t ghemaeckt inden JarC duyiënt vijf hondert veertich, noopende 't contra- deren van houwelijcke van Perfooncn beneden hare Jaren zijnde, ende depenen daer inne begre- pen, hier mede verandert worden. X 11II. [
Ende alibo de voorfz Staten mede onderricht
zijn, dat de overfpelen onbelet ende ongeftraft blij- ven binnen de voorfz Landen, deur dien dOfficie- ren ende Magiilraten daer tegens niet en doen haer-luyder debvoir als naer behooren, hen excufe- rende, dat wel eertijdts d'Officieren ende Provifo- ren refpedive, by preventie de kennifie vande fel- ve mefufen ende mifdaden hen plegen tonder- winden, fonder de felve groot te achten,ofte anders dan met lichte ende kleync gelt-boeren te itrafTen, daer nochtans alfulckc ichandelijcfce fonden den toorne Godts verwecken ende ontftcken over den Landen ende Vol eken, daer onder die regneren en- de ongeftraft gelaten worden, daer van het uytghe- druckte Godcs Woort,ende alle Hiftorien menich- vuldige exempelen mede brengen. Dat oock de ergerniflen, confufien ende quade exempelen der Overfpeelders, denHeydenen,Keyferen endcCo- ningen beweecht hebben, den Overfpeelders met- ter doodt te doen ilrafien : Soo ift, dat de Staten voornoemt , begeerende de voorfchreve Over- fpelen te beletten, mede geordonneert ende ghc- ftatucert hebben , ordonneren ende ftatueren by dcfen. XV.
Inden eerftcn, foo verre een cchre Man bevon-
den fal worden van nu voortaen overfpelte bedrij- ven , 't zy met eene ongebouwde ofte ghehouwdè Vrouwe-perfoone, ofte een ongehouwde Man met eene gehouwdc Vrouwe, dat de felve Man als eer- loos ende meyneedich metter daet verbeuren fal fijn Officie ende ftaet, indien hy eenige heeft van- de voorfchreve Staten , ofte binnen eenige Steden der voorfchreve Landen, ende voorts verklaert fal worden, incapabel omme ecnige Stact ofte Officie binnen de voorfchreve Landen ende Steden té mogen bedienen. Ende in ghevalle 't felfde over- fpcl ghedaen ende bedreven is van een echte Man met
|
|||||||
|
Placatetu. ï.Boeck. 7.Tit*
|
|||||||||||||||||||||||
|
336
|
|||||||||||||||||||||||
|
35
|
|||||||||||||||||||||||
|
met een. ghehijlickte Vrouwe, dat daer-en-boven ι Vadet ende Moeder beyde noch in leven zijnde,
|
|||||||||||||||||||||||
|
haren kinderen univerfaliter ende geheelickcn ful.
len fuccederen. ; XXII.
Maer den felven alle beyde, oft eene vanbeyden
ontbreeckende, fullen des overledens Broeders en- de Sufters, ende der felvcr Kinderen ende Kinds- kinderen by reprefentatie, in alle de goederen fuc- cederen. XXIII.
Welverftaende dat halve Broeders ende Sufters
ende hare Kinderen ende Kindts kinderen,als oock alle andere collaterale Vrienden , maer van ecne zijde den overleden beftaende.niet vorder en fullen fuccederen als elcks met een halve hant,ende ovet fulcks naer advenant dat fy den overleden vaa bloede zijn beftaende. XXIIII.
Alle defcendenten, Vader ende Moeder, Broe-
ders ende Sufters, mitfgaders hare kinderen, kints- kinderen ende andere defcendenten ontbrekende, |
|||||||||||||||||||||||
|
fy-luyden beyde ghebanncn fullen worden uyt
de voorfchreve Landen,den tijdt van vijftich Jaren. XVI.
Macr indien het overfpel is ghecommitteert van
een echte Man met een ongehouwde Vrouwe, fal de voorfz Man boven de voornoemde privatie van 't Officie, gecondemneert worden in een boete van hondert Carolus guldens voor d'ecrfte reyfe, ende daer naer meer daerinne delinquerende, met ban- niflement van vijftien Jaren , ende een boete van twee hondert guldens : ende fal d'onghehouwde Vrouwe fulex gedelinqueert hebbende, voor d'eer- ite reyfe te Water ende te Broode ghcleyt worden den tijdt van veertien dagen, ende indien fy ander- mael bevonden wort fulex tecornmitteren,fal'Oor den tijdt van vijftich Jaren gebannen worden uyten voorfz Landen. XVII.
Indien cenich ongehouwt Man met eenige ech-
te Vrouwe overfpel bedrijft, fal de voorfz Man den |
|||||||||||||||||||||||
|
tijdt van veerthien dagen te Water ende te Broode I datalsdanOomen ende Moeyen vanden overle-
|
|||||||||||||||||||||||
|
den, ende hare Kinderen by reprefentatie ofte in
ftirpes fullen fuccederen. XXV.
Ten ware Groot-Vader ende Groot-Moeder van
d'ccne zijde beyde te famen noch in 't leven wa- ren, in wclcken gevalle fy den Oomen ende Moe- yen vande felvc zijde, mitfgaders haerluydcr Kin- deren, wefende der felver Groot-Vader endc Groot- Moeders kinderen ofte kints-kinderen, ende noch- tans gene Broeders ofte Sufters vanden overleden, inde fucceiTie vande felve zijde komende, geprefc- reert fullen zijn. XXVI.
Item, egeene Ouders ofte andere afcendenten,
als het Bedde gcfcheurt,ende eene van hen bcyden conthoralcn overleden, ende d'andere alleenc in 't leven is, en fullen haren kindeten ofte andere def- cendenten fuccederen. XXVII.
Item, de goederen van den overleden fullen al-
tijts gaen ende erven aenden Vrienden van 's Va- ders ende 's Moeders zijde vanden overleden , dee- lende ende klovende de felve half,fondcraenfchou te nemen dat de overleden meerder van 's Va- ders dan van 's Moeders , ofte ter contrarie van 's Moeders dan van 's Vaders zijde achter gelaten hebben. XXVIII.
Item,en fal reprefentatie onder den collateralcn,
endc den Vrienden ofte Blocdt-verwanten vandet zijde, niet vorder plaetfe hebben, dan tot Broeders ende Sufters Kints-kinderen, ende Oomen ende Moeyen Kinderen inclufive, ende alle vorderc col- laterale Vrienden den overleden naeft in grade en- de maeghfehap :>e beftaende, ende even nae zijn- de, fullen by gelijcke gedeelte hooft voor hooft er- ven , uytiluytende alle vordere van grade ofte maeghfehappe. XXIX.
Item,iöo wanneereenige Kinderen van hen Ou-
ders ten boedel ofte in houwelijckfc mede-gaven, ofte anders tot vorderinge vande felve Kinderen, in hare Neeringe ende Koopmanfchappe, ofte dierge- lijcke eenige goederen ofte penningen genoten iul- |
|||||||||||||||||||||||
|
geleyt, ende ghecondemneert worden in een boete
van hondert Carolus guldens: ende foo verre hy andermael fulex committeert, fal eeuwelijck uyte voorfz Landen gebannen worden: endc de Vrouwe met een ongehouwde Man overfpel committeren- de , fal als boven ghebanncn worden den tijdt van vijftich Jaren. XVIII.
Endc dat al onvermindert alfulcken recht als de geoftenfeerdc partye, 'tzy Man ofte Vrouwe, je- gens den Overfpeelder competeert, foo tot fchey- dinge vanden Houwelijcke, als anderfints naer rechten, foo oock by defen verftaen worden in vi- |
|||||||||||||||||||||||
|
g
|
&
|
eur te blijven alle de ftrarTcn ende penen inde
|
|||||||||||||||||||||
|
Keyferlijcke ende befchreven Rechten geilatueert,
tcgens al Je crimen van onfchaecken,ontvueren en- de bloet-fchendcn, endc diergelijcke gequalificeer- de hocreryen. XIX.
Aengaende deriFeniflen ende befterffenifïèn,
hebben de Staten gedcrogueert endc te niet ghe- daen, derogucren endc doen te niet by defen, alle befchreven Rechten, Coftuymen ende Ufantien inde voorfz Landen ende Graeffchappen van Hol- lant ende Vrieflant tot defen dage toe gebruyekt, noopende de befterfTeniiTen ab inteilato, ende ion- der difpofitie van Teftamente ofte vcrklaringe van eenige Uytcrfte Wille, yemandt op komende in- de allodialc roerende ende onroerende goederen: Ordonnerende ende ilatuerende,dat van nuvoort- aen, alomme ende tot allen Plaetfcn, foo wel bin- nen de bcflootcn Steden als inden Dorpen ende ten platten Lande inden voorfebreven Lande en- de Graeffchappe vanHollandtende Vrieilandt, in- den voorfz befteriFeniiTcn voor een gemeene recht ghebruyektende onderhouden fal worden 't geene hier naer volght. XX.
Inden eerilen, dat in alle eriTenilTen de Kinderen
ende andere defcendenten ofte inde rechte linie neder-gaende , inïnfinïtum haren Ouderen fullen fuccederen in ilirpes, ende by reprefentatie. XXI.
Dat den felven defcendenten ontbreeckende,
|
|||||||||||||||||||||||
|
Vervattende verfcheyden Placaten van Policio.
|
||||||||||||||||||||||||
|
338
|
||||||||||||||||||||||||
|
33?
|
||||||||||||||||||||||||
|
len,cnde gehouden wefen te betalen de helft vande
waerde" vande gehuyrde goederen, gerekent jegqns den penningh twintich, na de leile huyre: Ende ίο verre de felve totter diffinitive Sententie vanden ecritcn Rechter toe, inde voorfz occupatien perfe- vereren, fullen als dan boven de evacuatie endc ontruyminge, mitfgaders boven alle koften, fcha- den ende intereften , vervallen ende ghccondenv neert worden inde geheele waerde vande felve goe- deren , mede gherekentals vooren jegens den pen- ningh twintich nae de leile huyre. XXXIIII. Ende fullen de voorfz penen by alle Rëchteis,daef vooren ter oorfaceke voorfz Proces wort geinilitu* cert, fonder ecnige difllmulatie ofte faveur ghcde- creteert, ende toegewefen worden, alwaer 't oock foo dat den Huyrman, fijne Erfgenamen ofte adie1 van hem hebbende, nae de litifcontcftatic haer 011- gelijck bekenden, cnde hen gcwiHich inde ontruy- minge lieten condenancren , ende in ghevalle de gecondemneerde cgecne goederen en heeft omme de voorfz penen te betalen, fal daer vooren aendeu lijve gheilraft worden, naer ghclcgentheyt vandet faceke. XXXV.
Belangende d'hypotheccque cnde veronderpan- dinge vande Landen ende andere onroerende goe- deren, hebben de Staten voornoemt geordonneert ende geftatueert,ordonneren ende itatucren by de~ fen: Dat van nu voortaen, foo wel by die vanden Rade Provinciael voornoemt, als by alle andere Ge- rechten vande voorfz Steden ende platten Lande van Hollandt cnde Vrieflandt, d'Ordonnantie en- de 'tPlacaet vanden Jacre duyfcndt vijf- hondert negen - ende - twintich verilacn ende gheinterpre- teerc fal worden, dat de claufulc vande generale hypotheecque, beneflens de claufule vande fpecia- le hypotheecque, inde conilitutie van cenige Ren- ten , fchulden ende andere Brieven van Verbande |
||||||||||||||||||||||||
|
ende de felve naemaels niet heure
|
||||||||||||||||||||||||
|
medeeErfgenamen inde goederen van heure over-
kden Ouders fullen willen fucecdcren,fullen ecrft endealvooren'tgheene fyfulcks ontfangcn cnde eenooten hebben, inden ghemeenen Boedel bron- nen ofte de ghercchte waerde van dien , fulcks die was ten tijde vande gifte, in ghevalle de goederen niet geeftimeert zijnde, gegeven fullen zijn : maer Γη gevalle van eftimatie.fuilen mogen volftaen,mits confererende de felve eftimatic ende 't felve alfoo «redaen zijnde,fal als dan den geheelen boedel tuf- ichenden langhil-lcvcnde Vader ofte Moeder ter eenre ende des overlcdens Erfgenamen ter andere zijde ' half ende half by ghelijcke portien ghedeelt gorden: 't welck oock plaetfe hebben fal in d'ecrfte, tweede, derde ende navolgende houwelicken. En- de fal 't'genc noopende de fucceifien ende collatien voorfz is, plaetfe hebben, fo wanneer by Teftamen- tcn, houwelijckfche Voorwaerden , bevvijfen ter Wees-kamcre gedaen.oftby andere difpofitien ofte contracten niet en is anders voorficn. XX X. Beroerende de Huyr-luyden ende Pachters van-
de Landen : Hebben de Staten voornoemt mede geordonneert ende gheftatueert, ordonneren ende ftatueren by defen, dat de Ordonnantie jegens den Huyrluyden ende Pachters inden Jare 151 <}. in Fe- bruario ghemaeekt, al-ommc inden voorfz Lande endc Graefichappevan nieuws ghepubliceert, uyt- gheroepen ende fcherpelijcken onderhouden fal worden. XXXI.
Ende amplierende de felve Ordonnantie, heb-
ben van nieuws geordonneert ende ordonneren by defen. dat de Pachters ende Huyrluyden, die eeni- ge huvrc ofte nae-huyre aen cenige goederen pre- tendcien willen, onder deckfel vande felve preten- fie inde occupatien ofte 't ghebruyck vande ghe- huyrde Landen cnde Goederen niet en fullen mo- |
||||||||||||||||||||||||
|
gen blijven, ofte hen de felfde dircaelijck ofte indi- | geftelt jegens den genen die na de felve conilitutie
reclelijck onderwinden, ten zy vande felfde preten- . by den Conilituant fpeciale hypotheecque is ghc üc by publijcke inftrumcntcn ofte d'cygcn handt ftclt, allecnlick plaetfe hebben, ende fulex als naer vanden Eygenaer, ghepafteert voor date vande ex- j befchreven Rechten eiTecl forteren fal, over degoe- piratie vande huyre, promptclijck blijcke, endc dat ' deren , onder de Jurifdiélie vanden Rcchtcrcn daer egecne huyren plaetfen hebben oft effecl: forteren j vooren de conilitutie, volgende de voorfebrove Or- |
||||||||||||||||||||||||
|
fullcn, daer vanïulcks als vooren YCrhaekis, niet
en blijekt. XX XII.
Dat oock ibo wanneer den ouden Huyrman oft ycmandtvan fijnen wegen, den Eyghenaer ofte |
||||||||||||||||||||||||
|
donnantie gepaifeert is, ghelegen, den Conilituant
ten tijde vande conilitutie toebehoort hebbende, ofte die hy voor de publicatie van defen fal hebben verkregen, ende niet op de goederen buyten de voorfz Jurifdiclie gelegen: welckc interpretatie ge- |
||||||||||||||||||||||||
|
nieuwen Huyrman, metraedtoftc daet, diredelick j fchiedenfal in allen faken,die voorde publicatie van
ofte indircdelick, cenich hinder, lctfcl, empefche- | defen by een ige Senten tien, 't zy vanden voorfz |
||||||||||||||||||||||||
|
Raede 'ofte andere Gerechten niet diflïnitivcHjck
fullen wefen getermineert. Ende belangende con- ilitutie cnde verbande van generale hypotheecque, die nae twee Macnden nae de publicatie van defen gedaen fullen worden, de felve en fullen geenfinS hinderlijck wefen ofte prejudiceren den gheenen die conilitutie ofte Vcrbandt van fpeciael hypo- theecque naemaels fullen verkrijgen, fulcks dat de gecne dien fpecialijck eenige onroerende goe- deren verbonden fullen worden , inde felve fpe- ciale hypotheque,ende de penningen daer van pro- cederende, fullen worden geprefereert den geenen dien onder generale hypotheecque, nae devoor- fchrcye twee Maenden na de publicatie van defen, Υ geftelt
|
||||||||||||||||||||||||
|
mentcn ofte dreygementen doet, ter oorfake van't
ghebruyck oft huyre vande voorfz Landen cnde goederen, dat daer van exemplare ilraflc ghedaen lal worden. XX XIII.
Ende foo wanneer een Huyrman, fijne Erfgena- men ofte adie van hem hebbende, van eenige on- roerende goederen na d'expiratie vande huyre blijft occuperende de gehuyrde goederen, fo dat den Ey- genaer ter oorfake van dien jegens hem moet tre- den in rechte, fo fal den felven Huyrman, fijne Erf- genamen, ofte aclie van hem verkrijgende, na de li- tifconteftatic inde felve fake, boven de ontruymin- ge endcallc koilen3fchaden ende intereilen,veryiil- |
||||||||||||||||||||||||
|
PlacatecL/. t. Boeck. 7· Tit.
|
|||||||||||
|
340
|
|||||||||||
|
339
|
|||||||||||
|
rolus guldens, de twee deelen ten behoef vanden
Hooft-OfBcier van elcker plaetfe ende quartier,eil· de het derdendeel ten behoeve vanden Aenbren- ger,ende daer en boven op arbitrale corre&ie. XXXVIII. Ende om dat de voorfz Regiileren wel, feker-
lijck ende getrouwelijck mogen worden bewaert: Soo hebben de Staten voor genoemt, geordonncert ende ordonneren by defen dat in elcke Stadt, Dor- pe ofte Collegie daer eenige alienatie ofte hypo- thecatie ende verbanden van onroerende goederen fullen worden gedaen, ghemaeckt fal worden een Kiile met twee floten, daer inne de voorfz Regi- ilers fullen worden bewaert, van wclcke floten een fleutel bewaert fal worden byden Officier ofte Se- cretaris , ende eene by den oudtilen Schepen ofte Gefwooren , ende fullen de felve floten gheopent ende gefloten wrorden in hare beyde prefentie,alles op pene voorfz,t'appliceren als vooren,endedatden Hooft-Officier de Kiile fal doen maecken tot haren kofte, XXXIX.
Ende omme te verhoeden de exailie daer mede
de voorfz goede Onderfaten dagelijcks worden be- fwaert, onder pretext dat eenige Steden, Heeren, Ambachts-heeren , Collegien van Dijck-graef- fchappen ende Heem-Raden, VaiTalen Leen-hoff houdende , Bailliuw ende Mannen, Dorpen, Ge. huchten, ende alle andere Jurifdidien hebbende, pretenderen tot verfcheyden emolumenten, baren ende profijten by Coiluymen ende Ufantien gbe- rechticht te zijn, dat mede midts d'onfeeckerheyt vande felfde Coiluymen ende Ufantien, de voor- fchreve Onderfaten met vele ProceiTen ende groo- te koiten worden befwaert: Soo hebben de voor- noemde Staten , willende daer inne mede ver- fien, ghcordonneert ende ordonneren by defen, dat alle Steden , Heeren , Ambachts-Heeren, Col- legien van Dijck- graven ende Heem-raden, alle VaiTalen Leen - hofï houdende , Bailliuw ende Mannen, Dorpen, Gehuchten, ende alle andere eenige Jurifdiftie hebbende, binnen den tijdt van fes Maenden nae de publicatie van defen, inde Griffie vanden Hove van Hollandt alhier inden Hage, aenbrengen ende in gefchrifte over-leveren fullen, alle alfulcke Rechten , Coiluymen ende Uiantien,'tzy van naeftingen, nae-koopen,pont- geit, recht van Lcenen , die by eenige befterftc, uyterile difpofitie , tranfporten , houwclijckichc Voorwaerdcn, ende anders hoe dattet zy , aen- bcilerven ende op-komen , Zegel-recht ende alle andere Rechten diëfy refpedive in hare Jurifdidie, Ampten ende Officien genieten ende gebruyeken, ende voor den Jare duyiènt vijfhondert twee-en- tfeventich genoten ende gebruyekt hebben,omme op de onderhoudeniile van dien in alle equalitcyt, endefulex de Staten bevinden fullen, ten meeften dienile vanden Onderfaten te behooren,voorfien te worden: alles op pene dat by faulte van overleverin- gc, op de voorfz Coiluymen, Ufantien ende ghe- bruyek van Rechten na de expiratie vanden voorfz tijdt,niemant in Rechte ofte daer buyten en fal mo- gen worden gemoleileert, efi dat de Mve voor nu, gelijck als dan gehouden worden voor corruptelen. Ende ten Jaetften ordonneren ende ftatueren
de
|
|||||||||||
|
geftelt fat vvefen, dan fal de voorfz conilitutie van
generale hypotheque voor Gerechte gedaen, plaet- fe hebben ende efïècT: forteren jegens den gheenen die gelijcke conilitutie ofte verband thebben,onder den wekken de oudtfte conilitutie de jonger fullen worden geprefereert, fonder dat in dien gevalle on- derfcheyt gemaecktofte rcguard genomen fal wor- den voor wat Rechters inde voorfchreve Landen de generale conilitutie van hypotheecque fal we- fen gedaen, ende van gelijcken fal de voorfz gene- rale conilitutie plaetfc hebben,ende effecT: forteren jegens den gheenen die maer perfonele a&ie heb- ben , fuJcks als by den befchreven Rechten is ghe- difponeert. XXXVI.
Ende fullen van nu voortaendc geene diefpe-
ciale hypotheecque hebben Jegens de Poilèffeurs van dien , fonder onderfchcyt, ofte de Debiteurs, hare Erfgenamen, ofte yemant anders die 't fclfde fpeciael hypotheecq poilldeert, mogen procederen voor haer achterweien, omme hare hypotheque daer vooren verklaert te hebben verbonden ende ex ecutabel, fonder dat de PoiTeiTeurs van dien ful- len mogen fuilineren, datden Crediteur gehouden is den principalen Debiteur ofte fijnen Erfgenamen eeril t'excuferen. XXXVII.
Alfoo mede de voorgaende Ordonnantie, daer
by belail ende geilatueert was, dat in alle Steden ende Dorpen vanden voorfz Landen, partinente Regiilers ghehouden fouden worden van alle ver- vremdingen ende verbanden van poederen aldaer ghedaen, niet behoorlijck zijn onderhouden, ende mede door de voorleden Oorloge vele der felver Re- guleren zijn vernielt ende verduyilert, 't welck inf- gelijcx tot groote intereil vande voorfz goede On- derfaten ilrecken foudc, ten ware daer tegens wer- den voorfien: Soo hebben de Staten voorts gheor- donneert ende bevolen, ordonneren ende bevelen by defen, dat een yegelick, van wat ilate, qualiteyt ofte conditie hy zy, die eenige conilitutie van ge- nerale oftfpeciale hypotheecque op eenige onroe- rende goederen inden voorfz Landen ende Graef- fchappen van Hollant ende Vrieflant hebben ofte pretenderen willen , binnen een Jaer nae de publi- catie van defen,de felve aenbrengen fullen den Ge- rechte vande Plaetie daer de goederen ten hypo- theecque geftelt, zijn ghelegen, omme aldaer vol- gende d'Inftru&ie die by de voorfz Staten daer toe fal worden ghemaeckt, acngheteeckent te worden clcke conilitutie voor eenen halven iluyver, op pe- ne van te vervallen in een Jaer Renten , t'applice- ren een derdendeel den Hooft-Officier,een derden- deel den Armen vander Plaetfe , ende het derde derdendeel den Aenbrengcr. Ordonnerende ende bevelende by deicn allen Schouten, Schepenen, Gcfwoorens,cnde ander Rechters,mitfgaders heure Secretarifen,fo wel van Steden,Dorpen, als andere Collegien inden voorfz Landen van Hollandt ende Vrieilandt, goede toeficht te nemen, datiy van nu voortaen egecne Brieven ofte Inilrumenten ^hou- dende vervreemdinge ofte hypothecatie van eeni- ge onroerende goederen, en fullen zegelen, teceke- nen ofte uytgeven,tenzydatde felve wel endeper- fe&elijcken gercgiilreert zijn, op pene van by den voorfz Secretaris te yerbeuren t'elcke reyfe fes Ca- |
|||||||||||
|
Vervattende verfcheyden Placaten van Policio. 34^
|
|||||||||||||||
|
34l
de Staten voornoemt mede, dat teritont naer ver-
fcondinge vafl defen inde voorfz Landen ende Graeffchappen van Hollandt ende Vrieflandt,noch by den voorfz Hove Provinciael, noch in eenige Steden, Dorpen,ofte Wettelicke Collegien, noch by eenige Ingefetenen vanden felven Lande, inde computatie ende bckeeringe vanden beginne ende eynde vanden Jare , egeene andere ftijle ofte ma- niere van fchrijven en fal worden ghebruyekt, dan die men houdt voor gemeene, te weten, Dat alom- jne ende by een yeghelijckcn inden voorfchreven Landen, 't begin vanden Jaren genomen ende ge- rceckent fal worden, den eerften dach der Maent van Januarius, fondcr dat die vanden Raede voor- gcnöemt, ofte, die vanden ghevolge vanden Hove, noch eenige Regeerders vanden Steden, Dorpen ende Collegien voor genoemt, eenige andere ftijle oft maniere fullen mogen ghebruyeken. Verbie- dende overfulcks uytdruckelick allen Officieren , Griffiers, Secretariffen, ende generalijcken allen den Onderfatcn vanden voorfz Landen, in heure openbare Aden, gerechtelicke Brieven ende inftru- menten, noch in heure Regifters ofi:e Prothocollen anders te doen ofte te laten gefchieden, op pene van privatie ofte fufpenfie van heure Staten ende OfFi- cicn, oft andere arbitrale correctie, naer exigentie vander faecken. |
|||||||||||||||
|
XLI.
Alle welc'ke Poinéten ende Atticuleh de voöi-=
fchreven Staten geordonneerthebben, ende ordon- neren by defen , dat voortaen volkomelijck fullen' worden achtervolcht ende onderhouden, niet te- genftaende eenige Rechten, voorgaende Ordon- nanrien, Cöftuymcn ende Ufantien ter contrarie, die de voorfz Staten ghederogucert hebben, ende; derogueren by defen, voor ibo vele de felve eenich- fints daer tegens fullen mogen irrijden; Ordonne- rende ende bevelende den Prefiderende ende Rae- den Provinciael van Hollandt voor genoemt, den Advocaet Fifcael, ende Procureur Generael van- den felven Hove, mitfgaders allen Officieren van- den voorfchreven Lande ende Graeffchappe van Hollandt, tegens den Overtreders ende Contra- venteurs van dien te procederen naer behooren, fondcr diiTimulatie,gunfte ofte ongunfte,op peyne van metterdaedt van hare Officien vervallen encje af geftelt te worden. Aldus gedaen, befloten ende gearrefteertby den
Staten voor ghenoemt, inden Hage, ende 't Zegel vande felve Staten hier op ghedruckt den eerften Aprilis duyfent vijf hondert tachtich. Ende ter Ordonnantie vande Staten. Ondergeteyckent, C. de Rechtere. |
|||||||||||||||
|
Ferkfarïnge vande Heeren Staten van Hollandt ende We(t-Frieflandt>
op de Ordonnantie ruande Smcefskn 3 den 13 May 1*04.
|
|||||||||||||||
|
Z.
|
|||||||||||||||
|
fie zijn gcfecludeert, maer oock alle de geene die
den overleden alleenlijck deur den felven zijn be- ftaende , ende dat over fulcks de erffenifïè niet an- ders in twee deelcn fal worden gedeek, ommc aen 's Vaders ende 's Moeders zijde refpecüvclijck te gaen. Dan foo wanneer d'overleden van Vader en- de Moeder beyde beftorven is, ende dat by gebreec- ke van dien de felve in 't geheel fal gaen aende zijde waer van den overleden is beftorven. Ende dat on- der den felven ghelijckc ordre in 't reguard vande voorfz refpedive helften ende vordere ghcfubdivi- geerde gedeelten fal worden gheobfervcert, Dies wort verftaen dat d'Ade van moderatie op 't ver- foeck van dien vanden Noorder-quartiere den feften Augufti anno vijfthien-hondert tachtich gheaccor- dcert, hier mede niet en fal wefen verkort,maerdat de felve fal blijven in haer geheel. Welvcrftaende dat onder de woorden van Broeders ende Sufters, alleenlick verftaen worden volle Broeders ende Su- fters, Ende dat alleenlick over den Quartieren,Ste- den ende Dorpen de voorfz moderatie verleent, te weten, daer des gemeene Landts Contributien, deur het Collegic vande Gecommitteerde Raden tot Hoorn, ende Ian Aelbrechtfz Raedt Ontfanger aldaer worden geadminiftreert. Dat mede de iel^ ve Quartieren, Steden ende Dorpen deur defe ver- klaringe, niet en fullen wefen geprejudiceert inde queftien, ofte halve Broeders ende Sufters fullen worden gheprefereert Oomen ende Moeyen. Ge- daen inden Hage den derthienden May anno vijf- tien hondert vier-cn-tnegentich. Onder ftondt, Ter Ordonnantie vanden Staten. Geteyckent, C. ds Rechtere, Υ ι 3*. Placaet
|
|||||||||||||||
|
At de meeninge ende intentie in 'trrïaec-
ken vande ordre van SucceiTien gheweeft is : Dat halve Broeders ende Sufters, ende der fclver Kinderen ende Kintskinderen, by reprefentatien met een halve hant fullen fucce- deren, foo wanneer den overleden van Vader ende Moederbeftorvenis. Sulcks dat alsdan de volle Broeders ofte heure kinderen, ofte kints-kinderen by repreientatie, den overleden van 's Vaders ende 's Moeders zijde beftaendc,d'eene helft vande goe- deren fullen hebben, Ende dat de ander helft onder oen felven met de halve Broeders ofte Sufters, ofte der felver Kinderen ofte Kints-kinderen by repre- fentatic alleenlijck van een zyde beftaende, fullen worden gedeylt. Ende dat de felve halve Broeders ende Sufters, ende der fel ver Kinderen ende Kints- kinderen met een volle hant by reprefentatie fullen fuccederen, als den overleden alleenlick van die zij- de beftorven is, wacr van de halve Broeders ende Sufters hem zijn beftaende, en anders nochte vor- der niet. Ende dat gelijcke diftincue in alle vonde- re collateralcn maer van een fijde komende,elcx op hare refpeftive graden fal worden onderhouden. Dat de defcendenten van Broeders ende Sufters
Kints-kinderen die den overleden inde vijfde ende Vordere graden beftacn, inde Succcfsien geprefe- reert fullen zijn den Groot-Vader ende Groot-Moe- der, ende vordere afcendenten, mitfgaders Oomen ende Moeyen, hare kinderen ende kints-kinderen, ende vordere defcendenten der felver Idque in capita Φ non inflirpes, Dat niet alleen de Afcendenten,het Bedde gefcheurt zijnde, van des o verledens Succef- |
|||||||||||||||
|
343 Placaten-*· i.Boeck. 7.Tit. 344
3, Placaet,op*tfiuc\vandeSuccefsienabinteftato, 18 t>ecember 1599.
|
||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weft-Vrieflandt, Repre- fenterende den Staten vanden felven Lande. DOEN TE WETEN,Al- foo de Burgemeefteren ende Regierders der Ste- den van Haerlem, Leyden, Amftelredam, Alck- |
||||||||||||||
|
alle de goederen, by den overleden achtergelaten
fuccederen. III.
Als een van beyde Vader ofte Moeder onc-
breeckt, foo fal de langhft-levende der felver met- te Broeders ende Sufters, 'tzy heeleofte halve, en- de der felver Kinderen ende Kints-kinderen, by re- prefentatie te famen komen tot des overledens geheele errfeniife, te weten.de langhft-levende Va- der ofte Moeder inde eene helft, endede Sufters cnde Broederen, hare Kinderen ende Kints-kinde- ren inde andere helft: Welverftaende dat in fulc- ken gevalle de halve Broeders ende Sufters, cnde der felver Kinderen ende Kints-kinderen, den overleden fullen moeten beftaen, vande zijde daer inne hy befturven is. Ende alfièr egeene volle Broeders ofte Sufters in 't leven zijn, fa! de langft- levende Vader ofte Moeder in alle de goederen by den overleden ontruymt, univerfaliter fuccede- ren , ende door andere collaterale Vrienden ghe- prefereert zijn, alwaer 't oock foo datter Kinderen ofce Kints-kinderen van des overledens volle Broe- der ende Sufter ,ofte oock halve Broeders ofte Su- fters waren. IIII.
Vader ende Moeder beyde ontbrekende, fullen
als dan de volle Broeders ende Sufters, heure Kin- deren ende Kints-kinderen by reprefentatie tot des overledens gheheele erfTenifle komen. Wel- verftaende, dat foo verre daer halve Broeders ende Sufters, ofte der felver Kinderen ende Kints-kin- deren zijn, de volle Broeders ende Sufters, ende hare Kinderen ende Kints-kinderen, fucceiÏÏVelick fullen by reprefentatien als vooren deelen inde eene helft met de halve Broeders ende Sufters, ende der felver Kinderen ende Kints-kinderen van 's Vaders zijde : Ende inde ander helft met de halve Broeders ende Sufters, der felver Kinderen cnde Kints-kinderen, van 's Moeders zijde: Ende aliTer halve Broeders ende Sufters, ofte der felver kinderen ende kints-kinderen zijn alleen vande eene zijde, fullen de volle Broeders ende Sufters, ende der felver kinderen ende kints-kinderen by reprefentatie als vooren, met de felve halve Broe- ders ende Sufters haerluyder kinderen ende kints- kinderen inde eene helft vande erfleniflè komen: Ende d'ander helft fullen de volle Broeders ende Sufters, hare kinderen ende kints-kinderen behou- den , als alleen vande andere zijde den overleden beftaende. V.
Volle Broeders ende Sufters, ende heure kin-
deren cnde kints-kinderen ontbrekende , ende halve Broeders ende halve Sufters, ofte der fel- ver kinderen ende kints-kinderen van elcker zij- de in 't leven wefende , fullen de goederen in tween gheklooft ende ghedeelt worden, als d'ee- ne helft aende halve Broeders ende Sufters, ende hare kinderen ende kints-kinderen, in ftirpes, van 's Vaders zijde : Ende d'ander helft aende hal- ve Broeders ende Sufters heure kinderen ende kints-kinderen, mede in ftirpes van 's Moeders zijde, Maer
|
||||||||||||||
|
maer,
|
Hoorn, Enekhuyfen ende andere inde voor
|
|||||||||||||
|
fchreve Landen aende Ooft - zijde vanden Rhijn
ghelegen, tot meer-rnalen ghedoleert ende ons te kennen gegeven hadden, dat de Politijcke Ordon- nantie vanden Jare vijfthien-hondert en tachtich, op't ftuck vande Succeflïenab Inteftato, in vele Poin&en te feer was verfchelende van het Aef- doms recht, 't welck van allen ouden tijden inde Steden ende Dorpen van Noort-Hollandt ende Weft-Vrieflandt gebruyckt ende gevolcht is ghe- weeft, daer over wel eenige interpretatie η gedaen, maer echter haer meeninge ende intentie niet vol- daen en was, Suleks dat op der felver ernftich ver- fouck, verfcheyden befchrijvingen gedaen ende ge- delibereert zijnde, ofte wege gebracht konde wer- den, dat een gemeen Landt-recht in 't ftuck vande Succefsien ab inteftato over geheel Hollandt ende Weft-Vrieflandt met gemeencn advijfe befloten, aenghenomen ende onderhouden fouden mogen worden. Ende 't felve (mits de verfcheyden Rech- ten eertijdts inde voorfz Succefsien inden Lande van Hollandt ghebruyckt) niqt doenlijck en is be- vonden. S O O I S Τ, dat naer voorgaende ad- vijs vande Prefidenten ende Raden inden Hoogen cnde Provincialen Raden der voorfchreve Landen, Wy omme eenën yeghclijck (foo veel doenlijck) daer inne te geven contentement, gheordonneert ende geftatucert hebben, ordonneren ende ftatue- ren mits defen,dat voortaen de erffenuTen, fuccef- fien ende goederen, vallende ende gelegen binnen de Steden van Haerlem, Leyden, Amfterdam , Alckmaer, Hoorn, Enckhuyfen, Edam, Woerden, Naerden, Monnickendam, Medenblick, Muyden ende Purmerende, Midtigaders d'andere Steden, Heerlijckheden, Eylanden, Dorpen ende Gehuch- ten onder het Dijck-graeffchap van Rhijn-landt, 't Landt van Woerden ende beooften ofte benoor- den Rhijn-lant, ende 't Lant van Woerden in Hol- landt ende Weft-Vrieilandt gelegen (uytghefon- dert van Waddincxveen , Bofcoop , Reewijck, Sluypijck, Blommendael ende Middelburch, met- te appendentien van dien, lbo wel aende Ooft als Weft-zijdc vande Gouwe) niet onderworpen en fullen zijn de voorfz politijcke Ordonnantie voor iöo vele de Suceclsien ab inteftato aengaen mach, Maer fullen in plaetfe van dien voortaen alomme gebruyckt ende onderhouden worden als gemeen Landt-recht, de Poinden ende Articulen hier naer yolgende. I.
Inden eerften fullen tot des overledens erffenifle komen de kinderen ende defcendenten, dat is, die den overleden in rechte nedergaende linie beftaen /;/ 'tnfiniuun, by reprefentatie, ende in ftirpis. II. >
De defcendenten ontbreeckende, fullen Vader ende Moeder beyde noch in 'c leven zijnde, in |
||||||||||||||
|
^■aa
|
||||||||||||||
|
Vervattende verfdieyden Placaten van Policio* 3 \6
|
|||||||||||
|
345
|
|||||||||||
|
deren, mitfgaders een ofte meer kinderen van eert
voor-overleden Broeders ofte Sufters lint, foo ful- len de kinderen van Broeders ende Sufters fucce- deren in capita hooft voorhooft, ende de kints^ kinderen inde pJaerfè van heur-lieder Vader oft Moeder by reprefentatie * blijvende niet te min 't gunthier vooren noopende de deelinge te gefchie- den tuiTchen heele ende halve Broeders ende Su- fters heure kinderen ende kints-kinderen ghefeyt is on vermindert. XIIL
Item, in alle Succeiïien en lal gheen coflfi-
deratie ghenomen worden van waer , ofte van wat zijde, de goederen gekomen zijn, nochteoock of het patrimoniale aen-geerfde ofte gheconque- fteerde ende verkregen ofte veroverde goederen zijn,dan niet. X I I 1 I.
Eyntlick alle andere Succeiïien daer van hier
vooren niet en is ghedifponeert, fullen gheregu- leert worden nae de wacrJijcke befchreven Rech- ten . Ende de Leenen fullen fuccederen volgen- de de Leen-rechten tot noch toe inde Landen van Hollandt ende Weft - Vrieflandt gheobfer- veert. Ontbieden daer omme ende bevelen onfen lie-
ven e»de ghetrouwen Stadthouder, Prefident en- de Raden vanden Hoogen Rade, Prefiderende en- de andere vanden Provincialen Rade der voor- fchreven Landen, don Advocaet Fifcael ende Pro- cureur Generael, Bailliuwen, Schouten, Sche- penen , Mannen , Gefwoorens , ende alle an- dere Jufticieren, Officieren ende Dienaers, vande Juftitie binnen de voorfchreve Palen inden Lande van Hollandt ende Weft - Vrieflandt, foo inde Steden als ten Platten Lande, alle de voorfchreve Poin&en ende Articulenonverbreeckelijck, ende van Poinét tot Poincl: t'onderhouden ende doen onderhouden, Niet tegenftaende onièn voorfchre- ven Politijcque Ordonnantie vanden Jare vijfticn- hondert tachtich, ende interpretatien daer op ge- volcht, oock niet tegenftaende eenige voorgaen- de Rechten , Couftuymen , Ufantien , ofte an- dere ftijlcn contrarie defen ghebruyekt , die wy uyt goede wetenfehap ghederogueert hebben en- de derogueren by deiën, Referverende aen ons de interpretatie ende verklaringe van alle duyfter- heden die uyt defe Ordonnantie foudc mogen fpruyten , ofte daer inne bevonden worden. Ende ten eynde hier van niemandt ignorantie en pretendere, Soo ordonneren ende gnebieden wy dat defe op een Recht-dach inde Audientien van- den voorichrevcn Hoogen ende Provincialen Ra- den , ende voorts in alle den voorfchreven Steden ende elders daer 't van noode wefen fal, open- baerlijckvoorden volcke ghepubliceertendeghe- kondight fal worden : Want wy fulcks tot dien- fte vanden Lande ende den goeden Inghefetenen van dien bevonden hebben te behooren. Des t'oirkonden hebben wy onfen Zegel hier aen doen hangen. Gedacn inden Hage , den ach- thienden Decembris vijfthien - hondert negen - ende-tnegentich. Onder ftondt ghefchreven , Ter Ordonnantie vanden Staten. Onderteyckent, C. de Rechtere. Υ 3 4· OrJoiif
|
|||||||||||
|
VI.
|
|||||||||||
|
Maer indien alle de halve Broeders ende Sufters,
heure kinderen ende kints-kindcren , alleenlijck van d'eene zijde des oyerleden beftaen, fullen de ibive halve Broeders ende Sufters, heure kinderen ende kints - kinderen by reprefentatie in alle de mederen by den overleden aehter-ghelaten, uni- vcrfaliter fuccederen , ten ware Groot-Vader ofte Groot-Moeder, ofte hooger afcendent, (den over- leden vande ander zijde beftaende ) in 't leven waren, in vvelcken ghevalle de voorfchreve halve Broeders ende Sufters hare kinderen ende kints- kinderen by reprefentatie inde eene helft, ende de naefte voorfchreve afcendent ofte afcendenten, hooft voor hooft in d'andere helft, van alle de goe- deren , by den overleden ontruymt fullen fucce- deren . VII.
Vader ende Moeder, heele ende halve Broeders,
ende Sufters , heure kinderen ende kints-kinde- ren ontbreeckende , fullen des overledens goede- ren univerfaliter komen opte naefte afcendenten, inde rechte linie hooft voorhooft, alwaer 'toock foo dat vande eene zijde Groot-Vader ende Groot- Moeder bcyde, ende vande andere zijde Groot- Vader ofte Groot-moeder alleen, in 't leven waren, 't Welck oock plaetfe fal hebben in andere hooge- re afcendenten in gelijken grade den overleden be- ftaende. VIII.
Alle aicendenten mede ontbreeckende, fullen
de naefte defcendenten van Broeders ende Sufters kints-kinderen, die den overleden inde vijfde ofte vordere graden beftacn, hooft voor hooft in des overledens geheele erfFeniiTe fuccederen, uytfluy- tende alle andere collaterale Vrienden,endc fonder aenfehou te nemen, of de felve defcendenten van des overledens volle ofte halve Broeders ofte Su- fters af komen. IX.
Alle de voorfz Perfoonen ontbreeckende, fullen
als dan Oomen ende Moeyen, hooft voor hooft, mitfgaders hare kinderen vanden eerften grade by reprefentatie in alle de goederen fuccede- ren , fonder eenige diftincÜe te maecken, of de Oomen ende Moeyen des overledens Vader ofte Moeder beftaen , van halven ofte heelen Bedde. X.
Alwaer cgeene Oomen oft moeyen en zijn, ful-
len de gene die den overledê naeft in bloet beftaen, hooft voor hooft in allede goederen fuccederen, fonder cenige diftindie,oft de maeghfehap van vol- le ofte van halve Broeders ofte Sufters afkomt, welcken volgende fullen oude-Oomen ende oude- Moeyen benefFens Sufterlingen gelijck hooft voor hooft fuccederen. XI.
Inde fucceflïe der collatcralen, fal reprefentatie
geen plaetfe hebben inde Perfoonen ende graden boven verhaelt, fo wanneer de geene die totte fuc- ceiTic komen, al te famen den overleden even na in grade beftaen. X 11.
Doch indien d'aflijvige gheen naerder Bloet-ver-
wanten achter laet, als Broeders ende Sufters kin- |
|||||||||||
|
Placateiw. ï.Boeck. 7.Tit.
|
||||||||||||||
|
348
|
||||||||||||||
|
347
4· |
||||||||||||||
|
OrdonnantieyOp'tflucI^vande Coüaterak ofte van ter jijden aenfymen-
dt fitccefsien ofte erjfeniflèn, den Poorteren ende Imoonderen der Stede >van Rotterdam^ mitfi
paders den Inghefetenen manden Platten Lande njan Schklandt, by den Heeren Staten rvatt Bollandt ende Weit- Frieflandt geoSiroyeert <voor een eemich Recht 3 den %■> "December inim Iare\6o/\. |
||||||||||||||
|
E Rïdderfchap, Edelen ende Steden van
: Hollandt ende Weft-Vrieilandt, reprefen- terende de Staten vanden felven Lande:
DOEN TE WETEN, Alfoo Burgermee- iteren ende Regeerders der Stede Rotterdam, in den name ende van wegen der felver Stede ende d'Ingefctenen van dien, ons vertoont hebben, dat feeckere Jaren geleden, belieft hadde den Burger- meefteren ende Regeerders der Steden Haerlem, Leyden, Amfterdam, Alckmaer, Hoorn, Enck- huyiên , ende andere vanden Noorder - quartiere van Hollandt, aen ons te verfoecken feeckere Or- donnantie op 't iluck vande fucceiTien ab Jnteflato, in veel Poinden difcreperende van de ordre onfer Ordonnantie vanden Jare vijfthien-hondert ende tachtentich, op 't felve iluck gemaeckt ende gefta- tueert. Dat mede fulcks ware, dat voor date van- de voorfchrevcn Ordonnantie vanden Jdre tach- tentich binnen Rotterdam ende den ringh van Schielantin 't iluck vande voorfchrevcn fucceflien geobferveert was ghe weeft het Schependoms ofte Zuyt-Hollandts recht, het welck by de voorfebre- ven Ordonnantie ten reguarde van 't recht van re- prefentatie, /;/ collaterali Linea, merckelicken was verandert: Alibo by de iblve Ordonnantie 't recht van reprefentatie voordcr niet gheadmitteert en wierdc als tot Sufters ende Broeders Kints-kinde- ren, ende Oomen ende Moeyen kinderen , beyde inclufive, daer 't felve , volgens 't voorfchrevcn Schependoms ofte Zuyt-Hollandts recht, ïn ïnfinï- tum pleech gheadmitteert te werden, fulcks dat de Regeerders ende Ingheietenen der voorfchrevcn Stede Rotterdam by dien poinftc hun altijts merc- kclick hebben bevonden ghegraveert, overmits fy- lieden door 't ghebruyck van 't voorgaende recht, nietenkonnenbegrijpenrechtmatich te zijn,dat de kinderen door 't verlies van hare Ouders, oock tellens geprivcert fouden worden vande hope van Collaterale fucceiTien, daer toe fy niet anders als by reprefentatie en konnen gheraken: Doch alfoo fy Thoonders d'cerile niet en wilden wefen , die hun over de voorfchrevcn generale Ordonnantie vanden Jare tachtentich, waer inne.fy ten gemee- nen befte mede bewillicht hadden, iöuden bekla- gen , foo en hadden fylieden hare voorfchreven be- fwaerniite ons niet eerder te kennen gegeven, dan ten tyde als de voorfchreven Steden de voorfchre- ven nieuwe Ordonnantie, op 't iluck vande voor- fchreven fucceflien verfochten, ten welcken tijde de voorfchreven Thoonders haer voorfchreven grief aen ons tot mcermacl by monde vertoont hebbende, eyndclick oock inde voorfchreven nieu- we Ordonnantie geconfenceert hadden onder vaftc belofte ende toefegginge, dat fylieden oock in hare voorfz befwacrniilen fouden worden ghcaccom- modeert: Ende alibo 't felve tot noch toe niet en is gefchiet, ende dat njemant eenich "Wrettich In- |
tereft kan pretenderen, dat fulcks 'mpoflerum worde
geordonneert. Soo verfochten fy Toonders onfen Oélroye ofre
Ordonnantie, waer by hunlieden voor een eeuvvich recht vergunt werde, Dat in alle fuccelTien,die van nu voortaen vervallen fouden binnen der Stadt van Rotterdam,ende ten platten Lande van Schie- lant, 't voorfz recht van reprefentatie inde Collate- rale ofte van ter zijden komende linien twee gra- den verder gheextendeert foude werden, als by de voorfz Ordonnantie vanden Jare tachtentich was gheilatueert, ende dat foo wel ten reguarde vande Collateralen komende van oudt - Oomen ende oude-Moey en. Item, van over-oudt-Oomen ende over-oudt-Moeyen, ende voorder klimmende Col- lateralen, als van Oomen ende Moeyen, kern, vande Broeders ende Sufters, doch elcks opfislc- ken ordre als fy-lieden by de voorfz Ordonnantie van den Jare vijfthien-hondert tachtentich tot de fucceflien wierden geroepen. SOO IS Τ, Dat wy 't voorfz verfoeck ende
faecke overgemerekt, ende goede kenniiTe vande voor-genoemde beloften hebbende, uy t onfer rech- ter wetenfehap,volkomen macht ende authoriteyt, den Burgermecfteren ende Regeerders der Stede van Rotterdam, inden name ende van wegen der felver Stede, ende den Ingefetenen van dien, ghe- confenteert,geaccordeert,gcoclroyeert,en voor een ceuwich recht vergunt hebben,confcnteren, accor- deren, oótroyeren, ende gunnen voor een eeuwich recht by defen, Dat in alle SucceiTien , die van nu voortaen binnen de voorfz Stadt Rotterdam, ende ten platten Lande van Schielant vervallen fullen, 't recht van reprefentatie inde Collaterale ofte van ter zijden komende linien, twee graden verder fal worden gcextendeert, als byonfe Ordonnantie.op't iluck vande Policien, Succeifien , ende andere, by ons inden Jare vijftien-hondert tachtentich gheë- mancert, geftatueert is. Ende dat foo wel ten aen- fien vande Collateralen, komende van oudt-Oo- men ende oudt-Mocyen , Item, van over-oudt- Oomen ende over-oudt-Moeyen , ende voorder klimmende Collateralen, als Oomen ende Moey- en, Item, vande Broeders ende Sufters,doch elcks op fulcken ordre, als fy-lieden by de voorfz onfe Ordonnantie vanden Jare vijfthien-hondert tach- tentich, tot de Succcfficn gherocpen werden, ende anders niet. Ende ten eynde Burgermeeftercn en- de Regeerders der Stede van Rotterdam in den name ende van wegen der felver Stede ende den Ingefetenen van dien, defen onfen Confente, Ac- corde, Odroye, eeuwige gunile ende Recht volko- mentlick mogen ghenieten, als 't behoort: Lallen, wy den Prefident ende Raden in den Hoogen Ra- de, Prefident ende Raden in den Hove Provinciacl, ende
|
|||||||||||||
|
mm
|
||||||||||||||
|
,^ Vervattende verfclieyden Placaten van Policio. 350
ende allen anderen onfen Officieren, Jufticieren ven, Tér Ordonnantie vanden Staten. Endewas
|
||||||||||||||
|
ende Rechteren, defen eenichfints aengaende, hun
hier nae te reguleren, ende den voorfz Burgermee- fteren ende Regeerders der Stede van Rotterdam, in den name ende van wegen der fel ver Stede en- de den Ingefetenen van dien, 't effect van defen ru- ftelick, vredelick ende volkomentlick te laten vol- een ende gebruyckcn, ceilerende alle belet ter con- trarie. Gedaen inden Hage, onder onfen grooten Zegele hier aen gehangen, opten drie-en-twintich- ften Decembris, in 't Jaer ons Heeren duyfent fes hondert ende vier. Op de Plijckc ftondt ghefchre" |
gheteeckent, A. Duyck. Noch ftondt op de feJve
Plijcke gefchreven, Het inhouden van defen is ter Puye voor het Raedthuys der Stede Rotterdam, nae voergaende Klocken-ilagh, gepubliceert ende af ghelefen den een-en-twintichften Junij, Anno fefthien-hondert ende vijf,ter preièntie vande Hee- ren Officier, Burgermeeileren,ende Schepenen der voorfchreven Stede. In kennifte van xny als Secretaris der ièlver Stede. Ende was onder- teeckent, A. vander Chijf.
|
|||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Zeelandt.
Ordonnantie van fijne Trincelkke Excellentie, op't flucf^vande Tolkte bin-
nen Ztehndt 3 8 Febmarij 1583. |
||||||||||||||
|
Ilhelm by der gratie Godts, Prince van
Orangien, Grave van Naiïau, van Catze- nellenbogen, van Vyanden, Dietz, Lin- gen, Bueren, Leerdam, &c. Marquis vander Vere ende Vliffingen, Hcerc ende Baron van Breda, van Dieil,Grimbergen, Arlay, Noferoy, &c. Erf-Burch- Grave van Antwerpen ende van Befancon, Stadt- houder ende Gouverneur Generael van Brabandt, Hüilandt, Zeelandt, Vrieilandt ende Utrecht, ende Admirael vander Zee van herwaerts-overe. Allen den genen die defe tegenwoordige ghetoont fullen worden, Saluyt. Alibo wy te meermalen t'onfen grooten mifhagen ende leetwefen hebben verftaen, ende van goeder handt onderrecht zijn van diverfche groote, fware ende periculeuiè abuy- fen ende ongeregeltheden,dagclijcks foo langhs ίο meer inden Lande ende Provintie van Zeelandt in te breecken , ende haren voortganck te nemen, daer deur niet alleenlick de heylige ende goede Or- donnantie ende Wetten van Godt in - gheftelt, grootelijcx worden ghefchendet ende ghevioleert, alle goede politicque gheboden ende Statuten on- der de voet ghetrapt, ende by alle Menfchen in ver- achtinge ghebracht, maer oock den toorne Godes over den felven Lande verweckt wort. S O O IS Τ, dat wy om hier inne Ampts-halven , tot ecre, rufte, ende vrede defer Provintie te voorfien, met voorgaenden advijfc van onfe lieve ende feer beminde die Staten 's Lants ende GraefTelickheyts van Zeelandt, hebben geordonneert ende geftatu- eert, ordonneren ende ftatuerenby defen de Poin- clen ende Articulen hier naer volgende. Ρ Erft, dat alle de geene die men noemt Weerlijc-
ke oft Geeftclijckc Perfooncn, van wat qualiteyt ofte conditien fy zijn,hun fullen voortaen vermij- den, foo in 'tfeercet als in 't openbaer,eenich exer- citie vande RoomfeheReligie,Ceremoniën ende Superftitien ghepretendeert Catholijcke , binnen den Lande van Zeelandt, te hooren, fien oft doen, oft doen doen, foo noopende den Doop, als alle an- dere geene uytgefteken, op pene voor de Geefte- «jeke Mans-perfoonen, van ghebannen te worden jjyten Lande voorfz, op lijf-ftrarTc. Ende foo verre net eenige zijn alimentatie ghenietende, daer-en- |
||||||||||||||
|
boven noch op privatie vande voorfeyde alimen-
tatie , ende ghenouden te zijn tot reftitutie uyt hunne goeden die men fal konnen achterhalen, van 't geene fylieden dien aengaende aireede ghe- nooten fullen mogen hebben. Ende voor de VVe- reltlicke Perlbonen,op arbitrale correctie van mu/éïe pecuniarie ter difcretic vanden Rechter. Verbieden- de oock, dat gheene Vroed-vrouwen noch andere Perfoonen die daer toe niet bchoorlick en zijn be- roepen, hun en fullen mogen onderwinden te Doo- pen oft ghedoopen, op peyne van vijf-en-twintich guldens voor de eerfte reyfe, ende voor de tweede dobbel, ende voor de derde reyfe , op arbitrale correctie. II.
Item , iöo worden by defen verboden alle onbe-
hoorlijcke vergaderingen by nachte ende on tijde, die onder't deckicl van eenige Religie oft ander- finrs binnen den Steden oft ten platten Lande ge- fchieden, te weten, dat niemant wie hy zy, Mans oft Vrouwc-perfoonen,hunen fullen vervorderen voortaen alfulcke Vergaderinge te houden noch te frequenteren, naer het aflaten vande avont Poort- klockc, ende voor het luyden vande morgen Poort- kloeke, die men over al in den Steden gcwoonlick is te luyden. Ende ten platten Lande naer het on- dergaen ende voor hetopgaen vandcrSonnc, op peyne van fes Carolus gulclenen voor elcken Per- foon te verbeuren, die aldaer bevonden fullen wor- den : Ende den Weert vanden Huyfe, Schuyre oft Plaetfe daer de felve Vergaderinge ghefchiet, fal verbeuren vijf-en-twintich guldenen, ende dit alles voorde eerfte reyfe, ende voorde tweede reyiè, foo wel voor de voorfeyde Perfoonen als den Huys- weerr,dubbel, ende voorts op arbitrale correctie. III.
Ende want inder heyliger Schrift den Sabbath
des Heeren oft Sondach, ende andere Biddagen , by de Chriftelijcke Kercken in tijde van noode in- geftelt, ons feer hoochlicken werden gheboden te onderhouden, ende de felve over te brengen in hey- lige oeffeninge ende exercitie, om den Heere te bidden om fijne genade, loven endedancken voor fijne weldaden, ende onderwefen ende verweckt te worden deur den mondt zijnder Predicanten ende
|
||||||||||||||
|
Placaten. i.B
|
7. Ut· 35z
gen Houwelicken Staet, waer deurc, ende onder
't deckfel van welcke vele ongetrouwtin hoerdom blijven fitten, andere trouwen tegens den danck haerder Ouderen ende Voochden, ende oock an- dere onbehoorlijcke trouwe aen gaen,ftrijdende te- gens het uytgedruckte Woort Godcs, Soo ift, dat wy omme hier inne te voorfien, dien acngaende, geordonncert cnde gheftatueert hebben , ordonne- ren ende ftatueren by defen , by advife als boven, Dat wie hun voortaen na de publicatie van defen, ten houwelijcke oft in Echten-ftaet fullen willen begeven, fullen gehouden zijn te compareren voor die van den Kercken-racdt vanden Steden ende Plaetfen haerder refidentie, ende aldaer verfoecken dat hun gegunt fullen worden drie Sonnendaeclv fche geboden, te doen inder Kercken op drie Son- nendagen den anderen volgende, welcke geboden gegunt ende gedaen fullen worden, ten eynde ee- nen yegelick die eenige letfelenofte hinderniflen, 't zy van bloede, fwagerfchap, ofte voorgaende be- lofte, waer door't Houwelijck egeenen voortganck en foudc behooren te hebben, wil voor wenden, 't felve mach doen , En fullen daerom die vanden Kercken-Raedt niemanden mogen laten trouwen, fonder alvooren verfeeckert te zijn, dat de voorfey- de Proclamaticn gedaen fullen zijn, foo ter plaetfe van der trouwinge, als vande refidentien van bey- de de contrahenten. Ende foo eenige bevonden werden fonder de voorfeyde proclamaticn ende ge- boden te hebben laten doen ter plaetfe haerder re- fidentie, 't zy in't fecrete ofte anderfints, binnen oft buyten de Provintie van Zeelant getrouwt te zijn·, dat de felve fullen verbeuren heur Poorterfchap (foo fy Poorters zijn) ende boven dien,de boete van t'feftich ponden parafis voor den Heere, ende thien ghelijckc ponden der Stede ofte Plecke daer fulcks gebeuren fal. VIL
Behoudelijcken nochtans, dat de felve gheboden
niet gegunt noch gedaen en fullen mogen worden, als de geenedie 't felve verfoecken, beneden hunne Jaren zijn, te weten Jonge gefellen beneden hare vijf-en-twintich Jaren , cnde Jonge Dochteren be- neden hare twintich Jaren, ten zy dat de felve vep; toonen het confent van heur O uders, of den langft- levendc der felver metten A^oochdcn (indien fy ee- nige hebben) ende indien fy geen Ouders en heb- ben, van hare Voochden ende naeile vanden bloe-' dehunbeitaende. VIII.
Maer indien eenich Jonckman oft jonge Doch-
ter boven de voorfeyde vijf-en-twintich ofte twin- tich Jaren refpe&ive oudt wefende, ende Ouders, Voochden ende naeitc Vrienden hebbende, ver- fochtende voorfeyde Sondaechfche gheboden fon- der te doen biijeken van hare voornoemde Ouders, Voochden oft naeile Vrienden confent, foo fullen de voorfeyde vanden Kercken-Raedt voor 't procla- meren vande voorfz gheboden, gehouden zijn, de Ouders, Voochden oft Vrienden voorfz vanden Requirantoft Requirante voor hun t'ontbieden, Ende in gevalle d'Ouders, Voochden oft Vrienden voorfeyt binnen veerthien dagen naer d infinuatie aen heurlieder Perfoonen ghedaen, weygeren oft in gebreecke blijven te kommen, fal de felve weyge- ringe gehouden worden Yoor confent, ende fullen
de
|
||||||||||
|
35
|
|||||||||||
|
ι
|
|||||||||||
|
cnde Dienaren (daerinne wy verilaen, Godt be-
tere, grootelicx mifbruycktte worden) Soo ift, dat wy wel fcherpelick ghebicden eenen yeghelijcken, den voorfeyden Sonnendach cnde Bid-dagen te onderhouden, vieren, ende hun op de felve te bege- ven inde Kcrckc by de Vergaderinge vande Chri- ftelijcke Gemeente, om aldaer gefticht endc ghe- leert te worden, fonder eenichhant-werck te doen, te loiïèn oft te laden , te koopen oft verkoopen in Huyfen oft op Straten, noch op de felve dagen ee- nige Winckelen open te ftellen, op· de verbeurte foo wie bevonden fal worden fijnen Winckel open geitelt, oft eenige venbaer goeden voort gedacn te hebben, voor d'eerftc rcyfe , van drie Carolus gul- dens, cnde voorts t'elcker reyfe dobbel, Behoudens nochtans, dat men uyt {onderlinge refpeden con- fenteert cnde toe laet, ten gerieve van de Landtfa- ten , Arbcydcrs , Zee-varende Volck, ende anders niemant,op fulckc dagen met belloten Winckelen voor het aflaten vande tweede kloeke totter Predi- catien, foo voor als naer de noene , te mogen ver- koopen alderhandc etelijcke Waren ende andere nootdruftichcyt t'haerder lijve endc neeringe die- nende, Ende fo wie buytcn den felven tijde oft aen andere Pcrfoonen bevonden ial worden verkocht te hebben, fal verbeuren die boete van fes Carolus guldens voor d'eerfte reyfe,endc voorts t'elcker rey- ien dobbel. 1111.
Dat voorts oock niemant, ten ware reyfende
Luyden, die men naer ghelegentheyt van faecken fal mogen verexcufeerthouden, hem en vervoor- dere op eenige Sonnendagen oft Bid-dagen onder ende gheduerende de Predicatie, foo voor als naer den noenen, eenigh Volck te fetten, oft hem te la- ten vinden in eenige Herbergen , aldaer te fitten drincken , fpelen, oft anderfints yet te hanteren, noch oock te kaetfen , kloifen,rollen, fpelen, klap- pen, tieren ende gebeeren inde Kaets-banen, Her- bergen, ofte op der Straten, oft op, oft ontrent de Kerck-hoven eenige infolenticn ende iloornüTe te bedrijven, op de verbeurte foo wel tot lafte vanden Tavernier van elck gelach, dat fy fullen fetten, als de voorfeyde Pcrfoonen voor hun felfs voord'eerile reyfe van drie Carolus guldencn, ende voorts t'elc- ken dobbel, Endc die moctwillicheyt met drey- gementen, woorden oft wereken, den Miniftcrs oft andere der Gereformeerder Kercke hanterende,ee- nige vrcefe ofte onbehoorlickheyt aen gedaen, ge- ilraft te worden arbitralick als Pcrturbateurs vande gemecne ruftc, naer gelcgcntheyt van faecken. V.
Verbiedende daerom oock, om alleoorfaecke
van Dronckenfchap cnde andere onghercgelthcyt te wccren,fo fecr als doenlick 7.y,dat men voortaen geen Tavernen, Cabaretten, oft Logeringen ten platten Lande op onbchoorlijcke,ongewoonlijckc ende pericuicufe plaetièn beiijdcns wccchs,buyten de openbare Straten cnde rechte Heerbanen en fal mogen houden, daer toe elck Officier in fijnen be- drijve goede opficht fal fchuldich zijn te nemen. VI.
Endc om voorts te voorficn op diverfche onge-
regcltheden die dagelijcx foo lancx foo meer ghe- pleecht worden , deur de onbehoorlijcke maniere vanden aenvanck ende veriamelinge inden heyli- |
|||||||||||
|
Vervattende verfcheyden Placaten van Policio. 354
|
|||||||||
|
353
|
|||||||||
|
XV.
Ten derden, en mogen niet trouwen die Oomen
met heure Nichten,dat is,metheur Broeders of Su- fiers kinderen, oft kints kinderen ende defcenden- ten, Nochte infgelijcx die Moeyen met heure Ne- ven , dat is, met heure Broeders oft Sufters Sonen, nochte met kints kinderen ofte defcendenten, bey- de 'm infiiïitum. Alfoo Oomen ende Moeyen tcii refpede van heur voorfeyde Nichten ende Neven, ftaen in de plaetfe van Vader ende Moeder. XVI.
Endeibo veel als 't aengaet de graden van affini-
teyt van Swagerfchap, Alfoo de bant des Houwe- licx alfulcken gemeynfehap mede brengt, dat Man en Wijf maer een en zijn, Soo ift infgclijcx verbo- den ende ghcinterdiccert, dat de Man met egeene Bloet-vcrwanten ofte Magen van fijne overleden Huyfvrouwe, noch de Vrouwe met egeene Bloet- verwanten oft Magen van haren overleden Man, den felven Man ende Vrouwe binnen den voorfz uytgedruckte graden beftaende, malkanderen niet en fullen mogen trouwen,op gelijcke pene van on- waerde ende ftrafie in lijf ende goet als vooren. XVII, Namclick,dat egeen Man trouwen en mach met
fijn Schoon-dochter,datis,met de naergclaten We- duwe fijns Soons, noch met de Weduwe van fijns Soons ofte Dochters Sone, ende foo voorts neder- waerts af met egeene Weduwe, eenige fijner def- cendentcn,Gelijck oockegeene Vrouwen trouwen en mach met haren Schoon-fone, dat is, met een Man van hare overleden Dochter, noch metten Man van haers Soons ofte Dochters Dochter,endc alfoo volgende,met egeenen Mangewecft hebben- de van eenige hare defcendenten. XVIII. Infgelijcx egeenen Man mach trouwen met fijn
Stiefdochter, dat is, niette Voor-dochter fijnder Huyfvrouwen,noch met eenige vande felve fijndcr Voor-dochteren deicendenten, gclijck oock egeene Vrouwe trouwen en mach met haer Stief fonc, dat is met een Voor-fone van haren overledenen Man, noch met eenigen defcendenten van den fêlvcn haren Stief-fone. XIX.
Item, egeenen Man en mach trouwen de naer-
gelaten weduwe van fijnen overleden Broedcr,noch geen Vrouwe den Man van hare overleden Suften XX.
Hicr-en-boven en mogen niet trouwen de Man
mette Weduwe fijnder Neve, dat is, met de Wedu- we van eenige fijne Broeders of Sufters defcenden- ten, Gelijck oock geene Vrouwe trouwen en mach metten nagelaten Man van haer Nichte, dat is, mee de Weduwenaer van hare Broeders oft Sufters Dochtcr,noch metten Man van eenige heure Broe- ders oft Sufters kints kinderen ofte defcendenten. XXI.
Ende alfoin'taengaen ende contrahcren vanden
heyligen Echten ftaet" befonder dient goct reguard genomen, dat het felfde gefchiede in alder cerbaer- heyt, Ende dat alle confufien der voorfcydcr Gra- den (daer deur groote fwaricheden inde* fucceiTien ende anderfints rijfen) verhoedt worden , Soo ift, dat wy ordonneren, dat indien eenige Perfoonen veriöchten heure gebodcn,omme t'famen ge yoechc Ζ te
|
|||||||||
|
de voorfz vanden Kerckcn-Racdt voorts mogen
procederen tot het doen vande voorfz Proclama- tien ende geboden. Maer indien de voorfeyde Ou- ders Voochden oft Vrienden compareren, ende eenbe redenen allegeren waerom fy-lieden in 't voorfeyde veffochte Houwelijck niet en willen confentcren, ende daer toe by den voorfeyden van- den Kcrcken-Raedt niet gheinduccert en konnen werden, foo en lullen de voorfz vanden Kercken- Raedt de voorfz Jonge Lieden niét mogen laten trouwen noch te famen voegen,voor dat by de Col- Icgie vander Magiftraet vander Plaetfe met ken- niffe van faecken 't fclve hun-lieden werde gheor- donncert. IX.
De voorfeyde geboden gedaen zijnde, in gevalle
daer tegens geen Wettclick weder-feggens is ghc- vallen, fullen de gheproclamcerde Perfoonen ghe- trouwt mogen worden. X.
Verbiedende voorts wel expreilelicken, dat den
Bruydegom ende de Bruyt die buyten de plaetfe haerder jurifdiftie ghetroat zijn, oft eenige andere wie datiy zijn,niet en fullen vermogen t famen te woonen,ende hun by malkanderen in huyf houdin- ge te vougenende converferen,voor anderftont dat iy bewefen fullen hebben,dat fy behoorlick als voo- ren, ghetrouwt zijn aenden Officier ende Magi- flraet vander Plaetfe, op pene van beyde gheftraft te worden als Hoereerders , ter difcretie vanden Rechters. XI.
Ende alfoo volgende de Goddelicke,natuerlicke,
ende befchreven Rechten in den Heyligen Echten ftaet, als in een ordeninge Godes,tot eerlickonder- houdt ende verbreydinge des Menfchelicken ghe- flachts in geftelt, tuftchen den genen die malkan- deren in bloede oft in Swagerfchap binnen fekeren grade zijn beftaende, verboden is in houwelicke te contracteren, ende dat wel eenige verfcheydenhey t ende duyilerheyt in die bcrekeninge der felver gra- den,byfondere van maechfehap vande fijde komen- de wort bevonden, So iil,dat wy die verboden gra- den hier na hebben doen uytdrucken,ten eynde een yegelick des te beter daer van mach worden onder- recht, ende egeene ignorantie en pretendere. XII.
Ordonnerende ende verbiedende over fulex dat
voortaen egeene Perfoonen van wat qualitey t,con- ditie of gefintheyt iy zijn, binnen die naervolgende uytgcdruckte Graden malkanderen in bloede ofte affiniteyt beftaende, te famen en fullen mogen ge- voecht worden, noch ecnichfins malkanderen trou- wen, op pene dat 't felfde niet alleen van onweerde gehouden,maer oock dat fylieden in lijf ende goct gcilraft fullen worden,iulcx na befchreven Reenten tegen den Inceftueufcn ende bloetfchendigen is geftatueert. XIII.
Inden eerften,en mogen niet trouwen eenige af-
cendenten met heurc defcendenten, te weten, Ou- ders ende kinders.opwaerts ende nederwaerts gaen- de in hifinïtvmu X I I I I.
Infgclijcx geen Broeders met heure Suilers,'tzy
van vollen oft halyen Bedde. |
|||||||||
|
PlacatetL.,. i.Boeck.
|
||||||||||
|
355
|
||||||||||
|
7iTic 356
oneedijcke Plaetfen, daer men bevinden fal ravot
gehouden, ende alfulcke onecrlickheyt ghepleecht te worden. XXV.
Procederende tegens den geenen die naer de pu-
blicatie van defen, de felve oncerlicke Plaetfen ful- len open houden, oft hen eenichfins geneeren met Coppelrye, ende Hocrerye te befchicken, tot Scha- votteringe,geeiTelinge ende banniflement uytden Lande van Zeelandt voorfchreven. XXVI. Ende voorts tegens de Hoeren ende Hoer-jagers
voor d'eerfte rcy fe met vangen van heuren Perfoo- nen, ende die te leggen te \Vatcr ende Broode feec- keren tijdt ter difcretie vanden Rechter. XXVII. Ende foo verre die eenmael alfoo geftraft zijnde,
bevonden worden des meer te plegen, fullen als dan gemulcleert ende geftraft worden , 'tzymet banniflement, geeflelinge oft andcrfins,naer difcre- tie vanden Rechteren. XXVIII,
Verbiedende eenen yeghelijcken fijn Huyfen te
verhueren aenden geenen die fy weten fullen Bor- deel daer inne te houden, op de verbeurte van een Jaer huys-huer by den Verhuerder terftont te beta- len voor d'eerfte reyfe, ende voor de tweede, op ge- lijckc pene ende arbitrale correéhe, d'welck mede verftaen wort op den genen die in fijn eygen huys Bordeel is houdende. XXIX.
Voorts, aengaende den Papen oft andere die
Concubinen houden, fonder die te willen trouwen, 't zy dat fy daer by kinderen hebben oft geen, Ge- bieden wy dat fy de felve fchuldich fullen zijn ter- ftont binnen een Maent nae de publicatie van de- fen,te trouwen oft te verlaten,op pene van geftraft te worden als van openbare hoererye. Efi voor den Papen alimentatie genietende, van daer-en-boven noch van de voorfz alimentatie te vervallen, Ende 't gene fy ter caufen van dien ghenoten fullen heb- ben , te moeten reftitueren uy t hunne goeden, Be- velende alfulcke Concubinen hun boeifchappen te verlaten, ende van hun te fcheyden, naer dien de voorfz Maent overftreken zijnde, fy haer te huwe- licke niet en fullen begeven, op pene van ghelijcke ftrarTe van openbare hoererye als vooren. XXX. Voorts foo verre een echte Man bevonden wort
in overfpcl, 't zy met een ongchoude oft gehoude Vrouwe-perfoon: oft een ongchoude Man meteen gehoude Vrouwe, fal de felve Man als eerloos ende meyneedich metter daet verbeuren fijn Officie en- de Staet, indien hy eenich heeft, ende voorts ver- klaert worden incapabel om eenich Officie oft ftaet meer te mogen bedienen, Ende indien 'tfelveover- fpel gedaen ende bedreven is van een echte Man, met een gehoude Vrouwe, dat daer en boven fy lie- den beyde ghebannen fullen worden uyten Lande van Zeelant den tijdt van vijftich Jaren. XXXI. Maer indien het overfpel is gecommitteert van
een echte Man meteen ongehoude Vrouwe, fal de voorfz Man boven de note van eerloos ende meyn- eedich, privatie van officie ende inhabiliteyt als vo- ren,voor d'eerfte reyfe gecondemneert worden den tijdt
|
||||||||||
|
te worden, de welcke nochtans dien vanden Kerc-
ken-Raedt ende Claflïs fouden beduncken dat ten refpeéte vande voorfchreven eerbaerhey t, ende om confufie van Graden tefchouwen, niet en behoo- ren daer toe ontfangen te worden, Dat als dan die vanden voorfchreven Kercken-Raedt hare redenen van fwarichcyt aen gheven oft over feynden aende Gecommitteerde Raden van den Staten voor- noemden wclcken wy ordonneren ter eerfter Ver- gaderinge vanden Staten daer op met volkomen verftande vande ghefteltenifle der faecke befchrij- yinge te doen, om daer op gherefolveert te worden fulcks bevonden fal worden te behooren, willende dat middeler-tijdt de voorfchreven verfochte Pro- clamatien gehouden worden infurceantie. XXII. Verklarende alfo by dcfen nul ende van onweer-
den, ende niet te mogen beftaen de Houwelijcken die in den verboden graden fullen worden ghecon- traheert ende ghecelebreert, Ende dat de geene die in den voorfchreven Graden van bloede ofte affini- teyt malkanderen beftaende, hier naemaels (niet tegenftaende de voorfchreven verboden) fouden vermeten in houwelicke te treden, daer van fonder verdrach oftediilimulatic gheftraft fullen worden metic penen inde Goddelicke ende Civile Rechten tegens den Inceftueuicn ende Bloet-fchcnders, als vooren gheilatueert, fonder dat oock 'tPlacaetby denKeyferCarolus de Vijfde, ghemaecktinden Jare vijfthien-hondert ende veertich, noopende 't contraderen van huwelicke van Perfoonen bene- den hare Jaren zijnde, ende de penen daer innebe- grepen, hier mede verantwoort worden. XXIII. Ten leften, alfoo men bevindt dagelijcks, dat
cenige met eikanderen ondertrouw ghedaen heb- bende , daer nae malkanderen niet en willen trou- wen, macr oft laten fitten,oft oock een ander trou- wen, ibnder by behoorlicke rechtvorderinge vande voorgaende gheloftc ontilagen te zijn, in fulcken gevalle fal elck van partyen contrahentenhem vin- dende gheledeert, mogen beklagen voor de Juge competente iijnder partye, ende den Officier felve ex officio fal fchuldich zijn daer over te klagen. En- de die bevonden fal worden lichtveerdelick in defe faecke gehandclt te hebben, 'tzy ten vervolge van partye geintercilecrde, oft vanden Officier, Doven de penen inde gefchreven Rechten begrepen, fal noch ghemul&ecrt ende geftraft worden totarbi- tragic vanden Rechters,naer gelegen theyt van faec- ken ende qualiteyt vanden Perfoonen. X X 1111. Ende alfoo wy oock bevinden daghelijcks meer
ende meer voor te gaen ende in kleynachtinge vanden Menfchen gekomen te zijn.de fware ende grouwelicke fonden van hocrerye ende overfpcl,
aer door ontwijllelickden toorne Godes verweckt wort over de Landen en Luyden daer de felve zijn regncrende,Endc wclcken fonde van overfpel oock de Heydcnfche Coningen metter doot gheftraft hebben. Soo bevelen wy allen Officiers ende Ma- giftraten , lbo vanden Steden als ten platten Lan- de van Zeelandt, dat fy binnen een Maent nae de publicatie van defen (elcks in fijnen bedrijve) wee- ren en ftooren, doen weeren ende ftooren alle Bor- deelcn, Hoer huyfen, ende diergelijcke openbaere |
||||||||||
|
Vervattende verfcheyden Placaten van Policio. 3 5 S
|
|||||||
|
3?7
riidtvan veerthien dagen in gevanckeniife te Wa-
ter ende te Broode, ende boven dien in een pecu- n'clc boete van hondert guldens, ofte anders hoo- eer naer't vermogen ende ghelcgentheyt vanden Perfoon, ter difcretie vanden Rechteren, ende daer naer meer delinquerende met banniffement van viiftich Jaren,met confifcatie vande helft van fijne poederen, Endcfal d'ongehouwde Vrouwe fulcks ledelinqueert hebbende.voor d'eerfte reyfe te Wa- ter ende te Broode geleyt worden den tij t van veer- thien dagen, ende indien fy andermael bevonden wort fulcks te committeren, fal voor den tijdt van vijftien Jaren gebannen worden uy t den Lande van Zeelant, ende verbeuren d'een helft van haer goe- den, als boven. XXXII.
Ende indien ecnich ongehouwt Man met eeni-
ee echte Vrouwe overfpel bedrijft ofte boeleert, fal den voorfchreven Man boven de note van eerloos, privatie van Officie, inhabiliteyt ende banniiTe- ment als vooren den tijdt van veerthien dagen te Water ende te Broode geleydt worden,ènde voorts ghecondemneert in een pecuniele boete van hon- dert guldens , oft anderfints hooger naer fijn ver- mogen ende ghelegentheyt ter difcretie vanden Rechtcren,Ende foo verre hy andermael fulex com- mitteert fal vijftich Jaren uytdcnvoorfeyden Lan- de gebannen worden, met confifcatie vande helft van fijne goeden ,ende de gehouwde Vrouwe met den ongehouwden Man overfpel committerende, fal als boven ghebannen worden den tijdt van vijf- tich jaren. XXXIII.
Ende dat al onvermindert alfulcken recht als de
geofTenceerde partye 't zy Man oft Vrouwe tegens den Overfpeelder competeert, foo tot fcheydinge vanhouwelick, als anderfins naer rechte, foo oock by defen verftaen worden in vigeur te blijven alle de ftraflên ende de penen inde Key ferlickc ende be- Fchreven Rechten geftatueert, tegens alle crimen van ontfchaecken,ontvueren ende bloet-fchenden, ende diergelijcke enorme hoereryen. XXXIIII. De Koppelaers ende Koppelerffen die een fim-
ple hoererye fullen hebben gheprocureert, fullen worden gnefchavotteert ende ghegceiTelt, ende voorts eeuwelick gebannen, op de verbeurte van- den lijve. XXXV.
Ende waer 't faecke dattet Vader,Moeder, Broe-
der, Suflcr, Oom, Moeye, Momboer oft Cura- teur ware, die alfoo fijn Dochter,Suflcr, Nichte of Weefehaddc gelevcrt,oftdatdieKoppelrije ftreck- tc tot overfpel, fulcke fullen metter doot gheftraft worden. XXXVI.
Item, alfoo dagelijcks wort bevonden, dat veele
ende verfcheyden ongoddclicke, fchandaleufe, en- de ergcrlijcke Boecxkens, Liedekens, Refereynen, Nieumarcn, ende dier ghelijcke in Drucke ende Schrifte werden uytghegheven, fulcks dat d'onwe- tende ende onverfochte Menfchen , ende de ghe- mcyne Man deur d'oproerige ende d'ongherufte geeften, lichtelick tot mifverilant,fcheuringe ende feditie in dcfen tijde gebracht fouden mogen wor- den, Soo ift, dat wy met rijpen berade ende advijfe |
|||||||
|
vanden voorfchreven Staten 's Landtsendc Graef-
felickhëyts voorfchreven, verbode η ende ghéinter- dieeert hebben, verbieden ende interdiceren byde·1 fen eenen yegelijcken,van watftate,natie,qualiteyc ende conditie de felve ibude mogen wefen, cenigo alfulcke ergelijcke, oproerige, ende fchandaleufe Boecxkens, Nieu-maren, Liedekens, Refereynen, oft anders, hoedanich de felve fouden mogen we- fen, in geenderhande Tale ofte Spraccke voörtaen binnen den voorfeyde Lande te Drucken,oft in ge* fchrifte te laten uytgaen, verkoopen, noch elders gedruckt, hier innc te brengen, op de verbeurte van de felve Boecxkens, Liedekens oft anders, ende daer-en-boven van hondert Carolus guldens voor de ecrfle reyfe, ende de tweede reyfe op dobbele boeten, ende daer-en-boven arbitralick gheftraft te worden. Ende ten eynde al 't fclfdc te beter mach worden achtervolcht ende onderhouden, Ordon- neren ende bevelen wy allen Boeck-druckcrs bin- nen den Lande van Zeelant, voortacn niet te druc- ken, nochtc in drucke uy t te laten gacn, ten zy al 't felfdc eerft den Staten oft hare Gecommitteerde Raden fal zijn vertoont, ende by hunlieden toege- laten ende geadmittcert, Soncfer dat oock nae de felve admiifie daer aen yetin drucke toe oft afghe- dacn fal moge werden. Ordonneren mede, dat tot diè eynde alle Druckers, onder haerlieder gedruck- te Exemplaren gehouden fullen fijn teftellenheur- lieder naem, de plaetfe hcurlicder refidentie, ende het Jaer wanneer fulcks is gedruckt, midtfgaders d'Autheur ende Tranflateur van dien. Ende fullen de Druckers mede.gehouden zijn binnen drie We- ken naet de publicatie van defen, te compareren voor den Staten voornoemt, oft heure Gecommit- teerde Raden, ende in handen vanden felfden te doen den behoorlijcken Eedt, van dat ij lieden hen daér naer in alles fullen reguleren, op gelijcke pene als boven, tegens den geenen die contrarie van de- fen bevonden fal worden gedaen te hebben, te be- keeren ende t'appliceren de voorfchreven penen, Een derdendeel tot behoef vanden Officier die de executie daer van doen fal, een derden-deel tot be- hoef vanden Aenbrenger, ende een derden-deel tot profijte vande gemeyne faecke, met verbodt ende interdictie, dat alfulcke Contraventeur niet meer en fal mogen drucken. XXXVII.
Item, Alfoo men bevindt dat door de openbaer
Rethorijcke ende dierghelijcke Spelen ende Bate- menten in defen tijdt, vele worden geergert ende ghefchandalifeert, alsfchijnendc die te kommen uyt weelde ^ Ende dat oock dickwils daer by 011- goddelijeke ende oock onnutte propooften en- de redenen der Gemeynte worden voor ghedra- gen, ilrcckendc tot onftichtinge , lichtveerdig- heyt, ende ongheregeltheydt, Soo ift, datWy met advijfe als vooren, de felve publijcke Spelen ende Batcmenten by defen wel expreiTelijck ver- bieden ende interdiceren al-omme binnen defe Provintie , tot dat anders daer inne gheordon- neert zy. XXXVIII.
Ende dit alles onvermindert der Steden Privile-
giën ende gherechticheden, die wy verftaen te blij- ven in haer geheel, fulex fy van outs tot defer tijdt toe die geexerceert hebben. Ζ χ Ende
|
|||||||
|
Placatecu. i.Boeck, 8.Tit. ^0
infonderheyt allen Officieren dien het felve lal mo-
|
|||||||||||||||
|
359
xxxi
|
|||||||||||||||
|
gen aengaen, dat iy de ièlve fonder eenige conni-
ventie ofte diiïïmulatie ter executie ftellë oft doen ftellen, ende den Overtreders van dien doen corri- geren fulcks als behooren fal, want den Godrs- dienft ende welvaren vanden Lande fulcks is vcr- eyiTchcnde. Aldus ghedaen in 't HofFvan Zeelandt tot Mid-
delburch, onderden Zegel ter iaecken vanden voorfeyden Staten hier op gedruckt in Placate den achtften Februarij desjaers 1583. By Sijne Excel- lentie. Ter Relatie vande Gecommitteerde Raden vanden Staten voornoemt. Ende t'bunder Ordon- nantie. By my, Ch. Roels. |
|||||||||||||||
|
Ende want onfe ernfbge meyninge is, dat alle
de voorfchreven Poinéten onverbrecckelijek ende itridtelijck worden onderhouden, ende dat een ye- gelick daer van notitie ende kennuTe mach hebben, Soo hebben Wy gheordonneert ende ordonneren by defen,den Gecommitteerde Raden voornoemt, dat fy de felve metten eerften over al inden Lande van Zeelandt,daer men cofluymelickis publicatie te doen, laten verkondigen ende publiceren, ende boven dien voor eenen yegclicken in drucke laten uytgaen, Ordonnerende voorts allen ende eenen yeghelijcken dien het felve eenichfints aengaen mach, in iijn reguardhen hier naerte reguleren, op de penen ende correctien daer inne begrepen,Ende |
|||||||||||||||
|
DEN ACHTSTEN TYTEL
|
|||||||||||||||
|
Ordre op het Trouwen.
|
|||||||||||||||
|
E goeiwillige Lefer gelieve alhier voor gerepeteert te houden 't gunt inden Placate van Keyfcr Kar el Art.
17. Colum. 319. midtfgaders inde 0 mormannen van Ρ olie ie vande Staten van Ho Handt inde 13 eerfle Articulen Colum. 330 ende volgende; ende van Zeelandt Art. 6 ende volgende, Colum. 351 ende volgende, in hetfiuck van Trouwen is gefl.atuecrt. Placaten vande Staten Generael.
u fegens bet onordentelijckJTrotmen derTriefleren in 'Brabandt, date
de» 3 Vérmrij ι ó 4 3. ende lyAfrÜ 1650.
|
|||||||||||||||
|
den Raedt van State defer Vereenichde Nederlan-
den , als oock vanden Raedt van Brabandt, goet- gevonden hebben omme alle dergelijcke fchanda- leufe by-een-komiten ende onbehoorlijckeverfa- melingen in Houwelijcke voor te komen, Wel ex- preifelijck by defen te verbieden, dat van nu voort- aen geene Inwoonders vande Stadt ende Meyenjc van 's Hertogen - Bofch, midtfgaders van Breda , Bergen opten Zoom, Grave,Steenbergen, Wiliem- ftadt,ende de rcfpecüve Landen daer onder gehoo- rende, het zy jonge ofte oude Luyden , meerder oft minder-jarige, onvrye oft onder Benefitie van Pafpoort oft Sauveguarde, het platte Landt fre- quenterende , hun lullen hebben te vervorderen voor eenige Roomfche Priefteren, of die geene die macht hebben trouwe te folemnifercn , alfuicken folemnifatie te laten doen, fonder al voorens by Wettelijcke Atteftatie, ofte vande Kercken-Pie- nacrs vande Plactfe hunner refidcntie te doen blijeken, dat na voorgaendc behoorlijcke aenteec- keninge van heurc oprechte namen ende toe - na- men , drie Sondaechfche Proclamatien t'harer woon-plaetfe, of inde Kercken ofte vanden Raedt- huyfen naer ordinaris gewoonte fullen voorgegaen zijn, ende dat geene verhinderinge en is, Op pene van andere folemnifatie indiredelijck verkrijgen- de, dat de felve fal gehouden worden voor omvet- telijck, nul ende van onwaerden, ende dat tegen de Priefter, oft den geenen die fich ial onderftaen hebben fulcken pretenfen trouwe te doen , fonder het voorfchreve Wettich blijck, daer over by den Officier
|
|||||||||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nichde Nederlanden, Allen den! geencn die defe fullen fien ofte hooren lcfcn,Saluyt. Alfoo Wy in ervaringe komen dat de Roomfche Prieilers, die noch ghetolcreert werden inde Plaet- fen ofte Landen van Brabandt onder defen Staet gehoorende, hun onderftaen ende voor nemen in echte te ilellen Peribonen die hun aen hcurkomen prefen teren , fonder dat fy kenniiTe hebben , ofte dat hun alvoorens is ghebleecken vande vryicheyt der Perfoonen,noch toeilemminge van Ouders oft Voochden, veel min van behoorlijcke Proclama- tien ter Plactfe van hunne woon-plactfe voor ghe- gaen te zijn, gclijck daer van exempel is, datfulex nochonlancks in't Marquifaet van Bergen opten Zoom onordentelijck is gepleecht, het welcke niet alleen en is tegen het goet gebruyek altijdt in defe Landen gcobierveert, maer oock tot groot fehan- daei vanden Houwelijckcn-ilaet, als aende eene zijde den Ouderen oft Voochden beroovende van het refpecl: ende goede toeverftcht, 't welck de fel- ve over haere Kinderen ofte Pupillen , voorneme- lijck in materie van Huwelijcke is competerende, ende aen d'andere zijde den wech openende ende aenleydinge gevende tot illigitimc bywooningen, Bloet-fchanden ende derghelijcke deteftable ver- mengingen , waer tegen, alfoo Wy bevinden dat noodighlijck moet werden verfien. SOO ÏST, dat Wy hier op ghehoort hebbende het advijs van- |
|||||||||||||||
|
11 '.....'■,
|
||||||||||||||||||||||
|
Ördre op het Trouwen»*·
|
||||||||||||||||||||||
|
iét
|
||||||||||||||||||||||
|
$6\
|
||||||||||||||||||||||
|
oft verdrach t alfoo Wy fulfcks ten méeiten dienfte
bevonden hebben te behooren. ι Ghedaen ter Vergadcringe vande Hooch-ghemelte Staten Ge- ncraej, in 's Graven-Hage , den derden Februarij fcithien-hondert en drie-en-veertich. Was gepa- rapheert , IV. Ripper da ,st' Onder ftondt, Ter Ordonnantie van de felvc . Ghetceckcnt, Cor- nelis Mufch. Zijnde op 't Spatium ghedruckt het Cachet der felver Heeren Staten , in rooden Waflche. |
||||||||||||||||||||||
|
Officier des competerCnde, fal worden ghcproce-
decrt tot arbitrale corre&ie, fondcr conniventie. Ende op dat niemanthier van ignorantie en prctcn- dcre,Soo ordonneren Wy dat defe onfe Ordonnan- tie inde voorfz Steden ende Landen fal worden ohcpubliceert cnde gheaffigeert. Lallende oock allen Officieren, Jufticieren , ende allen anderen dien 't acngaen mach, defe onverbreeckelick te on- derhouden ende doen onderhouden, procederende teaenden Overtreders, fonder eenige conniventie |
||||||||||||||||||||||
|
inden Placate d'Anno 1650 flaen defe woorden, Ghedaen ende gerenovcert ter Vergadcringe vande
Hooch-ghemelte Heeren Staten Generael in 's Graven-Hage den negen-en-twintichften April |
||||||||||||||||||||||
|
1650. Was geparapheert, Boucborfl,vt- Onder ilondt, Ter Ordonnantie vande felve. In ab-
fentic vanden Griffier, /. Spronffen. Zijnde op 't fpatium ghedruckt het Cachet der felver Heeren Staten in rooden WaiTche, |
||||||||||||||||||||||
|
2. Placaet, in date den achtïlen Af ril ι 6\\* op 't fehe SubjeB*
|
||||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenighde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defen fullen fien ofte hooren lefen , Saluyt. DOEN TE WETEN, dat wy den derden Februarij in den voorleden [are feithien- hondert drie-en-veertich, hebben doen emaneren feecker Placact, ende dacr by gheordonneert cnde geilatueert, dat van doen voortaen geene Inwoon- ders vande Stadt ende Meycrije van 's Hertogcn- Bofch, midtfgaders van Breda , Bergen opten Zoom, Grave,Steenbergen, WilTemftadt, ende de refpeétive Landen daer onder ghehoorende,het zy jonge ofte oude Luyden, meerder ofte minder- jarige , onvrye oft onder Beneficie van Pafpoort ofte Sauveguarde het Platte Landt frequenteren- de, hun fouderr hebben te vervorderen voor eenige Roomfche Prieileren, oft die geene die macht heb- ben trouwe te folemniferen, alfulcke folemnifatic te laten doen, iönder alvoorens by Wcttclijcke At- teilatic oft vande Kerckcn-Dienaers vande Plaetiè hunner refidentie te doen blijeken, dat nae voor- gaendc bchoorlijcke aen-teeckeninge van heure oprechte namen cnde toe-namen drie Sondaech- fchc Proclamatien t'haerer Woon - plactfc of inde Kercken of vande Raedt-huyfen naer ordinaris ge- woonte voor gegaen fouden zijn, ende dat geene verhinderinge en is, op pene van andere folemni- fatie indirecrelick verkrijgende, dat de felveibude gehouden worden voor onwettelick, nul ende van onwaerden , ende dat tegens den Pricfter oft den geenen die fich ibudc onderftaen hebben fu leken prctenfen trouwe te doen, fonder het voorfz Wet- tich blijck, daer over by den Officier, des compete- rende, ibudc worden geprocedeert tot arbitrale cor- redic., fondcr conniventie. Ende alfoo Wy nu be- richt worden dat de Roomfche Priefters, die noch getollcrcert worden inde Plaetfen ofte Landen van Brabandt onder defen Staet ghehoorende, heur on- dernemen Pcrfoonen , die heur in Houwelickcn Staet willen begeven, al is 't dat een van hun bey- aen in een vande voorfz Steden oft onderde Poor- tje van dien zijn woonendc, voor hun onder- bouw te laten doen, cnde haer dacr van vcrlcencn ten Biljet van Atteitatie, daer mede fy dan komen ende bcgeeren dat men de gheboden inde voorfz |
Steden foude aenteeckenen, daer door als dan ont-
gaende het onderfoeck voor den ondertrouw,oftde Perfoonen vry ende fulcks zijn, datfe ionder be- dencken met malkandcren totten Houwclijckcn Staet konncn treden. S O O I S T, dat Wy ge- hoort hebbende het advijs vanden Raedt van State defer Vereenicb.de Nederlanden, alsoockdat van- den Raedt van Brabandt refiderCnde alhier inden Hage, ende blijvende inhcreren ons voornoemde Placact vanden derden Februarij 1643. goct ghc- vonden hebben, tot dilucidatie van dien, midts de- fen te verklaren, dat wy de ondertrouwen, in voe- gen als vooren verhaelt, voor de Roomfche Prie- fters gefchiedende, houden, oock bcgeeren dat ge- houden fullen worden voor nul cnde van onwaer- den , Interdicerende cnde verbiedende over fulcks de felve Roomfche Prieilcrs fulcks voorts aen meer te doen, oft voor heur te laten gefchieden,vecl min daer van Atteitatie te verleenen, als zijnde direde- lick inrijdende met onfe goede meeninge ende in- tentie ,op pcync dat tegen den Priefter, oft den ge- nen die iich fal onderftaen hebben foodanigen prc- tenfen ondertrouwc te doen, by den Wereltlickcn Officier des competcrende, ghcproccdecrt fal wor- den na behooren, cnde gecontendeert tot arbitrale corrcdie. Ende op dat niemant hier van ignoran tie en pretendcre, iö ordonneren Wy dat deie onfe na- dere Verklaringc cnde Ordonnantie in de vooriz Steden cnde Landen fal worden ghcpubliceert en- de gheaffigeert. Lallende oock allen Officieren , Jufticieren, ende allen anderen, dien't acngaen mach, defen als oock ons meer-genoemde Placact vanden derden Februarij 1643. onverbreeckelick te onderhouden ende doen onderhouden, procederen- de ende doende procederen,in conformité van dien, tegens den Overtreders, fonder eenige conniventie oft verdrach, alfoo Wy fulcks bevonden hebben te behooren, Gedaen ter Vergaderinge vande hooch- gcmelte Staten Generael, in 's Graven-Hage den achtften April fefthien-hondert vier-cn-vcertich. Was gheparapheert , Jfigb: Aldringa ,vt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve. Ende was onderteeekent,C0/77<?/ii Mufch. Zijnde op 't fpatium ghedruckt het Cachet der iel ver Heeren Staten in rooden WaiTche. Ζ 3 DEN
|
|||||||||||||||||||||
|
363 Placaten_>. t.Boeck. 9.Tit. 3Ó4
DEN NEGENDEN TYTEL.
Iegens mifbruyck van Huyrlnyden en Pachters.
T\E Lefer gelieve hier voorgeinfereert te houden Λί/ 30,31,32., 33 en 34 Artuukn vande Poiitijcke Ordonnantie
*~*van Hollandt, Colum, 336gedruckt. Placaet van Keyfer Karel.
Placaet ofte Ordonnantie, (jemaeckf by den Kgyfir inden lare 1515.
jegens de Huyrluyden ende Pachters.
|
|||||||
|
Acrle, by der gratiën Godts Prince van
, Spaengien, van beyden Cicilien,van Jc- rufalem,&c. Onfeneerften Deurwaer- .der, Sergeant van Wapenen hier op verfocht, Saluyt. Alibo dagelijcks hoe langer hoe meer, veel ende diverfche klachten ge- daen worden by den Ridderfchappen, Edelen ende Burgeren van onfen Steden, ende anderen ,woon- achtich binnen onfen voorfz Landen van Hollant, Zeelandt ende Vrieflandt, dat die Pachters ende Huyr-luyden ,als fy yemandts Landt een tijde van Jaren in huyr ghchadt hebben, ende de felve Huyr uyt is, willen met kracht ende gewelt gebruyeken 't felve Landt, fonder ecnige nieuwe Huyr te maec- ken tegens den Eygenaers van dien Landen, ghe- noech tegens danck ende wille van den genen die 't felve Landt toe behoort, feggende ende mainte- nerende ,dat hun-luydendie nae-huyr toebehoort, Ende dat meer is, geven de felve Landen over an- dere Perfooncn, verkoopende die nae-huyr omme groote fomme van penningen, ofte hijlicken heur Kinderen uyt met die felve nae-huyr, in aller voe- gen ende manieren, of't felve Landt hen-luyden eygentlijcken toe behoorden, ende den eygendom van dien hun-luyden by haren Ouders gelaten en- de ghe-erft ware, ende die geenc die alfulcke nae- huyr koopen, ofte in huweJijcke ende mangelinge gegeven zijn, indien de Eygenaers ende Proprieta- rifen vanden Landen yemant anders die felve heu- te Landen verhuyren, omme die te ghebruyeken, lbo dreygende oude Pachters de nieuwe Pachters, feggende, foo wie haer Landt onder-huyre,datfy die haer Lijf hebben fullcn, ende procederen oock metterdaet tegens de felve nieuwe Huyr-luyden ende Pachtenaers, de felve quetfende ende ilacn- de,haer Kooren dat fy zaeyen ende andere Vruch- ten opte Landen wallende, vernielende, haer Bee- iten quetfende ende uytten Weyden jagende , maeckende alibo den Eyghenaers vanden Landen heur Landen inilal ende tot ongebruyek, dat fy't felve nieten mogen verhuyren ende doen gebruye- ken tot heuren fchoonften by den genen die 't hun belieft. Ende alfoo dit aifaeckenzijn van groote mefufen, fortfen ende geweiden, die lange Jaeren geloopen hcbben.ende wy willen dat van nu voort- acn gepugneert ende geftraft worden ten exempel van een yegeiijeken. S O O IS Τ, dat Wy by advijfe, goet-duncken ende rijpe deliberatie van Rade van onfen lieven ende getrouwen Neve, Rid- der, Raedt, Camcrlingh, de Grave Yan Naiïbu, on» |
|||||||
|
fen StadthouderGenerael,de Prefident ende Luy.
den vanden Rade van Hollant, Zeelant ende Vrief- lant, verklaert ende geordonneert hebben, verkla- ren ende ordonneren mits defen, dat niemant wie hy zy vanden Pachtenaers ende Bruyckers van ee- nige Landen die fy in Pachte gehouden ende ghe- nomen hebben , niet langer en fullen mogen ghe- bruyeken dan den tijdt van vier Jaren, die hun ge- gunt, ende daer by hun 't felfde Lant by den Eyge- naer van dien in Huyr gegeven is, ten zy by Pack ende wille vanden fel ven Eyghenaer, ende datfy daer afhebben Huyr-cedullen by gefchrifte alil be- hoort , fonder eenige andere ontwaeringe ofte fo- lemniteyten van Rechten, die men hier van ghe- woonlijcken is ten Landt-rechte te houdenT te ver- wachten ofte verbeyden, ende dat oock niemant vanden felven Pachtenaers eenige Huyr van Pach- te nae expiratie van dien ander over fal mogen ge- ven, buyten confente ende wille vande Eygenaers vanden felven Lande, ende dat fy oock geen huyr- waer ofte beterniiTe van dien verknopen, haer Kint of Kinderen, Vrienden ofte Magen, daer mede uyt fulien mogen hijlicken , ende alfoo van hun ver- vreemden, fonder beliefte ende confent vanden ge·· nen die den eygendom van 't voorfz Lant toe be- hoort. Ontbieden en bevelen dacromme alle Pach- tenaers ende elcx van dien, dat fo wanneer by oen Eygenaers nae de expiratie vande huyre, yemant anders dan de oude Pachters ende Gebruyckcrs ee- nige Landen verhuyrt werden, dat fy den nieuwen Huyr-man ter caufe van dien in woorden oft in wereken, in fijn Pcribon , ofte aen fijn Vruchten ende goeden, nieten mifdocn noch en mis-feggen in cenigerhande manieren, maer den felven nieu- wen Pachtcnaer, die Landen hun verhuyrt, rufte- lijcken ende vredclijcken laten gebruyeken, tenzy dat fy by Huyr-cedullcn,ofteanders by goede ghe- fchriftc klaerlijck doen blijeken ,dat de huyre noch duyrt ende niet ghcexpireerten is , of dat de nae' huyre hun toe behoort ende toegefey t is, in welck cas nochtans wy willen, dat fy van alle fortfe ende onbehoorlijcke manieren abftinercn , maer fullcn dat den Rechter vande Plaetfe, ende den nieuwen Pachter te kennen mogen geven , omme in heur recht te blijven , ende dit al endeelck poinci van dien byfonder, opte peyne van ftrengelijck daer at gecorrigeert te werden in heur Lijf ende goeden, na qualiteyt vanden Pcrfoon ende mifdaet. Ende ton eynde dat niemant ignorantie van defen pretende- ren en mach, Soo committeren eiade bevelen VVy umics
|
|||||||
|
r
|
|||||||
|
------------------ -^
|
||||||||||||||||
|
---------
|
||||||||||||||||
|
365 Jegens mif bruyck van Huyrluyden en Pachters. 3 6d
|
||||||||||||||||
|
ren bevinden ter contrarie doende, of gedaen heb-
bende nae den voorfz publicatie van defen , dat fy de iêlve ende elcks van hun aen»tailen, vangen en- de met rechte daer op procederen, ende de felve ïtraflèn ende corrigeren, fonder eenige diflimula- tie ofte gunfte, op peyne daer van felvcr arbinalick gecorrigeert te weien, want onfen geliefte fulcks is ende ghedaen willen hebben, onfen voorfz Stadt- houder, Prefident ende Raden, certificerende wes ghy hier inne gedaen fult hebben, ende u wederva- ren fal wefen. Gegeven onder 't Zegel vanden Ju- fticie dat wy noch ter tijdt ghebruyeken, hier aen gehangen, opren ^^ dach in Januario, in 't Jaer ons Heeren 1515. Onder geteyekent, By mijn Heere de Prince. Ter Relatie van fijnen Stadthouder Generael, Prefident cnde Raeden van Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandr. A. Sandetijn. Geextraheert uyt het eerfte Memoriael-Boeck,
gehouden by tijde van Meeirer Arnoult San- delijn, in fijn leven Griffier vanden Hovc van Hollandt, beruftende inde Griffie vanden fcl- ven Hove, ilaende aldaer gheregiftreert Folio Lij. ende Liij. Ende naer collatie daer jegens gedaen, is 't voorfz gheextrahcerde daer mede accorderende bevonden, huyden den derden Decembris annofeitien-hondert vier-en-twin- tich. By my, F. Criep, |
||||||||||||||||
|
u mits dcfen onfen openen Brieven cnde Ordon
nantie, dat ghy terftont treckt over al binnen onfen voorfchreven Landen van Hollandt, Zeelant ende Vrieflant,ter Plecken daer men ghewoonlijcken is publicatie ende geboden te doen. Ende aldus van onfen wegen ter prefentie vande Officieren ende Wethouders vande Plecken publiceert ende ver- kondicht de voorfchreven onfen Ordonnantie, be- velende alle Pachtenaers ende anderen die ditaen- iraen ofte roeren mach,by openbaer Edid,de voorfz onfen Ordonnantie ende elck Poind van dien te ondcrhoudê, te achtervolgen,ende daer niet tegens te doen,nochte doen doen,op de peynê boven ver- klacrt, de welcke publicatie alfoo openbaer gedaen, ende Copic van dien ghelevert zijnde den Officie- ren vanden Plecken, Wy houden ende authorifcren van fulcker krachte ende waerde,of't felve aenden perfoonen vanden Pachtenaers voorfz ghedaen ware. Ontbieden daer omme ende bevelen onfen voorfz Stedehouder Generael, Prefident ende Luy- den van onfen voorfz Rade, allen onfen Officieren, BaiJliuwen, Schouten, Wethouderen, ende ande- ren wie iy zijn, dat fy u in dit doende, doen alle hulp ende byftandicheyt, ende dat fy ende elcks van hun, defe onfe voorfz Ordonnantie wel ftren- gelijck ende met alle rigeur onderhouden, obferve- ren, cnde doen onderhouden ende obferveren, en- de den genen die fy ende elcx van hun inden heu- |
||||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Zeelandt.
Placaet vande Staten van Zeelandt, jegens verfchey den mifbruyeken gbe*
fleeght by de Landt, luyden ende andere aende Gront-eygenaren ofte derfelver Landen, Huyfen} Ge-
tn?as3HavejPlantagie ende andere goederen, den 16 Febmarij ι 6 ι 8. |
||||||||||||||||
|
^i| Ie Staten van Zeelandt, Allen den genen
die defen fullen fien ofte hoorenlefen, Saluyt. Alibo dagelijcks hoe langer hoe meer bevonden wert dat binnen den Lan- de ende Graeffchappe van Zeelandt, de Landt-luy- den ende andere in Pachte ofte huere hebbende ofte feggende te hebben, de Landen van andere, hun vervoorderen onder 't deckfel van verbeterin- ge, timmeragie, beplantinge, naer-huyre over de felve Landen, ofte#andere diergelijcke voorilel, de felve Landen te blijven befitten,oock naer het eyn- digen van hen-lieden huyre ofte Pacht,belettende de Gront-eygenaren hun vryen wille te mogen doen mette felve Landen, dreygende andere Huys- luyden in foodaniger manieren dat de felve hun niet en derven onderwinden de felve Landen van- de Gront-eygenaers te'huyre η ofte Pachten, van vreefe in hunnen Peribone, goederen ofte Have, van foodanigen moetwilligen befchadicht te fullen werden. Sijnde mede dickwils bevonden, datter Verbanden ende Befprccken zijn ghemaeckt ghe- wceil,dat men de Landen van defe ofte die ge we- nen ofte quartieren, niet anders dan voor fekeren pnjs onderlinge gheraemt en fal in-pachten, door jeleke ende andere diergelijcke mifbruyeken en- de quade praétijcken,de goede Ingefetenen vanden Lande ende Graeffchappe van Zeelandt, ende fon- |
||||||||||||||||
|
derlinge Weduwen, Weciên ende Godts-huyicn ,
die van haer Jacrlijcxfche Pachten ende inkom- men ghemeenlick hun zijn onderhoudende , niet allecnlick moeten ontbeeren de behoorlicke baten daer mede iy hun Jaerlijcx moeten onderhouden, maer wert de felve boven dien genoech af-handich ende initallich gemaeckt den profijtelickcn eygen- dom vande voorfz haere Landen cnde andere goe- deren , waer uyt veele verfcheyden fwaricheden ende inconvenienten apparent fouden zijn te ont- itacn,ingevalle by ons hier in niet promptclick ver- fien en werde. S O O IS Τ, dat Wy onvermin- dert alle voorige Ordonnantien ende Placaten.eer- tijts op ghelijckeiaecken gemaeckt ende ghcè'ma- neert, die niet jegenftaende de publicatie van defe jegenwoordige verftaen werden in alles te blijven in haer geheel ende onverlet,tegcnsde voorfchreve cnde andere diergelijcke mifbruyeken, hebben ge- ordonneert endegeitatueert, ordonneren ende fta- tueren by defen, 't gunt hier naer is volgende. I.
Eerftelick, dat alle Pachters ofte Gebruyckers
naer het uytgaen van hare Pacht, dadelick ende fonder vertreck hun handen fullen hebben te tree- ken ende hun te onthouden vande Landen, foo wel Weyen als Kooren-landen, Hof- fteden ende Boomgaerden die iy left in pacht oft huyre gehadc mogen
|
||||||||||||||||
|
Placaten. ι. Boeck. 9. Tit.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
3^7
|
|||||||||||||||||||||||||
|
3 68
|
|||||||||||||||||||||||||
|
den. Statueren ende ordonneren wy overfuicks
dat van nu voorts aen geene Bruyckers ofte Pach- ters foodanige huyre ofte beterfchappe van andere Luyden Landen, noch by verkoopinge, overlatin- gen, mangelingen, donatien, Huwelijcxfche Voor- waerden, noch by andere Contracten en fullen mo- gen overfetten, directelick nochindiredelick, noch hangende ende gheduerende die huyre, noch oock voor ofte nae die expiratie van dien, dan by voor- gaende fchriftelijck confent vanden Gront-heeren, op peyne van niet alleen van nullité, maer oock dat foodanige Bruyckers ende Pachters tot behoe- ve vande Gront hceren verbeuren fullen die vor- derc huyre vande Landen, indien fy daer aen eeni- ge fouden mogen hebben, indien 't den Eygemer belieft. Mitfgaders alfulcke aétie van vergocdinge als henluyden tot het ghetimmer, bcpootinge, et- ten, zaeyen endc Zaet-koorn, ofte anders cenich- fints foude mogen competcren, als oock het geene |
|||||||||||||||||||||||||
|
mogen hebben, cnde dien volgende fullen ghehen-
gen,dat de Eygenaers van dien de felve Landen ofte andere goederen in 't openbaer ofte anderfints tot henlieden geliefte op veylen ende verhuyren, ofte aen hun felfs behouden, fonder de felve Eygenaers ofte nieuwe Pachters in eenigen decle in hun vre- delick ghebruyck eenich hinder ofte beletfel te doen ,hoedanich 't felve foude mogen wefen. En- de in gevalle yemant vande voorfz Pachters ceni- ghe naer-huyre ofte vorderen Pacht aende voorfz Goederen fouden willen feggen te hebben, dat hy evenwel onder hetdexfel van dien in het gebruyek vande felve goederen nieten fal vermogen te blij- ven,ofte de felve in eeniger manieren onderwinden by befaeyinge, ettinge vande Weyen of ander- fints , ten ware faceke dat van foodanigen preten- fen Pacht byd'eygcn handt vanden Eygcnaer ofte andere publijcken inftrumente datelijck konde blijcken,ende by gebreeckc van dien en fullen foo- |
|||||||||||||||||||||||||
|
danige pretenfe Pachters in rechte niet mogen wer- | fy voorde overlatinge fouden mogen befproockcn
den ghehoort, voor endc al eer hun handen vande j hebben, welverilacnde dat den Huyrder wefende felve Landen te hebben gctogen,endchet gebruyek I Eyghenaer van een Hof-ilede ende Landt-huys, van dien ten behoeve vanden Eygenacr te hebben j kommende het felve te verkoopen of tranfporte- |
|||||||||||||||||||||||||
|
ingeruymt.
|
ren,fal vermogen de Landen die hy in baninge heeft
|
||||||||||||||||||||||||
|
II.
|
voorden tijdt dat de huyre noch is duerendc over
|
||||||||||||||||||||||||
|
Ende oft gebeurde dat den ouden Pachter ofte
yemant van njnent wege,den Eygenaer ofte nieu- wen Huyrder die van henlieden Huys-gefinin heu- ren Perfoonen ofte goederen in eeniger wijfe mif- handelde: de felve diredlelick ofte indircdelick ee- nich letfel, injurie ofte dreygement quamc aen te doen, cnde dat fulcx bekent ware ende konde blijc- ken by den ouden Huyrder ofte door fijnen toe- doen gefchiet te zijn, foo fal tegens den fel ven, en- de den genen die hy tot fijn voorflel gebruyekt fal hebben,dateÜck gcprocedccrt werden by apprehen- fie. Ende het feyt bekent ofte naer behooren bc- wefen zijnde, fullen fbo wel die fulcks bevolen ofte tocgeflaen heeft als den hant-dadigen acnden Lij- ve gheflraft ofte anderfints arbitralick naer exigen- tie vande mifdaet gecorrigcert werden andere ten exempel, cnde dit al onvermindertden gheintercf- fcerden hun Adie van koflen , fchaden ende inte- reitcn vande gchccle fchade opende jegens de goe- deren ende Erfgenamen van foodanige gheexecu- teerders,dic de felve by Eede voor hunnen compe- tentenjuge fullen vermogen te begrooten, of an- ders fal daer inne worden gedifponeert ter difcretie endc arbitragic vanden Rechter. III.
Endc foo men dagelijcks bevindt dat fommige
Pachters vanden geenen die hun pretenfie beter- fchappe poogen te verkoopen ofte over te laten: ghewoonlick zijn die daer mede te bekleeden, dat fy op de Landen die fy in huyre hebben, geplantet, ghepootet, ofte getimmert, ofte wel eenige andere onkoflen van verbeteringe aende gront ofte in cul- ture hebben gedaen, ofwel dat fy de fclve overge- ven met het befaeyde daer op liggende met hun- nen Have ende Beeilen, ende andere gercetfehap- pe totte Bouwerye behoevende, om alfoo daer mede hunne Eyghenacrste circumvenieren ende te bedriegen, ende van andere Luyden Landen by dien middel een goede fomme van penningen te mogen genieten, dewijle het nictaltijts den Eyge- naren gelegen is al 't felve tot pnjfcdnge te aenveer- |
|||||||||||||||||||||||||
|
te laten: midts blijvende evenwel verbonden voor
de huyre, volgens den Contraéte daer van ghe- maeckr. Item, dat oock de Huyrders het gchuyr- de Landt ofte gedeelte van dien, voor een ofte twee Jaer fcharen ten hoochilen aen andere fullen mo- gen overlaten, om te etten, Vlas, Mcede oft ander- fints yet daer op te teelen, blijvende mede verbon- den als vooren. IIII.
Item, oft gebeurde dat in 't verhuyren van eeni- ge Landen den ouden Pachter yemanden van den lijnen , ofte anderen in 't heymelick ofte openbaer diredelijck ofte indiredelijck met dreyghementen ofte anderfints poochden te beletten die verhue- ringe van eenige goederen ,dat de felve ende elcks van dien fullen werden gheftraft met eene peyne van vijftich guldens van yeder iluck Landts, t'ap- pliceren een derde-part voor den Officier, een an- der derde-part voor den Aenbrcnger, ende het re· flerende derde-part tot profij te vanden Armen, en- dc dat fy daer-en-boven fullen werden gecondern- ncert tot behoef vanden Gront-heer diefy in fijne verhuyringc hebben belctinalle die koflen,fchadcn ende intercflen by hem daer over gedaen endc ge- leden, die hy by? fijnen Eedt fal mogen begrooten, of terdifcretieals vooren. V.
Verklaren voorts dat van nu voorts aen geen be- timmer, bepotingeofbeplantinge op ander Luy- den Lantby den Pachters of anderen meer gedaen of geilcltcn fal worden,dan met voorgaende fchrif- telick confent vanden Gront-heer, op peyne dat al foodanige timmcragic,beplantinge ende bepoo- tinge fullen wefen ende blijven tot behoef vanden iel ven Gront-heer, fonder dat hy gehouden fal we- fen eenige vergocdinge daet over te doen,ende fon- der dat hy oock de felve betimmeringeofte beplan- tinge gedaen in voegen als voren fal mogen afbre- ken ofte uy t nemen oft weeren,maer de felve moe- ten laten op ende inden gront, op pene vande ver- beurte vande weerde van dien en arbitrale correcte Ende
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Jegens mifbruyck van Huyrluyden en Pachters. 370
VI. ende tot kofte vanden omvilligen ofte ghebreecke-·
licken.
|
||||||||||
|
3*9
|
||||||||||
|
Ende in gevalle bevonden wort dat den Pachter
naer d'expiratie vande huyrc, de Landen die hy in pachte heeft,fonder expres ende blijckclickconfent vanden Eygenaer foude ge-cert ofte oock befaeyt liebben, op hope foo hy mochte fuilincrcn vande felve wederom van nieuws te fullen in Pachten. Soo en fal den Eygenaer fijn Landen aenveerden- de ofte aen andere verpachtende, ter caufe vande voorfchreve Culture nochtebefaeytheyt nietfchul- dich welen eenige vergoedinge te doen aenden voorfchreven Pachter, macr al 't felve vry aen hem behouden , ende eenigc Weyen begonnen etten ofte gebruyekt hebbende fullen voor dien Jare be- talen dobbelen Pacht, ende fal niet te min den Ey- genaer lijn vryen wille met fijn Weyen mogen doen als vooren. VIL
Wel verftaende dat den Pachter ofte Bruycker
tot geenen tijden die Wey-landen buyten expres voorgaende fchriftelick confent vanden Gront- heer en fal mogen eeren ofte breecken: Maer fal al foodanige Wey-landen ghebruyeken ende oock t'cynden t' expireren vanden Pacht overleveren, fulcks als hy die geaenveert heeft, op peyne van 't geenc fy contrarie fullen hebben gebroken,te beta- len drie dobbelen pacht aenden Eygenaer, ende den voorfz Eyghenaer fijne vordére fchade te vol- doen , als hy by fijnen Eede fal mogen begrooten, ende voorts gecorrigeert te worden naer gelegent- heytvanPerfooncn ende faecken, terarbitragievan den Rechter. VIIÏ.
Item, ende alfoo men verftaetdat foo wanneer
den cenen Bruycker ofte Eygenaer, den Pachter ofte Eygenaer vanden Landen naeft den fijnen ver- maent tegens hem af te delven,den cenen ofte den anderen in ghebreecke blijft, ende dat dacrjegens geen ander remedie en wert gebruyckt,dan alleen- lick dat die Beeilen vanden genen die fijn af-delvin- ge bchoorlick gedacn heeft.over-fpringende niet en mogen werden gefchut,ende dat men die Beeilen vanden onwilligen ofte ghebreckelijcken mach fchutten, ende aenmerekende dat deur het maec- ken vande halve delve by verloop des tijdts,dc gc- gravene halve delve by erreur gehouden foude mo- gen werden te wcfen de oude fchcyt-delve, ende aat men daer nae hebbende de felve te doen repa- reren , lichteJijck fouden meynen dat die Landen aldaer beneffens liggende, tot in 't midden vande felve halve delve foude hebben te kommen , waer deur den goet-willigcn van fijne Landen'mcrcke- Iick verliefen,ende den quact-willigen ghebrecke- licken aen fijn Landt ter contrarien foude winnen, omme daer inne mede te remedieren, hebben wy geordonncert ende gheftatucert, ordonneren ende ftatucren mits defen, Soo wanneer yemant drie- mael door den Dijck-grave, Schoutet ofte Boden vande felve ter plaetfe dacr onder de Landen refpe- öivclickghclcgen zijn, tot tegen ofte naer-delven is vermaent, endchy fulcks binnen acht dagen daer naer niet en doet, dat den Dijck-grave oft Schout vande felve Plaetfe,op pene van fufpenfie van hun Officie ghehouden fullen wcfen, felve tegen ofte naer delvinge des veriöcht zijnde, als dan terftont te doen doen, op uytlegginge van dobbel geldt, |
||||||||||
|
IX,
Item, alfoo het dickwils gebeurt dat die Gront-
heeren niet konnende verhuyren heure Landen na heure goede believen, defelve felfs doen telen ende befaeyen , met Beeften beilaen ofte doen Hoyen, ende dat fy qualick yemande konnen verwilligen tot het Yoorfz befaeyen , Hoyen ende anderfints. Soo ift, dat wy omme al foodanige ende diergelijc- kc inconvenienten te verhoeden, geftatueert ende geordonneert hebben ,itatuercn ende ordonneren by defen,dat in gevalle fulcks bevonden wert te ge- fchieden doordedreygementen,of by eenich ander toe doen vanden ouden Pachter, dat boven de ver- goedinge vande fchade die den Ey'genaer by Ecdc lal mogen begrooten geleden te hebben,den voorfz ouden Pachter evenwel arbitralick fal worden ghe- corrigeert als vooren. X.
Ende alfoo de lefte Bruyckers oock dickwils fu- ilineren , dat fy op hare Gront-heeren Hof-ilcdcn ende Landen iöuden belioorcn te blijven, ter tijdt toe haer vergoedinge foude welen gedacn van ee- nige bcpotingc, Boomgaerden ofte anderfints, niet willende verftaen dat fy wel wetende in andere Luyden gronde al foodanige bepotingc hebben ge- daen, ende dat fy het af-val ende het fnoeyfel van al foodanige plantagie, mitfgaders die Vruchten vanden Boomgaerden geduerende die huyr-Jaren gehadt ende ghenooten hebben. Soo hebben Wy inigelijcks gheordonneert ende geftatueert, ordon- neren ende ftatueren midts defen , dat men van geene bepotinge ofte Boomgaerden aenden Pach- ters ofte heure Erfghcnamen eenige vergoedinge als vooren gefeyt is geweeft, ghehouden lal wcfen te doen, ten ware die Pachters Wettclijck konden doceren, van eenige lail ofte bevel die fy van heure Gront-ïheercn daer toe fouden hebben ghchadt, in wekken ghevalle ende anders niet den Gront-heer gehouden fal weien den Pachter dacr over vergoe- dinge te docn,na vermogens die beloften daer over gedacn, mits al vooren uythet gebruyek fcheyden- de,foo gefeght is. XI.
Ende aengaende Pruym - Boomen, Miipelen, Hafenoten, Doorn-beiTen, AelbeiTen, Wijngacrden, ende diergelijckc Boomen ende Struycken , daer over en fal men geen vergoedinge hebben te doen, als men oock egeen vergoedinge doen en fal in re- guard van eenige Eycken, Eilcn, Ypen , Ulmen, Elfen, Willigen ofte ander diergelijckc opgaende of tronck-bacr Hout. Macr fal den Pachter hem contenteren ende laten ghenoegen met het ghe- waey, fnoeyfel ende Vruchten van dien by hem ge- noten , fondcr eenige vergoedinge, dacr over te mogen eylTchcn K ofte 't iclve Hout te mogen uyt-roeyen ofte om-houden , uytgenomen alleene aengaende Landen die in parthyen tot Hovenie- ringe werden verhuyrt, waer aen indien eenige vcr- bcteringc is ghedacn, fal de vergoedinge daer van ilaen ter arbitragie vanden Rechter, indien par- thyen malkandercn dacr over niet en konnen vcrilacn. XII.
Ordonneren ende ftatueren infghclijcks dat die Λ a Pach-
|
||||||||||
|
Placatetu. ι. B
|
372
van yemants Landen metten Ploege ofte andcrfing
verdonckert te hebben tot heure eygene ofte ye- mants anders profijte, dat die voor de eerfte reyfe gehouden fullen wefen tot beuren kofte de vootft bepalinge te doen hermaecken ende reftaureren fulcks die van oudts is gheweefr, ende fal daerbe- neffens gehouden wefen, tot profijte vande geene wiens Landen fy ghepoocht hebben te verminde ren, te betalen die rechte weerde van al foodanige verminderinge, ende dat fy voor die tweede reyfe daer op bevonden zijnde, daer-en-boven gebannen fullen worden heurlieder leven lanck geduyrende, uyt den Lande van Zeclant, fonder wederom daer inne te mogen kommen, op pene dat fy aenden lijve fullen werden gheftraft fonder eenige diilimil· latie, Ende dit al onverrnjndert voorgaende Placaten
tot ftrafte vande voor-ghenoemde Fey ten,ende ye- gelijcke van dien t'anderen tijde inden Lande van Zeelandt ghepubliceert, die wy verftaen by defen niet gederogueert te worden, voor foo veel die niet en zijn contrarierende defe onfe Ordonnan· tie. Matr dat de felve daer mede werden gheam- pliecrt, willende, ordonnerende ende flatuerende dat defe onfe jegenvvoordige Ordonnantie als een eeuwich Edicl ende Statuyt al omme inde Steden ende Landen van Zeelandt onderhouden ende achtervolcht fal worden, niet jegenftacnde eenige befchreven Rechten , Ordonnantien , Coftuy- men ende ghewoonten van defen Lande ter con- tranen, die wy (voor foo vele de voorfchreven Or- donnantie aengaet) derogueren mits defen. Ont- bieden ende ordonneren daer omme allen Magi- ftraten, Jufticieren, Officieren, Onderfaten ende Ingefctenen vanden Lande van Zeelant, defe onfe Ordonnantie ende Statuyten, endeyegelick Poind ende Articulc van dien te obferveren, onderhouden ende te doen obferveren ende onderhouden, ende jegens den overtreders ende Contraven teurs fonder diffimulatie ofte verdrach, procederen ende doen procederen, op pene van fufpenfie van heur-lieder Officie, Ende foo verre fy des andermael vermaent zijnde dentijdt van een Maent daer nae van fulcks te doen blijven in ghebreecke, dat fy gheacht ende ghereputeert fullen worden als Collufeurs ende Mede-hulpers vande voorfchreve Delinquanten, ende dat fy al fulcks fullen werden ghepriveert van heure refpedive Staet ende Officie, ende voorts ge- corrigeert ende ghemul&eert nae exigentie vander faecke. Ende ten eynde van alle 't geene voorfz is niemant ignorantie enhebbe te pretenderen,ordonj neren wy onfe Gecommitteerde Raden defe al om· meindeStedenende Lande van Zeelant,daer men gewoonlick is publicatie te doen, te doen verkondi- gen ende publiceren. Want wy fulex tot wclvaert vanden Lande van Zeelant bevinden te behooren. Aldus gedaen ende finalick gearrefteert ter Ver-
gaderinge vande Ed. Mo. Heeren Staten van Zec- lant, den 16 Februarij 1618. My prefènt, /. Borcd. |
|||||||||
|
371
Pachters fonder voorgaende fchriftelijck confent
vanden Gront-heer geene vruchtbare Boomenofte opgaende Hout en mogen om ofte afhouden, en- de datfy den ttonck-willigen ende ander hou-baer Hout niet anders en mogen troncken,fnoeyenofte houwen, dan op hcure behoorlicken fayfoene ende tijt, te weten nieteerdanop 't vierde Jaer,oppene dat fy fullen vervallen in eene pene van thien gul- dens voor elcke Boom die anders ghehouwen ofte gekapt fal wefen , ende dat fy daer en boven fullen werden ghecondemneert in alle die fchaden ende intereften, die den felvcn Gront-heet daer deurko- me ende hebbe te lijden, by eede alleenlick vanden felven Gront-heer te begtooten, of anderfints ter difcretic vanden Rechter als vooren. XIII, Infgelijcks verbieden ende interdiceren wy een
ycgelijck wie dat hy foude mogen wefen, eenige Fruyt-Boomen ofte Plantfoenen in Hoven, Boom- gaerden ende andere Plaetfen af te houwen, uyt te woelen, ofte te befchadigen, op verbeurte van tien gulden voordeken Boom als vooren, ende daer en boven aenden Lijve gheftraft te worden nacr exi- gentie vande faecke. Item, en fal niemandt het Hout, heggen/Tuynen of andere heyningèn, ftaen- de op eenige Wegen, Sloten, Gruppclen of anders oock opflach in "t Lant, 't zy wat Hout dattet zy buyten confent vanden Eygenaer van dien, noch eenige Dray-boomen,Hecken, Schutten, Brugh- Boomen te houden, fnijden, uy t-trecken, wech ne- men ofte cenichfints befchadigen, op pene van tien goude Realen ,ende daer en boven arbitralick ghe- corrigeert te worden. XIIII.
Ende ten leften foo wy oock verftaen dat veele
Huys-luyden, ende oock wel anderen Landen van hare Gront-heeren , byfonder den geenen die fon- der mate liggende zijn , ende dickwils verhuyrt werden onder die gewoonlicke claufule, foo groot ende kleyn als die van oudts gelegen zijn, komen af te graven, ende eenige gedeelte van dien te ver- vremden, doende tot dien eynde d'oude bepalinge verduyfteren, ende by haer felven maecken nieuwe bepalingen , byfonder vande Gront-heereh die iel- den op hare Landen kommen, als dickwils woo- nende buyten den Lande van Zeelandt. Ende dat over fulcks geraetfaem gevonden is mede daer in- ne te voorfien, Soo hebben wy daeromme gheor- donneert ende gheftatueert, ordonneren ende fta- tueren mits defen, Dat alle de geene die bevonden fullen werden die Landen van heure Gront-heeren af-gbegraven, ende hun felven, heure Kinderen, Vrienden ofte Vreemden gheapproprieert te heb- ben, ende daer over geaccufeert zijnde naer rechts behooren , niet en konncn bewijfen by over-gifte ende juile titulc, dat fy ofte denheuren tot al foo- danigc af gegraven Landen gerechticht zijn, de fel- ve als Landt-dieven naer gelegentheyt vande faec- ke arbitralijck fullen werden geftraft, fulcks als be- vonden fal worden te behooren , ende dat den geenen die bevonden fullen worden die bepalinge |
||||||||||
|
DEN
|
||||||||||
|
ðé
|
Opt aenbrengen der Hypotheecquen en Verbant 174
|
||||||||||||||||
|
DEN Ô Ç IE Í DEN Ô Õ TEL.
Op 't aenbrengen der Hypotheecquen ende
Brieven van Verbande.
E Lefer ghêlieve hier voor gheinfereert te houden 't gundt Colum. 338* Atmul. 3 5* hier loven ghe*
inickt is. Placaten van Hollandt.
1, Placaet vanden Keyferygemaeckt inden f are 1529. aengaende de By*>
yothecdtiffl 7 ofnjerhïntemfj'en mdn onroerende Goederen t &c.
|
|||||||||||||||||
|
D
|
|||||||||||||||||
|
legen zijn : Daer toe verklarende, dat alle ver-
koopingen , belaftingen , vervreemdingen ende hypotheecqueringe anders ghedaen, ghchouden ende geacht fullen worden als nul , egecn ende van onwaerden , uytghefondcrt alleenljjck van Leen-goeden die ghetranfportecrt fullen worden voor den Lccn-heeie ende fijnen Mannen nacr ouder ghewoonte. Ende ter obfervatie van des voorfchreve is, interdiceren wy U, ende U ontbie- den voortaen, naer date vande Publicatie vande- fen, egecn verkoopinge , alienatien of belaftin- gen van eenigen immeublcn goeden te palieren, noch daer af Ade of andere Brieven te verlecncn, ten zy dat de fclve verkoopinge, alienatien, tranf- porten , vervreemdingen ofte belaftingen eeril gedaen zy , ende gefchict voorden Officiers ende Wethouders vander Plecken,ondcrwien de Huy- fen , Landen ende Erven, die men verkoopen, belaften, tranfportcren, oft alieneren fal, itaeri ende ghelegen zijn, ende dat U daer af by Brie- ven ghemaeckt ende ghcpaileert onder Zegelen authentijek , deuchdelijcke bJijckc, Wclvcr- ftaende , indien yemandt vorder befcheyt ende condemnatic voor u luyden doen ende hebben wilt, fal in dien ghcvalle mogen paffcren , ende nemen Acle van condemnatie , de welcke men fal transfixeren door den Brieve : Want ons alfoo gelieft. Gegeven in onfer Stadtvan BrufTele, den thienden dach van Meyc , in 't Jaerduyfentvijf hondert negen ende twintich. Ende opte Ploye ilont gliefchreven, By den Kcyfcr in fijnen Raede, Onder geteyekent, L. Dublioul. Ghecxtraheert uyt het derde ende lactite Mc-
moriacl-Boeck, ghchouden by tijden van wij- len Meefter Arnoult Sandeliju, in fijn leven Griffier vanden Hovc van Hollant, beruften- de inde Griffie vanden felven Hove, ilaende aldacr gheregiftreert Foliis CC Lxxij. ende CC Lxxiij. Ende nacr collatie daer jegens ge- daen, is 'tvoorfz geëxtraheerde daer mede ac- corderende bevonden, opten derden Decem- bris, Anno feflien-hondert ende Yier~cu-twin- tich. Bymy, F. Criep. |
|||||||||||||||||
|
Nfen lieven ende getrouwen,die Stade-
houder ende Luyden van onfen Raede in Hollandt, Saluyt ende dileclie, Al- foo t'dnfer kennifle ghekomen is, dat onfe Onderfaten ende Inghefetenen ons Landts ende Graeffchappe van Hollandt, da- ghelijcks alieneren, vervreemden, hypotheecque- ren, ende anders haer goeden belatten, voor ande- ren Heeren Richters ende Banckefi dan de geene onder de welcke die goeden gelegen zijn, waêr me- de die Koopers werden gecircumvenieert ende be- drogen , Ende daer uyt dickwils queitie ende Pro- ceiTcn rijfen, midts dat die geene die de verkoopin- ge, tranfporten oft alienatien doen, ibmtijdts dien panden, of de bepalingc ende limiten der fclver niet wel en verklaren, ende oock die laften ende opftal vande voorfchreve Huyfen, Landen ende Er- ven verfwijgen, Ende dat die, oveirmidts de voor- fchreve Officieren ende Rechters, den rijekdom vanheuren Pobrters,Buyren ende Ingefetenen niet en konnen geweten, ommc daer nae heur fettinge ende ommcilagen, ende anders tcmaeckennae grootheyt van elcks goet, Willende daer toe ver- lien : Wy gehadt uwen advijs, by deliberatie van onfe feer lieve ende feer beminde Vrouwe ende Moeyc de Eertz Hcrtoginne van Ooilenrijck, Her- toginne ende Gravinne van Bourgoingnen, voor ons Rcgcnte in onfen Landen van herwaerts-over, ende ten advijfe vanden Hoofde, Prefidcnt ende Luyden van onfen Secreten Raede, neffens haer Vvcfendc, U ontbieden ende fcherpclijck bevelen, ghy van onfen wegen doet kondigen ende publi- ceren voor Edict, al omme in onfen voorfchrevcn Lande ende Graeffchappe van Hollandt ende Weft-Vrieilandt, daer men gewoonlijck is publi- catie te doen , Dat nicmant van onfen voorfchre- vcn Onderfaten, Ingefetenen, oft anderen, woon- achtich binnen den fclven Lande ende Graef- fchappe , van wat conditie ofte ftate hy zy, hem voortacn en vervo'rdcrc te verkoopen, beladen, tranfportcren, vervreemden oft hypotheecqueren eenige Huyfen , Landen , Erven , Thienden, Thinic of andere immeuble goeden, dan voor den Rechter, ende ter Plecken daer die goeden ge- |
|||||||||||||||||
|
z. Placaet,
|
|||||||||||||||||
|
Aa %
|
|||||||||||||||||
|
\
|
|||||||||||||||||
|
* ' Elacatecu. t.Boeck. lo.Tit. 370
Placaet, Tierende de goederen die by Tèflamenten, Codicillen, Hu^e-
lücxe Voorwaerden ofte andere Contratfen, ghemaecfy zynftèjeiï restitutie. Geemanem by
de Heeren Staten n>an Hollandt ende Wefi-Vriefandt, den jo Iulij 1614. |
||||||||||||
|
375
|
||||||||||||
|
2ι·
|
||||||||||||
|
dere Contraden, eftecl van realifatie, ofte afTecla-
tie en fullen hebben, ten zy dat de voorfchreve claufulen aengebracht fullen wefen, ter plaetfe en- de aende Gerechten onder de welckede voorfchre- ve onroerende goederen ghelegen , ende daer de voorfchreve Renten gheconfh'tueert zijn, metcx- preiïie ende pertinente fpecificatie, foo vande be- lenden vande voorfchreve onroerende goederen, als vande originele conflitutien ende hypotheecque vande felve Renten , ommé alles by de Sccretari- fen vande felve Plaetfen ende Gerechten behoor- lijck geregiilrcert te worden : Ende indien d'voor- fchreve onroerende goederen of Renten, Leenen zijn, dat in fulcken gevalle de aenbrenginge ende regiflratie van dien,fal moeten worden gedaen, aen ende by de Leen-hoven,vande welcke die te Leenc gehouden worden, ende Leen-roerich zijn, welcke aenbrenginge wy ordonneren ghedaen te worden, by, ofte van wegen den gcenen, die hare onroeren- de goederen, of gehypotheecqueerde Renten , by haer Tèflamenten, Codicillen, Huwelijcxe Voor- waerden, Maech-ghefcheyden, Donatien int er vi- vos aut caufa mortis, of by eenige andere Contra- den, fullen willen verbinden ende fubjed maken, om niet gealieneert, befwaert, ofte belaft te mogen worden , als oock by den geenen die hare onroe- rende goederen, of ghehypotheecqueerde Renten, by haer Tèflamenten, Codicillen , Huwelijcxfe Voorwaerden , Maech - ghefcheyden, Donatien int er vivos aut caufa mortis, ofby eenige andere Contraden , voor date defèr aireede verbonden, ende fubjed gemaeckt hebbende, als noch in 't le- ven zijn. II.
Ende indien fulcks byde voorfchreve Perfoonen ware naergclaten, dat in fulcken ghevalle de voor- fchreve aenbrenginge ghedaen falmoeten werden by den Erfgenaem, Legataris, Donataris ofte an- dere , die eerfl uyte voorfchreve difpofitien, macc- kingen of Contraden, als vooren fullen proffijte- ren , al eer fy de felve goederen, of de poncifie van dien, fullen mogen aenvaerden , indien fy daer van kennifTe hebben , ofte anders foo haefl als fy daer van kennifle fullen bekomen, ende dat fy hen by Ecde fullen gehouden zijn te expurgeren, daer van te vooren geen kenniiTe ofte wetenfehap ghehadt te hebben , op pene van te verliefen haer recht tot de felve goederen, ende allen anderen voordeelen die fy-luyden uyte voorfchreve Tèflamenten, &c. foudeii mogen ghenieten, t'appliceren tot profijte vande gefubflitueerde ofte andere, tot wiens voor- deele de iéhe goederen belafl, befwaert ende ver- bonden zijn : Ende boven dien, in gevalle by faute vande felve aenbrenginge yemandt fbude mogen befchadichtzijn, arbitralijck geflraft te fullen wor- den, onvermindert den befchadichden fljnadie, als nae Rechten: Ende in reguard van Wees-kin- deren , ofte die noch ongebooren zijn, dat d'voor- fchreve notificatie ende inregiflratie ghedaen fal moeten werden by de Voochden ofte Executeurs vanden
|
||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Wefl-Vrieflandt, Repre- fenterende vde Staten der felver Landen. DOEN TE WETEN: Alfoo ons over lange ende vele Jaren, menichvuldige klach- ten voor gekomen zijn vande goede Inghefetenen defer Landen , die groffelick bedtogen zijn ghe- wccfl, om dat fy eenige penningen hadden ghe- daen, of contraden aengcgaen op onroerende goe- deren ende gehypothequeerde Renten, die by Tè- flamenten, Codicillen, Huwelijckfchc Voorwaer- den, Maech-gefcheyden, of eenige andere Contra- den fubjed reflitutie ghemaeckt, of daer van die alienatien, of befwaringen, verboden , of oock ec- nich ander Verbandt onderworpen waren , fonder dat fy-luyden met eenige forchvuldicheyt haer daer tcgens hadden konnen bewaren , om dat de felve Tèflamenten , Codicillen, Huwelijckfche Vootwaerden , Maech - ghefcheyden , of andere Contraden niet waren ghepafleert, nochte ghere- giflreert voor de Magiflraten ofte Wetten, onder de welcke de felve onroerende goederen ghelegen, ende de voorfchreve Renten gheconftitueert wa- ren , ende dat fy over fulcks heur op de gelegent- heyt Vande felve goederen ende Renten niet be- hoorlijck en hadden konnen informeren, maer dickwils lange Jaercn daer nae eerft kennifle had- den gekregen van 't bedroch der Perfoonen, daer mede fy ghehandelt hadden, ende fulcks van tijdt tot tijdt, daer door in groote onverwinnelijcke fcha- de gebracht werden : Dat oock verfchcyden Per- foonen grootelijcks worden verkort, door dien fy komen te handelen met foodanige Luyden , der welckerVrouwen, uytekrachte van hare Houwe- lijcxfche Voorwaerden, pretenderen recht van le- gale of conventionele hypothcecquen, ofte ver- both van alienatien ende beJaflingen,op,endevan hare Hotale goederen, die fy feggen ten huwelijck aenghebracht te werden, fönder dat nochtans de voorfchreve Huwelijcxfche Voorwaerden bekent zijn. S O O IS Τ, dat Wyomme daer inne te voorfien, ende vordcre fchade vande goede Inge- fetenen vande voorfchreve Landen te voor ko- men , naer voorgaendc befchrijvinge, ende rijpe deliberatie van Raeden , hier op ghehadt 't ad- vijs van onfen lieven ende ghetrouwen , de Pre- fidenten ende Raeden vanden Hoogen ende Provincialen Raede van Hollandt, Zeelandt en- de Vrieflandt , gheordonneert, ende voor Eeü- wich Edid gheflatueert hebben , ordonneren ende flatueren midts defen fulcks als hier naer volcht. I I. Dat van nu voortaen geene claufulcn van Fidei-
commis, fubflitutie, verbiedinge van alienatien, of van eenige andere diergelijcke belaflingen van on- roerende goederen ,of ghehypotheecqueerde Ren- ten , gheftelt in eenige Tèflamenten, Codicillen, Huwelijcxe Voorwaerden, Maech-ghefcheyden, Donatien hit er vivos aut caufa mortis, of eenige an- |
||||||||||||
|
:·
|
||||||||||||
|
λ η 7 Op't aenbrengen der
vanden Teftamenten, mede al eer de goederen te
aenvaerden, indien fykennïfle vande voorfchrevë fubjeaie, ofte befwaernifle hebben, op peyne van by de felve Voochden ende Executeurs re verbeu- ren een gherecht feftiende part vande wiierde van- de Poederen, die fubjed ghemaeckt zijn , ënde in krachte defer aen gebracht hadden behoort te wer- den , ofce oöck naer exigentie vander faecke arbi- tralü'ck gecorrigeert te werden. Ende in ghevalle die gheene, die eerft uyte voorfchrevé difpofitien, maeckingen of contraden als vooren fullen profij- reren, ofte der ielven Voochden ende Executeurs der voorfchrevé Teftamenten verfuymich moch- ten zijn van alle 't felve te doen, Soo fullen de ge- fubititueerde, of andere tot voordeel vande welcke de voorfchrevé difpofitien fpreeckende zijn, de voorfchrevé aenbrenginge ende inregiitratien ghe- houden wefen te doen, ofce doen doen, inder voe- gen ende op peyne als vooren, indien de fubftitu- tien tot eenige vordere graden mochten zij η ghe- extendeert. III.
Ende dat boven dien in allen ghevalle de voorfz
claufulen, foo lange de notificatie of aenbrenginge nieten faJ wefen ghedaen, geen effed van reël Ver- bande en fullen hebben, blijvende dies niet te min de voorfz Teftamenten, Codicillen, Huwelijcxe Voorwaerden, Maech-gefcheyden, Donatien ende andere Contraden , in alle andere Poinden in haer geheel ende ongeprejudiceert. III I.
Ende belangende de claufulen van Fidei-com-
mis ende fubjedie voor date defer gemaeckt,by de geenen die nu overleden zijn, van alfulcke onroe- rende goederen, of gehypothequeerde Renten, ibo Leen als eygen, waer van de geinflitueerde Erfge- namen , of anderen daer toe recht hebbende, airee- de in poiTciïie zijn, fullen de felve PoiTeiïeurs , of der felfder Voochden, midtfgaders die geene , die daer toe, ende daer op eenich recht, ofte adie uyt krachte vande voorfz difpofitie immermeer ibuden mogen pretenderen, foo haeft fy daer van kenniflè fullen gekregen hebben, mede ghehouden zijn de voorfz aenbrenginge ende regiftratie te doen, ende te doen doen , binnen den tijdt van fes Maenden naer de publicatie van defen, Op peyne van te ver- liefen haer recht tot d'voorfz goederen of Renten, te appliceren tot profijte vande gefubilitueerde, of anders tot wiens behoeve de felve goederen of Ren- ten belaft, befwaert ende verbonden fulien wefen: ende boven dien, fooyemant deur ghebreck vande felve aenbrenginge, bevonden mochte zijn befcha- dicht te wefen, daer over arbitralijck ghecorrigeerc te worden. Dat mede binnen gelijcken tijdt aen- gebracht ende geregiftreert fullen moeten werden, alle Huwelijcxe Voorwaerden, voor date defer ge- maeckt, inhoudende diergelijcke claufulen. Ende alfoo by experientie bevonden wort, dat verfchey- den inconvenienten ontftaen uyt Huwelijcxe Voorwaerden, daer by ghemeenfehap van goede- ren, mitfgaders van fchade ende bate wert gefeclu- deert, ende bedongen dat de latten vanden Boel fullen blijven alleen aende zijde vanden Man. Or- donneren wy dat de felve geen effed van realifatie, of legale hypotheecquen tot voordeel vande Vrou- we en fullen hebben, noch de felve eximeren uyt |
||||||
|
eecquen eft Verbant. 97S
de lafteft vanden Böêl> ten'Zy de felve Huwelijcxe
Voorwaerden Van nieuwste maéeken, fullen 'we- ien aangebracht aende Gerechten j* foo tér Plaerfè daer fóodanige Huwelijcxe Vobrivaérdèn gheëon^ trahëërtendéghemaeckt fuHëifizijn, als daerde voorfz Contraheriten komen Wöórièh, omme hare handelingen ende Koopmanfchappen tedoen,ofte anders hare refideritie te houden. Ende noópën- de diergelijcke Huwelijcxe Voorwaerden, tl{e voor date defer zijn gemaeckr, iulleii^e felve iriiplfjcx genotificeert moeten werden, binnen den tijt van fes Maenden, gëlijck boven van Teftamenten ën- de andere difpofitien voor date dëiër gerhaeckt, is geordonneert,op ghelijcke peyne als boven. Eyh- telijck foo is de meyninge ende intentie van deiè onfe Ordonnantie ende Edid, alleen omme te ver- hoeden alle fraude ende bedrocb, die door gebreck ende naelatinge vande vooriz aenbrenginge ende regiftratie ibude mogen gepleecht werden, fonder dat door d'felve aenbrenginge ende regiilratie die voorfz claufulen van Fidei-comrnis, fubftitutie, verbiedinge van alienatie, ofte befwaerniffen, ofte van eenige andere diergelijcke belaftingen , fullen wefen van meerder effed, of de goederen vorder affederen, als naer Rechten ofte Koftuyme vande Plaetfen, daer d'voorfz Teftamenten, ofte andere difpofitien gemaeckt ende gedaen fouden mogen worden: Ende namentlijck mede, dat den geenen die hare onroerende goederen, of ghehypotheec- queèrde Renten, by hare Teftamenten, of Codicil- len verbonden ende fubjed ghemaeckt Fullen heb- ben, haer vrye wille fullen behouden, foo langh fy léven fullen,om 't felve te mogen veranderen,ende van hate goederen difponereh, gelijck hen gelieven ende goet duncken fal ë v. -
Sullen oock alle Secretarifen ende Notarifen,
voor welcke eenige Teftamenten fullen worden ghemaeckt, of Contraden gepailèert, inhoudende eenige der voorfchrevé clauïulenigehoudën iijiiln- de inftrumenten, daer van te maéeken de Etfgënai men,Voochden ofte Executeurs vande Teïrirrièh- ten , ende alle andere die het eenichfints aengaën mach, te vermanen, dat fy hen volgens defe Or- donnantie hebben te reguleren, ende de voorfchre- vé vermaningen by exprelTe claufule inde voor- fchrevé inftrumenten te infereren t ende op de be- floten Teftamenten infgelijcks te teyekenen, in- dien inde felve eenige diergelijcke claufulen begre- pen zijn, dat de aenbrenginge ende aenteyekenin- gein vougen als vooren fal moeten gedaen worden, op peyne van arbitrale corredië, Laften daer om- me alle Magiftraten, hcure Secretarifen, ende de Notarifen in heur bedrijf woonende, terftont na de publicatie van defen voor heur te ontbieden, ende behoorlijck te Eeden, op 't onderhout van defe Or- donnantie , ende dat in 't Formulier vanden Eedt vande Notarifen, hier van een Articulc ghemaeckt fal werden, omme alle Notarifen van nieuws te creëren, hier op mede ge-eedet te werden naer be- hooren. Ende ten eynae niemandt hier van igno- rantie en pretendere, Laften ende ordonneren wy, dat het tegenwoordich Placaet ende Eeuwich Edid, binnen de Landen van Hollandt ende Wëft- Vrieflandtalomme fal worden gepubliceert,alwaer men gewoonlijck is publicatie te doen. Ordonne- Aa 3 ren
|
||||||
|
PlacaterLj. é. Boeck. 11. Tit*
|
||||||||||||||||||
|
380
|
||||||||||||||||||
|
379
|
||||||||||||||||||
|
hebben fulcx te behooren. Gegeven in 's Gtaven-
Hage, onder onfen Zegel, den dertichftenjulij in 't Jaer ons Heylandts ende Salichmaeckers Jefu Chrifti feftien-hondert vier-ende-twintieh, Ondcj ftont, Ter Ordonnantie vande Staten. Onderteyc- kent, C. vander JVolf. |
||||||||||||||||||
|
ten voorts de voorfz Prefidenten, ende Raden van-
den Hoogen ende Provincialen Rade, midtfgaders alle de andere Rechteren, Juiticieren ende Officie- ren vanden voorfz Lande, in het decideren van fa- ken, hen hier naer te reguleren: Want wy 't felve voor den diënft vanden voorfz Lande bevonden |
||||||||||||||||||
|
1 Oor aenfchrijven vande Staten van Hollandt in dateden 14 December 16x4. is dit Placaet gherenovem
I ende by Atle van publicatie vanden Hove van Hollandt verklaert, dat d'aenbrenginge vande voorfz goede- __! ren eerfl inganck /al hebben t f eden den I o Januarij 16x5.· Nietjegenflaende by den Placate anders is
gefiatuem : Ende-is voorts daer by geordonneert, dat d'aenbrenginge van Renten, Fidei-commis fubjetl fal moeten
geschieden terplaetfe daer dhypothequen zijn gelegen. Ende de Renten op 'tgemeyne Landt fpreeckende aende Comp- t oir en daer die aengebracht zijn. d'Acle daer van in date den 13 Januarij 16x5 flaet geregifreert in het eerfle Me- ntor iael-Boeck vanden Griffier Criep, Fol. 2,89. |
||||||||||||||||||
|
;: f
|
||||||||||||||||||
|
DEN EL Ñ DEN Ô Õ TEL.
Borgen voor d'excuiïïe van Hypotheecq niet
executabel.
Placaet, Fer&orïen by den Staten van Hollandt p houdende een eeumgh
EdiSij, dat egeene Borgen die gerefpondeert ofte beboftfdlen hebben T^oor eenige fchubde <-uan eenen
. derden, als çõïïô defehe fcbttide oockjemch onderpant ofte Hypotheecque gefieltfd zyn ? fullen mwm aen-géfproockpi ofte gheexecuteert worden, woor ende aleer de fehe Hypotheecque fal wefn gbeexcuf- : r, jeertí, ende de fehe Hypotheecque bevonden zijnde niet te "ftefenfuffifant , fullen gbeconvenieert wordsn af oor 't gunt dfdan te korte fd kommen 3 ende dit al nietjegenflaende, datfnlcke Hypotbeecque 'm een derde handt fottde mogen wefen gekomen. 21 Februari; 15 6 4. |
||||||||||||||||||
|
de Crediteurs, den welcken alfulcke Renten, ofte
Penningen-brieven worden gheconftitueert (over- mits de felve lange Jaren loop hebben) ghewoon- lijcken zijn te nemen tot onderpant ende verfcec- kerheyt eenige Immeuble goedingen, 't zy Lan- den , Huyfcn, ofte diergelijcken, toe behoorende den principalen Debiteur: Ende oock dickwils daer-en-boven mede nemen Borgen,die hem me- de voor alfulcke fchulden verbinden ende conili- tueren, dan overmidts alfulcke Borgen alleenlijck verftacn worden, te kommen ende ghehouden te zijn in fubfidium, foo verre aenden principalen en- de fijne goeden niet en ware te verhalen, ofte oock die Hypotheecque die de felve principael gheftck hadde niet en ware fuififant, ofte anders de felve by fortune van Inundatie oftebrande ware gheko- men tot niete, ende anders niet: "W aer omme fy- luyden oock dies te williger heure namen ende ge- lofte verleenen. Soo is mede altijts verftaen ende genoech voor Coilume geobferveert geweeft inde voorfz Steden, dat alfulcke Borgen niet eer aenge- fproocken ofte gemolefteert mogen worden voor de fchulden van eenen derden, daer vooren fy Bor- ge geworden zijn,dan naer dat eerft ende al vooren den principael Debitcur,endeoock die Hypotheec- que die by hem geftelt is, geexecuteert ware ghe- weeft. Ende voorts dat oock alfulcken Crediteur, Hypotheeckaris, ten eerften mach procederen op fijn Hypotheecque, al ware de felve oock aen eenen derden gealicnecrt, fonder dat hy gehouden is eerft acn te fpreecken den Erfgenamen vanden voorfz prhv
|
||||||||||||||||||
|
Hilips, by der gratie Godts Ko-
ningh van Caftüien, van Leon, van Arragon, van Navarre, van Napels, van Cecilien, van Mail- lorque, van Sardeyne, vanden Eylanden Indien ende Vaften- landt der Zee Oceane, Eertz- Hertoge van Ooftenrijck, Hertoge van Bourgon- gien, van Lothrick, van Brabandt, van Limburgh, van Luxenbnrgh, van Gelre , ende van Milanen: Grave van Habf burch, van Vlaenderen, van Ar- thois, van Bourgongien, Palts-Grave ende van He- negouwe, van Hollandt,van Zeelandt, van Namen ende van Zutphen : Prince van Swave, Marck- Grave des Heylighs Rijcks ; Heere van Vrieflandr, van Salins, van Mechelen, vander Stadt, Steden ende Landen van Utrecht, Ovcr-YlTel ende Groe- ningen, ende Dominateur in Afie ende in Afrike : Allen den geenen die defe jegenvvoordige fullen iicn, Saluyt. Van wegen onfc lieve ende beminde, de Edele, ende feife groote Steden van onfen Lan- de van Hollandt, Reprefenterende de Staten van- den felvcn Lande, is ons vertoont ende te kennen gegeven geweeft, hoe dat binnen den felven Lan- de, ende byfonder binnen den Steden van dien, die principalijck confiileren by der Negotiatie, dage- lijcks veele ende menichvuldigc Contracten gne- fchieden ende gcdaen worden, foo van conftitutien van Renten, als oock van verkoopingc van Huy- fen, Erven ende diergelijcke Immeuble goedingen, op lange Knilipgen ende Termijnen, daer vooren |
||||||||||||||||||
|
^^""""""
|
mm""■""
|
PUP
|
||||||||
|
Hypotheecq niet executabel. 3$z
te was, Dat van geiijeken indien den principalen
Debiteur vande voorfchreven ichulde, defer We-* relt is overleden, achterlatende diverfche Erfgena- men, alfulcken Hypotheecquen, niet tegenftaen- de die gheaJieneerr is , mede eerft ende al vooren voor de Mvc fchulde fal mogen worden geexecu- teert, fonder dat van noode fal zijn de voorfz Erf genamen (die dickwils in diverfche Plaetfen, Ju- rifdicTicn ende Territorien verfpreyt zijn ) eerft te roepen ofte moeten excuferen , doende hem daer op expediëren bchoorlijcke opene Brieven, met dcrogatie van allen difpofitien van Rechten , ofte andere ter contrarie foo verre des noot zy. SOO IS Τ, dat wy de faecke voorfz overgemerekt, en- de hier op ghehadt 't advijs van onfen lieven ende ghetrouwen die Prefidentende Luyden van onfen Racde in Hollandt, ghenegen wefende, ter bede ende begeerten vande voorfz Supplianten,hebben by deliberatie van onfen feer lieve ende beminde Suftere,deHertoginncvan Parma,ende van PJay- fance , &c. voor ons Rcgente ende Gouvernante, in defe onfe Nederlanden (confirmerende ende ap- proberende de voorfz Ufancie ende Coftumc) ge- ordonneert ende geftatueert, ordonneren ende fta- tueren voor een eeuwich EdicT:, uyt onfe volkomen ende Princelijcke macht by defen, dat van nu voortaen binnen onfen voorfchreven Lande van Hollandt, egeen Borgen die gherefpondeert, ofte belooft fullen hebben, voor eenige fchulden van eenen derden,als voor de felve fchulde oock eenich onderpant oft hypotheecque fal weien geftelt /ful- len mogen in Rechte aengefproocken ofte gheexe- cuteert worden, voor ende al eer de felve hypo- theecque, ofte onderpant fal wefen geexeuiêert,en- de by uytcrlijcke executie niet en fal werden be- vonden voor de fchulde te wefen fuffifant, maer dat fyluyden de voorfz Hypotheecque niet bevon- den zijnde te wefen fuffifant, als dan eerft fullen mogen werden geconveniccrt,voor't gunt te korte fal kommen. Ende dit niet regenftaende dat al- fuJcke Hypotheecque in een derde handt foude mogen wefen gekomen, by eenige Titule, dat van ghe lijeken, indien den principalen Debiteur vande voorfz fchulde, defer Werelt is overleden , achter- latende diverfche Erfghcnamen, alfulcke Hypo- theecque (niet tcgenftaende die ghealicneert is) mede eerft ende al vooren voorde felve fchulde fal mogen worden geexecuteert, fonder dat van noode fal zijn den voorfchreven Erfgenamen eerft te roe- pen, ofte moeten excuferen, niet tegenftaende ee- nige difpofitien van Rechten, ofte anderen ter con- trarien , de wclcke wy in 't geene voorfz is, niec hinderen ofte prejudiciëren en willen , maer foo verre des noot zy, hebben der felver uyt onfer voor- fchrevc Princelijcke ende volkomen macht ghede- rogueert, ende derogu eren oock by defen. Ontbie- den daeromme ende bevelen onfen lieven ende ge- trouwen , den Hoofde, Prefidenten ende Luyden van onfen Secreten ende grooten Raden, den voor- fchreven van onfen Raede in Hollandt, ende allen anderen onfen Rechteren ende Officieren, dap fy den voornocrrlden Supplianten van onfe jegen- woordigeStatuyt ende Ordonnantie,doen, laten, ende gedogen,ruftelijck ende vredelijck ghenieten ende ghebruyeken, fonder hem te doen, ofte laten gefchieden eenich hinder, letfel ofte moeyeniue ter
|
||||||||||
|
2 81 Borgen voor d excufsie van
nrincipael Debitcur,diedickwils indiverfche plaet*
len zijn verfpceyt ende woonachtich, bJijckende - He 't gunt voorfz is by diverfche Atteftatien van- de voorfz grooce Steden daer van wefende. Ende overmits als nu by eenige Pedbonen die contrarie peattentcert ofte gepradtifeert worde,onder 't deck- frl'dat naer ghemcene befchreven Rechten anders foude zijn ghedifponeert, daer uyt mede alom me binnen den voorfz Lande grooteendc mcnichvul- diae Proceffen ghefchapen foude zijn te rijfen, tot groot achterdeel, moeyten ende vexatien vande fchamele Ingefetenen vanden felven Lande: Ende gheconfidercert dat jegens de natuyrlijckeredene ende biUickhcyt foude zijn , dat alfulcke Borgen fouden mogen worden gemolefteert ter ecriler in- itantie, dieheure namen ter goeder trouwen ende tot fulcker meeninge te liever ende williger heb- ben verleent, dat fy verftonden fulcks oock altijts geufeert ende verftaen is ghewceft, overmidts de Conftitutie vander Hypotheecque te wefen buy- ten pericule ende fchade, immers ten ware eenich groot ongcluck ende infortune van Brande ofte Inundatie. Ende alfoo vis aliqua Major ghebeurde, 't wclck als felden gefchiende, nietfonderlinghs en komt in confideratie, aengefien mede dat onrede- lijckware, dat alfulcke naeckte Borgen, die alleen- lijck uyt vrientfehappe, ende fonder eenich profijt hare namen leenen, fouden worden gemolefteert, ofte moeten gelden door eenen derden , als eenige goeden vanden felven derden, ende byfonder die voor defelve fchulden totonderpande geftelt ende geaffedeert zijn,ende daer acn die Crediteur, ofte Rentier fijn recht ende exemptie mach dirigeren als noch in wefen zijn. Dat mede multiplicatien van proceduyren, circuiten, ende regreffen vanden eenen op den anderen , die naer de difpofitie van- den voorfchreven befchreven Rechten , fouden moeten vallen , ftaen te fchouwen , bylbnder in plaetfen daer de Koopmanfchappe vigeert ende onder den Koopluyden : Soo hebben de voorfchre- ve Thoondcren ons ootmoedelijcken gebeden, dat tot meerder feeckerheyt ons ibude believen (eerft ende al vooren confirmerende ende approberende de voorfz Ufantie ende Coftume, ten eynde in toe- komenden tijden 't felve Recht eenen yegelijcken bcth bekent mach zijn, ende alleoccafien van que- rclcn te dier oorfaeckc mogen worden getollcreert) binnen onfen voorfz Lande van Hollandt te fta~ tueren voor een eeuwich EdicT:, dategeene Borgen die gherefpondeert ofte belooft fullen hebben voor eenige fchulde van eenen derden, als voor de felve fchulde, oock eenich onderpant oft hypotheecque fal wefen gheftelt, fullen mogen in rechte aenghe- fproocken ofte gemolefteert worden, voor ende al eerde felve Hypotheecque ofte onderpant fal we- fen gheexcufeert , ende by uytcrlijcke executie niet en fal werden bevonden voor de fchult te we- fen fuffifant, maer dat fy-luyden de voorfz Hypo- theecque niet bevonden zijnde te wefen fuffifant, als dan eeril fullen mogen worden gheconvenieert voor 't gunt te korte fal komen ,ende dit niet tegen- ftaende , dat alfulcke Hypotheecque in een derde hant foude mogen wefen gekomen by eenige titu- le, foo die als wefende gheaffedeert verftaen wort over te gaen cumfm caufa, ende niet vryer getranf- porteert te zijn, dan die ten dage vanden tranfpor- |
||||||||||
|
Placaten. t.Boeck. n.Tk. i.Deel.
|
||||||||||||||||
|
3h
|
||||||||||||||||
|
3B3
|
||||||||||||||||
|
kondinge te doen. Des tbirkonde ibo hebben wy
onfen Zegele hier aen doen hangen. Gegeven ia onfe Stadt van Bruflele den een-en-twintichften dach van Februario, in't Jaer ons Heeren duyfent vijf hondert vier-en-tfeftich, van onfen Rijcke, te vveten,van Spangien,Cicilien,&c. tienile, ende van Napels, twaelffte. Opte plijeke ftont gefchreven, By den Koningh in fijnen Raede, Onderteeckent, Vlierden, |
||||||||||||||||
|
ter contraricn, Want ons alfoo gelieft. Ende ten
eynde dat 't geene voorfz is, beter ter kenniiTe van een yegelijcken mach kommen, Wy ontbieden ende beveelen oock den voornoemde van onfen Raede in Hollant, dat fyten verfoecke ende koften vanden voornoemden Supplianten , defe jegen- woordige doen publiceren ende verkondigen , al- omme binnen onfen voorfz Lande van Hollandt, daer men ghewoonlijcken is publicatie ende ver- |
||||||||||||||||
|
DEN TWAELPDEN TYTEL,
; Tegens Dootilagen, Valfcheyt, Vechteryeii, &c.
J" ;: HET EERSTE DEEL.
Siet bomen onder de Tlacaten van bolide, Qolum^xx.
Placaet van Keyfer Karel.
Extraït uyt het ^Placaet > waer by verboden wert remifiien te verleenen van
Dootfldgen in Kermijjen gebeurt: als oocf^ Crim njw wdfeheden met opfitte gepleecbt, mette kporêt
' tefirAffettytnde de <voorgaende Ordonnantien t'cbfervere^ 'm date den^o Ianuarij 15 4 j. |
||||||||||||||||
|
tredinge vande Poindten ende Articulen van dien,
gehadt op al 't ad vijs van onfer feer lieve ende be- minde Sufterde Coninginne Douagiere van Hon- garyen,van Bohemen,&c. voor ons Regcnte ende Gouvernante in oniè voorfeyde Erf Nederlanden, vanden Ridderë van onfer Ordene,van onfen Stad- houders ende Gouverneurs vanden felvê Landen ·. ende voorts vanden Hoofden, Prefident ende Lie- den van onfen Rade van Staten, Secreten ende Fi- nancien ,hebben uyt onfer rechter wetenheyt, au- thoriteyt ende volle macht, boven onfe voorfeyde Ordonnantien, de ièlve blijvende in haere macht ende van weerden,in de Poinden tot den welcken by defen onfen Brief, niet gederogueert en is, geor- donneert ende geftatueert, ordonneren ende itatu-> eren voor Edict ende eeuwige Wet, 't gunt des hier naer volcht. Inden eerften , om te remedieren ende verhoe-
den, 't groot ghetal vande Dootilagen die binnen onfen Lande van herwaerts-over dagelijcks ghe- committeert werden, deur dronckenfehap inde Tavernen ende Cabaretten, foo hebben wy ghcor- donncertende expreilelijck bevolen den Hooft en- de Lieden van onfen Secreten Rade, datly-Iiedea van nu voortaen, goede ende fcherpe toeïichte ne- men op de Dootilagen ende ander delicten, die door dronckenfehap ghefchien fulle'n, ibo wanneer de Dclinquanten daer van Remiffie begeeren ful- len, ende doen aentaften ende apprehenderen de geene die in dronckenfehap gedelinqueert hebben, doende de felve punieren ten exemple van eenen yegelicken. Verbiedende ende interdicerende den voorfeyden Hooft ende Lieden van onfen Secreten Rade, te verleenen Remiilie van Dootilagen ,ghe- committeert inde KermiiTen vanden Steden ende Dorpen van onfen voorfeyden Landen, te weten, die
|
||||||||||||||||
|
Aerle, by der gratie Godts Roomfch
Keyièr, altijdt vermeerder des Rijcks, Coninck van Germanien, van Cafh- lien, van Leon, van Grenade, van Arra- gon, van Navarre, van Napels, van Ci- cillie, van Maillotque , van Sardcyne, vanden Ey- landen van Indien , ende vafte Landen der Zee Occeane, Eertz-Hertoge van Ooilcnrijck, Hartoge van Bourgoingien, van Lothier, van Brabandt, van Limborch, van Luxenburch, ende van Gelre, Gra- ve van Vlaenderen, van Arthoys, van Bourgoinge, Paltz-Grave ende van Henegouwe, van Hollandt, van Zcelandt, van Lerrettc, van Hagenau, van Na- men ende van Zutphcn , Prince van Zwave, Marck-Gravc des Heylichs Rijcx, Heere van Vrief- landt, van Salme, van Mechelen, vander Stadt, Steden ende Lande van Utrecht, Over-YiTel ende Groeningen , ende Dominateur in Afie ende A- frijeque, Allen den geenen die deie tegenwoordige fullenfieiij Saluyt, Alfoowyin voorleden tijden befoeckendc ende vifiterende defe onfe Erf-Neder- landen , hadden te meer ftonden, om de ièlve in goede Policie ende Regiment te onderhouden, by rijpen advijlè ende deliberatie,ghemaeckt feeckere Statuten ende Ordonnanticn , de welcke t'federt in ecnige Poincïen ende Aiticulen niet gheachter- volcht noch onderhouden en zijn geweeft, gelijck defelvenoch tegen woorde lick niet onderhouden en werden,hoewel datfe fcer oorboir, nut ende pro- fïjtelick zijn voor de gemcene wclvaert, van onfen voorfeyden Landen. W Α E R O Μ Μ Ε Soo iit, dat wy begeerende
daer inne te voorfien, ende ordre te ilcllen ibo 't be- hoort, hebben alle de voorfchreven Ordonnantien doen deurfien ende vifitcren, ende nae dien wy ver- flaen hebben defwaricheden, bevonden op deovcr- |
||||||||||||||||
|
Tegens Dootflagen, Valfcheyt, Vechteryen, 8ie.
|
||||||||||||||
|
iU
|
||||||||||||||
|
3^
|
||||||||||||||
|
dert en is by defe tegenwoordige. Endc fonder daÉ
men tegens defe, oft andere onfe voorgaende Or- donnancie hem fal mógen ëxcufcren, mits dat de felve voorgaende Ordonnantien niet gcneralicken onderhouden en 7ijn geweell,waer op wy geen aen- fchou genome willen hebben,maer dat op als recht fommicrlicken ende te vollen ghedaen werde, nae uytwijfen van onic voorfeyde Ordönnaiiticn , de welcke wy willen blijven in haer macht ende vigcuc voor eeuwige Wet als boven. Ontbieden daer om- me ende bevelen onfen lieven ende getrouwen die Hooft-Prefidenten, ende Lieden van onfen Secre- · ten ende grooten Raden, Cancelierende lieden van onfen Rade in Brabant, Stadthouder, Prcfident en Lieden van onfen Rade te Luxemburch, Preildent endc Lieden van onfen Radein Vlaendercn,Stadt- houder, Prefident cnde Lieden van onfen Rade in Artoys, groot Bailiu van Hcncgouwe, endc Lieden van onfen Rade te Bergen, Stadthouder, Prefident cnde Lieden van onfen Rade in Hollandt, Gouver- neur, Souvcrain Bailüu, Prefident cnde Lieden van onfen RadeteNamen,Stadthouder,Prefident ende Lieden van onfen Rade t'Utrecht,Gouverneur van Rijilcle, Douay cnde Orchies, onfen Prcvooil van Valencine, Bailliu van Doornick,Rcntmceilers van Beweft cnde Bcoofter-fcheld in Zeelandt, Schout van Mcchelen, ende allen anderen onfen Rechte- ren, Officieren, Wethouders ende O nderfaten, en- de die van onfen VaiTalen , hare Stedehouders, ende elck van henlieden byibndcr, ibo henlieden toe behooren fal, dat fy defe onfe tegenwoordige Ordonnantie in alle hare PoiildCn ende Articulen hier boven, foo ende inder manieren voorfz zy, be- waren , onderhouden endc obferveren. Ende de welcke wy willen feer fchcrpclicken bc wacrt,onder- houden ende gheobferveert te werden voor Edid ende eeuwige wet, fonder cenige contraventie ofte wederfeggen: niettcgenftaende cenige Privilegiën, Rechten , Coftumcn oft Uiantien ter contraricn. De welckc wy hebben uytonfer rechter wetenhcyt cnde volle macht ghcderogueert, cnde derogueren by defen. Verbiedende allen onfen Rcchteicn,Offi- eieren ende Wethouders, cnde dien van onfen Vaf- falen, te hebben nochte nemen cenich reguard op de Privilegiën, Coftumcn oft U fantien, by de Welc- ke pnfe voorfeyde Ordonnantie ineenich Poind mochtc verargert ofte belet werden. Ende ten eyn- de dat van al 't gunt des voorfey t is, niemant igno- rantie en pretendere, wy willen dat onfe voorfz Stadthouders, Raden ende Officieren, elck in fijn Jurifdidie, doen kondigen cnde publiceren defe te- genwoordige , over al daer men publicatie cnde uytroepinge gewoonlickis te doen , Bevelende ee- ncn yegelicken die t'onderhouden endc obferveren, procederende, endc doende procederen tegens de Overtreders by reële executie van den pcynen daer inne begrepen, fonder faveur,diffimulatie ofte ver- drach, Want ons alfoo gelieft. Des t'oorkonden fo hebben wy onfen Zegel hier aen doen hangen. Gegeven in onfe Stadt van Utrecht, den dertich-
ften dach van Ianuario, in 't Jacr ons Hecrcn 1545. Van onfen Keyferrijckc het fes-en-twintichite. Ende van onfen Rijcken van Caftilicn ende ande- ren, het dertichftc. Op den Ploy flaet gefchreven, By den Kcyfer in fijnen Rade. Ende geteeckent, Verreyken. Β b Placact
|
||||||||||||||
|
jie gebeuren fullcn op den Kcrmis-dach, ende bin-
nen de drie naeft-volgcnde dagen. Willen endc verklaren dat alle Remiffien cnde graden vcnVör- ven van Dootflagen, of ander deliden,gccqmmit- tccrt inde voorfeyde KermliTeh , fonder 't felve te exprimeren, fullen gehouden cnde geacht werden iubreptijf, ende voor fulck wederleyt endeverftc- ken, by allen onfen Raden cnde Rcchteren, dien 't behooren fal, fonder te mogen procederen ten inte- rinemente van dien. Ende daer-en-boven willen wy endeordonneren,dat onfe Officieren ende Wet- houders verbieden fullen den Taverniers ende Ca- barettiers, in wiens Huyfen eenigen Dootflach ge- beuren fal, van geen Taverne ofte Cabaret te hou- den , voor fulcken tijdt als fylieden nae ghelcgent- hcyt vander tockomitc vanden ftücke bevinden fullen te behooren, op fulckc pcynen als fy-lieden adviferen fullen. Item, om dies wille dat 't Crijm van valfchede,
't welckc de ghemcene welvaert foo fchadelick is, als men by experientie bevint, dageltjcks multipli- ceert cnde gecommitteert werdt, onder 't deckfel dat de peyne naer rechte geftelt,kleyne is. Wil- lende daer innêwoorfien, foo ordonneren cnde fta- tuerenwy,dat alle FalfariiTen,hebbende wetens en- de met opfetten wille ende bedroch, ghecommit- teert crijm van valfcheden, in achterdeele van ec- nen anderen, fullen voortaen gheitraft ende ver- worcht worden met der koorde, 't zy dat de valfch- hede gecommitteert werde in geprivilegeerde Brie- ven oft ander Contraéten, Initrumenten,Cedullcn, Obligatien oft anderfints. Ende ten eynde dat onfe tegenwoordige Ordon-
nantie vanPunde te Punde gheheelijcken onder- houden ende wel geexecuteert mach wefen, wy willen, ordonneren ende ilatueren, dat de Schepe- nen ende Wethouders, ende andere Rechteren, voor de welcke onfe Officieren, oft die van onfen VaiTalcn,de Overtreders van dcfe onfe tegenwoor- dige Ordonnantie, ende oock van onfe andere voor- gaende Ordonnantien, ghecalangeert ende betroc- ken fullen hebben, ghehouden werden inder faec- ken foo fommierlickcn te procederen, dat fy hacr- lieder vonnifle oft Sententie geven mogen ten al- dcrlanghilen binnen drie Maenden, van den dach dat de calangie gedaen fal wefen : op de peyne te verbeuren in haren eygen name de boeten begre- pen inde calangie, fonder nochtans dat mits dien de gecne die gecalangecrt fal wefen, ontlaft blijve vandcr fclvcr boete, macr fal tegens hem geproce- deert werden tTynder condemnatic oft abfolutie. Ordonnerende cnde bevelende onfen Officieren, ende die vanden Vaflalen, te adverteren onfen Pro- cureurs generale vanden Raden Provinciale, daer fy refortcren , ibo wanneer de voorièyde Schepe- nen , Wethouders ende andere Rechteren negli- gent wefen fullen,om tegens henlieden te procede- ren ende vervolgen d'executie vandep voorfeyde boete, op de peyne dat indiende voorfeyde Officie- ren oock in ghebreecke waren 't voorfz advertuTe- ment te doen, te verbeuren gelijcke boete. Alle welcke Poinden cnde Articulen, ende elck
van dien , wy willen onverbrccckelickcn bewaert ende onderhouden te werden voor eeuwige Wet ende Edid,fonder geenfins te derogueren onfe voor- |
||||||||||||||
|
gaende Ordonnantien, in
|
t geene wes met veran-
|
|||||||||||||
|
Placatetu. i.Boeck. ti.Tit. nDeel.
|
||||||||||||
|
388
|
||||||||||||
|
3B7
|
||||||||||||
|
Placaet vanden Hove van HoUandt.
Placaet, beroerende de groote rnenichvuldicheydt van Oootflagen, die inden
Lande nj<m Holl<mdt3Zcela?tdt ende Vrieflandt daghelijcks werden geferpetmrt} 'm date den 20
Februari; 15-89· |
||||||||||||
|
VI.
Ende indien (dat Godt verhoeden wil) eenich
nederflach in eenige Herberge ghefchieden, ofte yemandt dootlick werden gewont, Sal den Waert ofte Waerdinne ghehouden weien op ilaende voce den Officier vander Plaetfe, daer van te verwitti- gen , op peyne van fes ponden, ende den Officier foo 't doenlick is terftont den handtdadigen te ver- feeckeren ende terechte te ilellen, fonder eenige conniventie ofte diffimulatie, op peyne van priva- tie van fijn Officie, ende noch daer-en-boven arbi- tralicken gecorrigeert te worden. VIL
Ende foo den Delinquant quame te ontloopen,
ende niet te bekomen en ware ,*ialden Officier vander Plaetfe daer de nederflach is gefchiet, ghe- houden wefen de Officiers vande naeftom leggen- de Steden ende Dorpen terftont te adverteren, ten eynde den Delinquant mach werden ghekregen, ende geftraft naer behooren. VIII.
Item, niemandt en fal ( zijns wetens ) eenige
Dootflager in fijn Huys mogen ontfangen, ver- ileecken ofte verbergen, op peyne vanhondert gul- dens, ten ware de felve Perfoonen den Dootflager foo nae in bloede beftonde, dat ter oorfaecke van diende peynen jegens hen-lubden ghemodereert foude werden. IX.
Item , fullen van nu voortaen alle informatien
inftuckvan Dootilagen terftont ende fonder ee- nich vertreck, naer dat den nederflach fal wefen gedaen, ghenomen werden by den Officier ende twee vande outfte vande Wet, de welcke in 't aen- nemen van haer Officien ghehouden werden den Eedt te doen, dat fy die felve informatien fullen houden fecreet ende niemant repeleren, ende ful- len die Schout ende die vande Wetten voorfchre- ve,in 't hooren ende examineren vande ghetuygen op alles wel letten, ende 't felve getrouwelick doen ftcllen by gefchrifte ,ende d'informatie alfoo geno- men, onderteyekenen, op peyne datter op nieuws informatie ghenomen fal werden by een Commif faris vanden Hove, tot kofte vanden Officier, ende dat daer-en-boven de felfde informatien fullen ge- houden werden voor nul ende van onwaerden, ende dat op 't interinement vande Remiffien, daer on geen reguard genomen fal werden. X.
Sullen mede de Officiers gehouden wefen, nef-
fens de informatie, den Hove over feynden de fchouwen by hen-luyden ghedaen over 't doodc Lichaem. XI.
Ende fo yemant door armoede de voorfz boeten
onmachtich waren te betalen, fal daer vooren ghe- ftraft werden aen zijn Lijf. Alle
|
||||||||||||
|
AURITS gebooren PrincevanOran-
, gien, Grave van Naflbu, Catzenellebogen, - J Vyanden , Dietz, &c. Marquis vander Veer ende Vliifingen, Heer van Sint Vijth, Daef- bourch, der Stadt Grave ende vanden Landen van Cuyck, &c. Gouverneur, Capiteyn Generaei ende Admirael, midcfgaders die Prefidcnt ende Raden over HoUandt, Zeelandt ende Vrieflandt, den eer- ilen gefwooren Exploicucr hier op verfocht,Saluy t. Alfoo tot onfer kenniflê ghekomen es, de groote menichte van Dootilagen, die inden Landen van HoUandt, Zeelandt ende Weft-Vrieflandt daghe- lijcks werden geperpetreert,ende omme daer inne te voötiien om meerder inconvenienten te fchou- wcn,foohebben wy gheordonneertende ordonne- ren midts defen, Soo wie voortaen in eenige.Hcr- berge ofte Taverne haer felven begeven, om met- ten andere te drincken, endeghelagen te houden, die felfde werden ghehoudcn haere MeiTen, Poig- naerts, ende andere quetfelick gheweer t'Huys te laten, ofte den Waerts ofte Waerdinncns in bewa- ringe te geven, al eer fy in 't geiclfchap komenen- de niet wederomme te eyflchen voor haer vertreck uyter Herberge, opte peyne van drie ponden van veertien grooten. I.
De Waert ofte Waerdinne werden oock gehou-
den haer Gaften haer Meilcn ende ander quetfe- lick Geweer af re eyfehen, ende in goede bewarin- ge tè nemen als vooren, Op ghelijcke peyne van drie pont. II.
Ende foo yemant vandc Lagcnooten weygerich
ende in gebreecke ware fijne MeiTen af te leggen, ende over te geven, Soo en lal de Waert ende Waerdinne den felven Lagenooten , noch Bier nochte Wijn mogen tappen, opte verbeurte van fes pont. III.
Des fal den Waert ofte Waerdinne ghehouden
wefen in haer Huys goede voorraet ende provifie te hebben van MeiTen fonder punt, ende daer den eenen den anderen niet mede ileecken en mach, om den felfde den Lagenooten , tot haer gherief te hant-reyeken. IIII.
Soo wie op eenen anderen in grammen moede
ccril fijn Mes ofte geweer treckt, 't zy of yemandt daer deur werde gbequetft ofte niet, fal verbeuren twintich pont. V.
Ende foo yemant den anderen quetften buytcn
notclijcke defentie ende verweringe fijns Lijfs, fal verbeuren dertich pont, ende noch daer-en-boven arbitralicken gecorrigeert werden na de ghelegent- heyt vande faecke. |
||||||||||||
|
2 8q Tegens Dootflagen, Valfcheyt, Vechteryen, &c. 3 90
|
|||||||||||||||||
|
re arbitrale corrcdie na de ghelegentheyt vander
foecke. Ghedacn inden Hage, den twintichilen Fe-
bruarij Anno vijfthien - hondert negen - ende - tachtich. |
|||||||||||||||||
|
XII.
|
|||||||||||||||||
|
Alle welcke peynen, boeten ende breucken by
den Officiers refpedive vande Plaetfe fullen wer- den gheinnet endc gheexecutecrc fonder eenigc compoiitic ende conniventie, op peyne van priva- tie ofte fufpenfte van haerluyder Officie, ofte ande- |
|||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL,
Placaten tegen de Duellen.
Ordonnance, de Son Excellence. Contenant prohibition c3?* punition des
querelles, & duels. Sine die ι 6 ι ο.
|
|||||||||||||||||
|
1.
|
|||||||||||||||||
|
On Excellence. Ayant veu l'edidion de
feu Henry quatrieime , Roy de France, & _ de Navarre, Publié en Parlement a Paris, Ie zy de Juing. 1609. Contenant Prohibition, & punition des querelles & duelz, Et trouvant necef- faire que pour obvier a plufieurs difordres, qui a caufé de cela-arrivent journellement parmy les Trouppes Francoyfes. Eftans au fervice de Mcf. fieurs les Eftatz Generaulx, & foubz foncomman- dement. Il y foit mis l'Ordre qui convient,a trou- vé bon de faire Publier ces Articles, e nfuivans, lef- quclz il defire cftre entretenus inviolablemcnt en- tre lefdides Trouppes Francoyfes. I. *
Premiercment, que tous les Francoys, qui font
au fervice defdids Scingneurs Eftats , & deftoubz fa charge, & commandement, vivent diformais, les uns avec les autres, en Paix, Union & Concorde, fans s'ofFenfer, injurier, mefprifer, n'y provoquer a haine ou inimitié, fur paine d'eitre chaftiez exem- plairement. II.
Secondement, Que ft parmy lefdides Trouppes
Francoifes, il y arrive quelque different,que celuy qui s'eftimera offenfé,a fon honneur & reputation, pourra demander Ie combat, Si ce font Capitaines, ou Officiers, fauldra qu'ilz s'addreilent a fon Ex- cellence , ou a leur Collonnel, lefquelz leur accor- deront, fclon qu'il fe trouvera neceifaire pour leur honneur. Et ft ce fon Soldatz, en abfence de fon Excellence, & de leur Collonnel, ilz pourront s'ad- dreiTer a ceux qui les commanderont,lefquels avec l'advis des aultres Capitaines & Officiers Frangois, qui feront au lieu ou ilz fcront, decideront ce dif- ferent , ft faire cc peut. Et s'il eft de telle qualité qu'il ne fe puiife terminer que par lc combat , ilz en advertiront fon Excellence, ou leur Coronnel, pour recepvoir, & faire executer, fur cela, cc qu'il fe trouvera raifonnablc , pour l'honneur des uns & des aultres. III.
Ea partie qui aura offencé l'aultrc, fera tenue de comparoiitre en la fortnc fufdicl, ou par devant fon Excellence, ou leur Coronnel. Pour les Capitaines & Officiers. Et pour les Soldatz, en l'abfencc de fon Excellence, &de leur Coronnel, feront tenus de comparoiitre par devant les Capitaines, ou Of- ficiers qui leur commandc. Quand donc elle fera appclléc & que Ie mandement leur aura efté ftgni- |
fiéjufques adeuxfois , avecq la plainfte de l'of-
fencée , & la demande du combat, a quoy dcfail- lant elle fera adjournées , a trois briefsjours, & nc comparoiilant, fera ladide partie dcf-obeiiTante bannie , & caffée, de charge qu'clle poiicdera, avecq deffence , fur paine de la vie , de fc trouver au Pais. IIII.
Celuy qui aura demandé Ie combat, & ibra trou-
vé non recevable pour s'eftre offencé trop legere- ment. Et fans aucun fubjed, fera renvoyé avec honte. V.
L'aggreffeur, qui aura fait injure a un aultre, qui
fera trouvée toucher a l'honneur, ferafufpendu de fes charges, pour deux ans, & fera toutes les fortes de reparations qui ce pourront, & qui fe trouveront raifonnable , pour iatisfaire fa partie. Et pour les Soldatz, tiendront prifon trois Mois, au pain , 8c a l'eau. VI.
Quiconque appellera quelqu'un au combat,
pour un aultre, ou fera certificateurd'un Billet, ou portcra parolle offenfivc,en l'honneur, fera caffé,& demis des charges qu'il poifede , & banni du Pais, avec deffence d'y jamais r'entrer fur paine de la vie. VII.
Celuy qui s'eilimera offencé, & qui appellera
pour foy mefme , n'ayant demandé Ie combat, comme il eft cy deiTus enjoind, fera defgradédes armcs.caifé & chailé honteufement du Pais, Et ft celuy qui aura efté par luy appellé, en donnc advis, s'il eft de qualité, pourefpercr, & defirer ladide charge, elle luy fera donnéc. Mais ft celuy qui aura efté appellé, va fur Ie lieu,ou faitcffort d'y al!cr,fera puni des mefmes peines de l'appellant, & ft au cas qu'ils en viennent jufques a fe battre, fcront tous ocux punis de mort, fans remiilion, foit ou paffez par les armes, ou autrement. VIII.
Ceux qui auront affiftélefdids combatans. S'ilz
ont mis les armes a la main, feront auffi punis de mort. Et s'ils n'ont efté que Spedateurs, ft eftans acheminez, 6c renduz pour c'eft effed, fcront caf- ièz, & defmis de leurs charges, Et ft c'eft par ren- contre qu'ilz s'y font trouvées,Etqu'ils ne fe foyent mis en debvoir de l'empefcher, feront fufpendus de leur charges, pour deux ans. Β b χ Ceux
|
||||||||||||||||
|
Placatea-». ι. Boeck. 12. Tit, 2. Deel.
|
||||||||||||||||||
|
392
|
||||||||||||||||||
|
39»
|
||||||||||||||||||
|
& querelles,qui concerncnt l'honneur&reparation
defdi&s Capitaines, Officiers & Soldatz, comme aulli a tous autres qu'on pourroitcommettre&de- puter, pour c'eft erTedt, de tenir la main fort exafte- mentjEt diligemment a l'obfervation de cefte pre, fente Ordonnance, fans y apporter aucune mode- ration.n'y permettre que pour faveur,ou autre voye, il y foit contrevenu en aucune fortc, & maniere quc' ce ibit. XIII.
Son Excellence entend aufli, que tous volontai.
res Francois, ou eilrangers, qui appelleront ledid Francois , foyent comprins foubz les mefmes Or- donnances, excepte'es qu'ils ne iëront tenusquede comparoiftre par devant ia dite Excellence. Ou les OfFicieis de Γ Armee, par lefquelles ils feront pu- nis, felon lefdids Ordonnances, foit h. la perte de la vie, deshonnorees, bannis, ou perte des biens, fans aucune remiiïion, X1111.
Quiconque fcaura quelqu'un , qui aura contre-
venu a quelque poinct de ces Ordonnances, & qui n'en advertira ceux, a qui il fera obligé de ce faire, fera puny de la mefme facon, que'feroit celuy qui auroitcommis ladidc ofFenic, fans aucune gracc, Signe, Maurice de Najjau, Melanaer. |
||||||||||||||||||
|
IX.
|
||||||||||||||||||
|
Ceux qui febatteront en duel,d'eulxmefme,fc~
ront punis de mort fans rcmiiïion. X.
Si les offenfes fe font enlieuderefpecT:, ceux
qui les commetteront, fcront caftiez, felon tou- tes les plus feveres loix, qui fe foyent faites, fur ce fubjecl XI.
Pour les Soldatz, lis feront punis felon les paines
cy deiTus ordonne'es aux Capitaines & Officiers, Exeepte', que par touts les Articles. La oü lefdicts Capitaines & Officieres feront caflez, ou fufpen- dus de leurs charges , les Soldats feront defgradez des Armes, devalife' & caflez, h h tefte de la Com- paignie, & bannis du Pais, avec deffenfc (a paine de la vie) d'y jamais rentrer, & tenu incapable de porter jamais les Armes. XII.
Toutes loix, pour bonne qu'elles foyent, font de
nulle valeur, & nuifent pluftoft qu'elles ne fervent, ü clle ne fontobfervées,& cxecutées en toutes leur parties, comme elles doibvent eftre. C'eft pour- quoy fon Excellence enjoinit, & commande tres- exprclTement a tous ceux a qui appartiendra la cognoiflance, & decifion des contcntions, debatz, |
||||||||||||||||||
|
2. Placaet tegen de Duellen, ende uyt~dagwgen om te vechten, van de Stil·
denten in d'Vmyerfiteyt tot Leyén. Den ι o Mey 1641.
|
||||||||||||||||||
|
ende te verhoeden: Naer rijpe deliberatie van Rade
noodich hebben bevonden te belaften ende bevee- len, ghelijck \vy wel uytdruckelijck belaften ende bevelen by defen , dat alle de Studenten ende Le- dematen der gemelter onfer Univerfiteyt, van wat qualiteyt of conditie die mogen zijn, voortaen met malkanderen in eenicheyt, vrede ende ftillicheyt fulien hebben te leven, ende omme te gacn, fon- der dat d'een den anderen fal vermogen t'offence- ren, injurierenoftcvcrongelijcken , op peyne van daer over ten exempelc van andere geftraft te wer- den. Maer in gevalle echter eenich gefchil ofte of- fenfie tuflehen den vooriz Studenten ende Lede- maten mochte komen t'ontftaen, ende dat de ge- offenceerde partye foude meyncn , dat hem daer over eenige reparatie van fijne eere foude behooren gcdaen te werden, dat de felve fich tot dien eynde voor eerft fal hebben t'addreiTeren aenden Redor vander Univerfiteyt ende fijne AfleiTeurs, die den parthyen fulien accorderen, foo het doenelick is: Ende in gevalle niet, openen den wech van Juilitie voor den gemelten Rector ende andere Rechteren vande Univerfiteyt. Verbiedende over fulcks al- len den felven Studenten ende Ledematen , ende elcken van dien, wel fcherpelick by deicn, fich fel- ven in effcae te rechten by wegen vande voorfz Duellen ofte onbehoorlijcke vechteryen, incenigef manieren. Ende in ghevalle eenich Student ende Lidtmaet van onfe Univerfiteyt in tegendeel dit Verbodt overtredende, fich quameteverftouten voor fich felven ecnen anderen in Duel te beroe- pen , of uyt te daegen om tegen hem te vechten, den felven Uytdagcr verklaren wy by dden dac daer
|
||||||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weft- Vrieflandt, Repre- fenterende den Staten vanden felven Lan- de. DOEN TE WETEN, Alfoo ons niet alleenlijck door verfcheyden gheruchtcn, maer oock door feeckere klachten is bekent ghe- maeckt, hoe de Studenten ende Ledematen van onfe Univerfiteyt tot Leyden, de Wapenen hoe langer hoe meer mifbruyekende, ende daer mede groote exceiTenplegende zijn, als namentlick,dat de fclve fich vervorderen d'cen den anderen uyt te daegen of roepen, ofte uyt te doen daegen of roe- pen , omme te vechten, oock löodanich Vechten t'afliftcren, ofte re feconderen , onder pretext van alfoo te repareren haere ccre, die door eenige ofFen- fie, of injurie hen aengcdaen, foude vermindert zijn: daer op dan fware quetfucren, jae dootflagen komen te volgen. Waer door vcelc goede Luyden werden veroorfaeckt hare Kinderen, dieie aireede inde vooriz Univerfiteyt hebbcn.wedcrom van daer t'ontbicden, ende elders ter Studiën te fchicken : ende andere die voorgenomen hadden hare Kinde- ren naer d'Univerfiteyt van Leyden te fenden,wer- den daer van af-fchrickich gemaeckt. Al tot groo- ten ondienil ende verwoeftingc vande felve Uni- verfiteyt. S O O I S Τ, dat \vy tot welftant van onfe U-
niverfiteyt, ende bchoudeniiTe der Ledematen van dien, mitfgaders omme voortaen,foo veel alsdoe- nelick is, 't voorfz dootilaen, quetfen ende andere droevige ende fware ongelucken of inconvenien- ten meer, die dagelijcks uyt de voorfz Duellen, of ongeoorlofde vcchteryen ontftacn, voor te komen, |
||||||||||||||||||
|
Tegens Dootflageri, Valfcheyt, Vechteryen, &c 3 94
|
|||||||
|
39$
daer door metter daec fal vervallen van alle fulcke
Privilegiën ende Vryheden, die hem als Lidtmaet der Univerflteyt mogen competeren, ende dat hy bv den ordinaris Rechter ghecondemneert fal wer- den te Waterende te Broode,ende gebannen voor fulcken tijdt als den felven Rechter naer exigentie der faecken fal bevinden te behooren. Welcke peynen ende ilraffen oock foodanich
Lidtmaet onderworpen fal zijn, die yemant ter be- geerte van eenen anderen tot vechten beroepen, letcartel, ofeenige offênfive bootfehap daer toe ftreckende, gedragen fal hebben. Gebiedende ende bevelende voorts mede wel
fchcrpclick by defen, allen ende yeghelijcken Stu- denten ende Ledematen voorfz, ende fonderlingh mede den Bedellcn vande Univerflteyt, midtfga- ders allen anderen, dat fy-luyden, foo haeil alffc ee- riige de alderminilc kennifie vande voorfchreven Provocatien, of Uyt-daegingen tot vechten, fullen hebben bekomen, de felve tcrflontende fonderee- nich vertreck fullen ontdecken ende bekent maec- ken aenden voorfchreven Reclor, of eenigen ande- ren vanden Rechteren , of aen den Officier ende Promotor vande voorfz Univerflteyt: Ten eynde byden felven 't voorfz vechten ende d'ongelucken, of inconvenientien daer uyt te bevrefen, mogen werden verhindert, op pene, ten aenfiene vande voorfchreven Bedellen, van privatie van hare Amp- ten: ende ten aenfien van allen anderen , die de voorfz kenniife ghehadt, ende de felve niet aende Perfoonen, ende invoegen voorfz ontdeckt fullen hebben, van te verbeuren elck een boete van vijf- en-twintich gulden , ten behoeve vanden voorfz Officier ende Promotor. Wy gebieden wijders, in gevalle de voorfz Beroe-
per, ende den Beroepen beyde, of een van beyden, op de plaetfe, tot het gevecht geaiïigneert, compa- reren, 't zy datter gevochten wort, of niet, dat foo- danigen Comparant of Comparanten, boven de voorfz peyne of ilraife , noch fal of fullen werden vcrklaert infacm, of inhabil om eenige dignitcy- ten, Oflicicn of Ampten in defe Landen te mogen bedienen. Ende dat alle de gcenen die als Seconden den
voorfz partyen komen t'affiftercn, foo fy hare ghe- wcren ghetrocken, ofte den voorfchreven parthyen tot vechten, 't zy met woorden of anderfints, aen- gehitfl hebben, fullen geilraft werden als de Prin- cipalen. Ende in gevalle fy maer Toefienders en hebben
gewceit, zijnde nochtans tot fulcken eynde ter fel- ver plaetfe gegaen, ende wefende vande voorfchre- ve Ledematen, dat de felve daer door mede fullen vervallen van alle de voorfz Privilegiën ende Vry- heden , ende by den Ordinaris Rechter te Water ende te Broode ghefet, of ghebannen werden voor fulcken tijdt, of anderfints arbitralick te werden ge- corrigeert , fulcks als den Rechter fal oordeelen te behooren. Ende dat andere foodanigc Toefienders, geene
Ledematen vande Univerflteyt wefende, daer over by de voorfz Rechter Ordinaris fullen werden ge- bannen, of anderfints gecorrigcert tcrarbitragievan den felven Rechter. Maer by aldien de Toefienders ter plaetfe van 't
Gevecht by gevalle ghekomen zijn, ende kenniife |
|||||||
|
vande queilie ghekregen hebben, fondcr nochtans
haer befte te doen om partyen te beletten, foo de felve Toefienders Ledematen vande Univerflteyt zijn, dat de felve daer door hare voorfz Privilegiën ende Vryheden fullen verliefen voorden tijdt van tweejaeren, ende daer naer niet wederom onder den anderen Ledematen voorfz mogen werden geimmatriculeertof in ghèfchreven, dan metvoor- gaende confent vande Heeren Curateuren ende Rechteren onfer voorfchreven Univerfiteyt daer toe verkregen. Ende foo die Toefienders geen -Ledematen van-
de Univerflteyt en zijn, de felve fullen daer over by den Ordinaris Rechter werden gecondemneert te Water ende te Broode, of met banniflernent ghc- ftraft, mede voor den tijdt van twee Jaren, offoo veel minder als den felven Rechter bevinden fal rechtmatich te wefen. Ende of't gebeurde('t welck Godt verhoede) dat
de voorfchreven Studenten ende Ledematen van- de Univerflteyt, d'een den anderen in Duel qua- men ter neder te leggen, of van 't leven ter doot te brengen, of dat fy-luyden in 't gevecht beyde doot mochten blijven, ofte dat nacderhandt een vande partyen, ofte beyde mochten komen vande wonde ofte quetfure te fterven: Soo verbieden wy by de- fen , het doode Lichaem vanden'Overleden te be- graven by dage, maer fal die begravinge allecnlick mogen gefchieden by avondt ofte nachtc, fonder dat het Lijck van yemant fal mogen werden ghc- volcht, noch oock vergefelfchapt, als allecnlijck vande geene die 'tfelvefullen moetenterAerde dragen, op pene dat de geene die ter contrarie foo- danigen begracfFeniffè by dage acngeftelt ende ge- dacn,oftc oock'tLijck terbegracfleniifc ghcvolcht. lullen hebben, in gevalle dat het vande voorfchre- ven Ledematen zijn, daer door fullen vervallen van hare voorfchreven Privilegiën ende Vryheden, en- de noch verbeuren elck een boete van hondcrr gul- den, te bckeeren voor d'eene helft ten behoeve van- den voorfchreven Promotor, ende voor d'andcre helft ten behoeve vande Arme Studenten. Ende foo het geene vande voorfz Ledematen zijn, dat die daer over fullen werden gebannen, ende echter mede verbeuren elck een boete van hondert gul- den , te bckeeren voor d'eene helft ten behoeve vanden Officier, ende voor dander helft ten be- hoeve vanden Armen Huys - fittencn binnen Leyden. Verbieden mede wel uytdruckelickby defen, dat
op de voorfz Begraeffeniffen vande Neder-geflagc- nen geen Blafoenen of Wapenen der Famiiicn, voor of ontrent het Lijck ghcdragen, noch om de Doot-kifle gehangen, nochtc voor de Stcrf-huyfen aenghehecht fullen mogen werden, ende dat by overtredinge van dit Vcrbodt, den voorfchreven Promotor ende Officier iöodanige Wapenen, als verbeurt, door fijne Subftituyten of Dienaren fal hebben af te halen, ende wcch te dragen : ende dat de felve Overtreders daer en boven noch fullen ver- beuren elck eeneboete van t'feftich guldens, te ver- deden als vooren. Ende aengaende de Perpetranten der voorfchre-
ven Nederlagen,wy verklaren onfe meyninge geen- fins te wefen, de penen ende ilraffen, die by de ge- mcenc Rechten tegens ibodanigen ghequalificcer- Bb 3 den
|
|||||||
|
Placateo-ß. ï.Boeck. i^.Tit.
|
||||||||||||||||||||
|
3 9<>
|
||||||||||||||||||||
|
395
|
||||||||||||||||||||
|
Ende ten eynde niemant hier van eenige onwe-
tenhey t voor en wende, Soo ordonneren wy voorts den gerneltcn Redor ende Rechteren vande Uni- verfiteyt , defe onfe Brieve van Placate ende Ver- bodt door den Secretaris van des Univerfiteyts Vierfchare behoorlijck te doen publiceren, cnde uytroepen, wijders het doubel van defen aendc A- cademie,ende elders, daerfulcks gewoon is te ge- fchieden, te doen affigeren ende aenplecken, mirf- gaders Jaerlijcks op de iblemnele Inauguratie van- de ghemelte Redor te doen renoveren, in fulckcr voegen als de Senaet vander Univerfiteyt oordec- len lal beft ende gevoechlijckft te fullen ghefchie- den. Gegeven in 's Graven-Hage onder onfen grooten Zegele hier aen gehangen, op den thien- den May vanden Jare fefthien-hondert een-ende· veertich. Was gneparapheert, /. D. iVajfënaer, » Lager ilont, Ter Ordonnantie vande Staten. Ende |
||||||||||||||||||||
|
den Doot-flageren zijn geftatucert,by defen re ver-
minderen ofte veranderen, in eeniger manieren, macr alle de felve penen cnde ilratfen in haer ghe- hcel ende volkomen krachten te laten. Ende op dat het inhouden van defen mach wer-
den achtcrvolcht ende gheexecuteert, Soo ontbie- den ende bevelen wy den Redor Magnificus, cnde den anderen Rechteren onfer ghemelte Univerfi- teyt, de peynen ende corredicn in defen begrepen, by hare Sententien poinduelijck ende exadelijck naer te komen, ende te doen naer komen. Belaften oock wel fcherpelick den Officier van-
de StadtLeyden, ende Promotor der Univerfiteyt aldaer, fich neerilelick op de voorfz Provocatien ende vechteryen in Duel,mitfgaders op de vordere overtredingen metten aenkleven, ende op de Au- theuren van dien t'informeren : oock jegens den fclven te procederen fondcr eenige diflimulatie, |
||||||||||||||||||||
|
gunft of excufe, in hoedaniger manieren het foude I was geteyekent,
mogen wefen, fulex als de faecke vcreyfichen fal. |
||||||||||||||||||||
|
lïerh' van Beaumont.
|
||||||||||||||||||||
|
DEN DERTHIENDEN TYTEL.
Noopende d'invoeringe vanden Kieuwen Stijl.
Sict voorts hier op 't gunt Colum. 340. en 341. Art. 40 hier loven gedruckt is.
Placaet, over het inwilligen vanden y^ieuwen Stijl, ende van het af-kgp
ten der thien dagen uytden Almanacb* 1 o Decemb. 1 5 8 z.
|
||||||||||||||||||||
|
, Rancoys, Sone van Vranckrijck , eenich
Broeder vanden Coninck, by der gratiën ,.,,,.. ^ Godts Hertoch van Lothrijck, van Bra- bandt,van Limborch, van Gelrc, van Anjou, van ÁÀåçòïç, van Tourraine, van Berry, van Eureulx, ende van Chafteau Thiery, Grave van Vlaende- ren , van Hollandt, van Zeelandt, van Zutphen, van Mayne, van Perche, van Mantes, van Meul- len ende van Beaufort, Marck-grave des Heyligen Rijcks, Heere van Vrieflandt, van Mechelen, ende van de Ommelanden , Befchermer der Neder- landtfchc Vryheydt. Allen den geenen die defe tegenwoordige fullen fien ofte hooren lefen , Saluy t. Á L S O O het merckelijck ende notoir is, dat
federt de geboorte onfes Hecrcn ende Salichmaec- kers Jefu Chrifti (van wekken alle Chriftenen den loop des Jaers, ende de Termijnen der tijden zijn reeckenende) eenige dagen verloopen zijn ge- weeil, foo dat die tijden ende termijnen der vcr- lenginge cnde verkortinge, ende oock der even- gelijckmaeckinge der dagen met den nachten, niet op de felve Saylöencn en vallen , als iy in den aen- beginne plegen, maer ter contrarien verhaeftigen, in fulcker voegen, dat met lanckheyt van tijde veel ongcfchickclijckhcyts daer uyt foude mogen rijfen: overmidts dat de fayfoenen des Winters, Somcrs,der Lenten ende des Herftts,op haren be- hoorlijcken tijdt niet en fouden komen te vallen. Waerom vcele ghelccrde ende in den loop des |
||||||||||||||||||||
|
Hemels ende der Sterren ervarene Luyden, dick-
mael ghearbeyt hebbende, om de reeckeninge ende calculatie des Jaers te rechte te brengen, be- vinden dat, midts men voor een Jaer drie hondert vijf-ende-t'feilich dagen, ende fes volle uyren reeckent, nochtans metier daet eenige Minuten daer zijn ontbreeckende, midts dat de Sonne haren Jaerlijckfchen loop iri een weynich min tijdts volbrenght dan men ghewoonlick is te reec- kenen, als naemelijck , een hondertile ende fefte deel min dan een vierendeel van een dach , het welcke bedragende alle hondert ende fes Jaeren, e fien eenen dach, wort bevonden binnen vijftien- hondert ende twee-en-tachtentich, vande geboor- te onfes Heeren Chrifli overftrekene Jaren af, ver- loopen te wefen , den tijdt van ontrent vijfthiert dagen, foo dat den dach der gheboorte Chriih', behoorde naer de eerfte inftellinge ende calcula- tie , ontrent vijfthien dagen vroeger ende naerder by den itilftant der Sonnen, ende de kortfte Win- ter-dagen te komen dan by doet. Het welck hoe langer hoe meer foude in 't woeil loopen, ende een groote confufie in de reeckeninge der Jaren mede brengen. SOO IS Ô, dat dit felve in verfcheyden tij·
den,ende van vele geleerde Mannen,gemerckt en- de aengegeven wefende, is eyndehnge daer inne foo vele ghedaen, dat den meeften deel der Vor- ften ende Potentaten inder Chriftenheyt, (om de voorfchreve incoiivenientien van vorderen ver- loop |
||||||||||||||||||||
|
Noopende d'invoeringe vanden Nieuwen Stijl. 398
|
||||||||
|
397
joop ende onordcninge te fchouwen ) hen om
vele bewegelijcke ende ghewichtige redenen ende oorfaeckcn, die al te langh waeren om te verha- len , eyndelingehebbenvergheleeckcn, darmen nict'gheheel vijfthien dagen, macr alleenïijck en- de ten minften thien dagen foude korten, inde ehcmcyne ende tot noch toe ghepleechde calcu- latie des Jaers, op dat de faeckc ten beften , het immers mogelijck ware, ende tot minfte quet- finge vander Gemeynte mochte verrichtet ende gheredrclTecrt worden. Daerom is 't dat Wy 't ghene voorfchreve is , overgemerckt , ende in rijpe deliberatie van Racde gelecht, begeerende , foo verre eenichfints mogelijck, ons oock alle re- dclijcke iaecken te verghelijcken, ende te verghe- nocgen mette voorfchreve andere Vorilen ende Potentaten over het Chriftenrijck, ende naeme- lijck metten Grootmachtigcn ende Doorluchtigh- ilen Henrico, den derden van deiên naeme, Co- ninck van Vranckrijck, onfen Heer ende Broeder, ende infonderhey t om onfe lieve ende ghetrouwe Onderfaten van onfe Nederlanden, mette om- liggende Coninckrijcken , Landen ende Provin- ciën t'accommoderen. Gemerckt infonderheydt dat om den ghemeynen Coop-handel ende ander- fints, gantfch nootwendich is een goet Accoort, vcrdrach ende vergelijckinge te hebben van tijden, Saylöcnen ende Termijnen metten fclven om- liggende Landen, foo in aenfien van alle onder- linge Contracten, VerbinteniiTen, Schult-brieven, betalingen, en alle anderedingen die den handel acngaen, als anderfmts van alle 't geene de reec- keninge ende calculatie der tijden ende Jaerlijcxe Sayfoenen belanght. Hebben by advijfe van onfe lieve ende getrouwe, de Generale Staten van onfe voorfchreven Landen , ende die van onfen Raede van State daer op al vooren ghehoort, gheordon- neert ende gheftatucert, ordonneren en ftatueren midts deièn, dat in alle onfe voorfchreve Landen, nae dat den veertienden naeft-komende dach De- cember fal wefen voorleden ende overflreecken, men den nacft-volgenden dach, die men nae de voorfchreve oude calculatie foude reeckenen te wefen den vijfthienften, niet en fal reeckenen voor den vijfthienden, maer voor den vijf- en - twintichftcn, ende al foo voor den Kers-dach ofte geboorte Chrifti, ende den anderen dach nacft is volgende, den fes-cn-twintichften, ende den dach volgende daer nacr fcven-en-tvvintichilen, ende daer naer acht-en-twintichilen, ende ibo voorts tot den eynde dcfer Maent December, die maer een- cn-twintich dagen fal hebben, ende nochtans den laetftcn dach des fclven, voor den een-en-dertich- ften ghereeckent fal worden : foo dat het tegen- woordige Jaer fal evenwel cyndigen fes dagen nacr den voorfchreven vijf-cn-twintichftcn dach, ende aat nacil-komendc Jacr als men fal tellen vijfticn- |
||||||||
|
hondert drie-en-tachtich, fal beginnen den ièvcn-
den dach nae Kerfdach voorfchreve, ten dage als men nae de oude calculatie reeckenen foude den tvvee-en-twintichftcn December. Welck Jaer, midtigaders alle volgende Jaren, fullcn voorts al- tijdt haren vollen ende ordinariièn loop hebben, ghelijck als van re vooren , ende volgende den re- gel van onfe Nabueren voorfchreve , ende omlig- gende Provinciën fuilen ghebruyeken. Wel ver- ftaende nochtans, dat hier mede niet en fuilen verkort noch gheprejüdiceert worden eenige ca- lengieringen , ofte vernaderingen , prefcriptien, adien , van wat natuere die wefen mogen , chijn- fen , Renten, Pachten , Huyrcn, Obligatien, Termijnen van betalingen, WilTel-Brieven, Man- damenten ofte Refcriptien, welcke alle haeren volkomenen loop hebben fuilen , niet tegen- ftaende die verkortinge van thieu dagen voorfchre- ven, even alibo of fy niet ghefchiet en waren. En- de dit alleen voor het geene datditloopendc Jaer ghevallen ofte verfchenen is , ofte vervallen oft verfchijnenfal, fonder meer. Ende dit Jaer ghe- eyndicht zijnde, fal men voortaeti alle termijnen van betalingen op de felve wijfc ende maniere reeckenen als men te vooren plach te doen, even als ofte defc verkortinge noyt ghefchiet en waer: Op dat alle vordere materie van twiil ofte mi£ verftant geweert zy. Ontbieden chdc bevelen daer omme onfe lieve
ende ghetrouwe, de Hooft- Prefident ende Luy- den van onfen Secreten Raede , Caficelier ende Luydeh van onfen Raede irt Brabandt , Stadt- houder, Cancclier ende Luyden van onfen Rae- de in Geldcrlandt, Prefident ende Luyden vati onfen Raede in Vlaendcren, Prefident etide Luy- den van onfen Raede in Hollandt, de Gecommit- teerde Raeden van onfe Staten van Zeelandt, Stadthoudcr, Prefident, Luyden van onicn Rae- de in Vrieilandt, Schoutet van Mcchclen, ende allen anderen onicn Rechtcrcn, Jufticieren ende Officieren, dat fy defe onfe tegenwoordige Or- donnantie ende Gebodt doen kundigen ende uyt- rocpen, elck binnen de limiten van fijnder Ju- rifdidie, ende die felve ftricktelijck doen onder- houden , nae heure inhouden, ende inder manie- ren voorfchreven. Want ons alfoo ghclieft. Des t'oirconden hebben Wy onfen Zegel hier aen doen hangen. Ghcghevcn in onfe Stadt van Antwerpen
den thienden dach der Maendt December in 't jaer ons Hccrcn vijfthien - hondert twee-ende- tachtich. Op de Piijcque ftondt ghefchreven, By den Hertoch in fijnen Raede. Ende ghe- teeckent, /. van Ajfeliers.
|
||||||||
|
DEN
|
||||||||
|
Placaten· uBoeck. i4.Tit,
DEN VEERTHIENDEN TYTEL. |
||||||||||||||||||
|
400
|
||||||||||||||||||
|
B99
|
||||||||||||||||||
|
Vervattende de Placaten op'tftellen der Officieren
inde Steden ende ten Platten Lando*
D.£ goettvillige Lefer gelieve alhier voor geinfereert te houden het 18 Artkulvan 7 Placaet van Policie van Key,
fei· KarelColutn. 3x0. Midtfgaders 7 placaet vande Staten Generael, in date den 10 Februari) 16 5 1. Colum, α 61 ende volgende hier boven gedruckt. Placaet van de Staten GeneraeL
Placaet, JVaer by verboden werdt eenige Officieren vande (j er e formeer ie
Religte, door Gecommitteerden njande Staten Generael gefielt 3 te weranderen, in date den wijf - en.
fft'mtlchften Ofóober 1 6 5 o. |
||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defen- fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. Al- foo Wy by onfe Rcfolutie vanden twaelf- den Aprilis left-leden hebben goet gevonden ende verilaen uyt vSouveraine macht te ordonneren en- de authoriferen Mr" Cornelis van Cuyck , Raedt ende Fifcael van Brabandt, in ghcvolge van onfe Refolutie vanden drie-en-twintichitcn December 1649. fich te vervoegen inde Meyerye van 's Her- togen-BoiTehe, immers ter Plaetfen daer Predican- ten zijn gcintroduceert , ende aldaer te veranderen de Wett, daer geen Luyden vande Gereformeerde Religie,ofte de felve toe gedaen, waren aengeftelt, fchoon buyten gewoonlijcken tijdt, ende t'elckens als het in het toekomende niet en ghefchiet, felfs onder de vier Schouten vande vier Quarticren. Ende dat Wy nu in ervaringc komen, dat eenige hen derven onderwinden, de Perfoonen by denop- gemeltcn Raedt ende Fifcael Cuyck aengeftelt, te licenticren,ofte af te fetten, oock andere in hunne plaetfe te ftcllen, onaengefien de felve iècr onlancx zijn aengeftelt, ende geen Jaer in bedieninge zijn gewceft, waer door onfe goede meeninge ende in- tentie wert illufoir ghemaeckt. S O O IS Τ , dat Wy de vier Schouten vande vier Quarticren der meer-ghenoemde Meycrijc van 's Hertogen- Boffchc , als mede alle particuliere Heeren, hunne |
||||||||||||||||||
|
Droffaerts, Schoutten ende Stadt-houders, daei
eenige veranderinge, 't zy in 't geheel ofte deel, by den meer-gcmelten Raedt ende Fifcael is gedaen, cxpreilêlijck verbieden eenige veranderinge vande aengeftelde Perfoonen voor den behoor lijcken tijdt naer verloop van het Jaer, te doen, ende foo fulcks akeede is ghefchiet, de felve Perfoonen, fonder ee- nich vertreck te herftellen, op pene van arbitra- le corredie. Laftende ende bevelende den op- ghemelten Raedt ende Fifcael Cuyck, dat by te- gens de Contravcnteurs , als mede regens de Perfoonen, die contrarie defen.onièn wille eenige Magiftraets Ampt'en aen nemen, ende hen daer toe laten gebruyeken, ftriételick fal hebben te pro- cederen, als tegens Overtreders van onfe goede in- tentie ende wille, fonder eenige diilimulatie ende verdrach. Ende op dat niemanthier van ignorantie en pretendere, foo begeeren wy, dat alomme inde Steden, Vryhedcn, Dorpen ende Plaetfen vande gemeltc Mcyerije publicatie ende affixie van defen fal worden gedaen. Gegeven in onfe Vergaderingc, onder onfen Cachette, Paraphure, ende Signaturc van onlên Griffier, Inden Hage op den χ 5 O&ober 1650. Wasgheparaphecrt, P.Eiffinghe, Onder ftont, Ter Ordonnantie vande Hooch-ghemelte Heeren Staten Generael.Getekent, Cornelis Mufck Zijnde op 't Spatium gedruckt het Cachet der fei- ver Heeren Staten, in rooden Waffche. |
||||||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Hollandt.
Placaet, Oat geen sJÏmbachts - Heeren, Oftcieren in baer Heerlijckjoeyit
fullen mogen fielten yfonder advijs rvande Staten <-van Hollandt. Indate den ζ Sepcemb. 1580.
|
||||||||||||||||||
|
; E Prince van Orangien, de Ridderfchap,
\ Edelen ende Steden van Hollandt, repre- ,,- _J Tenterende de Staten vanden felven Lan- den, den cerften Dcurwacrdcr ofte gefwooren Ex- ploicleur vanden Hove van Hollandt hier op ver- focht, Saluyt. Alfoo overmits de groote onghere- geltheyt ende quadc toefichten, die in 't ftellen vanden Officieren binnen den Lande van Hollandt is gedragen, ende als noch dagclijcks wort gheno- |
||||||||||||||||||
|
men , Niet tegenftaende den dienft ende de ver-
feeckertheyt vanden Landen feer grootelijcks daer
aen is gelegen, noodich bevonden is daer inne voor
defen tijdt te doen voorficn, ten meeilcn dienfte
defer fclver Landen. S O O IST,datfijn Excell.
ende de Staten voornoemt, hier op gehadt 't advijs
van die vanden Raden Provinciael in Hollandt,
omrae te voorkomen alle vorderc difordre,pericu-
len ende inconvenientien, vcrklaert ende gcordon-
neert
|
||||||||||||||||||
|
Verboth van Gift
|
402
van dien, de Heeren voor die reyfe verhelen lullen
de Nominatie vanden voorfz Officieren, Gebie- den ende beveelen daer omme, fijne Excell, ende de Staten voornoemt» allen Heeren ende Am- bachts-Heeren als vooren, mitfgaders alle Officie- ren binnen den voorfz Landen , hem naer inhou- den van defen te reguleren, onvermindert een ye- gelijckfvjn gerechticheyt. Ende ten eynde niemant nier van Ignorantie en pretendere, Laften ende be- velen voorts 't inhouden van defen te publiceren, al omme daer men ghewoonlijck is publicatie te doen binnen den Steden. Lailende voorts een ye- gelijck hem daer nae te reguleren. Gegeven inden Hage onder 't Zegel van J ufticie hier op gedruckt, den ÷ September 1580. Onder ilont geichreven, Ter Ordonnantie vande Staten. By my,efi was on- dertekent , C. de Reshtere. Onder op 't fpatium heb- bende eenop-gedruckt Zegel van rooden waiTche. |
||||||||||||||
|
401
|
|||||||||||||||
|
neert hcbben,verklaren ende ordonneren by defen.
Dat gheduerende de tegenwoordige OörJoge , by ceeene particuliere Heeren, hebbende eenige Hoo- ge ofte Ambachts-Hecrlijckheden; binnen den fei- ten Londen van Hollandt, eenige Officieren ghe- ftelt fullen mogen worden, dan met kennifle ende advijfe van den Staten. Dat mede alle Heeren en- de Ambachts-Heercn , binnen een Maent nae de Publicatie van defen,lullen overleveren in handen vanden Staten, de namen, toe-namen ende quali- teyt vanden Perfoonen, die by hen-luyden als Offi- cieren aireede zijn gheftelt, ten eynde by den Sta- ren kenniite ende reguard mach ghenomen wor- den, op de bequaemheyt vande felve Officieren, of de felve in haer Officie gecontinueert, ofte andere in haerluydef plaetfe gheftelt fullen moeten wor- den , by nominatie vande felve Heeren, ende Ag- greatie vanden Staten, op pene dat by ghebreken |
|||||||||||||||
|
DEN VYFTHIENDEN TYTEL.
Verboth van Giften en Gaven.
Placaten vande Staten Generael.
1. Placaet, fegens 't pref enteren ende nemen van verboden (jiften ende
Gaven 3 in date den \ Iulij \ 6fl*
|
|||||||||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nichdc Nederlanden, Allen den genen die defen fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WET EN, Alfooonder- vonden wort, dat eenige dange- reufe ende fchadelijcke Men- fchen tot groot defpecT: ende kleynachtinge vande Hooge Regieringe ende andere des Generaliteyts Collegien, ende tot bedroeftheyt vande Leden van dien, haer foo verre verftoutcn, dat fy hebbende yets aende opgemelte Hooge Regieringe, ofte Col- legien , te verrichten, derven ondernemen aen der felver Leden te prefenteren, ofte doenprefenteren, eenige giften ofte ghefchencken, daer iy-lieden ter contrarie van der felver getrouwigheyt,finceriteyt, vromicheyt ende oprechticheyt, ibodanige opinie behooren te hebben,als de weerdicheytharer Amp- ten is vereyiTchende. S O O I S Ô, dat Wy , om hier inne naer behooren te verfien, yedcr een, van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, wel expref- felick interdiceren ende verbieden aen yemandt vande meer-op-ghemelte Hooge Regieringe,ofte andere des Generaliteyts Collegien, die Hoven van J ufticie, van Brabandt en Vlaenderen, aen der fel- ver hooge Minifters, ofte Beampten refpe&ive, de Magiftraten ende Gerichten onder de Generali- teyt reforterende, geen uytghefondert, der felver Huyfvrouwen, Kinderen, die van hare Familien, ofte yemandt anders, t'eenigen tijden te prefente- ren, geven ofte belooven, directelick ofte indirecte- lick, oock niet by eenige onderhandclinge, koop, permutatie, oft anderfints, eenige giften ofte ghe- |
|||||||||||||||
|
fchencken van eenige dingen, hoe kleyn die ßóá*
den mogen wefen, oock van Dranck ofte Eet-Wa- ren, om t'obtineren, ofte gheobtineert te hebben , voor hem felven ofte yemandt anders, dire&elick ofte indire&elick, eenige Ampten, Officien, Beneii- cien, O&rbyen, Sententien, Refolutien ofte Difpo- fitien, op eenigerhande iaecken, ofte om de expe- ditie van dien, onder wat pretext het oock foude mogen wefen, op pene dat de Contraventeur van dien fal worden ghecondemneert in een amende, geproportioneert, ofte egalerendc de wacrde vande Iaecken, die hy voor hem felven, ofte yemandt an- ders , voor de meer-op-gemelte Hooge Regieringe, ofte andere des Generaliteyts Collegien , die Ho- ven van Jufticie, van Brabandt ende Vlaenderen, der felver hooge Minifters ofte Beampten, refpecÜ- ve, Ende voorts alle Magiftraten ende Ghercch- ten onder de GeneraÜteyt reforterende, te.verhan- delen heeft, Ende dit alles boven arbitrale correctie, infamie ende inhabiliteyt, om eenige Ampten, Officien ofte Bcneficien, hoedanich die oock fou- den mogen wefen, immermeer te mogen beklee- den, hebben ofte genieten, Ende dat de felve oock ipfofafto, ende metter daet ial zijn ende blijven ge- priveert van alle foodanige Ampten, Officien ende Bencficien.als de felve albereyts foude mogen heb- ben, beklecden ofte genieten, fonder dat hier inne eenige conniventic, mitigatie ofte moderatie fat mogen werden gebruyekt, te applicercn de boven- ftaende Amende ten behoeve vande Officieren, Aenbrenger ende den Armen, elcks een derde-part, Ende fal den Aenbrenger fijn Perfoon ende Naem daer bcneffens worden gefwegen, ende felfs fchul- C c dich
|
|||||||||||||||
|
Placateo-/;^ ^Bo
|
404
hebben Jbevondcn te behóoren. Ontbieden ende
verfoecken daer omme de Heeren Staten, Gecom· mitteerde Raden, ende Gedeputeerde Staten van- deProyincicn refpedtive van Gelderlandt ende 't Graeffchap Zutphen, Holland'tcndc Welt-Vrief- landt, Zeelandt, Utrecht, Vricflandt, Over-Yflèi, Stadt Groeningen ende Ommelanden, de Hoven van Juititie , en Regierders inde Steden en ten Platten Lande, delen onfen Placate al-omme daer fulcks gewoon is gedaen te worden, te doen af-kon- digen ende aenplackcn. Gedaen ter Vergaderinge vande hooch-ghemeke Staten Generael, in 's Gra- ven-Hage op de groote Zale van 't Hoffvan Hol- landt, den eerften Julij 1651. Was gheparapheert, Jacoh Veth,vt' Onder ilont, Ter Ordonnantie van- de felve. Geteeckent, N. Ruyfch. Zijnde op 't fpa- tium gedruckt het Cachet der felver Heeren Sta- ten, in rooden Waflche. |
|||||||||||||||
|
403
|
||||||||||||||||
|
dich bevonden AVCrdende, daer van ghenicten im-
punitey t. Ende op dat 't geene vooriz is, Wel endé in allen deelen geetiê&ueert ende naer ghekomeri werde, Soo hebben de Heeren Staten vande refpeclive Geünieerde Provinciën , malkandereri vcrfeeckert ende belooft elcks inden haren, terre- quifitie van ons, den Raedt van State, ofte andere des Generaliteyts Collegien,als oock vanden Hove van Brabandt,ende Vlaenderen,Magiftraten ende Gerichten, alle Refolutien, Sentèntien ende Von- niiTen, by de felve refpeótivelick, tegens de Con- tra venteurs van defe onfe Placate uytgefproocken, naer hare forme ende inhouden promptelick te fullen executeren ende doen executeren, ofte an- dere ter requifitie als vooren, tegens de felve te pro- cederen, naer den inhoudt vanden feiven Placate, alles fonder eenige conniventie , weygeringe ofte uytltel, Want wy fulcks ten dienile vanden Lande |
||||||||||||||||
|
2. Placaet, Waet by allen Militaire Officieren verboden mrt eenige foy en,
rvereer'mgen, &c. f ontfangen ofte te nemen wande Schippers φ Coopluyden op Rhijn ende
Maes warende, in date den 1 2 AugufH 16 5 i ;: |
||||||||||||||||
|
ende reflitueren, maer oock tegen de Daders over
fulcke ongeoorloofde faecken, lal doen procederen tot behoorlijcke ende arbitrale corredie ende itraf- fe. Verbieden ende interdiceren oock van ghelijc- ken.expreiTelick aende meer-genoemde Schippers ende Coopluyden eenige fulcke boven - ghemelce foyen ofte vereeringë,aen de voornoemde Gouver- neurs, Commandeurs ende Majoors te geven, ofte doen geven, diredelijck ofte indiredelijck, op pene van viervout, ten behoeve vande ghemeene faecke te betalen, ende daer-en-boven arbitrale corredie ende ItraiTe, maer die geene die fulcks fouden mo- gen komen te vorderen ende eyfichen, aende Ovc- riehey t bekent te maecken, om daer tegens te ver- fien naer gclegentheyt van faecken, op dat fooda- nige onbehoorlickheden ceflerende, de Commer- cie ende Trafficq op ende langhs de meer-ghe- noemde Rivieren,vanden Rhijn ende Maze, niet en werde verfparret, maer hoe langhs foo meer florere, ende vermeerdcre. Ende op dat defe onfe exprellè meyninge ende intentie by een yeder des aengaende, mach bekent zijn, ende exadelicknae- ghekomen ende achtervolcht werde , ordonneren ende beveelen Wy dat defen al-omme inde Ste- den ende Plaetfen met guarnifoen van defen Staet befet, gelegen op ofte ontrent de meer-genoemde Rivieren, als mede ten Platten Lande, fal worden geibnden, om aldaer gcpubliceert ende geaffigeert te worden, daer des behóoren ende noodich zijn fal. Aldus gedaen ende ghearreileert ter Vergade- ringe vande Hooch-gemeke Heeren Staten Gene- rael, inden Hage den ι χ Augufti 1 6 51. Was ge- parapheert, Bouchorfl^· Onder ilont, Ter Or- donnantie vande felve. Gheteeckent, N. Ruyfch. Zijnde op 'tfpatium gedruckt het Cachet derfei- ver Heeren Staten in rooden WaiTehe, |
||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
I derJandcn, Allen den genen die defen ful- len fien ofte hooren lefen,Saluyt. DOEN
TE WETEN, Alfoo ons onder anderen niet meerder ter herten gaet, als de confervatie ende vermeerderingc vande Commercie ende Trafficq, fondcrlinge die op ende langhs de Rivieren van- den Rhijn ende Maze ghedreven worden , naede- mael daer aen voor den dienlt vanden Staet defer Landen , ende de welvaert vande goede Inghefe- tenen van dien , ten allerhoochften is ghelegen , Soo hebben wy huyden naer rijpe deliberatie , tot meerder bevorderinge van dien , goetghevonden ende noodich gheacht te verbieden, gnelijck Wy wel expreftelijck verbieden ende interdiceren by defen onfen Placate, aen alle Gouverneurs, Com- mandeurs ende Majoors, inde refpedive Steden ende Plaetfen, ghelegen op ofte ontrent de voor- noemde Rivieren vanden Rhijn ende Maze met Guarnifoen van defen Staet befet, datfe gheene Foyen ofte Vereeringen, onder wat pretext 't felve foude mogen zijn , diredelijck noch indiredelijck en fullen mogen vorderen noch ontfangen, doen vorderen noch doen ontfangen, in geit, ofte geks waerde, hoc kleyn oock 't felve foude mogen we- fen , van eenige Schippers ofte Coopluyden, de meer-ghenoemde Rivieren frequenterende, op ende af varende, maer de felve ruilelick ende vre- delick te laten paiTeren ende repaiTeren, fonder haer ccnichfints op te houden, ofte in hare reyfe te verhinderen ,op pene van contrarie gefchiedende, ende de voornoemde Schippers ende Coopluyden yetwes contrarie defe onfe goede meyninge ende intentie, afgevordert, of af gepcrlt zijnde,dat men 't felve niet alleen acnde gagien vande geene, des gedaen ende genooten hebbende, fal doen korten |
||||||||||||||||
|
Placact
|
||||||||||||||||
|
405
|
Vèiboth van Giften en Gaveiij. 406
|
||||||||||||||
|
rro:
Ut1
|
|||||||||||||||
|
:';;"" Placaet vande Staten van Zeelandt.
Pkcaet vande Staten van Zeelandt, in date demy f ulij:A 6 5 it op
|
|||||||||||||||
|
't
|
|||||||||||||||
|
felve Sttbjecl
50 E Staten 's Landts ende GraefTelijckheyts
" van Zeelandt, D OEN TE WETEN, Alfoo wy ons Eer en Ampts-halven hou- den verobligeert,omme de.Regieringe de- fer Provintie te behouden ende handthaven * by foodanige luyfter, aenfien ende integriteyt, als die by onfe Voorfaten ons is nacr-gelaten geween: ι en confcquentclijck voor foo veel de felve daer van mach wefen gedeneaeert,diete.herftellcn,enoock voor het toekomende te verfekeren met alle noo- dige Wetten ende Ordonnantien : En nademael wy by experientie hebben bevonden,dat onder vcr- fcheyden oorfaecken, die t'federt eenigen tijde her- waerts de voorichreven Regieringe feer hebben ge- altereert ende doen verfwacken, wel eene vande ijrincipaelftc is gheweefl: de enorme en ergelijcke icentie,die aengaende het ontfangen vanverboden Giften en Gaven , by fommige vande Regenten, tot de hoochile difrefped en ondienite vanden Lande foude zijn gepleecht, als daer uyt notoirlick volgen moet niet alleene infraclie van 's Landts Rechten ende Vryheden , confufie inde faecken van Policie,infineere adminiilratie en verachtcrin- gc vande Juilicie , diiïblutie van alle Militaire di~ re&ie, en verfparringe vande middelen van Finan- tie, maer oock gebreck van behoorlijcke Secretefle in alle de deelen vanden Staet, ende generale be- droerTeniile, van alle vroome Regenten en Onder- danen inde felve: En alfoo ons mede niet onbe- kent is, hoe dat de voorfchreven dangereufe licen- tie, als gewoon zijnde te gaen van quaet tot erger, cyntelijck foude werden irremediabel, indien daer tegens niet fpocdelijck en met vigeur en wierde voorfien. S O O I S Τ, dat wy nae rijpe en fe- rieufedeliberatie, ommeaendeenezijdedierghe- lijeke vuylicheden en exceifen tegens te gaen,voor het toekomende foo veel mogelijck is, en aen d'an- der zijde te oenenen de gherequireerde cenfuere over den gecnen, die hacr voor defen contrarie de publijcke trouwe en haren fchuldigen plicht, daer mede fouden mogen hebben ghecontammeert: volgende daer innc het loffelijck exempel, niet allecne van andere vroome Princen en Republije- quen, maer oock eenigc van onfe Bondtgendoten en PrcdeceiTeurs: Hebben goet gevonden en ghe- refolveert voor eerfl die van onfen Hove Provin- ciacl, midtfgaders Advocaet Fifeael en Procureur Gencracl, te gelailen, van datfy tegens eenige al- fulcke Perfoonen, als gheweefl; zijnde in onfen dienft, op preparatoire Wettelijcke informatien ai- reede verdachten beticht werden aende voorfchre- ve Malveriatien fchuldich te zijn, fouden procede- ren en doen procederen in goede Juititie, fulcks nae de befchreven Rechten en voorgaende coniti- tuticn vanden Lande fouden bevinden te behoo- ren. Gelijck wy oock inde tweede plaetfe, tot naer- der recerche en ontdeckinge vande gepreallegeer- de en andere diergelijcke onordentheden, goet ge- Vonden hebben by defen te notificeren, dat indien |
|||||||||||||||
|
;i wiur
|
|||||||||||||||
|
yemanti van binriehoft van buyten defe Provintie,
yetwesfoude mogen hebben gegeven,tot Giften, Gaven oft Vereerihgen, 't zy felfsoftdoor anderen, aen Perfoonen tegenwoordich zijnde, ofte voorde- fengewëeft zijnde in eenigen dienft, commiffie of employ vande voorfz Provintie!, .Steden oft Leden van dien, die haer in foodanige vuylicheden fouden mogen hebben mifgaen, dat hy 't felve den voorfz. Hove, oft feeckere CómmiilatiiTen, by den/elven Hove te committeren;, rftidtfgaders aende Magi- ftraten ende Juftiqieren lbo vande Steden als ten Platten Lande binnen defe Provincie, willen te ken- nen geven, binnen den tijdt van een Jaec, naer de Publicatie defes, nevens behoorlijbk-ibewijs en be- fcheytdaer toe dienende: met; tQèiiegginge"ende belofte, dat fy-luyden over de voorfchreve hare ge- dane Giften en Gaven njet alleen by de Juftirie niet en fullen werden gerecercheert,maer oock dat al het felve, naer ghenomen kenniilc van faecken, partyen ten weder-zijde fommarie ghehoort, aen naer fal werden gheadjudiceert, indien bevonden wert fulcks te behooren, mitfgaders 't gunt fy-luy- deri dien aengaende fullen hebben gheopenbaert, foo veel doenelijck is, fal werden gefecreteert. En op dat van onfe ernftige intentie en yver tot con- fervatic vande fuyverheyt vande Rcgeerlngc noch naerder mach blijeken, nebben wy voorts geordon- neert ende geftatueert,ordonneren ende ftatueren by defen, dat niemandt van wat ilaet oft conditie hy zy ,die alhier tot eenich Ampt oft Bedieninge, 'tzy de gemeenc Provintie of eenige vande Leden, Steden en Collegiendcr felve conferncrende, ibu- dc mogen zijn , oft nacmaels werden ghepromo- veert, en fal vermogen voortaen, om redenen en ten rcfpc&e vande voorfz fijne bedieninge, in gecn- derhande manieren, diredelick oftcindireclelijck, eenige Giften, Gaven oft gefcheneken, hoe gering die oock fouden mogen wefen, oock Eetbare fpijfe of dranck, en van wie het foude mogen zijn, aen te nemen ende te ontfangen, op peyne van die be- vonden fal werden contrarie ghcdaen te hebben, defatto, en metter daet, fal werden ghedeporteert van fijnen itaet, en wefen infaem en inhabil om eenich Beneficie, Ampt ofte Officie, 't zy binnen oft elders van wegen defe Provincie, t'eeniger tijdt te mogen bekleeden ofte genieten, mitfgaders ge- houdenzijn noch daer en boven uyt tekecren en op te brengen het vier-vout van 't gene hy ter faec- ke vande voorfz ontfangen giften en Vereeringen foude mogen hebben geprofijteert, en vorders fub- jeeÏ zijn foodanige andere amenden en arbitrale correftien als naer de voorgaende Wetten vanden Lande en exigentie van de iaecke fal werden ghe- requircert. Gelijck wy oock verilaen en ordonne- ren dat de geene, die aen de voornoemde Perfoo- nen, in eenige Provinciale of Subalterne Ampten, nu oft naemaels zijnde, ter oorfaecken voorfz, ee- nige gaven of gefcheneken,fullen hebben gheghe- ven, belooft oft gheprefenteert, direclelick oft indi- Cc ^ reclelickj
|
|||||||||||||||
|
ί
|
|||||||||||||||
|
Placaten-jv i.Boeck. i&Tit.
|
|||||||||||||||
|
redelick, en onder hoedanich pretext, en op wat
tijtul het felve foude mogen zijn ,by Sententie fal werden gecondemneert in eene amende gepropor- doneert ofte egnalerende de waerdie oftintereil vande faecke , daer ommc de vooriz prefentatie ofte donatie is ghefchiet, oft oock anderfints naer gelegentheyt en meriten vande felve: En dit alles boven ghelijcke peyne van reè'l deportement, arbi- trale corredie, inïamie en inhabilïteyt, mitfgaders op-applicatie vande voorfz pecuniel amende ten behoeve vande Officieren, Armen ende den Aen- brenger elcks een derde-part, daer beneffens met verfwijginge vanden Aenbrenger iijn Perfcon en -Naem, en coneeiïïe van volkömene impuniteyt, fo hy felfs daer aen fchuldich mochte werden bevon- den. Authoriferénde en gêlaftende ibo die van on- fenvoorfz Hovei, als allen anderen Jufticieren en Rechters defer Provincie, omme vande voorfchre- verivuylichedetïen exceilen behoorlijcke kenniiïê te nemen., ètt daer inne recht te doen, foo als fy, achtervolgensdefe onfe Ordonnantie en in goede conferentie fullen bevinden te behooren,fonder ee- nige conniventïe, moderatic, faveur oft mitigatie daer ontrent te gebruycken, en vorders oock beve- lende den voorfzonfcn Advocaet Fifcael, en Pro- |
cureur Generael, midtfgaders allen anderen onfe
Officieren van Jufticie, foo binnen de Steden als ten Platten Lande van dien, dien aengaende exafte recerche en onderibeck alomme te doen, en naer genomen informatien, allen den genen, die bevon- den fullen werden daer mede befmet te zijn, fon- der aenfien van Peribonen oft faeckcn, in confor- mitévandefeonfeexpreiTe intentie tecalengerén en vervolgen , ter diffinitie Sententie toe. Bewa- rende daer inne onfe Rechten en Hoocheyt, als naer behooren. En op dat niemant hier van igno- rantie en pretendere, ibo ordonneren wy de reipe- ftive Magiftraten defer Provincie, datfy defe onfe Bevelen en Placaet van ilonden aen alomme doen publiceren, uytroepenende affigcren, daer men ge. woon is publicatie en affixie te doen. Want wy fulcks alles hebben gheoordeelt den dienit vanden Lande byibnderlick te vereyfchen. Aldus gedaen ter Vergaderinge vande wel-ghe-
melte Heeren Staten van Zeelandt, in 't Hofvan Zeelandt tot Middelburch , den negen-en-twin- tichften Julij ι 6 5 τ. Onder ftondt, Ter Ordon- nantie vande felve. Ende was onderteyckent, Adriaen Vetth, |
||||||||||||||
|
DEN SESTHIENDEN TYTEL.
Op?t ftuck van Banckerotiers ende infolvente Boe-
dels: ende accoordt mecte felve te maecken. |
|||||||||||||||
|
DE Lefer gelieve hier nae tefien, 't gum in het x, 3,4, 5 en 6 Articulen vanden Placate van Keyfer Karel, in
date den 4 Otloher 1540. Colum. 313, 314, 315 en 316. Mitfgaders hy Placate vanden/elven, in date den 2.6 Mey 1544. Art. 31,3^33,34,35, 36,37en 38. Colum. 3x6,317 en 318geflatueert mrt. Placaet vande Staten van Zeelandt.
Placaet30p betfiucl^ van banckerotiers en infolvente'Boedeh^voornement*
lick raeckende bet accoordt tujfchm de Crediteuren rum dien te maecken. den χ \ Decemb. 1640.
|
|||||||||||||||
|
E Staten des Lants ende Graef-
lickheyts van Zeelandt. Alibo eenige onfe Inghefetenen, die haren handel in oprechticheyt ende onnoofelheydt drijvende, door ongeluck ter Zee of ander- fints, in fodanigen lbberen ftaet jkomcn te geraecken, dat zy tot haer groote droef- hey t en leetwefen, ghedrongen zijn te moeten bre- ken, bywclcke occafie dickwils ghefchiet, dat alle de goederen, diefy noch overich hebben , en daer mede iy hare Crediteuren, ten deelc fouden kon- nen voldoen, geconfumeert en tot niet ghebracht werden, en dat door onkoften van Sequeftragie, op-etinge binnens Huys, en met namen, by ghe- breke vande felve goederen te konnen beneficeren, mits dat fommige, en dickwils die minftgeinteref- feert zijn, foo itijf-finnich op haer uyterfte recht ftaen, dat fy in't minfte tot geen af-flach, of eenich middelmatich verdrach en willen verftaen , daer |
|||||||||||||||
|
het meefledeel der Crediteuren, en die fomtijdts
meeft daer door te verJicfen hebben, genegen zijn, om tot een redelijck accoordt te komen, en alfoo noch een goet ghedeelte te falveren, in plaetfe van alles te verliefen : om waer in ten meeiten dienfte van onfe goede Inwoonders te verfien , hebben wy geordonneert ende geftatueert, ordonneren en fta- tueren mits defen de Poinclen en Artijckelen hier naer volgende: willende dat de felve gheobferveert en onverbreeckelick naer gekomen werden: doch met dien verftande , dat wy hier mede in geenen deele en willen favoriferen Malitieufe en bedriege- lijcke Banckerotiers, die niet alleenlijck anders middelen roeckelooilick avontueren, gene of wey- nige van haer fel ven dickwils hebbende,maer oock in koftelicke dracht en Huys-houden de felve con> fumeren en op-eten: de welcke wy van de Benefi- cien van dit Placaet gheheelick uytfluyten , met confirmatie van voorgaende Placaten daer tegens gheftatueert, ende met namen van dat van Keyfer Karcl
|
|||||||||||||||
|
Aög TegensfeditieufePerfoonenenOproemiaeckers. 410
|
|||||||||||||||||
|
Jijeke Rechten , of anderfins naer exigenrie ofte be-
vindt van faecken* V.
Item,ofyemant ter quader trouwen hem infiile-
ken accoort hadde ghedragen als Crediteur, ende dat hy 't niet en ware * ofte dat hy hem van meer- der fomme Crediteur hadde verklaert, dan hy inder waerheyt was, de felve fal gehouden wefen,hetkort van alle de fchulden,by den faillant door het accoort geprofiteerdefuppleren, en tot den leften penning te voldoen, en voorders noch gecorrigeert te wer^ den, naer ghelegentheyt van faecken, blyvende in cas van onderlinge collufie, de Faillant fubjedt de ftraffe in 't voorgaende Artijckel eeftelt VI.
Infgelijcx, ofyemandt Crediteur zijnde, fbnder
wete vande andere fijne mede Crediteurs , eenigd befondere conditie of voordeel hadde befproken, 't ware aengaende de fomme, tijdt ofte verfeecker- heyt van fijne betalinge, ende hem nochtans ghe* veynfde,alsofhy met de andere Crediteuren,in een accoort ende conditie quame, die fal vervallen van fijn fchult, ende boven dien gehouden zijn, 't vier- vout van dien te betalen, tot verbeteringe ofte vol- doeninge vande andere Crediteuren. VII.
Item, nae dat een gebroken Coopman met fijne
Crediteuren is geaccordeert, fo vermach hy wcder- omme fijne goeden te vertieren of verhandelen, be- talinge te doe en ontfangê,niet min of meer,dan of hy niet gebroken en ware geweefl,behoudeJick dat hy, voor ende op de voldoeninge van 't accoort,den eenen van fijne voorgaende Crediteuren niet meer voordeel, by betalinge of anderfin ts en mach doen, dan den anderen, ende of hy 't felve gedaen hadde, foude zijn nul ende van onwaerden. VIII.
Blijvende alle andere Statuten efi Ordonnantien
defe niet contrarierendc,inhunne krachten vigeur. Aldus gedaen ende gearrefteert ter Vergaderin-
ge vande wel-ghemelte Heercn Staten in 't Hoff vanZeelandt,totMiddelburchdcn 11 December |
|||||||||||||||||
|
Karel in den Jare 1540 geëmanedrt ί Willende dat
foodanige naer gelegentheyt van faecken.oockmet den Baft ofte Galge fullen geftraft werden. Inden eerften verklaren wy, dat een gebroocken
Coopman, 't zy dat fijn FailliiTemcnt openbaer is, ofte niet, mach met fijn Crediteuren accorderen ende overkomen , aengaende de betalinge die hy bun fal hebben te doen, "t zy in 't gheheel ofte in deel, mitfgaders op de Termijnen en verfekerheyt ofte niet verfekerheyt van dien, mits ftellende fuffi- fante cautie, iöo wanneer het accoort op termijnen fal gemaeckt werden, ende datfulcx gefchiede ten overftacn van een ofte meer Wethouders ( voor welcke den Iniölvent fai moeten doen blijckeniijn onnoofelheyt en ongeluckhem over gekomen) en dat alle Crediteuren te voorenwettelijckdaer toe verdachvaert zijn. J. 1#
Ende of alle de Crediteuren des niet eens en kon-
den werden, foo mach alfulcken accoort ghefchie- den, by confente van de drie vierendeelen der fel- ver, behoudclick dat hunne t'achterheyt kome tot twee derden-deelen van alle de fchulden, ofte wel by confente vande twee derde-deelen vande Credi- teuren, foo wanneer hunne t'achterheyt is maken, de de drie vierendeelen vande fchulden. III.
Item.by alfulcken accoort, by het meeilendeel
vande Crediteuren als vooren aengegaen, werden d andere Crediteuren vervangen, ende fijn gehou- den 't felve t'achtervolgen.ten ware dat fy pantofte verfekeringe hadden, oft dat fy anderfins in hunne t'achterheyt waren gepriviligeert,in wekken geval- le fy fullen mogen blijven op hunne gerechticheyt. mi.
Ende of naer den Accoorde bevonden wierde,
dat den ghebroocken Schuldenaer eenich bedroch hadde gedaen, in fijn Boecken ofte in fijne goeden te verbergen, ofte anderfins tot achterdeel van fijne Crediteuren, foo fal alfulcken Schuldenaer niet al- leen vervallen vande gratie ende quijt-fcheldinge hem gedaen, by den felven accoorde,maer faloock |
|||||||||||||||||
|
gecorrigeert ende geftraft werden naer de Keyfer- I 1649. Ter Ordonnantie vande felve. l.deBrune
|
|||||||||||||||||
|
DEN SEVENTHIENDEN TYTEL.
Vervattende Placaten tegens feditieufe Perfoonen
ende Oproermaeckers.
Placaten vande Staten Generael.
t. Placaet van profcriptie tegen Willem Stanley ende Tigelandt %rcl^ ende
werhodt tegen ά Cakmmatem der Bngelfcher Natie 3 den o Februari) 1587,
|
|||||||||||||||||
|
Ie Raden van State der Vereenichde Ne-
derlantfche Provinciën ghecommitteert I neffens fijne Excellentie,Allen den genen dien defe fullen fien oft hooren lefen, Sa- |
|||||||||||||||||
|
eeren ende gunften altijt van heure Majefteyt van
Engelandt, van fijne Excellentie, ende oock mede van defen Vereenichden Provinciën, hebben ont- fangen ende genooten, die welcke fy daerom met alle danckbaerheyt, dienfte ende ghetrouwicheyt jegens de felve heure Majeft. ende Excell. als goe^ Cc 3 de
|
|||||||||||||||||
|
luyt.
|
|||||||||||||||||
|
Al is 't foo dat Willem Stanley ende Roe-
landt Yorck vele ende mcnichvuldige weldaden, |
|||||||||||||||||
|
PlacateiL-»· i.Boeck. 17. Tic.
|
|||||||||||
|
■rj 1,
|
|||||||||||
|
41 x
|
|||||||||||
|
4ti
de Onderdanen ende Dienaers , ende oock tegen
dcfen Provinciën ghehouden waren in'aller onder- da nicheyt altijdt te erkennen ende verfchulden, Soo ift nochtans dat de voorfz Stanley vergheten hebbende alle eere, eedt, plicht ende ghetrouwic- hcyt die hy heure Majeft. fijne natuerlicke Prin- ccffe, fijne Excell. ende oock mede defen Provin- ciën fchuldich was , heeft onlancksdeStadtvan Deventer ende de vroome Burgeren endc Ingefe- tenen der felver, die hem op fijn eere ende Eedt als Gouverneur vertrouwt waren, verradelick ende fchelmelick inde handen ende macht des Conincx van Spangien gelevert ende overghegheven : Soo oock de voorfz Yorck oock in des Conincks van Spangiens macht heeft fchelmelick over-ghele- vert de Schantfe oft Fort tegen Zutphen, die welc- ke om te ghewinnen fijne Excell. ende anderen Heeren ende Edelluyden lbo veel arbeydes, defen Landen foo vele penningen, ende vele Edelluyden ende vroome Soldaten het leven ghekoft haddc. Ende al ift foo dat niet en ftaet te twijffelenofc Godt en fal t'fijnder tijdt fij ne rechtveerdige ftraffe laten komen over fulcke onvroome, eere, ende Eedts-vergetene ende boofe Menfchen, die fijn Volck foo fchelmelick in fijnder Vyanden handen gelevert hebben: Nochtans alfoo ons van Godt op- geleyd t is der boofer ftraffe foo wel te' bevorderen als der vroomer vereeringe ende vergeldinge. SOO I S Τ, dat wy met voorwete ende advjjs vanden Heeren Generale Staten verklaert hebben, ende verklaren mits defen den voorfchreven Wil- lem Stanley ende Roelandt Yorck, Schelmen en- de Verraders van heure Majefteyt heure natuer- licke Princeffe, van fijne Excellencie, ende van de- fen Vereenichden Provinciën, ende voor fulcke als Vyanden vanGodt ende den Menfchen, Hebben de fclve met alle heure Complicen, Aenhangers ende Medehulpers gheprofbri beert, gheabbandon- neert ende overgegeven, Profcriberen, abbandon- neren ende gheven over mits defen aen eenen ye- gclijcken: Verklarende dat ibo wie fich verkloeckt de felve twee principale Hooft-verraders in defen Vereenichden Provinciën 't zy levende oft doot te brengen, de felve voor fulcken kloucken feyt fal vergolden worden met de fomme van drie duyfent guldens,die hem promptlick fal aengetelt worden: Ende foo fulcken Perfoon in eeniger manieren te vooren yet mifdaen hadde de doot oft lij ff ftraffe meriterende, fal hem 't fclve gantfeh vergeven zijn, foo wy hem 't felve vergeven by defen voor als nu als voor als dan. Ende al is 't ibo dat eenen yeghe- licken genocch kennelick is, hoc grootelijcx de En- gelfchc Natie in 'tgenerael tegen defe Vereenichde Provinciën gemeriteert heeft, ende de groote wel- daden die heure Majeft. ende fijne Excell. belieft heeft den felven Provinciën dadelijck met onder- ilant van Gelde, Crijghs-volcke ende anderfints te bcthooncn, Dacr voor wy al t'famen oock moeten bekennen aen de felve Natie, ende infonderheydt aen heure Majeft. ende fijne Excell. grootelijcx ge- houden te zijn, endedaerom eenycgelijck behoor- de te trachten om fulcke weldaden met alle danckbaerheyt nae vermogen te verfchulden, en- de van hare Majeftcyts ghenade ende gunfte noch voordcre hulpe ende byftandt.verhoopen deur de handelinge die ftaet te gefchiedcn,ende de Refolu- |
|||||||||||
|
tie die der felver heure Majeft. fal believen te ne-
men met denGefanten onlancks aen heure Ma- jefteyt by den Generalen Staten ghefchickt: Soo ift nochtans dat men daghelijcks verneemt dat op het voorfz ongeluckich verlies der Stadt Deven- ter , ende der Schantfe voor Zutphen veel quadc geeften der ghemeene faceke qualick toeghedaen zijnde, meynende ftoffe ende materie ghevonden te hebben om de Engelfche Natie in 't gnemeyn te blafmeren ende te lafteren, ende in 't byfonder heure Majefteyt felve ende fijne Excell. al oft de voorfz Verraders inde voorfz Stede ende Schantfe tot dien eynde met voordacht ende opfet fouden gefteltzijn gheweeft, fonder met redene fieh voor oogen te ftellen datter Landt nochNatieen is daer men niet en vint boofe, ondeuchdelicke ende ghe- veynfde Menfchen : Ende dat het oock is tegen alle redene, ja gants ftrijdende tegen den regel der Chriftelicke Liefde, de faulten endc mifdaden der onvroomen, den goeden ende vroomen te wijten ende te lafte te leggen. Ende want fulcke lafteri- ge propooften ende blamatien verdocht ende ghe- houden worden om 't gemeen Volck ,· qualick on- derricht zijnde, af te wenden vande Liefde ende refped d'welck men heure Majefteyt ende fijne Excell. altijdt terechte heeft toe ghedragen,ende noch is toe dragende, ende om defen geunieerden Provinciën te doen verliefen allen hoope die fy be- hoórente hebben vande gunfte, gratie ende onder- ftant van heüre Majefteyt, ende alfoo het Volck te doen vallen in wanhope oft defperatie, ende eyn- delick de felve foo verre te brengen om te verkie- fen een parthye contrarie wefende de rufte, wel- vaert ende behoudeniffe defcr Vereenichden Pro- vinciën. SOO 1S Τ , dat wy noodich achten- de ernftelijck daer op te verfien , Hebben by voor- wete ende advijs als voor wel expreffelijck verbo- den, ende verbieden midts defen allen ende eenen yegelijcken Perfoonen van wat ftaet, qualiteyt, na- tie oft conditie die zijn, Voortaen de Engelfche Natie eenichfins met fulcke caiumnien meer te blameren, injurieren oft lafteren, oft oock liet ver- lies der voorfchreve Stede ende Schantfe heure Majefteyt oft fijne Excellencie te wijten oftimpu- teren, op pene van geftraft te worden als Perturoa- teurs der ghemeene rufte, fonder conniventie ofte verdrach. Willende ende ordonnerende over fulcks dat een yegheJijck op houde lichtveerdelsjck te oordcclen, ende gheloof toe teftaen fulcke pro- pooften ende rapporten den dienft ende welvaren dcfer Vereenichde Provinciën, ende der eere ende reputatie van heure Majefteyt ende fijne Excell. foo naedeelich wefende. Ende ten eynde nie- mandt van defe onfc Ordonnantie en pretenderc eenige ignorantie oft onwetenfehap, Soo ontbie- den ende beveclen wy onfen lieven ende feer be- minden den Stadtbouclers ende Staten oft heuie Gedeputeerde Raden vande Provinciën refpeaive van GeJderlandt ende Graeffchap Zutphen, Hol- landt, Zeelandt,Utrecht, Vrieflandtende Over- Yflel, ende allen anderen Officieren, Jufticieren ende Dienaren, dcfè jegenwoordige alomme bin- nen den voorfchreven Landen ende Provinciën te doen publiceren, daer men ghewoonlijck is publi- catie te doen : Procederende ende doende pro- cederen tegens den Overtreders in manieren vooi-
|
|||||||||||
|
4tj
voorfchreve, fonder gratie, faveur, diiïïnjulatie pft
verdrach: Want wy bevonden hebben fulcks tot dieniic ende welvaert vanden-Lande te behopren, |
n^ii en Oprodfmaeckers. 414
%uarij vijfthien-hondert fevenïendertachteritich,
Was gheparapheerti, Bardefius, n\ Onder ftond t i Ter Ordonnantie vanden Rade van State, gecom- |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
jjiitteert, nefien§ fijne Excellgnrje.Qnderreeckent,
Chr. Hüygens. .} :\y.i;\? '.-.o-wH il·· -A> |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
s Graven-Hage, den negenden fe-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Gegeven in
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
!,i f ivyi
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
'S f.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
π±
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaet,Waer hy eenenjegeiijcf^n^ie hy^y^ver boden mrtftch t^on*
denvinden met profiooSïen ofte gefchriften ie <-uerfjfreyden, ofte uytge'ven jeenige redenen yflfec-
kende totnaedeeln/an bare Majefteyt<vm Engelandt, rvandeEngelfckeNatie^ mdewande Heeren Generak ofte Particuliere Staten, ende wande Edelen a MagiflmerijVroetféappéttjri* de Regenten der Steden, ofte andere Perfonagwn inham MajeBejts ofte éfer Landen dienfl |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
wefende. den ρ Aprilis anno 1587. i/J.,^.
|
: Η:;.!.:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
by de felve propooften ende gefchriften (omme in
de Landen fcheuringen ende oneenicheyt te bren- gen) gepoocht de goede Gemeente innc te plan* ten een quade opinie van den goeden wille ende* genegentheyt van hare Majefteyt, van ons,< ende vande Engelfche Natie tot defe Landen: ende over d'ander zijde de felve Ghemecnte af- treek re doen hebben, ende onwillich te maecken tegen haerè Majefteyt ende α1 er felver Onderdanenjeenfament* lick omme de adicn vande Heeren Staten Gene- rael,"endc vande rCfpedive Provintien in 't particu- lier, mitfgaders vande Edelen, Magiftraten , Vroet- fchappenende Regenten vande Steden te berif- pch, ende 't geene fy tot der Landen vcrfecckcrin- |ë ende defentie doen, beduyden al of het felve ware tot ondienft van hare Majefteyt 5 Tenderen- de die voorfchreven twiftige ende oproerige ghe* ruchten,;propooften ende feditieufè gefchriften tot anders geenen eynde, dan (gelijck te vooren in an* dere verloorene Landen ende Steden gheichiet is) om oneenicheyt te maecken, de Arme Gemeente in oproer re brengen, ende (volgende 't advijs van- den Spaenfchen Efcovedo) defe Landen met lifti- ge pradijequen in handen ende onder de tyrannije vanden Vyandt te doen vallen, die anders met ge- welt niet en zijn te winnen. Omme waer tegens in tijdts te verfien ende te remedieren, hebben wy naer voorgaende communicaticn hier opghehou- den met de Heeren Staten Generael vande Veree- nichde NedcrlantfcheProvintien, ende gehad thee advijs vanden Rade van State, foo vande Onderfa- ten vande Coninginne Majefteyt van Engelandt, als van defe Landen nefTcns ons wefende ,goet ge- vonden by defen openbaerlijck te verklaren code publiceren de goede meeningc ende oprecht voor- nemen van hare Majefteyt, van ons, ende vande Heeren Staten Generael, ende vande particuliere Geünieerde Provintien: Ende dat wy met de voor- fchreven Heeren Staten Generael quaet ende peri- culeux vinden die voorfchreven twiftige ende op- roerige geruchren ende gefchriften : Ende hebben daer omme verboden ende geinterdiccert, verbie- den ende interdiceren by defen allen Perfoonen, van wat qualiteyt, natie ofte conditie die zijn, bin- nen de voorfchreven Landen hen voortaen ecnich- fins te onderwinden, te feggen, verklaren, uyt te geven, naer te feggen, verftroyen ofte verfpreyen, |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
OBBERT, Grave van Leyceftcr,
Baender- Heere van Denbigh,&c, Lieu- tenant van hare Majefteyt van Engelandt, Gouverneur ende Capiteyn Generael der Veree- nichdeNederlandtfche Provintien, Allen den ge- nen die defe fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. Alfoo kennelijck is dat de Ware Chriftelijcke Re- ligie , mitfgaders de Privilegiën, Gerechticheden, ende Vryhcden vande Vereenichde Nederlanden in 't generael, ende vanelckcProvintic, Steden,Le- den ende Inghefetenen der felver in 't particulier, ende confequentelick den Staetdervoorfchrcven Landen, niet gheconièrveert, noch de Ingefetcnen vande voorfchreven Landen behouden 'ende be- fchermt konnen werden tegens de hooveerdige hcerfchappye ende wreede tyrannije vande Span- giaerden ende hare Adherenten (die voor genomen hebben niet alleen uyt te roeyen de voorfchreven ware Chriilelickc Religie, maer oock defe Landen ende de Ingefetenen der felver in een eeuwige ila- vernije te brengen ende te houden ) 't en zy de Koninckl. Majefteyt van Engelandt (die haér tot defcr Landen aiïïftentie ende defentie foo genade- lick verklaert heeft, ende met daetlijck onaerftant van gelde, ende vele van hare ghetrouwe Onderfa- ten, ende anderfins, foo ghenadelick ende Ioffèlick afliftentie ende hulp is bewijfende) in haren ghe- ncychden wille ende ghenadige afFedic tot defe Landen by alle middelen onderhouden worde, met goede correfpondcntie,eenicheyt ende vrient- fchap tuflehen de Inghefetenen van defe Landen ende die vande Engelfchc Natie, foo wel Krijghs- luyden als anderen hier te Lande verkecrende,fon- der blameren ofte jaloufie van d'eene ofte d'andere zijde te gedoogen ; Oock met confervatie vande Wettelijcke authoritcyt, Vryheden ende Gerech- ticheden der Geünieerde Provintien: Volgende de Tradaten ende Contracten met hare Majefteyt en- de ons gemaeckt. Soo wort nochtans daghelijcks bevonden dat eenige twiftige ende oproerige Gee- ften onder de Gemeente verftroyen, niet alleen veele verfierde ende onwaerachtige propooften , maer oock feditieufc gefchriften, verbergende den naem ofte Autheur: Ende al is 't foo, dat eenige der felver gefchriften fchijnen van buytens Landts herwaerts gefonden te zijn, foo bevint men noch- tans voor iceckcr de felve binnen defe Landen ge |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
pradifeert te wefen: ende wort over d'eene zijde eenige propooften, redenen ofte gefchriften, ftrec-
kende
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten. t.Boeck. i7.Tit.
|
|||||||||||||||
|
4ïi
|
|||||||||||||||
|
415
|
|||||||||||||||
|
ken: op peyne van privatie vanhaeriieder Officie
ende ghehouden te worden als Fauteurs vande* voorichreven Perturbateurs vande gemeene rufte. Ordonnerende allen Provincialen Raden, Rechte' ren, over den felven oock ibnder eenige conniven- tie ofte diilïmulatie Vonniite ende Sententie te wijfen, ende punitie te doen, ghelijckdën dienft; ende rufte vanden Lande vereyfeht. Ende ten eyrt. de niernanthier van ignorantie en pretendcre , fo0 ontbieden ende beveelen wy onfen lieven ende feer beminden den Stadthouders ende Staten,ofte haer-luyder Gedeputeerde Raden refpcclive van Gelderlandt ende de Graeffchappen van Zutphen, Hollandt ende Zeelandt, Utrecht, Vrieilandt ende Over-Yilel, ende allen anderen Officieren, Jufti- eieren ende Dienaren van de felve Landen ende Provinticn, defe tegenwoordige te doen publice- ren , dacr men ghewoonlijck is publicatie te doen, ende tegen den Overtreders van dien te procede- ren ende doen procederen foo voorichreven is, ibnder eenige conniventie : Alibo wy bevinden 't felve tot der Landen welvaert noodich te wefen. Gegeven in 's Graven-Hage, den negenden Apri- lis, Anno 1587. Leomrws,n' By ipeciale autno- rifatie van iijne Excellentie. Maurke de Najfau, Tbo. Wilkes. Ter Ordonnantie van fijne Excellen- tie , Chr. Huygens. |
|||||||||||||||
|
kende tot nadeel vande Cóninghl. Majeftcyt ertde
hare genadige gunfte tot defe Landen, tot naedeel vandeeere ende reputatie vande Engelfche Natie, tot naedeel ofte quade beduydeniflen vande han- delingen vande Heeren Staten Generael vande Vereenichde Provintien,de Staten van eenige van de felve Provinciën, ofte oock vande Edelen, Ma- giftraten , Vroetfchappen ende Regenten vande Steden der felver, ofte oock van eenige Heeren ofte Perfonagien in dienfte van hare Majeftej t ofte van defe Landen in't generael ofte particulier we- fende. Verbieden mede eenige t'famen - kom- ilen , vergaderingen ofte conventiculen te maec- ken ofte te houden, buyten de Wettelijcke verga- deringen vande Collegieninde voorfchreven Lan- den, Provinciën, Quartieren ende Steden toe ghe- laten: Alles op pene dat de geene die tegens defe onfc Ordonnantie ende Verbodt bevonden wor- den te doen, exempJaerlick geftraft fullen worden als Perturbateurs ende Veriloorders vande gemee- ne ruile, fuJcks nae de gelegentheyt vande faecke bevonden fal werden te behooren. Belaftende ende ordonnerende allen Officiers, die fulcks toe ftaec, fcherp onderfoeck te doen op de contraven- tien van defe onfe Ordonnantie, ende tegens de Contraventeurs, fbnder eenige. conniventie ofte diilïmuhtie, Recht, Juftïtie ende ftrafTe te verfoec- |
|||||||||||||||
|
$. Placaec, Verbiedende qualijc\ tefprefyn van de Kjningmne van Enge*
landt, noch oockjvan de Heeren Staten Generael. Den 14 Augufli Anno 1 8 7·
|
|||||||||||||||
|
verminderen de oude ende ghewoonlijcke Vryhc-
den vanden Lande,dan alleenlijck om te bedwin- gen (foo veel in ons is) die moetwillige fprakeendc ongebondene tongen, wy na voorgaende commu- nicatien metten Heeren Staten der Geünieerde Provintien, ende hier op ghehadt 't advijs vanden Rade van State neffens ons wefende, gheinterdi- ceertende verboden hebben, verbieden ende inter- diceren by defen alle Perfoonen,van wat qualiteyr, natie ofte conditie die zijn, binnen de voorfz Geü- nieerde Landen ende Provintien, hun voortaen ee- nichfints tonderwinden te feggen, uyt te geven,, naer te feggen, ftroyen ofte vcrfpreyen eenige pro- pooften, redenen of gefchriften,ftreckcnde tot qua- de beduydeniilèn vande handelinge ende aclicn van haere Majeft. of vande voorfz Heeren Staten Generael oft Particulier, ofte oock vande Edelen, Magiftraten, Vroetfchappen en Regenten vande Steden ende Leden van dien, of van eenige Parti- culiere , inden dienft vanden Lande ofte Steden wefende, ordonnerende en bevelende, dat die gene die ons tot welvaren vanden Lande yet willen vee thoonen, ftreckende tot nadeel vande eere en repu' tatie van hare Majeft. ende d'Engelfche Natie,ofte tot laftinge vande voorfz Staten ende Magiftraten, of vande geene die in dienft van defe Landen zijn, of van andere particuliere Officieren, dat fy hen klachten ofte doleantien, ons of den Raede van State fullen over geven by gefchrifte, met infertic ende beteeckeninge vanden Beklager,van wat qua- liteyt of conditie die oock fouden mogen zijn: Mitfeaders fijn onderteeckeninee, of foo hy niet 6 J 5 fchrijven |
|||||||||||||||
|
[j O Β Β E R Τ, Grave van Leyceiier, Baen-
der-Heer van Denbich,&c. Oppcrfte Hof-mcefter ende Luytenant vande Co- nincklicke Majeft. van Engelandt, Gouverneur en* deCapitcyn Generael vande Vereenichde Neder- landtfche Provintien. Aifoo wy verftaen dat da- gelijcks bevonden werden, diverfchc Perfoonen, eenige onder 't deckfel vande Religie, ende afFeclie totten Vaderlande, eenige by den Vyandtdaer toe geappofcert ende uyt gemaeckt, hen vervorderen- de onder de Ghemeente feditieufelijck te ftroyen veel calumnien ende valfchc uytgevingcn vande actiën van haere Majeft. ende d'Engelfche Natie: Midtfgadcrs vande Staten Generael ende Particu- lier vande Geünieerde Provintien, ende vande Ma- giftraten vande Steden, fprekende van haer-lieder handelingen ende a&ien naer hunnen appetijt, en- de de felve malitieufelijck verkeerende ende bla- merende , om alfoo defidentie te maecken onder d'Overicheyt, ende de goede Gemeente te bedrie- gen , ende te brengen in fufpitie ende mis-vertrou- wen van hunne Wettelijcke Overichcyt, ende ver- volgens diiïentien ende fcheuringen te maecken, wier uyt ongetwijiFclt volgen foudc afvallen ende defecYten vande Steden ende Provintien , ende ten laetften de mine ende onderganck vanden ftaet vanden Lande, ende vande Ware Chriftelijc- ke Religie, foo verre daer tegens by tijdts niet en werde verfien. S O O 1S Τ, dat om te onderhouden goede
rufte ende eenicheyt, fonder anderfints te willen |
|||||||||||||||
|
Tegens feditieufe Perfoonen en Oproer maeckers. 41 §
|
|||||||||||||||
|
4-17
|
|||||||||||||||
|
fcbrijven en kan, van twee bekende getuygen, en-
de dat niemant noch fchriftelick noch mondelinge ons 'nochce onfen Raedt voortaen fal importune- ren, om dierghelijcke faeckcn, dan inder voegen voorfz; op dat die beklaechdc dacr tegens ghcdaen hebbende, haer defenfie die fchult hebbende ghe- Duniecrt, ende die Calumniateursen valfche be- klaeers gheftraft mogen worden , anderen ten ex- empel, ibo dat nac rechten, redenen en billickhcyt behoort. Verbiedende mede eenige t 'famen-konv ften , veriamelinge of conventiculen te maken, of te houden buyten de WetteJijcke Vergaderingen, ende allen Ledich-gangers ende Wandelaers buy- ten fijt ende ftont,ende buytenbehoorlicke plaet- fen, hun te rotten ofte veriamelen, alles op pene dat die Contraventeurs op defe onfe Ordonnantie ende Verbodt gheilraft fullen worden als Perturba- tcurs ende Veriloorders vande gemeene ruile, cri- minelijck ofte civilijck, fulcks na gelegentheyt van- de faecke bevonden fal worden te behooren. Bela- dende ende ordonnerende tot dien eynde allen Of- ficiers , die fulcks toe ftaet, fcherp onderfoeck te doen op de Contraventeurs van defe onfe Ordon- nantie, ende tegens de Contraventeurs te procede- ren ende doen procederen,fonder eenige conniyen- |
|||||||||||||||
|
tie ofte diffimulatic,oppeyne van privatte van haer
lieder Staet ende Officie, en voorts ghchouden te worden als Faukcurs vande voorfchreve Perturba* teurs vande gemeene ruile, Ende ten eynde niemant hier van ignorantie en
pretendere , foo ontbieden ende bevelen Wy on- fen lieven ende wel beminden , de Stadthouders ende Staten, ofte haer - lieder Gecommitteerde Raeden refpc&ive van Gelderlandt , ende de Graeffchappen van Zutphen, Hollandt ende Zee- landt, Utrecht, Vrieflandt ende Over-Yilel, ende alle andere Officieren, Jufticieren ende Dienaren van de felve Landen ende Provinciën, dek tegen- woordige Ordonnantie terftont te doen publice- ren, al omme daet men ghewoonlijck is publicatie te doen, ende tegens den Overtreders deler te pro- cederen , ende doen procederen lbo voorfchreve is, fonder eenige conniventie, fupport ofte diftimula- tie , alfoo wy bevinden 'tfelve tot bare Majeileyts dienft ,ende der Landen welvaert te ftrecken ende noodich te wcfen. Gegeven binnen de Stadt van Middclburch, onder onfe handt ende Zegel, den veerthienden Augufti, anno vijfcien-hondert feven- en-tachtich. iconinus «·
|
|||||||||||||||
|
Placaet vande Staten (jenerael der Fereenichde 3S(jderlanden, waer
ly der eerloofe, eer-vergeten,Schelmen, ReheJlenende Verraders, Gouverneur, Capiteynen, Bevel-hel-
leren, Officieren, Myteren ende Soldaten, in de Stede van Geertruydenberge gelegen hebbende, fchan- delijcken ende verradelijcken handel, in het verhopen ende overleveren der voorfz Stede van Geer- truydenberge aen den Hartogh van Ρ ar ma, verhaelt, hare verdiende firaffe ghedecreteert, ende een yegelijck vermaent wort, van het noodighlijck debvoir by den Hoogh-gebooren Prince Maurits,ghe~ horen Pr'tnce van Orangien, &c. als Gouverneur ende Capiteyn Generaelvan Hollandt, &c. een- fa ment lij ck vande Η eer en Staten der voorfchreve Landen, tot behoudende vande voornoemde Stede, volgende hare refpeUive opgheleydè Ampten ende plicht gédaen, niet anders als wel, ecrlijck oide be- hooriijck te fpreecken ofte tefchrijven, op depeynen daer inne begrepen. Den feventhienden Aprilis, Anno 1589. |
|||||||||||||||
|
E Staten Generael vande Vereenichde
Nederlanden, DOEN TE WETEN: Alfoo de Ruytcrcn ende Soldaten in guar- nifoen geleyt binnen der Stede van Geer- truydenberge, (niet tegenftaendefyluydenfoowel jae beter getradcert waren als andere, den Landen diencnde)op den thienden Martij indelijare 1588. by toedoen van eenige Vyanden van den welftant defer Landen , hen ibo verre hebben beginnen te vergeten, dat fy haren Eedt (dacr mede fy-luyden aen Ons, endeden Hooch-gebooren PrinceMau- rits, ghebooren Prince van Orangien, &c. als Gou- verneur ende Capiteyn Generaelvan Hollant, &c. ende andere hare Overicheden, waren verbonden) vergetende den felven , feer fchandelijcken cndc verradelijck afgegaen zijn, hebbende heneerft te- gens den Burgers ende inwoonders der voorfchre- ve Stede, foo in 't ontwapenen vande felve, als an- derfin ts , feer moetwillichlijck ende gheweldelijck gedragen: Ende om haren fchandelijcken ende ver- radelijckcn handel eenich fchijnfel te geven, de fel- ve gepoocht tebedecken met den name vande Ko- ninginne Majcftcyt van Engelandt, in allen fchijn of fy daer mede de felve dienile hadden willen |
|||||||||||||||
|
doen. Wacr toe fy-luyden te meer oorfaceke
namen , overmidts foo wel den Baenderheer van Willughby, &c. Generael van het fecours van hare Majcfteyt in defe Landen, als den Hccre Rouflcl, Gouverneur der Stede van Vliilingen, feer on- lancks naer haren voorfz begonften, fchandelijcken ende verradelijcken handel, den felven by haere Brieven ende het toefchicken van eenige Perfoo- nen befochten, na welckbefoecken fy-luyden uyt- druckelick hebben verklacrt met niemant als met den voorfz Baenderheer te willen handelen, Rcfu- ferende over fulcks fowel Brieven,als Gecommit- teerden van dcfe Landen, ofte van fijne voorfz Ex- cellentie te ontfangen, treckende hacre Cornettcn, Vendelen ende Baenderrollcn vanden Standers, ilengcn ende Lancicn,veranderende hare kleedin- gen, cndc hen generalijck dragende als openbare meyneedige Schelmen ende Verraders. Ende hoe wel't felve feer vrecmt, ende den welftant vanden Lande (byfonder ten opfien vande confequentie) feer fchadelick was,fo hadden wy,endc fijne voorfz Excellentie nochtans, op hope dat de voorfz Stede ende de Burgers van dien gheconferveert fouden worden, goet ghevonden , dat den voornoemden Dd Bacn-
|
|||||||||||||||
|
>
|
|||||||
|
ioeefc, i7.Tit. 420
die de felve wel teeckenen fouden: Willende daer
op qualijck een uyte wachten. By dcfe middelen wierden de voorgeftelde Poincten geteeckent, on- der de ghedane beloften vanden voorfz Baender- heer. De welcke om de felve beloften des te beter te mogen voldoen, fijne Excellentie ende de voorfz Gecommitteerden beloofden, dat hy hem binnen de voorfz Stede foude begeven,cnde befor- gen dat van alle de Ruyteren, die in dienfte begeer- den te blijven, macr een Cornette en foude worden op gherecht, die naemaels met geene andere Ruy- ters en foude mogen worden verflerckt: Ende dat op de felve wijfe van alle de Soldaten die begeer- den in dienile te blijven, maer een Vendel en fou- de worden op-gerecht: Dat hy beforgen foude dat ghetrouwe, bequame ende vreedfamige Officiers daer over fouden worden geflelt: Dat de Officiers, Ruyteren ende Soldaten den behoorlijcken Eedt ibudc worden afgenomen : Dat hare toekomende betalinge foude worden geafïigneert op de contri- butien vanden Lande van Brabandt, op alfulcke ordre als by den Raedt van State foude worden goet gevonden: Ende dat de voorfz penningen int f uytdeelen fulcks fouden worden geadminiftreert, dat niemandt vande felve meer en foude trecken, , als hem was competerende. Maer den voornoem- den Baenderheer met de voorfz penningen inde Stede gekomen weiende, en is niet een vande felve Poincten ghevolcht gheweeil: Want in plaetfe van een Cornette Ruyteren, zijndcr twee op gherecht: In plaetfe van een Vendel Soldaten, twee: In plaetfe van vreedfamige Officiers, zijn de meeftc Verraders, Schelmen ende Muytmaeckers geflelt: In plaetie vanden behoorlijcken Eedt, is een Eedt nae haren wel gevalle gedaen: Voor de toekomen- de betalinge, zijn oock de Middelen ende Contri- butien vanden Stede van Geertruydenberge, ende andere Höllantfche Plaetfen daer ontrent aengefla- gen.Het geit ('twelck met feer groote befwaerniffc was op gebrocht") is foo onnuttelijck onder defe Schelmen ende Verraders gediffipeert, dat fommi- ghe vande principaelfle wel viermael foo veel daer van getogen hebben, als haer quam, fulcks dat bo- ven de beloofde twee hondert duyfent guldens, de Landen gedrongen zijn gcweeft, noch over de fcf- tien duyfent guldens op te brengen : In plaetfe van haer tot redenen te begeven , zijn fy in hare fèhcl- merije ende rebellie gebleven. Weynich dagen na het ontfangen der voorfz Penningen, quam fekere tijdinge vande aenkomfte vande Spacnfche Arma- dc: Ende uyt Engelandt worde verfocht aiïiilentie van Bufcruyt,tot wederftant der felver. De Raden van State ordonneerden dat een goede quantiteyt Bufcruyt uyt het Magafijn der voorfz Stede (we- iende niet alleen tot defenfie der felve, maer oock tot der Landen dienfte in alle occurrentien daer inne gelcyt) tot dien eynde foude worden gelicht: maer den voorfchreven Winckfelt met de andere gefielde Capiteynen ende Officieren (niet aenfien- de noch den dienft vanden Lande, noch van hacre Majeft. felfs) hebben 't felve gherefufeert, immers naer haer eygen wel gevallen: ende noch by forme van gratie de gheordonncerde quantiteyt vermin- dert. Het Gefchut by de Stede van Dordrecht tot eenige exploicten van Oorloge, ende niet tot de- fenfie der voorfz Stede ghcleent, ende in de felve Stede
|
|||||||
|
4t9 PIacaten_>. 1.'
Baendcrbeer van Willugby met henluyden in on-
dcrhandelinge foude treden,metfulcken vcrftande, dat by geene handelinge de voorfz Stede van Geer- truydenbergh, nochtc het ghebiedt inde M\e, van het Landt ofte Gouvernement van Hollant en fou- de worden gefcheyden. Welck den voornoemden Baenderheer aenghefeyt zijnde, beloofde fijne Ex- cellentie daer nae fijne handelinge met de voorfz Ruytcren ende Soldaten te fullen dirigeren. Ende hoewel namaels de Articulen by den felven Ruyte- ren ende Soldaten, foo wel in reguard van hare be- taJinge als anderfins voorgeflelt, ende de appoftil- len vanden voorfz Baenderheer vanden negenden Mey dacrop gegeven, feer vreemt, ende de voor- noemde meeninge van ons, ende fijne Excellentie waren contraricrende,dat oock de voorfz Ruyteren ende Soldaten dagelijcks van quaet tot erger gaen- de, ende met het nemen vande Schepen tufichen Hollandtende Zeelandt varende, hen niet anders als der Landen Vyanden waren dragende, fulex dat kleyne hope was van yet fekers met hen-luyden te mogen handelen: So beloofde nochtans den voorfz Baenderheer van Willughby (onder wiens gebiedt fy hen prefenteerden te ftellen) aen fijne Excellen- tie, oock by fchriftelijckc Acte, dat nademacl hy by Brieven van hare voorfz Majeiteyt was gheadver- teert , dat fy haer met de voorfz Stede niet en be- geerde te bcmocyen , hy de idvc Stede voor fijne Excellentie foude houden, ende de felve tot allen tijden fijne Excellentie weder in handen ftellen, en- de dede fijn ichoon-broeder S" Jan Winckfelt ( die hy daer inne ghellelt hadde om in fijnen name te gebieden) daer toe oock hant-taftinge aen fijne Ex- cellentie doen. Opwelcke belofte fijne Ex cel len- de hem betrouwende , bevorderde dat hen-lieden fulcke belofte van penningen wierde gedaen, daer mede fy te vreden waren, bedragende boven alle afgedrongen penningen ende leeningen, gedueren- dehacr-lieder voorfz rebellie, twintich Maenden fölts, ofte twee hondert duyfent guldens. Welcke beloften fulcks afghcdrongen werden, dat de Ge- committeerden der voorfz Ruyteren ende Solda- ten, ten aenhooren van een ycgelijck, fijne Excel- lentie aenfeyden, dat by ghebreceke van het beloo- vcn ende opbrengen der felver penningen,fijne Ex- cellentie mochtc dencken de Stadt gehadt te heb- ben , ende datter wel andere waren die hemlieden meer fouden geven, met vele andere trotze,hooge ende onbehoorlijckc propooften. De voorfz belof- ten gcdacn, ende dien volgende de penningen met groote mocyten ende fwarichcden opgebracht fijn- de, vondt fijne Excellentie met cenige Gecommit- teerden uyt den Rade van State , ende de Staten van Hollandt,hcm beneffèns den voorfz Baender- heer voor Geertruydenbcrch met de felve pennin- gen , ontrent den vier-en-twintichftenjulij inden voorfz Jarc, op hope dat de meyneedige, eer-ver- geten ende fchandelijcke Verraders daer mede tot reden ghebracht, ende de voornoemde Stede be- houden foude worden. Macr op de felve wijfe als de voorfz belofte vande penningen was afgedron- gen, wierde ten felven tijde afgedrongen het over- leveren van dien, ende alfulcke Poincten als fy-lie- den voor fielden, feggende uytdruckcJijck, dat in ghevallcmendie nieten wilde accorderenfonder een woort te veranderen, iy-lieden willen andere |
|||||||
|
421 Tegens fedkieufe Perföon
Stede voor een tijdt gekocht, hebben fy gherefu-
feert te reilitueren. Seer onlanghs daer na hebben fy den Inghefetenen van Hollandc ende Zeeiandt op de ilroomen der felver Landen genomen ende eeplundcrt: De publijcque authoriteyt defèr Lan- den meer veracht als oyt te vooren: De Pafpoorten vanden Lande acn de Galge geflagen: Den Inghe- fetenen vanden Lande ghevangen, gefpannen, on- der de Galge gebrocht, te hangen ghedreycht, ghe- trafteert ende gcrancoeneert als Vyanden, haere goederen op haer eygen authoriteyt prijs gemaecT: endeverkoft, ende alle bevelen die haerghedacn zijn geweefl, verworpen. In ibmma den voor- noemden Winckfclt met de andere gheitelde Be- vclhebbercn, en hebben haer niet anders gethoont, dan offy de voorfz Stede, met alle het geene dacr innc was, tot haren eygen pronjtc vanden Lande verovert hadden, ende voor de Vyanden tegens de felvc Landen, endeden Inghefetenen van dien wa- ren houdende. Hebben voorts op den name van- den voornoemden Winckfclt, ende de ghemeene Bevelhebberen ende Ruy teren, foo voor hare befol- dinge, als voor een feer groot traclement voor den felven Winckfclt ommeilagen ghemaeckt, fonder eenigc ordre van ons, ofte den Raede van State te willen volgen. Hebben oock op haer eygen au- thoriteyt nae haer eygen gevalle, ende tot haer ey- gen profijt, den Vyandtfulcke goederen laten toe- voeren als 't haer ghelicft heeft; Inder manieren dat nae het opbrengen vande voorfchreve groote fomme van penningen meer als oyt te vooren be- vonden is , dat defe Schelmen ende Verraders niet anders en trachtcden, dan te ruy ten, rooven, moorden ende andere fchandelijcke feyten acn te rechten, de voorfchreve Stede voor een korten tijdt
tot een Roof-kuyl ende Moort-neft te houden: De authoriteyt vanden Lande ende fijne Excell. onder
den voet te brengen: Ende over fulcks geene Ovc-
richeyt te erkennen : De Landen uyt te putten,
ende geen dienil te doen : De nabuerige Guarni-
foencn tot gelijcke fcheimeryc ende verraderye te
brengen : Ende ten laetiicn de voorfchreve Stede,
cnde alle Frontier-Steden en Sterckten teffensden
ghemeenen Vyandt te doen overleveren. Om
't welck te voorkomen fijne Excellentie ende eeni-
ge Gecommitteerden vanden Staten van Hollant
den voorfz Baendcrhccr van Willugby in'tbeginfel
van de Maent van November inden voorfz Jaerc
hebben doen vermanen, dat hyop deapparente
periculen foude willen letten, cnde volgende fijne
belofte de voorfz Stede fijne Excell. overleveren.
Ende was hare voorfz Majeil. 't felve mede ten fel-
ven tijde geremonilreert, ende hare ordre daer in- ne verfocht. Maerop de vermaninge aenden voor-
fchrevcn Baenderhcer ghedaen,endeopde openin-
ge vande goede middelen die ten felven tijde haer ,
|
41%
maedken, ende te docri publiceren dat den fchari-
delijeken handel vande voorfz Riteren ende Sol- daten van Geertruydenberge, ende van alleMüyt- maeckers , oproerige ende fcditieufê hare Majeil. groötelijcks mifhaechde, ende in abominatie had- de , ende oock om te adviferen op de Middelen, waer mede de voorfz Ruyteren ende Soldaten uyt de voorfz Stede beft fouden mogen gebrocht wor- den, overmidts hare Majeil. felfs beduchtende was dat fy in 'teynde de felve Stede den Vyanden fou- den overleveren , ende dat over fulcks den felven Heere Norits den voornoemden Baenderheer pre- fenteerde in 't voldoen van fijn belofte tcaifiilercn, is feer weynich dagen daer nae ghebeurt, dat de voorfz hondert Soldaten van Bergen op Zoom by den voornoemden Baenderheer naer Geertruyden- berge weder zijn ghefchickt: Ende dat den iel ven Baenderheer van Willughby tot Dordrecht ghekö- men zijnde, aldaer by hem gekomen is den voor- noemden Winckfclt fijnen Schoon-broeder, die weynich tijts by hem ghcbleven zijnde , in haefte weder te ruch is ghekeert nae de vooriz Stede van Geertruydenberge , ende aldaer vergadert hebben de fijne Officieren ende Bevelhebberen, heeft nae beraetflaginge met den felven beilooten, cnde ge- wapendcr-hant korts daer na felfs met den anderen Officieren , foo van de Engelfchc Natie als ande- ren , ge-executeert het ontwapenen vandc Burgere ende Inwoonders der voorfz Stede ί Ende heboert den voorfz Winckfelt t ende andere Officiers, iöo vandc Engcifche Natie als anderen, den feventien- den Novcmbris ililo Anglico aenden voorfz Heere Baron gefchreven onder anderen,datfy 't felve ghe- daen hadden om hare vericeckertheyt, ende datiy- luydcn 't felve hem niet en hadden te vooren te kennen gegeven.ovcrmits fy by eenige waren gead- verteert, dat hy belooft hadde de poffeiTïe vande iel- ve Stede aende Staten over te leveren, ende dat fy daerom bed ucht waren, dat hy hcn-Iuyden niet en ibude hebben geaififteert, dat hen leet foude weien dathare Majeft. 't felve qualick foude nemen: Maer dat fy proteilcerden liever alle te ilervcη , als den Burgers hare Wapenen te reilitueren, welcke Brie- ven getekent waren foo wel by den voorfz Winck- fclt, de Engcifche Capiteynen,als den anderen Ca- piteynen, Officieren ende Bevelhebberen. Waer uyt, cnde uyt vele andere itucken die inde voorfz Stede pafTcerdcn tot naedcel vanden Lande, fijne Excell. ende den Huyfe van Naiïau,wel te bemerc- ken was, dat nopende het voldoen vandc beloften vanden voorfz Baenderheer ende fijn Schoon-broe- der Winckfclt, niet te verwachten en waren eenige goede vruchten, werde daerom goet gevonden acn haere Majeil. naerderdefe faecke tedoenremon- ilreren, gclijck oock aenden voorfz Heere Ambaf- fadcur worde ghedaen. Ende foo den felven uyt |
|||||||||||||
|
waren prefenterende, overmits vande drie hondert' dcfe Landen begeerde te treckcn.ecnich Volck van
SoJdatcn te voet ofte dacr ontrent dier tijdt waren ; Oorloge tot dicnilc van haerc Majeil. weide goet
tot Bergen op den Zoom ontrent hondert, dat de \ ghevonden te confenteren , dat ouder anderen de
Ruyters dickvvilsop haere Neeringe uyt de voorfz i Ruyteren ende Soldaten liggende in Gecrtruyden-
Stcde waren rijdende, dat alle de Burgers wel ehe- I berge daer toe fouden worden ghcaccordcert ende
|
||||||||||||||
|
heordonncert. Maer fy hebben hare Majeil. den
icnft niet alleen gherefufcert,dan daer mcdeghe- noech gefpor. Ende dacr nae ecordonneert zijnde. |
||||||||||||||
|
wapent waren, dat fijne Excell. een goet ghetal
Volcks by de handt hadde, cnde dat den Heere Jo- han Nonts Ridder, als AmbafTadeur van hare voor- |
||||||||||||||
|
lenreve Majeit. van Engelandt,in defe Landen ge- dat de Ruyteren tot ontfet der Stede van Wacl -
Komen was met lalt van hare Majeil. om notoir te tendonck, ende in andere dienilcn vanden Lande Dd % fou-
|
||||||||||||||
|
PlacatetL-». t.B
|
17. 1 1Γ. 424
wogen, ende de periculen daer inne niet alleen de
voorfz Stede, maer alle de andere Frontier-Steden ende Sterckten,door denvoortganck van dien ge. fchapen waren te vallen, overgeleyt ende gebleec- ken zijnde, dat niet alleen by dien voorfz Baender- heer van Willugby, maer oock niet by den Heere Norits, nochte den Heere Bodlcy, (op wiens aifr itentie tot redres vande voorfz iaecke wy eenige Maenden waren vertrooit gheweeft) yet vrucht- baers en was uyt-gherecht. Ende veritaende dat den voornoemden Baron hem gereet maeckte om te vertrecken nae Engelandt, vermaende hem ern- ilelijck, dathy totwelvaertvanden Lande, ende contentement van fijne Excell. voor fijn vertreck de faceke van Geertruydenberge, volgende fijne beloften, foude rechten. Daer op hy in efFcde ant- woorde 't iêlve niette konnendoen: ende dathy van advijfe was gheweeft dat men de voorfchreve guarnifoenen met ghewelt tot reden foude hebben gebracht, voor het belooven der vooriz penningen. Ende daer beneifens ghelet zijnde, dat te vooren goede advertentien waren gekomen, dat van we* gen de voorfz Ruyteren ende Soldaten noch op den tweeden Februarij leil-leden , door haere Ge- committeerden met den Hertoge van Parmain communicatie ende handelinge waren ghetreden: Ende dat fommige van haer-lieden daghclijcks at- bcydeden om de omleggende guarnifoenen mede tot gelijcke rebellie, fchelmiTchen ende verradelijc- ken handel te brengen. Sulcks dat de faecke fon- der ieer groot perijckel, geen uytilel en mochte lij- den, werde gerefolveert alle middelen voor te wen- den endc te gebruyeken, om haerluyden tot reden te brengen, ende alfoo de voorfz Stede(waer 't mo- gelijck) te conferveren. Ende uyt alle voorgaende handelingen notoir zijnde dat met haer-luyden nietgehandelt mochte werden, fonder apparentie van ghewelt. Begcerende fijne Excellentie metter daet te bewijfen,dat noch particuliere affedie,noch eygen profijt ofte fchade, in reguard vande voorfz Stede, endc het recht hem endc den vooriz Sterf- huyfe van fijn Heer ende Vader hooger gedachten, in ende ontrent de felve Stede competerende,hcm konde bewegen, om nae te laten't gecne tot der Landen dienit ende welvaert in 't ghemcen was ilreckende, brochte voor de felve Stede een goet getal Soldaten , ende eenige Schepen ende Jach- ten van Oorloge: Waer mede hy tegens den uyt- val van defe Schelmen endc Verraders, ende fu- bite aenkomile der ghemcen e Vyandcn, bcfettc alle de pafiagien der voorfz Stede te Water ende te Lande. t'Sijndcr aenkomile fchickté hy inde voorfz Stede een Tromflager metvriendelijcke Brieven, inhoudende advertentie vanden voorge- nomen handel met de gemeenc Vyandcn : endc |
|||||||||||||
|
\n
|
||||||||||||||
|
fouden worden ghebmyckt, hebben 'tfelvegerefu-
feert, ende is ton laetilen uytdruckelijck fijne Ex- cellentie by den voornoemden VVinghfelt aenghe- fchreven, dat fy gherefolveert waren liever van den Vyandt fecours te vcrfoecken, als hen onder Ons, ofte fijne Excell. te begeven. Middelertijt quamen verfcheyden advertantien, dat vele gemuytineerde Soldaten die als Schelmen hare Vendelen verlie- ten, ofte daervan gejaecht worden, hen binnen de voorfz Stede begaven, ende onder de Cornetten ende Vendelen aldacr aengenomen werden: dat iy van nieuws begonilen te ilempen ende dempen op hare acnilaende af-rekeninge, ende dat by den voorfz Winghfelt grootc Banquetten worden ghe- reet gemaeckt, ende de noodelijckheden van dien over den Huyiluyden gherepartieert: Dat inde Maent van Januario daer nae den voornoemden Winghfelt ende andere Officieren den Magiilra- ten van Geertruydenbcrch methoogedreygernen- ten aengingen, fcggende hare aengheflagen contri- butien niet voorder te mogen ilrecken,als tot twee derdendeelen van hare befoldinge, dat hen belooft was alle fes Maenden af-rekeninge ende volle be- talinge, dat daerom de voornoemde Magiilraten bevorderen fouden, dat fy hare af-rekeninge ende volle betalinge vande fes Maenden, vervallende in Februario, mochten ontfangen, ofte dat fy hen noch eens foo qualijck traderen fouden , als fy te vooren getradeert waren geweeil, ende gaven tot dien eynde de vooriz Magiilraten mede een Copie vande Articulen by henluyden voor geilelt, met de Appoitiilen by henluyden vervalfcht, noopendede voorfz gepretendeerde beloofde af-rekeninge ende betalinge. Met defc tijdinge ende Copye quamen twee vande Magiilraten inden Hage,het felve re- monilrcrende, en daer op ordre verfoeckende. Van wegen den Raede van State werden daer op naer Gecrtruydenbcrgh gefonden twee CommiiTariflen, metlaildatiy de vooriz Guarnifoenen fouden af- eyfehen dcnilaetvan 'tgeneiy-luyden ontfangen hadden vande acngeflagen Middelen en Contribu- tien, federtj-iet ontfangen vande voorfz twee hon- dert ende feilhien duyfent guldens, 't felve is by henluyden gerefufeert, feggende itracks bctaelt te willen weien. Vcrmacnt zijnde van hen te conten- teren als andere Ruyteren en Soldaten, de Landen dienende, die in acht-en-vcertich dagen een Maent folts ontfangende, het derdendcel aen de Landen op hare af-rekeninge lieten ilaen , feyden precife alle twee-en-dertich dagen bctaelt te willen we- fen ; Willende den voorfz Winghfelt boven fijne ontfangen groote tradementen , boven de twaelf Peerden hem op de Rollen goèt gcdaen, ende bo- ven alle andere extorfien, noch twintich Peerden als paflevolants ofte blinde namen op fijn Cornette |
||||||||||||||
|
goet gcdaen hebben, feggende voorts, dat ibo verre I dat Winghfelt endc andere Officiers daer mede
|
||||||||||||||
|
fijne Excellentie hadden ghedreycht. Verfochte
dat fy noch op haer Eedt ende cere wilden letten, ende tot redenen verftacn. Haer voor oogen ftel- lende, dat in hare faecke geen andere als van dry ( een uytkomile en konde vallen: Te weten, of hen eerlijckmet accoordt onder fijne Excell. te bege- ven , 't welckdoende, werde haer-luyden belooft alle behoorlijckc endc goet tradement, Ofte dat iy de extreme middelen vanden Lande mocilcn verwachten, die niet iönder perijckel en konden afloo-
|
||||||||||||||
|
binnen vier ofte vijf dagen nae het vertreck vande
voorfchreve CommüTarifcn de betalinge hen-luy- den niet en werde ghcdaen , dat iy by acnhalinge vande Schepen over den Bief bofch varende, ende vande Vifichcrye van het ilerf-huys van fijne Prin- celijcke Excellentie hooger'ghedachten, haere be- talinge wel felfs fouden halen, daer toe den voor- noemden Winghfelt oock te vooren lail ghegeven hadde. Dcfen fchandelijcken handel rijpclijck over-ge-
|
||||||||||||||
|
^^^v*«-M-
|
^^
|
|||||||||||||
|
λ ζ5 Tegens feditieufePerfoonen en Opröermaeckers*
|
||||||||||||||
|
4i6
|
||||||||||||||
|
*f loopen, Ofte uytcrlijck,datfy oneerlijck, fchan
delijck ende vetradclijck moeiten trachten |
looren, te verlaten, dan by hazard vande befte en-
de vroomile Soldaten vanden Lande, niet alleen de voorfchreven Stede te verlieten, maer oock vele andere Steden ende Plaetfen te pericliteren: Refol- veerde de belegeringe op te breecken , op dat deie fchelmfche Verraders hacr-luyder verradelijcke η handel vrywillich mochtengÉ,brengcn : Ofte dat (ghelijck eenige vande Magmratcn vande princi^ paelfte Steden van HolJandt, fijne Excellentie hoochlijck in confideratie Helden) den Vyant voor de Poorten wefende, de ghemeene Soldaten (die vanden fchandelijcken ende verradelijcken handel, foo wel niet bericht en waren, als de principale Au- theurs) haer bedencken mochten, ende het vol- brengen vande felve handelinge omme-ftooten 4 daer toe by verfcheyden Brieven foo van fijne Ex- cellentie als de Stede van Dordrecht, fy-luyden zijn veriöcht, ende vermaent ghewecil met alle be- hoorlijcke aenbicdinge : Maer de principale Verra- ders hebben de faecke foo vaft ende fceckerlijck beleydt gehadt, dat niet tegenftaende de executie van haeren voorgaenden handel eenige dagen op- gehouden is gheweeft.fy de voorfchreven Stede in handen der ghemeene Vyanden gelevert hebben 1 hebbende voor de gemeene Ruyteren ende Solda- ten alleenelick bedongen half Judas loon, als vijf- thien Maenden Solts, Die fy al ghelijck ontfangen hebben, ende voorts in des ghemeenen Vyandts dienft ghebJcvcn zijn: Sonder dat van alle defe groote ghepretendeerde Dicnaers van Coninckl. Majeft. van Engelant, met goede ofte quade mid- delen meer te bewegen zijn ghewecil tot der Lan- den dienfte, als twee, die uyt de voorfchreven Ste- de zijn ghevailen. WAEROMME endeacn- gefien defen meyneedigen, fchclmfchcn ende vcr- radifchen handel , fooleelijck, fchandclijckende verradelijck is , dat van ghelijcken qualijck is ghe- hoort, Soo hebben wy verklaert ende verklaren by defen,den Gouverneur, Capiteynen, Bevelhebbc- ren, Officieren, Ruyteren ende Soldaten, die inde voorfchreven Stede ghewceft zijn, ten tijde vande overlcveringe van dien , hier nae genomineert, en- de alle andere hare complicen, mcy nccdigc, fchel- men ende verraders vanden Lande. Ordonneren- de ende bevcclende dat die felve tot allen plaetfen ende tijden, als die bekomen fullcn worden in dienfte vande ghemeene Vyanden , ofte fonder dienfte, te Water ofte te Lande , in handen van onfen Volcke van Oorloge ofte anderen , fonder andere Sententie als defe, fullen als Schelmen en- de Verraders geftraft worden. Ende op dat fy te meer ach terhaelt mogen werden, hebben wy ghe- gunt ende geaccordeert, gunnen ende accorderen by defen, dat voor yeder Perfoon vande voorfchre- ve Schelmen ende Verraders , den geenen die de felve bekomt ende gevanckelijck brenght, bctaelt fal worden vijftich ponden , van veertien grooten 't pont,ende voor elcks vande Officiers hondert ge- lijcke ponden. Verklarende voorts alle de goede- ren van den felven verbeurt, ende goede prijs, voor een derden-deel ten behoeve vanden Aenbrenger, voor een derden-deel ten behoeve vanden Offi- cier ende den Armen daer de executie gefchicden fal, ende voor een derden-deel ten behoeve vande gemeene faecke. Ende alfoo wy verftaen dat deur toedoen vande Dd 3 ghe- |
|||||||||||||
|
haer, ende de voorfz Stede de gemeene Vyanden
over te geven, daer, by fy haec leven onfeecker fou- denwefen, ende een fchandelijckftuckaenrich- ten, dat geduerende den Oorloge in defe Landen, by coniènt vande gemeene Ruyteren ende Solda- ten , noyt van ghelijcken en was gehoort. Op dit fchrljvenwertby Winghfelt, ende eenige vande principaelfte Schelmen ende Verraders echter ge- antwoort, dat fy liever vanden Vyandt fecours fou- ten veribecken,aJs hen onder fijne Exccll. ofte den Staten te begeven. Heeft voorts met den anderen Officieren , Ruyteren ende Soldaten regens fijne Excell. ende het Volck van defe Landen , met het Gefchut ende Munitie vanden Lande,terflonts alle Aften van Hoililiteyt gebruyekt. Daer nae werde noch met alle middelen, ende
namentlick met Brieven, niet alleenlick van fijne Exccll. maer oock vander Stede van Dordrecht ghcarbeydet om haer-luyden te bewegen tot rede- nen : maer al fonder vrucht. De Brieven van fijne Excellentie werden gherefufeert, met groote drey- gementen, van om te brengen den geenen die de felvc brochten. De Brieven van der Stede van Dordrecht, werden fonder lefen by Winghfelt felfs openbaerlijck aen ftucken ghefcheurt. Terftont daer nae werde hare verradelijcke correfpondentie met den ghemeenen Vyanden notoirlijckaenden dach ghebracht, foo door vyer-teeckenen van die van Breda, als verfcheyden gheintercipieerde Brie- ven, foo van den Hertoge van Parma als den Gou- verneur van Breda, daer uyt te meer bleeck, dat allen haeren voorgaenden handel tot des Vyandts dienfte was ghefchiet, ende by henlieden niet an- ders getracht, dan om defe Landen ende fijne Ex- cellentie, hoochmoet, fpijt ende fchade te doen, de vvelvaert der Landen te beletten, te Ruyten, Roo- vcn ende Moorden, de andere guarnifoenenvan hacre bchoorlijckc ghehoorfaemhey t ende vromig- heyt mede tot rebellie, fchelmerye ende verrade- rye te brengen, ende uyterlijck onder het fchoon pretext van groote geaffedlioncerde Dienacrs van hare Majefteytte wefen, de voorfchreven Stede be- neffens andere Frontieren , de ghemeene Vyanden over te doen leveren, ende alfoo alle hetgheheele Lant te ruineren . Ende dacrom refolveerde fijne Exccll. alle extreme middelen van gewclt, voordes Vyandts aenkomfte, op de voorfchreven Stede te gebruyeken: maer ecnfdeels door het tempeeftich Weder, ende ecnfdeels overmits defe Schelmen ende Verraders haer na de gefchoten brcifc, veynf- den tot redenen te willen komen ende accorderen. Ende dat daer op een tempeeft van ontrent vier gcheelc dagen volchde , in de welcke het Water, Gefchut, ende andere middelen niet te ghebruye- ken en waren ■, is fijne Excellentie verhindert ghe- wecil: haer met gewclt tot redenen te brengen, hoe wel alle de Hoofden, Colonellcn, Capiteynen, Of- ficieren ende Soldaten, defe Landen te Watet en- de te Lande dienende , tegens de voorfchreven mcyneenigcSchelmen ende Verraders, ten alder- uyterften waren gherefolvcert haer vromelijck te gebruyeken. Soo dat fijne Excellentie op alles rij- pelijck lettende, ende bevindende beter een Stede by dele Landen over foo langen tijt ghenoech ver- |
||||||||||||||
|
L
|
||||||||||||||
|
Placateoj. ι. Boeck. ι η. Tit,
|
||||||||||||||||
|
4*8
|
||||||||||||||||
|
4*7
|
||||||||||||||||
|
niemant onwetenheyt eh foude mogen pretende-
ren , Ontbieden ende verfoecken wy onièn lieven ende feer beminden, den Staten ofte haere Gede- puteerde Raden, Stadthouders vande Provinciën refpedlivc van Gelderjant ende Graeffchap Znr- phen, Hollant, Zeelant, Utrecht, Vrieflant ende Over-YiTel, ende alle andere OfÏÏcierenJufticieren ende Dienaers, defe tegenwoordige al-omme bin- nen de voorfchreven Landen ende Provintien te doen publiceren, daer men ghewoonlickis publica- tie te doen. Bevelende voorts den Advocaten Fif- caels, Procureurs Generaels, ende alle andere Of- ficieren ende juilicieren der voorfchreven Landen defe nae te komen ende t'onderhouden , ende tot onderhöudeniiïe van dien te procederen ende doen procederen tegens den Overtreders by executie vanden penen voorfchreven, ibnder eenige gunde, diflïmulatie ofte verdrach ; Want wy bevonden hebben fulcks tot dienfte ende welvaert vanden Lande te behooren. Gedaen in onfè Generale Vergaderinge in 's Graven-Hage den fèventhien- den dach Aprilis, vijfthienhondert negen-en- tach- tich. Ter Ordonnantie der voornoemde Heeren Staten. C. Aerjfem.
|
||||||||||||||||
|
ghemcene Vyanden, ende eenige oproerige Men-
fchen, Vyanden vanden welftant defer Landen, het nootelick debvoir by fijne voorfz Excellentie ende den Staten van Hollant, volgende hare fchuldige plicht, in defcn gedaen, qualick beduyt ende geca- lumnieert wort, tot^root voordeel vande gemeene Vyanden, endean&pndie-den welftant der Lan- den foecken te troüWeren, groote ondienfte van- den Lande, ende feer fchadelijcke confequentie. S O O hebben wy verboden ende geinterdiceert, verbieden ende interdiceren by defen alle ende een yegelijck, foo Inghefetenen van defc Landen, als anderen de felve frequenterende , van wat Natie, ftaet ofte conditie die zijn, van 't geenc fijne Ex- cellentie ende de Staten van HoJJandt, om de voorfchreve fchelmfche Verraders tot redenen te brengen, gedaen hebben, anders te fpreken als wel, ende tot der Landen noorlijcke dicnile ghedaen: op pene, dat tegens den genen die contrarie bevon- den fullen worden met woorden ofte ghefchriften nae de publicatie van defcn gedaen te hebben, ge- procedeert fal worden als tegens den Faulteurs vande voorfz Verraders, Vyanden vanden wcl- itont defer Landen, ende Perturbateurs vande ghe- meene ruile van dien. Ende ten eynde dat hier van |
||||||||||||||||
|
5. Placaet, Waer hy geordonneert ende geflatueert is, dat met alle de Luy~>
den '-urn Oorloge ende andere Perfoonen, wan wat Natie ofte quaüteyt die %yny die bevonden
mde achterhaelt worden 'm compagnie ofte gefelfchap wande Verraders, Schelmen ende KebeL Isn wan Geertmydenberge geen quartier gehouden} dan dat de felve ghetratleertftllen worden als de woorfzJVerraders ^Rebellen ende Schelmen, nae breeder inhouden wanden woorgaenden Tlacate. T Odober Anno ι j 8 9. |
||||||||||||||||
|
E Staten Generaclder Veenichdc Neder-
landen , Allen den geenen die defc fullen fien ofte hoor'en lefen, Saluy t. Al is 't foo dat wy by onfen Placate vanden feven- thienden Aprilis left-lcden, uyt goede ende Wette- lijckc redenen den geenen die in der Stede van Geertmydenberge, te Pccrdc ofte te Voet gedient, ende de felve Stede aenden Hertoch van Parma verkocht ende vcrradelijck over ghelcvert hebben, verklaerthebbeneerloofeSchelmen, Rebellen en- de Verraders, Ende belait dat de felve voor fulcks by een yegelijck gheacht,ghehouden ende ghetra- cteert fouden worden, op vaft betrouwen, dat alle eerlijckc Luyden, infiende haeren fchandelijcken ende vcrradelijckcn handel, fouden eenen af-keer genomen hebben , alfulckc eerloofe Schelmen en- cle Verraders in haer gcfelfchap te Jijden. Soo vcr- ilaen wy nochtans, dat fy onder de Ruy teren ende Soldaten den gemecnen Vyant dienende, zijn ver- kecrende, ende tegen het Volck van Oorloge van defe Landen , alle Barbarifchc Tyrannije gebruye- kende. Ommc waer tegens ende tot meerder itrarFe vande voorfz Schclmen,Rcbellen ende Ver- raders te verfien , hebben wy nae communicatie metallede Heeren,Gouverneurs vande Vereentch- dc Provintien, ende andere Krijghs-Overften,ende by deliberatie van die vanden Rade van State der voornoemde Verecnichdc Nederlanden, gheftatu- |
||||||||||||||||
|
eert ende geordonneert, ftatueren ende ordonneren
by defcn : Dat van nu voortaen de Luyden van Oorloge ofte andere Perfoonen , van wat Natie, ofte qualiteyt die fouden mogen zijn, die bevon- den ende achterhaelt fullen worden met de voorfz Schelmen, Rebellen ende Verraders, ofte yemant van henlieden, in compagnie ofte ghefelfchap op fchermutfingen, tochten, convoyen, exploi&en, befettingc van Plaetfen ofte anderfints, te Water ofte te Lande, geen quartier gehouden en iaï wor- den : Maer verftaen dat alle alfulcke Perfoonen, die bevonden fullen wefen in 't gefelfchap ofte by de voorfz Verraders, ofte yemant van haer-licdcn, ghehouden ende ghetradeert fullen worden als de felfde Schelmen ende Verraders, volgende den in- houdt van onfen vooriz Placate. Ontbieden ende beveelendaer omme allen Gouverneurs, Krijgbs- Overften, Admiralen, Vice-Admiralen, Colonel- len, Ritmceftercn, Capiteyncn, ende ander Volck van Oorloge, in onfen dienfte wefendc, van wat Natie die zijn , ende allen anderen die 't felve ee- nichfins aengaen mach, dat iy defe onfe bevelen fullen achtervolgen, ende doen achtervolgen, ion- der daer tegens direcleÜjck ofte indire&elijck te doen, Op pene van ghehouden te worden als Fau- teurs vande Verraders, Rebellen ende Schelmen, blijvende het voorfz voorgaende Placaet tegens de voorfz Schelmen , Rebellen ende Verraders, ende
|
||||||||||||||||
|
11,1', -'-
|
'■ «' -Λ. ι .... .
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Tegens feditieuiePerίοοηεη en Opfoermaeckers. 43 o
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
4
|
ende de Ordonnanrien ende PJacaten op 't iluck
vande quartieren ghemaeckt tegens den anderen, in haer eeheel. Ende ten eynde hier van niemant |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Prefident ende Raeden Provinciael vande voorfz
Landen, den Advocaet Fiicael, ende Procureur Ge- nerael, ende allen anderen Officieren, Rechteren ende Juilicieren vande voorfz Landen; Mitigadcrs alle andere Overile, Colonellen, Admiralen^ Vice- Admïralcn, Ritmeeftercn, Capiteynen, Officieren ende Bevelhebberen, defe oniejDrdonnantie ende bevelen t'achtervoleen ende doen achtervolgen ; Procederen ende doen procederen tegens den overtreders van dien, fonder gratie, faveur, diilimu- latie ofte verdrach: Alfoo wy. 't ielve tot der Lan- den wclilant noodichbevonden hebben. In 's Gra- ven-Hage den eerften O&ober vijfthien-hondert negen-en-tachtich. G, Gilpin. |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
»g
me |
rantie en pretendere, ontbieden \vy daer om
ende bevelen onfen lieven ende fecr bemin- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
den de Staten, Sradthouderen ende Gedeputeer-
de Raden vande Provinciën refpe&ive van Gelder- landt ende 't Graeffchap Zutphen,Hollandt, Zee- l'andt, Utrecht, Vrieflandt ende Över-YiTel, ende allen anderen Juilicieren, Officieren ende Diena- ren des veribcht zijnde, datfy defe onfe Ordonnan- tie al om me doen verkondigen, uyt-roepen ende publiceren, daer men ghewoonlijck is uytroepinge ende publicatie te doen. Lattende mede den |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Egoetwillige Lefer gelieve verders alhier voor geinfereert te houden 'tgunt hier hovenColiim. 53 en 54' ijr'P/k-
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
D
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
cate vanden ix April 15 %%geftatueert wert.
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
6. Placaet vande Heer en IZaden van State der Fereenichde U^ederUn^
den, daer by haere Ed. Mog. (naer ernslicb onderfoeckjnde examinatie) eenenyeghelijckèn op
lijf-firaffe 'imponeren een eeumcbgeföijgh endefiknt'mm der bevondene omaerachtïgewerfierde wde ongefondeerde éffmanen > wande Heer en Staten 's Landt s wan Vtrecbt} derfeher Offi- ciers ende Dienaers. den leslen Mey 1610. |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
En Raedt van State der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den gheencn die defen fal werden getoont ofte hooren lefen, Sa- ki) t. Alfoo wy den dertienden Mey leftleden naer den nieuwen Stijl by openbare publicatie ver- maent, ontboden ende geordonneert hebben allen ende een yegelicken, van wat ftaet, qualiteyt ofte conditie fy zijn,die tegen d'adminiftratie der Hee- ren Staten van Utrecht, ende de reeckeninge daer van gedaen, in ecnich Poind ofte Artijckel waer- fchijnlijck fouden mogen wetenyet by te brengen ende te vertoonen,daer inne 't Landt, de Stadt ofte Ghemcynte foude eenichfins zijn te kort ghedaen ende vernadcek ,dat fy 'tfclvc vryelick ende onbc- haelt aen ons fouden hebben daetlijck te komen verklaren, ofte fpecificeby gefchrifte ftellen, ende binnen acht dagen over geven : Ende dat binnen de felvc acht dagen niemant hem en heeft gepre- fenteert, als alleenlick eeril Joncker Reynaert van Aefwijn, Hecre van Braeckcl, &c. ende daer nae de Heere Dirck Canter, ende Hendrick van Helt dingenjhebbende de voorfchreve Heere van Braec- kcl ecnige Poinclcn aen ons mondelinge aen ghe- gheven , die wy oock terilont duydclick uyt fijnen monde hebben doen in gefchrifte Hellen, ende de voorfchreve Heeren Canter ende Helfdingcn by gefchrifte onder hare eygen handen ende teecken nebbende over ghegheven diverfche Poinclen, tot vicr-en-t'fevcntieh toe in ghetale, ende dat wy alle de felvc Poinclcn, ende elck van dien, d'een nae d'ander puncluelijck ende ernilelijck hebben over- lefen, doorfien ende rijpelick gheexamineert, ende daer op opgeflagen, nagefien ende oock wel onder- focht alle fulckc reeckeningh,bewijfen ende docu- |
menten , als daer toe noodich waren, mede oock
noch tot contentcmente van een yeghelijck an* dere reeckeninge doorfien ende gherccolleert. S O O I S Τ , dat Wy hier mede verklaren $ ende een ycghelijckwillenkondichende.kennc- lick ghemaeckt zijn, dat wy by allen ons voor- fchreve ernftich onderfoeck ende bcfoigne bevon- den hebben, dat verfcheyden der felver aengegc- ven ende overgcdiende Poin&en zijn onwaerach- tich , eenige biryten reden ende van quade endé ongefundeerde illatie ofte gevolch , ende de refte- rende van gecne confideratic, Waerommc wy im- poneren allen ende een yeghelicken een ecuwich gefwijch ende filentium: Verbieden ende intérdi- ceren oock allen ende een ycgelick, van wat ilaet, qualiteyt ofte conditie fy zijn : De Heeren Staten van Utrecht, hare Gecommitteerde Officieren en- de Dienaers,met woorden, ïèhriften ofte wereken, direclelijck ofte indireftelijck, in wat Plaetfcn ofte Vergaderingen,in 't heymclick ofte openbacr,'t fel- ve foude mogen weien, in 't minfte niet meer te fcheldcn, laitcren ofte injuricren : Maer ordonne- ren wy een yegelijck, de felvc Heeren Staten ende hare Ghccommittecrdc als hare Wettige Overig- hey t, met hare Officieren ende Dienaren, te reipe- éteren, eeren ende gehoorfamen, 1b als goede ende fedige Onderfaten ende Inwoonders toeftaet, op pene van als cal umniateurs,oproerige ende Pertur- bateurs der ghemeene Lants rulle, terilont ibnder eenige conniventie ofte verdrach cxcmplacrlick aen den lijve geilraft te worden. Gedaen binnen Utrecht, den Jeiïen Mey, Anno
16 1 o, nieuwen ftijl. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
7 Placaet,
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
Flacaten. i.Boeck. i7.Tit.
|
|||||||||||||
|
43 *
|
|||||||||||||
|
431
7· |
|||||||||||||
|
Placaet vande Bog: Mog: Heer en Staten Q ener del der Fereenicbde
Nederlanden, daer by alle Inghefetenen derfelver Landen, midtfgaders der Landtfchappen, Stede»
Dorpen ende Vleckcn, aen ende onder de voorfz Vereenichde Nederlanden behoorende, fcherpelick ver- boden wert, de gebannen Perfoonen, begrepen inde Sententien, gheprommckert binnen Onecht inde Mamden van Mey ende December desjaersfefihien-hondert elf, niet alleene in hare Hnyfen, Sche- pen, Schuyten, Wagens ofte Karren, niet te ontfangen, accommoderen, herbergen, hnyfen, &c. Matt gehouden worden de felve datehyck aen te brengen, te faiferen, ende in handen vande Jufiitie te le- veren, alles optepenen daer bygheflatueert. Houdende mede belofte van een recompenfe van honden halve Nederlantfche goude Rijders voor elcken gebannen die {hare banniffementen overtredende] ge. faifecrt ende in handen vande Jufiitie gelevert fal worden, den 15 Augufii 1 6 1 2. |
|||||||||||||
|
ende verboden hebben , verbieden ende intcrdïce-
ren by dcfen allen ende een yeghelijck Ingefetene vande Vereenichde Nederlanden , Landtfchappen ende Steden aende felve behoorende, van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, niemant uytghefon- dert,een ofte meer vande voorfz gebannen op hare Erven, Plaetfen ofte Gronden, in haerHuyfen, Schepen, Schuyten, Wagens ofte Karren te ont- fangen, accommoderen, herbergen, huyfen, verftc- ken, verbergen ofte vervoeren: Maer fullen gehou- den zijn de felve datelijck fonder eenige diiïïmu- latie ofte connrventie aen te brengen , te faiferen ende leveren in handen vanden Officier vande Plaetfë daer het gebeuren ial, omme die aldaer ter plaetfen volgende haer Sententie,ende tot execu- tie vande felve te doen itrafFen naer behooren,oftc fonder prejuditie ofte naedeel van yemants Jurif dictie ende gherechtichcyt, ten felven effecte over- gebracht ende ghelevert te werden in handen van- den Officier der Stadt Utrecht, by pene ende ver- beurte vanden geenen die dat naelaten, ende hiei tegen diifimuleren ende conniveren fal, van vijf- tien ponden van veertien grooten 't ftuck voor de eerile reyfe, hondert gelijcke ponden voor de twee- de reyfe, ende twee hondert gelijcke ponden voor de derde reyfe, ende daer-en-boven geftraft te wer- den arbitralijck naer ghelegentheyt ende vereyfeh der fake: T'applicercn de voorfz pecuniele boeten, een derdendeel daer van tot behoef vanden Hcere vanden Lande daer den cas vallen fal, het tweede derden-deel tot behoef vanden Officier, ende het derde derden-deel tot behoef vanden Aenbrcnger. Ende daer 't ghebeurden dat yemant willende een ofte meer vande voorfz ghebannen volgens dit ons Placaet ofte Ordonnantie faiferen, ende hem daer toe niet machtich genoech en vint, Soo ordonne- ren ende bevelen wy allen ende een yegelijck, 't vj dat hy inden dienft ende Eedt van 't Landt is ofte niet, den genen die tot dien eynde omhulpc ende byilant ial roepen, tcrilont ende fonder cenich \ve- derfeggen ofte vertreck datelijck te helpen ende af- fifteren , op gelijcke penen als hier vooren ghefeyt ende gheordonneert zijn -. Ende by aldicn yemant de voorfz gebannen ofte een van henlieden (de Li- miten van het voorfz bannifiement overtredende) komt te ontdecken, den felven te faiferen, ende in handen vande Jufiitie te leveren, Soobelooven wy hem ofte hen-luyden die fulcks fal ofte fullcit gedaen hebben , voor yeder der voorfz ghebannen tot eene recompenfe ende recognitie te doen beta- len hondert halve Nederlantfche gouden Rijders gherect, by handen vanden Ontfanger vande Con- ftfeatie
|
|||||||||||||
|
Ie Staten Gencrael der Vcrccnichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe je- _ genwoordige lullen fien oft hooren Icfen, Saluyt. Alfoo wy feeckerlick bericht 2ijn, dat ec- nige foo wel vanden geenen die in Mey fefthien- hondert elf, by Sententie oft Vonniffe van onfe Gecommitteerde, fpecialijck met advijfe van Sijn Excellentie ende des Raedts van State gelaft ende geauthorifeert, mitfgaders vanden Heeren Staten 's Lants van Utrecht, ende den Gerechte derStadt Utrecht, ter oorfaecke vande lelijcke, fchandelicke ende periculofe Muyterye ende oproerte: oock omme de grouwelijcke confpiratien ende Moor- dadige aenflagen, inde Jaren fefthicn-hondert tien ende elf binnen Utrecht beleyt ende aenghevan- gen, Als van die gheene die daer nae by den voor- noemden Gerechte van Utrecht in krachte vande voorfz onfeauthorifatie, omme redenen vande ver- haelde deliden uyt de voorfz Vereenichde Neder- landen , Landtfchappen ende Steden daer onder behoorende gebannen zijn: In verachtinge van 't felve bannifiement, macr voorncmëntlijck vande publijcque authoriteyt ende deHeylige Juftitie, haer vermetentlijck ende moetwillicn dickwils begeven, komen ende laten fien, ende vinden, niet alleenlijck inde voorfeyde Vereenichde Nederlan- den , maer felver vrevelmoedich ende ftoutelick binnen ende ontrent de grenfen 's Landts van U- trecht, ondertufTchen openbaerlijck, ende iömtij- den hcymclick ende gedeguifeert foo naer onken- nelijck als 't hun eenichfins doenlick is, hun alfoo aldaer ecnigen tijdt onthoudende, omme onder- tuiTchcn haer quaet ende fenijnich Saet van fedi- tie ende oproertc te fayen, ende te befpieden op wegen , occafien ende middelen , omme haer wraeckdorftich ende boos-aerdich gemoet te mo- gen verfadigen, ende alfoo de gemeene ruite ende welftant vanden Lande noch meer, ende foo vele te perturberen ende ilooren als hen-lieden eenich- fins mogelijck is, latende haer boos ghemoetende opfet foo verre uy t berden ende hun overloopen , dat fy haer niet en ontfien felfs de perfoon van fijn Excellentie ende vele andere voorname Heeren , vroomc Luyden, ende ghetrouwe Dienaers vande Vereenichde Nederlanden te dreygen, gelijck ons dat by verfcheyden condtfehappen ende wettclijc- ke informaticn voor ghekomen ende ghebleken is. SOO IS Τ, dat wy alle 't gecne voorfz aen ghe- merckt,begcercnde daer regens te vcrfien voorden welftant ende vcrfecckcrtheyt vanden Staet van 't Landt, mitfgaders tot hanthoudinge vande publijc- ke authoriteyt ende goede Juftitie, gheinterdiceert |
|||||||||||||
|
Tegens feditieufe Perfoonen en Oproermaeckers. 4 3 4
|
||||||||||||||||||
|
433
fifcatie tot Utrecht, Ende op dat niemant hier
van ccnige pnwetentheyt ofte ignorantie en pre- tendcre, Ontbieden ende verfoecken wy de Hoe- ren Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Ra- den, ende Gedeputeerde Staten vande Provintien refpedive van Gelderlant, ende Graeffchap Zut- phen, Hollandt ende Weit-Vrieflant, Zeelandt, Utrecht, Vricflant, Over-Yitel, Stadt Groeningen ende Ommelanden,mitfgaders de Gedeputeerde der Lantfchappen , ende Magiilratcn vande Ste- den, Dorpen ende Vlecken onder de Vcreenichde Nederlanden behoorende, ende allen Jufticieren, Officieren ende "anderen dien dit cenichfints aen- gaen mach, dat fy defe onfe Ordonnantie van fton- den aen al-omme doen verkondigen, uyt-roepen, publiceren ende affigeren in alle PJccken van onfe Landen , daermen ghewoonlick'is uyt-rocpinge, publicatie ende afTiclie te doen. Laften ende beve- |
||||||||||||||||||
|
raliteyr, den Advocaten Fifcaels, ende Procureurs
Gencraels, ende alle andere Ömcieren,Rechteren ende J uilicieren, Mitfgaders allen Overften, Co- lonncllen, Admiralen, Vice-Admiralen , Capitey- nen ende Bevelhcbbcren , dciè onfe Ordonnantie te achtervolgen ende doen achtervolgen, Procede- rende ende doende procederen tegens de Contra- venteurs ende Overtreders van dien, fondcr gratie, ooch-luyekinge, faveur, diiïimulatie ofte verdrach, Want wy fulcks ten dienite vanden Lande hebben bevonden te behooren. Gegeven in 's Graven- Hage, onder onfen Contre-Zegei, Paraphure ende Signature van onfen Grifljer, den vijftienilen dach dcrMaent van Aougfl, in 't Jaer feithien-hond?rt twaelf. Was geparapheert, Ripperda,vt# Onder ilondt , Ter Ordonnantie vande Hooch-gerheke Hecren Staten Gencrael. Getceckent, C. Aerffen. Zijnde daer op ghedruckr het Contre-zegel der iel- |
||||||||||||||||||
|
Jen voorts die Raden Provinciael, Raden ter Admi- | verHeeren Staten in rooden WaiTche
|
||||||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollandt.
|
||||||||||||||||||
|
Placaec, tegens alle quaetmllige ende fufpeïle Terfoonen, waer mede β
rverboden worden 3 den Provinciën <%,an HolUndt ende Wefi-Vnejiandt te rttymen» Ven ι ρ
April 1585". |
||||||||||||||||||
|
1.
|
||||||||||||||||||
|
j^l E Riddcrfchap, Edelen ende Steden van
* Hollandt ende Weit-Vricflandt, Reprc- fenterendede Staten vanden felvcn Lan- den. Alfoo bevonden wort, dat binnen de Steden ende Landen van Hollandt, hen ont- houden veele ende verfcheyden Perfoonen, die by de Burgemeefteren ende Regeerders vaneeni- ghe Steden van Hollandt, ofte by de Staten van- de andere Geünieerde Provinciën, ofte den Re- geerders vande Steden der felver, gheduyrende defe Oorloge, als quade Patriotten ofte fufpcclc Perfoonen uytghefeydt ofte uytgheleyt zijn , de welcke door fchandaleufe propooilen ende boofc exempelen, de Gemeente tot oproer ende onghe- hoorfaemheyt , tegens haere Ovcricheyt ende Magiftraten poogen te verwecken. Ghcbruyc- kende mede verfcheyden loofe praclijcken , ona- nie by middelen van dien, defe Landen ende goe- de Inghefetcncn der felver, de moetwille , Sla- vernye ende Barbarifche Tyrannye vande Spacn- giaerden ende haere Adherenten te onderwerpen, daer innc noodichlijck moet worden voorfien. S O O IS Τ, dat de Ridderfchappen , Edelen ende Steden van Hollandt, Staets - ghewijfc bc- fchreven ende vergadert zijnde, ommcordretc ilellcn op de defenfic ende confervatie vanden voorfchreven Landen van Hollandt , ghcordon- neert , gheitatueert, ende bevolen hebben, Or- donneren , itatueren ende bevelen by defen, alle Perfoonen die uyt eenige Steden van Hol- landt , ofte andere Geünieerde Provintien, ghe*- duyrendc defe Oorloge uyt-ghefeydt ofte uyt- |
||||||||||||||||||
|
gheleyt zijn gheweeft, nac de Publicatie van de-
len uyt den Lande van Hollandt te vertrecken, fondcr daer inne wederomme te mogen ko- men , dan met expres confent vande Staten voornoemt, op peyncvanbyeen ycghclijck acn- ghetaft ende gherantfonneert te mogen worden als Vyanden , ten profijte vanden gecnen die de fclve lullen aen tailen, ofte by den Officiers ghe- apprehendeert , van haere goederen ghemul- deert, ende ten eeuwigen dagen uyt den Lande van HoJJandt ghebannen te worden. Ordonne- rende ende bevelende voorts, datdegeencdiena de publicatie van defen , uyt eenige Steden varr Hollandt ofte van eenige Geünieerde Provinciën, ghcfeyt ofte geleyt fullcn worden, hen binnen den Lande van Hollant niet en fullen mogen onthou- den , fonder expres confent vande.Staten voor- noemt , op ghelijckc peyne. Ende ten eynde nie- mant hier van ignorantie en pretendere, Laften ende beveclen den Staten den eerften Dcurwaer- dcr hier op verfocht, 't inhouden van defen te pu- bliceren al-omme, daer de fclve van nooden we- ien fal, ende een ycghclijck fchcrpclijck te ghebie- den ende bevelen , hem hier nae te reguleren, fondcr daer innc te doen ofte te laten ghcfchiedeii eenige gunile , faveur ofte diiïimulatie , Want fulcks noodichbevonden wort, tot dienfle vande Landen. Gegeven inden Hagc, onder onfen Zegel in for-
me van Placaetop denfeventienden April vijftien- hondert vijf-en-tachtich. |
||||||||||||||||||
|
E e 2., Placaec,
|
||||||||||||||||||
|
MBMMM
|
ÑÉÑ^âßÑÑÉÑ
|
||||||||||||
|
Placateru. ï.Boeck. i7.Tit. 436
Placaet, fegens feditieufe propoofien, confpiratien, beymelijcfg aenflagm
ende flroyen ai áð Pafquillen* Ven 27 November 1587.
|
|||||||||||||
|
435
|
|||||||||||||
|
2.
|
|||||||||||||
|
ten , ftreckende tot onruft, oneenicheyt vande
Lande, naedeel ofte verminderinge der authoriteyt ende der Overigheyt, Magiftraten, Vroetfchappen, Regenten vande voorfchreve Steden ofte Leden van dien, ofte oock concernerende den ftaet van- den voorfchreven Lande,Ende namentlijcken, een Boecxkin onder fchijn ende Titule van Ontfchal- dingc van Jacob Valmaer, ende Capiteyn Cofmo de Piicaringes, ende niet tot ontfchuldinge , als voornementlick ftreckende tot oproerende feditie, ditalles op de verbeurte van alle de felve Boexkens, Liedekens ende andere, en daer en boven van hon- dert Carolus guldens voor de eerfte reyfe,ende voor de tweede reyfe op dubbelde boete,cnde daer en bo- ven arbitralicken geftraft te worden, naer exigentie vande fake. Ordonnerende ende bevelende mede tot dien eynde alle Boeck-druckers ende Boeck- verkoopers, binnen den Lande van Hollant, voort- aen niet te drucken oft in druck te laten uytgaen, verkoopen ofte diftribueren, dan 't geene dat al- voorenbyde Overigheyt fal wefen gevifiteert en- de gheapprobeert, fonder oock naemaels yet daer inne te mogen veranderen, af ofte toe doen, op ge- lijcke peyne als boven , te bekeeren ende applice- ren de voorfchreve pcynen , een derden-deel ten behoeve vanden Officier die d'executie daer van doen fal, een derdendeel ten profijte vanden Aen- brenger, ende een derden-deel tot profijte vande gemeene faecke. Ende op dat de feditieufe ende . heymelicke aenflagen te beter mogen werden ont- deckt ende in 't licht gebracht, ibo fullen de geene die 't felve in 't licht ghebracht fullen hebben, niet alleenlijck vry weien ende blijven van allen onder- foeck, ftraffe ende proceduren, die men tegen hen foude mogen houden ofte intenteren, maer boven dien noch heerlijcken worden gherecompenièert, naedeghelegentheyt ende gewichte vanden aen- flach ofte faecke die ontdeckt lal zijn , Ende foo verre yemant ter oorfaecke van eenige confpiratie ofte feditie, jegens de Overicheyt ofte Magiftraten vande Steden, ofte andere atroce delidcn, by con- tinuatie uyt eenige Steden ofte Plaetfen van Hol- landt ofte Jurifdiclie van dien ghebanncn waren, ende boven dien in eenige andere Steden ofte Plaetfen van Hollandt worden bevonden, Laftcn ende beveelcn wy den Officiers vandcr Plaetfen, tegens de felve te procederen als naer behooren, behoudende nochtans hacr defenfic ter contrarie. Ende ten eynde dat niemant hier van eenige igno- rantie en pretendere, Soo committeren ende beve- len wy U terftont te trecken alomme ter plaetfen daer 't van noode wefen fal, ende men gcwoonlick is publicatie te doen , ende aldaer by u roepen den Officier vander Plccke,'t inhouden van defen, naer voorgaende Klock-gheflach kundicht ende publi- ceert , Beveelende iecr fchcrpelijck van wegen der Hooge Overigheyt, een yeghelijck hem daer naer te reguleren. Bclaftende mede allen Officieren, Jufticieren ende Magiftraten,endc andere die 't iel' ve acngaen mach , jegens den Overtreders te pro- cederen cndedoen procederen by executie vandc penen
|
|||||||||||||
|
AURI'TS gebooren Princc van Oran-
gicn, Grave van Naflau, Catzenellebogen, Vyanden, Diets, &c. Marquis vander Veerê*ende Vliilingen, Heere van Sint Vijt, Duef- burch ,der Stadt Grave, ende vanden Lande van Kuyck, &c. Gouverneur, Capiteyn Generael ende Admirael, midtfgaders de Prefident ende Raeden over Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt, den eer- ilen gefvvooren Exploideur ofte Dcurwaerder hier op verfocht, Saluyt. Alibo wy gheinformeert zijn dat niet jegenilaende verfcheyde voorgaende Or- donnantien ofte Placaten , al-omme binnen den Lande van Hollandt ende Zeelandt gepubliceert, eenige ongerufte ende oproerigePcribonen, hen vervorderen met injuricufe ende feditieufe woor- den, propooften, Boecxkcns, Liedekens ofte Refe- reyncn te calumnieren, blameren ende onder de Gemeente te traducercn,de handelinge,regeerin- ge ende Aclie vande Wettelijcke Overicheyt, Re- geerders , Magiftraten ende Gerechten vande Ste- den ende andere, iöo in 't adminiftreren vande Ju- ftitiealsanderfmts, in 't bedienen ende exerceren vande faecken ende affairen haer-luyder Ampt en- de Officie fpe&erende, verweckendc mede de fim- pele Luyden, ende goede Ingefctenen vande Lan- den tot oproer ende feditie, verminderinge der au- thoriteyt van haer-luyder Overigheyt, Magiftraten ende Gerechten vande Steden, ende tot af-keerin- ghe vande goede affè&ie, refpeét, eere ende ghe- hoorfaemheyt, die fy-luyden volgende Godts Woort, ende naer alle Rechten fchuldich zijn hare Overigheyt ende Regenten vandc Landen ende Steden te bewijfcn , wacr door confcquentelijck den weiftant des Vaderlants, ende vande Kercke Godts foude worden geturbeert ende te niete ge- bracht, ten ware dat daer innebehoorlijck worde voorfien. S O O I S Ô, Dat wy omme goede tufte ende eenichey t te onderhouden , ende d'on- ghebonden tongen te bedwingen, gheinterdiceert ende verboden hebben, interdiceren ende verbie- den mits deienalle Periboncn, van wat qualiteyt, Natie ofte conditie die wefen mogen, voortaen te fpreecken, uyt te gheven, naer te feggen, ftroyen ofte verfpreyen, eenige propooften, redenen ofte gefchriften, ftreckende tot naedeel, calumnic ofte quade interpretatie vandc handelinge, Regecringe ende adie vande Overicheyt vande Staten Gene- rael, oft particulier vande Magiftraten, Vroetfchap- pen ende Regenten , vanden Steden ende Leden van dien, tegens den fclv'en te maecken eenige confpiratien , heymclijcke ofte feditieufe aenfla- gen, op peyne van geftraft te worden als feditieufe ende Pcrturbateurs vande ghemecne ruftc ende tvelvaren vanden Lande. Interdiceren ende ver- bieden mede, allen ende een yegelijckcn Peribo- ncn van wat qualiteyt, Natie oft conditie die wefen mogen , binnen de voorfchreven Landen te druc- ken, noch in drucke ofte ghefchriftc te laten uyt- gaen, verkoopen ofte femineren, eenige crgerlijc- ke, oproerige ofte fchandaleufe Boecxkens, Nieu- maren, Liedekens, Refereyncn ofte andere gefchrif- |
|||||||||||||
|
43 7 Tegens argerlijcke Boecken, &cc. en ordre op 't drucken. 43 %
ften Novembris Anno 1 <5 8 7. Onder itondt ge-
fchreven, By mijnen Heereu den Gouverneuri Prefidcnt ende Raden over Hollant, Zeelant ende Vrieflandt, Ende was onderteeckent, P. Hanneman. Hebbende een op - ghedruckt Cachet in rooden Waflche. |
|||||||||||||||||||
|
üke
|
|||||||||||||||||||
|
;l verdere Placatenfoo vande Generaliteyt, Staten van Holhmdt als Zeelandt, voorfoo veelè di[ponerenjegens
boden Vergaderingen, oproerige Predicatien en dergelijcke feditieufe by-een-komfien, /al de Goetwïllige Lefer ,,, if'ipr/lpn pn VtiMptiTvtèL Cnli/m ro/i endfi runloertJe tm ñð/Éñ ðéç1çïçËé> · nm-L· mt>d& ivtJa-^ ■.«(l ./«Ë,,,
|
|||||||||||||||||||
|
JL' v
|
|||||||||||||||||||
|
onder den Vierden en VijfdcnTytel, Colum. 194 ende volgende,263 ende volgende .· oock mede inden naeft-volgenden
Tytel vinden. |
|||||||||||||||||||
|
DEN ACHTHIENDEN TYTEL,
Vervattende de Placaten tegens d'Autheuren, Dnic-
kers, Innebrengers en Stroyers van allerley argerlijcke
Boecken, GefchriftenJPafquillen, Difcourfen, &c,
ende voorts ordre op het druckeiL-».
HET EERSTE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
|
|||||||||||||||||||
|
1.
|
|||||||||||||||||||
|
Placaet, tegens het innehrengen^rucken^verl^ofen ofieflroyen van al*
lerley argerlijcke ende pétieufi Èoeckgn, Gefcbrlften 3 Pafquiuen > U*c. ende infpecie jegens
feeckerCefibrift^gemtituleert den Nedetiantfchen Byekorjf, met ^verfebeyden gefchr'ftm daer inne ^vermeit, in date den é ã Augufiï 1608. |
|||||||||||||||||||
|
Ie Staten Generael der Vcree-
nichde Nederlanden, Allen den geehen die defe jegenwoordige Tullen fien oft hooren lefen, Sa- luyt. DOEN TE WE- Ô E N, Alfo alle de Werclt ken- nelijck is, dat die Vereenichde Nederlanden, onder de jegenwoordige Regcringe, (wefende die outftc ende Wettclijcxite der felver Landen) inde nacfte twintich Jaren, van Godt den Heere Almachtich in voorfpoet, ende reputatie fondcrlinge zijn gefegent, oock mette vrientfehap, Alliantie , ende aiïifientie vande grootitc Conin- gen van Europa vereert, Ende dat onder de fche Regceringe deur Godts genade, ende goede bclcy- dinge, tot hanthoudingc vande ware Chriilelijcke Religie,eenfamentlijck die vry- ende gerechtiche- den der voorfz Landen,mecr middelen inde voorfz twintich Jaren zijn op gebracht, ende noch op ghe- brachtworden, alsoyttc vooren gheduyrcnde den Oorloge , ofte daer vooren heeft kunnen te wcge gebracht worden, oock niet tegenilaendc de groo- te ende extraordinaris inilantien by de machtige ende gerenommeerde Princen der voorfz Landen van tijt tot tijt daer toe gedacn, Ende hoewel dacr- omme een yeghelijck hem te meer opte voorfich- ticheyt ende bcleydinge van haere Wettelijcke Overichcyden, behoorde te betrouwen , fonder daer jegens cenigc onbchoorlijcke , ende in goede Regceringe verboden wegen te gebruyeken, Soo |
is 't nochtans dat inde lcil verleden ende Ioopendc
Jaren, eenige curicufe, ongcruftc ende twiil-gieri- ghe Mcnfchen (tot nieuwichcyden ende verando- ringe van Regeeringe trachtende) onderftaeç heb- ben vericheyden gefchriften te dichten, fabriceren, doen drucken,cndc onder de Gemeente te ilroyen, daer by niet alleen opende van de Wettelijcke Re- gceringe der voorfz Landen in't generael ende par- ticulier, ende die aclien vanden fclven, onbehoor- lijck wort gcfproockcn,gcdilcourccrtendc gheoor- declt, oockgearbeyt omme de goede Ingefetenen ende Inwoondercn (die hacr opte experientic, ghe- trouwichcyt, ilantvaüichcyt ende voorfichticheyt van hare wettelijcke Overichcyden betrouwende, in goede gcruitichcyt leven) tot ongeruilicheyt en- de miilrouwcn te verwecken, maer daer bcncMcns vangroote Coningen ende Potentaten, ende na- mentlijck vanden geenen, met wiens vruntfehap, alliantie ende affiilentie defe Landen vereert zijn, Ende van hare Rijckcn ende aaien, anders als clic cerc, danckbaerhey tendc refped, 't welck defe Lan- den den felvcn voor harefavcuren cndcafTiftenticn fchuldich zijn , te fchrijven ende oordcelen, Als is feecker ghcdicht gheintitulecrt den Nederlandtfchcn Byekorjf, met alle ghefchriftcn daer inne verhaelt, (by publijcque authoriteyt, volgende de fpecifica- tic hier nae gedacn, niet toe geftacn) ende in fpecic het gefchrifte gheintitulecrt Naerder Bedenckingen, Item, het Bityrpraetgen, het Libel hebbende buytcn afmalinge van eenige Pcrfonnagicn , ende begin- Ee 2 nende
|
||||||||||||||||||
|
Placateti-/· i.Boeck. 18» Tic f. Deel·
|
||||||||||||||||
|
440
|
||||||||||||||||
|
439
ncnde Een Oudt Schipper, Ende namaels herdruckt,
fonder Perfonnagien,geintituleert Getrouwen Raedt, het Libel beginnende Dees Wonder, &c: Item, De Echoos, ende "alle andere van gelijcken itafFe. Ende alfoo fulcksin Landen van goede Regeeringe niet en behoort getollereert, maerals naer Rechten, en- de voorgaende PJacaten, Wetten ende gebruyeken vande Vcreenichde Landen, belet ende geftraft te worden. Soo hebben wy nae voorgaende rijpe bc- raetilaginge ende deliberatie verklaert, ende verkla- ren by defen alle d'voorfz ghefchriften, difFamatoi- ren, ondienitelijck voor de Vcreenichde Landen, ende den goeden Inghefetcnen der felver. Ordon- neren ende belatten over fulex, dat die alomme ib inden Steden als Dorpen , ende andere Plaetfen binnen achtdagen nacde publicatie van defen ver- brant, vernielt, ofte gebracht fullen worden in han- den vande Hooft-Officieren aldaer, op peyne dat den genen die daer na bevonden fuJlen worden ec- nige behouden te hebben, verbeuren fal op elck ftuck vijftien guldens. Laften ende bevelen voorts allen Officieren terftonts na de publicatie van de- len , hen te vinden in alle Windelen ende Plaet- fen , daer fulckc ghedruckte ftucken verkocht wor- den, defelve datelick naer hacr te nemcn,endc t'ia- mentÜjcken mette ovcr-gebrachte te verbranden. Ordonneren mede ecnycgclijck gene meer der fel- ver te dru eken , koopen ofte verkoopen , opte ver- beurte van hondert gulden t'clckenreyfe te verbeu- ren , boven die Libellen , ende arbitrale correctie. Ende foo eenigc fulcke oft diergelijcke Libellen na de expiratie van vier-en-twintich uyren nae de pu- blicatie van defen omme gedragen worden om te verkoopen, lailen ende bevelen wy dat die omme- dragers by gecffelingc daer over fullen worden ge- ilraft. Lailen, ordonneren ende bevelen voorts, dat van nu voortaen niemant eenige Libellen, Liede- kens , Refereynen,ofte andere gefchriften ial maec- ken, nochte drucken, omdragen, koopen oft ver- koopen, daer by van den Staet,Regeeringe ofte be- leydinge van 's Landts faecken directelick ofte in- dire<itelick,ofte vande Coningcn defer Landen,Ge- allieerden ofte vrienden, ende hare achen,vermaent wort, fonder te hebben permiffie van hare Wettc- lijcke Ovcricheyt, ende Hellende buyten op den Autheur ende Drucker met vollen name, plaetfe van het drucken, mitfgaders die Acte van permif- fie inden ommcilach van 't ecrile bladt, op peyne van drie hondert guldens t'elcken reyfe te verbeu- ren, ende vordcre ftraffen als nagemeene Rechten, ende voorgaende Placaten, foo tot laft vanden Au- |
||||||||||||||||
|
theurs als Druckcrs,ende jegens den ommedragers
koopers ende verkoopers gelijcke penen, als hier vooren jegens den felven zijn gheftatueert, Ende wort by defen geilelt tot vereeringe voor den Aen- brengers vande Autheurs ofte Druckers hier jegens voortaen doende, eene fomme van hondert pon- den van veertich grooten 't pont. Ordonnerende ten eynde voorfz allen Officiers ende Jufticiers dien fulcks toeftaet, bchoorlijck onderfoeck jegens den C on traven te urs van defen onfen Placate te doen. Ende op dat niemant hier van hebbe te pre- tenderen eenige ignorantie , Vcrlbecken ende ont- bieden wy onièn lieven ende wel beminden , den Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Racden, ende Gedeputeerde Staten vande refpe&ive Pro- vintien van Gelderlandt ende Graeffchap Zut- phen, Hollandt ende Wefl-Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieflandt, Over-Yifcl, Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen anderen Jufticie- ren, Officieren ende Dienaren des veriöcht zijnde, dacfy defe onfe Ordonnantie al-omme doen ver- kondigen , uyt-rocpen ende publiceren, daer men ghewoonlijck is uyt-roepinge ende publicatie te doen, Procederende ende doende procederen te- ge# den overtreders van dien totte penen ende itrafTen hier vooren verhaelt, fonder eenige conni- ventie, diiïïmulatie oft verdrach, want wy 't felve ten dienile vanden Lande bevonden hebben alfoo te behooren. Gegeven inden Hage ter Vergade- ringe vande wel-gemelte Heeren Staten Generael den feven-en-twinticbftcn Augum' feftien-hondert ende acht. Geparapheert, sloetb,vt< Onder itondt, Ter Ordonnantie vande felve Heeren Staten. Ge- teeckent,C. Aerjfen. Smeken gementioncert in den Bykorff
die by den Heeren Staten niet verbo- den worden, iNden eerflen, den Brief van hare Hoocheden, ende k
*-antwoorde vande Heeren Staten. Item, den Brief van Verbande op den flilflant. Item, d'Aggreatie vanden Coninck van Spangten vanden 18 September I 6 o 7. dAntwoorde vande Heeren Staten daer op vanden twee- den Novembris. Den Sendt-brief vande Heeren Staten aenden Coninck van Spangien. 't Placaet vande Hee- ren Staten,daer by den Coninck van Spangien Vyant van- de Nederlanden verklaert wort. Het kifcoursbyforme van Remonflrantie vervatende de nootlij ckhedeii vande Oofl-lndifche Navigatie. Den Brief vande Keyferlijcke Majefi, va?iden negenden OÜober 1607. |
||||||||||||||||
|
Placaten vanden ç f ulij 1615, 22 *Decemb, 1 6 é 8. ÷ 6 fanuarij
é6æé. 3 Oflober 1639. ende 29 November 1646. Op 't felve fubjetl: Behahen dat infpecie niet
en fpreecken vajide voorfz. verbodene fucken hiden Nederlandtfchen Byekorf, ende dat het Placaet vanden Ja re I 6 é %.fpecifice verbiedt het naedrucken vande Atlen des Synode van Dordrecht tot dat, £gv, als onder Í urn. 5. ende 11. tefienis. |
||||||||||||||||
|
2.
|
||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vcreenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe je- genwoordige fullen fien ofte hooren le- ien, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo niet jegenftaende onfen voorgaenden Placa- |
||||||||||||||||
|
ten, 1 ende fpecialijck die vanden fevenden Ju/ij, in 't
Jaer feflhien-hondert vijftien, fefienden lanuarijfeflicn- fwndert een-en-twintich, al-omme inde voorfchreve Provintie gcpubliccert ende verkondicht, eenige curieufe, ongheruftc ende twift-gierige Menfchen, tot
|
||||||||||||||||
|
1
|
|||||||||||||||||
|
""^■"^■^^^■■l-"*
|
^^■
|
||||||||||||||||
|
-----------!----
|
|||||||||||||||||
|
α41 Tegetis argerlijcke Boecken, &c. en ordre op \ druckeii. 441
Ghccommitteerde Raeden, ofte Ghedeptjteerde
|
|||||||||||||||||
|
Staten vande refpedive Provintien, ofte den gce-
ncn, die inde refpedive Steden daer toèfpecia- lijckcn fullen gheauthorifeert zijn, vertoont, ghë- vifiteert ende toe ghelaten fal zijn, fondcr dat nae de felve toelatinge, daer yet töe ofte af ghedaen fal mogen werden. Ende fullen alle Bocck-druc- kers ghehouden zijn den Exemplacr Origineel te houden van alle Boecken ende Aden, die fy fullen drucken, ende't fclvC aendé' Ghccommitteerde Raeden, ofte Gedeputeerde Staten vande refpedi- ve Provinciën over te lenden , al der eenige y'èi dien uytghegheven, ofte verkocht fuJIen mogen werden , ommc te weten , wat naemaels daer toe ofte af fal wefen ghedaen. Ende fullen oock alle Druckers onder haer-luyder ghedruckte Ex- emplaren ghehouden zijn te ftellen hcur-luyder Namen, ende plaetfen haer-luydcrreftdentic,ende 't Jaer wanneer fulcks is ghedruckt, oock den Au- theur ofte Tranflateur van dien, midtfgadérs de Α de van Pcrmiiïie inden omflach van 't éerfte Bladt, mede op pene voor d'ccrfte rcyfe vari bon- dert ponden, tot veertien grooten 't pont, ende ver- beurte van d'Exemplarcn , ende voor de tweede reyfe van twee hondertgclijckcponden, ende ver- beurte van d'Exemplarcn, ende voorde derde rey- fe van drie hondert gclijckc ponden, endebannif- fement uyt 2.0 defe Vereenichde Nederlanden , ende den refforte van dien, voor den tijdt van thicn Jaren, Ende ten eyndc dit alles te beter achtcrvolcht werdc , Ordonneren Wy, dat alle Druckers inde; voorfchreve Provincie, ghehouden fullen wefen binnen den tijdt van acht dagen nae de publicatie deièr, in handen vande MagiÜract reipedive, daer fy rcfidcrcn, te vernieuwen den Eedt, van dat fy- luyden hun in alles hier nae fullen reguleren, op peyne van t'elcker Macnt daer nae te verbeuren de fomme van hondert ponden tot veertich grooten 't pont, lbo lange fy daer van fullen blijven in ghe- breecken, welckc voorfchreve penen ende boeten voor een derden-deel fullen komen ten profijte vanden Officier die d'cxecutie doen fal , eenan- der derden-deel ten behoeve vanden Aenbrengcr , ende 't reilercndc derden-deel ten profijte vande gemcene faceke. Ordonneren ende bevelen dacr- ommeallc Officieren ende Jufliciers dien fulcks toe ftaet, behoorlijck onderfoeck tegens de Con- traventcurs te doen, de fchc te ftraflen ende doen ftraflën, ibnder eenige conniventic naer formc en- de inhouden van defen onfen Placate. Ende op dat niemandt daer van eenige onwetentheyt ofte ignorantie en pretendere, Ontbieden ende verfocc- ken die Hcercn Staten, Stadthoudcrcn, Gecom- mitteerde Raden, ende Gedeputeerde Staten van- de refpedive Provinciën van Gclderlandt ende 't Gracffchap Zutphen, Hollant ende Wefl-Vrief- landt, Zeclandt, Utrecht, Vrieilandt, Ovcr-Yficl, Stadt Grocningcn ende Ommelanden, ende allen anderen Juilicicren ende Oflicicren defer Veree- nichde Nederlanden, dat fy defe onfe Ordonnantie ende placate van ftonden acn al omme doen ver- kondigen , uytroepen, publiceren ende aflïgeren, daer men ghewoonlickisdufdanigeuytrocpingc, publicatie ende afTixie te doen, Procederende ende doende procederen tegens de Contraventeurs en- de Overtreders van defen, tot de voorfchreve pc- Ee τ, nen,
|
|||||||||||||||||
|
/w/ wederom op nieuws onderflaen 3 qualijck te
fpreecken , verfcheydert fchandaleufe ende argh- liicke Boecxkcns ende Licdekens, Rcfereynen, Nieuwe - Jaren , 4 t" Samen-fpreeckingen, ende dier- eheliicke te dichten, in druckc ende gefchriftc uyt re ehevcn, ende onder de Gemeente te ilroyen, daer by niet alleenlijck onbehoorlijcken vande \VetteIijeke Regieringc der Landen in't Gcnerael ende Particulier wert ghedifcoureert ende gheoor- dcelt "5 tot groote ondienfl van defe Landen, ende dat jfy oock van goeder handt ende gheloofweerdige Perfoo- jien onderricht zijn, dat foo byfecrete, ah openbaren druck uytghegheven werden eenige Boecxkens, Libellen ende Ghefchrifien, in 't Latijnjche, Franfche, Engel- fche, Schotfche ende alderley Talen, foo wel in Eccleft- 'afiicque ah Politijcque faecken, raeckende die Peffoo- nen ende Regieringe van Coningen ende Princen, Vrun- deti ende Geallieerden van defe Landen, 6 ende derjeh ■ver principale Miniflers, foo Geeflelifck als ÏVereltlijck, ende die felve in hare Coninchijcken ende Landen tranfporteren, tot perturbatie van der felverpayfible Re- gieringe : Het welcke alles in Landen van goede Re- gieringe niet en behoort getolereert, maer daer te- gens fonderlinge by deiè tijden dient verfien, ende nae Rechten ende voorgaende PJacaten , Wetten ende ghebruyeken vande Vereenichde Nederlan- den belet ende gheftraft te werden, S O O I S Τ , dat Wy 7 by refumptie van Onfe voorgaende placaten , nac voorgaende rijpe deliberatie ende bcraetflaginge van nieuws verboden ende gheüv terdiccert hebben , verbieden ende interdiceren midts defen cenen ycghelijcken , van wat ftaet, Natie, qualiteyt ende conditie de felve foude mo- gen wefen , 8 qualijck te fpreecken vande Wettelijcke Regieringe, der Landen ende Magiflraten vande Ste- den , eenige argerlijcke ende feditieuie Boecxkens ofte Libellen, Liedekens, Nieuwe-jaren , fchan- daleufe Refereynen, 9 t1 Samen-fpreeckingen ofte an- deren , hoedanich die fouden mogen wefen, in geenderhande Talen of Spraccken voortaen 10 te échten, binnen de voorfchreve Vereenichde Ne- derlanden te brengen , te drucken , nochte in druckc ofte ghefchrifte laten uyt gaen, te verkoo- pen ofte ftroyen , ofte o mme dragen, 11 ofte oock niet in andere Coninchijcken ende Landen tefenden, Ende namentlijck oock niet eenige 1 % fchandeleufe Ge- [chriften ende Libellen, andere Coningen ende Potenta- ten , onfe Vrunden ende Geallieerden concernerende, ofte der felver Politijcque ofte Ecclefiaflijcque Regeringe raeckende 13, 14 ende der felver principale ende an- dere Miniflers, foo Geeflelijck als lYerelt/ijck, opte ver- beurte vande felve 15 Schriften , Boecxkens, Lie- dekens ende andere Gefchriftcn, ende van noch i6i//7<?hondert ponden te veertien grooten, ende 17 arbitrale correüie voor de cerftc rcyfe, ende voor
Qc tweede rcyfe op dubbele boeten , ende daer- en-bovcn noch gheftraft te worden aenden Lijve naer ghelegenthey t ende vereyfehen der faecken, 18 foo wel vanden Autheur, Drucker ah Uyt-ghevcr,
ende Difn'tbuteur ende Verkooper van dien. Ende ten cynde 't felve te beter mach werden achtcrvolcht ende onderhouden, verbieden Wy allen Boeck- druckers binnen de voorfchreve Vereenichde 19 Nederlanden, voortaen yet te Drucken, ofte in
aruck te laten gaen , ten zy hy 't felve eerfl: by de |
|||||||||||||||||
|
443 Placaterui. é. Boeck â 18. Tit. é. Deel. 444
|
|||||||||||
|
nen, ibnder gratie, ooch-luyekinge, faveur, diffimu-
latie ofte verdrach, wantWy fulcx ten dienile van- den Lande hebben bevonden te bchooren. Gege- ven in 'sGraven-Hageonderonfen 21 Cachet te,Va- raphure ende de Signaturc van onfenGriffier,den negen-en-twintichften Novembris feftien-hondert |
en fes-en-veertich. Was gheparapheert, 22 hhan
van Recde,vt' Onder ftont, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemeke Hceren Staten Generael. Geteec- |
||||||||||
|
kent, 2 3 Corne/is Mufch. Zij nde op 't fpatium ghe.
druckt het 24 Cachet der felver Heeren Staten in rooden WaiTchc. |
|||||||||||
|
1. V Placaet -vanden ç Julij 161 $fiqt; Aifoo niet jegenftaende onfen voorgaenden Placate vanden feven-
en-twintichiten Auguili ï ê.o 8. Die vanden 22 December l6i8. ende iGlanuarij iGnfeggen .· Alfoo niet jegcnilaende onfen voorgaenden Placate, geëmaneert den 7 Julij 1615. alomme,&c. á. Inplaets van defe woorden Anno 1621 ingevoechtjeggen die vanden lare 1615 en 1618. hen hebben onder-
ftaen en noch dagelijcks onderftaen, &c. 3. Defe woorden qualijck te fpreecken, zijn inden Placate dAnno 1618 eerfl ingevoccht, ende 'm alle de volgen
de gebleven.
4. 't Woort t'Samen-fprekingen is inden Placate d'Anno 1639 eerfl hy gevoeght.
5. Inplaets van defe worden Anno 16æ é hy innovatie ingevoeghtjeggen de Placaten dAnno 1 6 I 5 en 16 18;
Macr oock gearbeyt ende onderftaen tuiTchen Provincicn,Steden ende Ingefetencn der ièlver twifi
ende oncenicheyt tcmaecken,fulcks dat d'on wetene, (7 Placaet van 1618 Hechte) ende onervaren Menfchcn, ende den gemcynen Man daer door lichtelick tot mifveritant, (1618 oproer) ende fchcu- ringe ghebracht, ende van heure behoorlijcke ende fchuldige plicht,die fyheure Wettelijcke Ove- righeyt fchuidich zijn, afgeruckt fouden mogen werden, 't placaet vande lare 1618 voeght hiewoom hj.- Ende dat; wy oock van goeder handt ende gheloofwaerdige Perfoonen ghewaerfchout zijn, als dat eenige fulcke Perfoonen inden fin fouden hebben cenige Schriften, aireede in het Synode Na- tionaelbinnen Dordrecht vergadert overgegeven , ofte die noch in toekomende tijden in het felve fouden mogen ovcrgelevcrt werden, in 't geneele ofte by ftucken, in openbaren druck uy t te geven, endcden gemeynen Man,totvilipendie vande AcÏen Synodael, ofte ophitfinge van het ghemeene Volck, te communiceren, fondcr te willen afwachten de afhandelingen, het. eynde ende affcheyt van 't \O0rf2 Synode, gclijck dat vereyfeht ende behoort, het welcke alles in Landen,&c.) 't Placaet vanden lare 1615 f egt: Ende aifoo fulcks in Landen, &c. 6. Inden Placate vanden lare 1639 w aren hier in gevoegh defe woorden: voornamentlick den Coninck van
Groot Bretagne, ende des felfs principale Minifters, &c.
7 Defe woorden zijn eerfl inden placate vanden lare 1639 ^v gekomen. 8. Dit 's Anno 1618 ingevoeght.
9. V Woort t'Samen-fpreeckingen is als num. 4. gefeyt wert Anno 1 6}y ingevoeght.
10. Het woort dichten is Anno 1621 hyghekomen.- yelijck oock 't gunt num. ii.in 't Curfijf vervolgens ghedrudt
is, Behahen num. 12.7 woordeken fchandaleufe,7 welck inden Placate d'Anno 1639 eerfl hy ghekomen is. Dachwert inclenfelven Placate num. 13. achter de woorden: Ecclefiaftijcque Regieringe raeckende, ver- ders gefeght : ende fpccialick niet jegens den Coninck van Groot Bretagne, ende des felfs principale Minifters foo Gceftelijcke als Wereltlijcke. Achter de woorden ofte ommedragen , effen voor num. 11. inplaetfe van de woorden; ofte oock niet in andere Coninckrijcken, &c. voecht het placaet d'Anno
1618 hier in: Ende namentlijck oock niet eenige Schriften, Aden ende Aclien die alrecde in het voorfz Synode Nationael overgegevcn,gehouden ende gccelebrcert zijn, of die noch in toekomen- de tijden in 't felve fouden mogen overgegeven, ghehouden ende gheceJcbreert worden , voordat 't felve anders met pnblijcque ordre ende authoriteyt, by ons fal zijn ende wefen ghepermitteert, geoclroyeert ende toe gelaten, omme te mogen bekomen ende genieten voor het generael in per- fectie, de vruchten van defe foo lange ghewenfehte by-een-komfte: Ende dat die Heeren Gedepu- teerde op de Synode, in de opfichte over de felve, oock mogen komen tot hare meeninge, voorde eere Godts, dienft vande Kcrcken, ruite ende vrede vande Gemeente, roem ende eerc vande Sy- node, midtfgaders vande Ghecommitteerdc op de felve : op de verbeurte vande felve Schriften, Boecxkcns. Alle 't gum onder num. 15.16. 17. 18. en I9. in 't Curfijfgedruckt wert, is Anno 16 ÷ 1 hy gekomen. Dan inplaets
van depeyncn num. 16.17 en 18 vermeit'flatneren de Placaten d'Anno 1615 £//1618 indefer voegen: ende van noch hondert (1618 twee hondert) ponden tot veertich grooten voor d'eerfte rcyfe: ende voor de tweede rcyfe op dobbelde boeten, ende arbitrale correche, ende daer-en-bovcn noch gheftraft re worden aenden Lijve naer gelcgentheyt ende vereyfeh der faceken. [de woorden onder num. 18, v)n inden lare 1618 <£)' gekomen) Ende ten eynde 't felve te beter, &c. Num. 19. en 20. 't opgemelte Placaet dAnno léi^feyt alhier Vereenichde Provinciën. De woorden onder num-
20. ende den reilbrte van dien, zijn Anno 163 9 hy gekomen. Num. 21. Alhier als oock num. x^.feggen alle de voorgaende Placaten Contre-zegel.
Num. 22. Het Placact d'Amio 1615. was geparapheert, luflus van Rijfenhurgh,vt> 't Placaet vanden lare 1618
Gijfhert van Boetfclar,vt' 1 6 2 1. Adriaen van Manmaker,n' Num. 23. Alle drie geteyekent, C. Aerjfen. Dat vanden lare 1639, Nicolaes vander Boudhorft,«, Ende in ab-
fentie vanden Griffier geteyekent, N. Verholt. |
|||||||||||
|
3. Placaet
|
|||||||||||
|
λα< Tegens argerlijcke Boccken, &c en ordre op 't drucken. 446
2 , Placaec, byforme van dmpliatie, waer inm den TSvec^-verkoopers gelafi mrt alle argerlijcke Schriften ofte Boecl^n^te baer bebandtcht oft toe.ghefonden yperden 3 aen
den Officier te brengen. In date den j^Mey 1614* |
||||||||||||||
|
Ampliatie vande voorin Placaten, Dat alle Boecfc-
druckers, Boeck-verkoopers, ende voorts een ye- gelijck, van wat qualitey t hy zy, aen de welcke ee- nige Boecken ,fameufc Libellen, Refereynen ende andere verbodene Schriften geiönden werden/t zy om te verkoopen,vereeren, diilribueren, leenen ofte lefen, gehouden fullen wefen de felve aenftonts te brengen ende over te leveren acnden Officier ofte Magiilraet ter plaetfe van hunne refidentie, of daer ly die fullen ontfangen, iönder de felve by haer te mogen houden, lefen, verkoopen, vereeren, com- municeren, leenen ofte diilribueren: op pene datfy voor d'Autheurs van dien ghehouden, ende als de felve geftraft fullen werden. Ende op dat niemant daer van eenige onwetentheyt ofte ignorantie ert pretendere , Ontbieden wy ende veriöecken die Heeren Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Raden , ende Gedeputeerde Staten vande Provin- ciën refpeclive van Gelderlandt ende 't Graeflchap Zutphen, Hollandt ende Weil-Vrieflant, Zeclanr, Utrecht, Vrieflandt, Over-Yllbl, StadtGroeningen ende Ommelanden, ende alle anderen Jufticiercn ende Officieren defcr Vereenichde Nederlanden» dat fy defe onfe Ordonnantie ende Placaet van ftonden aen al-omme doen verkondigen, uy t-roe- pen, publiceren endeafïigeren, daer men gewoon- lijck is dufdanige uyt-roepinge , publicatie ende afïixie te doen, Procederende ende doende proce- deren tegens de Contraventeurs ende Overtreders van defen, naer inhoudt vande voorfchreve voor- gaende Placaten, fonder eenige ooch-luyekinge, conniventie,diflimulatie ofte verdrach : Want wy fulcks ten dienfte vanden Lande bevonden hebben te behooren. Gegeven in 's Graven-Hagc, onder onièn Cachet, Paraphurc ende de Signaturc van onfen Griffier, opten vierden May in 't Jaer 16x4. Was geparapheert, S. V. Haerfolte ,"· Onder ftpnt, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemelte Heeren Staten Gencrael. Geteeckent,/. van Goch. |
||||||||||||||
|
E Staten Gcnerael der Vereenichde Ne-
1 derlanden , Allen den geenen die dcfe jc- eenvvoordige fullen fien ofte hooren leien, Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfooniet resenftaende onfe voorgaende Placaten , ende na- jnentlijck die vanden fevenden Julij fefthien-hon- dert vijfthien , twee-en-twintichften Decembris fcitien-hondert achtien, ende feilhienden Januarij fciticn-hondert een-en-twintich, tegens het maec- ken, inbrengen > drücken,verkoopenofteftroyen van alderhande; argerlijcke ende feditieufe Boecx- kens, Liedekens'; &c. geëmaneert, ende al-omme inde Provinciën gepubliceertende verkondicht,Ee- nige curieufe, ongherufte ende twift-gierige Men- fchen, tot nieuwicheyden, veranderinge ende on- eenichcden trachtende, hen evenwelonderilaen verfcheydenefchandaleufe ende-etgerlijcke Boecx- kens ende Liedekens,Refereynen, Nieu-maren en- de diergelijcke te dichten, in druck ende gefchrifte uyttc geven, ende onder de Gemeente te ftroyen, oock aen eeriige Boeck-verkoopers,onder eenbloo- te couverte, om by de felve verkocht te werden, over fenden, londer by-voeginge van waer die ko- men , of by wien die ghefonden werden, om alfoo hare quade praétijeken een rijt lanck te bedecken ende fecreet te houden, Het welcke alles in Lan- den van goede Regeeringe niet en behoort getolle- reert, maer daer tegens, fonderlinge by defe tijden dient voorfien, ende naer Rechten ende voorgaen- de Placaten, Wetten ende gebruyeken vande Ver- eenichde Nederlanden beleth ende geftraft te wor- den. S O O IS Τ , dat Wy inhererende de voorfz voorgaende Placaten, daer tegens gheëma- neert, mitfgaders de Rechten, Wetten en Statuy- ten, daer by foodanige Boccxkens ende fameuiê Libellen werden verboden ende gheinterdiceert, Naer voorgaende rijpe deliberatie ende bcraedtfla- ginge, gcordonncert ende ghcftatueert hebben, or- donneren ende ftatueren by defen by forme van |
||||||||||||||
|
4. Placaec>op't fehe fubjeft ah de voorgaende. Verbiedende mede eenige
ABen wan Stoet5 ende degemeene Kegieringe betreffende, te dwkenf ojerkpopen^c. In date
den 4 Ianmrij 1651· |
||||||||||||||
|
Menfchen , tot nieuwicbedenendcveranderiiige
trachtende , hen wederom op nieuws onderilaen qualijck te fpreken, verfcheyde fchandeleufc ende argerlijcke Boecxkenscnde Liedckens,Refercynen, Nieuw-maren, t'Samen-fprceckinge, Aden ende Brieven, vol van Calumnien, Inve&iven, Laftcrin- gen,ende diergelijcke, te dichten, in drucke ende ghefchrifte uyt te geven , de pretenfe Titulen van dien, ibo nu ende dan naer hare verkeerde fantafien te veranderen.ende onder de Gemeente te ftroyen, daer by niet alleen gantfeh onbehoorlick, fehanda- leufelick, feditieufelick ende diffamatoirlick vande Wcttclijcke Regieringc der Landen in't gencrael ende
|
||||||||||||||
|
IE Staten Gencrael der Vereenichde Ne-
j derlanden, Allen den geenen die defen je- j genwoordigen fullen fien ofte hooren le- fen, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo niet tcgenilaendc onfe voorgaende Placa- ten , ende fpecialijcken die vanden fevenden Julij in't Jaer fefthien-hondert vijfthien , fefthienden Januarij fefthien-hondert een-en-twintich, derden Odobris fefthien-hondert negen-ende-dertich, en- de negen-cn-twintichften November feftien-hon- dert fes ende veertich, alomme in defe voorfz Ne- derlanden ghcpubliceert ende verkondicht, eenige feditieufe , curieufe, ongerufte ende twift-gierige |
||||||||||||||
|
18. Tic i.Deel. 4^
de feditieufc Boecxkens ofte Libellen,, Liedekens,
Nieuw-maren, fchandcleufe Refercyncn, t'Samen- fpreeckingen, Calumnien, Invediven, Laitcrin- gen , Libellen, Gedichten, Aden, Brieven endc Tradatcn, in geenderhande Talen ofte Spraccken voortaen te dichten, binnen defe voorfz Vereenich- de Nederlanden te brengen , oock gecnige vande voorfz Propofitien, Verbalen, Rapporten, Refolu. tien endc Aden , Saeckcn van Staet endc de ghe- meene Regieringe betreffende, tedrucken ,nochte in drucke ofte ghefchrifte te laten uytgaen.tcver- koopen ofte ftroyen, ofte om me dragen, opte ver- beurte van alle de felve hoe die oock genaemt fou- den mogen wefen, ende van noch thien hondert ponden te vcertich grooten,cnde arbitrale correclie voor de eerfte reyfe, en voor de fweede reyfc op dobbcle boete, cnde daer en bexveu noch ghellraft te worden aenden Lijve naer gllelegentheyt ende vercyfeh der faecken , foo wel vanden Authcur, Schrijver,Drucker als Uyt-gever ende Diftributeur cndc Verkooper van dien. Ende ten eynde 't felve te beter mach worden achtervolcht ende onder- houden, Ordonneren ende ghebieden Wy dat alle Boeck-druckers, waer ende in wat Plaetfen, 't zy buyten ofte binnen de Steden dcfer Geünieerde Provinticn de felve ghefeten ofte woonachtich mochten zijn , ofte oock naermaels mochten ko- men te woonen, dat fy hare Perfoonen, cndc de plaetfë haerder refidentie ende onthoudinge, inde welcke fy hare Perffen hebben aengeftelt, binnen den tijdt van drie dagen naer de publicatie defes, | ende fucceiïivelijck van hare verhuyfinge aen hun-' ne refpedive Magiftraten ende Overicheyt fullen aen geven, ende laten aenteyckencn,op peynevaa interdidie ende verbodt hares Handt-wercks bin- nen defc Geünieerde Provintien , verbeurte van hare PerfTcn ende alle Druck-gereetfchap daer toe fpederende, cnde daer-en-boven een peyne van i drie hondert guldens. Belaflcn ende bevelen Wy alle Magiftraten ende Overicheyden, yedcr inden fijnen tot alle 't geene voorfz is goede ordre teftel- len, behoorlijcke vooriïeninge te doen , ende fchcr- I pelijcken te letten , dat alles in voegen als vooren punduelijcken naer ghekomen moge werden,foi.- der te gedoogen dat yetwes in difrefped vande Rc- geringe, wedcr-waerdicheyt vande Gereformeerde Religie, ofte tot fmact, onrufte ofte ontiteltenifTe ;; vande gemoederen der goede Ingefetenen, cndc f wat meer dele cnde onfe voorige Placaten mochtc | contrarieren, ghedicht, ghefchreven endc in druck ghebracht werdc, ende alles wat van dierghclijcke foortc voor defen al gereets in Druck uytgegeven ende voor handen mochte zijn, ofte naermaels voor den dach mochte komen, dat de felve fondet onderfcheyt ende difilmulatie niet gheveylt, ver- kocht,om gebracht ofte verbrcydet, maer al omme op gehaelt ende in ghetrocken worden ,dat iy-luy- den tot dien eynde mede voor haer fullen ontbie- den alle Bocck-binders endc Boeck-verkoopers, ende de felve onder handt-taftinge als boven ver- plichten, van geen foodanige verboden ghcdruckte Boecken , Rcfolutien, Aden, Gcfchriften ofte Li- bellen te aenvaerdcn,dircdelickoftc indircdelick, door die van haren Huyfgefinne,Winckel-dienaers, ofte andere daer toe geapofteerde Perfoonen, maer datfy de felve aenitonts, die haer ofte die van ha- |
|||||
|
447 Placaten. nBoeck
cnde particulier,de Leden van dien,cnde oock van
Heeren endc Perfoonen in der felvcr dicnft wcfen- de, wertghedifcpureércende bundelingen gheoor- deelc,tot grooten ondicnft van defen Staet,némaer oock gantfch onbehoorlick, fchandcleufelick ende fcditieufelick, de hoochcyt, refped, faem, repu- tatie cnde goeden naemvan Coningen, Republijc- qucn , Princen ende Potentaten vande Nabuerige Landen, ende Minifiers vande felve gheperfrrin- geert,over gehaclt ende gelaflert, waer door foo de hooch-gemeltc Coningen, Republijcqucn, Princen ende Potentaten , cnde de Minifters vande felvc worden geoffenfecrt,ende vanden Staet af-kecrich ghemaeckt, cnde metongenegentheyt tegen den ielven ontfteecken. Dat felfs oock de vermetelheyt cnde perverfi-
teyt van cenige Menfcbendaer toe de overhandt foo ver ghenomen heeft, dat fy haer verder niet en ontfien met den druck gemeen te maecken Propo- fitien, Verbalen, Rapporten, Rcfolutien ende ande- re Acien.Saecken van Staet, endc de gemecne Re- gieringe betreflende, tot merckclijcken ondicnft vanden Lande , voegende noch dickwils tuffchen beyde tot uyt-werekinge van hare quadcintentien, hacr eygenc Invediven cndc verfierfcls die noyt by den Staet gedacht, veel min gerefolvecrt zijn ghe- weeft, ende uyt latende 't gcenc daer nootfaeckc- lijck by hadde behooren te blijven, nergens anders toe ftreckende, als ommc de goede Inghefètenen abufive ende quade impreiïïen tegevcn,hare Ove- richeden , cnde de Leden vande Regieringe deur miiduydingen by de felve verdacht te maecken, endc in kleyi>achtinge te brengen. Waer uyt dan niet als onheyien van alle kanten
itaen te verwachten, het welcke alles niet en be- hoort ghetollercert, maerdacr regens fondcrlinge by dcfe tijden dient voorfien, ende na Rechten cn- de voorgaendc Placaten, Wetten ende gebruyeken van defè voorfz Vcreenichde Nederlanden, belet ende gheftraft te worden. S O O I S Τ, dat Wy by refumptie van onfe voorgaendc Placaten, nae rijpe deliberatie, de Authcurs, Druckers cnde andere Uyt-gevcrs, Verkoopers endc Diflributcurs vande voorfz fcditicufe,calumnieufe,fchandeleuiê ende difïamatoire ghefchriften, hoe die oock ghe- naemt mogen wcfen, ofte hier nae ghenaemt mo- gen werden, mitfgaders vande voorfz Propofitien, Verbalen , Rapporten , Refoluticn ende andere Aden, Saeckcn van Staet, ende des Landts Regie- ringe betreffende, hebben verklacrt, ghelijck Wy wel cxpreilelijck verklaren by defen ttraf baer aen den Lij ve, tot alle plaetfcn ende tijden, waer fy ful- len konnen werden bekomen , achtcrhaclt ende gcattrappeert, Ende hebben Wy voorts naer rijpe deliberatie ende beraetflaginge, van nieuws verbo- den ende geinterdiceert, verbieden endc interdice- ren by defen eencn yegclijckcn, van watStaet, Na- tie , Qualiteyt cnde Conditie de felve fouden mo- ghen wefen, niet alleen qualijck te fpreecken ofte ichrijven vande Wettelijcke Regieringe dcfer Lan- den, de Leden van dien, ende van de Heeren cnde Perfoonen in der felver dicnft wefendc, ende van Magiftraten van Steden ende Plactfen , nemacr oock van Coningen, Republijcqucn,Princen ende Potentaten vande Nabuyrige Landen, ende Mini- iters vande M\e, noch oock eenige ergerlijcke cn- |
|||||
|
----
|
||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||
|
449 TegensargcrHjckc Bbècken,&c. enordreop cdruckett. 450
|
||||||||||||||||||||||
|
η dienile ter liant ghekomen fullen 2ijn, fonder
vemandt daer van ecnige communicatie ofte |
||||||||||||||||||||||
|
maer fecreet gehouden worden by den Officier der
Plaetien daer fy hun fullen bekent maecken. Ende fullen de voorfchreve premien ende vergeldingen aende voorfchreve Officiers in het voorfchreve Cas by ons datelick ende promptelijck worden bctadt, om aende voorfchreve Ontdeckers verhantreyekt te worden, Ordonneren ende bevelen daer omme alle Officieren ende Tuiticieren dien fulcks toe flaet, behoorlijck ende fcherp onderfoeck tcgens de refpedtivc Contraventeurs van defen te doen, de felve te itraffen ende doen ilraffen fonder diffimu- latie ofte conniventie, naer hare forme ende inhou- den van defen ende van onfc voorgaende Placa- ten, geconfidereert Wy fulcks voor den dicnft,ruft ende eenicheyt vanden Staet defer Landen, ende vande iamentlijcke Leden, als oock vande goede Ingefetenen van dien, bevonden hebben alfoo te behooren. Ènde op dat nicmant daer van eenige onwetenheyt ofte ignorantie Cn pretendcre, Ont- bieden ende verfoecken Wy die Heeren Staten, Stadthoudercn , Gecommitteerde Raden, ende Gedeputeerde Staten vande Provintién refpe&ive van Gelderlandt ende 't Graeffchap Zutphcn , Hollandt ende Wefl-Vrieflant, Zcelant, Utrecht, Vrieflandt, Ovcr-YlTel, Stadt Groeningen ende Ommelandcn,ende allen anderen Juflicieren ende Officieren defer Vereenichde Nederlanden, dat fy defen onfe Ordonnantie ende Placaetvan ftonden aen al-omme doen verkondigen, uyt-roepen, pu- bliceren ende affigeren, daer men ghewoonlijck is dufdanige uyt-roepinge,publicatie endeaffixie te doen , Procederende ende doende procederen tc- gens de Contraventeurs ende Overtreders van de- len, ende van onfc voorgaende Placaten,totte voor- fchreve flratTen ende peynen, fonder gratie, ooch- luyckinge, faveur, diiïimularie ofte verdrach. Aldus ghedaën, ghearrefteert , gherenoveere
ende geamplieert, In 's Graven-Hage, onder onfen Contre-Zegcl, Paraphure ende Signature van on- fen Griffier, op den vierden Januarij fcflhien-hon- dert een-en-vijftich. Was gheparapheert, Iacoh Veth,n' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hoochfl-gemelte Heeren Staten Generael. Gc- teeckent, N. Ruyfch. Zijnde op 't Spatiurn ghe~ druckt het Cachet der felver Heeren Staten in roo- den WaiTche. |
||||||||||||||||||||||
|
acn
|
||||||||||||||||||||||
|
openinge te doen,fullen leveren in handen van hare
ecmelde Overicheyt, ofte die geene anderfmts by de felve daer toe fal vvefen gheflelt ende gheordon- neert, op peyne dat die geene ter contrarie bevon- den fullen werden ghedaen, ende noch eenige der voorfz verboden Exemplaren onder hacr te heb- ben , de felve hun-lieden niet alleen af ghenomen, maer felfs ghehoudenfullen werden voorde Au- theurs, Druckers ende Uyt-ilroyers van dien, ende daer over metter daet in apprehenfie gcftelt,omme tot volkomene achterhalinge van die geene, daer meer acn fchuldich mogen zijn, fcherpelickonder- vraccht te werden, ende foo lange in ghepalmt te werden, tot dat de felve uyt gevonden fullen zijn, als wanneer regens de Inventeurs, Dichters ofte Autheurs, Onderhouders, Veylders ende Ommc- dragers van alle de hier vooren verbodene Drucken ende Exemplaren, tot executie defer en voörgaen- dc Placaten gheprocedeert fal werden met alle vi- geur van Juftitie, fonder eenige conniventie, ende dat alles boven verbodt van haer Winckel-neerin- ge, foo fyluyden eenige mochten doen,alle welcke voorfchreve peynen ende boeten voor een derde- part fullen komen ten profijte vanden Officier die d'cxecutie doen fal, ende een derde-part ten behoe- ve vanden Aenbrenger, ende het reilcrende derde- part tot profijte vanden Armen der Plaetfe daer de faceke fal voor vallen, ofte de calangie fal werden gedaen. Wijders wort eencn yegelicken by defen genotificeert ende verwitticht, dat foo wie fal we- ten acn te brengen ende t'ontdecken de Schrijvers, Setters ofte Knechts vande Druckers vande voor- fchreve ergerlijcke, feditieufe,fchandeleufe,calum- nieufe ende diiFamatoirc Gefchriften, ofte anderen die daer met eenichfints fullen zijn bemoeyt ghe- vveeft, ter faecke van gedaen ontdeckinge ,fal ghe- nieten fulcks als naer ghelegentheyt van faecken bevonden fal werden te behooren, ende dat boven fijn aenpart inde voorfchreve penen ende boeten. Ende in ghevalle de voorfchreve Ontdeckers ofte Aenbrengers foude mogen wefen vande Compli- cen , wert hun fulcks boven 't ghenot vande voor- fchreve vereeringe ende aenpart refpeaive,nu voor als dan, ende als dan voor als nu vergeven ende ge- pardonneert, ende fal haren name niet ghemeldt, |
||||||||||||||||||||||
|
<«
|
||||||||||||||||||||||
|
D
|
||||||||||||||||||||||
|
En goetwilUge Lefer ghelieve indacht kh te zijn dat alhier fludieufelijck ende omme pregnante redenen voor ly
|
||||||||||||||||||||||
|
ghegaen zijn de naer volgende Placaten van hare Hoogh Mog. jegens particuliere Boecxkens ende Pafquillen
geèmaneert. Hellen niet te mingoet gevonden het fummier van dien alhier hy memorie te laten volgen. Lfoo wegen Keyferlijcke Majefleyt gethoont ende geklaecht was over feecker Jaflerlijck
, Smaet-Boeck, geintituleert Phylaretis Amynta Codomanni Apologiapro Georgio Popelio Barone 't de Lolkovits&c. ad reges principes c at er of que Chrifliamnominis mort ales Dic<eopoli, apudTheophi- Uum Agathonem, Anno Domini 1606. Daer inne dat fijne Keyferl. Majeft. aen fijne Key- ftrüjcke ende Conincklijcke reputatie, eere ende hoochcyt, fonder eenich fondament, op 't heftighftc acngetaft ende geledeert foude zijn, is by p/acate vanden vijfthienden Junij 1606. het ftroyen, verkoopen, koopen, lefen, copieren, drucken, omdragen ofte behouden van dien op d'ordinaris peynen verboden. 2.. Infgelijcks is by Placate van hare Hoogh Mog. in date den 8 December 16 17. in ghetrocken, ende
op peyne van arbitrale correétie verboden feecker Boecxken, genaernt Weechfchael, omme t'overwegen elOratie van d'Ed: Heer e Dudley Carleton, Ambaffadeur van fijne Konincklickc Majefleyt van Groot Britannien, met belofte van een vereeringe van duyfent guldens, die den Autheur, ende fes hondert guldens die den Drucker foude weten aen te wijfen. |
||||||||||||||||||||||
|
Ff
|
||||||||||||||||||||||
|
3. Opteii
|
||||||||||||||||||||||
|
Placaten-;. ι. Boéck. 18. Tit. ι. Deel.
|
|||||||||||||||
|
451
|
|||||||||||||||
|
452
|
|||||||||||||||
|
3. Opten 24 November 1622. is by hare Hoogh Mogende feecker Placaet geëmaneert,waer by Grotij
Boeck, gheintituleert Verantwoording? vande Wettelijcke Regieringe van Hollandt ende Wefl-Vrieflandt, ?0o| fameus, feditieus en fchandaleus verklaert werdt: met verbodt van 't felve inde Geünieerde Provinciën te brengen, nac drucken, verkoopen, lefen , &c. maer 't felve den Officier aen te gheven en te YCt. branden, &c. 4. Den achtienden Augufli 1624. is infgelijcks by Placate van haere Hooch Mog: voor fameus ende
ondienilich verklaert ièecker Libel, geintituleert Waerachtïch verhaelvande tijdinge gekomen uyt Oofl-indien met het Jacht genaemt de Ha/e in Iunio 1624 in Texel ingekomen, aengaende de confpiratie ontdeckt inde Eylan.- den van Jmboyna, &c. met verbodt van 't felve in den Lande te brengen, nae te drucken, lefen ofte ye- mant ter handen te ilellcn: innehoudende premie van 400 guldens voor den geenen die den Autheur of Drucker fal komen aen te brengen. «5, Op den een-en-twintichflen September 1627. is mede voor fameus ende ondienilich verklaert feecker
Boecxken, geintituleert Eviduis minutum in helium Bohemicum authore Daniele de Viduis, met verboth van't felve na te drucken, verkoopen ofte onder de Luyden te ilroyen, alles op peynen by voorgaende Placa- ten jegens fameufc Libellen geëmancert, 6. By Placate vanden tweeden September 1638. hebben hare Hoogh Mog: voor nul ende van geender
waerde, met verbodt van verkoopen ende diilribueren, verklaert feecker gefchrift van D. Pbilippus Luk. vicus, Predicant tot Maefirkht, gheintituleert Kort vertooch vande uytkomften, ende laetfle difcourfen en woorden ghepaffeert ende gevallen tujfchen de Predkanten vande Gereformeerde Kercke tot Maefirkht, ende de Confpirateun van 'tgrouwelijck verraet tegens de felve Stadt, (§V. Alfoo jegens ordre van 't Landt, ende buyten haere Hoogh Mogende kenniile, ende jegens danck vanden voorfz Predicant foo hy verklaert, gedruckt was, |
|||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollandt.
ir\Egoetwillige Lefergelieve alhier voorgeinfereert te houden de Placaten d'Jnnis 1581. 1584 en 1589 Colum,
**~^211 tot zij incluys: mitfgaders het Placaet vanden J'are 1587. Colum. 43 5. hier boven gedruckt, voor foo velt difponerenjeqens feditieufe Boecken, ende ordre op het drucken fiellen. ι, Placaet vande Hooge Mogende Heeren Staten van Hollandt ende We$~
Vrleflandtj tegens hetfeditieuxfpreecken, het inbrengen, drucken, werkgopen oftefiroyen <van
dderhande argerlijcke ende feditieufe Boecxkens 3 Liedekens, ffic. Ende waer nae alle Drucken hen njoortaenfullen. hebben te reguleren, den \ o, Iwtj 1618. |
|||||||||||||||
|
E Riddcrfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Wcil - Vrieflandt, Repre- fenterende de Staten vanden fclvcn Lan- de , Allen den geenen die dcfen jegenwoordigen fuüen fien ofte hooren lefen , Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfoo niet tegenilaende ver- fcheyden Placaten voor dcfen ghepublicecrt ende verkondicht, eenige curieuie, ongeruite ende twiit- gierige Menfchen, tot Nieuwicheden ende veran- deringe trachtende, hen hebben onderilaen, ende noch dagelijcks onderilaen, verfcheyden fchanda- leufe ende argerlijcke Boccxkens ende Liedekens, Refereyncn, Nieu-maren ende diergelijcke te dich- ten, in drucke ende gefchrifte uyt te geven, ende onder de Ghemeente te ilroyen: oock feditieufe, fa&ieufe ende cal umnieufepropooilen te gebruye- ken, daer by niet alleen onbehoorlijck vande Wct- telijcke Regieringe der Landen in 't generael ende particulier wort ghedifcoureert ende gheoordcelt, maer oock gearbeyt ende onderilaen tuifchen Pro- vinciën , Steden ende Ingefetenen der fclver twiil ende oneenicheyt te maecken,fulcksdat d.'onwe- tende ende onervaren Menfchen, ende den gemee- nen Man daer deur lichtelick tot mifverilant ende fcheuringe gebracht, ende van heure behoorlijcke ende fchuldige plicht, die fy heure Wettelijcke |
|||||||||||||||
|
Overicheyt fchuldich zijn, afgheruckt fouden mo-
gen werden. Ende alfo fulcks in Landen van goe- de Regieringe niet en behoort ghetollereert, maer daer tegens fonderlinge in defe tijden dient voor- fien , ende naer Rechten ende voorgaende Placa- ten , Wetten ende gebruyeken vande Landen van Hollandt ende Weit-Vrieflandt, beleth ende ghe- ilraft te worden. S O O I S Τ , dat Wy nacr voorgaende rijpe deliberatie ende beraedtflagingc, van nieuws verboden ende geinterdiceert hebben, verbieden ende interdiceren by defen eenen yege- lijeken, van wat ilaet, Natie, qualiteyt ende condi- tie d'felve foude mogen wefen, eenige argerlijcke ende feditieufe Boecxkens, Liedekens, Nieu-ma^ ren, fchandaleufc Refereynen ofte andere hoeda- nich die fouden mogen wefen, in geenderhande Talen oft Spraeckcn voortaen binnen de voorfz Landen te brengen, te drucken, nochtc in drucke ofte ghefchrifte laeten uytgaen, te verkoopen ofte ilroyen, ofte omme-dragen, ofte eenige feditieufe ofte calumnieufe propooilen houden, opte verbeur- te vande felve Boecxkens, Liedekens ende andere ghefchriften, ende van noch hondert ponden tot veertien grooten voorde eerile reyfe, ende voor de tweede reyfe op dobbelde boeten, ende arbitrale correclie, ende daer-cn-boven noch gcilraft te wor-
den |
|||||||||||||||
|
" ■' '
|
1 " ■ ■■-■■■
.,-■- ■-.,■
|
|||||||||||||||
|
45 3 Tegens argcrli jcke Boccken
den aendcn Lijve naer gelegentheyt endc vereyfch
der faecken. Ende ten eynde 't felve te beter mach worden achtervolcht ende onderhouden, Verbie- den \vy allen Boeck-druckers binnen d'voorfz Lan. den, voortacn yet te drucken , ofte in druck uyt te laten eaen, ten zy 't felve eeril by onfe Ghecom- mitteerde Raden , ofte den geenen die inde rcfpe- aive Steden daer toe fpccialicken fullen ghcautho- rifeert zijn, verthoont, gevifitecrtende toe gelaten fal zijn, iönder dat nae de felve toelatinge daer yet toe ofte af gedaen fal mogen worden. Ende fullen alle Boeck-druckers gehouden zijn den Exemplacr origineel te houden van alle Boecken ende Aden die fy fullen drucken, ende 't felve aende Gecom- mitteerde Raden over te feynden, al eer cenige van dien uyt gegeven ofte verkocht fullen mogen wer- den , omme te weten wat naemaels daer toe ofte af fal wefen ghedaen. Ende fullen alle Druckers onder heurluyder gedruckte Exemplaren ghehou- den zijn te {tellen heurluyder Name , ende Plaetfe heurluyder refidentie, ende 't Jaer wanneer fulcks is ghedruckt, oock den Autheur ofte Tranflateur van dien, midtfgaders d'Afte van Permiffie inden omilach van 't eerile bladt, mede op peyne voor de eerile reyfe van hondert ponden tot veertich grooten 't pont, cnde verbeurte vande Exempla- ren , ende voor de tweede reyfe van twee hondert gclijcke ponden , ende verbeurte vande Exempla- ren, ende voor de derde reyfe van drie hondert ghe- lijcke ponden , ende bannilTemente uytte voorfz Landen voor den tijdt van thicn Jaren. Ende ten eynde dit alles te beter achtervolcht worde, Or- donneren wy dat alle Druckers inde voorfchreve Landen ghehouden fullen wefen binnen den tijdt van acht dagen nae de Publicatie defer, in handen vanden Magiilraet refpeélive daer fy renderen, te vernieuwen den Eedt van dat fy-luyden hen in al- |
||||||||||||||||
|
3&c enordreop t drucken. 454
les hier nae fullen reguleren, op peyne van t'eJcken
Maent daer nae te verbeuren de fomme van hon- dert ponden tot veertich grooten 't pont, foo lange fy daer van fullen blijven in ghebreecken: Welcke voorfchreve peynen ende boeten voor een derden- deel fullen kommen ten proiïjte vanden Officier die de executie doen fal, een ander derden-deel ten behoeve vanden Aenbrenger , endc 't re (lerende derden-deel ten profljte vande ghemeene iaecke. Ordonneren ende bevelen daer omme allen Offi- cieren ende Jufticiers dien fulcks toe ilaet , be- hoorlijck onderfoeck tegens de Contraventeurs te doen, dTelve te itraffen ende doen ftraffên, ibnder eenigc conniventie,naer forme ende inhouden van dekn onfen Placate. Ende op dat niemant daer van eenige onwetenheyt ofte ignorantie en pre- tenderc, Ontbieden endc bevelen den Prefidenc ende Raden vanden Hoogen Rade , d'Ecrfte ende andere Raden vanden Provincialen Rade, ende al- len anderen juilicicren cnde Officieren defer Lan- den, datfy defe onfe Ordonnantie van Honden aen al omme doen verkondigen, uyt-roepen, publice- ren ende affigeren, daer men ghcwoonlijek is duf- danige uyt-roepingc, publicatie ende affixie te doen, Procederende endc doende procederen te- gens de Contraventeurs cnde Overtreders van de- fen totte voorfz penen, fonder gratie, oochluyckin- ge, faveur,diu*Ïmulatie ofte verdrach.want wy fulex tot dienile vanden Landen hebben bevonden tebe- hooren. Gegeven inden Hage onder onfen Zegel, ende Signature van onfen Secretaris,op den negen- thienden Junij, in 't Jaer duyfcnt fes hondert cnde achthicn. Onder ilondt, Ter Ordonnantie van- de Heeren Staten van Hollandt ende Weit Vrie£ landt. Geteeckent, Λ. Duyck. Zijnde daer op ge- druckt 't Zegel der felver Heeren Staten in rooden WaiTche. |
||||||||||||||||
|
2. Placaet vanden Hoye van Hollandt, waer byghelaïl wertbetTlacaet
wan hare Hoogh Mog. in date dm 3 0 Si ober 16^. hier hoven cokm. 430. gedmekf 3 pm~
Bmlijck^ tObferveren, in date den \%Q$ober 1646. |
||||||||||||||||
|
REDERICK HENRICKbyder
gratie Godts Prince van Orangic, Grave
__ van NaiTau,Meurs,Buyren, Leerdam,&c.
Marquis vander Veer ende Vliffingen, Heere ende
Baron van Breda , der Stadt Grave , ende vanden Lande van Cuyck, Dictz, Grimbergen, Herilall, Warneflongh, Cranendonck, Arlay, Noferoy, Sint Vijth, Daefburch, Polanen, Willemiladt, Nyer- vaert, YiTelftcyn, Sinte Maertenfdijck, Geertruy- denberch,Chaileau Regnard.de Hoogcende Lage Svvaluwe, ende van Naeltwijck, Erf-Burgh-graefT van Antwerpen ende van Bcfancon, Erf-Maer- fchalck van Hollandt, &c. Gouverneur, Capiteyn Generacl endc Admirael, Mitfgaders de Prefident ende Raden over Hollandt, Zcelandt ende Vrief- landt, Ailen den geenen die defen fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt* Alfoo dagelijcks by experien- tie bevonden wert,dat het Placaet by de Ho: Mo: Heeren Staten Generacl der Vereenichde Neder- landen, den derden Ocïober anno feilhien-hondert ncgen-en-dertich ghedaen emaneren , tegens het |
||||||||||||||||
|
maecken, in brengen, drucken, verkoopen offtroy-
en van allerhande ergclijckc endc fcditieufc Boecx- kens ende Liedekens, in geenen deelen behoorlic- ken gcobferveert en wert, maer dat niet tegenftaen- de het felfde Placaet het licentieus drucken ende divulgeren van vele fchandeleufe ende voor den Staet vanden Lande cnde Religie fchadelijckc ge- fchriften van tijde tot tijde meer cnde meer is acn grocyendc, ende gefchapen es eyntciijeken tot ver- der extremiteyten ende fwarighcyden te fullen uyt bcrilen,ten zy daer innc tydelick werde voor- fien. S O O I S Τ, dat Wy om fulcke inconve- nientcn voor te komen, cenenycgclijcken van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, ende fpecialijcken alle Druckers cnde Boeck-verkoopcrs, van wegen d'Hooge Overigheyt willen vermaent ende ghe- waerfchouwt hebben van fich in 't toekomende naer den innehouden van 't voorfchreve Placaet punftuelicken ende precifelicken te reguleren, ge- merekt Wy gemeent zijn 't felfde in allen deelen ilrideüjck te mainteneren, ende tegens de Over- F f ζ treders
|
||||||||||||||||
|
PIacateo-ß. t. Boeck. é S. Tit. é. Deel
|
|||||||||||||||||
|
456*
|
|||||||||||||||||
|
455
|
|||||||||||||||||
|
Bevelende van wegen als boven eenen yegelijcken
hem hier naer te reguleren. Gedaen inden Hacre den achtienden Odober Anno feftien-hondert fes- en-veertich,Ende t'oirkonden 't Zegel van Juftitie hier op gedruckt in Placate. In kenniile Yan my C. Rollandt. |
|||||||||||||||||
|
treders van dien in eonformite' van 't felfde te pro-
cederen. Ende ten eynde niemant hier van igno- rantie en pretendere, Lallen Wy den eerften Deur- waerderdie defebehandichtfalwerden, hiet van naer voorgaende klock-gheflach te doen openbare publicatie ende affixic daer ende fo 't behooren fal. |
|||||||||||||||||
|
Placaec , Tegens allerley argerlijcfy Libellen gefchriften ende ØafquiL
kn) waer by de Hoogbeyt <~õáç Conmgen, RepMtjcquen, Princen en Potentaten <~õáç Nabuy*
rige Landen3mitfgadeYs derfelver refpeiï eenichfints wert geledeert ende geperfiringeert 3 ende'm fpecie jegensftecker Boechgbeintituleert Defenfio Regia pro Carolo primo, &c. In date den \ ã lanuarij 1650. |
|||||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen en Steden van
Hollandt ende Wcft-Vrieflandt, Reprc- fenterende den Staten vanden felven Lande : Allen den geenen die defen je- genwoordigen fullen fien ofte hoorcn lefen, Sa- luyt. DOEN TE WETEN, Alfoo niet tegenftaende; verfcheyde onfe voorgaende Placa- ten al omme inden voorfchreven Lande voor de- fen gepubliceert en verkondicht, de welcke by de- fen worden ghchouden voor vernieuwt, inden fel- ven. Lande worden ghedruckt , gheftroyt , om- ghedragen, of anderfints uytgegeven en ghemcen ghemaeckt alderhande ergerlijcke Libellen, Paf- quillen,Nieuwe-maren, erdichtetSamenTpreec- kingen , Invediven, Lafteringen en andere aen- ftootelijcke Tradaten en Gefchriften , door de welcke gantfeh onbehoorlijck, fchandaleufelijck en oock feditieufelijck de Hoochcyt , refped, faem, reputatie en goeden naem van Coningen, Republijcqucn, Princcn en Potentaten vande na- burige Landen , en Minifters vande felvc werden gheperftringcett, over ghehaelt en gelaftert, waer door foo de hooch-ghedachte Coningen, Repu- blijcqucn, Princcn en Potentaten , en Minifters vande felve werden geoffenfeert ,wanden Staet af- kcerich ghemaeckt, en met ongenegentheyt te- gen den felven öntfteecken, waer uyt dan niet als onhcylcn van alle kanten en ftaen te verwach- ten. Alle het welcke uyt verfcheyde refpeden pervitieus, fchandelijck en fchadelijck by ons wer- dende ingheficn , hebben ghcoordeelt fulcks niet getollerecrt ofte geleden, macr fonderlinge in defe conftitutie van tijdt en faecken met crnft tegen ghegaen te moeten werden. S O O I S Ô , dat wy nae rijpe deliberatie verboden en geinterdiceert hebben, verbieden en interdiceren wel exprelTelijc- kenby defen eenen yeghclijcken van wat Staet, Natie, qualiteyt of conditie de felve foude mogen wefen , eenige foodanige Pafquillen, Libellen, Gedichten, Tradaten of andere dicrghelijcke Ge- fchriften, in wat Tale de felve fouden mogen ghe- ilelt wefen, voortaen binnen defe Landen te bren- gen , drucken, in druck ofte ghefchrifte te laten uyt gaen , te verkoopen, ilroyen, om te dra- gende anderfints ghemcen te maecken,ofte in 't licht te brengen, optc verbeurte van alle de felve Libellen, Gedichten , Tradaten ofte andere dicr- ghelijcke Gefchriften, en daer-en-boven opte boe- ten van vijf hoiidert guldens te verbeuren by de |
|||||||||||||||||
|
Autheurs, Schrijvers, Druckers, Uyt-gevers, Ver-
koopcrs , Stroycrs en Om-dragers vande voor- fchreve ergerlijcke Libellen, Tradatencn Gefchrif- ten, midtfgaders arbitralij eken te werden geftraft voor de eerfte reyfe , en voor de tweede ofte an- dere reyfen op dubbele boeten, en daer-en-boven aenden Lijve gheftraft te worden naevereyfehvan faecken, de voorfchrevc boeten te diftribueren een derden-deel ten profijte vanden Officier die de executie doen fal, een derden-deel ten behoeve vanden Aenbrenger, ende 't refterende derden- deel ten behoeve vanden Armen der plaetfe daerde iaecke fal voor vallen , ofte de calangie fal werden gedaen. Wijders wert een yeder kennelijck ghemaeckt
dat foo wie fal weten t'ontdecken d'Autheurs, Schrijvers, Druckers, Setters ofte Knechts vande Druckers vande voorfchreve ergerlijcke Ghefchrif- ten,ofdiefichdaer met eenichfints fullen hebben bemoeyt, ter faecke vande ghedaen ontdeckinge, voor recompeniè fullen genieten fulex als naer ge- lcgentheydt van faecken fal bevonden werden te behooren. Vorder hebben wy verboden, en verbieden wel
uytdruckelick by defen het drucken, in druck ofte ghefchrifte uyt te laten gaen, te verkoopen, ver- mangelen, itroyen, om te dragen, ofte anderfints ghemeen te maecken feecker Boeck of Tradaet, geintituleert Defenfio Regia pro Carolo primo , &c. in wat Formaet ofte Tale het foude mogen wefen, opte verbeurte vande Exemplaren van 't voorfchre- ve Boeck, midtfgaders de boete van vijf hondert guldens boven arbitrale corredie, t'elcken te ver- beuren by den geenen die tegens het geene voor- fchreve is fal bevonden werden te hebben gedaen, de voorfchreve boeten te diftribueren, in voegen als hier vooren is ghefey t. Ende op dat niemandt daer van eenige omvetenheyt of ignorantie en pre- tendere , ontbieden en bevelen Wy den Stadthou- der, Prefident enRacden inden Hoogenen Pro- vintialen Raden refpedivelijck, midtfgaders allen anderen Jufticieren en Officieren vanden voor- fchreven Lande, dat fy defe onfe Ordonnantie en Placaet van ilonden aen al-ommedoen publice- ren en affigeren , daer men gewoonlijck is dufda- nige publicatie en affixie te doen, Procederende en doen procederen tegens de Contravcnteurs en Overtreders van defen tot de voorfchreve ftraffen en peynen , ionder gratie, ooch-luyckinge, faveur of
|
|||||||||||||||||
|
45 7 Tegens argcrlijcke Boeckenj&c. en ordrc op 'c drucken. 458
f diflimulatie, ofte verdrach, want wy fulcks ten Hage onder onfen grooten Zegele daer aen doen
|
|||||||||||
|
dienfte vanden Lande bevonden hebben te bc-hooren.
|
hangen op den feventhienden Januari) in 't Jacr
ons Heeren fefthien-hondert ende vijftich. On- der ftondt, Ter Ordonnantie vande Staten , Herk' van Beaumont. |
||||||||||
|
Aldus ghedaen ende ghearreileert in 's Graven-
|
|||||||||||
|
DE verdere Placaten vanden Staten ende Hove van Hollandt jegens particuliere Pafqutllen ofte Gefihrifien fuc-
ceffrveHjck geèmaneert, ende op depeynen inde boven-ghedruckte Placaten foo vande Staten Generael als vande Staten van Hollandt geflatueert, verboden, hebben buyten ons oogemerck geacht door den druck ie vernieuwen. Dan op dat degoet-willtge Lefer kennifie hebbe, wekke Boecxkens ende gefchriften by ?iame verboden zijn, hebben defclve alhier in 't korte vervatet. 1. By Placatc vande Staten van Hollandt in date aen feventhienden Oilober 1614. is het feecker Boecx-
ken geintituleert Sybrandi Luberti Refponfio adpietatem Hugonis Grotii voor fameus verklaert, ende als den vcliiant der Landen van Hollandt ende Weft-Vriellandt fchadelijck, in getrocken, met verbodt vande verkoopinge en verftroyinge van dien. 2. By Placate vande Staten van Hollandt, is opten xx Iunij 1618. voor inj uricus Libel verklaert feec-
ker Bocckge genaemt Provifw?iele openinge van verfcheyden faecken,ghefiett inde Remonfirantie vanden Heere Advocaet van Hollandt ende Wefl-Vrieflandt: Met belofte van 500 guldens tot recompenfe voor den ont- decker van den Autheur ofte Drucker. 3. Van gelijcken is by Placate vande Staten van Hollandt in date den xx Juli) ióxx. voor fameus, fe-
ditieus en oproerich verklaert feecker Libel, gheintituleert Nootwendich dijcours ofte vertooch aende Hoogh Mov: Heeren Staten Generael vande Participanten der Oofl-Indijche Compagnie tegens de Bewmthebbers. Is dien- volgens 't verkoopen, nae drucken ende lefen verboden, op peynen inde Placaten iöo by de Staten Ge- nerael, als mede van Hollandt jegens feditieufe Libellen uyt gegeven, gheuatucert,cnde is vier hondert guldens tot premie voor den geenen belooft die den Autheur of Drucker lal konncn aen wijfen. Sijn voorts de Perfoonen vande voorfchreve Bewinthebbers in fpecialc Sauveguarde ende protectie ghc- nomen. 4. Den 19 Januari) i6x6. is by placate vanden Hove van Hollandt verboden te drucken en onder de
Gemeynte te verfpreydcu feecker feditieus Boccxken, geintituleert den Hollandtfchen Apocalipfts. 5. Van ghelijcken is den lefen Februari] 16x6. by placate vanden felven Hove voor fameus en fedi-
tieus verklaert feecker Libel, gheintituleert Β. Μ. facrum generofi ® illufi'ris Hcrois J'ohannis ab Qldenharne- velt, met belofte van een premie van duyfent guldens voorden geenen die den Autheur, Drucker, Ver- kooper oft Uy tilroyer fulcks fal weten aen te brengen dat hy in handen komt. 6. Is voorts opten vierden lunij 1647. wegen den felven Hove by Placate verboden te verkoopen of-
te divulgeren feecker fameus en inj uricus gedicht, geintituleert Peys-gedhht regens den Heere Ambaffadeur Servient. Ende is den Acnbrenger tot een premie belooft hondert ponden te xl. grooten 't iluck. 7. By Placate vanden felven Hove in date den derden Mey 1650. is voor injuricus en fameus Libel ver-
klaert feecker Boecxken, geintituleert JVaerachtige Proceauyrèn gcpleeght tegensJacomina de iVith, Huyfvrou- we vanden Heere Prefident Wijwaerden, met verbodt van 't felve in ceniger wijfc te drucken, verkoopen, ilroyen oft divulgeren, op penen inde Placaten vande Ho: Mog; Heeren Staten Generael defer Verec- nichde Nederlanden tegens de fameufe Libellen geftatucert. 8. 0^\\neqen-en-twintichflen Augufii 1 6 $ o. is by Placate vanden Hove van Hollandt genotificeert
dat foo wie fal weten aen te brengen den Autheur ofte Drucker van feecker fchandaleus Gedicht, ghe- intituleert Blyfchap over de verloffingc van Amflerdam, fulcks dat fy in handen vande Juftitic gheraecken, vereert fal werden met vier en twee hondert guldens rcfpeiitive, 9. Is mcdeby 'Placate vanden voorfchreven Hove in date den een-en-twintichflen Oilober 1650. verbo-
den 't verkoopen en verfpreyden van feecker fchandaleus en feditieus Boccxken , gheintituleert iOnt- fielden Amflerdammer metjijne trouwe waerfchouwinge,Raedt en Antwoort op Bickers beroerte, met belofte van 1000 guldens voor den geenen die den Autheur, en 600 guldens die den Drucker fal weten aen te wij- fen : ende dat den Drucker impuniteyt fal genieten foo hy den Autheur aen brenght. 10. Opten vier-en-twmtichflen April 1652. is by Placate vanden Hove verboden 't drucken, verkoopen
en divulgeren van feecker Boeck, gheintituleert Den hcrfcldcn Leeuw, ofte Difcours over 't ghepaffeerde inde Vercenichde Nederlanden in 't Jacr 16 5 o en 16 5 1. op pcyne inden Placatc van hare Ho: Mo: in date den 4 Januarij 1651 begrepen. 11. Opten eerfien Augufii 1 6 5 2. is by Placate vanden Staten van Hollandt, het drucken, verkoopen,
divulgcrcn,communiceren,oft onder behouden van 't injuricus Pafquil, gheintituleert, Articukn tegens de Louveficynfche //«w;/, verboden: maer wert ghelaft 't felve den Officier ofte Magiftraet aen te brengen. Wert voorts een premie van duyfent ponden te veertien grooten belooft den geenen die den Autheur, Drucker of Uytgever fal weten aen te wijfen. F f -5 ii. Is
|
|||||||||||
|
459 Placateo-/· i.Boeck. i8.Tit. i.Deel.
ix. Is tnedc opten tweeden April é â ■$ y by Placate vandenHove voor fameus,fchandaleus endeca-
lumnieus verklaert feecker Libel, ghedivulgeert onder den Ty tel van Rotterdams Zee-praetge, tuffchen een Coopman, een Borger, ende een stuyrman, innehoudende diverfehecalumnien, ilreckende tot naedeel ende quetftnge vande eere cnde goede reputatie vanden Vice-Admirael Johan Everts: met belofte van vijf hondert guldens voorden ontdecker vanden Autheur, ende æ 50 foo hy den Druckerfuicks weetaen te brengen dat 's in handen vande Juftitie komen. |
||||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Zeelandt.
|
||||||||||||||||
|
D
|
E goei willige Lefer gelieve alhier voor geinfereert te houden het 3 6 Art. vande Placate van Policie van Zeelant,
|
|||||||||||||||
|
hier loven Colum. 3 57 en 3 f8. Als oock V verloth van qualick (preecken tot naedeel vanden Staet ofte Gerefor-
meerde Religie: ende flroyen en maecken vanfoodanige Boecken inden Placate vanden 16 Otloler 164Æ. hier leven Colum. z}6 in 't eynde en x^y gcdruckt. Placaet, Waer hy het innebrengen, druc^en, fyopeç ende verhopen van SqcU
maenfe ende der gelijck^ K/etterfcbe Boecken (verboden veert3 in date dm 2 % Moert 16 5 1.
|
||||||||||||||||
|
ven dien op de boete van hondert guldens voorde
eerde reyfe,en voor de tweede reyfe van twee hon- dert guldens ende arbitrale correöie, naer gelegent- heyt en vereyfeh der faecken. Ende ten eynde het felve beter achtervolcht en onderhouden werde, Verbieden wy mede, dat geene der voorfz Boec- ken en Schriften en fullen uytgegeven, verkocht of ghekocht werden, al waren cue felfs daer nevens gherefutcert of weder-leght, ten zy de felve alvoo- rens, by de Claiien defer Provintie getoonten ghe- apptobeert, daer naer by ons fpecialick toe-gelaten werden:alles op ghelijcke boeten en ftraffen , als hier vooren vermeit is : de felve te appliceren een derde voor den Aenbrenger, een derde voor den Of ficier de calange doende, ende een derde voor den Armen. Ende op dat niemant hier van eenige on- wetentheyt ofte ignorantie en pretendere, hebben wy geotdonneert ende bevolen, gelijck wy ordon- neren ende bevelen bydefen onfen Placate ende Ordonnantie, dat van ilonden aen al-omme hiet van publicatie ende affixie werde gedaen, ende te- gen de Contraventeurs ende overtreders van defen fonder gratie, ooch-luyekinge, faveur, diilimulatie ofte verdrach werde gheprocedcert: Want wy he& felve alfoo bevonden hebben te behooren. Aldus gedaen ter vergaderinge vande wel-gemelte Hec- ren Staten, in 't Hof van Zeelant tot Middelburcb, denzzMeerte 1651. Ter Ordonnantie vande Sta- ten voornoemt. De Brune.
|
||||||||||||||||
|
E Staten des Landts ende Graeflickheyt
van Zeelant, Alfoo tot onfer kenniile ghc- _ komen is dat hier in defe Provintie, geJijck oock elders in gebracht werden verichcyden erger- lijcke ende Godts-laiterlijcke Boecken en Gefchrif- ten, ibo in 't Latijn by Socinum en andere Socini- aenfche geeften ghefchreven, als oock in onfe Ne- derlandtfche Tale over ghefet, ilreckende tot ver- derf en verleydinge vande eenvoudige cnonvafte Menfchen,die noch teerc en ongeoeffende finnen hebbende,de fubtijle en op-gepronckte redenen der Menfchelicke wijfheyt niet konnen tegen ftaen of wederleggen. S O O I S Ô, dat wy, als Voor- forgers en Vocfter-heercn der Inghefetenen defer Provintie.Ampts en gewiiles halven verplicht zijn- de , niet alleen te waken en forge te dragen voor de tijdelijcke welilant derfelver, maer oock voorne- melick dat de zielen van 't verderf behouden, en Godts eere betracht mocht werden, goet ghevon- den hebben daer tegen te voorfien, en dienvolgen- de te verbieden, gelijck wy wel exprelTelick by de- fen onfen Placate verbieden, dat niemant van wat ilact, qualiteyt en conditie de felvc fouden mogen wefen, geene foodanige Boecken of Schriften, of andere behclfende Ketteriche cnde ergerlijckeopi- nien, ilrijdende tegen Godts Woort,of de eere van de Salichmaker des Werclts, hier in defe Provintie fal vermogen te brcngcn,te druckenofte laten uyt- gaen,oock nietkoopen ofte verkoopen, op de ver- beurte vande felve Boecken en Gefchriften, en bo- |
||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
D|£ goet willige Lefer gelieve alhier voor gheinfereert te houden 't gunt uyt het Placaet vanden twee-en-twintich-
fien December fefihien-hondert en achthien, inde Annotatien onder num. <^en n. Colum. 443. Midtfgaders at Placaten op het drucken des Byhels, in date den elfden Decemler fèfthien-hondert twee-en-dertich , thienden Junij fefihien-hondertJeven-en-dertich, endedrie-en-twintichfien Decemler fefihien-hondert negen-en-dertich ,hier loven Colum. 189. 190. 191 en 192. Als oock het Placaet vanden achthienden Ofloler fefihien-hondert fes-en-veertich mede loven Colum, 453 gedruckt. |
||||||||||||||||
|
Placaet,
|
||||||||||||||||
|
x TcgensargerlijckeBoecken,&c. en ordre op't drucken. 4Ó2
Placaet, Verbiedendeeenige JBen ofte JBitaten> op ofte uytgheyolge vande
Nationale Synode wan Dordrecht gevallen, te drucken ofte te doen dmkentfte werkoopen;, buyten
OBroy. Oen \ 6 Mey Anno 1619. |
|||||||||||||||
|
DE Staten Generael der VerecnichdeNe-
derlanden , Allen den geenen die dcfe fullen Tien ofte hooren Jefen , Saluyt . DOEN TE WETEN: Alfoo Wy totbe- houdenifle vande ware Gereformeerde aengheno- mene Chriftelijcke Religie, ende tot wecringe van alle innovatie die eenige Perturbateurs vande ghe- mecne rufte ghetracht hebben buyten alle ghe- woonlijcke Kerckelijcke ordre in te dringen, heb- ben goet ghevonden te convoceren een Nationael Synode : Waer inne door fonderJingc voorfichtig- hcyt ende ghenade van Godt Almachtich, foo verre eenparichlijck is ghehandelt, dat die appa- rentelijck binnen weynige dagen ten eynde fal konnen werden ghebracht: Ende dat over fulcks in tijdts dient voorfien, om alle vordere mifver- ffcuiden te verhoeden , dat gecnige Aden ofte Aditaten aldaer ghevallen, met 't gunt daer van is dependerende, buyten onfe exprefïe ordre en wèrt gedrucktofte verkocht. S O O I S Τ, dat Wy wel expreiTelijck bevelen ende belaften een yeder, wie hy zy, buyten onfen Odroye aen de Scriben des voorfchreve Synodi, op den veerthienden defer vergunt, eenige Aden ofte Aditaten, op ende uyt gevolge vande Synode ghevallen, in 't gheheel ofte |
|||||||||||||||
|
deel binnen defe Vereenichde Nederlanden te
drucken , doen drucken ofte verkoopen, nae te drucken, ofte elders naer ghedruckt in de felve te brengen, om te verkoopen, ofte verkocht te wor- den,op de verbeurte van alle de Exemplaren, ende daer-en-boven een peyne van fes Carolus guldens voor yeder Exemplaer: t'Appliceren een derden- deel daer van tot behoef vanden Officier die de ca- lerigie doen fal, het tweede derden-deel tot behoef vanden Armen,ende het refterende derden-deel tot behoef vande Scriben der voorfz Synodi, ende dat daer en boven arbitralick gecorrigeert ende geilraft fullen worden die geenige die tegens defen onfen bevele ende goede meeninge foodanigc Exempla- ren in defe Vereenichde Nederlanden verkoopen ende brengen fullen. Aldus gedaen ende gearrefleert ter Vergadert η ·
ghe vande Hooch-ghemeltc Heeren Staten Gene- rael , in 's Graven - Hage op den fefthienden Mey Anno fefthien hondert ende ncgenthien. Was gheparapheert, /. van Dorth,Yt' Onder ftont, Ter Ordonnantie van de felve Heeren Staten. Ghe- teeckent, C. Aerffen*
|
|||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Hollandt.
Placaet, Waer by het nae -dmc\en van feecker (jefchrift, gheintituleert,
AVaerachtich en noodich Berichc, &c. door ordre wande Ed: Groot Mog: Heeren Staten
wan Hollandt ende Weft.Vrieflandtghedaen 'm fiellen, opgrootepeynenwerbodenwert3 in date den 28 Augufti 1651. |
|||||||||||||||
|
fffÉ^E Raden overHollandt, Zeelandt ende
Ι Hl]j Vrieflandt. DOEN TE WETEN, f jjgjLs Alfoo wy in ervaringe zijn gekomen, dat
feecker gefchrift, geintkuleert fVaerachtich ende Noodkh Bericht, (fSV. door ordre van haere Ed: Groot Mog: de Heeren Staten van Hollandt ende Weft-Vrieflandt gedaen in ilcllen, nac-ghedruckt is, ende verkocht wert, 't welcke direde is inrijden- de tcgeris voorgaendc Placaten, ende partieulicr- lick jegens de goede intentie vande felve hare Ed: Groot Mogende. S O O I S Τ , dat Wy ver- boden hebben, ende wel expreiTelick verbieden by defen aen alle Drückcrs, Bocck-verkoopcrs, ende allen anderen van wat qualitcyt ofte conditie de felve fouden mogen zijn, het felve na te drucken, verkoopen ofte in eenigerley wijfc te divulgeren, ofte aen yemant anders bekent te maecken, maer foo eenige Exemplaren daer van in haere handen mochten komen, de felve terftont aen den Hove, ofte aen de refpedive Magiftraten daer onder fy |
|||||||||||||||
|
woonen, over te leveren, op peyne van contrarie
bevonden werdende gedaen te hebben, volgens de voorfchreve Placaten, ende oock arbitralijcken ge- corrigeert te werden. Endeopdatdiegeene, de welcke het voorfeyde Noodkh Bericht foude mogen doen drucken, ofte oock ghedruckt hebben, foude mogen werden ontdeckt, Soo ift, dat aen alle die gcenc, die de voorfz Perfoonen, ofte een van dien foude konnen aenwijfen, fulcks dat fy in handen vande Juititiekomen,tot eene vereeringe by defen wert belooft de fomme van duyfent Carolus gul- dens, ende dat daer-en-boven fijn naem fecreet ge- houden fal werden. Laftendc ende ordonnerende voorts , dat den inhouden van defen openbaerlijck ghepubliceert fal werden vande Peuye van 's Gra- ven-Hage, ende alommc daer 't van noode wefen fal, gbeaffigcert. Gedaen inden Rade op den acht- ende - twintichilen Augufti 1 6 5 1. Inkenniiïb van my, Adr .· Pots.
|
|||||||||||||||
|
DEN
|
|||||||||||||||
|
463 Placaten. ï.Boeck. i^.TIt. 4^
DEN NEGENTHIENDEN TYTEL.
Behelfende Placaten jegens Rethorikers, Batement-
fpeelders , Rijffdaers, Loceryen, &cc>
Placaet vanden Ê O Í É Í C K.
Placaet, Waerby verboden werden deCamer^fpelen/E'atementen^LiedeJ^ns^
Cotneèen, Refereynm, BaUden} O'c in date dm %ê Immrij j j j p.
BYDEN Ê 0 Í É Í C Ê.
|
||||||
|
vvoonlick is uyt-roepinge ende publicatie te doene,
ende van onfen t'wegen fcherpelijcken verbieden ende interdiceren een en yegelijcken,van wat ftate, qualiteyt ofte conditie hy zy, Uytlander oft Ön- derfaten , hem voortaen te vervorderen eenichfins te divulgeren, fingen oft fpelen, doen divulgeren, jfingen ofte fpelen* in 't openbaer in Gefelfchap, oft in 't heymelick,eenige Camer-fpelen, Baladen, Lie- dekens , Commedien, Batementen, Refereynen oft andere diergclijcke Schriften, van wat materie ende in wat Tale die fouden mogen wefen, foo wel oude als nieuwe, daer inne gemenght zijn ee- nige queftien, Propofitien oft materien beroerende onfe Religie ofq Geeilelijcke Luyden, 'tzy aen- gaende heure Perfoonen oft Staten. Ende belan- gende den Spelen van Sinne oft Moraliteyt, oft andere dingen, die ghedaen oft gefpeelt worden ter eeren Godts oft van fijnen Heyligen, oft tot verma- kinge ende eerlijcke recreatie vanden Volcke: En fullen die Mxe niet gefpeelt noch gereciteert mo- gen worden, ten zy dat die eerft gevifitecrt zijn by den principaelen Pailoor, Officier ofte Wet vander Plaetfen, daer de voorfeyde Spelen ghefpeelt ende ghereciteert fouden worden, ende vanden felven daer toe oorlof ende confent verkregen hebben, die oock fullen moeten aenmereken ende onderfoec- ken, oft de felve Spelen oft Gcfchriften eenige din- gen in houden, die ecnichfints dire&elijck oft indi- redelijck onie voorfcyde Religie ibuden mogen of | fenderen. Om indien ghevalle die te verbieden | ende interdiceren, gelijck wy die metter daet gein- J terdiceert ende verboden hebben, 'twelck wy oock; verilacn iïadt te grijpen voor die ftomme Spelen, die men heet Verthooningen oft Reprcfentaticn by Perfonnagien, die welcke wy infgelijcks verbie- den, indien fy yet in houden datfoude mogen fchandaliferen oft oiFenderen foo voorfeytis, op peyne dat de gheenc die in eenige vanden punften voorichrevcn gecontravenieert, oft nae dien fy oor- | lof ghehadt hebben yet daer inne verandert oft toe | gevoecht fullen hebben, 't welck foude mogen of | fenderen (ibo wy verflaen ibmmige hier voormaels | gedaen te hebben) fcherpelicken, arbitraerlicken I ende exemplaerlicken geftraft fullen worden na de I gelegcntheyt vander iaeckc: waer op wy oock be- | lailen wel expreifclijcken onfen Officiers ende elc- | ken Rechter behoorlick toeficht ende reguard te | nemen. Ende tot ondethoudenifTe ende obfervane van defen, procedeert ende doet procederen by de- claratie ende executie vande peynen daer inne be- grepen , |
||||||
|
ø/ÅÅ£% Nfen lieven ende getrouwen die Prefident
ß Ipfl I ende Luyden van onfen Rade in Hollant, ^lllj^l Saluyt ende dileclie. AJioo t'onfer kenniiTe gekomen is, dat men in
onfe Landen vanherwaerts-ovete, maeekt, com- poneert ende fpeelt, foo wel by onfe Önderfaten, als andere vreemde ende Üytlandige Perfoonen komende inde felve onfe Landen,diverfche Spelen van Sinne oft Moraliteyt, Camer-ipelen, Batemen- tcn, Rondeelkens, Refereynen, Baladen ende dier- gelijcke,daeruytdickwils fchandalifatie rijft, oft daer inne ghemenght zijn die heylige Schriften, Goddelijcke rnvfterien ende conftitutien, van on- fer Moeder die fieylige Kercke,die fomtijts qualick uyt gcleyt cnde geappliceert worden: Sprceckende oock tot achterdeel ende verfmadenine van eeni- ge Gheeilelijcke Perfonnagien ende Religieufen, daer by 'tgemeene Volck on tfticht, verleydt ende bedrogen wort, 'twelck ontwijfFelickcn, feer peri- keleus ende fchadelick is totter gemeyne welvaert. Ende want men hier voormaels (wefende als doen 't Volck niet foo gecorrumpeert, noch de dwalin- ge foo groot als die nu zijn) niet ibo groote tocficht genomen en heeft op de felve Spelen, Camer-fpe- len, Batementen, Liedekens, Refereynen, Baladen ende Rondeelkens, als 't van noode is in defen jc- genwoordigen tijdt, inden welcken die quade ende gereprobeerde Scclen, dagelijcks lancks foo meer op komen cnde vermenichvuldigen. S O O IS Ô, dat wy defen over ghemerekt,
ende hier op gehadt uwe advijs, ende oock van on- fen anderen Provincialen Raeden van berwaerts- overc, begeerende daer inne te voorfien tot meer- der rufte cnde tranfquilliteyt van onie Önderfaten ende de ghemeyne welvaert, ende om voor te ko- men tot alle 't gcene dat eenichfins 't ghemeyne Volck, ende fonderlinge de fimpele ende jonge Luyden fouden mogen ontdichten. Aenmerc- kende oock dat niet en betaemt die Heylige my- flericn te prophaneren, ende vandc heylige Schrif- ten te mil bruyeken , midts de felve mengelende met weerlijcke ende belachelijcke dingen , die welcke behooren in aller reverentien ende weer- dighey t getradeert ende gehandelt te worden, in- de plactfen ende tijde, cnde by Perfoonen daer toe geordonneert. U ontbieden cnde bevelen wel ern- ilclijck by defen, dat ghy terilont ende fonder ver- treek doet uyt-roepen ende publiceren al omme binnen de Steden ende Plactfen van onfen Lande ende Graeffchappe van Hollandt, daer men ghe- |
||||||
|
*
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Jegens Rethorikers
|
4r66
en - twintichilen dach van Januario vijfthicn-
hondert negen-en-vijftich. Onder ftont gefchre- ven, By den Coninck in fynen Raede. Ende ghe- tecckent, etOverloepe,
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
4^5
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
grepen, fonder cenich vertreck,gunitc oftediflimu-
Iatie. Want ons alfoo gelieft. Gegeven in onfer ftadt van Bruflele,onder onfen
Contre-zegei hier op gedruckt in Placate, den fes- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten van Hollandt.
i. Placaet > in date den negenden Augufii 1587. op 't fehe fubjeB*
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
lijck wy u bevelen ende committeren mits defen,
u terftont te vinden op het Raedthuys alhier inden Hage, ende aldaer naer voorgaende klock-gheilacb, by u roepende den Officier vander Plecke,ift noot, van wegen de Hooge Overicheyt ende Graeffc- lickheyt van Hollant, Zeelant ende Vrieflant,wel fcherpelijcken te verbieden ende interdiceren allen ende yegelijcken Perfoonen wie fy wcfen mogen te gebruyeken eenige publijcque fpelen van Retho* rica, 't zy van S innen, £f ba tementen ofte andere- hoe men die foude mogen noemen, op peyne, dat,» d'Overtreders ofte Contraventeurs van defen, by ons arbitralicken fullen worden gecorrigeert,fondef reguard te nemen op eenige excufe, daer mede de contraventeurs hen in defen ter contrarien fouden mogen behelpen. Van 't welck te doen met diefier aen kleeft, wy u gheven macht, authoritcytende fonderlingh bevel. Bevelende ende belailende den Procureur Generael, den Bailliu ende Magiftraet vanden Hage , midtfgaders allen anderen dien dit aengaen mach, jegens den overtreders van deien te procederen ende doen procederen,fonder diiïimu- latie ofte verdrach. Gegeven inden Hage, onder 't Zegel van Juilitie hier op gedruckt in forme van Placate, den negenden Augufti 1587. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
AU RΙΤ S, gebooren Prince van Oran-
gien, Grave van Naflau, Catzenellebogcii, m Vyanden,Diets,&c. Marquisvandcr Veere endêVüflingen, Heere van S. Vijt, Duef burgh,der Stadt Grave ende vanden Lande van Kuyck, &c. Gouverneur ende Capiteyn Generael ende Admi- rael, midtfgaders den Prefident ende Raden over Hollant, Zeelant ende Vrieflant. Den eerften ge- fwoorenExploideurvande Camerevan den Raede hier op verfocht, Saluy t. Al is 't fo dat wy bemerc- ken, dat door de groote iönden, den toorne ende gramfchap van Godt Almachtich over den Lande ende Ingeietenen wort ontfteeeken ende vermeer- dert met verfcheyden plagen^welcken toorne ende gramfchap fonder alle twijffel niet en fal ceiTeren, ionder ons metleetwefen te verootmoedigen onder de barmhertige handt ende ghenadc des Heeren, nochtans komen wy in ervaringe dat in plactfe van dien,alhier binnen den Hage veel ende verfcheyden aden , oock openbaerlijcken worden ghepleeght, ftreckende meer totydelheyt, dan omme Godts toorne wech te nemen,'t welck niet en behoort ge- tolereert te worden, S O O I S T, dat wy omme daerinne teremedieren,goetenderaetfaem gevon- den hebben u te bevelen ende committeren, ghe- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaet vanden eenden-der tic bfïen f ulij ι 6 ι y. op 't fehe fubjeB*
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
2.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
kers inden name ende van wegen de Hooge Ove-
righeyt wel fcherpeliek te interdiceren ende verbie- den eenigerhande Spelen te fpelen,nict jcgenilaeri- de eenich confent daer toe verkregen. Ende foo yemant contrarie dcfe interdidie poochde te doen, dat hy 't felve fal weder ftaen ende verhinderen, ende anders daer inne voorfien als tegens overtre- ders vande Hooge Overicheyts bevelen, ibnder daerinne verfuymich te wcfen. Ghedaen inden Rade den leften Julij Annofeilhien-hondert ende negenthien. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
; OfFvan Hollandt lettende dat de Bate-
' ment-fpelen ende anderen die by den _J Rethorijckers gefpeelt werdeft,meeft alle ftreckende zijn tot verkortinge ende fchimp tegens Godts Woort,de Religie, ende de Regeeringe van- de Landen, Lafl ende beveelt midts defen wel ex- prelTelijck den Bailliuw van Moniler, Loofduynen ende Wateringe, niet toe te laten dat in eenige Dorpen van fijn Jurifdi&ie werde gefpeelt by eeni- ge Rethorijckers of andere, wat Spelen het oock fouden mogen zijn, maer alle de felve Rethorijc- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaet tegen Tïjjffeleryen en Loteryen y in date den vier-en-tmntichflen
September 16 £i.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandrende Weft-Vrieflandt, Repre- fenterende de Staten vanden felveh Lan- de, Allen den geencn die defen fullen fien otte hooren kien, Saluyt. Alfoo wy hoe langhs noe meer in ervaringe komen, dat eenige baet- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
foeckende Perfoonen, haer vuyl gewin doende met
het oeffenen van Treek, Lot ofte RijfTel-Kramen, het gantfche Landt van Plaetfe tot Plaetfe naer gelegentheyt van Kermiflen, Paerdeoftevrye laer- Marden door treckende,waer door de eenvoudige, ende voor al onvermogende Inghefetenen, ondes G g hope
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten->. ι. Boeck. \ 9. Tit.
|
||||||||||||||||
|
46B
|
||||||||||||||||
|
4Ó7
|
||||||||||||||||
|
cnde boeten refpedive, de eene helft ten behoeve
vanden Armen der plaetfe daer loodanige Lote- ryen ofte RijfFelryen fullen worden gepleecht, en- dfe de wederhelft ten profijte vanden Officier, die de ftooringe van dienende calange doen fal. Ende ten eynde deiè onfe goede meyninge ende ernftige begeerte efTedt fortere, ende alle ende eenyegclijck van onfe Onderfaten ende Ingefetenen weten mo- gen , waer naer fy haer fullen hebben te reguleren, Soo ordonneren Wy, dat defen al omme binnen denvoorfz onfen Lande fal werden ghepubliceert ende geaffigeert daer fulcks behoort, ende te ghe- fchieden ghebruyckelick is. Lailen mede den Pre- fident ende Raden inden Hoogen Rade, ende de Raden inden Hove, midtfgaders onfen Advocaet Fifcael, ende Procureur Generael, ende allen ande- ren Officieren, Jufticiercn ende Onderfaten van- den felven Lande, hen naer den inhouden van de- fen te reguleren,op de penen ende ftrafTcn daerby gheilatueert: Procederende jegens den Overtre- ders ende Contraventeurs van dien met allerigeur ende fonder eenige gunile, faveur,conniventie ofte diifimulatie, alfoo wy fulcks voor den dienil van den Lande bevonden hebben te behooren. Ghe- daen inden Hage onder onfen grooten Zegel in forme van Placaet hier aen ghehangen op den vier- en-twintichflen September des Jaers onfes Hee* ren ende Salichmaeckcrs feilhien-hondcrt twee- ende - vijftich. Ter Ordonnantie vande Staten. Herb1' van Beaumont. |
||||||||||||||||
|
hope van voordeeluyt het Lodt te ontfangen, wer-
den aen ghelockt, omme hare geringe middelen cnde ghelegentheyt, de welcke foudenkonnen cn- de behooren te itrccken tot hare, mitfgaders harer Vrouwen ende Kinderen levens nootdruft cnde onderhout, te hafarderen ende te verquiften, de welcke daer mede in armoede ende ghebreck ver- vallende, tot laile komen vande andere goede Ge- meynte, ofte tot den Bedelfack vervallen. Alle het welcke in eene Republijcque van goede ordre en- de Policie niet gedoocht, maer veel eer geweert be- hoort te worden. SOO I S Τ, dat wy daer te- gcns willende voorfien, allen en eencn yegeüjcken van onfc Onderfaten ende Inghefetenen, van wat ilaet, foorte ofte conditie hy zy, geinterdiceert en- de verboden hebben, gelijck wy defelve interdice- rcn ende verbieden wel expreflelick mits defen, ee- nigc Treek, Lot ofte Rij nel-Kramen op te fetten, te oefFenen ofte te houden , op de verbeurte van alle de Prijfen ende ingrediënten vande felve, mitf- gaders alles dat daer tegens fal wcfen gheteyekent ofte in-gheleyt, cnde noch een boete van vijf hon- dert ponden van veertich grooten ten ponde. Ver- bieden mede allen onfen Onderfaten ende Ingefe- tenen alsvooren, in foodanige Treek, Lot ofteRijf- fel-Kramen haer begeven te trecken, te looten ofte rijflelen in eeniger manieren, op de verbeurte van haer-luydcr opperde Kleet, ende een boete van vijftien ponden als vooren,Teappliceren de voorfz Prijfen, in gheleyde ofte gheteyekende penningen |
||||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Zeelandt.
DE goet-willigc Lefer gelieve alhier voor gherepetcert ende gbeinfereert te houden het 37 Art. vande Policie van
Zeelandt hier loven Colurn. ^tfigedruckt. Placaet op 'tfehe fubjeïl, mede jegens Loteryen en Ttyifeleryen, hopen in Sots*
gappen, 0*c. 'm date den leBen Mey 1646.
|
||||||||||||||||
|
) E Staten 's Landts ende Graeffelickheyts
i van Zeelandt, Allen den gcencn die defe _ fullen fien ofte hooren, Saluyt. Alfoo Wy onderrecht werden , dat, niet tegenftaendc onfe voorgaende Verboden cnde Ordonnantien, in verfchcyden quarticren defcr Provintie, vele info- lentien cnde dertelheden gepleecht werden, in Re- thorijck ende Batcment-fpelen, loopen in Sots- kappen, fchandaleufe verthooningen, ongefchickte ende onnutte propooftcn, ende andere lichtveer- dichcden, dieoock felfs op den Ruft-dach des Hec- ren niet naer-gelaten en werden, waer door de vro- me ge-ergert cnde bedroeft, vele foo oude als Jon- ge Luyden verwildert ende woeilende alfoo Godts toorn over Landt ende Steden gebracht wert: Dat mede op Jaer-Mar&en, KermiiTen ende andere diergelijckc dagen, particuliere Loterijen cndeRij- felcrijen werden aen geftelt,vvaer door de Gemeen- te niet alleen befwaert, maer leelijck cnde merc- kelijck uyt geftreecken wert, flreckende alleenlick tot begrootinge van een deel onnutte Kramers cnde baet-foeckende Landt-loopcrs,diedc pennin- gen vande arme Gemeente uyt den Lande wech- |
||||||||||||||||
|
voeren. SOO hebben wy naer rijpe deliberatie,
om Godts itrafFen ende plagen te voor komen, en- de de behoudeniile van onfe Ingefetenen, foo vele doenelijck is, te procureren ende te vorderen, goet ghevonden by onfen Placatc van nieuws ende an- dermael daer in te voorfien. Verbieden daer omme ende interdiccren by defen, dat nicmant fich ver- vordere eenige diergelijckc Rethorijck cnde Bate- ment-fpelen te plegen , met Sots-kappen langhs Straten en Wegen te loopen, eenige ergerlijcke vertoogen, ydele dertelheden, het zy in woorden ofte gebaer aen te richten. Dat oock niemant, op wat dagen hetfoude mogen wefen, fich en fal on- der-winden , eenige Loterijen ofte Rijffelerijen op te ftellen ofte te pradiferen, alles op pene dat yder een hooft voor hooft, ( boven de verbeurte vande ghereetfehappen, initrumenten ende alle andere goederen ende Waren tot de Loterijen, Rethorijck ende Batement-fpelen refpedivelijck behoorende) voor d'eerfte reyfe verbeuren fal de fomme van vijf en-twintich guldens, voor de tweede vijftich gul· dens, (te bekeeren de twee derde-parten voorden Officier de executie doende, cnde een derde-part ten
|
||||||||||||||||
|
4ÓQ Jegens Lant-loopers, Leproófen, Bedelaers en Dieven. 470
·*·■*- van oppofitie ofte weder-willicheyt de ftercke hant
|
||||||||||||||
|
t
|
||||||||||||||
|
geboden werden. Aldus gedaen ende gcarrefteert
ter Vcrgaderinge vande Ed: Mog: Heeren Staten van Zeelandt, in 't Hoffaldaer tot Middclburgh, den laetilen Mey fefthien-hondert fes-en-veerticb. Ter Ordonnantie vande Staten voornoemt. On- derteeckent, I. de  RU Í E.
|
||||||||||||||
|
revfe op pene van arbitrale corrc&ie. Dies werden
alle Officiers ende Magiftraten daer toe gequalifi- cecrt welfcherpelijckbydefen gelaft alle foodani- oeoneeregelthedentegen te gaen, ende fonder ee- nise ooch luyckinge ofte diffimulatie feytelyckte beletten Sullende haer des noot zijnde van we- gen ons oft onfc Gecommitteerde Raden, in cas |
||||||||||||||
|
DEN TWINTICHSTEN TYTEL.
Vervattende Placaten op 't onderhout vanden Armen;
Item, jegens Egyptenaers5LepLOofen,Bedelaers,Vagehon-
den, Lant - loopers , Verfpieders en Dieven. HET EERSTE DEEL.
Placaet van Keyfer Ê Á R E L.
1. ExtraB uyt het Tlacaet vanden ç OBober 1531- T)ifponerende jegens de
Bedeldryen, mde ordrefiellende op bet onderhout <-vanden Armen,
|
||||||||||||||
|
Aerle by der gratie Godts Roomfch
Keyfer, altijdt vermeerder des Rijcks, Coiiinck van Germanien.van Caitilien, van Leon, van Grenade, van Arragon, van Navarre, van Napels, van Cicillien, van Maulorque, van Sardeyne, vanden Eylanden van Indien, ende vafte Landen der Zee Occeane, Eertz-Hertoge van Ooftenrijck.,Hertoge van Bour- goingien,van Lothier,van Brabant, van Limborch, van Luxenburch, ende van Gelre,Grave van Vlaen- dercn,van Arthoys,van Bourgoinge, Paltz-Grave ende van Hencgouwe, van Hollant, van Zeelandt, van Fcrrette, van Hagenau, van Namen ende van Zutphen, Prince van Zwave, Marck-Grave des Heylichs Rijcx, Heere van Vrieflandt, van Salme, van Mechelen, vander Stadt, Steden ende Lande van Utrecht, Over-YiTel ende Groeningen, ende Dominateur in'Afie ende Afrijcque. Allen den ge- nen die defc tegenwoordige ficn lullen, Saluyt. Allbo om te vooriiene, &c. ÏX.
Ende want de Armen in onfen Landen van her- wacrts-over tegenwoordelijck ende menichvulde- lick over komen in vele grooteren ghetale, dan iy van oudts tijde gewoonlick zijn: ende by experien- tic bevonden wort,dat midts ghedoogende ecnen ycgelijckcn te mendiceren ende AelmoeiTen te bidden, vele faulten ende mefufen daer uyt gebeu- ren, om dies wille datfy henlieden ftellen tot ledic- heyf. (de welcke bcginfel is van alle quaden) ende dat fy ende haer Kinderen geen Ambachten doen nochte andere Neeringe, daer mede fy haer Broot fouden mogen winnen, ende voorts henlieden ge- ven totfnooden ende quaden leven,ende de Doch- ters tot armoede ende miferie, ende tot alle fnoo- dicheyt. Ende hoe wel dat fyjonck, ilerckcnde welvarende van Lijve zijn, fy nochtans by groote importuniteyt extorqueren 't geen des den armen |
||||||||||||||
|
oude Sieckén, Impotenten ende groot ghebreck
hebbende, ghegheven fouden worden. Ende want wy voor onfen vertrecke van defen onfen Landen begceren daer op te remedieren ende regule te ftel- len, tot profijte van der gemeender wclvaert, ende boven al dat de arme fiecke ende andere niet mach-> tich wefende haer Broot te winnen, gevoedt ende onderhouden mogen wcfen, ende nae Godts gebo- den , uyt rechter liefde ende charitate hebben wy gheordonncert ende gheftatueert 't gcene des hier naer volcht. X.
Ecrft, dat niemant het zy Mans oft Vrouwen, henlieden en vorderen van nuvoortaen te bidden, oft aelmoeiTen te bcgecren.by dage oftcby naehte, heymclick nochte 'openbaer, op de Straten, in de Kercken, noch in oft voor die Huvfen vanden goe- den Lieden, in wat manieren dat het zy, op de pey- ne indien yemant die contrarie dede voorde eerfte reyfe gevangen te worden, ende gheftek tot Water ende Broodt, tot difcretie van onfen Officieren, Rcchteren ende Wethouders,oft andere Perfoonen die laft hebben fullen van de% onfer Ordonnantie, in der Plecken daer 't felvc gebeuren foudc, voorde tweede reyfe, van geflraft ende gecorrigeert te wor- den ter difcretie als vooren,uytgcnomen ende hier af gereferveert den Religieuien Mcndicanten, de gevangen ende Lazaruflcn ende Melaetfchcn, de welcke om AelmoeiTen fullen mogen bidden fo fy gewoonlick zijn,hebbende de voorfcydc Lazaruf- fen hare Hoên,Hantfchoenen,Mantels ende ande- re teeckenen ßï datbehoort, op conditie fo wanneer iy haer Water fullen willen maken, dat fy uyt den Volcke gaen fullen, op de pcyne in ghevangeniiïe geftelt te worden te Water ende Broot,ter difcretie als vooren. XI.
. Item, dat geen vreemde ofte ny tland ige Perioo- G g % ncn
|
||||||||||||||
|
lo.Tit, t.Deel. ^j%
geeftelijcke Perfoonen, als Mendicanten ende an-
deren, gediftribueert fullen worden, nadieordinan- tie vanden fondateuren. XVI.
Item, Men fal van nu voortaen in elcke Prochie- Kercke vanden Steden ende Dorpen van onfen Landen,Blocken (lellen, om daer inne te leggen de fecrete AelmoeiTen die de goede Lieden daer ful- len willen doen, de voorfeyde Blocken met drie fleutelen gcflooten zijnde,vanden welcken die Pro chiaen den eenen hebben fal, die Wethouders ee- nen anderen, endeden derden fullen hebben die Gecommitteerde tot der diilributie vander voor- fchreven Charitaten: om uyt den voorfeyden Bloc- ken te nemen die Penningen die daer inne bevon- den fullen weien, foo wanneer dat hen-lieden goet duncken fal. Ende voort fullen by den Officieren ende Wethouders vander Plecken,in elcke Prochie- Kercke ghedeputeert worden een Man van eeren ofte twee, om eens ofte tweemael ter Weecken, ofte foo dickwils als 't van noode wefen fal, voor den Armen inden voorfeyden Kercken omme te gaen. Ende boven dien fullen de voorfeyde Ghe- committeerde in elcke Prochie, eens ter Weecken ofte meer, gaen voor de Huyfen vanden goeden Lieden,endc henlieden om de AelmoeiTen bidden tot fuiientatie vanden voorfz Armen. Endeiiillen de voorfz Gecommitteerde ende Gedeputeerde, f foo wel die geenedie ontfangen, als de geene die 1 AelmoeiTen vanden Armen diflribueren fullen, gehouden wefen in 't eynde van elcker Maent re- keninge te doen van haren ontfangh ende uytghe- ven voor de Officieren ende Wethouders oft haren Gedeputeerden , in openbaren plaetfen, inder te- genwoordicheyt van allen den geenen die aldaer fullen willen komen. XVII.
Item, om dit werek van Charitaten te regeeren ende beleyden, lbo fullen by den Officieren ende Wethouders vanden Steden ende Dorpen gekoo- ren ende ghenomen wrorden feeckere Perfonagien aldaer refidcrende, vanden bequaemften ende beft gequalificeerden: den welcken wy verfoecken en- de ordonneren, datfyom Godts wille ende uyt waerachtige Charitate den laft daer af aen nemen ende aenveerden, ende henlieden reguleren nae de Ordonnantie die henlieden ghegheven fal worden. Ende fullen de voorfeyde Perfonagien alfoo gheko- ren, mogen nemen ende committeren eenen Ont- fanger, om onder henlieden particuliere reeckenin- ge te houden vanden voorfeyden Aelmoeffen,ende van des daer aen kleeft. Ende fullen de voorfeyde Gecommitteerde neeritich onderfoeck doen ofte doen doen,vanden getale,ilatc, qualiteytende con- ditie vanden Armen elck in fijn quartier, van wat Ambacht ende van wat ouderdom fy zijn, van ha- ren laffe van Kinderen, oock wat ghewin fy doen, ofte fouden mogen doen. XVIII.
Item, de voorfeyde Gecommitteerde in elcke Prochie fullen Regiilers houden, ende in den fel- ven klaerlicken fchrijven het ftuck van haer-lieder onderfoeck : Te weten het ghetal vanden Armen in elck Huyfghefin, ende de portie van gelde hen- lieden nootlick bovenware vvinninge, confidentie nemende op hare faculteyt, nootdruft ende laft. Item,
|
|||||
|
471 PIacaten->. ι. Boeck
nen om AelmoeiTen en fullen mogen bidden, op
ghelijcke peyne ende correctie, Behoudelick dat eerbaer Lieden (niet ghewoonlickte bidden, paffe- rende haren wech in Pelgrimage oft andere ver- dienftige wercken) fullen mogen logieren in Gaft- huyfcn ende Godts-huyfen eenen nacht alleenlick, op de peyne als vooren. Ende om by den Mecfters oft Meeilrcffen vanden voorfeyden Gail-huyfen ontfangen te worden, fullen ghehouden wefen te verkrijgen en hemluyden te prcfenteren lijcktckcn vanden Officieren ofte Gecommitteerde tot der charitate, vander Plecken inden welcken fy fullen willen logieren. XII.
Item, dat egeen Arme Lieden en fullen mogen gaen van d'een Stadt ofte Dorp in d'ander, om al- daer te woonen ende refidercn, op die peyne als vooren. Ten ware dat fy by fortuyne van Oorloge, van inundatie, vanden brande oft andere inconve- nientien, tot armoede gekomen waren, ende dat fy daer af behoorlijcken doen blijcken, in welcken ge- valle ende anders niet, men henlieden fal mogen logieren ende Huyfen verhuyren.Ende als van den Armen tegenwoordelijck wefendein onfcn voor- feyden Landen, ende inden felven een Jaer langh gerefideert hebbende, fy fullen aldaer mogen blij- ven in fulcken ilate als fy zijn, ende part ende deel hebben inde AelmoeiTen die aldaer geordonnecrt fullen wefen, fonder te mogen gaen mendiceren nochte Broot bidden, openbaerlicken noch fecrete- licken als vooren. XIII.
Item, dat een yegelijck fijn kinderen groot ofte kleyne, wachten fake gaen rabauwen, mendiceren oft om AelmoeiTen te bidden ,op de peyne als voo- ren,ende die voorfz Kinderen met Roeden ghecor- rigeert te weien , ende anders tot difcretie vanden voorfeyden Officieren ende Wethouders vander Plecken daer 't felve gebeuren foude. X I I 1 I. Item, om de Overtreders van onfe Ordónnan- tien ende Verboden, fulcke als boven te apprchen- deren, fullen by de Officieren ende Wethouders in allen Steden ende Dorpen gheordonneert ende ghedeputeert worden een oft twee Dienaren, ofte meer indien 't noot zy , nae grootheyt vander Plecken. XV.
Ende om te fubvenieren den Armen, Siecken , ende andere, niet machtich wefende haer Broot te winnen, noch ander|5hebbende om op te leven,die bevonden fullen worden woonende in elcke Stadt ofte Dorp in onfen Landen: ordonneren wy dat van allen Charitaten , Tafelen van Huys-Armen, Gaft-huyfcn, Broerfchappen ende andere hebben- de obijten ende diftributien van pro venen ende AelmoeiTen, ghemaeckt fal worden een ghemeene Borffe, om den Armen daer af diilributie te doen, by advijs vanden Mcefters ende Gouverneurs van- den voorfchreven Tafelen vanden Armen vanden Gaft-huyfen ende Broederfchappen, midtfgaders vanden genen die de Officieren ende Wethouders in elcke Stadt, Parochie ofte Dorp fullen willen de- puteren ende committeren tot vorderinge vander Charitate, inder manieren hier nae verklaert. Be- houdelicken dat de AelmoeiTen gefondeert voor |
|||||
|
-
|
||||||||
|
473 Jegens Lant-loopers,Lepr<
XIX.
item de Officieren ende Wethouders by advijs
van notabelen ende eerlicken Perfonagien vander plecke, fullen adviferen in een Borfe te vergaderen ende amaiTeren,alle die AelmoeiTen van watfoorte die zijn, om die Penningen tcdiilribuerenalle YVeecke clck in fijn Prochie,naden getale vanden Armen, terdifcretievanden voorfeyden Gecom- mitteerden, het zy in gelde, Broot, Hout, Kleede- ren oft anderfints : confideratie nemende altijdt op diequalitcyt ende conditie vanden voorfeyden Ar- men. . Endeenfullen den Dronckaerts, Ledich- gangers, Speelders, TuyiTchers noch andere van ge- lijcke conditien geen geit mogen geven,dan alleen Broor, Hout, Kleedcren ende andere nootdruften, om haer Huyfgefin te onderhouden. Ende lullen de quade gheboeften vroom van lijve ende ander- fins wel te paiTe wefende, bedwongen worden te wereken, ende haer winningen t'Huys te brengen, op de pey ne van den aelmoeiTen van der Borfen ge- priveert te wefen,endedaer toe arbitralicken gecor- rigeert te zijne. XX,
Item, dat die fiecke ende krancke Menfchen, en- de ander die uyt haer Logijften niet gaen en kon- nen, oock Vrouwen in't Kindcr-bedde liggende, lullen gevifiteert ende van der AelmoeiTen gheafli- ileert ende voorfien worden van Lijn waet, Slaep- lakenen ende dexfel, van fpijfe, van berhinge ende ander nootdruft. Ende infgelijcks fullen de jonge Weefen ende ghevonden Kinderen vandervoor- fchreve AelmoeiTen ghevoedt ende onderhouden worden. XXI.
Item, Dat van den Kinderen vanden Armen, die welcke voor defe Policien ende Ordonnantien Ledich-gangers waren, levende op rabauwerye, die cenige fullen ter Scholen ghellelt worden, ende een ander om een Ambacht oft ander Negociatie te leeren, ofte de goede Lieden te dienen, ende de geene die Ambacht leeren fullen, fullen op Sonda- gen ende Heylige dagen leeren haren Pater Nofter, haer Geloove, ende degheboden vander Heyliger Kercken, by den Schoolmeefter die daer toe geor- donneert fal worden, ende die welcke hen-lieden des Sondaechs lcyden fal ofte doen leyden tot der Milfen, te preecken ende tot der Vefperen. Ende op dat de voorfeyde Kinderen meer bequaem en- de ghencycht mogen zijn ommc te dienen ende leeren, fullen die Gecommitteerde van der voor- feyder Charitate Ibrge dragen hen-lieden te voor- fien van Kleedcren ende van des fy behoeven ful- len , oock om den felven te doen rey nigen ende cuylTchen vander vuylicheyt, ende ghenefen van der onganficheyt ende fchorftheyt die fy fouden mogen hebben, foo verde als die AelmoeiTen fullen mogen beftrecken. Ende fullen de voorfchreven Officieren, Wethouders ende Gecommitteerde tot der voorfz Charitate doende de voorfeyde Ael- moeiTen, henlieden voegen ende reguleren, foo fy in hare confeientie voor 't belle bevinden fullen te behoorcn. XXII.
Item, dat alle Armen levende vander voorfeyder
AelmoeiTen vandcr Charitaten, fullen ghehouden wefen te dragen een merek ofte lijek-teecken op |
ofeii, Bedekers en Dieven. 474
hare Tabbaerden ter ordonnantien vanden voorfö
Gecommitteerde. X X I II;
Item, dat alle Parochiacncn ende Predicanten in
hare Sermoenen, hoorende Bieclatc, wefende tot 't maecken van Teilamenten ende Ordonnantien vanUytcriteWillen, totwelvaert, onderhoude- niife ende vorderinge van defer Ordonnantien ende wereke van Charitaten, fullen haer uyterile befte doen om den Volcke te exhorteren, induceren ende onderwijfen, van haeren goeden daer te dee- len ende geven, Ende indien die Arme op die Ael- moeiTen levende, hen-lieden tot den voorfeyden Parochianen ofte Predicanten oft andere beklaech- den, dat defe tegenwoordige Ordonnantie hen-lie- den niet en fouden wefen onderhouden: de Voor- feyde Prochiaenen ende Predicanten oft andere en fullen 't felve niet lichtelijcken ghelooven , maer den voorfeyden Armen met goede ende foete woorden vertrooilen, ende den felven fenden tot den Gecommitteerden vander Charitate, om daer inne te voorfien als 't behoorcn fal. Ende foo wie vernemen fal dat die AelmoeiTen vander Charita- te, ghediftribueert ware aen Lieden daer de fehe niet beileet wefen en foude, ofte dat yemandt uyt fchamelheyt ofte uyt fimpelheyt niet en durfde fijn ghebreck ontdecken, fy fullen daer af de Ge- committeerde adverteren op dat fy informatie by henlieden daer op ghenomcn zijnde , daer toe voorfien. X X 1111.
Item, Wy verbieden dat nicmant wie hy zy
hem en voordere ofte prefumere den voorfeyden Rabauwen ofte rabaufteriggen te logieren ofte te herbergen, dan alleenlijcken eenen nacht, op de verbeurte van drie Carolus guldencn,die t'applice- ren een derden-deel tot profijte vanden Acnbren- ger, ende 't furplus tot behoef vanden Admoeiïèn vander Charitate. XXV.
Item, Wy verbieden allen den geenen die by
henlieden oft haren Kinderen vandcr diftributie van den AelmoeiTen ende Charitate genieten ende gebruyeken fullen, voortacn te gaen ende conver- feren in Tavernen, Cabarettcn noch ander gelijcke Plecken: oock het fpel vanden Kegelen i Bollen, Teerlingen, ende ander gelijcke verboden Spelen, op peyne arbitrael. Confentercndc ende ghedoo- gende , dat fy fomtijdts voor recreatie eenen Pot Biers met haren Huyfvrouwen fullen mogen drincken , fonder hem nochtans droncken te drincken. XXVI.
Ende op dat dit tegenwoordich werek van Cha-
ritaten tot eeuwigen dagen onderhouden mach wefen, ter ecren Godts ende tot onderhoudeniflê vanden Armen, hebben wy gheconferiteert ende geordonneert, confentcren ende ordonneren allen onfen Officieren ende Wethouders, ende den Ge- committeerden tot het voorfeyde werek van Cha- ritaten in onfen voorfeyden Landen ende elckvan hen-lieden refpecïivelijcken ter plaetfen van hare bewindt ende adminiftratie: dat fy foo dickwils en- de menichwerven des van noode wefen fal, defe tegenwoordige Ordonnantie fullen mogen meer- deren ende beteren met nieuwe Statuten diefy |
|||||||
|
G g 3 fien
|
||||||||
|
Hacateo-j. t.Boeck
|
476
Gegeven in onfer Stadt van BruiTele, den feven-
ften Oftobris, in 't jaer vijfticn-hondert cen-en-der- tich. Onder gcfchreven; By den Keyfer. Ende^, teeckent, Baudewïjns. |
|||||||||||||||||
|
475
fien ende bekennen fullen te mogen dienen ende
profijteren tot welvaert, vordcringe, onderhoudc- niiTe ende meerderingc van der voorfchreven Charitate. |
||||||||||||||||||
|
2. Placaet, beroerende dat de Heydens ofte Egyptenaren binnen vier dagen
uytden Lande fullen moeten vertrecken. Oen zi Ittlïj l £ 8 $.
|
||||||||||||||||||
|
bliceren ende bevelen, dat allen den geenen 'tzy
Mans ofte Vrouws-perióonen hen feggende ende houdende vander voorfchreven Natie van Egyp- ten te zijn, ende andere heur gefelfehap, volgende ende dragende die Kleedcren die de felve Egypte- naers ghcwoonlijck zijn te dragen, van wat itate ofte conditie die zijn, hen niet en vervorderen te komen binnen den voorfchreven Landen ende Graeffchappe van Hollandt» Ende dat alle die gee- ne die inde voorfchreven Landen jegenwoordelick zijn, 't zy Mans ofte Vrouws-perfoonen, hen daer te vertrecken binnen vier dagen nae de publicatie van defen , iönder nimmermeer inde voorfchre- ven Landen weder te komen hanteren ofte verkec- ren, alleene ofte in ghefelfchap, in Kleedercn van Egyptenaers, ofte anderfints, ende dat op de ver- beurte van lijf en goet. Ende tot onderhoudeniffe van dcfe onfe jegenwoordige Ordonnantie cnde Verbodt, beladen ende bevelen wy den Procureur Generael inden Hove van Hollandt, midtfgaders alle den Hooft-Oiliciers van Juflitie, elcks in fijn bedrijve jegens den overtreders van defen te proce- deren by executie vande voorfchreven peynen, fonder eenige gratie, gunfte, diffimulatie ofte ver- drach. Authoriferendc boven dien de voornoemden Officiers, ende clck van henluyden, mitfgaders al- len anderen Onderfaten nae de expiratie vande voorfchreven vier dagen, den Contraventeurs van defen metter daet aen te taften ende verfeeckeren, ende jegens hen-luyden rechtelijck te procederen foo 't behooren fal, van 't welcke te doene met dat- ter aen kleeft, wy den felven Officiers ende allen anderen geven volkomen macht, authoriteyt ende fonderlinghbevel. Gegeven inden Hage onder 't Zegel van Juftitie hier op ghedruckt in PJacate, den een-en-twintichften Julij vijfticn-hondert drie- ende-tachtich. Onder ftont gefchreven, By fijne Princelijcke Excellentie. Ter Relatie vanden Pre- fidcnt ende Raden over Hollandt, Zeelandt cnde Vrieilant. Ende was ondertcyekent, P. Hanneman. |
||||||||||||||||||
|
ILHELM by der gratie GodtsPrince
vanOrangien, Grave vanNaflau, Marc- quis vander Veere, Vullingen, &c. Als re- presenterende ende ons gedefereert zijnde de Hoo- ge Overicheytvan Hollandt, Zeelandt ende Vrief- landt, Den eerften ghefwooren Exploicteur inden Hove van Hollandt hier op verfocht, Saluyt. Al is 't foo, dat in voorleden tijden by verfcheyden Or- donnantien cnde Placaten ghepublicecrt cnde be- volen is geweeft, dat alle die geene die hen fcyden, hielden ofte reputeerden vander Egyptifcher ofte Heydenfehe Natiën te zijn, ende andere heür ghe- felfchap volgende, ofte dragende de Κ leederen en- de Habijten, die d'voorfz Heydens ofte Egyptena- ren gewoonlijck zijn te dragen, hen teritont fou- den vertrecken ende abfenteren uyt den Landen van herwaerts-ovcr,fonder nimmermeer te mogen weder komen, hanteren noch vcrkeercn, alleen noch in gefelfehap, in Kleedcren van Egyptenaers of anderlints, opte verbeurte van lijf en goet. Des nochtans niet jegenftaende is tot onfer kennüTe gekomen, dat veeJe ende diverfche Perfooncn, hen leggende ofte uyt ghevende vande voorfz Natie te weien , hen wederomme vervordert hebben in grooten getale , oock met ghewecr te komen ende vcrkeercn inde voorfz Landen van Hollandt, hen onthoudende ende logerende ten Platten Landen, in diverfche Dorpen, doende grooten ovcrlaft, ver- druckinge ende gheweldt den goeden Onderfaten vanden voorfz Landen, 'twelckfacckenzijnvan feer quaden cxcmpele, die wy niet en begeeren te lijden , maer daer inne voorfien, tot verlichtinge vande voorfz Onderfaten ende Inghefetenen. S O O IS Τ, dat wy 't fclve aenghefien u ontbie- den ende bevelen by defen, dat ghy tcrilontende fonder vertreck u tranfporteert alomme binnen der Steden ende Plaetfen vanden Landen ende Graef- fchappe van Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt, daer men ghcwoonlijck is uytroepinge cnde publi- catie te doen, cnde aldaer van onient wegen te pu- |
||||||||||||||||||
|
3. Ordre op 'tfchotmen en bedelen der Leprofen· den 13 OSober 1 586.
|
||||||||||||||||||
|
vanLeprofen,Ketelboeters,KramersmctMaerfen,
Glaes-verkoopers, Spil-vcrkoopers, Sulpher-pric- mers, Saerge-verkoopers, InÓt-verkoopers, Lakcn- verkoopers, Krijt-verkoopers, Quackfalvers, ende diergelijcke Landt-loopers, daer door de felve Lan- den ende de gemecne fake, gcraecken in diverfche inconvenientien, Ende bevonden dat eenige vande voorfz Leprofen vuyl gefchouwt zijnde,haer-lieder Brieven van Leprofie by ftcrfte,tranfport, ende an- ders komen in handen Yan andere Perfoonen, dan dact
|
||||||||||||||||||
|
;AURITIUS ghebooren Prince van
Orangien, Grave van Naflau, Catzcnelle- m,._^rrJ hoge, Vyanden, Diets, &c. Marquis van- der Veere ende Vliifingcn, Heere van Sint Vijth, Daefburch, der Stadt Grave ende vanden Lande van Cuyck, Sec. Gouverneur 5 Capitcyn Generael cnde Admiracl, mitfgaders den Prefident cnde Ra- den over Hol landt, Zeelant ende Vrieilant. Alfoo wy ghcadverteert zijn, dat in defc Landen komen cnde converferen diverfche Verfpiers,onder deckfel |
||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||
|
^^^^^
|
|||||||||||||||||
|
477 Jegens Latit-ioopers, Leproofen, Bedelaers en Dieven. 478
die voortaen Leprofcn ghefchouwt fullen wórden,
|
|||||||||||||||||
|
komende vande fchouwe, ofte derwaerts gaende
omme fuyver gefchouwt te worden, gehouden ful- len wefen te dragende tekenen der Leproofen s te weten,een Vlieger opteborft.ecn Klappc indehanr, meteen Hoct op 't hooft bek 1 eet meteenen witten Bandt, brcet twee vingeren, fonder eenige Mcflen ofte Geweer te dragen, op pene indien yemant be- vonden wort contrarie gcdaen te hebben, indien fy Leprofen zijn , gevangen ende wel ilrengelijck ge- geeifelt ende gebannen te worden uyte voorfz Lan- den op haer lijf, ende indien fy geen Leprofen be- vonden worden, op pene vande Galge. Dat voorts alle Leproofen hen niet onthoudende binnen de Huyfendacr toe geordonneert, fullen ghehouden wefen alle vier Jaren te komen tot Haerlem by den ghefwooren Schouwers, met Certificatie van hare ouderdom vande Wethouders daerfy haer woon- iladt houdende zijn , endc laten hen van nieuws fchouwcn cnde haer Brieven vernieuwen, ende voor de vernieuwinge vande Brieven te betalen, volgende 't recht daer toe van outs ftaende. Dat van nu voort aen gheen Ketel-boetcrs, Cramers, Glaes-verkoopers, Spil-verkoopers, Schoelappers, Sulpher - priemers, Sargie - verkoopers, Laccken- verkoopers, Krijt-verkoopers, Quackfalvers cnde diergelijcke Landt-loopcrs, buyten de Landen van Hollandt, Zeelandt ende Weft-Vrieflant gebooren cnde woonachtich,en fullen mogen gaen noch con- verferen inden felven Landen,endc de genedie van binnen 's Landts zijn, fullen met haer Koopman- fchap allcenlijck mogen ftacn binnen de plaetfen daerfy woonachtich zijn ,iönderte loopen langes de Landen. Welverftacnde nochtans, dat alfuJckc Perfoonen, indien fy woonachtich zijn in eenige Dorpen, fullen mogen komen inde nacile Steden ofte andere Plaetfen, daer men Marét-dagen houdt naeft van hare refidentie, op pene van die con trarie van defen bevonden fullen worden gedaen te heb- ben , van confifcatie van hare Maerien cnde Koop- manfehappen , ende daer toe wel ilrengelijck ghe- gecflelt,ende daer-en-boven fonder andere inditien op denbanckgeworpen,ende ter rigourcufe torture geleyt te worden. Ontbieden daer omme ende be- velen allen onfen Officieren, Jufticicren, Dienaren ende Onderfaten, jegens den overtreders van de- fen te procederen ende doen procederen tot exe- cutie vande voorlz penen, ibnder eenige diifimu- latie ofte verdrach. Gegeven inden Hage, onder 't Zegel van Juftitie hier op gcdrucktin iorme van Placate,den 13 OftobrisA0, 1586. Onder ftont ge- fchreven, By mijnen Hceren den Gouverneur,Pre- fident en Raden over Hollant, Zeelant ende Vrief- lant. Ende was onder-getckent, D. l. de Woerden. |
|||||||||||||||||
|
perfoonen hen vervorderen, uyt krachte vande fel-
ve Brieven te gaen bedelen over de Landen, bene- mende ende fruftrerende midts dien den rechten armen Leproofen vande AelmoeiTen die fy bchoo- ren te genieten. Dat mede de geencn die hen dra- een als Leprofen , dagelijcks in reyfen endc komen inde Lcproos-huyfen, daer innefy nieten zijn aen- gcnomen, tot gro'otc verachteringe cnde belaftinge vande Lcproos-huyfen, endccenige ten Platten Lande hen blijven onthoudende ende bedelende, 't vvelck fulcx niet en behoort. SOO IST,dat wy geordonneert ende gcftatuecrt hebben, Ordon- neren ende ftatueren mits defen, Dat van nu voort- aen binnen der Stede van Haerlem ofte daer on- trent , inde Leprofie daer de proeve ghcdaen wort, geen Uytheemfche Perfoonen, Mannen ofte Vrou- vvenbuyten den Lande van Hollant, Zeelant ende Vrieflant gebooren ofte woonachtich, geadmitteert en fullen worden totter fchouwe, 't zy dat fy fuy- ver ofte vuyl begeeren gefchouwt te worden. Endc dat allen den geenen die binnen den voorfz Lan- den vanHollandt, Zeelandt ende Weft-Vrieflandt woonachtich zijn, willende reyfen totte voorfz proeve, daer toe oock niet en fullen worden gead- mitteert , ten zy dat fy by hen hebben ende aldaer verthoonen Certificatien vanden Steden daer inne fy woonachtich zijn,dat fy aldaer Inwoonders zijn, ende hoe lange fy daerghewoont hebben, ende de geene die woonachtich zijn in eenige Dorpen ende te proeve komen, gehouden fullen wefen gelijcke Certificatie te brengen vanden Hooft ofte Crimi- neel Officiers vanden Dorpen ende Plecken in den voorfz Landen van daerfy komen. Belaftendeende ordonnerende over fulcx de Gecommitteerde totte voorfz proeve, anders geene Perfoonen te admitte- ren,op pene van arbitralicken gecorrigeert ende ge- ftraft te worden. Ordonnerende mede dat van nu voortaen egeene Leproofen, Mannen oft Vrouwen en fullen mogen gaen, komen, blij ven ofte conver- feren in eenige bcflooten Steden, ofte de Leproos- huyfcn daer buy ten ilaendc, daer fy niet woonach- tich zijn, nochte gaen bedelen ten Platten Lande, maer fullen blijven inde Leprofien vande Steden ofte vande quartieren daer fy woonachtich zijn ge- weeft ,fonder dat den Meefters vande felve Lepro- fien yemantdaer toe ofte anders fullen oorlof geven oft confentcren, oock onder deckfel van correcter ilraffinge, met verfendinge ofte banningfehap ofte anderfints,maer indien fy eenige Leprofcn van me- fufen willen corrigeren,'tfelve fullen fy mogen doen by incarceratic,vangeniife,ftcllinge tot Water cnde Broot, ofte dicrgelijcke punitic, ende dat binnen de Leprofien van elcx haere refidentie. Dat de geene |
|||||||||||||||||
|
4. Placaet, Beroerende de Vagebonden >en andere Landt Mopers , in date
dmnj'terden Mey 1588.
Dit Placaet is fonder eenige veranderinge gerenoveert den 18 lunij 1 5 9 1.
|
|||||||||||||||||
|
bourch, der Stadt Grave ende vanden Landenvan
Cuyck, &c. Gouverneur, Capiteyn Generael endc Admirael, mitfgaders die Prefident ende Racden over Hollant, Zeelant cnde Vrieflant, Den eerftcn ghe-
|
|||||||||||||||||
|
Α U RΙΤ S, gebooren Prince van Oran-
gien, Grave van NaiTau, Catzenellebogen, _. . Vyanden , Dietz, &c. Marquis vander Veer endc Wingen, Heer van Sint Vijth, Daef- |
|||||||||||||||||
|
mTit. ι. Deel. 480 j
ten, ofte by fcytelijcke wegen den voorfchreven !
Officieren, heuren Dienaren ende Sarganten refi, I fleerden, ofte poochden te grieven ofte mifdoen Soo authoriferen wy hen met Klock-gheflach ofte ; anderfints daer jegens te verfien, hen flerck maec- kende ende hulpe te nemen van d'Onderfaten, dat fy d'overhant mogen behouden, ende indien die voorfz Officieren, heure Dienaers, ofte andere Affiflenten quetflen , eenige vande voorfchreve wederfpannigen, fullen dies aengaende van alle peynen ende breucken vry ende ontlafl wefen en- de blijven, fonder yet te verbeuren, foo wel jegens de Juflitie, als jegens den Vrienden en Magen vanden gcenen die alibo gequetfl lullen wefen ,a{ waer 't oockfoo, datter die doot nae volchde. Or- donneren ende ftatueren voorts, dat van nu voort- acn gheen Ketelboeters, Cramers, Glaes-verkoo- pers, Spil-verkoopers, Schoe-lappers , Sulpher- priemers , Sarge-verkoopers, Quackfalvers, ende diergelijcke Landtloopers buyten den Lande van Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt gebooren en- de woonachtich, en fullen mogen gaen noch cem- verferen inden felven Lande, ende die geenen die van binnen 's Landts zijn, fullen met heure Coop- manfehappe alleenlijck mogen ftaen binnen den Plaetfen daer fy woonachtich Zijn, fonder te loo- pen langhs den Landen, welverfiaendé nochtans dat alfulcke Perfoonen indien fy woonachtich 2ijn in eenige Dorpen,fullen mogen komen inde naefte Steden ofte andere Plaetfen» daer men Marck-da- gen houdt, naefl gelegen heure woonplaetfen ofte refidentie, op peynen jegens de gheenen die con- trarie van defen gedaen fal hebben, van confifcatie van heurluyder Marfchen ende Coopmanfcbap- pen, ende daer en boven wel flrcngelijcken gegeef- lelt te werden, ende fonder eenige andere judiêlen, ter bancke ende rigoureufe torturen geleyt te wer- den. Ordonneren ende flatueren voorts, dat alle Leproofen binnen den voorfchrevcn Landen hen fullen reguleren nae volgende ónfen Placate ende Ordonnantie van dateden derthienden Oétobris vijfthien - hondert fes - ende - tachtich left-leden, 't welck wy mits defen houden voor gerenoveert, ende willen dat d'inhouden van dien precifelijck onderhouden ende geobferveert fal werden, fonder eenige infraÖie. Ontbieden ende beveelen daer omme allen onfen Officieren, Juflicieren, Diena- ren ende Onderfaten , jegens den overtreders te procederen tot executie vande vootfz peynen, fon- der ecnich verdrach ofte difïimulatie. Ghegheven inden Hage onder 't Zegel van
Juflitie hier op ghedruckt in forme van Pla- cate, den vierden Mey anno viifthien-hondert acht - ende - tachtentich. Onder ftondt gefchre- ven, By mijnen Heeren den Gouverneur, Prefi· dent ende Raeden over Hollandt , Zeelandt, ende Vrieflandt. Ende wras onderteyekent, E, Hanmman, Hebbende een op gedtuckt Cachet in rooden Waflche. |
|||||
|
479 Placaten. i.Boeck.
ghefwooten Exploi&ier vander Camerc vanden
Rade hier op verfocht, Saluyt. Alfoo wy ghcinfor- meert zijn dat binnen defe Landen ende Graeffe- lickheytvan Hollant ende Weft-Vrieflant daghe- lijcks komen verkceren ende vergaderen verfchey- de Vagebonden, Ledich-gangers, Befpieders ende Quaetdoenders, foo onder deckfel van Leproofen, KeteJboeters , Cramers met Marfchen, Glas-ver- koopers, Spil-verkoopers, Sulpher-priemers, Incl- verkoopers, Laecken-verkoopers, Quackfalvers, ende diergelijcke Lant-loopers, daer deur de voor- fchreve Landen ende de gemeene faecke gheraec- ken in drverfche inconvenienten,fwaricheden, op- preiïien, gewelt ende overlail vanden goeden On- deruiten ten Platten Lande, mitfgaders vande rey- iende ende paiferende Coopman ende anderen, ende omme daer jegens te voorfien inden Jaere vijfthien-hondert vier-en-tachtich ende vijfthien- hondert fes-en-tachtich, feeckere Placaten ende Ordonnantien ghemaeckt zijn gheweeil, die tot noch toe niet wel ghcobferveert en zijn gheweeil, Sulcks dat dagelijcks noch meerder inconvenien- ten, verraderyen en overlaft vanden Inghefetenen gefchapen zijn te rijfen, 't welck niet en behoort getollereert te werden- S O O I S T, dat Wy willende daer inne verfien , ende den goeden On- derfaten der voorfchrevcn Landen van alle fcha- den, gewelt ende overlaft preferveren, U by defe η laften, beveelen ende committeren te trecken al- ommebinnen den Landen van Hollantende Weft- Vrieflant, ter plaetfen daer men ghewoonelijckis publicatie ende uy t-roepinge te doen, ende aldaer fcherpelijck te verbieden ende interdiceren, dat niemant van wat flate, qualiteyt ofte conditie hy wefen mach, hem en vervordere inde voorfchreve Landen van Hollandt ende Wefl-Vrieflandt te gaen hanteeren nochte verkeeren, 't zy in Steden ofte daerbuyten,ten platten Lande teerende.ende levende opten Huyfman, fonder te betaelen, op pcyne vande Galge. Ordonnerende ende bevelen- de den Procureur Generael, mitfgaders allen Rech- leren, Officieren, ende den geencn vanden Vafal- len vanden felven Landen, dat fy-luyden aen ta- ilen ende apprehenderen allen Ledich-gangers, Vagebonden ende allen anderen die fy-luyden bevinden fullen teerende ende foulerende den Ar- men Huyfluyden ofte anderen, midtfgaders alle Brant-ftichters , Roovers , Straet-fchenders ende Befpieders, ende die ghedreycht hebben Brant te {lichten, waer, ofte in wat Plaetfen dattet zy, ghe- privilegeert ofte niet ghepriνilegeert , ende over fulcke Gevangen fcherpe endc Criminele Juflitie te doen, ten exemple van een yegelijck, nae vol- gende de Placaten in voortijden daer op gemaeckt, ende tot meer malen ghepubliceert, fonder eenige diffimulatic, ooch-luyekinge ofte verdrach, op pey- ne van hunne OfFicien refpe&ivelijck gheprivcert, ende daer en boven arbitraiijeken ghecorrigeert te werden. Ende indien die voorfchreve Delinquan- teJi ende mifdadigen eenige yergaderinge maeck- |
|||||
|
$. Placa^
|
|||||
|
Jegens Lant-loopers, Leproofen, Bedelaers en Dieven. '482,
Placaet vande Heeren Staten van Hollandt ende Wefl - Vrieflandt, te-
vens den Vagabonden, Bedelaers, Dieven 3 Landt-looiers ende andere qudetdoenders. Naer moorgaende advijs mande Frefidenten ende Kaden manden Hoogen ende Provincialen Kaden manden mom-fc Landen', gemaeckt ende gearrefleert den 16 Decembris anno 1505· |
||||||||||
|
481
5·
|
||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weft-Vrieflandt,reprefen- terende de Staten vanden felven Lande. DOEN TE WETEN, dat wy tot onfen graoten leetwefcn zijn vernemende dat bin- nen de voorfchreve Landen van Hollandt ende Weit-Vrieflandt,foo wel in beilooten Steden, als inde opene Plaetfen ende ten Platten Lande , de Ingefetencn grootelijcks worden befchadight, deur de fecr grootc menichte van dieveryen die daghe- lijcks zijn gebeurende, meelt alle met opbreeckin- ge van Huyfen, met foo grooten fortfe, gheweldt ofte fub tij lheyt, datter qualicken eenige Huyfen konnen worden ghevonden, die daer van fouden mogen wefen bevrijt. Ende dat wy verftaen dat- tet meeften deel vande Dieven hen 's daechs met Bedelen zijn genecrende, om onder 't pretext van dien te capteren ende te verfpieden occafie ende ghelcgentheyt van tijdt ende plaetfe, omme hare voor genomen dieveryen te plegen. Alle 't welck caufeert niet alleen groot naedeel voor den waren Armen , maer oock een fecr groote ongherufthey t onder den Ingefetencn der voorfz Landen. Ende naer alle apparentie (indien daer inne niet promp- telijck en worde voorficn) metter tijdt veel argere inconvenienten daer uyt fouden ftaen te verwach- ten, ibnder dat hier tegens behoorlijck wort gepro- cedeert met ftraffinge van alfulcke quaet-doen- ders, foo deur dien vele van onie Officieren niet foo goeden devoir zijn doende, omme de voorfz Mifdoenders te achterhalen, als dat de felve ach- terhaeltendc te Rechte gcltelt zijnde, niet bchoor- lickcn ten exempel van anderen werden gheitraft, fulcks als de gemeene rufte ende des Landts wel- varen is vereyfehende. S O O I S Τ, dat Wy begeerende hier inne te voorfien, fulcks dat in toe- komende tijden d'ïngefetenen vande voorfchreve Landen tegens de voorfchreve dieveryen mogen zijn bevrijt, Ecrft ende al vooren daer op ghehadt hebbende het advijs van onfen lieven ende getrou- wen, de Prefidcnten ende Raedcn vanden Hoogen ende Provincialen Raden van Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt, met rijpe deliberatie van Raede: Hebben gcilatueert ende geordonneert, ilatucren ende ordonneren voor een eeuwich Edi& midts defen. I.
Eerft, dat alle de gcene 'tzy Mannen ofte Vrou- wen, die gcibnts Lichaems gaen bedelen, ofte ach- ter Lande loopen, in Steden ofte ten platten Lan- de , ghchouden fullen zijn binnen twee dagen nae de publicatie van defen te vertrecken uyten Lan- de van Hollandt ende Weit- Vrieflandt, ofte hen aen ghevcn ende bekent te maeckenby den Offi- cier ofte fijne Gecommitteerde, ter plaetfe daer iy fullen meenen met arbeyden ofte met haer Am- bacht haer koft te winnen, hen verklarende wie fy zij n, van waer iy zij n, wat hare handelinge is, en- |
||||||||||
|
de oock defignerendc haer Logement daer fy haer
fullen over nacht onthouden, Ende voorts verfoec- ken admuTie ofte toclatinge om een dach twee ofte drie hare Aclmifle te mogen bidden, ende midde- ler-tijdt haer voorfien van werek by den cencn Meeilcr ofte den anderen, of in eenigen dienlt te Water ofte te Lande te begeven, 't welck by den Officier ofte fijne gecommitteerde af geilagcn ofte gheconfentcert fal mogen worden ten hoochilen voor drie dagen,cnde in gevalle van confent,fal daer van fchriftelick befcheyt geven. II.
Ende by foo verre fyluyden ter fclver plaetfe haer
niet en iouden konnen ter neder flcllen , ofte Hantwerck vinden, nae hare ghelcgentheyt, fullen hebben te inquireren ende ondervragen tot welcke andere plaetfe fy beft fouden mogen ghcraecken, 't welck fy ghehouden fullen zijn den felven Ofli- cier weder aen te dienen, ende van hem te verkrij- gen fchriftelick befcheyt, om binnen fecckcrcn tijt haer aldaer te mogen tranfporteren,alwacr fy gear- rivcert zijnde, hen van ghelijcken aende Oflicicr ofte fijne Gecommitteerde fullen bekent maken, ende vcrfocckcn admiifie, waer van dat haer oock (inghevallcvan confent) fchriftelick befcheyt fal worden gegeven, fonderdat fy van daer fullen mo- gen vertrecken op andere plactfen,tcn ware omme redenen ende met confent vanden felven Offi- cier , ende dat mede in voegen ende manieren als vooren. III.
Gelijck mede al 'tiêlve fullen hebben ce achter-
volgen die nae de publicatie van defen hier te Lan- de lullencomen, die gehouden fullen zijn ter plaet- fe van hare acnkomite aenden Officier aldaer, ofte fijne Gecommitteerde haer bekent te maecken, ende verfoeck doen, omme vorder te mogen rey- fen, ende daer toe mede blijeke verkrijgen, inhou- dende de plaetfe daer iy hen fullen willen begeven, ende den tijdt binnen den welckcn fy hare reyfèn fullen moeten volbrengen, op penedatin ghevalle eeniec vande felve Vagabonden ende Bedelaers be- vonden worden te gaen bedelen , of ledich achter Lande te loopen in Steden ofte ten platten Lande, fonder behoorlijck befcheyt te hebben als vooren, de felve voorde ecrite reyfe geapprehendcert,cndc ter ordonnantie vande Wet inde gevanckcniiTc ge- geeflelt fullen worden, ende dacr-en-bovcn bclafl: binnen twee dagen te trecken uyten voorfchreven Lande van Hollandt ende Weit-Vrieflandt, daer van hen oock befcheyt mede gegeven fal worden, omme middeler-tijdt te mogen pafieren. Efide foo iy nae de voorfz twee dagen weder bevonden worden, fullen als dan openbaerlicken ghegcelTelt ende uyt Hollandt ende Wcit-Vricflant gebannen worden, op pene van andcrmael openbacrlick ghc- gceiTclt, gebrant-tcyekent,ende op gelijcke pcyncn gebannen te worden. Η h Ende
|
||||||||||
|
Placatea^. i.Boeck. 20.Tit, t. Deel.
|
|||||||||||||
|
4S4
|
|||||||||||||
|
48a
|
|||||||||||||
|
ren ofte diergelijcke Lantloopers inde Landen van
Hollant ende Weft-Vrieflant mogen komen ofte blijven,op pene dat fy daer over voor de eerfte reyfe openbaerlijck ghegeeflelt ende uytte Landen van Hollandt ende Vrieilandt ghebannen, ende voor de tweede reyfe andermael gegeeffelt,gebranteyckent ende opte Galge uytte voorfz Landen ghebannen fullen worden. X.
Soo wie bevonden fal worden eenige dieverïie
gecommitteert te hebben, fal voor de eerfte reyfe in't openbaer itrengelijck worden ghegeeflelt ende gebrant-mercl:, voor de tweede reyfe andermael ge- geeflelt, gebrant-mercl ende gebannen uyten lande van Hollant ende Weft-Vrieflant, op pene van we- derom gcgeciTelt, gebrant-mercl: ende gebannen te worden by den Gerechte daer de felve ghevangen fullen worden: Niet tegenftaende 't voorgaende vonniffe ende banniffement by den Hove ofte by een ander Ggrechte foude mogen wefen gedecre- teert. Welcke executie allen Rechters by defen fpe- cialicken wort ghelaft ende bevolen, ende voor de derde reyfe fal de Delinquant fonder eenige conni- ventie metter koorde,fulcx datter dedoot na volcht geilraft worden, met confifcatie van goederen, ten ware omme de enormiteyt vande eerfte ofte twee- de dieverie,ofte om de menichfuldicheyt van diver- fche dieveryen by hem gepleecht,de Rechter worde gemoveert de felve fwaerder,ofte oock metter doot te doen flraffen , voor de eerile ofte tweede reyfe, ende dit al in Ampele dieveryen,die niet en zijn ge- qualificeert ofte vermengt met eenich gewelt,valf heyt,huyfbraecke, Ree-roof, Zee-roof, Brant-roof, berovinge van Molens ofte Sluyien,oft andere dier- gelijcke omitandicheden, 't fey t befwarende. XI.
Maer foo veel de dieverye aengaet, die met ge-
welt ofte huyf brake gefchieden', ofte anders fulcks als vooren gequalificeert zijn,Hebben wy geordon- neert ende geftatueert, ordonneren ende ftatueren mits defen, dat ib wie bevonden fal worden fooda- nige gcqualificeerde dieveryen ofte roveryen ghe- committeert, ofte yemant 't fijn afgedwongen te hebben, 'tzy op 's Heeren ilraten, in Huys, ofte tot eenige andere plaetfe. Item, de gene die bevonden fal worden met opbrekinge van Huyfen, Wincke- len, Pack-huyfen, Schuyren, Schepen, Schuyten ofte andere befloten Erven ofte Plaetfen, yemandt 't zijn benomen te hebben, terilont fonder eenige conniventie ofte diflimulatie gheilraft fal worden metter koorde, ofte anders fvvaerder naer exigcntie vander faecke, fulex datter in allen gevalle de doot na volcht, met confifcatie van goederen,ibnder ee- nige verfchooninge toe te laten,of fy van hare eerfte ofte meer dieveryen worden achterhaelt,endcof fy de deuren, venfteren, dack ofte glafen,ofte eenich ander onftereker gedeelte vande huyfen opgebro- ken, deurboort ofte ondergraven mochten hebben, ofte datteteen Lanthuys ofte eenich vervallen ofte onilerck Huys mochte wefen. Alle 't welck wy vcr- ftaen oock plaetfe te hebben,al ift dat de felve huys- brekers hare voor genomen dievcrie niet en hebben volbracht,maer over 't breken doende ware geweeft. XII.
Item, foo wie bevonden fal worden eens anders
Beeft ofte Beeften,'t zy Paerden,Runderë,Schapen ofte
|
|||||||||||||
|
IIII.
|
|||||||||||||
|
Ende by foo verre uytte examinatie ende onder-
foeck vande voorfz Vagabunden ende Bedclaers ecnige inditienrefulteren, ofte dat de felve geen fuf- fifantc redenen van haren handel, wandel ende converfatie engeven,fullende felve ter torture ge- leyt, en naer exigcntie vander fake geilraft worden. V.
Sullen voorts de Bedelaers ende Vagabunden
hier te Lande ghebooren , die fwack ende onbe- quaem zijn om te wercken, hen "binnen twee da- gen nae de publicatie van defen tranfporteren, ter plaetfe daer fy van daen zijn, ofte daer fy hen meeft onthouden hebben, alwaer fy haer onderhoudt ful- len mogen foecken met AeJmiflb te bidden, midts daer toe vanden Magiftraetaldacr hebbende fchrif- telick befcheyt, 't welck van drie Maendcn tot drie Maenden fal worden vernieuwt, fonder dat fy van daer fullen vertrecken ofte gaen, om in andere Ste- den ofte Dorpen te bedelen, op peyne van voor de eerfte mael gefet op worden te Water ende Broot totdifcretie van,Wethouderen,voor de tweede rey- fe gegeeiTeltendcghebannen te worden, op peyne van andermaelopenbaerlicken gegeeflelt,gebrant- teyckent ende op ghelijcke peynen ghebannen te worden. VI.
Sullen mede de vreemde ende uytheemfche Be-
delaers die onbequaem zijn te wercken,achter Lan- de loopende ende bedelende, ghehouden zijn bin- nen drie dagen nae de publicatie van defen te ver- trecken uyt Hollant ende Weit-Vrieflant, op ghe- lijcke peyne als tegens den kloecke Vagabunden ende Bedelaers hier vooren is geordonneert. VIL
Sullen oock gecne Ketel-boeters, Sulpher-prie-
mers,Kuypers, Schoen-lappers, Kramers, Leproo- fen, Quackfal vers, Dcecken, Rattekruy t,ende Plec- ken-uyt-verkoopers, ende diergelijcke hoe die fou- de mogen wefen, nochte in Steden, nochte ten platten Lande mogen gaen bedelen, nochte oock ten platten Lande hare Neeringeofte Handtwerck exerceren, ten ware eenigederfclver binnen de Ste- den ofte Dorpen van Hollant ende WeftSVrieflant woonden, die totte exercitie van hare voorfz Nee- ringe, ende niet tot bedelen ten platten Lande ghe- admitteert fullen worden, mits daer toe hebbende fchriftelickbefcheyt vande Magiftraet haerder refi- dentie, welck befcheyt alleenlicken duyren fal fes Maenden, op pene van mede geilraft te worden als de kloecke Vagebonden ende Bedelaers, VIII.
Ende ibo daer Ambachts-kinderen zijn die haer
koft met wercken nieten konden verdienen, die fullen oock hebben te blijven in hare Stadt ofte plaetfe daer fy haer Ambacht doen, alwaer fy hare Aelmiffen by de Huyfenfullen gaen foecken, met haer hebbende befcheyt vanden Officier, ofte fijne Gecommitteerde, daer by haer fulex na goede on- derrichtinge van hare winfte ende conditie fal we- fen geaccordeert, ten zy dat anders by de Magiftra- ten vander plaetfe aldaer op 't onderhout van fulcke kinderen voorfien ware, daer nae dat fy hun fullen hebben te reguleren, IX.
Infgelijcks en fullen gene Heydenen,Egyptena-
|
|||||||||||||
|
■f
|
||||||||||||||||
|
485 Jegens Lant-loopers, Leproofen, Bedelaers en Dieven. 48 6
XVL
|
||||||||||||||||
|
ofte Verekens, een ofte meer, wech gedreven, ghe
flacht ofte anders ontftolen te hebben, lal infgelijcx metter doot ende confifcatie van goederen geftraft worden,iönder dat hem fal verfchoonen 't gene hier vooren van fimpele dieveryen gefeyt is. XIII. Ende alfoo de voorfz dieveryen fecr worden ghe-
voet ende aen gehouden, deur dien eenige Perlbo- ncn om haer giericheyt ende onbchoorlick gewins wille mette voorfz Dieven verftant zijn hebbende, ende hen-lieden de gheftoolen goederen tot vilen prijfe afnemen. Soo iil dat wy alfulcke Perlöonen niet anders willen geacht hebben dan als Compli- cen ende Medeftanders vande voorfz Dieven. Hebben over fulcks geordonneert, datfo wie voort- acn bevonden fal worden de gheftoolen goederen over ghenomen te hebben, vande geene die fy wi- ftcn,ofte blijckelick behoorde te weten, Dieven te wefen, ende de felve geftolen te hebben,'t zy onder deckfel van koop, mangelinge, beleeninge ofte ee- nige andere handelinge, hoedanich die loude mo- gen wefen, alwaer 't oock deur de derde hant, ofte dat fy de geftolen goederen om haer profijts wille hebben helpen helen, ibnder eenige verfchooninge ghcilraft fullen worden voor de eerfte reyfe met geeilèlinge,brant-teyckeninge ende banniflement uyt Hollandt endeWeft-Vrieilandt, ende voorde tweede reylè metter doot ende confifcatie van goe- deren, 't welck wy oock verftaen plaetfe te hebben inden genen die de felve Perfoonen wetende op ge- houden, gelogeert ende ontfangen, ofte de geftolen goederen verborgen gehouden fullen hebben, XIIII. Ende ten eynde de felve Dieven,gewelders ende
Huys-breeckers te beter mogen worden ontdeckt, foo verklaren wy genoech te welèn,omme de gene die daervan fufpect fullen zijn, te brengen ter tor- ture ende fcharper examinatie ,dat fy gefonts Lijfs fullen hebben ghebedelt, ofte oock fondcr bedelen ledich gegacn, fonder tckonnen verklarende mid- delen daer by fy lullen hebben geleeft. XV.
Verklaren oock dat foo wie eenigen Dief ofte
Dieven ,ofte haer-lieder aenhouders endeheelders komt te ontdecken,fulcks dat die ofte eenige van dien by den Officiers bekomen mogen worden, de felve indien iy vande Complicen ofte Medegefellen der Dieven zijn, alle heure dieveryen fullen wefen vergeven, ende andere geen Dieven, Heelders ofte Complicen zijnde, daer over met een redelicke Penninck fullen worden vereert tot difcretie van- den Gerechte der plaetfe dacr 't vallen fal. |
||||||||||||||||
|
Ende by foo verre eenige der voorfz Dieven by
den Huyf heer ofte yemandt van fijn Familie des nachts op 't feyt bevonden zijnde, doot ghcflagen ofte gequetft worden,fo verftaen wy dat daer mede niet mifdaen ofte verbeurt fal zijn» XVII. Ende ten eynde de voorfz Bedelaers, Vagabön-
den ende Dieven te beter uytte Landen gheweert, achterhaelt ende geftraft mogen worden. Soo wil- len wy dat alle Rechters, hebbende hooge Jurif- didic, foo in Steden als ten Platten Landen , de voorfz Bedelaers, Vagabonden ende Dieven daer tegens banniflement by defen wort gheftatueert, fullen bannen uyt Hollandt ende Weft-Vrieilandr, daer toe wy de felve by defen fpeciaiicken authori- feren , fonder dat 't felve ghetrocken ial worden in confequentie, XVIII.
Tot gelijcken eynde laften wy allen den Schou-
ten vande Dorpen,dat fy by abfentie vande Hooft- Officier fullen apprehendcren alle Vagabunden, Huyf brekers ende Dieven die fy in hare bedxijve fullen vinden, ende dat fy de felve gevangen zijn- de , des anderen daechs fullen leveren in handen vande Hooft-Offlcier van 't felve quartier. XIX.
Ende belaften voorts allen Officieren tegens de
voorfchreve Vagabonden, Dieven ende Huyf bre- kers , alle middelen te foecken, ommede felve te achterhalen ende te apprehendcren, ende (onder- linge by avont ende des nachts te vifitcren de ftra- ten, de felve te beletten, van ghelijckcn herbergen ende fufpecre plaetfèn te onderibecken. Ende voorts in cas yan apprehenfie in alle neerfticheyt daer tegens te procederen, te examineren ,endc te rechte te ftcllcn. XX.
Ende ten eynde 't inhouden van defen alomme
mach worden gheobfetvcert, ende nicmandt dacr van ignorantie en pretendcre: Laften ende ordon- neren wy dat defen alomme fal worden ghepübli- ceert ende verkondicht, daer men ghcwoonlijck is publicatie te doen. Ontbieden voorts allen Offi- cieren, Jufticieren ende Dienaren, datfyJuyden te- gens den overtreders van dien procederen als voo- ren, ende den quaetdoenders doen ftrafïen fonder eenige gunftc, faveur ofte diiumulatic ter contra- rie, want wy 't (ehe tot dienfte vanden Lande alfoo bevonden hebben tebehooren. Gegeven in 's Gra- ven-Hage onder onfen Zegel hier op ghedruckt in Placate den 16 Decembris 1595. |
||||||||||||||||
|
Dit Placaet is ly den Hove van Hollant naer voorgaende attaché daer op gedecerneert, geordonneert te renoveren
op den 18 September 1597. en is over fulex gepubliceert inde refpetlive Steden vanHollant binnen de felve Maenté |
||||||||||||||||
|
6- Placaten vanden 19 Martij 1614. (gerenoyeert den 4 Maert 163 o.)
ende evanden \ % Mey 1649. jegens Bedelaers; Vagabonden en Bedekryen.
|
||||||||||||||||
|
!ERidderfchap,EdSen ende Steden van
1 Hollandt ende Weft-Vriellant, Reprefen- ... terende de Staten vanden felven Lande. DOEN TE WETEN, dat Wy toe onfen |
||||||||||||||||
|
grooten leetwefen zijn vernemende,dat binnen de
voorfz Landen van Hollandt ende Weft-Vrieflanr, iöo wel in beflooten Steden, als iniönderheyt in openc Plaetfen en ten platten Lande de Bedela- Hh ζ ryen
|
||||||||||||||||
|
FlacaterL-/. é. Boeck. 20. Tit, é. Deel
|
|||||||||||||||
|
m
|
|||||||||||||||
|
4B7
ryen ten hoochftcn aen nemen ende vermeerde-
|
|||||||||||||||
|
teeckent, ende op ghelijcke peynen ghebannen te
werden. III.
Ende by lbo verre uytte exami natiën ende on-
derfoeck vande voorfchreve Vagabonden en Bede- laers eenige inditien refulteren , of dat de felve geen fuffiiante reden van haren handel, wandel en converfatie en geven, fullen de felve ter torture ge- leydt, en naer exigentie vander faecke gheftraft worden. 1111.
Sullen voorts de Bedelaers ende Vagabonden
hier te Lande ghebooren , die fwack ende onbe- quaem zijn omme te wereken , hen binnen twee dagen na de publicatie van delen tranfporteren ter plaetfe daer fy van daen zijn, of daer fy hen meeft onthouden hebben, alwaerfy haer onderhoudt ful- len mogen foecken naer de ordre aldaer gebruyekt, fonder dat fy van daer fullen vertrecken ofte gaen, om in andere Steden ofte Dorpen te bedelen , op peyne van voor de eerite mael ghefet te werden te Water en te Broot, tot difcretie vande Wethoude- ren.voor de tweede reyfe gegeeiTelt ende gebannen te werden, op peyne van andermael openbaerlijck gegeeiTelt, gebrant-teyekent,ende op gelijcke pey- nen gebannen te werden. V.
Sullen voorts mede de vreemde ende Uy theem-
fche Bedelaers die onbequaem zijn te wereken, achter Lande loopende, ende bedelende, ghehou- den zijn binnen 3 vier dagen nae de publicatie van defen te vertrecken uyt Hollant ende Weft-Vrief- landt, op gelijcke pene als tegen den kloecken Va- gabonden ende Bedelaers hier vooren is gheor- donneert. VI.
Sullen geeneKetel-boeters, Sulpher-priemers,
Kuypers, Schoc-lappers, Cramers, Leproofen, Quackfalvers, Dcecken, Ratte-kruyt ende Pleck- uy t-verkoopers, ende diergelijcke , hoe die foudeu mogen genoemt wefen, noch in Steden, noch ten platten Lande mogen gaen bedelen , nochte oock ten Platten Lande haer Neeringe ende Hantwerck exerceren, ten ware eenige der felver binnen de Steden of Dorpen van Hollandt ende Welt-Vrief- lant woonden, die tot de exercitie van hare voorfz Neeringe, en niet tot bedelen ten platten Lande fullen gheadmitteert werden,midts daer toe heb- bende befcheyt vande Magiftract haerder rcfiden- tie fulcks als vooren, wclck befcheyt alleenlijck duyren fal fes Maenden, op peyne van mede ghe- ftraft te werden als de kloecke Vagabonden ende Bedelaers. VII.
Ende 4 alfoo daer Ambachts-kinderen zijn, die
haer koft met wereken niet en konnen verdienen, die fullen oock hebben te blijven in hare Stadt ofte Plaetfe daer fy haer Ambacht doen, alwaer fy luy- den hen reguleren fuUen na de ordre aldaer wefen- de, 5 fonder nochtans langhs de Huyfente mogen gaen hedekn, maer fullen de Magiflraten op 't onderhoudt vande arme Ambachts-tingers joodanigen ordre feilen, als fy naer haere Staats ghelegentheyt dienfligh fullen vinden, VIII.
Verbieden voorts alle andere Kinderen 6 inde Steden
|
|||||||||||||||
|
ren
|
niet alleen tot naedeel vande ware Armen,
|
||||||||||||||
|
maer oock tot grooten ovcrlaft vande Ingefetenen
der voorfz Landen, te meer alfoo men dagelijcks bevindt dat vele de Bedelaryen exerceren, om te beter occafie te hebben tot het ftelen, eenige haer oock niet en ontfien de Inghefetenen met brant- ilichtinge te dreygen, en andere manieren van ex- torfien te ghebruyeken. S O O IS Ô , dat Wy bcgeerende hier inne by vernieuwinge van onle voorgaende Placaten ende Refolutien te voorfien, fulcks dat in toekomende tijden d'Inghefetenen vande voorfz Landen van foodanige overlaft moch- ten zijn bevrijdt, eetil ende alvoorens daerop ghe- hadt hebbende het advijs van onfen lieven ende getrouwen de Prefident en Raden in Hollant,Zee- lant ende ïVefl - Vrieflant, met rijpe deliberatie van Rade hebben van nieuws geftatueert ende gheor- donneert, ftatueren ende ordonneren vooreen eeu- wich' Edid midts defen die Poinden hier naer vol- gende . I.
E erft, dat alle die geene 't zy Mannen oft Vrou-
wen , die ghefonts Lichaems gacn bedelen, ofte achter Lande loopen 'm Steden of ten platten Lan- de , ghehouden fullen zijn binnen é vier dagen nae de publicatie van defen te vertrecken uyten Lande van Hollandt ende WeiVVrieilandt, ofte hen aen- geven ende bekent maeckenby den Officier of fijn Gecommitteerde , ter plaetfe daer fy fullen mee- nen met Arbeyden, ofte met haer Ambacht haer koft te winnen, ofte aenden ghecnen die inde Ste- den daer toe fullen zijn ghedeputeert, hen verkla- rende wie fy zijn, van waer fy zijn, watharehande- lingeis, ende oockdefignerendehaer Logement daer fy haer fullen over nacht onthouden, en voorts verfoeckende admiffie ende toelatinge , om een dach twee ofte drie aldaer te mogen verblijven,ibn- der nochtans rniddelertijt te bedelen. II. %
Gelijck mede al 't felve fullen hebben te achter- volgen die na de publicatie van defen inde Landen fullen komen, die gehouden fullen zijn, ter plaetfe van hare aenkomfte aenden Officier ofte Gecom- mitteerde aldaer haer bekent te maecken, en ver- foeckdoen, omme vorder te mogen reyfen, ende daer toe mede ibodanigen blijeke als vooren krij- gen , inhoudende de plaetfe daer fy hun fullen willen begeven, ende den tijdt binnen den welc- ken fy hare reyfen fullen moeten volbrengen , op peyne, dat in ghevalle eenige van de felve Vage- bonden ende Bcdelaers bevonden werden te gaen bedelen, of fonder behoorlijck befcheyt als vooren, ledich achter Lande loopen in Steden of ten Plat- ten Lande, de felve voor de eerfte reyfe gheap- prehendeert, cnde ter Ordonnantie vande Wet inde gevanckeniffe ghegeeffclt fullen werden, en- de daer~cn-bovcn bclaft binnen twee dagen te ver- trecken uy tte voorfz Landen van Hollandt ende Wcft-Vriellandt, daer van hen mede befcheyt fal werden gegeven, omme middeler-tijdt te mogen paiferen, en foo fy nae de voorfchreve twee dagen weder bevonden lullen werden , als dan openbaer- lijck ghegcelTelt, ende uyt Hollandt ende Weft- Vrieilandt ghebannen te werden , op peyne van andermael openbaerlijck ghegcelTelt, ghebrant- |
|||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
|
öofeii, Bedelaers en Dieven. 490
fiderende, geauthorifeert ende ghemachticht, om
de voorfz Vagabonden ende Bedelaers te appre- henderen ende te leveren aenden Hooft-Officier als vooren^ XV.
Interdiceren voorts alle Schippers, Schuyt-vocr- ders ende Wagenacrs, haer onthoudende in defc Landen, ofte de felve frequenterende eenige Bede- laers , hen-luyden voor fulcks bekent zijnde, ofte met reden fufped zijnde van Bedelarije, te nemen in hare Schepen, Schuyten, ofte op hare Wagens, ende te brengen inden Lande van Hollandt ende Weft- Vrieilandt, óp peyne van drie gulden te be- talen op yeder Bedelaer, en daer en boven de felve t'haren koften wederom te moeten brengen uytte felve Landen. XVI.
Ende fo wie ter caufe van 't ledich gaen ofte van Bedelarye eens uy t dele Landen ghefeyt, ofte daer uyt ghcleyt zijnde, wederom daer in komt, willen wy dat ftrengelijckcn fal werden gcgeciTelt fonder eenige diffimulatie. XVII.
Ende dit alles onvermindert de Keuren ende Or- donnantien die by de Magiilraten vande Steden ofte oock ten platten Lande aireede zijn gemaeckt, ofte als noch gemaeckt foudcn mogen werden tot naerder weeringe vandc voorfz Bedelarye, die wy willen dat onderhouden fullen werden , ende haer eflëét forteren, mits dat de felve den inhouden van defen Placate niet en contrarieten. XVIII. Alle Banniflementen ter faecke van ledich gaen ofte Bedelarye fullen gefchieden uytten Lande van Hollandt ende Weit-Vrieflandti daer toe de Rech- ters foo inde Steden als ten platten Lande by defen fpecialicken werden geauthorifeert, fonder dat het felve getrocken fal werden in confequentic. XIX.
Verltaen voorts alle 't gcenc hier vooren jegens Mans-perfooncn defen contrarierendc is gbeita- tueert, oock plaetfe te hebben jegens Vrouw- perfooncn, Jongcrs en Kinderen die contraventie doende. Ende ten eynde 't inhouden van defen al omme
mach werden gheobferveert, en niemant daer van ignorantie en pretendere, Laiten ende ordonneren wy, dat defen al omme fal werden ghepubliccert ende iz^eaffigeert, daer men ghewoonlick is publi- catie ende affixie te doen. Ontbieden voorts alle Officieren, Jufticiercn en Dienaren, dat fy-luyden jegens de Overtreders van dien procederen als voo- ren, ende den quactdoenders doenilraffen fonder eenige gunfte, faveur of diffimulatie ter contrarie, want wy 't felve tot dienftc vanden Lande alfoo bevonden hebben te behooren. Gegeven inden Hage onder onfen Zegele hier op ghcdruckt den twaelfden Mey fcilien-hondert negen-en-veertich. Ter Ordonnantie vande Staten 13 HerM; van Beaumont. |
|||||||||||
|
4&9 jegens Lant-loopers, Lepr
Steden of ten platten Lande te bedelen ,op peyne
dat de felve Kinderen oudt zijnde boven de acht Taren, een Maent tijdts ofte langer fullen werden ieleyt te Wateren te Bröot, b J IX. Bevelende d'Ouders van alle de felve Kinderen,
foo boven als beneden dacht Jaren oudt zijnde, en de Perfoonen daer de felve logeren, goede acht en fcherpe toeficht te nemen, dat de felve Kinde- ren niet en gaen bedelen, op pene dat de felve Ou- ders ende andere daer de Kinderen logeren fullen, werden geiTxaft, als offy felve de bedelaryehadden iicexerceert. b X. InfgeJijcks en fullen gecne Heydenen, Egypte-
naren,oftediergelijcke Landtloopersinden Lande van Hollandt ende Weit-Vrieilandt mogen komen ofblijven, op peyne dat fy daer over voor de cerite reyfe opcnbaerlijck ghegeciTelt, ende uyten Lande van Hollandt ende Weit-Vrieilandt gebannen, en- de voor de tweede reyfe andermael gegeeilelt, ge- brant-teyekent, ende op de galge uytte voorfz Lan- den gebannen fullen werden. XI.
Gebieden voorts alleLandt-Droften, dat iy tot fuyveringh van 't Platte Landt alle 7 acht dagen in yeder quartier een keer fullen doen. om alle Vaga- bonden en Bedelaers op te vatten, ende de felve te leveren in handen vanden Hooft-Officier vande plaetfe daer die gevangen zijn, omme daer mede te doen na den inhoudt van de/en Placate: Bevelende van gelijcken tedoend'ordinaris Officiers, bedienende de Cri- minele Juftïtie fo dickmaels als hen-luyden doen- lijcken fal zijn, en ten miniten eens inde tijdt van 8 een Maent. Ende fullen de voorfz Landt- Droflen aen onfe Gecommitteerde Raden vande refpeclive quartteren, als mede de voorfchreve Officieren aenden op-ghemelten Hove van Hollandt ghehouden zijn van tijdt tot tijdt mondelijck of fchriftelijck rapport te doen wat debvoiren by hen-luyden defen aengaendefullen wejen gedaen. XII.
De felve Officiers fullen oock necrftelijckinden haren de Straten, Herbergen, ende fufpeóte Plaet- fen vifiteren , omme de Bedelaers ende Ledich- gangers te achterhalen, achterhaelt zijnde teappre- nendcren, ende in alle neerilicheyt daer tegens te procederen. XIII?
Sullen 9 ghehouden wefen daer en boven, de refpe- ftive Heer en, hellende hooge Middele ende lagejurif- diclie, mitsgaders de Steden, dewelcke de Civile ende Cri- minele Jufiicie over eenige Dorpen zijn adminiflreren- de, een ofte meer Dienaers tot koile van 't Ambacht te committeren, die fpecialick haer werek daer af 10 fullen maecken om de voorfz Bedelaers ende Vagabonden inden felven Ambachte te apprehen- deren, en te leveren in handen vanden Hooft-Offi- cier vande Plaetfe, die daer mede handelen fal naer inhout van defen Placate. XIIII.
Ende 11 werden de Schouten in yeder Dorp re- |
|||||||||||
|
I. "t Placaet vande» lare 161^feght twee dagen.
z. Dit Artijckel'is in het Placaet vanden lare ι 6 1 4 het derde : Maer in het felve wert voor het tweede Artijckel
geflelt het naevolgende. 11. Ende by foo verre fy ter felverplaetfe haer nieten fouden konnen ter neder fetten ofte hantwerek vinden nae hare gelegentheyt, lullen hebben te inquireren ende onder^ |
|||||||||||
|
Η h 3
|
vragen
|
||||||||||
|
491 Placaten-j. ι. Boeck. 20. Tit. 1. Deel. 4^
vragen tot welcke andere plaetfe iy beft fouden mogen gheraecken, 't Welck iy ghehouden fullen
zijn denfeken Officier weder aen te dienen, ende van hem verkrijgen een gedruckt biljet met het Wapen vande plaetfe by den Officier gheteeckent, inhoudende confent omme binnen fecckeren tijdt haer aldaer te mogen tranfporteren, fonder nochtans onder wege ofte in de Steden te mogen bedelen, ende ter beftemder plaetfe gearriveert zijnde, fullen hen van gelijcken aenden Officier of Gecommitteerde bekent maecken,ende veribecken admiifie waer by dat haer oock(in gevalle van confent) een biljet fulcks als vooren fal worden gegheven, fonder dat fy van dacr fullen mogen ver- trecken op andere Plaetfen, ten ware omme redenen ende anders niet, dan met confent van den fclven Officier ofte Gecommitteerde, ende dat in voegen ende manieren als vooren. 3. 't Voorfz placaet fielt drie dagen.
4. 't Selve fegt, Ende foo daer, &c.
<i, Inplaets van defe woorden fiatueert het placaet vanden /are 1614 in defer voegen: Ende haer AelmiiTen by
de Huyfen foecken, met haer hebbende beicheyt vanden Officier ofte fij ne Gecommitteerde, foo- danich als vooren, daer by haer fulcks nacr goede onderrechtinge van hare, wind ende conditicn fal wefen gheaccordeert, ten zy dat anders by deMagiftraten vander plaetfe daer op't onderhoudt van fulcke Kinderen voorficn ware, daer nae dat fy hun fullen hebben te reguleren. 6. '/ Selve placaet voecht hier in, de Ambachts-kinderen mede daer onder begrepen, die geen Ipcciael con.
fent by biljet en fullen hebben verkregen inde Steden, &c.
7. en 8. '/ Placaet vanden laere 1 6 1 4. fiatueert inplaetfe van acht veerthien dagen, ende in plaetfe van een
drie Maenden.
9. In plaets van defe woorden in 't Curfijf 'gedruckt, feyt het Placaet vanden 1'are 1614. Sullen daer-en-boven die vanden Gerechte van yeder Ambacht ten platten Lande vry ftaen yemant totkoile,&c. Enk voorts num. 10. in plaetsvan fullen fal maecken. |
|||||||||||||||
|
II.
II. l3<
|
't Selve placaet voecht hier in .· Ende alvvaer niemant ipeeialick en is gecommitteert, werden, &c.
Inplaets van 't woort qeaffigeert,feyt het Placaet d'Anno 1614. verkondicht. Selve Placaet voecht hier ly; van Hollandt ende Weft - Vrieflandt. Ende was gheteyekent, |
||||||||||||||
|
A. Duyek.
|
|||||||||||||||
|
7. Placaec, "Bj/ de Ed. Mo. Heeren Staten van Hollandt ende Wefl'Frief*
kndt ge'èmaneert jegens ds Dieven 3 Oieyerijen ? ende denboeders w<m dien, in date den \ 9
Martij 1 6 1 4. |
|||||||||||||||
|
gebrant-teyekent, voor de tweede reyiè gegeeifelt,
gebrant-merekt ende gebannen uytten Lande van Hollandt ende Weil-Vrieflandt, op peyne van we- deromme gegeeifelt, gebrant-merekt ende geban- nen te worden by den Gerechte daer de fclve ghe- vangen fullen worden, niet tegcnilacnde 't voor- gaende vonniife ende banniifement by den Hove ofte by een ander Gerechte iöude mogen wefen ghedecreteert, welcke executie allen Rechters by defen fpecialicken wort eelaft ende bevolen, Ende voor de derde reyfe fal den Delinquant fonder ee- nige conniventie mette koorde, fulcks datter de doot na volcht, geilraft worden,met eonfifcatie van goederen, Ten ware omme d'enormiteyt vande cerite ofte tweede dieverye, ofte om de meniehful- dichey t van diverfche dieveryen by hem gepleecht, den Rechter werde ghemoveert de felve fwaerder ofte oock metter doot te doen ftrafFen voor de eerfte ofte tweede reyfe, Ende dit al in fimpele dieveryen die niet en zijn gcqualificeertofte vermenght met eenige valfcheyt,Huys-brake,Kerck-roof, Zee-roof, Brant-roof, beroovinge van Molens, Bruggen ofte Sluyfen,ofte andere diergelijckeomilandicheyden 't feyt befwarende. II.
Maer ibo vele de dieverije aen gaet die met ge* wel t oft Huys-braecke gefchieden, oft anders, fulex als vooren gequalificeert zijn, hebben wy geordon- neert ende geilatueert, ordonneren ende itatueren mits defen, dat foo wie bevonden fal werden ïoo' danige gequalificeerde dieveryen ghecommitteert of
|
|||||||||||||||
|
;E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
' Hollandt ende Weit-Vrieflandt,Reprefen- i terende den Staten vanden felven Lande, DOEN TE WETEN, Alfoowytotonfen grooten leetwefen zijn vernemende, dat binnen de voorfz Lande van Hollandt ende Weil-Vrieflandt, foo wel in bcflooten Steden, als in opene Plaetièn, ende ten platten Lande , de Inghcfetenen groote- lijcks werden befchadicht, deur de feer groote me- nichte van Dieverijen die dagelijcks zijn gebeuren- de , met op-breeckinge van Huyfen met feer groo- ten fortfe, gewelt ofte fubtiliteyt, datter qualicken cenige Huyfen konncn worden gevonden die daer van fouden mogen wefen bevrijdt. SOO IST, dat wy begcerende hier inne by vernieuwinge van onfen voorgaenden Placatc ende Refolutie te voor- iien, fulcks dat in toekomenden tijden d'Ingefete- «en vanden voorfz Landen tegens de dieveryen en- de overlailen mogen zijn bevrijdt: Eeril ende al vooren daer op gehadt hebbende het advijs van on- fen lieyen ende getrouwen de Prefidenten ende Ra- den vanden Hoogen ende Provincialen Raden in Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt, met rijpe de- liberatie van Rade, hebben van nieuws geilatueert ende geordonneert,ftatueren ende ordonneren voor een eeuwich Edicl mits defen die Poinden hier na volgende. Eerft, lbo wie bevonden fal worden eenige die-
verije gepleecht te hebben, fal voor de eerfte reyiè in 't openbaer ftrengelijck worden gegeeifelt ende |
|||||||||||||||
|
m9*^
|
||||||||||||
|
|
||||||||||||
|
Jegens Lant-Ioopers, Leproofen, Bedelaers en Dieven. 494
|
||||||||||||
|
4y3 / , . L.LU- '______é
|
lijfs fullen hebben gebedelt, ofte oock fönder bede-
len ledich ghegaen, fonder te konnen verklaren de middelen daer by fy fullen hebben geleeft. VI.
Verklaren oock dat foo wie eenigen Dief of
Dieven,oft haerluyder Aenhouders ende Hcelders komt te ontdecken, fulcks dat die oft eenige van dien by den Officiers bekomen mogen werden, de felve indien fy vande Complicen ofte Medege- fellen der Dieven zijn , alle heure Dieverijen ful- len wefen vergeven, ende anderen geene Dieven- heelders oft Complicen zijnde, daer over met een redelijcken Penningh fullen werden vereert, tot diferctie vanden Gerechte der plaetfe daer 't val- len fal.. VIL
Ende by foo verre eenige der voorfchreve Die"
ven by een Huyfheer of yemandt van fijnen Familie des nachts op 't feyt bevonden zijnde, doot-gheilagen of gequetft worden, foo verftaen wy dat daer mede niet mifdacn ofte verbeurt fal zijn. VIII.
Ende ten eynde de voorfz Dieven te beter uytetl
Lande geweert, achterhaelt ende gheftraft mogen werden, Soo willen wy dat alle Rechters hebben- de Hoogc JurifdidKe, foo in Steden als ten Platten Lande , de voorfchreven Dieven daer tegens ban- nificment by defen wert gheftatueert, fullen ban- nen uyt Hollandt ende Weft - Vrieflandt, daer toewy de felve by defen fpecialijcken authorife- ren, fonder dat 't felve getrocken fal worden in con- fequentie. IX.
Tot ghelijcke eynde laften wy alle de Schouten
vande Dorpen , dat fy by abfentie vanden Hooft- Officier, fullen apprehenderen alle Huyfbreeckers ende Dieven die fy in haren bedrijve fullen vinden, ende dat fy de felve gevangen zijnde, des anderen daeghs fullen leveren in handen vanden Hooft- Omcier van 't fel\c Quartier. X.
Ende bclaften voorts alle Officiers tegens de
voorfchreve Dieven ende Huyfbrecckers,alle mid- delen te foecken ommc de felve te achterhalen ende te apprehenderen , ende fonderlinge by avondt ende des nachts te vifiteren de Straten, de felve te befetten, van ghelijcken Herbergen ende fufpede Plaetfen te onderfoecken : Ende voorts in cas van apprehenfie in alle naerfticheyt daer tegen te procederen, in 't examineren te rechte te ftellen, ende recht te vorderen, ende doen executie. XL
Verftaen voorts dat alle 't geene hier vooren je-
gens Mans-perfoonen defen contrarierende is ghe- ftatueert, oock plaetfe fal hebben jegens Vrouw- perfoonen die contraventie doende. Ende ten eynde 't inhouden van defen alom me
mach werden gheobfervcert, ende niemandt daer van ignorantie en pretendere, Laften ende ordon- neren wy, dat defen alomme fal worden ghepubli- ceert ende verkondicht, daer men gewoonlijck is publicatie te doen. Ontbieden voorts allen Offi- cieren, Jufticicren ende Dienaren, datfy-luyden jegens
|
|||||||||||
|
fvemant 't zijn afgedwongen te hebben, t zy op
c Heeren Straten oft Wegen in Huys ofte tot ee- nige andere plaetfen. Item, die gecne die bevon- den fal worden met opbreeekinge van Huyfen, Winckelen, Pack-huyfen,Schuyren, Schepen, Schuyten, ofte andere beilooten Erven ofte Plaet- fen yemant 't zijn benomen te hebben, fonder ee- nige conniventie oftdiffimulatie gheilraft fal wor- den mette koorde ofte anders fwaerder naer exi- eentie vander faecken, fulcks datter in alle gevalle de doot nae volcht, met confifcatie van goederen, fondcr eenige verfchooninge toe te laten, of fy van hare eerfte ofte meer dicveryen werden achter- haelt, Ende of fy geen Deuren, Veynfteren, Dack 0f Glafen , oft eenich ander onilercker ghedeelte vande Huyfinge op gebroocken , doorboort of on- dergraven mochten hebben , of dattet een Landt- huys, of eenigh vervallen ofonfterck Huys moch- te wefen, alle 't welcke wy verilaen oock plaetfe te hebben, al is 't dat de felve Huyfbreeckers heure voorgenomen dieveryen niet en hebben volbracht, macr over 't breecken alleenlijck doende zijn {rewceft. b III. Item,foo wie bevonden fal worden eens anders
Beeft of Beeften,'t zy Paerden,Rundercn,Schapen, Lammeren of Verekens, een of meer wech gedre- ven , geilacht of anders ontftolen te hebben, ofte Molens, Pael-wercken, Sluyfen,Bruggen,Ploegen, Wagens ofte diergelijcke Wercken berooft te heb- ben , fal infghelijcks metter doot ende confifcatie van goederen worden geftraft. UIL
Ende alfoo de voorfchreve dieverijen feer wer-
den gevoet ende aen ghehouden,door dien eenige Perfoonen om haer gicricheyt ende onbehoorlijc- ke gevvins wille mette voorfz Dieven verftantzijn hebbende, ende henluyden de geftoolen goederen afnemen , Soo ift dat wy alfulcke Perfoonen niet anders en willen gheacht hebben,dan als Compli- cen ende Medeftanders der voorfz Dieven , Heb- ben over fulcks gheor-donncert, dat foo wie voort- aen bevonden fal worden de gheiloolen goederen over ghenomen te hebben vande geenen die fy wi- ften ofte blijckclijck behoorden te weten Dieven te wefen, ende de felve gheftolen te hebben, 't zy onder deckfel van koop, mangelinge,beleeninge ofte eenige andere handelinge, hoedanich die fou- den mogen wefen , alwaer 't oock door de derde hant, ofte datfy de geilolen goederen om haer pro- fijts wille hadden helpen heelen,fonder eenige ver- lchooninge gheftraft fullen worden voor de eerfte reyfe met geefTelinge, brant-merekinge, ende ban- nifièment uyt Hollandt ende Wcft-Vrieflandt, voor de tweede reyfe metter doot ende confifcatie van goederen: 't Welck wy oock verftaen plaetfe te hebben inden genen die de felve Perfoonen we- tentlijckcn op gehouden , ghelogeert ende ontfan- gen , ofte de geilolen goederen verborgen ghehou- den fullen hebben. V.
Ende ten eynde de felve Dieven, Gewelders oft
Huyfbreeckers te beter mogen worden ontdeckt, foo verklaren wy ghenoech te wefen , omme de geene die daer van fufped fullen zijn, te brengen ter torture ende fcherpen examen, dat fy ghefonts |
||||||||||||
|
Placaten. ι. Boeek. 20. Tic 1. Deel.
|
|||||||||||||||
|
495
|
|||||||||||||||
|
496
|
|||||||||||||||
|
inden Hage, onder onièn Zegel hier op ghedruckt
den negentienften Martij, in 't Iaer ons Heeren fe_ fthien-hondert ende veertien. Ter Ordonnantie vanden Staten van Hollandt ende Weft-Vricflant. A. Duyck. |
|||||||||||||||
|
jegens de Overtreders van dien procedercnals voo-
ren, ende den Quaet-doenders doen ftratten, fon- dcr eenige gunfte,faveur ofte diiiimulatie ter con- trarien : Want wy 't felvc tot dienfte vanden Lan- de alfoo bevonden hebben te behooren. Gegeven |
|||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Zeelandt.
1. Placaet vande Heeren Staten van Zeelandt^ tegens den Vagabonden,
Bedelaers, Dieven^ Lant-bopers3 ende andere jQmetdoenders sghemaeckt endeghearrefieert dm
negentienden lulïj \ 6 o 7. |
|||||||||||||||
|
Lande van Zcelandt, ofte hen aengeven ende be-
kent te maecken by den Officier ofte iljn Gecom- mitteerde , ter plaetfe daer fy fullen rneenen met Arbeyden, ofte met haer Ambacht haeren koft te winnen , hen verklarende wie fy zijn, van waer fy zijn, wat hare handdinge is , ende oock defignc- rende haer Logement daer fy haer fullen over nacht onthouden,ende voorts verfoeckende admiffie ofte toclatingc , om cenen dach twee oft drie hare Ael- moeilê te mogen bidden, ende middelerrijdt haer voorfien van werek by den eenen Meefter ofre den anderen, ofte in eenigen dienft te Water ofre te Lande te begeven, 'tweJekby den Officier ofte fijne Gecommitteerde af- gheilagen ofte ghecon- fenteert lal mogen worden , ten hoochften voor drie dagen,ende in gevalle van confent fal daer van fchriftelick befcheyt geven. II.
Ende by foo verre fy-luyden ter felver plaetfe
haer niet en fouden konnen ter neder ilcllen, ofte hantwerek vinden nae hare ghelegenrheyt, fullen hebben te inquireren ende ondervragen tot welcke andere plaetfe fy beft fouden mogen gheraecken, 't Welck iy ghehouden fullen zijn den iel ven Offi- cier weder aen te dienen, en van hem te verkrijgen fchriftelijck befcheyt, om binnen fceckeren tijdt haer aldaer te mogen tranfporteren, alwaerfy ghe- arriveert zijnde, hen van gelijckcn aenden Officier ofc fijne Gecommitteerde fullen bekent maecken, ende verfoecken admiifie, waer van dat haer oock (in ghevalle van confent) fcliriftelijck befchcytfal worden gegeven, fonder dat fy van daer fullen mo- gen vertrecken op ander Plaetfen, ten ware omme redenen ende met confent vanden felvcn Officier, ende dat mede in voegen ende manieren als vooren. III.
Gelijck mede al 't felve fullen hebben te achter-
volgen die nae de publicatie van defen hier te Lan- de fullen komen, die ghehouden fullen zijn, ter plaetfe van hareaenkomfte aenden Officier aldaer, ofte fijne Ghecommitteerde haer bekent te maec- ken, ende verfoeckdoen, om vorder te mogen rey- fen, ende daer toe mede blijeken verkrijgen , in- houdende de plaetfe daer fy hen fullen willen be- geven , ende den tijdt binnen den welcken fy haer reyfen fullen moeten volbrengen ,op peyne, dat in ghevalle eenige van de felve Vagebonden ende Bedelaers bevonden werden te gaen bedelen,ofte ledich achter Lande te loopen in Steden ofte ten
Platten
|
|||||||||||||||
|
E Staten 'sLandts ende Graeffelickheyts
vanZeelandt. DOEN TE WE- TEN, Alföo deur de fware ende benau- de tijden ende grootc onghercgeltheden, dagelijcks de Vagabonden , Bedelaers, Dieven, Landtloopers ende Quaet-doenders zijn vermeer- derende , Waer door wy tot onfen grooten leetwe- fen zijn vernemende, dat binnen den Lande van Zcelandt, foo wel in beilooten Steden, als inde openc Plaetfen ende ren platten Lande , de Inge- fetcnen grootclijcks worden befchadicht, deur de fcer grootc menichte van dieverijen die dagelijcks zijn gebeurende, meeft alle met opbreeckinge van Huyfen, mee foo grooten fortfe, ghewek oft fubtijl- heydt , dattcr qualijckcn eenige Huyfen konnen worden gevonden, die daer van iöuden mogen we- ien bcvrijt. Ende dat wy verftaen dattet mceften- deel vande Dieven hen 's Daechs met bedelen zijn geneerende, om onder 't pretext van dien te capte- ren ende te verfpieden occafie ende gelcgentheyt van tijdt ende plaetfe, omme hacre voorgenomen Dieverijen te plegen. Alle 't welcke caufeert niet alleen groot nacdeel voor den waren Armen, maer oock een fcer groote ongcruftheyt onder den Ingc- fetenen der voorfz Lande. Ende naer alle appa- rentie (indien daer inne niet promptelijck en wor- de voorfien) metter tijdt feel argere inconvenicn- ten daer uyt iöuden ftaen te verwachten , fonder dat hier tegens behoorlicken wort gheprocedeert met ftrarTinge van alfulcke Quaet-doenders , foo deur dien vele van onfe Officieren niet foo goeden debvoir zijn doende, omme de voorfz Mifdoen- ders te achterhalen, als dat de felve achterhaelt en- de te Rechte geftelt zijnde, niet bchoorlijcken ten exempel van anderen werden gheftraft, fulcks als de ghemcene rufte ende des Landrs welvaren is vereyiTchende. S O O I S Τ, dat Wy begce- rende hier inne te voorfien, fulcks dat in toeko- mende tijden d'Ingcictcnen vanden voorfz Lande tegens de voorfz dieverijen mogen zijn bevrijt,met rijpe deliberatie van Rade, hebben geftatueertende geordonneert, ftatueren ende ordonneren voor een eeuwich Edid mits defen, I.
"perft, dat alle de gecne 't zy Mannen ofte Vrou-
wwen , die ghefonts Lichaems gaen bedelen, ofte achter Lande loopen in Steden ofte ten platten Lande, ghehouden fullen zijn binnen twee dagen nae de publicatie van deièn, te vertrecken uy ten |
|||||||||||||||
|
>ofen, Bedelaers en "Dieven. 49S
viii.
Ende iöo daer Ambaqh.ts-kinderen zijn, die haer
kofl met wereken niet en konnen verdienen , die fullen oock hebben te blijven in hare Stadtofte Plaetfe daer fy haer Ambacht doen, alwacr fy hare . Aelmiilèn by de Huyfen fullen gaen foeekcn, met haer hebbende befcheyt vanden Officier ofc fijne Gecommitteerde, daer by haer fulcks na goede on^ derrechtinge van hare winfte ende conditie fel we- fen geaccordeert, ten zy dat anders by de Magiftra-* ten vander plaetfe aldaer op't onderhoudt van luie*, ke Kinderen voorficn ware, daer nae dat fy hun ful- len hebben te reguleren. IX.
Infgelijcks en fullen gcene Heydencn, Egypte-
naren, oft diergelijcke Landt loopers inden Lande van Zeelandt mogen komen oft blijven, op peyne dat fy daer over voor de eerfte reyfe openbaerlijck ghegeeiTelt, ende uyt den Lande van Zeelandt ge- bannen, ende voor de tweede reyfc andermael ge- geeiTelt, gebrant-teyekent, ende opte galge uytten voorfz Lande gebannen fullen werden. X.
Soo wie bevonden fal worden eenige dieverije
gecommitteert te hebben, fal voor de eerfte reyfe in't openbaer ftrengelijck worden ghegeeiTelt ende ; gebrant-merd, voor de tweede reyfe andermael ge- geeifelt, gebrant-mercl: ende gebannen uyten Lan- de van Zeelandt, op pene van wederom gegecilelt, gebrant-merekt enclc gebannen te worden by den Gerechte daer de fclve ghc vangen fullen worden: Niet tegenitaende 't voorgaende vonniiTe ende banniflement by een ander Gerechte foude rno gen wefen gedecreteert. Welcke executie allen Rechters by defen fpecialijckcn wort ghelaft ende bevolen, ende voor de derde reyfe fal de Delin- quant fonder eenige conniventie metterkoorde, fulex datter de doot na volcht geftraft worden, met confifcatie van goederen, ten ware om de enorme tcyt vande eerfte ofte tweede dicverie, ofte om de menichfuldicheyt van diverfche dieveryen by hem ghepleecht, de Rechter worde ghemoveert de felve fvvaerder, ofte oock metter doot te doen ftraften , voor de eerfte ofte tweede reyfc, ende dit al in fim- peledieveryen, die niet en zijn ghequalificeert ofte vermenght met eenich ghewelt, valfchey t, Huys- braecke, Vee-roof, Zee-roof, Brant-roof. berovinge van Molens ofte Sluyfen, ofte andere dierghclijcke omftandicheden, 't fcyt befvvarende. XI.
Maer fo veel de dieveryen aengacn, die met ge-
welt ofte huyfbrake gefchieden, ofte anders fulcks als voorengequalificeertzijn,Hebben wygeordon- ncert ende geftatueert, ordonneren ende ftatueren mits defen, dat fo wie bevonden fal worden fooda- nige gcqualificeerde dieveryen ofte, rovcryen ghe- committeert, ofte ycmant 't fijn afgedwongen te hebben, 't zy op 's Heeren ftraten, in Huys, ofte tot eenige andere plaetfe. Item, de gene die bevonden fal worden met opbrekinge van Huyfen, Winckc- len, Pack-huyfen, Schuyren, Schepen, Schuyten ofte andere bcfloten Erven ofte Plaetfcn, yemandt 't zijn benomen te hebben , terftont fonder eenige conniventie ofte difllmulatie gheftraft fal worden metter koorde, ofte anders fwaerder nacr exigentie Yander faecke, fulex datter in allen gevallede doot Ι i na
|
||||||
|
4?7 Jegens Lan t>loopers, Lepr<
platten Lande, fonder behoorlijck befcheyt te heb-
ben als vooren, de fclve voor de eerfte reyfc ghe- apprehendeerc,endeter Ordonnantie vande Wet inde gevanckeniiTe ghegeeiTelt fullen werden, en- de daer-en-boven belail binnen twee dagen te ver- trccken uytten voorfz Lande van Zeelandt, daer van hun oock befcheyt mede gegeven fal werden, ommc middeler-tijdt te mogen pafferen, ende foo fy nae de voorfchreve twee dagen weder bevonden werden , fullen als dan openbaerlijcken gegeeiTelt, ende uyt Zeelandt ghebannen werden , op peyne van andermael openbaerlijck gegceiTelt, gebrant- teeckent, ende op ghelijcke peynen ghebannen te werden. IIII.
Ende by foo verre uytte examinatie ende on-
derlbeck vande voorfchreve Vagabonden en Bcde- laers eenige inditien refulteren , ofte dat de fclve geen fuffifante redenen van haren handel, wandel ende converfatie geven, fullen de felve ter torture geleydt, ende nacr exigentie vander faecke ghe- ftraft worden. V.
Sullen voorts de Bedelaers ende Vagabonden
hier te Lande ghebooren, die fwack ende onbe- quaem zijn om te wereken, hun binnen twee da- gen nae de publicatie van defen tranfporteren ter plaetfe daer fy van daen zijn, ofdaerfy hen meeil onthouden hebben, alwaer'fy haer onderhoudt ful- len mogen foecken met AelmiiTe te bidden, midts daer toe vanden Magiitraet aldaer hebbende fchrif- telijck befcheyt, 'twelck van drie Maenden tot drie Maenden fal worden vernieuwt, iönder dat fy van daer fullen vertrecken oft gaen, om in andere Steden ofte Dorpen te bedelen , op peyne van voor de eerfte mael gcfet te werden op Water ende Broot, totdifcretie van Wethouderen,voor de twee- de reyfe gegeeifelt ende ghebannen te werden, op peyne van andermael openbaerlijcken ghegeeiTelt, gebram-teyckent,cnde op gelijcke peyne gebannen te werden. VI.
Sullen mede de vreemde ende Uytheemfche
Bedelaers die onbequacm Zijn te wereken, achter Lande loopende, ende bedelende, ghehouden zijn binnen drie dagen nae de publicatie van defen te vertrecken uyt Zeelandt, op gelijcke peyne als te- gens den kloecke Vagabonden ende Bedelaers hier vooren is geordonncert. VIL .
Sullen oockgceneKetel-boeters, Sulpber-pric-
mers, Schoe-lappers,Cramcrs,Lcproofen, Quack- falvers, Deecken, Ratte-kruyt ende Plecken-uy t- verkoopers, ende diergclijcke, hoe die fouden mo- gen genoemt wefen,nochte in Steden, nochte ten platten Lande mogen gaen bedelen, nochte oock ten Platten Lande hare Neeringe ofte Hantwerck exerceren, ten ware eenige der fel ver binnen de Steden oft Dorpen van Zeelandt woonden , die totte exercitie van hare voorfz Neeringe, ende niet tot bedelen ten platten Lande ghcadmitteert ful- ien werden, midts daer toe hebbende fchriftelijck befcheyt vanden Magiitraet haerder refidentie, welck befcheyt alleenlijck duyrenfalfes Maen- den , op peyne van mede geitraft te werden als de kloecke Vagabonden ende Bedelaers, |
||||||
|
*
|
||||||
|
Placateo-j. i.Boeck. 2o.Tit. i.DecL
|
|||||||||||||||||||
|
5oo
|
|||||||||||||||||||
|
499
|
|||||||||||||||||||
|
dien by den Officiers bekomen mogen worden, de
felve indien fy vande Complicen ofte Medegefellen der Dieven zijn, alle heure dieveryen fullen wefen vergeven, ende andere geen Dieven, Heelders ofte Complicen zijnde, daer over meteen redelicke Penninck fullen worden vereert tot difcretie van- |
|||||||||||||||||||
|
na volcht, met confifcatie van goederen,fonder ee-
nige verfchooninge toetelaten,offy van hare eerfte ofte meer dieveryen worden achterhaelt,endeof fy de deuren, venfteren, dack ofte glafen,ofte eenich ander onftercker gedeelte vande huyfen opgebro- ken, deurboort ofte ondergraven mochten hebben, |
|||||||||||||||||||
|
ofte dattet ccn Lanthuys ofte eenich vervallen ofte den Gerechte der plaetfe daer 't vallen fal
|
|||||||||||||||||||
|
onfterckHuys mochte wefen. Alle 't welck wy ver
ftaen oock plaetfe tehebben,al ift dat de felve huys- brckers hare voor genomen dieverie niet en hebben yoJbracht,maer over 't breken doende ware geweeil. XII.
Item, foo wie bevonden fal worden eens anders
Beefteofre Beeften,'t zy Paerden, Runderen,5cha- pcn ofte Verekens, een ofte meer, wech gedreven, gheflacht oft anders ontitolen te hebben, fal infge- lijcks metter doot ende confifcatie van goederen gheftraft worden , fonderdathemfalverfchoonen 'tgcene hier vooren van iïmpele dieveryen ghe- fcyt is. XIII.
Ende alfoo de voorfz dieveryen feer worden ghe-
voet ende aen gehouden,deur dien eenige Peribo- nen om haer giericheyt ende onbchoorlick gevvins wille mette voorfz Dieven verftant zijn hebbende, ende hen-lieden de gheiloolen goederen tot vilen prijfc afnemen. Soo ift dat wy alfulcke Perfoonen niet anders wilJen geacht hebben dan als Compli- cen ende Medeftanders vande voorfz Dieven. Hebben over fulcks geordonneert,datfo wie voort- aen bevonden fal worden de gheiloolen goederen over ghenomen te hebben, vande geene die fy wi- llen, ofte blijckelick behoorde te weten, Dieven te wefen, ende de felve geftolen tehebben,'t zy onder deckfel van koop, mangelinge, beleeninge ofte ee- nige andere handelinge, hoedanich die foude mo- gen wefen, alwaer 't oock deur de derde hant, ofte dat fy de geftolen goederen om haer profijts wille hebben helpen helen, fönder eenige verfchooninge gheftraft fullen worden voor de eerfte reyfe met geeflèlinge,brant-teyckeninge ende banniiiement uyt Zeclandt, ende voor de tweede reyfe metter doot ende confifcatie van goederen, 't welck wy oock verftacn plaetiè te hebben inden geenen die de felve Perfoonen wetende op ghehouden, ghelo- geert endeontfangen,oftde geftolen goederen ver- bomen eenouden fullen hebben. . s xmi.
Ende ten eynde de felve Dieven,gewelders ende
Huys-breeckcrs te beter mogen worden ontdeckt, foo verklaren wy genoech te wefen,omme de gene die daer van fufped fullen zijn, te brengen ter tor- ture ende fcharperexaminatie ,dat fy geiönts Lijfs fullen hebben ghebedelt, ofte oock ibndcr bedelen Icdich gegaen , fondertekonnen verklarende mid- delen daer by fy fullen hebben geleeft. XV.
Verklaren oock dat foo wie eenigen Dief ofte
Dieven, ofte haer-lieder aenhouders ende heelders komt te ontdecken, fulcks dat die ofte eenige van |
|||||||||||||||||||
|
XVI.
Ende by lbo verre eenige der voorfz Dieven by
derï Huyf heer ofte yemandt van fijn Familie des nachts op 't feyt bevonden zijnde, doot gheflagen ofte gequetft worden,fo verftaen wy dat daer mede niet mifdaen ofte verbeurt fal zijn. XVII. Ende ten eynde de voorfz Bedelaers, Vagabon- den ende Dieven te beter uytten Lande ghewcert, achterhaelt ende geftraft mogen worden. Soo wil- len wy dat alle Rechters, hebbende hooge Jurif- dicÏie, foo in Steden als ten Platten Landen , de voorfz Bedelaers, Vagabonden ende Dieven daer tegens banniiiement by defen wort gheftatueert, fullen bannen uyt Zeelandt, daer toe wy de felve by defen fpecialicken authoriferen, ibnder dat 't fel- ve ghetrocken fal worden in cónfequentie. XVIII. Tot gelijcken eynde laften wy allen den Schou- ten vande Dorpen,dat fy by abfentie vande Hooft- Officier fullen appreherideren alle Vagabonden, Huyf brekers ende Dieven die fy in haren bedrijve fullen vinden , ende dat fy de felve gevangen zijn- de , des anderen daechs fullen leveren in handen vande Hooft-Officier van 't felve quartier. XIX.
Ende belaften voorts allen Officieren tegens de voorfchreve Vagabonden, Dieven ende Huyf bre- kers , alle middelen te foecken, omme de felve te achterhalen ende te apprehenderen, ende fonder- linge by avont ende des nachts te vifiteren de ftra- ten, de felve te befetten,van ghelijcken herbergen ende fufpecte plactfen te onderibecken. Ende voorts in cas van apprehenfie in alle neerfticheyt daer tegens te procederen, te examineren ,ende te rechte te ftellen. XX.
Ende ten eynde 't inhouden van defen alom me mach worden gheobferveert, ende niemandt daer van ignorantie en pretendere: Laften ende ordon- neren wy dat dcfe alomme fal worden ghepubü- ceert ende verkondicht, daer men ghewoonlijckis publicatie te doen. Ontbieden voorts allen Offi- cieren, Jufticieren ende Dienaren, dat fyluyden re- gens den overtreders van dien procederen als voo- ren , ende den quaetdoenders doen ftraflen fonder eenige gunfte, faveur ofte diilimulatie ter contra- rie, want wy 't felve tot dienfte vanden Lande alfoo bevonden hebben te behooren. Ghedaen in onfe Vergaderinge tot Middelburgh,den negentienden Julij, Anno duyfent fes hondert ende feven. Ter Ordonnantie vanden Heeren Staten. By my, B. de Jonge, |
|||||||||||||||||||
|
i. Placact,
|
|||||||||||||||||||
|
Tekens Lant-loopers,Leproofen, Bedelaars en Dieven. 502
Placaec, 2>jv de Ed. Mo. Heeren Staten van Zeelandt, gheemaneert jegens de Bedekers, Vakbonden ende Bedelaryen, 'm date denfeflhimden ende feventh'mdm
September 16 ι 4. |
|||||||||||
|
50i
|
|||||||||||
|
2.
|
|||||||||||
|
ren,fonder nochtans onder wegc ofte inde Steden
te mogen bedelen : ende ter beftemder plactfe ge- arriveert zijnde, fullen hen van gclijcken aen den Officier oft den geenendaer toe ghecommittcert zijnde, bekent maken, ende veriöeckcn admiille, waer by dat haer oock (in ghevalle van confent") fchriftelick geteyekent befcheyt als vooren fal wor- den gegeven, fonder dat fy van daer fullen mogen vertrecken op andere plaetfen, ten ware om rede- nen , ende anders niet, dan met confent vanden felven Officier oft Gecommitteerde, ende dat in voegen ende manieren als vooren. III.
Ghclijck mede al 't felve fullen hebben te ach* tervolgen die naer de publicatie van defen inden Lande van Zeelandt fullen com'en, die ghchouden fullen zijn ter plactfe van hare aenkomite aenden Officier oft Gecommitteerde aldaer, haer bekene te maecken ,ende veribeck doen, omme vorder te mogen reyfen , ende daer toe mede foodanigen blijeke als vooren verkrijgen, inhoudende de plaet- fe daerfy hen fullen willen begeven, ende den tijdt binnen den wekken fy haer reyfen fullen moeten volbrengen,op peynedatin ghevalle eenigcvande felve Vagabonden ende Bedelaers bevonden wor- den te gaen bedelcn,of fondcr bchoorlijck befcheyt als vooren ledich achter Lande te loopen in Steden oft ten platten Lande,de felve voorde eerite reyfe geapprehendeert,endc ter ordonnantie vande Wet inde gevanckenifle gcgeeflelt fullen worden, ende daer en boven belaft binnen twee dagen te vertrec- ken uyten voorfchreven Lande van Zeclandt,dacr van hen mede befcheyt fal worden ghegeven, om middeler-tijt te mogen pailèren. Ende ίο fy nae de voorfz twee dagen weder bevonden lullen worden, als dan openbaerlick gegeeltelt, ende uyt Zcelandt gebannen te worden, op pene van andcrmael open- baerlick gegecifek, gebrant-teyekent ,cnde op ghc- lijcke peyne gebannen te worden, IIII.
Ende by fo verre uytte cxaminaticn ende onder- foeck vande voorfz Vagabonden ende Bedelaers eenigeinditienrcfulteren,oftcdatdc felve geen fuf- fifante redenen van haren handel, wandel ende converfatie en gheven , fullen de felve ter torture gcleyt, ende naerexigenrie vande faecke ghcilrafc worden. V.
Sullen voorts de Bedelaers ende Vagabonden hier te Lande ghebooren , die fwack ende onbe- quaem zijn om te wereken, hen binnen twee da- gen nae de publicatie van defen tranfporteren, ter plactfe daer fy van daen zijn,oftedaer fy hen meeft onthouden hebben, alwaer fy haer onderhoudt ful- len mogen foecken, na de ordre aldaer gebruyekt, fonder dat fy van daer fullen vertrecken oft gaen, om in andere Steden ofte Dorpen te bedelen, op peyne van voor de eerfte mael gefet te worden te Water ende te Broot, totdiferctie vande Wethou- deren, voor de tweede reyfe gegeeifeltende geban- li % "ncii
|
|||||||||||
|
Ie Staten 's Landts ende Graeffelickheyts
'vanZeelant. DOEN TE WETEN, Hoe dat wy inden laere fefthien-hondert fcvcrTby onfe opene Brieven van Placate tegen den Vagabonden, Bedelaers, Landt-loopers ende diergelijcke quaetdoenders, fulcks meynden voor- fien te hebben, datdaer over egeene klachten meer Cn fouden worden gcdaen, wy nu, t'onfen grooten leetwefen, ter contraricn vernemende zijn, dat de Bedelarijen ten hoochilen aen nemen ende ver, meerderen,foo wel binnen de Steden als ten plat- ten Lande, niet alleen tot naedeel vanden waren Armen, maer oocktot groote befwaerniifeende overlail vande Ingeietenen van den felven Lande, te meer men dageJijcks bevint dat vele de Bcdela- rye exerceren , om te beter occafle te hebben tot het (telen, daer toe fonderlinge gebruyekt worden de t'famcnkomitcn die iöodanigc Vagabonden en- de Lantloopers houden inde Meeilooven.ende an- dere foodanige plaetfen , daerfy hun quaet voor- nemen onder elckanderen beworpen,ende iöo in't werek ilellen, dickvvilsmet groot ghewelt ende dreygementen vanbrantilichten ende andere ma- nieren van extoriien. S O O IS Τ, dat Wy be- geerende hier inne by vernieuwinge van onfe voor- gaende Placaten te voorfien, op dat in toekomen- de tijden d'Ingefetenen vanden voorfchreven Lan- de , van foodanigen overlail mochten zijn ende biijvcn bevrijdt, met rijpe deliberatie van Radeheb- ben van nieuws gheilatueert ende gheordonneert, ftatueren ende ordonneren midts defen voor een eeuwich Edicl, de poinclen hier naer volgende. I.
Eerfl, dat alle de geene 'tzy Mannen ofte Vrou- wen, die gefonts Lichaemsgaen bedelen, of achter Lande loopen , in Steden ofte ten platten Lande, ghchouden fullen zijn binnen twee dagen naer de publicatie van defen te vertrecken uyten Lande van Zcelandt, ofte hen aen gheven ende bekent maecken by den Officier oft fijn Gecommitteerde, ter plactfe daer fy fullen meenen met arbeyden methaer Ambachthaer koil te winnen, oft aen
den gecnen die inde Steden daer toe fullen zijn gedeputeert, hen verklarende wie fy zijn,van waer fy zijn, wat hare handelingc is, ende oock defigne- rende haer Logement daer fy haer fullen over nacht onthouden,Ende voorts verfoecken admiifie ende toclatingeom een dach twee ofte drie aldaer te mo- gen verblijven,fondcr nochtansmiddeler-tijdt te bedelen. II.
Ende by ibo verre fy ter felvcr plactfe haer niet
en fouden konnen ter neder fetten,oftc Hantwerck vinden, na hare ghclegenthcyt, fullen hebben te in- quircren ende ondervragen tot welcke andere plaet- fe.fy beft fouden mogen geraecken, 't wclck fy ge- houdenfullen zijndenfelven Officier weder aen te dienen, ende van hem verkrijgen fchriftelick ghe- teyekent befcheyt, inhoudende confent om bin- nen feeckeren tijt haer aldaer te mogen tranfporte- |
|||||||||||
|
PlacatetLj. ï.Boeck. 2o.Tit« t.Deel.
|
|||||||||||
|
504
|
|||||||||||
|
503
|
|||||||||||
|
ende voorde tweede reyfe andermacl ghegcefTelc
gebrant-teyekent ende opte Galge uytten voorfz Lande ghebannen fullen worden. XII.
Gebieden voorts alle Stadthouders, Schouten,
ende diergelijcke Officieren, dat fy tot fuyveringc van 't Platte Landt alle veerthien dagen een ycder in fijn quartier een keer fullen doen, om alle Vaga- bonden ende Bedelaers op te vatten, ende gevan- gen zijnde,dat fy de felve des anderen daeghs ful- len leveren in handen vanden ordinaris Officier van 't felve quartier oft refort. Bevelende van ghe- lijeken te doen de ordinaris Officiers , bedienende de Criminele Juftitie foo dickmacls als hen-lieden doenlijck fal zijn,ende ten miniten eens inden tijt van drie Maenden. XIII.
De felve Officiers fullen oock neerftelijckinden
haren de Straten, Herbergen, ende fufpede Plaet- ièn vifiteren , omme de Bedelaers ende Ledich- gangers te achterhalen, achterhaelt zijnde tcappre- henderen, ende in alle ncerfticheyt daer tegens te procederen. XIIII.
Sullen daer-en-boven die vanden Gerechte van
den Dorpen ten platten Lande vry ilaen yemant tot kofte van het Dorp ofte Parochie,tc committe- rende fpecialickenfijn werekdaer van fal maken) om de voorfz Bedelaers ende Vagabonden inden felven Ambachte ende diftricte, te apprehenderen, ende te leveren in handen vanden ordinaris Offi- cier vaneenyeders Jurifdi&ie ende refiört ponder prejuditie van eens yeders gerechticheydt, die daer mede handelen fal naer inhout van defen Placate. X V.
Ende alwaer nicmandt fpecialick en is ghecom-
mitteert, werden de Schouten in yedcr Dorp red- derende, geauthorifeert ende gemachticht, om de voorfz Vagabonden ende Bedelaers te apprehen- deren ende te leveren als vooren. XVI.
Interdiceren voorts alle Schippers,ende Schuyt-
voerders, haer onthoudende in de'fe Landen, oft de felve frequenterende eenige Bedelaers, hen-luy- den voor fulcks bekent zijnde, ofte met reden fufpedt zijnde van Bedelarije, te nemen in hare Schepen oft Schuyten, ende te brengen inden Lande van Zeelandt, op peyne van drie guldens te betalen op yeder Bedelaer, ende daer en boven de felve t'haren koile wederom te moeten brengen uytten felven Lande. XVII.
Ende foo wie ter caufe van 't ledich gaen oft van
Bedelarye eens uyt delen Lande ghefeyt, oft daer uyt gheleyt zijnde, wederom daer in komt, willen wy clat ftrengclijckcn gegeciTclt fal werden fonder eenige diflïmulatie. XVIII.
Ende dit alles onvermindért de Keuren ende Or-
donnantien die by de Magiftraten vande Steden oft oock ten platten Lande aireede zijn gemaeckt, oft als noch gemaeckt fouden mogen werden tol naerder weeringe vande voorfz Bedelarye, die wy willen dat onderhouden fullen werden , cnde haer effect ibrteren, midts dat de felve den innehouden van defen Placate niet en eontrarieren. Alle
|
|||||||||||
|
nen te worden,op peyne van andermaelopenbaer-
lickgegeeilèlt,gebrant-teyckent ende op gelijcke peynen ghebannen te worden. VI.
S uilen voorts mede de vreemde ende uytheem-
fche Bedelaers die onbequaem zijn te wereken, achter Lande loopende ende bedelende, gehouden zijn binnen drie dagen nae de publicatie van defen te vertrecken uyten Lande van Zeelandt, op ghe- lijeke peyne als tegen den kloecken Vagabonden ende Bedelaers hier vooren is geordonneert. VII.
Sullen geene Ketel-boeters, Sulpher-priemers,
Kuypers, Schoen-lappers, Kramers, Leproofen, Quackfalvers, Deecken, Rattekruyt,ende Pleckcn- uyt-verkoopers, ende dierghelijcke hoe die fouden mogengenoemtworden, noch in Steden, noch ten platten Lande mogen gaen bedelen, nochte oock. ten platten Lande hare Neeringe ende Hant- werek exerceren, ten ware eenige der fel ver binnen den Steden ofte Dorpen van Zeelandt woonden, die tot de exercitie van haere voorfchreve Neerin- ge, ende niet tot bedelen ten platten Lande gead- mitteert fullen worden, midts daer toe hebbende fchriftelick befcheyt vande Magiilraet haerder refi- dentie,fulcks als vooren, welck befcheyt alleenlic- ken duyren lal fes Maendcn,oppene van mede ge- ftraft te worden als de kloecke Vagebonden cnde Bedelaers. VIII.
Ende ibo daer Ambachts-kinderen zijn die ha-
ren koft met wereken niet en konden verdienen, die fullen oock hebben te blijven in hare Stadt ofte plaetfe daer fy haer Ambacht doen, alwaer fy- luyden haer Aelmiflen by de Huyfcnfullen mogen foeeken, met haer hebbende befcheyt vanden Of- ficier , ofte fijnen Gecommitteerden, foodanich als vooren, daer by haer fulex naer goede onderrichtin- ge van hare winfl ende conditien fal weien gheac- cordeert, ten zy dat anders by de Magiftraten van- der plaetfe aldaer op 't onderhout van fulcke kinde- ren voorfien ware, daer nae datfy hun fullen heb- ben te reguleren. IX.
Verbieden voorts alle andere Kinderen, de
Ambachts-kinderen mede daer onder begrepen.die ghcen fpeciacl confent by biljet en fullen hebben verkregen inde Steden,oft ten platten Lande te be- delen ,op peyne dat de felve Kinderen oudt zijnde boven dp acht Jaren, een Maent tijdts ofte langer fullen werden geleyt te Water ende te Broot. X.
Bevelende d'Ouders vande felve Kinderen, foo
boven als beneden d'acht Jaren oudt zijnde, ende de Perfoonen daer de felve logeren, goede acht en- de fcherpe toeficht te nemen, dat de felve Kinde- ren niet en gaen bedelen, op pene dat de felve Ou- ders ende andere daer de Kinderen logeren, fullen werden geitraft,als offy felve de bedelaryehadden geexerceert. XI.
Infgelijcks en fullen gene Heydenen, Egyptena-
ren ofte diergelijcke Lantloopers inden Lande van Zeclant mogen komen oft blijven, op pene dat fy daer over voor de eerfte reyfe openbaerlijck gegeef- feltende uytten Lande van Zeelandt ghebannen, |
|||||||||||
|
- jegens Lant-loopers, Leproofen, Bcdelaers en Dieven. 506
XI χ. inde voorfchreven Mee-itoven fullen bevonden
|
|||||||||||||||
|
worden, dadelick daer over fullen ftraf baer wefen,
als rechte Vagabonden. Ende ten eynde 't inhouden Van defe» al omme
mach werden gheobferveert, ende niemandt daer van ignorantie en pretenderen, Lailen ende ordon- neren wy , dat defen al omme fal werden ghepu- bliceert ende verkondicht, daer men ghcwoonlick is publicatie te doen. Ontbieden voorts allen Of- ficieren, Juilicieren ende Dienaren, dat iy-luyden tegens de Overtreders van dien procederen als vooren, ende den quaetdoenders doen ilraifen fon- der eenige gunile, faveur ofte diifimulatie ter con- trarien, waiit wy 't felve tot dienilc vanden Lande alfoo bevonden hebben te behooren. Aldus ghe- daen ende ghearreiteert ter Vergaderinge vande Hceren Staten van Zeelandt voornoemt, in 't Hof aldaer tot Middelburgh, den feflhienden ende fe- venthienden September fcilbien - hondert ende veerthien. Ter Ordonnantie Yande Staten voor- noemt. B. de Jonge. |
|||||||||||||||
|
Alle BanniiTementen ter faecke van ledich gacn
ofte Bedelarye fullen gefchicdcn uytten Lande van Zeelandt, dacr toe de Rechters foo inden Steden nis ten platten Lande by defen fpecialicken werden peauthorifeert, fonder dat het felve ghetrocken fal werden in confequentie. XX.
Verftaen voorts dat alle 't geene hier vooren je-
gens Mans-perfooncn defen contrarierende is ge- latueert, oock plaetfe te hebben jegens Vrouw- perfoonen, Jongers en Kinderen die contralende doende.
XXL
Ende want men bevindt, dat veleBedelacrs en- dc andere onghefchickte Perfoonen hun onthou- den , foo wel by nachte als by dage, inde Mcefto- vcn, daer fy onghefchicktelijck onder den anderen levende, dickwils haer Dieverijen ende andere qua- de feyten complotteren, Soo ordonneren Wy, dat alle de geene, 't zy Mans, Vrouwen ofte Jongers, die naer twee dagen naer de publicatie van defen |
|||||||||||||||
|
3. Placaet, *By ie Ed, Mo. Heeren Staten van Zeelandt ,geemaneert je*
gensde Dieven ende Dieverijen. In date den \6 ende \j September 1614.
|
|||||||||||||||
|
bevolen, Ende voor de derde reyfe fal den Delin-
quantibndereenige conniventie metter koorde, fulcks datter de doot naer volcht, gheflraft worden, met confifcatie van goederen , Ten ware omme d'enormiteyt vande eerile ofte tweede dievcrye, ofte om de menichfuldicheyt van diverfche .dieve- ryen by hen gepleecht, den Rechter werde gemo- veert de felve fwaerder ofte oock metter doot te doen itraffen voor de eerile ofte tweede reyfe,Ende dit al in fimpele dieveryen, die niet en zijn gequa- lificeert ofte vermenght met eenigc valfcheyt, Huys-braeckc, Kerck-roof, Zee-roof, Brant-roof, beroovingc van Molens, Bruggen ofte Sluyfcn,ofte andere diergelijckc omilandicheydcn 't fcyt be- fwarende. II.
Maer ibo vele de dievcrijc aen gaet die rnet gc- welt oft Huys-braecke gefchicdcn, oft anders, fu lex als vooren gequalificeert zijn, hebben wy gcordon- neert ende geilatuecrt, ordonneren endc flatucrcn mits defen, dat foo wie bevonden fal werden foo- danige gequalificcerde dieveryen ghecommittcert ofte ycmant 't zijne afgedwongen te hebben, 't zy op 's Hecrcn Straten oft Wegen, in Huys ofte tot eenigc andere plaetfen. Item, die geene die be- vonden fal worden met opbreeckinge van Huy- fen, Winckelen , Pack-huyiën, Schuyren, Sche- pen , Schuytcn, oft andere beflooten Erven oft Plaetfen, yemant 't zijne benomen te hebben,fon- der eenige conniventie oft diilimulatie geilraft fal worden metter koorde, oft anders fwaerder naer exigentie vande faecken, fulcks datter in allen ge- valle de doot nae volcht, met confifcatie van goe- deren, ibnder eenige verfchooninge toe te laten, of fy van hare eerile ofte meer dieveryen werden achterhaelt, Ende of fy geen Deuren, Veynilcrcn, DackofGlafen, oft eenich ander onilercker ghe- I i 3 deeiten
|
|||||||||||||||
|
' Ie Staten 's Landtsende Graeifclickheyts
I van Zeelandt. DOEN TE WE- t.j TEN, Dat wy vernemende dat niet te- genitaende onfe voorgaende Placaten, ende nae- mentlijck het geene wy inden Jare feilien-hondert fcven hebben doen publiceren, onder andere tegen de Dieven, hare Aenhouders,ende 't gene daer van dependeert, evenwel de voorfchreven Dievcryen inde Provintie van Zeelandt, foo wel inde beiloo- ten Steden als ten platten Lande fulex toe nemen, dat qualick tegen de feer groote menichtc van Die- verijen die dagelijcks zijn ghebeurendc, met op- brceckinge van Huyfen met feer groote fortfe, ghe- weldt, fubüijlheydt, ende anderfmts, eenigc Huy- fen konnen worden gevonden, die daer tegen fou- den konnen wefen bevrijdt. SOO IS T, dat wy begeerendc hier inne by vernieuwinge van onfen voorgaenden Placatc te voorfien, fulcks dat in toe- komende tijden d'Inghefctenen vanden voorfz Landen tegen de dieveryen ende overlailen mo- gen zijn bevrijdt: met rijpe deliberatie van Rade nebben van nieuws gheilatueert ende gheordon- neert, flatucrcn ende ordonneren voor een eeuwich Edict mits defen die Poinften hier na volgende. I.
Ecril, foo wie bevonden fal worden eenige die- yerye gepleecht te hebben, fal voor de eerile reyfe in 't openbaer flrengelijck worden gcgeeflelt ende gebrant-teyekent, voor de tweede reyfe gegeefTelt, gebrant-teyekent ende ghebannen uytten Lande van Zeelandt, op peyne van wederomme gegecf- fclt, gebrant-teyekent ende ghebannen te worden by den Gerechte daer de felve ghevangen fullen worden, niet tegenilaende 't voorgaende vonnüTe endc banniifement by een ander Gerechte foude mogen wefen ghedecreteert, welcke executie al- len Rechters by defen fpecialicken wort gelaft ende |
|||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||
|
Placaten->. ι · Boeck. 2 o. Tit. t. Deel.
|
||||||||||||||||
|
508
|
||||||||||||||||
|
507
deeken vande Huyfingen op ghebroocken , door-
boort oft ondergraven mochten hebben, oft dat- tet een'Lant-huys, of eenigh vervallen of onilerck Hays mochte wefen. Alle 't vvelcke wy veritaen oock plaetfe te hebben, al is 't dat de felve Huys- breeckers heure voor ghenomen dieveryen niet en hebben volbracht, maer over 't breecken alleenlijck doende zijn geweeft. 111.
Itern,foo wie bevonden fal worden eens anders
Beeft of Beeflen,'t zy Paerden,Runderen,Schapen, Lammeren of Verekens, een of meer wech gedre- ven , geilacht of anders ontftolcn te hebben, ofte Molens, Pael wereken, Sluyfen,Bruggen,PJoegcn, Wagens ofte diergelijckc Wereken berooft te heb- ben , fal infghelijcks metter doot ende confifcatie van goederen worden geftraft. 11II.
Ende alfoo de voorfchrevc dieverijen fcer wer-
den gevoet cndc aen ghehouden,door dien eenige Pcrfooncn (om hare giericheyt ende onbehoorlijc- kc gewins wille)mette voorfz Dieven verftantzijn hebbende, ende henluyden de geftoolcn goederen afnemen , Soo ift dat wy alfulcke Pcrfooncn niet anders en willen gheacht hebben,dan als Compli- cen ende Medeftanders der voorfz Dieven , Heb- bende over fulcks gcordonneert, dat fo wie voort- acn bevonden fal worden de gheftoolen goederen over genomen te hebben vanden geenen die fy wi- ilen ofte blijckelicken behoorden te weten Dieven te wefen, ende de felve gheftolcn te hebben, 't zy onder deckfel van koop, mangclinge, beleeninge oft eenige andere handelinge,noedanichdie fou- den mogen weien , alwaer 't oock door de derde hant, oftedatfy de geftolen goederen om haerpro- fijts wille hadden helpen heelen,ibnder eenige ver- fchooningc gheftraft fullen worden voor de eerfte reyfe met gceflelinge, brant-merckingc,cnde ban- niilcmcnt uyt Zeelandt , voor de tweede reyfe metter doodt ende confifcatie van goederen: 't We lek wy oock veritaen plaetfe te hebben inden geenen die de felve Perfoonen wetentlijcken op ghchouden , ghelogeert ende ontfangen, ofte de gheftolen goederen verborgen ghehouden fullen hebben. V.
Ende ten eynde de felve Dieven, Gewelders oft
Huyfbreeckers te beter mogen worden ontdeckr, foo verklaren wy ghenocch te wefen , omme de geene die daer van lufpecT: fullen zijn, te brengen ter torture ende fcherper examen, dat fy ghcfonts lijfs fullen hebben gcbedelt,ofte oockfonder bede- len ledich ghegaen, fonder te konnen verklaren de middelen daer by fy fullen hebben geleeft. VI.
Verklaren oock dat foo wie cenigen Dief of Dieven ,oft haerluyder Aenhouders ofte Heelders komt te ontdecken, fulcks dat die oft eenige van dien by den Officiers bekomen mogen werden, de felve indien fy vande Complicen ofte Medege- fellen der Dieven zijn , alle heure Dieverijen ful- len wefen vergeven, ende anderen geene Dieven- heeldcrs oft Complicen zijnde, daet over met een rcdelijckcn Penningh fullen werden vereert, tot difcretie vanden Gerechte der plaetfe daer 't val- len fal. |
||||||||||||||||
|
V II.
|
||||||||||||||||
|
Ende by fo verre eenige der voorfchreve Dieven
by een Huyfheer of yemandt van fijn Familie des nachts op 't feyt bevonden zijnde, doot-genV gen oft gequetft worden, foo verftaen wy dat daer mede niet mifdaen oft verbeurt fal zijn. VIII.
Ende ten eynde de voorfz Dieven te beter uyten Lande geweert, achterhaelt ende gheftraft mogen werden, Soo willen wy dat alle Rechters hebben- de Hooge Jurifdidie, foo in Steden als ten Platten Lande , de voorfchreven Dieven daer tegens ban- niifement by dcfen wert gheftatueert, fullen ban- nen uyt den Lande van Zeelandt, daer toe wy de felve by defen fpecialijcken authoriferen,fon- der dat 't felve ghetrocken fal worden in confe- quentie. IX.
Tot gelijcken eynde laften wy alle de Schouten
vande Dorpen , dat fy by abfentie vanden ordina- ris Officier van de fehe Jurifdidie ofte Reffort, en- de fonder prejuditievan ecnen ycgelijck zijnghe- rechticheyt, fullen apprehenderenalle Huyfbreec- kers ende Dieven die fy in haeren bedrijve fullen vinden, ende dat fy de felve (ghevangen zijnde) des anderen dacghs fullen leveren in handen van- den voorfchreven Hooft - Officier van 't felve Quartier. X.
Ende bclaften voorts alle Officiers, tegen die
voorfchreven Dieven ende Huyfbreeckers , alle middelen te foecken, omme de felve te achter- halen ende te apprehenderen, ende fonderlmge by avondt ende des nachts te vifiteren de Stra- ten, de felve te beiêtten. Van gelijcken Herber- gen ende fufpedc Plaetfen te onderfoecken , ende voorts in cas van apprehenfie in alle nacrfticheyt daer tegens te procederen, in 't examineren te rechte te ftcllen, ende recht te vorderen, ende doen |
||||||||||||||||
|
executie.
|
||||||||||||||||
|
XI.
|
||||||||||||||||
|
Veritaen voorts dat alle 't geene hier vooren je-
gens Mans-perfeonen defen contrarierende is ghe- ftatueert , oock plaetfe fal hebben jegens Vrouw- perfoonen die contraventie doende. Ende ten eynde 't inhouden van defen alomme
mach werden gheobferveert, ende niemandtdaer van ignorantie en pretendere, Laften cndc ordon- neren wy, dat defen alomme fal worden ghepubli- ceert ende verkondicht, daer men gewoonlijck is publicatie te doen. Ontbieden voorts allen Juiti- eieren , Officieren ende Dienaren, dat fy-luyden jegens den Overtreders van dien procederen als vooren, ende den Quaetdoenders doen ftraffen, fonder eenige gunfte, faveur , ofte diifimulatie ter contraricn , want wy 't felve tot dienftc van- den Lande alfoo bevonden hebben te behooren. Aldus ghedaen ende gearrefteert ter Vergaderinge vande Heeren Staten van Zeelandt voornoemt, in 't HofFaldaer tot Middelburgh, den fefthienden ende feventhienden September fefthien-hondert ende veerthien. Ter Ordonnantie vanden Staten |
||||||||||||||||
|
voornoemt.
|
||||||||||||||||
|
B. Je Jonge.
|
||||||||||||||||
|
HET
|
||||||||||||||||
|
509 Jegens Lant-loopers, Leproofen, Bedelaers en Dieven. 5.10
HET TWEEDE DEEL.
Placaet vande Staten Generael.
Placaet, Cfeemaneert jegens de "Bedelaers, Fagabonden ende Lantlooj)ers,&c.
|
||||||||
|
oock foo uyt de indiciën ende ghelegentheyt de
Wethouders fulcks noodich achten, met de tor- ture , ende voorts tot ghemeriteerde ftrafTe naer exigentie van faecken, ende felve oock met de Galge. III.
Ende om te beter het Landt te fuyveren van
Landt-loopers ende onnutte Menfchen, ordonne- ren wy dat alle fulcke Lant-loopers ende uytlant- fche Bedelaers heur fullen moeten vertrecken uyt de boven-gemclde Landen onder defen Staet, bin- nen vier dagen nae de Publicatie defer, ende dat langhs de groote herbanen allcenlijck. Ende de ingeböoren oprechte Arme Menfchen die heuren koft niet kunnen winnen by defecl van heure ghc- fonde Leden, dat de felve heur fullen moeten ver- trecken , ende houden inde Stadt, Parochie ofte Dorpe van hunne geboorte, om met toelaten van- de Wet vande Plaetfc, AelmociTbn te mogen bid- den in alle modeftie, fonder meer als een of twee t'famen te mogen gaen, ende in geen meerder ge- tal t'famen te mogen rotten, of hun op Kcrmiilen, in Bruyloften, of andere Fecften te laten vinden, ende de Luyden alfoo het heure af te periTen, veel min eenigen overlaft te mogen doen, alles op peyne van geefleünge oft ftrafTe nae merite van faecken. IIII.
Ordonnerende oock dat elcke Stadt, Dorpe oft
Parochie , fijne Armen fulcke aJs boven, ondér- houde uyt het innekomen vande goederen van Cantaten ende Tafelen der Armen, foo verre als 't felve ftrecken fal kunnen, Ende 't geene fal mo- gen ghebreecken, dat de Wethouders 't felve vin- den ten lafte vande gemeene Inwoonders, foo als gevoegelijckft fal kunnen ghefchieden, Oock daer in verfiende dat de Armen by Cooplicden, Werck- lieden ende Pachters mede nae heure macht ende vermogen wereken ende arbeyden, op een rcde- lick loon, om daer mede foo veel ghcfoulageert te worden als docnlijck y Ende oock te weeren dat deur leegh-gacn, geen infolentien voor ghenomen worden. V.
Ende indien inde Stede, Dorp of Plaetfc vande
geboorte der Armen, eenich Statuyt, Ordonnantie of Reglement is, of ghemaeckt mocht worden, op 't ftuck van Aelmoeifen te bidden ende cyfehen, dat dien volgens de felve Armen die des toeghela- ten fal worden, 't felve na die formc ende ordre ful- len hebben te doen,endc heur gehoorfamclick daer nae dragen, op pene van corredie na gelegentheyt van faecken. VI.
Verbiedende voortaenalle Meefters van Arme,
Gaft, of Caritaet Huyfen, Herbergiers ende Taver niers, ceniamentlijck aen Pachters ende Lant-luy den,
|
||||||||
|
E Staten Generael der Veree-
nichde Nederlanden, Allen den geenen die defe fullen fien oft hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN,dat Wycon- fidererende dat by defen tijde van Vrede, ende Licentieringe van veel Krijghs-volck in verfcheyden Landen en- de Oorden, de platte Landen buyten de Rivieren gelegen, voornemelijck onfe Meyerye van 's Her- togen-Bofeh, ende andere by-gelegcn Landen ende Plaetfen ghehoorende ende reforterende onder de- fen Staet, ende de goede Inghefetenen van dien, van ongeheerdeloopende Luydcn,Ledich-gangers, Bedelaers, Vagabonden endedergelijcke onnutte Menfchen,' overlaft, fchade, oock wel extorfien, kracht ende geweltfoude mogen overkomen, ende op Wegen, Straten, aen Huyfen, Schueren ende Goederen, exa&ien ende beroovingen gedaen wor- den , waer tegen over fulcks noodich achtende by tijdes te verfien. S O O I S Τ, dat Wy by deli- beratie vanden Raede van State der voorfz Veree- nichde Nederlanden, goet gevonden hebben te or- donneren ende ftatueren 't geene hier nae is vol- gende . I.
Inden eerften, dat niemant wie het oock zy, In- geböoren of Uytlander,hebbende fijne goede ende gefonde leden om de koft te kunnen winnen, en fal mogen in maniere van Lant-looper, onder deck- fel van Werck te ibecken, of oock als Ketel-boe- ters, Schoen-lappers, Cramers of anderfints gaen Bedelen, 'tzy in Steden of ten platten Lande, veel min de goede Luyden eenich geit af-vorderen of af periTen, noch op de Dorpen of Ingefetenen tei- ten, maer fo hy niet wereken ende fijnen koft win- nen wil, datelijck voorts deur fijnen wech hebben te palieren, ende ten Lande uyt te gaen, op peyne van contrarie doende, ende niet datelijck vertrec- kcnde,by den Officier aen ghetaft, ende nae ghele- gentheyc van faecken by geeifelinge oft banniilè- ment geftraft te worden, II.
Ende indien fulcke Perfoonen of dergelijcke Va- gabonden ende Lant-loopers, mochten bevonden worden ten platten Lande met Wapenen, oft of- fenfijf geweer, in fulcken ghefelfchap ende ghetal dat de goede Inghefetenen met reden oorlaecke van achterdencken ophunfouden mogen nemen, ende doende yemant gewelt aen, of Helende ende nemende eenige Peerden of andere Beeften of Vee, fonderlinge by nachte of ontijden, of andere fcha- de oft overlaft doende aen Menfchen, Boomen of Vruchten, of oock dreygende ende houdende on- behoorlijcke propooften, fullen daer over terftont aengetait, in apprehenfie gheilelt, ende tegen heur gneprocedeert worden metdatelijcke cxaminatie, |
||||||||
|
lo.Tit. 2. Deel. ^n
dat ten veribecke vanden Officier vande Plaetfe
die quade fufpitie fal hebben, fulcken Bedclaers of BedelerfTen, by ordre vande Wethouders tot kofte ende lafte vande Plaetfe, fullen ghevifiteert ende wel exadelick geexamincert worden,door gefwoo- ren Medicijns ende Chirurgijns, ten eynde de waer- heyt ondervonden mach werden, ende die geenc die daer in bedroch fullen hebben ghepleecht, van fulcken Sieckten , Kreupelheydt oftcandetfints, dat de felve daer over Crimineück aen ghefproken, ende nae gelcgentheyt van faecken geftraft fullen worden. XI.
Ende ten eynde de Landt-loopers, Vagabonden
ende Boeven te beter mogen achterhaek worden, wert hier mede geordonneert ende toegelaten,oock bevolen, lbo onfe Officieren ende dien van onfe VafTalen, als aen andere particuliere Perfooncn,in- differcntelick, dat fy ende een yeder van dien, ful- len mogen aen tarten ende verfeeckeren over al door de voorgemelde Landen onder defen Staet, alle fulcke Vagabonden, Lcech - gangers ende Deuchnietcn, inden verftande nochtans,datdate- lick nae de ghedane verfeeckeringe, de felve fullen moeten ghelcvert worden in handerl van onfen Hooch-Schouteth vande Stadt ende Meyerijevan 's LIertogen-Bofch, oft fulcken anderen Hooft-Of- ficier, ofte oock van onfe VafTalen, onder wekkers Jurifdiéhe fy fullen geapprehendeert geweefl zijn, aende welcke, ende ekke van hun bevolen weet, die in hunne gevanckenifle wel te bewaren , fcher- pelijck te ondervragen, ende vernemen na heur Ie- j ven, converfatie ende handel, mitigaders wacrby dat fy leven. XII.
Willende dat de felve om hunne Deuch-niette-
rije ende Lant-looperije alleenlijck, ende indien fy geen pertinente antwoorde en weten te gheven, fullen ghebannen ende ten Lande uyt ghcfon· den v/orden, indien fy Uytlanders zijn,ende indien fy Ingeborenen zijn, geconfineert worden ter plaet- fe van hunne gheboorte, op peync van corporele ftraffe. Ende indien boven de voorfz Lantlooperye eenige andere fufpicien deur variatien van an twoor· den of andere indiciën op de felve vielen, van qua- de fcyten , fullen de Wethouders daer op wel let- ten , ende tegen de felve voorts doen procederen, naer gelcgentheyt van faecken, xii i.
Bevelende ende gebiedende hier mede wel ex*
pfcfTclijck allen hier voor-gemelte Officieren inde voorfz Landen refpeclivelick ende clcken van dien, in fijn quartier ende diflricl voor te wenden, ende alle devoir te doen , met alle mogelijcke neeritig- heytin'tapprehenderenende vangen vande voorfz Lant-loopers ende Vagabonden, op pene van hcu- re Officten te verliefen , oock inhabil verklaert te worden van Officien te bedienen, ende daer-en- bovcn arbitralijck geftraft te worden, midtfgaderS van te betalen de fchaden ende Intereilen, die ge- beuren fullen deur heure negligentie ende faulie, dat fulcke Vagabonden niet en fullen ghevangea geweefl; zijn. ΧΙΙΠ.
Ende indien foude mogen ghebeuren, dat de
voorfz Lant-loopers oft Vagabonden fterek zijnde, hun
|
|||||
|
5ii Placaten. ï.Boeck.
den, te logeren, inhunneHuyfcn, Schuyrenofc
Stallen, noch oock onderhouden met Eten ende Drincken, veel min alwillens verfteccken by dage of by nachte, fulcke Ledich-gangers, Lant-loopers of Vagabonden, Uydandtfche of andere, wefende gcfont ende difpoft van Leden,ende hun begeven- de in verfcheyden ghedaenten, ende manieren tot de Bcdelrije ende Leecheyt, noch met hun eenich complot ofte conventie te maecken, nochdeelach- tich te wefen, van't profijt dat fy door fulcken mid- del weten te krijgen, oft hun te laten vinden , daer fy hunnen optreck nemen, of met hun te gaen, of hun den wech te wijfen, anders als langhs de ghe- mecne Herbancn ten Platten Lande uyt, of ander- fints aen fukke eenich faveur of aiTiitentie te doen, op pene van gehouden te worden voor hunne Faul- tcurs, Herbergiers, Complicen ende Metgefellen, ende voor fulcks oock geftraft te worden , ghelijck 't felve in Recht ende Juilitie behooren fal. VII.
Sonder dat aen fulcke Herbergiers ende Faul-
teurs vandc voorfz Quaet-doenders fal voor on- fchult dienen het pretext dat fy daer fouden mo- gen zijn komen logeren tegen hunnen danck ende wille, ten ware dat fy fecrctelick hadden laten we- ten acnden Officier vande Plaetfe de komfte van alfulcke Lant-loopers. VUL
Bevelen ende beladen in fulcken ghevalle aen-
den Officier dat hy daer van ghcadverteert zijnde, hem iterek maceke met de Vorfter, ende andere Dienaérs vande Juilitie, of by faute van dien, ende des noodich zijnde, de Ingefetenen tot hulpe ver- ibeckc , aen de welcke by defen belafl wert, daer inne te affiilcren, om de voorfz Quaet-doenders te vervolgen ende bekomen, ende die over te leveren in handen van onfen Hooch - Schoutet , ofte den Officier van onfe Vaffalcn des recht hebbende, on- der wekkers Plaetfe ende Jurifdi&ic fy fullen ghe- apprehendeert gewecil zijn, om daer over Juilitie te doen, ghelijck naer uytwijfen van defe Ordon- nantie, oft andere Wetten bevonden fal worden te behooren. IX.
Ende ten eyndc dat de Officieren vande Steden
ende vancle platten Lande te beter gheinformcert ende gead verteert mogen wefen, waer dat fulcken Landt-loopers ende Quaet-doenders zijn, Soo or- donneren ende lallen \vy de felve by defen,dat een yegclick vanhnn in fijn diilrid refpedivelick, hem met fijne Vorflers ende Dienacrs van Juilitie dick- maels vinde op de vrye ende ordinarife Merclen, inde Kcrckcn, Gafl- ende Arme Huyfen, op Ker- miffen, ontrent Bruyloften, ende andere diergelijke Vergaderingen ende Feeilen, daer fulcke Luyden ghewoonlijck verkeeren, ende daer fy die fullen xneencn te vinden, om die te vangen, ende tegen hun te procederen nae den inhouden van defe Or- donnantie . X.
Voorts om te vcrfien tegen het bedroch dat fom-
mige Bcdelaers ende BcdelcriTcn voort fouden mogen Hellen, heur gelatcnde als of fy met eenige pafïïeufe fieckten gequelt waren, of anderfints ge- debiliteert, hoe wel dattet meeflen tijdt foo niet, ende maer bedroch en is, Soo wert ghcordonneert |
|||||
|
% ϊι Jegens Lant-loopers, Leproofen, Bedelaers en Dieven. 514
|
|||||||||||||
|
ghereclameert, dat de felve aenden Ritmeeiler of
Capiteyn die reclamercndefullen werden gevolgt, die.heur voor den Crijghs-raedt vande Plaetfe lal hebben te rechte te ilellen, om geflraft te werden na merite van faceken, in conformiteytvandefe jegenwoordige Ordonnantie. XVII.
Ende om des te meer een yedcr te encourage-
ren, om de voorfz Ledich-gangers, Landt-loopers ende Vagabonden, Bedelaers endediergelijckefor- te van quade Menfchen, die bevoorens ghebannen geweeit fullen zijn, acn te tailen ende aende Ju- ilitie te leveren, Den genen die fulcken gebannen' Perfoon fullen ghevangen ende ghelevert hebben fullen voor recompenfe ghenietcn twaelf gulden , te vinden ten laile vande ghemeene Ingefetenen van het Quarricr daer fy fullen werden gheappre- hendeert. XVIII.
Ende werden alle de voorfz Poinclen verilaen
plaetfe te hebben, foo wel tegeii Vrouwsals Mans- Perfoonen, ende tegens Jongens of Meyf kens bo- ven de twaelf Jaren. Ende op dat alle defe Poin&en wel worden on-
derhouden ende geobfervcert, wert geordonneert dat defe alomme inde Stadt van 's Hertogcn- Bofch, ende inde Steden ende Plactfen vande Meyerije, ende by-gelegen Landen ende Plaetfen, daer des ilil mogen noodich zijn,gepubliceert ende geaifigeert fal worden. Ordonnerende allen ende eenen yegelicken Officieren, Juilicicrcn, ende dien 't eenichfints acngaen mach, hen hier nae precife- lick te reguleren, alfoo daer aen ten dienfte van 't ghemeen grootelijcks is gheiegen. Gedaen in 's Graven-Hage den vijfen-twinuchilen Junij fe- ilhien-hondert ncge n-cn-veertich. P. van ende tot Hardenbrouck,vt' By mijn Heercn de Staten Ge- nerael der Vereenichde Nederlanden. Ter Rela- tie vanden Racdt van Srate der felver Landen. /. Eycklergh, |
|||||||||||||
|
hun vervorderen fouden de Officieren refiftentie
te doen, in fulcken gevalle fullen mogen aenfoec- fcen ende begeeren ainilentie vande Ingefetenen, 't zy by klock-geflach, toxin oft anderfints, welcke afliilentie fal moeten gedaen worden, op pene van hondert gulden by de Plaetfe te verbeuren, ende by lbo verre de Officieren, Dicnaers vande Juilitie oft andere, door de voorfz debvoirenyemanden vande bovcn-'ghemelde Dclinquanten of wederfpannige docnde"rcfiftentie,quetftcn oft doot iloegen, en ful- len fy dacr door in geenderhande manieren mis- doen , noch tegen de Juilitie noch tegen de Vrien- den ende Magen van fulcken Dclinquanten. XV.
Ende ten eynde dat de Schepenen, Juflicieren
ende Officieren, voor dewclcke fulcken Delin- quanten als hier vooren zijn vermeit, in rechte ful- len ghetrocken worden, egeenc fvvaricheyt en ma- ken recht te doen, die te vervvijfen, in gevolge van defc tegenwoordige Ordonnantie ende andere Wetten vande Lande, Soo wert heur expres bevo- len , dat zijnde voor hun ghebracht, 't zy by den Hooch-Schoutec oft Officier van onfe Vailalen,ee- nige vande voorfz Quact-doenders,fy lieden defen volgens daer over fullen hebben te recht te fitten, ende te wijfen, fonder fulcks te mogen naer laten, op pene van privatie van hunne Ampten ende van inhabiliteyt, ende daer-en-boven arbitralijck ghe- ilraft te worden. XVI.
Onder welcke Landt-loopers wy oock verftaen
gecomprehendeert te worden , de Soldaten ende ïiilcke die ten Platten Lande heur fullen onthou- den, als Nachtegael-dienaers, of op ander pretext, 'tzy met Wapenen, oft fonder Wapenen, fonder verfien te zijn met bchoorlijcke Paiport van hun- nen Ritmeeiler of Capiteyn , geapprobeert by den Gouverneur of Commandeur vande Plaetfe van hun Guarnifoen. Ende dat by mancquement van dien, fy fullen datelick worden gheapprehendeert, ende foo fy als cffè&ive Soldaten fouden werden |
|||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollnndt.
§
1. Placaet, IVaer nae alle lAmbacbtstfongers ende haerlujder Meeflers
henfuüen redderen , binnen den Landen njm Bolkndt ende We/i-Frieflandtt In date den
tweeden September ι 5 97· |
|||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollant ende Weft-Vrieilant,Reprefen te- rende de Staten vanden felvcn Lande, Al- len den genen die defe jegenwoordige ful- len fien ofte hooren lefen, Saluyt. Alfoo tot beter efïecl van onfe Placaten op 't iluck vande Bede- laers^ ende Vagabonden gemaeckt, eenige Steden vanden voorfz Lande feeckere Politijcque ordre geflelt hebben, Ende te verhoopen is,dat de Magi- ilraten vanden anderen Steden mede daer nae trachten ende arbeyden fullen, dat al-omme een- paerüjck onderhouden werde, dat de Ambachrs- Jongers, hoe verlaten ofte Arm fy fouden mogen wefen, voortaen in HoUandt ende Weil-Vricflandt |
|||||||||||||
|
in Steden noch ten Platten Lande, niet en fullen
mogen, noch van noode hebben te bedelen, Maer dat by Perfoonen daer toe by de Magiftraten ghe- authorifeert ende noch t'authoriferen, ghehandelt fal worden mette Meefters by de welcke fulcke Jongers haer Ambacht jegenwoordich leeren, ofte in toekomende tijden leeren fullen, dat fy-luyden refpectivelijck de voorfz Ambachts-Jongers voor- fien ende onderhouden fullen van koft, kleederen ende flapen, ende hen trouwelijck haer Ambacht leeren, mits dat fyluydenheure Meefters feeckere tijdt fullen moeten by blijven, ende hen dragen na behooren. Ende het gebeuren mochte dat fulcke Jongers hare Meefters ontloopen, ende hen inde Κ k andere
|
|||||||||||||
|
Placatenu. i.Boeek. 2o.Tit, 2.Deel,
|
|||||||||||||||
|
5t6
|
|||||||||||||||
|
5*5
|
|||||||||||||||
|
ren Meefter voldaen hebben, ofte dat fy noyt Mee-
fter aldaer gehadt hebben. Ende indienyemandc eenen Jongen inden voorfchreven Lande hem tot Ambacht begeven hebbende, fonder Atteftatie als boven quame aen te nemen , ofte op te hou. den , faltelcken verbeuren twintichponden van veeriich grooten Vlaems 't pont, tot vervallinge vande reys-koften vanden geenen die den Jongen vervokht fal hebben , ende evenwel ghehouden zijn de voorfchreve Jongen fijnen Meefter te leve- ren ende laten volgen, om den felven te voldoen, vande verbeurte vande voorfchreve twintich pon- den , fal den Meefter vry wefen , indien den Ambachts - Jongen voor de Magiftraet fijndet refidentie, ofte der felver Gecommitteerde , als Opfienders den Armen voor het aen nemen pertinentelijck ghebracht zijnde , verklaert heefe van buyten dele Landen in ghekomen te zijn, ofte noyt in de felve Landen Meefter ghehadt te hebben, Ende lal niet te min ghehouden wefen den Jongen te laeten volgen , om fijnen eerften Meefter te voldoen. Ende ten eynde 't inhou- den van defen al omme mach worden ghcobfer- veert, ende niemandt daer van ignorantie en pre- tendere , Laften ende ordonneren Wy dat defen al-omme fal worden ghepubliceert ende verkon- dicht , daer men ghewoonlijck is publicatie te doen. Ontbieden voorts alle Officieren, Jufti- cieren ende Dienaren, dat fy-luyden tegens den Overtreders van dien procederen als vooren, fon- der eenige gunfte, faveur, ofte difiimulatie ter contrarie. Ghegeven in 's Graven-Hage, onder onfen Zegel hier op ghedruckt in Placate, den tweeden Septembris , Anno vijfthien - hondert feven - ende - tnegentich. Onder ftondt, Ter Ordonnantie vanden Staten. Geteyckent, C. de Rechtere.
|
|||||||||||||||
|
andere Steden ofte Dorpen begeven fouden als fy
fullen meynen den koft waercüch te wefen, ofte eenich ghewin te mogen doen, fonder hare Mee- fters te voldienen den tijdt die fy-luyden ten over- ilaen vande Opfienders der Armen, ofte andere Ge- committeerde vande Magiftraten der Steden be- looft fullen hebben: Waer jegens nootlijck dient voorfien. S O O I S Τ, dat Wy om foo goe- den Werck (foo veele mogelijck) te vorderen, ghe- boden ende geordonneert hebben, ghebieden ende ordonneren by defen allen den geenen die in Hol- landt ende Weft-Vrieflandt hen begeeren te behel- pen met een ofte meer fchamele Jongers tot hun Ambacht, dat fy-luyden metten fel ven ('t zydat fy aireede by hen leeren, ofte naemaels by komen mocbten),ten overftaen vanden Magiftraten heur- derrefidentie, ofte der felver Gecommitteerden, als Opfienders der Armen metten eerften fullen maecken behoorlijck Contract , ende 'tfelve (als vroome Meefters betaemt) voor foo veel hen aen- gaet, nakomen ende volvoeren, op pene dat indien fulcke Jonge ofte Jongers hen by anderen ontroc- ken \vierdcn,ofte dat de felve wech liepen,de Mee- fters totten felvcn Jongers gheen recht en fullen mogen pretenderen. Infgelijcks ordonneren Wy alle Ambachts-Jongers alfoo aen genomen zijnde, heure Meefters by te blijven, dienen ende voldoen, als vroome Leer-jongers betaemt, den tijdt die fy- luyden ten overftaen als vooren verbonden fullen wefen, op peyne van ftrengelijck ghegeeflelt ende uytten Lande vanHollandt ende Weft-Vrieflandt ghebannen te worden. Ende fullen geene fcha- mele Jongers inden voorfchreven Lande gewoont hebbende, by yemanden aen genomen ofte op ge- houden mogen worden, ten zy dat by fchriftelijc- ke Atteftatie vande Magiftraten ofte hare Gecom- mitteerde, als Opfienders der Armen vande Plaet- ie daer fy ghewoont hebben, blijeken fal, dat fy ha- |
|||||||||||||||
|
2. Placaet, Waer by *t plucken en rooien der Fruchten te Velde verboden
wert. In date den 18 lulij \ 6 o 8 *
|
|||||||||||||||
|
^ E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
f Hollandt ende Weft-Vrieflandt, reprefert- terende den Staten vanden felven Lande. DOEN TE WETEN, dat alfoo ons grootc klachten voor gekomen zijn , dat ver- fcheyden Perfoonen foo Soldaten als oock andere Mans ende Vrouwen , midtfgaders oock Iongers ende Kinderen, dagelijcks hen vervorderen te Vel- de te gaen, ende te plucken Erweten, Booncn t en- de andere ghewas vanden Acker, oock te maeyen 't gras vande Landen, ende als den Eygenaer ofte Bruyckeihenluyden op 't fèyt bevint,ende gebiet uyt het Landt te gaen, dat fy des onwillich zijn te doen, maerden ielven wederftaen, ende dreygen de Aren vande Taruwe ende andere Velt-vruehten af te fnijden endeweeh te dragen, bedrijvende over fulcks groot gGwelt ende Landt-rooverije, de wele- kc in een wei gfaepolicieert Landt niet en behoo- ren verdragen te werden. S O O 1S Τ, dat Wy omme daer inne te voorfien nacr behooren, verbo- den hebben ende verbieden wel expreflelijcken by |
|||||||||||||||
|
defen een yeghelijck, van wat ftate, conditie ofrc
qualiteythy zy ,der Huyfluyder ende andere Per- foonen Koorn, Greynen, Gras, ende ander Gewas te Velde ftaende, te déurloopen, het gewas van dien af te plucken, te mayen, fnijden, nochte wcch te dragen ofte voeren, op peyne dat die geene die bevonden fullen worden fulcks gedaen te hebben, geftraft fal worden als een Landt-rooYcr arbitralic- ken ende tot difcretie vanden Gerechte vander Plaetfè, daer fulcke Perfoonen bekomen fullen werden, welcke ftraffè oock onderworpen fullen weien die geene die fulcks ghedaen fullen hebben ende gepleecht, al is 't dat fy op 't feyt niet en ful- len zijn hevonden,die daer naer by den Officieren daer over geapprehendeert ende geftraft fullen mo- gen werden. Ende foo verre de Landt-man ofte andere Eygenaer van 't felve Gewas, yemandt in fijn Landt bevindt, het Gewas van dien af pluc- kende, af mayende, af fnijdende ofte vertredende, die tot fijne vermaninge ofte bevele daer uyt niet en willen gaen, maer feytelijck ende datelijck daer mede
|
|||||||||||||||
|
%11 Jegens Lant-Ioopcrs, Léprc
mede voortgaen , ofte den Landtman ofte Eyghe-
naervande Vruchten ofte den penen die bytot bevvaringe van dien gheilelt heeft, datelijck refifte- ren ofte dreygen, Sal den Eygenaer vande Vruch- ten ofte Bewaerders van dien, alfulcke met afli- ftentie van fijne Buyren ofte andere datelijck daer uvt mogen drijven. Ende indien fy 'tfelvedos§de eenigc van alfulcke Landt-roovers daer over gne- ven ofte öuctfen, en fullen daer omme in geene peynen, ftraffen, boeten ofte breucken vervallen, ïnaer fal 't felve (als gedaen tot befcherminge van baer eygen goet) verftaen werden wel ende Wet- telijcken gedaen te zijn. Ordonneren allen Offi- cieren vande Plaetfen,den Huyfluyden daer inne te aififteren, ende fcharpe toeficht te nemen, om- me te mogen verhoeden, dat den Huyfluyden cn- |
|||||||||||
|
5t8
de Eygenaers vande Landen hare Vruchten van-
den Velde niet en worden berooft, ende tegens den Overtreders van defen te procederen tot ap- prehenfie ende ftraffinge fbnder conniventie ofte diifimulatie. Ordonneren voorts dat den inhou- den van defen opcnbaerlijck gcpubliceert fal wer- den binnen der Stadt Delff, den Hage ende andere Plaetfen ende Dorpen van Delf-landt, ende ande- ren daer des, verfocht fal werden , ofte van noode wefen fal, ende dit alles by provifie tot anders daer inne fal weien voorfien ende geordonneert. Ge- daen inden Hage onder 't Zegel vande Heeren Staten hier op gcdruckt den achtienden J ulij anno feftien-hondert ende acht. Ter Ordonnantie van- de Staten. A. Duyck.
|
|||||||||||
|
o
|
|||||||||||
|
3. Placaet Jegens 'tfielen van K^aheren, Schapen>Hoenderen> Ouyyen&c.
Breectyn wan Heckensjouven en af-hdewvanVmcbten^&c* <kn% Itdij 1.6 5 1.
|
|||||||||||
|
werden, welcke ilrafTe oock onderworpen fullen
wefen die geenen die fulcks gedaen fullen hebben ende gepleecht, al is 't dat fy op 't fey t niet en ful- len zijn bevonden, die daer naer by den Officieren daer over gheapprehendcert ende gheftraft fullen mogen werden. Ende foo verre de Landtman of andere Eygenaer yemandt in fijn Huys, of op fijn Landt bevindt de goederen fteelende of breeeken- de, of het ghewas in fijn Landt af-pluekende, af- maeyendc, af-fnijdende, of vertredende, die tot fijne vermaninge ofte beveele daer uyt niet en wil- len gaen , maer feytelick ende dadelick daer mede voort-gaen, ofte den Landtman of Eygenaer van- de Goederen en Vruchten,ofte den geenen, dichy tot bewaringe van dien geftclt heeft, feytelijck re- fiftcren of dreygen, Sal den Eygenaer vande Goe- deren ende Vruchten , ofte Bewaerders van dien, met a/ïïftentie van fijne Buyren ofte andere , Je faiïo daer uyt mogen drijven. Ende indien fy 't fel- ve doende eenige van alfulcke Landt-roovers dier over grieven oft quetfen, en fullen daerommcin geene peynen, ftraffen, boeten ofte breucken ver- vallen, maer fal 't felve als gedaen tot befchermin- ge van haer eygen goet, verftaen werden , wel, en- de Wettelijck ghedaen te zijn. Ordonneren alle Officieren vande Plaetfen, de Huyfluyden daer in- ne te aififteren, endc fcherpe toeficht te nemen, omme te mogen verhoeden, dat den Huyfluyden ende Eygenaers vande Landen, hare Bceften,Goe- deren ende Vruchten te Velde, nieten werden be- rooft, ende tegens de Overtreders van defen te procederen, tot apprehenfie ende ftraffinge fonder conniventie ofte diifimulatie,op pcyne, dat fy-luy- den by naelaticheyt ofte gebreceke van dien, voor d'eetfte reyfe voor den tijdt van drie Maenden gc- fufpendeert, ende voor de tweede reyfe van hacre Officien fullen werden gepriveert. Ende in ghe- valle yemanden foodanich Perfoon ofte Perfoonen aen diefte van Beeften fchuldich zijnde , fal kon- nen aenwijfen, fulcks dat hy in handen vande Ju- ftitie kome te gheraecken, dat hem daer over tot een vereeringe fal gegeven werden, de Ibmme van hondert gulden, ende daer en boven genieten im~ Κ k ι puniteytj
|
|||||||||||
|
|^®E Raden over Hollandt, Zeelandt ende
|I||Vrieilandt. DOEN TE WETEN, iIJgs^Is Alfoo niet jegenilaende verfcheyden Pla- caten voor defen gheëmaneert, diverfche Pcrfco- nen , ibo Soldaten ,λ als oock andere Mans ende Vrouwen, mitfgaders Jongens ende Kinderen, da- gelijcks hen vervorderen inHaech-Ambacht, Eyc- kenduynen, Loofduynen, Rijfwijck, Voorburgh, ende omleggende Landen en Plaetfen , té Velde te gaen, ende uyt de Weyden, ende Huyfluyden Huyfen te halen ende fteelen Kalveren, Schapen, Lammeren, Hoenderen, Duy ven ende Eenden, Boter, Linnewaet ende andere goederen, de ftaet- ten van Paerden ende Beeften af te fnijden, Vlon- ders, Slach-boomen, Hecken ende Heyningen breecken, Boomen ende Plantfoenen wech ne- men, de Vruchten vande Landen ende Velde fnij- den ende plucken, bedrijvende groot ghewelt ende Landt-rooverye, ende de Huyfluyden ende andere hen fulckswillende beletten, dreygen te flaen, quetfen ende te grieven: Alle 't welcke in een Landt van goede Policienieten behoort verdragen te werden, macr andere ten exemplegheftraft. S O O I S Τ, 4at Wy, omme daer inne naer be- hooren te verficn, verboden hebben ende verbie- den wel cxpreflelijck by defen eenen yeghelijcken, van wat ftact, conditie ende qualiteyt hy zy, der Huyfluyden,ende andere Perfoonen Beeften ende goederen, midtfgaders ghewas ende Vruchten, te Velde ende inde Thuynen niet te fteelen, rooven, breecken, fnijden, plucken, wech-dragen nochte vervoeren , op peynedat die geene, die bevonden fullen werden eenige Kalveren, Schapen ofte Lam- meren uyt de Weyden ofte der Huyfluyden Huy- fen gcftoolen, of Boomen om ghehackt te hebben, metter doot,ofte arbitralick aenden Lijve gheftraft fullen wcrderuiaerexigentie.van faeeke,ende vol- gens de Placaten ende Rechten defer Landen. Ende die gcenen die anderfints aen 't gunt vorders voorfz ftaet, hantdadichfouden mogen zijn ghe- \vceft, oock naer gelegentheyt van faecke arbitra- lijeken gheftraft te werden by de Gerechte vande Piactfe daer fulckc Perfoonen bekomen fullen |
|||||||||||
|
■âââ
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
^^
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
PIacatea-ß. t. Bocek., áé. Tic.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
520
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
519
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
den vande Peuye van 's Graven-Hage , ende al-
omme daer 't van noode wefen fal gheaffigeert, Gedaen inden Rade op den achtften lulij fefthienl hondert een ende vijftien. In kenniflè van my, 1. v. Hogenhouck. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
puniteyt,ende fijnen naem fecreet gehouden,niet
jegenftaende hy mede daer aen hantdadich, ofte vande Complice foude mogen zijn geweeft. La- llende ende ordonnerende voorts, dat den inhou- den van defen, openbaerlijck ghepubliceertfal wer- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
DEN XXL f Õ Ô E L.
Vervattende Pkcaten jegens Straet-fchenderyen
en dergdijeke iniblentien.» ·
Placaten vande Staten van Hollandt.
é. Placaet, fegens verfcheyden infolentien der Studenten tot Lejden, in date
den 2cj November \ 600
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
meene Studenten te doen,ofte eenige conventicu-
len te houden, iönder confent vanden Rector, op pene van als oproerige daer over geftraft te werden, naer gelegentheyt vander faecke. Belaftende den fel ven Reclor ende Rechters vander Univerfiteyt wel expreflelijck, hen nacrftclijcken te informeren tegens de Autheurs vande vooriz beroerte inder Scholen aen gherecht, ende tegens de felve te pro- cederen ende doen procederen fonder eenige mulatie,fulcksalsde faecke vereyifchen fal. Ende ten eynde de dertelheden, die by nachte ghefchie- den, te meer mogen ophouden, lbo wert een yege- lijck verboden met Roers, ghetrocken Swaerden, ofte andere ongewoonlijcke Wapenen des nachts by der Straten te gaen, ofte aldaer eenige rumoet van Straet-vechterije, Glaes-breeckcrye,ofte dier- gelijcke aen te rechten, op peyne dat de geene die op't fey t bevonden fullen werden contrarie te doen, daer door metter daet vervallen fullen van alle fulcke Privilegiën als henluyden als Lidtmaten der Univerfiteyt mogen competeren, ehde by den or- dinaris Rechter mogen geftraft werden ten exem- pte van anderen.Ordonnerende defen aldaer inder Univerfiteyt ghepubliceert te werden, ende eenen yegelijcken die 't aengaen mach, hem daer naer te reguleren , foo wy verftaen 't felve tot rufte ende vorderinge vande gemeene ftudia noodich te we- fen. Gedaen inden Hage, onder onfen Zegel hier op ghedruckt, den negen en twintichften Novem- bris duyfcnt ies hondert. Lager ftaet, Ter Or- donnantie vande Staten. Ende is gheteeckent, C. de Rechtere. Met fijn ghewoonlijcke ParafTe, we- fende ter zijden befegek met 't Zegel der Heeren Staten van Hollandt ende Weft-Vrieflant, 't welck in rooden WaiTche daer op gedruckt, ende met Pa- pier bedeckt is. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
E Ridderfchap , Edelen ende
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Steden van Hollandt ende
Weft - Vrieflandt, Reprefente- rende den Staten vanden ielven Lande. DOEN TE WE- TEN, Alfoo wy onderrecht |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
zijn, dat onlanghs gheleden, ee-
nige oproenge Lidtmaten der Univerfiteyt tot Leyden, hen bevordert hebben de ghemeene Stu- denten aldaer, by gheafngeerde Biljetten te famen te roepen inder Scholen, ende aldaer Vergaderin- gen te houden , ftreckende tot beroerte ende on- ruite der felver Univerfiteyt, daer uyt ghcvolcht is, dat diverfche quaet-willige onder hen-luyden de Bancken ende Zetelen inde felvige Scholen, moet- willich over hoope hebben gheworpen, ende belet dat de ordinaris Leflcn aldaer haren ghewoonlijc- ken voort-gangh niet en mógen hebben. Dat mede aldaer des nachts vele ontuchtige faecken werden aen gherecht by diverfche lientvaerdige Perfoonen, die hen vervorderen by doncker by der Straten te gaen, met ghetrocken Swaerden inde hant,ofte met gheladen Roers ende andere onghe- woonlicke gewccren,vechtende tegens de Straten, breeckende der goeden Luyden Glaiên, ende ande- re onbehoorlijckheden met krijten ende roepen aen rechtende, die van Studenten die hen adfludia humanitatis begeven hebben, niet en behooren ver- wacht te werden , ende nochtans veel, als de Au- theurs niet te vinden en zijn, by de Gemeente tot lafte vande Studenten werden gheleydt. S O O I S T, dat \Vy,ommc hier inne te remedieren, ge- ordonneert ende gheftatucert hebben, ordonneren ende ftatueren by defen, dat van nu voortaen nie- mandt vande voorfz Studenten hem vervorderen fal eenige convocatie ofte t'famen-roepinge der ge- |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
2. Naerder Placaet op ttfehefubjeB> in date den é o Oecemb. é 627.
ÔË-¸ goei willige Lefer gelieve voorts in reguarde vande Studenten tot Leyden naeteften het 19 en xo Articulv
^■"de Wetten der Univerfiteyt, hier vooren Colum. 186 en 187 gedruckt. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
I E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weit-Vrieflandt, Reprefen-
_J terende de Staten vanden fel ven Lande.
D Ö"E Í TE WETEN, Alfoo ons door ver-
|
fcheyden klachten ende gheruchten bekent ghe-
maeckt is, de groote infolentie ende moetwille van fommige Lidtmaten vande Univerfiteyt tot Ley- den, de welcke, niet tegenftaende wy hier voortijts feeckere
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
----------,--------------
|
||||||||||||||||
|
------
|
||||||||||||||||
|
,,,ΙΡΜΡ»-
|
||||||||||||||||
|
en dergelijcke infolentien. 522*
den in te flaen ofte in te w· erpen, of in te ftooten,
den felven willen ende begeeren wy, dat fal wer- den verklaert daer door mede vervallen te zijn van de voorfz Privilegiën, ende daer beneffens ghecon- demneert voor feeckereri tijdt te Water ende te Broot, mitfgaders voorts ghebannen ende wijders noch gecorrigeert, naer exigentie vander faceke, de ghebroocken Glaièn t'hcuren korten promptelijck te doen repareren endemaecken. In welcke penen ende ftraflên mede fullen vervallen, die geenc, de welcke by ende ontrent 't voorfz Glafe-fmijten ge- weeft, ende daer van, mitfgaders vandê fchuldigen of hant-dadigen kenniftc gehadt hebbende, 't felve den voorfz Rechteren vandcr Univërfiteyt niet en fullen hebben aen gegeven ende bekent gemaeckt. Ende dit alonvermindertde voorfz onfe voorgaen- de Ordonnantie ofte Placate vanden negen en twintichilen Novembris vanden lareduyfent fes hondert, de welcke wy by defen houden als gherc- noveert, voor foo veel d'felveby de tegenwoordige niet en wert verandert. Ende op dat 't inhouden van defen mach werden achtcrvolcht ende gecxe- cuteert, Ontbieden ende bevelen wy den Rcclor Magnificus, ende andere Rechters vande Univërfi- teyt, de peynen in defen begrepen, in 't fententie- ren naer te komen,endc te doen naer komen ende achtervolgen. Belaftende oock wel fcherpelijck den Officier der Stadt Lcydcn,als Promotor vande Univërfiteyt aldaer,hem naerftelickopte voorfz in- folentien ende moetwillen van aggreifien vande Wachten ende Glafe-fmijterycn, mitfgaders opte Autheuren van dien te informeren,ende tegens de felve te procederen lönder eenige diifimulatie,fulcx als de faecke vereyfehen fal. Ende op dat niemant hier van eenige onwetentheyt voor en wende, ibo ordonneren wy voorts den voornoemden Rcélor ende Rechters vande Univërfiteyt, defe onfe Brie- ven van Placate ende Verboth,door den Secretaris van des Univerfiteyts Senaet,behoorlijck te doen uyt-roepen ende publiceren : Wijders het dobbel van deien aen oniè Univërfiteyt te doen aiTigcren ende aen placken, ende Jaerlijcks op de folemnele inauguratie vanden "Voornoemden Redor te doen renoveren, in fulcker voegen als de voorfz Senaet oordeelen fal beft ende gevougelijcxft te fullen gc- fchieden. Gegeven inden Hage, onderoniêngroo- ten Zegele hier aen gehangen op den tienden De- cembris fefthien-hondert feven-ende-twintich. I. de IVaffemer,vt' Ter Ordonnantie vanden Sta- ten. C. vander JVoIff. |
||||||||||||||||
|
521 Jegens Straet-fchendéryen
feeckere Ordonnantie, omme de occafie van dien
voor te komen ende te verhinderen, ghemaeckt ende geftatueert hebben gehadt, gelijck daer naer verfcheyden Interdicten by den Senaet der voorfz Univërfiteyt daer tegens mede geaffigeert zijn ge- weeft, echter meer ende meer dagelijcks aen waft cndc toe neemt. Ende dat wy in ghewifte erv<a- ringe ghekomen zijn, dat de Lidtmaten van onfe Univërfiteyt langhs 's Heeren Straten graderende, de publijcke Wachten, die tot allen tijden inviola- bel zijn geweeft, irriteren ende aggrefleren, ende namentlijck dat noch gheheel onlanghs geleden, eenige der voorfz Lidtmaten fich hebben vervor- dert voor het Corps de Guardes vande Binnen- wacht tot Leyden , dien vande felve Wacht feer impetueufelick met fteenen te werpen : Dat me- de dickmael bevonden wert, ende noch voor wey- nige dagen gebleecken is,dat niet alleen uyt par- ticulieren haet, maer oock uyt louteren moet- vville ende derrelheyt, der goeder Luyden ende Ingefetenen Glafen in gefmeten ende gheftooten werden, tot grooten fchrick ende fchade vande Onderdanen, ende vilipendie vande publijcke au- thoriteyt, 't welck in een goede ende wel-geilelde Repubiijcque niet en behoort geleden ende verdra- gen te worden , maer fwaerlijck dient gheilraft te zijn. S O O IS Τ, dat Wy tot welftant van onfe Univërfiteyt, ende behoudeniiTe der Lidtma- ten van dien, mitfgaders tot verfeeckertheyt ende gcruftheyt vande voorfchreven Onderdanen ende Ingefetenen der Stadt Leyden,om alle occafie van infolentie, moet-wille, onbehoorlickheden ende in- convenienten voor te komen ende te verhinderen, met rijpen raden ende deliberatie, gheftatueert, be- laft ende bevolen hebben, ghelijck wy by defen fta- tueren, belailen ende bevelen, dat ycder Lidtmaet der voorfchreve Univerfiteyt, fich voortaen drage als een goet Onderfaet ende Lidtmaet behoort en- de betaemt. Verbiedende ende interdicerende al- lerley irriteringen ende aggreifien vande Wachten, op peyne dat de geenen die bevonden fuHen wer- den de publijcque Wachten gheaggreiTeert te heb- ben,daerdoor metter daet vervallen fullen van alle fulcke Privilegiën als hen-luyden, als Lidtmaten der Univerfitey t, mogen competeren, ende by den ordinarisRechtermogengeftraftwerden. Gelijck wy dan mede wel expreiTelijck bydefen verbieden allerley Glafe-fmijtcrijen, ende foo wie ter contra- rie hem mochte verilouten de Glafen van eenich Burger, Poorter of ander Ingefeten der Stadt Ley- |
||||||||||||||||
|
Β. Placaet, fegens de moetypfflicbeden der Laquayen en Kjiechts, en ver Mi
<-van Geweer te dragen 3 den 6 December 1646.
|
||||||||||||||||
|
felfteyn, Sinte Maertenfdijck, Geertruydenbcrgh,
Chafteau Regnard,de Hooge ende Lage Swaluwe, ende van Naeltwijck, Erf burch-graef van Antwer- pen ende van Befan9on, Erf-Maerfchalck van Hol- landt, &c. Gouverneur, CapiteynGeneracl ende Admirael, Midtfgaders den Prefident ende Raden over Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt. Allen den geene die defen fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN , dat alfoo Kk 5 ons
|
||||||||||||||||
|
REDERICK HENRICK,byder
gratie Godts Prince van Orangie, Grave . van NaiTau, Catzenelleboge, Vyanden, Dieft, Lingen, Meurs, Β uyren, Leerdam, &c. Marquis vander Veer ende Vliifingen, Heere ende Baron van Breda, der Stadt Grave, ende vanden Lande van Cuyck, Grimbergen, Herftal, Warne- ftong, Cranendonck, Arlay, Noferoy, Sint Vijth, Daef burch, Polanen, Willemftadt, Nyetvaert, Yf- |
||||||||||||||||
|
PkcateiL-». t. Boeck. 11. Tit.
|
||||||||||||||||
|
5*3
|
||||||||||||||||
|
524
|
||||||||||||||||
|
ons dagelijcks vele klachten werden gedaen, ende
Wy oockby experientic bevinden, dat groote in- folentien ende moetwillichedcn alhier inden Hage werden bedreven op 's Heeren Straten, ende oock fclfs op 't Hof, ende dat by verfcheyde infolente Perfoonen, ende namentlicken mede by Lacquey- en ende Dienaers van Heeren, diedaer toe zijnge- bruyckende verfcheyden foorten van Geweer ofte Wapenen, fulcks dat diverfche Luyden de ftraten gebruyckende,noch onlanghs gheledcn gheaggref- feert ende oock gequetft zijn geworden,ende want het felve in een Plaetfe van goede Policic onlijde- lijck is,cndegeenfints mach werden getollereert. S O O I S Τ, dat Wy, omme daer innc te voor- ficn, ende ordre te ftellen van wegen de Hooge Overicheyt ende GraefFelickhcyt van Hollandt, verboden hebben, ende wel cxpreflelijcken verbie- den midts defen alle Dienaren ende Lacqueyen van Heeren, wie fy zijn, van nu voorts aen alhier inden Hage op de ftraten, veel min op het Binnen ende Buy ten-Hof eenige Rappieren ,Poingaerden, |
||||||||||||||||
|
Vier-Roers, Piftolen, ftocken ofte eenige andere
Wapenen,buytens Huys te dragen, ja fclfs niet de Zijdt-Geweeren van haer eygen Heeren ende Mee- fters, op peyne dat de felfde die met foodanige Wapenen op der Straten , Binnen ende Buy ten- Hof, of voor de Deuren iullen bevonden werden daer over by die geene des laft hebben, gevancke- lick geftelt fullen werden, omme naer ghelegent- heyt ende exigentie van faecken andere ren exenv ple gheftraft te fullen werden, boven de verbeurte vande voorfz Wapenen ende Geweercn. Ende op dat niemant hier van en pretendcre ignorantie, Laften Wy den Eerften Deurwaerder die defe be- handicht fal werden , hier van naervoorgaende Klock-geflach te doen openbare publicatie, daer ende foo 't behooren fal. Bevelende van wegen als boven eenen yeghclick fich hier naer te reguleren, Gedaen inden Hage den feiten December Anno 1646, t'Oirkonden 't Zegel van Juftitie hier op ghedruckt in Placate. Ende was gheteyekent, C*. Rollandt. |
||||||||||||||||
|
Placaet, Tegens 't inflaen vande (jlafen, mrpen metfleenen 7 Qinc\en aen
de Bellen, flaen ende floppen op de Deuren, ende andere ongeregehbeden, e^c. in date denfefitn
.' December 1 6 46. |
||||||||||||||||
|
REDERICK HENRICK.byder
gratie Godts Prince van Orangie, Grave
van Naflau, Catzenelleboge, Vyanden, Dieft, Lingen , Meurs , Buyren , Leerdam, &c. Marquis vander Veer ende Vliillngen, Heere ende Baron van Breda, der Stadt Grave, ende vanden Lande van Cuyck, Grimbergen, Herftal, Warne- ftong, Cranendonck, Arlay, Noferoy, Sint Vijth, Daefburgh, Polanen, Willcmftadt, Nyervaert, Yf- felfteyn, Sinte Maertcnfdijck, Gcertruydenbergh, Chafteau Regnard, de Hooge ende Lage Swaluwe, ende van Naeltwijck, Erf burgh-graef van Antwer- pen ende van Befancon, Erf-Maerfchalck van Hol- landt, &c. Gouverneur, Cap'itcyn Generael ende Admirael, Mitfgaders den Preftdent ende Raden over Hollandt, Zcelandtendc Vrieflandt. Den eerften ghefwooren ExploicÏer hier op veriocht, Saluyt. 'Alibode moetwillicheyt,infolentieende dertelheyt van vele ongebondene Mcnfchen van tijde tot tijdt alhier inden Hagefeer toe nemen, de wclcke heur vervorderen by nacht ende oritijden der goeder Luyden Glafcn uy t te werpen, de Bel- len te trecken, op de Deuren ende Venfters te kloppen, de Ringen vande fclve als mede de Hec- ken ende Balien af te breecken , ende ghefchapen is alle 't felfde noch tot meerder gewelt ende over- laft te verloopen, ten ware by ons daer inne werde voorficn naer behooren. S O O 1 S Τ, dat Wy omme daer tegens ordre te ftellen, geordonneert ende geftatueert hebben, ordonneren endeftatue- ren by defen, dat van nu voorts aen, foo wie bevon- den of overtuycht fal konnen werden van date de- fer, yemants Glafen by nacht ofte ontijden in ghe- ilagen of in gheworpen, ofte oock de Hecken, Ba- lien , Ringen ofte Kloppers af ghebroocken te heb- ben , daer over publijckelick ende wel ftrengelijck gegeeflelt fal werden, ende bovendien in fijne goe- |
||||||||||||||||
|
deren gemuldeert naer gelegentheyt vander faec-
ke, indien den Perpetrant bekomen kan worden, ende indien niet, dat den felven voor den tijdt van vijf-en-twintich Jaren fal gebannen worden uytteti Hage ende Haegh-Ambacht, ende foo verre den Ban vanden Haechftrecken mach,cnde voorts mec connTcatie van een derde-part van fijne goederen. Item, foo wie bevonden fal werden yemants Bellen by nacht of ontijden uytdertelhedenof moetwil te trecken, of opde Deure te flaen of kloppen, of dier- gelijcke infolentie ghedaen te hebben, dat de felve daer over verbeuren fal een boete van twintich pon- den te xl. grooten, ende daer-en-boven acht dagen geley t werden te Water ende te Broode. Ende op dat niemant daer van ignorantie en pretenderen, hebben Wy mede gelaft den eerften Deurwaerder vanden Gamere vanden Rade, defen opentlijcken voor den Volcken met voorgaende Klock-geflach te publiceren alhier inden Hage, daer men.gewoon is Publicatie te doen. Ende mits defe te doen druc- ken ende al omme aen plecken,cnde voorts te be- velen ecnen yegclicken hem hier naer te reguleren. Laften mede den Procureur Generael van defen Hove, den Bailliu vanden Hage, ende allen ande- ren Officieren, defen te onderhouden ende doert onderhouden, ende executeren naer behooren, fon- der eenige diifimulatie. Ende op dat de moct- willige te beter mogen werden ontdeckt, hebben Wy mede geordonneert dat eeri derde-part vande voornoemde boeten ende mulclen bekeert fullen werden ten profijte vanden Aenbrenger, ende de twee derde - parten ten profijte vanden Officier die d'executiefal doen. Gedaen inden Hage defen le- iten December,anno feftien-hondertfes ende veer- tien. t'Oirconden 't Zegel van Juftitie hier op ge- druckt in Placate. In kenniilè van my, ende gne- teeckent.C Rollandt\ DEN
|
||||||||||||||||
|
-"""
|
||||||||||||||||||||
|
5*5
|
Publijcque Minifters niet t' offenferen-i. 5 2 6
|
|||||||||||||||||||
|
DEN XXII. Τ Υ TEL.
Vervattende Placaten jegens offenfien publijcque
Minifters ende Ambafladeurs van Uytheetnfcho
Potentaten ofte hare Dienaers aengedaea-». Placaten vande Staten van Hollandt.
1, Placaet, Waer by verboden werdt publijcque Minifters ofte hare Die*
naers 3 ts'c. t'ojfenferen. In date den if OSiober 1644.
|
||||||||||||||||||||
|
Lfoo totkennifle vanden Hove
van Hollandt gekomen es, dat alfoo nu foo dan.by den donc- keren avont alhier inden Hage ontftaen eenige moeyten ende mifverftanden tuiTchen Bur- ^ gers ofte andere m^ ende eenige Domeftiquc Dienaren vande Heeren Uytheemfche Ambafladeurs alhier refiderende, ende dat fommige Perfoonen onder pretext van eenige quade bejegeninge henluyden aen gedaen, fich verftouten te loopen naer de Logementen vande gemelte Heeren Ambafladeurs, ende aldaet met onbeiluyr te kloppen op de Deuren,ende toe- loop van vele Menfchen te maecken, waer uy t dan mede wel gevolcht es 't uytfmijten vande Glafen, ende andere infolenticn meer, fonder dat men mits de duyfterheyt d'Autheuren van foodanige moet- wille kan ondervinden, ende niet te min alle 'tfelfde zijn faecken van feer quade confequen- tien, ilrijdende jegens de publijcque fecuriteyt van d'Hecren Ambafladeurcn ende hunne Familien, naer aller Volckeren Rechten alomme compete- rende, ende 't welck dien volgens in een Landt van Iuftitie niet en behooren geleden, maer an- dere ten exemple fwaerlick gheftraft te werden, S O O I S Τ , dat 't voorfchreve HofF willende daer tegens voorfien, ende foodanige exorbitante moetwillicheden tijdelijck voor komen, geinterdi- |
ccert ende verboden heeft, gelijck gheinterdiceert
ende verboden wert midts defen aen allen ende een yeghelijcken hen voortaen te onthouden van hen-I uyden by avonden ofte on tijden te begeven voor de Logementen vande gemelte Heeren Am- bafladeurs, ende aldaer 't 2y uyt wat oorfaecke.ofte onder wat pretext 't felfde foude mogen zijn, ee- nige commotie ofte toeloop van Volck te maec- ken, veel min met het kloppen op der felver Deu- ren , ofte uytfmijten vande Glafen, eenigerhande moetwillc ofte infolentien te plegen, op pene van daer over arbitralijcken, ende andere ten exemple geftraft te werden, ende dat foo wel aende geene die henluyden ontrent de felvc commotien ende moetwille fonder merckelijcke redenen hebben laten vinden, als den geene die naermaels bevon- den fullen werden daer aen hantdadich ofte Au- theure geweeft te zijn. Ende in gevalle yemant hem ibudc meenen ofte fuftineren door de voor- fchreve Domifticque Dienaren eenichfints veron- gelijckt te wefen, dat de felvc ghehouden fal zijn dien aengaende hem te addrefleren aenden voorfz Hove, ende aldaer te requireren Recht ende Jufti- tie als naer behooren. Werdende voorts den Ecr- ften Deurwaerder die deiên fal werden bchandicht, gheordonneert hier van publicatie te doen naer voorgaende Klock-geilach ter Peuye van 't Stadt- huys alhier inden Hage. Gedaen inden Hage den %5 O&ober Anno 1644. Myprefent,C, RoHandt. |
|||||||||||||||||||
|
Placaet Jn date den negen-en-tiïintichflen Maert 1651. op 'tfehefubjeÜ.
|
||||||||||||||||||||
|
2.
|
||||||||||||||||||||
|
fchen, het contrarie van dien derven ondernemen
ten aenfien van foodanige publijcque Minifters, die aen defen Stact zijn gefonden, en alhier inonfe Provintie haer zijn onthoudende. Waer in wy willende voorfien, hebben goet ghevonden by dit ons jegenwoordich Placaet wel expreflelijck te or- donneren , ftatueren ende fcherpelijck te verbie- den , ghelijck wy wel expreflelijck ordonneren, fta- tueren ende fcherpelijck verbieden by defen , dac niemant van wat Natie, qualiteyt, ghelegentheyt ofte conditie die oock foude mogen wefen, d'Am- bafladeurs, Refidenten, Agenten, of andere Mini- fters van Coningen, Princen, Republijcquen, of andere, de naem van publijcque Minifters dragen- de, in eenigen deele aen hare Perfoonen, EdeJluy- den, Dienaers, Gevoleh, Logementen, Caroflèn, of yet de felve toe behoorende, of van de felve de- penderende, met woorden, daden ofte gebaerden, ofee
|
||||||||||||||||||||
|
E Riddcrfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Weil-Vricflandt, Repre- _ fenterende de Staten vanden felven Lan- de , Allen den gcenen die defen jegenwoordigen fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. Al is het fchoon foo dat nae het recht aller Volcken , oock by de Barbarifchc Natiën , de Perfoonen van Am- bafladeurs, Refidenten, Agenten ende andere dier- gelijcke publijcque Minifters van Coningen, Vor- ften ende Republijcquen , in foodanigen hoogen achtinge alomme werden ghehouden, dat de felve by niemant, wie het oock ioude mogen weien, en werden gheoffènfeert, beledicht, ofte in cenigen deele befchadicht, maer in tegendeel van dien van een ycder gewoon zijn gherefpe&eert, hooch aen^ geftcn, en ge-eert te werden. Soo is het nochtans mlcks, dat tot onfer kennifle is ghekomen, dat ee- nige wrevelige, ongebonden of moetwülige Men- |
||||||||||||||||||||
|
Placaten. i.Boeck. 23.Tik ^
aen de felve, oock der felver Dienaers ende Ge.
volch, de behulpfame hant te bieden,en fulcks toe te brengen, daer mede de felve eere,dienitencon> moditeyt kan werden aengedaen. Beladende en bevelende d'Eerfte ende andere Raden vanden Ho- ve Provinciael, en mede alle Officierenjuilicieren en Magi{trateri,en alle die het felve aengaen mach jegens de Overtreders te procederen by executie vande peynen hier boven vermeit, fondcr verdrach of diffimulatie. Gcdaen inden Hage onder onfen grooten Zegel hier acn gehangen opten negen-en- twintichften Maert 1651. Ter Ordonnantie vande Staten. Herh' van.Beaumont. |
|||||||||||||
|
527
|
|||||||||||||
|
ofte in eeniger manieren, direlick, hoe het felve oock foudfenferen, befchadigen,beledklcynicheytaentedoen, opren onfe hoochite jndignatie,eitraft te worden als Violatevan het recht aller Volckenvande ghemeene rufte, allesgelegentheyt van faecken,gendeel van 't gunt voorfchrenen defer Landen , ende allemogen werden bevonden, foo
|
|||||||||||||
|
eer acn te doen, refpect te dragen, ende alomme
|
|||||||||||||
|
DEN XXIII. TYTEL
Vervattende 't Plaeaet tot bevrydinge vande Poften.
Plaeaet vande Staten Generael. Placaet, Waer by verboden vpert de Tofthouders en Toïlillom ofte hare goede
ren aen te uHen3 ($"c, 'm date den 6 December 16^6.
|
|||||||||||||
|
bieden Over fülcx oock ernftclick aen alle de voor-
ghenoemde ghcfamenrlijcke ende byfonderlickc Crijchs-Overften efi Soldaten in onfen dienit ofte onder onfe ghehoorfaemheyt wefende, hier tegens te komen in eeniger manieren , ende namentlijck eenige Peerden, de voornoemde Pofthouders, felfs van 's Vyandts Landen toe behoorende, cnde 't i) tot hunne eygene Landt-bouwinge, ofte tot den voorfz Poitloop dienende, henlieden af te nemeiï ofte wech voeren, omme wat redenen ofte oorfaeo ken het foude mogen wefen, op pene , aengaende de Soldaten ende Mifdoenders daer over mette doodt geftraft te worden, ende fullen de Bevelheb- bers ofte Officieren fchuldichzijn te verantwoor- den voor de voornoemde Peerden in hunnen eygen name. Verbiedende voorts aenelcks een,op de fel- ve penen wech te nemen eenige andere Beftialen, noch Meublen, Granen, Voeragien, oft eenige an- dere dingen, de voorfz Pofthouders toe behooren- de, ofte dienende tot onderhoudt van haer-licdcr Huyfgefin. Belailen ende bevelen dacromme allen Bevelhebbers ende Officieren voornoemt, ghefa- mentlick ende befonderlick,te bcforgen het volko- men ende onderhouden van alle 'tgeeue voorfz is. Ende op dat nicmant dies halven oorfakc en neme vanonwetenfehap ,eü dat men defe foude mogen van noode hebben in velerhande plaetfen vanden refortc van dcfen Staet, Wy willen ende bevelen, dat die alomme daer het van noode fal wefen,inde voorfz Plaetfen gepubliceert ende aen-geplackt fal werden, ende dat aende Copyen autentijeq der fel- ver, geteyekent by onfen Griffier, volkomen gcloo- ve fal gegeven werden, ghelijck aende eygene Ori- ginele der felver. Gedaen ter Vergaderinge vande hooch-gemelte Staten Generael,in 's Graven-Hage den feiten December 1646. Was geparapheert, C.Roorda,^· Onder ftont, Ter Ordonnantie van- de felve. Getceckent, Comelis Mufch. Zijnde op't fparium ghedruckt het Cachet der felyer Heeren Staten in rooden Waflche. |
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
; derlanden, Allen den geenen die dcfe ope- ne Letteren lullen fien ofte hooren leien,
Saluyt. Doen te weten, Alfoo tot fekere ende fpoe- diger overdracht der Brieven van het gantfehepu- blijcq, paiïerende naer ende van alle Landen by middel van Poit-loop» waer onder oock begrepen zijnde Brieven van ende naer de Hecren Miade- lacrs ende Volmachtichde , jegenwoordclick ver- faemt tot Munfter,over hetbefluyten van een en al- gemeyncn Vrede , allefins noodich is dat de Poft- houdersende hacrlieder Poilillons daer toe over ai geitel t ende gebruyckt,bevrijtende onbefwaert ge- houden worden van alle tochten, verdruckinge en- de geweltdadicheyden vande Crijghs-luyden,over- mits door de felve niet alleenlick veel vande voorfz Poft-houders voor dcfen dickmaels ten uyterilcn befchadicht zijn gewceft,maer oock het geheel pu- blijcq, door het moetwillich af werpen, open bre- ken , fcheuren ende wech nemen van hunne Brie- ven, ende wy willende voortacndiergelijcke incon- venienten voor komen ende beletten, ib veel als in ons is. Ontbieden daer ommc ende bevelen wel ernflelick allen ende yeder der Gouverneurs, parti- culiere Overflen, Colonellen, Luy tenanten, Capi- teyncn,cnde alle andere Bevelhebbcren,Officieren Cnde ghemeene Soldaten in onfen dienft of onder onfe ghehoorfaemheyt wefende, ende voorts allen anderen van wat natiën, ftaet ofte conditie die mo- gen zijn.de voorfz Pofthouders ende haerlieder Po- itillonsoveral geiteltende gebruyekt, vry cnde on- verhindert te laten palieren, frequenteren ende re- pailercn, foo wel by nachte als by dage, door de ge- ploogenc Wegen ende Paflagien, met haerlieder Peerden ende byhebbende Brieven ofte Packetten, fondcr henlieden cenigerley belet te doen, ofte by anderen te laten doen, noch oock by de Veer- ofte Water-luydendiehunbehulpichfullenwefcn.'tzy oock by nachre ofte by dage,in't paiferen vande Ri- vicren,maer veel eer allen behulp ende byftant. Ve^ |
|||||||||||||
|
530
|
|||||||||||||||
|
5
|
PLACATEN.
Het tweede BoecL
DEN EERSTEN TYTEL
Vervattende de Placaten 3 concernerende d'Ooft-Indi-
fche Compagnio.
|
||||||||||||||
|
HET EERSTE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
Het Ooft-Indifche Odtroy, ®j de Hoocb-Mogende Beeren Sta*
ten Generael der Vereenkhde Nederlanden Λ inden jarefefihien honden ende wee ^verleent en*
de uyt-gbejteven. |
|||||||||||||||
|
t.
|
|||||||||||||||
|
fchrijven, ende de ielve te proponeren, dat eerlickj
dienilelick ende profytich, niet alleen voor de Ver- eenichde Landen, maer oock voor allen den genen die defe loffelijckc handeünge by de handt gheno- men hadden, ende daer inne waren participeren- de , foude wefen, dat de felve Compagnie verec- nicht, ende de voorfz handeünge onder een vaile ende feeckere cenicheyt, ordre ende Policie foude mogen gemeyn ghehouden, ghedreven ende ver- meerdert worden,voor alle de Ingefetenen der Ver- eenichde Landen , die daer in iouden believen re participeren : 't Welck by den Gedeputeerden der felver Compagnie wel verilaen,ende over fulcx na verfcheyden communicatien, delibcratien , indu- tten ende rapporten, tot vereeningc gebracht zijn- de, hebben wy nae rijpe beraetflagingc daer op ge- houden,totvervorderingc vanden welftant der Ver- eenichde Landen, cenfamcntlijckhct profijt van alle de Ingefetenen der felver, de voorfz vcrec- ninge geaggreèert ende beveilicht, aggreëren ende beveiligen mits deicn,uyt Souveraine macht ende authoriteyt, oock met vafte wetenfehap, onder de Poin&en, vryheden ende voordelen hier naer ver- klaert. Als inden cerilen ; I.
Dat in defe equipagie tot dienft ende profijt van
defe Compagnie, de Catner vande Bewinthcbbcrs binnen Amfterdam fal hebben te bevorderen cii te beforgen de helft, de Camer van Zcelant een vier- de-part , ende de Cameren op de Mafe , Noort- Hollant ende Wcft- Vrieflant elcx een achtfte-parr. II.
Dat foo dickwils als het van noodc zijn fal, een
generale Vergaderinge oft Collegie uyte voorfchre- ven Cameren te houden, die gehouden fal worden van feventien Perfoonen , daer inne uyt de Camer van Amfterdam fullen compareren acht,uyt Zcc- landt vier, uyt de Mafe twee, ende van ghelijcken uyt Noort-Hollandt twee: Welverftaende dat den feventhienden Perfoon by ghebeurtevan die van L l Zee-
|
|||||||||||||||
|
E Staten Generael der
j Vereenichde Nederlan- j den, Allen den geenen ι die deiè tegenwoordige 1 fullen worden getoont, ISaluyt. DOEN TE iWETEN, Aengefien ëen welftant der Ver- eenichde Nederlanden J principalick is beftaen- de in de Navigatie, HandeHnge ende Commercie die uyt de fclve Landen van alle oude tijden gedre- ven,ende van tijt tot tijt lofFelick vermeerdert zijn, niet alleen met de nagebuere Coninckrijcken ende Landtfchappen, maer oock met de gene die verder van defe Landen in Europa, Afia ende Africa gele- gen zijn, ende dat beneffens de felve inde naeile thien Jaren herwaerts by eenige principale Coop- luyden der voorfz Landen, Liefhebbers vande Na- vigatie , Handeünge ende Commercie op vreem- de Landen, in Compagnie binnen der Stadt Am- ftclredam op gericht met groote koften, mocyten ende periculen by de hant genomen is, die fecr lof- fclijcke Navigatie, HandeHnge ende Traifijcqueop de Ooil-Indien, daer van de apparentic goct ende groot bevonden zijnde, waren onlancks daer naer by verfcheyden andere Coopluyden, foo in Zee- landt , op de Mafe, als in 't Noorder - quartier, ende Weft-Vrieflandt, mede gelijcke Compagnien op gerecht, ende de voorfchrevcn Navigatie, Han- deünge ende Commercie datelick by de hant ghe- nomen, ende 't welck by ons gheconfidereert ende rijpelickoverwogen wefende, hoe vele de Veree- nichde Landen , ende de goede Ingefetenen der felver daer aen ghelegen was, dat de fclve Naviga- tie, HandeHnge ende Commercie ondereen goede generale ordre, Policie, correfpondentie ende ghe- meenfehap, bcleyt, onderhouden ende vermeer- dert werde, hadden goet ghevonden daer toe Be- winthebbers der voorfz Compagnie voor ons te be- |
|||||||||||||||
|
ï.Tit. i.Deel.
|
||||||||||
|
5 31 Placaten-j. 2. Boeck
Zeelandt, Mafe ende Noort-Hollandt fal werden
inde Vergaderinge ghebracht, by de meefte item- men, van welckc Perfoonen alle faecken defe ver- eeniehde Compagnie aengaende , lullen verhan- delt werden. III.
't Voorfchrcven Collegie, als het befchreven fal worden, fal te famen komen, om te refolveren wanneer men fal equiperen , met hoeveel Sche- pen, waer men die fal feynden,ende andere dingen den Handel betreffende. Ende fullen de Refolu- tien van 't voorfchreve Collegium by de voorfchre- ve Cameren van Amiterdam , Zeelandt, Male ende Noort-Hollant gceffeclueert ende in 't werek geitclt worden. IIII.
De convocatie ende vergaderinge van 't voorfz Collegie, fal ghehouden worden d'eerite fes Jaren binnen Amiterdam, ende twee Jaren daer naer in Zeelandt, ende foo voorts gheduyrende defe ver- ceningc. V.
De Bewinthebbcrs die van wegen defè veree- nichde Compagnie van Η uys fullen reyfen , daer toe ghecommitteert zijnde, 't zy om in het voorfz Collegie te vergaderen , ofte in eenige anderehe- foigncn,fullen voor hacr dach-.gelden hebben, tot d'onkoilcn vier guldens, de Schuyt ende Wagen- vrachten daer inne niet begrepen. Welverilaende dat hier inne niet begrepen en zijn, die van d'eene Stadt in d'ander reyien, om de refpechve Cameren te frequenteren, als Regierders der felver, die welc- ke geen reys-gelden, noch dach-gelden en fullen genieten, VI.
Of't ghebeurde, dat in 't Collegie cem'ge fvvaer- wichtige faecken voor vielen, daer inne de Colle- gianren niet wel en konden verdragen oft accorde- rcn,oft daer fy haer felfs ibuden in befwaert vinden, om malkanderen te overitcmmen, dat hetfelvefal gelaten worden tot onfe verklaringe ende decifie, cnde 't gecne dien aengaende goet ghevonden fal worden,fal achtervolchtende nagekomen worden. V11.
De verceninge ende Compagnie fal beginnen cnde aenvangh nemen met defen Jare fefthien- hondert ende twee, cnde fal gedueren den tijdt van een en twintich Jaren achtervolgende, midrs dat men t'elcke thien Jaren een gcneraelilot van reec- keninge fal maecken, ende fal elck een t'eyndedie Jaren vry itaen, te mogen daer uytfcheyden, ende lijn gek naer hem nemen. Welverftaendc dat van- de tegenwoordige equipagie ende uyt-reedinge van dele Schepen,die binnen defen Jare fullen uyt varen, byfondcr reeckeninge gedaen fal worden. VIII.
Ende fullen de onkoilcn die by de Participanten vandecerfte reeckeninge in Ooit-Indien, ofte inde enghte van Magcllanes, daer defe Compagnie ge- traffiquecrt fal hebben, fullen wefen gedaen, ende die de Participanten vande volgende reeckeninge te bact fullen mogen komen, oft tot voordeel itrec- ken , die vande tweede reeckeninge dragen ende gelden de helft, oft foo veel min, als het Collegie vande feventhien fal bevinden in tedelickheyt te bchooren. |
||||||||||
|
Ui
|
||||||||||
|
IX.
|
||||||||||
|
Inghevalle eenige Participanten van defe aen-
itaende reyfe, geen ghenoegen hebbende aen defe vereeniginge, haer geit naer hun begeerende te ne- men, oft de beloofde fomme op feggen, 'tfelve mogen doen, midts dat men hun-lieden geven fal Intereft ten advenantvanfeven ende een half ten hondert oft meer, naer dat hun toe gefey t is. X.
Alle Ingefetenë van defe Landen fullen mogen
in dele Compagnie participeren, met foo weynich ende veele Penningen,als het hun gelieven fal: dan of het'ghebeurdc, datter meer penningen waren aen geboden ofte geprefenteert, dan de Navigatie wel ioude veteylchen, fullen die gheene, die inde Compagnie hebben meer als dertichduyfent gul- den , moeten nae rato ende proportie hun Capitael minderen, om anderen plaets te geven. XI.
Ende fullen de Ingefetenenby openbare affixien
van biljetten, ter plaetfe daer men ghewoonlick is biljetten te affigeren , binnen den tijdt van een Maent naer date defet ghewaerfchouwt worden, dat fy binnen den tijdt van vijf Maenden, ingaen- de primo Aprilis eerit-komende, in defe Com- pagnie fullen worden geadmitteert,ende hare pen- ningen , diefe fullen willen in leggen, mogen op brengen in drie termijnen, te weten ongeveerlijck eenderde-part tot de toe-ruftinge voorden Jaere feftien-hondert ende drie, noch een derde-part voor de equipagie vanden Jare feilhien-hondert ende vier, ende 't refterende derde-part voor de uyt-ree- dinge vanden Jare felthien-hondert ende vijf, een Maent daer naer datlf daer van vande Bewintheb- bersfullen zijn vermaent,gelijcke waerfchouwinge fal werden gedaen inde Maent van Meert voorde equipagie vande eerfte elf Jaeren van defen Oc"troye,te weten inden Jare feitienJhondert ende twaelf. XII.
De Schepen, die vande reyfe weder keeren, ful-
len wederomme in komen ter plaetfen daer die uyt geièylt zijn, ende of door fortune van Weder oft Wint, die Schepen in het eene quartier uyt gaende aen quamen in het ander, als die van Am- iterdam, of van het Noorder-quartier, in Zeelandt, oft op de Mafe, oft die van Zeelandt in Hollandt, dat niet te min elcke Kamer het bewint ende ad- miniftratie van heure uyt gefonden Schepen ende Coopmanfchappen fal behouden, midts dat vande Bewinthebbcrs vande felve Camer gehouden ful- len zijn, haer felfs in Perfoon ter plaetfen te laten vinden, daer de Schepen ende Coopmanfchappen aen gekomen zijn, ende geenige Facteurs daer over in lullen mogen Hellen, maer in gevalle haer felfs niet ghelegen waer te reyfen, dat fy als dan de Bewinthebbcren vande Camer, daer de Schepen ghearriveert zijn, tot de adminiibratie fullen com- mitteren. XIII.
Als d'een oft d'ander Camer Specerijen, oft an-
dere Coopmanfchappen van Indien aen gekregen heeft, ende andere Cameren geen en hebben, oft noch geen en hebben in ghekregen, dat in fuleken gevalle die Camer, die gheprovideert is, de andere Cameren op haer verfoeck naer gelegenthcyt van- de |
||||||||||
|
Concernerende d'Ooft - Indifche Compagnio. <>3$
|
|||||||
|
533
de faecke fal provideren , ende elckemael meer
frvndcn, als fy uyt verkocht fullen hebben. iy J XI1II. Dat men de reeckcninge vande equipagie ende
uyt-ruilinge vande Schepen , met de dependen- tien van dien fal doen drie Maenden naer het ver- treek vande Schepen, ende een Maent daer naer Copye aende rcfpe&ive Cameren feynden : Ende van de retouren, fullen de Cameren foo dickwilsiy dies verfocht worden, Staet aen malkanderen over jeynden, ende de reeckeninge daer van , fal men ibo haeft fluyten, als doenlijck is,ende de generale reeckeninge nae de thien Jaren fal gefchieden in 't opcnbaer,midtsdatter al vooren Biljetten aen ge- flagen fullen worden, om elck een te vvaerfchou- wen, die over d'auditie der fclver fal begeeren te komen.
XV.
Ende fullen die Cameren gehouden wefen, aen
de Provintien oft Steden, der welcker Ingefetenen in defe Compagnie in gheleyt fullen hebben vijf- tien duyfent gulden, oft daer boven, over te feyn- den , foo wanneer daer retouren fullen komen , Staet vande ingenomen Cargafoencn, alsoock Staet vande Penningen, gemaeckt vande verkoch- te Coopmanfchappcn, by foo verre fy vande Pro- vintien oft Steden, fulex te doen verfocht werden. XVI. Ende foo eenige Provintien goet vonden eenen
Agent te ilellen , de welcke de penningen uyt de Inwoonders vande refpeétive Provintien verfame- 3e, om die in een maffe te leggen, ende vande re- touren ende Inkomilen betalinge te voorderen, ial dieCamer, daer foodanigh Agent de Penningen in gebracht heeft, den fel ven moeten toe laten, ac- ces inde voorfchreven Camer, om aldaer gheinfor- meert te mogen worden, vanden Staet vanden uytgeven ende Inkomen, mitfgaders de uytfchul- denende infchulden vanden Comptoire, behouden dat die penningen byden voorfz Agent ingebracht, fullen monteren ter fomrne van vijftich duyient gulden oft daer boven. XVII.
AlfTer vande Retouren vijf ten hondert in Caffe
fal wefen, fal men aen de Participanten uytdeelin- ge doen. XVIII.
Ende fullen de rcfpeclive Cameren bedient wor-
den by de tegenwoordige Bewinthebbers, als na- melick : De Camer van Amilerdam , by Geraert Bicker, Reynier Paeuw, Pieter Dircxfz Haffelaer, Jaques de Vclaer, Jan JaniTen Carcl, Bernard Bc- rc\vijns,Johan Poppc, Hans Hungcr, Hendrick Buyck, Louys de la Becque, Dirck van Os, Fran- coys van Hovc,Ellert Lucafzjfaac 1c Meer,Ziwert Pieterfz Hem, Geraert Reynft, Marcus Vogelaer, Jan Hcrmanfz, Geurt Dircxfz,Huybrecht Wacht- mans, Lcnart Ray, Albert Symonfen Jonckheyn, ende Arcnt ten Grootenhuyfe. XIX. De Camcr van Zeelant by Adriaen Heyndricxfz
ten Haeff, Jacob Borcel, Jan Lambrechtfz Koele, Jacob Pieterfz de.Waert, Cornelis Meunincx, Adriaen Bommene , Laurens Bacx , Everhardt Bcckcr; Arnout Ie Clercq, Arnout Verhoeven, Gerard van Schoonhoven, Nicolaes Pieterffen, |
|||||||
|
Baltaiar van Vlierden, ende Bakazar de Mou-
cheron. XX.
De Camer van Delft,Jan Janfz Lodefteyn,Arcilt Jacobfz Lodefteyn, Dirck Bruynffen vander Duf- fen,Gerard Dircxfen Meerman,Cornelis Adriaenfz Bogaert, Michiel Janflen Safbout,Willem Iooften Dedel, Dirck Gerritilen Meerman, Ian Ract, Ja- cob Sanderfen Balbiaen, Hendrick Ottc, ende laf- par Meerman, xxi.
De Camer van Rotterdam , by Fob Pieterffen
vander Meyden , Willem JaniTz Franck, Gerrit Huygcnfz, Pieter Lenartfz Bufch, Johan vander Veecken, Willem Ianflz van Loon , Jan Jacobffz Mus, Adriaen Spierinck,'Cornelis Matelief de Jonge. XXII.
De Camer tot Hoorn by Clacs lacobfz Sijms,
Cornelis Cornelifz Veen, Willem Pieterfz Krap, Pieter Ianfz Liorne. XXIII.
Ende de Camer tot Enckhuyfen by Lucas Ger-
ritfz , Willem Cornelifz de Jonge, Jan Pieterfz Schram, Hendrick Gruytter, Jan Laurenfz van Loofen, Dirck Dircxfz Pclfer, Gijfbrecht van Bee- renfteyn, Barthout Janfz Steenhuyfen, Jacob Ja- cobfz Hinloopen, Francoys du Gardijn, ende Wil- lem Braffer. XXIIII.
Eenige vande voorfz Bewinthebbers komende
aflij vich te worden, oft anderfints uyt den dienft te fcheyden, fal die plaetfe onverfien mogen blijven, ende niemant inde af gheftorven, oft uytgefchey- den plactic moeten gefurrogccrt werden, ten ware die vande felve Camcr anders goet vonden, tot dat de Bewinthebbcrcn der refpe&ive Cameren geko- men fullen wefen op 't navolgende getal. XXV. De Camer van Amilerdam op twintich Pcrfoo-
nen, die van Zeelandt op twaeli, die van Delft op ievcn, die van Rotterdam op feven, die van Enck- huyfen mede op feven, ende die van Hoorn op ge- lij ck getal. XXVI.
Maer yemandt van 't voorfz ghetal komende te
fterven, oft oock anders uyt den dienft te gheraec- ken, fullen d'andere Bewinthebbers vande Camer, daer fulcks ghevalt, binnen den tijdt van twee oft uy tterlijcken drie Maenden nomineren drie bequa- mc ghcqualificeerde Perfooncn, ende de felve de Hecren Staten vande Provintie, daer het Collegie refidcert, of den geenen by henluyden daer toe te committcren,voor dragen,om eenen daer uyt inde plaetfe vanden overleden , oft die uyt den dienft anderfints is geraeckt, gekooren te worden, nae de ordere daer op genomen. XXVII.
De Bewinthebbers fullen op eere , Eedt ende
vromiehcyt folemnelick beloven, dat fy fich in hare adminiftratic wel ende ghetrouwelick fullen dra- gen , goede ende deuchdclijcke rekeninge houden ende doen. Ende de meefte vande Participanten niet meer voordeels doen, in het op beuren vande penningen, tot de uy treedinge noodich, ende uyt- deelinge vande Retouren, als de minfte. LI ζ Ende
|
|||||||
|
PlacateiL-». 2. Boeck. t. Tic 1. Deel.
|
|||||||||
|
^6
|
|||||||||
|
535
XXVIII. *
Ende die naer defen tot Bewinthebbers lullen
worden ghekooren, fullcn van eygen in de Com- pagnie moeten refiqueren, elck ten minften duy- fent ponden VJaems , dan de Bewinthebbers tot Hoorn ende Enckhuyfen fullen mogen volftaen, mits in leggende ten minften vijfhondert gelijcke ponden. XXIX.
Sullen voorts ghenieten voor proviiïe vanuyt- rcedingc een ten hondert, ende oock foo veel van- de retouren, welcke provifie fal verdeelt worden, de Camer van Amfterdam de helft, de Camer van Zeelandteen vierde-part, ende de Camer vande Mafc ende Noort-Hollandt elck een achtfte-part, fonder regard te nemen,ofc d'een oft d'ander,meer oft min penningen in brcnght, oft Specerijen, als fijn Contingent verkoopt. Met verftande, dat de Bewinthebberen niet ful-
len mogen tot laft vande Compagnie te brengen, eenige provifie van penningen voor de Compagnie te lichten,ofte de Waren te benencieren,nochteye- mandt anders committeren tot lafte vande Com- pagnie,omme de uytreedinge te vervorderen,ende ae Waren daer toe noodich te koopen. XXXI. Ende dat den Boeck-houder, CaiÏÏer ende Die-
naer,ofte Camer-Bode fal gcfalarifeert worden van- de Bewinthebberen van e lckc refpcctive Camer, fonder fulcks te mogen brengen tot lail vande Par- ticipanten. XXXII.
Of't ghebeurde dat onder d'een oft d'ander Ca-
mer , yemandt vande Bewinthebbers in fulcken itaet gheraeckte , dat hy niet en konde voldoen, 't geene hem fijne adminiftratie aengaende be- trouwt ware,ende daer door eenige fchade moch- te komen,falfulcx wefcn tot laft vande penningen, onderde felve Camer rcforterende, ende niet tot fchade vande generale maiTe,diesfullen de pennin- gen, welcke de Bewinthebbers in^iefe Compagnie hebben, fpecialijck verbonden zijn voor hare ad- miniftratie. XXXIII.
De Bewinthebbers vande refpe&ivé Cameren
fullen refponderen voor hare Calliers. XX XIIII. Ende op dat het voornemen vandefe Compag-
nie met meerder vrucht uyt ghevoert mach wor- den, tot welftant der Geünieerde Provinciën, con- fervatie ende augmentatie der Neeringe, midtiga- ders tot profijt vande Compagnie, Soo hebben wy de voorfz Compagnie gcodroycert ende gheaccor- deert, odroyeren ende accorderen mits defen , dat niemant van watqualiteyt ofte conditie die zyan- ders dan die Yandc voorfz Compagnie uyt defe Verecnichde Landen fal mogen varen, binnen den tijdt van eenen-twintich Jaren eerft-komende,be- ginnendc met defen Iare feftien-hondert ende twee incluys, beooften de Cape de bonne Efperance, oft door de Straet van Magellanes, op de verbeurte vande Schepen en goederen, blijvende in haer ge- heel de confeilien voor defen ghegeven aen eenige Compagnie, om te varendoor de voorfz Straet van Magellanes , behoudcJijck dat fy hare Schepen |
|||||||||
|
uyt deiè Landen fullen af feynden, binnen vier Ia,
ren naer date defes.op peyne van te verliefen 't ef> fecT: vande voorfz Confeffie, XXXV.
Item , dat die vande voorfz Compagnie fullen vermogen beooften de Cape van bonne Efperance mitfgaders in ende door de engte van Magellanes' met de Princen ende Potentaten verbinteniiTen te maecken, ende contradien op den naem vande Staten Gcnerael vande Verecnichde Nederlanden, oft Hooge Overheden der felver, mitfgaders aldaer eenige FortereiTen ende verfeeckertheden te bou- wen, Gouverneurs, Volck van Oorloge, ende Of- ficiers van Juftitie, ende tot andere nootelijcke dienften, tot confervatie vande Plaetfen, onderhou- dinge van goede ordeninge , Policie ende Iuftitje ceniamelijck tot voorderinge ende Neeringe te ftellen, behoudelick dat de voorfz Gouverneurs, Officiers, Volck van Juftitie, ende Volck van Oor- loge, fullen Eedt van ehetrouwicheyt doen aende Staten Generael,ofte ae Hooge Overigheyt voorfz, ende aende Compagnie, foo veel de Neeringe ende TrafTicque aengaet, ende die fullen de voorfchre- ve Gouverneurs ende Officiers van Juftitie af ftel- len, by foo verre fy bevinden,dat de felve hun qua- lick ende ontrouwelick dragen, met dien verftan- de , dat fy-luyden de voorfz Gouverneurs oft Offi- ciers niet en fullen beletten, herwaerts over te ko- men, om hare doleantien oft klachten, fo fy eenige meynen te hebben, aen ons te doen, ende dat die vande Compagnie t'elcker wederkomfte van de Schepen gehouden fullen weien de Heeren Staten Generael te informeren vande Gouverneurs ende Officieren, die fy inde voorfz Plaetfen fullen heb- ben geftelt, omme hunne Commiflie als dan geag- greè'ertende geconfirmeert te worden. XXXVI.
Ende -foo die vande voorfz Compagnie op eeni- ge Plaetfen bedroogen, en qualijck ghehandek worden, of dat in 't vertrouwen van eenige Pen- ningen ofte Coopmanfchappen, de felve fonder rc- ftitutieoft betalinge daer van te genieten, ghehou- den wierden, dat fy die fchade naer gelegentheyt derfaecke, naer dat fy beft vermogen fullen, doen repareren , door alfulcke middelen, als men ghe- voechlijckft fal konnen. Behoudelick dat de Sche- pen hier te Lande weder komende, fy rapport ful- len doen vande gelegentheyt vande faeckc aen het Collegie vande Admiraliteyt, in 't quarticr daer die fullen aen komen , met verftande, dat die van 't voorfz Collegie eenige verklaringe doen, daerby die van defe Compagnie haer vinden befwaert, fy- lieden daer van aen ons fullen mogen provoceren, ende fullen de goederen onder behoorlijckcn In- ventaris gebencficeert worden, by die vande Com- pagnie , ten ware yemandt anders dan den Fifcael hem partyc maeckte,ende de in gebrachte goede- ren reclameerde, in welcken ghevalle de voorfz goederen geadminiftreert fullen worden, ghelijck vande Sententie van die vande Admiraliteyt ver- klaert fal worden te behooren. XXXVII.
Ofhet gebeurde dat die Schepen van Spangien,
Portugael, of onder wegen Vyanden, die Schepen
van defe Compagnie vyantlick aen taften,ende in t
vechten eenige der Vyanden Schepen verovert
wer-
|
|||||||||
|
i^m_
|
|||||||||
|
Concemerende d'Ooft - Indifche Compagnio. 53 8
|
||||||||||||||||
|
537
werden, dat de felve veroverde Schepen ende goe-
deren fullen verdeelt werden, naer de ordrevande Landen, te weten het Landt ende Admirael genie- tende daer van hare gherechticheyt , midts dat vooren af ghetrocken fal worden, die fchadedie de Compagnie inrefcontre fal gheleden hebben, en- de fullen die vande refpe&ive Admiraliteyten,daer de Schepen fullen aen komen, de kennilTenemen vande deuchdclickheytvandêprinfe.blijvende pen- dentelijck de adminiftratie vande goederen by die vande Compagnie onder behoorlijcke Inventaris, foo vooren gheleyt is, ende den ghegraveerden by Sententie vry gehouden te provoceren. XXXVIII. Dat de Specerijen, Chinefche Zijde ,ende Cat-
toene Ly waetten, die by de Compagnie uy t Ooft- Indien fullen werden gebracht,in't in komen noch- te uyt gaen, niet meerfullen worden belaft als die nu belaft zijn, volgende de Lijfte ende de generale verklaringe, noopende de goederen in de felve niet gefpccificeert, ende in 't eynde van dien geftelt. b r XXXIX. Dat men geen Schepen, Gefchut, nochte Am-
munitie van defe Compagnie fal mogen nemen tot dienile vanden Lande, dan met confent vande Compagnie. XL,
Item,dat de Speceryen vande Compagnie fullen
verkocht worden op eenderley ghewichte inde fvvaerte van die van Amfterdam. XLI. Dat die vande Compagnie inde refpeclive Ka-
meren fullen vermogen haere Speceryen te over- ilaen, het zy binnen Scheeps-boort, oft inde Pack- huyfen , ende dat fonder daer van cenich Accijs, Impoft ofte Waech-gelt te betalen , mits dat die Speceryen op haer voorfchrevc gewichtenietfullen worden getranfporteert, maer ν erkocht zijnde ghe- wegen fullen worden, ende 't recht vande Wage betalen fullen ,ghelijck andere goederen de Wage fubjecl: zijnde,fo dickmaels als die fullen verkocht ofte verJevert worden. XLII.
Item, dat men geene Bewinthebbers, hare Per-
foonen ofte goederen fal mogen belailen ofte be- commeren, om vande felve te hebben reeckenin- ge van hare adminiftratie inde voorfchreven Com- pagnie , noch ter caufe van gagien van eenige Commifen, Schippers, Stierlieden ende Boots-ge- fellen, oft andere Perfoonen ten dienfte der Com- pagnie aen ghenomen, maer die defen aengaende yet tegen haer fal willen pretenderen, fal ghehou- den zijn,de felve te trecken voor hare ordinarife Rechters. |
||||||||||||||||
|
■XLIII.
|
||||||||||||||||
|
*.\ ι
|
||||||||||||||||
|
Dat.de Provooften vande Compagnie fUJlen
mogen apprehenderen aen Lajidt het Scheeps^ volck, dat hem in dienft heeft b#g^en, ende dfe geapprehendeerde t' Schepe moge brengen, het zy in wat Steden,Plaetfen oft Jurifdidie van dien, de felve fouden mogen bevonden wordcn,mits dat de voorfz Provooften daer,toe te vöbïen'fullen aen- fpreecken den Officier ende Burgermeeftcr vande Stede ende Plaetfe. XLIIII.
Ende tot erkeriteniife ende recognitie van dèfên
Oifrroye , ende 't geene voorfchreve is , fuJleri |ic vande voorfchreve Compagnie aen ons betalen de fomme van vijf-en-twinticn duyfent ponden tot vcertich grooten Vlaems 't ftuck, die wy in leggen in de equipagie van de eerfte tien Jaren ende reec^ keninge,daervantot profijt vande Generaliteytge- nooten ende gedragen lal winft ende rificque, ghe- lijck alle andere Participanten in deiê'Compagnie fullen genieten ende dragen, ί jli ;;, ·>ιf' ;XLV. . ΆΆ : Ende wanneer eenige Schepen van de reyiè luk
len weder keeren, fullen de Generaels ofte Com- mandeurs over de Vloote, Schip ofte Scheper^ ge- houden wefen in 't aen komen te doen rapport vari hare reyfe , endedaervanfchrifrelickrelaes , foo fulcks vereyfcht wert, over te geven. XL VI. Alle welcke Poincten , voordeden ende vryhe-
den, hier boven verhaelt, wy gheordonneert heb- ben ende ordonneren mits defën, dat achtervólcht ende onderhouden fal worden by allen ende ce- nen yegclijcken van de Onderiatcn ende Ingefetc- nen der Vereenichde Landen, fonder daer tegens diredfcelick ofte indire&elick, noch binnen de Ver- eenichde Landen, noch daer buyten, te doen ofte doen doen in eeniger manieren,op peyne vandacr over als beletteren van het ghemeene befte der Landen, ende Overtreders van onfe Ordonnantie ende Bjvelen, aen lijf ende goct gheftraft te wor- den. Ontbieden daeromme ende bevelen wel ex- preflelick aen alle Gonverneurs, Jufticieren, Offi- cieren , Magiftraten ende Inwoonders der Veree- nichde Landen, dat iy die voorfchreve Bewintheb- bers ruftelijck ende vredelijck laten ghenicten ende ghebruyeken het volkomen effecl: van defen Oétroye, confent ende Privilegie t ceflerende alle contradiétienendeempefchementê tercontrarien, want wy 't felve ten dienfte vanden Landen bevon- den hebben alfoo te behooren. Gegeven onder onièn Zegel ende Signature van onfen Griffier, in 's Graven-Hage den twintichften Meert fefthien- hondert ende twee. |
||||||||||||||||
|
2. Continuatie van 't OÜroy innegaende met den eerflen fanuarij feftien-hon**
dert drie -en- tw'mtich.
|
||||||||||||||||
|
gaende metten eerften Januarij Anno fefthien-
nondert drie-ende-twintich toe-kommende, ghe* continueert hebben het Odroy vande Ooft- Indifche Compagnie, onder de lirnitatie ende conditien inde Brieven van continuatie geexprek LI 3 leert.
|
||||||||||||||||
|
E Staten Gencrael der Vereenichde Ne-
derlanden, doen hier mede eenen yeghe- lijcken te weten, Dat Wy ten meeften dienfte vande Ingefetenen deièr Landen, voor den tijdt van een-ende-twintich Jaren»Inne- |
||||||||||||||||
|
HaeateöL.;. a.Boeck. t.Tit, i.Deel.
|
|||||||||||||||||
|
§40
|
|||||||||||||||||
|
539
|
|||||||||||||||||
|
oétroyeerde Ooft - Indifche Compagnie, binnen
de Limiten van 't fclve Ocïroy te varen , traffic- queren ofre negotieren , op de peynen in 't felye O&roy begrepen. |
|||||||||||||||||
|
feert. Ten eynde niemant hier van ignorantie en
pretenderc, hebben wy defe verkondinge ende no- tificatie dacr vaö^doen doen, op dat niemandt uyt defe Landen &&ν en vervordere buytcn de ghe- |
|||||||||||||||||
|
ff
|
|||||||||||||||||
|
3. Reglement en Limitatkn, ivaer op by hare Hoogh Mogende Continuatie
rvttn'top-gemelte OSiroy rvergmt is. In date den iz December \6zz*
|
|||||||||||||||||
|
in 't Contrair mette hoochft-gemelte Konincklic-
kc Majefleyt van Groot Brittannicn aen ghegaen, uytgcdrucktjCiide voorts op alle de Po inden ende Articulen in 't voorfchréve Odroy begrepen, mitf- gaders op de Refolutien ende Authorifatien dacr op van tijdt tot tijdt refpedive gevolcht, doch oiv der de Limitaticn, Reglement ende naerder condi- tien hier naer volgende, als te weten: Ten eerften, dat de BewinthebberS vande Ooft-
Indifche Compagnie by Gedeputeerden uyt de refpedive Kameren,totalfulcken getal, als de felve lullen goet vinden, gehouden zijn naer d'expiratie van het tegenwoordich Odroy, ofte ten langhften fes Maenden daer naer, te doen generale reecke- ninge van hare adminiftratie, inneftellende tot fulc- ken eynde de felve reeckeninge naer ftijle ende be- hoorlijcke forme ,als onder Koopluyden gebruyo kelijck is te gefchieden, waer tegen foo veel Hooft- Participanten fullen gedeputeert werden by de an- dere Participanten elcks onder fijne Kamer, daer in hy fijne Penningen geleyt heeft, om de reecke- ninge te hooren, op te nemen, ende te iluyten, in voegen dat de Gedeputeerde uyt de Bewinthebbe- ren ende vande Participanten fullen wcfen in ge- Jijck ghetal, verftaende te zij η Hooft-Participanten die geerie die voor haer cygen, fonder bcdroch ofte yemants hulpc,oock fonder befwaringe of verpan- dinge, inde Compagnie onder die Kamer ibo veel herideren, als die Bewinthebbers inde refpedive Kameren moeten doen, ende fal de rekeninge ge- daen worden ten overftaen van ecnige Gedepu- teerden van haere Hooch Mogende, met openen Deuren ende Venfteren, ende aflixie van Billiet- ten, inhoudende den dach ende Plaetfe, wanneer die fal gedaen worden, alles tot kofte vande Com- pagnie, ende fullen voorts alle andere Participan- ten tot auditie vande voornoemde reeckeninge oock mogen komen , doch op haer cygen koftcn, ende fonder te mogen fpreecken ofte ftcmmeheb- ben , maer by aldien fy yetwes hebben te fcggen, fullen 't felve mogen communiceren met hare ge- deputeerde Hooft-Participanten, om door de fclve geproponeert te worden. Ten tweeden, dat met defe tegenwoordige con-
tinuatie voor ghecontinueert ende als op nieuws gekooren ghehouden worden de Bewintnebberen tegenwoordich in dicnfle wefende,ende dat de fel- ve fullen werden verandert van drie Jaren tot drie Jaren, fullende de eerfte veranderingc wefen over drie Jaren naer den inganck van defe continuatie, als opten eerften Januarij fefthien-hondert fes-en- twintich, in fulcker forme ende manieren, dat in de vier eerfte veranderingen uytte Kamer van Am- fterdam
|
|||||||||||||||||
|
E Staten: Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , allen den geenen die defen je- :'A genwoordigen fullen worden ghethoont, ^Saluyt. DOEN TE WETEN, dat, over gemerekt hebbende de gclegenthcyt van de Ooft-Indifche CGmpagnic,cnde 't geene de fel- ve aengaendeghehandelt is mette Konincklijcke Majefteyt van Groot Brittannicn, noch een geruy- men tijdt van Jaren geduyrende, hoe wel de felve Compagnie anders hier te Lande, reguard gheno- men op de lefte continuatie van 't Oelroy van dien, nietten, leften defer Maent van December foude gaen expireren, ende mede lettende,datden welflant der Inghefetencn defer Landen principa- lijckis beilaendé inde Navigatie,Handelingccnde Commercien, die uyt de fclve Landen van allen ouden tijden gedreven, ende metter tijdt vermin- dert zijn, in alle Landen van Europa, Afia, Africa, ende andcrs,mitfgaders oockop de feer groote fub- fidién by ons van tijdt tot tijdt uyttc Middelen vande Landen, ende gherechticheyt van dien, ghe- daenaendcvoornoemde Compagnie, op hoope van metter tijdt behoorlijcke vruchten daer van te trecken, tot foulagement vande goede Inghciete- nen defer Landen, wiens Middelen inde voorfchré- ve Subfidien ende aififtenticn aende voorfchréve Compagnie gedaen, feer merckclijck zijn ghedif- pendeert, ende boven dien noch om me te confet- veren het publijcque geloof ende Contracten aen- gegaen met veele ende diverfche Natiën ^.ijeken ende Landen in Ooft - Indien, ende de benoude- niiTe vande Plaetfcn aldaer, mette voorfz onfe af- fiftentien verkregen, ende onder onfe giehoorfaem- heyt gebracht, ende eyntelijck op den grooten 'on- dienft, die tot nadeel van alle de Ingefetenen van- de Landen ftaet te verwachten, indien de voorfz Compagnie foude werden gcdifTolveert, Wy om- me de Ingefetenen van defe Landen te doen ghe- nieten de langh verwachte vruchten vande voor- fchréve groote ende merckelijcke affiftentien , en- de te conferteren de Navigatie ende Commercien van de felve, endeoockte verhoeden den voor- noemden ondienft vande voorfz Ingefetenen,ende alle de voorfz Naticn,Rijckcn, Landen en Plaetfen niet te verlaten ende proftitueren ten appetijte van hunne Vyandcn, ende derifie ende fpot van defen Stact, uyt onfe rechte wetenfehap ende volle macht het Odroy vande voorfchréve Compagnie, in dateden twintichften Martij Anno feftien-hon- dertende twee nochmael ghecontinueert, ende continueren 't felve niidts defen voorden tijdt van een-en-twintich Jaren achter een volgende, ende innegaende metten cerftendachder Maent Jan ua- rio feuhien-hondert dric-en-twintich toekomende, ende dat opte Limiten in 't voorfz Odroy, ende |
|||||||||||||||||
|
541 Concernerende d'Ooir. - Indiiche Compagnio. 542
|
|||||||
|
tegen de over-gheblevenen Bewinthebberen in 'c
nomineren voornoemt fuilen ftcmmen, 't felve fal ghereguleert worden naer de uytfpraecke die by Syne Excellentie den Prince van Orangicn, aende welcke 't felve gefubmitteert is, daer van fal wer- den gedaen, van welcke uytfprake hier naer perti- nente notitie ende verklaringe fal werden gedaen· Ten vierden, dat de Bewint-hebbers voor haer
moeyte, die fy inde equipagie ende uyt-recdinge der Schepen, met hare behoeften εηφ Koopman- fchappen daghelijcks zijn hebbende, middgaders vande Retouren ende Prinfen,fuilen genieten een ten hondert, namentlijck van 't liyvcr ende nette provenu vande verkochte goederen, af ghetrocken de Rabatten vande Goederen die op tijdt werden verkocht ende gerabatteert, 't welckrnede verftaeii wort ghehouden te fuilen worden inde verkochte prinfen: Dan van Schepen, Gefchut, midtigaders naer toebehoorten, die uyt defe Landen ghevaren ende wederom daer in komen, fal geen proyifie ge- nomen worden, alwaer 't dat de iejye mochten verkocht worden, gelijck mede niet ya^de Pennin- gen , die de Bewinthebberen voorde Compagnie op Intereil aireede ghelicht hebben, ofte naemaels fuilen mogen lichten. Ten vijfden, dat uytte refpeclivc Kamers fuilen
werden gekooren negen Hooft-Participanten, te weten , vier van Amfterdam, twee van Middel- burgh,ende drie uytte reiterendeKameren,gequa- liflcecrt, ende be-eedicht als hier vooren is ver- klaert, welcke Hooft-Participanten fuilen vermo- gen t'elcken over de Jaerlijcxe reeckeningc te ilaen, die de Kamers aen malkanderen, ofte aende Seventiene zijn doende, ende op het overleveren ende maecken vanden Staet te compareren, ende fuilen oock de Bewinthebbers of de Sevenrjeiie hooren hun advis op 't verkoopen ende beneficia ren vande Goederen, ghelijck mede indien ecnige grooteende importante faecken den Bewintheb·» beren mochte voor komen, Alles nochtans fonder, kofte vande Compagnie, ende fuilen die felve van Amilerdam ende Middelburgh voorde helft, ende inde refterende Kameren voor een derde verancjerj; worden by de andere Hooft-Participanten alle drie Jaeren, wanneer nieuwe Bewinthebbers gekOOö?n worden. -·: [ita:b>.'.I
Ten feilen, dat niemandt vande Bewinthebbers en fal vermogen yetwes hocdanichhetzy , aende, Compagnie te verkoopen ofte leveren, aire&eliofö ofte indire&elick , ende defen t'haken Eedtdoetty ghelijck die Raeden ter Admiraliteyc in ghelijckea cas zijn doende, ten ware met confent van Ons? vande Staten vande Provintien,ofte.va«deMagi-> ilraten vande Steden daer Kamerenzijn, t'elckgif reyfe te veribecken ende te verkrijgen alvooren, vande Bewinthebberen yet ial mögerisghekocht werden: Ende aengaende de verkoopinge vandei Goederen vande Compagnie, fuilen de Bewfati hebbers in Goederen ende Waren die op, feeckerea prijfe werden gheftelt, ofte publijcquehek werden ghecontra&eert, als Nagelen, Peper ende andere Speceryen ende Koopmanfchappen, fop wel atè andere Kooperen wcrdcngeadmitteert,endernettet felve
|
|||||||
|
ftcrdam t'elcke drie Jaren drie Bewinthebbercn
fuilen af gacn, ende inde twee vqlgcnde t'elcken reyfe vier, uytte Kamer van Zeelandt alle drie Ja- ren twee', ende uyt elcke vande Kameren vande Mafc ende Weit-Vri eiland t, inde vijf eerfte veran- deringen een, ende inde fefte twee, ende ial by loo- tinge gcprQcedeert worden, wie eerfl ende vooren fal af gacn, tot dat de tegenwoordige aen gekomen Bewinthebbers t'famen fuilen zijn verandert, ende als dan fuilen die gecne die t'fcdert verkooren zijn, mede alfoo af gacn. niet by lootinge, maer naer ordre vanden tijdt dat elck een gheëligeert is ghe- wceft d'outfte inde bedieninge, oockd'eerile in 't af gaen wefende, ende indien eene van twce,ofvan meerder te gelijck aengekomen wefende, alleene fouden moeten af gaen, fal by lootinge gedecideert worden, wiens beurte van de felve t'famen inghe- komene fal wefen de bedieninge te verlaten, ende aen andere plaets te geven: Welverftaende dat die gecne die by lootinge ofte by beurte fal zijn af ghe- gaen, wederom genomineert ende gheëligeert fal mogen worden tot Bewinthebber, nae dat hy drie Jaren fal hebben gevaceert, ende fuilen altoos de af geftorvene ofte uyt den dienit ghefcheyden we- fende, gehouden worden als af gegaen by lootinge ofte by ordre vanden tijdt, ende het ghetal der ge~ ner die daer naer Ibuden moeten af gaen, vermin- deren . Ten derden, foo wanneer den tijdt in manieren
voorfchreven ghekomen fal zijn, om tot nomina- tie van nieuweBewindthebbers te treden, fuilen de Participanten by affixie van Billetten tegens fceckeren dach daer toe gheconvoceert worden, ende fuilen als dan de Participanten een getal van Hooft-Participanten tegens die Bewinthebbers die niet af gegaen en zijn, uyt maecken, onder welc- ke Hooft-Participanten de afgegane Bewintheb- bers als Hooft-Participanten wefende, mede ghe- kooren fuilen mogen werden: Welcke Hooft-Par- ticipanten mette rcilerende Bewinthebbers fuilen vergaderen , ende fal den Prefident vande Kamer inder tijdt, foo wel de voorfchreve Bewinthebberen als Hooft-participanten afnemen den Eedt, dat ycder van hun inde Compagnie is heriderende tot fijn cygen pcrijckel, fuyver foo veel als het O&roy is mede brengende , fondcr'tiêlve belail, verpanr, ofte verkocht te hebben, in wat manieren het mochte wefen, dircdelijck ofte indirecÏelijck, in 't geheel ofte ten deele, ende fuilen als dan by plura- litcyt van itemmen nomineren tripel getal van ge- qualificeerde Perfoonen, Hooft-Participanten we- fende, ende de felve voorts prefenteren, fonder daer van aen ycmant anders openinge te doen, dan aen dicgeene volgende het O ftroy of particuliere Re- folutien daer op ghenomen , d'cleche hebben, die oock voorts ende fonder uytitel, daer van d'electie fuilen doen , dan fuilen die Bewinthebbers van nieuws aen te komen, den geenen die inde Kamer zijn,in bloede of afFiniteyt niet mogen beftaen,f50t Suilers ende Broeders Kinderen incluys, maer die nu binnen die graden inde Kameren zijn, fuilen daer in mogen blijven, ghelijck oock op komende affiniteyt voor die geenen die inde Kameren zijn, geen verhinderinge fal cauferen.dan of die voorfz Hooft-Participanten in gelijcke oft meerder getal, |
|||||||
|
Placaten. α/Boeck. i.Tit. t.Deel.
|
||||||||||||||||||
|
543
|
||||||||||||||||||
|
544
|
||||||||||||||||||
|
felve in gelijckheyt getradcert, fonder dat in fulc-
ken gevalle de felve vande Seventhien fullen mo- gen wefen, ofte dat eenige Kameren in 't gheheel lullen mogen koopen ofte contraderen,ende fon- der dat eenige vcrfchooningevanbetalingeoft ra- bat aende Bewinthebberen meer als aen anderen fal worden ghedaen, daer op de Bewinthebberen mede Eedt lullen doen, ende fullen de Participan- ten ende andere geen Bewinthebbers wefende, ee- nige goederen op prijfe gheilelt zijnde, begeeren daer van gherijfc te worden, neffcns ende foo veel als de Bewinthebberen , ende fal tot fulcken eyn- de by billietten werden genotificeert, wanneer een yeder vry fal ilaen in manieren voorfchreven te koopen. Ende noopende de verhandelinge vande Waren,die by den ilocke,of uytroepinge in 'topen- bacr naer avTixie van billietten fal ghefchieden, ful- len de voorfchreve Bewinthebberen mogen koo- pen neffens anderen. "Dat t'eynden de eerile tien Jaren van defe con-
tinuatie , ende ten tweedenmael ter expiratie van de felve continuatie, generale reeckeninge vande adminiilratie vande Compagnie fal worden ghe- daen , in conformité ende op de felve forme ende ovcrilacn , als byonsop 't eerile Poind van defe Ampliatie gcordonnccrt is. |
Ende op dat dit volkomentlijck mach worden
achtervolcht ende onderhouden, Ontbieden Wy de Staten, Stadthouders ende Gecommitteerde Raden , Laften ende beveelcn voorts den Cance- lier, Prefidentenendc Raden vande Hoven van Ju- ilitie,de Collegien ter Admiralitcyt,alle Admira- len, Overilen , Gouverneurs van Steden ende Plaetfen, allen Ritmeeftercn ende Capitcynen, te Water ende te Lande, mitfgaders alle Officieren, Juilicieren ende Ingefetenen defer Landen heut hier naer te reguleren, ibndqj hier tegen yet te doen ofte te attenteren, ofte gedoogen ghedaen te worden, want wy fulcks ten meeilcn dienile van- de Landen ende vande Ingefetenen van dien be- vonden hebben te behooren. Ende op dat dit vail ende bondich blijve, hebben wy defe onfe opene Brieven doen depefcheren in gewoonelicke forme, doen zegelen metonfen grooten Zegele,ende be- kraftigen met onfe Parapnure ende gewoonelijcke Signature van onfen Griffier. Gegeven inden Hage opten twee-en-twintichilen Decembris feilhien- hondert twee-en-twintich. Was gheparapheert, Nkolaes vander Bouchorfl,n' Onder irondt, Ter Or- donnantie vande hooch-ghemelte Heeren Staten Generacl, Getceckent, C. Aerffert. Hebbende een uythangende Zegel van rooden WaiTche, aen een witte zijde koorde. |
|||||||||||||||||
|
4. ^\£ ader Ampliatie en Interpretatie van d'voorfe Qontinuatie van 't OUmy%
Inddtetkn i^Maert 1623.
|
||||||||||||||||||
|
Ie Staten Generael der Vercenichde Ne-
1 dcrlandcn, Naerdcr geleth hebbende opte Continuatie ende Ampliatie van 'tOdroy vande Ooil-Indiiche Compagnie by hare Ho: Mo: ghcrefolveert ende uyt-gegeven, in date den twee- en-twintichilen Decembris laeft-leden , hebben tot wech-neminge van alle vorderc queilien ende difputen, met advijs van Syne Excellentie den Prince van Órangien, by forme van nader Amplia- tie ende Interpretatie, op de Articulen vande voor- fchreve continuatie van 't Odroy, verklaert ende geordonneerd, verklaren ende ordonneren by de- len»als volGlit. Ecrilelijck, ende op 't eerile Articule vande
voorfchreve Ampliatie, dat binnen den tijdt by 't felve geordonneert, by ende ten overitaen van al- fulck getal vande Bewinthebbers ende Hooft-Par- ticipanten, als fyluyden gefamentlijck fullen ver- dragen, of als by hare Hooch Mogende fal werden geordonneert,fullen gedaen werden de particuliere ende generale reeckeningen vande voorfz twintich Jarige adminiilratie', in fulcke forme cndc manie- re , als de felve in confideratie vande combinatie vande equipagie, ende impliatic vahde onderlinge Negotie nu ende dan ghevallen, bequamelick ful- len konnen gedaen ende ghedeilingueert worden, ende dat' ter plactfe die daer toe bequacmil fal worden ghevonden, ende fullen de voorfz reecke- ningen ehevcrifieert moeten werden mette Boec- ken, Faèuren- uyt Ooil-Indien,ende andere Docu- menten daer toe noodich. o |
||||||||||||||||||
|
Op 't vijfde Articule, dat de Hooft-Participan-
ten die gecommitteert fullen worden totte auditie vande Jaerlijcxcreeckenfnge, fullen mogen vifite- ren de reeckeningen vande cqu ipagie, foo die fuc- ceifivelijck fullen werden gedaen, voorts compa- reren ende Seiïie hebben in alle vergaderinge van- de Seventiene om de befoigne by te wefen. Ende fullen de voorfchreve Seventiene, hooren hun ad- vis op het refolvercn vande voyagicn, uy tfendin- gen ende equipagie vande Schepen, Cargafoenen ende Contanten, verkoopinge van Goederen, op- lichtinge van penningen, ende repartitie aende ge- meene Participanten te doen, ende op alle andere voorvallende faceken van importantie. Sullen mede hooren de ledure vande Brieven komende uytlndien,ende mogen doen vifitatie vande Pack- hüyièn der refpedive Kameren, ende Goederen daer in zijnde. Ende lbo wanneer de voorfchreve Hooft-Participanten, fullen totte voorfchreve be- foigne vaceren buyten de Steden daer fy wooncn, fullen tot Jaile vande Compagnie genieten fulcke vacaticn ofte dach-gelden als de Bewinthebbers toe geleyt zijn, ende voorder gehouden wefen alle faeckc inde Vergaderinge vande Seventiene voor vallende, fecreet te houden, voor foo veel ende ge- lijck de Bewinthebberen 't felve zijn ghehouden te doen. Op 't feile Articule, dat de Bewinthebberen bo-
ven de Goederen , die metten itocke ofre by uyt- roep worden verkocht. Item , die openbaerlick ende.voor een yegelijck diefe begeert op prijs wer- den |
||||||||||||||||||
|
1 (I II ■ ^MM
|
||||||||||||||||||
|
545 Concemerende d'Ooft- Indifche Compagnio. 54^
|
|||||||||||||
|
Compagnie al vooren af ghedaen, ofce bchoorlijck
gemindert zijnde, JaerÜjcx fullen doen repartitie, 't zy in Koopmanfchap daer toe bequaem , ofte contante Penningen, van thien, vijfthien, twintich ofte foo veel meer ren hondert, als boven de noo- digc equipagien aen Landtofte overichtc zijn,be- vonden fal worden. Alle welcke naerder Articulen van Ampliatie
ende Interpretatie, hare Hooch Mogende verilaen, dat by de Bewinthebberen , Participanten , ende yeder een daer aen gelegen zijnde, nevens de Ar- ticulen vande Continuatie van 't Odroy, pundue- lijck fullen worden nae ghekomen ende achter- volcht. Laden ende ordonneren mede alle Magi- ilraten, Officieren ende JuilicierGn,hier tegen niet te doen ofte laten ghefchicden, dircóteüjck of indi- redelijck , alfoo hare Hooch Mo: verilaen 't ièlve tot dienil vande voorfchreve Ooil-Indifchc Com- pagnie alibo te behooren. Aldus gedaen ter Ver- gaderinge vande hooch-ghemelte Heeren Staten Generael, In 's Graven-Hage op den derthienden Meerte ièilhien-hondert drie-cn-twintich. Was gcparaphcert, N. de Voocht,n' Onder ilont, Ter Or- donnantie vande Hooch-ghemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerjjen. |
|||||||||||||
|
den geilelt, niet en fullen mogen koopen dan by
openbare ende kennelicke Contradatie,fonder dat anderfintsfecretelijck ofte uyt de hantaen defel- ve verkocht fal mogen worden, ofte oock henluy- den ecnigen koop toegeilagen, fonder dat alvooren alle andere Perfoonen prcfenterende te koopen, fullen wefen gehoort. Ende foo wanneer yemant geen Bewinthebber zijnde, eenige parthyen fal hebben bedongen, en fal niet ghehouden wefen de Bcwinthebbers ofte yemant van de felve tot part ofte deel inde voorfchreve koop te admitteren. Des foo wert verilaen, dat de negen Hooft-Parti- cipanten die de befoigne vande Seventiene by ful- len wefen, aengaende het koopen ende verkoo- pen, het felve Reglement ende ordre , als de Be- winthebbers fullen wefen onderworpen , ende dat de Billetten van te doen verkoopinge, foo tijdelick fullen uyt gefonden worden , dat de Ingefetenen vande Vereenichde Provintien, haer in tijdts mo- gen prepareren ende refolvcren, midtfgaders vin- den ter plaetfe daer de verkoopinge ghedaen fal werden. Boven defen amplierende het achtiende Articu-
le van 't oude Odroy, wert gheordonneert, dat de Be winthebbers de fchulden ende Men vande |
|||||||||||||
|
3. Qontimaüe ende "Prolongatie van OBroy voor d'Oofl - Indifche Qomp4~
griie^ dm ι ζ lwnv\ 1647.
|
|||||||||||||
|
macht het Odroy vande voorfchreve Compagnie,
in dato den twee-en-twintichilen Decembris fe- fthien-hondert twee-en-tvvintich, den twee - en - tvvintichilen Martij lciLleden nochmaels hebben ghecontinucert ende vernieuwt voor den tijdt van vijf-en-twintich Jacren achter een volgende, in- ganck genomen hebbende metten eeriten' dach der Maent van Januarij in delen loopenden Jare feilien hondert leven en veertich,ende dat volgens ende binnen de Limiten,als in het jonghilc Odroy aende voornoemde Compagnie ghegheven, ende daer op gevolchde Ampliatien ende nadere Inter- pretatie ten reguarde der voorfz Limiten , ende voorts op allefulcke Poinden, Articulen, Amplia- tien , Interpretatien , Rcfolutien ende Authorifa- ticn,van tijdt tot tijdt,geduerende de voorgaendc Ooil-Indifchc Odroyen,ten reguarde van dien fuc- cclfive ghevallen , Edoch onder de nadere Condi- tien, Limitatien ende Reilridien hier nae volgen- de, te weten, Dat de Tradementen vande Bcwint- hebbers der Ooil-Indifche Compagnie inde* Ka- mervan Amilerdam,in placts vande voorige ghe- trocken provifien Jacrlijcks yeder fal genieten tot ilaendeTradementdrieduyfcnt een hondert Ca- rolus gulden tot veertien grooten 't iluck: De Be- winthebbers ter Camer van Zeelant tweeduyfent fes hondert guldens: De Bewinthcbbers vande kleyne Kameren der felver Compagnie, foo op de Mafeals in 't Noorder-quartier refpedive elcks twaelf hondert guldens: De Bewinthcbbers vande refpedive Provintien en Leden, de Provintie van Stadt ende Landen (welcke Provincie voor defen geen Bewinthcbbers inde voorfz Compagnje en Mm heeft
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenexi die defe je- genwoordige fullen worden verthoont, Saluyt. DOEN TE WETEN, dat nader overwogen hebbende de ghelegentheyt ende conilitutie vande Ooil-Indifchc Compagnie deler Landen, ende daer nefFens mede lettende, dat de wciilant der Ingefetenen van dien principa- Iick is beilaendc inde Navigatie, Handclinge ende Commercien , die uyt de felve Landen van allen ouden tijden gedreven, ende van tijdt tot tijdt fuc- cciïïve vermeerdert zijn in andere Landen van Europa, Afta, Africa, als oock anderfints, midtfga- ders in behoorlijcke achtingc genomen de confer- vatie ende maintien van het publijcq gheloof ende Contraden aen-ghegaen met vele ende diverfche Natien,Rijckcn ende Landen in Ooil-Indien,ende de behoudenifle vande Plactfen met exceifive ad- fiilentie ende groote voorforge van defen Staet ver- kregen,endc onder onfe gehoorfaemhey t gebracht, ende voorts op den grooten ondicnfl, die tot nae- dcel van alle de Inghefetenen defer Landen ftaet té verwachten, indien de voorfz Compagnie foude werden ghediiTolveert, Wy omme de voorfz Inge- fetenen te doen genieten de langh verwachte Vruchten der meer-genoemde exceiÏÏVe adfiften- tien ende voorforge, oock te conferveren de Navi- gatie ende Commercien vande felve, ende oock te verhoeden den voornoemden ondienft, ende alle de voorfchreve Natien,Rijcken,Landen ende Plaet- fên niet te verlaten,ende proftitueren ten appetijte van hunne Vyanden , ende derifie ende ipot van defen Staet,uyt onfe rechte wetenfehap ende volle |
|||||||||||||
|
Placateru· a.Boeck. t. Tit. \. Deel.
|
|||||||||||||||
|
548
|
|||||||||||||||
|
547
|
|||||||||||||||
|
fent guldens , in Decembri naeft-komende noch
drie hondert duyfent guldens, ende in Decembri anno 1648. drie hondert duyiènt guldens,ende foo voorts van Jaere tot Jaere, ter concurrentie vande voorfz vijfthien hondert duyfent guldens. Doch fullen de voornoemde Contante als oock de ver- dere te verfchijnen Penningen gelaten worden on- der die vande voornoemde Ooft-Indifche Com- pagnie , ter tijdt ende wijlen toe dat op 't employ vande felve ten befte vande Weft- Indifche Com- pagnie by Ons fal worden gediiponeert. Des ful- len de Bcwinthebberen vande meer-ghenoemde Ooft-Indifche Compagnie gehouden zijn, gelrjck haer belaft wert ntidts defen tepaiTeren Obligatie inbehoorlijckeforme, daer by iy fullen belooven de voornoemde fomme van vijftien hondert duy- fent guldens, aenden Ontfanger Generael voor- noemt op de boven beraemde termijnen volgens onfe ordre fucceftive te betalen. Ende op dat alle 't geene voorfchreve is, ofte hier vooren aen geroert wort, voor foo veel den Staet defer Landen con- ccrneert, mach worden achtervolcht ende onder- houden, Ontbieden Wy de Staten, Stadthouders, ende Gecommitteerde Raden. Laften ende beve- len voorts den Cantzeler, Prefident ende Raeden vande Hoven van Juftitie, de Collcgien ter Admi- raliteyt, alle Admiralen, Overften, Gouverneurs van Steden ende Plaetfen, allen Ritmeefteren en- de Capiteynen, te Paerde, te Voet, te Water, ende te Lande, mitfgaders allen Officieren, Jufticieren ende Ingefetenen defer Landen, heur hier naer te reguleren, fonder hier tegen yet te doen ofte te at- tenteren, ofte ghedoogen gedaen te worden, want Wy fulcks ten meeften dienfte vanden Lande, ende vande Ingefetenen Van dien, bevonden heb- ben te behooren. Ende op dat dit vaft ende bon- dich blijvc, hebben Wy defc onfe opene Brieven doen depefcheren in gewoonlijcke forme, doen fe- gelen metonfen grooten Zegde,ende bekraftigen met onfe Paraphure ende de gewoonlijcke Signa- turevan onfen Griffier, inden Hage op den twee- en-twintichften Junij 1647. Was gheparapheert, 1. de Gent, «· Onder ftont, Ter Ordonnantie van- de hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Ge- teeekent, Cornelis Mufch. |
|||||||||||||||
|
heeft gehadt) nu mede daer onder begrepen elcks
twaclf hondert gelijcke guldens des Jaers. Des ful- Jen de refpedive Bcwinthebberen vande voorfz Provinciën ende Leden ,ghehjck de Bewinthebbe- rea inde voornoemde reipedive kleyne Kameren, moeten herideren ende reficqueren voor haer ey- gen reeckcninge drie duyfent guldens Capitaels: Wclverftacndc dat de Bcwinthebberen van Gel- derlant ende Utrecht refpedive fullen blijven inde Kamer daer iyjegenwoordieh zijn. Ten tweeden, dat een ofte meerder der voorfz refpedive Trade- menten komende te vaceren , fullen zijn ende blijven ten profljte vande meer-ghenoemde Ooft- Indifche Compagnie,ende dat ter tijdtende wijlen toe dat de vacerende Plaetfen fullen zijn vervult, 't welck ial moeten gefchicdenbinnen den rijt van drie Maenden precijs, te reeckenen vanden dach af dat de vooriz Plaetfen vacant fullen zijnghewor- den. Ten derden, dat de be-eedichde Hooft-Parti- cipanten vande meer-genoemde Compagnie elcks voor haer moeyten Jaerlijcx fullen genieten twee hondert guldens. Ten vierden, dat de ghemeene reeckeningc der meer-ghenoemde Compagnie fal moeten gnefchieden alle vier Jaren ten overftaen vande Heeren onfe Gedeputcerden,inganck geno- men hebbendeden iëivcn tijdt vande voorizreec- kcninge met d'expiratie van het jonghftc voor- gaeride Ooft-Indifch Odroy, ende fullen de Hee- ren onfe Ghedeputeerden tot auditie ende opne- minge der vooriz reeckcninge, des daechs de voor- noemde Reeckeninge gheduyrende, voor vacatie ende tceringe elcks ghenieten boven Schuyt en Wage-vracht, thien gulden eens, fonder meer, Cef- ferende mits dien alle deiroyementen, recompen- fe, recognitien of vereeringe, hoe die genaemt ibu- dert mogen zijn ofte werden. Ten vijfden, dat by ofte van wegen dé voornoemde Ooft - Indifche Compagnie ter ooriaecke vande voorfz Prolonga- tie ende vernieuwinge van het voorfz vijf-en-twin- tich Jarich Odroy, aen ende ten behoeve vanden Staet defer Landen fal moeten werden uytgekeert op den naem vanden Ontfanger Generael Philips Doubleth , de fomme van vijfthien-hondert duy- fent guldens eens, op de naevolgende termijnen, te weten, nu datelijck contant drie hondert duy- |
|||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL,
Placaten vande Staten Generael.
Placaet, T)at geen Ingefetenen huyten dienfl vande Ooft-Indifcbe Com*
fagme,fich vervorderen te waren njoorky de Cape de hone Bfperance, ofte doordeStratè
n>an MageÜanesy'w date den 9 September \ 606. |
|||||||||||||||
|
f E Staten Generael der Vereenichde Ne-
l dcrlanden, Allen den geenen die defc ful- i Jen fien oft hooren Jefen, Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfoo Wy feeckerlick verftaen, dat deur toé-doen van cenige ongerufte Men- fchen ν den welftant der Vereenichde Landen be- nijdende, getracht wort, jegens het Odroy by ons gegunt ende ghéaccordeert aende Generale Ooil- |
|||||||||||||||
|
Indiiche Compagnie inde Vereenichde Landen»
deuroniè ernftige inftantie ten dienfte der Landen ende goede Inghefetenen naevele moeyten voor den tijdt van een-en-tvvintich Jaren op gerecht, by indirede wegen , te contremineren ofte ondergra- ven 't vooriz Odroy, om ons ende den goeden In- gefetenen defer Landen (die met verlies van volck, groote koften, moeyten ende periculen, loffeiijck de
|
|||||||||||||||
|
549 Concernerende dOoft - Indifche Compagnio. 550
|
||||||||||||
|
Cape de Bone Efperance , ofte deur de Straet van
Magellanes, binnen den tijdt van eèn-en-twintich Jaren, de voorfchreve Generale Compagnie, by on- fen Oclroy totte voorfchreve Vaerte alleen ghe- gunt,opte verbeurte van Lijf, Schepen ende Goe- den vande genen die anders bevonden fullen wor- den gedaen te hebben ofte te doen, alwacr 't oock dat fy hen aireede voor date defes, inde voorfchre- ve andere dienften hadden begeven ofte verbon- den, die fy gehouden fullen weien te verlaten, en- de foo fy-luyden hen buyten de Vereenichde Lan- den quamen te onthouden, dat al evenwel de Sen- tentie jegens hen-lieden vcrvolcht, ende gedecre- teert, met datelijckc confifcaüe ende verkoopinge van hare Goeden, Aclicn ende Crediten geexecu- teert fal worden. Ende ten eynde van defe onfe Ordonnantie niemant ignorantie enhebbe te pre- tenderen , Ontbieden ende bevelen Wy defe al- omme inde Vereenichde Landen, ter Plactfcn daer men gewoonlijcken is onfe Placatcn ende Ordon- nantien te publiceren, te verkondigen , ende alle Officieren ende Jufticieren crnftelijckcn te letten, om jegens den Contraven te urs de voorfchreve ftraflen te vervolgen, decreteren ende doen execu- teren. Aldus gedaen ter Vcrgaderinge vande voor- fchreve Heeren Staten Gcneracl, in 's Graven- Hagc, den negenden Septembris fcilhien-hondert ende fes. Al.Joachimi^· Ter Ordonnantie vande voorfchreve Heeren Staten Gencrael. Geteec- kent, C. Aerjfen, |
||||||||||||
|
de Handelinge, Alliantie ende Vrichtfchap inde
Ooft-Indien hebben verkregen) die vruchten te be- letten , poogende tot dien eynde foo inde Veree- nichde Landen,ats in andere Koninghrijcken ende Landen tot hen te trecken, eenige lngefetenen en- de Invvoonderen defer Landen, om by andere we- gen , als deur die directie ende beleydinge vande voorfz Generale Ooft-Indifche Compagnie, na de Ooft-Indien om de Cape de Bone Efpcrance, of deur de Strate van Magellancs , uyt defe oft ande- re Coninghrijcken ofte Landen te varen ofte te handelen : Ende aenghemerekt daer jegens, als ftreckende tot dienile ende verfterekingè van onfe Vyanden, diflolucie vande voorfchreve Compag- nie, intereft vande ghemeene welvaert defer Lan- den, ende uytnemende groote fchade van feer veele goede Inghefetenen der felver , daer uyt de voorfz Generale Compagnie is gheformeert, dient verfien. S O O IS Τ , dat Wy nae rijpe delibe- ratie, geordonneert, geftatueert ende bevolen heb- ben , ordonneren, ftatueren ende bevelen wel ex- prcfTelijcken by defen, dat gecne lngefetenen ofte Inwoonderen vande Vereenichde Nededanden, 'tzyKooplieden, Commijfen, Schippers,Stier- luyden, Zee-varende Lieden, nochte andere, dire- öelijck noch indire&elijck fullen onderftaen, uyt de Vereenichde Landen, ofte andere Coninghrijc- ken ofte Landen, in yemandrs dienile anders dan van de voorfchreve Generale Compagnie te varen ofte te handelen in eeniger manieren voor-by de |
||||||||||||
|
2. Placaec, Ferbiedende in vreemde Totentaten dienfl naer Oofi-Indien te
waren, O'c. Oen 5 Decemhts Anno 1616.
|
||||||||||||
|
fy nae den voorfchreven tijdt fullen ghehouden
werden voor gheprofcribcert, ende ren eeuwigen dagen uyt defe Vereenichde Nederlanden geban- nen , ende haere Goederen als ghcconfifquccrt , verbeurt ende vervallen , fulcks dat dicbyd'Oifi- cieren vande refpddive Plaetfen harer refidentie, ofte daer de felve ghelegen mogen wcfen , acn- ghetaft ende verkocht lullen mogen werden. Ende dat voorts foo wel hier te Lande, als' in de Indien over al ( daer foodanige Perfoonen inden dienfl: ende op foodanige Uythccmfche Schepen ghevonden fullen werden ) tegens hacr - luyder Perfoonen ende vordere goederen, ghedeercteert ende ghe-executeert fullen werden, de pcynen ende ftraffen inde voorgaende Placaten geordoi- ncert ende gheftatueert. Ordonnerende ende au- thoriferende over fulcks midts defen, alle Officie- ren ende lufticieren in defe Vereenichde Nederlan- den, midtfgaders die geene foo wcfendc in onfen dienfte, als van de Vereenichde Ooft - Indifche Compagnie in de Ooft- Indien, dien dit ecnich- fints acngacn fal , hun hier naer te reguleren, ibnder eenige conniventie , ooch-luyekinge ofte diffimulatie : Aenghefien Wy 't felve alfoo ten dienfte vanden Lande hebben bevonden te be- hooren. Aldus gedaen ter Vergaderinge vande Hooch-
gemelte Heeren Staten Gencrael, onder der felver Μ m χ Cachet,
|
||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Alfoo wy feeckerlijck verftaen ende onderrecht zijn, dat vele Perfoonen, ende nacmentlijck Zee-varende Luyden van defe Landen,niet tcgenftaende onfe voorgaen- de Placatcn ende Verboden, vervorderen hun te begeven in dienfl: van Koningen, Heeren en Prin- cen, omme met der felver Schepen te varen naer d'Ooft-Indicn, felfs oock op foodanige Schepen, eygentlick gedeftincertomme d'Ooft-Indifchcge- o&royeerde Compagnie in defe Vereenichde Ne- derlanden , niet alleenlijck in den handel aldaer, maer oock felfs met ghewelt ende ghewapender- hant, allen moghclijcken afbreuck ende fchade te doen, daer tegen mits dien nootlijck ende promp- tclijck , omme alle inconvenienten ende fchaden voor te komen, dient verfien, ende alle mogelijeke ordre geftelt. S O O I S T, dat Wy over fulcks wel fcherpelijck belaftcn, ordonneren ende beve- len by defen, allen den geenen van defe Landen, die hun voor defen op eenige foodanige naer d'Ooft-Indien varende Schepen, in den dienfl; van Koningen , Heeren ofte Princen , mogen heb- ben begeven , van foodanigen dienfl; ende voor- nemen te defifteren, ende den felven dienfl: te verlaten, ende hun ten langhften binnen den tijdt van drie Maenden naeft - komende, wederomme alhier te Lande in de Plaetfe haerer refidentie te begeven: oppeyncbyghebreeckevan dien, dat |
||||||||||||
|
PIacatetL->. a.Boeck. t.Tit 2. Deel·
|
|||||||||||||||
|
552
|
|||||||||||||||
|
551
|
|||||||||||||||
|
Ordonnantie vande Hoogh - ghemelte Heeren
Staten Generael, Geteeckent, C. Aerffm. Ende was daer op gcdruckt 't voorfchrcve Cachet in roo- den Waflche. |
|||||||||||||||
|
Cachet, Paraphurc ende Signature van haeren
Griffier, in 's Graven-Hagc,op den derden Decem- bris Anno fefthien-hondcrt ende fefthien. Was geparapheert, Z>. Sticke^ Onder ftondt, Ter |
|||||||||||||||
|
3. PJacaet, Van geen Volch^ in vreemde Heeren dienfi aen te nemen, noch
τιαθοβ-lndien te njaren buyten de Geoföroyeerde Ooit-lndifche Compagnie. Den 14 De-
cemb. Anno 1617. 't Selve is fonder weranderinge gerenoyeert den 4 Mey 1652. |
|||||||||||||||
|
derfaten tot foodanige dienften fullen hebben ge-
induceert,gehuert ofte aengenomen, als oock die hun tot de felvc dienften fullen hebben begeven, ten eeuwigen dagen uyt deie Vereenichde Neder- landen ghebannen, ende alle haere goederen als geconfifqueert, verbeurt ende vervallen by de Of- ficieren vande refpedive Plaetfbn haerdcr refiden- tie, ofte daer de felve ghelegen mogen wefen, aeii- getaft, ende verkocht fullen mogen werden. Ende dat voorts (foo wel hier te Lande, als in de Indien over al) foodanige overtreders van defe onfe Or- donnantie in den dienft, ende op foodanige Uyt- heemiche ofte andere particuliere Schepen buyten de voorfchreve geodroyeerde Compagnie gevon- den zijnde, gefiiyfeert, aen gehouden, ende tegens hacr-luyder Perfoonen ende Goederen ghcdecre- teert ende gecxecuteert fullen werden de peynen ende ftraffen in onfe voorgaende Placaten gheor- donneert ende gheftatueert, fonder dat de Ingebo- ren ofte andere Onderdanen van defe Landen,ofte andere in dienfte geweeft zijnde vande voorfchre- ve geodroyeerde Ooft-Indifche Compagnie, door veranderinge van Woon-plaetiè ofte eenige ande- re middelen, hoedanich die ibuden mogen zijn, van de difpofitie vande Placaten ende de peynen daer by geftatueert, bevrijdt fullen mogen werden. Ordonneren voorts alle Officieren ende Jufticie- ren in defe Vereenichde Nederlanden, Mitigaders oock allen den geenen, ibo in onfen dienfte als van de voorfchreve Ooft-Indifche Compagnie in Ooft- Indien wetende, hun hier nacr te reguleren, ende de peynen by defen ende onfe voorige Placaten geftatueert tegens d'overtrcdcrs der felver , in alle rigeur te vervolgen, decreteren ende t'executeren, fonder eenige conniventie , oogh-luyekinge ofte diifimulatie. Ontbieden ende verfoecken mede die Heeren Staten , Stadthouderen, Gecommit- teerde Raden, ende Gedeputeerde Staten vande Provinciën refpecfive van Gelderlant ende 't Graef fchap Zutphen, Hollandt ende Weft-Vrieilandr, Zeekndt,Utrecht, Vrieflandt, Over-YlTel , Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen ande- ren Jufticieren ende Officieren , dat iy defe onfe Ordonnantie van ftonden aen alomme doen ver- kondigen, uytroepen, publiceren ende arTigeren in alle Plecken van de Landen, daer men ghewoon- lickis dufdanige uytroepingen, publicatien ende affixien te doen : Midtfgaders inde Steden ende Plaetièn buyten de Vereenichde Provinciën ondec ons gebiedt wefende, Procederende ende doende procederen tegens de Contraventeurs ende over- treders van dien tot de voorfchreve peynen, aen- gefien Wy 't fehe ten dienft vanden Lande bevin- den alfoo te behooren. Ghegheven in 's Graven- Hage,
|
|||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe te- genwoordige fullen fien,Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo wyfeeckerlick verftaen ende onderrecht zijn, dat eenige Uyt- heemfche Perfoonen , jae felfs oock eenige deièr Landen Inwoonders , hun niet en ontfien, onfe Onderfaten , ende narnentlijck vele Zee-varende Luyden defer Landen t'induceren , omme hun (niet tegenftaende onfe voorige Placaten ende in vilipendie der felver) te begeven in den dienft van Coningen, Heeren ende Princcn, als oock van ee- nige particuliere, in defe ofte andere Landen buy- ten de gheoclroycerde Ooft-Indifche Compagnie, ende op der felver Schepen te varen nacrd'Öoft- Indicn, felfs oock op foodanige Schepen, die ey- gcntliek ghedeftineert zijn ommedevoorfz Ooft- Indifche Compagnie in defe Vereenichde Neder- landen, niet alleenlijck inden handel aldaer, maer oock felfs met gewcit ende gcwapender-hantalle moghelijckc af-breuck ende fchadc te doen, ende dat hun vele onfer voorfz Onderfaten vervorderen foodanige by onfe voorige Placaten verboden dien- ften aen te nemen, daer tegens midts dien noot- lijckcndepromptelijck (om alle inconvenienten ende fchaden voor te komen) dient vooriien, ende alle mogclijcke ordre gheftclt. S O O I S Τ , dat Wy over fulcks allen ende eenen yegelijcken van wat conditie ofte qualiteyt dat hy zy , ende voor al onfe Onderfaten, Inwoonders ofte Ingefe- tcnen defer Landen, wel fcherpclick hebben ghe- interdiceert ende verboden, foo Wy interdiceren ende verbieden midts defen, eenige onfer Landen Ingebooren, Onderdanen, Inghcfetenen ofte In- woonders , ende voornemcntlijck eenige Zee-va- rendc Luyden defer Landen, tot foodanige dicn- ilen als vooren, te huyren ofte aen te nemen. Gclijck Wy mede alle onfe Ingebooren, Onderda- nen, Onderfaten ende defer Landen Ingcfetenen, verbieden hun tot foodanige dienften te verhuy- ren ofte te begeven. Ordonnerende voorts oock, ende wel fchcrpclijck belaftende midts defen, al- len den geenen die hun voor defen op eenige foo- danige naer d'Ooft-Indien varende Scnepen,in den dienft van eenige Koningen, Heeren, Princen ofte Particulieren als vooren mogen begeven hebben, ofte naermaels fouden mogen ofte willen bege- ven, van iöodanigen dienft ende voornemen te <3e- fiftcrcn, den fel ven dienft te verlaten, ende hun (ten langhften binnen den tijdt van drie Maenden nacft-komende) wederom alhier te Lande in de Plactfe hacrder reiidentie te begcven,op peynedat alle overtreders van defe onfe" Bevelen ende Or- daniiantien, foo wel de gecne die eenige onfe On- |
|||||||||||||||
|
553 Concernercnde d'Ooft - Indifche Compagnie.*. 554
|
|||||||||||||||||||||||
|
Hage, onder onfen Contre-zegel, Paraphure ende
Signature van onfen Griffier, den veertienden De- ccmbris in 't Jaer fefthien-hondert ende feventien. Was geparapheert, /. van Gogh,vt' Onder ftondt: Ter Ordonnantie vande Hooch-ghemelte Heeren |
|||||||||||||||||||||||
|
Staten Generael. Geteeckent, C. Aerffen. Zijnde
dacr op gedruckthet Contre-zegel der fclver Hee- ren Staten in tooden WaiTche. '/ Placaet vanden 4 Mey ï 6 3 2. Was geparapheert, Nkolaes vander Bouchorfis1' Ende geteyekent, Comalis Mufch. |
|||||||||||||||||||||||
|
HET DERDE DEEL
|
|||||||||||||||||||||||
|
Placaten vanden dertbienden Mey 1634. fis en mintichflen funij 1635 .
ende dertbienden Mey 1642. Waer by ^verboden mrt aen boort wande Oofl - Indtfée RetourScbe-
pen met eenich V aerwyebfonder confent wande Bewintbebbers te comen. |
|||||||||||||||||||||||
|
ten eyndc hier van niemant eenige ignorantie ko~
me te preteuderen.wertden eerften Deurwaerder, Bode ofte Exploidier, hier toe verfocht, mits defen gelaft ende geauthorifeert, om hier van publicatie ende affixie te doen ter ghcwoonlijcker plaetfe, 2 Ende 't/elfde gedaen wefende, werden alle Officieren, foo Politijcque als Militaire, re Water ofte te Lande, in dienjl vande Gcneraliteyt wefende , dit bevel vande Hoogh Mogende Heeren Staten Generael' ,paratelijck ter executie te leggen,[onder eemge diffimulatie. conniven- tie ofte ver dr ach, Alfoo 't (elfde tot meerder bevorder in ge vande faecke vande mcer-ghenoe/nde Compagnie be- vonden is te behoren. Aldus ghcdaen endeghereno- veert ter Vcrgaderinge vande Hooge encic Mo- gende Heeren Staten Generael der Vereenichdc Nederlanden , onder derfelver Paraphure, Signature ende Cachet, In 's Graven-Hage den derthienden May fefthien-hondert en twee-en-vcerticb. Was geparapheert,/ö/wz ^7 ΜώΛ»^,vt- Onder front, Ter Ordonnantie vande 3 felve. Geteeckent, Comelis Mufch. Zijnde op 't fpatium ghedruckt het Cachet der felver Heeren Staten in roodë WaiTche. |
|||||||||||||||||||||||
|
i Ert by defen allen Lichter-luyden, Kaegh-
\ luyden, Schippers, Schuyte - voerders , I Loots-luyden, ViiTchers ende andere Zee- ïuyden, wel expreiTelijck gheinterdiceert ende ver- boden, met hare Lichters, Kagen, Schepen, Schuy- ten, Loots, Vis-boots ofte andere Vaer-tuygen, buyten ordre ofte confent vande Heeren Bewint- hebberen vande Ooft - Indifche Compagnie, ofte hare Gecommitteerden ende Gemachtichde , te komen aende 1 Retour-Schepen die verwacht wor- den uytter Zee, toe-behoorende de Ooft-Indifehe Compagnie , anders dan den Loots-man, die de felvefal in brengen, veel min daer uytover te ne- men , aen Landt of elders wech te voeren eenige Pcrfoonen, Brieven of goederen, in Vaten,Sackep, Packcn, Kaften, Kiften, of waer in het mocht we- fen, oock onder wat fchijn, deckfel of pretext het oock mocht gefchieden, opentlijck noch bedeck- telick in geender manieren, op de verbeurte vande Lichters, Kagen, Schepen, Schuyten, Boots of an- dere Vaer-tuygen, ende daer-en-boven arbitrale corredie, nae ghelegenthey t van faecken. Ende |
|||||||||||||||||||||||
|
I ende 2. De woorden in V Curfijf ghedruckt, zijn by Ampliatie inden Placate d'Anno 163 5 bygecomen.
Het Placaet vanden lare 1634 was gheparapheert, Simon van Beaumont,vt* Dat vanden lare
1645. Nicolaes vander Bouckhorft,vt*
3. 't Placaet vanden lare 1635/Ég/?/.- Ter Ordonnantie vande hooch-gcmclte Heeren Staten Generael. |
|||||||||||||||||||||||
|
HET VIERDE DEEL.
1. Placaet, *Tegem het verhopen ende tranfporteren der Aïlien inde Oofl-*
|
|||||||||||||||||||||||
|
Indifcbe Compagnie 3 In date den 27 Februarij 16
|
|||||||||||||||||||||||
|
10.
|
|||||||||||||||||||||||
|
kende tot difreputatie vande voorfchreve Com-
pagnie, mitfgaders tot groote fchade ende naedcel van Weduwen, Weefen,ende andere Participan- ten inde felve Compagnie, den wekken niet gele- gen is te verwachten den tijdt vande uyt-deelinge by de voorfchreve Compagnie te doen. Ende vin- dende dienftlijck daer jegens te verficn. S O O IS Τ, dat Wy verboden ende geinterdiceert heb- ben, verbieden ende interdiceren mits defen ecnen yegclijcken,van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, ten eyndc van twee Maenden nae de publicatie van defen, te verkoopen eenige Adicn in de voor- fchreve Compagnie, 't zy op dach ofte om ghereet geit, dan die hy is hebbende, ofte datelijcken par- ticiperende ende heriderende inde felve Compag- nie , op peyne van nulliteyt vande verkoopingc Mm 3 dacr
|
|||||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen diedefe je- genwoordige fullen fienoft hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfoo tot onfer kennüTe ghekomen es, dat eenige Coopliedcn, ende anderen, niet ofte feer weynich hebbende inde Generale Vereenichde Compagnie op Ooft-Indien, hen vervorderen vecle ende groo- te fommen van Actiën (monterende eenige duy- fenden) te verkoopen inde felve Compagnie meeft op dach , pradiferende ondertuflehen, ende al eer omme komt den tijde van 't Tranfport, ende leve- ringe, te bekomen de voorfchreve Adien tot min- deren prijs als die waren ten tijde van heure voor- fchreve eetfte verkoopinge,'t felve te wegc bren- gende door eenige pradijequen, grootelick ftrec- |
|||||||||||||||||||||||
|
Placaten-j. 2.Boeck. i.Tit. 4. Deel.
|
||||||||||||||
|
556
|
||||||||||||||
|
555
daer jegens ghedaen, ende dat die Verkooper daer
en boven verbeuren fal een vijfde-part van den be- dongen prijs, te bekeeren een derde-part tot pro- fijte vanden Aenbrenger , het tweede derde-part tot profijte vanden Armen, ende het derde refte- rende derde-part tot profijte vanden Officier die de executie doen fal. Ordonneren voorts, dat de gene die van nu voortaen fullen verkoopen hunne Ac- tiën inde voorfchreve Compagnie, ofte eenige Ka- mere der felver , ghehouden fullen wefen die te doen aen teeckenen , leveren ende op dragen ter Camere vande Compagnie, daer onder de voorfz verkochte Adien bchooren , binnen den tijdt van een Maent nae de gedaene verkoopinge,op gelijc- ke peyne van nulliteyt, onvermindert den Kooper iljne Adie van fchaden ende intercfTen die hy fou- de mogen lijden ter faecken vande wanleveringe, Behoudelijck dat in ghevalle de Koop-penningen belooft zijn op dach betaclt te worden, de voorfz Verkoopers , niet tegenftaende de voorfchreve leveringe ende tranfporten , hebben ende behou- den fullen , op de verkochte Adien recht van Hy- poteecque, ter tijdt toe iylicden van heure beloof- de koop-penningen vernoecht ende betaek fullen zijn. Ende ten eynde niemant hier van hebbe te pretenderen eenige ignorantie, ende defe onfe Or- donnantie alommc mach werden punduelick ach- tervolcht, ende de Contravcntcurs van dien ghe- ilraftnaer behooren , Ontbieden Wy daer ommê |
||||||||||||||
|
ende verfoeckenonfen lieven ende feer beminden
die Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Ral den, ende Gedeputeerde Staten vande Provinrien refpedive van Gelderlandt, ende Graeffchap Zut- phen, Hollandt ende Weft-Vricflandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieilandt, Over-YiTel.Stadt Grocningen ende Ommelanden, ende allen anderen Jufticic- ren ende Officieren, dat fy defe onfe Ordonnantie alomme doen verkondigen, uytroepen ende pu- bliceren , daer men ghewooneiijck is uytroepinge ende publicatie te doen, Laften mede den Cance- lier ende Racden Provinciael , den Advocaten Fif- caels, ende Procureurs Generaels , ende allen an- deren Officieren, Rechtercn ende Jufticieren van de voorfchreve Vereenichde Nederlanden,'defe onfe Ordonnantie ende Bevelen te achtervolgen, ende doen achtervolgen, Procederende ende doen- de procederen, tegens den overtreders van dien, föndcr gratie, faveur, difïïmulatie oft verdrach, dewijle wy 't felve tot dienil ende welftantder voorfchreve Landen noodich ghevonden hebben. Gegeven in 's Graven-Hage in onfe Vergaderinge onder onfen Contre-zegel, Paraphure ende Signa- ture van onfen Griffier, den %j dach Februarij 1610. Was geparapheert, I, van Oldcnlarnevelt, n' Onder itondt, Ter Ordonnantie vande hooch-ge- melte Mogende Heerê Staten Generael.Getckent, C. AerJJen. Zijnde daer op gedruckt het Contre-ze- gel der felver Heeren Staten 'm rooden WafTche, |
||||||||||||||
|
% ^Kjerder ende /Iricfyer Tlacaet op 'tfehefuhjeB* In date den derden
lunij fefiblen-bondert drk-m-tmntié,
ΎΛΕgoctwïlligc Lefer gelieve te noteren dat het Placaet vanden vijfthienden Juli) fefthien-hondert een en twin-
*-^tich, op 't voorgaende fuljeft, gebracht is onder hetfevende Deel vanden volgenden Tytel, alfoo in het felve mede verboth gedaen wert jegens 7 verkoopen der Ailien inde JVefl-Indifche Compagnie. |
||||||||||||||
|
hoefticheyt veroorfaeckt werden, haere hebbende
Adien inde voorfchreve Compagnie tot alfulcken leegen prijs te verkoopen. S O O I S Τ , dat Wy, om alfulcke fchadelijcke pradijeken ende machinatien wech te nemen ende voor te komen, hier in willende voorfien, op nieuws verboden en- de geinterdiceert hebben, verbieden ende interdi- ceren mits defen eenen yegelijcken, van wat qua- liteyt ofte conditie hy zy, van nu voortaen , ende naer de publicatie van defên, te verkoopen eenige Adien inde voorfchreve Ooft-Indifche Compag- nie, 't zy op dach, ofr om gereet geit, dan hy is heb- bende , oftedadclijck participerende,ende heride- rende inde felve Compagnie, op peyne dat den Verkooper verbeuren fal een vierde-part vanden bedongen prijs : Te bekeeren een derde-part van dien tot profijte vanden Aenbrenger, het tweede derde-part tot profijt vanden Armen, ende hetre- iterende derde-part tot profijt vanden Officier, die de executien doen fal. Ordonnerende voorts, dat die geene die van nu voortaen fullen verkoopen hunne Adien inde voorfchreve Compagnie, ofte eenige Kameren der felver, gehouden fullen wefen die te doen aen teeckenen, leveren ende op dragen ter Kamere vande Compagnie daer onderde voor- feyde verkochte Adien reiörteren, te weten, bin- nen |
||||||||||||||
|
E Staten Genetael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die deiè je- genwoordigc fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo tot onfer kennifle is ghekomen, dat niet tegenftaende on» voorigc Placaet, gheê'maneert den feven en twintichften Februarij feftiën-hondert ende thien, betreffende het verkoopen vande Adien inde Ge- nerale Vereenichde Compagnie op Ooft-Indien, als noch daghclijcks vcele ende verfcheyden Pcr- foonen fich onderftaen hebben, ende onderftaen te verkoopen groote fommen van Adien (monte- rende tot vele duyfènden ) de welcke fyluyden daer inne niet hebben , noch participeren: Maer alleen foecken , loopende den tijdt vande leveran- tie ende opdrachte der felver Adien, door finiflre pradijeken ende onbehoorlijcke Middelen ,· de Adien tot minderen ende vele legeren prijfè, ais die waren ten tijde der verkoopinge, af te jagen en- de neder te dringen , tot diireputatic vande fche Compagnie, ende verachteringh vanden goeden voortganck van dien , als mede tot groote fchade vande Weduwen ende Wcefen, ende allen ande- ren, de welcke niet gelegen zijnde, te verwachten den tijdt vande uytdeylinge, by de voorfz Compa- gnie te doen , ende derhalven uyt noot ende be- |
||||||||||||||
|
-Indifche Compagnio· 558
Januari) laeft-leden, in krachtc fullen blijven ende
voortgangh hebben, mits datfe mede fullen moe- ten werden aengewefen, ende bekent ghemaeckt op de Boccken vande Compagnie, daer onder die verkochte Adien relórteren, Te weten , binnen veerthien dagen naer de publicatie van deièn on- fen Placate, lbo die gekochte Adie wert gepartici- peert inde Kamer, ende ter Stede daer de verkoo- pinge is gedaen, ende binnen een Maent indien die elders als ter Plaetfe vande verkoopinge moet ge- daen worden, op de peynen hier voorcn gheftatu- eert op de Adien die voortaen fullen werden ver- kocht, den wekken defen in allen declen ghelijck werden gemaeckt mits defen. Ende tot meerder verhocdingevande pradijequen voorfchreven, or- donneren ende bevelen Wy , dat geene Maccke- laers, de welcke voortaen over eenige verkoopin- ge van Adien inde voorfchreve Compagnie fullen ftacn,ende de partyen daer van lullen hebben ghe- iloten, fullen vermogen te geven , ofte leveren ee- nige Contraden, de welcke inhouden de claufule van renunciatie defes, ofte die in ceniger manie- ren tegens den inhouden onfes Placaets zijn ftrij- dende, op peyne van geprivcert te werden , ende dadelick vervallen te fullen zijn van hacr Officie oft Maeckelaers-ampt. Soo wy oock op ghelijcke verbeurte als vooren ordonneren, dat foo eenige Eyghenaers federt den eerften Januarij leftleden, op hare Adien eenige Penningen van andere Lie- den hadden op-gelicht, ofte laten beleenen, of naer defen quamen op te lichten , ofte laten bcleencn, ende dien-volgende op de rceckeninge courant vande Belecndcrs zijn ghetranfporteert, fullen de felve Adien binnen den tijdt van veerthien dagen, ofte een Maent, foo als hier vooren is verhaelty op de Boecken vande Compagnie, op de rceckeninge van tijdt vande Eygenaers die de felve hebben doen bcleencn, moeten werden geregiftreert,ende aldaer verbonden ftaen aenden gecnen die daer op geit gedaen fal hebben. Ende dat geen partyen op reeckeninge van tijt ftaendc, en lullen mogen werden verkocht ofte veraliencert, voor dat den geenen aenden welckcn de felve is ghchypoti- queert.daer van en is voldaen, ende dienvolgende vande reeckcninge van tijdt, vanden eerften Per- foon daerfc te voorcn op ftont, op reeckcninge courant fal wefen ghebracht, op gelijcke peyne als vooren , ende den Eygenacr ten verval dage in ge- breecke blijvende de ghelcendc penningen te vol- doen , fal den Beleender de felve Adie naer hem mogen nemen, voor de waerde datfe als dan gel- den, midts daer toe verfoeckende authorifatie van- de Magiftraet, in conformite als hier vooren vande verkochte parthyen is geftatueert. Ende ten eyn- de niemant hier van hebbe te pretenderen eenige ignorantie, ende defen onfen Placate ende Ordon- nantie alom me mach werden punduelick achter- volcht, ende de Contraventeurs van dien geftraft naer behooren, Ontbieden wy daer omme ende verfoecken onfen lieven ende feer beminden die Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Raden, ende Gedeputeerde Staten vande Provinciën re- fpcdive van Gelderlandt ende 't GraeflchapZut- phen, Hollandt ende Weft-Vricflandt*," Zeclandt, Utrecht, Vrieflandt, Over-YiTel, Stadt Grocnin- gen ende Ommelanden, ende allen anderen Jufti- eieren
|
|||||
|
557 Concernerende d'Ooi
nen vcerthien dagen, indien de verkochte parthije
wort gheparticipeert inde Kamere,ende ter Stede daer de verkoopinge wert ghedaen , ende binnen een Maent indien de opdracht elders anders als ter Plaetfe vandc verkoopinge moet ghedaen wor- den , te reeckenen vanden dach vande verkoopin- ge af, op ghelijcke peyne van het vierde part des bedongen prijfes , foo als voorfchreven. Behou- delick, dat, in gevalle de koop-penningen belooft zijn op dach betaelt te werden, de voorfchreve Verkoopers, niet tegenftaende de voorfchreve le- veringe ende tranfporten, hebben ende behouden fullen op de verkochte Adien recht van Hypoteec- que, ter tijdt toe fyluyden van hare beloofde koop- penningen vernoecht ende betaelt fullen zijn. Ende in ghevalle den Kooper ten vcrfchijn-dage vande betalinge inghebreeckemochtewefeniyn beloofde Koop-penningen aen den Verkooper promptelijck te voldoen, falden Verkooper ver- mogen op de felve ghetranfporteerde parthye, tot uyt-winningh ofte Secretarie te procederen, ofte oock de iblve weder naer hem nemen, ende die op fijnen name ende reeckeningh te doen herilellcn, Mits daer toe veribeckende authorifatie vande Ge- rechten vande Steden daer het tranfport is ghe- daen : Welcke authorifatie de Verkoopers op fim- pele Requefte fal werden verleent. Ende fullen dien volgende de Verkoopers hare betalinge daer aen mogen vinden, tot fulcke fomme, als ten ver- fchijn-dage vande betalinge ter Beurfe ofte Mart- gangs bevonden fullen werden waerdich te wefen, gherefbrveert niet te min de felve Verkoopers hare vordere Actie op de Pcrfoon ende andere goederen vande Koopers. Ende alfoo wy bevinden dat voor defen de Contraden vande verkoopinge der Adien, gedaen tegen den verbode onfes voorgaenden Pla- caets, tot illufie ende vernietinge vanden effede des felfs, inhouden fceckere claufule, wacr by den Kooper t'ecnemael het felve Placaet , ende het recht van aenwijfinge te cylTchen , is renunchie- rende, &c. S O O I S Τ, dat Wy mede verbie- den , voortaen eenige ibodanige renunciatie van defen onfen Placate ,diredelijck ofte indiredelijck te doen. Verklarende de felve van nu af voor nul ende van geender waerden, als onbehoorlijck ende ftrijdende met onfe goede intentie,ende den dienft. van dele Landen, ende de goede Participanten der voorgemelte geodroyeerde Compagnie. Ende fal den Kooper, niet tegenftaende de ielve renuncia- tien, gehouden zijn binnen den tijt van veerthien dagen, den Verkooper tot aenwijfinge ende op- dracht , foo als voorfz is , te vorderen ende con- ilringeren, ende fich punduelijck naer den inhou- den defes Placaets reguleren, op ghelijcke peyne ende verbeurte van 't vierde - part des bedongen prijs,al§hier vooren in 't reguard vande Verkoopers is geftatueert. Gelijck oock gehouden fullen ^ijn te doen, alle de geene de welcke federt den eerften Januarij leftleden, eenige Adien onder renunciatie als voorfchreve, oft fonder de felve, verkocht ende gekocht hebben inde voorfchreve Ooft - Indifche Compagnie, daer van noch geen aenwijfinge "oft opdracht is ghedaen. Wefende onfe meeninge ende verftant, dat alle verkoopingen ende koopin- gen van Adien, op tijt inde voorfchreve Compag- nie gedaen ende gecontradeert federt den eerftcn |
|||||
|
■Placaten. vBoeek. i.'Tit. 5. Deel,
|
||||||||||||||||
|
560
|
||||||||||||||||
|
559
|
||||||||||||||||
|
in't calengeren ofte aen klagen, als in't Sententie-
ren ofte VonniiTen, fonder gatie,faveur,diilïrnulatie ofte verdrach, de wij Ie wy 't fel ve tot dienil ende welilant der voorfz Landen noodich ghevonden hebben. Gegeven in 's Graven-Hage in onfc Ver- gaderingc, onder onfen Contre-zegel, Paraphure ende Signature van onfen Griffier , den 3 Junij ieilhien-hondert drie-en-twintich. Was ghepara- pheert, S. van Haer/holte,vt· Onder ilondt, Ter Or- donnantie vande Hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerffen.
|
||||||||||||||||
|
eieren ende Officieren, dat fy defen onfen Placate
ende Ordonnantie al-omme doen verkondigen, uy troepen ende publiceren, daer men gewoon lick is uytroepinge ende publicatie te doen. Lallen mede den Cancelier ende Raden Provinciael, den Advocaten Fifcaels, ende Procureurs Generaels, ende allen anderen Officieren, Rechteren ende Ju- iliciercn vande voorfz Vereenichde Nederlanden, dcfen onfen Placatc, Ordonnantie ende Bevelen te achtervolgen,ende met allen vlijt ende ernft te doen achtervolgen, mits procederende ende doen- de procederen tegens den overtreders van dien, foo |
||||||||||||||||
|
HET VYFDE DEEL.
Placaet ende Ordonnantie, VandeHoogeende Mogende Heeren Staten
Generael der Vereenichde Nederlanden, tegens WechJoopers diebmin dienft wandeOofl ofte Weü-
Indifcbe Compagnien begeven hebben 3 werloopent Ofte oock, m tijdt <-van noot haer Schepen «verlaten. Den^oMey 1615. |
||||||||||||||||
|
hebbe te pretenderen eenige ignorantie, ende de-
ièn onfen Placatc ende Ordonnantie alomme mach werden achtervolcht, ende de Contraven- teurs van dien gheilraft naer behooren: Ontbie- den Wy ende verioecken onfen lieven ende feer beminden , die Staten , Stadthouderen , Ghe- committèerde Raeden, ende Gedeputeerde Sta- ten vande Provinciën refpective van Gelderlandt ende 't Graeffchap Zutphen , HoHandt ende Weil - Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieilandt, Over-YiTel , Stadt Groeningen ende Ommelan- den, ende allen anderen Ju ilicieren ende Officie- ren , dat fy dcfen onfen Placate ende Ordonnan- tie alomme doen verkondigen, uytroepen ende publiceren, daer men ghewoonlijck is uytroepin- ge ende publicatie te doen. Lailen ende bevelen voorts de Raeden ter Admiraliteyt, den Advoca- ten Fifcaels ende Procureurs Generaels, ende al- len anderen Officieren, Rechteren ende Juilicie- ren vande voorfchreve Vereenichde Nederlanden, mitfgaders allen Overilen, Colonellen , Admira- len , Vice-Admiralen , Ritmeeileren, Capiteynen, Officieren ende Bevelhebberen, defen onfen Pla- cate , Ordonnantie ende Bevelen te achtervolgen, Procederende ende doende procederen tegen de overtreders van dien, foo in 't calangcren ofte aen- klagen, als in 't Sententieren ende Vonniiïen, ion- der gratie, faveur, diffirnulatie ofte verdrach , de- wijle Wy 'tfelve tot dienil ende welilant der voor- fchreve Landen noodich gevonden hebben, Ge- geven in 's Graven-Hage in onfe Vergaderinge, onder onfen Cachet, Paraphure ende Signature van onfen Griffier, den dertichilen Mayicilhien- horidert vijf ende twintich. Was gheparapheert, F. Graeffvan Cuknborghtn' Onder ilondt , Ter Ordonnantie vande Hoogh Mogende Heeren Sta- ten Generael. Ende was onderteyekent,/. van Goch. Hebbende op 't fpatium het Cachet der fel' vet Heeren Staten in rooden Waflche. |
||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen diedefe je- genwoordigen fullen ficn ofte hoorenle- "fen, Saluyt. Alfoo Wy dagclijcks ver- itaen,dat het Crijghs ende Boot's-volck,'t welck foo te Water als te Lande, met ons believen ende wel-ghevallen haer in dienil begeeft vande Ooil- ende Weil-Indifche Compagnien , dickmael met het geit dat haer op de hant ghegheven wert, ofte met de Maenden iblts , die hun op hunne aenge- nomen dienil werden ghcavanceert, wech-loopen, ende dat arger is, in tijde van noot ofte perijckel, trouweloos ende tegen haren Eedt, hunne Sche- pen verlaten fonder confent van haren Schipper, Commijsofte Commandeur, Daer door de voor- ièhreve Compagnien perijckel loopen van haere Schepen ende Goederen te verlicfen, alles ilrec- kende tot groote fchade ende nadeel van onfe In- gefetenen ende den Koophandel van defe Landen. S O O I S Τ, dat Wy hier inne willende voorfien, gelaft: ende bevolen hebben , lailcn ende bevelen by defen eenen yeghelijcken, van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, die fich in dienil vande voor- fchreve Ooilof Weil- Indifche Compagnien fal hebben begeven, 't zy te Water of te Lande, ende op fijnen aengenomen dienil eenich geit fal heb- ben ontfangen, dat hy den felvcn fijnen aengeno- men dienil eiTeduelick fal voldoen ende naer ko- men, op pene dat foo wie contrarie doet, ende met eenich geit op de hant ghegheven, gheavanceerde Maent-gelden, ofte Wapenen wech-loopt, fonder fijnen dienil te voltreckcn , arbitralijcken aenden Lijve fal werden gheilraft naer exigentie van faec- kcn. Ende foo wie in tijde van noot fijn Schip verlaet, ofte fonder coniènt van fijn Schipper , Commijs ofte Commandeur fich daer van be- geeft, geilraft fal werden met de koorde, datter de doot naer volcht, met confifcatie van alle fijne goederen. Ende ten cynde niemant hiervan en |
||||||||||||||||
|
HET
|
||||||||||||||||
|
Concernercnde d'Ooft - Indifehe Compagnio. 5 6z
HET SESTE DEEL.
Notificatie , dat de TZetyintkebberen mande OoH^Indifche Qompagnie hare
necfynwgenfullen doen* Oen g o Mey, Anno \ 6 ζ }.
|
||||||||||||||||
|
Perfoonen Hooft-Participanten, als onder de voor-
fchreve Kameren fullen relorteren, omme volgens d'ordre daer op ghegheven, tot bevorderinge vande faecken vande voorfchreve Compagnie,ende oock tot auditie vande te doene reeckeningen, ghe-cm- ployecrtende gecommitteert te mogen werden. Ende fullen hare Hooch-Mogende, haere Gecom- mitteerde tegens den voorfchreve dage mede daer by lenden, op dat alles met goede directie ende ondcrlingh contentement ende gheruilheyt, ghe- daen ende volbracht mach werden. Aldus ghcdaen ter Vergaderinge vande hoogh-
ghemelte Heeren Staten Generael, in'sGraven- Hage, op den dertichften Mey, in 't Jacr fefthien- hondert drie entwintich. Was gheparapheert, E. vander Marck,vt- Onder itont, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Onderteyckent,C. Aerffcn. |
||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden : Notificeren midts defen alle _ ende een yeghelijck vande Participanten inde Vcreenichde Ooil-Indifche Compagnie, dat de Vergaderinge vande Seventhiene van de felve Compagnie hare Hooch Mogende heeft doen ver- klaren , dat de Bewint-hebberen vande refpeétive Kameren haer ghereet lullen houden , om tegens den eerilen Julij toekomende te treden in 't doen vande refpeftive reeckeningen vande felve Com- pagnie , in conformité vande ordre by hare Hooch Mogende daer op ghenomen, ende dat daer van aenvangh ghedaen fal werden vande Kamer van Amfterdam binnen de felve Stadt, alwaer over fulcks de' voorfchreve Participanten ten felven cynde haer fullen mogen vinden, Ordonneren daer en boven de Participanten vande voorfchreve Compagnie, dat fy tijdelick onder haere refpedive Kameren procederen tot verkiefinge van alfulcke |
||||||||||||||||
|
HET SEVENDE DEEL.
Placaet, Vande Doorluchtige % Hooge ende Mogende Heeren, Mijne Heeren
die Staten Generael der Vrye Vereenichde Nederlanden, haer byverboden tvort het brengen inde
felve Landen, man eenigePoederen, <van Peper 3Notenp Mach9 ofte <-van eenige andere Specerijen. In date den 24 lanuarij 1617. |
||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Neder-
' landen, Allen den geenen die defe jegen- woordigefullen fien ofte hooren lefen, Sa- luyt. DOEN TE WETEN, Alfoowyin't feecker bericht zijn,ende by experientie bevonden vvert, Dat uyt andere Landen in defe Vereenichde Provintien ghefonden , ende in ghebracht werden vele Poederen van Peper, Noten ende Macis, die hier te Lande onder de Speceryen vermenght ende verkocht werden. Ende dat door fulcke vcrval- fchinge niet allcenlijck die Bewinthebberen vande Ooft-Indifche Compagnie gheblameert, de Koo- pers van foodanige Speceryen grootelijcx ghefrau- deert, maer oock alle de Speceryen vande voorfz Compagnie in merckelijcke difrepütatie gebracht werden , Daer nochtans die voorfchreve Bewint- hebberen , rot verhoedinge van foodanige vermen- ginge ende vervalfchinge altijts gewoon zijn ghe- weeft, ende noch zijn, hare Poederen in 't Water te doen fmijten, ghelijck als mede doen die Portuge- fen ende Caftilianen, fonder yets daer van te bewa- ren, ofteaenyemantteverkoopen. SOO IST, dat Wy, omme de voorfchreve frauden ende in- convenienten voor te komen, ende de Speceryen vande voorfchreve Ooft-Indifehe Compagnie in reputatie te houden ende conferveren, Wy verbo- den ende gheinterdieeert hebben, verbieden ende interdiccren mits dcfen allen ende een yeghelijck Koopman, Schipper, Voerman ofte anderen, wie die zijn,eenige Poederen van Peper,Noten, Macis |
||||||||||||||||
|
ofte Van eenige andere Speceryen inde voorfchre-
ve Vereenichde Nederlanden t'Schcep, te Wagen, te Paerde, ofte op den hals in eenigcr manieren (als geene loyale Koopmanfchap wefendc) te brengen, by verbeurte ende confifcatie vande voor- fchreve Poederen, ende daer en boven vande pene van hondert gouden Rijders, tot laft vanden In- brenger : t'Appliceren een derden-deel daer van tot behoef vanden Acnbrenger,het tweede derden- deel tot behoef vanden Officier die de calengie doen fal, ende het reilerende derden-deel tot be- hoef vanden Armen vande Plaetfe daer fulcke Poederen achterhaelt fullen werden. Ende op dat hier van niemant ignorantie en pretendere, Ont- bieden ende verfoecken die Heeren Staten, Stadt- houderen, Gecommitteerde Raden, ende Gede- puteerde Staten vande Provintien refpeftive van Gelderlandt, ende 'tGraeffchap Zutphen, Hollant ende Weft-Vrieflant, Zeelant, Utrecht, Vricilanr, Over-YlTel, Stadt Groeningen ende Ommelan- den , ende allen anderen Jufticieren ende Officie- ren, datfy dele onfe Ordonnantie van ftonden aen alomme doen verkondigen, uytroepen, publiceren ende affigeren in alle Pleckenvan dele Landen, daer men gewoonlijck is dufdanigen uytroepinge, publicatie ende affixie te doen, Laften ende be- velen voorts die Raden ter Admirali At, den Ad- vocaten Fifcaels, Mitfgaders den Admiralen, Vice- Admiralen , Capiteynen, Officieren ende Bevel- hebberen, defe onfe Ordonnantie te achtervolgen, Ν η ende
|
||||||||||||||||
|
Placatert-/. 2. Boeck. 2. Tit*
|
||||||||||||||||
|
5^3
|
||||||||||||||||
|
5^4
|
||||||||||||||||
|
Griffier, op den vier-en-twintichften dach der
Maent van Januario, in 't Jaer ons Heeren duyfent iês hondert ende feventhien. Was gheparapheert, B. van WeflerhoUt, vc' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hoogh - ghe- meke Heeren Staten Generael. Gheteeckent, C. Aerjjen. Zijnde daer op ghedruckt het Contre - Zegel der felver Heeren Staten in rooden WaiTche. |
||||||||||||||||
|
ende doen achtervolgen , Procederende ende
doende procederen tegens de Contraventeurs en- de overtreders van defen totte voorfchreve pey- nen,fondcr gratie, oogh-luyckinge, faveur,difli- mulatie ofte verdrach: want wy tot welvaren van- den Lande, ende de goede Inghefetenen vande felve fulcks hebben bevonden te behooren. Ge- geven in 's Graven-Hage , onder onfen Contre- ■Zegel, Paraphure , ende Signature van onfen |
||||||||||||||||
|
DEN TWEEDEN TYTEL.
Vervattende generael Odroy , voor die geene die
nieuwe Plaetfen ontdecken-*·
Placaet vaude Staten Generael.
Generael (Xtröy, voor die geene die eenige nieuwe Taffagien, Havenen,,
Lande» ofi Plaetfen feilen ontdecken. In date dm 27 Moert 16Ί 4.
|
||||||||||||||||
|
delen willen noodigen, ende'over fulcks geoctroy-
eert ende gheconfenteert, odroyeren ende confèn- teren by defen, dat die geene die eenige nieuwe PaiTagicn, Havenen, Landen ofte Plaetfen van nu voortaen fal ontdecken, hy de felve alleenlijck fal bevaren ofte doen bevaren voor vier reyfen, fonder dat yemant anders direclelijck ofte indirecteüjck de felve nieuwe ontdeckte ende gevonden PaiTa- gicn , Havenen, Landen ofte Plaetfen fal mogen uytte Vereenichde Landen befeylen, bevaren ofte frequenteren, voor dat den eerflen bevinder ende ontdecker de felve vier reyfen felfs fal hebben ghe- daen, ofte doen doen , op peyne van confifcatie vande Schepen ende goederen daer mede hier je- gens fal worden gheattenteert, ende een mulde van vijftich duyfent Nederlandtfche Ducaten ten profijte vande voorfchreve Bevinder ofte ontdec- ker. Welverftaende dat den Bevinder die eerfte reyfe gedaen hebbende, ghehouden fal weien bin- nen veerthien dagen nae fijne inkomite vande fel- ve reyfe ons te doen pertinent rapport vande voor- fchreve ontdeckingen,ende iijn wedervaren,omme 't felve gehoort, by ons gearbitreert ende verklaert te worden (nae de ghelegentheyt ende diflantic) binnen wat tijdt de voorfchreve vier reyfen vol- bracht fullen moeten worden : Behoudelijck dat Wy by defen niet en verftaen eenige prejuditie ofte verminderinge te doen aen onfevoorgaende Oclroyen ende Conceifien. Ende lbo verre in ofte ontrent een tijdt, ofte in een Jaer, een ofte meer Compagnicn fulcke nieuwe PaiTagicn, Landen, Havenen ofte Plaetfen vinden ende ontdecken, dat de felve te famen dit ons Oelroy ende Privile- gie fullen genieten. Ende in gevalle eenige ghe- fchillen ofte difFerenten defen aengaende ofte an- derfmts uyt defe onfe Conceflïe komen te rijfen ofte ontftaen, fullen de Mve by ons worden gede- cideert, waer naer hem een yegelijck fal hebben te reguleren. Ende ren eynde defe onfe Conce/Tïe tot een yegelijcks kenniife mach komen, hebben wy
|
||||||||||||||||
|
Ie Staten Generael vande Vercenichde
Nederlanden , Allen den geenen die defe jegenwoordige fullen fien oft hooren le- ien, Saluy t. DOENTEWETEN, AliooWy verilaen eerlijck ,dicnillijcltende praiïj- telijck voor defe Landen, ende tot vorderinge van den .weJftant van dien , oock tot onderhoudt van het Zeevarende Volck te weien, dat die goede In- ghefetenen verweckt ende gheencourageert wor- den ,omme hen te employeren ende verkloecken in 't ondcrioecken ende ontdecken vande Pafla- gien , Havenen, Landen ende Plaetfen, die voor clcfen niet ontdeckt ofte bevaren zijn gheweeft , ende by eenige Koopluy den ons openinge is ghe- dacn , datiyluydcn door Godes ghenadige huipe, met diligentie, mocyten, periculen ende kollen, hen daer toefulcks verhoopen te employeren, dat daer van goede vruchten fouden ftaen te verwach- ten , indien onfe beliefte ware, hen te oftroyeren, privilegieren ende begenadigen , dat fy die PaiTa- gien, Havenen, Landen ende Plaetfen , by hen- luyden van nieuws te vinden ende ontdecken, alleen fouden mogen bevaren, befeylen ende fre- quenteren voor fes reyfen in recompenfe van hare kollen, moeyten ende periculen : Met interdidie dat niemant dircctelijck ofte indire&elijck de Mve PaiTagicn, Havenen, Landen ofte Plaetfen foude mogen bevaren, befeylen ofte frequenteren, voor ende al eer die ecrile ontdeckers ofte bevinders dcrfclvcr,de voorlchreve fes reyièn fouden hebben volbracht. S O O IS Τ, dat Wy de voorfchreve fake rijpelijck overgewogen hcbbende,ende bevin- dendealshiervooren verhaeltis, het voorfchreve voornemen voor den welitant der Vereenichde Landen loffelijck, eerlijck ende dienilelick. Ende willende het befoeeken voor alle ende een yeghc- lijck vandeAgefetenen defer Landen vry ende ge- meen maecken, hebben by defen allen ende een yeghclijck vanden Inghefetenen der Vcreenichde Nederlanden tot het voorfchreve onderfoeck by |
||||||||||||||||
|
5^5 Concernerendc de Weft-Indifche Compagnie^. $66
|
|||||||||||||
|
Was gheparapheert , I,
Onder ilondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-
ghemelte Heeren Staten Generael. Geteec-
kent, C. Aerffen. Zijnde daer op ghedruckt het
Contrc-Zegel der felver Heeren Staten in rooden
Waflche.
|
|||||||||||||
|
wy geordonncert, dat defc inde Vereenichde Lan-
den ter gewoonlijcker plaetfen genubliceert ende aengeflagen fal worden. Aldus gnedaen ter Ver- gaderinge vande Hooch-ghemeltc Heeren Staten Generael, in 's Graven-Hage den feven-en-twin- tichften Martij fefthien - hondert ende veerthien. |
|||||||||||||
|
DEN DERDEN TYTEL
Vervattende de Placaten concernerende de Weil-
Indifche Compagnio.
HET EERSTE DEEL.
Placaten vande Staten Generael.
1. O&roy, Tïj de Hooge Mogende Heeren Staten (jenerael 9 verleent
aende Wefl-lndifche Compagnie^ in date den derden Iwij 1621.
|
|||||||||||||
|
nerale Compagnie, die wy uyt fonderlinge aiïeclie
tot den gemeynen welftant, ende omme de Inge- fetenen van dien te confervcren irt goede Nccrin- ghe ende vvelvaert, fullen mainteneren ende ver- ftereken metonfc hulpe , faveur ende aföllentie, voor foo veel den jegenwoordigen (tact endeghe- italtenifleder Landen cenichfinskan verdragen, ende daer toe te.voorfien met behoorlijck O&roy, ende met de Privilegiën ende Exemptien hier naer volgende, Te weten : I.
Dat binnen den tijtvan vier-cn-twi'ntich Jaren, niemant vande Ingeboorncn ofte Ingeiêtenen de- fer Landen, ander? dan alleen uyt den Naem van deiê Vereenichde Compagnie uyt dcfe Vereenich- de Nederlanden, nochtcoock van buyten de felve Landen fal mogen varen ofte Negotieren op de Kuilen ende Landen van Africa, vanden Tropico Cancri ,tot Cabo de bonne Efperance, nochte op de Landen van America, ofte Weft-Indien, begin- nende van 't Zuyt-eynde van Terra Nova, door de Straten van Magellanes , Ie Maire , ofre andere Straten ende Pauagien daer ontrent ghclegen, tot de Strate van Anjan , foo op de Noort-zee, als op de Zuyt-zee, nochte op eenige Eylanden aende eene ende andere zijden ende tulTchen beyden ge- legen: Mitfgaders op de Auftraelfche ofte Zuyacr- landen, ftreckende ende leggende tuifchen bey- de de Meridianen, raeckende in 't Ooflen de Cabo de bonne Efperance, ende in 't Weftcn het Ooft- eynde van Nova Guineaincluys. Ende foo wie fondcr confent van defe Compagnie hem fal ver- vorderen te varen, ofte te Negotieren op eenige Plaetfen binnen de voorfz Limiten , defc Com- pagnie gheaccordeert, dat fal zijn op de verbeurte vande Schepen ende Goederen, die bevonden ful- len werden op de voorfchreve Kuften ende Gewe- ilcn te handelen, de welcke datelijckende al om- me van wegen de voorfchreve Compagnie, aenge- taft, ghenomen ende als vcrbeurt,ten behoeve van de felve gehouden fullen mogen werden, Ende in Nni cas
|
|||||||||||||
|
! E Staten Generael der Vercc-
j nichde Nederlanden, Allen den geenen die defe jegenwoordige fullen fien ofte hooren lefen,Sa- luyt. DOEN TE WE- TEN, dat Wy bemerekende den vvelftant dcfer Landen, en- de welvaren vande Ingefetenen van dien.prineipa- lijck te beitaen by de Scheep-vaert endfe Koop- handel , die van allen ouden tijden uyt de felve Landen geluckclijck ende met grooten zegen ghe- dreven is geweeft, op alle Landen ende Kóningh- rijeken. S O O I S T, dat Wy begeerende dat de voorfz Ingefetenen , niet alleen by haere voor- gaende Navigatie, Traffijcque ende Hanteringe werden gheconfervcert, maer oock dat haer Traf- fijeque foo veel moghelijck fouden mogen töe-ne~ men, byfondcr in conformiteyt vande Tradaten, Allianticn , Verbonden ende Entrccourfen, op de Trafficque ende Zee-vaert met andere Princen, Rcpublrjcqucn ende Volckeren eertij ts gemaeckt, die wy in allen deelen pun&uelick verftaen onder- houden ende achtervolght te moeten werden: Ende wy by experientie bevinden, datibnder ghe- meene hulpe , aiïiilcntie ende middelen van een Generale Compagnie, niet vruchtbaerlijcks inden Quartieren hier nacr ghedcfigncert, ghedreven, be- fchermt ende gemainteneert en kan werden, mits de groote avonturc van Zee-rooveryen, extorfien ende anderfints , die op foo groote verre reyfen zijn vallende , Soo hebben wy midts verfcheyden ende andere pregnante redenen ende confidera- ticn ons daer toe moverende, met rijpe deliberatie van Racde,ende uyt hooclvdringende ooriaecken, goct gevonden, dat die Scheep-vaert, Handelinee ende Commercien inde quartieren van Weit- Indien ende Africa ende anderen hiernaer ghedc- figncert, voortaen niet anders en fal werden gedre- ven , dan met gemecne vereenichde macht vande Koopluydcn ende Ingefetenen defer Landen,ende dat tot dien eynde opgetccht fal worden eene Ge- |
|||||||||||||
|
PlacateiL-ί. 2. Boeck, j.Tit. ï.Deel.
|
|||||||||||
|
5^8
|
|||||||||||
|
5Ó7
|
|||||||||||
|
der voorfz PJactfen infchijn van vrientfchap be-
drogen , ofte qualijck ghetraacert mochte werden, ofte dat in 't vertrouwen van eenige Penningen ofte Koopmanfchappen, de felve fonder reilitutie ofte betalinge daer van te genieten, gehouden wor- den , dat fy de fchade naer ghelegentheyt derfaec- ken, ende naer dat fy beft fullen vermogen', fullen doen repareren , deur alfulcke middelen als men gevoechlijck fal konnen doen. V.
Ende alibo tot plantinge, verfèeckeringe ende
defeniie van defen handel, oock noodich fal zijn eenich Krijghs-volckmede te nemen , Sullen wy naer de conftitutie van't Laodt ende gelegentheyt van faecken, de voorfz Compagnie voorfien met foodanich Volck van Oorloge, van Commande- ment ende van Fortificatien, als noodich fal wefen, mits dat die by de Compagnie fullen worden be- taelt ende onderhouden. VI.
De welcke boven den Eedt die fy aen ons ende
Sijn Excellentie hebben gedaen, oock fwecren ful- lenjhet Commandement vande voorfz Compagnie te volgen, ende hare faecken te helpen voorderen naer haer befte vermogen. VII.
Dat de Provooften vande Compagnie aen Lant
fullen mogen apprehenderen hetKrijgs-volck ende ander Volck van Oorloge,dat hen in dienfte vande voorfz Compagnie begeven heeft, ende de gheap- prehendeerde t'Scheep brengen, *t zy in wat Ste- den, Plaetfen ofte Jurifdiftien van defe Landende felve bevonden mochten werden, Mits dat de Pro- vooften te vooren fullen aenfpreken d'Officiers ende Magiftraten vande Steden ende Plaetfen daer fulcks valt. VIII.
Dat wy egeen Schepen, Gefchut ofte Ammu-
nitieu van defe Compagnie tot dienfte defer Lan- den en fullen nemen, dan metconfent vande felve Compagnie. IX.
Hebben voorts defe Compagnie gheocTioyeert,
geprivilegeert ende ghegunt, odroyeren ende gun- nen mits defen,dat fy met alle hare Schepen ende goederen vry fullen mogen palieren voor-by alle Tollen eenige der Vereenichde Provinciën toeko- mende,endedatfy de felve vryheyt fullen gebruye- ken in fulcker voegen als de vrye Ingefetenen van- de Steden defer Landen daer inne hare vrydom- men zijn genietende, oock niettegenftaende eeni- ge onvrye Periöonen in deiè Compagnie zijn par- ticiperende. X.
Dat alle de goederen die deiè Compagnie , ghe-
d uyrende den tijd t van acht eerft-komende Jaren, fullen uyt defe Landen voeren nae de quartieren van Weft-Indien ende Africa, ende andere binnen de voorfz Limiten begrepen, ende die fy van daer in defe Landen fullen brengen , fullen wefen vry van uytgaendeende inkomende Convoyen: Weï- verftaende by lbo verre naer de expiratie vande voorfchreve acht Jaren, den Staet ende gelegent- heyt defer Landen niet toe en laet dien vrydom van acht Jaeren noch voor een tijdtvan Jaerentc continueren, dat de felve goederen daer naer, nochte
|
|||||||||||
|
cas foodanige Schepen ofte Goederen verkocht
mochten wefen, ofte in andere Landen ofte Have- nen in-gheloopen, fullen de Reeders ende Partici- panten voor de waerde vande felve Schepen ende goederen mogen werden geexecuteert: Uytgefbn- dert alleen, dat de geene die voor date van dit O&roy , uyt defe ofte andere Landen, op eenige der voorfz Kuilen uytgcloopen ofte uytgefonden zijn , hunne handelinge totten uytkoop haerder goederen, ende weder-kommen in defe Landen, ofte anderfints, ter expiratie toe van haer Oélroy, foo fy voor defen eenich hebben verkregen, fullen vermogen te continueren, ende langer niet: Be- houdelick dat naer den eerften Juhj fefthien hon- dert een ende twintich, dage,, ende tijde des in- gancks van defen Oékoye, niemant eenige Sche- pen ofte goederen en fal vermogen uyt te feynden naer de Quartieren in defen Odroye begrepen, al- wacr 't dat voor date van dien defe Compagnie noch niet eyntelick en ware gefloten: Maer fullen daer inne voorfien fulcks als behoort, tegens den geenen die wetens in fraude van defe onfe goede mecninge het ghemecne befte foecken te fruftre- ren : Welverftaende dat de Zout-vaertop Ponte del Ré fal mogen werden gecontinueert, op condi- tien ende Inftrudien by ons daer van verleden ofte te verlijden , iönder aen defen Oclroye anders te wefen verbonden. II.
Dat voorts de voorfchreve Compagnie op onfen Name ende authoriteyt, binnen de Limitcn hier vooren ghcftelt, fal mogen maecken Contraéten, Verbintcniilen ende Aliiancien met de Princèn ende Naturelen vande Landen daer inne begrepen, mirigaders aldaer eenige FortreiTen ende verieec- kertheden bouwen, Gouverneurs, Volck van Oor- loge , ende Officiers van Juilitie, ende tot andere nootelijcke dienften, tot confervatie vande Plaet- fen, onderhoudinge van goede ordre, Politie ende Juilitie: Eenfamentlijck tot voorderinge vande Neeringe Hellen, deporteren ende af ilellcn, ende wederom andere in nare plaetfe furrogueren, naer fyluyden naer gelegentheyt van faecken fullen be- vinden te behooren: Voorts populatie van vrucht- bare ende Onbewoonde Quartieren mogen bevor- deren, ende alles doen dat den dienft der Landen, profijt ende vermeerderinge vanden handel fal ver- eyfehen. Ende fullen die vande Compagnie ons iucceilivelijck communiceren, ende over-leveren foodanige Contracten ende Aliiancien als fy mette voorfchreve Princen ende Natiën fullen hebben gemaeckt, mitfgaders de ghelegcntheyt vanden Fortreilen , verfeeckerthcden endepopulatien by henluyden ter handen genomen. III.
Bchoudelick dat fylieden eencn Gouverneur -Generacl verkooren, ende voor hem Inftrudh'e ge- concipicert hebbende, de felve daer naer by ons ge- approbeert ende Commiffic ghegeven fal worden, Ende dat voorts foodanigen Gouverneur Generael, foo wel als andere Vicc-Gouverneurs, Comman- deurs ende Officieren, gehouden fullen wefen den cedt van getrouwichcy t aen ons te doen,ende oock aende Compagnie. Pë mi.
Ende indien de voorfz Compagnie op eenige
|
|||||||||||
|
5Ó9 Concernercnde de Weft-Indifche Compagnio. 570
|
|||||||
|
ken zijnde , eerft by lotinge fal veranderen een
derde-part van 't getal vande Bewinthebbers, ende twee Jaren daer nae gelijcke derde-part, ende d'an- dere twee volgende Jaeren het lefte derde-part, ende voorts fucceifivelickde outfte in dienitezijn- de laten afgaen: Ende dat in plaetiè vande afgaen- de , ofte vanden geenen die voor ofte naer foude mogen aflijvich, oftom andere redenen verlaten worden, by de Bewinthebberen, foo blijvende als af-gaende, mitfgaders by de Hooft-Participanten die in Perfoone, ende op hare koften daer by fullen willen komen, drie andere fullen worden genomi- neert, uyt welcke de voorfz refpedive Provintien, Gedeputeerdens ofte Magiftratën, nieuwe Eledie van Bewinthebber fullen doen, ende de vacante Plaetfen fucceiïïvelick fuppleren. Ende fullen voor Hooft-Participanten ghehouden worden, die voor hun eygen foo veel participeren als de refpeftive Bewinthebberen zijn doende. XV.
Dat men de rekeninge vande equipagie enuyt-
ruftinge vande Schepen mette dependentien van dien, fal doen drie Maenden naer 'tvertreck vande Schepen, ende een Macntdaer na Copyen aen ons, ende aende refpeclive Kameren feynden: Ende vande retouren, mitfgaders vande verkoopinge der felver, fullen de Kameren (foo dickwils wydatgoet fullen vinden, oft fy vande Kameren daer toe ver- focht werden) Staet acn ons, ende aen malkande- renoYerfchickcn. XVI.
Dat men alle fes Jaren fal maecken generale
Reeckeninge van alle uytreedingen ende retouren, mitfgaders van winfte ende verlies vande Com- pagnie, te weten,cen vande Negotie,endc een van- der Oorloge, elck apart: Welcke Reeckeninge in't openbaer fullen worden gedaen, naer voorgaende affixie van billetten, ten eynde yeder een daer by Intereft hebbende, op 't hooren vande felve reec- keninge fal mogen komen : Ende indien voor de expiratie van't levende Jaer, de Reeckeninge in manieren voorfchreve niet werden gedaen, fullen de Bewinthebberen verbeuren heure Provifien,die tot proffijt vanden Armen fullen werden bekeert, ende fyluyden evenwel ghehouden blijven haérei Reeckeninge als vooren te doen , binnen fulcken tijde, ende op foodanige peynen, als by ons tegens de gebreeckigen fullen werden geftatueert. Ende fal niet te min ondertuiïchen vande winfte vande Negotien uytdeelinge gedaen worden , fo dickwils als men bevinden fal datter thien ten hondert ge- profijteert fal zijn. XVII.
Niemant fal, gheduerende den tijdt van defen
Odroye, fijn Capitael ofte ingheleyde Penningen uyt defe Compagnie mogen trecken: Gelijck men oock gheen nieuwe Participanten fal mogen inne- men : Dan indien ter expiratie van vieren twintich Jaren mochte goet ghevonden werden defe Com- pagnie te continueren, ofte een Nieuwe op te rech- ten , fal finale Reeckeninge ende eftimatic by de Negenthien met onfe kenniife ghedaen worden, van alle 't geene defe Compagnie is toe-behooren- de, als oock vande nooteüjcke koften die by de felve zijn gedaen, ende yeder een vermogen na de voorfz af-rekeninge ende ghedane eftimacien, fijne Nn 3 Pen-
|
|||||||
|
nochte oock de waren uyt de quartieren in dcfen
O&roye gedefigneert, ghekomen, ende wederom uyt defen Lande gaende , inde uytgaende Con- voyen ende Licenten, geduyrende den gheheelen tijdt van deièn Oclxoye , niet hooger by ons fullen werden befwaert, dan die jegenwoordelijck be- fwaert zijn, ten ware wy wederom in Oorloge quamen te geraecken, in welcken ghevalle alle de voorfchreve goederen ende Waren niet hooger by ons en fullen werden befwaert, als die op de laefte Lijile by tijde vanden Oorloge befwaert zijn ghe^ weeft. XI.
Ende op dat defe Compagnie foude mogen be-
ftaen by een goede Regieringc, ten meeftén pro- fijte ende contentement van alle de Participanten, Soo hebben Wy geordonneert, dat de felve Regie- ringe fal beftaen in vijf Kameren van Bewintheb- beren, als een binnen Amfterdam, die hebben fal de adminiftratie van vier negende-parten; een Ka- mer in Zeelandt, voor twee negende-parten : Een Kamer op de Maze, voor een negende-part: Een Kamer in 't Noorder-quartier , voor een negende- part : Ende de vijfde Kamer in Vrieflandt, mitfga- ders Stadt ende Landen mede vooreen negende- part, op de Conditie in het Regifter van onfe Refo- lutien geftelt,ende de Acle daervan verleden:Ende fullen de Provintien inde welckcgeen Kameren en fullen zijn, mctiöo vele Bewinthebberen wer- den geaccommodeert,ende over de tefpedive Ka- meren verdeelt, als fylieden hondert duyfenden guldens in defe Compagnie furneren fullen, XII.
Dat de Kamer van Amfterdam fal beftaen van
twintich Bewinthebbers: De Kamer van Zeelandt van twaelf: De Kameren vande Maze ende van 't Noorder-quartier, elck van veertien: Ende de Ka- mere van Vrieflandt, mitfgaders van Stadt ende Landen, mede van veertien Bewinthebbers : Ten ware naemaels bevonden wort, dat dit werek niet anders dan met meerder getal van Perfoonen uy t- gèvoert foude konncn werden, in welcken gevalle 't felve met kennifle vande ncgenthien, ende met onfe goct-vindinge, ende anders niet, fal mogen werden vermeerdert. XIII.
Ende werden de Staten vande refpe&ive Veree-
nichde Provintien ghcauthorifeert, 't zy voor hun Ed: Mog: haerc ordinarife Gedeputeerdens, ofte voor de Magiftraten der Steden haerer Provincie, foodanige ordre te ftellcn op de aentcyekeninge vande Participanten , mitfgaders de verkiefinge vande Bewinthebberen, als fy naer de Conilitutie vande felve haere Provintie fullen bevinden te be- hooren: Mits dat niemant inde Kamer van Am- fterdam tot Bcwint-hebber verkooren fal worden, dan die geene die inde Compagnie voor fijn eygen fal participeren terfomme van fes duyfent guldens: inde Kamer van Zeelant, ter iömme van vier duy- fent gulden -. ende inde Kameren vande Maze,van 't Noorder-quartier ende van Vrieflant .mitfgaders Stadt ende Landen, ter fomme van ghelijcke vier duyfent guldens. XIIII.
Dat de cerfte Bewinthebbers fullen dienen den
tijt van fes Jaren, ende dat rrien de felve overftre- |
|||||||
|
PlacateoLi. α. Boeck
|
572
XXIII. Ende of't gebeurde dat inde voorfeydc Genera-
le Vergaderinge eenige wichtige faecken voor- vielen ,daer inne fy niet wel en konden verdragen, ofte dat fy iclfs hun iÖuden mogen befwaert vin- den, om elckanderen te overftemmen, dat 't felve gelaten fal worden tot onfe decifie: Ende 't geene dien aengaende goet gevonden fal worden,fal ach- tervolght ende na gekomen worden, XXIIII. Ende fullen alle Ingefetencn defer Landcn,ende
oock van andere Landen,by openbare affixien van biljetten, binnen den tijt van een Maent naer date van dcfen t'affïgeren, gewaerfchouwt worden, dat fy binnen den tijdt van vijf Maendcn, innegaende den eerften Julij defes Jaers fefthieivhondert ecn- en-twintich in defe Compagnie fullen worden ge- admitteert,ende dat iy hunne Penningen, die fy fullen willen inleggen , fullen mogen op brengen in drie termijnen; Te weten een derde-part ter ex- piratie vande voorfchreve vijf Maenden, ende d'an- der twee derde-parten op drie achter een volgende Jaren, ten ware de voorfchreve Generale Vergade- ringe bevonden , dat men defe Termijnen ibude mogen verlengen , daer van de Participanten te vooren by afTixie van billetten fullen werden ghe- adverteert. XXV.
De Schepen vande reyiè weder komende/uilen
wederom aenkomen ter plaetfen daer fy afgefeylt zijn, ende of door fortune van Weder ende Wint, de Schepen van 't eene Quartier uytghefeylt, aen- quamen in het ander, als die van Amilerdam ofte van 't Noorder-quartier in Zeelant ofte inde Maze, ofte die van Zeelandt in Hollandt: ofte die van Vrieilandt, mitfgaders Stadt ende Landen in een ander Quarticr: dat niet te min elckc Kamer de adminiftratie ende bewint van hare uytgbefondcn Schepen ende Koopmanfchappen fal behouden, ende dat iy de iclve fullen mogen verfeynden ende vervoeren nae de Quartiercn daer de Schepen wa- ren uytgefeylt, 't zy met de felve ofte andere Sche- pen, mits dat de Bewinthebbers der felver Kamer, gehouden fullen zijn haer felfs in Perfoon te laten vinden ter Plaetfe daer de Schepen ofte goederen aenghekomen zijn, ende geene Facteurs daer over fullen vermogen te ftellcn : Maer in ghcvalle haer felfs niet ghelegcn en ware te reyfen, dat iy als dan de Bewint-hebberen vande Kamer daer de Sche- pen gearri veert zij n,totte adminiftratie fullen com- mitteren. XXVI.
Als d'een oft d'ander Kamer eenige Koop-
manfchappen ofte rctouren uyt die Quarticren binnen de voorfchreve Limiten begrepen, ghekre- gen heeft, daer van dat d'ander niet en is verfien, fal gehouden wcfen die Kamer die ongeprovideerc is, op haer verfoeck naer ghelegcn thcyt vande face- ke te provideren ende 't goet te fenden, ende als fy uytvcrkocht fullen hebben, noch meer te ièyn- den. Dat van gelijcken de Bewinthebberen van- de reipeclive Kameren, eenige Periöonen tot de equipagien,ofte anderfints uytandere Steden daer Kameren ofte Bewint-hebbers zijn, van noode hebbende, daer toe de Bewinthebberen van defe Compagnie fullen moeten verfoecken ende em- ploycren,
|
|||||||
|
571
Penningen te lichten, ofte inde volgende Compa-
gnie naadvenant van dien ,in 'tgheheelofte deel, te continueren ofte participeren, Endefalin fule- ken gevalle de volgende Compagnie de reilanten, die volgens de Reeckeninge ende eftimatie bevon- den fullen \vorden,tot haren lafte moeten nemen: Ende de Participanten , die inde Compagnie niet fullen goet vinden te continueren,haer contingent betalen, op alfulcke termijnen als de Negenthien met onfe kennifle ende goet-vinden fullen bevin- den te behooren. XVIII.
Dat foo dickwils het van noode fal zijn een Ge-
nerale vergaderinge vande voorfz Kameren te hou- den, 't felve fal gefchieden by negentien Perfoonen, daer inne uyt de Kamer van Amilerdam fullen compareren acht: uyt Zeelant vier: vande Maze twee: uyt het Noorder-quartier twee: uyt Vricflant, mitfgaders Stadt ende Landen twee. Welverilaen- de dat den negenthienden Perfoon, ofte foo veel meer als wy t'elckens. fullen goet vinden, by ons fal worden gedeputcert, omme inde voorfz Vergade- ringe de faceke vande Compagnie ten beften te helpen dirigeren. XIX.
Van vvelcke Generale Vergaderingc vande voor-
fchreve Kameren , alle faecken dcfe Compagnie aengaende, verhandelt ende beilootcn fullen wer- den : Wclverilaende dat in faecken van Oorloge op de genomen Reiölutie,vcrfochtfal worden onfe approbatie. XX.
De voorfchreve Generale Vergaderingc beichre-
ven zijnde, fal te iamen komen om te reiblvcren, wanneer men fal equiperen , hoe veel Schepen men op elck Quarticr fal fenden, de Compagnie in 't gemeen betreffende, fonder datd'een oftd'an- der Kameryet ial mogen acnrichten buyten de voorfchreve gemcene Refolutien, maer fullen ghe- houden zijn de felve te effectueren ende in't werck te {tellen. Ende indien eenige Kamer bevonden werdein ghebreceke te zijn de ghemecne Refolu- tien te achtervolgen, ofte te contravcnieren, Heb- ben Wy de felve Vergaderingc geauthorifeert, en- de authoriferen by dcfen , om foodanich ghebreck ende contraventie metten eerften te doen repare- ren, wacr inne wy des verfocht zijnde, haer fullen aififteren. XXI.
De felve Generale Vergaderinge fal ghchouden
worden de eerile fes Jaeren binnen de Stadt van Amilerdam, ende twee Jaren daernae in Zeejant, ende foo voorts van tijde tot tijde inde voorfz twee Plaetfen. XXII.
De Bewinthebberen die van wegen de Compa-
gnie ghecommitteert zijnde, van Huys fullen rey- fen , 't zy op de voorfcyde Vergaderinge ofte el- ders,fullcn voor haer teer-koftcn ende dach-gelden hebben vier gulden 's daeghs, boven de Schuyt ende^ Wagen-vrachtcn : Welveritaende dat die geene die vande cene Stadt. nae de andere reyfen, om die Kameren als Bewinthebberen ende Regier- ders te frequenteren, egeen dach-gelden ofte reys- koitcn en fiillen ontfangen , tot lafte vande Com- pagnie. |
||||||||
|
573 Concern erende de WeftJndifche Compagnie. 574
|
|||||||
|
Staet gheraeckten, dat hy niet en konde voldoen
't geene hem fijner adminiilratie aengaende, ver- trouwt ware, ende daer door eenige fchade moch- te komen,fal weien tot laile vande Penningen die alfulcke Bewinthebberen hebben in Compagnie, de welcke oock voor haer adminiilratie fpecialijc- ken zijn verbonden, 't welck oock plaetfe fal heb- ben ten refpede van alle de Participanten, die uyt faecke van koop van goederen, ofte anderfints De- biteurs vande Compagnie fouden mogen wefen* ende fal gereeckent worden in allen fchijne,of haer ingeleyde Penningen tegcns'tgeen fy de Compa- gnie fchuldich zijn, van aenbeginne waer ghecom- penfeert, ende by recontre gedoodet. XXXIllI. De Bewinthebbers vande refpe&ive Kamers, fullen refponderen voor hare Caiïiers ende Boeck- houders. XXXV.
Dat alle de Waren van defe Compagnie, die by den gewichte verhandelt fullen worden, verkocht fullen worden op eendcrley ghewichtc, te weten, op de fwaertc van 't ghewichtc Yan Amilerdam, ende dat men alfulcke Waren fal mogen overflacn binnen Schceps-boort ofte inde Pack-huyfen, fon- der daer van eenigen Accijs, Impoil ofte Waegh- gelt te betalen t mits dat de felve verkocht zijnde, niet anders fullen mogen worden ghelevcrt dan ter Wage, ende midts betalende den Impoil ende Waegh - geit, foo dickwils als fy worden ghealic- neert ghelijck andere goederen, die Wage fubjed zijnde. XXXVI.
Dat men de Periöoncn ofte Goederen der Be- winthebbers niet en fal mogen arreilcrcn, bcfetten ofte becommeren , om van hen te hebhen Reec- keninge van adminiilratie vande Compagnie, noch oock om de betalinge vande gagien.ofte loon vande geene die fy in dienile vande Compagnie ghebruyekt hebben; Maer de geene die fulcks yet ophenluyden fal willen pretenderen, fullen ghe- houden zijn de felve te betrecken voor heur ordi- naris Rech,ters*| w XXXVII.
Soo wanneer eenige Schepen vande reyfe fullen weder keeren , fullen de Generacis oft Comman- deurs over de Vlooten , Schip ofte Schepen ghe- houden zijn binnen thien dagen nacr haere aen- komile, aen ons te komen doen rapport van't fuc- ces van hare reyfe, ende daer van ichriftelijck rap- port over geven ende leveren, indien de fake fuJcx vereyfeht. XXXVIII.
Ende of't ghebeurde (dat Wy geenfints en ver- wachten) datyemantde Scheep-vaert, Negotie, Handelingeofte Traffijcquc van defe Compagnie, contrarie het algemeene Recht, ofte oock jegens 't inhouden vande voorfchreve Tradaten, Verbon- den ende Entre-courifen in eeniger manieren wil- de befchadigen ofte hinderlijck wefen, fullen hun daer tegens mogen defenderen, ende reguleren in conformitey t vande InilruóHe by ons daer van te geven. * XXXIX.
Hebben voorts belooft ende beloovcn mits de- fen,dat wy defe Compagnie tegens eenen yegclick fullen
|
|||||||
|
ployeren , fonder eenige Fa&oren daer toe te ge
bruycken. J XXVIL
Ende indien eenige Provinciën goet vinden ce-
nen Agent te ftellen ,om die Penningen uyt haere ïngefetenen te verfamelen, ende in maffe in eeni- ghe Kamer in te leggen , ende vande uytdeelinge betalinge te voorderen, fal de Kamer ghehouden zijn alfulcken Agent toe te laten acces inde felve Kamer, om aldaer geinformeert te werden vanden Staet vanden uytgeve ende inkomen, uyt ende infchulden ι Behouden dat de Penningen by fulc- ken Agent ingebracht,fullen bedragen vijftien duy- fent guldens, ende daer boven. XX VIII. De Bewiuthebbers lullen vande uyt-reyfe ende
vande retouren.mitfgaders vande prinfen voor pro- vifie genieten een ten hondert,ende van Gout en- de Silver maer een half ten hondert. Welcke pro- vifie fal verdeelt worden voor de Kamer van Am- iterdam vier negende deelen: De Kamer van Zee- lant twee negende deelen: vande Maze een negen- de deel: van 't Noorder-quartier een negende deel; ende van Vrieflant, mitfgaders Stadt ende Landen gelijcke negende deel. χ χ. ι χ.
Welverilaende dat fy-luydenvan het Gefchut,
ende de waerde vande Schepen niet meer als eens provifie fullen ghenieten. Sullen voorts geenige provifie ghenieten van Schepen, Gefchut ende an- ders , waer mede wy defe Compagnie fullen ver- ilerckcn: nochte oock vande Penningen die ly voor defe Compagnie fullen lichten, nochte van dat fy de Waren beneficieren. Gelijck fy tot laile vande Compagnie niet en fullen mogen brengen eenige Vacatie, Rcys ofte Teer-koilen vande geenige die fy fullen mogen committeren, om de uytreedin- ge te vorderen, ende de Waren daer toe noodich te koopen. XXX.
De BoecK-houders ende CaiTïers fullen gefalari-
feert werden tot laile vande Bewinthebbers , uyt hare provifie. XXXI.
De Bcwint-hebberen fullen geene Schepen,
Waren ofte Goederen haer m 't gheheel ofte deel toekomende, acn defe Compagnie mogen leveren ofte verkoopen : nochte vande felve Compagnie eenige Koopmanfchappen ofte Waren koopen ofte doen koopen, diredelijck ofte indireclelijck, noch portie ofte ghedeeltc daer inne hebben, op de ver- beurte van een Jacrharer provifie, die contrariede- fen bevonden wert gcdaen te hebben, ten profijte vanden Armen, ende van haer Bewinthebberfchap verlaten te worden. XXXII.
De Bewinthebberen fullen ghehoudenwefen
by affixie van Billietten, te notificeren , foo dick- wils fy eenige Waren ende Koopmanfchappen van nieuws fullen hebben ontfangen, ten eynde een yder daer van tijdelick kenniile mach hebben, al eer tot eyndelijcke verkoopinge fal worden ghe- procedeert. XXXIII.
Ende of't ghebeurde dat onder d'een of d'ander
Kamer yemandt vande Bewinthebbers in fulcken |
|||||||
|
Placaten. 2. Boeck. 3. Tit. t. Deel.
|
||||||||||
|
576
|
||||||||||
|
575
fullen mainteneren ende defenderen inde vrye
Zee-vacrt ende Trafficque, ende ten dien fine de felvetehulpe komen met een fomme van thien hondert duyfent guldens, te betalen in vijfjaren, daervan de eerftetwee hondert duyfent guldens fullen worden gefurneert, foo hacft den eerften ter- mijn by de Participanten fal weien op ghebracht: Wclverftaende dat wy mette helft vande voor- fchreve thien hondert duyfent guldens, fullen ghc- nieten ende dragen winfte ende rifico, gelijck alle andere Participanten in defe Compagnie genieten ende dragen fullen. XL.
Ende in gevalle door een machtich endegeduc-
rich belet inde voorfchreve Zee-vaert ende Traffic- que , de faecken in de Lïmiten van defe Compa- gnie wierden gebracht tot een openbaer Oorloch, Soo fullen wy de felvc Compagnie, ib veel 's Lants gelegcntheyt fulcx eenichfints foude toe laten, tot hare aifiilentic gheven fefthien Schepen van Oor- loge, het minfte groot hondert vijftich Laften,met vier goede welbefeylde Jachten, het minfte groot veertich Laften, zijnde behoorlijck ghemonteert ende voorficn van alles: oock vtfn Metalen ende ander Gefchut, ende behoorlijcke quantiteyt van Ammunitie , midtfgadcrs van dubbelt loopende cndeilacnde Want, Zeylagie,Touwen, Anckers ende andere toe-behoorten, fulcks die op alfulcke groote Expeditie behooren verfien ende gebruyckt te worden: Behoudens dat die voorts fullen worden ghemant, ghevi&uailleert ende onderhouden tot kofte vande Compagnie: Ende dat de Compagnie ghehouden fal zijn daer by te voegen ghelijcke fe- fthien Schepen van Oorloge, met vier Jachten, mede gemonteert ende voorfien als vooren, om gelijckelijck tot defenfie vande Trafficque , ende alle ExploicÏen van Oorloge gebruyckt te werden: Midts dat alle de Schepen van Oorloge, ende de Koopvaerdye - Schepen (die mede fulcks fullen worden toe-geruft ende gemant als 't behoort) ful- len ftaen onder een Admirael, by ons daer over te ilellen,naervoorgacndeadvijs vande voorfz Gene- rale Vergadcringe: Ende fullen vqigen onfe Com- mandementen, midtfgadcrs de Kefoluticn vande Compagnie,om des noot zijnde, gelijckelijck ten Oorloge gebruyckt te werden: fulcx nochtans dat de Koopvacrders buyten noot hare ladinge niet en fullen nafarderen. XLI.
Ende in gevalle foude mogen ghebeuren, dat de
Landen in hare Lallen merckelijck fouden mo- gen worden verlicht, ende dat defe Compagnie in fware laften van Oorloge foude komen te verval- len : Soo hebben wy belooft ende belooven midts defen, de voorfchreve fubfidie fulcks te vermeer- deren als den Staet vande Landen fal mogen lijden, ende die faecken vande Compagnie fullen komen te vereyilchen. XLII.
Hebben voorts geordonneert,Datin gevalle van
Oorloge, alle Prinfendie op die Vyanden,ofte oock op die Zee-roovers binnen de voorfchreve Limiten, by de Compagnie,of by den geenen die denfelven t'hare aiïïftentie lullen worden by-gevoecht, foude mogen werden verovert: Oock de goederen, die uytkrachtevan onfe Placaten fullen worden aen- |
||||||||||
|
gchaelt, na aftreckinge van alle nootelicke koften,
als oock vande fchade die de Compagnie in 't ver- overen van elcke Prinfe foude mogen hebben ghe- leden: mitfgadersde gherechtigheyt van Sijn Ex- cellentie als Admirael, in conformité van onfe Re- folutie, dient halven op den eerften April fefthien- hondert ende twee ghenomen: ende het thiende- part vande Officiers, Boots-volck ende Soldaten, die de Prinfen gedaen fullen hebben,fullen blijven ter difpofitie vande Bewinthebbers vande voor- fchreve Compagnie: Mits dat daer van gehouden fal worden Reeckeninge apart, cnde verfcheyden vande Reeckeninge vande Negotien ende Com- mercien : Ende dat het provenu vande felve Prin- fen fal worden geemployeert totte cquipagie van- de Schepen,ende betalinge van het Volck van Oor- loge , Fortificatien, Bcfettingen ende diergelijcke faecken van Oorloge ende defenfie te Water ende te Lande dependerende, fonder dat men daer van fal doen eenige diftributie, ten ware dat het lèlfde provenu foo gtoot werde bevonden, dat men fon- der fwackinge vande felve defenfie, ende nae dat d'onkoilen vande Oorloge foude zijn betaelt, ee- nige merckelijcke parthye foude mogen uyt dee- len, de welcke gefchicden fal apart ende ghefchey- den vande diftributien vande Commercien. Ende fal de verdeylinge gedaen worden,een thiende-deel voor de gemeene laecke vande Vcreenichde Neder- landen , ende de refte onder de Participanten van defe Compagnie,elcke ponts gelijcke,naer rate van fijn ingeleyt Capitael. XLIII.
Behoudeliek nochtans, dat alle de Prinfen ende
goederen, uyt krachte vande Placaten aengehaelt, in-ghebracht ende te Rechte geftelt fullen moeten worden, ter judicature vande Raden ter Admirali- tcyt vande Quartieren daer die in ghebracht fullen zijn,om by de felve kennilTe genomen, ende ghc- fententieert te worden op de deuchdelijckneyt ofte ondeuchdelijckheyt vande felve Prinfen: Blij- vende niet te min hangende den Proceflè d'admi- ftratie vande inghebrachte Goederen by de Com- pagnie , ende dat onder behoorlijcken Inventaris, ende behoudens de Revifie vande geenen die by Sententie vande Admiraliteyt ghegraveert foude mogen zijn , in conformiteyt vande Inftrudic aen die vande Admiraliteyt gegeven: Wclverftaende, dat de Vendu-Meefters ende andere Officiers van- de Admiraliteyten,geen Recht fullen genieten ofte mogen pretenderen vande Prinfen die by dele Compagnie fullen worden ghebeneficieert, ende daer in fy niet en zijn geemployeert. XLI III. De Bewinthebbers van defe Compagnie fullen
folcmnelijck belooven ende fweeren, dat fy hun in hare adminiftratie wel ende ghetrouwelijck ful- len dragen, goede ende deuchdelijcke Reeckcnin- ghe doen van hare handelinge : Dat fy in alles ful- len bevoorderen 't meefte profijt vande Compa- gnie, ende der fel ver fchade befchutten , foo veel mogelijck fal zijn: Dat fy den meeften vande Par- ticipanten , in 't opbrengen ende uytdeylinge van- de Penningen , niet meer voordeel en lullen doen als den minften: Dat fy in 't innen ende ontfangen vande uytftaende fchulden, den eenen niet meer als den anderen fullen verfchoonen ; Datfy voor haer
|
||||||||||
|
*
|
||||||||||
|
577 Concemcrendc de Weft-Indifche Compagnio. 57S
|
|||||||||||||
|
teneren ende ftaende houden, by alle Tradaten
van Payfe, AlKancien ende Enter courfen met de nae-gebuyre, Princen, Rij eken ende Landen, lon- der yet ghedaen ofte gehandelt te worden dat tot verminderinge van defen foude mogen llrecken. Ontbieden daerom ende bevelen wel expreffelijck alle Gouverneurs, Jufticieren, Officieren, Magi- ftraten ende Inwoonders der voorfchreve Veree- nichdeJSJederlanden, dat fy de voorfchreve Com- pagnie endc Bewinrhebbers van dien , ruftelijck ende vredelijck laten ghebruyeken het volkomen effecT: van defen O&roye, Confcnt ende Privilegie: Ceflèrende alle contradiöicn ende empefchemen- ten ter contraricn. Ende op dat niemant hiervan ignorantie en pretendere, Soo hebben wy belaft, dat het fommier inhouden van defen OAroye by publicatie ofte affixie van Biljetten lal worden ge- notificeert , daer, endc foo het bchoorcn fal: Want wy 't felve ten dienfte vanden Lande bevonden hebben te behooren. Gegeven onder onfen groo- ten Zegel, Paraphure endene Signature van onfen Griffier, in 's Graven-Hage, op den derden daeh der Macnt van Junio , in't Jaer fefthien - hon- dert een-ende-twintich. Was gheparapheert, I. Magmts,vt' Ouderftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-ghemclte Heercn Staten Generael. Ondcrreeckeut,C. Aerffcn. Hebbende een uyt- hangende Zegel van rooden WalTche aen cen koor- de van witte zijde. " |
|||||||||||||
|
haer eygen Reeckeninge participeren, ende ghe-
duyrende haer Bewinthebbërfcnap fullen blijven participeren , alfuleke fomrne van Penningen als by.defen O&roye zijn geordonneert: Midtlgaders dat fy alle ende een yeaec vande poin&en ende Ar- ticulen in defen vermeit, voor lbo veel haer aen- gaet,fullen nae komen ende onderhouden, doen nae komen ende onderhouden naer haer uyterfte vermogen. XLV.
Alle welcke Privilegiën, Vryheden endeExemp- tien, mitfgaders de aififtentie hier vooren verhaelt, in alle hare voorfz Poinében ende Articulen, wy de voorfz Compagnie met goede kennifle van faec- ken hebben ghegunt, verleent, belooft ende toegc- fcyt: Gunnen, verleenen ende toefeggen hen mits defen: Beloovende hen-luyden de felve te doen, ende laten genieten ruftelijck ende vredelijck. Or- donneren oock dat de'felve fullen· worden onder- houden ende achtervolcht by alle Overicheden , Officieren ende Onderfaten van defe Vereenichde Nederlanden,fonder daer jegens te doen dircdelick of indirectelick, foo weynich binnen, als buyten de felve Vereenichde Nederlanden,op peyne van daer over als Beletters van 't ghemeen welvaren der fel- ver Landen, ende Overtreders van onfe Ordon- nantie geftraft te worden aen Lijf ende Goet. Be- loovende daer en boven, dat wy de Compagnie,in't jnnehouden van defen onfen Oc~rroye,fullen main- |
|||||||||||||
|
2. Placaet, JVaet by verboden wert den Handel op Wefi - Indien, in date
dm ylunij 16*11.
|
|||||||||||||
|
Ie Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenigen die defen fullen hooien lefen, Saluyt. AlfooWy naer rijpe deliberatie van Raede, totwel- flant defer Provintien, ende welvaren van die goe- de Ingefetenen van dien, hebben doen befluyten een Compagnie van Negotie ende Trafficqüc al- hier in defe Nederlanden, op de Weft-Indien, Afri- ca ende andere Plaetfen hier naer ghcdefigneert, ende de felvevoorficn van vele Vrydommen, Pri- vilegiën, ende Rechten : oock met verfeeckeringe ende faveur van onfe notable afllftentie, als nader inne houden de Brieven van Oclroye daer op by ons verleent. S O O I S Τ, dat Wy tot beter vorderingc van dien geinterdiccert ende verboden hebben , ghclijck wy interdiceren endc verbieden mits defen, dat geenc Ingeboornen ofte Ingefete- nen defer Landen , binnen den rijdt van vier-cn- twintich Jaren, naer den eerften Julij toekomen- de , uyt defe Nederlanden, nochte de voorfchreve Ingeboornen ofte Iiigcfctcnen uyt ecnige andere Rijcken ofte Landen, direcleück ofte indiredelick en fullen vermogen te varen, ofte te negotieren, ofte eenigerhande Traflijcq te drijven op de Ruften ende Landen vanAfrica, vanden Tropico Cancri af tot de Cabo de bone Eiperance toe, nochte oock op de Landen van America, beginnende van 't Zuyt-eynde van Terra Nova, door de Strate van Magcllanësje Mairc.ofte andere Straten ende PaiTagien daer omtrent gelegen, tot de Strate van |
|||||||||||||
|
Anjan toe, ibo op deNoort-zee, als de Zuyt-zee,
nochte op cenige Eylanden aen de eene endc de andere zijde, endc tuflehen beyden gelegen: Mitf- gaders op de Auftraclfche ende Zuyder Landen, ftreckende ende leggende rulTchen beyde de Me- ridianen , raeckende in 't Oofteri de Cabo de bone Efperance, ende in 't Weften het Ooft-eynde van NoyaGuinea incluys, anders als uytten Nameen- de van wegen defe Vereenichde Compagnie : Willende ende ordonnerende dat alle andere In- geboornen ende Ingefetenen, die ter contrarie herr vervorderen fullen te doen, ofte bevonden fullen konnen w7erden gcdacn te hebben , verbeuren ful- len Schip endc Goederen, die datelijck aengetaft ende ten behoeve vande voornoemde Compagnie verbeurt ghehouden fullen werden. Endc indien foodanige Schepen ende Goederen fouden mo- gen werden daer naer verkocht, ofte in andere Lan- den ofte Havenen gebracht, Hebben wy geordon- neert ende geftatucert, ordonneren ende ftatueren by defen, dat de Recders ende Participanten van dien in defe Landen wOoncnde, ofte hier ghegoet wefende , voor de vvaerde van dien fullen wcfen convenibel ende ghcexecuteert mogen werden"% uytghefondert alleen die by 'c voorfchreve Oclroy zijn toe gelaten om Zout te mogen varen, op een Reglement daer op beraemt,ofte die voor date van defen ende den eerften Julij toekomende,uyt cjefè ofte andere Landen , omme binnen de Limiten vanden voorfchreyen Oftroye te trafficqueren f O o uyt-
|
|||||||||||||
|
PlacaterL·). 2.Boeck. ^.Tit. i.DeeL
|
|||||||||||||||||||||
|
580
|
|||||||||||||||||||||
|
579
|
|||||||||||||||||||||
|
Vrieflandt, Over-Yiïêl, ende van Groeningen ende
Ommelanden: Mitfgadersder felverGecommit- teerde Raden ofte Gedeputeerde Staten, ghelijck oock den Cancelaer,Prefidenten ende van die van- de Juftitie vande voorfchreve Landen, ende voorts belaft ende geordonneert,gelijck wy belaften ende ordonneren midts defen alle Collegien vande Ad- miraliteyten, alle Admiralen, Overften, Colonnel- len,Ritmeeftersende Capiteynen, te Water ende te Lande: Mitfgaders alle Jufticieren ende Officie- ren , dit aldus te houden ende doen houden, ende in 't Sententieren heur daer naer te reguleren, fon- der eenige indrachte ter contrarien. Ende op dat niemant hier van eenige ignorantie en pretendere, vcriöecken ende ontbieden wy alle Overheyden, Magiftraten , Officiers ende Jufticieren binnen defe Vereenichde Nederlanden, die heteenichiïnts aengaen mach, dat fy deièn alomme doen verkon- digen, uytroepen ende publiceren, daer men ghe- woonisuytroepinge ende publicatie te doen: Want wy 't ièlve voor den dienit vande Landen ende de goede Ingefetenen van dien bevonden hebben te behooren. Aldus gedaen ende ghearrefteert ter Vergaderinge vande Heeren Staten Generael , in 's Graven-Hage, den negenden Junij in 't jaer ons Heeren duyfent fes hondert een ende twintich. Was gheparapheert, A. van Zuyllen van Nyeveh,n* Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch- gcmelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerjfen. |
|||||||||||||||||||||
|
uyt-geloopcn fullen wefen, den wekken omme
haer handelinge te doen ende weder in defe Lan- den vry ende veylich te mogen kceren,byons ver- gunt is den tijdt van een geheel Jaer, Innegaende metten voorfehreven eerften Julij toekomende. Dat mede metten eerften geprocedeert fal werden tot maecken ende ftellen van Direcl:eurs,volgende onfcRcfolutiendaerop ghenomen, waervanby acnilacn van biljetten, alle Perfoonen in defe Lan- den woonende, ende alle andere Princen , Heeren ende Republijcquen verwitticht fullcn werden , omme binnen den tijt van vijf Maenden, naer den voorfehreven eerften Julij inde voorfchreve Com- pagnie te mogen komen, ende te teyekenen voor lulcke fommen van Penningen als heurgoetdunc- ken fal inde felve te herideren, aende welcke elcks hen fal mogen addrefleren, die gelaft fullen wefen heur voorder te inftrueren vande voordeden ende Rechten vande voornoemde Compagnie. Ende dat daer naer uytte bequaemfte, ervarenfte ende meefte inleggende Participanten, geëligeert, ghe- maeckt enae geftelt fullcn werden de Bewintheb- beren vande voornoemde Compagnie, in confor- miteyt van 't vooriz Odroy. Ende want wy wil- len dat alle 't gunt vooriz is vaft ende bondich blij- ve,ende in Rechten ende daer buyten alfoo onder- houden ende achtervolcht werdc, hebben wy ver- iocht.de Staten ende Stadthouders der rcfpe&ive Provintien van GclderlandtcndeZutphen, Hol- landt ende Welt-Vrieilandt, Zeclandt, U trecht, |
|||||||||||||||||||||
|
Ampliatie van 't O&roy: Waer inne de Zout'Vaert op TunÏÏodel
Rey buyten de Compagnie ^verboden wert: Mede den tijdt 'vm inleggengeprolongeert, &c. In
date den 10 Itmij 1612. , . ...; / \ |
|||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
\ derlanden, Allen den geenen die defe jc- 1 genwöordige fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE W E Τ E Ν, Alfoo hier bevoorens feecker Ampliatie van't Oclroy aende Weft-Indifche Compagnie verleent, tot meerder voortfettingc ende bevorderinge vande felve, by ons uyt gegeven ende in forme van Placaet over al is gepublicecrt, luydendc van woorde tot woor- de als volcht: |
gen varen op Punto del Rey, op het Reglement
by ons daer op ghemaeckt, ofte noch te maecken: Ende dat Wy de faecke naerder over ghemerekt, voor der Landen dienft , ende tot vorderinge vande voorfz geoclroyeerde Compagnie, dienftich ende noodich ghevonden hebben de vooriz Sout- vaert op Punto del Rey, inde felve Compagnie mede te incorporeren. S O O I S Τ, dat Wy, blijvende ons voorgaendc Placaet vanden negen- den Junij in fijn geheel, mede geinterdiceert ende verboden hebben, interdiceren ende verbieden by defen, dat geene Ingheboornen ofte Inghefetenen defer Landen, binnen den tijt vande voorfz vier-en- twintieh Jaren, uyt defe Nederlanden, nochte de voorfz Ingeboornen ofte Ingefetenen, oock uyt ee- nige andere Rijcken ofte Landen, direételick ofte indireclelick en fullen vermogen te varen op de voorfz Sout-vaert van Punto del Rey, anders als uyt den Name ende van wegen defe Compagnie, willende ende ordonnerende, dat alle andere Inge- boornen ende Ingefetenen, die ter contrarie hen vervorderen fullen te doen, ofte bevonden fullen 'kdhnen werden gedaen te hebben, verbeuren ful- len Schip ende Goederen ,die datelijck aen getaft ende ten behoeve vande voornoemde Compagnie verbeurt ghéhouden fullen werden. Ende indien foodanige Schepen ende Goederen fouden mogen werden daer naer verkocht, off e in andere Landen ofte
|
||||||||||||||||||||
|
D
|
E Staten Generael der. Vereenichde Nederlan-
|
||||||||||||||||||||
|
den , Allen den gecnen die defen fullen fien
ofte hooren lefen, Saluyt. Α llbo wy naer rijpe de- liberatie van Raede, tot welftant defer Provintien, ende welvaren vande goede Ingefetenen van dien, hebben doen befluyten een Compagnie van Ne- gotie ende Ttafncque, alhier in defe Nederlanden, Op de WeüVindien, Africa, ende andere Plaetfen in onfen voorgaenden Piacate vanden negenden Junij inden Jare fefthien-hondert een en twintich gedeiigneert, metverbodt, datgeenelngeboornen ofte Ingefetenen defer Landen,binnen den tijt van vier-en-twintich Jaren, naer den eerften Julij doen eerft-komende ,en fouden vermogen te varen ofte Negotieren binnen de felve Limitön, uytgheibn- dert alleen die by den ödroye aende voorft Com- pagnie verfeent zijn, toe-gelaten om Sout te mo- |
|||||||||||||||||||||
|
5 81 Concernerende dOoft· Indifche Compagttio. 582
|
|||||||||||||
|
reguleren, fonder eenige indraebte ter cöntrarien.
Ende op dat niemant hier van eenige ignorantie en pretendcre, Vcrfoecken ende ontbieden Wy alle Overheydcn, Magiftraten, Officiers ende Ju- fticieren binnen defe Vereenichde Nederlanden, die het eenichfints aengaen mach, dat fy deièn al- omme doen verkondigen,uytroepen ende publice- ren, daer men ghewoon is uy troepinge ende publi- catie te doen: Want wy 'tièlve voor den dienft vande Landen ende de goede Ingefetenen van dien bevonden hebben te behooren. Aldus ghedaen en gearrefteert ter Vergaderinge vande Hebren Staten Generael, in 's Graven-Hage, defen thienden Junij in 't Jaer ons Heeren duyfent fes hondert twee-en- twintich. Wasghcparaphecrt, N.vanderMeer^' Onder ftont, Ter Ordonnantie vande Hoochghc- melte Heeren Staten Generael. Gcceeckcnt, C. Aerjfen. Ende dat de voorfz Compagnie deur cenige
heure Gecommitteerden naeder hant klacrlijck hebben ghercmonftreert ende vertoont, hoe die mcefte ende groocile teyekeninge daer op princi- palijck is gevoJget, in voegen dat men fonder 'r fel- ve geenfinrs tor fuiïïiante Capitalen ibudc hebben konnen gcraecken , overmits het meerendcel der Participanten een fundamcntale Staet van voor- feecker gewin grootelijcks daer op gemaekt, Ons over fulcks verfoeckende, wy haer de boven-ghe- fchreven Ampliatie tot haren contentemente ende meerder ghewifheyt, oock amputatie van alle dif- puten ende contrabanden met onfen grooten Ze- gel gheconftrmeertendebeveftiget, grootgunftich wilden met dcelen ende toekomen laten. S O O IS Τ, dat wy ons in alles genegen vindende, om- me de voorfchreve Weft-Indifche Compagnie gunftelijck te favoriferen, nacrijpe deliberatie, met volle kennifle van iiiccke ghcaccordeert hebben, ende accorderen mits defen, dat de bovengenoem- de Ampliatie ten fine voorfz met onfen grooten Zegel gheconfirmcert cndc bcvefticht werde. Al- dus gcdaen in onfe Vergaderinge onder onfen groo- ten Zegelc, Paraphure, endc de Signature van on- fen Griffier, in 's Graven - Hage op ten fefthienden Vebruarij 16x3. Was geparapheert, /. Magma,vt' Opte Plijcque ftondt, Ter Ordonnantie vande hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Gctcec- kent, C. Aerjfen. |
|||||||||||||
|
ofte Havenen gebracht, Hebben wy1 geordonncert
ende gheftatueert, ordonneren ende ftatueren by defen, dat de Reeders ende Participanten van dien, in defe Landen woonende, ofte hier ghegoet we- fende , voor de waerde van dien fullen wefen con- venibel, ende gheexecuteert mogen werden. Wy hebben mede goet gevonden den tijdt om in defe Compagnie te mogen komen, te prolongeren, ge- lijck wy doen by defen voorden Ingefetenen defer Landen, tot den leften Julij toekomende, nieuwen ftijl incluys: Ende voor den Uytheemfchen tot den laetften Septembris, mede nieuwen ftijle daer aen volgende, ende oock inclufive. Ende en fal naer dien tijdt niemant meer tot cenige teeckeninge ofte inlatinge inde Compagnie werden gheadmit- teert, ten eynde alle de geencdie inde voorfz Com- pagnie noch fullen willen komen, binnen den fel- ven tijdt als noch, onder eenige vande Directeurs daer toe geftelt, mogen teyekenen ofte doen teyc- kenen voor fulcken iomme van penningen als hacr goet duncken fal inde felve te herideren: Willen- de mede dat de eerfte fes Weecken gheexpireert zijnde, uyt de bequaemfte, ervarende, ende meeft ingeleyt-hebbende Participanten, datelijck ghcè'li- geert, gemaeckt ende geftelt fullen werden de Be- winthebberen vande voornoemde Compagnie, in conformiteyt vanden Odroye, ende dat de felve als dan promptelijck fullen procederen tot d'equi- pagie, om de gheodroyeerde Navigatie ende Han- dclinge datelick by der handt te nemen, ende in 't werek te Hellen. Endc want wy willen dat alle 't gunt voorfz is, valt ende bondich blijve,ende alfo onderhouden werde in Recht ende daer buyten, Hebben wy verfocht de Staten ende Stadthoude- ren der refpedive Provinciën van Gelderlant ende Zutphen, Hollant cndc Weft-Vrieflant, Zeelandt, Utrecht, Vrieflant, O ver-Yilel, ende van Groenin- gen ende Ommelanden : Midtfgaders der felver Gecommitteerde Raden, ofte Gedeputeerde Sta- ten, gelijck oock den Cancclaer, Prefidcntcn ende 'die vande Jufticie vande voorfz Landen : Ende voorts belaft ende geordonncert, gelijck Wy bela- iten ende ordonneren mits defen alle Collegien vande Admiraliteyten, alle Admiralen, Overftcn, Colonnellen, Ritmeefters ende Capiteyncn , te Water endc te Lande : Mitfgaders alle Jufticieren ende Officieren, dit aldus te houden ende doen houden, ende in 't Sentcntieren heur daer naer te |
|||||||||||||
|
4. Placaet, hyforme van renovatie, verbiedende op JVefl-Indien te varen an-
ders als uyten name wande WeBAndifche Compagnie. In date den % 6 Novemb. 1621. |
|||||||||||||
|
thienden Junij fefthien-hondert twee-en-twintich
gedefigneerr, Met verboth dat geene Ingcboornen ofte Ingefetenen defer Landen, binnen den tijt van vicr-en-twintich Jaren en fouden vermogen te va- ren ofte negoticren binnen de felve Limiten, ende wy inhererendc de felve Placaten ende |nterdi- dien, goet ghevonden hebben 't felve als noch te renoveren. S O O I S Τ , dat Wy als noch ge- interdiceert ende verboden hebben , interdiceren ende' verbieden by defen, dat geene Ingcboornen ofte Ingefetenen defer Landen, binnen den tijde Ooi vande
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen den geenen die defe ful- len fien ofte hooren leien, Saluyt. Alfoo Wy naer rijpe deliberatie van Rade, tot welftant defer Provinciën, ende welvaren vande goede In- gefetenen van dien, over een ghcruymen tijdt heb- ben doen befluyten een Compagnie van Negotie ende Traflïcque, alhier in defe Nederlanden, op de Weft-Indien, Africa ende andere Plaetfen in onfe voorgaende Placaten vanden negenden Junij in- den Jare fefthien-hondert een-en-twintich, ende |
|||||||||||||
|
Placaten_>t 2.Boeck. 3. Tit. 1. Deel.
|
||||||||||||||||||||
|
583
|
||||||||||||||||||||
|
584
|
||||||||||||||||||||
|
vande voorfchreve vier-en-twintich Jaren uyt defe
Nederlanden, nochte de voorfchreve Ingeboornen ofte Ingefetenen, oock uyt eenige andere Rijcken ofte Landen, direclelick ofte indkeAelicken fullen vermogen te varen ofte Negotieren binnen de voorfz Limiten, anders als op den Name ende van wegen de voorfz Compagnie, op de peynen inde voornoemde Placaten gheitatueert. Verbieden mede onic Collegien vande Admiraliteyt, eenige Schepen ter contrarie vandefente laten uyt-varen, maer de felve daer van, ende van ons verboth vol- komelick te laten waerfchouwen voorheuruyt- gaen uytte Landen , op dat fy daer door in ghcen l'chadc en kommen te vervallen. Willende ende ordonnerende dat alle Ingeboornen ende Inghefe- tenen die ter contrarie hen vervorderen fullen te doen,ofte bevonden fullen konncn worden gedaen te hebben, verbeuren fullen Schip ende Goederen, die datelick acn-ghetail, ende ten behoeve vande voornoemde Compagnie verbeurt ghehouden ful- len werden. Ende indien foodanige Schepen ende Goederen ibuden mogen werden daer naer ver- kocht, ofte in andere Landen ofte Havenen ghe- bracht, Hebben wy oock noch geordonneert ende gheitatueert, ordonneren ende ftatueren by defen, dat de Reedcrs ende Participanten van dien, in defe Landen woonende, ofte hier gegoet wefende, voor dewaerde van dien fullen wefen convenibcl, ende gheexecuteert mogen werden. Ende want wy willen dat alle 't gunt voorfchreve is,vail ende bondich blijve , ende aJfoo onderhouden wcrde in Recht endc daer buy ten, Hebben wy veribcht de Staten endc Stadthouderen der refpeclive Provin- ciën van GelderlandtendcZutphen,Hollant ende |
Weft-Vrieflandt, Zeelandt, Utrecht, Vriéflandt,
Over - Ylïèl, ende van Groeningen ende Omme- landen , midtfgaders der felver Gecommitteerde Raden, ofte Gedeputeerde Staten , ghelijck oock den Cancelaer,Preüdenten ende die vande Juftitie vande voorfchreve Landen: Ende voorts belail ende gheordonneert, ghelijck Wy belaften ende ordonneren mits defen, alle Collegien vande Ad- miralitey ten, alle Admiralen, Overften, Colonnel- len,Ritmeefters ende Capiteynen , te Water ende te Lande, midtfgaders alle Jufticieren ende Offi- cieren , dit aldus te houden ende doen houden, ende in 'tSententieren heurdaer naer te reguleren, fonder eenige indrachte ter contrarien. Ende op dat niemant hier van eenige ignorantie en preten- dere, Veribecken ende ontbieden Wy alle Ove- righeyden, Magiftraten, Officiers ende Jufticieren binnen defe Vereenichde Nederlanden, die het eenichfints aengaen mach, dat fy defen alomme doen verkondigen , uyt-roepen ende publiceren, daer men ghewoon is uytroepinge ende publica- tie te doen: Want wy 't felve voor den dienft van- de Landen ende de goede Ingheiètenen van dien bevonden hebben te behooren. Aldus ghedaen ende ghearreileert ter Vergaderinge vande Hooch- ghemelce Heeren Staten Generael, in 's Graven- Hage , defen fes - en - twintichftcn Novembris, in't Jaer ons Heeren duyfent fes hondert twee- ende-twintich. Was gheparapheert, S. Polier,vt* Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch- gemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerffen. Zijnde daer op ghedruckt het Contre- Zegel der felver Heeren Staten , in rooden WaiTche. |
|||||||||||||||||||
|
I
|
||||||||||||||||||||
|
ï:
|
||||||||||||||||||||
|
5. Amphacie van 't Oótroy s In date den derthienden Februari]'feftien-
hondert drk.en-fwintich.
|
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne- '
derlanden, Allen den gcenen die defe je- genwoordigc fullen fienoftehooren lefen, Saluyt. DOENTE WETEN,dat wy op den vier - en - twintichften Martij, Anno feftien-hondert twee-ende-twintich voorleden, in onfe Vergaderinge gchoort hebbende, 't geene van wegen de Heeren Staten van Hollant ende Weft- Vrieflandt, door feeckere extraordinaris Gedepu- teerden voor gedragen is, dat omme te beter te vor- deren de Wcft-Indifche Compagnie,dc Sout-vacrt op de Punclo del Rcy, gelegen binnen de Limiten van 't Odroy vande felve Compagnie,ende te voo- ren daer van geexcipieert, in 'r voornoemde Odroy nootiaeckelijck diende ende mochte werden be- giepen,cndc alle andere Sout-vaerten, buyten de Limiten van 't Odroy gelegen, vry ende daer buy- ten ghelaten. Dat mede'de Hooft-Participanten vande voorfchreve Compagnie, mogen hebben de nomiijatie van tripel ghetal, daer uyt de Bewint- hebbers verkoren fullen moeten werden : Mitfga- ders oock dat de Steden, daer gheen Kameren en zijn, inleggende uyt hcure Gemeenten op cenen Nacm hondert duyfent gulden ofte meer, op no- .minatie als vooren , cen Bewinthebber op elcke |
||||||||||||||||||||
|
hondert duyiènt gulden Ibuden mogen ftellen in
fulcke Kamer, daer fy goet vinden fullen heure Penningen te brengen. Vcrlöeckende dat Wy 't voorfchreve Odroy vande voornoemde Weft- Indifche Compagnie mette voorfchreve Poinden wilden amplieren, opdat de Compagnie mochte werden gcilooten, op 't welcke by ons dier tijt wel endc rijpelick gcdclibercert wefende: Wy verklaert endc gheconfenteert hebben, Dat de voornoemde Sout-vaert op de Pun&o del Rey begrepen fal wer- den, gelijck wy de felve deden begrijpen in 't voor- fchreve O&roy vande Wcft-Indifche Compagnie, opdeordre ende intcrdi&ien daer inne begrepen. Ende op de twee andere Poin&en mede verklaert, dat in krachte van 't dertiende Articule van 't voor- noemde Odroy, dien van Hollandt ende Weft- Vrieflandt, gelijck oock alle andere Provinciën vry ftaet de nominatie vande Bevvinthebbers, in voe- gen als vooren te laten doen, ten meeften dienfte ende voorderinge vande Compagnie, Midtfgaders oock geaccordeert ende geconfenteert hebben,dat de Steden daer geen Kameren en zijn,inne leggen- de uyt heure Gemeenten hondert duyfent gulden ofte meer, op behoorlicke nominatie vande Hooft- Participanten , ende over elcke hondert duyfent gulden,
|
||||||||||||||||||||
|
5 8 5 Concernerende de Weft-Indifche Compagnie. 58ο
ende van weerden te houden ende doen houden,
ende ordonnerende ecnen yeghelijcken hem hier naer te reguleren. Aldus gedaen in onfe Vergade- ringe, onder onfen grooten Zegele,Paraphure ende de Signature van onfen Griffier, in 's Graven-Hage den dertienden Februarij 1613. Was geparapheert, I. Magnus, «· Opte Plijcque ftont,Ter Ordonnan- tie vande Hooch-ghemeke Heeren Staten Gene- raeh Geteeckent, C. Aerjjen. Hebbende een uyt- hangende Zegel in rooden Waflche aen een witte zijde koorde. |
||||||||||||
|
fPvWdghdni
|
||||||||||||
|
6. sAccoordt tuffchen de ^Bemntbebberen ende HoofiSP'artkipanten vande
Wefl-lnafche Compagnie,met approbatie njande Ho; ende Mog: Heeren Staten Generaehbe»
maeckt* In date aen 21 lunij 16zj. |
||||||||||||
|
[ E Staten Generael der Vereenichde Ne-
I derlanden, Allen den geenen die defen je- J genwoordige fullen getoont werden, Sa- luyt. DOEN TE WETEN, Alfooop't vertoochaenons ghedaen,by eenige Gedeputeer- den vande Hooft-Participanten vande geodroyeer- de Weft-Indifche Compagnie ter Kamere van Amfterdam, dat de felve tot verfcheydene reyièn hen vervoecht hebben ghehadt foo in't Collegie vande Bewinthebberen,als oock mcermaelen met haer Gecommitteerden gebefoigneert, ten eynde in tijts goede ordre ende Reglement foude mogen werden genomen ende gcilabilieert, tot contente- ment vaade goede Participanten, op dat de faec- ken te beter ende met meerder vruchts op 't fpoe- dichfte in 't werek ghcftelt, ende dien volgende in treyn ghebrocht foude mogen werden , verfoec- kende onfe approbatie, 'tzy by forme van amplia- tie van 't Odroy , ofte anderiints by raminge van ordre vande voorfchreve particuliere Kamer tot Amfterdarnme, ofte foo wy te raede fouden vin- den , over eenige Poinden aen ons tot dien eynde gheprefenteert. Ende wy alvoorens daer op te re- folveren, goet hebben gevonden Copyen daer van over te fenden aen de refpedive Kamercn vande Weft-Indiiche Compagnie , om de felve rijpelick te examineren , mette Hooft-Participanten com- municeren, ende hare Gedeputeerden, mitfgaders eenige Gedeputeerden vande Hooft-Participanten byons te fenden, volcomentlijck gelaft ende ghe- authorifeert, om daer over, ende wat noch voorts tot bevorderinge van foo een noodige faecke fou- de mogen dienen, in onderlinge conferentie te ko- men , ende iöo doenclijck, finalijcken t'accorderen op onfe approbatie. Ende dat die Gedeputeerden vande refpedive Kameren, Dircdeurs ende Hooft- Participanten in competenten getale daer op al- hier zijn gekomen, ende volgens ten overftaen, indudien ende tuflehen-fpreecken van onfe Ge- committeerden , Hae verfcheydene ghehoudene conferentien, communicatien ende deliberatien, eyntelijck als Bewinthebbers , Diredeurs ende Hooft-Participanten, fonder prejudicievande Pro- vinciën ende refpedive Steden , tot vorderinge vande Weit - Indifche faecke, verdragen ende on- derlinge gheaccordeert hebben defe naevolgende Articulen. |
||||||||||||
|
Ten eerften, Dat geene vcranderinge,extentien
nochte interpretatie van het Odroy ofte depen- dentien van dien fullen werden verfocht by de Be- winthebberen noch by de Hooft-Participanten ofteyemant anders, dan nae voorgaende convoca- tie, communicatien ende approbatie van het mee- rendeel der Bewinthebberen ende Hooft-Partici- panten, die inde vergaderinge fullen prefentzijn. Ten tweeden, Dat in alle vergaderingen daer
Bewinthebberen ende Hooft-Participanten t'fa- men, ofte daer de Hooft-Participanten alleen ende apart fonder de Bewinthebberen fullen befoigne- ren, alle nominatien, deputatien ende eledien met eenenname t'erTens fullen ghefchieden, met be- ilooten Briefkensden prefiderenden in handen te geven, ofte op andere fecrete manieren. Ten derden, Dat de Compagnie geene Pennin-
gen op Intereilc oft depofito fal mogen lichten, dan metadvijs ende coniènt van 'tmeerendeel der Bewinthebberen ende Hooft-Participanten, Doch fullen de refpedive Kameren in voorvallende noot, voor een reyfe alleen mogen lichten elck een twin- tichfte deel van 't ingheleyde Capitael in hare Ka- merponder dat by de felve Kameren meerder lich- tinge fal werden gedaen, voor ende al eer de cerfte gelichte Penningen fullen zijn afgeloft. Ten vierden, Dat alle Reeckeningen by het vijf-
thiende Articulc van 't Odroy gementioneert, ful- len gedaen werden nae ftijle van Negotie, aen de Gecommitteerde byde Hooft-Participanten te no- mineren, ende onder Ecdc t'admitteren, binnen den tijdtin 'tvoorfz vijfthiende Articule begrepen, welcke Gecommitteerde daer af alleene in't gros aen de andere Hooft - participanten rapport fullen doen , Doch fullen de felve Gecommitteerden by Eede verbonden zijn ,niet t'ontdecken, maer alles fecreet te houden, dat de Bewinthebberen fecreet moeten houden: Sullen mede 't verboth by het een-en-dertichfte Artijckel van 't Odroy noopende 't koopen ende 't verkoopen, den Bewinthebberen gedaen, onderworpen zijn, geduerende den tijt van twee Jaren. Ten vijfden , Dat de felve Gecommitteerden
O o 3 fullen
|
||||||||||||
|
♦ i.Tit i.Deel. 588
deringe, voor foo veele 't klye communicabel fal
zijn.
Ten achtilen, Dat naer defen niemant tot Be-
winthebber fal mogen gheëligeert werden, die in dienil vande Compagnie van Ooil-Indien is: S ui- len oock Vader ende Soon, Item, Broeders van heclen ende halven Bedden,geen Bewinthebberen in eene Kamer te gelijcke mogen wefcn: Ende ful- len de Bewint-hebberen geen provific ghcnieten, ten zy dat fy ten dienite vande Compagnie behoo- relijck vaceren. Ten negenden , Alfoo het noodich is om een
ycder te voldoen, dat den tijdt om in dcfe Compa- gnie te teeckenenende te hcrideren noch ghepren longeert werde, tot contentement foo vande Inge- fetenen als Uytlantfche, dat daerom voor d'Ingc- fetenen tot ultirna Auguili, ende voor d'Uytlandi- fche tot ultima Odobris toekommende , beyde Stylo novo incluys, de voorfchreve inteyekeninge geprolongeert, ende bekent gemaeckt worde deur afFixie Yan Billetten, fondcr dat naer dien dach ye- mants anders fal mogen ingenomen ofte inghela- tcn worden, rnaer dat een yedcr Kamer gehouden fal zijn den eerflendach naer ultimo Odobris fijne Capicalen te iluyten, ende acht dagen daer naer Copyen aen malkanderen over feynden : Welver- ilaende dat de aen-ghevangenc equipagie, haeren voorrganck fal hebben tot dienile vancle Compa- gnie , ende dat de geene die haere Penningen voor andere hebben gefurneert, ende noch fullen furne- ren daer van lntereifc fullen genieten tot diferctie vande Negenthiene. Ten thienden , Ende aengaende de generale
reeckeninge, Artijckel feilien, ende het veranderen van het derdendeel der Bewinthebberen Artijckel veerthicn in 't Odroy ghementioneert, om cene goede ordre ende generalen voet in alle Kameren dacr in te houden, is noodich gevonden dat de fel- ve generale reeckeninge gefchiedc (fes Jaeren nae date van 't geven van 't Odroy, beginnende den derden Junij feilhien-hondert cen-en-twintich, Stylo novo,) naer couilume van Coopmanfchap in't openbaer, mede ten overitaen vande voor- fchreve Gecommitteerde vandeElooft-Participan- ten vande refpedive Kameren, ende foo voorts fuc- ceifivelick, elcke fes Jaren te doen diergelijcke ge- nerale reeckeninge : Doch fal by de Vergaderinge vande Negenthiene , op t vervolch vande reecke- ningen naerder ordre beraemt werden, ten eyndc d'afgaende Bewinthebberen, met gefuyverde reec- keninge, ift doenclijck, mogen fcheyden: Ende fal de veranderinge van 't derdendeel der Bewintheb- beren, eerft gefchieden fes Jaren na den negenden Junij dcfes Jaers feilien-hondert drie-en-twintich, ende ibo voorts fucceifivelijck elcke twee Jaeren conform het Odroy. Ten elfilen,Dat niemant het Hooft-Participants
recht ial mogen genieten, dan die vanden beginne heeft in-ghelecht, oft anderfints twee Jaren opte Boecken bekent is, voor fijn eygen reeckeninge in defe Compagnie te herideren, foo veel een Bewint- hebber inde refpedive Kameren ghehouden is te i doen, |
|||||
|
587 PlacatecL*. 2. Boeck
fullen hebben ende exerceren van wegen de
Hooft - Participanten, het recht den Agenten Ar- tijckel feven-en-twintich gegeven ende vergunt: Ende voorts de Boecken, Faduyren ende andere Documenten, tot dien eynde tot harer beliefte te mogen nae fien, ende de Coopmanichappen ende Brieven die de Commercie aengaen,vifiteren. Ten feilen, Dat de eerilc twee vacerende plaet-
fen der 3ewint-bebberen tot Amilelredam, als mede de twee eerile van Zeelandt, ende de eerile inde Camcr vande Mafe, fullen fucceifivelijck ge- fuppleert ende vervult worden by de Hooft-Parti- cipanten vande refpedive Kameren, abfoluyt by pluraliteyt van itemmen>ilaende onder den felven Eedt, hebbende adminiflratic als de andere Be- winthebberen , endc fullen ghehouden zijn den Hooft-Participantcn te communiceren 't geene hacr acngaet, haer recht indefelve vergaderinge van Bewint-hebberen te bewaren naer ghelegent- heyt van faecken, de felve te convoceren, ende fpecialick aen de voorfchreve Hooft-Participanten verbonden ende revocabel zijn, blijvende fucceifi- velijck dereilerendc Bewinthebberen vande refpe- dive Kameren eligibel volgende het Odroy, ofte foo als inde refpedive Provinciën albereyts is ghe- ordonneert, ofte noch geordonneert foude mogen werden: Ende dat by provific twee uyt de Hooft- Participanten van eleke refpedive Kameren van Amilerdam ende Zeelandt ,cnde eene uyt de Ka- mer vande Mafe ghecommitteert fullen werden, boven die inde voorige Articulen vermeit zijn, om ondertuifchen 'tvoorichrevc recht vande felve te bewaren, tot dat een ofte twee plaetfen fullen va- cant zijn. Ten fcvenilen , Soo wanneer de Negenthicne
fullen kffmen te vergaderen, fullen de Hooft-Par- ticipantcn vande Kamer van Amilerdam, eene uyt de voorfchreve twee Bewinthebberen of provifio- uele Gecommitteerden mogen eligercn,om te we- fen eene vande acht Bewinthebberen indefelve Vergaderinge, van wegens de Kamer van Amiler- dam te compareren, ghclijck mede die Hooft-Par- ticipanten van Zeelandt uyt de voorfchreve twee Bewinthebberen of provifionelc Gecommitteer- den by hun abfolutelijcken gheilclt, fullen mogen kicfen eene, om te wefcn eene vande vier Bewint- hebberen van wegens hacr Kamer inde vergade- ringe vande Negenthiene te compareren. Ende fullen dacr beneftens de voorfchreve Hooft - Parti- cipanten, foo vande Kamer van Amilerdam als van Zeelandt, noch mogen eligcren elcks eene uyt de bc-eedichdc Gecommitteerde, Artijckel vier ende vijf vermeit, om die voorfchreve Gedeputeer- den elcks inden fijnen t'aifiilcren inde voorichreve Vergaderinge vande Negenthiene, fondcr dat noch- tans de felve Geailöcieerden ftemme apart fullen hebben. Ende ten eyndc de andere Kameren mede kenniife van faecken opte felve vergaderin- ghe verhandelt mogen hebben, fal die geaiTocieer- dc vande Kamer van Amilerdam, den Hooft-Par- ticipanten van 't Noorder-quartier ende van Stadt ende Landen : Ende die ghcailbcieerde vande Kamer van Zeelandt, die vande Mafe adviferen van 't ghcbefoigneerde inde voorfchrcye Verga- |
|||||
|
____i
|
||||||||||||||||||||
|
589 Concernerende de WeMndifche Compagnie* 590
|
||||||||||||||||||||
|
Indifche Compagnie ghenegen wefende, hebben
met advijs vanden Heere Prince vanOrangien, goet gevonden de felve t'aggreëren, ende t'appro beren, aggreèren ende ap proberen midts dei en, verftaende dat de felve by de Bewint-hebberen, Participanten, ende yeder een daer aen ghele- gen zijnde , nevens d'Articulen van 't Ódroy punétuelijck fullen werden naer-ghekomen ende achtervolcht, ghelijck of fy den Octroy waren ge- infereert, Alfoo wy bevinden 't felve tot dienfte vande Weit - Indifche Compagnie alibo te behoo- ren. Ghegheven onder onfen grooten Zegel, Paraphure, ende de Signature van onfen Grif- fier, in 's Graven - Hage, den een-en-twintich- ilen Junij feilhien-hondertdrie-ende-twintich. Was gheparapheert, N. van Boudhorfl ,vt* On- der ftondt , Ter Ordonnantie vande Hooch- ghemelte Heeren Staten Generael. Ghetcec- kent, C. Aerjfen. Hebbende een uythangenden Zegel in rooden WaiTchc, aen een witte zijde koorde. |
||||||||||||||||||||
|
doen, volgens den Oclroy, b'ehalven dat Kinderen,
ende alle andere Erfgenamen , die op eenen name de rcfpeclive volle fommen voor hun eygen Er- ven , datelij ck nae de erfTenilTcghequalificeertful- len zijn. Ende ten twaelfften, Indien eenige faecken voor
vallen daer uy t Proceilèn fouden mogen verrijfen, tot ondienfte vande Compagnie,fullen de Bewint- hebberen in alle manieren arbeyden, de felve in 't minnelijck neer te leggen (foo doenelijck) indien niet, de faecken communiceren met de Hooft- Participanten, om met gemeen advijs daer in ge- daen te worden foo als tot meeften dienft vande Compagnie bevonden fal worden tebehooren. S O O IS Τ, dat Wy de voorfchreve Articu-
len gheexamineert ende overwogen hebbende, ende tot d'eenicheyt ende goede correfpondentie tuiTchen die Bevvint-hebberen ende Hooft-Partici- panten, mitfgaders tot bevorderinge vande Wcft- |
||||||||||||||||||||
|
7. Prolongatie van tijdt om in te mogen leggen inde Wefl~lndifcbe Qom-
pagnie, In date den ι ζ Iunij 1611.
|
||||||||||||||||||||
|
gen addreilèren aen de Bewinthebbers ofte Di-
recteurs inde Steden geftelt, om aldaer te leveren hare Signaturen ende Tcyckeningen van alfulcke Penningen, als elck inde voorfchreve Compagnie fal willen herideren: te furneren in drie termijnen, te weten, een derde-part nae de expiratie vanden voorfchreven tijdt ghereet, ende de andere twee derde-parten op drie achter een volgende Jaren: 't en ware naemaels by Refolutie vande Generale Vergaderinge der Bewinthebberen, goet gevonden wierde eenige vande felve termijnen te verlengen, daer van de Participanten in fulcken ghevalle by affixie van Biljetten, fullen werden ghcadverteert. Ende nae den voorfchreven tijdt fal niemant meer inde Compagnie toegelaten nochte gcadmitteert werden. Aldus ghedaon ter Vergaderinge vande Heeren Staten Generael, in 's Graven - Hage, defen twee -en - twintichilen Junij in 't Jaer onfes Heeren fefthien-hondert dric-en-twintich. Was geparapheert, N. van Bouckhorfl,vt" Onder ftondt, Tet Ordonnantie vande Hooeh-ghemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerjfen.
|
||||||||||||||||||||
|
DE Staten Generael der Vereenichde Neder-
landen , Allen den geenen die defe fuilen hoorenlefen, Saluyt. Alfoo by de goede ordre, die ten overftaen van onfe Gecommitteer- den, tuiTchen de Bewinthebberen ende Hooft-Par- ticipanten der refpeclive Kameren vande Weft- Indifche Compagnie, met ghemeen confent ende onderlingh contentement,is beraemt endegheflo- ten, oock by ons op den een en twintichilen defes ceapprobeert, onder anderen mede is goet gevon- den den tijdt vande in-teeckeninge te prolonge- ren. S O O IS Τ, dat Wy hier mede elck een doen te weten, dat den tijdtom inde voorfz Weft- ïndifche Compagnie te mogen komen ende ont- fangCn te worden, voor allen den Ingefetencn der Vereenichde Nederlanden, gheprolongeert ende verlenght is tot den leilen Auguiti toekomende toe. Ende voor allen Uytheemfchen tot den leilen Odobris daer aen volgende, beyde incluys, ende nae den nieuwen ftijl. Soo wie daeromme van meeninge zijn, eenige fommen van Penningen in de voorfchreve Compagnie te herideren binnen den voorfchreven refpe&iven tijdt, fullen haer mo- |
||||||||||||||||||||
|
8. O&roy, van fijn Qapitaelte mogen verhogen inde Wefï-Indifcbe Com-
fdgnk. In date den \ 6 Qtfohrls \ 624.
|
||||||||||||||||||||
|
ten op hare defenfie, ende namentlick oock op de
confetvatie vande veroverde Bahia todos los Sanilos, ende om noch vorder occupatien te doen , ver- fcheydene groote ende exceijSve koften moeten aenwenden: Ende over fulcks by de Vergaderinge vande Negenthiene was goetgnevonden, om de ingeteyekende Capitalen ibnder lefie van yernant te vermeerderen, dat de ghemeene Participanten, ende
|
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defen fullen fien ofte hooren lefen , Saluyt. DOEN TE W ETEN, Alfo die vande geoc- troycerdeWeft-Indifche Compagnie ons hébben te kennen gegcven,dat vermits de ftereke equipa- gien,die fy ter Zee moeten doen.fo om de Negotie in verfcheydene quartieren te drijven,als om te let- |
||||||||||||||||||||
|
Placaten. á. Boeck. 3. Tit. 1. DeeJ.
|
||||||||||
|
591
|
||||||||||
|
59*
|
||||||||||
|
ende een yeder van dien fouden vermogen haere
ingeteyckende Capitalen, met vijfrich ten hondert cnde daer onder, te verhoogen,ofte hetfelve recht acn anderen, oock geen Participanten zijnde, in haren name te cederen ende over te laten , Wel- verftaende dat de mindere Participanten, ofte an- dere by haer eygen recht, ofte ceiTie, haer ingeteyc- kende fomme vergrootende tot het Capitael , het vvelck een Hooft-Participant (achtervolgende het Odroy in de Compagnie) ghchoudeH is te heride- ren, niet en foude vermogen te genieten het recht van Hooft-Participant, voor al eer hy het felfde Ca- pitael (achtervolgcns het elfde Artijckel vande naerder Ampliatie des O&roys) twee Jaren fuccef- fivelick in de Compagnie foude hebben gheheri- deert : Dat mede de voornoemde in teyekeninge foude moeten ghefchieden binnen twee eerftko- mende Maenden , naer dat defc RefoJutie by ons geapprobeert, ende daer van Ade aende refpedive Kameren gefonden foude wcfen : Ende dat aen- gaende de betalingc d'eerfte paye ende het eerile derde-part vande twee refterende derde-parten op- gebracht fouden werden in gherceden gelde ,ende de refterende payen, volgens de voer van 't Odroy, foo als de originele teyekeninge. Ons over fulcks ootmoedelick verfoeckende, dat wy de voorfz Ke- folutic vande Ncgcnthicnc mede wilden goetvin- den-endeapproberen : Ende dacrbeneffcnsby pu- blijcquc Acte, 't zy Placactofte andcrfints,doeH in- finueren alle de Teyckcnaers, foo noch in de bcta- linge van haer eerile paye in gebreecke zijn, defel- vc paye aen handen vande Ontfangers der refpedi- ye Kameren, fonder langer dilay, binnen veerthien dagen op te brengen, ofte by raute van dien , dat foodanige adien opentlick tot lafte vande Teyckc- naers fouden werden verkocht, ende minder gel- dende, dat het kort aen hare gereetfte goederen by parate executie, fonder eenige vorder formalitey- ten,foude werden verhaelt, meerder geldende, dat de overfchietende Penningen aenden Armen (ibo binnen de limiten van het Odroy gevonden wer- den) tot difererie van hen Bewinthebberen fouden werden uytgercyckt, fonder dat de ge-executeerde aen de felfde Penningen eenich recht ofte adie ial competeren. Verfoeckende mede (alfoo onder de mancquerende Teyckcnaers gevonden moch- ten werden eenige infolvente Perfoonen, ofte de- folatc Boedels) dat Wy, om de fchadc van andere Participanten voor te komen, de Bewinthebberen wilden authoriièren, by aldien d'adicn van fooda- nige in de veylinge foo hooch niet en quamen, als de hooft-fomme vande ingeteyckende Penningen, ende den Intereftc van dien, is monterende, de fel- ve op haore Boecken te royeren ende uyt te doen. Alle 't welcke overgemcrekr, ende ons ghenegen vindende tot bevorderinge van 't welvaren vande voorfz Compagnie. S O O I S Ô, dat Wy de voorfz Refolutic vande Ncgcntiene, op de verhoo- ginge vande Capitalen genomen, gclaudcert ende gheapprobeert hebben, laudcren cnde apnroberen by defcn, confenterende cnde toelatende dat de gemeene Participanten, ende een ycder van dien, fullen vermogen hare ingeteyckende Capitalen met vijftien ten hondert, ende daer onder, te ver- hoogen , ofte het felfde recht aen anderen, oock geen Participanten zijnde, in haren name te cede- |
ren ende over te laten: Welverftaende dat de min-
der Participanten, ofte andere by haer eygen recht, ofte ccifie haer ingeteyckende fomme vergrooten- de tot het Capitael, 'twelck een Hooft-Participant (achtervolgende het Odroy inde Compagnie) ge- houden is te herideren, nieten fal vermogen te ge- nieten het recht van Hooft-Participant, voor ende al eer hy 't felfde CapitaeJ (achtervolgens het elfde Artijckel vande naerder Ampliatie des Odroys) twee Jaren fucccffivelick inde Compagnie fal heb- ben gheherideert. Dat mede de voornoemde in- teyekeninge ghefchieden ial moeten binnen de twee cerftkomende Maenden , naer dat van defe Refolutie by de refpedive Kameren door ailixie van Biljetten notificatie fal wefen gedaen. Ende dat aengaende de betalinge vandeie vergrootinge, de eerfte paye, cnde 't eerfte derde-part vande twee refterende derde-parten opgebracht fullen werden in gerecden gelde, ende de refterende payen , vol- gens den voet van het Odroy, foo als de originele teyekeninge. Authoriferende ende lallende mede de Bewinthebberen vande refpedive Kamers by publijcke affixie ofte anderfints, te doen infinue- ren alle de Teyckcnaers, fop noch inde betalinge van haer eerile paye in gebreecke zijn,defelve paye acn handen vande refpedive Ontfangers fonder langer dilay binnen Jen tijdt van veerthien dagert op te brengen, ende by faulte van foodanige beta- linge, datfy fonder eenich uytftel ofteacnfien der Perfoonen, foodanige adie, tot lafte vande Teyc- kenaers, opentlick fullen verkoopen, ende minder geldende, het kort acn haere ghereetfte goederen by parate executie, fonder eenige vorder formali- teyten verhalen, meerder geldende, die overfchie- tende Penningen aenden Armen (foo binnen de limiten van het Odroy gevonden worden) tot dif- cretie vande Bewinthebberen uytreyeken , fonder dat de geëxecuteerde aen de felfde Penningen ee- nich recht ofte adie f il competeren. Gelijckwy mede de voorfz Bewinthebberen authoriferen, by aldien onder de mancquerende Teyckcnaers ghe- vonden mochten worden eenige infolvente Per- foonen , ofte defolate Boedels, ende dat der fel ver adien in veylinge foo hooch niet en komen als de hooft-fomme vande in gheteyekende Penningen, ende d'IntcreiTe van dien is monterende, datfy om defchade van andere Participanten voor te komen, de felfde op haere Boecken fullen mogen royeren ende uytdoen. Ordonnerende ende bevelende al- len enac een yegelijck dien dat eenichfins fal mo- gen aengaen,hun hier naer te reguleren. Verfoec- ken mede allen Officieren cnde Magiftratcn hier innc de voorfz Bewinthebberen de hant te willen bieden, ende (des verfocht zijnde) tot volvoeringe van dien op 't fimpel te kennen geven der Bewint- hebberen, de felve te aiïlfteren : Want wy 't felvc tot diènfte vande Compagnie hebben bevonden te behooren. Ghegeven onder onfen grooten Ze- gel , Psraphure ende Signaturc van onfen Griffier, in 's Graven - Hagc, op den fefthienden Odobris fefthien-hondert vier-ende-twintich. Was ghe- parapheert, Nicolaes wttdet Bouckhorfi ,^ Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Ende onderteyekent \, 1. *õáç Gocb, 9. Ver*
|
|||||||||
|
5 p3 Concernerende de Weft-Indifche Compagnie?. 594-
ρ, Ferhooginge vande Qapitalen inde Weji-lndifche Compagnie, gearrefieeri by de Vergadermge wande Negentbkne rvandefelve Compagnie} jhehowkn tot Middslburgh,
inde Maent wan lun'ms 1639. |
||||||||||||
|
tweede primo Augufti fefthien-hondert ende veer-
tich, ende het derde primo Augufti feftien hondert een-en-veertich toekomende. V.
Ende fullen de Participanten , verhoogers vari foodanige Adien ofte Capitalen , de betaelinge van dien in 't gheheel oft deel ghedaen hebbende, daer van en van haer oudt en nieuw Capitael als bylage een afgifte van fes ten hondert Jaerlijcks ontfangen. VI.
Daer en tegen die op den precifen tijdt niet en
betaelt, fal acht ten hondert moeten betalen, fon- der nochtans onder dat pretext de Penningen inne te houden. VII.
Voorts foo 't ghebeurde (doch buyten vertrou-
wen) dat yemant vande Participanten binnen den geprefigeerden tijdt hare verhooginge niet en had- de ingheteyekent, foo fullen de Bewinthebberen .van foodanige Kamer of Kameren vermogen tot lafte der felver Capitalen, de voorfchreve Pennin- gen die uyt kraente defer verhooginge ende in- teyekentnghop fijnen tijdt moeite betaelt werden, mogen negotieren , tot foodanige intereft als fy- luyden die beft fullen weten te bekomen, ofte teri prijfe als by Reiblutie der Negenthiene fal werden ghearrefteert, welcke Interenen of verloopen de Eygenaers betalende ende afleggende, als verhoo- gers als dan fullen acngenomen werden, ende eerder niet. VIII.
Ende op dat de voorfchreve verhooginge met
meerder vrucht ende contentcment vande Com- pagnie ende Participanten mochte ghefchieden , hebben hare Ho: Mo; acngenomen met allen ernft te bevorderen , ghelijck alreedc eenige Provinciën dies aengaendehare confenten hebben ghedragen, dat volgende de Remonftrantie byde Gedeputeer- de vande Compagnie op den vijfden April kil- leden overghelevert, de Compagnie by den Staet vanden Lande met-vijf hondert duyfcnt gulden contant , ende fevcn hondert duyfent gulden Jaerlijcxfc gifte, gheduerendc de refterende Jaren van het loopende Odroy ghefubfidieert , ende het Odroy noch voor vijf - ende - twintich Jac- ren ghcprolongeert mach werden , om alfoo de Compagnie tot een ghewenfehten Stact te brengen. IX.
Ende fullen de Gedeputeerde Bewinthebberen
hun gereet houden om foodanige inteeckeningen te ontfangen, alle Wercken-dagen van 's morgens ten negen uyren tot elf uyren. |
||||||||||||
|
Lfoo tot welitant vande Ge-
nerale Weft-Indifche Com- pagnie , naer diverfche confe- rentien , ghehouden tuifchen de Heeren Gecommitteerde uytte Vergadcringe vande Ho: Mo: Heeren Staten Generael defer Vereenichde Nederlanden ter eenre , ■ ende de Gecommitteerde Bewinthebberen uytte Ver- gadcringe der generale geodroyeerde Weit - Indi- iche Compagnie , als mede de Gecommitteerde uytte Vergaderinge vande Hooft-participanten ter andere zijden, goet-gevonden is het Capitael van- de ghemelte Compagnie de helft te verhoogen. Soo vvert by defen alle Participanten vande meer- ghenoemde Compagnie ghenotificeert, haerc ver=- hooginge te doen op de termijnen ende Conditien als volcht, Te weten : I.
, Dat primo Augufti fefthien-hondert negen-en-
dertich, by de refpedive Kamers haere Boeck- houders de bylage van vijftich per Cento over de nieuwe Adien, alle de Participanten die de felve hebben gedaen,op hunne reeckeninge fullen wer- den aen-gheichreven, ende dat daer mede de Jaer- lijcxfe af-gifte van acht ten hondert fal komen op te houden , wacr mede dat alle de Adien weder ghelijck fullen ftaen, ende oude Adien ofCapi- talen zijn. IL
Dat de inteyekeninge van vijftich per Cento
verhooginge van oudt en nieuw Capitael, met verklaringe in wat Kamer fy de felve verhooginge ende tranfport fullen begeeren te doen, fal moeten gefchicden ter plaetfe daer de Adien of Capitalen bekent zijn van primo Julii feftien-hondert negen- en-dertich,in drie Maenden , die expireren fullen metten leften September daer aen volgende, midts welcke verklaringe fy fullen tijdt hebben om 't felve tranfport te doen tot het expireren van- den gheprefigeerden tijt van betalinge vande lac- ftc paeye, fonder daer van yets aende uytgaende ofte inkomende Kamer te betalen, foo dat die foodanige verklaringe by fijne teeckeninge nietfal hebben gcdaen, daer van ïal zijn ende blijven ver- itcecken. III.
Dat de toelage van vijftich per Cento van
nieuw Capitael niet fal mogen verhoocht worden. 1111 .
Dat de betalinge vande verhooginge van 't
oudt ende nieuw Capitael, fal moeten gefchieden met contant geit in drie termijnen, 'teerite primo Augufti fefthien-hondert negen-en-dertich, het | |
||||||||||||
|
Pp
|
||||||||||||
|
10. Con-
* |
||||||||||||
|
Placatetu. 2.Boeck. 3. Tit. 2, Deel.
|
||||||||||||||||||||
|
596
|
||||||||||||||||||||
|
595
|
||||||||||||||||||||
|
ι o. Qontinuatie van 't OBrqy voor de Wefclndifcbe Compagnie 9 in date den
ruierden Ittlij 1647.
|
||||||||||||||||||||
|
twintichften Martij leftleden hebben gheprolon-
geert ende vernieuwt voor den tijdt van vijf-en- twintich achter een volgende Jaren, inganck geno- men hebben metten eeriten dach der Maent Ja- nuarij in defen loopenden Jare feithien-hondert feven-en-veertich, ende dat volgens ende binnen de Limiten acnde voornoemde Compagnie gege- ven ende daer op ghevolchde Interpretaticn ,ende voorts op alle alfulcke Poinclen, Articulen, Refo- lutien ende Authorifatien van tijdt tot tijt gedue- rendehetvoorgaende Weft-Indifche Odroy ten reguarde van dien fucceiïïve gevallen, ende voorts volgens de fecreete Refolutien mede in date den twee-en-twintichften Martij voornoemt, den Be- winthebberen vande meerghenoemde Weft-Indi- fche Compagnie ten voorfchreven dage behan- dicht. Ende op dat alle 't geene voorfchreve is, ofte hier vooren aengheroert wort, mach worden achtervolcht ende onderhouden, Ontbieden Wy de Staten, Stadthouders ende Gecommitteerde Raden. Laften ende bevelen voorts den Cantze- ler, Prefident ende Raeden vande Hoven van Ju- ftitie, de Collegien ter Admiraliteyt ,alle Admira- len , Overften, Gouverneurs van Steden ende Plaetfen, alle Ritmeefteren ende Capiteynen te Paerde, te Voet, te Water ende te Lande, mitfga - ders alle Officieren, Jufticieren, ende Ingefetenen defer Landen heurhiernaer te reguleren , fonder hier tegen yet te doen ofte te attenteren ofte ghe- doogen gedaen te worden : Want Wy fulcks ten meeften dienfte vanden Lande ende Ingefetenen van dien bevonden hebben te behooren. Ende op dat dit vaft ende bondieh blijve, hebben Wy defe onfe opene Brieven doen depefcheren in gewoon- Jijcke forme, doen zegelen met onfen grooten Ze- gele, ende becraftigen met onfe Paraphure ende gewoonlijcke Signature van onfen Griffier, inden Hage op den vierden Julij feithien-hondert feven- en-veertich. Wasgeparapheert,jB<wc/W/?,n· On- der ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-ghe- melte Heeren Staten Generael. Gereeckent, Cornelis Mufch. |
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereeniehde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe je- genwoordige fullen werden vertoont, Sa- luyt. DOEN TE WETEN, dat nader overwogen hebbende de gelegentheyt ende conftitutie vande Weft-Indifche Compagnie defer Landen, ende daer neffêns mede lettende dat den welftant der Ingefetcnen van dien principalijck is beftaende inde Navigatie, Handelinge ende Com- mercien,die uyt de felve Landen van allen ouden tijden gedreven, ende van tijdt tot tijde fucceflïve vermeerdert zijn in andere Landen van Europa, Afia, Africa, America, als oock anderfints, mitfga- ders in bchoorlijeke achtinge genomen de confer- vatie ende maintien van het publijcq gheloof ende Contraden, acngegaen met veele ende diverfche Natiën , Rijcken ende Landen in Weit- Indien, Brazil, Nieuw-Nederlant ende andere geweften, als oock de behoudenüTe vande Plaetfen met ex- ceflive adfiftentien ende groote voorforge van de- fen Stact verkregen, ende onder onfe gehoorfaem- heyt ghebracht, ende voorts op den grooten on- dienit, die tot nadeel van alle de Ingefetenen deièr Landen ftaet te verwachten, indien de voorfchreve Compagnie foude werden gediilbl veert, Wyom- me de voorfchreve Ingefetcnen te doen genieten de langh verwachte vruchten der meergenoemde execifive adfiftentien ende voorforge, oock te con- ferveren de Navigatie ende Commercien vande felve, ende oock te verhoeden den voornoemden ondienir,ende alle de voorfchreve Natiën, Rijcken, Landen ende PJaeticn niet te verlaten ende profij- tuerén ten appetijte van hunne Vyanden, ende derifie ende fpot van defen Stact, uyt onfe rechte wetenfehap ende volle macht, het Odtroy vande voorfchreve Compagnie in dato den derden dach der Maent Junio des Jaers feithien - hondert een- en.twintich , met de Ampliatie vanden thienden Junij fefthien-hondert twee-cn-twintich, midtfga- ders vanden dertienden Februari) feithien-hondert drie-en-twintich, fampthet Accort vanden een en twintichiten Junij des felvigen Jaers, den twee en |
||||||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
|
||||||||||||||||||||
|
Placaten vanden viewn^traintichflen Mey feflien~hondert vier-en-mintich,
ende njeertbienden Itrnïj fifibien.bondert twee^tn-dertkh> Waerby njerbodm wert buyten confent
n/ande Wefi - Indifcbe Compagnie Vokh oen te nemen, ooc^ficb in dienfie te begeven omnae Wefi* Indien te warm. |
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereeniehde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe je- genwoordige fullen fienoftehooren lefen, Saluyt. DOENTE W E Τ E N, AI- foo wy feeckerlijck verftaen ende onderrecht zijn, dat eenige Uytheemfche Perfooncn ,jae felfs eeni- ge defer Landen Inwoonderen, hun nietenontiien |
||||||||||||||||||||
|
onfe Onderfaten,endevoornementlijck vele Zee-
varende Luyden defer Landen, te induceren, om- me hen, niet tegenftaende oniè voorige Placaten, ende in vilipendie der felver, te begeven inden dienfte van Uytheemfche, ofte van particuliere In- gefetenen defer Landen, buyten de geo&royeerde Weit - Indifche Compagnie , om met der felfder Sche-
|
||||||||||||||||||||
|
597 Coiieernerende de Weft-Indifche Compagnio. 5 98
|
||||||||||||
|
tegen het O&roy cnde Ampliatie van dien,betoont
fullen worden uyt defe Landen ghedeftineert te wefen naer de Limitcn van 't felfde Oclroy cnde Ampliatie van dien, verbeurt ende geconfifqueert zijn. Laftendcde Offcieren der plaetfe daer de felfde gevonden worden, die in manieren als voo- ren aen te taften, cnde te verkoopen,Mirs dat alle de voor-verhaelde boeten bekeert fullen werden, een derde-part ten behoeve vanden Officier die de calengie doen fal.cen derde-part ten behoeve van- de Weft-Indifche Compagnie, endc het reftcren- de derde-part ten behoeve vanden Acnbrengcr. Ordonneren derhalven alle Officieren endejufti- eieren defer Vereenichde Nederlanden, Mitfgadcrs alle den genen die in onfe, ende der Weft-Indifche Compagnie in Weft-Indien, cnde Limiten van het Octroy ende Ampliatie van dien mogen zijn, hen hier nae te reguleren , ende fonder eenige ooch- luyckinge ofte aiflimularie, op pene by defe onfen Placate geftatueert, tegens de overtreders der fel- ver, met alle rigeur te vervolgen, te deercreren en- dc executeren. Ende ten eynde nicmant hier van hebbc te pretenderen eenige ignorantie, ende defe onfe Ordonnantie al omme pun&uelijcken mach werden achtervolcht, cnde de Contravcnteurs van dien geftraft naer behooren, Ontbieden Wy cnde verfoecken onfen lieven cnde fecr beminden , de Staten, Stadthouderen, Gecommitteerde Raden, ende Gedeputeerde Staten vande Provinciën refpedive van Gelderlandt ende Graeffchap Zut- phen, Hollandt ende Weft-Vrieflaiidt, Zcelandt, Utrecht,Vrieflandt,Over-Yffel, StadtGroenin- gen ende Ommelanden, cnde allen anderen Jufti- eieren ende Officieren, dat fy defe onfe Ordonnan- tie alomme doen verkondigen, uytrocpen endc publiceren, daer men gcwoonlijck is uyt-rocpinge endc publicatie te doen. Laftcn ende bevelen voorts de Raden ter Admiralitcyt, den Advocaten Fifcaels, ende Procureurs Gencraels , cnde allen anderen Officieren, Rechteren endeJufticiercn vandc voorfchreve Vereenichde Landen , Mitfga- dcrs allen Overften, Colonnellen , Admiralen , Vice-Admiralcn, Ritmeefters, Capitcyncn , Offi- cieren cnde Bevclhcbbercn , dcfe onfe Ordonnan- tie cnde Bevelen t'achtervolgen, ende doen achter- volgen , Procederende, e*ndc doende procederen tegens den overtreders van dien , fonder gratie, fa- veur, diiïïmulatic ofte verdrach: Dcwijle wy 't fcl- vc tot dienft cnde welftant der voorfz Landen noo- dich gevonden hebben. Aldus gcdacn endegerc- mveert ter Vergadcringc vande Hooch - ghcmcltc Hccren Staten Gcneracl, in 's Graven-Hagc, den vcerthienden Junij fefthien - hondert twee - cnde- dertich. Was gheparapheert, ι Nkolacs vander Bouchorft,vt- Onder ftont, Ter Ordonnantie vandc Hooch-ghemclte Hccren Staten Gencrael. Ge- teeckent, Corneüs Mufch, Zijnde op 't Spatium gcdruckt het Cachet der felvet Heeren Staten in rooden Waffche. |
||||||||||||
|
Schepen te varen naer Weit - Indien, ende andere
Plaetfen inde Limiten van het Odroy ende Afn- pliatic van dien begrepen : Endc dat vele van onfe Onderdanen fich vervorderen, foodanige verbo- den , endc den Landen hooch-fchadelijcke dien- den aen te nemen , wacr tegen, om alle inconve- nienten cnde fchade voor te komen , noodichlijck ende promptelick dient verfien, ende alle moghc- lijcke ordre gcftclt. S O O I S Τ , dat Wy alle Öndcrfatcn, Inwoonderen cnde Ingefctenen defer Landen, van wat qualiteyt ende conditie die zijn, wel fcherpelijcken hebben gheinterdiceert ende verboden , foo wy interdiceren cnde verbieden by defen, eenigc defer Landen Ingeborenc, Onderda- nen , Ingefctenen , cnde voorncmentlijck Zee-va- rende Luyden, tot foodanige dienden als vooren te verhuyren, ofte aen te nemen : Gelijck wy mede allen onfen Ingeboornen, Onderdanen ende Inge- fctenen defer Landen verbieden, fich, of de hacre op foodanige dienften te verhuyren , ofte te bege- ven , als wy oock ordonneren ende wel fcherpdick belaften midts defen, alle den gecne die hun voor defen op foodanige naer Weft-Indien ,ofte andere Limitcn van het Oitroy ende Ampliatien van dien varende Schepen, inden dienfte van eenige Uyt- heemfche ofte particulieren als vooren , begeven hebben,ende naermaels foude mogen ende willen begeven van iöodanigen dienft en voornemen te defifteren , den felfdcn te verlaten, ende hun ten langhften binnen den tijdt van drie naéftkomen- de Maenden wederom in defe Landen ter plaetfe van haerc refidentic te begeven , op peyiae dat alle overtreders van defen onfen Ordonnantien ende Bevelen, foo wel die eenige onfe Onderfaten tot foodanige dienilen hebben geinduceert, ghehuyrt ofte acngenomen , als oock die hun tot den felven dienft hebben begeven , ten eeuwigen dage uyt dcfe Vcrcenichdc Nederlanden ghebannen, endc alle hacre goederen geconfifqueert, verbeurt ende vervallen fullen zijn , ende by de Officieren vandc refpe&ive Plaetfen haerder refidentie, ofte daer de felfde gelegen cnde gevonden mogen wefen, aen- getaft ende verkocht fullen mogen werden. Dat voorts, foo wel hier te Lande als in Weit - Indien cnde andere Limiten van het Odroy endeAm- pliatic van dien, over al, foodanige overtreders van defe onfe Ordonnantie ghevonden zijnde, ghefay- feert, aengchouden, ende tegens haerc Pcrfoonen ende goederen ghcdecreteert ende gheexecutcert fullen werden de peync ende ftraffc hier vooren ge- itatueert, fonder dat de Ingeboorcn ofte andere Onderdanen defer Landen, inden dienft gheweeft zijnde vande ghco&royeerde Weft-Indifche Com- pagnie, door vcranderinge van woon-plaetfe, ofte andere middelen hoedanich die fouden mogen wefen, vande difpofitievan defen Ρlacate, ende penen daer by geftatueert, bevrijdt fullen worden. Verklaren wy mede en ftatucren by defen, dat alle Schepen, Koopmanfchappen cnde Goederen,die |
||||||||||||
|
1. '/ Placact vanden vïer-en-tw'tntichjhn Mey fefih'ten-hondertvkr-en-ttvimich was gheparapheert, N. vander
Mecr,vt' Endegeteyckeiu,1. vanGoch, |
||||||||||||
|
Ordre
|
||||||||||||
|
Pp
|
||||||||||||
|
599 Placaten-;. 2. Boeck. 3/Tit· 3.Deel. <föo
HET DERDE DEEL.
1. Ördre ende Reglementen vanden veerthienden Mey 1632. ende
wanden wijftkiendenlulij 163 3. Byde HeerenStatenGeneraelderVereenichde
Nederlanden gearrefteert Λ Waer op3 ende rvaer naer alle gemonteerde Schepen uytdefi refpeclive Provinciën, fullen vermogen te waren in feecker gedeelte wandeLimitenwan't Qföroy wande Wefi. Indifche Compagnie, bier nae geexprimeert. ι |
||||||||
|
de felve ghebracht te werden in haer Packhuyièn,
ende datelijck aengeflagen, ende gebeneflcieert tot bate endefchadc vande Veroveraers , ende aen de felve uytgekeert te worden,onder behoorlicke qui- tantie,afgetogende voorfz recognitie endeprovifie van een per Cento voor de Compagnie, blyvendc de judicaturc over de Prinfen aendc Collegicn ter Ad- miralitcy t refpeeïive. VI.
Sullen oock gehouden weien, de Schepen van
de Weil - Indifche Compagnie ontmoetende, te flrijckcn, hare Commiiïien ende Brieven te vertoo- nen, ende fo lange fy by de felve blijven, 't voeren vande Viagge moeten toelaten, fonder dat de felve aenpartofciec! mogen pretenderen inde Prinfen die in haer by vvefen fouden mogen verovert wer- den , ten ware fy door den Admirael, Generacl of Commandeur der felvcr Schepen vande Compa- gnie expreflelijck tot hulpe waren verfocht, in welcken gevalle alle de Prinicn die by de Schepen vande Compagnie ende haer gefamentlijcker hant verovert worden, fullen gelijckelijcken, naer adve- nant de Schepen,equipagien,Montureende Volck verdeelt werden,ende daer en boven uyt haer portie het recht van Sijn Prime/. Excell. ende de Compa- gnie 6 nae ratc dat fy van foodanigc Prinfen fullen komen te profijteren. VII.
Ende in gevalle de Schepen vande Compagnie
op eeniec Plaetten ofte Schepen vanden Vyandt yet wilden exploiteren , ende eenige Commiffie- vaerders daer op de ilach quamen,dic fulcks mede wilde by de hant nemen, foo fullen de ielve Com- miiïie-vaerdcrs moeten afilaen, ende de Schepen vandc Compagnie haer werek onvediindert laten doen, ofte ter contrarie doende, vervallen in een breuck van Schip ende goet te verliefen. VI IL
Sullen oock gehouden zijn op yedcr Schip een
SupraCargo te nemen vande Compagnie, ende in de Cajuyte de koil te gheven, blijvende de Maent- gelden tot laile vande Compagnie. Welcke Supra Cargo alle fectcte ende andere
Refolutien by fal woonen , vande felve, ende van allebefoignes pertinente notitie houden,om t'ha- ren overkomfte daer van nefTens overleveringe ha- rerjournalen bchoorlijck rapportie konnendoen aen die vande Compagnie. X.
Α Ik Schepen komende tot Phamamhucq, ofte op eeni-
ge andere Plaetfen daer de Compagnie hare Garnifocnen ende Regieringe heeft, en fullen niet vermogen eenich Volck , Goederen ofte Gek van daer te voeren f onder fpe~ ciael confent ende Λ'ft'c vande Heer en ghedelegmerde Bc~ wint'
|
||||||||
|
Erilelijck fal niemandt vandc iclve Sche-
pen vermogen te feylen naer de Kuiten van Africa, ^ nochNieu-Nederlandt,oftc elders dacr de Compagnie Negotie foude mogen hebben, om geenderley oorfaceke, ] maer fulJen vermogen te zeylen nae de Kuilen van Brazil: Item, in Wc il-Indien, te wetende Riviere Oronoc- que Weilwacrts langhs de Kuflc van Cartagena, Porto belio, Honduras, Campeche, de Golfo van Mexico, ende de Kuilc van Florida, mitfgadersaJle de Eylanden binnen die Limiten gelegen, omme aldaer den Koningh van Hiipangien , iijne Onder- danen ende Adherentcn aJJc hoililiteyc ende af- breuck te doen, te ff'ater ende te lande. II.
Midts dacr vooren (boven 't recht van Sijn Ex-
cellentie den Heerc PrincC van Orangic compete- rende) aen de Compagnie tot een recognitie beta- lende .\fefiien van 't hondert,ende dat van 't provenu by verkoopinge te procederen, van alle Prinfen die fy op den Vyandt fullen doen, beiuyden ofte be- noorden den Tropicus Cancri, tzyin 'tgaen ofte keeren, ende dat log) wel vande Schepen, Gefchut als ingeladen Goederen , dicfe veroveren fullen, niet uytgeibndert. III.
Ende dat fuyver, fonder af te trecken cenigc on-
koiten van equipagie of anderfints: Ende lal de verkoopinge vande veroverde Schepen, Munitien van Oorloge, met den acnkleven van dien, als oock vande ladinge, door de Compagnie moeten ghe- fchieden, tot koile vande Vcrovcraers. IIII.
De voorfz Schepen fullen oock vermogen Hout
ende Zout te laden, op conditie ende recognite, al- len Ingefetcnen deler Geünieerde Provintien voor defen geaccordeert. =5 V.
Alle Schepen die op defc Conditien inde Limi-
ten van het O&roy haer fullen willen begcven,ful- len albevoorens aerjgevcn ter Kamer vande Weil- Indifchc Compagnie dacr fy uyt varen willen,hare Perfooncn ende Namen der Schcpen,mettemon- ture van dien, ende fuffifante Borge itcllen, dat fy geen Geallieerde ofte Inghefetcnen vande Geüni- eerde Provinciën fullen befchadigen , ende haer ilriclclijck te houden aen de Comrruflie van Sijn Princel. Excell. ende dat fy de Prinfen ofte Goede- ren die fy fullen komen te veroveren ofte in te la- den, onderwegen niet en fullen verminderen , ver- voeren ofte vervremden ,direaelick ofte indirefte- lick, maer alle de felve naer haer vermogen, gbe- trouwelijck ilcllen in handen vande Bewinthcbbe- ren ter Kamer claer fy uytgeyaren zijn, omme by |
||||||||
|
_
|
||||||||
|
6ï é Concernerende de Weit - Indifche Compagnio. 6oz
|
|||||||||||
|
ivinihehberen, Raden of Commandeurs inder tijdt zijn-
de,OP pene van te verbeuren voor ekk Ñ er joon, die fy al- foo/onder confent fulkn overbrengen fes Maenden gagie, 'ghelijck fy aende Compagnie laefi hellen verdient, Ende voor al het geit ofte goederen, boven de verbeurte van al het fehe, noch een boete va?ide halve weerde van dien. XI.
Sulkn oock niet vermogen aldaer te brengen eenige
Hoopmanfcluippen, Kleederen, Koujfens, Schoenen, Hem- den ofte andere behoeften, als oock mede geenige Vivres, het zy natte ofte drooge, om aldaer tot pharnambucq, ofte de Plaetfen daer omtrent te verhandelen, ofte verhopen aen Soldaten ofte Matroofen, opte verbeurte van alle de fehe. XII.
Edoch foofy eenige Vivres overich hadden, ende defel-
ve aldaer wilden laten , fullen die vermogen te prefente- ren aen de Heeren Gedelegueerde Bewinthebberen ofte Raden aldaer zijnde, die de fehe als dan [uilen aennemen ten pr ij f e, alsfy die binnen defe Landen f uilen hebben in- gekocht. XIII.
Sullen oock alle de Schippers ende Matrofen van Com-
mijfie-vaerders, bevrachte, ofte gehuerde Schepen, getijck als die vande Compagnie onderworpen zijn, dejudicature endejuflitie by de Compagnie gheflabi lieert in Phernam- lucq ende andere Plaetfen , over allequeflien ende rnif- dragingen by eenige van hun te doen, gheduerende haer verblijven op de Kuflen aldaer. XIIII. Ende of het gebeurde dat eenige der voorfchreve Sche-
pen , Pri?jfen quanten te veroveren, fullen vermogen die te brengen binnen Pharnambucq, ende de fehe aldaer te verhopen aen de Compagnie, daer van de Penningen in defe Landen haer fullen werden betaelt, over-brengende hehoorlijcke Wiffel-brieven , ofte ander befcheet vande Heeren gedelegueerde Bewinthebberen, ofte Raden aldaer zijnde. XV.
Ende in gevalle fj de veroverde goederen aen de voor-
noemde Heeren Bewinthebberen niet en wilden verho- pen , fullen vermogen de fehe te leveren in handen van- de Compagnie, onder behoorlijcke Recepijfe, om door defel- ve mette eerfie ende feeckerfic gelegentheyt nae defe Lan- den ghefonden te worden, midts betalende voor de vracht vanyeder Kifle Suyckers, defomme van dertich guldens, ende alle andere goederen nae advenant. XVI.
Ende indien de Veroveraers hare Suyckeren ghelevert
heibende aen de Compagnie,begeeren te verajfeureren ofte |
|||||||||||
|
verfeeckeren om naer defe Landengevoert te worden, ful-
len dat vermogen te doen,mits betalende voor een e premi o twaelften hondert, ende dat infpecie vande goederen die alfoo overgefonden fullen worden. XVII. Indien eenige bevrachte ofte ghehuerde Schepen, met
hare inghelaaen goederen op de reyfe gaende naer Phar- nambucq eenige Prijfen quamen te veraveren'fullen daer van aen de Compagnie moeten uytkeeren vijftich ten hon- den, in conformiteyt vande Rejolutie der Negenthiene, in date den vijfden November é 6 3 ô. ende en fullen de felve niet vermogen uyt haren cours te loopen, ofte by te houden. XVIII.
Maer hare goederen gelofi hebbende,fa.lhaer vryflaen
te kruyjfen , midts heblende behoorlijcke Commijjie van Sijn Excel!. den Heere Prime van brangie, ende dat op de Conditien de Cammiffie -vaerders vergunt. '1 Sehe wert mede verfiaen vande Schepen die om Hout ende Zout loopen, ende Commiffie mede nemen. XIX. Indien oock eenige Schepen quamen te veroveren ee-
nige Ñ rinfen, geladen met Olye, nynen, Meel ofte andere Vivres, ende niet geraden vondt daer mede te keeren nae defe Landen , fullen die tmgen in Pharnambucq bren- gen,ende de fehe verhopen aen de Compagnie opjoo rede- lijcke Conditien , alsfy mette Heeren ghedelegueerde Be- winthebberen , ofte Raden aldaer zijnde, fullen konnen accorderen. XX.
Ende fulkn alle voorgaendc Conditien voor defen by
de refpetlive Kameren metycmanden gemaeckt, blijven in haer geJjeclfonder ten aenfenvan dit Reglement jets te pretenderen. XXI.
7 Ende en fullen geen Bcwinthebbers, noch ye-
mant inden Eedt vande Compagnie zijnde,vermo- gen part of deel te hebben in eenige Commiifie- vaerders op den bcut alleen uytgaendc. XXII. Ende dit alles by provifie, tot dat anders fal wer-
den geordonirecrt. Aldus ghedacn ende ghcarreftcert ter Vcrgade-
ringc vande Hoogh-ghemcke Heeren Staten Ge- nerael, in 's Gravcn-Hage, den vijfthienden Julij feithien-hondert drie-endc-dertich. Was ghepa- rapheert , 8 H. van Nyeveen,yt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve . Gbetecckent, Cornelis Mufch. |
|||||||||||
|
't Reglement vanden Jaere fefihien - hondert twee -en- dertich voeght hier by de woorden tot den leilcn Mcy
1633 incluys. 't Sehe heeft hier 't woort Brafil, Ende voecht voorts achter 't woort oorfacckc num. 3. noch onder wat pre-
text fulcks foude mogen gefchicden, 't zy van vervallen te zijn, faulte van Vivres, verfch Water of anderfints, op de penen inden Odtroyc tegens de Contraventeurs van dien geilatucert. Ende voorts in het tweede Artijckel aldaer: Doch fullen de voorfchreve Schepen binnen den geprefigeerden tijdt vanden leilen Mey 163 3 vermogen te fcylen naer Wcit-Indien,te weten de Rivierc Oronocque,&c. als boven Art. 1. In plaets van defe woordenfeght het felve Reglement d'Anno 163 z. twintich van 't hondert, boven alle rech-
ten, waer inne de felve als Prinfen vande Compagnie fullen gekent, ghehouden ende ghctraclecrt worden,ende dat van 't provenu, &c. By 't fehe Reglement was in reguarde van 't Hout, &c. Artijckel 5. ghefiatueert in defer voegen: Maer met
Hout of andere Waren ende Koopmanfchappen hcrwaerts komende, diefy in Weil-Indien ter plaerfc voorfchreve mochten geladen hebben,fullcn daer voorenaende Compagnie betalen vijf-en- twintich van 't hondert, ofte een vierde-part fuyver, tty tgefondert van 't geel Hout, daer van betaelt Pp 3 fal
|
|||||||||||
|
6o3 Placaten-;, a.Boeck. ^.Tit. 5.Deel. 604
fal worden vijfthien van 't hondert als vooren, mits dat fy mede gehouden fullen blijven alle de fcl-
ve ingeladen Waren ofte goederen ghetrouwclijck aende Compagnie te leveren, ter Camere daeriè ingebracht worden,om daer van de verkoopinge te doen, 6. 't Voorfchteve voonge Reglement feght alhier alleenlijck1 het recht vande Compagnie als vooren, naer
rata, &c.
7. Jnplaetfe van dit Artijckel, wert in het elfde en lefle Artijckel van 't voorfz Reglement gefeght.· Eyntelijck ful-
len geen Kameren in 't particulier vermogen buy ten defe eenige andere Conditien aen ycman t te
geven, als die hier vooren gefpecificeert uaen, fonder dat eenich Bewinthebber ofte yemant inden Eedt vande Compagnie zijnde,directelick ofindirectelick gcoorloft fal zijn aende voorfz CommiiTie- vaerders alleenück op de Kaep varende,part of deel te hebben. 8. 't Voorfz Reglement vanden i^Mey 1631. j^asgepara///jeert,S, van Bcaumont,"·
|
|||||||||
|
2. Reglement, op 't open fielten vanden Handel op Ternambmo en lïrafil,
In date den o lanuarij \ 6i 4.
|
|||||||||
|
waerts aen te Schepen in Pernambuco op ghelijc-
ke maniere aengegeven, gheviilteert, gheregiitreert ende geladen fullen moeten worden. Ende hier te Lande gearriveert zijnde, fal men de felve op gc- lijckewijfc inde Magafijnen vande Compagnieop- flaen , ende naer ghedane vifitatie uytlcveren den geenen aen den welcken die gheconfigneert over- komen. Welveritaende, dat noch Bewinthebbe- ren alhier, noch bare Minifters aldaer, fullen ver- mogen eenige leverantie te doen, voor ende al eer de Compagnie wegen haer recht van recognitie ende bedongen Vracht, volkomendijck fal wefen betaelt, op peyne van confifcatie vande goederen die verfwegen of qualijck aengegeven fullen wor- den , ten behoeve vande Compagnie, nevens de gcenige ibo by den Belader in dat ièlve Schip inge- icheept fullen wefen. IIII.
Ende of het gebeurde datte Eygenaers, Facteurs
ofte Commifen , eenige Goederen alfoo van hier aldaer in Pernambuco ghebracht ende ontladen , elders binnen de Limiten voornoemt begeerde te vervoeren ende verhandelen, ibo fullen iy 't felve op ghelijcke manieren inde Schepen vande Com- pagnie vermogen te doen , midts alvooren mette Regierders aldaer , wegen de te betalene Vracht behoorlijck accorderende, met pertinente vcrkla- ringe, werwaerts iy de felve van meeningc zijn te vervoeren, ende fuflifante cautie itellendc, darfè die nergens anders, ofte buyten de voorfz Limiten fullen vervoeren, op verbeurte vande felve goede- ren ende provenue van dien, indien fy ter contra- ricn quamentedoen. Doch geendcrhandcAdmu- nitien en fullen mogen vervoert worden. V.
De goederen, die van hier naer Pernambuco in .
de Schepen vande Compagnie fullen worden over- gevoert, fullen alhier aende Compagnie voor Thol betalen fes ten hondert, naer advenant die alhier verklacrt fullen worden weerdich te zijn, ende die van daer herwaerts worden over-ghefonden, twin- tich ten hondert aldaer in fpecie: Ende indien ye- mant fich in 't waerdecren van fijne goederen qua- mc te mifgrijpen , fal de Compagnie vry ftaen de goederen te aenvaerden , mits een fefte-part meet gevende. VI-
Overde Vrachten vande Goederen die van hier
der-
|
|||||||||
|
I
$jlf^|j| Lle Invvoonders dcfer Geünieerde Pro-
W UI vinticn , Onderdanen van hare Ho: Mo: m^vë a's oock alle Portugefcn, Brafilianen, en- de andere Invvoonders van Brafil, die haer onder de gehooriaemheyt van hare Ho: Mo: ende de Geoclroyeerde Weil- Indifche Compagnie be- geven hebben , ofte naer defen noch begeven mochten, fullen fonder onderfcheyt feifs, ofte door hare Facteurs ofte Commifen, vermogen te hande- len op de Kuilen van Brafil alrecde by de voorfz Compagnie door Godes ghenade bemachticht, ende noch te bemachtigen (als mede de aenleg- gende Landen, daer den Koningh van Hifpangien geen ghebiedt en heeft, ofte oock met andere Lie- den, die d'ondcrhandelingc vande ghemelte Com- pagnie foecken ende ghedoogen) met allerhande Koopmanfchappen , uytghenomen drooge ende natte Vivres, ende allerhande Admunitie, ende van daer wederom op defe Landen, met allcrlcy foorte van Koopmanfchappen die van hier dcr- vvaerts, ende van daer hervvaerts worden gebrochr, uytgenomcn Pernambucx ende ander verrT-hout. Welcken handel ofte contradatie de Compagnie gheheel aen haer fel ven rcferveert, ende dat op de volgende Conditien. II.-
Dat alle goederen van hier derwaerts gaende,
ende van daer herwaerts kommendc, fullen moe- ten ghebracht worden met Schepen vande voor- feydc Compagnie ende anders niet, ende dat op behoorlijcke Vracht ende averijen hier naer te fpe- cificeren. III.
Dat alle uytgaende Goederen alhier te laden, by
de Eygenaers ofte hare Facteurs fullen aengegeven worden inde refpecu've Kameren, ende in hare Ma- gaiijnen gebracht, om aldaer door Commiifarifen vande Compagnie ghevifitecrt, ende by der fel ver ordre onder bchoorlijck cognofcement in des Compagnies cygen ofte bevrachte Schepen inghe- laden ende in Brafil inde Haven van Olinda de Pernambuco in 't publijcq Magailjn weder onrla- den, ende naer gedaen tcveuu door Commiiïarifen gelevert re worden aen foodanich Perfoon of Pcr- foonen,dcn welcken de felve door de Beladers van dien gheconfigneert ende toegefonden fullen we- fen. Gelijck mede alle Goederen van daer her- |
|||||||||
|
óo5 Concernerende de Weit - Indifche Cotxjpagnio. 606
|
||||||||
|
derwaerts gaen, fullen de Eygenaers ofte haere
f a&eursalvooreiihier te Lande mette Compagnie accorderen naer de waerdye ende ghelegentheyt vande Goederen , endedefelve Vracht aldaer be- talen in Gelde ofte Suyckeren, tot fulcken prijfe als de fclve daer inder tijdt waerdich fullen wefen, tot keure vande Beladers: Maer van Gelden, die derwaerts gefonden worden, fullen alleen betalen twee ten hondert. VIL
De goederen die van Pernambuco herwaerts kommen, fullen voor Vracht ende ordinaris averije betalen voor ycder Vat ofte Totjnelado feftich gul- dens, te reeckencn vieren-vijftich Aroben fuy ver Suyckeren voor een Tonnclado, ende alle andere Waren te reduceren naer advenanr. VIII.
Ende op dat alles met goede ordre mach ghe- fchieden,fullen de goederen foo van hier derwaerts ghefonden,als die van daer herwaerts fullen kom- men, geloft ende gheley t worden inde Magafijnen vande Compagnie, om de felve, naer dat de Rech- ten , Vrachten ende ongelden behoorlijck fullen fcijn betaelt, ghelevert te worden in handen vande geene, die volgens de cognofcementen daer toe ge- rechtight fullen zijn. IX,
Ende op dat een yeder wel gherijft werde, foo fullen de geene die eenige goederen willen af- fchepen, haer in tijdts aen geven aende refpeöive Kamcren daerfy deafladingewillen doen, ende fullen by de felve met bequame ruymte in haer Schepen , oock met een ofte meer Schepen naer den eyfch prompteiick worden voorfien, 't zy inde felve Kameren ofte andere daer de Schépeh vaer- dichzijn. Welverftaende dat alle de goederen, foo gaende als komende, fullen werden behoor- lijck verklaert, ende gebracht in 't Magafijn vande Compagnie, om aldaer geregiftreert, ende naer ge- levert cognofcement, ghefcheept te worden, Op pene van confifcatie als vooren, tot profijte vande Compagnie. X.
Voorts indien eenige Perfoonen ofte Familien haer naer Brafil fouden willen tranfporteren met- ter woonftee , om haer aldaer te gheneeren met Koophandel, Handt-wercken ende cerlijcke Am- bachten , bouwen van Ingenios , Landt-neeringe ende diergelijcke, 't zy met haer induftrie ende ge- leertheyt in qualité'als Medecijnen, Chirurgijnen, Apoteeckers, Schoolmeefters ende anders, alle foodanige fullen by de Compagnie paiTagie-vry, doch op haer eygen rnondt-koften over- ghevoert worden, midts datfe hier te Lande goet getuyge- nifle brengen van haeren deuchdelijcken Handel ende Wandel, ende aenwijfinge doen waer mede fy haer aldaer willen ende konnen erneren , ende haer verbinden drie Jaeren aldaer te continueren, ende voor de expiratie van dien tijt, fonder confent vande Regeerders aldaer niet te vertrecken. XI.
Ende foo yemant in dienfte vande Compagnie daer te Lande zijnde, fijn dienft van drie Jaeren |
||||||||
|
volbracht hebbende, ontHagen begeert te weien,
fal 't felve by den Raedt mogen verfoecken, ende gheobtineert hebbende, aldaer mogen blijven woo- nen als Burger, ende ghelijcke vryheyt van handel ende Neeringe,als vooren verhaelt, genieten. XII.
Eyndclijck fal de Compagnie goede ordre itel-
len , dat niemandt vande Inwoonders daer te Lande in fijnconfeientie werde befwaert, midts dat hy hem ilil drage, ende geen publijck fchan- dael , 't zy met woorden ofte wereken en geve, maer verforgen dat alle ende een yeder in Borger- lijeke rufte werde onderhouden. Tot wekken eynde alrccdc eenen Poütijcquen Raedt is inghe- ftelt, ende fal men t'fijner tijdt Magiilraten naer de forme van Regieringc daer te Lande noodich ordonneren. XIII.
Endealfoorcdelickendebillick is,datte geene
die met haer middelen defc Compagnie hebben helpen oprichten ,ende noch dagelijcks maintene- ren, boven andere in dien Handel ghebeneficieert worden, foo fullen by provjfie de geene die in defe Compagnie participeren, ofte andere in haren Name, Jacrlijckstwee-mael (het gaen ende kee* ren voor een voyagic ghereeckent) in foo veel car- gafoens als fy van hier derwaerts feynden, ende van ginder herwaerts laten kommen, voor ghelijc- ke fomrae als fy in Capitael voor haer eygen reec- keninge op de Boecken vande Compagnie fes Maenden te vooren bekent hebben gheftacn, in 't gaen, ende infgelijcks, indien fy noch bekent blij- ven in 't kommen, van Tollen aende Compagnie t'elcken reyfe vijf ten hondert minder betalen, als andere, die buyten de Compagnie zijn, blijvende 't geene de felve goederen meer louden mogen bedragen, fubjeö: als alle andere goederen, Met dien verftande , datte Participanten de voorichre- ve vryicheyt alleen fullen mogen ghenieten inde goederen ende cargafocnen, foo van hier derwaerts, ende van daer herwaerts ghefonden ende komen fullen, ende derhalvcn ghehouden wefen de Re- cognitie van Handel binnen de Limiten uyt de eene plaets op d'ander vallende, gclijck alle andere te voldoen ende betalen , op de peynen tegen de Contraventeurs van dien gcftatueert,ofte noch al- daer te ftatueren. XÏIII.
Ende op dat een yderhicr van wetenfehap mach
bekommen, Soo hebben haere Ho: Mo: 't felve by openbaren Biljetten , foo hier, als ginder laten notificeren, waer nae een yeder hem fal hebben te reguleren. Aldus ghedaen ende ghearrefteert ter Vergade-
ringe vande.Hooch-ghemelte Hecren Staten Ge- nerael, inden Hage, den negenden Januarijfe- fthien-hondert vier-ende-dertieh. Was ghepara- pheert, S. v. Haerfolte ,"· Onder ftondt, Ter Or- donnantie vande fclve. Geteeckent, Comelis Mufch. Zijnde op 't fpatium ghedruckt het Cachet vande Hooch-gemelte Hceren Staten Generael, in roo* den Waifche, |
||||||||
|
3, Nadei
|
||||||||
|
Placaten· 2.Boeck. j.Tit. 3. Deel.
|
||||||||||||
|
6θ7
|
||||||||||||
|
60%
|
||||||||||||
|
Nader Ordre ende Reglementen, van de Ho: Mo: Heer en Staten
Gener oei der Vereenkbde Nederlanden 9gearrefieert by advijs ende deliberatie wande Bewtnt-
hehberen wande Generalegheoffroyeerde WeB-lndifcbe Compagnie, ter Vergaderinge wande Negenthiene, "ppaer nae alle ende eenjeder derlngefitenen wande Geünieerde Proyintien fullen wermogen te balen Hota, Tabacq, Cattoen f ende allerhande Waren ende Koopmanfchappen, wallende infeeckgre gedeelte wande Limiten wan 't OSIroy der woornoemde Compagnie hier na geexprimeert. In date den 6 lanmrij \6^yen\6 Otïober \ 63 y. |
||||||||||||
|
Compagnie ter Kamere daerfe uyt-ghevaren zijn,'
fullen betalen thien ten hondert van allerhande Stockvifch-hout, Rootverf-houtende Campefche- hout, van Letter - hout, feven ende een half ten hondert, van Pock-hout, ende geel-hout vijf ten hondert, van Tabacq, Cattoen, Huyden ende alle andere Koopmanfchappen ende Vruchten die in Weil-Indien vallen , al waren die verhandelt acht ten hondert, alles in fpecie of in gelde tot keure van de Compagnie. VII.
Weiverflaende dat de Compagnie het Hout,
Koopmanfchappen, GewaiTen, Vruchten, &c. val- lende ter plaetfe daer de Hvc hare Forten heeft, aen haer behoudt. VIII.
Ende fullen ghelijcke recognitie betalen alle
vreemde endeuythcemfche de voorfchreve Waren met eygen ghehuyrde of bevrachte Schepen van defe Landen inbrengende, 't zy die a droiture ko- men, ofte dat fy in andere Landen haer lail moch- ten gebroocken hebben, uyt wat oorfaecke fulcks oock ibude mogen zijn gefchiet. I X.
Welcke fullen moeten loilèn ten overftaen van-
de Gecommitteerde uytte refpedtive Kameren, ende de recognitie in fpecie van goederen be- talen . X.z
Ende op dat alles getrouwelijck naer-gekomen
werde, fullen alle de Schippers, de Schepen uyt dcie Landen in Weit - Indien varende, voor haer vertreck belooven, dat fy met de voorfchreve Schepen ende Ladinge hier te Lande wederom ko- men fullen, onder verbandt van hare Schepen en- de goederen. XI.
Sullen oock geen goederen uyt haere Schepen
mogen lichten, als nae datiè aende Kamer daerfe in komen ende haer lail breecken fich hebben acn- gegeven, ende der felver confent bekomen om te mogen loilen. XII.
Ende referveren aen ons d'interpretatie vande
voorgaende Articulen , voor foo veel daer eenige duyiterheyt in mochte worden bevonden. XIII. Ende op dat een yeder hier van kennhTe ende
wetenfehap mach bckomen,hebben haer Ho. Mo. 't feWe by aenplackinge al-omme daer 't behoort doen notificeren. Aldus ghedacn ende ghearreileert ter Verga-
deringe vande Hooch-ghemelte Heeren Staten Generael,
|
||||||||||||
|
I.
ι Erilelick, fullen de Schepen der voorichre-
i vc Inghefetenen vermogen te zeylcn nacr WeiMndien: Te weten, de Riviere Ora- nocque, Weil-waerts Janghs de Kuite van Carta- gena, Porto bello, Honduras, Campefche de Golfb van Mexico, ende de Kuil van Florida, mitfgaders alle die Eylanden binnen die Limiten ghelegen, maer en fullen om geenderley oorfaecken vermo- gen te varen nae de Kuil van Africa nojch Nieuw- Nederlant, oft elders daer de gemeke Compagnie Negotie heeft. II.
De Schepen willende varen nae de bovcn-ver-
haelde gbepermitteerde Plaetfcn , fullen verficn moeten worden met Comrhiilie ende ichriftelijc- ke Authorifatie vande Kamer der meer-genoemde Compagnie , ter plaetfe daer de voorfz Schepen uytgeruil ende gcequipeert werden. III.
Ende ghehouden zijn op te nemen een Super
Carga, de welcke fijn Tafel ende plaetfe hebben fal inde Cajuyt tot lail van 't Schip ende Reeders van dien, nenens andere die aldaer by de Schipper oft Reeders geordonneert zijn, ende lal de voorfchreve Super Carga met alle refpedl ende redelijckheyt bejegent worden, blijvende fijne Maent-gelden tot Jaile vande Compagnie. IIII.
Doch vande Schepen alleen om Zont varende,
fullen in plactic van dien den Schipper, Stierman, ende Hoochbootfman, met eenige hare principale Reeders by ware woorden refpeclivclijck belooven, in plaetfe van Eede die iy t'allen tijde (des veriöcht zijnde) ghehouden blijven te doen, dat iy perfect Journacl fullen houden ende doen houden van haer reyfe, ende waer iy fullen gevaren hebben, wat iy ingeladen ende gehandclthebben, ende de fclve Journalen ofte autentijeque Copycn van dien tot haren koile t'haerder wederkomile aende Com- pagnie moeten overleveren. V.
Ende ial de Schipper, als oock fijne Reeders ipe-
cialijck belooven dat fy boven de Convoyen van alle haer ingeladen of gehandelde goederen, de na- volgende recognitien trouwelijck betalen fullen, ten miniten namptiferen in handen vande Com- pagnie,voor endeal ecriyfuilen beginnen te loiTen, op peync van haer vryheyt te verbeuren, als inden Oétroye Articulo primo. VI.
Welcke Schepen behalven het recht van Con-
voy ende Licent 1 van wegen het Landt de Compagnie -vergunt, daer-en-boven dien onvermindert aende |
||||||||||||
|
óo? Concemerende de Weft-Indifche Compagnie. 6\o
Generael, inden Hage den feilhienden Ocïober j den Griflicr. Geteeckent, G. van Aernhem. Zijn-
fcithien - hondert feven - ende - dertich, Was de op 't fpatium ghedruckt het Cachet der felver eheparaphecrt, C. Terefieyn, n' Onder ftondt, Hooclvgemelte Heeren Staten Generael, in roo- Ter Ordonnantie vande felve. In abfentie van- den Waflche. i. 't Reglement vanden Jare ι 6 3 "5. feght alhier in plaets van de woorden in't Curfijf ghedruckt: ten behoeve
van het Landt, daer-en-boven, &c.
^. Is voorts het thiendejrtijckelin het felve Reglement geconcheert gheweefl in defe woorden .· Maer met haer eygen uytheemfche Schepen a droifture komende, fonder Lalt ghebroocken te hebben, en fullen
niet betalen. Ende verders geen veranderinge gevallen,maer fimpelick gerenoveert,dan wasgeparapheert,
Α. Ρ loos,vt· Ende geteyekent, Cornelis Mufch.
|
||||||||||||
|
4. Reglement. 'Bj de WeflAndifche Qompagnie ter Fergaderinge vande
Negentknejnet approbatie wande Ho: Mo: Heeren Staten Generael, over heto^enfleümwan
den Handel op Brafiï yrovifioneelgearrefieert, In date den io April 1658. |
||||||||||||
|
II.
Egeen Bewinthebberen,Item geen dienaren die
in Brazil in Eedt, dienitendc gagie vande Com- pagnie zijn, fullen aldaer vermogen part ofte deel te hebben in eenigc particuliere Negotie over Zee» verpachtinge van Generale Middelen of lmpoft,di- re&elick ofindiredelick. 111.
Alle uytgaendc Goederen alhier te laden by de
Eygenacrs ofte hare Fa&oors, fullen aengegevcn worden indcrcfpeelivervameren ende in hare Ma- gafijnen gebracht, om aldaer door CommiiTarifen vande Compagnie gevifiteert, ende by der felver ordre,ondcr behoorlick cognofiement, in des Com- pagnies eygen ofte bevrachte Schepen , op behoor- lijck vracht ende avarie hier nae te fpecificeren, ingela- den, ende in Brazil inde Haven van Olinda de Par- nambuco, in 't.publijcq Magazijn weder ontladen, ende naer gcdaen revenu, door Commiilarifen ge- levert te worden aen. foodanich Perlbon of Pcrfoo- neiv, de wclcke de felve door de Beladers van dien geconfigncert ende toegcfonden fullen wefen, ofte volgens de cognofcemente daer toe gherechticht fullen zijn. IIII.
Gclijck mede alle Goederen van daer herwaerts
aen te Schepen , in Parnambuco op gelijckc ma- niere aengegevcn, gevifiteert, geregiftreert éndc geladen fullen moeten worden. V.
Ende hier te Lande gearriveert zijnde , fal men
de felve op gelijcke wijfe inde Magafijnen vande Compagnie opflaen, ende naer gedane vifitatic uy t leveren den geencn aen den welcken die geconüg- neert overkomen. VI.
Welvcrftaende, dat noch Bewinthebbcren al-
hier , noch haere Minifters aldaer , fullen vermo- gen ecnige leverantie te doen, voor ende al eer de Compagnie wegen haer recht van recognitie ende bedongen vracht volkomentlijckcn fal we- fen betaelt, op peyne van confifcatie vande Goe- deren , ende het Pack ofte Packen daer inne dievcr- fwegen ofte qualijck aenghegheven Goederen ful- len werden bevonden, ten behoeve vande Com- pagnie. Qjj Ende
|
||||||||||||
|
Ij1^^^ E Staten Generael der Vereenighde Nederlan-
I Wjm\ den , door-gefien ende overwogen hellende het % \3jJ~ Accoort ende Ver dr ach hier nae ghcinfereert, &^££&* fjeföen nae voorwende deliberatie goet gevon- den ende verflaen, 'tfeffde midts defen te approberen ende ratificeren nae fijne forme ende inhout, fulcks het fehe Accoort ende Verdrach leydt op approbatie vande Hoogh Mogende Heeren Staten Generael der Veree- nighde Nederlanden ,provifwnelijck befiooten by Be wint- hebberen vande Generale Geoclroyeerde Wefl - Indifche Compagriie, ter Ver gade ringe van de Ν e gent ie ne, over het openen ende νη-feilen vanden handel ende Negotie op de Stadt Olinda de Parnambuco, ende Kuflen van Brazil. |
||||||||||||
|
I.
Alle ïnwoonders dcfer Geünieerde Provintien,
Onderdanen van hare wclgemelte Ho. Mo. Parti- cipanten zijnde , of die 't recht van Negotie daer van verkregen hebben > fullen vermogen pro rate, ende naer proportie van haer Capitael Jaerlijcks eens (het gaen ende komen voor een voyagie ge- reeckent) te handelen felfs ofte door hare Fadoors ende Commifen, op de Kuile van Brazil al gerects by de gemclte Compagnie door Godesghenade bemachticht,oftc noch te bemachtigen, als mede op de aenleggende Landen daer den Koningh van Spangicn geen gebiedt en heeft, ende andere Luy- den die de felve handelinge foecken ende gedoo- gen, alderhande Koopmanschappen van hier der- waerts, ende van daer herwaerts ,uytgeibndert de Neger-handel, Ammunitie van Oorloch ende Bra- zilic-hout, welcke de Compagnie met uytfluytin- ge van alle andere in 't gheheel aen haer refer- veert. Ende ten reguarde de Portugefen ende de SSIS· d'Ingenhos ende andere Ingefetcnen van Bra- zil , hare Middelen die fyrluyden tot onderhouden van hare Suycker-Molens, Riet-velden, Coralen, ende anderfints hebben te employeren, niet toe en laet foo notabele Capitalen inde Compagnie te hc- rideren, als fyluyden hebben te verhandelen, fullen lyluyden, hoewel geen Participanten zijn, mede vermogen van Brazil herwaerts, ende vanhier der- waerts te handelen , ter waerdye vande goederen diefy herwaerts fenden fullen, midts verklarende dat de felve haer eygen goederen zijn. |
||||||||||||
|
1,1
|
||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||
|
=======
|
||||||||||||||||||
|
Placateo->. 2. Boeck. j. Tit, $. Deel.
|
||||||||||||||||||
|
6ιι
|
||||||||||||||||||
|
6n
|
||||||||||||||||||
|
af fchepen, haer in tijts fullen aengeven, ende leveren in
de Packhuyfen der Kameren wekkers beurt e is een Schip af te laden, met dien verflande, dat foo defelve foude moeten hare Goederen van d'een Kamer in iander ter ladinge brengen, de affchepende Camers de onkoflen van de lichters tot aen Scheeps-boort fullen dragen, ghelijck fy mede fullen dragen de onkoflen om de retouren te leve- ren inde refpeclive Kameren , daer onder die t'Huys hooren. XIII.
Alle welcke Schepen in Brazil ontlofl ende weder gela-
den zijnde, fullen moeten inkomen ter Kamer e vande welcke fy bevracht ofte uytqevaren zijn. XIIII. Voorts indien eenige Perfoonen of Familien
oock geen Participanten zijnde , haer metter woon nae Brazil foude willen tranfporteren, om hun aldaer te gheneeren met Koophandel, Handt-wercken, en ecrlijck Ambacht , Bouwen van Ingenhos, Landt-neeringen ende dierghelijcke , 't zy met haer induitric ende geleertheyt, van wat qualiteyt die oock mocht zijn, alle de iöodanigen iullen by de Compagnie , met de behoeften tot haeren profef fie noodich, op recognitie als vooren, ende haer cy- gen kollen ovcr-ghevoert worden, midts dat fy aenwijiinge doen waer mede fy aldaer haer meynen te geneeren. XV.
Ende foo yemandt in dienfte vande Compagnie
daer te Lande zijnde, fijnen dienit conform denArti- culs-Br'iefop den wekken hy overgegaen is, volbracht hebbende, ontilagen begeert te wefen, fal 't felve byden Raedt mogen verfoecken, ende aldaer mo- gen blijven woonen als Borger. XVI.
Eyndelijck ial de Compagnie goede ordre Hel-
len , dat niemandt vande Inwoonderen aldacr te Lande in fijne confeientie werde befwaert, midts dat hy hem itil drage , ende geen publijck fchan- dael, 't zy met woorden of wereken en geve, en- de veribrge dat alle ende een yeder in Borgerlijcke rufte werde onderhouden : Tot welcken eynde al- reedc eene politijcquen Raedt is ingheftelt, ende fullen van tijdt tot tijdt Magiftraten naer de forme van Rigieringe daer te Lande noodichgeordonneert worden. XVII.
Ende op dat een yder hier van wetenfehap mach
bekornen,y«//i7zhaer Ho. Mo. 't felve by ainxielbo hier als in Brazil laten notificeren, waer na een yder hem ial hebben te reguleren. Aldus ghedaen, geapprobeert ende geratificeert
ter Vergaderinge vande Hooch-ghemelte Staten, Generael, den 29 April 1638. Was geparapheerr, A. Ploos van Amflel,vt' Onder ftont, Ter Ordonnan- tie vande felve. Geteeckent, Cornelis Mufch. Zijn- de op 't fpatium gedruckt het Cachet vande felve Heeren Staten, in rooden WafTche. |
||||||||||||||||||
|
VIL
|
||||||||||||||||||
|
Ende of het gebeurde dat d'Eygenaers, Facteurs
ofte Commifen , eenige Goederen alfoo van hier in Parnambuco gebracht ende ontladen,elders bin- nen de Limiten voornoemt begeerde te vervoeren ende te verhandelen, foo fullen fy 't felve op gelijc- ke maniere inde Schepen vande Compagnie ver- mogen te doen, mitsalvoorens met de Regeerders aJdaer wegen de te betalene vracht behoorlijcken accorderende , met pertinente verklaringe wer- waerts fy de felve van meeninge zijn te vervoeren, ende fumfante cautie Hellende datfe die nergens anders of buyten de voorfz Limiten iullen vervoe- ren , op de verbeurte vande felve Goederen, ende provenu van dien indien fy ter contrarie quamen te doen , doch geenderhande Ammunitie en fal mogen vervoert worden. vin.
Alle de Goederen die van hier nae Parnambuco
inde Schepen vande Compagnie fullen worden overgevoert, fullen alhier aende Compagnie voor Tol betalen tien ten hondert, nae advenant die al- hier verklaert fullen worden waerdich te zijn, ende die van daer herwaerts worden ovcrgciönden twin- tich van 't hondert aldaer in fpecie ofte gelde,tot keure vande Compagnie, blijvende tachtigh voor den Eygenaer, ende daer-en-boven hier te Lande een groote van yeder pont Suycker van alk foorten. IX.
. Ende indien yemandt fich in 't waerderen van fijne Goederen quame te miigrijpen, fal de Com- pagnie vry Itaen de goederen te aenvaerden, mits een ièile-part meer gevende. X.
Over de vrachten vande goederen die van hier
derwaerts gaen, fullen de Eygenacrs ofte Facteurs alvooren hier te Lande met de Compagnie accor- deren naer de waerdye ende ghelegentheyt vande Goederen, ende de ielve vracht ende averije betalen aldaer in gelde ofte Suyckeren, tot fulcken prijfe als de felve daer inder tijdt waerdich fullen wcfen, tot keure vande Beladers: Maer van gelden die derwaerts ghcfonden fullen worden, fullen alleen betalen drie ten hondert voor recognitie, ende twee ten hondert voor vracht ende avarije, op verbeurte van het felve geit aende Compagnie. ■ XI.
De goederen die van Parnambuco herwaerts
komen, fullen voor vracht ende ordinaris avarije betalen voor yeder Vat ofte Tonnelado honden en thien guldens, te reeckenen vier-en-vijftich Aroben fuy ver Suyckeren voor een Tonnelado, ende alle andere Waren te reduceren nae advenant. XII.
Ende op dat een yeder wel gerieft werde in 't ver f en-
den van fijne Goederen, ende de Kamer en in haer gerech- tigheden ongeprejudicieert blijven. Soo is goet gevonden met fucceflive beurten bequame Schepen aen te doen leg· gen,üende wckke die geern die eenige Goederen willen |
||||||||||||||||||
|
ΎΛΕ goetwillige Lefergelieve hier op nae tefien het Reglement vanden }are feflhien-hondert vier-en-dertkh, hier
boven onder Numero %. gedruckt. 't Gunt inden Reglemente vandenJare feflhien-hondert acht-en-dertich in 't Curfijf is gefield isby innovatie en Ampüatie doe by gekomen. |
||||||||||||||||||
|
5. Regie-
|
||||||||||||||||||
|
6iy Concernerende de Weft Jndifche Compagnie. 614
5. Reglement op 't fehe fubjeïl. In date den tbienden\ Aagufïifejihïen<* bondert acht-en - rvemicb.
|
||||||||
|
nochtans de voorfz taux,alhier gemaeckt,endeden
cours van 't geit, mede alhier loopende. VIII. Vande Gelden, 't zy goude ofte filvere Speciën,,
en lal niet betaelt worden. IX.
Doch in ghcvalle de Compagnie felfs met het
voorfz Schip begeerde ecnige Soldaten of vrye Luyden , oock Vivres of andere goederen te ièn- den, fullen de particuliere Negotianten , naer pro- portie van het felfdc Schip, tot het vijfdiicndc part van hare groote, gehouden wefen de felve in te ne- men, te weten de voorfz Soldaten ende vryc Luy- den tegen feven ftuy vers daechs voor hare mont- koilen, ende de voorfz Vivres of andere goederen vry , fondereenige vracht of andere belailingein Brazil uyt te leveren, volgens het Cognofcement, by de Schippers geteeckent, X.
De voorfz particuliere uytgcloopen wefende,ful-
len hare reyfe moeten nemen a droi&ure naer het Recifledc Parnambuco,fondercenige andere Plaet- fen of Havenen , 't zy onderwegen, ofte opte Ku- ilen van Brazil, te mogen aendoen. XI.
Uytghcibndert alleen dat de geene die fulcks
verfoecken, by expreife Acle fal worden toegeilacn uyt de Eylanden naer het RccifTê te mogen varen, ende van daer Spacnfche Wijnen of Olyen ,( fon- der cenige andere Waren) mede te brengen, onder gelijcke recognitie,als hier boven ghcfeytis , doch in fpecie te betalen,fao het de Compagnie mochtc believen. XII.
De voorfz Particuliere komende voor het Re-
ciffc, fullen ghehouden wefen fich tcrilont aende Prefident ende Raden vande Hooge Rcgicrin ge al- daer aen te geven, ende hare mede-gebrachte goe- deren ten overilaen vande fclvc,ofte die fy daer toe fullen gelieven te committeren,inde Packhuyicn vande Compagnie te lolTcn. XIII.
Van gelijcken ordre te ftellen, dat debovcn-ge-
meldc Recognitie , volgens de taux hier te Lande ghemaeckt, promptcliek worde voldaen ende betaelt. XIIII.
't Welcke gefchiet zijnde, fullen de voorfz par-
ticuliere vermogen hare goederen naer hun te ne- men, ende de felve alornme te Lande-waert in Bra- fil, voor foo verre het diftrift vande voorfz Com- pagnie fich is ftreekende, te verhandelen, fonder eenige andere befwaerniife, als by de Inwoonderen felfs aireede mochre betaelt worden. XV
,De voorfz particulicre'Schippers ontladen weibn-
de , fullen vermogen fichterftont wederom her- waerts te laten bevrachten, op foodanige Kamer als fy fullen goet vinden , ende op Vracht in nemen Suyckercn, Cattoen, Indigo, Tabacq, Gengiber en- de andere Waren aldaer vallende, Qjq % Mits
|
||||||||
|
E Staten Gcnerael der Vereeniehde Ne-
derlanden , door gefien ende overwogen hebbende het nieuw Reglement op Bra- zil, hier naer volgende van woorde te woorde ghe- infereert, hebben naer voorgaende deliberatie goet gevonden ende verilaen, 't felve mits defen te ap- proberen ende ratificeren naer fyne forme ende in- hout, fulcx hctleyt, op onfc approbatie provifio- nclick beflotcn by de Bewinthebberen vande Ge- nerale Geoclroyeerde Weil-Indifche Compagnie, ter Vergaderinge vande Negentiene , noopende den Handel ende Negotie op Brazil voornoemt. I.
Alle Inwoonders defer Geünieerde Provintien,
Onderdanen van haere Hoogh Mogende, fullen vermogen met hate eygene oft bevrachte Schepen by proviiie,ende voor den tijdt van twaelf eerftco- mendc Maenden , te varen ende te Negotieren naer ende op de Cufte van Brazijl, ende tot dien eyndc van hier derwaerts, ende van daer herwaerts te brengen alderhande Goederen, Waren ende Koopmanfchappen,uyt-gefondert Amunitie van Oorloch ende Brazilien-hout, welcke twee Spe- ciën de Compagnie aen haer behout, Ende dat op de conditien ende ordre hier naer volgende. 11.
De voorfz particuliere Negotianten willende een
Schip aenleggen, fullen gehouden zijn 't felve aen de Camer vande Weit-Indiiche Compagnie, ter plaetfe daer fy begeeren uy t te varen, te kennen te geven , als mede de groote, monturc, ende Man- ninge van het voorfz Schip, ende behoorlicke A&e van pcrmiiïie of confent te lichten. III.
In hetvoorfchreve Schip en fullen geene goede-
ren mogen worden geladen, als ten overilaen van- de Bewinthebbcrcn,ofte der felver Gecommitteer- de, ende ten zy de felve alvoorens in hetPackhuys vande Compagnie wefende ghebracht, oock met het merek vande voorfz Compagnie lullen wefen geteyekent. UIL
Van alle welcke goederen behoorlijcke Facïure
fal worden gemaeckt,ende by den Schipper onder- teeckent, om te ghelijck ende neffens de felve aen den Prefident ende Racdcn vande Hooge Re- gieringe in Brazil geiönden te worden. V.
De voorfz goederen fullen mede getaxcert ofte
in prijs aengegeven moeten worden, om daer van den Tol of Recognitie te betalen,fulcx als tot noch toe gebruyckelick is geweeft. VI.
Ende dat foo wel vande Vivres , die totvidlua-
Iieringe van 't Scheeps-vokk worden mede gheno- men, als alle andere Waren ende Koopmanfchap- pen, geen uytgefondert. VII.
Welcke Recognitie voortaen niet en fal betaelt
worden hier te Lande, maer in Brazil, volgende |
||||||||
|
6x5
|
Placaten-'. 2. Boeck.
|
' 6\6
ke fouden mogen begaen worden , ofte ten op-
fiehte vande Perfoonen , die daer aen fchuldich zijn, ofte ten opfichte vande Goederen ende vvaer- de der felver, niet even fwaer konnen ghereeckenc worden, fal den confifcatie in dien deele, hier voo- ren generalick gheftelt, geregulecrt worden in dier voegen als hier naer volcht. Te weten , foo de fraude of contraventie is gepleecht byde Bevrach- ters ofte Inladers, dat de felve fullen verbeuren alle hare ingeicheepte goederen ende Scheéps portien, ioofe eenige daer in hebben. Ende by aldien de Reeders de voodchreve fraude ofte contraventie mochten begaen hebben , dat alle hare parten Scheeps fullen worden geconfifqueert. Ende den Schipper komende te frauderen ofte contravenic- ren, dat de felve fal verbeuren zijn ghefloocken in- geladen Goederen, Gagie ende Scheeps-portie, en- de dacr-en-boven noch arbitralijck ende naerexi- gentie van faecken worden geftraft. Maer by den Coopman of Bevrachter, fbnder kenniiïe vanden Schipper, eenige Waren of Coopmanfehappen ver- fteecken of verborgen wefende onder andere Goe- deren, die foofwareη recht aende Compagnie niet fchuldich zijn, als de voorfchreve ondergefteecken of verborgen Goederen, ende de Schipper de felve Goederen alfoo uyt des Compagnies Packhuys inghenomen hebbende, ibndcr van 't voorfchreve onderftcecken of verborgen goet te weten, fal daer over niet ftrafbaer wefen, Maer den vöorfchre- ven Koopman fal verbeuren alle fijne ingefcheep- te goederen, ende oock fijne Scheeps-parten , foo hy daer in eenige heeft. Doch in gevalle de Schip- per mochte gefraudcert ofte gecontravenieert heb- ben, met kenniiïe ofte voor reeckeninge vande ge- heele Reederyc, fal daer door niet alleen verbeuren fijne Maent-geldcn ende ghefloocken Goederen, maer fullen oock geconfifqueert worden het Schip met de ingheladen Goederen, de voorfchreve Rce- derije toc-bchoorende. Ende wat aengaet dé Bootfgcfellcn of Matroofen, foo wanneer fyluyden buytcn ordre of laft vanden Schipper in 't laden of IoiTen vande Goederen, ofte anderfints, eenige fraude ofte contraventie komen te doen , de felvé fullen verbeuren haere Voeringe ende verdiende Macnt- gelden, midtfgaders daer en boven oock noch arbitralick naer de ghewichticheyt van 't feyc geftraft worden. Wijders iöo wanneer bevonden wort , datter eenige fraude of contraventie is ghc- pleecht, ibnder dat men nochtans weet wie daer aen fchuldich is, dat als dan de Schipper ende alle de Matroofen daer over in voegen voorfchreve ftraf baer fullcn zijn, ten ware yemandt van hen- luyden den hantdadigen ofte fchuldigen quam aen te wijfen,in wclcken ghevalle de felve handt- dadigc alleen f il of fullen ftraf baer wefen, ende foodanigen Aenwijfer fal vande ftrarTen vry wefen, al hadde hy felfs mede hantdadich gheweeft, ende lijnen naem fal niet ghcmelt worden. Maer foo wanneer de voorfchreve begane fraude of contra- ventie aen die vande voorfchreve Compagnie on- bekent fal wefen, ende dat echter yemandt van 't voorfz Bootfvolck de felve fraude of contraventie komt te ontdecken,ende den hantdadigen of fchul- digen bekent maecken, niet alleenlick en fal vry wefen vande voorfz ftraffen, by aldien hy mede onder den fchuldigen mocht wefen , maer dat hy daer-
|
||||||||||||
|
XVI- 1 r ;
Mits dat vaiidte voorfz Suyckereri a)l vooren de
Dccimos of Thiende, ende de Recognitie van vijf- cn-twintich per Cento betaelt zijn, ende dat vande voorfchreve bctalingc behoorlijck bJijcke, werden- de de andere Speciën om de culture vande Landen ende de aenteelinge van die Vruchten te bevorde- ren , van defc belaftinge voor als noch ende tot na- der ordre geexi meert. XVII.
Welcke ladinge met ken-nifle vande Hooge Re-
gieringe ingenomen welènde , fullcn de voorfz Schippers, daer mede wederomme a droi&ure in deie Landen keeren, ter plaetfc ende inde Kamer, op de welcke fy bevracht zijn. XVIII. Ende de felve IoiTen inde Packhuyfen vande
'Compagnie, om behalven de vracht vande Schip- per , acnde Bewinthebberen te betalen het recht vande voorfchreve Compagnie, endedefe permif- fie, als volcht. XIX.
Van een Kift Suyckervan vier-en-twintich Aro-
ben, tot Amfterdam feftien guldens, in Zeelandt vijftien guldens en tien ftuyvers, inde Maze ende het Noorder-quartier vijftien guldens,tot Groenin- gen veertien guldens, behalven d'inkomende Con- voy van twee guldens twaelf ftuyvers en acht pen- ningen , ende het Arbeyts^loon van tien ftuy vers, ende een groot op ycder pont Suycker Blancos ende Mofcovados. yv Tv .
Van Tabacq, Indigo, Cattoen, Gengiber, ende
andere Vruchten fal niet meer als het inkomende Convoy ende Arbey ts-loon betaelt worden. XXI.
Van Geit vijf ten hondert.
XXII. Vande Goederen uyt het Vaderlandt over ghe-
bracht, ende in Brazil niet vertiert konnende wor- den , vijf ten hondert, doch Vivres 't zy natte of drooge, en fullen niet mogen vervoert worden. XXIII. Ende in gevalle het mocht gebeuren , datter ten
tijde van het aenkomen ofte verblijf vande Sche- pen in Brazil,geene ladinge mochtc werdengevon- den, fullen de felve, als vry zijnde, van daer ledich mogen vcrtrcckcn,ende haer profijt inde Caribifche Eylanden, ende voorts buytcn de Limiten vande Compagnie foecken. XXIIII.
Ende op dat alle het gecne voorfchreve is, wel
ende pcrtincntclick werde naer ghekomen , fullen de particuliere Negotianten, op hare Schepen ghe- houden wefen een Supra Carga vande Compagnie op te nemen, zijnde des felfs Mont-koften ende Traclcmcnt inde Cajuytc, tot lafte vande voorfz Particuliere,ende fijne gagie tot lafte vande Com- pagnie, Oock daer-en-bovenborge teilellen , ter fommc van twaelf duyfent guldens, behalvcn het verbandt vande Schepen ende Goederen, de welc- ke foofe contrarie defes bevonden werden gedaen te hebben , ten behoeve vande Compagnie fullen werden geconfifqueert. XXV.
Ende om dat evenwel alle iluyckeryen,de weic-
|
||||||||||||||
|
6 17 Concernerende de Weft-Indifche Compagnie;. 618
|
|||||||||||||||||||
|
Generael, inden Hage- pp den thienden Angufti
fefthien-hondert acht-en-veertieh. Was gepara* phcert,Bouchorfl^' Onder ftont, Ter Ordonnantie vande felve. Ι η abfeatie vanden Griffier, was ge- teeckent, 1. Spronjfen. Zijnde op 't fpatium ghe- dtuckt het Cachet der felver Heeren Staten in roo- den WalTche. |
|||||||||||||||||||
|
daer-cn-boven voor premie fal genieten een derde-
part inde confifcatie van alle 't geene dat d'andere fchuldige fullen hebben verbeurt, ende dat fijnen naem oock piet en fal werden gemclt * Aldus ghedacn, geapprobeert ende gcratificeert
ter Vergaderinge vande Hooch-ghemelte Staten |
|||||||||||||||||||
|
6. Placaet, Waer by den vrjen ujtyoer van Eet-Waren op^Brafil toegela-
tenwert. In date den u Decemberió^y·
|
|||||||||||||||||||
|
fullen vermogen te varen naer Brazil voornoeipt,
ende aldaer alderhande Vivres ofte Levens nooc- druft met hare eygene ofte bevrachte Schepen te brengen, vry, fondercenige recognitie ofte bela- ftinge te betalen. Ende foo Wanneer defe tegen- woordige vry dom by nacdere ordre foude komen ingetrocken te worden, Soo fullen dies niet tegen- ftaende, de Schepen die haer als dan fullen hebben aengegeven ende in Ladingeleggen,fondereenige belaftinge te betalen, voor die reyfe mogen vertrec- ken ende af gefonden worden nae Brazil, Aldiis ghcdaen ende gcarrefteert ter Vergaderinge vande Hooch-gemeltc Staten Generael, inden Hage op den elfden December fefthien-hondert en negen cnveertich. Was geparapheert,#iwc/W/?,vt· On- der ftondt,Ter Ordonnantie vande felve. Geteeé- kent, Comelis Mufch. Zijnde op'tfpatiumgho- druckt het Cachet der felver Heeren Staten V in rooden Waflche. |
|||||||||||||||||||
|
DE Staten Gcnerael der Vereenichde Neder-
landen , Allen den geenen die defe fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo Wy confidererende de jegenwoordige gelegentheyt, in de welcke de Con- queften van defen Staet in Brazil gheraeckt zijn, tot maintenue van de felve, niet hooger achten, als dat de Vivresofte des Levens-nootdruft aldaer in overvloei mogen worden gebracht, ende tot civile prijfe verkocht. Soo hebben Wy om defe onfe in- tentie, foo veel mogelick, te bevorderen, naer voor- gaende deliberatie ende communicatie met de Be- winthebberen vande Weft-Indifche Compagnie, goet gevonden te confenteren, gelijck wy confen- teren mits defen, dat in de tegenwoordige ghele- legentheyt van Brazil voornoemt, by provifie ende tot onfe nadere ordre, alle particuliere Ingeiètenen defer Vereenichde Nederlanden , op Commiifie ende met kennüTe vande voorfz Bewinthebberen, |
|||||||||||||||||||
|
7. Placaet, Waer by de Si her- Mijne in Wefl-Indien vooryeder open ge/lelt
wen. In date den r \ Augufö i. 6 51.
|
|||||||||||||||||||
|
worden, alles vry fonder eenige recognitie ofte be-
laftingc , voorden lijdt van vijf Jaren , ende naer d'expiratie vande voorfchreve vijf jacren , op re- cognitie van een vijfde-part van 'tfuyver provenu van 't voorfchreve Minerael. Welverftaende nochtans dat defe Schepen fullen ghchouden wcfen met haerc ladinge hier te Lande wederom tekecrenter plaetfe daer de felve zijn uyt-gheva- ren, ende voorts in andere Poin&en, behalvcn het geene dat de Mijne ende het bearbeyden van- de felve acngaec, haer reguleren naer de Ordrcs ende Reglementen vande Compagnie. Ende op dat 't gricenc voorfchreve is , tot yeders kennifle mach komen, ende vervolgens wel, ende in allen declen gheeflc&ueert ende naer gekomen werde : Ontbieden ende verfoecken Wy de Heeren Sta- ten , Gecommitteerde Raeden , ende Gedepu- teerde Staren vande Provinciën refpedive van Gclderlandt ende 't Graeffchap Zutphen , Hol- landt ende Weft-Vricflandt, Zeelandt, Utrecht-, Vrieflandt , Over-Yflel, Stadt Groeningen ende Ommelanden, de Hoven van Juftitie, ende Re- gierders inde Steden ende ten Platten Lande, defen onfen Placate al-omme daer fulcks ghe- woon is ghcdaen te worden, te doen afkondigen ende aen plackcn. Ghedaen ter Vergaderinge Qjj 3 vande
|
|||||||||||||||||||
|
IE Staten Generael der Vereenichde Ne-
jderlandcn, Alfoo ons uyt verfcheyde en _Jmenichvuldige advijfen van die vande Hoogc Regieringe in Brazil ghebleecken is, ende Wy oock hier te Lande in der daet,ende door feec- kere proeven bevondenhebben,dat in deCapitanic van Siara, behoorende onder het diftricl: van defen Staet ende de Weft-Indifche Compagnic,ontdeckt is een goede bequame ende wcl-ghelegene Silvcr- Mijne, doch dat de felve naer behooren , tot noch toe niet en heeft konnen bearbeyt worden, om dat de ghelegenthcyt vande voorfz Compagnie niet heeft toe-gelaten een fuffifant getal van Arbeyts- luyden derwaerts te fenden, ende aldaer te onder- houden. SOO IS Τ, dat Wy daer inne wil- lende voorfien, ende tot bencficicringc vande voor- fchrcyc Mijne, goet ghevonden hebben met com- municatie vande Bewinthebberen vande meer- genoemde Compagnie te confenteren ende toe te ftaen , ghelijck wy confenteren ende toe ftaen by defen, dat alle Ingcfetenen defer Vereenichde Ne- derlanden op Commiftic vande voorfz Bewint- hebberen met hare. eygene Schepen of bevrachte, fullen mogen varen naer de voorfchreve Capitanie, ende aldaer haer profijt foecken in het bearbeyden vande voorfchreve Mijne, fulcksfy fullen te rade |
|||||||||||||||||||
|
■■■■■■
|
|||||||||||||||||
|
PlacaterL*. 2.Boeck. j.Tit. 4. Deel.
|
|||||||||||||||||
|
620
|
|||||||||||||||||
|
6\9
|
|||||||||||||||||
|
Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve. Ge-
teeckent, N. Ruyfch. Zijnde op 't fpatium ghe- druckt het Cachet der felver Heeren Staten in roo- den Wailchc. |
|||||||||||||||||
|
vande Hooch-ghemelte Staren Generael , inden
Hage den een - en - dertichften Augufli fefthien- hondert twee - ende - vijftich. Was ghepara- pheert , Thom. van Egmondt vander Nyeuburch,n' |
|||||||||||||||||
|
HET VIERDE DEEL.
1. Placaet, Waer by d'lngefetenen van Trafil geitfviteert werden in 't befit
haerder goederen te kgmen, &c. In date den ι6 OBober 1630.
|
|||||||||||||||||
|
de felve met Schepen van éeCe Landen , van alle
Koopmanfchappen, behoeften ende noodigen toe- voer te verfien, ende beter te verforgen, als fy voor defen verfien zijn gheweeft, hare Suyckercn, Tou- back, Huyden ende alle andere Koopmanfchap op behoorlijcke vracht, ende ordinaris Convoy-gelden alhier te Lande te betalen, boven de betalinge des Tollen, die inde voorfchreve quartieren, ten behoe- ve vande voorfchreve Compagnie geheven worden, herwaerts over re brengen ofte laten brengen, met Schepen vande voorfchreve Compagnie , volgens d'Ordre ende Reglement op den Handel van Bra- filien met oniè approbatie ende ratificatie ghearre- iteert, ofte noch te arreiteren: Ordonnerende ende bevelende mits defen dien volgens, nae voorgaen- de advijs ende deliberatie van Sijn Hooch-gemelte Excell. ende die vande rneer - ghemelte Compa- gnie alle Collcgien ende Perfoonen, foo Eccleiïa- ibcque, Politicque, als Militaire, 't zy Opper- Raden , Gouverneurs, Generaels, die vande Ju- ititic, Admiralen, Lieutenantcn, Colonels,Capi- teyns, of andere hoe die genacmt mogen worden, alrccde by ons ende by die vande voornoemde Compagnie derwaerts verfonden, of noch te fen- den, datiê met alle vriendcHckhey t, gcrechticheyt endebefcheydenheytfullcn bejegenen, ende by een yeder vande onie doen bejegenen, alle die van- de Portugeefche Natie, Brazilianen ende anderen, die haer inde veroverde, ende noch te veroveren quartieren, onder onfe gehoorfaemhey t alrccde be- geven hebben, ende noch fullen begeven, die wy niet min, als die van onfe eygene Natie gcrefpe- deert, ende in publijcqucbedieninge terdiferctie van onfen Raedt, naer de qualiteyten vande Per- foonen, gebruyekt willen hebben, tot dien eynde aen hen allen, ende een yeder van dien in 't befon- dcr, latende het vrye befit, ende volkomen eygen- dom van alle hare Landen, Ingenios ende Huyicn die fy fullen doen blijeken, dat fy voor onfe, ende des voorfchreve Compagnies overwinninge haer- der Plaetfen gehadt ende befeten hebben, als oock van hare Mcublen, die fyluyden met haer in fullen brengen , ofte de gecnige die volgens de te maec- ken Capitulatien.in het veroveren van eenige Plaet- fen vry ghelaten fullen worden , om die alle door gebruyek, verhuyringe, verkoopinge ofte andere geoorlofdevervreemdinge fulckste beneficieren, als haren goeden Raedt gedragen fal, ende de goe- de Ingcfetenen defer Landen alhier toegelaten wort, ten ware fy voor het expireren vanden rijdt, by die vande Compagnie daer toe opentlick te pre- iïgeren, fich fclven aen onfe zijde niet vervoechten hadden : In wejeken gevalle de ordre vande Com- pagnie |
|||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vcreenichde Ne-
derlanden,Allenden geenen diedefe onfe opene Brieven fulJen fien ofte hooren le- fen,Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo Wy bemerekende de goede SucceiTen die God t de Heere Almachtich de gheo&royeerde Weit-Indifche Compagnie verleent heeft, ende in verwachtinge zijn, dathy door fijne ghenadigen fegen de felve alnoch vorder wille vermeerderen, hebben hooch-noodich geacht die vande Portuge- ièhe Natie, Brafilianen ende andere Volckeren, die onder oniê gehooriaemheyt aireede gekomen zijn, ende noch komen fullcn van onfe fincere meeningeende goede intentie te berichten, dat het O&roy acnde voorfz Compagnie voor een groot gedeelte verleent is, ende d'cntrcprinfe op de Stadt Olinda de Pernambuco met d'acnhoorige Forten, naer voorgaendcadvijs van Sijn Excell. 4en Heere Princc van Orangic, by die vande voor- fchrevc Compagnie principalijck in 't werek ghe- ilelt, ende geluekelickgcexecuteert is, om fo veel mogclick in vruntfehap te ilabiliercn de Negotie ende Handel door de voor-ghemclte Compagnie tuiïchcn d'Ingefetenen defer Landen met d'In- woonders vande quartieren aldaer, als oock inde vorderc Limitcn van het voorfchreve Odroy, die hier nae verovert fouden mogen worden , oock de felve tegens de macht ende quade praftijeke van- den Koninck van Spangien ende fijne Adheren- ten ten uyterften te befenermen, ende onfegheal- lieerde Vrunden, van fijne onverdraechlijckc over- lafl ende tyrannije te bevrijden . S O O IS T, dat Wy verklaert hebben , ghelijck wy verklaren mits defen,Onfeende der Compagnie goede mee- ninge "vanden beginne aen foodanich gewceit,cnde noch te zijn, vande Plaetfen aireede by ons, ende de Compagnie inde limitcn van haer OcTxoy vero- vert , ende die naemaels verovert fullen mogen worden , te behouden , ende de Ingcfetenen van dien naer ons vermogen ten uyterilen te defende- ren, ende befchermen, in conformité vanden in- houdt van "t voorghemelte Odroy, ende dien vol- gens hun aldaer, ghelijck als in defe Landen in Ju- ïlitic, goede Neeringe ende Welvacrt door Godes legen te doen florecren, de Eygenaers vande Huy- fen> Landen, Ingenios, ende allen anderen die haer onder onfe ghehoorfaemheyt ende de directie der Compagnie begeven hebben, ofte hier na begeven fullen, inde vrye poiTeflie haerder Goederen te la- ten, de felve ende hare Goederen met onfe macht ende Krijghs-voIck,foo wel als dclngefctencn van defe Landen , nae ons vermogen, in conformité van 't meer-genoemde Odroy te defenderen, oock |
|||||||||||||||||
|
'Λ'. --..-'■ -ΊΙ...1»
|
||||||||||||||||||
|
---------------
|
||||||||||||||||||
|
6ζ t Concernerende de Weft · Indifche Compagnio. 621
|
||||||||||||||||||
|
pagnie op de goederen van iöodanige gevolcht fal
worden, in manieren als het recht van Oorloge alle Volckeren is toelatende* Gegeven in onie Ver- gaderinge in 's Graven-Hage, opten fefthienden Oftobris 1630. Was geparaphcert, Nkolaes mander |
Bouchorfi,n' Onder ftont, Ter Ordonnantie vande
Hooch-gemelte Heeren Staten Generacl. Geteec- kent, Cornelis Mufch, Zijnde op 't fpatium ghe- druckt het Cachet der felver Heeren Staten in roo- den WaiTche. |
|||||||||||||||||
|
Ordre ende Reglement-', vande Hooge Mogende Heeren Staten
Ceneraelder Vereenicbde Nederlanden ^gearre'fleert by advijs ende deliberatie wande Bcmnt-
hebberen wande generale geoEïroyeeré Wefl-lndtfcbe Compagnie > ter Vergaderinge wande Ne~ gentbiene 3 over bet bewoonen ende cidtiveren der Landen ende Flaetfen by die wande woorge. melte Compagnie 'm Braql geconcjuefieert. In date den 2 6 April 1 6? 4. |
||||||||||||||||||
|
2.
|
||||||||||||||||||
|
de, op dat daer door den rijeken Segen Godes op
hare Familien ende Colonien mogen verwerven, ende in alle ftilte ende Godtvruchticheyt onder den anderen leven. V.
Sullen mede alle vlijt ende neerfticheytaenwen-
den om de Swarten (die tot haren dienft fouden mogen ftaen ) door alle mogelijcke middelen te brengen tot de kennis vande ware Chriftelickc Re- ligie ende oeffeningh van dien, ende des halven de felve met geen arbeyt befwaren op Sondagen ofte andere Vyer-dagen, wanneer de Godts-dienft vol- gens de ordre vande. Chriftelicke Kcrckc wert ge- oeifent, ende de felve niet onmenfchelijck , maer met alle fachtichey t tracteren,vermijdende de Bar- barifche wreetheden vande Spangiacrden ende Portugeiên, om door defe middelen de voornoem- de Swarten tot Civile manieren ende Godts-dien- fticheyt te verwecken. VI.
Sullen mede die vande voornoemde Compag-
nie,aen alle ende een yeder Peribon,dic fich in voe- gen als vooren, naer Brazil fal willen begeven, om daer te gacn woonen ende verblijven (mirs al voo- ren hier te Lande fuffifant blijck gedaen te hebben van fijnen Staet, cerlijckcn handel ende wandel) geven de vrye pas nae de felve Landen, ende de fel- ve Perfoonen met haer gevolch ende Meubelen, overbrengen met hare Schepen,mits dat t'Scheep hare mont-koften fullen betalen, als mede de pro- vifie dieiè voor 't eerfte Jaer fullen van doen heb- ben , doch foo eenige van 't voorfz te betalen on- machtich waren,fo fal de Compagnie 't felve bor- gen ende verfchietcn, mits dat de felve op behoor- lijcke termijnen hier naer brecder te exprimeren, aende Compagnie weder fullen reftitueren ende eoet doen. ë vu.
Sal oock by die vande voornoemde Compagnie,
door hare Regeerders aldaer, al ende een yder fulc- ke Perfoon oft Perfoonen , naer gclegentheyt van hare Familien, ende occupaticn daer hy hem fal willen in oeffenen , uytgedcelt ende aengewefen worden een fcecker aental van Morgen Landts, ofte eenige Erve, oock ledige Huyfinge fo de felve daer mochte wefen, om fich te erneren ende fijne Familie voor te ftaen. VIII.
Welcke Landen, Erve ofte Huys fy fullen befit-
ten in vrye η ey gendom , ende daer voor de eerfte twee
|
||||||||||||||||||
|
X At alle de geene die fich uyt defe Landen
a fullen willen tranfporteren, om te gaen woonen binnen de Limiten vande Lan- den ende Plaetfen by de gheoftroyeerde Weft-Indifche Compagnie geconquefteert in Bra- zil, ofte noch te conquefteren , voor al fullen doen den Eedt van ghehoorfaemheyt ende ghetrouwig- heyt aen hare Ho. Mo. ende die vande voornoem- de Compagnie, met belofte vande felve ghehoor- faem te wefen in alle hare bevelen, ende geen an- dere Overheyt meer te erkennen, de Koningh van Hifpangien ende fijne Adherenten af te fweeren, ende voor Vyanden te houden , ende met geen andere uytheemfche Vorilen of Potentaten eehi- ge communicatie te houden, ende met niemandt anders als de Suppooften ende Subjeden vande Weft-Indifche Compagnie te handelen ofte con- tracteren, in geenderley manieren, maer hen in al- les gedragen als vroome ende getrouwe Ingeboor- nen ende ingefetenen vande vrye Verecnichde Ne- derlanden fchuldich zijn, ende ter contrarie doen- de , vervallen inde ftrafïen die by de gemcene Rechten geftatueert zijn,opde Verbreeckers van- de gemeyne rufte, ende Burgerlijcke ghehoor- faemheyt. II.
Sullen mede hun gedragen na de Politicque Or-
donnantie hier te Lande gebruyckelick, ende geen andere Wetten ofte Ordre van Policie ende Juftitie oeffenenofte volgen,als by 't gebruyck hier te Lan- de reede is aengenomen, ende in toekomende fpe- cialicken tot goede maintenue van Policie ende Juftitie aldaer mochte ingevoert worden. III.
Dat geen andere Godts-dienft fullen oefFenen,
ofte publijckelick lijden geoefFent te worden, als hier te Lande by publijcque authoriteyt geoorloft is te oeffenen, fonder dat men nochtans yemandt die van ander gevoelen foude mogen wefen, in fijn confcientie fal befwaren , ofte defwegen eenige moeyte aen doen ofte laten gefchieden, ten ware by de felve eenich publijcq fchandael wierde ghe- geven,ftraf baer by de Magiftraten. IIII.
Sullen de Sabbatten ende andere Vyer-dagen,
op de welcke den Godts-dienft wort gep!cecht,be- hoorlijcken onderhouden ende vyeren-.Oockvoor- dachtelick verhoeden dat den Hey ligen Name Co- des door vloecken oft fweeren niet gelaftert en wer- |
||||||||||||||||||
|
Placaten. 2,Boeck. ^.Tit. 4. DeeL
|
||||||||||
|
6ι$
|
||||||||||
|
624
|
||||||||||
|
Provinciën, als mede fulcke van andere Natien.die
haer onder de gehoorfaemhey t van hare Ho. Mo. hebben begeven, fullen vermogen een Societeyt ofte Corpus te maecken , ende een Gouverneur, Predicant ende andere Regeerders over haer tekie- fen, op dat by forme van een Colonie, fich aldaer te Lande mogen neder flaen, ende metter tijt tot een Vlecke ofte Stadt aenwailen. xvii.
Mitsdatde felve Gouverneur ende gekooren Re-
geerders, gehouden fullen wefen,den Eedt van ge- trouwicheyt te doen aen ons, ende die vande voor- noemde Compagnie , ofte hare Gecommitteerde aldaer, inder tijdt ende in alles volgen de ordre van Policie, Jufticie endeoefTeningh van Godts-dienft hier ende daer gebruyckelick, fonder dat fy noch- tans fullen mogen oeffënen de Hooge Jurifdi&ie, ofte Vonniile te wijfen by arrefte van hoogerfom- men als hondert guldens, maer fullen mogen ap- pelleren acnde hooger Collegien,die in tijden ende wijlen aldaer fullen worden geordonneert. XVIII. Ende fal alfulcke Societeyt, om voor een Colo-
nie gereeckent te mogen worden, ten minften moeten beftaen uyt vijf-en-twintich Familien,ofte vijftien vrye Perfoonen, ende van fulcke gelegent- heyt als hier vooren wegen de particuliere Perfoo- nen is geftipuleert,de welckefullen gehouden zijn een Vooilefer, ofte van grooter getal zijnde, een Predicant te hebben. XIX.
De Compagnie fal alfulcke Societeyt,ende haer
gevolch ende behoeften, met haer Schip ofte Sche- pen vry over voeren, midts dat fylieden ielfs de mont-koften voor een Jaer, voor haer ende den ha- ren, fullen providcren ende Scheep doen, met ken- niiTe vande Compagnie, te weten, voor yder Hooft drie hondert pont hardt Broot ofte Meel, vooryder Hooft fes Kafen, ende andere fpecien na advenant, gelijck de Compagnie by hare Lijften voor yedet Hooft is reeckenendc, ten ware met onderlinge communicatieyets naerders in defen, met de ver- gaderinge der Negentiene,oft hare Gecommitteer- den, mocht worden gehandelt, XX.
De felve fal daer te Lande aengewefen worden
een bequame plaetfe, ende Limiten geftelt,binnen de welcke fy alleen fullen mogen de Landen aen- taften ende cultiveren, alles nae de groote ofte kleynte van alfulcke Societeyten, ende naer dat al- hier by de vergadcringe der Negentienc, ofte hare Gecommitteerde, fullen voor-bedingen. XXI.
Welcke Landen iy voor altijdts fullen beiltten
(met vrye Jacht inde BofTchen ende ViiTcheryein de aenliggende Wateren ende Rivieren ) als een onverfternelick Leen te verheergewaden als 't ver- fterft, met een gulden op yeder Block van vijf-en- twintich Margen binnen een Jaer, ende fes Weec- ken aende Compagnie alhier, ofte aldaer aende Re- geerders inder tijdt. XXII.
Sullen mede op 't fpoedichfte hare Wooningen
trachten op te maecken, ende des noodich zijnde, fortificeren nae gelegentheyt vande Plaetièn die fy tot hare Wooninge fullen, Ycrkiefen, waer toe de Com-
|
||||||||||
|
t\Vce Jaren naer de aenvaerdinge,aende Compag-
nie gantfch niet betalen ofte uytkeeren, ende dat fy bequaem refpijt mogen hebben om iïch te ver- fienvan noodige Plantage tot onderhoudt van hare Familien. IX.
Maer de nacil volgende Jarcn,fullcn aende Com-
pagnie betalen een gerecht tiende-part van alle de Vruchten die door haer ofte de hare fullen worden geteelt, ofte anderfins overgewonnen.met t Tarnen een gerecht vierde-part vande onkoftenby de Com- pagnie aen haer verfchooten , fulcks dat hetfefte Jaer de felve onkoften ende verfchot heel fullen af- gclecht hebben. X.
Sullen mede gehouden zijn inde Plaetfen daer
fy woonen ofte naeft-gelegene,alle Tochten ende Wachten te doen, nevens alle andere Burgerlijcke Ampten, gelijck in alle Steden ende Vlecken ge- woonlick is, fonder fich in eeniger wijfe van defen te cxcuferen. XI.
Ende of het gebeurde dat door eenige nootiaec-
kelickheyt ofte andere redenen, goet mochte wor- den gevonden, met onfe kennifle ende approbatie, cenigc kleyne befwaernis te Hellen op de Con- fumptie van Eetbare of Drinckbarc Waren, fullen de felve nevens andere mede helpen dragen, fon- der eenich tegenfpreecken. XII.
Oock te recht ftaen inde naeft-gelcgenc Plaet-
fen , ende 't gewijlde der Regeerderen obedieren , gelijck alle andere Inwoonders,'t zy datiè EyiTchers mochten zijn oft Verweerders. XIII.
En fullen niet vermogê eenige Manufacturen van
Linnen of Wollen aldaer naer te weven,maer alleen oeflènen andere Ambachten, daer door de Stoflen van hier te Lande mochte veroorbaert worden. X1111. Maer indien yemant door fijne induftrie quame
uyt te vinden de voort-teelinge ende Culture van eenige Lant-vruchten, die hier vooren by de Portu- gefen aldaer niet hebben konnen geteelt worden, en nochtans nut en noodich zijn tot onderhout van des Menichen leven,Soo fal de felve voor fijn indu- ftrie en naerftichey t,byde Regieringe aldaer te Lan- de worden ontflagen vande recognitie wcgê alfulc- ke Vruchten voor den tijd t van fes Jaren, ofte naer gelegentheyt noch hoogcr geremunereert worden. XV.
indien yemant dcrfelvcr quame uyt te vinden
ende ontdecken eenige Mijnen van Gout, Silvcr, Kooper.ofte eenige andere Metalen, ofte oockGe- fteenten, ofte Peerl ViiTchcryen, fal de felve moetê aen geven acnde Regeerders wegen de Compa- gnie,om by de felve door hare Committenten bear- beyt te worden,doch voor alfulckefync ontdeckin- ge endeaengevinge, genieten voor den tijt van vijf Jaren, het gerechte tiende-part van 't fuy ver prove- nu vande felve Mijnen ofte Viilcheryen, ten ware Wy,ende die vande voornoemde Compagnie, om goede redenen goet vonden, opfeeckereconditien de bearbeydinge, de Vinders felfs toe te ftaen. XVI.
Voorts alle Ingeboornen ende Inwoonders defer
|
||||||||||
|
Ó25 Concernerende de Weft-Indifche Compagnio. 6i6
|
||||||||||||||||||
|
Compagnie haer eenige ftucken Gefchuts fal by-
fetten, mits dat fylieden de noodige Ammunitien daer toe fullen vinden. XXIIT.
Oock mede de twee eerfte Jaeren van haer aen-
landinge ende nederfitten gans en gaer bcilcden tot Culture ende Plantinge van Vruchten, tot on- derhout van hare Familien noodich, ende aenha- linge van Beiliacl daer 't felve te bekomen is, ende en fullen defe twee ecrile Jaren aende Compagnie gans geen recognitie geven. XX IIΠ.
Sullen onder haer felven vinden het onderhout
vande Gouverneur ende Dienacr des Goddclicken Woorts, op de bequaemfle middelen die men daer op fal konnen bcdencken. XXV.
Naer expiratie vande twee ccrile Jaren, fo fullen
de vervolgende Jaren aen des Compagnies Com- miffariiTen laten volgen de Tienden van allehaere Vpuchteii ofte andere Goederen, door haren arbeyt ende induftrie over te winnen , als mede vande Beeften ende anders. XXVI.
Maer van andere Waren die de Landen aldaer
uyt de natuyre, fonder yemants arbeyt, voort bren- gen, namentlick van alle foorten van Hout (uy tge- nomen Parnambucqs Hout) Gommen ende yets diergelijck,daer van fullen fy voor 't gcenc fy fullen kappen, doen kappen, ofte anders aenhalen,aen de Compagnie geven de gerechte helft, midts dat de weder-helft byde Compagnie in hare Schepen voor de felve Coloniers fal over gebracht worden.fonder dat yets vorders daer voor fullen hebbê te betalen. XXVIL Sullen hare overgewonnen Goederen aldaer te
Lande mogen verkoopen a'en andere woonende onderde gehoorfaemheyt vande Compagnie,ofte oock aen andere daer by toclatinge Handel met wert gedreven, ofte indien fulcks zijn datfe beter hier te Lande dienen, de felve mogen feynden aen haere Patroonen ofte Fadeuren liier inde Vcree- |
nichde Provinciën woonende, midts betalende al-
fulcke Tollen, Vrachten ende Averijen , als by de provifionele ordre op den vryen handel in Brazü zijn beraemt, ende in Druck uyt gegeven. XXVIII. In 't vinden ende aengeven van Mineralen, als
mede wegen het traktement der Swarten , fullen haet gedragen naer de voorgcftclde Articulen vijf, en vijfthien. XXIX.
Sullen mede alle vlijt acnwenden om de ïnge-
boorne Volckercn vanden Lande t'elcken tot by- wooninge van haere Colonien ende Plaetfen, haren arbeyt met behoorlijckc remuncratie fieifte ghe- bruyeken, ende te trachtende felve af te wennen hare Barbarifche maniere van leven, ende aen onfe Burgerlijcke manieren gewennen, ende foo voorts mede tot kennis van ons Chriftclijck gheloove te brengen,oker toe infonderheyt ghebruyekende de middelen vande Kinderen en Jonge-lieden te lee- ren onfe Talen, ende eerfte beginfclcn van onfe Re- ligie, de felve van jonghs aen gewennen tot arbeyt- faemheyt ende culture van Landen en diergelijcke. XXX.
Ende referveren aen ons de interpretatie vande
voorgaende Articulen voor foo vcele daer eenige duyfterheyt in mochte wefen , als mede de vcr- meerderinge ende modificatie van dien , fonder nochtans de Coloniers ofte Colonien hooger als voorfz is te befwaren. En op dat een ycder hier van wetenfehap mach
bekomen, fo hebben hare Ho. Mo. 't felve by open- baren biljetten, foo hier, als ginder laten notificc- ren,waer na een yeder hem falhcbben te reguleren. Aldus gcdaen ende gearrefteert ter Vergaderin-
ge vande Hooch-ghemeltc Hcercn Staten Gcne- rael, inden Hagc den 26 Aprilis 1634. Was gc- parapheert, Λ. V. Rantunjck,vt' Onder ilondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemclte Heercn Sta- ten Generael. Getccckcnt, Comelïs Mufch, |
|||||||||||||||||
|
Articulen ende Ordonnantien , ter Fergaderinge vande Hoogh
Mogende Heer en Staten Generael gherefumeert ende gearrefleert , Daer op aengenomen ende be-
eedkhtfullen worden allede geene die, henvoortaen in den dienfl vandegeotlroyeerde IVefl-lndt- fche Compagnie fullen begeven, om met der felver Schepen naer lfefllndien, Brazil, ofte andere Li- miten van 't Otlroy te varen, de welckc de Hoogh Mogende Heeren Staten Generaeldefer Vcree- nichde Nederlanden, den Doorluchtigen Hoogh-gebooren Vorfl, W1L II E Μ, by der gratie Godts Prime van Orangien, &c. als Capiteyn Generael, ende Admirael der opgc/nelte Vereenichde Neder- landen, ende Bewinthehberen vande geotlroyeerde JVefl-Indifche Compagnie, ordonneren ende beve- len,dat geduy rende de voor ft reyfefo te Water als te Lande naer gekomen, onderhouden ende achter- volgen fullen worden by alle ende een yeder van het volck vande Schepen, dietegenwoordkh ge'èqul· pcert, itytgefonden, ende ghemoirfert worden, ende alle de geene die hun op defe als andere Schepen verbonden hebben inden dienfl vanden Lande, tot fecours vande voornoemde Compagnie te varen, volgens de Ordre ende Inflruclien daer toe gegeven. |
||||||||||||||||||
|
EERSTE TITULE,
Vande Overigheyt, haer Authoriteyt, ende ivatghe-
hoorfaemheyt een yeder fchuldich is.
, Nden eerften,fullen alle Schippers, Com-
j mijfen, Adfiftcnten,Stuyrluyden,Scheeps , ι ende Krijghs-Ofïicieren, Bootfgefellen en- de Soldaten, ende generalick alle andere in defe |
Vloote ofte Schepen gaende, ghchoorfamen ende
obcdicren foodanige Gcneraels, Admiraels ofte Commandeurs, als by hare gcmelteHo: Mo: ende Bewinthebberen alhier over hunlieden gcitek zijn, ofte ghcduerende de reyfe in abfentie vande Be- winthebberen, by de Raden vande Vloote ofte an- dere Collcgien van Raden, over hunlieden verkoo- ren ofte ghefubftituecrt fouden mogen werden, |
|||||||||||||||||
|
R r ende
|
||||||||||||||||||
|
3.Tit. 4. Deel. 628
of de felve in dcfen Articul-brief mede van woor-
de te woorde waren gheinfereert ende inghc- fchreven. VIII.
Alle Schippers , Supra-Carges ende Stucrluy-
den, die nae Brazil varen, of van daer komen, wor- den tot beter waerneminge van haer debvoir ghe- waerfchouwt, dat fyluyden, als haer rcys langer als acht weecken duyrt, fullen worden geexamïneert, ende reeckenfehap van haer reys fullen moeten geven, waerom fy langer onder wegen gheweeil zijn, ende die haer retardement niet behoorlijck konnen verantwoorden, ghemulcteert worden in hare gagie, tot difcretie van Bewinthebbercn ende Raden refpective. IX.
Ende op dat alle difordre ibudc mogen gewcert
ende goede Jumtiegeadminifrreert worden, foo is op elck Schip een Collegie van thien Perfooncn tot Rechreren geordonneert,met volkomen macht om over alle Civilcen klcyne mifbruyeken Jufti- tie te adminiftreren en recht te doen, te weten, foo- danige Pcrfoonen,als naerder in de felve Scheeps- Racdts Inftructie uytghedruckt worden, Welver- ilaendedatden Admirael, Vice-Admirael, cenige Racdts-pcribonen ofte andere hooge Officieren, in de fehe Scheeps-Raet, indien het haergoet dunckt cnde gelieft, mede fullen mogen compareren cnde prefideren. X.
Aengaende dcCapitale endehals-faecken,fullen
by den Fiicael beklaecht,ende by den Admirael oft Commandeur cnde haren Raedt, midtfgaders het Collegie yan het Schip, daer onderde Mifdadige forteert, afgedaen ende verrecht worden, alles naer vermogen der voorfz Initructien, ende die namaels by den Admirael ende Raden fullen mogen wor- den gemaeckt. X I.
By aldien eenigeconfpiratien ofte andere notoire
hals-faecken in de uyt ofte wederom reyfe inde Schepen mochten vallen, dat de felve naer behoor- lijcke genomen ende by gefchrifte gefielde infor- matien op de aenklachten vanden Fiicael, ofte den geenen die by den Scheeps-Raedt in abfentie van- den Fifcael in des felfs plaetfe ghecommitteert fal worden,datelick gerecht ende geexecutcert fullen worden, fonder de Mifdadige tot groot perieul van de Schepen, in apprehenfïe te houden, om in Weft-Indien, Brazil, ofte naer Huys te brengen , om aldaer haere verdiende ilraffe te doen ont- fangen. XII.
Sullen oock gcene vergaderingen ofte by-een-
komflen van heteene Schip in 'tanderinde Vloote gehouden worden,oockniemant van wat conditie ofte qualiteyt liy zy, vermogen van 't cene Schip "in 't ander te gaen, fonder expres bevel vanden Ad- mirael of Commandeur, die alle by-een-komiten fal beroepen, op peyne van t'elckens een Macnt gagie te verbeuren , die bevonden fal worden yets ter contrarie gedaen te hebben. XIII.
Den Capiteyn ende Overfle vande Soldaten
(daercenige zijn inde refpe&ive Schepen) fullen ordre Hellen, dat alle nachten drie ofte viermalen in alle
|
|||||
|
627 Placaten-* 2. Boeqk
ende den Ecdt van' ghetrouwicheyt endeghehoor-
faemheyt doen , nae 't Formulier by de ghemelte Heeren Staten.endeiijn hooch-gemelte Hoocheyt geordonneert. II.
Sullen voorts alle Scheeps - Officieren ende
Bootfgefellen, gehouden wefen hare Schippers, de onder-Commijfcn , ende Adfiilenten hare Com- rnijfcn, de Soldaten hare Capiteynen ofte andere Officieren, die foo te Water als te Lande over haer gcflelt fullen zijn, ghetrouw ende onderdanich te zijn in alles wat fy hun gebieden fullen, fonder we- derfpannich te vallen in eeniger manieren. Ende fullen de Schippers, niettegenilaende de Patenten van Sijn Hoocheyt, om feeckcreredenen cnde con- fideratien, op haren Naem zijn ghcmaeckt, hen met de felve tegens de Commijfen op Guinea, Cabo-Verde, &c. of tegen andere Officieren , die Ipecialicken op haer Schepen boven haer gheflelt mochten worden, geenfints behelpen, blijvende niet te min de felve Patenten in alle andere poin- clen in haer geheel. III.
Ende fullen dien volgens de Schippers 't gebiedt
hebben over 't Scheeps-volck, ende de regicringe van dien, als van Zcyl te maecken, 't felve te ver- minderen oft vermeerderen , Courfèn te fetten of veranderen, alles volgens de fchriftelicke ordreofte Inftructie vanden fecreten Raedtende Scheeps- Raedt, mitfgaders oock de Inftructie op de vorderc regieringevan 't Schceps-volck gheitelt, ende de refpectivc Schepen mede te geven. ί III.
Dies fullen de Schippers ende Stuerlieden in
hunne Cours cnde giffinge differerende, gehouden zijn naer te komen 'tgeeneten overftaen vanden Generael, Admirael, Commandeur ofte Scheeps- Racdt, by de meeile ilemmen vande Schippers cnde Stuerlieden lal werden geordonneert. V.
Alle de Schepen fullen voor Ancker leggen, om
te vcrveriTchen ofte handelen , fal de voorfchreve vcrverfïchinge ofte handelinge, midtfgaders de plaetfe waer men ververiTchen fal, ende hoe lange men dacr fal blijven, ftaen tot difcretie vanden Ge- nerael, Admirael ofte Commandeur, en den fecre- ten Raedt, ende de felve gebreeckendc, acn den da- gelickfchen Raedt. VI.
Den Schipper eri fal geen Schuyten noch Box
met eenich Volck van Boort fenden, fonder den Koopman daer af te verwittigen , ende in Schepen van Negotie daer toe eerft des felfs confent te heb- ben, ofhy mogelickyctwes tendienfte van't Schip acn Landt te ontbieden hadde, VII.
Soo veel aengaet de ordre ende beleydt van defe
expeditie, mitfgaders het verfcylen cnde acn doen van ecnige Plaerfen, tot volbrenginge vande reyfe, cnde alles wes dacr aen dependeert, daer van ful- len byibndcre Inftructicn cnde Zeyn-brieven by de Bewirithebberen mogen beraemt ende gemaeckt worden, cnde de voornoemde Generael, Admirael ofte Commandeur, ofte haren Racdt, ende allen anderen by Ecde verbonden worden,om de felve nacr te komen ende te volbrengen ,in allen fchijne |
|||||
|
6ι? Concernerendc de Weft-Indifche Compagnie^. 63 0
DERDE TITULE.
|
||||||||
|
alle Quartieren de ronde inde Schepen onder ende
boven werde ghedaen, by haer felvcn, ofte by den geenen die fy-luyden daer toe by beurte fullen committeren, om alle onraedt, difordre, ende in- fonderheyt alle t'famen-rottingen ende confpira- tien ondeshet Volck voor te kómen. XIIII.
Soo wie eenige Confpiratie ofte voor-genomen
muyterije ontdeckt ende aendendachbrenght, indien hy mede daer aen fchuldich is , fal vry van ftrafte wefen, ende noch twintich Realen van Achten daer-en-boven ghcnieten: Ende by aldien hy aen de felve Confpiratie onfchuldich is, fal met vijftien Realen vereert, ende daer-en-boven tot het eerftc vacante Officie, daer toe hy bequacm mochte wefen, geavanceert cndc ghevordert wer- den : gelijck mede fodanige vcreeringe ende avan- cement fal ghedaen worden aen den geenen die cenich voor-ghenomen Verraet ofte Confpiratie in eenich Fort ofte Comptoir vande Compagnie in eenige Plaetfe van Weft-Indien, Brazil, of andere in de Limiten van 't Oclroy fal ontdecken ofte uy t- brengen. TWEEDE TITULE.
Vanden Codts ~ dienB, Predicanten, ende
Siecken - trooflers. XV.
Niemandt en fal des Hecrcn Nacm ydelick mif-
bruyeken mogen, 'tzy met vloecken,fweeren ofte lailercn , metblafphcme propooilen, geckerijen, ofte anderfints, op de boeten van thicn ftuy vers, ende arbitrale corre&ie naer ghelegenthcyt vande laileringcn ende blafphemicn,diegefeytofte ghc- fproocken fullen zijn. XVI.
Oock fal hem niemandt vervorderen den Predi-
cant ofte Vermaendcr van Godes Heylige Woort te berifpen , befchimpen, turberen, ofte in ecnigcr manieren inde bcdieningc van fijn Ampt ofte be- roepinge te beletten, op peyne van arbitrale cor- rectie . XVII.
Voorts foo wanneer 's morgens voor den
vroegh-koft, ende 's avondts naer 't Avondtmael, vanyemant daer toe gecommitteert zijnde,de Ge- beden ghefproocken, ofte Godes Woort ghelefen wort, fal een yeghelijckvan wat qualiteyt hy zy, hem fchicken 't felve met cerbicdinge reverente- licktehooren. XVIII.
Ende foohemyemantabfenteerdc als hetTccc-
ken wort ghedaen (ten ware met confent) die fal verbeuren voor de cerile reyfe het Wijn-rantfoen, voor de tweede mael een gulden , ende de derde- mael daer over bekeurt zijnde, van het quartier gc- lecrft worden. XIX.
Niemandt fal eenige queilien of difpuyten van
Religie moveren ofte voortbrengen, op peyne van drie dagen in het Galioen geftelt te worden te Wa- ter ende te Broot, ende foo uy t de felve difputen ee- nige twifl refe,fullen daer en boven de Autheurcn arbitralickcn geftraft worden. |
||||||||
|
Ordre die men in ende op de Schepen in >verfcbeyderi
Saecken houden fal, als oock vande Maent -gelden
ende diergelijcke jaecken.
XX.
Gccnc nieuwe Timmeringen en fullen binnen
de Schepen worden gemaeckr,dan by confent en- de advijs vanden Gencrael ,Admirael,ofteRaden, ofte by abfentie vande felve, by den Schipper ende CommijsAVelverftaende dat hier inne niet en wort verftaen de ordinarifc timmeringe ofte ealefatcrin- gc der Schepen. XXI.
Alle Schippers, Koop-luyden, Stuyr-luyden,
Ondcr-Commijfen ende Adfiftcntcn , fullen de Recckeninge van haercladinge ende loflinge, als oock van haerluyder vorderen handel ende ghebe- foigncerde, ende haer Journael aenden Generael ende Admiraei, Commandeur ofte Raden, of die fy committeren fullen,tallen tijden,endc tHuysko- mende aendc Bewinthebberen moeten overleve- ren, op peyne van drie Maenden gagie by den gee- nen te verbeuren , die daer van in wcygeringe ofte gebreck fal blijven. XXII.
Alle Schecps - ende Krijghs-Officicrcn , Solda-
ten ende Boots-gefellen,fullen ghehouden wefen, als iy belooven by defen, naer den Trommel- ilach op fulcken tijdt cndc dach als uytghcroepen wort, haer te Schcpe of inde Lichters te vervoegen , op pene van een Maent Gagie te verbeuren, fonder eenich tegcn-fprcccken of uytvlucht, ende fullen daer en boven alle de gecne die op de Revue, by den Provooft te doen, noch niet Scheep en zijn, verbeurende Officiers acht enveertichftuyvers elck, de Bos-fchieters ende Boots-gefellen vier-en- twintich ftuyvcrs,cnde de Jongens twaelf ftuy vers, alles ten profijte vanden felven Provooft. XXIII. Niemandt en fal vermogen fonder confent van-
de Bc wint hebberen , andere Kiften ofte Tonnen t'Schcep te brengen, als by de Bewinthebberen daer toe zijn doen maccken,die een yegelijck ghe- houden fal wefen te betalen, ende andere ofte meerder Tonnen,Kiftcn ofte Vaten, fonder confent als voorcn,over-brengende, fullen de felve met alle 't geenedaer inne bevonden wort, ten profijte van- de Compagnie, ghcconfifquccrt ende aengeflagen worden. XX1III.
Niemant fal op de wederom-komfte eenige
Schuytcn , Schepen ofte Volck uyt Engelandt, Vranckrijck, ofte dcfe Landen aen boort laten ko- men, dan allecnc Loots-luydcn , veel min eenige mcdc-gebrochtc Goederen vertoonen,voor ende al eer eenige Bewinthebberen t'Schcep ghekomen zijn,cnde op alles goede ordre geftelt hcübcn,noch hare Kiften, Plunderagien, ofte yetwes, 't wclck daer in mocht wefen uyt doen , voor ende al ccr de felve behoorlick gevifitcert ofte gelicentieert zijn, opdc verbeurte vande halve Maent-gcldcn, daer voorde Schippers ende Ofhcianten verbonden lul- len wefen in te ftaen ende te refpondcren. XXV. Sullen mede op de wedcrom-reyfe nier mogen
Rr χ loopen |
||||||||
|
PlacaterL-/. i.Boeck. ^.Tit. 4.Deel.
|
||||||||||
|
632
|
||||||||||
|
óji
|
||||||||||
|
die fonder behoorlijck van Bewinthebberen opde-
fen Articul-Brief in dienft ende Eedt aengenomen ende te Schepe geordonncert te wehn, hun op de reyfe begeven, maer fullen ghehouden wefen, tot vermaninge vande Compagnie hare Koft-pennin- gen te betalen, voor ibo lange iy des Compagnies Koft fullen genoten hebben. XXXII.
Soo en fal oock nicmandt wie hy fy vcy ftacn
alwaer 'tfchoondat fijn verbonden rijdt gheexpi- reert ware, met andere over t'huys komen te ruy- len ofte mangelen, om den eenen in des anders plaetfe over te komen , ende den anderen daer te blij ven, op de verbeurte vande Maent- ende Beuyt- gelden als vooren, 't geen by geene Overicheden binnen den verboden tijdt ial worden toegelaten, als alleen op onfc fpecialeaenfchrijvinge, by voor- gaende confent alhier verkregen, ende die hare ver- bonden tijde geexpireert is, kon η en aldaer hare di- miific verfoecken ende verkrijgen, fonder dat ye- mant vry ftaet iijn eygen oorlof op fulcke of dier- gclijcke maniere te nemen. XXXIII.
Alle de gene die met eenige Schepen ofte Jach-
ten vande Kuften, daer fy varen ofte Kruyiïën af- dïijvcn,offonder ordre af-loopen, onder pretext van afgedreven te zijn, fullen alle hare Gagien, Maent- ende Beuyt-gelden verbeuren ten behoeve van 't Landt. XXXIIII.
Soo wie by den Vyandt over loopt, fal boven de
verbeurtcn van alle fijne Maent-gelden, ten eeuwi- gen dage als een meyneedich Schelm ghebannen worden, ende ibo hy daer naer in handen vanden Admirael, oft fijnen Krijchs-Raedt quamc te ghe- raecken, fal hy ibnder eenich aenfien metter doot geftraft worden. XXXV.
Soo wie de twee Maenden Gagie oft eenige
Loop-geit ontfangen hebbende, daer mede wech- loopt, ial aenden Lijve ofte arbitralick geftraft wor- den, ende het dubbel van dien moeten reftitueren. XXXVI. Item, foo wie binnen fijn verbonden tijdt fulcks
fich quame te dragen, dat fijne Gagie in 'tghehcel ofte deel geconfifqueert wierde,fullen de felve blij- ven ,door 't recht van retentie, ten behoeve vande Compagnie, als verbeurt in allen ichijn alsofhy de ielve niet verdient hadde, dewijl hy fijn verbonden tijdt niet ten eynde toe trouwelijck uyt ghedient heeft, ten wrare by onfe fpeciaelder ordre anders ware geordonneert. VIERDE TITUL E.
Vanden Inganghsnde FerVat-dacb mande Maent-
gelden ende Hypoteecquen van dien, XXXVII.
De bedongen Maent-gelden fullen ingaen ende
haren aenvanck nemen, als de Schepen uyt Texel, Maze ende Eems t'zeyl gaende buyten delefte Ton, ende uyt Zeelandt buyten de ondiepten, om hare reyfe te vorderen gefcylt fullen zijn, endc eyn- digen als de aengenomen Peribonen door Bewint- hebbeten, ofte de geene die door de felve daer toe zijn
|
||||||||||
|
loopen met hunne Schepen in Vranckrijck, Enge-
landt, ofte eenige andere vreemde Plaetfen, als uyt hooch-dringende noot, daer van den Scheeps- Raedt fal ghehouden zijn te doceren endc verant- woorden, onder verbandt van hare Periboncn ende Maent-gelden. XXVI.
De Schippers fullen gehouden wefen voor hun
vertreck uyt Weft-Indien ofte Brazil nae defe Lan- den, aenden Generael, Admirael, Raden, Com- mandeur ofte Gouverneur vande Plaetfe over te leveren alle 't geene fy-luyden overich hebben en- de miiïen mogen, 'tzy Victualie, Ammonitie van Oorloge, ghercetfehap van Equipagie ofte anders, waer van fy gehouden fullen weien vifitatie te ge- doogen,ende te brengen RecipiiTe, by den voorfz Generael, Admirael, Raden, Commandeur ofte Gouverneur onderteeckent, alles op pene van drie Maenden huyre te verbeuren by de Schippers, die bevonden fullen worden contrarie gedaenofte yets hier inne verfuymt te hebben, ende daer en boven naergelegentheytvanfaecken atbitralick gheftraft te worden. XXVII.
Alle Peribonen, in dicnft vande Compagnie
met deiè Schepen varende , fullen ghehouden wefen in Weft-Indien, Brazil, ofte andere ghewe- ilen van 't Oclxoy te blijven, van 't eenc Schip op 't ander te gaen, ende aldaer dicnft te doen te Water endc te Lande den tijdt van vier Jaren, daer inne niet ghereeckent het gaen endc keeren , ofte ibo veel tijdts min ofte meer als de Compagnie haer van doen ial hebben, ende defe Voyagie fal ver- cyiTchen. XXVIII.
Sonderdat nochtans de Compagnie gehouden
fal weien, de geene die hun voor feeckeren tijdt van Jaren verbonden hebben, haren verbonden tijdt in Weft-Indien oft Brazil te laten blijven, en- de in haren dienft te laten continueren. Macr gc- lijck den Generael, Admirael endc Raden de {elve naer huys fullen mogen fèndcn, ibo fulien oock de Bewinthebberen tallen tijden als 't haerghelieft, die wederom naer huys mogen ontbieden, fonder gehouden te wefen daer van aen yemandt wie hy zy eenige redenen te geven. XXIX.
Ende fullen alle de geene die fich inde her-
waerts komende Schepen verfteecken, ende buy- ten confent vande Overichcdcn der Plaetfen daerfe liggen, overkomen, de Plaetfen, Schepen ende Guarniibenen haer vertrouwt, verlaten, 'tzy dat haer verbonden tijdt gheexpireert is, ofte niet, verbeuren aen de Compagnie alle haer ghewon- nenGagie, Maent-ende Beuyt-gelden, hoe of waer die verdient ofte gheconquefteert moch- ten zijn. XXX.
Ende fullen de geene die buyten confent in de overkomende Schepen ende op de Rollen niet be- kent zijn, geen Goederen voor de Maft mogen koopen, noch fchuldcn maecken, alfoo de felve op de t'huys-reys geen Gagie fullen verdienen. XXXI. Gclijck die oock geen Gagie , Maent-noch Beuyt-gelden verdienen,noch pretenderen mogen, |
||||||||||
|
------,---------------------------->------!-----------
|
||||||||
|
6$$ Concernercnde de Weit - Indifche Compagnio * 6$ 4
|
||||||||
|
zijn ghelaii, af-gedanckt fullen zijn, fonder dat ye-
mant vermogen fal voor date vande af-danckinge fich uytten dienft te begeven, uythet Schip te fchcyden, ofte eenige moetwil, fortfe ofte ghewelt te bedrijven met woorden ofte wercken,hct zy in 't Texel of onderwegen in 't herwaerts komen, op verbeurte van twee Maendcn Gagie. XXXVlil. Ende op dat de geene die op eenige Schepen
vande Compagnie varen in offenfie ofte defenfie, des te beter forge mochten dragen, de felve voor alle Zee-nooden, brandt ende andere fwaricheden te helpen bewaren, ibo fal een yeder tot verfeecke- ringh fijner Maent-gelden ten onderpande hebben 't Schip, contante penningen,ende ingeladen Goe- deren, daer hy mede vaert, ende anders nochte vor- der niet, fulcks dat een yder 't pericul fijner Maent- gelden fal loopen op 'tfclvc Schipjacht ende Goe- deren dacr hy op vaert, ende dien volgende 't felve Schip met alle fijne in-geladen Goederen komen- de te verongelucken,oock alle fijne Maent-gelden op den felven Schepe verdient, verliefen, behou- dens dat de felve niet en komen te monteren bo- ven de twaelf Maenden, foo dat de tijdt die hy bo- ven de laetfte twaelf Maenden in dicnil vande Compagnie geweeit is, in alle manieren fal wor- den voldaen, fonder kortinge van ailêurantie.ende vorder voor de reile en fal hy tegens de Bewintheb- bcren geen recht ofte adie behouden als vande fel- ve verongeluckte Schepen ende Goederen , boven het Berch-loon ende andere noodige onkoilen, mochten gheprocedeert ende in Bewint-hebberen handen gekomen zijn,fonder nochtansop de voor- date van 'tongcluck uytgelofte Goederen ofte con- tanten eenige adie te mogen pretenderen. XXXIX. Ende fal de betalinge vande Maent-gelden ter
Kamercdaer de Schepen uytvaren, aen een yeder hier te Lande t'fijnder wederom-komfte ofte naer de expiratie van den eerften verbonden tijdt, op des felfs ordre aen fijn Huyfvrouw, Kinderen ofte Vrunden, fuififante fchriftelijckc laft ofte procura- tie vertooncnde,gedaen worden, als oock ter we- derom-kom ite van 't Schip, daer mede yemandt uytgevaren is, vande-Maent-gelden inde uyt-reyfe verdient, Midts ncffêns de fchriftelijcke laft, ver- foeck ofte Procuratie, overfendende Reeckeninge ofte ander bchoorlickende genoechfaem befcheyt, wat hem par reit van fijn eerfte verbonden tijdt, ofte op d'uytreyfc verdiende Maent-gelden iscom- - peterende, fonder dat yemant binnen fijn verbon- den tijdt eenige Reeckeninge fal mogen verfoec- ken, noch hem gegeven oft betaelt worden, 't zy hier of daer te Lande. XL.
Endebyaldicnyemandt voorde expiratie van-
den verbonden tijdt quame te overlijden, diens Maent gelden fullen aen fijn Weduwe, Kinderen ofte Erfgenamen onder goede fuififante cautie, voor alle namaninge betaelt worden , foo haeil als de Recckeningen ende andere ghenoechiame be- fcheyden overgekomen fullen zijn. X L I. Een ycgclijck fal te vreden moeten zijn mette
betalinge vande Gagie, die de Bewinthebbers een- mael ter goeder trouwen fullen hebben gcdaen, op |
de verklaringe ten minilen van twee Getuygen,
dat de geene die de Gagie komen eyiTchen, zij η de naefte Erfgenamen vanden overleden, ende op hunüeder beloften van de penningen ten allen tij- den des vcrmaent zijnde, wederom te reilitueren, ten ware dat de geene die in dienft zijn, voor haer vertreck hadden verklaertaen wienfy wilden dat de betalinge naer hun overlijden foude worden ge- daen, of dat tijdelickcn voor de ghedane betalinge de Bewinthebberen gcbleecken mochte zijn, van eenige difpofitie van uyterite wille «ende volgens de voorfeyde ftipulatie de betalinge eens gedaen hebbende, fullen de Bewinthebberen daer mede mogen yolftacn, fonder dat yemant naerder of be- ter recht hebbende of pretenderende, de felve daer voor fal mogen acnfpreecken, maer fijn regres fal moeten nemen regens de geene die de penningen foude mogen ontfangen , ofte tegens hare Borgen foo eenige ghcilelt mochten zijn, ten ware dat de betalinge ghedaen ware tegens den wille vanden Overleden, voor fijn vertreck aende Bewinthebbc* ren geopenbaert,oftdatde Bewinthebberen te voo- ren genoechiaem ware ghebleecken vande difpofi- tie des O verledens: In wclcken gevalle de betalin- ge aende rechte Erfgenamen fal ghedaen worden, voorbehoudens de Bewint-hebberen haer regres aende geene die fy de penningen t'onrecht fouden mogen hebben getek, alles volgende den Odroye by harcgemeltc Booch Mogende de Compagnie vergunt,in dato derthienden Februarij feftien-hon- dert ièven-en-twintich. XL II.
Vorders als yemandt op de reyiè van 't cene
Schip op 't ander wort geftelt, ofte vande Schepen gheordonneert op eenige plaetfcn in dienft vande Compagnie aen Landt te blijven, ofte van 't Lant naer de Schepen te gaen,'t zy om naer huys te kce- ren, of elders te varen, ibo dickwils 'tiëlve geichiet fal ghehouden weien te vorderen Extrad van fijn Reeckeninge van fchulden en weder-fchulden, by den Koopman, Boeckhoudcr ofte Schipper, en- de ten minilen van twee vande notabclfte OiTicie- ren ondertceckent te Schepe, ende te Lande in Brazil by een vande Politiquc Raden gherevideert ende ondertceckent, ofte in abfentie van de felve, van twee vande hoochfiVCommanderende Offi- cieren ter plaets daer hy afvaert,de ielve te bewa- ren, ende met hem t'huys te brengen, ende by ge- breecke van dien, ende dat de Bewint-hebberen niet en hebben de Boecken vande Schepen ofte Plaetfen daer hy is geweeft, foo fal men hem niet meer betalen dan daer hy befcheyt van brenghr, ende fal met de refte patientie moeten hebben, toe dat de Schepen ende andere noodige befcheydert overgekomen fullen zijn. XL III.
Soo wanneer in tijdt vannoot de Trompet wort
gefteecken of den Trommel gheilagen, fal een ye- gelick terftont voorts komen opLijf-ftrafle, mee allediligentie,om hem terftont onder fijn quarticr in defenfie te ftcllcn, ende alfoo met ordre den Vyandt alle mogelijcke af breuck ende tegenftant te doen. XLIIII.
Onder exprefie belofteniile, dat de ghequetfte
met goede middelen van Chirurgijns fullen onder- Rr 3 houden
|
|||||||
|
3.Tit. 4. Deel. 636
gelden wil laten loopen daer hy uytgaet, dan of hy
fijn perieul wil nemen op 't Schip daerhy op over- treedt, van welcke keure hy gehouden fal wefen te doen pertinente verklaringe, ende daer van op de Boeckcn van beyde de Schepen onder fijn Reecke- ninge, foo daer hy uyt, als daer hy inne gaet,onder- teeckeninge te laten doen, ende geene verklaringe gedaen hebbende, fal 't perieul van fijn Macndt- gclden loopen (te weten de twaelflaetfte Maenden incluys) op 't Schip daer hy op over gaet, Wel- verilaende dat de geene die eerder t'huys komt, als 't Schip daer hy fijn Rifico op ghenomen heeft, evenwel fijn Maent-gelt fal konnen ontfangen, mits betalende aiTeurantie van thien ten hondert over de Zuyt-zee, ende fes ten hondert over Brazil en Weil-Indien, ten ware quade tijdinge ware van 't Schip, daer ophy fijne Rifico ghenomen heeft. XLVII.
Ende de geene die in ofte naer de uyt-rcyfe t'ec-
niger plactiè aen Landt geleydt werden, ofte inde uyt-reyfen komen te overlijden ,ontfinningh, ghe- vangen, ofte uyt des Compagnies dienil vry ghe- maeckt werdende, fal men 't Schip, fijne reyfe be- houden doende, alle hare Maent-gelden op de uyt- rcyfe verdient, betalen foo haeft als van 't behou- den overkomen van 't Schip feecker advijs ende tijdinge hier te Lande fal welen ,ende de uytgeva- ren zijn Reeckcninge oft ander bchoorlickbefcheyt overgekomen fal zijn, fonder kortinge van Aiïcu- rantie. XLVIII.
De Militaire Perfoonen, Officieren ende Solda-
ten Treyns,cnde alle andere Perfoonen in aduelen dienil aen't Landt leggende, fullen geen langer Rifico loopen van haer Maent-geJdcn, dan van de uyt ende wederom reyfe, maer het varende Volck tottwaelfMaenden incluys, onaenghefien datfe hier ende dacr in het Kruyiïen gebruyekt worden, ofte aen Landt eenige dienilen mochten doen, ter- wijl de Schepen in ofte by de Havens leggen, ten ware datfc puyrlijck van Scheeps in Landts-volck veranderden, ende aen Landt werden gheilclt,als wanneer haer Rifico oock fal ccfTeren,tot datfe van Landt fcheyden om herwaerts te komen,oft anders wederom in Scheeps-dienilcn te Schepe gheftelt, als wanneer fy wederom Rifico fullen beginnen te loopen als vooren. XLIX.
Ende wort voor .Landt-volck verftaen allede
geene die in acluelen dienil aen Landt zijn ende ghebruyekt worden, als by de Equipagic-meeitcr, Proviant-mceilcr, Fabrijck-meeiler ende onder den treyn, als mede die op Chaloupen , Ponten, Bare- ken , Vif boots, Boeycrs ofte Leggers ghebruyekt werden, ende diergelijcke, foo op de Lant-boecken fullen bekent zijn, fonder dat daer onder fullen be- grepen wefen de gecnedic dacchs aen Landt zijn, ende 's avondts wederom Scheep gaen, oft fich aen Landt onthouden te wijl hunne Schepen inde Ha- vens om te calefaten of fchoon te maken leggen, ende dat gedaen zijnde, met de felve wederom in Zee loopen. L.
Soo het gefchiede dat eenige Schepen ofte Goe-
deren yanden Vyandt verovert wierden,fullen den Admi-
|
|||||
|
63 5 Placaten. 2. Boeck.
houden Worden naer beliooren, ende foo eenige
Perfoonen in 't executeren van haren laft, Ampt ofte bedieninge mochten verminft, verlemt ofte anderfints van hare gefonthey t berooft worden, de felve fullen genieten als volcht: Tc weten, voor 't verlies vanden rechter Arm,
acht hondert guldens.
Vande ilincker Arm, vijf hondert guldens. Voor 't verlies van een Been, vier hondert en vijftich guldens.
Voor beyde de Beenen, acht hondert guldens. Voor 't verlies van een Ooge, drie hondert guldens.
Voor beyde de Oogcrt,negen hondert guldens. Vande ilincker Handt, vier hondert guldens. Voorde rechter Handt, fes hondert guldens. Voor beyde de Handen, duyfent guldens. Voor 't verlies van alle andere Leden ende ver-
lemtheden, waer door yemandt volkomentlick ge- cureert ende genefen zijnde , noch echter van fijn voorige gefontbeyt foude mogen verflaen ende be- vonden worden berooft, vermincl: ofte dacr door van 't voorige gebruyek fijner Leden gepriveert te zijn, ial daer voor tot difcretie van goede Mannen of Dodoren, Chirurgijns ofte andere, hun dies ver- flaende,nae voorgaendeinfpeitic vergoetworden, mits altijt vertoonende ende met hem brengende A&e van haer opperfte Overichedcn, die ten tijde van haer quetfuren ende vermin&heden 't Com- mandement hebben, ende t'Schcep van den ghe- heelen Scheeps-Raedt, dat fyluyden de quetfue- ren in 't executeren van haer Ampt ende bedienin- ge,tcn dienfte van onfen Staet ende de Compagnie gekregen hebben, fonder dat Atteilatien van min- der Officieren ofte particuliere Perfoonen, of die niet terilont naer de verwondinge ende verminc- kinge verfocht zijn, fullen mogen gelden, of oock van gefcheurtheyt of andere inwendige ghebrcec- ken, ofte die van ongefonde Lucht, Fcnijn of Cli- maet voortkomen,ghelijckals de Bicios ende blint- heyt in Brazil,item Worm in Guinca, ofte diergc- lijcke, veel min van wonden fonder verlemtheydt, eenige vergoedinge fal mogen geeyfcht ofte gege- ven worden. XLV.
Indien eenige Schepen in Compagnie van ande-
ren zijnde, in perieul quamen te geraecken, ende yetwes te ontbrcecken, 't zy Volck, Proviant,Am- monitie van Oorloch, Anckers, Touwen ofte yets diergelijcke, fal by de andere ende ontmoetende Schepen van alles verfien worden, voor foo veel ee- nichfints doenlick is, ende tegen alle Vyanden gc- aiTiileert,om 't manquerende Schip buytcn gevaer te houden, op pene foo yemant fulcks weygerde, ofte hem daer tegen quame te itellen,van datelick alle fijne Maent ende Bcuyt-gelden te verbeuren, ofte aenden Lijve naer ghclegenthcyt van faecken geftraft te worden. XLVI.
Indien yemant van lijn Schip ghenomen wort,
ende op een ander Schip geilelt,'t zy van dcfe ofte een andere Vloote, wclckc langer ofte vorder reyfe mochtc doen, ofte 'twelcke vroeger naerhuys zeylt, ofte naer huys ghefonden wort, ial dien Per- foon' keure hebben, of hy fij η verdiende Macndt- |
|||||
|
dyj Concernerende de Weft-Ihdifche Compagnio. 6$%
|
|||||||
|
nieten. Edoch 't Schip ofte Schepen die de ver-
overinge doen, fullen voor haer alleen behouden de plunderagie van de veroverde Schepen, midts dat niemandt eenige plunderagie fal hebben van Koopmanfchappcn,Gout, Silver, gemunt of onge- munt , Pccrlen, Gefteenten of andere Goederen, macr alle de Kleederen van 't veroverde Volck. LI III. Ende op dat alle het Boots - ende Krijchs-volck
te meer geanimeert endc gecouragcert mach wer- den, om hun in alle gevechten ende exploiden te beter te quijten , fal aende geene die by refcontre ende aentrcffingh van eenige Spaenfche Armade ofre Vlooten, der felver Admirael de Vlagge komt af te halen. Item, die hem komt te Landt wel te quijten, endc de eerfte op eenige Forten, Caftcclen of Steden met beklimmen hen te vertoonen, gege- ven worden tot een vereeringe vijftien Realen vaii Achten, ende geichooten wordende, fal 't felve aen hun Vrouwen ofte Erfgenamen echter uytgekecrt worden. LV.
De Officieren, Matroofen ende Soldaten hare
Schepen in 't gevecht offenfive ofte defenfive voor den Vyandt komende te verliefen, inden grontofte inden brandt racekende, fullen hare Maent-gelden behouden zij n, macr by aldicn den Vyant het felve Schip ofte Schepen quame te vermecftcren,fullen hare Gagien verliefen als Articul xxxviij. L VI.
Ende op dat de Militaire Perfooncn ende andere
Dienaers vande Compagnie ginder vry gemaeckt werdendc,oft haren tijdt uyt gedient hebbende, in Brazil haerfclvcn foude konnen dienen van hare verdiende Macnt-geldcn , foo fal door de refpeétive Boeckhouderen alhier nevens de Perfooncn over- gefonden werden hare Reeckeninge, met de bela- ftinge alhier., om in Brazil na het expireren van hare tijdt ofte vergunde Licentie uyt des Compagnies dienft effen af bctacldt te konnen werden, in han- den vande Eygenaers. VYFDE T1TULE.
Vande werbeter'mge ar geener die 'm hooger
Ampten geflelt worden.
LVII.
By verirerven van Schippers, Stuyrluydcn, Ca-
piteynen, Lieutcnantcn, Vaendrichs ofte eenige andere Officieren te Water ende te Lande,ofte dat yemandt in fijn Officie hcmqualijck droegc, ofte 't zy door onervaren theyt, langhduerige opgeko- mene natuyrlijcke Siecktc, kranckfinnieheytofre impotentie, niet en koude voldoen in t geene hy hem verhuyrt heeft, fal by den Gencrael,AdmiraeJ, Raden ofte Commandeurs, volgens haerluyder In- ftrudie, 'tzy de Generael of Admirael felfs prefent is ofte niet,een ander bcquamer in fijn plaets ver- kooren worden, die de Plaetfe , Officie ende Staet van den Overleden of afgefetten fal bekleden. LVIII. Ende de geene die ergens te Lande ofte op ee-
nige Schepen binnen 's Landts in Weft-Indien, Brazil en andere Quartieren,binnen fijnen verbon- den tijdt in hooger Ampt ofte Officie geftelt wort, f Α
|
|||||||
|
Admirael, Commandeur, BootfgefcU'en, Capitey-
nen, Soldaten, endc alle andere die dePrinfeheb- ben helpen veroveren (daer onder gereeckent alle die onder de felve Vlagge behooren, ende voor dato vande verovcringe mochten gevangen zijn) jforge dragen dat de Cargafoen ende Faftuyr-Boec- ken van cle felve Prinfen, midtfgaders de Brieven daer in te vinden, in haer macht te bekomen, de felve wel bewaren, ende aen onfe Raden ofte Die- naren 't hoochfte gebiedt hebbende, refpe&ive overleveren, ende twee a drie vande principaelfte, als Schipper, Koopman, Stuyrman, &c. altoos ge- vangen met haer brengen. LI.
Ende naer aftreckinge van alle nootlijcke onko-
ilen (als vande fchadc die de Compagnie aen't Schip ofte Schepen ende Goederen in't verove- ren van elcke Prinfe hebben geleden, ende de on- koftcn die gedaen Tullen werden in 't benificieren vande veroverde Goederen, mitfgaders de gerech- ticheyt van Sijne Hoocheyt den Prince van Oran- gien, als Admirael Generael, in conformité van Rcfolutic van hacre Hooch Mog. dienthalven op den eerilen April 1602 genomen) voor hare quota ende aendeel inde felve veroverde Goederen heb- ben ende ghenietcn den thienden penninek, vol- gens het' twee-en-veertichftc Articul van 't O&roy, daer van de reeckeninge , taxatie ende extimatic vande Goederen buyten defe Landen, in eenige Steden ofte Plaetfen in handen vande Koopluy- den ofte Commifen vande Compagnie wefende, gemaeckt fal worden, naer de prijs ende waerdije daer te Lande, ende een yeder fijn aenpart als dan op fijn Reeckeninge geftelt ende goet gedaen wor- den, Welverftacnde dat het felve met kenniffe, ende in 't bywefen vanden Admirael (foo 't doen- lick is) fal gefchieden, op dat yeder fyngherechtig- hey t mach bekomen. LIL
De veroverde Goederen buyten 's Landts niet
getaxeert zijnde, endc hier te Lande in behouden handt komende, fullen naer waerdye worden ghe- taxcert ofte verkocht, ende in voegen als boven, haer goet gedaen worden, fonder dat yemandt op de verbeurte fijner Maent-gelden ende arbitrale corredie, vermogen fal in Zee eenige deylinge van de Priniên te verfoecken, ofte yet op reeckeninge van fijn aenpart uyt eygener authoriteyt naerhem nemen, ende by hem te behouden, ende fal midts dien een yeghclijck te vrcden moeten zijn metten Accoorde daer over tuffchen de Heeren Bcwint- hebberen ter eenre, ende hare refpcclive Officieren tot deHooch-Bootfluyden incluys ter ander zijden te treffen, fonder daer tegens eenige cavallatic ofte querelle te maecken, ofte yets te doen,ofte te laten doen , op de verbeurte van alle hare Gagien , Beuyt-geldcn. LUI.
Welverftacnde dat de Prinfe ofte Prinfen vcr-
dcclt fullen worden overallede Schepen onderden Admirael of Commandeur uytgevaren, alwaer't foo dat eenich Schip ofte Schepen in 't veroveren niet prefent en waren, ten ware klaerlijck bieeck, dat fulck abfent Schip of Schepen moet-willens, of door verfuymingh vand'andere geweecken wa- ren, in fulcken gevalle fouden die abfenten niet ge- |
|||||||
|
Placateo-n 2.Boeck. ^.Tit. 4. Deel.
|
|||||||||||
|
639
|
640
|
||||||||||
|
de Mannen te (lellen, 't zy onder pretext van de
felve ad arbitrium boni viri te laten reduceren , of anderfmts. LXII.
Maer by aldien yemandt in Weit- Indien of
Brazil, Guinca of andere Geweiten, in dienil van- de Compagnie wefende, gefint ofte verfocht ware om naer de' expiratie van fijn verbonden tijdt noch eenige Jaren daer in te continueren, fal van dien tijdt af dat fijne verbonden Jaeren komen te expi- reren , ende eerder niet, foodanige verbeteringe mogen genieten als hy vanden Generael, Admi- racl,Gouvcrneur, Raden of Commandeurs lal kon- nen bedingen : Welcken Generael, Gouverneur, Admirael, Raden ofte Commandeur oock gehou- den fullen wefen deièn acngaende te volgen ende naer te komen de Inftructien hunlieden daer van by de Bewinthcbberen gegeven, ofte die hier naer- maels haer gegeven fullen worden, op peyne van te vergoeden, ende op haer reeckeninge tot haren laileafte fchrijven, alle foodanige verbeteringen als fy-luyden boven cnae contrarie hun-Hedcr In- ilructie acn yemandt fullen gedaen ende toegeleyt hebben. LX III.
Soo yemandt eenigc Kleederen, Ringen, Hoe-
den ende dierghelijcke, t'fijnder begeerte ofte tot fijn contentcment mede ial nemen, ende de felve door gewelt, roovinge vande Indianen ofte cenich ander accident quijt mochte worden, fal daer voor geen vergoedinge vande Bevvinthebberen mogen pretenderen. LXIIII.
Indien yemandt in Weit-Indien, Brazil of elders
eenige ghcichencken van eenige Coningen, Gou- verneurs ofte andere Peribonen verkrege, de felve fullen aen de Bevvinthebberen over ghelevert wor- den , ende ten profijte vande Compagnie wefen. Van gelijcken ibo yemandt verkrege eenige Goe- deren in mangelinge, recompenfc ende weder- fchenckjnge van eenigc Wapenen, als HarnaiTen, Pardifanen, Roers ofte andere Goederen , wat het foude mogen wefen, fullen de Bevvinthebberen de felve gefchencken, gemangelde oft gekochte Goe- deren mogen aenvaerden ende behouden, alleen- lick betalende 't geene de voorfchrevc Wapenen ofte andere Goederen hier te Lande gckoil hebben, L X V. Ende aengaende alle verceringen ofte prefenten,
die contrarie de ordre ende de gegeven Inftructien vande Bcvvinthebbers acnden Generael, Admirael, Raden van Weit-Indien, Brazil, Guinea ende an- dere Gcweilen, Directeurs, Schippers, Commijfen ofte andere Officieren by yemandt in dienil vande Compagnie wefende, foude mogen gegeven wor- den , 't zy dan om tot eenich Ampt ofte Officie te gcraecken,om van eenige verdiende itraife ghecx- cufccrt.ofte tegens eenige t'haerdcr laite gegevene Senrentien gereilabileert te werden ,ofte om eenï- ghe andere oorfaecken, hoedanich de felve fouden mogen wefen , alle foodanige fchenckagie ende preienten fullen vervallen ten profijte vanden Aen- brenger voor de helft, ende voorde ander helfc ten profijte vande Compagnie, ende fullen de Ont- fangers van fodanigc Giften ende Gaven, noch ren profijte vande Compagnie, verbeuren twee Maen- den
|
|||||||||||
|
Μ tot verbcteringé ghenieten de helfc van fijn ey-
gen, en van des genen gagie in wiens Ampt ende plaetfe hy fuccedeert, onacngefien dat de felve te vooten eenmael in hooger plaetfe ghefuccedeert mocht.wefen, endefulcks door halveringe aJreede de cerile Gagic vermindert ware, tot dat foodanige Succeilèurs ecrit verbonden tijdt uyt zijn fal, waer nacr by dc'volle Gagie van fijn eerite predecefTeur lal genieten. LIX.
Midts dat het felve geen plaetfe en fal grijpen
in 't reguard van Krijchs-Officieren ende Solda- ten, de welcke in hooger Ampt fuccedcrende, des gcencs Gagic fullen ghenieten, in der wclc- kers plaetfe fy-luyden fuccederen: Met dien ver- ftandc nochtans, dat noch fyluyden, noch oock te Schcpe, een Perfoontwee Ampten bedienende, de volle Gagie van beydc de Ampten en fullen mo- gen genieten. LX.
Niemandt van 's Compagnies Dienaers van de
hoochile tot de leeghfte graet, fal binnen fijn ver- bonden tijdt van yemanclt anders, als van't Col- Icgic vande Bcwinthebbcren collegialitcr verga- dert zijnde, directelijck ofc indireclelijck eenige andere Gagie, conditicn ofte verbeteringen mogen eyflehen, bclooven ofte belooft worden , als daer hy voor aengenomen is, op peyne van nulliteyt: Knde in ghevallc yemandt der felver Dienaren di- rectelijck of indirectelijck, eenigc andere Gagic of vcrbeteringc op de uyt ofte t'huys reyfe quame te bedingen , eyfTchen of pretenderen , als die hem t'fijner aenncminge hier te Lande vande Bc- winthebbcren belooft ende toegeilaen zijn, ende de vcrbeteringc hier vooren verhaelt, faldesaen- gaende gheen recht of actie regens de Compa- gnie mogen hebben of pretenderen , alwacr 't fchoon dat yemandt fulcks mocht pretenderen over eenigc extraordinariiè dicnilcn de Compagnie gedaen. LXI.
Macr fal de belooningc van foodanige extraor-
dinarifc dicnilcn ftaen (doch fonder cenich ver- bondt of Obligatie) acn de pure liberalitcyt ende difcretic vande Bcwinthebbercn, die daer in fullen doen foo als fy-luyden ten meeiten dienile vande Compagnie, ende nacr de mcriten ende gclcgent- hcyt van faceken fullen vcrilaen te bchooren: Be- houdelick nochtans, dat fyluyden (ghemerekt alle degecne die hen in des Compagnies dienit bege- ven, by defen Articul-Bricf,cnde hacr daer inne ge- mentioncerde Inilructie voor hacr bedongen Ga- gie gchoudè zijn de Compagnie naer hacr uyterite vermogen , ende in alle plactfcn ende voorvallen- de occaficn, met alle haerc couragic, vernuft ende wijfheyt te dienen) oock wel vermogen fullen de gepretendeerde vcreeringe abfolutelick, ende in 't geheel te weygeren ende af te flaen, fonder gehou- den te wefen aen eenige Heeren, Overichcden ofte Rechters van foodanige weygeringe,oftc oock begrootinge van de vcreeringe die fy yemandt toe- leggen mochten , eenige redenen ofreeckenfehap te geven , ofte dat fy-luyden tot meerdcringe der felver, by de Heeren Overicheden ofte Rechters geconitringeert fullen mogen worden, veel min om de felve acn haer-Juyden, ofte aen eenigc goe- |
|||||||||||
|
6^t Concernerende de Weft-Indifche Compagnie*· 642
|
|||||||
|
den Gagïe, ende het drie dubbelt van de genomen
Giften, ende daer-en-bovcn atbitralijck gheilraft gorden , indien fy-luyden bevonden worden ye- mant doot ofte van wegen foodanige Giften eeni- ghc delict tot nadeel vande Compagnie gheremit- teert, eenich avancement ghedaen,ofteeenige ver- beteringe van Gagic toegelcyt te hebben, LX VI. Alle Perfoonen in dien il vande Cpmpagnie we- fende, fullen op verbeurte van haer-lieder Maent- gelden gehouden wefen in cas van Schip-breucke, ofte eenich ander noot ofte ongeval de Schepen ofte Goederen vande Compagnie overkomende, lbo wel die gecne daer fy-luyden op varen, ende daer van hun de forgc ende adminiftratie bevolen is als anders, byoftc ontrent haer , ende in hare Compagnie wefende, foo wel in Zee, als op cc- nigc Reeden, Havens ofte Plaetfen, te Water ende te Lande, in cenige Comptoiren , Pack- huyfen ofte eenige andere Plaetfen , naer haet uyterite vermogen te helpen bergen , bewaren ende beneficicren,fonder ter faceke van dien, ofte om eenich verlies van haer eygen Goet ofte Klee- deren,om eenich geleden kommer ofte ongemack, eenich berch-loon ofte andere recompenfe te pre- tenderen, alwacr 't oock foo datter meer ghebercht mocht wefen, als de Macnt-gelden der geener die op de verongeluckte Schepen ghevaren, daer op, ende op de ingeladene gheberchde Goederen hun Hypoteccq ghenomen nebben , foude mogen be- dragen , midts ghenietende haer bedongen Gagie ende Maent-gcldcn, foo verre de geberchde Sche- pen ende Goederen fullen konncn itrecken, blij- vende vorder alle recompenfe ende verceringe tot enckcl difcretie vande Bewint-hcbbercn ende fon- der Obligatie, als hier vooren Articulc cen-en-tfe- itich gefcyt is. SESTE TITULE.
Van den particulieren Koophandel der geener die 'm
dienfl vande Compagnie varen.
LXVÏI.
Nicmandt van de Dienaren van de Compa-
gnie , van wat qualitcyt die fouden mogen wefen, van de meeile tot de minile, en fal yermogen ee- nich Geit , Koopmanfchap ofte andere Waren mede te nemen, ofte in de Schepen te laden voor hen fclven ofte andere, noch aen yemandt op Intercil op de uyt-rcyfe op WiiTel ofte op Boe- demery-gelt te geven of nemen, Op verbeurte van 't felve Geit , Koopmanfchap ofte andere Goederen, contrarie dcien gedaen, cndefulcks niet vermogen anders als voor de Compagnie yet- vves uyt te voeren noch mede te brengen , 'tzy ghemangclt , ghekocht ofte by verceringe ver- kregen. LXVIII.
Veel min fullen de Commifen eenige Goede-
ren , Koopmanfchappen ofte Klcedercn uyt de Winckels of anders op haer reeckeninge acn haer houden, of naer haer nemen, om aen het Volck dierder te verkoopen tot haer particulier profijt, op verbeurte van alle hare Macut-gclden, ende arbi- trale lijf-ilraife. |
|||||||
|
LXIX.
Ende fal daerom een yegelijck moeten ghedoo-
gen behoorlijck onderfoeck ende vifitatie van fijn Kilte ende Goederen, eer hy fal mogen aen Landt gacn , als vooren Articul vier-en-twintich ghc- ieydt \S. LXX.
In ghevalle yemandt in Siecktc, ofte tot onder- houdt van kleedinge yets m och te van doen heb- ben, fullen 't felve de Schippers, Commijfen ,oftc den Raedtfelver aen dienen,om t'haerder difcretie ofte naer ghelegentheyt van faecken , gheholpen te worden. LXXI.
Sal mede nicmandt vermogen aen Landt ofte op de reyfe fijne Klcedercn te verkoopen,verman- gelen of vcrruylcn voor eenige Waren , noch oock te verdrincken, op arbitrale correctie, alfoo 't iblve totonghefonthêyt, Siecktc ende ander ongeval is itreckende. LX XII.
Ende om alle mangelinge ende tuyiTchcrije, daer mede de ilcchte Boots - ghefellen dickwils worden bedrogen , ende van hare Maent-gelden gbcfruiteert, te verhoeden, foo en fal nicmandt wie hy zy, yets mogen koopen , verkoopen, 't zy Taback, Kaes, ofte andere Eet-Waren , noch de felve vermangelen, verfpeelen, wech geven noch verwedden, 't zy Gcltof Waren, Kolt of Dranck, op de verbeurte van 't felve , ende dat fulcks niet en fal worden te Boeck geilelt, maer beyde Speel- ders of Wedders daer-cn-bovcn in een boete gecou- demneert. LXXIII.
Sullen oock alle Obligatien van weddingen op de Reyfe gedaen ende gemaeckt,nul ende van on- waerden wefcn,cndc geen recht daer over gefprooc- ken worden: maer foodanige Obligatien den Rade ofte Rechters voorkomende, gecailcert, gefcheurt ende te niet gedaen worden. LXX1III,
Sal oock nicmandt eens anders verdiende Maendt-gelt of Teitamenten , te Water of te Lande mogen koopen, nochte met foodanige ghekochte Reeckeningen of Teitamenten over- komen , ofte de felve overfenden om alhier te ontfangen , oppcynevan nulliteyt van foodanige verkoopinge , ende dat de Koopcrs uyt krachte van de felve Contracl.cn niet fullen mogen cyf- fchen , ende op verbeurte van de felve ghekochte Adien, Reeckeningen, Teitamenten ende Obli- gatien , tot wclckcn eyndc allen Notarifen ende Commijfen verboden wordt eenige Tranfporten ofte andere Actiën van diergelijckc verkoopinge te pafiëren. LX XV.
De Commijfen fullen niet vermogen de vrye Luyden noch by monde , noch by Ghcfchriftc te ontdecken, hoc yccI yemandt op fijn Reeckeninge te goet heeft, veel min yemants Reeckeninge ten behoeve vande vrye Luyden te belailen, op peyne van nulliteyt, oock op des Debiteurs reeckeninge op fijn ordre, aen fijn Crediteur geen Goeden of Klcedercn in betalingc uyt-reyeken, op peyne van elck foo Commijs als de andere, de wacrdyc van dien te verbeuren, noch en fal oock nicmandt op S f fijne
|
|||||||
|
. ^.Tit* 4. Deel. 64^
ACHTSTE TITULE.
Vande Wapenen ' ende Scbeeps-lnflmmenten,
LXXXII.
Alle Oificieren, Soldaten ende Boots-ghefellen,
fullen gehouden wefen forge te dragen, dat het Ge- weer daer op een yeder gheiteldt is, fchoon ende klaer gehouden wert. Inigelijcks oock allegereet- fchappen, op dat in tijde van noot alle dingen ghe- reet mogen wefen , waer op de Capiteynen, ofte hoochile Militair Orïïciers,gchouden fullen wefen goede toeficht te nemen, ende alle veertien dagen clck een fijn Geweer te doen vcrtoonen,op de boe- te van een Maent Gagie t'elcken male te verbeu- ren, daer van iy goede notitie fullen houden. L X X X111. De Capiteynen fullen ibrge dragen, ende de
Conilapels daer toe houden, dat het Kruyt alle veerthien dagen 't onderite boven ghekeert, ende omgefet werde, ende by gelcgentheyt van fchoon Weder, naer dat het Vyer wel uyt ghedaen fal zijn, boven ghebracht ende ghedroocht worden, 't gunt iy-Iuyden iiifonderheyt niet fullen verfuy- men, wanneer de gelcgentheyt fal toe laten fulcks aen Landt met meerder feeckerheyt te doen, doch wel tocfiende dat alles buytcn gevaer ende perieul gefchicde. LXXXIIII.
Dat mede binnen Scheeps - boort het fcherp tot
yeder Stuckklaer, ende van malkanderen legge, daer van de forge aen de Conilapels fcherpelick be- velende, op dat het in tijt van noot niet te foecken is, de Kogels tot verkeerde Stucken gevoecht wor- den , ende tot d 'een of d 'ander niet paffende, on- dienft verooriaceke, op peync van drie Maendcn Gagie by de Conitapcl te verbeuren. L X X X V. Niemandt fal eenige Initrumcnten of Gereet-
fchappen mogen verleggen, verwerpen ofte ver- fteecken, dienende voor Timmerluydcn, Stuyr- luyden, Bos-fchieters, Kocks ofte Chirurgijns, op pene van gclccrit te worden voor de Maft. LXXXVI. Niemandt fal vermogen eenich grof Gefchut
los te doen fchietcn binnen de voorfchreve Sche- pen , Jachten , Bocx of Schuytcn , nochte in vreemde Landen, dan met behoorlijck bevel van- den Capiteyn, op peyne van een Maent huyre te verbeuren. NEGENDE TITULE.
Vande Siecken 3 Barbiers t ende wat daer
toe behoort. XXX XVII.
Alle Barbiers ende onder-Barbiers, fullen gehou-
den wefen ten dienite vande Vloote hun goetwil- lich te laten ghebruyeken, ende foo wanneer daer f ware accidenten zijn, met de Dodtoren ende mee malkanderen te communiceren, ende alleneer- fticheyt doen, om de Patiënten wederom te recht te helpen , fondcr daer vooren eenige recompenic als haer Maent-geldcn te genieten, ende by fo verre iyluyden van yemant eenich geit ofte beloften van betalinge
|
|||||||
|
Ó43 Placatea-f. 2.Boeck
|
|||||||
|
fijne Rceckeninge yets mogen koopen, als alleen
vande Compagnie tot nootdrufr. SEVENDE TITULE.
Van de Botteliers 3 Quamer - Meefiers, ende
van 't Rantfoen. LXXVI.
Ende alfoo op een langhduyrige Reyfe van noo-
den is, goede ordre te houden in 't eten ende drinc- ken, tot confervatie vande ghefonthey t, fal een ye- gelick te vredcn zijn met ibodanich Rantfoen als hem by den Admirael ende Raden , ende in hun afwefen by de Commandeurs, Capiteynen ende Scheeps-raedt geordonneert fal wcfen, die foo veel den noot ende gelegentheyt lijden kan, den Rant- foen - Brief fullen volgen, op peync foo yemandt hem tegen het gefielde Rantzocn quame te oppo- fcren, ofte daer mede niet te vreden warc,van veer- thien dagen in 't Galioen gcilelt te worden te Wa- ter ende te Broode. LX XVII.
Sal een yeghelijck ghehouden weien het Wijn-
rantzocn dateJijcfc rcdrincken,ibnderhctfelvcte mogen fparen ,oftcaenycmant anders te verkbo- pen, ende üü het Rantzoen van de gecne die het nieten begecren te drincken in 't Vat blijven, fon- dcr de felve portie daer naer te mogen eyfehen. LX XVIII. Niemant fal vermogen cenige Wijn of Vidtualie
te (hoepen,of hcymcliek te halen ,op de verbeurte van veerthien dagen te Waterende re Broodt in 't Gallioengeilelt te worden: Maerfal den Wijn en- de Vi&ualie alleen getapt ende gchaelt worden by die daer toe by den Capiteyn ofte Commandeur fal worden geordonneert. LX XIX.
De Capiteynen ende Commandeurs fullen for-
gc dragen ende goede ordre itellen, datdcKafen op haer Schepen , die voor provifie mede gegeven worden, onder 't Volck verdeelt, ende by een yedcr wel ghefuy vert ende bewaert worden, tot welcken cynde men alle Weecken de felve Kafen fal fchou- wcn ende vifiterch, ende de gcene die in faute be- vonden worden van hare Kalen wel te bewaren en- de behoorlick te fuy veren, in de fchade condemne- ren, ofte anders mulderen naer de ghelegentheyt vande faeckc vereyfehen fal. LX XX. Niemandtfal vermogeneenige Victualie, 't zy
Vlecfch, Kacs, Broot ofte anders over Boort te wer- pen, onder dcckfcl van niet goet te wefen, dan met advijsvanden Capiteyn ofte Commandeur, tot wiens kcnniiTèhet fal ftaen of de Vi&ualic goet en- de cetbacr is, ofte niet, op peync van t'clckcn reyfe acht dagen te Water ende te Broot in 't Gallioen gcilelt te worden. L X X X I.
Sal medeniemandt fijn Kacs ofte Kafen in En-
gelandt, noch eldersacn Landt, 'tzy in Wcft- Indien , Brazil, Guinca,ofwaer hetoock mocht welen, oock nietbinnen Schecps-boort mogen ver- koopen, veripelcn, verruylen, verdrincken ofte an- ders verquiitcn, op de verbeurte van twee Maen- den Gagie. |
|||||||
|
é45 Concernerende de Weft-Indifche Compagnio. 6^6
|
|||||||
|
geregiftteert, ende de Boecken Jaerlijcx met ver-
fcheyden Schepen overgefonden worden. XCVI. Ende 't geen by yemandt van fijn Huyfvrouw, Ouders ofte Kinderen, ofce andere Vrienden, dan fijne Goederen binnen Scheeps-boort zijnde, fal wefen befproocken ofte onbefproocken nacgela- ten,fal by de Schecps-Raedt in bcwarender handt gheilclt, ende naer de wederkomftc ovcrgelevert worden aen de geene die dacr toe gerechticht ful- len zijn. XCVIT.
Sulcks dat binnen Scheeps-boort ofte aen 'tLant
geen van des afgeftorvcns goederen fullen worden verkocht, anders als't geen tot des afgeftorvcns lijf behoort fal hebben/t welck voor de Maft de meeft- biedende verkocht fal worden, voor welckc ver- kochte Goederen de Koopers aen de Debiteurs, ende de Overledene op fijne rceckeninge Credi- teur fal gemaeckt worden. xevni.
Doch fullen geen Weduwe of Erfghenamen be-
talinge mogen eyiTchen van eenige Penningen van des Overledens verkochte Goederen geproce- deert, foo lange de Boecken ende Reeckcningen niet en fullen overghekomen zijn,ofeenich ander genoechfaem befcheyt, daer uyt men vinden kan wat penningen vandc verkochte Goederen gepro- cedeert ende ingehouden zijn, ende dat de Debi- teurs vande Overledene noch foo veel aen 't Landt te goede hebben , als de felve fouden mogen be- dragen . XCIX.
Ten welcken eynde alle de Schrijvers vande
Landts-Schepen belaft worden geene Goederen van yemant te laten mijnen,die niet ten minften foo veel aen 't Landt te goede hebben, ende de fel- ve datelick op des Koopers rceckeninge af te fchrij- ven , ende wel diftinclelick ende perfcdelick met expreiiie van elcke parthyc, ende de namen ende toenamen van elcke Kooper apart op de Boecken te ftellen, ende by fautc van dien cenige fchade vallende, dat de felve aen foodaniger Schrijvers Maent-gelden fullen ghekort ende afghefchreven worden. C.
Sonder dat nochtans het Landt dacrom de be-
loofde koop-penningen verder fal goct doen of be- talen, dan de Koopers op hacr rceckeninge te goct hebben,daer van der Overledene Erfgenamen, of andere Adionarifen, felfs den Rifico lullen loopen. Cl.
Maer de Penningen die d'ecn den anderen by
Teftamcnt fal befprccckcn, ofte oock de Legaten die aen den Armen, of andere ghemaeckt worden, fullen foo wel op des overledens Debet als in Cre- dit, van de geene diefe ghemaeckt worden, alleenc- lick par memorie gheftelt worden, fonder cenige Sommen uyt te trecken. ELFDE TITULE.
Ordre op werfcheyden Deliften 9 ende Vifordre
op de reyfe "vallende. CU,
Ende alfoo door dobbelen ende fpcelen, veel on-
S f ζ gelucks
|
|||||||
|
betalinge ontfangen, fullcn ghehouden wefen het
ontfangene te reftitueren, ende de belofte en fa] van geènder weerden wefen. LXXXVIII.
Ten ware van onreync ficckten ofte quctfuren,
die buyten Schecps-dienft fouden mogen verkre- gen zijn, daer af fy betalinge fullcn ontfangen tot difcretie vanden Capiteyn, ende niet meer. LXXXIX. Sal mede een yegelick Quarticr-mcefter gehou-
den wefen de Krancken onder fijn quartier forte- rendc, onderftant te doen,de felve te bewaren,ende in alles behulpfaem te zijn. XC.
Ende op dat fulcks met goede ordre mach ghe-
fchicden,fal den Schceps-RaedtuytelckQuartier, foo wel van de Soldaten als Boots-ghcfellen , daer toe cenige nomineren, die 'tfelveeenigen tijdt met ordre vanden voorfchrevcn Raedt fullcn bedie- nen, tot dat andere weder in de plaets geordonneert worden. X C I.
Ende op datter door ftanck geen fiecktcn fou-
den ontftcecken, fullen de Schepen dagclijcxdocn reynigen van binnen ende van buyten. XCII. Niemandt fal oock vermogen fijn ghevoech te
doen, noch oock fijn Water te maecken of loiTen binnen de Schepen, anders dan ter plaetfe dacr toe verordineert, ende dacr het toegelaten is: Noch oock fijn Kleederen nat gemaeckt hebbende, foiv der uyt te trappen in 't Schip te laten leggen, Op de boete van thien ftuy vers te verbeuren. THIENDE TITULE.
Vm de Tefiamenten, ende Goederen der overledenen. X C111.
AHe Schippers, Commijfen, Supra-Cargcs, Ad-
fiftentcn,Secretarifen,Notarifen, Auditeurs ende andere, die als publijcke Pctfoonen de Teftamen- ten fchrijven, fullcn voor eerft acht nemen dat fy de Tcftatcuren kennen, ende verforgen dat fy der Teftateuren uytterfte Wille wel vatten, ende dat op, ende in hacr rcfpcéhvc Schepen ende Plaetien haerder refidentie , alle des Voicks Teftamenten perfecl; in 't Boeck werden gefchreven endeghcre- giftteert, ende by den Teftateur ende twee geloof- waerdige Getuygen (behalven den Schrijver) on- derteeckent. XCII II.
Ende in ghevalle een Soldaet voor den Vyandt
gaende ofte flervendc, yemant mocht in 't geheel of ten deel fijne Erfgenamen maecken, fullcn de Getuygen van foodanigen Teftamcnt ofte uyter- ile Wille gehouden zijn onder Eedeverklaringe te doen voor de Overicheyt van "t Guarnifoen of Guamifoenen, daerfe cerft komen fullcn, ende de felve verklaringc by de geene die aldaer de Tefta- menten van het Volck fullen inftcllen, als Tefta- ment laten regiilrcren. XCV.
Van ghclijcken fullen oock alle Kleederen, Ju-
weelen, Geit, Obligatien ende andere Goederen behoorlick gheinventarifcertendein 't felve Boeck |
|||||||
|
r
|
|||||||
|
3. Tit. 4. Deel. ^g
hooft, ende dat alleenelick op de Koe-brugge ofte
Boevenet voor de groote Maft, op de verbeurte van vier dagen in 't Gallioen te Water ende te Broodc gefteltte worden. CX.
Wort mede een yeghelijck, niemant uytgefon* dert, verboden eenige brandende Lonten, Kaerifen of ander Vyer hoe dat genaemt kan worden, te ge- bruyeken of by hem te dragen, ten ware tot haer Ampt ende Scheeps-behoeften, ende dat met ken- nilTe vande Officianten, alles op peyne van acht da- gen inde Yfers te fitten, ende daer-en-boven noch een Maent Solts te verbeuren. CXI.
't Welck als oock alle andere breucken ende
boeten fullen by de Schrijvers pertinentelick aen- gheteeckent worden , ende op des Boedt-fchuldi- gers reeckeningh gheftelt, ende foo den Schrijver ofte Provooft hier inne verfuymelick waren, die fullen verbeuren gelijcke boeten: Van alle wclcke boeten den Schrijver ende Fifcael, ofte Provooft die de calangie doen mochten,fullen genieten den iêften penninckjblijvende de reft ten behoeve van't Landt. *fcxn.
Niernandt fal vermogen van Boort te varen om
te erkennen eenich Landt, dan met confent van- den Generael, Admirael ende daer toe bevel ont- fangen hebbende,fullen niet vermogen aen Landt te vernachten , noch in andere Schepen dan met confent, ten ware door noot ofte door bedvvangh, op arbitrale correctie, C XIII.
Niemant oock fal vermogen naer belette wacht
eenich rumoer te maecken, maer fal eenyeder be- waren alfulcke Plaetfen, als hem vanden Com- mandeurs ende Capiteynen wort belaft. CXIIII.
Sullen oock de Wachters by dage ofte by nachte
niemant aen boort laten komen, dan met confent vanden Generael, Admirael, Schippers of Com- mijièn,op lijf-ftraffe. cxv.
Niernandt en fal vermogen eenige Koyen ofte
Slaep-plaetfen in te ncmen,fonder confent vanden Commanderende op het Schip, noch oock in de felve Hoy noch Stroy hebben, ende fo wie ter con- trarie dede, fal verbeuren een Maent huyre, ende boven dien gehouden zyn ruyminge te doen. C X VI. Sullen oock voorts den Schipper endeCommijs
ende andere Officieren vande refpedive Schepen forge dragen cnde geenfints ghedoogen, maer ter contrarie in alle manieren beletten ende verhinde- ren, dat eenige onbevaren Periöonen op de hoochte vande Sorlus,in Zee gedoopt worden, op pene van een Maendt Gagie by yeder Officier te verbeuren voor elck Peribon die op eenige Schepen gedoopt lal weien: ende dat die gene die fulex buyten weten ofte kennilfe tegen het verbodt vande Officieren gedaen fouden hebben, ofte gepoocht te doen, ar- bitralick aenden Lijve geftraft, ofte in hare Maent- gelden gemulcÏecrt fullen worden naer ghelegent- heyt van faecken, midts dat in plaetfe van 't felve doopen ter gewoonlicker doop-plaetfe ghekomen |
||||||
|
Ó47 Placateii. 2. Boeck
gelucks is toekomende, fa 1 niernandt eenige Dob-
bcl-fteenen, Caert-fpelen of eenige andere Spelen of Inftrumenten daertoe dienende, binnê Seheeps- boort brengen of maecken, op peyne van acht da- gen in Yfcrs te Water ende te Broot geftelt te wor- den, nochoockdc felve gebruyeken, op peyne van t'elcken rcyfe twintich ftuyvers te verbeuren, cnde boven dien 't felve Spel over boort gheworpen te worden, tenware by den Admirael of Raden yets toe gelaten werde tot tijdtkortinge. CI1I. Ende wat alfoo geduyrende de reyfe, d'een van
den anderen met verboden Spel of wedden quame te winnen, fal den Verliefer ongehouden zijn te be- talen, ende betaelt hebbende, den Winner moeten reftitucren , ofte aen fijn Maent-gelden laten kor- ten, ende alfoo wel den Winner als Verliefer een boete tot diferctie vande Scheeps-Racdt betalen, of anders arbitralick geftraft worden, als hier voren mede gefey t is. C111L
Soo yemandt in de Vloote, ofte aen Landt hem
begave tot droncken drincken , fal t'elcken reyfe veertien dagen in 't Gallioen te Water ende te Broot geftelt worden, ende daer-en-bovcn naer ge- legentheyt van faecken geitraft,ende die vande Ca- juyte dronckendrinckende,fulleη t'clckcrs dubbele ftraffe dragen, of het felve mogen rcdimeren met drie Maent Soldye. CV,
Ende op datter onderlinge Vrede ende Een-
dracht mach werden onderhouden , foo lange als de Voyagie fal duyren, en fal niernandt binnen Scheeps-boort, ofte aen Landt gekomen zijnde,ee- nige queftie ofte querelle mogen maecken, op pene van door fijn Quartier gcleeril te worden. CVI.
Soo wie Pluckhaert ofte met Vuyften flacr, fal
drie dagen te Water ende te Broodc in de Yfers ge- ilagen worden, ende wie eenich Mes treckt met toorne,ofte om yemandt leet te doen ofte te quet- fen, fal met een Mes door fijn handt aen de Maft gcnagelt worden, ende aldaer foo lange ftaen, tot dat hy 't felve doortreckt, ende yemant quetfende, fal gekiclhaelt worden, verbeurende niet te min fes Maenden Gagie. CVII.
Ende foo wie yemandt doodet, fal met den Doo-
den levendich over boort geworpen worden, ende alle fijne Maent-gelden ende Beuyt-gelden ver- beuren . CVIIT.
Niernandt en fal vermogen met eenich Vyer
ofte Licht in 't ruym, Scheeps - Bottelerye ofte Kruyt-kamer te gaen, noch eenich Vyer ofte Kaerf fen te gebruyeken, dan met confent vanden Capi- teyn ofte Opper-hooft, op pene van door fijn quar- tier gcleerit,ende voorts arbitralick geftraft te wor- den naer gelegentheyt van faecken. C I X.
Ende om voor te komen de periculen van brant,
als mede quanfelerye, die door goet met Tobacq drincken ende verkoopen ghefchiet, foo en fal nie- mant wie hy zy,Tobacq mogen koopen ofte man- gelen , noch oock de felve nuttigen, anders als by dage, met perrniiTie vanden Capiteyn ofte Opper- |
||||||
|
1
|
||||||
|
*
|
|||||||
|
6^9 Concernerendc de WeMndifche Compagnio. 650
|
|||||||
|
Brief begrepen, wel ende volkomentlick worden
achtervolcht, onderhouden, ende de Overtreders van dien metter daet geftraft naer behooren. CXXIL Sullen oock die vande Juftitie, privé ende fecre-
tc Raden, geen faecken ter Werelt, hoe die ghe- naemt worden , open ende onghedecideert laten ftaen, 't zy of de felve onfen Staet, ofte de Compa- gnie, c)e Juftitie, ofte yemandt anders aengaen in v. particulier: Maer zijn gehouden alle faecken af te doen by Sententie of Accoort, oock fóo wel de Criminele als Civile, ende Gelt-boeten nietuytgc- fortdert, Alles op peyne van twee Maenden Gagie te verbeuren van yeder A&ie by clck Perfoon, die Ampts-halven daer inne iöude mogen ofte moe- ten hebben bcfoigneren. CXXIII.
Welcke Sententie by den Provooft fonder fimu-
latie ofte dilay faLworden gheexecuteert,cndc foo wie hem daer tegens rebel ftclde, ofte tegens het uytvoeren ofte executeren vande Juftitie ofte Sen- tende pppofeerdc, die fal verbeuren YÏer Maenden Gagie, ende daer-cn-boven aenden lijve gheftraft worden. CXXIIII.
Ende wie inde Yfers geiloren wordt, ial den Pro-
vooft betalen, te weten een Bootfgefel ofte Soldaet fes, ende een Officier tien ftuyvers voor fluyt-gelt. CXXV. Belangende Gelt-boeten ofte verbeurten van
Maent-gelden, fullen by den Generael, Admirael ende Raden niet mogen worden gheremittcert, al· waer 't oock foo dat den Mifdadigen fwaerder aen- den Lijve geftraft wierde,op pene dat men de boe- ten verhalen ende op reeckeninge ftcllcn fal, van die gene die 't felve geremitteert fullcn hebben. CXXVI.
Of yemant de Gevangenen met ipijs of dranck,
of andere Middelen affifteerde , ial verbeuren een Maent Gagie, ende acht dagen inde Yfers fitten te Water ende te Broot. CXXV1I,
Ende op dat de Provooften met authoriteyt ende
macht haer Ampt mogen bedienen, fullcn alle Scheeps- ende Krijchs-Oflicieren gehouden wefen den Provooft te adfifteren,fonderdathem yemant fal mogen verhinderen in 't apprehenderen , veel min de Gevangenen te helpen, op pene van aen- den Lijve geftraft te worden. DERTIENDE TITULE.
Van 't geen de Soldaten particulier aengaet.
C X X V111.
Dies en fullen volgens de Inftru&ie vanden
Schceps-Raedt de Schippers ende Commifen, de Soldaten fonder advijs van haer Capiteyn of ander Hoochfte Overicheyt, niet vermogen in apprehen- tie te doen ftellen, maer wel den Generael of Ad- mirael,fooder meer Schepen by den anderen moch- ten wefen. CXXIX.
Ende fullen alle faecken den Krijch ofte Soldaten
concernerendc, by den Krijchs-Raedt,dat is,by den Schipper, Capiteyn, daer hy is, of anders den Ser- S f 3 geanr,
|
|||||||
|
zijnde, yeder Back een Flap-kanne Wijns gegeven
fal worden. -. C X V11.
Sal mede een yeghelijck ghehouden zijn alle
Journalen, Caerten, Schriften ofte aenteeckenin- gen van Reeden, Stroomen, Havenen, Kapen, He- mels-tecckenen, Courflen, mitfgaders alle appen- dentien vande Zee-vaert op defe Voyagieghe- maeckt, gheannoteert, gefchreven ofte verkregen, tfetrouwelick over te geven in handen vanden Ge- nerael, Admirael ofte Commandeurs , 't zy datfe daer toe verfocht werden ofte niet, op verbeurte van drie Maenden Gagie , ende vordere correaie nacr gelegentheyt. CXVI1I.
Niemandt van hoedanich Ampt ofte qualiteyt
hy zy, vande minfte tot de meefte, inden dienft vande Compagnie van Weft-Indien varende, en fal vermogen aen eenige fijne Vrienden ofte be- kenden , ofte aen yemandt anders, felfs aen de Be- winthebbers in't particuliet', eenige Brieven te fchrijven, ofte aen yemandt yetsmedete geven vande ghelegentheydt vanden handel, Oorlogen, Comportementen van eenige Dicnaers van de Compagnie in Weft-Indien of Brazil, of van yets de Compagnie concernerendc, maer allecnlijck aende Bewinthebbers in 't generael, ofte aende refpedive Kameren daer fy uytgevarcn zijn, op de verbeurte van drie Maenden Gagie, die bevonden fal worden contrarie gedaen te hebben. CXIX. Totwelckeneynde, ende opdat men weten
mach of het voorfchreve Articul niet en wort over- treden , niemandt inden Ecdt ofte dienft vande Compagnie wefende, op de verbeurte der helft fij- ner Maent- gelden, vermogen fal eenige Brieven uyt Weft-Indien of Brazil op te brengen ende hier te Lande te beftellen, maer ghehouden wefen de felve aenden Generael, Admirael, Raden of an- dere, 't opperfte gebiedt hebbende, ter piaetfe daer hy left uyt Weft-Indien of Brazil af-vaert, om naer huys te komen,over te leveren,om by hem neflfens de Brieven aende Compagnie geaddreiïeert in een Doofe geleyt, ende aende Compagnie beflooten ende verfegelt over-gefonden te worden. cxx.
Ende fullen alle particuliere Brieven by de Com-
pagnie geopent, gelefen ende gevifiteert, ende by hacrluyden in 't geheel of deel op-gehouden, over- gelcvert ende getraÖeert worden naer dat fyluyden ten dienfte vande Compagnie bevinden lullen te behooren : Exempt de Brieven van vrye Luyden aen vrye Luyden , foo lange den handel in Brazil open fal zijn. TWAELFDE TITULE.
#
Op 't onderhoudt defer Art'tculen, ende Bxecutknfvan
alle Sententien, als vanden Provoofl,
CXXL
Den Admirael, Vice-Admirael, Commandeurs
ende Capiteynen, voorts alle de geenc die de Ju- ilitie beyolen is, fullen ghehouden wefen forge te dragen ende behoorlick toeiicht te nemen, dat al- le Articulen ende Ordonnantien in defenArticul- |
|||||||
|
j.Tit. 4. Deel. 6$i
ende andere Wercken, fonder daer van meer dan
de vrye koft, geduyrende den tijt van 't Arbeyden, boven haer bedongen Gagie te genieten, ten ware den voorfz Generacl, Admirael ende Raden van Weft- Indien of Brazil, (de welcke fulcks toe fal ftaen, ende nietaen eenige ander minder ofte Su- balterne Officieren) om eenige merckelicke reden ende confideratien gheraden mochten vinden, de Arbeyders noch yets daer boven tot een verecringe toe te leggen, daer inne lyluyden de mate niet en fullen excederen. exxxv.
Een yeder fal op fijn Geweer geftelt worden, en-
de 't felvc op af-kortinge van fijn Maent-gelt van- de Compagnie ontfangcn , doch ter Ordonnantie vanden Generacl, Admirael,ofte oock van fijn Ca- piteyn, ofte Hoochfte Militair Officier van Geweer moeten veranderen, ende lal een yeder naer Huys keerende,ofte komende te overlijden, fijn Geweer wederom afgenomen, ende de helft op fijn reeeke- ninge afgefchreven worden, daer over de Commij- fen endeSupra-Cargos forge fullen dragcn,op pene van 't Mve by faute van dien uyt haer eygen Beurlc te vergoeden. CXXXVÏ.
Alle Soldaten ende Krijchs-Officieren fullen
haer Geweer fchoon ende klaer houden, ende haer Opperfte Officieren als vooren ghefeyt is, eens ter veertien dagen moeten verthoonen. CXXXVII. Geen Krijchs-Officieren ende Soldaten, noch
oock generalick alle d'andere Perfoonen, van wat foorte ofte qualiteytdatfe zijn , die hun in dienft vande Compagnie begeven, en fullen vermogen anders als by confent ende expres confent vande gene die bevel over haer hebben, de Inwoondercn. van Wefl-Indien, Brazil ofte anderen eenige over- lafte te doen, ofte gewelt te bedrijven, 't zy in hare Perfoonen ofte Goederen, Vrouwen ofte Kinderen, in eenigerley manierenende voorts hen in alles.ge- lijck als andere in den dienft van onfen Staet ende vande Compagnie weiënde moeten reguleren naei defen Articul-Bricf, Inftrudie ende Ordonnantie, CX XXVIII.
Soo wanneer de Compagnie geraden fal vinden
de Officieren, Soldatcn,Bootfgeiellen ende alle an- dere in Brazil of andere Geweften zijnde, in "t ge- heel ofte deel te ftellen op hare eygen koft, fullen lyluyden lönder eenich wederfpreecken gehouden wefen 't felve goetwillich aen te nemen ende te gehoorfamen op lóodanigc voet ende conditie, als rede beraemt is, of noch beracmt fal worden. VEERTIENDE TITULE.
Van 't obfefveren ende be-eedtgen manden Artikul*
Brief, ende vande Inflruftie van dien Secreten
Raedt, ende particulieren Raedt,
Alle welcke Articulen de geene die hen in dienft
vande Compagnie willen begeven, gehouden ful- len wefen een yeder foo veel hem aengaet, getrou- welick ende gewillichlick in alle Poinclcn naer te komen, ende daer op ten dage vande Monfteringe, ofte korts daer naer aen handen vanden Officier, ende ter prefentie van twee Schepenen, ofte andere Overig-
|
|||||
|
Ó51 Placaten-> 2. Boeck
geant,die fitten fal naer den Commijs, den Stuer-
man cnde noch een vande Hoochfte Officieren vande Soldaten.verhandelt ende afgedaen worden, ofte van geheel fwaer ghewichte wefende, by den Secreten Raedt,iöo wanneer datter twee ofte meer Schepen by malkanderen in de Vloote zijn , doch gheformeerde Compagnien op de Schepen wefen- de, fuJien de Capitey ncn,Lieutenanten ende Vaen- drichs in plaetfe vande Sergeanten, inde Scheeps- ende Krijchs-Raedt compareren. C X X X. Eenich Krijgs-Officier komende op de uyt-reyfe
te fterven, ofte hem fulex te verloopen.dathy daer over by den Gcneralen Krijchs-Raet van fijn Ampt ghedcporteert mocht worden , fal by den voorfz Krijchs-Racdt een ander in des afgefettens of afge- ilorvens plaetfe ghefleldt worden , die de felve bc- quaemil fal vinden, ende hem in des Compagnies dienft beft gedragen ende gequQcen fal hebbenen- de wort dit Articul alleen verflaen ter Zee. C X X X I. Ende fullen alle Soldaten ende Krijchs-Overften,
die in eens anders Ampt ende Officie gefteJt zijn, iboveel verberert worden, cnde tot Huys toe foda- nige genieten, als den overledenen of gedeporteer- den uy t het Vaderlandt varende, ghehadt heeft, in wiens plaetfe iy gefuccedcert zijn. CXXXII. Maer aengaende de verbeteringe die yemant in
fijn voorige dienft blijvende('tzy overmits de dierte der Plaetfe daer hy licht, ofte om eenich perieul, atbeyt, ghcdaen werek in Wefl-Indicn ofte Brazil, ofte om eenige andere oorfaecken) toegevoecht ful- len wordcn,de felve fullen ceffieren ióo haefthy van de Plaetfe vertrecken fal, daer hem, ofte fijn Voor- iaet, in wiens plaetfe hy gefucecdeert is, foodanigc verbeteringe toegefeyt was. "CXXXIII.
De Krijchs-Officieren ende Soldaten fullen foo
wel als Bootfvolck in quartieren verdeelt en geftelt worden, om elck hacr Wacht te bewaren, te Roer ende te Waeck gacn, Schoot ende Smijt waer te nemen, ende voorts oock doorgaens fonder onder- fcheyt,uytvIuchtofte exceptie (als expreilèlick daer toe oock aen-ghenomen) alle ende geen uytghe- fondere Schccps-wcrckcn doen, min noch meer dan alle Bootfgefcllen, die naer de maniere der fel- vcr, ende infonderheyt op'de ordre ende bevelen vande Scheeps-Officianten, fonder dat ly-Juyden noch hunne Capiteynen of andere Officieren hun daer regens fullen mogen oppoferen, Sullen oock de Capiteynen ende Krijgs-Officicren hun debvoir doen, 'tBoots-volckindc Wapenen te oeifenen,die hun daer toe oock gcwillichlick begeven fullen. CXXXIIII. Alle Krijchs-Officieren ende Soldaten, als oock
des noot zijnde alle andere in dienft van onfen Staet ende van de Compagnie wefende, geen uy t- gefondert, fullen ghchouden wefen tot haer eygen vcrfeeckcringc ende defenfie, als oock ten dienfte vande Ho: Mo: Heercn Staten Generael,fijnHoog- heyt, ende de Compagnie, ter Ordonnantie van- den Gcncrael, Admiracl, Raden, als oock van alle andere over haer geftclde Overichedejn ende Bcvel- hebberen, te arbeyden acn "t maecken ende repa- reren van Forten, Baterycn ende Loop-Schanflen, |
|||||
|
Γ
|
ét* Concernercnde de Weft-Indifche Compagnio. <$54
|
||||||||||||
|
Raden oock ghehouden fullen wefen te doen, op
pene van uytden voorfz Raedt te blijven, ende een ander in hu η plaetfe te laten {tellen, tot des Schip- pers ende Koopmans verfoeck ende vermaninge, fonder eenich dilay ofte weygeringe. Gelijcke ordre ende maniere in 't voorlcfen, on-
derteeckenen, ende af nemen vande beloften , fal oock ter eeriler vergaderinge van den Secreten Raedt, foo wanneer de Schepen ende foo lange die in Vloote varen , ende ibnder verhindcringe vande reyfe by den anderen blijven, gevordert wor- den by die gene die als dan het opperfte Comman- dement fal hebben,voor en aleer de felve in eenich werek of befoignes lal mogen treden, als oock by den Generael, Admirael, 't felve gevordert fal wor- den van alle Raden van Weil-Indicn of Brazil,die oock alfoo wel als die vanden Scheeps~Raedt,ende alle andere foo te Water als te Lande vallende, Collegiale vergaderinge altijdt Godt met den an- deren aenroepen fullen, daer toe hunlieden de gc- druckte Formulieren vande Gebeden worden me- de gegeven. WT'belooven ende [weeren ghehouw ende gei rouw te
zijn mijn Heeren de Si at en Generael vande Veree- nichde Nederlanden, die by de Unie ende handt houdinae ■vande Gereformeerde Religie fullen blijven, dat wy (ui- len ghehoorfamen de Ordres ende Bevelen van ghemelte Heeren Staten, van Sijne Hoogheyt, vanden Raedt van State, ende vande Wefi - Indijche Compagnie, ende van alfulckcn Hoofden ende Bevelhebheren als by ofte van wegen de felve over Ons geflelt zijn, ofte noch gefielt ful- len mogen worden ,foo binnen als buyten de Vereenkhde Provintien, te Water ende te Lande, die Wy in heure be- veelen fullen refpetleren ende gehoor f amen , ende voorts ons te reguleren nae de Articulen ende Ordonnanüen op onfen dienf gemaeckt ende noch temaecken, voor f o veel de felve op onfe refpetTive dïenflen voorgheme/t, zijn paf- fende. Soo wacrlick hclpe ons Godt. Aldus gedaen ende gearreftcert ter Vergaderin-
ge vande Hooch-ghemeltc Staten, in's Graveu- Hage,den vier-en-twintichilcn November 1647. Was geparapheert,/^ Veth,vt' Onder ilont,Ter Ordonnantie vande felve. Getecckent, Comclis Mufeh, Zijnde op 't fpatium gedruckt liet Cachet der fel ver Heeren Staten, in rooden WaiTchc. |
|||||||||||||
|
Ovcrigheden, nacr 't gebruyck vande Steden van
de refpeftive Kamers geufeert ende ecnigc van Be- winthebberen, te doen den behoorlicken Eedt een veder naerderefpedive Formulieren van Eededaer toe gèordonneert, ende in 't eynde vanden Articul- Brieïgeinfereert. In wekken Eedt en onderdanicheyt der voorfz
Articulen, foo wel die geene fullen gehouden we- fen die ten tijde vande Monftctinge niet prefent en zijn ghcweeil, of prefent zijnde, op des Heeren Officiers woorden ende vragen niet en mochten ecantwoort ofte gefproocken, nochte hare handen opehehevcn hebben, als die geene die prefent zijn eeweeft,ende met opgeheven handen ende vingers Hen voorfz Eedt folemnelick hebben gedaen. De Schippers ende Commifenfullen verforgen
dat defen Articul-Brief, foohaeilde Schepen in Zee fullen wefen, ter cerfter goeder ghelcgentheyt van Weder ende Wint, ende voorts daer naer oock alle vier ofte fes Weecken , ofte foo dickmaels als Weder ende Windt lijden mach, ofte ten mmitcn de fommicre marginale Annotatien, ende cenige particuliere Articulen, die fy-luyden naer gelegent- heyt van faken noodich fullen achten, voor gele- ien mogen worden, oock de mede gegeven geëx- traheerde Articulen, aende Mail ende andere bc- hoorlicke plaetfcn van aïïixie aen doen flaen, ende fomwijlen vernieuwen, op dat het Volck de felve altijdts wel in haer memorie mogen houden, ende hun daer naer te beter reguleren. Sullen mede nacr de eerile gedane leaurc van-
den Articul-Brief, de Schippers ende Commijfcn, een yeder op fijn Schip inde Cajuyte doen verga- deren de geene hier vooren , ende by de tnftrudie vande Schecps-Raedt tot Schecps-Radenzijn gc- ilelt, ende hunlieden de voorfz inilrudhe met het Formulier vanden Eedt daer onder ilacnde, di- ftinaelick voor gelefen hebbende, fullen fyluyden 't voorfz Formulier felve ceril tceckencn, ende in hunlieder aller prefentie opentlick belooft hebben- de, den felvcn Eedt ende Inilruclic, foo veel in hen is,' naer te komen, hun-lieden voorts al te famen 't felve Formulier mede doen ondertceckenen , ende gelijcke beloften by hant-taitingc afnemen: Welcke ondertceckeniiigc ende belofte de voorfz |
|||||||||||||
|
HET VYFDE DEEL.
Placaet ende Ordonnantie, Vande Hooge ende Mogende Heeren
Staten Generael ar Vereenichde Nederlanden, tegens Wecb-loops die hun in dienH wande
Wefi-Indifibe Compagnie begeven hebbende, werden, ofte oockjn φ wan noot haer Schepen werkten. In date den 2 ζ Martij 1625. |
|||||||||||||
|
Indifche Compagnie, dickmael met het Geit dat
haer op de hant gegeven wert, ofte met de Maen- den Solts, die hun op hunne aenghenomen dienil werden geavanceert, wcch-loopen, ende dat arger is, in tijde van noot ofte perijckel trouweloos ende tegen haercn Eedt hunne Schepen verlaten , fon- der confent van haren Schipper, Commijs ofrc Com-
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen den geencn die defen g jegenwoordigen fullen fien ofte hooren a leien , Saluyt. Alfoo wy dagelijcks ver- ftaen dat het Krijchs - ende Boots-volck, 't welck foo te Water als te Lande, met ons believen ende wei-gevallen haer in dienil begeeft vande Wcil- |
|||||||||||||
|
Placateii-i, 2. Boeck. 3. Tit. 5. Deel.
|
||||||||||||||||||||
|
65 5
|
||||||||||||||||||||
|
6^6
|
||||||||||||||||||||
|
vande Provinciën refpeclive van Gelderlandt ende
't Graeffchap Zutphen , Hollandt ende Weil- Vrieilandt, Zeelandt, Utrecht, Vrieflandt, O vcr~ YiTel, Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen anderen Jufticieren ende Officieren , datfy defen onfen Placate ende Ordonnantie al-omme doen verkondigen, uytroepen ende publiceren, daer men ghewoonlick is uyrroepingc ende publi- catie te doen. Lailen ende bevelen voorts de Ra- den ter Admiralitey t, den Advocaten Fifcaels en Procureurs Generaels, ende allen anderen Officie- ren, Rechteren ende Jufticieren vande voorfz Ver- cenichde Nederlanden, mitfgaders allen Overilen, Colonellen, Admiralen, Vice-Admiralen, Ritmee- ileren, Capiteyncn , Officieren ende Bevelhebbe- ren, defen onfen Placate, Ordonnanrie ende Beve- len te achtervolgen, procederende ende doende procederen tegen de Overtreders van dien, ßïï in't calangercn ofte acnklagen, als in 't Sententiercn ende VonniiTen, fonder gratie, faveur, dilfimulatie oftcverdrach , dewijle Wy 't felve tot dienil ende wclilant der voorfz Landen noodich ghevonden hebben. Gegeven in 's Graven-Hage in onfe Ver- gaderinge onder onfen Cachet, Paraphurc ende Signature van onfen Griffier, den twec-en-twin- tichiten Martij 16x ^. Was geparapheert, Anthonis de Rode,vt" Hebbende op 't fpatium het Cachet der felver Heeren Staten, in rooden WalTche. Onder itondt, Ter Ordonnantie vande Hooch Mogende Heeren Staten Generacl. Ende was onderteyc- kent, 1. van Goch. |
||||||||||||||||||||
|
Commandeur , Dacr door de voorf2 Compagnie
perijckel loopt van haere Schepen ende Goederen re verliefen, alles ilreckende tor grootc fchade en- de naedcel van onfe Ingefctenen ende den Koop- handel van defe Landen. S O O I S T, dat Wy hier innc willende voorfien, ghelail ende bevolen hebben, lallen ende bevelen by defen eenen yege- lijcken, van wat qualiteytofte conditie hy zy, die fich in dienil vande voorfz Wcft - Indifche Com- pagnie ial hebben begeven, 't zy te Water of te Lande, ende op fijnen aciigenomen dienil eenich Geltfal hebben ontfangen, dat hy den felven fij- nen aenghenomen dienil effecluclick fal voldoen ende naer-komen, Op peync dar foo wie contrarie doet, ende met eenich Geit op de handt gegeven, geavanceerde Maent-gclden, ofte Wapenen wech- loopt, fonder fijnen dienil te voltrccken ,atbitralic- ken aenden Lijve fal werden gheilraft naer exï- gentievan faceken. Ende foo wie in tijde van noot fijn Schip verlaet, ofte fonder confent van fijn Schipper , Commijs ofte Commandeur fich daer van begeeft, geilraft fal werden met de koor- de, dattcr de doot naer volcht, met confifcatie van alle fijne Goederen. Ende ren eynde niemandt hier van enhebbe te prerendcren eenige ignoran- tie , ende delen onfen Placate ende Ordonnantie alomme mach werden achtervolcht,ende de Con- traventeurs van dien geitraft naer behooren: Ont- bieden Wy ende vcribecken onfen lieven ende feer beminden , die Staten, Stadthouderen, Ge- committeerde Raden ende Gedeputeerde Staten |
||||||||||||||||||||
|
D:
|
goetwillige Lefer gelieve indachtkh te zij??, dat dergelijcke ende naeder Placaet voor iOc-â - en IVef-Indifche
|
|||||||||||||||||||
|
Compagnie ç hy hare Hoogh Mogende opten dertichflen Mcy é 6 æ j. uytgegeven, ende hier voor en onder den eer-
flen Tytel van het tweede Boeck in het vijfde Deel Colum 5^9 gebracht is. |
||||||||||||||||||||
|
2. Placaet, Waer by de "BeVeinthebberen vande Wefl - Indifche Qompagnk
toegelaten "toert een Maent Solts tegheven oen degeene die de Bahia overgegeven hadden} ende
uytte detentie ontflagen waren. In date den 18 Oföober é 6 æ 5. |
||||||||||||||||||||
|
E Staten Gencrael der Vcrecnichde Ne-
derlanden, Allen den geenen die defen jc- genwoordige fullcn ficn ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, dat Wy, begeerende de Ingeictenen defer Landen, niet alleen by haer voorige Scheep-vaert, Koop- manfehap cndeHandclingc te onderhouden,maer oock de felfde onder hen-luyden, foo veel moghe- lick, meer ende meer te doen waffen ende toene- men, in den Jare fcilhien-hondcrt een-en-twintich, goet ghevonden hadden in te ilellcn, ende uyt te geven fcecker Oclroy tot het oprechten van een Wcft-Indifchc Compagnie , ende het felfde dacr naer met foodanigc Vrybeden te vermeerderen, dat hier door vele vande belle Patriotten ende Lief- hebbers van 't Vadcrlandt, bewogen wierden tot het in-teyekenen van foo een groote fomme Pen- ningen , die ghenoech waren om een beginfel van hetwerek te maecken: Tot welcken eynde de refpeclive Kameren in onfe Provinciën opgherecht zijnde, hebben de genomineerde Bewinthebberen met onfe goet-vinden ende voorgaende advijs Yan j |
||||||||||||||||||||
|
wijlen den Doorluchtigen ende Hooch-ghebooren
Heere,MauritsPrince van Orangien,&c. Hooch- loflel. Memorie, raedtfaem gheoordeelr, om ope- ningc totdehandelinge indcQuarticrenaldaerte verkrijgen, en met een onfen ghemcencn Vyandt, in fijne Rijcken ende Landen afbreuck te doen, een groot getal van Schepen , ende menichtc van Soldaten uyt te ruilen, ende die van alle noodige behoeften te verficn , om door dit middel te ver- meciteren ende te bemachtigen de Bahia de To- dos os Sanclos, ende de Stadt Salvador, de voor- naemile Handel - plaets ende Capitania van gantich Brazilien. Welck voornemen de goede Godt ghelieft heeft foo ghcnadichlijck te fegencn, dat het voornoemde Volck ende Schepen aldaer wel aengekomen zijn,ende iyluyden de Bahia,als oock de Stadt Salvador, in onfen name, ten behoe- ve vande Weil-Indifchc Compagnie ingekregen ende vcrmeeilert hebben : Zijnde datelijck de felfde Plaets, volgens de mede-gegeven Inftruclie, met fulck een aental van Soldaten ende Volck Yan Oorloch befeth, die ghenoech waren om die tegen
|
||||||||||||||||||||
|
-
|
||||||
|
Hndifche Compagnie^. 658
tijde van het overgaen, tot befettinge zijn geweeft,
door naerlaticheyt, ontucht ende verfuym van hare fchuldige plicht, met der daet verbeurt heb- ben , vervallen ende verfteecken zijn van alle hare Maent-gelden ende Penningen, foo fy uyt cenige oorfaeck op die vande Weft-lndifche Compagnie te pretenderen hebben : Referverende de ftraffe vande geene, foo wy in hechteniife hébben doen ftellen, ofte noch hier naermaels ftellen fullen, ten uyt'eynde van haer Proces. Edoch ten aenfien de Bewinthebberen , by hare meniehvuldige Re- monftranticn, fich akijdt vertoont hebben willich endebereyt te zijn, omhenluyden hare verdiende Maent-gelden ende Gagien te betalen , ende ons tot confent van dien, met vele redenen veribcht hebben te bewegen,daer in wy altijt verftaenheb- ben , ghelijck wy verftaen by defen, dat fy-luydert niet gehouden en zijn, Hebben wy denfclfden Be- winthebberen, doorhaereeygen intcrccifie, uyc fonderlinge gunft ende gratie, geauthorifeert ende ghemachticht, authoriferen ende machtigen by defen, om aen een yeder vande gemelde Soldaten ende Officieren, die hier inden Hage ende elders gehoort, ende by provifie gedimiteert zijn gewor- dende mogen geven ende uyt-reyeken een Maent Soldye , tot fulcker fommc als fy-luyden in defe Landen aengenomen zijn, om by middel van dit Geit te vertrecken ter plactfc, daer henlieden ghe- raden fal duncken. lnterdiceren voorts met al- len ernft , ende verbieden den voornoemden Be- winthebberen, ende allen anderen, de felve Solda- ten boven defe Maendt Soldye, yetwes meer we- gen hacr pretenfen ende t'achtcrheyden toe te ftaen, ofte te laten volgen, op het verlies van alle hulpen ende faveur, die fylieden ofte de Compa- gnie hier naer van ons mochten hebben te verhoo- pen, ende dat de Contraventcurs van dien , dacr- en-boven arbitralijck gheftraft fullen werden naer gelegentheyt van faecken. Laftcn dacrom oock ende bevelen den voornoemden Soldaten, ende allen anderen hen met defe vereeringe volkoment- Üjek vernoecht te houden, de Compagnie , als oock de Bewinthebberen van dien, van alle vordere aenfpraeck ongemoeyt te laten,ende van alle hare pretenfie afftant te doen, Op peyne foo ycmandt hem hier tegen in eenigc dcelen quame te verloo- pen in woorden of wereken, dat de feifde , ende fijne Aenftoockcrs, fonder cenich aenfien vanPer- fooncn, daer over met de koorde gheftraft fal wor- den datter de doot nae volcht. Ende op dat van defe onfe Placate niemandt eenigc ignorantie en hebbe te pretenderen, Ontbieden ende verfoecken Wy de Hcercn Staten, Stadthouderen, Gecom- mitteerde Racden, ende Gedeputeerde Staten vande Provinciën refpedive van Geldcrlant, ende 'tGraeffchap Zutphen , Hollandt ende Wcft- Vrieilandt, Zeelandt, Utrecht, Vricflandt, Ovcr^ YiTel, Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen anderen Jufticieren ende Oflicieren dcfer Vcrcenichdc Nederlanden, dat fy defe onfe Or- donnantie ende Placact van ftonden aen alomme doen verkondigen, uy troepen, publiceren ende af- figeren, daer men ghewoonlijck is dufdanige uyt- roepinge,publicatie ende afhxic te doen, Procede- rende ende doende procederen regens de Contra- ventcurs ende Overtreders van dien totte voorfz Τ t pcynen,
|
||||||
|
è<)1 Concernerende de We
tegen het gheweldt ende pradijcken der Vyanden
te bewaren , ende met een hier door te bekomen, dat niet alleen de handelinge van Brazilien, tot groote profijten van onfe voor-vcrhaelde Ingefete- nen herwaerts over gedreven, maer oock veel duy- fent ellendige Menfchen van het Jock ende Ty- rannije der Spaignaerden verloft fo uden zijn ghe- weeft, ten ware de gemeene Officieren ende Sol- daten, die tot befettinge ende bewaringe vande Plaets gefchickt waren, in het in-nemen hen eerft met onordentlijck pionderen, ende in alle moet- wil haddc komen te verloopen, ende daer naer ver- getende alle Eer ende Eedt, daer mede fy ons ende die vande Compagnie verbonden waren, door on- gebonden leven, forghloof hcyc ende ontucht, de faecken fulcks hadden verwart, dat fy niet alleen door droncke drincken, ende vuyle debauchen verfloft hebben, om de Plaets van aen-begin te brengen in goede fuffifante tegen-weer, met forti- ficeren ende andere noodige wereken op te maec- ken, maer oock noch voor een geruyme tijdt ver- fien zijnde van victualie, Ammunitie van Oor- loch, ende andere behoefte (niet tcgenftaende fy- iuyden by Bewinthebberen, van het gereet-leggen- de fecoers verwitticht waren) den gemcenen Vy- andt op fijne aenkomile,weynich,ofte geen tegen- itant gedaen, ende veel eer gelegentheyt gegeven hebben om fijne macht metbequaemheytte Lan- den , ende fich felven te verftereken, zijnde ghc- volchr dat fy hier uyt (hoe wel fonder reden) foo geintimideert ende verflauwt wierden, dat iy fon- der eens te gedencken de fchande ende fchade, die door hare fnootheyt ende toedoen, de ghemeene iiieck ende Meefters quamen te lijden, op feer fchandalcufe, ondragelijcke,ende ter difcretie van den Vyandt gefielde conditien, buyten noot ende tegenfpreecken van yemant, de feifde Stadt ende Plaets, midtfgaders de Portugefen ende Swarten, die t'haren dienfte fich onder onfe gehoorfacmheyt hadden gheftelt, in handen der Spaignaerden we- derom overgegeven ende gheftelt hebben : Daer by noch komt, dat fy geduyrendc hacr verblijf, en- de in het innemen vande Plaets, verfcheyden ende vele Goederen van groote waerde verovert heb- bende , de feifde aen hare Meefters niet en hebben overgefonden, hoewel fy goede gelegentheyt daer toe hadden, ende foo welby hacraenneminge fulcks verbonden, als by advijfen vande Bewint- hebberen ten overvloet daer toevermaent waren. Welcke hare comportementen by ons overgewo- gen, bevinden wy die van foo quaden ghevolge te wefen,datten zy de Militaire difciplinc, die in alle loiTclijcke Regieringe noodich onderhouden dient, hier in plaets werde ghegeven, alle cerlijcke Solda- ten afgefchrickt fullen werden, om hen onder foo een ongebonden hoop te begeven, ende de quaden aengelockt om diergelijckc fauten ende boofhey- den meer te begaen. S O O IS Τ, dat Wy, met volkomen deliberatie van Rade, ghcleth heb- bende op de informatie van het geen, gheduyrendc de Belegeringh inde Stadt Salvador,ende daer om- trent voorgevallen, oock wat bevoorens aldaer ge- paifeert was, Verklaert ende gheftatueert hebben, verklaren ende ftatueren by defen, Dat alle de ge- melde Soldaten, hare Officieren, ende yedcr van heninhetbyfondcr, die inde Stadt Salyador ten |
||||||
|
Ó59 Placaten. 2.Boeck. 5. Tic 6. Deel· 660
peynen, fondec gratie, ooch-luyckinge, faveur, dif- tichilen Otfobris feftien-hondert vijf en twintich.
fimulatie ofte verdrach: Want wy faicks ten dien- Was geparapheert, G. Schaf er,vt* Onder itondr,
fte vanden Lande nebben bevonden te behooren. Ter Ordonnantie vande Hooch-gemelte Heeren.
Gegeven in's Graven-Hage, opten acht-en-twin- Staten Generaek Geteeckent,/. vanGoch.
|
||||||||||||||||
|
HET SESTE DEEL.
Placaet vande Staten Generael
Placaet, Waer by verboden wertmeteemghFaer*tuygh aendeltytour-Sclte*
pen wande Wefi-Indifibe Compagnie te famenfonder confent wande Bexv'mthebbers. In date den
tveertbienden Mey \ & 2 2, |
||||||||||||||||
|
lick in geender manieren , op de verbeurte vande
Lichters , Kagen, Schepen, Schuyten, Boots ofte andere Vaer-tuygen, ende dacr-en-boven arbitrale corredie nae ghelegcntheydt van iaecken. Ende. ten eynde hier van nicmant eenige ignorantie ko- me te pretenderen, wert den eerftea Deurwaerder, Bode ofte Exploidier hier toe verfocht, mits defen gelaft ende geauthoriièert, om hier van publicatie ende affixie te doen ter gewoonlijcke plactic. Ge- daen ter Vergaderinge vande Hooge ende Mogen- de Heeren Staten Generaelder Vereenichdc Ne- derlanden, in 's Graven-Hage, op den veertienden Mey fefthien-hondert twee ende dertich. Was ge- parapheert , S. van Beaumont,vt' Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-ghemelte Heeren Staten Gencrael. Geteeckent, Cowelis Mufch. Zijnde op 'tfpatium gedmekthet Cachet derfel- ver Heeren Staten in rooden WaiTche. |
||||||||||||||||
|
^wnmluydcn, Schippers, Schuyte - voerders, |||tj|jl Loots-luyden, ViiTchers ende andere Zec- luyden ,\vcl expreiïclijck gheinterdiceert ende ver- boden, met hare Lichters, Kagen, Schepen,Schuy- tcn, Loots - Vif boots ofte andere Vaer-tuygen, buyten ordre ofte confent vande Heeren Bewint- hebberen vande Weil-Indifche Compagnie , ofte hare Gecommitteerde ende Gemachtithde , te komen aen de Schepen die verwacht worden uyt- ter Zee, toebchoorende de Weil-Indifche Com- pagnie, anders dan den Loots-man die de fclve fal inbrengen, veel min daer uyt over te nemen, aen Landt ofte elders wech te voeren eenigc Perfoo- nen, Brieven ofte Goederen , in Vaten, Sacken, Packen, KaiTen, Kiften ofte, waer in het mocht weien, oock onder wat fchijn, dexel of pretext het oock mocht gefchicden, opentlick noch bedeckte- |
||||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Hollandt.
Placaet s in date den een*en~tmnticbfien September Jeflhien^hondert een-en*
<veerttch 3 op 't felve fubjeiï*
|
||||||||||||||||
|
ΙΙΈΙ^Ο E Ridderfchap , Edelen ende Steden van
È wja F HoUandt ende Wefl - Vrieflandt, Repre- lyi^! leuterende de Staten vanden felven Lan- de, Allen den geencn die defen jegenwoordigen fullcn fien ofte hooren leien, Saluyt. Alibo wy be- mereken dat niet tegenftaendede Wacrfchouwin- ghe by de Hooch Mogende Heeren Staten Gene- rael der Vereenichde Nederlanden inden Jaere 16 3 ^ ghcdacn, ten eyndc gecne Lichter-luyden , Schuyt-voerders , Loots-luyden of dierghelijcke, haer bevorderen fouden te varen aen Boort vande Schepen uyter Zee komende, toe behoorende de Weft-Indiichc Compagnie,iönder ordre vande Be- wintbebbers vande fclve, op de peynen in gcmclte Wacrfchouwinge begrepen, nochtans de voorghc- roerde Schecps-varcnde Luyden onfe Onderdanen haer niet ontfien met hare Schuyten of Schepen van gemelde Compagnie uyt Zee komende, ende buyten ordre, goct vinden oft kcnniiTe vande Be- winthebbers voornoemt, daer uyt te lichten ende te vervoeren Goederen, Brieven ende Peribonen, waer door de gemeltc Compagnie in hare gerech- tichey t ten hoochilcn werdt ghefraudeert ende te |
kort gedaen. S O O IS Τ, dat Wy daer tegens
willende voorfien, geordonncert, belaii ende bevo-
len hebben, ordonneren, laften ende bevelen by
defen alle Lichter-luyden, Kaech-luyden, Schip-
pers, S chuyt-voerders, Loots-luyden, Viilchers,
ende alle andere Scheep ende Zee-varende luyden,
dat fy haer niet en fullen onderwinden met haere
Lichters, Kagen, Schepen, Schuyten, Loots ende Vifch-boots, ofte andere Vaertuych, buyten voor- gaende goct vinden, ordre ende confent vande Be- winthebbers der gheodroyeerde Weil-Indifche Compagnie, ofte hare Gecommitteerde ende Ge- machticb.de, te varen aen Boort vande Schepen.de
welckc uyter Zee werden verwachtende gemelte Weil-Indifche Compagnie toe behooren , anders
dan den Loots-man die de fclve Schepen fal in- brengen, ende veel min daer uyt over nemen, aen Landt, ofte elders wech te voeren eenige Perfoo- nen, Brieven of Goederen, in Vaten, Packen, Sac-
ken, Kiften, ofte waer in het felve foudc mogen weien, oock onder wat fchijn of dexel het mochte gefchieden, opentlick nochte bedecktelick in geen-
der manieren, opte verbeurte vande Lichters, Ka- |
|||||||||||||||
|
gen,
|
||||||||||||||||
|
Indifche Compagnie. 66i
houden van defen alomme onderhouden mach
werden, ende niemant daer van ignorantie en pre- tendere: Ontbieden ende bevelen Wy allen Offi- cieren ende Magiitraten,datfy delen alomme doen ende laten publiceren ende affigeren, daer men ge- woon is publicatie ende affixie te doen. Bevelen- de voorts allen Officieren ende anderen dien het aengacn mach den inhoudt van defen naer te ko- men ende onderhouden, te doen naer komen ende onderhouden in alle iljne Poinclen, alfoo tot dienft vanden Lande, ende welftant der ghemelte Weft- Indifche Compagnie wy het felveoevinden te be- hooren. Gegeven inden Hage onder onien grooten Zegel den een-en-twintichilen September feftien- hondert een-en-veertich. Ter Ordonnantie vande Staten. Herfr' van Beaumom. |
||||||||||||||||||||||
|
é6\ Coiicernerende de Weit
gen, Schepen, Schuyten ofte andere Vaer-tuygcn,
waer mede aen Boort der Weft-Indifchc Schepen gevaren, of eenige Goederen als vooren bevonden Tullen worden te wefen vervoert, mitfgaders vande vervoerde Goederen , te appliccren een derde van dien voorden Acnbrcnger (wiens naem altijdt fe- creet fal worden ghchouden) een derde voor den Officier die de acnklachte ende executie doen fal, ende het overige derde voor den Armen vande Plaetfe daer de aenklachte ende executie fal ghe- fchiedcn, midts daer alvoorens afgetrocken zijnde 't recht der Convoyen,ende de recognitie van ghe- melde Compagnie, ende dacr-cn-boven arbitrale correcte nae ghelegentheyt van faeckcn te ftatue- ren tegens de Perfoonen die contrarie van dcfen fulle»hebben ghedaen. Ende ten eynde het in- |
||||||||||||||||||||||
|
Placaet vande Staten van Zeelandt.
Placaet, in date den acht-en4mnticbflen fulijfeftien-honderttwee-en-veer*
tichf op't filve ftibjeSi,
|
||||||||||||||||||||||
|
landt tot Middelburgh , den acht -en - twintich-
ften Julij feilhicn-hondert twee - en - veertich. Ter Ordonnantie vande Staten voornoemt, Ct Staveniffe. |
||||||||||||||||||||||
|
DE Staten 's Landts ende Graeffelijckhcyts
van Zeelandt, Allen den geenen die defen jegenwootdigen fullen fien ofte hooren lefen , Saluyt,&c. Aldus ghedaen in 't Hoifvan Zee- |
||||||||||||||||||||||
|
DE goet willige Lefer ghelkve te weten, dat foo wel dinleydinge als difpofttijf van 't Placaet vande Staten van
Zeelandt van woorde te woorde over een komt met het placaet van Hollandt hier lovengeflelt, |
||||||||||||||||||||||
|
HET SEVENDE DEEL.
Placaet, Vande Doorluchtige ende Hoogh Mogende Heeren Staten
Generael, op 'tfluck van 't verhopen ende tranfporteren van Atlien inde Oofl ende Wefi-lndïfchtt
Compagnien, daer by eenyeder gheinterdiceert ende verboden werdt indefelve Compagnien egeene ΑίΙ/en te mogen verhopen, ten ware fyluyden defelve AÜien ejfecluelick inde voorfeyde Compagnien zijn heriderende ; Met vorder Ordre ende Reglement op 't tranfporteren ende doen bekent maecken vande felve Atlien: Midtfgaders verboth tegen de geene die met renuntiatien ende andere vonden defen Placate foecken te fubterfugieren. In date den 15 Julij 1 6 χ ι. |
||||||||||||||||||||||
|
1*
|
||||||||||||||||||||||
|
Ie Staten Generael der Vereenichde Ne-
i derlanden, Allen den geenen die defen : jegenwoordigen fullcn fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WE-
TEN, Alfoo tot onfer kennifle is ghekomen, dat niet tcgeniraende ons voorige Placaet, gheëma- neert den feven en twintichften Februari) feilhien- hondert ende thien, betreffende het verkoopen vande Aaien inde Generale Vereenichde Com- pagnie op Ooft-Indien, alnoch dagelijcks vele en- de verfcheyden Perfoonen fich onderilaeii hebben ende onderftaen te verkoopen groote fommen van Actiën (monterende tot vele duyfcnden) de welcke fyluyden daer inne niet hebben noch par- ticiperen , macr alleen foecken loopende den tijdt vande leverantie ende d'opdracht der felver Adien, door iiniftre ende onbehoorlijcke pradijeken ende middelen, de A&ien tot minderen ende veel lege- ren prijfe als die waren ten tijde der verkoopinge, |
af te jagen ende neder te dringen, tot difreputatie
vande lelve Compagnie , ende verachterin ge van- den goeden voortgangh van dien , als mede tot groote fchade van Weduwen ende Weefen, ende allen anderen de welcke niet ghelegcn zijnde te verwachten den tijdt vande uytdeylingc by dè voorfchreve Compagnie te doen , ende dcrhalvcn uyt noot ende bchoefticheyt veroorfaeckt werden hare hebbende Aitien inde voorfchreve Compa- gnie tot alfulcken lecgen prijs te verkoopen: jae dat wy geloofweerdelijck verftaen, dat eenige oock fich vcritout ende gheprefemeert hebben , te ver- koopen , ofte alrcede verkocht hebben eenige Adien, de welcke inde acnftaende ende by ons ingewillichde ende geoctroycerde Generale Com- pagnie op de Weft-Indien noch fullen inghclecht, getceckent ende ghefurneert werden, om de fclve op geruymen tijdt ende dach nae de voltreckinge der felver Compagnie eerft te leveren, ftreckende Tt ζ 'tfelve
|
|||||||||||||||||||||
|
■■m
|
||||||||||||||||||||||
|
j.Tit. 7. Deel. 664·
voor nul ende van geener weerde, als onbehoor-*
lijck ende ftrijdende met onfe goede intentie, en- de den dienft van dcfe Landen , ende de goede Participanten der voor-ghemelde gheodroyeerde Compagnien : Ende fal den Kooper, niet tegen^ ftaende de felve renunchiatien, vermogen t'alleri tijden den Verkooper tot aenwijfinge ende op- dracht, foo als voorfchreve, te vorderen ende con* ftringeren, ende fich punduelijck nae den inhou- den defes Placaets reguleren. Gelijck oock ver- mogen fullen te doen alle de geene de welckc voor date defes ee.nige Adien onder rcnunchiatie als voorfchreve, oft fonder de felve ghekocht heb- ben inde Ooft-Indifche Compagnie, daer van noch geen aenwijfinge ofte opdracht is ghedaen : Temeer, dewijl wy oock bevinden dat in eenige Contraden daer van ghemaeckt, boven de voor- fchreve renunchiatie foodanige macht den Koo- per noch is voor - behouden -. Ende daer fulcks in de Weit-Indifche Compagnie foude mogen ghe- fchict zijn , dat fulcks met openbaer bedroch , boosopfet, ende erch voornemen is ghedaen: En- de tot meerder verhoedinge vande pradijeken voorfchreve, Ordonneren ende bevelen Wy,dat gheene Maeckelaers de welcke voortaen over eenige verkoopingen van Adien inde voorfchre- ve Compagnien fullen ilaen, ende de parthyen daer van fullen hebben ghciloten, fullen vermo- gen te geven ofte leveren eenige Contraden, de welckc inhouden de claufule van Renunchiatie defes, ofte die in eeniger manieren tegen den in- houden onfes Placaets zijn ftrijdende, op peyne van ghepriveert te werden, ende datelijcke ver- vallen te fullen zijn van haer Officie ende Maec- kelaers Ampt. Ende ten eynde niemandt hier van hebbe te pretenderen eenige ignorantie, en- de dcfe onfe Ordonnantie alomme mach wer- den punduelijck achtervolcht, ende de Con- traventeurs van dien gheftraft naer behooren , Ontbieden Wy daer omme ende verfoecken on- fen lieven ende feer beminden die Staten, Stadt- houderen, Gecommitteerde Raeden, ende Ge- deputeerde Staten vande Provinticn refpedive van Gelderlandt ende Gracffchap Zutphen, Hol- landt ende Weft-Vrieilandt, Zeeiandt, Utrecht, Vrieflandt, Over-YlTel, Stadt Groeningen ende Ommelanden , ende allen anderen Jufticicren ende Officieren, dat iy defe onfe Ordonnantie alomme doen verkondigen, uyt-rocpen ende pu- bliceren , daer men ghewoonïijck is uytrocpinge ende publicatie te doen. Lallen mede den Can- cclier ende Raeden Provinciael , den Advocaten Fifcaels, ende Procureurs Generaels , ende allen anderen Officieren, Rechteren ende Jufticieren vande voorfchreve Vereenichde Nederlanden ,deie onfe Ordonnantie ende bevelen te achtervolgen, ende met allen vlijt ende ernft te doen achtervol- gen, midts procederende ende doende procederen regens den Overtreders van dien , lbo in 't calen- geren ofte aenklagen , als in 't Scntenriercn ofte Vonniflèn, lbnder gratie,faveur,diffimulatieofte verdrach, dewijle Wy 't fclve tot dienft ende wel- ftant der voorfchreve Landen, noodich gevonden hebben. Gegeven in 's Graven - Hage in onfe Vcrgade-
ringc,
|
|||||
|
663 'PlacateiLj 2. Boeck
't felvc boven 't geene vooren is verhaelt, tot fpot
ende vilipendentic van onfe Authoriteyt, Refolutie ende goede intentie: Ende ten zy hier in by tijts, ende foo als behoort voorfien en werdt, tot ver- achteringe , contramine ende verhinderinge van- den goeden ende fpocdigen aenvanck , voort- ganck ende uytvoeringe van dit foo dienftich, höoch-noodich ende dcfen gantfehen Lande vor- derlijck werek, voor fulcks, nae foo vele ende rijpe delibcraticn ende overleggingen by alle goede en- de verftandigc Patriotten, gheoordeelt ende be- kent. S O O I S Τ, dat Wy, om alfulcke boofe ende fchadelijcke pradijeken ende archliftige machinatien vvech te nemen , ende voortaen meer voor te komen, ten acnfien vande Com- pagnie van Ooft-Indien wederom, ende ten aen- ficn vande Compagnie op de Wcil-Indien, op nieuws verboden ende geinterdiceert hebben, ver- bieden ende interdiceren midts defen ecnen yege- lijckcn,vanwat qualiteyt ofte conditie hyzy,van nu voortaen ende nae de publicatie van delen, te verkoopen ecnigc Adien inde voorfchreve Com- pagnien, 't zy op dach ofte om gerect Geit, dan hy is hebbende ofte datelijckcn participerende ende I hericlcrcnde inde felvc Compagnien, op peyne van nullitcyt vande verkoopinge daer jegens ghcdaen, by lbo verre den Kooperdaer aen fich niet en fou- de willen houden , het wclcke tot fijncs Koopers ι keur ende welgevallen lal ilaen, ende dat den Vcr- koopcr daer - en - boven noch verbeuren fal een vierde-part vanden bedongen prijs , te bekeeren een derde-part van dien tot profijte vanden Aen- brenger, het tweede derdc-part tot profijte van- den Armen , ende het reilercnde derde-part tot profijte vanden Officier die de Executie doen fal. Ordonneren voorts, dat de geene die van nu voort- aen fuJJen verkoopen hunne Adien inde voor- fchreve Compagnien ofte eenige Kamcrcn der fclvcr, gehouden fullen wefen die te doen aenteyc- kenen, leveren ende opdragen ter Kamerc vande Compagnien daer onder de voorfchreve verkochte Adien reforteren, binnen den tijdt van een Maent nae de ghcdane verkoopinge, op ghelijcke peyne van nulliteyt ten keure vanden Kooper, ende van het vierde - part des bedongen prijfes foo als voor- fchreve , ende noch onvermindert den Kooper fij- ne Adie van fchaden ende interclTen die hy foude mogen lijden ter faecken van de wanleveringe: Behoudelijck, dat in ghevalle de Koop-penningen belooft zijn op dach betaeldt te werden , de voor- fchreve Verkoopcrs, niet tcgenilaende de voor- fchreve leveringc ende rranfportcn, hebben ende behouden fullen op de verkochte Adien recht van hypothcecque, ter tijdt toe lyluyden van hare beloofde Kooppenningen vernoecht ende betaelt fullen zijn. Ende alloo Wy bevinden dat voor delen de Contraden vande verkoopinge der Ac- tiën , ghcdaen tegen den verbode onfes voorgaen- den Placaets, tot illufie ende vernietinge vanden elfede des felfs, inhouden feeckerc claufule, waer by den Kooper t'ccnermel het fclve Placaet ende het recht van aenvvijfinge te cylTchcn is renun- chicrende, &c. S O O I S Τ , dat Wy mede verbieden voortaen ecnigc foodanige rcnunchiatie van defen onfen Placate diredelijck ofte indire- delijck te doen. Verklarende de felve van nu af |
|||||
|
66$ Concernerende de Wed - Indifche Cotnpagnio · 666
tingc , onder onfen Contre - Zegel , Paraphure Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-
endc de Signature van onfen Griffier , den vijf- ghemelte Hecren Staten Generael. Gheteec-
thiendcn Julij fefthien - hondcrt een - en - twin- kent,
tich. Was gheparapheert , N. V. Bouckhorfi,*' C.Aerjfen.
|
||||||||||
|
2. Nader Placaet, op 't fubjeB van 't verhopen der ABien inde Wefi-
Indtfcbs Compagnie. In date den twmttgbftm Mey feflb'ien - bonden <iner - end* -
twintigb.
|
||||||||||
|
Ct^QE Staten Generael dei' Vereenichde Nc-
§11111 dcrlandcn, Allen den gcencn die defen je- gJllg genwoordige fullen fien ofte hooren leien, Saluyt. DOEN TE WETEN: Alfoo Wy tot dienft der Landen, ende der Ingefetenen profijt, raetfaem geoordeelt hebben, op te rechten een alghemcy.ne gheodtoyeerde Wed - Indifche Compagnie, ende genegen zijn de felve voor alle contremine ende verachteringh , haeren goeden voortgangh te bewaren, 'twclckveel licht byee- tiige quaet - willige onderilaen ende ghepoocht mocht worden, met het verkoopen van Adie die fy-luyden daer inne niet en hebben noch partici- peren , ghelijck fulcks voormaels inde Ooft-Indi- fche Compagnie onderilaen is, waer tegens oock by Ons met Placatc behoorlijck is vcrfien. S O O I S Τ, dat Wy hier in willende voorfien, tot vQorkomingh ende wech-ncminge van föoda- nige fchadelijcke aenflagen , ende fnoodc machi- natien, verboden ende geinterdiceert hebben, ver- bieden ende interdiceien midts defen cenen ye- ghelijcken, van wat qualiteyt ofte conditie hy zy, van nu voortacn , ende naerde Publicatie van de- fen , te verkoopen ecnige Adie inde voorfchreven Weft-Indifche Compagnie, 't zy op dach ofte om gcreet geit, dan hy is hebbende ofte dadelijck par- ticiperende inde voorfchreve Compagnie, op pey- ne dat den Verkoopcr verbeuren fal een vierde- part vanden bedongen prijs : Te bekeeren een derde-part van dien tot profijt vanden Aenbren- ger, het tweede derde-part tot profijt vanden Armen, ende het reilcrende derde-part tot profijt vanden Officier die de executie doen fal. Or- donnerende voorts dat die geenc die van nu voort- aen fullen verkoopen hunne Adien inde voor- fchreve Compagnie, ofte eenige Kamerender fcl- vcr, ghehouden lullen wefen die te doen aenteec- kencn, leveren ende opdragen ter Kamcre vande Compagnie daer onder de voorfeydc verkochte Adien reforteren, te weten, binnen veerthicn da- gen indien de verkochte parthije wordt gheparti- cipcert inde Kamer ende ter Stede daer de ver- koopingc wort ghedaen; ende binnen een Maent indien de opdracht elders anders als ter plaetfe vande verkoopingemoet gedacn worden,tereec- kenen van den dach vande verkoopinge af ,op ge- lijckc peyne van het vierde-part des bedongen prijfes foo als voorfchreven. Behoudelijck, dat inne gevalle de Koop - penningen belooft zijn op dachbctaeldt te worden , de voorfchreve Verkoo- pers, niet tegenilaende de voorfchreve leveringe ende tranfportcn , hebben ende behouden fullen op de verkochte Adien recht van Hypotheccquc, |
ter tijdt toe fy-luyden van haere beloofde Koop-
penningen vernoecht ende betaeldt fullen zijn. Ende,in ghevalle den Vcrkooper ten verfchijn- dage vande betalinge in ghebreecke mochte we- fen, fijn beloofde Koop-penningen aenden Ver- koopcr promptelijck te voldoen , fal den Ver- koopcr vermogen op de felve ghetranfporteerde parthije, tot uytwinninge ofte decretatie te pro- cederen , ofte oock de felve weder naer hem ne- men, ende die op fijnen Naem ende Reeckcnin- e te doen herftellen , midts daer toe verfoecken- e authorifatie vande Ghcrechten vande Steden daer het ïlanfport ghedaen is , wclcke Authori- fatie de Verkoopcrs op Ampele Requeilc fal wor- den verleent, ende fullen dien volgende de Ver- koopers haere betalinge daer acn mogen vinden, tot iulcken fommc als ten verfchijn-dage vande betalinge ter Beurfeofte Marckt-ganghs bevon- den fullen werden waerdichte welen, gherefer- veert niet te min de felve Vcrkoopers haere vor- dere Adie op de Perfoon ende andere Goederen van de Koopers. Ende op dat Wy voorkomen ende verhinderen alle jaloufie ende Yemietingc vanden effede defes onfes Placaets , die by ee- nige quaet-willige mochte bedacht ende in 't werek gheftelt worden. S O O IS T, dat Wy mede verbieden eenige renunciatie , onder wat pretext het lelfde oock quaeme te ghefchieden, van dcfen onfen Placatc te doen, diredelijcken ofte indiredelijcken, Verklarende de felve van nu af voor nul ende van geendcr waerden , als onbe- hoorlijck ende ftrijdende metonfe goede intentie, ende den dienft van defe Landen, ende de goede Participanten der voor-ghemeke gheodroyeerdc Compagnie. Ende fal den Kooper, niet tcgen- ftaende de felve renunchiatic, ghehouden zijn, binnen den tijdt hier vooren ghefpecificeert, den Verkooper tot aenwijfinge ende opdracht, foo als ghemelt is , te vorderen ende te conflringc- ren , ende fich punduelijcken nae den inhouden defes Placaets te reguleren, op ghelijcke peyne ende verbeurte van 't vierde - part des bedongen prijs, als hier vooren in 't reguard vande Verkoo- pcr is gheftatueert. Gclijck oock ghehouden ful- len zijn te doen , alle de geene de welcke cenige Adie voor defen verkocht ende ghekocht hebben inde voorfchreven Wcft-Indifche Compagnie , daer van noch gheen aenwijfinge ofte opdracht is ghedaen , wcfendeonfe meeninge ende verftant dat alle verkoopinge van Adien op tijdt, inde voorfchreve Compagnie hier voormaels ghedaen ende ghecontradeert, in krachte fullen blijven ende voortgangh hebben, midts datfe medeful- Tt 3 lea
|
|||||||||
|
Placatenu. 2.Boeck. ^.Tit. 7. Deel
|
||||||||||||||
|
667
|
||||||||||||||
|
66%
|
||||||||||||||
|
len moeten werden aenghewefen ende bekent
ghemaeckt pp de Boeckcn vande Compagnie, daer onder die verkochte Adien rcforteren, té we- ten , binnen vcerthien dagen naer de Publicatie van defen onfen PJacate, foo die ghekochte Adie werdt gbeparticipeert inde Kamer ende ter Stede daer de verkoopinge is ghedaen , ende binnen een Macndt indien die eJdcrs ais ter plaetiè van- de verkoopinge moet ghedaen worden , op de peynen hier vooren gheftatucert, op de Adien die voortacn fullen werden verkocht, den welcken defen in aIJcndeelen ghelijck weiden ghemaeckt midts defen. Sullen oock van nu voortaen gee- nige traniporten ofte overwijfinge van Actiën va- lablc ofte eyndclijck ghedaen wefen , alwaer 't dat de iclfde voor Officieren, Gerichtcn ende an- dere publijcquc Pcrfoonen , veel min onder de eygen handt van parthije met privé' Contraden ghefchiet waere , ten zy die alvooren ter Kamer daer die felfde gheparticipeert worden , behoor- jijck bekent ghemaeckt ende op de Boecken van- de Compagnie in manieren als vooren overghe- dragen zijn. Ende tot meerder verhoedinge van pradijeken voorfchreven, Ordonneren ende beve- len Wy , dat ghecne Macckelaers , de welcke voortaen over cenige verkoopinge van Adien inde voorfchreve Compagnie fullen ilaen , ende de parthijen daer van fullen hebben ghcflooten, ful- kn vermogen te gheven ofte te leveren eenige Contraden , de welcke in houden de renunciatie defes,oftc die in eenigcr manieren tegens den in- houden onfes Placaets zijn inrijdende , op peync van ghepriveert te worden , ende datelijck ver- vallen te fullen zijn van haere Officie ende Maec- kclacrs Ampt : Soo Wy oock op ghelijcke ver- beurte als vooren ordonneren, dat foo eenige Ey- ghciiaers op haere Adicn eenige Penningen van andere Lieden naer deiên quamen op te lichten, ofte te laten beleencn , ende dien - volgende op de Reeckeninge Courant vande beleenders ghe- tranfporteert werden , fullen de felvc Adien,da- telijck op de Boecken vande Compagnie, op de Reeckeninge van tijde , vanden Eyghenaers die de felve hebben doen beleenen , moeten werden gheregiiireert, ende aldaer verbonden ftaen aen- den geenendiedaerop Geit ghedaen fal hebben, cndc dat gheen parthijen op reeckeningh van tijde itaendc, en fullen mogen werden verkocht ofte veralienecrt, voor dat den gcencn aenden welc- ken de Mve is ghchypoteecqueert, daer van en is voldaen, ende dien volgende van Reeckeninge van tijdt vanden eerften Perfoon daerlè te vooren |
||||||||||||||
|
op ilondt, op reeckeninge Courant fal wefen ghc-
brachc, op ghelijcke peyne als vooren. Ende den Eygenaer ten verval-dagc in ghebreecke blijvende de gheleende Penningen te voldoen, fal den Be- leender de fclve Adie naer hem mogen nemen voor de waerde datfe als dan gelden, midts daer toe verfoeckende Authoriiatie vande Magiilraet, in conformite als hier vooren vande verkochte parthijen is gheitatueert. Ende ten eyndc nic- mandt hier van en hebbe te pretenderen eenige ignorantie, ende defen onfen Placate ende Or- donnantie al-omme mach werden punduelijck achtervolcht, ende de Contraventcurs van dien ghcilrafc naer behooren : Ontbieden VVy daer- omme ende verfoecken onfen lieven ende feer beminden die Staten, Stadthouderen, Gecom- mitteerde Raeden, ende Ghedeputeerde Staten vande Provinciën reipedivc van Gelderlandt en* de 't Graeffchap Zutphen, Hollandtcnde Wcit- Vrieflandt , Zeelandt , Utrecht, Vrieilandt , Over- YiTel, Stadt Groeningen ende Ommelan- den , ende allen anderen Jufticieren ende Offi- cieren , dat iy defe onfen PJacate ende Ordon- nantie al-omme doen verkondigen, uyt - roepen ende publiceren , daer men ghewoonlijck is uyt- roepingeende publicatie te doen. Laften mede den Cancelier ende Raeden Provinciael, den Ad- vocaten Fiicaels , ende Procureurs Generaels T ende allen anderen Officieren , Rechteren ende Jufticieren vande voorfchreve Vereenichde Ne- derlanden , defen onfen Placate, Ordonnantie ende Bevelen te achtervolgen, ende met allen vlijt ende crnil te doen achtervolgen, midts pro- cederende ende doende procederen tegenS den Overtreders van dien , foo in't calengeren ofte aenklagen, als in 't Sententieren ende VonniP fèn, iönder gratie, faveur, diilïmulatic ofte ver- drach, dewijle Wy 't felve tot dienft ende wel- ftant der voorfchreve Landen noodich ghevonden hebben, Ghegheven in 's Graven - Hage in onfe Vcr-
gaderinge , onder onfen Contre - Zegel , Para- phure ende Signature van onfen Griffier , den twintichilen Mey feithien-hondert vicr-en-twin- tich. Was geparapheert, Λ', vander Meer, «* On- der ilondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-ghe- melte Heeren Staten Gencrael. Gheteeckenc, /. van Goch. Zijnde daer op ghedruckt het Contre-Zegel der feïver Heeren Staten in rooden Waffche. |
||||||||||||||
|
't Bovenjlaende PÏacaet vanden)aerefefthkn-hondert vkr-en-twintich, is/onder eenige veranderinge ghereno*
veert den cerflen Oftober fefthkn-hondert cndc denkh , ende was geparapheert, G. Schafler,vt' Mitfgaders den fevenen-twintkhjlen Mey fefthkndiondert fes-en-dertkh, onderparaphure vanS, van Haerfholte, »· Hebben* de beyde de Signaruyre vanden Griffier Cornelis Mufch. |
||||||||||||||
|
DEN
|
||||||||||||||
|
66$ t Odroy vande Nooitfche Compagnio.
DEN VIERDEN Τ Υ Τ EL.
|
||||||||||||||
|
670
|
||||||||||||||
|
■" ' ' tl l.t.. ·.·;,:". >.J -Mij ..-.·■. . · ;.,....
Vervattende 't O&röy vande Nöortiche Comp
met den aenkteven van dienJ ·
|
||||||||||||||
|
agnie,
|
||||||||||||||
|
1. Oétroy voor de Qompngnie, tottet handelen ende vijjchen ofte Kiiflen
rvan Nova Sembla. In date én 27 lanuartj j 614.
|
||||||||||||||
|
gaen, haer te verleenen confent ende Oclroy om-
me voor aén tijdt van thien eerftkomende Jaeren alleene te mogen handelen van Nova Sembla toe Fretum Davidis toe, daer onder begrepen Spits- bergen, Beeren-eylant, Groenlandt ende de andere Eylandén dié onderde voorfz limiten fouden mo- gen gevonden worden: Tc vreden zijnde dat alle Perfoonen onder ons gebiedt inde voorfz-Compa- gnie vande ccrile aenilaende Equipagie binnen een Maent fullen aengenomen werden, ende voor de naevolgcnde Jaren binnen drie eerit-komende Maendcn, door dien fy Supplianten binnen den tijdt van fes Weecken in Zee fullen moeten wefen met haere Schepen. WeJcken aenghemerekt , S O O I S Τ, dat in confidcratic vande redenen voorfz genegen wefende ter ootmoedige bede van de voorfz Lambrecht van Tweenhuyfen, Jacques Nicquet, Jacqucs Mercijs, Gillis Dodeur, Leonart Rans, Yf brant Dobbcns, Nicafius Kiea, Commis vande Vivres, Anthoni Monier, Contrerolleur van- de Artillerye, ende Dirck Adriacnflz Leveileyn, Wy den felven Supplianten ende vereenichde Compagnie gegunt, gneodroyeert ende gheaccor- deert hebben, gunnen, oclroyercn ende accorderen mits defen, dat iy voor dit loopendc Jacr, ende die twee Jaren daer nae te volgen, uyt defe Vereenich- de Nederlanden allecne fullen mogen handelen ende viflehen op de Kuilen ende Landen van Nova Sembla, tot Fretum Davidis toe, daer onder begrepen Spkfbergen, Bcren-eylant,Groenlant, ende de andere Eylandén die onder de voorfz Lan- den gevonden fullen mogen worden, mits dat dre gecne die dit Jaer inde voorfz Compagnie fullen begeren te komen 't felve fullen moeten doen, en- de haer daer op verklaren binnen fes Wecckcn naer aflixie van Billietten, ende binnen vier Maen- den die geenc die daer inne fullen begceren ont- fangen te werden voor de voorfz rwec naevolgcn- de Jaren. Wclvcritaendedatdic geene die refpee- tive inde Compagnie fullen komen , niet allecne en fullen profijtcren van haer Geit naer advenant dat fy gheadventueert fullen hebben, macr oock van alfulcke voordere voordeden alifrr fullen mo- gen geraecken te vallen binnen den voorfz tijt, foo wel het bewint vande voorfz Compagnie ende Equipagie aengaende, als anders. Interdicercnde ende verbiedende alle ende een ycghelijck vande Inghcfetcnen van defe Landen , van wat conditie ofte qualitcyt die zijn, anders als die vande voorfz Compagnie Supplianten, binnen dit loopende en- de twee daer na volgende Jaeren, uyt defe Veree- nichde Nederlanden te handelen ende viflchen op de Kuiten ende Landen van Nova Sembla, tot Fretum Davidis toe , daer onder begrepen Spits- bergen, |
||||||||||||||
|
E Staten Gcnerael der Veree-
nichde Nederlanden, Allen den geenen die defe jegenvvoordige fullen fien ofte hooren lefcn , Saluyt. DOEN TE WE- TEN, dat Wy ontfangen heb- ben d'ootmoedige fupplicatie acn ons gheprefen teert van wegen Lambert van Tweenhuyfen, Jacqucs Nicquet, Jacques Mer- cijs, Gillis Dodeur, Leonart Rans, Yf brant Dob- bens, Nicafius Kien, Commis vande Vivres, An- thoni Monier, Contrerolleur vande Artillerije, en- de Dirck Adriaenfz Levefteyn , met haere Com- paignons, als nu te famen verecnicht in eene Compagnie, met vele andere Perfoonen uyt de Quartieren ende Steden van defe Vereenichde Provinciën, Inhoudende hoe dat fy Supplianten de alder eerfte waeren die uyt defe Landen foo verre om de Noort acngevangen hadden te varen ofte te feylen , met tocruftinge van cene quanti- teyt Schepen, ahvaer noyt Chriften Menfchen on- trent hadden gheweeft, Jae dat iy hadden ghepaf- feert drie-en-tachtentich graden , blijekende by feeckere Caerte ende bewijs onder de Supplian- ten beruilende , alwaer hare Schepen ghevonden hadden eene ruyme Zee, fonder Ys, vlack Wey- landt, met Gras-etende Gedierten, ende aldacr aenden Zee-kant ende daer omtrent ghevangen eene quantkeyt WalvilTchen, Walruflen ci?de an- dere Viflchen, hebbende daer toe uyt Vranckrijck doen kommen eene quantiteyt Bafcos, omme de felvc Walviflchen ende Walruflen te vangen, ende alfoo de profijten van fulcke nieuwe Landen in defe Vereenichde Nederlanden te brengen, door de handclinge ende ondeckingc vande felve. Dan alfoo fy Supplianten by experientie hadden bevon- den, dat gecne apparentie en hadde dat iy-luyden alleene, ofte in 't particulier opte voorfz Landen fouden konnen varen, waer door de couragie lich- telijck benomen foude werden vanden Coopluy- den in 't particulier te onderfoecken ecnige nieuwe Landen. Ende dat het buyten reden foude wcfen, dat 't gecne fy Supplianten op hare groote execf- fivc koilen gevonden hadden, ende 't gecne fy als noch verhoopten te 'vinden, by andere de profijten ende vruchten daer van getrocken fouden werden, 't welckfy Supplianten vaftelick vertrouwden onfe meyninge oock niet te zijn, hadden de felvc Sup- plianten ootmocdelijck verfocht ende ghebeden dat ons foude gelieven tot recompenfe vande ecr- ile ontdeckinge vande voorfz Nceringc in defe Landen, reparatie van hare geleden fchade, midtf- gaders tot confervatie vande Nceringc die ander- fints pericliteerden van door confufie verloorcn te |
||||||||||||||
|
Phcateii-» 2.Boeck. 4. Tk.
|
|||||||||||||||||||||
|
#72
|
|||||||||||||||||||||
|
671
|
|||||||||||||||||||||
|
laten genieten ende gebruycken 't volkomen effe&
van deièn onièn OcTroye ende confent, ceiTerende alle contradiclien ende empefchementen ter con- trarien, want Wy 't felve ten dienfte vanden Lan- de bevondeh hebben alfoo te behooren. Gegeven onder onfen Cachette, Paraphure ende de Signa- ture van onfen Griffier, in 's Graven-Hage , den feven-en-twintichiten januarij 1614. |
|||||||||||||||||||||
|
bergen, Bcren-Eylant,Groenlant, ende die andere
Landen die onder de voorfz Landen gevonden Tul- len moeen werden, op de verbeurte van hare Sche- pen ende Goederen. Ontbieden daeromme ende bevelen wel expreilèlick allen Gouverneurs, Jufti- cieren, Officieren, Magiilratenende Inwoonders der voorfz Vereenichde Landden, dat iy de voorfz Compagnie Suppliantenruitelijckende vredelijck |
|||||||||||||||||||||
|
z. <tABe voor de Ü^joortfche Qompagnie 9 omme in cas van noot met haere
Schepen de Havenen in 't OBroy wande Ooil-Indifike Compagnie begrepen ,aen te mogen dom.
In date den ι April χ 61 j. |
|||||||||||||||||||||
|
E Staten Generacl der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geeneri die defe jegenwoordige fullen werden ghethooiit, SaJuyt. DOEN TE WETEN, Alibo die Bewinthebberen vande gheoctroyeerde Compagnie van het Noorderfche Quartiet ons met behoorlijcke reverentie verthoont hebben, dat iy gerefolvecrt zijn eenige Schepen wederom tiyt te iênden , omme te onderibecken de paiïa- gien by Noorden naer China ende Cathay, Welcke Schepen nu eeritdaechs fullen gereet zijn, omme in Zee te loopen. Ende dat het onfeecker is , of fchoon de felve PaiTagie wert ondeckt, dat het die- nelijck ibude zijn, mette voorfz Schepen den fel- ven wech wederom te keeren, fulcks dat fy ghe- nootfaeckt fouden zijn te palieren de Cabode bonne Efperance, of de enghte van Magcllanes, ende over fulcks gedwongen gheraden te werden, 't zy om ververiTchinge van Water, Victualie ofte anderünts aen te doen eenige Landen in Ooft- Indicn, 't Welck hun by de Schepen vande Ooft- Indifche Compagnie aidacr wefende , foude mo- gen werden beleth. Ende mits dien verfocht heb- ben, dat ons ibude gelieven hun te verleenen Ade van dat de voörghenoemde Schepen onverhindert de voorfchreven PaiTagie fullen mogen doen, ende de voorfchreven Landen frequenteren, op dat fulc- ken goet aengenomen werek in egeender manie- ren en werde verachtert. S O O I S Τ, dat Wy 't geene des voorfchreven is aengemerekt, Bevin- dende 't verfoeck vande voorfchreven Bewintheb- beren, in reden ,billickheyt ende equiteyt ghefun- deerc, geaccordeert ende gheconfenteert hebben, |
|||||||||||||||||||||
|
accorderen ende confenteren mits defen, of het
geviel dat de voorfchreven Schepen die by de voor- fchreven Bewint-hebbercn uytghefonden fullen werden, omme de PaiTagie by Noorden naer China ende Cathay te onderfoecken , de felve PaiTagie ontdeckende, niet dienelijck en ibuden vinden, met haere Schepen den felven wech wederom te keeren, maer genootiaeckt fouden zijn te palieren de Cabo de bonne Efperance, of de enghte van Magelanes , ende mits dien ghedwongen fouden werden , 't zy om ververiTchinge van Water, Vi- ctualie, ofte anderfints aen te doen eenige Landen in. Qoft-Indien, dat iy 't iclve vry, vranck, onbeleth ende onverhindert fullen mogen doen, ende de voorfchreven Landen frequenteren. Ordonneren, laften ende bevelen over fulcks den Gouverneur ende Admirael Generael, ende voorts alle andere particuliere Gouverneurs van Steden, Forten ende Plaetfen in Ooit-Indien, Vice-Admiracls, Capitey- nen te Lande ende Schepe, Officieren ende Sol- daten, ende voorts allen anderen dien dit aengaen fal, 't geene des voorfchreven is , alibo toe te itaen ende te gedoogen , iönder de voorfchreven Sche- pen ende 'uVolck daer op wefende , daer inne te doen eenige verhinderinge ofte empefchemene, maer ter contrarien alle behulp, afliitentie ende faveur,foovan ververiTchinge, bevorderinge van hare reyfe, als anderfints , want Wy 't felve voor den dienft vanden Lande alfoo hebben bevonden te behooren. Gegeven onder onièn Cachette, Paraphure ende de Signature van onfen Griffier, in 's Graven-Hage den tweeden Aprilis feilhien- hondert ende vijftfaien. |
|||||||||||||||||||||
|
Prolongatie van 't O&roj voor den tijdt van vier /aren» In date den vier*
m-tmntichflen lamarij 1617·
|
|||||||||||||||||||||
|
Januario fefthien-hondert ende veerthiene, omme
alleene opte Kuften ende Landen liggende Noort- waerts aen, opte hoochte van drie-en-tachtentich graden, als namentlick Spitf bergen, Groenlant, Beeren-Eylant ende andere Landen, te mogen handelen ende viiTchen ,geprolongeert, ende pro- longeren mits defen voor den tijt van vier Jaercn naeilkomende, fonder prejuditie van het recht op het Eylant in quefticn by d'Ondeckers van 't fehe uyt krachte van bet Generael Piacaet verkregen, mits
|
|||||||||||||||||||||
|
DE Staten Generacl der Vereenichde Ne-
derlanden, Rijpelick gedeliberecrt ende ge- lcth hebbende opte Requefle aen hare Ho: Mo: geprefenteert by de Bewinthebbers vande ge- oftroyeerde Compagnie, inde voorleden driejaren van Nova Sembla tot Fretum Davidis ghenegoci- eert hebbende, mitfgaders vande Coopluyden van Zeelant, hebben de felve hare Ho: Mo: omme re- denen ende confideratien inde felve Requefte vcr- haelc, het Odroy den Supplianten verleent in |
|||||||||||||||||||||
|
tO&roy vande NoortfcheCompagnio.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
<S?4
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
673
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
ende den aenkleyen van dien, eenige dirTerentên
ofte queftien komen te gherijfen) dat de felve ful- len ftaen ter decifie Yan hare Ho. Mo. Ontbieden daerom ende bevelen wel expreflelijck allen Gou- verneurs, Jufticieren, OrTïcieren,Magiftratcn ende Inwoonders der voorfz Vereenichde Nederlanden, datfy de voorfz Compagnie Supplianten ruftelijck ende vredelijck laten genieten ende ghebruyeken 't volkomen efled van defe onfe Prolongatie, Ccf- ferende alle contradiclicn ende empefchementen ter contraricn,want Wy 't felve ten dienftc vanden Lande bevonden hebben alfoo te behoorcn. Ge- geven onder onfen Cachette , Paraphure ende de Signaturc van onfcn Griflier, in 's Graven-Hage den Z4 Januarij 1617. |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
rnits dat dié Supplianten ghehouden fullcn zijn
Billietten alomme op te flaen daer dat ghebruyc- kelijck is, Inhoudende infinuatie dat men inde voorfchreve Compagnie fal ontfangen alle die gee- ne die binnen den tijdt van twee Maenden nae de felve afftxie vande Billietten inde voorfchreve Compagnie fullcn begceren te komen , ende hun f erklaren hoe vele dat fy fullen begeeren daer inne te heridcren , ende voorts foo wel ende fterek te equiperen ende uyt te varen, optc voorfz Neerin- ge ende vifleherije, dat fy die fullcn kunnen main- tenercn jegens alle beletfelen, Welverftacnde (by foo verre als geduyrende de voorfz vier Jaren tuf fchcn de Participanten vande voorfz Compagnie, ter eaufen vanden voorfz handel ende viiTcherije, |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
luiïte voor de ïN^oortfche Compagnie van Zeelandt ^mmebeneffens die
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
i~uan Hollandt op Mauritius Eylandt de Neeringe nvande Wahifch-nuamkje mogen
|
lexerce.
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
ren. In date den 28 Mey 1611.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
voor te komen, die ter plaetfen fouden mogen ter
faeckc voorfz gerijfen (die aldacr niet fouden kon- nen gherecht werden) yemandt op 't voornoemde Eylant Mauritius, ende den eenen den anderen in'c exerceren van hare Nceringe te beletten , ende ver- hinderen, alibo wy verfhen dat eeji yegclijck van- de refpeétive voorfz Compagnien vry fal ftaen,iljnc Logien, Ketels ende andere ghereetfehappen tottc Neeringe voorfz dienende optc Baycn ende Stran- den van 't voorfz Eylandt Mauritius te planten toe iljnder beftcr commoditcyt, lbnder hinder ofte be- leth van anderen , niet tegenftaende eenige cave- linge dier tuflehen de groote ende klcyne Compa- gnien voor dcfen foude mogen ghcdaen zijn, ofte gefchiet wcfen. Ordonnerende over fulcks de t'ia- mentlijcke Participanten vande voorfz Compa- gnien in Hollant ende Zeelant, hun defen volgen- de te reguleren, dcwijle Wy dat alfoo voor den dienft van 'tLant, ende ondcrhoudihgc van vrunt- fchap ende eenichcyt tuflehen de voorfz Compa- gnien hebben bevonden te bchooren. Gedaen ter Vergaderinge vande Hooch-gcmclte Heeren Sta- ten Generael ,in 's Graven-Hage, onder der fclver Cachet , Paraphure ende de Signaturc van haren Griflier, opten acht-en-twintichiten Mey feflhicu- hondert twec-cn-twintich. Was ghcparaphcerr, G. Schaffer,Vt' Onder ftont, Ter Ordonnantie van- de hooch-gemelte Heeren Staten Gencrael. Ge- teeckent, C. Aerjfcn. |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
E Staten Gencrael der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen den gecnen die defenje- genwoordige fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOENTEWETEN: Aifo Wy de Participanten vande Grocnlantfchc Com- pagnie in Zeelandt geconfenteert eedc gheodroy- eert hebben, by provifie voor dcfen jegenwoordi- gen Jaerc fefthicn-hondert twee-en-twintich, de Nceringe vanden Walvifch-vanck, nevens de Par- ticipanten vande Provincie van Hollandt, op 't Ey- lant Mauritius,alias Jan Meycn Eylandt te mogen exerceren, ende dat ten felven eynde de voorfz Participanten in Zeelandt hare Logien, Ketels en- de andere ghereetfehappen tottc voorfz Neeringe dienende, fullcn hebben te ftellcn ende planten ter beitcr commoditcyt, fond er fchade ofte verhin- deringc van ycmant anders, daer toe dat de Bayen ende Stranden van't voorfz Eylant Mauritius fpa- tieus ende groot genoech zijn, ommc beyde Parti- cipanten van Hollandt ende Zeelant volkomclijck te accommoderen, fondcr den eencn den anderen in 't alderminftc te verhinderen. S O O IS Τ , dat Wy wel ftrictclick verbieden by defcn,namcnt- lick de voorfz Participanten vande Grocnlantfchc Compagnien in Hollandt, ende voorts alle Com- mandeurs , Schippers, ende andere vande felve Compagnien, dien dit eenichfints aengaen fal, en- de clcken van hen in 'tbylöndcr, ommc alle conté- ftatien, queftien, differenteri ende inconvenienten |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
5. Continuatie van 't 0Brqy voor tivaelf laren, In date den typee-en~tmntich~
fien December \6ιι·
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
tfft^t ^ ^tatcn Generael der Vereenichde Ne-
I mjk j derlanden, Allen den gcenen die defe je- IWÊA genwoordige fullen fien ofte hooren le- t**^ fen, Saluyt. DOEN TE W E Τ E N, dat Wy ontfangen hebben d'ootmoedigc fupplica- |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
hebbers vande groote ende kleyne gheoclroyecrde
Noortfche Compagnie in Holland^ mitfgaders van de Compagnie in Zeelant, Innehoudende hoe dat eenige Jaren geleden de voorfz groote Compagnie tothaeren grootenkoftcn ende pcricule uytgcruft hebbende fecckcrc Schepen op de Kuilen van V u Nova
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
tie
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
acn ons geprefenteert van wegen de Bewint-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placateo->. 2. Boeck. 4. Tit.
|
|||||||||||
|
675
|
|||||||||||
|
676
|
|||||||||||
|
Nova Sembla, Spitf bergen ende andere Landen
cnde Eylanden ten Noorden geJegen,aldaer gevon- den , ende hier in 't Landt inne gebracht hadden de Neeringe vande ViiTcherije vande WalviiTchen, Walruifen ende andere Zee - Moniteren aldaer zijnde, ende ten eynde de felveNeeringe door goe- de ordrehier te Lande foude mogen werden ghe- conferveert, ende foo veele het mogcJijcken wacre werden bevordert ende ghebeneficieert, hadden in den Jare feithien-hondert ende veerthien, van ons verfocht OcTroy vande felve Kuilen van Nova Sembla voorfz af, tot Fretum Davids toe, daer on- der begrepen Spitf bergen, Beeren-Eylandt, Groen- landt ende andere Landen ende Eylanden, die on- der de voorfz Limiten gevonden fouden mogen werden, alleen te mogen bevaren, cnde de voorfz Neeringe ende ViiTcherye met feclufie van allen anderen aldaer te mogen exerceren,Welck O&roy Wy vergunt hadden voor den tijdt van drie Jaren, die ghcexpireert zijn inden Jare feithien-hondert feventhien voorleden. Dan alfoo middeler tijdt de voorfz Compagnien van Hollant hadden ontdeckt noch feecker nieuw Eylantende 'tfeivc ghenaemt Mauritius, ghelegen op cen-en-tfeventich graden endcfceckerc Minuten, hadden iy-luyden infghe- Jijcks, om me 't felve Eylant mede te mogen beva- ren,inden voorfz Jare feithien-hondert ende feven- thien van ons mede bekomen OcTroy voor den tijdt van vier Jaeren, inncgaende metten Jaere fefthien - hondert ende achthien , ende hebben dien volgende de Neeringe ende ViiTcherije, foo op 't voorfchrevc Eylandt, als op de vordere Lan- den ende Kuiten ten Noorden ghelegen, tot de- fen dage toe gheexerecert, ende desghemeene Landts Middelen, daer mede mcrckelijcken ver- iterekt, ende verbetert. Dan alfoo de voorfchreve vier Jaeren metten Jaere feithien-hondert een- ende-twintich waren ghcexpireert, endede Sup- plianten van meyninge waren de voorfchreve Nee- ringe cnde ViiTcherije te continueren , iöo waren iy-luyden onder den anderen onecnich ghewor- den, noopendc de repartitie, ende verdeylinge vande quoten , dieycder van hen-luyden daer inne Waren pretenderende , ter welcker oorfaec- ke Wy de voorgaende onfe OcTroyen opfeeckere provinonele repartitie cnde ordre van equipagie als doen voor-gheilagen , hadden ghecontinueert, alleen voor den Jaere ende Sayiben van feithien- hondert twee-en-twintich. Dan alfoo de Sup- plianten als nu ttoopende de verdeelinge ende re- partitie van haere quoten ende Equipagie onder- linge waren geaccordeert, als metter daet bevon- den hebbende, dat de voorfchreve Neeringe ende ViiTcherije in defc Landen iönder cenigheyt ende goede ordre niet geconferveert iöudc konnen wer- den, macr ghefchapen was door confufie ende on- cenigheyt in andere Landen ende Plactfen ghedi- vertcert te werden, tot merckclijcke fchade ende nacdeel vande Vereenichdc Nederlanden ende goede Ingefetenen van dien, ende derhalven de Supplianten ootmoedclijckcn hadden verlbcht ende gebeden, dat ons fouden gelieven de voor- verhaelde onfe Oflroyen noopendc de bevaringe vande voorfchreve Landen ende Kuiten van Nova Sembla tot Fretum Davids toe , daer on- der begrepen alle de Landen hier vooren gheroert, |
|||||||||||
|
ende namentlijckcn mede het voorfchreve Eylant
Mauritius, ende alle andere Landen ende Eylan- den ten Noorden binnen de voorichrevc Limiten ghelegen , foo die aireede gevonden zijn , als die noch ghevonden fouden mogen werden, te con- tinueren noch voor twaelf eeritkomende Jaeren, innegaende metten Jaere ende Sayfoene van fef- thien-hondert drie-en-twintich toekomende, ende hen-luyden te confenteren de voorfchrevc Neerin- ge ende ViiTcherije aldaer voorden felven tijdt te mogen exerceren, met feclufie van allen anderen. S O O I S Τ, dat Wy ghenegen zijnde ter oot- moedige bede cnde vcrToeck vande voornoemde Supplianten, den ieJven ghegunt,ghcoétroyeert ende ghccönfentcert hebben, gunnen, ocTroycren cnde confenteren by defen, de voorfchreve haere verfochte continuatie van onfe voorgaende Oc- troyen, noopendc de bevaringe vande voorfchreve Landen ende Kuiten van Nova Sembla tot Fre- tum Davids toe, daer onder begrepen alle de Lan- den hier vooren geroert, ende narncntlijck mede het voorfchreve Eylandt Mauritius, ende alle an- dere Landen cnde Eylanden ten Noorden binnen de felve Limiten ghelegen , iöo die geenedic al- rcedc gevonden zijn, als die noch gevonden fou- den mogen werden, voordenvoorfchrevcn tijdt van twaelf Jaeren by hen-luyden verfocht, hen- luyden confentcrende de voorfchrevc Landen en- de Eylanden alleen te mogen bevaren , ende de voorfchrevc Neeringe ende Viiïcherye voorden felven tijdt aldaer te mogen exerceren, met feclu- fie van allen anderen. Interdicerende ende ver- biedende allen cnde ecnyegelijck, van wat condi- tie ofte qualiteyt die mogen zijn, anders als de Supplianten indciën, binnen den voorfchrevcn tijdt van twaelf Jaeren, te varen, handelen ofte viiïchen op de Kuiten, Landen ende Eylanden, van Nova Sembla tot Fretum Davids toe , daer onder begrepen alle de Landen hier vooren ghe- roert, ende namentlijck van 't voorfchreve Eylandt Mauritius, cnde alle andere Landen ende Eylan- den ten Noorden binnen de voornoemde Limiten gelegen, föo aireede gevonden , als noch te vin- den , direclclijcken , noch indiredelijcken , op de verbeurte van haere Schepen ende ingeladen Goe- deren , ende daer- en-boven in een peyne cnde boete van fes duyfcnt guldens voor yeder Schip, 't welck aldaer bevonden fal werden in ceniger manieren aldaer ghevaren, ghchandelt ofte ghe- viicht te hebben , te applicercn d'eene helft ten behoeve vande gemeene ficeke, ende de weder- helfte ten behoeve vande voorfchreve Supplian- ten. Ontbieden daer omme ende bevelen wel expreilelijck allen Gouverneurs , Juiticicrcn , Officieren , MagiiTratcn, ende Inwoonders der voorfchreve Vcreenichde Landen, dat fy de voor- fchreve Compagnie Supplianten ruitelijck ende vredelijck Jaeten ghenieten ende ghebruyeken 't volkomen efTecT van defen onfen Odroye ende Confent, CeiTerende alle contradicTien ende cm- pefchementen ter contrarien , want Wy 't felve ren dienite vanden Lande bevonden hebben alfoo te behooren. Gheghcven onder onfen Cachette, Paraphurc
ende de Signature van onfen Griffier, in 's Gravcn- Hage?
|
|||||||||||
|
«Ð»··""
|
É lil
|
|||||||||||||||||||
|
·.
|
||||||||||||||||||||
|
'tOdroy vande Noortfche Compagnio. 679
Staten Generael. Geteeckent, C.-Aerjfcn. Met
een Cachet in rooden WaiTche daer neffens op 't fpatium gedruckt. |
||||||||||||||||||||
|
<7â
|
||||||||||||||||||||
|
Hage, opten tweeber feflhien-honderparapheert, N. van
|
||||||||||||||||||||
|
Ter Ordonnantie vande Hooch-gemeke Heeren
|
||||||||||||||||||||
|
6. Verder Continuatie van 't voorfz OÜrqy voor den tijdt van acht faeren»
In date den é j Oföober 1633·
|
||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen den geenen die defe je- genwoordigcfullcn fien ofrehooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, dat Wy ontfangen hebben d'ootmocdige Supplicatic acn ons gheprefenteert by de Bewinthcbberen van de Geoftroyeerde Noortfche Compagnie van Hol- landt, Zeelandt ende Weil-Viieflandt, inhouden- de hoe dat die van de felve Compagnie over lan- gen Jaren tot haerc groote fware konen ende peri- cule, uytgeruil hadden verfcheyden Schepen, om- me te ontdecken de Kuilen van Nova Sembla, Waygadts, Fretum Davits, ende de Zec-Rivieren, Landen ende Eylanden terrNoordcn ghelegen, in de felve'Reyfen by de voorfz hunne Schepen ont- deckt zijn gbeworden veele Landen, Eylanden en Rivieren, Kuilen ende Reden aldacr, ende onder anderen oock 't Lant Spitfbergen, Beeren-Eylant, ende daer nae 't Eylant Mauritium, aen wclckc Plaetfen fy Supplianten hadden begonnen te plan- ten de ViiTcherye van Walviflchen ende andere Zee-Monileren,cnde daer door deNeeringe ende Handelinge van den Traen, hier in'defc Landen ge- bracht, ende tot confervatie vande {e\ve van Ons verkregen Oclroyen omrae de Kuilen hier vooren geroert, van Nova Sembla tot Fretum Davits, al- leen ende metfeclufie van allen anderen te mogen bevaren ende beviiTchen: Gheduyrende welcke Oclroycn fy Supplianten de voorfz Viflcherije en- de Neeringe met groote exceflïve koilcn hebben 'ghecontinueert, ende onderhouden : Niet jegen- llaende vele traverfien die fyluydcn daer overhad- den moeten uytilaen ende lijden , als verfchcydc malen by de Engelfchen van hacr goet berooft ge- weeft zijnde, ende tegen de felve, als tegen andere Natiën, oock hebbende groote ende fwareProccf- fen moeten fuilineren ende uytvoeren,fulcks dat fy Supplianten daer over heele Capitalcn hebben verlooren ende geconfu meert, Waerom oorfaeck genoech hadden gehadt om de felve Viflcherije te itaecken ende te abandonneren , doch hadden fy Supplianten alle defe fwarichcden (al hoc wel met frrierte) door een goede couragie ende hoope van beterfchap overkomen, foo om te mainteneren de reputatie vanden Lande, als oock op een vaft ver- t trouwen, dat Godt haren arbeyt eride kollen foudc fegenen , ende tot een goet eyndc laten komen, hadden oock fy Supplianten tot confervatie ende dienfte van defelve Neeringe ende Viflcherije met groote koilcn, gemaeckt Forten, Huyfen ende Lo- gien, tot wooninge ende defentie, omme hare pof fefltebuytendifputeteilellen, ende de felve te- gens alle uytheemfche Natiën, ende anderen des te krachtiger te maecken, cenige Schepen expref- felijck ende extraordinaris met groote koilcn ghe- |
||||||||||||||||||||
|
equipeert, met Volck ende alderley behoeften ver-
fien, die fy aen Spitf bergen, als oock aen 'tEylandt Mauritius hadden laten woonen ende overwin- teren , om voortaen al daer eeiladichlick Domici- lium te houden, ende alibo door de voorfz Neerin- ge ende Viiïcherijc des ghemeene Landts Midde- len grootelijcks werden vcrilerckt ende ghebenefi- cieert, ende groote nutticheden den Lande wert toegebracht, oock menichte van Menfchcn haren koil daer aen zijn winnende, fy Supplianten wel ghenegen fouden zijn de felve Neeringe ende Vif fcherye te continueren, de ontdeckinge en onder- foeckinge die fy hadden beginnen te doen van noch meer notable onbekende Plaetfen en Landen te volvoeren, vvaer uyt defe Vereenichde Nederlan- den groote profijten ende voordeden met Godcs zegen mcdeibudc ilaen te verwachten : Maer al- ibo fonder ons OcTroy of de Continuatie van dien de voorfz Neeringe ende ViiTcherye hier te Lande nietkonde werden gheconferveert nochte behou- den , maer by vreemde Natiën ondergeilagen , on- getwijffelt in andere Landen foudc werden ghedi- verteert, tot merckclijcke fchade ende naedeel van de Vereenichde Nederlanden, ende de goede Inge- fetcnen van dien, mitfgaders tot totale ruine van de gheoclroyeerde Compagnie: Soo keerden fy Supplianten haer in alle ootmoedigheyt aen ons* verfoeckende onderdanichlijck dat Wy beliefden henluyden te vergunnen ende te conicnteren,naer de expiratie van't jegenwoordich OcTroy, noch Continuatie ende Prolongatie van dien, voor den tijdt van vier-ende-twintich als dan nacilkomende Jaren,om binnen de voorfz Limitcn ende de Plaet- fen in den felven Oclroye begrepen, als nament- lijck van Nova Sembla tot Fretum Davits, daer on- der begrepen het Landt van Spitf bergen, Beeren- Eylant, 't Eylant Mauritius, en alle andere Landen ende Eylanden ten Noorden binnen de felve Li- miten gelegen, of alreedc ghevonden ende noch te vinden, alleen ende metfeclufie van allen anderen, te mogen bevaren en beviiTchen, met interdidie ende op alfulcke penen als in den laetilen OcTroye begrepen zijn. Welcken aenghemerekt: SOO I S Ô, dat Wy ghenegen zijnde ter ootmoedige bede van de voornoemde Supplianten, de felve ge- gunt, ghcoftroyeert ende gheconfenteert hebben , Gunnen, o&roycren ende confenteren, by defe 11 Continuatie van onfe voorgaende Odroyen voor den tijdt van acht Jaren, inganck nemende met d'expiratie van de jonghilc conccflTie, noopendc de bevaringc van de voorfz Landen ende Kuilen van Nova Sembla tot Fretum Davits toe, daer onder begrepen alle de Landen hier vooren geroert, ende namentlijck mede het voorfz Eylandt Mauritius, ende alle andere Landen ende Eylanden ten Noor- V u æ dm |
||||||||||||||||||||
|
/
|
|||||||||||||||||
|
Placaten. i.Eoeck. 4. Tic.
|
|||||||||||||||||
|
68ο
|
|||||||||||||||||
|
681
|
|||||||||||||||||
|
deren, ende daer-en-boven in een peyne ende boe-
te van fes duyfent gulden voor yder Schip 't welck aldaer bevonden fal worden in eeniger manieren aldaer gevaren, gehandelt ofte gevifcht te hebben, te appliccren d'cenc helft ten behoeve van de ghe- meene faeckc, ende de wederhelft ten behoeve van de Supplianten. Ontbieden daerom ende be- velen wel exprefïèlijck allen Gouverneurs, Jufti- cieren, Officieren, Magiitraten ende Inwoonders der voorfz Vereenichde Nederlanden, dat fy de voorfz Compagnie Supplianten ruftelick ende vre- delijck laten genieten ende ghebruyeken 't volko- men efled van defen onfen Odroye ende confênt, cefïèrende alle contradidien ende empefchemen- ten ter contrarie, want.wy 't felve ten dienfle van den Lande bevonden hebben alfoo te behooren. Gegeven onder onfèn Cachcttc , Paraphure en de Signature van oofen Griffier, in 's Graven -Hagc den ζ 5 Odober 1633. |
|||||||||||||||||
|
den binnen de felve Limiten gelegen, ibo die gene
die alrcede gevonden zijn, als die noch ghevonden fouden mogen worden, henlieden confenterende de voorfz Landen ende Eylanden alleen te mogen bevaren, ende de voorfz Neeringe ende VifTcherijc voor den felven tijt aldaer te mogen exerceren, met fcclufie van allen anderen. Interdicerende ende verbiedende allen ende een yegelijck van wat conditie ofte qualiteyt die mogen zijn, anders als de Supplianten in defen binnen den voorfz tijt van acht Jaren , te varen * handelen ofte vifTchen op de Kuilen, Landen ende Eylanden van Nova Sembla tot Fretum Davits toe, daer onder begrepen alle de Landen hier vooren gheroert,ende namentlijck 't voorfz Eylant Mauritius, en alle andere Landen en Eylanden ten Noorden binnen de voornoemde Limiten gelegen, fooalrcedc gevonden, als noch te vinden, diredelijcken noch indiredclijckcn, op de verbeurte van hare Schepen ende ingeladen Goc- |
|||||||||||||||||
|
Verboth van de iVahifch-ü^eeringe ende andere Zee-Monflers,ναη
Nova SembU tot Fretum Davits» In date den elfden MartijΗ 6}}.
|
|||||||||||||||||
|
E Staten Gcneracl der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe jegenwoordige fullcn fien ofte hooren le- ien , Saluyt. DOEN TE WE- TEN, Alfoo met groote koflen ende fvvare peri- culcn, alhier te Lande ingebracht is de Neeringe vande WalvifTcherije ende andere Zee-Monflers, om de felve te doen ende t exerceren binnen de Limiten van Nova Sembla tot Fretum Davits, tot confervatie van welcke Neeringe, wy hier bevoo- rens hebben verleent Odroy aen de Bewinthcbbe- ren vande Noortfche Compagnie, om de felve uyt defe Landen privative binnen de felve Limiten te doen. Doch nu komen wy in ervaringe, dat deur toedoen van eenigeongeruftc Menfchen, de wcl- vaert defer Vereenichde Landen benijdende, ghe- tracht wort de voorfz Vineherije , by directe ende indiredc wegen ende middelen, te contramineren, om de goede Ingefetenen defer Landenvan de voorfz Neeringe t'ontietten , ende de verwachte Vruchten felfs te genieten, poogendc tot dien eyn- dc in defe Vereenichde Pro vintien tot hen te trec- ken veele Inghefetencn ende Inwoonderen defer Landen, om by andere wegen als deur diredie en- de belcydt vande voorfz Noortfche Compagnie, binnen de voorfz Limiten te varen, ende de Nee- ringe van Walvifïchen ende andere Zee-Monflers te plegen, exerceren, ende de felve elders buyten defe Lande te diverteren. Ende dat oock vele on- ièr voorfz Ingefetenen hun vervorderen foodanige dienflcn acn re nemen, andere daer toe te induce- ren ende helpen acnnemen , mitfgaders in Uy t- heemfche Compagnien ende voyagicn te partici- peren , ende de felve met hun middelen te helpen formeren, flreckcnde alle 't felve tot groot naedcel van de voorfz Compagnie, intcrefl van de gemee- ne wclvaert defer Landen , ende uyt-nemende groote fchade van veele Ingefetenen van dien, daer uyt de voorfz Compagnie is ghcformeert, wacr je- gens nac behooren dient voorfien, ende alle moge- |
lijcke ordre geflelt. S O O IS Τ , dat Wy nae
voorgaende deliberatie, gcordonneert, gheflatucert ende bevolen hebben, ordonneren,flatueren ende bevelen wel exprcfièlijck by defen, dat geene Inge- fetenen of Inwoonderen van defe Vereenichde Ne- derlanden , 'tzy Commifen , Schippers , Stier- luyden , Zee - varende Mannen, nochte andere van wat qualiteyt of conditie hy zy, diredelick of indircdelick , fulkn onderflaen uyt defe Veree- nichde Provinticn , of andere Landen te varen op de Walvifch- Neeringe, of van andere Zce-Mon- fters ,in eeniger manieren binnen de Limiten van Nova Sembla tot Fretum Davits, anders als in dienfle van de voorfz geodroyeerde Compagnie, op pene van fes hondert ponden van veertich groo- ten 't pont. Vorders verbieden ende interdiceren Wy mede allen ende eenen ycgelijckcn Ingcboor- ncn, Onderdanen, Ingefetenen of Inwoonders, ee- nige Schepen ofte Zec-varendeLuyden defer Lan- den, tot fbodanige dienft ofte Navigatie, buyten de meer-genoemde Noortfche Compagnie defer Lan- den , te huyren ofte aen te nemen, ofte foodanige Schepen te verhuyren, op pene van verbeurte der felver Schepen en Goederen, ende voorts van cene pene van fes hondert ponden van veertich grooten 't fluck als vooren, Ende dat oock niemant in ce- nigc foodanige vreemde Compagnien ofte Voya- gicn voor hem ofte andere fal mogen participeren, diredelick ofte indircdelick, op pene van fes hon- dert ponden van veertich grooten 't fluck, ende ar- bitrale cörredie, ende daer en boven daer van moe- ten defifleren, ende fulcks laten varen. Vorders ordonneren, flatueren ende bevelen by defen, dat de Inghefetenen defer Landen die haer albereyts buyten den dienft van de meer-genoemde Com- pagnie fouden mogen hebben verhuyrt, om te va- ren op den Walvifch-vanckfl ende andere Zec- Monfleren binnen de voorfz Limiten,dat fyhaer buyten den felven dicnfl fullen hebben te begeven enae onthouden, op pene als vooren: Gelijck oock de
|
||||||||||||||||
|
t OcHoy vande Noortfche Compagnio.
|
||||||||||||||||
|
6SS
|
||||||||||||||||
|
6U
|
||||||||||||||||
|
mant hier van ignorantie hebbe te pretenderen ?
Ontbieden ende verfoecken Wy de Heeren Sta- ten/Stadthouderen, Gecommitteerde Raden, en- de Gedeputeerde Staten vande Provintien refpe- clivc van Gelderlant ende 't Graeffchap Zutphen» Hollandtende Wcft-Vrieftant, Zeelant, Utrecht, Vrieilandt, Over-YiTel., ende Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen anderen Jufticie-f ren en Officieren, dat fy dcfeöniè Ordonnantie van ilondenaenalomme doen verkondigen, uyt-roe- pen, publiceren ende affigeren in ialle Plccken van èefc Landen, daer men ghewoonlijek is dufdanige uytroepinge, publicatie ende affixie te doen.. Ge- geven in 's Graven-Hagcin onfe Vcrgaderinge,on- der onfen Cachet, Paraphure endene Signaturc van onfen Griffier, op den elfden Martij iefthien- hondert drie - en - dertich. Was gheparapheere » F. G. van Cuyknborgh,n' Onder ilont, Ter Ordon» nantic van de Hooch-gemeke Heeren Staten Ge- ncrael. Geteeckent, Cornelis Mufch. Zijnde op 't fpatium gedruckt 't Cachet der fclver Heeren Sta- ten in rooden Waffiche. |
||||||||||||||||
|
de huyren ghemaeckt noopcnde de Schepen die
uyt defe Landen dirc&elijck buyten de meer-ghe- noemde Compagnie binnen de meer-ghenoemde Limiten aengenomen zijn te varen, fullen komen te ceflèren. Ende foo de voorfz Overtreders haer buyten defe Vereenichdc Nederlanden quamen te onthouden,fullen de Sententien ter faecke van de voorfz mulden te wijfen , evenwel gheexecuteert worden aen hunne Goederen hier te Lande ghele- gen, ofte bevonden wordende. Ende fullen alle Officieren en Jufticieren in defe Vereenichde Ne- derlanden, mitfgaders oock allen anderen in onfen diende wefende, hun hier nae reipcöivelick regu- leren, ende de penen by dcfen gheftatueert jegens d'Overtredcrs der fel ver, vervolgen, decreteren en- de executeren, fonder cenige conniventie,diiïimu- latie ofte verdrach. Ende fullen de penen verdeelt worden, een derde voor den Officier die de execu- tie doen fal, een derde voor den Armen der plaetfc, ende een derde ten behoeve van de gemeene faec- ke , Alfoo.Wy fulcks ten diende van de Landen bevonden hebben te bchooren. Ende op dat nic- |
||||||||||||||||
|
8. Placaet, Waer by den (jroenlandts-Vaerdersgela^mtotconfer^atie
der Neeringen, Licenten^ Convoyen ende Feyl-gelt , bier te Lande met haer ghevangen V'ifch,
Traen} tFc. te komen, fonder eerfi elders te mogen zeylen. In date den i$ Mey 1652. |
||||||||||||||||
|
Veyl-gclt. S O O I S Τ , dat Wy tot voorko-
minge van dien, ende na rijpe deliberatie daer over houden, gheordonncert ende geftatueert hebben, ordonneren ende ilatueren by dcfen, Dat alle Groenlants-Vacrders, ende andere VuTchers van WalviiTchen , ende andere diergelijcke groote Vif- fchen, alrecde voor defen Sayiöenê uyt defe Lan- den , ofte cenige Gcwciten van dien, op de voorfz Neeringc mogen zijn gevaren,oftc haer defen noch fouden inogen varen, naer gedane reyfe gehouden fullen wefen, met hare geheclc Ladingc, gevangen Vifch, Traen daer van ghekoockt, ende noch te koocken, ende wes meer daer van dependerende is, wederommc hier te Lande in te komen, fonder met de voorfz Schepen ende Ladinge ,ofte cenich gedeelte van dien, ccrfl ofte alvooren uyt der Zee elders te mogen zeylen, ofte in te brengen, te ver- veylen, te verkoopen , ofte te verhandelen in ceni- ger manieren, op de verbeurte vande voorfz Vifch, Traen ofte ander Provenu vande voorfz gevange- ne VuTchen,ende daer en boven vande fommc van thien hondert ponden te veertigh grooten 't pont, boven noch de bctalinge vande voorfchreve Veyl- ende Convoy-gelden te doen, Ende ten eynde niemandt, onder pretext van geene kennine ghe- kregen te hebben van defe onic Ordon nantic, oor- faecke hebbe hem te ontfchuldigen, Ordonneren ende beveelen Wy wel expreiTelijck, de refpeétive Rceders ofte Compagnons van die geene die al- bereyts ende voor het publiceren van defen , uyt cenige Quartieren ofte Havenen defer Vcrecnich-· de Provinciën naer Grocnlandt,oftc elders op de voorfeyde Viiïcherije zijn uytgevaren, ghehouden fullen wefen, den felven van den inhouden van défen te waerfchouwen. Gelijck mede de Capi- teynen van Oorloge die tot Convoy ende befcher- Vu ] minge
|
||||||||||||||||
|
4 E Staten Gcnerael der Vereenichde Ne-
derlandcn,Allen den genen die defen fullê ^^ fien ofte hooren lefen, Saiuyt, DOEN Τ E WET E N, Alfoo Wy by onfe Ordonnantie ende Placate vanden negcn-en-twintichilcn Fe- bruari) leil-lcden, tot dienfte ende wclvaert der voorïz Landen, goct ende nöodich hebben gevon- den te doen heffen ende ontfangen feecker Veyl- gelt van twee ten hondert van alle Inkomende, ende een ten hondert van alle Uytgaende Waren ter Zee, over de Rivieren, per Aflchc, foo wel van, ende op Oöiten, als Wcften, ende van, ende op alle Quartiercn, geene uytghcfondert,' ende van alle Goederen, Waren ende Koopmanfchappen, van wat foorte ende conditie die fouden mogen zijn, Ende Wy onderricht werden, dat cenige Groen- landts-Vaerdcrs ,ofte VoTchcrs naer de Walviffen ende andere groote Traen - ViiTchen, met hare Schepen nu onlanghs uyt defe Landen ghcvaren naerGroenlandt ende daer ontrent, ofte andere Quartieren, daer men foodanige VilTchcn gewoon is te vangen, ende tot Traen te koocken, ofte an- derfints te benificiercn,ofte die derwaerts naer de- fen noch fouden mogen varen , voornemens fou- den mogen weien, met hare te vangen VhTchen, ofte het Speek , Traen ofte andere ghcdeelte, ofte provenu van dien, uytter Zee diredelickcn naer andere Landen ofte Geweiten te zeylen, ende al- dacr te verhandelen, fonder de fclve Schepen ende Goederen eerft hier te Lande, daer fy te huys be- hooren, uytgeruft ende uytgevaren zijn, in te bren- gen , dat wefen ende ftrecken foude tegens alle voorige goede ordreende gebruyek, ende totgroo- tenIntereildefer Landen, fchade ende verminde- ringe vande Neeringen, Licenten ende Convoyen, ende namentlick, vanden opheve van 't voorfz |
||||||||||||||||
|
Placatcn-j. i.Bocck. 5.Tit. i.Deel.
|
||||||||||||||||||||
|
6«f
|
||||||||||||||||||||
|
minge vande Gfoenlanrfche Schepen fullen ghe-
employeert worden , expreiTclijck belaft ende be- volen wert by defen, aen alle de Groenlandtfche Schepen, die de felve fullen ontmoeten, d'Exem- plaren van defen Placate haer mede te geven, te doen behandigen, met verklaringe dat fy haer nae den inhouden van 't felve , precife fullen hebben te reguleren, Alfoo Wy verftaen dat defen pun&u- elijckcn gheachtervolght ende naer ehekomen fal moeten worden. Ontbieden ende veribecken daer omme de Heeren Staten , Gecommitteerde Raeden,ende Gedeputeerde Staten vande Provin- |
||||||||||||||||||||
|
men ghewoonlijck is dufdanige uyc-roepinge, pu-
blicatie ende affixiete doen. Laftcn ende t>e vee- len voorts de Raeden ter Admiraliteyt, den Ad- vocaten Fifcaels , Midtfgaders den Admiralen, Vice-Admiralen, Capiteynen, Officieren, ende Be- vclhebberen , deiè onfe Ordonnantie te achter- volgen, ende doen achtervolgen , Procederende, ende doende procederen tegens de Contraven- teurs ende Overtreders van dien, fonder gratie, oogh-luyckinge,faveur,diiïïmulatie ofte verdrach, Want Wy fulcks ten dienfte vanden Lande heb- ben bevonden te behooren. Aldus ghedaen ter Vergaderinge vande Hooch - ghemelte Staten Generael, inden Hage, op den vijf-en-twintichilen May fefthien-hondert twee - en - vijftich. Was gheparapheert, Jo. Tjaffens, «· Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande felve. Gheteeckent, N. Ruyfch. Zijnde op 't Spatium ghedruckt het Cachet der fèlver Heeren Staten , in roodeu Waflche. |
||||||||||||||||||||
|
cien,
|
refpeftive van Gelderlandt ende 't Graef-
|
|||||||||||||||||||
|
fchap Zutphen, Hollandt ende Weft-Vrieilandt,
Zeelandt, Utrecht , Vrieflandt, Over - YiTel , Stadt Groeningen ende Ommelanden , ende al- len anderen Jufticieren ende Officieren, dat fy defe onfe Ordonnantie van ftonden aen alomme doen verkondigen, uyt-roepen, publiceren ende affigcren, in alle Plecken van onfe Landen , daer |
||||||||||||||||||||
|
DEN VYFDEN TYTEL
Concernerende den Harinck-vaert, ebde groote
Viffcherijo.
»
HET EERSTE DEEL.
Placaet van den Koninck.
Placaet, beroerende degroote FiJJcherije en Harincf^vaert: Met verhoth
dat immmt des anderen Wandt kffpen ofte befchadigen mach. In date den y Moert ι < 8o. Ζψι»
ds Renovatie wan twee woorgaende wanden wieren Augufli 1^64 ende 15 45. |
||||||||||||||||||||
|
Β τ DEN C 0 Ν 1 Ν C Κ.
Nfen lieven ende getrouwen, de Stadt-
houder, Prefident ende Luyden van onfen Rade in Hollandt, Saluyt ende Dile&ie. Alfoo de Burgemeeftcrs en- de Schepenen der Zee-Steden van on- fen Lande ende Graeffchappe van Vlaenderen, als Nieupoort, Duynkercken ende Ooftende, mitf- gaders de Zee-iteden van onfen Lande ende Graef- fchappe van Hollandt ende Zeelandt, over hen- lieden , ende die gemeene Ingefetenen van diere, Ons by fupplicatie te kennen ghegheven hebben, hoe dat om te remedieren ende beletten hetgroo- te quaet, en die ontallijcke fchade die de Viilchers elckanderen in Zee binnen den Harinck - teelt doende zijn, tot grooten achterdeele van den Ha- rinck - vaert, daer aen 't welvaren van den voorfz Landen eenfdeels hangende is. Ende om te fchu- wen alle ongcregeltheden, die de voorfchreven Viilchers in Zee vifiehende, doende zijn, willens ende wetens, ofte oock onwetens, ende by noode; ende oock om feeckerlick de voorfz Harinck-teelt te mogen gebruyeken ende hanteeren, fy Suppli- anten op 't geene des voorfz is, onderlinge elck mette fijne refpe&ivelick gelet hebben, ende daer nae verfaemder hant gheeommuniceert, daer oyer |
||||||||||||||||||||
|
geroepen oude Mannen, ende geëxperimenteerde
Stierluyden inde Neeringe vander voorfz Viiïche- rije, Ende hebben goet met een expediënt bevon- den te zijn het Placaet ende Ordonnantie op 't ftuck vande Viiïcherye (by wijlen HooghlofTèlic- ker gedachten Keyfer Karcl de vijfde des Naems, onfen lieven Heer ende Vader, wiens ziele Godt genadich zy) in den Jare 1 <$4<j. gemaeckt ende ge- accerncert, te doen vernieuwen met feeckere ghe- noeghfame Poinden ende Articulen, by de voorfz Supplianten geraemt ende geadvifeert, tot vorde- ringe van de generale Vinchertje van defe onfe Landen van herwaerts over nae uytwijfen van 'c concept ons mette voorfz Supplicatie overgege- ven, Biddende de voorfz Supplianten fèer ootmoc- delijck, dat om de gemeene welvaert te vorderen, ende alle bedroch te fchouwen in 't af hou wen en- de kerven van de Netten, Reepen ende Vleten, binnen de voorfz Harinck-teelt, Ons believen wil- de 't concept ende Articulen voorfz te aggreè'ren, ende daer op doen expediëren onfe openeBrieve van Placate daer toe dienende. SOO IST,dat Wy de faecke voorfchreven overgemerekt, ende hier op gehadt 't ad vijs, cerft van onfen lieven ende getrouwen Riddere, Hoogh-Bailju yan onfer Stede van
|
||||||||||||||||||||
|
Harinck - vaere ,&c. Ó87
werpen, ofte eenich ander beleth te doen, op arbi-
trale correftie. VII.
Item, by tijde van onweer fal de Stierman ghe-
houden wefen cen ftaeckel Vyer op te ileecken als hy noch een quartier Wants in Zee heeft. VIII.
Item, noch fal de Stierman ghehouden wefen
een ftaeckel Vyer op te ileecken als hy ley t in der mee-ilach. IX.
Item, als de Stierman fijn Want inne heeft, en-
de paft te anckeren, fo fal hy fchuldich wefen noch cen ftaeckel Vyer op te ileecken, een glas van een uyrc, ofte ten minften een half uyrc, na dat hy fijn Want binnen 't Scheepe heeft,oft al cerhy 't felve anckeren fal, al te iamen op de peyne van vijf en- twintich Carolus guldenen. X.
Item , waer 't, by alfoo die Stierluyden cenige
Vyeren by hen in haren ftroomen fagen leggen, die fullen fchuldich zijn die felve te wijeken uyt den ftroom eer fy fu Hen moeten anckeren, op de pene mede van vijf-en-twintich Carolus guldenen. XI.
Item, of't ghebcurde, dat alle 't gunt voorfebre-
ven is, niet jegenftaende yemandtbynoodeye- mants Vleten ofte Netten moeften kerven, foo fal die icive Kervcr gehouden zijn de felve Vleten te heelen met goede vafte touwen, foo verre eenich- fints doen lick is : cnde foo verre niet, fal de voorfz Kerver(oock onveribcht zijnde) gehouden zijn de voorfz gekerfde Vleten te helpen foecken den toe- komenden dachlange ,op pene van de fchade die daer door gheleden fal zijn te recompenferen ende te beteren, cnde boven dien te verbeuren die boete van t'feftich CaroJus guldencn. XII.
Item, ende fo verre yemant gekorven waer bin-
nen der nacht endc hy ryen moeftc, foo fal hy moe- ten letten drie Vyeren boven den anderen, cnde de felve houden berncn tot den dage,op pene van vijftich Carolus guldenen. XIII.
Item , niemant en fal des anderen Want, drij-
vende by der Zee, moeten inhalen,dan allecnlijck den eenen Buyrman den anderen, te weten, Buyr- luyden van eene Stede, Dorpe ofte Vlecken, ofte ten minften van cenen Lande , behoudelijck dat met 't felfde in-ghchaclde Want niet ghcvifcht fal worden, op peyne voorelck Net vijftich Carolus guldenen. X IIII.
Item, of yemandt cenige vreemde Wandt fagc
drijven by der Zee, die fal een dregge mogen flacn in 't felve Want, ende alfoo acngacn tottcr Sonnen onderganek toe, mits ftcllcnde foo veclc Baeckcns op 't Schip als daer groote Breels ftaen op 't Want, welcke hy gedregget fal hebben. Ende indien nie- mant'tfelve Want binnen dien dage en eygent,fo fal de Stierman 'tfelve ter Sonne onderganek la- ten drijven fonder 't felve inne te mogen halen, op pene van corporelick geftraft te worden tot difcre- tie van den J uge ofte Rechtere. XV.
Item j fal yegclijck Stierman ghehouden wef^n
op
|
||||||
|
686 Concernerende den
van Gent, cnde Vice-Admirael van der Zee, Hee-
ren Adolph van Bourgoignen, ende voorts van oock onfen lieven ende getrouwen de Hooft, Pre- fident ende Luydcn van onfen fecreten Rade,ghe- ncgen wefende ter beedc ende begeerte van den voornoemde Supplianten, ende willende voorfien t'onderhoudeniffe van der Viilcherye,ende ten ge- meynen oirbaer, met ende profijte van onfen Lan- den, ende Onderfaten van herwaerts-over, hebben by deliberatie van onfen feer lieven cnde feer be- minder Sufter de Hertoginne van Parma ende Plaifance, voor ons Regente ende Gouvernante in onfc Landen van herwaerts-over, gheordonneert ende gheftatueert, ordonneren ende ftatucren by defen de Poinden ende Articulen hier nae vol- gende . I.
Inden ecrilen, Dat alle de geene die hun in Zee
iullen willen tot de ViiTcherye cnde Harinck-vaert begeven, fullen fchuldich zijn haer Roeren te hou- den klacr, in fulcker fchijne, dat de voorfz Roeren de Netten in der Zee drijvende niet en vangen, ende fchade of belet doen, op de peyncvan twaelf Carolus guldcnen, endc de fchade die fy daer door gcdacn fullen mogen hebben, den befchadichden te beteren. II.
Item, als de Schepen fullen gekomen zijn in de
Zee op haer Necringe , dat als dan als't redelijck Weer is om Necringe te doen , die Stierluyden ge- houden fullen wefen haer achter-Focken ofte Bc- fane te hijflen, om een teeckenden anderen Stier- luyden mede te doen om Neeringh te mogen ple- gen , op pene als boven. III.
Item, als de Sonne tot Gode gaet, ende bequa-
me getijde acnftaet, fullen de Stierluyden gehou- den weien haer Anckers te lichten, fy doen Neerin- ghe ofte geenc, om den anderen geene fchade te doen, ofte uyt de Neeringe te houden, maer die geen Neeringh doen en mach ofte doen wil, die fal gehouden wefen onder 't zeyl te bly ven, op de boe- te van thicn ponden Vlaems. * mi.
Item, of 't yemandt dochte Zee-weer te wefen,
die fal gehouden wefen een Vyer achter op te ftcee- ken, al eer hy fijne Anckcr gaet winden, ende als ftjnen Ancker op is ende fchicten wil, fal hy noch een ander Vyer (makende t'famen twee Vyeren) d'een voor, ende d'ander achter op ileccken, ende fal ghehouden wefen geen twee Vyeren op te fat- ten voor dat fijn Ancker van de gront is, op peyne als vooren. V.
Item, en fal niemanthem vervorderen den an-
deren met gcwelt, 't zy van Gefchut, ofte andere fortfe ofte dreygementen , ofte anders, het zy by wat maniere het zy, uyt en open te fchieten ofte verjagen, op peyne mede als vooren, cnde boven dien corporelick gheftraft te worden naer difcretie van Schepenen. VI.
Item, dat niemant van gelijcken hem vervorde-
ren en fal met Booten ofte andere klcyne Schuyt- kens aen een anders Want te komen.oftc yemants Want onklaer te maecken, endc op de Reep te |
||||||
|
|
||||||
|
PIacaten_/. a.Boeck. 5.Tit. i.Deel.
|
|||||||||||
|
é88
|
689
|
||||||||||
|
pen ter Zee-neeringe varen, ghehouden wefen in 'c
af-fnijden vande Teelt ende opletten van elck Buyilche, te ontbieden uyt elck Schip daer aen ge- komen drie ofte vier Bootfghefellen, ofte foo veele als 'then goetduncken fal, ende van henluydenop heuren Eedt vernemenj of fy ofte heure mcdeghc- fellcn den anderen geen fchade in 't Want, Netten ofte anderfints ghedaen en hebben, in 't nemen, wech-voeren ofte breecken van dien, om hen-luy- den ende den gcencn die tegen onfe Ordonnantie ofte eenich Poincle van dien ghedaen fullen heb- ben , te mogen kailijen ende corrigeren, anderen ten excmple , ende fullcn de fclvc Bootfghefellen daer toe verfocht ende gherequircert zijnde, fchul- dich zijn die gerechte waerheyt daer van te feggen, fondcr yet te verfwijgen ofte fimuleren.op verbeur- te van heur-luyder huyre, ende boven dien arbitra- lick gecorrigeert te worden. XXI.
Item, foo wanneer yemant bevonden wort we- tens ende willens fijn mede Villcherye fchade ge- daen te hebben, 't welck hy hadde mogen voor by gaen ende«bclctten, fal fchuldich zijn de fclve fcha- de te beteren, ende den befchadichden daer van te contentereu, foo verre fijn goedingenilreckcn mo- gen , ende fal de voorfchrevcn befchadichde het furplus ofte rechte van de fchade by hem geleden, verhalen mogen acn den Recders vande Schepen daer hy by befchadicht is ; Ende fal den Stierman van de voorfz Schepen boven dien noch verbeuren de boete van t'feftich Carolus gulden, ende boven dien ghepunicert te worden tot difcretie vander, Wee, ten exemple van anderen. XXII. Item , wieden anderen fchade doet onwetens ende onwillens, die ial het beteren η acr difcretie vandcr Juge vanden Plaetfc daer fy afvaren, ten ware dat fy met clckanderenin 't vriendelijck ac- cordeerden i welcke Sententie ofte arbitrage van Burgemeeileren ende Schepenen gegeven, na be- hoorlijcke kenniffe van faecken, foo wel beroeren- de dit tegenwoordich als oock alle d'andere voor- gaende Poinclen, ial fortcren kracht van gewijfder dinck, iönder daer af cenige proclamatie ofte bc- treck te mogen doen, niet meer by appel dan re- formatie , of andere middelen: Ghemerckt dat fy henluyden genecren moeten ter Zee ommc hcur- luydcr fuilentatic, ende henluyden niet mogelijck en is Procefïen te fuilincrcn ofte vervolgen : By welcke de voorfz Neeringe verachtert, gelate-n, en- de gepoilponeert fouden mogen worden, tot ach- terdeel vande gemeene welvacrt. XXIII. Item, ibo verre eenich Bootfgefelle hem vervor- derden fondcr weten ofte expres confent vanden Stierman yemants Netten te kerven , fal de felve gheftraft worden als een Piractcnde Zee-Roovcr, fonder eenigc gratie ofte diiTimulatie. Ende fullen alle de voorfchrevc boeten ende peynen gaen ende geappliceert worden, 'teen derdendcel tot onfen profijte, 't ander derden-deel tot profijte vanden Aenbrenger, ende 't derde derden-deel tot profijte vanden Officier vander Plaetfc , die d'executic daer van doen fal, Welverilaende dat ccrilcnde al vooren van den goeden van den geencn die g^edclinqueert fullen hebben, afgaenende betaelc fullea
|
|||||||||||
|
op alle foo veele van fijn Breels, als hem danckt
daer fijn Want mede bewaert fal zijn , te Hellen fijnen name op de felve Breels, ende die name van der Vlecke daerhy uyt-gherectwort, midtfgaders fijn eygen Merck, ten eynde dat die eene Buyrë des anders Want oft Vlcte kennen mach, op pene van twacJf Carolus gulden, fal daer-en-boven die voorfchrevcn Stierman ghehouden zijn op d'ach- ter Mail van 't Schip 't welck hy {lieren fal, te Hel- lenende continueerlick houden ilaende een Vaen- ken van der groote Val, een elle in 't vierkant , in welcke Vacnken ilaen fal het Wapen van den Pleckc daer van hy uytgevaren fal zijn,mct de co- leur van dien, op pene als vooren. XVI.
Item, ende foo wat Stierman fijn Buyrmans Want drijvende by der Zee, ingchaelt fal hebben, fal fchuldich weien iöo veele Harinck-Manden ofte Tiaeckcn te hangen, d'een boven d'anderc, alfier groote Breels op 't felve Wandt bevonden zijn, op de middele, voor, ofte achter Mail, ende die ibo lange te laten hangen,tot dat de reilitutien van den ingehadde Vleten ofte Netten gedaen fal zijn, de gcene die de felve Netten ofte Vleten ver- looren fullcn hebben,endefullcn dieBootfgefellen hebben voor haren arbey t ende berch-loon fes iluy- vers voor elck Net. XVII.
Item, indien de rcilitutic in Zee niet gedaen en zy, fal elck ViiTchcre die fuicke Vleten ofte Netten gevonden ial hebben, ghehouden wefen de voorfz Baccken ofte Manden te laten hangen, foo dat voorfz is, ende tot dathy weder gekeert fal zijn in de Havenc ende Plactfe daerhy afgevaren is, ende uytgereet wort. XVIII.
Item, fullcn de gcene die haer-luyder Buyrcn ofte Landts-luyden Want ghcvifcht, ende in Zee niet geremtueert en fullen hebben, fchuldich zijn ghearriveert zijnde , binnen den derden dach foo verre fy 't felve in handen van den Proprietaris niet ghereftitueerten hebben, te gaen totten Penfiona- ris ofte Secretaris vande Stede ende Plaetfc ,ende aldaer ovèr-gheven, wiens, ende wie veele Netten ende Reeps fy gevonden fullen hebben, ende die Mereken van dien, ten eynde dat daer af reilitutie ghcdaeii werden den Proprietaris van dien, op pcyne van corporelijck ofte crimenelijck ghecor- rigeert te worden ter difcretic van den Juge ofte Rechter. Item, fal den voorfchrevcn Viifcher die fijn
Buyrmans of Landts-luyden Netten ingehaeltfal hebben, de felve Reeps ende Netten bewaren,ende die acn Landt brengende doen droogen,tot kollen vanden ghcencn die de felve toe behooren, midts daer van ontfangendc voor de voorfz koilenvan droogen ende bcrgh-loon , foo vele hen-luyden by der Wet van der Plaetfc, oft goede Mannen hen dies verilacndc toegeley t ial worden. XX.
Item, ende om voorts alle occafien van fchade
te beletten ende te benemen, foo verre het doen- iick is, foo fullcn de Officiers, Βurgcmceilcrs, Schepenen ende andere Wethouderen vander Plaetfc daer offuicke BuyiTchen ofte andere Sche- |
|||||||||||
|
:
|
|||||||||||
|
Harinck-vaerc, &cc. 6$ t
bieden ende bevelen Wy u by defen, dat ghy ter*
ilont ende fonder vertreck de felve doet uy t-roe~ pen ende publiceren al-omme binnen der Stede ende Havenen van onlèn Lande ende Graeffchap- pc van Hollandt, daer 't van nooden wefen ial, en- de vanonfent wegen lallen, ende wel fcherpelick bevelen allen Officieren, Rechterenende Wethou- ders dien dit acngaen fal, dat fy tot onderhoude- nifle van dien goede toelicht nemen, ende tegens den Overtreders procederen, ende doen procede- ren, by executien vanden penen boven gementio- neert. Ordonneren voorts dat fy de felve voort- aen van Jaere te Jaere inde Maent van Meye van nieuws doen uytroepen ende publiceren, ileJlende die Copye van dien in twee Borderen , daer van d'eene hangen ial openbaerlijck in elcke Stede, Dorp ofte Havene daer de VüTchers uyt-varen, ende d'andere inde Camere van Juilitie aldaer. Des te doene met defer aenkleef, geven Wy u en- de den voorfchreven Officiers elck in 't fijne vol- komen macht, authoriteyt ende (onderlinge be- vel by defen. Ontbieden ende bevelen voorts eenen yegelijck, dat fy u ende hen 't felve doende ernitelick veritaen ende obedieren, want ons alfoo ghelieft. Geghevcn binnen onfer Plecke vanden Hage,onder 't Zegel van Juilitie hierop gedruckt in Placate, den negenden Martij Anno vijfthien- hondert tachtentich, van onfen Rijcken, te weten van Spangien , Sicilien, &c. 't vijf en-twinticnilc, ende van Napels 't fevenen-twintichile. Onder ilont gefchreven, By den Koninck. Ter relatie van fijne Majeileyts Stadthouderendc Rade over Hol- landt, Zeelandt ende Vrieflandt. Ende was onder- teyekent, B. Ernfi. |
||||||||||||||
|
6yo Concernerende den
fullen worden alle die fcliade hier vooren ghefpcci-
ficeern X X1111.
Item, en fal die voorfchreven Officier niet mo-
gen compoferen van eenige vande voorfchreven deli&en ofte contraventien, fonder expres confent ende by weien van Burgemeeileren ende Schepe- nen vander Plaetfe ; ende fullen die compofitien fonder haer-luyder confent gemaeckt, ghehouden worden nul ende van onweerde, ende fullen dies niet tegenftaende, de voorfz Burgemeeileren oft anderen daer toe by der Wet gheauthorifeert,de voorfz boete op de voorfz Dehnquanten mogen vervolgen ende executeren , ende het deel vande voorfchreven Officier appliceren tot profijte van- der Stade. XXV.
Item, dat eenyegelijek Stierman gehouden fal
zijn de voorfchreven Articulen in drucke ofte ghe- fchrifte te hebben in fijn Schip, op dat de felve te badt geobferveert ende onderhouden mogen wor- den : ende voorts dat elck Stierman ofte Meefte- ren van den Schepen, hebbende defe onfe jegen- vvoordige Ordonnantie (iöo voorfchreven is) oock gehouden fal wefen voor 't vertrecken van fijndcr refidentie,den felven te lefen, voor houden, ende te kennen te gheven fijne Gefellen, op dat fy daer van geene ignorantie pretenderen en mogen, en- de alfoo hen-luyden te badt wachten die te over- treden . Ende ten eynde dat niemant van defe onfen je-
genwoordige Ordonnantie ende Statuyt oock en ioude mogen pretenderen eenige ignorantie, Ont- |
||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollandt.
1. Placaet,op 't fehefubjeU. In date den negenthienden Jpril vijftbien*
hondstt Jeven-m.tnegentijih.
|
||||||||||||||
|
ifilU^S *" Ridderfchap, Edelen ende Steden van
SIBJ Hollandt ende VVeil-Vrieflandt, Repre- tiSszS fentcrende den Staten van den felven Lande, Allen den geenen die defen fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. Alfoo de Steden vanden voorfchreven Landen hen gheneerende mette Vif- fcherye ende Harinck-vaert, ons verthoont heb- ben, dat tot vorderinge ende goet bclcyt der voor- fchreven Neeringe nootclijck dient gherenovcert feecker Placaet, 't wclck hier te voorens den vier- den Augufti inden Jare 1564. by den Coninck van Spangicn tot dienile der felvcr Neeringe was uyt- gegèven ende ghedaen publiceren: Ende Wy den inhoudt vanden voorfchreven Placate rijpelijck overwogen, ende daer üytveritaen hebben, dat de Poincten daer inne vervatet, zijn redelijck ende tot goede Policie ende ordre vande voorfchréve Neeringe ilreckende. S O O I S Τ , dat Wy , genegen zijnde tot vorderinge vande voor- fchréve Hooft-neetinge vande Landen, by forme van confirmatie ende renovatie, geordonneert en- de geftatucert hebben, ordonneren ende ftatueren |
||||||||||||||
|
by defen , de Porncten hier nae volgende .
I.
Inden cerflen, dat, &c. Alfoo alle d'Artkülen met die van 't voorgaende Pla-
caet vanden Koninck accorderen, hebben orinóodigh ge- acht d'felve te herdrucken. De goet willige Lef er gelieve de felve alhier voor geinfereert te houden, Ende ten eynde niemant van defe onfe Ordon-
nantie ignorantie en pretendcre, Bevelen ende au- thoriferen Wy den eerften Deurwaerder vanden Hove hier op verfocht, d'felve alommc te publice- ren daer 't van noode wefen fal, ende Jaerliex d'fel- ve publicatie ten verfoeckc van die vande Viflêhc- rye te renoveren. Ende lallen voorts allen Officie- ren,Rechteren ende Wethouders dien dit acngaen fal, dat fy totonderhoudenifle van dien goede toe- ficht nemen, ende tegens den overtreders proce- deren , ende doen procederen by executie vande penen boven gementionneert. Gegeven inden Hage onder onfen Zegele hier op gedruckt in for- me van Placate den 19 Aprilis 1597. |
||||||||||||||
|
1, Pla-
|
||||||||||||||
|
Χ χ
|
||||||||||||||
|
Placaten.* 2.Boeck. 5«Tit. ï.Deel.
|
|||||||||||||||
|
693
|
|||||||||||||||
|
6$i
|
|||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van HoUandt, op 't fehe fubjeÜ · In date den
twimighflen Maert 1611. twaelfdm Mey i6iq. mdeWtelfdenMey \ 6 æ ñ.
|
|||||||||||||||
|
voor dat lijn Ancker vande gront is, op peyne als
vooren: Ende fullen dandere Schepen daer ontrent leg- gende, gehouden zijn vanghelijcke hare Anckers te lich- ten , 't zy offy Neeringe doen willen ofte niet, endefoofy geen Neeringe willen doen, fullen ghehouden zijn onder zeylte gaen, ende te blyvenjonder te anckeren, ofteflaec- kel-Vyer op te fetten, op peyne ende reparatie vande fchade als boven. V.
Niemant, &c. Accordeert met het vijfde Artijckel
van 't bovenflaende Placaet. VI.
Niemandt enfalby den anderen foo nae mogen fetten
ofte ancker en Jat den geene die eerfl ter felverplaetfe ge- legen heeft, daer door eenighfints verhindert foude mogen worden, om ftjn Wandt bequamelick te fchieten, op peyne van hondert ende vijftigh gulden, te appliceren d'eene helft ten behoeve van de befchadighden , ende de weder- helft ah hier nae vande boeten in 'tgeneraelgefeyt wort. L>at niemandt van ghelijcken hem vervorderen
en lal met fijn Vifch ofte Haringh-Schip, ofte met Boo- ten, ofte andere kleyne Schuy tkens aen een anders W ant te komen, ofte yemandts Want onklaer te maecken, ofte op de reep te werpen, of eenich an- deren belet te doen, op arbitrale corredie, ende een boete als vooren, alles boven de reparatie vande fchade aen den befchadighden gedaen. VIII. Dat niemandt onder de ÷ el'van onweder ofte om an-
dere redenen, fijn iVandt ingehaelt hebbende, fal mogen anckeren, ofteflaeckel-Vyer opfleecken,foo lange hy eenige andere Vyeren in Zee fal f en , op gelijcke peyne ende re-> parade vanfehaden, als in 't derde ende vierde Articule geflelt zijn. IX.
Ende of't ghebeurde dat alle 't gunt voorfz is,
niet jegenitaende, yemant by noode eens anders Vleten ofte Netten moelle kerven (wclcke noot hy tfyner eerfie aenkomflefal moeten bewijfen met alle fijn Bootfgefellen) foo fal die felve Kerver gehouden zijn de felve Vleten te heelen met goede vaile touwen, foo verre het eenichfins doenlijck is, ende lbo verre niet, lal de voorfz Kerver oock on verfocht zijnde, gehouden zijn de voorfz ghekerfde Vleten te hel- pen foecken den toekomenden dach lange, op pe- ne vande fchade die daer deur gheleden fu zijn te recompenferen ende te beteren, ende boven dien te verbeuren die boete van t'felhch Carolus guldë. X.
Dat niemandt ghekorven zijnde, fal mogen anckeren.,
maer fal ghehouden zijn f zeyl te gaen, ende foo lange o?i- der zeyl te blyven als hy noch eenige Vyeren in Zee fal fien, óp peyne van te moeten vergoeden alle de fchaden, die ycmandt van de Neeringe daer deur foude mogen lyden, XI.
Ende alfoo men tot noch toe niet en heeft kunnen ach-
terhalen die geene, die buyten noot een anderghekorven\ ofte befchadight heeft, ende datfulcks nochtans tot wel- flant vande Í etringe gedaen dient, foo flatueren ende or- donneren |
|||||||||||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
HolJandt ende Welt-Vrieflant, Reprefen- _ terende de Staten vandefelve Landen, Allen den geenen die defe fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. Alfoo de Steden van de voorfz Lan- den hen geneerende mette groote ViiTcherye ende Harinck-vaert, totvorderinge ende goet beleydt der voorfz Neeringe, gerefumecrt hebbende feec- ker PJacaten, 't welck hier te voorens in den Ja- ren i<54<). mette Zee-fteden van Vlaenderen, Hol- landt ende Zeelandt gheconcipieert, den vierden Augulto 1 f64, gerenovecrt, ende den negentien- den Aprilis inden Jare duyfcnt vijf hondert fcven- en-tnegentich, tot dienlte der fclver Necringe,we- der was uytgegeven ende gepubliceert, noodich ghevonden liadden 't felve in eenige Poinften te corrigeren ende amplieren , ende dat fy daer op verfocht hadden onfe approbatie ende confirma- |
|||||||||||||||
|
tie
vorderinge vande voorfz Hooft-neeringe vanden
Landen, Dy forme van confirmatie .renovatie ende ampliatie, geordonneert ende geilatueert hebben, ordonneren ende itatueren by defen, de Poin&en hier na volgende. I.
Inden eerftcn, dat die geene die hen in Zee tot-
te ViiTcherye ofte Harinck-vaert begeven, fchul- dich fullen zijnhaer Roeren te houden klaer, in fulcker fchijne dat de vootfz Roeren de Netten in- der Zee drijvende niet en vangen, ende fchade of- te belet doen, op de peyne van twaelf Carolus gul- den, ende de fchade die fy daer door gedaen fullen hebben, den befchadichden te beteren, II.
Als 't redelijck Weer is om Neeringe te doen,
fullen de Stier-luyden ghehouden wefen haer ach- ter-Focken ofte Befanen te hijilen, daer mede fy den anderen Stier-luyden een teyeken fullen ghe- ven, om Neeringe te mogen plegen, op peyne als boven. III.
Als de Sonne tot Gode gaet,ende bequame ge-
tijde aenftaet, fullen de Stier-luyden ghehouden wefen haer Anckers te lichten , fy doen Neeringe ofte geene, om den anderen gene fchade te doen, ofte uy t de Neeringe te houden , maer die gheen Neeringe doen en mach, ofte doen wil, die ïal ge- houden wefen onder zeyl ie gaen ende teblyven, op de boete van honden gu/den,ende verbodt van fijne Í eer ing? voor den tijdt van vier Jaren, ende dat hy bo- ven dien vergoeden /al alle defchaden,die hy eenige an- deren vande Neeringen met kerven (oude mogen doen. UU.
Oft yemant dochte Zee-Weer te wefen, die fal gehouden zijn een Vycr achter op te ileecken, al eer hy iy'ne.n' Ancker gaet winden, ende als lij- nen Ancker opis ende fchieten wil, fal hy noch een ander Vyer (maeckendc t'famen twee Vyeren) d'ecn voor en d 'ander achter oplteecken, ende fal ghehouden wefen geen twee Vyeren op te fetten, |
|||||||||||||||
|
-
|
|||||||||||
|
Concernerende den Harinck-vaerts&c.
|
|||||||||||
|
ó?4
|
|||||||||||
|
Ó95
|
|||||||||||
|
ibo verre fijn goedingen itrecken mogen, Efide fal
de voorfz befchadichde het furplus, ofte reite van- de fchade by hem gheleden, verhalen mogen aen den Reeders vande Schepen ende ingeladen voederen toe, ende fal den Stierman vande voorfz Schepen , boven dien noch verbeuren de boete van t'feftich Carolus guldenen , ende boven dien gepunieertre worden, tot difcretie vander Wet ten exemple van andere. * XXI.
Wie den anderen buyten de pointlen hier vooren
verhaelt, onwetens ende onwillens befchadicht, ofte d'een Stierman den anderen door quaet IVeder,of an- der f nts onwetens fijn Schepe qua me te overzeylen, die fal dat beteren nae difcretic vanden Rechter va ndé Plaetfe daer fy af-varen, de welck men binnen een Maent (naer datpanhyen behoorlicke atlie in rechte ful- len hebben geinfiitueert) defaeckefullen decideren, ten ware dat fy met clckanderen in 't vricridclijck ac- cordeerden : Ende in gevalleycmant hem met het vo)h nijfe mocht e befwaert vinden, die fal de faecke mogen le- trecken voor 't Collegie vande groote Viffchcryc ende Ha- ringh-vaert defer Landen, de welcke ter eer fier aen f aen- de vergaderinge d'voorfz faecke by arrcfi fullen afdoen Ende byfoo verre extraordinarc comparitie verfocht wor- de, datfulcks by 't voorfz Collegie fal werden gheconfen- teert, mits dat den geenen die joude mogen komen tefuc- cumberen,fal betalen de kof en die alsdan f ouden vallen, welcke f ent e ç tien ofte arbitragie by 't voorfz Collegie van de Vijfchery'egegeven, nac benoorlijcke kenniife van faecken foo wel beroerende dit tegenwoordige, als oock alle andere voorgaende Poin&en ,ial forteren kracht van ghewijfde dinck, fonder daer af cenigc provocatie ofte verder betreck te mogen dben,niec meer by Appel dan Reformatie, ofte andere mid- delen, gemerekt dat fy-luydenhen genecren moe- ten ter Zee omme heur-luyder fuftentatic , ende heurluyden niet mogelick en is ProceiTen re fuili- neren ofte vervolgen, by welcke d'voorfz Necringe verachtert, ghelatcn, endeghepoilponccrt foudea mogen werden , tot achterdeel vande ghemeenc welvaert. XXII.
Soo verre eenich Bootfgefel, &c. Accordeert met
het ÷ 3 Artijckcl van 't bovenfaende placaet, behalvcn dat inde Ie f e Placaten het eerfie derden-deel der boeten den Vijfchery en, in plaetfe vanden Fifque toeghevoecht werdt. XXIII.
Den Officier en fal niet mogen, &c. Accordeert
met het 24 Artijckelvan 't opgemelte Placaet. XXIIII. De Capiteyncn vanden Schepen van Oorloge, dicnen-
dede Vijjcherye, worden by dejen gheauthorifeert, dat fy alle de contraventien die by ycmant jegens defen Placate in Zee gedaen fullen worden, datehek ende met authori- teyt fullen mogen doen rechten,ende den Contraventeurs over hare contraventien bekeurt hebbende, fullen fy ge- nieten d'eene helft va?idepeynen hier vooren geflelt, te weten heiderde-part voor den Aenbr enger gedefineert, ende d'eene helft van 't derde-part dat voor de Vijfchery e wort gereferveert. XXV.
Een ycghelijck Stierman fal ghehouden zijn de
voorfchrevc Articulcn in druck ofte ghefchrifte te hebben in fijn Schip, op dat de felve te beter gcob- ×÷ ÷ fervcert
|
|||||||||||
|
don neren IVy, dat f00 wat Bootfman met waerheyt fijnert
Stierman vande overtredinge -van het derde , vierde, acht f e ende t kiende Articukn van defe Ordonnantie [al kunnen befchülSgen, dat de felve van wegen de Vijfche- ry e vereert falworden met een premie van twintich pon- den Vlaems,diehemgheghevenfullen worden by de Pen- ningh-meeflers van dier Plaetfè, daer hy 't felve den Pe?i- mneh-meefier ofte den Officier aldaerfal aendienen. XII.
Niemant en fal, &c. Accordeert met het 13 Ar-
tijckelvan 't bovenfaende Placaet. XIII. Ofyemant,8rc. Accordeert met het 14 Artijchl
van 't bovenfaende Placaet. XIIII.
Een yeghclick Stierman fal gehouden wefcn op
fijn groote Breels, daer fij ç Want mede bewaert fal .zijn, te (lellen fijne naemop de felve Breels, ende die name vander Vlecke daer hy uyt-ghcrectwort, mitfgaders optekleyne Breels fijn cygcn merck, ten eynde dat die een Buyre des anders Want ofte VJetc kennen mach, op pene van twintigh Carolus f uiden, fal daer-en-boven die voorfz Stierman ge-
ouden zijn op d'achter-Mail van 't Schip 't welck hy ilicren fal, te itellen ende continuelijck houden itaende een Vaentken van der groote ten minflen van drie vierendeel van een elle in 't vierkant, in welck Vaentken ftaen fal de Wapenen vander Plccke, daer van hy uytgevarcn fal zijn, met die coleure van dien, op pene als vooren. XV.
Ende foo wat S tierman fij ç, &c. Accordeert met
het 16 Artijckel van't bovenfaende Placaet, behalvcn dat in plaets van fes, vijftien iluy vers voor arbeydt en herch-loon alhier wert toegeleyt. XVI. Indien de reftitutic, &c. Accordeert met het 17
Artijckelvan 't bovenfaende Plafaet. XVII.' Die haer-luydcr Buyren ofte Landts - luyden
Want gevifcht, ende in Zee niet ghereilituoert en hebben, fullen fchuldich zijn binnen den derden dach na haer arrivement, foo verre fy het felve in handen vanden Proprictaris niet ghereilitueert en hebben, te gaen totten Secretaris vande Stede ofte Plaetfe, ende aldaer overgeven, wiens, ende hoe vele Netten ende Reeps fy ghevonden fullen heb- ben , ende die mereken van dien, ten eyndc dat daer af reftitutie ghedaen worde den Proprictaris van dien, op peyne van corporelick of criminelick ghecorrigeert te worden ter diferctie vanden Rechter. XVIII.
Die fijn Buyrmans, &c. Accordeert met het 19
Artijckcl'van 't bovenfaende Placaet, behalven dat de eerfle woorden: Item, fal de voorfz ViiTchcre alhier uytgelaten zijn. XIX.
Ende omme voorts, &c. Accordeert met het io
Artijckelvan 't bovenfaende placaet. XX.
Soo wanneer yemandt bevonden wort, wetens
ende willens ofte regens de ordre hier vooren ver- haelt, fijn mede-Viitcher fchade ghedaen te heb- ben, fal fchuldich zijn de felve fchade te beteren, ende den befchadichde daer van te contenteren, |
|||||||||||
|
-
|
|||||||||||||||||||
|
Placaten. 2.Boeck. 5. Tic. 2. Deel. 697
ren daer 't van noode wefen lal, ende Jaerlijcks de
felve publicatie (ten verfoecke van die vande groote Viflcherye) te renoveren. Ende lallen voorts allen, Officieren, Rechteren ende Wethouders , dien dit aengaen lal, dat fy tot onderhoudenis van dien goede toeficht nemen,ende tegens den overtreders procederen,cnde doen procederen by executie van de peynen boven gementioneert. |
|||||||||||||||||||
|
696
|
|||||||||||||||||||
|
ferveert ende onderhoufal elck Stierman, oft(hebbende defe onfejfoo voorfz is) oock ghetrecken van fijnder refvoorhouden ende te kelen , op dat iy daer vanren en mogen, ende al
|
|||||||||||||||||||
|
ten die cc overtreden, op peyne van twintigh gulden
by den Stierman uyt fijn eygen beurs te verbeuren. Ende ten eynde niemant van defe onfe Ordon-
nantie ignorantie en pretendere, Bevelen ende authoriferen vvy den eerften Dcurvvaerder vanden Hove hicropverfochtjdefelYealomme te publice- |
|||||||||||||||||||
|
Gegeven inden Hage in forme van Placate ·, on-
der onfen grooten Zegel hier acn gehangen opten twaelfden Mayus in 't Jacr ons Heerenduyfentfes hondert negen en twintich. Onder ftont, Ter Or- donnantie vande Staten van Hollandtende Welt- Vricflandt. A. Duyck. |
|||||||||||||||||||
|
Alle de woorden in 't Curfijfghedruckt zijn Anno 1611, by Amplietie by-ghehmen .· behahen Art. %i. alwaer
alleenlkk de woorden: buyten de poinclen hier vooren verhaelt, by Ampliatie ingevoeght zijn. De refierende. tv oor den in 't Curfi)f,zijn Anno 1620 eerfi by gekomen. |
|||||||||||||||||||
|
HET TWEEDE DEEL.
\. PJacaet ende Ordonnantie, beroerende de TSootfgefellen die haer
metten Simluydm rverhtiyren, ende boefy betaeltfullen yporden. ï)en <p Martij é j 8 o.
|
|||||||||||||||||||
|
Ç I L 1 Ñ S by der gratiën
Godts, Koninckvan Caftilicn, van Leon, van Arragon, van Na- varre, van Napels, van Sicilien, van Majorque, van Sardeyne, vanden Eylanden van Indien, ende vaitcn Lande der Zee Oceane, Eertz-Hertogc van Ooftenrijck, Hertoge van Bourgoingien, van Lothrijck, vanBrabandt, van Limburgh, van Luxenburgh, van Gelre, ende van Milanen: Grave van Habfburgh , van Vlaen- deren , van Arthoys, van Bourgoingien, Palts- Grave, ende van Henegouwe, van Hol landt, van Zeelandt, van Namen, ende van Zutphcn, Prince van Swave , Marck-Grave des Heylighs Rijcks, Hccrc van Vricflandt, van Salins, van Mechelen, vande Stadt, Steden ende Landen van Utrecht, Over-Yflcl ende doeningen, Dominateur in Afie ende Afrijckc, den eerilen onfen Deurwaerder van onfen Hove van Hollandt hier op veriöcht, Sa- luyt. Alfoo Wy tot dienfte ende vorderinge van- de Harinck-vaert ende ViiTcheryc binnen onfen Landen van Hollant ende Zeclant, op 'c veriöeek ende aengeven der Gedeputeerden vande Steden, hen geneerende mettc voorfz Harinck-vaert ende ViiTcheryc, hooch-noodich bevonden hebben dtffer in te doen voorfien, dat alle abuyfen ende onnutte koften daer inne verhoet mogen werden , ende over fulcks wederommc te doen vernieuwen ende publiceren de Poinclcn ende Articulen die certijts by de felve vande Viilcherye daer op gcconcipicert ende alomme binnen den voorfchreven Steden verkonjjicht zij ç gheweeft. S O O I S Ô , dat Wy hier op gehadt hebbende het advijs van onfen lieven ende beminden Neve, Ridder van onfen Ordcne van den gulden Vliefc, den Prince van Orangien, Grave van Naflau ,&c. voor ons Stadt- houder, ende Capiteyn Gcnemel over Hollandt, |
|||||||||||||||||||
|
Zeelandt, Vricflandt ende Utrecht, ende onfen
Admirael vander Zee, mitfgaders van die van on- fen Rade Provineiael van Hollandt, Zeelandt en Vricflandt voornoemt, geordonneert, gheftatueert ende bevolen hebben, ordonneren, ftatucren ende bevelen by defen, Dat alle Perfoonen hen van nu voortaen verhuyrende metten Stier-luyden ter Harinck-vaert, verbonden fullen zijn haer-luyder werek ende dicnil te volbrengen, ais de Stierman 't felve hem bevelen lal, fonderdaer uyt tegaen buyten cxprciTc wille ende confent vanden fefven Stierman. Ende foo verre by yemandenbevon- den werdccontrarie ghedaen te zijn, dat den Stier- man daer vooren fal den weder-hoorige mogen korten voor elcke fchoft drie iluyvers, ende voor eencn halven dach fes ftuyvcrs, ende voor cenen heelen dach twaelf ftuyvcrs : Ende fal den Stier- man die in ghebreceke is gheweeft, de voorfchrevc penningen korten aen 't eerfte vierendeel vande huyre die hemkomenfal,naedatby uytiljn werek gebleven is, ende foo verre de faceke in Recht qua- me , fullen midts dien de Boorfgefellcn vallen in de boete van een Carolus gulden tot onfen ofte onfen Officiers prohjre. Inlgclijcks dat foo wie hem metten Stierman tot eenich werek verhuy- rende is, het zy tot leggen, kaecken, Kuypen, Tim- meren, Boflchieten, ofte andere Scheeps wereken, ende 't felve niet endede ofte doen en konde; ofte oock indien yemandt inder Zee wefende, hem fclven met grooten dranck belaftcnde , dat den Stierman uyt de Zee komende, den felven oorlof fal mogen gheven, ende volftaen, midts hem betalende den feiten penninek van fijn bc- dinghdc huyre die hy bedongen fal hebben. Dat een Stierman gherect leggende om ter Zee te zey- len, fullen de Bootfgefellen gehouden zijn ten tijde ende uyre hem by den Stierman gheftelt t'Schepc te komen, ende foo wie niet t'Schepe en qiiame, eqde
|
|||||||||||||||||||
|
Harinck - vaerr»&cc. 69 9
varen, die niet vechten en willen als 't van nöode
wefen fal, willen Wy dat de felve totdifcretie van den Luyden van onfen Raede in Hollandt voor- fchreve , gheftraft fullen worden als Verraders^ Dat de Sticr-luyden haeren Scheeps-kinderen en- de Huyrlingen loven fullen alleen met geit, iörï- dertelooneneenigen Haringh, Vifcn* Makreel, ofte eenige andere Waren ofte Kooprtianfcbap- pen , hoe die ghenacmt mogen wcfën,. Dan de Stierman , Timmerman , Boiichieter, Kuypcr, Klimmer ende Koek, fullen elckVrfogen bedin- gen een Tonne Haringhs, fonder mléP; fulcks die uytten rüym ryfen fal, op den klop. Ende de an- dere Huyrlingen fullen mogen bedingen een Kirf- netgen , ofte ten hooghftcn een half Vat Haringhs, fonder meer. Wclckcn Haringh al te famen toe ghcflagen fal worden binnen daeghs Sonne-fchijn, ende en fal oock niet uyt-ghefchoten, noch weder op-gheflagen worden om te packen, welckc Ton- nen , half-Vaten ende Kinnekens ghemaeckt ful- len worden op hare behoorlijcke mate, ende ghc- brandt met der Stede brant, de twee halve Va- ten op een Smal-tonne, ende de vier Kinnekens op een Ton, ende niet grooter, opte verbeurte vanden felyen Haringh, ende fes Carolus guldens totonfen ofte onfen Officiers profijt, ende corre- ctie van Schepenen , te weten, foo wel by den Stierman, als die Vennot, ende dat uyt haer cy- gen goederen. Dat geen Stier-luyden , Scheeps- kinderen , Boots - ghefellen ofte andere binnen Scheeps-boort in Zee eenigen Haringh fullen mo- gen uyt-fchieten , het zy voor Schecps-Haringh, des Kindcr-vocringe als anders , in wat maniere 't felve foude mogen ghefchicden, omme den fel- ven te leggen in ^ielijcke Tonnen , halve Vaten ofteKinnctgens, dan alleen den yelcn, Κ uyt-fiec- ken, Nacht-fchamcl, klaer ende fuyvcr de een uyt den anderen te mogen fchieten, op de verbeurte vanden Haringh, ende fes Carolus gulden tot on- fen ofte onfen Officiers profijt uyt haeren eygen (roede te verbeuren, foo wel by den Stierman als cfcn Vcnnot. Item, alle de Bootcr-half-Vaten endeKinnctgcns,de welcke binnen Scheeps-boort uyt ghegheten worden, fonder meer, fullen gclcyt worden met Vifch ofte Haringh, tot profijt van- den Schepe. Gebiedt ende beveelt voorts van onfen 't wegen, alle onfe Ondcrfatcn ende ycghe- lijck van dien, dat fy 't inhouden van dcfen volko- men ende onderhouden, op peync hier vooren ge- fieldt. Ontbieden daer omme ende bcveelcn al- len onfen Officieren, Juilicieren, Dienaren ende Onderfaten van onfen voorfchreven Lande, dat fy dit doende crnftelijck verftacn ende obedicren, op alle 't gunt fy onfe Majcftcyts thoorn duchten- de zijn, ende daer tegens verbeuren mogen. Ge- geven inden Hagc onder 't Zegel van Juflitie , in forme van Placate hier op ghedruckt den negen- den Martij Anno vijfrhicn hondert ende tachtich, van onfen Rijckcn, te weten van Spangien , Si- cilien, &c. 't vijf-ende twintichfte, ende van Na- pels , 't icven-en-twintichilc. Onder itondt ghe- fchreven, By den Koninck. Ter Relatie van fijn Majeiteyts Stadthouder ende Raden over Hollanr, Zeelandt ende Vricilandt. Ende was onderteyc- kent, B, Ernfi. Χ χ 3 x. Placa-
|
|||||
|
ó<?8 Concernercnde dei
code den Stierman t'zcyl ginck, die fal verbeuren
een boete van drie ponden, jegens ons ofte onfen Officieren, ende daer-en-boven ghccorrigeert wor- den tot arbitragte van Schepenen . Dat alle Scheeps-kinderen , Bootfgefellcn ende Huyrlin- gen uyt de Zee komende, mitsontfangende t'elc- ken reyiè den vierden penninck van heur^luyder beloofde penningen te vreden fullen zijn , ende fonder murmuratie weder ter Zee te varen , op de verbeurte van 't geit, dat hem van de Stierman foude mogen komen, tot profijte vanden Schepe, ende fes Carolus guldens, tot onfen ofte onfen Of- ficiers profijte, ende arbitrale correctie van Schepe- nen als vooren. Ende indien yemandt fijn Stier- man ofte fijn Recders dacromme dreyghde, fal verbeuren dubbelde breucken, tot onfen ofte on- fen Officiers profijte; ende ilocgh hy den Stier- man , ofte eenen Reedcr, lal tot arbitragie van Schepenen ghecorrigeert worden, ten ware by ons ofte onfen Rade in Hollandt anders worde gheor- donneert. Indien den Stierman door cenigh ghe- breck van quade Fortuync, Oorloge, leckagie van Schepen, ofte eenich ander verlies van Wandt, inne quame, foude niet te min gehouden zijn te betalen de Gcfellen nacr beloop des tijdts, tot Sainct Andricsdach toe , macr indien den Stier- man fonder ghebreck af-fnijdt voor den voorfehre- ven tijdt, foo foude de Stierman ghehouden zijn den Gcfellen te betalen hcure ghehcele huyre: Maer indien eenich Stierman fijn Schip ende Goet verlieit by quade fortuyne van Zee ofte San- de , fal ghehouden zijn de Huyrlingen te looncn naer advenant vanden tijdt dat fy met hem geva- ren fullen hebben, te weten, dat men alle die Wceckcn vanden Teelt fal rceckenen, te weten, voor BamiiTe, Weeckenvoor Weccken , ende nae BamiiTe tot Sainct Andrics dach toe, die acht Weeckcn voor twaelf Weccken. Dat nicmandt eenigen Harinck, 't zy verfchen ofte anderen uyt- tcn Schepen dragen en fal mogen, op de ver- beurte van een Carolus gulden , tot onfen ofte onfen Officiers profijte, ende den Harinck den Stierman te reftitueren op arbitrale correctie van Schepenen. Dat nicmandt eenich Bier buyten uytten Schepen feynden noch dragen en fal; ofte yemandt Poorter ofte ghecn Poorter wefende van buyten binnen den Schepe te roepen,op de voor- fchreven boete van een Carolus gulden, ende arbi- trale correctie als vooren. Dat wat Bootfgefellen ofte Vennot vanden Stierman geldt ofte Harinck ontfangen hebbende, daer mede ontloopen, fal ge- houden wefen de Stierman den ontfangen pen- ningen ende Harinck te reftitueren, ende fal daer- en-boven verbeuren een boete van twintich Caro- lus guldens, een derden-deel tot onfen ofte onfen Officiers profijte, het ander derden-deel tot der Stede behoef, ende 't derde derdendeel tot Schccps behoef, ende noch arbitrale correctie van Schepe- nen. Item, dat wie in Schecps-werck , ofte by Oorloge binnen den Schepe ghequctit ofte ghe- fchootcn worde, die fal ghemeeftert worden op Scheeps koilen, ende indien hy ecnige leemte behoudt, daer en fal het Schip nochte Reeders niet in ghehouden wefen ,*maer hy fal ontfangen fijn volle huyre. Dat de gecne die hem verhuy- ren in tyde van Oorloge omme ten Haringh te |
|||||
|
700 Placateo-^ 2. Bóeck. 5.Tit. 2, Deel. 701
2. Placaten vanden feieen+en-tmntighflen April 1582. tmelfden dito
ï 5 8 8. tweeden dito \ 6op ende 'vijfibienden Vémarij ιόιρ,ορ 't felveftéjefó.
|
|||||||
|
E Staren van de Landen van Hollandt
% ende Weit - Vrieilandt, Allen den gecnen die dele jegenwoordige fullen fien ofte hooren ende lefen fullen, Sa- luy t. Alfoo midts de lanckheyt endeveranderin- ge des tijdts, vele fauten ende mifbruyeken geko- men zijn in 't huyren vande Bootlgefellen ten Ha- ringh-vaert haer verhuyrende, Ende dacr inne met alle bchoorlijcke middelen ende remedien dient voorfien, ende de klachten vande Stierlieden ende gemcene Reeders verhoct cnde geëviteert mogen worden. S O O IS T, dat wy op 't verfoeck vande Gedeputeerde vande Steden, hen mette felve Ha- ringh-vaert ende Viilcherye genecrende, geordon- neertende gheilatueert hebben, ordonneren ende ilatueren by defen, de Poindcn ende Articulen hier naer volgende. Dat alle Pcrfoonen hen nu voortaen verhuyren-
de mette Stierluydcn ten Haringh-vaert, verbon- den fullen zijn hacrlieder werck cnde dienitfulcks te volbrengen , als de Stierman hen datbeveelen ial, fonder daer uyt te gaen buyten expres conlcnt oft wille vanden Sticrman,op peyne dat den Stier- man den fel ven Gcfclle voor elck fchoft fal mogen korten vijf ftuyvcrs, voor eencn halven dach, thien ftuyvcrs, ende voor eenen gcheelen dach twintich ftuyvcrs , ende dat aen 't ecrite vierendeel vande huyre dat hem komen fal , nae dat hy uyt fijn werck gebleven fal wefen: Encjc ibo verre de facc- ke in Rechte komt, fal den Bootfgcfelle als dan verbeure tcgens den Officier drie Carolus guldens. II.
Ende foo wie hem meteen Stierman verhuyrt toteenichwerck , het zy tot Leggen, Kaecken Kuypcn,Timmcrcn,BoiTchieten of andere Scheeps wereken, cnde 't felve nieten doet ofte doen en kondc, ofte dat yemant in Zee wefende hem met grootcn dranck belafte, fal den Stierman uyt Zee komende den felven mogen oorlof gheven,midts hem niet meer betalende dan den feiten Pcnningh van fijn bedongen huyre, III.
Item, dat de Bootfgefellen hen by een Stierman hebbende verhuyrt, ende naederhandt weder by een ander Stierman haer verhuyrende, daer over verbeuren fal een boete van 3 thien gulden, ende noch arbitrale correctie van Schepenen: Ende een Stierman fulcks wetende, cndcfulcke Bootfgefel- len huyrcndc, ial mede verbeuren gelijcke 4 thien gulden; Ende indien een Stierman daer van by een Bode oft andere goede kcnniile ghewaerichouwt ware , cnde noch dacr-en-boven metten felven Bootfgcfelle ter Zee voere , ial hy verbeuren over elcke Bootfgcfelle dacr van hy gewaerfchouwt ial zijn, twintich gulden, te bekecren d'een helft tot profïjte vanden Officier vandcr Plaetfe daer die voorkcnniiTe afgenomen fal worden, ende d'ander helft voorden Armen: Ende omme fulcks te voor- komen, ial den Stierman gehouden zijn deBootf ghcfellen eer hy die aen neemt, af te vragen, oft iy |
|||||||
|
met niemandt anders verhuyrt en zijn , aleer hy
met hun-luyden huyr maeckt. Endefullen oock geen andere Stier] uyden, des wetende oft naeder- hant gewaerfchouwt zijnde, ende fijn eeriten Stier- man verlatende, mogen aen nemen ende in Zee voeren, elck mede op ghelijcke peynen: Des fal den eeriten Stierman, daer de huyre mede ghc* maeckt is, vryen wille ende optie hebben , of hy fulcken ontrouwen Bootfgcfelle in fijn Schip fal willen voeren voor de eerfte bedongen huyre oft niet, ende ibo verde de Stierman hem niet en be- geert te hebben, fo fal hy ongehouden zijn den fel- ven cenige huyre ofte loon te gevê,blyvende even wel de Bootfghefelle die hem andermael verhuyrt heeft, cnde den Stierman die hem andermael ofte derdcmael huyrt, vervallen inde penen ende corre- gibel als boven, ende dat uyt hare cygen goederen. 5 Ende de Bootfgl>efellen hen verhuyrt hellende omme met eenige Stierhtyden ten Haringh te varen, ende den Stierman te leurefiellende,fullenghehouden zijn ter eer- fier inflantie te Rechte te ftaen terplaetfe daerfy haer verhuyrt hellen, om van daer te varen,fonder te moven decimeren ofte renvoy verfoecken, ter plaetfen daerfy woonachtigh zijn, ende dat tot dten eynde ghenoeghfal zijn, dat aen haer-luyder Perfoon, waer die bevonden fal worden, ofte terplaetfe van haer-luyder laetfler woon- plaetfe een wet e ofte dachvaerdinge werde ghedaen,met inthimatie dat offy-luyden compareren ofte niet, dat den Stierman ende d Officier vander Plaetfe daerfy hen le- fieet hellengehadt van daen te varen, Rechtgedaenfal worden ly Schepenen oft Recht eren dcrfelver Plaetfen vande hefteedingc, op 't inhouden van 't Articule van 't felve Placaet. Ende in gevalle fyhiyden ly den Rechtere aldaer ghecondemneert werden, 't zy comparerende in Rechte, ofte gecontumaceert zynde,dat opfulck verkregen Vonnijfe verkent fal worden rigor eufe Executorialen, om ly den Deurwaerder gheexecuteert te worden , in alle fchijn of 'tfelve ly den Hove van Hollantgewefen ware, niettegenflaende eenige oppofitie ofte appellat ie, ende fon- der prejuditie van dien. IIII.
Dat een Stierman ghercet leggende omme ter Zee te feylen, den Bootfgefellen gehouden fullen zijn ten tijde ende uyre hen by den Stierman ghc- ilelt,t'Schepe te komen: ende ίο wie niet t'Schepe en komt,ende den Stierman t'feyl gingh, fal ver- beuren een boete van fes ponden jegens den Offi- cier, ende daer-en-boven ghecorrigeert worden tot arbitragie van Schepenen. V.
Dat alle Schceps-kindercn, Bootfgefellen ende Huyrlingen uyter Zee komende, mits ontfangen- de t'elcken reyfe den vierden penninck van hen- luyder huyre, te vreden fullen zijn, ende fonder murmuratie wederomme ter Zee fullen moeten varen, op de verbeurte van 't geit dat hen vanden Stierman iöude mogen komen, tot profijte van 't Schip, ende noch ies Carolus guldens tot profijte vanden Officier: 6 Eifde floech hy den Rccder oft Stierman, ial tot arbitragie van Schepenen gecor- rigcert worden. Indien
|
|||||||
|
Concernerende den Harinck - vaere, &c.r 703
y 1 I de Schepen , énde noch arbitrale corredie vati
Schepenen,
|
||||||||||||
|
702
|
||||||||||||
|
Indien den Stierm
|
||||||||||||
|
XI.
Item, wie in Scheeps-werck ofte by Oorloge
1 "5 ter occafie van <5feyz,binnen den Schepen gequetil ofte ghefchoten worden, die fal het Meefter-gelt fonder yet meer betaeldt worden uyt 't ehemeene Schip,fonderin eenige mont-koften ghehouden te zijn: Ende indien hy eenige leempte behout,daer en fal 't Schip oft Reeders niet inne gehouden we- fen, maer hy fal ontfangen fijn volle nuyre, 16 van de rsyfe daer in het felfde gefchiet. XII.
Dat den gecnen die hen verhuyren in tijdt vari
Oorloge omme ten Haringh te varen , ende niet vechten en willen als 't van noode wefen fal,dat de felve tot difcretie vanden 17 Rechter daer 't Schip uyt· gevaren fal zijn, geilraft fullen worden. XIII. 18. De Stierluyden fullen haer Bootfgefellen, Scheeps*
kinderen ende Huyrlingen die fy aengenomen mogen hebhen, ofte aennemen fullen, alleen loonen met gel- de, fonderden fclven te loven eenigen Haringh, Vifch, Maeckereel, Korf-Haringh, Bier, Broot, ofte eenige andere Waren of Koopmanfchappen , hoe die oock ghenaemt foude mogen wefen. Dan fullen denfelven alleen mogen toeflaen opyeder Reys, die den Stierman ter wille doen fal, een Kinnetgen Haringhs, fonder meer, die hen met kenniffe vanden Boeck-houder ofte Hooft-Reeders fal werden ghelevert uyt de Scheeps- Haringh,fonder dat de felve eenigen Haringh fullen mo- gen uyt-fchieten, ofoock eenich Hout leveren, 7 welck by den Reeders fal werden verforght, opte verbeurte van 't felve Hout. Ende fal de ] ongers volgen een Kinnetgen Haringhs voor de gheheele Teelt, by den f elven t'ontfan* gen opfoodanigen Reys ah fy des fullen begeer en .* Maer fullen de Bootfgefellen, ende andere Huyrlingen, 'tfelve moeten ontfangen op yeder reyfe, opte verbeurte van d/en, Ende den Stierman ofte Boeck-houder defen contrarie doende , fullen uyt haer eygen goeden verbeuren vijftigh Carolus guldens, vanyederBootfgefel, Huyrlingh oftej on- ge, die Jy meerder Haringh, Vifch of andere Waren Juilen hebben gelooft .· t'appliceren deene helft den Officier die de executie doen fal, ende de weder-helft ten behoeve van- den Armen,ende den Aenbrenger half ende half ×ÉÉÐ. 19 rVelckp voorfz Kinnetgen Haringhs al t'f amen toe-
gheflagen fullen moeten werden binnen 's daeghs Sonnc- fchijn, fonder dat men defelven weder fal mogen opflacn omme tepacken ofte verhogen, opte verbeurte vanden felven Haringh, ende daer-en-boven een boete van fes Carolus guldens, ten behoeve vanden Officier, ende cor- reclie véfa Schcpenen,foo welby den Stierman als Vennot uyt haer eytren voeden te verbeuren. XV.
Dat geen Stierluyden, Scheeps-kinderen,Boots-
gefellen ofte andere, binnen Scheeps-boort eenige Haringh in Zee fullen mogen uyt-fchieten voor Scheeps-Haringh, voeringe oft anders, in wat ma- nieren 't felve foude mogen gefchieden, omme de felve te leggen in gelijcke Tonnen, Halve-Vaten ofte Kinnekens ,dan alleen den ydelen, Kuyt-ficc- kcn,Nachtfchamel, klaer ende fuyver, d'een uyt den anderen te fchieten , opte verbeurte vanden Haringh, ende fes gulden uyt haer eygen goederen, foo wel by den Stierman als by den Vennot. Maer 1 alle |
||||||||||||
|
quade fortuyne, Oorloge, leckagic van Schepen,
ofc eenich ander verlies van Wandt inne quame, 7 ende om Me ofte andere oorfaecken niet raëdtfaem en docht e fijn Neeringe vorder te continueren, fal volflaen, triidts betalende de Ge feilen na beloop des tijdts tot S. Lu- cie toe den derthienden December. Welverftaende, dat oft den Stierman oorbaer dachte langer in Zee te blyven, omme Neeringe te doen, fullen de Ge- fellen den Stierman moeten dienen ,foo lange het hem goet dunckt, mits dat fy daer van betaelt ful- len worden nae beloop des tijdts van haer huyr, fulcks hier nae verhaelt wort in 't Sfevenfe Arti. cule. Mficr indien den Stierman op 9 S. Lucien dach van fijne Neeringe fcheyt, endcdeur quaet Weer ende Wint lange onder wege blijft, en fal hy in fulcken gevalle de Bootfgefellen niet meer be- talen dan tot io<//e# dach toe, Ende fullen alle de Bootfgefellen foo wanneer fyaen komen, ghe- houden wefen te helpen af-fnijden, alles op peyne vande onwillige Bootfgefellen hare geheelc huyre, ende daer-en-boven arbitrale corredie van Sche- penen . 11 VIL
Ende indien eenich Stierman fijn Schip ofte
goet verlieft by quade fortuyne van Zee ofte van zande,falhy gehouden zijn de Huyrlingen te loo- nen nae advenant vanden tijdt dat fy met hem ge- varen fullen hebben, foo verre foo veel goeden ge- berght worden, datter boven 'tberch-loon de huy- ren nae beloop des tijdts van de felve goeden be- taelt mach worden, te weten, dat men alle de Weecken vanden Teelt falrecckenen 12 vanBa- tniffe tot sinte Lucien dach toe, die acht Weecken voor twaelf. 13 Maerfoo verre 't Schip ende goet van- den Vyandt ofte Zee-Roovers ghenomen ofte gherantfoe- neert wordt, f al de huyre vande Bootfgefellen ofte Huyr- lingen flaen tot difcretie ende moderat ie van Neutrale Stierluyden, oft uytterlijck vanden Rechter, daer alfulc- ken Schip uytgevaren fal'wefen, nae ge legen theyt vande faecke. VIII.
Dat nicmant eenigen Haringh, 't zy verfche oft
anders, uyt den Schepe en fal mogen doen dragen, opte verbeurte van twintich ftuyvers, tot profijte vanden Officier, ende den Haringh den Stierman te reftitueren,op arbitrale corredie van Schepenen, ten ware 't felve gefchicde by confent ende kennif- fc vanden Stierman. IX.
Dat oock niemant eenich Bier buy ten den Sche-
pe feynden noch dragen en fal, noch oock niemant van buy ten inde Schepen te roepen , opte voorfz boete van twintich iluy vers,ende arbitrale corredie als vooren. 14 X.
Item, Wat Bootfghefellen ofte Vennot van-
den Stierman gek oft Haringh ontfangen hebben, ende daer mede ontloopen, fal ghehouden we- fen den Stierman de ontfangen penningen ofte Haringh tereftitueren, ende fal daer-en-boven verbeuren een boete van twintich Carolus gul- dens , een derden-deel tot profijte vanden Officier, het ander derden-deel tot behoef vande Stede oft Plactfe, ende het derde derden-deel tot behoef van |
||||||||||||
|
704 Placaten-f. 2.Boeck. 5. Tin 2. Deel, 705
|
||||||||
|
alle Boter-Half-vaten ende Kinnekens die binnen
Scheeps-boort opghegheten worden, fonder meer, fullen geleyt worden met Vifch ofte Haringh, tot profijte vanden Schepen. XVI.
ioSOO IST,datWydefaeckevoorfzover- ghemerckt, allen ende eenen yeghelicken vande voorfz Poinden ende Articulen, als noodich zijn- de tot vorderinge ende conièrvatie vande voor- icbreve Haringh-vaertende Viflcherye,goet gevon- den hebben ende gheapprobeert, ende over fulcks by onfe opene Brieven van Placate fcherpelijck belaft ende geordonneert, laften ende ordonneren by defen , dat de felve alomme in fijne Poinclen fal worden onderhouden ende gheobferveert,opte |
peynen daer inne begrepen. Ende ten eynde daer
van niemant ignorantie en pretendere, Bevelen ende authoriferen Wy den eerften Deurwaerder van den Hove van Hollandt hier op verfocht, het inhouden van defen te publiceren, ende Jaerlijcks den eerften Martij te renoveren alomme binnen den Steden ende Plaetfen van Hollandt zi ende Weft-Vrieflandt daer 't felve fal noodich wefen. Gedaen inden Hage, onder 't ghewoonlijcke Zegel vande Staten van Hollandt hier op ghedruckt in forme van Placate, by gemeene bewillinge vande voorichreve Staten van Hollandt zz ende Weft- Vrieflandt, den 15 Februarij anno é 6 é 9. Onder ftont gefchreven, Ter Ordonnantie vanden Staten van Hollandt 13 ende Weft-Vrieflandt. A. Duyck. |
|||||||
|
I. '/ Placaet vanden lare 1581 begint: WILHELM by der gratie Godcs Prince van Orangien, Grave
vanNaiTaUj&c. Als hebbende de Hoogc Overigheyt ende Regeeringe vanden Landen van Hol- landt, Zeelandt ende Vrieflandt. Alfoo mits de lanckheyt ende veranderinge des tijts, vecle fauten ende mif bruyeken gekomen zijn in 't huyren vande Bootfgefcllen, ten Harinck-vaert haer verhuy- rende, daer inne met alle behoorlijcke middelen ende remedien voorfien, ende de klachten vande Stierluyden ende gemeene Reeders verhoedt ende geeviteert mogen werden. S O O I S Ô, dat de Ghedeputeerden vande Steden, hen mette M\e Haringh-vaert ende Viflcherye gheneerendc, hooch-noodich ende goet-ghevonden hebben, al omme te doen vernieuwen ende publiceren de Poindcn ende Articulen na volgende. %. 't Placaet vande» lare 1588 feght.· De Staten vande Landen van Hollandt, Zeelandt ende Weft-
Vrieflandt. 3. £/>? 4. Be Placaten vande laren 158a en 1 fê%figgen >' thieii 's Heeren ponden.
«5. Dit is Anno 1588 by Ampliatieirfgëvoéght,
6. 't Placaet vanden lare 158 % feght: Ende indien yemandt fijn Stierman oft fijne Reeders daer omme
dreychdc, fal verbeuren dubbelde boete tot profijte vanden Officier, ende floech hy den Reeder,&c.
7. Dit is Anno 15 8 8 fy gekomen, 't Placaet vanden lare é <$ 8 æ feght: fal niet te min gehouden zijn te beta-
len de Gefellen nae beloop des tijts tot S'· Andries dage toe. Welverftaende, &c.
8. '/ Placaet vanden] are 158 æ feght: in 't achtfte Artijckel.
9. 't Selve Placaet feght inplaets van Sl' Lucien dach, Sl" Andries dach.
10. 't Selve Placaet feght.· tot S'· Andries dach toe.
11. '/ Opgemelte Placaet flatueert voor 'tfevende Artijckel 't navolgende: Maer indien den Stuyrman ibnder
gebreck af-fnijt voor den voorfz tijdt, foo fal hy gehouden zijn den Gefellen te betalen haer gehcele huyr. Ende vervolght voorts in 't achtfle Artijckel 't gunt hier in 'tfevendeflaet. iz. 't Placaet vanden lare 15 8 % feght hier: dat men alle die Weecken vanden Teelt fal reeckenen voor
Bamifiê, Weecken voor Weecken, ende naer Bamiffe tot S. Andries dach toe ,· de acht Weecken voor twaelf. 13. Dit is Anno 1588 by gekomen.
14. 't Placaet vanden lare 158Z voeght hierby: Ten ware 't felve gedaen worde bykennifie vanden Stier-
man als vooren.
15. en 16. Is Anno 1605 by gekomen.
17. '/ placaet vanden lare 1581 feght: tot difcretie vanden Rade in Hollant geftraft fullen worden.
18. Alle de woorden en veranderinge in'ti^ Artijckel met Curfijfghedruckt, zijn eerfl Anno 1619 voor Ampliatie
inghevoeght. Alle de voorgaende Placaten feggen .· De Stierluyden fullen hare Scheeps-kinderen ende
Huyrlingen loonen alleen met gelde, ibnder te loonen eenige Haringh, Vifch, Makreel oft eenige andere Waren ofte Koopmanfchappen, hoc die genaemtfoude mogen wefen, dan den Stierman, Timmerman, Bofichieter,Kuyper, Klimmer ende Koek, fullen elck mogen bedingen eenTonnc Haringh fonder meer, fulcks die uytelï ruym rijfen fal op den klop, ende die ander Huyrlingen ful- len mogen bedingen een Kinneken, ofte ten hoochften een Half-vat Haringh, fonder meer, Welc- ken Haringh al te famen toe-gheflagen lal werden binnen daeghs Sonne-fchijn, ende en fal oock niet uytgefchooten noch weder opgeflagen worden omme te packen, welcke Tonnen, Half-vaten ende Kinnekens,gemaeckt fullen werden op haer oude behoorlijcke mate,ende gebrant met der Stede brant,die twee Half-vaten op een fmal-Tonne, ende de vier Kinnekens op een Tonne, ende niet: grooter, opte verbeurte vanden felven Haringh, ende fes Carolus guldens tot profijte vanden Officier, ende correctie van Schepenen,foo wel by den Stierman als Vennot, ende dat uyt haer eygen goederen. *9. 't Veerthiende Artijckel is mede Anno 1619 eerfl hgekomen.
zo. 't Placaet vanden j are 15 8 æ feght: Ende alfoo de Staten vanden voorfz Landen van Hollandt, van
wegen*iic vande Viflcherye voornoemt, aen ons verfocht hebben, datter opten dienfte vande Lan- den by ons behoorlijcke Brieven van Placate verleent foude werden, omme 't inhouden van dien te doen onderhouden als naer behooren, S O O IS Ô, dat Wy de faecken voorfz overgemerekt, ende
|
||||||||
|
çïâ Concernerende den Harinck - vaert, &cf ç oy
endc hier op ghehadt 't advijs van onfen lieven ende getrouwen den Prefident ende Raden vand en
Hove Provinciael in Hollandt, 't inhouden vanden voorfchreven Keure ende Ordonnantie, als noo- dich zijnde tot vordcringe ende confervatic vanden voorfchreven Haringh-vaert endc ViiTcherye, goet gevonden hebben ende geapprobcert, ende over fulcks by onfen openen Brieven van Placaten fcherpelijck bclait ende ghcordonncert, lailcn ende ordonneren by delen , dat de felve alomme in alle fijne Poinclen fal werden onderhouden endc geobferveert, op peyne daer inne begrepen. Endc ten dien eynde niemant daer van ignorantie en pretcndere,beveclcn ende authoriferen Wy den cer- ilen Deurwaerder vanden Hovc van Hollandt hier op verfocht s 't inhouden van defen te publ icc* ren ende Jaerlijcks te renoveren, alomme binnen den Steden ende Plaetfenvan Hollandt ende Zeelandt, daer 't felfde fal noodich wefen. Gegeven inden Hage, onder 't Zegel van Juftitie hicr op sedruckt in forme van Placate,den feven-en-twintichften Aprilis ,anno vijftnicn-hondert twee ende-tachtich. Onder itont gefchreven, By fyne Princelijckc Excell. Relatie vanden Prefident en de Raden over Hollandt, Zeelandt ende Vrieflandt. Onderteeckent, B. £/·«/?. zi. zx. en æ3. 't Placaet vanden lare 15 8 8 voeghthier t'ekkens in: Zeelandt. |
||||||||||
|
HET DERDE DEEL.
Placaten vande Staten GeneraeL
Placaten vanden vijfden Juni/ 16x8. ende thienden Mey 1625. Waer
nae d'lngefetenen defer Landen gdafl voert haer jegens de Vijfchers wan Schot landt te dragen.
|
||||||||||
|
beletten, de Contraventeurs te apprehenderen en
de te leveren in handen vanden Penninck-Mee fiers vande Harinck-vaert ende groote ViiTcherye. Ende indien fulcks niet en kan ghefchieden, ghc- trouw rapport te doen van 't gunt dies aengaende fal mogen zijn gcpaiTecrt aen de voorfz Penninck- Meeftets ofte aende Magiftratcn haerder aenkom- ilc: Gelijck Wy oock lailcn ende bevelen, dat de Stuyrluyden komende uytde Zcc,alle'tgunthaer dies aengaende bekent fal mogen zijn,oprcchtelick endc gctrouwelick aende Magiftratcn haerder aen- komfte te fullê openbaren.op dat de fchuldigc aifo bekent, ende anderen ten exempel geftraft mogen worden. Voorts op dat door dronckenfebap geen mifvcrflant en ontilae tuffchen de Onderfaten van fijne Majefteyt endede Ingcfetcnen van defe Lan- den ,wcrt alle de ingcfetcnen derfclvcr Landen ver- boden op de Kuilen van Schotlant, ofte de Eylan- den daer onder behoorende, eenich Bier ofte Wijn uyt te foetclen ofte te tappen, op peyne van Ban- niffement endc confifcatie van hare goederen. En- de op dat nicmandt hier van éenige onwetenhcy t ofte ignorantie cnpretendere^Ontbicdcn endc ver- foecken de Hcercn Staten, Stadthoudercn , Ge- committeerde Raden, ende Gedeputeerde Staten vande Provinticn refpccTive van Gcldcrlandt ende Graeffchap Zutphcn , Hollandt endc Weit-Vrief- landt, Zeelandt, Utrecht, Vrieflandt, Ovcr-YficL Stadt Grocningcn endc Ommelanden, ende allen anderenJuflicicrenende Officieren, dat fy dcfe onfe Ordonnantie vanflondcn aen alomme doen verkondigen, uytroepen, publiceren ende affige- ren in alle Plecken van onif Landen, daer men gc- woonlick is dufdanige uytroepinge, publicatie en- de afTixie te doen. Lailcn endc bevelen voorts die Raden ter Admiraliteyt, den Advocaten Fifcaels, midtfgaders den Admiralen, Vicc-Admiralen, Ca- piteynen , Officieren ende Bevelhebberen , dcfe onfc Ordonnantie te achtervolgen ende doen ach- tervolgen , procederende ende doende procederen tegens de Contraventeurs ende Overtreders van Õ y dien,
|
||||||||||
|
IffÊ^iE Staten Generael der Vereenichde Ne-
1 Ç) letlanden > Allen den gecnen die dcfe te- ÉìÅÑ/; genwoordige fullen fien ofte hooren lefen, ***2® Saluyt. D O E Í Ô E W E Ô E N. Dat Wy verftaen hebben dat eenige Ingcictenen van Schotlant haer hebben beklacght, dat de Harinck- vangers ofte Viilchers van dcfe Landen , ofte die tot haer Convoy zijngheordonneert, hen-luyden met Wapenen ofte anderfints met geweit fouden hinderlick vallen, ofte dreygementen aendoen, oock henluyden befich zijnde in het exerceren vanhaerViiTcherije , daer inne beletten ende be- dwingen op andere plaetfcn haer te moeten tranf- porteren : Ende hoe wel Wy nae groote forchvul- dige informatie ende onderfoeckby ons doen doen, in alle Steden ende Plactfen , haer met den Ha- rinck-vanck ofte ViiTcherye gcnccrendc, niet fulex en hebben ondervonden, om nochtans daer tegens ten vollen te voorfien , ende met de Onderuiten van fijne Majefteyt van Groot Britannien te on- derhouden alle oprechte Vrientfchap, Naebuer- fchap, en goede correfpondentic, verbieden midts defen wel exprcffelick alle Stierluyden , Harinck- vangers ende ViiTchers, Capiteynen, Boots-volck ende andere ghedcilincert tot Convoy vande felve, infgelijcks de Ventjagers ende andere Ingefctcnen defer Landen, dat fy haer fullc hebben te wachten vande Onderfaten van fijne Hooghft-ghemelte Majefteyt eenich gewelt aen te doen, met Wape- nen ofte anderfins ,de felve Onderfaten, waer dat fy inde Zee hare Necringe ofteTIaringh-vangh fou- den mogen exerceren, daer in geen hinder nochte beletfcl te doen,maer de felve te laten in volkomen vryheyt om de Zee te gebruyeken op alle Plaetfen ende Quartieren, felfs oock voor ende tot op de Kuiten van defe Landen , op peyne van als Zec- Roovcrs endc Geweldigcrs aenden lyvc geftraft te worden. Lallen voorts ende bevcelen alle Capi- teynen vande Convoy-Schepen, midtfgaders alle Stuyrluyden vande Harinck-buyiTcn ende andere Schepen, alle gewelt ende overlaft metterdaet te |
||||||||||
|
|
||||||||||
|
Placaten^. 2.Boeck. 5.Tic· 3.Deel.
|
||||||||||||||||||||||
|
7θ8
|
||||||||||||||||||||||
|
709
|
||||||||||||||||||||||
|
na de gheboorte onfes lieven Heeren ende Salich-
makers Jefu Chrifti 1618. Was geparapheert, ι Al. Coenders,w' Onder flont, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Geteec- kent, C. Aerffen. Zijnde daer op gedruckt 't Contre- zegel der felver Heeren Staten in rooden Waiïche. |
||||||||||||||||||||||
|
dien, fonder gratie,ooch-Iuyckinge,faveur,diiIirnu-
latic ofte verdrach, want wy fulcks ten dienfle van- den Lande hebben bevonden te behooren. Gege- ven in 's Graven Hage, onder onfen Contre-zegel, Paraphure en de Signature van onfen Griffier, op den vijfden dach der Maent van Junij inden Jare |
||||||||||||||||||||||
|
placaet vanden loMey 162,5 was geparapheert, R. van Burmannia,vc' Ende onderteyckent, I. van Goch,
|
||||||||||||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollandt.
Placaten vandenfenenden Mey \ 618 endefe/len dito 1623 op 'tfehefubjeïï.
|
||||||||||||||||||||||
|
DE Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollantende Weil-Vrieflant, Reprcfcnte- rende de Staten vanden felven Landen, Doen konteenen yegelicken: Hoe dat wy vcrilaen hebben, dat cenige Ingeiêtenen van Schorlant haer hebben beklaegt, dat de Haringh-vangcrs ofte Vif- fchers van dek Landen , ofte die tot haer Convoy zijngcordonneert,henluyden met Wapenen ofte anderfints metgewelt ι hinderlick vallen, en drey- gementen aen doen, oock henluyden befich zijnde in het exerceren van haer VifTcherye, daer inne be- letten, haer Netten ende iVant door't vervokh vanden Haring fchadeloos maecken,fulcx zy bedwongen werden, op andere plaetien haer te moeren tranfporteren, % daer uytgroote mifverflanden ontflaen,dtc in tyden en- de wijlen tot merckclijckc ondienfie vande Viffch erye de- fer Landenfouden uytvallen. Ende naer dien wy van goeder hant. cndefeeckerlicken her echt zijn, 't felve fulcks jvaerachtkh teivefen., hellen uy dien ftkh endenoodkh geacht, daer tegens tevoorfien, opdat met den Onderfa- ten van fijne Majcileyt van Groot Britaigne onder- houden mach werden alle oprechte vrientfehap, nabuerfchap ende goede correfpondentie. Verbie- den midts defen wel cxprefTelick alle Stierluydcn, Harinckvangers ende ViiTchers,Capiteynen,boots- volck ende, andere gedeilineert tot Convoy vande felvc,infgelijcx 3 tf/fcandcre Ingeiêtenen dcfer Lan- den , dat fy haer iullen hebben te wachten vande Onderfaten van fijne hoochfl-gemelte Majeileyt ecnich gcwelt aen te doen, met Wapenen ofte an- derfins , de fel ve Onderfaten waer dat fy inde Zee hare Neeringe ofte Harinck-vanck ibuden mogen exerceren, daer in gheen hinder nochte beletfel te doen, ofte de felve in hare Netten ofte Want te lefchadi- gen,tm.et de felve te laten in volkomen vryheytom de Zee te gebruyeken op alle plaetien ende quar- tieren, felfs oock voor cü tot op de Kuilen van defe Landen, op pene van als Zee-roovers ende Gewei- digers aendeii lij vegeilraft te worden. Lailè voorts cude bevelen alle Capitcynen vande Convoy-fche- pen, midtfgaders alleStierluydcn vande Harinck- buyfcn ende andere Schepen alle gcwelt ende over- lail metter dact te belegen, de Contraventeurs te apptehenderen en te leveren in handen vande Pen- |
||||||||||||||||||||||
|
ninck-Meeflersvande Harinck-vaert ende groote
ViiTcherye. Ende indien fulex niet en kan gefchie- den, getrouw rapport te doen van 't gunt cues aen- gaende fal mogen 2ijn ghepaifeert aende voorfz Pen ninck-Meeilers,ofte aende Magiftratcn haerder aenkomfte. Gclijck wy oock lailen ende bevelen, dat de Stierluydcn komende uyter Zee, alle't gunt haer dies acngaende bekent fal mogen zijn,oprcch- teJick ende getrouwelick aende Magiftratcn haer- der aenkomfte tefullenopenbaren,opdatde fchul- digen alfo bekennende andere ten exemple geflrafc mogen worden. Voorts op dat door dronckenfdup geen mifverilanten ontilatuiTchende Onderfaten van fijne Majeileyt,ende de Ingefetenen van defe Landen, wertaiiede Ingefetenen van defe Landen verboden op de Kuilen van Schotlandt,ofte de Ey- landen daer onder behoorende, eenich Bier of Wijn uy t te foetelen ofte te tappen, ofte oock eenich gewelty overlafl ofte ander onhehoorlijckbeden aldaer teplegen,op peyne van banniifement ende confifcatie van hare goederen. Ende op dat nicmant hier van en preten- dere ignorantie.Ordonncren wy datdefen alomme binnen den voorfz Landen ter plaetfe daer men ge- vvoonlick is publicatie te doenjfol worden afgekon- dight ende gepubliceert, Midtfgaders tot meerder, kennifle de dubbelden van dien op alle publijcque plaetien geaftjgeert. Ende lallen de Heeren Prefi- denten ende Raden inden Hoogen en Provincialen Raden, den Advocaet Fifcael, Procureur Generael ende allen anderen onfen Officieren Juiticicren eö Onderfaten vanden voorfz Landen, hen na den in- houden van defen, ende alle de Poin<iten vanden ielven te reguleren, op de penen ende ilraflen daer by geilatueert,Procederende jegens de Overtreders ende Contraventeurs van dië,fonder cenige gunile, faveur, ilmulatic of diifimulaticalfo wy fulex voor den dienile vanden Lande dienflich gevondê heb- ben te behooren. Gegeven in onfen Huyfe vanden Hage, in forme van Placate, onder onfen erooten Zegel hier aen ghehangen opten feilen dach der Macnt van Meyein'tjaer ons liefs Heereneenigen. Heylaats ende Salïchmakers 1613. Ter Ordonnan- nantie vande Ed. Mo. Heeren Staten van Hollanc ende Weil-Vrieflandt. 4 C. vander Wolf. |
||||||||||||||||||||||
|
't placaet vanden lare i6iSfeyt.· fouden hinderlick vallen, &c.
Inplaets vande woorden in 't Curfijfgedruckt. feyt het placaet vanden lare 1618. En hoe wel wy nae groote
én ibrchvuldige informatie ende onderfoeck by ons gedaen doen,in alle Steden ende Plaetfen, haer metten Harinckvacrt Of VifTcherye geneerende, niet fulcks en hebben ondervonden, om nochtans daer jegensten vollen te voorficn, ende met de Onderfaten van fijne Majeileyt, &c. Inplaets van alkfcyt 'topgemelte Placaet vanden lare 1618.infgelijx de Ventjagers en andere Ingefetenen.
'/ Voorfz placaetwas onderteyckent, A. Duyck.
HET
|
||||||||||||||||||||||
|
1.
z.
|
||||||||||||||||||||||
|
3·
4- |
||||||||||||||||||||||
|
71 o Concernerende den Harinck ■ vaert, &c. 711
HET VIERDE DEEL.
Placaten vande Staten van Hollandt.
1. Placaet ende Ordonnantie , Dienende tot verfeec^ringe vanden
Hannckyvaart wan Hollandt ende Wefl-Vm^andt. In date den 14 Mey 1596.
|
|||||||
|
IIII.
Ende omme de voorfz Vlooten by den anderen
des nachts in goede ordre te houden, fal inde Vloo- ten, die by de Oorloch-fchepen gheconvöycert ful- len werden, het Vyer ghevoert werden by 't iblve Oorloch-fchip,ende inden anderen Vlooten by den Admirael die by de meefte itemmen vande Stier- luyden vande gemonteerde Schepen,voorhet zcyl gaen, gemaeckt fal werden. V.
De Stierluyden vande Harinck-fchepen fullen
van nu voortaen geen hooger ofte meerder rantfoen mogen belooven als hier naer particulierlijck itaet verklaert, Ende de Rccders vande Schepen voor- noemt fullen oock geen meerder rantfoen mogen helpen furneren ende betalen , op een peyne van hondert en vijftien gulden te verbeuren by een ye- der Recdcrdie defen fal contraYcnieren, te weten: VI.
Schepen groot wefendc dertich lailen ende daer
en boven, twee duyfcnt ponden, van veertich groo- ten 't pont. VII.
Schepen van tvvintich laftcn tot dertich laiten,
vijfthien hondert ponden. VIII.
Van thien tot twintich laiten, thien hondert
ponden. IX.
Van beneden de tien lallen,vijf hondert ponden.
X.
Ende fullen de voorfz rantfoenen gedragen ende
betaelt werden by de gemeene Schepen, uyt welc- ke Admiraelfchap ofte Vloot fy ghenomen fullen worden, pont ponts ghelijck na de waerde vande Schepen ende ingeladen goederen. X I.
Welveritaende dat als de gemonteerde Schepen,
met vier gotelingen, ende twee Steen-ituckcn van ghewichte ende Ammunitie als vooren, als boven gemonteert zijnde, geven een ten hondert, dat als dan de Schepen gemonteert met twee Gotelingen, twee Stcen-ituckcn ende Ammunitie naeradve- nant,fullen geven een ende een vierdepart ten hon- dert , ende de onghemonteerde een ende een half ten hondert. Ende fullen oock geene vande voorfz Schepen mogen uytvaren,fonder ecrit ende alvoo- ren de Rccders van 't verloorcn Schip gheconten- teert te hebbcn,op pene van twee hondert ponden, t'applicercn als boven, XII.
Welcke proportie wy verftaen plaetfe te fullen
grijpen,ibo wanneer cenige gemonteerde ende on- gemonteerde Schepen met een Schip vanOorloge geconvoyeert wórden, ende nietfoo wanneer ecni- ge gemonteerde Schepen alleen ende fonder Oor- locn-fchip zijn gaende, in welckcn gevallen de ge- I Yy % man- |
|||||||
|
E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
Hollandt ende Wcft-Vrieflandt, Repre- Tenterende den Staten vanden felven Lan- de. DOEN TE WETEN, Alfoo ons by de Ghedeputeerde vande grootc ViiTcherye der voorfz Landen zijn verthoont feeckere Poinden van Ordonnantie by hen deur lait van hare Princi- palen gheconcipicert, tot naerder verfeeckeringe vande Schepen die van nu voortaen uyt de felve Landen , hen totte voorfz Neeringe ter Zee bege- ven fullen, ende by de felven Gedeputeerde van wegen de groote ViiTcherye verfocht is, dat wy de felwe Poinden fullen willen goet vinden, aggre- ëren, ende by den Placaten ende Ordonnantien itatueren dat die alomme binnen den voorfz Lan- den,aldaer 't noodich wefen fal worde gepubliceert, op dat dan een yedcr hem daer naer regulere. S O O IS Τ , dat Wy overgemcrekt hebbende d'importantie ende noodigheyt vander faecke, en- de fonderlinge de ghelegentheyt des tijdts in dcfe conjundurc, naer rijpe deliberatie, advoy ende ap- probatie vande voorfz Poinden van Ordonnantie, geilatueert ende gheordonneert hebben, ilatueren ende ordonneren by defen. I.
Inden cerften, dat geen Harinck-fchcpen van- den beginne vanden Teelt tot den eerften Odo- bris toe , naer hare Neeringe en fullen mogen loo- pen , noch oock van hare Neeringe t'huys komen, fonder te wefen ten miniten twintich in ghctalc, ende met een Oorloch-Schip geconvoyeert, Ende vanden eerilcn Oótobcr tot den uyt-eynde vande tcelt,fullen de felve Schepen te miniten acht iterek moeten wefen, ende geconvoyeert als boven. II.
Welveritaende dat een Vloot Schepen gemon- teert zijnde met thien Stcen-ituckcn ende twin- tich Gotelingen, ten minften wegen elcks feven- hondert pont, Vyer-buiTen elcx van twee hondert, voor een Gqtelingh gerekent, ende voorts verfien zijnde van Mufquetten, Roers , lange ende korte Spieilen, Scherp, Kruyt ende Loot naer behooren, naer ofte van haerc Neeringe fullen mogen feylen t'heurcn beliefte, fonder naer eenich Convoy te wachten. III.
Ende fullen alle de Schepen vande refpedive Vlooten byden anderen moeten blij ven,ibnder dat hem yemant uyt de felve Compagnicn fal mogen begeven , alles ende een ycder poind als vooren, opte verbeurte van een pcyne van twee hondert ponden van veertich grooten vlaems 't pont, t'ap- pliceren een derdendeel voorde gemeene ViiTche- rye , een derdepart voor den Oflicier d'executie doende, ende 't laetfte derdepart voor den Armen ter plaetfe daer de voorfchrevcn executie ghedaen
fal worden. |
|||||||
|
Placaten_>. 2. Boeck. f.Tit. 4, Deel.
|
||||||||||||||
|
712
|
||||||||||||||
|
monteerde Schepen alleenlijck nae de voorfz pro-
portie d'eenc in des anders rantfoen fullen helpen betalen, ibnder dat fy de ongemonteerde Schepen die hen in haer Compagnie fullen willen begeven, gehouden fullen wefen te defênderen,ofte tot haer rantfoen eenichfints te contribueren, die oock in fulcken ghevalleri inde rantfoenen vande gemon- teerde Schepen niet en fullen hebben te gelden, ten ware fy anderfints metten anderen waren overgekomen, XIII.
Ende of't gebeurde dat den Vyand teenige Sche-
pen mede nam, verbrande, ofte inde gront boorde, ibo en fullen de Recders niet gehouden wefen den Stierman te loflcn, macr fullen de penningen van't boven-verhaelde rantfoen werden verilreckt, ende uytgekccrt tot behoef vande gemecne Reedersvan 't vcrloorcn Schip. XIIII.
De Schepen gemonteert met vier Gotelingen,
twee Steen-ftucken,Geweerende Ammunitie van Orloge als vooren, fullen van nu voortaen in 't laft- gelt Èctalen vande eeritc reyfe dertich ftuyvers, en- de vande tweede reyfe vijfthien ituy vers , fonder meer. XV.
De Schepen gemonteert met twee Gotelingen,
twee Stcen-ituckcn ende andere Ammuniticn nae advenant, fullen betalen vande eeritc ende tweede reyfe het volle lait-gelt, fonder meer. XVI.
Endede minderende ongemonteerde Schepen
fullen betalen het laft-gelt vande eeritc, tweede en- de derde reyfe ten vollen fonder ecnige vrydom. XVII. De Bootigefellen vande genomen Schepen,ful-
lcn verlieièn hun huyr vande reyfe daerinne fy ge- nomen fullen worden, van hun Neeringe uytter Zee komende, maer op hun Neeringe in Zee uyt- feylende, ende met dropch Want ghenomen wor- dende, fullen verbeuren haren Harinck inden ghe- heclen Teelt bedongen, ende de gheene die des by den Stierman vermaent zijnde,jegens den Vyandt ofte Zee-Roovers nieten fullen vcchten,fullen ver- beuren hare ghehcelc huyre, ende boven dien arbi- tralick gecorrigeert werden. XVIII. Soo yemant inde voorfz Viooten uyt manlijck-
heyt des Vyants Schip op het lijf zcylde,cnde daer |
over fchade quame te lijden, fal hem alfulcke fcha-
de by 'tghemeen Landt werden voldaen, ende in gevalle des Vyants Schip daer over quame te fine- ken, fal hem de fchade dubbelt werden gherecom- penfeert, Ende foo verre de geene die den Vyandt fijn Schip inde gront zeylde,evenwel lijn Schip be- hiclde, fal daer vooren genieten de waerde van fijn Schip ende goet, 't welck genoten fal werden d'een helft voor't Schip ende goet, ende d'ander helft voor den Schipper,Stiermanende 'tander Schecps- volckjhooft voor hooft. XIX.
Item, foo verre eenich Schip vanden Vyandt by
't voorfz Admiraelfchap ofte Viooten ghenomen werde, fal het ièlve Schip met al ie fijn toebchooren komen ten profijte vanden geenen die daer roe af- fiftcnticende hulpe ghedaen hebben , ende fullen daer en boven van 't gemecne Lant genieten twee Maendcn folts van foo veel hoofden als het ver- overde Schip gedient hebben. XX.
Ende de Pinck ende Schuyten die in 't diep op
Water κη Harinck varen, en fullen gheduytende de voorteek, defen Placate ende Ordonnantie niet fubjecl weien. Alle welcke voorfz Poinften ende Articulcn Wy
willen ende ordonneren by eenen yegelijcken ghe- obfervcert ende onderhouden te werden , tot dat anders daer inne by ons fal wefen ghcordonneert, rcfervcrende aen ons d'interpretatie, ampliatië en- de veranderinge vande voorfz Ordonnantien, naer dat de gelegcntheyt der faecken ende des tijcs ver- c) fchen fal. Ende ten eynde 't inhouden van de- fen alomme mach worden gcobferveert, ende nie- mand t daer van ignorantie en pretendere, Lallen ende ordonneren Wy dat defen alomme fal wor- den verkondight ende gepubliccert daer men ghe- woonlickis publicatie te doene, ende 't felvc noo- dich wefen fal. Ontbieden voorts allen Officieren, Jufticieren ende Dienaren, dat fy-luyden tegens den overtreders van dien procederen als bovenwon- der cenige gunfte.faveur ofte diiïïmulatie, ter con- trarie , want Wy 't felve tot dienite vanden Lande alfbo bevonden hebben te behooren. Gegeven in 's Graven-Hage, onder onfen Zegel hier op ghe- maeckt in forme van Placate den 14 Mey vijftien- hondert fes-ende-tnegentich. Ter Ordonnantie vande Staten. C. de Rechtere. |
|||||||||||||
|
Placaten vanden negenden lunij 1621. ende negenden dito 1622.
op 't felveJtèjetï.
|
||||||||||||||
|
[E Ridderfchap, &c. Accordeert met din-
\leydinge vanden bovenflaenden Placate des 1 Jaers 1596. I.
Inden eerften, Dat geen Haringh-fchépen van- den beginne vanden Teelt, tot den eerften 0#o- bris, toe, naer haer Neeringe en fullen mogen loopen, noch oock van haere Neeringe t'huys komen, fonder te wefen tot halflul/j toekomende i twaelf, ende daer nae ten miniten twinticb^ in geta- |
||||||||||||||
|
le , ende met een Oorlogh-fchip geconvoyeert.
II.
1 Welverftaende dat een Vloot Schepen, ghc- montcert zijnde metthien Steen-ftucken, ende achthien ofte twintich Gotelingen, ten miniten we- gende elcks iëven hondert pont, Vier-bulTen,eIcks van twee hondert vooreen Gotelingh ghereeckenr, ende voorts verfien fijnde van Mufquecten,Roers, lange ende korte SpieiTen, fcherp, kruytende loot naer behooren, naer ofte van hare Neeringe fullen |
||||||||||||||
|
mogen
|
||||||||||||||
|
Concernercnde den Hannck-vaert,&:c.
|
|||||||||||||||||||
|
7-lï5
|
|||||||||||||||||||
|
Η
|
|||||||||||||||||||
|
dien arbitralijcken gecorrigeert worden.
VII.
Item, wat Sticrluyden op hare Neeringe gheno-
men worden , ende noch ten vollen haer laft niet hebbende,fullcn de Bootfgefellen voort-vifichende om haer volle ladinge te krijgen, als dan ghenieten haer volle huyre, VIII.
Soo yemant, &c. Accordeert met het i'èArtijckel
vanden voorfz Placate des laers 1596. IX.
Item, foo verre eenich Schip vanden Vyandt by
't voorfz Admiraelfchap ofte Vloote ghenomen werde, fal het felve Schip met alle fijne toebehoor- ten komen tot profyte vanden gcencn die daer toe aififtcntie ende hulpc gcdaen hebben, Ende fullen daer en boven van 't gemeen Landt genieten twee Maenden folts van foo veel hoofden als op het ver- overde Schip ghedient hebben. JLndedie in 't.defen- deren van 't Schip wort gefchooten ofte gequetfljalgecu- reert worden tot kofien van V ghemeene Schip daer hy op gequetfl wort. X.
Ende de Pincken, &c. Accordeert met het twhi-
tichfle Artijckel vanden voorschreven Placate tot den eynde toe. XI.
Alle welcke voorfz Poinden, &c. Accordeert
ut fupra. |
|||||||||||||||||||
|
mogen zeylen t'heuren beliefte, fonder nacr ecni-
se convoy te wachten. III.
Ende foo hem yemant uytte felve Vloote bega-
ve, ofte dat hy oock anders na ofte van fijn Neerin- ge liep ofte zeylde, foo fal den Stierman op yedei lafl Schccps dat hy voert, verbeuren uyt fijn cygen goet twee gulden, te appliceren den Officier, Aen- brenger enflfë den Armen, elcks een derdepart. 11II.
zEndeomme,&c, Accordeert met het ^Artijckel
vanden Placate des laers 1596. V.
Ende indien by yemant Admiraelfchap wort ge-
rnaeckt,by monde fal 't felve oock moeten werden onderhouden, als of 'tby ghefchrift ghedaen, ende hier mede verhaelt ware. VI.
De Bootfgefellen vande genomen Schepen ful-
len vcrliefen hun huyr vande rcyfe daer inne fy ge- nomen fullen worden, van hun Nceringe uyt der Zee komende, maer op hun Nceringe in Zee uyt- feylcnde, ende met droochWant ghenomen wor- dende, fullen verbeurenharen Haringh inde gehee- len Teelt, in conformité vande Ordonnantie daer van gemaeckt, bedongen,ende de gecne die des by den Stiermanvermaent zijnde, jegens den Vyandt ofte Zce-Roovers niet en fullen willen vechten, ful- len verbeuren haereghehce lc huyrc, ende boven |
|||||||||||||||||||
|
I. Inplaets van dit tweede Artijckel.fielt het placaet d'Anno 16zz Art. z. het naervolgende: Wel verilaende dat
in ghcvalle eenigc Stierluyden haer tot heur eygen laft ende pcricule, naer ofte van hare Neeringe t'hcurdcr beliefte, fonder naer eenich Convoy te wachten, wilden feylen, dat henluyden 't felve vry fal ilacn te doen. z. Het derde Artijckelvanden Placate desjaers 16zz. accordeert met het vierde Artijckelvande Placaten des laers
1 6zi. en 1 ■$ 96 .· ghelijck oock het vierde ende volgende Art ij c kelen vanden /elven Placace, met het vijfde en volgende Art ij c kelen vanden placate des laers 162.1. tot den eynde toe van woorde te woorde over een ko- mende bevonden zijn. Wt DE goet willige Lefer gelieve voorts op dit vierde Deel, noopende de verfeeckerhige vanden Harinck-vaert, nae te
fien,foo veelde Vijfcherye raeckt, de Placaten van haere Hoogh Mog: onder den Tytelvande Wapcningc en Manninge der Schepen, hier fiaegedruckt. |
|||||||||||||||||||
|
HET V Υ F D E DEEL.
Placaet vanden Koninck.
Placaet ende Ordonnantie, Beroerende dat de Stierluyden ofte ViJJcben
met baren Hannesende Vifcb, diefy in Z>ee gevangen hebben, in Hoüandt ofte ZeeUndt moeten arri~
'-veren, fonder eenich Uarimk, ofte V'ifcb in Zee te werkoojjen , wermangelen ofte over te fitten , geen Harïnckjiae den kflen lamarij tot den eerften Iunijgevangen, in Tonnen te fouten. In date den ne~ genden Μaert 1580. |
|||||||||||||||||||
|
van Bourgoingien, vanLothrijck, vanBrabandt,
van Limburgh, van Luxenburgh, van Gelre, ende van Milanen: Grave van Habf burgh, van Vlaen- deren , van Arthoys, van Bourgoingien, Palts- Grave, ende van Henegouwe, van Hollandt, van Zeelandt, van Namen, ende van Zutphcn, Prince van Swave, Marck-Grave des ■ Heylighs Rijcks, Hccre van Vrieflandt, van Salins, van Mcchelen, Yy ) vande
|
|||||||||||||||||||
|
Η I L Ι Ρ S by der gratiën
Godts , Koninck van Caftilien, van Leon, van Arragon, van Na- varre, van Napels, van Sicilien, van Majorque , van Sardeyne, vanden Eylanden van Indien, ende vaften Lande der Zee Qceane, Ecrtz-Hertoge van Ooftenrijck, Hertoge |
|||||||||||||||||||
|
Placaten. 2. Boeck.
|
5-Tit. 5. Deel. 717
die Luyden daer mede oock genoech wordt beno-
men , ende verandert die fmaecken van den goe- den Harinck, die op den behoorlijckcn tijdt wordt ghevangen , inder voegen , dat den goeden Ha- rinck daer door onwillich wordt gemaeckt, ende dickwils met den quaden moet blijven leggen,fon- derdatden felven mach worden verkocht, al tot groot verlies, fchade, cnde intereft vanden Koop- luydcn.ende confequentelick tot groot achterdeel, prejuditie, fchade, ende verderf vande Neeringe vande ViiTcherye, wefende eene vande principacl- ftc Mijnen ende welvaren onfer gemeencr Landen ende Ingefetenen , omme waer inne prompte- lijck te voorfien, Wy infghelijcks wel fcherpe- lijck verboden hebben , .ende verbieden by defen allen ende eenen yeghelijcken, wie dat hy zy, voortaen egeenen LIarinck in Tonnen te fouten, die nae den laetften Januarij tot den eerften Junij fal zijn ghevangen, Ende op dat alle 't felfde wel ende volkomelijck mach worden nae-gheko- men ende gecnedtueert, fullen alle Sticrluydcn voor den eerften Junij gefeeuwt zijnde, ghehou- den zijn t'hcurdcr inkommen den Koopluyden te verlijden ende te leveren behoorlijckc certifi- catie , geilerckt by Eede, als dat den felven Ha- rinck nacr den voorfchreven eerften Junij ghe- vangen , cnde in Tonnen is gcfoutcn , al op pey- ne van arbitrale correche als vooren, vande gce- ne d;c contrarie van defen bevonden fal worden gcdacn te hebben , ende daer-en-bovcn noch op verbeurte van den felven Harinck , Vifch, ende Schepen, ofte die waerde van dien; Te bekec- ren een derden-deel tot behoef vanden Officier die d'exccutic daer van doen fal, het tweede der- dendccl ten behoeve vanden Aenbrengcr, ende 't derde derdendeel tot behoef vande ghemeene faecken. Ontbieden ende beveelen daer ommc wel fcherpelijcken allen Officieren , Magiftraten ende Wethouders in onfen Landen van Hollandt ende Zeclandt voornoemt, daer op goede toe- ficht te nemen, ende oock te beletten dat geene Harinck en pafTere, dan onder alfulcke certificatie, ende op de peynen als boven. Ende ten eynde hier van niemandt ignoranrie en mach pretende- ren , Laften ende ordonneren Wy u den inhouden van defen te publiceren, alomme binnen onfen Steden ende Plaetfen van Hollandt en Zeclandt, daer 't felve noodich fal weien. Gegeven binnen onfer Plecke van den Hage,
onder 't Zegel van Juftitie,hicr op gedruckt in Pla- cate, den negenden Martij Anno vijfthien-hondcre ende tachtentich. Van onfen Rijcken, Te weten, van Spangien, Sicilien, &c. 't vijf-en-twintichfte, ende van Napels, 't feven-en-twintichfte. Onder ftondt gefchreven, By den Coninck. Ter Relatie van fijne Majefteyts Stadthouder, ende Rade over Hollandt, Zeelandt ende Vrieilandt. Ende was onderteyekent, Â. Åçéâ.
|
||||||||||
|
7i6
|
|||||||||||
|
vande Stadt, Steden ende Landenvan Utrecht,
Over-Yffel ende Groenineen, Döminateur in Aiie ende Afrijcque , Den eerften ghefvvooren Exploi- ctier vander Kamere vanden Raede in Hollandt hier op veriöcht, Saluyt. Alfoq Wy vcrftaen, dat niet tegcnitaende onfc voorgacndc Placaten, de Sticrluydcn ende ViiTchers van Hollandt ende Zeclandt op hcur-lieder Zee-vaert, hen vervorde- ren met haren Schepen, Harinck ende anderen Vifch die fy vangen, anderen Havenen te kicfen, dan die in Hollandt, ende Zcelandt zijn ghele- gen , ende dat voorts die felve Stierluyden cnde ViiTchers die voorfchrevenc Harinck cnde Vifch dickwilsin Zee overgeven , ende vcrmangelende voor Zout ende Tonnen , ommc daer mede te varen op anderen Havenen dan van Hollandt cnde Zeclandt voorfchreven, tot groote fchade ende intereft van den voorfchreven Landen en- de Negotiaticn van dien , daer van 't welvaren defer Landen grootelijcks is gelegen. S O O I S Ô , dat Wy by advijfc van onfen lieven en- de beminden Neve , Ridder van onfer Ordere, de Prince van Orangien , Gravc van Naïïau, &c. Stadthouder ende Capiteyn Gcnerael over Hol- landt , Zeelandt, ende Vrieilandt, ende die van onfen Racde Provinciael van Hollandt , ghcor- donncert ende gheilatuecrt hebben, ordonneren cnde ftatucren midts defen allen den Sticrluy- den, Viflchcrs , ofte yemandt anders , wie hy oock zy, Dat fy - lüydc'n met hacren Schepen cnde Harinck, ende andere Viffchcn die fy-luy- den fouden mogen vangen, nergens inne komen lullen , nochte arriveren, dan in de Havenen binnen Hollandt, ende Zeclandt voornoemt. Dat voorts de felve Srierluyden ofte yemandt an- ders egeenen Harinck ofte Viflchen in Zee over- geven fullen, ofte vermangclen voor Sout ende Tonnen , ofte anderfints , hoc 't fclvc folie mogen ghefchien , om me daer mede te varen op andere Havenen dan van Hollandt ende Zce- landt als vooren, al op arbitrale correctie, cnde verbeurte van den fclven Harinck , Vifch ofte Schepen , ofte waerde van dien by den geenen die den Harinck ofte Vifch in zee over ghedaen cnde genomen fullen hebben, ende niet in Hol- landt ofte Zeclandt daer mede fullen gheko- men ofte gearriveert zijn. Ende alfoo vorder tot onfer kenniffe ghekomen is, dat eenige omme hcur fmgulier profijt den Harinck vangen voor haer fayfoen ende tijdt, ende al eer de felve goet en recht natureel is om eten , die felfde in Ton- nen fouten, ende alfoo ter Mcrckt brengen ende verkoopen , niet tcgenftaende den voorfchreven Harinck gheheel ontydich, onbequaem, ende den Menichen dickwils fchadelijcken is gheghe- ten ; Cauferendc niet alleen binnen dcfe Lan- den , maer oock byfondcr in andere Landen, ende over al daer de felve ghevoert ende ghe- dwerteert wordt, cene groote walginge , oiieere ende yerachteniffe inden Harinck, Sulcks dat |
|||||||||||
|
Placaten
|
|||||||||||
|
Concernerende den Harinck- vaere ,&c.
Placaten van Hollandt.
|
|||||||||||||
|
7x8
|
|||||||||||||
|
719
|
|||||||||||||
|
Placaten vanden fey>en~en-wintichflen oApril vijfthien-hondert wee<»
en-taebtich endewier-en-tmntkhfenMèywijfthien-bondert <vieren~tacbtkb, Beroerende
't maecken} keuren, bunden wande Hanngh - Tonnen 3 rijdt wan 't wangen, fouten\ havenen enpacken wanden Harinc^oockjnettenfetoen 'm Hollandt ofZeelandi te ^omen,fonder elders te wetvoeren. |
|||||||||||||
|
den, privatie van heure Officicn,ende corredie van
Schepenen vander Plaetfe. V.
Sullen infgelijcks de Branders in 't exerceren van
hare Oificien, alle Tonnen ende Wcrcken wel be- fien van ftuck tot ftuck, Tonne tot Tonne, ende de felve drie oft vicrmael om rollen, daer inne we- fende een mengelen fchoon Waters, oft daer om- trent, ende befien oft de felve wel dicht zijn, ofte geen andere gebreecken en hebben, op pene ende privatie als vooren. VI.
Welcke Branders niet en fullen haer eygen Ton-
nen mogen branden, maer fullen dieby een ander Brander, ofte by den Keur-Meefters doen branden, opte boete van twintich fchellingen van elcke Ton- ne, ende corre&ic van Schepenen vander plaetfe. VII.
Ende fullen de Branders geen Tonnen mogen
branden, dan nae den opganck ende voor den on- derganck vander Sonnen,opte boete ende correctie als vooren. VIII.
Als de Brander komt branden, fo en fal de Mee-
fter vande Tonnen, noch fijn Wijf ofte Knecht niet mogen komen by de Tonnen, maer binnen den huyfe bly ven, ofte een ftract breet daer van , alfoo lange als de Brander in 't werek is om te branden, ten ware de Brander den Meeftcr begeerde by hem te hebben, omme ecnigc gebreecken hem te ver- tooncn,optc boete van thicn fchellingen. 1 J\..
Ende fullen de Keur-Meefters vande voorfchre-
ven Steden daer men Tonnen maeckt, goet Regi- iler houden vande namen ende branden vande Kuyperen , inde Steden daer fy woonachtich zijn. Item , foo verre yemandt wie hy ware, 't zy de
Kuyper, fijn Knechts, Huyfvrouwe, Kinderen ofre yemanden vanden fijnen, hen vervorderden den Keur-Meefters oft Brant-Meeftcrs te miiTeggen, te injurieren ,ofte mifdoen, met woorden ofte werc- ken , fal alfulcken een verbeuren thien 'sHeeren ponden, ende noch by Schepenen vande Plaetfe arbitralijck gecorrigeert te werden naer ghelcgent- heyt vande faecke, ende vande mifdaet. XI.
Item, der voorfz Steden ende Kuypers branden
oftmereken, fullen gheftelt worden opte dickfte duyge,tè weten,der Stede brant op de felve duyge, tuflchêden derden ende denbuyck-hoep,den Kuy- pers brant ofte merek inden buyck der felvcr duy- ge, op pene van drie ftuyvcrs op elcke Tonne. XII.
Niemandt en ial hem vervorderen eenige Ha-
ringh- |
|||||||||||||
|
IL Η E L Μ by der gratie Godts Prince
van Orangicn, Grave van NaiTau , &c. _ ___ Als hebbende de Hooge Overigheyt en
Regceringe over de Landen van Hollant, Zeelant ende Vrieflandt, den eerften Deurwaerder vanden Hove van Hollandt hier op verfocht, Saluyt. Alfoo de Gedeputeerden vanden Steden hen geneeren- de metter Harinck-vaert ende groote Viflchcrye in Hollandt, Zeelandt ende Weit-Vrieflandt ,raet- faem bevonden hebben eenc t'famenkomfte te maecken, omme te refumeren de voorgaende Or- donnantien,beroerende het maecken,keuren ende branden vande Haringh-Tonnen, midtfgaders het vangen, fouten,havenen, packen, ophoogen ende leggen vanden Haringh, met 't gunt daer aen kleeft, in voorleden Jaren ghemaeckt ende uytge- geven, Ten eynde de Neeringc vande groote Vif- fchcrye eenpaerlijcken ende op eenen voet, bin- nen de felve Provintien ghepleecht, ende metbc- hoorlijcke ordre ende toeficht ghehanthaeft mach werden. S O O I S T, dat de felve Gedeputeer- den binnen der Stadt Delft Collegialitcr vergadert gheweeft zijnde, naer lange communicatien daer op gehadt, geconcipieert hebben de naervolgende Poin&en ende Articulen. I.
Ten eerilcn , dat men van nu voortaen in elcke
Stadt daer men Tonnen maeckt, fal opftellen een brant, ghenaemt Tonne-brant, daer mede men de Tonnen, Half-vaten , Kinnetgcns ende Achten- decltgens fal branden , eer die fullen vertrecken uy tter plactfe daer die ghemaeckt zijn, op de boete van fes ftuyvcrs op elcke Tonne, Half-vaten ende Kinnekens te verbeuren. I ï.
Sal oock elcke Kuyper moeten hebben een vcr-
fcheyden brant, omme op fijn Haringh-Tonnen te ilellen, al eerhy de felve Tonnen uyt fijnen huyfe fal mogen laten gacn. III.
Item , alle de voorfchreven Steden fullen elcks
inden haren, alle Jaren ten minften kiefen een, twee ofte drie Keur-Meefters na de Neeringe van- de Steden, omme de branden teregeeren, welcke Keur-Meefters macht fullen hebben d'Ordonnan- tie te doen onderhouden in alle hare Poinclen,de Tonnen te doen branden, ende d'Ovcrtredcrs te doen corrigeren. 1111.
Ende fullen de Branders de Tonnen felfs moe-
ten gaen branden,ende haer brant-yfers niet uyt- feynden by haer Wijfs, Kinderen, Boodcn ofte ye- mant andcrs,nochte en fullen het Yfer iiict mogen heeten binnen de Kuypers huys, dan in 't bywe- fen vanden Brander felver,opte boete van dtie pon- |
|||||||||||||
|
i
|
|||||||
|
720 PlacaterL-/. 2.Boeck
ringh-Tonnen nu voortaen te maecken, minder
dan van derthien duygen, maer wel meerder, alle van gelijcke ende eenparige breette, foo nae als 't mogelijck ial zijn ,ofte van twaelf duygen, midts dat elcke duyge acn de cyndens niet minder en fal moeten wefen dan vier duymèn, ende niet meer dan vijf duymen breet,ende de felve oock fal moe- ten binden met goede tijdige hoepen , op de ver- beurte van twee iluyvers op elcke Tonne, ende boven dien de felve Tonnende hoepen af te flaen, ende te fchooven , ende fullen de duygen aen de eyndens moeten hebben de dickte van een halve duym fonder minder, ende inden buyck een derde- part van een duym, op gelijcke boete ende penen als boven. XIII.
Item, wat Tonnen quaet fpint, ofte fchamp-
fchooten hebben, geborften, worm Hekelt ofte deur- develt zijn, fal men de duygen ofte bodemen, daer 't felve gebreck in is 2 af-flaen, ende daer-en-boven fal den Kuypcr van dien, op elcke Tonne verbeu- ren twee grooten Vlaems, Sullen oock de felve Tonnen ghehcelc kimmen moeten hebben , ende met goedegeheeleTonne-hoepen gebonden moe- ten zijn, ende men ial geen Tonnen moeten bin- den met karrc-bant ofte Half-vaten-bant, op de voorfz boeten , ende wat Tonnen cfeur-ghekrooft zijn, fal men de kimmen af flaen. XIIII. Alle de Tonnen, Half-vaten ende vierendeels,
fal men van nu voortaen niet minder mogen ma- ken, dan naer d'oude behoorlijcke mate daer van zijnde. XV.
Item, wat Tonnen te kleyn bevonden werden,
ofte ander gebreck hebbende,fal den Brander teyc- kenen metten brant tuiïchen den derden ende den hals-hoepe, ende foo verre die eens by den Brander uytgcfet zijnde, fonder de fouten van dien ghebe- tert te zijn, weder voor den Brander quamen, ial hy de kimmen vande felve Tonnen af-flaen, ende die naer hem nemen tot fijnen profijte. XVI.
Item, foo fullen allede Kuypers die Tonnen om
geit acn nemen te maecken,de felve Tonnen moe- ten maecken volgende defe Ordonnantie, op dat den gecnen die die ghebruycken ial, geen fchade daer over lijdc,ofmen ial de fchade aen den felven Kuyper verhalen , ende indien de fauten byden Knechten gefchiet, fullen de Meefters 't felve aen den Knechten verhalen. XVII.
* Item, men fal geen fchooven ofte duygen mo- gen wercken ,oft iy en zijn van goetdrooch hout, foogoet, fwaer ende drooch van hout, datfe by den Keur-Mcefters gheconfentcert ende geoorloft worden. XVIII.
Niemandt en fal eenige oude Tonnen ten Ha-
ringh mogen voeren, fy en fullen met nieuwe hoe- pen ofte reepen gebonden wefen,oock kimme-hcel ofte bodem-heel, met een nieuwen opper-bodem, * foo verre de felve eens met Haringh beleyt is ghe- weefl,dcn ouden branden uyt ghedaen ,cnde van nieuws weder gebrant moeten zijn, op peyrie van- de felve aen itucken te mogen flaen, |
. 5.Tit, 5. Deel. 721
XIX.
Item, alle bodemen van Haringh-Tonncn, en
fullen niet meer ghemaeckt mogen zijn dan van drie itucken, maer wel minder, feer wel ghedevelt, ende foo dick als de eynden vande duygen, op de boete van drie ftuyvers. XX.
Item, wert gheinterdiceert,dat niemant eenige» Ha-
ringh fal op-hoogen oftepacken, dan opte Heer-flraten ofte Xaeyen, ofte inde Plaetfen daer f ukks ghebruydelijck is, ende dat met open deuren, alwaer eenyegelijck in end&, uyt fal mogengaen, fonder verhinderinge t fijnen lelie- ven , op peyne dat den geenen die met leflooten deuren pad-t, hooght, ofte den inganck van eenige Perfoonen Le- kt, verbeuren fal fes ponden van veertien grooten 't pont, ten behoeve vanden Officier, foo dickmls defen ter contra- rie gedaen bevonden wort. XXI.
Item, alle Kuypers 3 fullen ghehoudenzijn in 't
hoogen vanden Haringh,alle quade ende onbequa- mc Tonnen voor eerft uyt te hoogen, fonder haer- luyder eygen baet daer in te foecken , ende in 't packen van bodem tot bodem goede Tonnen te nemen, alles tot believen vanden Koopman ofte Keurmeefters, die daer op fullen hebben te letten, op peyne, foo de Kuypers, Packers ofte die geene die op-hoocht, daer inneculpabel bevonden wort, van vier grooten Vlaems, op elcke quade ofte on- bequamc Tonnen te verbeuren, ende daer en bo- ven de felve weder uyt te moeten hoogen , oft in een goede Tonne verpacken,buyten koite vanden Koopman. XXII.
Sullen oock de voorfz Kuypers geen brant ofte
ander gchoochden Haringh ofte Haringh-tonnen, mogen met Half vaten bant binden , noch oock met groene hoepen voor half Maert,maerjnet goe- de gchecle Ton-hoepen. XXIII.·
Item, men fal geen Haringh over Zeegaende,
mogen binden met minder dan met veertien ban- den ofte hoepen, blyvende de keure op 't binden vande Branden in haer wefen. Van 't Zout.
X X1111.
Inden eerflen , en fal niemandt van nu voortaen ee-
nich Bruage, ende ander onbequaem grof Zout ter Zee moeten voeren, om Haringh daer mede te fouten. Ende foo wie eenich grof Zout ter Zee fal willen voeren om Haringh te fouten, fal e erf daer op moeten doen halen de Keur-Meefers vanden Haringh, die 't felve fullen vift* teren, ende letten op defuyverheyt, witheyt ende kleyn- heyt van dien, op peyne dat den Stierman die bevonden fal werden fijn Haringh met Bruage ofte ander onghe* keurt ende onbequaem grof Zout ge fout en te hebben, ver' beuren fal vijfen-twinüch Carolus guldens, t'appliceren een derde-part den Aenbrenger, een derde-part den Offi- cier, ende 't lefle derde-part ten behoeve vande Vijfcherye, welcke Keur-Meeflers fullen hebben voor het vifiteren ende keuren van 't felve Zout, vijf grooten van 't hon- den. Ende omme alle 't felve te beter te efeclueren, foo fullen de Stierluyden inde Certificatie vanden Ha* ringh oock "moeten verklaren dat hare ghevangen Ha* rlngh metgoet bequaem ende gekeurt Zout ghefouten is, aleer den f elven Haringh verkocht, gehooght,oftegepackt |
||||||
|
Harirtck>vaert»&& *?i$
nige Schuy ten ofte Schepen fetten, daer mede te
mereken al eer fy die over laten gaen , op de boete van fes ituyvers,te verbeuren op elcke ongemerek- te Tonne, opdat men naemaelseenich bedroch inde Tonnen oft Haringh bevindende, foude mo- gen weten, waer ende by wien 'tfelve bedroch ge- fchiet is, welcke voorfchreve merek fy ghehouden fullen zijn te (lellen opte plugge-duyge, ofte daer naeft aen. XXX.
Sullen infgelijcks de voorfz Stierluyden vanden
Steden ofte Plaetfen , daer Haringh-Buyffen ofte andere Schepen,kleyn ofte groot, hen metten Ha- ringh-vaert geneerende, afvaren ende aen komen, gehouden wefen haerluyder namen ende mereken daer fy haren Haringh, als die aen Landt geflagcn ofte over boort ghefet wert, mede fullen mereken, gehouden zijn inde Secretarie vander Plaetfe daer fy fullen willen havenen, te regifter te brengen, en- de felfs op tcyekenen , voor ende al eer datfy de eerfte reyfe afvaren, opte boete van drie ponden van vcertich grooten ,op dat men daer by,des noot zijnde,foude mogen weten, by wat Stierman den Haringh gevangen ende in Tonnen geleyt is. XXXI. Ende fullen de Keur-Meeilers goet reguard ne-
men, datter genen onfuyveren,\vracken, ku) t-fiec- ken, wan-fouten, melck-ficckcn, ofte andere onbe- quamen Haring opgevult, gehoochtofrcghepackt en wort met fuyvcren Haringh, maer men fal den felven onfuyveren met gelijcken Haringh ophöo- gen ofre vullen, opte boete van twintich ftuyvers op elcke Tonnc te verbeuren, fo wel by den Koop- man, als oock by den Packer, Ophoogcr, Kuypcr, ende eenen yeghelijck van hen b)fonder, die over het packcn vanden felven Haringh gact: Ende om 'tfelve bequamelijck t'efleöueren,en fal voortaen geenen Harinck gepackt ofte opgehoocht mogen worden, ommeover Zee te gaen, ten zy de Kèur- Meeilcrs daer over geroepen zijnde,die ghekeurt fpllen hebben , op dat anders niet dan goet met goet, ende onfuyver met onfuyver,opgehoocht en worde, opte boeten voorfz: Ende op dar de fraude te beter ontdeckt foude mogen werden, fal den Plaers-Meeftcr, daer den felven Haringh gchooght ofte ghepackt fal zijn , fijn merek moeten ilcllen buyten opte Tonne, onder de twee bovenflehoe- pen, tuflehen den derden hoepe en den hals-hoepe. ΧΧΧΠ. Item , alle Stierluyden fullen ghehouden weien
hare uyterfte diligentie ende nccrilicheyt te doen, dat den Haringh wel gclijck, vier lanck in fijn lage gheleyt wort, vanden ecnen bodem tot den ande- ren, ionder den Haringh met Manden inde Ton- nen te werpen: Ende of yemandt contrarie bevon- den wort gedacn te hebben, fal den Stierman van dien Buys ofte andere Schepen , kleyn ofte groot, metten Haringh-vaert geneerende , verbeuren op elcke Tonne, daer inne de voorfz fraude gefchict, twee fchellingen grooten Vlacms, ende arbitralick gecorrigeert worden, ende noch daer en boven den Koopman van dien fijne fchadc te beteren. Wel- verftaende dat den Stierman de boeten ende de fchade vanden Koopman weder fal mogen verha- len acnden Gefelie, die den Haringh geleyt heeft, die welcke tot dien eynde gehouden fal zijn , fijn Ζ t merek
|
||||||
|
722 Coricernerende der
fal mogen werden, alles op gelijcfa teynen als boven*
XXV. Alle Stierluyden ten Haringh varende , lullen
gehouden wefcn, fuy veren Haringh na Jacobi,Bar- tholomaü ofte Cruys ghevangen, daer men circkel ofte brant op begeert, te packcn , te fouten met kleyn Zout van Zout gcfoden, volgende den Con- trarie met die van Geulen dies acngacnde gemaeét. XXVI. Item, nicmant en fal cenichwit ofte kleyn Sout
ontfangen, dan by bchoorlijcke certificatie vande Plaetfe daer'tfelve Sout gefoden is,opte verbeurte vanden Soute, daer toe de Schippers die 't felve Sout brengen vande Plaetfe daer 't ghefooden is, haren eedt fullen doen , dat 't felve Sout niet ver- andert ofte by haren weten vermindert is , federt den tijdt dat fy 't in haere Schepen ontfangen ofte ingenomen hebben, maer dat 't felve in wefen ge- laten is,naet inhoudt vande Certificatie, opte ver- beurte van't Sout, foo verre de Schipper eygenaer daer van is :ende indien niet, opte verbeurte vande waerdc van dien, te verhaelen aen fijns Perfoons Schip ende goeden . ende dat fy noch daer en bo- ven van meyneedicheyt geftraft fullen worden, al- les breeder ghefpccificcert ende verklaert inde Or- donnantie, certijts by die van Hollandt ende Zee- landt mette Gedeputeerden van Cculen gemaeel:, die midts dcfen niet verandert noch vermindert, maer geapprobeert wort. Vanden Haringh, ende haveniffe van dien,
XXVII. Niemant en fal hem vervorderen van nu voort-
aen ecnigen Haringh te kaken, ende in Tonnen te fouten, dan die vanden eerilen Juiij, ende federt dien-dach, totten leiten December incluys daer aen volgende, fal zijn ghevangen ende ingehaelt, daer van de Stierman gehouden fal zijn tq vertoo- nen Certificatie η van twee fijne Bootfgefellcn ten miniten, 4 opte verbeurte vanden [elven Haringh, ende daer-en-boven twee honden Carolus guldens, t'applice- ren deen helft voor den Officier die de executie doen fal, ende dander helft ten behoeve vande Viffcherye, mttfga- ders correctie van Schepenen, naer ghelegentheyt vander faecke. XXVIII.
Item, niemant en fal mogen eenigen Haringh ofte
Vifch in Zee verkoopen , overgeven nochte ver- mangclen,om SoutTonnen ofte anders, hoe 't fel- ve foude mogen gefchicden, omme daer mede te varen op andere Havenen dan in Hollandt ende Zeelandt, maer fullen ghehouden wefen met hare Schepen, geladen met Haringh ofte Vifch,nergens in te komen noch te arriveren, dan inde Havenen van Hollandt ende Zeelandt voornoemt, op arbi- trale correctie ende verbeurte vanden felven Ha- ringh ofte Vifch , ofte de waerde van dien, te ver- beuren, foo wel by den genen die den Haringhofte Vifch in Zee over gcdaen, als over genomen fullen hebben, ende by elcksvanhenluyden in 't geheel, t'appli- ceren als voor en, X X ï X.
Alle Stierluyden fullen een verfcheyden merek
moeten hebben , omme den Haringh die fy uyt hare Schepen aen Landt flaen,ofc over boort ui ee- |
||||||
|
t
|
||||||
|
724
|
|||||||||||||
|
PlacatetLj· 2.Boeck
|
725
in elcke Stede, Plaetfe ofte Plecke, hen mme Viffcherye
gheneerende, alsdeSrieriuydenmeelt t'huys zijn, wederom vernieuwt ende ghepubliceert werden, ende fullen de Stierluyden gehouden wefen elcks een gelijcke Ordonnantie by haer te hebben, ende mede in Zee te nemen, ten eynde fyluyden geen ignorantie en pretenderen. XXXIX.
Ende fullen de Gedeputeerden vande Steden hen geneerende metten Haring-vaert ende grootc Viilcherye voornoemt, tot allen tijden mogen con- cipiëren, ende maken alfulcke Ordonnantien cnde Keuren, als ly~luyden in toekomende tijden, tot wclvacrt der voorfz Neeringe cnde Koophandel van dien, bevinden fullen te behooren. Diesfulien de voorfz Steden op alle nieuwe Ordonnantien, eerfï he- fchreven, gehoort, ende de felve na voorgaende verfoeck, geapproleert werden. 9 Ende alfoo die vande ViiTcherye vande voorfz
Landen, aen ons verfocht hebben, dat daer op tot dicnlle vanden Lande, onfc bchoorlijcke Brieven van Placatc verleent foude werden,ommc 't inhou- den van dien te onderhouden als nacr behooren. SOO IST, dat Wydelacckcn voorfz overge- merekt, ende hier op gehadt hebben 't advijs van onfen lieven ende ghetrouwen, den Prcfident cnde Raden vanden Hove Provinciael in Hollandt, alle ende een yegelijckcn vande voorfz Poinden ende Articulen , als noodich zijnde tor vorderinge cnde confervatie vanden voorfz Haringh-vaert ende Vif fcherye,goet gevonden hebben ende geapprobeert, ende overfulcxby onfe opene Brieven van Placatc fchcrpelick belaft ende geordonneert, lallen ende ordonneren by defen, dat de felve alomme in alle fijne Poinden fal werden onderhouden ende ghc- obferveert, op de penen daer inne begrepen. Ende ten eynde nicmant daer van ignorantie en pretcn- dere, beveelen cnde authoriieren VVy den cerllcn Deurwaerder vanden Hove van Hollandt hier op verfocht, 'tinnehoudenvan defen te publiceren ende Jaerüjcks den eerllen Martij te renoveren al- omme binnen den Steden ende Plaetfen van Hol- landt cnde Zcelant daer 't felve fal noodich wefen. Gegeven tot Delft den x4dach in Mey anno 1584. Ende was ondertceckent, Guiel. de Naffau. Wat la- ger, Ter Ordonnantie van fijne Excell. Ondem> kent, N. Bruyninck. Ende was gefegclt met den Zegel van fijne Excell. in rooden Waflchc,uythan- gende in dubbele fteertc. |
||||||||||||
|
mcrck binnen opteTonne te ftelleneen hantbreet
beneden het kroes, ende fal de arbitrale corredie ge- dirigeert worden tegens den Gefelle die den Ha- ringh geleyt heeft, Too verre hy buytcn wete van- den Stierman faute in 't leggen heeft bedreven. XXXIII. Inigelijcks en fal niemandt den Haringh mogen
boom-Jagen, vervalfchen, ofi veranderen, onbequamen want-Haringh Ij den fuy veren ende goeden Haringh in Tonnen leggen,opte verbeurte vanden Haringh,ende 5 drie gulden op elcke Tonne,e>a/e loven dien corretlie van Schepenen. XXX1III.
Item , elcke Stierman fal gehouden wefen den
Haringh wel te doen fonderen, den vollen uyt den yelen,den nacht-fchamel, kuyt-fieck, melck-fieck, 6flanck ofte want - Haringh, cnde die elck op hem lelven in Tonnen te doen leggen. XXXV. Item,elckc Stierman fal gehouden wefen eerhy
fijnen Haringh verkoopt, te feggen, waer voor hy die fal willen verkoopen, voor vol ende foete, wrac- ke, nacht-fchamel, kuyt-fieck, klaer ofte fuyver goct,ende indien daer gebreck afvalt inde lcverin- ge,fal 'tfelfde different gefcheyden worden by den Keur-Meclters, de welckc vande verklaringe goet regifter fullen moeten houden. XXXVI. Item, fal den Stierman nae gelegentheyt vande
fchoolen ende plactfe vande vanck den Haringh fouten, fulex hy na fijne difcretie ende ten oorbaer vande v^nck, bevinden fal te behooren. XXXVII. Ende omme voorts de voorfz Neeringe vande
Viflcherije ende Harinck-vacrt in defc Landen te conferveren cnde behouden, wort verboden ende geinterdiceert 7 geenen Maeiïerlandtfchcn ofte Uytheemfchen Haringh alhier in defc Landen te waiTchcn, havenen, verpacken, ofte anderfints toe te maecken, maer men fal die alleenlijck moeten uytvoeren in Tonnen geflagen, in fulcken fchijne als die in defe Landen gebracht wert, op pene van- de verbeurte van dien. XXXVIII.
Ende op dat de voorfz Haringh-vaert ende Nee-
ringe van dien, in alle goede ordre, ende defe Or- donnantie volkomelijcken onderhouden ende ge- obfervcert foude mogen werden , lal defe Ordon- nantie met alle andere Placaten de voorfz Viilche- rye concemerende, alle Jaers op Sden eerfien Martij |
|||||||||||||
|
1. '/ Placaet vanden lare 15 8 % leent aldus; WILHELM by der gratie Godcs Prince van Orangien,
Grave van Nalïau, &c. Als hebbende de hooge Overigheyt ende Rcgecringe vanden Landen van Hollandt, Zcelandt ende Vrieflandt. Alfoo de Gedeputeerden vanden Steden hen gheneerende ;.. metten Haringh-vaert cnde grootc ViiTcherye in Hollandt, bevonden hebben,overmi"ts de kleyne
tocficht tot noch toe gepleeght, dat den vroegh-Haringh fcer qualijcken gchavent wort, de welckc foo Ooitwaerts als in andere verre Landen ende Steden, by den Koopluyden wort gefcheept ende , , vervoert, tenderende niet alleen tot verachtingc ende walginge van dien, maer oock tot groore pre- juditie, fehade ende naedeel vande gantfche Haringh-vaert ende ghemeenc Neeringe der fel ver t waer inne men behoort met alle middelen ende manieren te voorfien ende remedieren, op dat de' Idachtc verhoedende de voornoemde Haringh-vaert ende Koophandel van dien,wederom gebracht foude mogen worden in haer oude fleur ende renomméc. SOO IST, Dat de felve Ge- deputeerden dickwils binnen der Stadt Delft Collcgialitcr vergadert zijn gheweeit, ende bevinden- de de felyq wan-havenuTe meelt te ghefchieden door de fwacke ende broofc Tonnen, de welckc qualijcken ghewrocht ende ghebonden worden , waer door den felven Haringh dickwils ghchcel ; kimmcloos, peeckelloos ende wanhavent, ter plaetfe vande vente aenkomt ende arriveerr, als oock ...... in't |
|||||||||||||
|
t
|
|||||||||||||
|
Concernercnde den Harinck »vaert,&c.
|
||||||||||||||||||||||
|
çô6
|
||||||||||||||||||||||
|
m
|
||||||||||||||||||||||
|
in 't fouten ende havenen van dien, hebben daer omme na lange communicatie ende rapport clc*
inden haeren daer op genomen, gcconcipieerc defe naevolgende Poinclcn ende Articulen, x. 't Placaet vanden late é tfèrfegkt: aen ftücken ilaen.
i. 't Sehe placaet feyt é Item, alle de Kuypers inde Plaetfe werekende,fullen, &c.
4. 't Placaet vanden late 1 fêi heeft de woorden in 't CUrfijfghedruckt niet: maer vervokht achter 'tumrt: ten
minden, Noch oock gcenen Harinck ofte Vifch inZec mogen verkoopen, &c. Ah hier in het acht-
en-twintichfle Artijckel vervolght. 5. 't Sehe Placaetfeyt .· thien fchellingen grooten.
6. '/ Placaet vanden lare 1581 jhydt .· ofte fterck-Hatingh, inplaets van 't gunt hierjlanch ofte want-Bar'tngh
genoemt wort,
7. 't Sehe Placaet voeght hieriti defe woorden: Wort verboden ende geinterdiceert geen Tonnen uyt deie
Landen te voeren nae Maeftcrlant, omme aldaer Haringh te kaecken, in Tonnen te fouten,nOchte
gcenen Macftcrlantfchen, &e. 8. 't Placaet vanden lare 1 ^%feyt: op ecnen fceckeren tijt als de Sticrluydcn meeft te huys zijn, in clcke
Stede ofte Plecke hen mette Viifchcrye genccrende.
9.'t Sehe Placaet eyvdight; Ende alfoo de Staten vanden voorfchreven Landen van Hollandt, van wegen die vande ViiTcherye voornoemt, aen ons verfocht hebben, dat daCr op tot dienfie vanden Lande, by ons bchoorlijcke Brieven van Placate verleent fouden werden, omme 't inhouden van dien te doen onderhouden, als naer behooren. S O O 1S Ô, dat Wy de faeckc voorfchreven overghe- rnerekt, ende hierop gehadt 't ad vijs van onfen lieven ende getrouwen, den Prefident ende Raden vanden HoveProvinciacl in Hollandt, 'tinnehouden vanden voorfz Keure ende Ordonnantie, als noodich zijnde tot vorderingc ende confervatic vanden voorfchreven Haringh-vaertcnde Vifïche- rye, goet gevonden hebben ende gheapprobeert, ende over fulcks by onfe opene Brieven van Pla- cate fcherpelick bclaft ende gheordonneert, latten ende ordonneren by defen, dat de felve alomme in alle fijne PoincTen fal werden onderhouden ende geobferveert, op de pcynen daer inne begrepen. Ende ten eyndeniemant daer van ignorantie en pretendere, bevelen ende authoriferen Wy den eerilcn Deurwaerder vanden Hove van Hollandt hier op verfocht, 't innehouden van defen te pu- bliceren, endcjacrlijcks te renoveren, alomme binnen den Steden ende Plaetfcn van Hollantende Zeclandt, daer't felve fal noodich wefen. Gegeven inden Hage, onder 't Zegel van Juftitie, hier op gedruckt in forme van Placate, den fevcn-en twintichilen Aprilis 1581. Onder ilont ghefchre- ven, By fijne Princel. Exccll. Ter Relatie vanden Prcfidercndc ende Raden over Hollant, Zeelant ende Vricilant. Ondcrtecckent, B. Ernfl, Tot den goetwilligen Lefer.
't OOvenflaende Placaet is den twaclfden April 1588. weder endefonder veranderinge gcrenoveert, Behalven
|
||||||||||||||||||||||
|
in
|
||||||||||||||||||||||
|
^ alleenlijck dat inliet feven-en-twintichjle Artijckel den tijdt vanden Harinck-vanghfi tot op S, lans dach,
plaetfe vanden eerfien Iuly verfielt wert. |
||||||||||||||||||||||
|
AmpUatieop deTlacaten vanden Harincfaangbfl, Verbiedendeº van~
gen voor S. lans dach, ende 't vervoeren vanden Harinck naer Hamburgh en Bremen .· als oock ver-
koop vanden voor-Harinck in defe Landen, ten %y nae S. lans dach ghevangen, en ten minden thien dagen in haer eerfle Peeckel gelegen heeft. In date den feventhienden Meert 1593. |
||||||||||||||||||||||
|
2,
|
||||||||||||||||||||||
|
vande voorgaende Placatcn gcconcipicert, hebben
geadvoyeertfulcks hier na volght. Indenecrilen,dat van nuvoortacn niemantee-
nigen Haringh , voor Sint Jans dach inde Midde- Somer fal mogen vangen, ende daer mede varen in andere Landen, omme die aldaer te verkoopen, havenen, in Tonnen te leggen, ende voorts te ver- voeren naer Hamburgh , Bremen oft elders, opte peyne in'tfcvenen-tw-intichilc Articulc vanden voorfz Placate geroert. Dat oock egcene voor-Haringh ter Hete ofte
confumtic,binnen defe Landen verkocht ofte ghc- diftribueert fal mogen worden, dan die nae S. Jans dach voorfz fal zijn ghevangen , ende ten minden thien dagen langh in haer cerfte Pccckcl ghelegen heeft, waer van den Keur-Meefters inde refpeórive Steden gebleeckenzijnde,fullen opte Tonnen tuf- Zz æ fchen
|
||||||||||||||||||||||
|
iLfoode Staten van Hollandt ende Wcft-
I Vrieflandt,by die vande groote ViiTcherye ' ende Haringh-vaert aldaer vertoont is,dat tot kcnniile vande felve ViiTcherye geko- men is, cenige van mceninge te zijn, tegens den aenilaenden Haringh-vaert ,den Haringh voor den behoorlijckcn tijdt te vangen , ende daer mede te varen in andere Landen om die aldaer te verkoo- pen, in Tonnen te leggen, ende voorts te vervoeren naer Hamburgh ende Bremen, contrarie d'intentie ende mceninge vanden fevencn-twintichftcn Ar- ticulc vanden Placate daer van zijnde. Dat oock acrv Voor-Haringh defen voorleden Jare feer groen binnen de Landen gebracht ende ter flcte verkocht is geweeft, alles tot grooten naedcel ende vcrach- tinge vande voorfz Haringh-vaert ende Tramjcque van dien. SOO IST,datde Staten voornoemt, de Poincten ende Articulen by't Collcgie vande VifTchery, daer tegens by forme van Ampliatie |
||||||||||||||||||||||
|
1
|
||||||||||||||||||||||
|
Placaten-* * 2. Böeck. 5. Tit. 5. Deel
|
|||||||||||||||||||
|
728
|
|||||||||||||||||||
|
729
|
|||||||||||||||||||
|
den, op penen daer inne begrepen. Ende ten eynde
daer van niemant ignorantie en pretendere, beve- len ende authorifcren Wy den eerften Deurwaer- der vanden Hove van Hollandt hierop verfochr, den inhouden van defen, neffens den voorfz prin- cipalen PJacatc te publiceren cnde Jaerlijcks te re- noveren, alomme binnen den Steden ende Plaet- fen van Hol landt ende Weit- Vrieilandt, daer fulcks van noode wefen fal. Gedaen inden Hage, onder 't Zegel vande Staten voornoemt hier op gedruckt, den fe ven tienden Martij vijftien-hondert drie-en-tnegentich. Ter Ordonnantie vande Sta- ten voornoemt. C. de Rechtere. |
|||||||||||||||||||
|
fchen den hals-koep cnde den buyek-hoep, Hellen
een ronde Circkel, opte verbeurte vanden Haring, die fondcr fbodanigen Circkcl binnen defe Landen ter ileete te koop geitelt fal worden, ofte de waerde van dien,foode ielve voor 't aenbrengen verkocht fouden mogen wefen, te appliceren een derde-part voor den Officier, een derde-part voor den Armen, endc een derde-part voor den Aenbrenger. Ordonneren ende laften daer omme de Staten
voornoemt, dat de voorfz Poincïen alomme inden voorfz Lande, ende fonderlinge by die vande voorfz Neeringc, itridelijcken fullen worden onderhou- |
|||||||||||||||||||
|
Placaten vanden lare 1607* ende fes^en-tmntkhflen lunij 1619. ®*-
roerende bet maeckp*, Jouren ende branden wmde Har'mcS^Tonnm. 't Sehe isfonder merande-
ringe gerenoveert den tveaelfden Mey \ 61 ο. |
|||||||||||||||||||
|
3
|
|||||||||||||||||||
|
Het fevende ,achtfe, negende, thiende en elfde Artijc*
kelen, accordeert met hetjefie ,/evenfle, achtfle, negende en thiende Artijcketen vanden voorfz placate des Jaers 1584. XII.
Der voorfz Steden, ende Kuypers branden oft
mereken, fullen gheitek werden: te weten , des Stadts brant opten buyck vande Tonne,endc des Kuypers merek opte naeite duych daer aen, mede opten buyck, op peyne van drie fluyvers op elcke Tonne. XIII.
Niemandt ial hem vervorderen, &c. Accordeert
met het 1 z. Artijckel vanden Placate des Jaers 1584. XIIII.
Indien den Brander docht e eenige Tonnen niet le-
quaem noch go et genoech te wefen om gebrant te werden\ om zijn eedt te bewaren, ende den Kuyper wilde fufline- ren de felvegoet te wefen, om naevolgende de keurghe- brandt te werden: Sal den BranÊfer de Keur-Meejlers daer op halen, met een Burgemeefler indien 't noot zy, om d'felve Tonnen by haer geoordeelt te werden .· midts dat indien d'felve niet goet bevonden werden, ende dat den Brander met goede faecke gheweygèrt heeft, die te bran- den, den Kuyper verbeuren (altwee gulden, t'appliceren tenprofijte vande Armen, den Keur-Meeflers ende Bran- der elcks eenderde-part. XV.
WatTonncn,quaet-fpijnt/w/-oZw/,^/<rAworm-
ftecckel, quade quaflen, oft fchamfcheu ten,oft deur- devclt zijn, fal mende duygen oft bodemen daer't felve gebreck in is, aen itucken flaen, ende de Ton- nen fullen gcheele kimmen moeten hebben, endc gebonden moeten wefen met goede geheeIe tydige Tonne-hoepen , ende indien eenige ontijdige hoepen gheleyt waren, fal den Brander d'iclve mo- gen af-ilaen. Ende fullen geenige Kuypers de Ha- rinck-Tonnen mogen binden met groene hoepen voor half Maert. XVI.
Alle de Tonnen , Half-vaten ende Vicrendcels,
fal men van nu voortaen niet minder maecken, dan naer de oude behoorlijcke mate daer van zijnde. De
|
|||||||||||||||||||
|
E Staten vande Landen van Hollant ende
Weit-Vrieilandt, Allen den gecnen die h defe jegenwoordige fullen fien ofte hoo- ren lefen, Saluyt. Alföo de Gedeputeer- den vande Steden, hen gencerende metteHaring- vaert ende grootc Viilcherye in Hollandt ende Weit-Vrieilandt, ractfaem bevonden hebben eene t'famenkomite te maecken ,ommc te refumeren de voorgaende Ordonnantic,beroercnde hetmaec- "ken, keuren ende branden vande Haringh-tonnen met 't gunt daer aen kleeft, in voorleden Jaren ge- maeckt cnde' uytgegevcn, ten eynde de Neeringe vande grootc Viilcherye, eenpaerJijcken ende op cenen voet binnen den ièlven Provinciën ghe- pleecht, ende met behoorlijcke ordreende toelicht gchanthaeft mach werden. S O O I S Τ, dat de felve Gedeputeerden binnen der Stadt Delft Collcgialiter vergadert ghewceit zijnde, nae lange communicatie daer op gehadt, gecoucipieert heb- ben de nacvolgende Poin&cn ende Articulen, Inden ecritcn, &c. Accordeert met het eerflcArtijc-
kel vanden Placate des laers 1584. hier loven colum. 718. gedruckt. Sal oock clckc Kuypcr moeten hebben een ver-
fcheyden Brant,omme op iijn Haringh-Tonnen te Hellen, al eer by de felve Tonnen uyt fijnen Huyfe lal moeten laten gaen , opte boete van driefluyvers op elcke Ton. Het derde, vierde en vijfde Articulen, accordeert met
■het derde, vierde en vijfde van het opgemelte Placaet des laers 1584. VI.
Dat mede alle Kuypers inde Steden ghehouden fullen
wefen'hcureTonnen, half-Vaten ende Kinnekenste bren- gen, ende tefetten onder den blaeuwen Hemel op 's Hee- renftraten, al eer den Brander gehaelt fal werden om te branden, op dat den Brander 't Punt hy fal branden^ fel- ve bequamelïicken fal mogen befichtigen ende vifiteren, opte boete van een pont Hollants, by den Brander van elck Ι φ te verbeuren, indien hy eenige Tonnen als voor en on· der den blaeuwen Hemel niet en brandt. |
|||||||||||||||||||
|
4
|
|||||||||||||||||||
|
Harinck - vaert, &c.
|
|||||||||||||||||
|
730 Concernerende den
XVII.
, De Tonnen te kleyn ofte te kort bevonden wer-
dende , fal den Brander met den brandt tuffchen den derden ende den hals-hoep teyekenen, ende foo verre die by den Brander eens uytgefet ware, wederom voor den Brander cjuame, fondcr de faulte gebetert te zijn, fal hy de kimme van de fel- ve af-flaen,ende tot fijnen profijte na hem nemem Ende alle Kuypers fullen ghehouden wefen alfulcke ghe- teyekende Tonne den Brander te vertoonen,de naefle reys als hy weder komt branden, ende hem te toonen dat de felve Tonne geremedieert is, om 't voorfz brandt-merek by hem uyt-ghehouden ende voor goet geoordeelt te wer- den , oft anders den Brander te bewijfen waer de Tonne ghebleven oft vervaren is -: opte boete van thienfluyvers by den Meefler van elcke Tonne te verbeuren.. XVIII. In ghevalle den Brander tot alfulcken Kuyper eenige Tonnen brant, al eer hem de Tonne verthoont oftegewe- fen is, waer die is ghebleven, die hy tujfchen den derden hals-hoep gefleecken heeft,f al den Brander elcke reyfe ver- beuren twee ponden Hollandts. Het 19. zo. zi. en zz. Artijckelen, accordeert met
het 16. 17. 18. en 19. Artijckelen vanden Placate des Jaers 1S84. XXIII.
Men fal geen Tonnen mogen branden,ten zy die geheel
tnde ten vollen af-gemaeckt fal zijn, opte boete van twee fluyvers op elcke Tonne by den Brander te verbeuren. XXIIII. Alle peynen ende breucken, waer van hier vooren
geen applicatie gedaen is, fullen komen aen den Aenbren- ger, Officier ende den Armen, elcks eenderde-part. XXV. Ende op dat de voorfz Haringh-vaert ende Nce-
ringe van dien , in alle goede ordre, ende defe Or- donnantie volkomelijcken onderhouden ende ge- |
|||||||||||||||||
|
731
|
|||||||||||||||||
|
obferveert ibude mogen werden: Sullen alle Kuy-
pers gehouden wefen elcx een gelijcke Ordonnan- tie by haer te hebben, ende mede in Zee te nemen, ten eyndelyluyden geen ignorantie en pretenderë. XXVI. Sullen voorts de Gedeputeerden, &c. Accordeert
met het 39 Ar tijekei'vanden /are 1584. XXVII. Ende alfoo die vande ViiTcherye vande voorfz
Landen aen ons verfocht hebben, dat daer op tot dienfte van den Landen, onfe behoorlijcke Brieven van Placaet verleent fouden werden, omme 't in- houden van dien te onderhouden als naer behoo- ren. S O O I S T, dat wy de faecken voorfz over- ghemerekt, allen, ende eenen ycghelijcken vande voorfz Poin&en ende Articulen, als noodich zijn- de tot vorderinge ende confervatie vande voor- noemde Haringh-vaert ende ViiTcherye, goet ge- vonden hebben ende gheapprobeert. Ende over fulcks by onfe opene Brieven van Placate fcherpe- lijcken belaft ende geordonneert,laften ende ordon- neren by defen , dat de felvc alomme in alle fijne Poinden fal werden onderhouden ende gheobfer- veert,optepeynedaerinnebegrepen. Ende ten eyndeniemant daer van ignorantie en pretenderë, Bevelen ende authoriferen Wy den eerden Deur- waerder vanden Hove van Hollandt hier op ver- focht, het inhouden van defen te publiceren, alom- me binnen den Steden ende Plaetfen van Hollant ende Weft-Vrieflandt, daer 't felvc fal noodich we- fen. Gedaen inden Hage, onder 't gewoonlicke Ze- gel vande Staten van Hollant hier op ghcdruckt in forme van Vhcatefierefumeert inde Vergaderingevan de lieer en Staten, ende aldaer gearrefleert optenfes-en- twintkhflen dach vande Maent vanjunius, int Jaer ons liefs Heer en eenigen Heylams ende Salkhmakers 1619. Ter Ordonnantie vanden Staten van Hollant ende Weft-Vrieflant. A. Duyck. in Anno 1619 by gekomen.
rs 1607. komen van woorde te woorde over een met de
'esJaers 15-84. , gheen dach noch dateen contineert, hoe wel by C. de
'x ende Concept van Ampliatie,als formeel Placaet,foo vele |
|||||||||||||||||
|
Alle de woorden ende Artijckelen in 't Curfijfgedruckt, zij
Deneqenth'ten eerfle Articukn vanden Placate des f aernegenthten eerfle Artkulen vanden opgemelten Placate de
NOTA. Dat het PlacaetvandenIare 1607.Rechtere getcyckent. Derhalven eer voor een Renovati
|
|||||||||||||||||
|
d'Ampliatie bclanght, te houden is.
|
|||||||||||||||||
|
4, ende eerflen Mey 1621. Innehouden-
ringb in Zee mogen aierkoopen aende Vent-jagers ofan-
yen in Zee mogen rvolgen> om Harmck\ te kpopien of man-* Ê t vanden Jare 1614. annulleert ende aboleert het der de,
161 æ: Ende alfoo het Ventjagen by het derde, vierde ende len Maert 1615. vijfde enfefle Articukn inden placate opten eerflen Mey 16 æ é, weder verboden, als by den inne- Set vier de,vijfde en fefle Artkulen van het onderflaendet eckereconditien weder toegelaten. |
|||||||||||||||||
|
4. Placaten vanden 24 April 1614
de rverbotb dat de Stierluyden gbeen Harder en : Oockdatgeen Vent-jagers de Schepgelen, opte peynen inde Placaten begrepen
\Ã\Å goet willige Lefer ghelieve te weten, dat het Placaea-svierde en vijfde Artkulen vanden Placate des laersvijfde Artkulen inden placate vanden twee-en-twintkhflvanden é æ Mey 16zo. weder toegelaten was, is hetfelve ohouden vande naervolgende Placaten blijekt. Doch is by hinde lefle Placaet des jaers id^x.het Ventjagen onderfee
|
|||||||||||||||||
|
|H||jn E Ridderfchap, Edelen ende Steden van
iRliHollundt Cndc Weft-Vrieflandt, Repre- ø®£4& fenterendeden Staten vanden felven Lan- de, Allen den gecnen die defen fullen ficii ofte hoo- |
|||||||||||||||||
|
renlefen,Saluyt. DOEN TE WETEN,
Alfoo de Gedeputeerde vande Steden, hen genee- rende metten Haringh-vaert ende grootc Viffche- rye in Hollant ende Weft-Vrieflant,by experientie Zz 3 van
|
|||||||||||||||||
|
5-Tit. 5. Deel. 733
Zee aen eenige Vent-jagers oft Volgers, noch den
eenen VifTcher aenden anderen cenigen Haringh fullen mogen verkoopen, over gevcn^ofte mange- len, maerdateen yder Stierman ende ViiTcher fijn eygcn gevangen Haringh felfsaen Landt fal moe- ten brengen, binnen de Provintien van Hollandt ende Weft-Vriefiant, daer men den Haringh brant ofte gewoon is certificatie te verleenen.op pene dat de Stierluyden ende VhTchers dies contrarie doen- de, verbeuren fullen drie hondert ponden van veer- tien grooten , ende daer en boven den verkochten, overgegeven oft vermangelden Haring, of de waer- de van dien, te gaen de voorfz peynen over 't Schip ende goet,behouden den Reders hacr regres jegens den ViiTcher ende S tier man.endc der fel ver goede- ren, ende dat daer en boven den Stierman van fijn Stiermanfchap fal worden ghefufpendeert,den tijt van fes Jaren, te appliceren de voorfz pecunicle pe- ne, een derde-part voor den Aenbrenger, 't wclck hem by den Penningh-Meefter daer den Stierman of Viflcher fal arriveren,datclick fal worden betaelt, het tweede derde-part ten behoeve vanden Offi- cier , ende 't laetite derde-part ten behoeve vande VifTcherye, ende fal daer en boven den verkochten, overgegeven ofte vermangelden Haringh vervallen wcfen, ten profijte vanden Armen daer den Stier- man ofte VifTcher fal arriveren. Ende alioö de voornoemde Gedeputeerden ver*
focht hebben , dat Wy daer op onfe behoorlijckc Brieven van Placate fouden willen verleenen: Soo ordonneren ende bevoelen Wy allen ende een yc- gelijckcn die 't fclve aengaen mach, hem na den in- houden van defen pundluelicken tereguleren,optc peynen ende verbeurten daer inne geftelt,die Wy vcrilacn, willen ende ordonneren ,dat ilri de lick je- gens den Contraventeurs geexecuteert fullen wor- den , ende dat defen alomme fal worden ghepubli- ceert, binnen den Steden ende Plaetfen van Hol- lant ende WeitWrieilant, daer 't fclve noodich we- Ten fal. Gegeven inden Hage onder onfen Zegel, hier onderop ghedruckt op den cerften dachvan Meye.in'tJaeronsHeercn i6n. TerOrdonnan- tie vanden Staten van Hollandt ende Wcft-Vricf landt. 3 C. vander Wolf. |
||||||||||||||||
|
- Placaten. 2.Boeck.
|
||||||||||||||||
|
llï
|
||||||||||||||||
|
van eenige Jaren herwaerrs bevonden hebben, dat
de Vent-jagers ende die den BuyiTen ende Haring- Schepen in Zee volgen, ende van den Scicrluyden aldaer Haringh koopen, overnemen ofte mange- len, van tijt tot tijt feer vermeerderen ende toe ne- men,tot groot verjies,intereit en prejuditie vanden Koopluyden, die den Haringh vertieren, daer door de Marckt vanden Haringh fulcks onder de voet wert geworpen, dat noch Koopman noch ViiTcher daer aen eenich voordeel kan genieten: Dat mede verfcheyden eygen-baet-foeckende Perfoonen.tot meer-malen hen vervordert hebben , om.hare mis- handelinge des te beter te bedecken, den overge- nomen Haringh diredelick naer Ooftlandt te voe- ren .fonder de fclve alvooren te brengen, ter plaet- fen daer toe by onfe voorgaende Placaten geordon- neert, waer uyt eyntlijcken 't verderf vande Nee- ringe vanden Haringh-vacrt ibude moeten volgen. S O O I S Ô, dat Wy op 't veribeck vande voor- noemde Gedeputeerden, die op defenrijpelijcken hadden gelet, Voor eerft,als de gemeene Neeringe vanden Haringh-vaert niet langer dienftich ,gean- nulleert, gheaboleert ende te niete gedaen hebben, gelijck wy annulleren, abolcren ende te niete doen by defen, é het vijfde ende fefle Artijckcl,op 't Regle- ment vande Vent-jagcrye, in onfen laeil gheema- neert Placaet ende Ordonnantic,rocrende het van- gen, fouten,havenen, packen vanden Haringh, &c, begrepen, , Verbieden ende interdiccren Wy voorts, dat van
nu voortaen geenc Vent-jagers of Volgers eenigen Haringh in Zee fullen mogen koopen, over nemen ofte mangelen, op peyne van fes hondert ponden tot veertien grooten 't pont te verbeuren, ende daer en boven den Haringh die fy fullen hebben ghe- kocht,Qver genomen ofte gemangelt, ofte de waer- de van dien , t'appliceren een derde-part van dien ten behoeve vanden Officier,die de bekeuringe ofte executie doen fal, het tweede derde-part ten be- hoeve vanden á Aenbrenger ,ende het laetite derde- part ten behoeve vanden Armen daer den Contra- venteur van defen gecaufeert wort. Dat mede geen Sticrluyden ende Viflchers inder
|
||||||||||||||||
|
1. 't Placaet vanden Ure 1614 /êy/;het derde, vierde en vijfde Artijckcl.
x. 't Selve Placaet applicecrt het tweede derde-part ten behoeve vande Viffcheryc. 3. 't Placaet voorfz voeght hier by: Ter Relatie Yande Gecommitteerde Raden. Ende was onderteyekent, A. Dityck. |
||||||||||||||||
|
5. Placaten ende Ordonnantien, Beroerende het vangen fouten ,havenen,
kernen, pacten<> ophoogen ende leggen wanden Harincf^ In dateden 2 2 Mey 1604. 22 dito
1606. xilamartj 1607. 22 Maert 1612. n dito é 61 f. nMey\6io* ç dito 1621. tnde^o April \fyz· |
||||||||||||||||
|
fulcks dat eenige om haer iïnguliere profijt den Ha-
ringh vangen voor haer tijdt ende fayfoen, 1 doende de felvefouten, ter Marckt brengen ende verkoopen, al eerfetijdich ende bequaem is by de Ì enfc hen ghenut te worden: Dat oock eenige {om hare mifhandelinge beter te bedecken) den f elven Haringh uyt er Zee,diretlelick na Ooflen
|
||||||||||||||||
|
' E Staten van Hollandt ende Weft-Vrief-
I landt, Allen den gecnen die dele tegen- _J woordige fullen fien ofte hooren lefen, Sa- luyt. Alfoo deur lanckfaemheyt ende verloop des tijats.dordre hier voortijdts op 't vangen ende havenen vanden Haringh gheflelt, niet wel en wort onderhouden, |
||||||||||||||||
|
Harinck - vaere, &c. 735
vande Stede daer 'tfelve ghèfchiet, ende een derde-part
voor den Aenbrenger. L nu.
5 Niemandt fal eenigen Haringh in Zee mogen
overgeven, verkoopen ofte vermangelen , anders dan aen den geenen die daer toe by de Magiftra- ten 6 inde Steden vande voorfz Neeringe van Hol- landt ende Weil-Vrieflandt fullen wefen toegela- ten, 't welck den Stierluyden, ende ten minflen met twee of drie van hare Bootfgefellen, lal moeten blijc- ken by een gedruckt biljet, geiègelt ende gheteyc- kent, als in 't volgende Articul wert gefeyt, ommé de verklaringe f haer der aenkomfle inconformitêvan't jfefle Articul van defe Ordonnantie daer van te doerh Endefoo ycmandt in Zee anders Haringh 8 over- geeft, fal den Stierman verbeurenden overgegeven Haringh, ofte de weerde van dien, ende bovendien een peyne van drie hondert gulden, te betalen uyt des Stiermans eygen goet^w^xsw lafte vanden Reders. Des fullen de Reders oock haer regres aoiden Stierluyden hebben ende behouden, omme aen haer te verhalen de waerde endefchaden vanden verbeurden Haringh, ende boven dien fal mede den Stierman van fijn dienfle ge de- porteert ofte inhabil verklaert werden. V.
9 Alle den geenen die in Zee fullen willen Vent- jagen ofte de BuyiTen volgen, fullen aende Magi- ftraten 10 vande VhTchcrye, tcrplaetfe daerfy af varen verfoecken Ade van confent, omme de voorfz Neeringe 11t$/ den vijftienden July toekomen- de, ende langer niet te mogen doen, 't welck hem on- der't Zegel vande Vificherye i% daer hy af vaert, by een gedruckt biljet, geteyekent by den Secre- taris vande felve Plaetfe vergunt fal werden, Midts dat hy al vooren onder cedt,oftc by oprechte waer- heyt in plaetfe van ceden, fal belooven geen Pecc- kel-harinckover te nemen, als vanden Schepen van 13 Hollandt endeWefl-Vrieflandt, ende dat iy van yeder Stierman daer van iy Haringh overnemen, brengen fullen Atteftatien by den felven Stierman ende 14 Schipper daer aen den Haringh overgegeven is, met elcks van twee fijner Bootfgefellen geteyekent, inhoudende de 15 naem vanden Schipper , waer hy t'huys hoort, ende hoe het Schip genaemt is, met te quan- titeyt vanden overgenomen Harinck, ende dat de felve oock naer S. Jans dage gevangen, ende bin- nen haren Schepen ghekaeckt, ghcibutcn, ende in Tonnen gheleyt zijn, opte verbeurte vanden Ha- ringh ofte waerde van dien, 16 diefy [onder d'voorfz Atle van confent of anders als vanden Schepen vande voorfz Landen, of oock fonder foodanige Attcftatie over nemen: Item, dat fy geen verfchen of Korf- haringh fullen over nemen , dan die naer S. Jans dage ghevangen is, die fy fonder onderfcheyt van een yeder fullen mogen over nemen, midts dat ly met twee van hare Bootfghcfcllen by eede verkla- ren fullen , dat den felven Haringh nae S. Jans dage voorfchreve gevangen is, op geiijeke peynen als vooren. 17 Ende wert midts dien alle Stierluyden gheinterdiccert ende verboden, na den vijfihiendenjuly voorfz geenigen Peeckel-harmgh aen ecnigc Vent-jagers in 't kkyn ofte groot te mogen verkoopen ofte overgeven, opte verbeurte vanden Haringh, ten lafle vanden Stier- man, ende de penningen daer voor gegeven, ten lafle van den Kooper, fonder dat daer van yets tot lafle vanden Reeders falkomen. 18 Geene
|
|||||
|
734 Concernerende den
Ooflenfeynden, ende oock bedeclelijck deur defe Landen
opwaerts voeren , /onder de felve hier te Lande terghe- woonlijcker Plaetfen (daer behoorlijck opftcht is) aen Landt te (laen: Cauferendc alle 'tfelve niet alleen binnen defe , maer oock byfonder in andere Lan- den, daer den voorfz Haringh vervoert ende gedi- vertcert wort, een groote vvalginge, oneere ende vcrachtinge vanden Haringh, fulcks dat den Luy- dendaer mede oock benomen wordt den fmaeck vanden goeden Haringh, die opten behoorlijeken tijde wort gejangen, in der voegen, dat den goeden Haringh daer door onwillich wort gemaeckt,ende mettenquaden moet blyven leggen, dat oock mede den gevangen Haringh in Zeequalijck ghe- ibutcn, gciondcrt,cnde in Tonnen geleyt wort, al- les tot groot verlies, fchadc ende intereft vandc Koopluydcn, ende confequcntelijck tot verderf vande Neeringe vande gemecne Haringh-vaert en- de groote Viifcherye, wefende een van de princi- pale Mijnen ende welvaren defer Landen, ende In- ghefetenen van dien, S 0 0 1ST, dat om daer inne promptelijckcn te voorfien, Wy met advijs vande Gedeputeerde vande Steden, hen geneeren- de niette voorfz Haringh-vaert ende groote Vif- fcherye,geordonneert ende geilatueert hebben het geenc hier nae volcht. I.
Inden eerilen, dat niemant hem fal vervorderen
van nu voortaen eenich Want om Haringh te van- gende fchieten, ofte nat te maecken ,voor S. Jans aach inde midt-Somcr» maer opten felven dach, ende daer na totten leften Januarij toe incluys, fal een yeder fijn voorfz Want vryelick mogen fchie- ten,ende fal een yeder Stierman op fijn aenkomfte ghehouden zijn met twee van fijne Bootfgefellen by eede te verklaren ,dat hy fijn voorfz Want voor den voorfz dach niet en heeft gefchootcn , ^ ende fooyemant eenkh Want voor den voorfchr even tijdt nat maeckt, fal verbeuren twee hondert Carolus gul- dens, ende den Haringh die hy ghevangen fal heb- ben , ofte de waerde van dien, II.
3 Onder 't voorfz verbodt en worden niet begrepen de
Dogge-vaerders, ende anderen, die om Cabeljau te van- gen in Zee varen, de wekke gheoorloft wort voor S.Jans dage Haringh te vangen voor haer Aes, ende anders ofte vorder niet, en wort hen midts dien mede verboden eeni- gen Haringh voor den vijfen-twintichflen lunij te kaec- ken, fouten, ende in Potten, Tonnen ofTonnekens te leg- gen, ofte onghekaeckt, ghefouten ofte ongcfouten in Zee te verkoopen, ofte aen Landt te brengen, 't zy om te deylen, verhopen,ver fchencken oft anderfints te diflribueren, op geiijeke peynen als hier boven jegens het ontydelijck van- gen vanden Harinvh geftelt is. III.
4 Weit mede alle Stierluyden, Schippers ende allen an-
deren, by de f en geinterdiceert ende verboden, dat niemant hem vervorderen fal eeniven verfchen ofte Korf-Haringh in defe Landen ghebracht hebbende, den felven alhier te kaeckenje fouten, ende inTonnen te leggen,omme in defe ofte andere Landen vervoert, veel min verkocht te wer- den, opte verbeurte vanden felven Haringh, ende daer- en-boven op peyne van drie gulden op yeder Tonne te verbeuren, te appliceren een derde-part voor den Officier dk de executie doen fal, eenderde-part voor den Armen |
|||||
|
7$6
|
||||||||||||
|
Placaten-i. 2.Boeck
|
73 7
ofte daer naeft aen, opte verbeurte van fes ituy vers
te verbeuren op elcke ongemerekte Tonnc 29. X.
30 Sullen infgelijcks de voorfz Stierluyden van-
de Steden ofte Plaetfen daer Haringh-buyiTcn ofte andere Schepen kleyn ofte groot, hen mette Ha- ringh-vaertgencerende,afvaren endeaen komen, ghchouden wefen haerluyder namen ende Mere- ken, daerfy haren Haringh, als die aen Landt ghe- ilagenofte overhoort ghefet wort, mede fullen mereken inde Secretarye vander Plaitfen daer fy fullen willen havenen, te Regifter brengen , ende felfs op tcyej^enen, nae dat fy vande eerile reyfe aen gekomen fullen zijn, opte boete van drie pon- den van veertien grootcn, op dat men daer by (des noots zynde) foude mogen weten, by wat Stier- man den Haringh gevangen, ende in Tonnen ge- leyt is. XI.
Alle Stierluyden fullen oock ghehouden wefen
hare uyterftediligentieende neerfticheyt te doen, dat den Haringh wei gelijck, vier langh in fijne la- gen gelcyt wort, van den ecnen bodem tot den an- deren, fonder den Haringh met Manden inde Ton- nete werpen. Ende of ycmandt contrarie bevon- den wort ghedaen te hebben, fal den Stierman van- den Buys, oft ander Schcpen,kleyn ofte groot,met- ten Haringh-vaert ghencerende, verbeuren 31 den Haringh die met Manden of Ce/pen in Tonnen ghcwor- pen is, ende den aeenen die niet vier langh in jijn lage geleyt wort, op elcke Tonne daer in die fraude ghe- fchictis, twecfchcllingen-giOoten Vlaems , ende arbitralick gecorrigeert worden, ende noch daer- cn-boven den Koopman van dien fijn fchadc te be- teren , Welverftaende, dat den Stierman de boete ende fchade vanden Koopman weder fal mogen verhalen aenden Gefelle die den Haringh ghclcyt heeft, de vvclckc tot dien eynde ghehouden fal zijn fijn Merck binnen inde Tonne te ftelJcn, een handt breet beneden het kroes, ende fal de arbitrale cor- reclie ghedirigeert worden tegens die GefelJe, die den Haringh gheleydt heeft , foo verre hy buyten wete vanden Stiermanfaute in 't leggen heeft be- dreven . XII.
Infgelijcks en fal niemant den Haringh mogen
bloem - lagen , vervalfchen ofte veranderen , 3 æ nochte den ouden Haringh onder den nieuwen ver- mengen, veel min onbequame Want-haringh by den fuy veren ende goeden Haringh in Tonnen te leggen, opte verbeurte vanden.Haringh, ende drie guldens op elcke tonnc, ende boven dien correctie van Schepenen. XIII.
Ycdcr Stierman f il gehouden zij ç den Haringh
wel te doen fondcren , den vollen uyt den yelen, den Nacht -ichamel, Kuyt-fieck, Melck-ilcck, ftanck ofte Want-haringh, ende die clck op hem fel ven in tonnen te doen leggen, 33 mitfgaders oock den Maetqens Haringh, naejohanni ghevangen, uyt te meuken, met een Gordingh op de buyck , ende de ydelen Haringh nae lacohi , te gorden tuffchen de derde ende luyck-hoep. XII II.
Gelijck mede elcke Stierman gehouden fal wefen
eer hy fy ç Haringh verkoopt, te feggen wacr voor hy
|
|||||||||||
|
VI.
|
||||||||||||
|
ï8Gcene i^Vcnt-jagers, Stierluyden ofte Vif-
fchers, fullen haren Haringh aoycwers anders mo- gen brengen dan in HoJJandt ofte Weft-Vricilant, ter plaetfe daer men den Haringh brant, ofte van- den vangh des Haringhs ghewoon is certificatie te verlccnen, opte verbeurte vanden Haringh, ofte de waerde van dien, ende daer en boven op pene van twee hondert gulden, ende fullen de voorfz Stier- luyden t'haerder eerfter aenkomile met % é drie van haren Bootigefellen, zzaleerjy eenigen Haringh V zy voor ofte nae-Haringh uyt hare Schepen lojfen, voor den Magiilraten vanden Steden ofte z} Plaetfen daerfy á enge'komen zijn, by eeden ofte oprechte waerheyt in plaetfe van eeden komen verklaren, hoc veel Ha- ringh dat fy in Zee hebben over gegeven, endeaen wien : 24 Oock mede dat fy aen nie^nant anders eenigen Haringh hellen overgegeven, als aendengenen die haer de behoorlijcke Atte van confein (daer by haer Je felve Neeringegheconfenteert is te mogen doen) hellen ver- thoont, ende dat den iclfden^mitfgaders allen den vorderen Haringh die fy in brengen nae S. Jans dach ghevangen, ende binnen haren Schepen ghe- kaeckt, gefoutcn, ende in Tonnen gelcyt is, datfy oock voor S. lans dach geen Wandt ghe/chooten ofte nat gemaeckt hellen .· Van ghelijcken of fy in Zee aen nie- inandt eeniqe fchaden gedaen, ofte van niemandt eenige fchaden geleden hellen, op pcync van ÷ 5 veertkh gul- den te verbeuren, by den Stierluyden uyt haer ey- gen goederen. VII.
z6 Sullen medegcene Ingeictenen van Hollant
ende Weft-Vnellandt haer vervorderen part ofte deel te hebben aen eenige Schepen ofte Schuyten, die buyten de Landen van Hollandt ende Wcft- Vrieflant werden uyt gefonden om te Vent-jagen, of de Buyilèn te volgen, op peyne van fes hondert guldens op elcke Schip ofte Schuyt te verbeuren. Éudcfal dcaccufatie hiervan mogen ghefchieden t'allen tyden, foo wanneer fulcks fal werden ont- deckt, fonder gheprcfcnbeett te werden, in minder tijdt als twintich Jaren. Z7 VIII.
z8 Den Voor-hatingh en fal terilete ofte con-
fumptic binnen de Landen niet verkocht ofte ghe- diitribueert mogen worden, dan die nae Sint Jans dach voorfchreven fal zijn ghevangen , ende ten minftcn thien dagen lanck in haer eerile Peeckel gelegen heeft, wacr van de Kcur-Mceiters inde rc- fpective Steden ghcblceckcn zijnde, fullen opte Tonnen tuifchen den hals-hocp ende buyek-hoep Hellen een ronde Circkcl, opte verbeurte vanden Haringh, die fonder foodanige Circkel binnen dcfe Landen terilete tekoopcgeftelt fal worden , ofte de waerde van dien , ßï de felve voor 't aenbrengen verkocht lbude mogen wefen , te appliceren een derde-part voor den Officier, een derde-part voor den Armen, ende een derde-part voor den Acn- brenger. IX.
Alle Stierluyden fullen een verfchcyden Merck
moeten hebben , ommc den Haringh die fy uyt hare Schepen aen Landt flaen,ofte over boort in ee- nige Schuyten oft Schepen fetten, daer mede te mereken al eer fy die over laten gaen, ende fullen 't voorfchreven Merck itellen op de.plugge-duych, |
||||||||||||
|
Concerrierende den Harinck-vaert,8cc.
|
|||||||||||
|
139
|
|||||||||||
|
738
|
|||||||||||
|
onfuyver opgehoocht en worde, öpte boete voorfz.
Ende op dat de fraude te beter ontdecktfoude mo- gen worden, fal den Plaets-Meefter, daer den fel- ven Harinck ghehoocht of ghepackt fal zijn, lijn Merck moeten ilellen buyten opte Tonnen,onder de twee bovenfte hoepen, tuiTchen den derden hoep ende hals-hoep. XIX.
Alle Kuypers fullen gehouden zijn in 't hoogen vanden Haringh,alle quade ende onbequamc Ton- nen voor cerft uyt te hoogen , ibnder haerluydcr eygen bate daer inne te foecken, ende in 't packen van bodem tot bodem goede Tonnen te nemen, alles tot believen vanden Koopman ofte Keur- meefters, die daer op fullen hebben te letten, op peyne,foo de Kuypers, Packers ofte die geene die op-hoocht, daer inneculpabel bevonden wort, van vier grooten Vlaems, op cleke quade ofte onbe- quamc Tonne te verbeuren, ende daer en boven de felve weder uyt te moeten hoogen^ ofte in een goede Tonne verpacken, buyten koile vanden Koopman. XX.
Sullen oock de voorfz Kuypers geen brantofte andere gehoochde Haringh ofte Haringh-tonnen, mogen met Half-vaten bant binden , noch oock met groene hoepen voor half Maert,maer met goe- de gcheelc Tonnen-hoepen. XXI.
Item, men fal geen Haringh over Zee gaende, mogen binden, niet minder dan met veertien ban- den ofte hoepen, blyvende de keure op 't binden vande banden in haer wefen . XXII.
38 Ende alfoo men verflaet dat eenige Perfoonen defer
Landen, om haer [inouliere profijt inde voor gaendejaren hen vervordert hebben diverfchen Haringh in onbehoor- lijeke fufiage te packen , in Salm ende andere cnbe- quame Tonnen , tot groot naedeel endeprejuditie van- de gemeene Neeringejoo verbieden JVy midts defen, dat niemandt van nu voort aen hem vervorderen fal eenigen Haringh te packen in Salm ofte andere onbeauame Ton- nen , maer alleenlijck in Tonnen, de welcke ghemaeckt ende gebrant fullen zijn,in conformité van 't placaet en- de Ordonnantie, geèmaneert op het maecken, keuren ende branden vande Haringh-Tonnen, op de verbeurte van- den Haringh, ende daer en boven op yeder fluck 't xy kleyn of groot thien Carolus guldens, te appliceren aenden Officier, Aenbrenger ende den Armen,elcx eenderde-part. XXIII.
Gelijck oock verboden werdt, dat geene Packers, Kuy- pers ende Plaets-knechten defer Landen, hen vervorde- ren fullen eenigen Haringh in Salm ofte andere onbeaua- me Tonnen te packen, op peyne van dat e lick van haren dien ft gedeport eert te werden. Van 't Zout.
XXIIII.
39 Niemandt en fal eenich Spaenfch ofte Portugach
Zout moeten doen in Kaffen, Spijckers ofte Tonnen, voor ende al eer 'tfelve Zout by den Keur-Meefiers {daer toe geordineert) geviftteert ende ghekeurt fal wefen, op peyne van xxv. pulden op elck hondert te verbeuren. * f XXV.
40 Dat geene Stierluyden oft anderen , van nu
voortaen eenich Sout in hare Schepen fullen mo- Aaa gen
|
|||||||||||
|
hy die fal willen verkoopen, voor vol ende foete,
wracke, Nacht-fchamel, Kuyt-fteck, klaerofte fuy- ver goet: Ende indien daer aen ghcbrcck valt inde leveringe,fal 'tfelve different ghefcheydcn worden by den Keur-Meefteren, de welcke vande verkla- ringe goet Rcgiilcr fullen moeten houden» 34 Dat mede defehe Stterluyden gehouden fullen zijn alle haer kleyn ge/buten Haringh datelijck, ende eer die in 't ruym fal mogen worden gheflreken, uyt te mereken, elcks met een hyfondeï Merck, te weten, de Jacobi 3 5 met 1. den Vrouwen met V. Bartholomei mei B. ende den Cruys-haringh mettet Kruys , op peync van yeder ongemerekte Tonne te verbeuren drie guldens. Ende fal yeder Stierman, met twee van fijn Bootfgefel- kn , inde Secretaryen te fijner aenkomflen moeten ver- klaren, dat fy den Haringh in Zee, in voegen ah vooren, elcks apart [al eer die in 't Ruym was geflreken) hebben veteyekent. Den Stierman fal nae de ghelegentheyt vande
Schole ende plaetfe vanden vangh , den Haringh fouten, fulcks hy na fijn difcretie ende ten oorboor vanden vangh bevinden fal te behooren. Van 't Keuren, Packen ende Ophoogen vanden
Haringh.
XVI.
36 Dat van nu voort aen den Haringh daer die uyt ter
Zee arriveert\fal'moeten werden ghekeurt, ten langh- flen binnen drie ïVeecken, naer dat de felvefal wefen verkocht, of naer andere Plaetfen fal werden verfonden, fonder dat de fehegekeurden Haringh ten aenfien vande eerfle verkoopers, alleen eenige meerder of andere Keure in andere Steden of Plaetfen fal wefen fubjecl of onder- worpen. XVII.
Wordt geinterdiceert, dat niemant eenigen Ha-
ringh fal op-hoogen ofte packen., dan opte Heer- itrate of Kayen ,ofte inde Plaetfen daer fulcks ghe- bruyckelick is, ende dat met open deuren, ahvaer een yeghelijck uyt ende in fal mogen gaen, fonder Vcrhinderinge t'iijnen believen , op pene dat den geencn die met beflooten deuren packt, hoocht, ofte den inganck van eenige Perfoonen belet, ver- beuren fal fes ponden van veertich grooten 't pont, ten behoeve vanden Officier, fo dickwils defen ter contrarie gedaen bevonden wort, XVIII. Ende fullen de Kcur-Mecftcrs goet reguard ne-
men, datter geene onfuyvere, wracken,Kuyt-fieck, Wan-fouten, Melck-fiecken, ofte anderen onbe- quamen Haringh opghevolt, ghehoocht ofte ghe- packt en wort met fuyvercn Haringh, maer men lal den onfuyvcren rftet gelijckcn Haringh ophoo- gen of vollen , opte boete van 37 drie ponden van veertich grooten 'tfluck, op clcke Tonne te verbeu- ren , foei>by den Koopman als oock by den Packer, Ophooger, Kuypcr,ende een ycgelick van hun by- fondcr, die over het packen vanden felven Harinck gact. Ende omme 't felve bcquamelijck te effe- ctueren, en fal voortaen geenen Harinck ghepackt ofte opgehoocht mogen worden, om over de Zee te gaen, ten zy de Keur-Meeilcrs daer over geroe- pen 2ijnde ,die gekeurt fullen hebben, op dat an- ders niet dan goet met goet, ende onfuyver met |
|||||||||||
|
PIacateo-ί· i.Boeck; 5. Tic. 5. Deel.
|
|||||||||||
|
740
|
|||||||||||
|
741
|
|||||||||||
|
gen nemen om in Zee te voeren , om Haringh daer
mede te fouten , dan Spaenich ofte Portugaels Sout, 't Welck wederom ofte andermael by den Keur-Meeilers , dleerfy 't in haer Schepen als vooren mogen nemen, moet gekeurt, ende allen Tonnen van dien oock moeten op flaen, niet vol oefende, op-hoe- gen , ende haer ghewoonlijck Merck daer opflellen, op peyne dat den Stierman die bevonden fal werden Haringh met Sout, niet -zijnde andermaels als vooren gekeurt, ghefouten te hebben, verbeuren fal fes-en- derttgh gulden. Ende fullen de Stierluyden in de Certificatie vanden Haringh, oock moeten verkla- ren* , dat haren ghevangen Haringh met goct ghe- keurt Spaens of Portugaels Sout ghefouten is , al eer den felven Haringh verkocht ofte gehoocht fal werden. XXVI.
41 Den Stierman werdt ghehouden tot vermaninge
vande Keur-meeflers door fijn Bootfvolck de Zout-Tonnen te doen op-flaen, ende weder toe flaen, ende Juilen de Keur-Meeflers t'elcken reyfevoor het Keuren ende vifite- ren van elcke Tonne Zouts genieten een deuyt, te betalen deer/Ie reys keurens by den Verkooper, ende de tweede reyfe by den Kooper. XXVII.
42 In ghevalle in 't keuren van 't voor ft Zouteenige
fraude werde bevonden, in Kaflen ofte Spijckers ghejehiet te zijn f o faldeu Verkooper van dien verbeuren twee hon- den Carolus gulden. Alle welcke voorjz drie pejnen ofte boeten geappliceert fullen werden, een derde-part den Offi- cier die d executie doenj'af het tweede derde-part de Vif- fcherye, ende het lefle derde-part den Armen. XXVIII.
43 Verbiedende mits dien, dat niemant van nu voort-
aen hem vervorderen fal den Haringh te jou ten met ee- nich trans Zout, 't zy Seurers, Olderdoms, Boccus, Sinte Maertens, Brouwaets, Straets, IVefl-lndifth ende Tlge de Mays Zout, op te verbeurte vanden Haringh die daer me- de fal wefen gewarret ojtegejouten. t r 44 XXIX.
4 5 Alle de peyne η ende breucken die by defe ende voor-
gaende Ar tijckelen tegens de Stierluyden worden ge flatu- eert, fullen de felve uyt haer eygengoet moeten betalen, fonder dat fy dejelve in 't geheet ofte deel, tot lafle vanden Schepe ofte Reeders fullen mogen brengen. XXX.
46 De Stierluyden ten Haringh varende, fullen
ghehouden wefen fuyvercn Haringh nae Jacobi, Bartholomei ofte Kruys gevangen, daer men Circ- kel ofte Brandt af begeert te packen, te fouten met kleynen Soute van Sout ghcfoden, volgende den Contrade met die van Ceulen dies aengaende gemaeckt. XXXI.
Niemant en fal eenich wit of kleyn Sout ontfan-
gcn,dan by bchoorlicke Certificatie vandcr Plaetfe daer 't felve Sout gheiödcn is, opte verbeurte van- den Soute, daer toe de Schippers die 't felve Sout brengen vande Plaetfe daer 't geiöoden is, haren eedt fullen doen , dat 't felve Sout niet verandert, ofte by haren weten vermindert is ,federt den tijdt dat fy 't in haren Schepen ontfangen oft ingheno- men hebben, maer dat 't felve in wefen gelaten is, na inhout vande Certificatie, opte verbeurte van 't Sout, fo verre den Schipper eygenaer daer van is: ende indien niet, opte verbeurte vande waerdc van |
|||||||||||
|
dien, te verhaelen acn fijns Perfoons Schip ende
goeden,ende dat hy noch daer en boven van meyn- eedicheydt geilraft fal worden, alles breeder gefpe- cificeert ende verklaert inde Ordonnantie, ccrtijts by die van Hollandt ende Zeclandtmette Gede- puteerden van Ceulen gemaedt, die midts defen niet veiandert noch vermindert, maer gheappro- beert wort. XXXII.
47 Dat men gecnen brant anders in Vranckrijck; 48 noch eenige quartieren van Vlaenderen , en wijders VVeflwaerts uyt fal mogen voeren, dan den grooten Rouaenfchê brant van Haring naer Kruysdacngevan- gen endegepackt. Item, dat menderwaerts 49 nochte oock na Br e men, Hamborgh, Keulen\ ende andere Steden ofte Plaetfen, niet en fal mogen voeren Haring met grof Zout gefouten, ende van bodem tot bodem gepackt, 48foo wel' vollen 4lsylen Haringh, 49 om tot wrack ofte refuys verkocht te Werden, alles ende yedcr poinct, opte verbeurte vanden Haringh of de waer- de van dien, ende 49 daeren-boven opyeder Tonne te verbeuren fes Carolus guldens, midtfffaders correétie van Schepenen , 49 te applkeren een derde-part aen- den Aenbrenger oft Aenbrengers, 't zy de felve zijn Bootfi gefellen, oft andere Perfoonen, een derde-part aenden Offi- cier, ende een derde-part aenden Armen, 50 /£ executeren foo wanneer fdeks tot kennïffe falkomen, al'waer 't oock nae 't verloop van eenige Jaren daer na, XXXIII. 51 Verbiedende mede wel expreffelijcken by defen, dat
geeue Packers, Kuypers ende Plaets-knechten dejer lan- den, hen vervorderen [uilen eenigen grof fouten Haring, 't zy volle ofty Ie, van bodem tot bodem te packen, op pene van datelij eken niet alleen van haren dienfl gedeporteert, maer inhabil verklaert, ende voorts weder in gene Stadt, ofte andere particuliere dienflen aenghenomen, ofte ghe- bruyektfullen mogen werden. XXXIIII.
52 Dat niemandt eenich Merck opte Haringh-
Tonnen ial mogen branden, maer ial een yegelick fijn Merck daer op met het Merck-yfer mogen fchrappen, op peyne als boven. Beha/ven den groo- ten ende kleynen brant, die naer Hamborgh ofte elders ge- fonden werdt, opte welcke den naem ofte Merck vanden Verkooper , beneffens hetjaer ghetalfal moeten werden
gebrandt. XXXV.
Dat gcene Haringh-Tonnen, die eens met ghc- hoochden ofte gepackten Haringh buytcn 'sLants geibnden zijn ghevveeft, weder ter Zee fullen mo- gen ghebracht worden, omme Haringh daer innc gheley t te worden , opte verbeurte vanden felven Haringh. 53 XXXVJ.
54 Ende omme de voorfz'Nceringe vande Vif-
fcherye ende Harinck-vaert in defe Landen beter te conferveren ende te behouden, wert verboden en- de gheinterdiceert gcenen Maeiterlandtfchen ofte uytheemfchen Haringh, alhier in de Landen te waflen, havenen, verpacken, oft anderfints toe te maecken,maer men ial die allcenlick moeten uyt- voeren, in Tonnen gheflagen, in fulcken fchijn als die in defe Landen gebiocht wort, op peyne vande verbeurte van dien. XXXVII.
55 Alle peynen ende breucken , waer van hier
voorea
|
|||||||||||
|
Concernerende den Harinck-vaere s6cc.
|
|||||||||||
|
TM
|
|||||||||||
|
742
vooren geen applicatie ghedaen is , fullen komen
een derde part aenden Aenbrenger oft Aenbren- gers, 'tzy de fclve zijn Bootfghefellen ofte andere Perfoonen, een derde-part aenden Officier die de executie doen fal, ende een derde-part aenden Armen. XXXVIII.
Ende op dat de voorfz Harinck-vaert ende Nee-
ringc van dien, in alle goede ordre, ende defe Or- donnantie volkomelijck onderhouden ende geob- ferveertfoude mogen worden, 56 fullen de Stier- luyden gehouden welen clcks een gelijcke Ordon- nantie by hacr te hebben, ende mede in Zee te ne- men,ten cvndefy geen ignorantie en pretenderen. XXXIX. 57 d"Officiers en .fullen niet mogen compoferen van
eenige vande voorfz delicten ofte contraventien, fon- aerexpres confent ende by-wefen vande Burgemeeferen ende Penningh-Meeflers vander Plaetfen, ende fullen fo- danige compofitien /onder heurlieder confent ghemaeckt, gehouden werden voor nul ende van onwaerden. Dat oock des niet tegenflaende de voorfz Burgemeefleren ende Penningh-Meeflers, ofte anderen daer toe by henlieden geauthorifeert, de voorfz boeten op de Delinquanten mo- gen vervolgen ende executeren, ende het deel vande voorfz Officier appliceren totprofijte vande Stadt. XL.
Ende fullen Öe Gedeputeerden vande Steden,
|
|||||||||||
|
hen eeneerende rriette Harinck-vaert ende groote
Viucherye voornoemt, tot allen tijden mogen con- cipiëren ende maecken alfulcke Ordonnantie en- de Keuren, als iy-luyden in toekomende tyden tot welvaert der voorfz Neéringc ende Koophandel van dien,bevinden fullen te behooren, 58 XLI.
?9 Ende want Wy wel ende feeckerlijck berecht zijn, dat alle de voorfz Poinclen tot confervatie ende verbet ë- ringe vande voorfz Neëringe zijn flreckende : Soo ordon- neren Wy allen ende cenyeder die 'tféhe aengaen mach, hem nae den inhouden van defen puntluelicken te regu- leren, oppeynen ende verhëurten byyeder Poinil geflëlt, die Wy verftaen, willen ende ordonneren dat jbitlelijc- "ken tegen alle Contraventeurs gheexecuteert fullen wor- den, Ende ten eynde niemant daer van ignorantie en pretendere , Beveclen ende authoriieren Wy den eerden Deurwaerder vanden Hove van Hol- landt hier op verfocht, het inhouden van defen te publiceren, al omme binnen der Steden ende Plaetfen van Hollandt ende Weft-Vricflandt, daer 't felve fal noodich wefen. Gedaen inden Hage, onder 't ghewoonlijcke Zegel vande Staten van Hollant hier op gcdruckt in forme van Placate, Gerefumeertende gearreftcert op den lellen April feftien-hondert twee-en-dertich, Ter Ordonnantie vande Staten C. vander Wolf.
|
|||||||||||
|
Alle de woorden in d inleydinge in 't Curfjf'gedruckt zijn Anno 16 ix. by gekomen.
I. De voorgaende Placatcn vande laren 1604. 1606. en 1607'.figgen.- al eer de felve goet ende recht natu-
reel is om te eten, d'felve in Tonnen fouten, ter Marckt brengen ende verkoopen, niet jegenitacn- de den fclven Harinck geheel ontydich, onbequaem, ende den Menfchen dickwils fchadelick is: Cauferende niet alleen binnen, &c, x. Dit is Anno 161 ζ ingevoeght. De voorgaende Placaten fegqen: Ende foo yemandt eenigen Harinck voor den voorfz tijde vingh, fal verbeuren den fclven Harinck, ende boven dien twee hondert Carolus guldens, t'applicercn d'een helft voorden Officier die d'executie doen fal,. ende d'ander helft ten behoeve vande Viflcherye. Welcke applicatie van boeten wel inden Placate desjaers 161 χ gebleven, maer t'federt uytgelaten is. 3. Dit Articulis anno .i6izby Ampliatieinghevoeghi. 't Placaet vanden lare 1604. feyt Art. x. Datoocknic-
mant eenigen gefouten Harinck ofte Vifch in Zee fal mogen over geven, verkoopen, ofte verman-
gelen, om Zout, Tonnen,,ofte anders.hoe 't felve foude mogen wefen, gclijck oock niemant eeni- gen verfchen Haringh, om de felve by andere ghekaeckt ende ghefouten te worden, en fal mogen over geven, verkoopen oft vcrmangelen, in Zee ofte aen Landt, alles ende ycder poind op verbeur- te vanden felvcn Haringh ende Vifch, metten Schepen, ofte de wacrde van dien, te verbeuren foo wel by den geenen die den Haringh ofte Vifch in Zee over ghedaen, als over genomen fullen heb- ben. Ende wort het aenhalen vande Schepen, die de voorfz Haringh in manieren als vooren fou- den mogen over nemen ofte over gheven, by defen ernftelijcken bevolen allen Oorloch-Schcpcn defer Landen, 't zy oft fy in dienfte vanden Viflcherye zijn ofte niet, ende fullen de felve aenghe- haelde Schepen in brengen ter plaetfe daer de Oorloch-Schepen uyt varen, acnde naefte Magi- (Iraet vande Viflcherye in dien quartiere. Ende fal de voorfz boeten ghcappliccert worden, een derden ten behoeve vanden Acnbrenger,ofte den Capiteyn die de voorfz aenhalinge fal doen, een derden ten behoeve vande Viflcherye, ende 't refterende derde-part ten behoeve vanden Officier die d'executie doen fal. Ende Artijckel 3. Ende fullen defe peynen aenden Contraventeurs verhaclt worden, al waer 't datiy twintich Jaren nae de contraventie werden achterhaclt, ende foo de felve contraventeurs d'voorlz overgenomen Haringh uytter Zee direitelickcn buyten defe Landen voer- den, fullen boven d'vooriz peynen noch verbeuren fes hondert gulden,die mede gecxecuteert ende gcappliceert fullen worden als vooren. 4. Dit Artijckel is Anno i6zo. eerfl by gekomen. Sulcksjs het vierde Artijckel alhier, inde Placaten d'Ann'u 16 ix
.·. en 1615 het derde. , v,\ 5. Hetvierde Artijckel is Anno i<$ix, ende de woorden in 't Curftjfghedruckt zijn Anno 1615 hy Ampliatiein ghe-
voeght.· Doch dit,als oock het volgende Artijckel,zijn uyt de Placaten iAnnis 16x0 en 16x I gelaten.
6. 't Voorfz Placaet vanden lare 161 χ feyt.· by de Magiflraten ende Penningh-Moefters inde S teden, &c.
7. 7 Placaet vandenjare 1615 feyt .· in conformité van 't vijfde Artijckel.
8. t placaet vanden lare 161 χ feght .· Ende foo yemant in Zee anders Harinck over neemt ofte over geeft,
fal foo wel den overnemer als overgeyer verbeuren den overgegeven Harinck, ofte de wacrde van
Α a a ζ dien,
|
|||||||||||
|
é. *
744 Placaten-». 2. Boeck. 5.Tit. 5, Deel. 745
dien, ende boven dien een peyne van twee bondert gulden. Ende dat alles te betalen lbo wel by
den o vergever als overnemer uy t haer eygen goet, buy ten lafte vande Reeders. 9. Hei vijfde Artijckeï'vandefen Placatedes Iaën 163X. ishetvierde inden Placate dAnno lolden i6iz.ende
is uyt de Placaten vande laren i6zQtn 16zt ge/aten,alsvoorfeyt is.
10. 't placaet vanden Iare 161 æ feyt.· aenden Magiftraten ende Penningh-Meefters.
11. De woorden in 't Curfijf'gepelt, zijn Anno i6)z eerfl ly gekomen.
i z. 't placaet d'Anno 161 zfeght achter de woorden, onder 't Zegel vande Viffcherye, ofte vande Magiftraten van-
de Plaetfe daer hy af vaert, &c. 13. '/ $ehe placaetfeyt: als van de Schepen van defe Landen.
14-iW 15. De woorden hier in 't Curfijf gedruckt zijn Anno 16 }z eerfl by gekomen.
1 $. Anno iGi^by gekomen, 't Placaet vanden Iare 161 zfeyt achter de woorden: ofte waerde van dien, lbo ly de
fel ve van anderen, ofte fonder foodanigen Atteftatie over nemen. 17. Defe interdiclie is anno 163 æ eerfl by gekomen.
18. Dit Artijckeï is inde Placaten d'Annis 1610 en é 6x 1 het vierde, ende in Annis leizen iGijhet vijfde, doch
is inde Placaten d'Annis 1604, é God en 1607 niet geweefl, ten opfichte in byfondere Placaten dAnnis 1580.
158X. 1584.1* 159] hierboven gedruckt, 'tfelve onder andere Pointlen geflatueert was.
19 > JTfaordeken Ven t-jagers, we rt inde Placaten d'Annis 16zo «? 16÷ é niet gevonden, dan is hier uyt de voorfz Placaten desJaerS 161 æ en 1615 weder in gevoeght.
xo. De vier voorfz, placaten hebben hier in gevoeght de woorden', uy tter Zee. XI. 't Placaet vandenJ are \ 61 zfeydt: met twee van haren Bootfgefellen. Doch Anno 16 r$ is gheordonneert
r , datfe met drie Bootigeièllen komen moeten. 1 ÷. Defe woorden zijn Anno 161} by Ampliatie in gevoeght. 33. Mede Anna 1615 by gekomen, 't Placaet vandenj'are 1611 feyt.- voor de Magiftraten vande Steden ofte haer Gecommitteerden aldacr.
14. Defe ende verdere woorden in 'tCurfijf\hedrucktzijn Anno 1615 by gekomen. Doch inde Placaten des f aers
16x0 en 1 6x 1 flaet alhier.· komen verklaren dat iy in Zee aen niemandt eenigen Haringh overgege-
ven hcbben,cnde dat allen den Haringh die ly in brengen,nae S. Jans dach, &c, 15. Inplaets van veertich gulden, flatueert het Placaet d'Anno i6ix maer twaelf gulden tot peyne.
16. Dit Artijckeï is Anno 1615 eerfl by Ampliatie in ghevoeght, ende is aldaer mede hetfefle, maer inde Placaten
vande jaren 16x0 en 1611 het vijfde in ordre. 17. In hetfefle Artijckeï vande voorfz Placaten des J aers 1610. mitfgadersfevende vanden f are 1615 wertghefla*
■-. .meert hetnaervolgende: Ende omme alle frauden te verhoeden, dat geene Stierluyden eenigen Ha- Ci . rittck overgeven als aenden Ventjagers, die de behoorlijcke A&e van confent hebben verkregen,
j SoofulJen de Gedeputeerden vande groote ViiTcheryc, t'haerder beliefte eenige uyten haren feyn- den naer de Steden van 't Noorder-quartier ofte Weft-Vricflandt, ende van gelijckedie van Enck-
huyfen eenige op de Steden vande Mafe, omme de Stierluyden die fy aldaer vinden uytter Zee
. aengekomen te zijn, met foo veel Bootfgefellen alshenluyden fal goet duncken.de vooren vcrhacl-
de verklaringc voor den felven Gedeputeerden, ten overftaen vande Magiftraten, daer 't felfde gc-
fchiet te laten doen, waer toe de Magiftraten alle behoorlijcke aififtentic fullen toonen. Doch is het
felve inde voorgaende Placaten vande Jaren 1604. i6o6ew 1607 mede niet geweefl.
1,8, Bet achtfle en negende Artijckelvanden Placate des laers 1631. accordeert met het \en<, Artijckeï inden P/a-
, ,; cate desJaers 1604. tweede en derde des laers 1606 en 1607. fefle en fevenfle des laers 1611. achtfle en ne~
gen/k des laers 1615. fevenfle en achtfle des laers éâæï. en [efle en fevenfle des J aers i6zi.
19. De Placaten d'Annis 1604. \So6en 1607 voegen hier by : opdat men naemaels eenich bedroch inde
s; Tonne ofte Harinck bevindende , foudc mogen weten, waer, ende by wien 'tfelve bedroch ghc- fchiet is.
30. Infgelijcks accordeert methet 10. ix. iz. 13. I4en 15 Artijckeï'defes Placaetsdes laers 1631. het 6.8.9. 10.
11 en ii æ Artijckelvanden placate des)aers 1604. Item, met het 4. 6.7.8. 9 en 10 Artïjckelen vanden Ñ la-
cate des laers 1606. als oockmet het 4. 5.6. 7.8 en 9 vanden Iare 1607. noch met het 8. 9. 10.1 r. 11 en 13 Articukn vanden Placate des laers 161 z. behahen de woorden in 't Curfijf gedruckt. Accorderen verders de voorfz Artiwknvanden Placate des laers 1631. met het 10. 11. 11. 13.14en 15 Articukn des Placaets vanden Iare 1615. mitfgaders met het 9.10.11.1 1. 13 en 14 Articukn vanden Iare 1610. ende met het 8.9. 10. 11. ix en 13 Articukn vanden Placate des laers 16x1. 31.33. 34. Ampliatie Anno 1615 by gekomen. 31. Defe woorden zijn Anno 1631 eerfl ingevoeght.
jy. De mercken,fulcks hier geflelt,zijn Anno 1631. eerfl by gekomen. De voorgaende Placaten vande laren 1615.
i6xq,é77 16.xi.feggen: te weten,de Jacobi, Vrouwe, Bartholomei ende Kruys-Harinek elcx apart, op peyne van op yeder ongemerekte Tonne te verbeuren drie gulden$,fonder meer. 36. Anno 163X. by Ampliatie in gevoeght. Het 17. 18. ly.xoemi artijckelen accordeert met het 13. 7.14.15.
16. artïjckelen vanden Placate des laers 1 604. Item met het r 1. 5,1 %. 13.14. des laers 1606, als oock met
v«y het 10. H. ix. 1} en 14 artijckeï des laers 1607. nochmethet 14. 1 $. 16.17. en 18. Artijckehn des laers i6ix. verders met het 16.17.18.19. en zo.des laers t6i^. oock met het é y. 16.17.18. en 19.des laers 1620. eyntelkkmet het 14.1 y. 15.17. en 1 %. des laers 1621. 37. Defe boete van drieponden is anno 16 07 foo hoochgeflatueert. De voorgaende Placaten vande laren 1604 en.
\ 6oeflel/en: twintich ftuyvers op elcke Tonne. 38. Defebeyde Artïjckelen zijn anno itfzi by Ampliatie in gevoelende aldaer het 19 en zo artijckeï in ordre.
39. Dit
|
|||
|
74<5 Concernercnde den Harinck-vaert,&<i 747
39. Dit Jrtijtkelis anno 1607, bygekomen,ende aldaer het 1 j; BeydevuorgaendePlacatenty&ntk laren 1604 en
160 6. accorderen Artijckel é ã en é y refpeÜive met het 24. ArtijckeTvanden Piacate des laers 1584, /#«■
iora colum. 72, é gedruckt. 40. Dit Artijckel is mede anno 1607. Artijckel 16. byghehmen. Doch was doe gheceucheert in defcr voegen:
Item, dat gecnc Stieriuyden van nu voortaen eenich grof Sout in Zee lullen moeten voeren, om
Haringh daer mede te fouten, dan Spaensoft Portugaels Sout, 't welck wederom oft andermael by den Keur-Mecfters ghckeurt, ende eenige Tonnen van dien tot believen vanden Stierman ofte Keut-Mecfters opgeflagen fullcn mogen worden,op pene dat den Stierman die bevonden fal wor- den den Haringh met ongekeurt Sout gefouten te nebben, uyt fijn eygen g«?/ verbeuren fal vijf-en- twintich guldens. Ende fullen de felve Stieriuyden inde Certificatie vanden Haringh ooekmoeten verklaren, dat haren gevangen Haringh metgoetgekeurt Sout ghefouten is, al eerden felven Ha- ringh verkocht, gehoocht ofte 'gepackt fal worden. De volgende Placaten des JaerstS 1». 1615. 1620 en 1611. accorderen daer mede van woorde te woorde, behalven dat daer uyt gebleven tijn de woorden inden [elven Artijckel'in'tCurjijfghedruckt,ende eerfi inden Placatedes laers 1532.gereformeert,als indenfelven Placate gefielt is. 41. Dit Artijckel is Anno 1632 eerfi by gekomen.
42. Dit Artijckel is Anno éïã byAmpliatie in ghevffeght, ende is aldaer het 17. Ende inde Placaten des Jaers
i6i2. löij. 1620 en i6ii. het 11.2$. 2 z. en 2 3. Artijckel refpeflive in ordre.
43. Dit Artijckel is Anno 1632 dus gereformeert. lVas inden Placatedes laers 1621 Art. 14, gecoucheert in de-
fer voegen: Ende naer dien wy in 't ieeckeronderrecht zijn,dat eenige Sticrluydcn van meeninge fouden zijn, feecker quantiteytvan Brouwacts, Straets, Weft-Indifch ende Ylge de Mays Sout,in hare Schepen in Zee mede te nemen, ommc dienvolgens den Haringh daer mede te warren ende te fouten, ende tot noch toe onfe meeninge niet en is gheweeft, om fulcks te tollcreren, ofte toe te laten, Soo wert by defen de Stieriuyden, ende allen anderen gheinterdiceert ende verboden, dat fy hen niet en fullcn vervorderen,haren gevangen Haringh metBrouwaets, Straets, Weft-Indifch ofte Ylge de Mays Sout, te warren, ofte te fouten, opte verbeurte vanden felven Haringh, tot welcken cynde de Stieriuyden tot hacrder aenkomfte voor den Magiftratcn daer fy arriveren, t'elckcn by cedefullcn moeten verklaren, dat fy haren gevangen Haringh,rnet geen Brouwaets, Straets, Weft- Indifch ofte Ylge de Mays Sout en fullen hebben gewarret ofte ghefouten. In voorige Placaten is dit verboth nietgheweefl: als alleenlijck dat Anno 1604. Artijckel17. ende Anno \6o6. Artijckel 1 j. verboden is met Bruagie of ander onbequaem grof Zout den Haringh te fouten, als fub numero 39, hier voeren aenghe- teyekent is. 44. De Placaten des laers À6ïã,1612.1615·. 1620 en i6zifeggen Articulfs 18.21.24. 2j.tf«2j. De Keur-
Mcefters fullen hebben ende genieten voor het vifiteren ende keuren van't voorfz Sout vijf grooten.
Vlacms van clcke rcys keurens, te betalen by den verkooper. 45. Dit Artijckel is anno i6iz by gekomen, ende aldaer het æ $ , ende inde Placaten d'anm 16º5/. 1620 en %62t
het 2 y. 2 4 en 2 6 Art, in ordre. 46. Dit, ende't volgende Articulis inde Placatendes laers 1604.1606. 1607. 1612.16ÏJ. 1620e» lózi.het
i8em<). iSenxy. 19 en ze z\.eni$. lueniy. 2 ò en26,mitfgaders27 en 2% refpeüivelkk in ordre,
47. Jnplaets van 't gunt alhier Art 3 æ ghejlatueert wert,feggen de Placaten dannis 1604. art. zo. 1606. art.
18. ende 1607. art. 21. Dat men gecnen brant anders in Vranckrijck fel mogen voeren, dan den
Vrouwen brant ende den grooten Rouaenfchen brant, Item, dat men gecnen brant gaende ovec Zee, met meer hoepen en fal binden dan hier voortijden is gheordonneert, Als den Bartholomees brant, ofte den klcynen Ceulfchen brant met veertien hoepen,den Cruys-brant met feftien hoepen, den Vrouwen brant ende grooten Rouaenfchen brant met twintich hoepen, op pene van verbeurte vanden Harinck, ende correctie van Schepenen. 48. 49. en 50. De woorden onder Num. 48. in 't Curfijf'gedruckt zijn anno 161-. onder 49. anno< iGtï. ende m-
der num. 50. anno 1620 by Ampliatiein gevoeght.
^ ï. Dit articul is anno 16 æ é by gekomen.
52, Het 3 4. articul is inden Placate des Jaers 1632 geamplieert met de woorden in 't Cutftjfgbedruckt. De refi ac-
cordeert met het 21. articulvanden Placatedes laers 1604. negenthiende vanden laere 1606. 22 des laers 1607. æç des laers \ 6 \2. 29 vanden lare i6i<;. 2% des laers 1620. ende 31 des laers 1621. Defthe- lijcks accordeert het 3 5 articul vanden Placate des laers 163 2. met het refpeclive volgende Articul in elckdet voorfz Placaten. 53· üePlacatenvandelaren 1604.1606 en éïã feggen artijckel 22.10 em^. Ende dat men geen uyt-
heemfchen Salm in Hollantfche Tonnen en lal mogen packen, ofte met eenich brant vande Ste- den branden, op gelijcke peynen als vooren. 54. Komt over een met het 24. 22. 25*. 29. 31. $o.en ^i.artijckelen refpeftive vande Placaten des laers 1604.
ï6o6. 1607, ßïõ. 1615. i6ioen 1621,
55. Dit artijckel is anno 16 i$by gekomen, 't Placaet vanden lare i6\2feyt: Allepeynenen breucken waec
van hier vooren geen applicatie gedaen is, fullen komen ten behoeve vande Viflcherye, Armen, en*
deden Officier die d'cxeeutic doen fal, elcks een derde-part. 56. De Placaten vande laren 1604. en I6c6.voegen artijckel 25. en i$*hier tuffchen: Sal defe Ordonnantie
met alle andere Placaten de voorfz Viflcherye concernercnde, alle Jaers in elcke Stede,Plaetfe ofte Plccke, hen mette Viflcherye geneerende, als alle de Stieriuyden meeft te huys 2ijn, wederomme verrieuwen ende gepubliceert worden, Ende fullen de Stieriuyden, &c. Aaa 3 57· Dit
|
||||
|
PlacatecLj. 2.Boeck. ^.Tit. 6. Deel.
|
|||||||||||||
|
749
|
|||||||||||||
|
57, Dit Artijckel is anno x6$z eerfihygekomen. . *
58, De Placaten vande Jaren 1604. 1606. en 1607, voegen in 't lefle van het %6.24 en 27 artijckel refpetlive
achter oen defe woorden: Dies fullen de vooriz Steden op alle nieuwe Ordonnantien eerft befchre-
ven, gehoorr, ende de felve naer voorgaende verfoeck,geapprobeert worden. 59, i>e woorden in 't Curfijf gedruckt zijn anno 1612 dus geflelt. De voorgaende Placaten eyndigen; Ende alfoo
die vande ViiTcherye vande voorfz Landen aen ons verfocht hebben,dat daer op tot dienfte vanden Lande, onfe behoorlijcke Brieven van Placaet verleent foudcn werden,omme 't inhouden van dien te onderhouden, als naer behooren. S O O 1S Ô, dat Wy de faecken voorfchreven overghe- merckt, allen ende eenen yegelijcken vande voorfz Poin&cn ende Articulen, als noodich zij ndc tot vorderinge ende confervatie vande voorfchreve Haringh-vaert ende Viflcherye , goet bevonden hebben ende geapprobeert, ende over fuleks by onfe opene Brieven van Placate fchcrpelick bclait ende gheordonneert, laften ende ordonneren by defen, dat de felve alomme in alle fijne Poindcn fal werden onderhouden ende geobferveert, op de pcynen daer inne begrepen. Ende ren eynde niemant daer van ignorantie en pretendere, bevelen ende authoriferen Wy den cerilen Deurwacr- der vanden Hove vanHollandt nier op verfocht, 't innehouden van defen te publiceren, endejacr- lijcks te renoveren, alomme binnen den Steden ende Plaetfen van Hollant ende Weft-Vrieflandc, daer 't felve fal noodich wefen. Gcdaen inden Hage onder 't gewoonlick Zegel vande Staten van Hollandt hierop gedruckt in forme van Placate, by gernecne bewilliginge vande voornoemde Sta- ten van Hollandt ende Weit-Vrieilandt, den twee-en-twintichften Mey Anno feithien-bondert <' en vier. A. Duyck.
|
|||||||||||||
|
HET SESTE DEEL.
Placaet vanden Koninck.
Placaet ende Ordonnantie, beroerende dat men gheen cnfuyyeren noch
^vreemden Haringh, uyt andere handen komende, enfalmogen pacten ofte branden, noch ooc^gheen
rvreemtZjout wan geen 7uout gefooden, 'm Hollandt oj'Zeekndtfalmogen brengen, In date den ne- genden Martij 1580. |
|||||||||||||
|
ÇILÉÑ S by der gratie Godts
Coninck van Caftilien , van Leon.van Arragon,van Navarrc, van Napels,·van Sicilië, van Ma- jorque, van Sardinien,vandc Ey- landen Indien, ende vailen Lan- de der Zee Oceane, Eertz-Her- toge van Ooftenrijck, Hertoge van Bourgoingien, van Lothrijck,van Brabandt,van Limburgh, van Luxemburch,van Gelrc,ende van Mylanen,Grave van Habf burch, van Vlaenderen, van Arthoys, van Bourgoingne, Pals-Grave, ende van Henegouwe, van Hollandt, van Zeelandt, van Namen, ende van Zutphen, Princc van Swavc, Marck-Grave des Heyligen Rijcks, Hccrc van Vrieflandt, van Salins, van Mechelen,.vande Stadt, Steden ende Landen van Utrecht, Ovet-YiTel ende doeningen, Domi- nateurin Afie ende Afrijcquc, Den cerften onfen gefwooren Exploiclier, Sergeant van Wapenen ofte Deurwacrdcr van onfen Hove van Hollandt, Alfoo tot onfer kenniiTegekomen is, dat eenigc foo vande Ingefctenen van onfen Lande van hcrwaerts over als andere, gepackt hebbende eenigen onfuy- veren Haringh, als Rob-fieck, Kuyt-fieckendé dier- gelijcke,dic geen brant en mach halen, ende niet ghebrant en behoort te werden ■, hen vervorderen de felve met verfierden brant, ofte by Mereken te branden, wacrdoor veel goede Koopluyden groo- telijcks bedrogen worden, niet alleen overmidts fulcke Hariogh,foo in onfen als andere Landen ver- voert zijnde, aldaer acnde onbekende Koopluyden verkocht wort, als goeden ende fuyã eren Haringh, |
die metten gewoonlijcken brant, volgende d Or-
donnantie gebrant ende gekeurt wort, ais oockdat de goede Koopluyden, die den fuyveren Haringh koopen ende vervoerende zijn ,by de wegen groo- telijcken in haren handel worden befchadicht ende verkort. Ende van gelijcke tot onfe kenniiTe is ge- komen, dat eenige hen vervorderen den Sghotfcn, Noortfchen, Yerfchen,ofte anderen vreemden Ha- ringh, in onièn Landen van Hollandt ende Zeelant gebracht zijnde, te verpacken, uyt de eene Tonnc in d'andcr te leggen, ende oock te brant-mereken, mitfgaders dat eenige met Schots, Lunenburger kleyn Sout, ofte ander vreemt Sout, van geen Sout gefoden, alleen ofte onder ander Sout gemenghx, den Harinckcndc andere goederen fouten. Ende aliboalle 't felve tendeert tot feer groote prejuditic van onfe Onderfaten , ende naedeel vanden Ha- rinck-vaert ende Viflcherye, daer op het welvaren van onien voorfz Landen van Hollandt ende Zee- landt ccnfdecls beftact. S O O IS Ô , dat Wy willende hier inne voorfien, by advijs van onièn feer lieven ende beminden Neve, Ridder van onfer Ordene vanden gulden Vliefc, den Princc van Orangien, Grave van Naflau, &c. voor ons Stadt- houder Generael over Hollandt, Zeelandt, Weil- Vrieflandt ende Utrecht, ende vanden Staten en- de onien Prefiderende ende andere Raden Provin- ciael 's Landts van Hollandt voornoemt, verboden endegeinterdiceert hebben, verbieden ende intér- diceren wel expreiTclijcken by defen eenen yeghe- lijcken, van wat conditie, ftaet ofte qualiteyt hy zy, geenen Harinck met verfierde by-mereken ofte anders
|
||||||||||||
|
_^____
|
|||||||||||||
|
Harinck - vaere, &c. η % \
peyne van hondert gouden Realen, te verbeuren
ende t appliceren als vooren. Dat voorts niemanc hem fal vervorderen cenich kleyn Sout binnen on* fen voorfz Landen van Hollandt ofte Zeelandt gc- rafineert, inde felvc onfe Landen op te leggen, ver- koopen ofte voeren, omme aldaer ghebruyckt,oftc in eeniger manieren verbeficht te worden, maec fal 't felve op vreemde Landen ende Provinciën vervoert ende verkocht mogen worden aen vreem- de Luyden, die 't felve uyt de voorfz onfe Landen fullen willen voeren, alles op de verbeurte ende peyne hier vooren vcrhaelt, te verbeuren ende t'ap- pliceren als vooren. Ende ten eynde niemanr hier van ignorantie en pretendere, Lailcn ende ordon- neren wy, &c. 't inhouden van defen te publiceren al omme binnen onfen Landen van Hol landt ende Zeelandt, daer men gewoonlijck is gelijcke publi- catie te doen. Ontbieden ende bevelen voorts al- len Officieren, Jufticiercn, Dienaren ende Onder- faten,dat fy 'tinhouden van defen doen volkomen ende achtervolgen, fonder eenich faveur, gunfte ofte diflimulatie,op de peyncn daer inne begrepen. Des te doen met datter aen kleeft, geven Wy den felven daer toe volkomen macht ende bevel. Ge- geven in onfen Huyfe vanden Hage, onder 't Zegel van Juftitie, hier op gedruckt in forme van Placate den negenden Martij vijfthien-hondert ende tach- tich, van onfen Rijcken, te weten, van Spangien, van Sicilien, Sec. 't xxv. ende van Napels 't xxvi i« Onder ftont gefchreven, By den Coninck. Ter Re- latie van fijne Majeftcyts Stadthouder, den Prcfi- derende ende andere Raden over Hollant, Zeelanc ende Vricfiant. Ende was onderteeckent, B. Emfl* |
|||||||||||||
|
75o Concernerende den
anders te branden, dan alleenlick metten ghewoo-
nelijeken brant, die van ouden tijden gheufeert is, volgende d'Ordonnantien daer op ghemaeckt, op verbeurte vanden Harinck, die bevonden fal wor- den anders gemerekt ofte gebrant te wefen, ende daer beneffens van een peyne van hondert goudè Rcalcn,te verbeuren by den geenen die bevonden fal worden anders als vooren ghemerekt ofte ghe- brant te hebben, ofte doen doen , t'appliceren een derdendeel foo vande voorfz Haringh als vande voornoemde peyne, ten behoeve vanden Aenbren- ger, het tweede derdendeel ten behoeve vanden Officier, ende het derde derdendeel ten behoeve vande gemeene faecke. Hebben voorts eenen ye- gelijcken van wat conditie, ftaet ofte qualiteyt hy zy, verboden ende gheinterdiceert, verbieden ende interdiceren by defen, gcene Schotfchen, Noort- fchen , Yerfchen oft anderen vreemden Harinck uyt andere Landen ofte Provinciën komende, te verpacken , ofte uyt d'eene in d'ander Tonne te leggen; ofte oockde felve Harinck ineeniger ma- nieren te brant-mereken, maer die te laten fulcks als die uyt andere Landen komt, opte verbeurte vanden Harinck, contrarie defe interdiftie gepackt, geley t ofte gemerekt, ende gelijckc pene van hon- dert goude Realen'te verbeuren ende appliceren als boven. Hebben noch verboden ende geinterdi- ceert, verbieden ende interdiceren wel expreffelijc- ken by defen allen ende een yegelijcken, van wat ftaet, conditie ofte qualiteyt hy zy, geen Schots, Lunenburget ofte ander Sout,van geen Sout gefo- den, in onfen voorfz Landen van Hollant ofte Zee- lant te brengen, opte verbeurte van dien, ende de |
|||||||||||||
|
Placaten vande Staten van Hollandt ·
ï. JVaerfchoumnge tegen'Bandt ende "Brant vanden Haringh ^vang/φ,
In date den negenden Martij ι <f9 J·
|
|||||||||||||
|
fal binden, dan hier voortijden is geordonneert, Als
den Bartholomeus Brant, ofte den kleynen Keul- fchen Brant met veerthicn hoepen , den Cruys- brant met fefthien hoepen, den Vrouwen brandt ende grooten Rouaenfchen brant met twintich hoepen, op peyne van verbeurte vanden Haringh, ende corrc&ie van Schepenen. Dat niemant eenich Merck op de Haringh-Ton-
nen fal mogen branden, maer fal een yegeïijck fijn Merck daer op met het Merck-yfcr mogen fchrap- pen, op peyne als vooren. Dat geenc Haringh-Tonnen die eens met ghc-
hoochden ofte gepackten Haringh buyten 's Lants gefonden zijn gheweeit, weder ter Zee fullen mo- gen gebracht worden, omme Haringh weder daer inne geley t te worden, op de verbeurte vanden fcl- ven Haringh. Ende dat men cgheene Uytheemfchc Salmin
Hollantfcbe tonnen en fal mogen packen, ofte met eenige brant vanden Steden brauden, op ghelijcke pene als vooren. Lailen-
|
|||||||||||||
|
|Ë$^|f| Lfoo bevonden is dat defe naefte Jaren,
W iH0P Vranckrijck ecnige andere fooiten #^^>J van Haringh gefonden zijn, als hier voo- ^6^*^ tijdts plach te ghefchieden, die oock om den gemeenen Man te bedriegen, met twintich hoepen, als den Rouaenfchen Brant ghebonden ziïn geweeft, 't welck ontwijtTclijcken tot grooten nadeel vande voorfz Neeringefoude gedyen, in ge- valle daer inne niet tijdelijck en worde voorfien : Hebben de Staten van Hollandt ende Weft-Vrief- landt, volgende 't verfoeck vande Gedeputeerden vande groote ViiTchctye ende Haringh-vaert bin- nen den fclven Lande, omme daer tcgens met goede ordre te voorfien, geordonneert ende ghefta- tueert, ordonneren ende ftatueren by defen, dat de naevolgcnde Articulenende Poindcn medefullen worden verkondicht, onderhouden ende gheobfer- veert, Te weten: Dat men geenen Brant anders in Vranckrijck
fal mogen voeren , dan Vrouwen Brant ende den grooten Rouaenfchen Brant. Item, dat men gee- nen Brant gaende over Zee, met meer hoepen en |
|||||||||||||
|
;.:
|
|||||||||||||
|
Placaten. 2.Boeck. 5.Tit. ó.Deel. 753
diifimulatie. Gedaen i uden Hagc onder 't Zegel
vanden Staten hier op ghedruckt, den negenden Martij Anno ι <J 9 5, Ter Ordonnantie vanden Staten. C. de Rechtere.
|
||||||||||||||
|
752
Laftendc ende beveallen Officieren ende Jtreders vandevoorfz Pde te procederen tot inpeynen voorfchreve ,
|
||||||||||||||
|
2. Verboth van Haringh binnen de RJippen van Yerlandt, Hitlandt,
oft Noomegm te wangen, In date den tmelfden Mey fefikim - bonden ende
twntigb. |
||||||||||||||
|
vande groote ViiTcherye ende Haringh - vaert
defer Landen, de welcke ter eerfter acnftaende vergaderinge de voorfchreve faecke by arreft ful- len af doen, ende by foo verre extraordinaris com- paritie verfocht werde, dat fulcks by 'tvoomoem- de Collegie fal werden geconfenteert, midts dat den gheenen die foude mogen komen te fuccum- beren ,fal betalen de koften die als dan fouden val- len , welcke Sententie ofte arbitrage by 't voor- noemde Collegie vande ViiTcherye ghegheven, naer behoorüjcke kennifle van faecken, fal forteren kracht van ghevvijfde dinck, fonder daer af eenige provocatie ofte verder betreck te mogen doen, niet meer by Appel dan Reformatie , ofte andere Middelen, ghemerekt dat fy-luyden hen geneeren moeten ter Zee, om heur-luyder fuftentatie ,cnde hen-luyden niet moghelijck en is Proceflen te vervolgen ofte te fuftineren , by welcke de voor- fchreve Neeringe verachtert, ghelaten ende ghc- poitponeert foude mogen werden, tot achterdeel vande ghemeene welvaert. Ende op dat nie- mandt hier vanen pretendere ignorantie, ordon- neren Wy dat defen alomme binnen de voorfchre- ve Landen, ter plactfen daer men ghewoonlijck is publicatie te doen, fal werden af-gekondight ende ghcpubliceert, midtigaders tot meerder kenniilè der dubbelden van dien op alle publijcke plaetfen gheaffigeert. Laftende voorts allen Officieren, Rechteren ende Wethouders dien dit aengaenial, dat fy tot onderhoudenis van dien, goede toeficht nemen, ende tegens den Overtreders procederen ende doen procederen, by executie vande peynen hiervooren gementioneert, fonder eenige gunile, faveur, fimulatie of diiïïmulatie, alfoo Wy fulcks voorden dienite vanden Lande dienftieh ghevon- den hebben te behooren. Gegeven inden Hagc in forme van Placate, on-
der onfen grootcn Zegele, hier aen gehangen opten twaelfdên Mey, anno 16 % o. Onder ftondt, By mijne Ed. Mog. Heeren de Staten van Hollandt ende Weft - Vrieilandt. Lager ftondt, Ter Re- latie vande Gecommitteerde Raden van hare Ed. Mog. Ende' ter Ordonnantie vande felve. On- derteeckent, A, VuycL
|
||||||||||||||
|
E Ridderfchap , Edelen ende Steden
van Hollandt ende Weit-Vrieflandt, Re- prefenterende den Staten vanden felven Lande ; Doen kondt eenen yeghelijc- ken , hoe dat Wy verftaen hebben, dat eenige Stierluyden van defe Landen, inden voorleden Jaere hen vervordert hebben binnen de Klippen van Hitlandt, Yrlandt ende Noorwegen, verfchcy- den Haringh te vangen, te kaecken, te fouten, en- de in Tonnen te leggen , wefende meeft onbe- quaem om ghcfouten te werden , ende dien vol- gens in deie ende andere Landen (als anderen goeden Haringh) ge voert ende verkocht is: Ende nae dien fulcks tenderende is tot groot nacdeel ende bederf vande gemcene Neeringe, waer deur mede de KoopKiyden ende goede Inehefetenen defer Landen fouden werden befchadichtende ge- interefleert, in ghevalle daer inne met alle behoor- lijcke middelen tijdclick niet en werde voorficn. S O O I S Τ, dat Wy allen Stierluyden, Schip- pers, ende allen anderen deibr voorfchreven Lan- den , verboden ende gheinterdiceert hebben, ver- bieden ende interdiceren by defen , dat niemandt hem vervorderen fal eenigen Haringh binnen de Klippen van Hitlandt, Yrlandt ende Noorwegen voorfchreve, te vangen, te kaecken, te lbuten, ofte in Tonnen te leggen, noch oock van hen-luyden eenigen Haringh te mogen koopen, ofte over te nemen, omme ghefouten, ende in Tonnen ghe- leyt, ende in defe Landen gevoert ofte ghebracht, veel min verkocht te werden, opte verbeurte van- den felven Haringh , ende boven dien by den Stierman, Schipper, ofte anderen, uyt heur-lieder eygen goederen te verbeuren drie hondert Carolus guldens, ende corre&ie van Schepenen , te appli- ceren aenden Officier, den Armen, ende Aenbrcn- ger, elcks een derde-part, Endefullen de Delin- quanten ofte Contraventeurs van deièn Placate, tereerfterinftantie geroepen mogen werden voor den Rechter , daer den Officier yemandt achter- haelt ofte ghearrefteert fal hebben, daer van Sche- penen binnen den tijdt van een Maendt nae dat den Officier fijne a&ie geinftitueert fal hebben, de faecke fullcn decideren,cnde indien yemandthern met het Vonniiïè mochte befwaert vinden, die lal de faecke mogen betrecken voor 't Collegie |
||||||||||||||
|
HET
|
||||||||||||||
|
,
|
||||||||||||||
|
Concernerende den Hamnck-vaert, &c.
; Η ET ν aE V E ND E DE EL·:,
|
|||||||||||||
|
755
|
|||||||||||||
|
754
|
|||||||||||||
|
Placaten vanden negentienden lulyt 6ó6,feflienden Maert 1607. achtten*
den hnuarij 16l4-ffldè Waelfdènïmij \ &j 8. D<#r hydmuytvoerfoo njanheele ende halve ledige
Η aringh-Tonnen, als 'van duygen totfoodamge Tonnengeprepareert ende Kmys-want weiboden wen* |
|||||||||||||
|
't felve foude mogen wefen,geen uytgefondert, opte ver-
beurte vande felve, midtlgaders de Schepen daet intie de voorfz Haringh-Tonnen, halve Tonnen, ofte de Duygen tot Haringh-Tonnen, ofte halve gheprepareertj midtfgaders het Kruys-want fal be- vonden worden ghefcheept te wxfen , ende noch een boete van twee hondert Nederlantfche 5 Ou- caten, voor de eerite reyfe, voor de tweede reyfe bo- ven de, voorfz verbeurte van Schip ende goeden, van vier hondert Néderlandtfche Ducatcn, ende voor de derde reyfe boven ghelijcke verbeurte van Schip ende goeden van fes hondert der voorfz Du- caten, ende arbitrale conecue, nae ghekgemheyt ende confiitutie vanfaecken, Alle welckc verbeurtcn ende pey nen bekeert fullen worden een derdetvdeel ten profijte vanden Aenbrengcr, een deidcn-dccl ten profijte vanden Armen, endc een derden-deel ten profijte vanden Officier, daer de voorfz corre&ic fal wordengevordert: Ende fullen daerinne vervallen niet alleen die geene die voortaen op de daet bevon- den fullen worden, 6 ofte binnen 'sfaers, maer oock die vaele Jaren naer hetfeyt daer over wettclijck fullen wer- den gheconvinceert, iloch by aldien eenige vande C om f II· cèn der Cöntraventeurs, ofte die de felve in eeniger ma- nieren direftelijck of indiretlelijck foude mogen hebben gedientft felve korhenaenhrengen, de felve fullen niet alleen vandepeynen ende corretlien in defen Placate be- grepen wefen bevrijdt, maer oockghenieten het derden- deel vande peyne , V welck den Aenbrcnner in defen toe- fevoeghtwert. Ende ten cyndc nlemandt hiervan tebbe te pretenderen eenige ignorantie, ende defe onfe Ordonnantie alommc mach worden puncTu- ëlijck achtervolcht, ende de Cöntraventeurs van dien, als oock hunne hulpers gheilraft nae bchoo- ren.1 Ontbieden Wy daeromme endc verfoecken onfen lieven ende feer beminden, de Statcn,Stadt- houderen, Gecommitteerde Raden, ende Gedepu- teerde Staten vande Provinciën refpeftive van Gelderlandt, ende Graeffchap Zutphen, Hollandt endc Weft-Vrieflant, Zeelandt, Utrecht, Vrieflant, Over-Yflel,Stadt Groeningen ende Ommelanden, ende allen anderen Juiticiercn endc Officieren , dat fydefe onfe Ordonnantie alommc doen ver- kondigen, uy troepen ende publiceren, daer men gewoonlick is uytroepinge endc publicatie te doë. Lallen ende bcveelcn voorts de Raden ter Admi- raliteyt, den Advocaten Fifcacls, endc Procureurs Gcneraels,ende allenandcren OiTiciere^Rcchtcrë ende Juiticiercn vande vooriz Vereenichde Lan- den,mitfgadcrs allen Overitcn, Coloncllen,Admi- ralch, Vice-Admiralen, Ritmeeitcrs, Capitcyncn, Officieren ende Bevelhebbereu, defe onfe Orden- nantien ende Bevelco te achtervolgen, endc doen achtervolgen,Procedcren ende doende procederen tegens den Overtreders van dien, fonder gratie, fa- veur,diiÏÏmulatieofte verdrach, dewijle Wy 't felve tot dienite ende welftant der voorfz Landen noo- dich gevonden hebben. Aldusghedaen, gherenoveert endegearrefieert ter Vergaderinge vande Heeren Staten Generael, in 's Graven-Hage, den twaclfden lunij 1638. Was geparapheert, 7 A, Ploos -van Amfel,*1- Β b b Onder
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden, Allen den geenen die defen je- gehwoordige fullenfienöfthöoren leferi, Sa.luyt. DOEN TE WETEN, Alfoo de eroötc ViiTcherye ende Haringh:vaert is eenHooft-Nèennge,ênde een vande principaelite Mijnen defer Vereenichde Nederlanden, daer by vele duyfentHuyfghefmncn binnen de fclve Lan- den hen gheneeren ende onderhouden, otfr/iveele ende verfcheyde Hant-wercken,-Neeringe, Vertie-: ringc, cndefonderlingede Navigatie ι ende Traficq, foo binnen als buyieni's-Lands % wert geconferveert, midtfgaders vele retouren van Penningen ende Koopmanfchappen,oock vermeerderinge van het inkomen der Convoyen ende Inkomitë defer Lan- den veroorfaecktvvert.Ende Üat om de fclve Hooft- Neeringe indefe Vereenichde Nederlanden te con- ferveren , verfcheyde goede Placaten ende Ordon- nantien, op het vangen, fouten, beneficieren ende Vertieren vanden Haringh van tijdttot i\)atgeëma- neert, zijn, waer deur de felve Neeringe jegens ver- fcheyden traverfen ende onbehoorlick voornemen (by eenige Baetfoeckers ende Benijders vanden welilant defer Landen, ende de voorfz Hooft-Nee- ringe tot verfcheyden tijden voor geilelt) tot noch toe ineere ende reputatie is gemainteneert, tot groo- ten dienite van defe Vereenichde Landen, ende den goede Ingefetenen van dien: Ende Wy nu feeckertijek bericht werdende, dat by een nieuwe traverfe ende [tniferlijcke practijeque, tot nadeel van- de voorfz Hooft-Neeringe, ghepoocht wert uyt defe Vereenichde Nederlanden nae andere Quar- tieren ofte Plaetfen te tranfporteren, Duygen tot Haringh-Tonnen alhier te Lande gemaeckt \ oock halve Haringh-vaten in andere Vaten gheilagen, mitfgaders Kruys-want, om alhier te ontgaende oblèrvantie van goede Ordonnantien ende Poli- den,die ten dienite defer Landen op't vangen,fou- tcn,beneficieren,verkoopen ende vertieren vanden Haringh zijn gemaeckt, endc niet te min den Ha- ringh als op geconterfcyte ordre van defe Landen ghebeneficieert, in andere Landen te verkoopen, waer deur de voorfz Hooft-Neeringe merckelijck in reputatie ende ordre foude werden verkort, endc de Vereenichde Nederlanden, ende de goede Inge- fetenen van dien befchadight ende gcintcrciTcert, 1 jegens wekk quaet voornemen ende finiftre praüijc- quen tijdelïck moet werden verfien. S O O I S Τ, dat Wy nae rijpe deliberatie allen ende een yeghe- lijck foo Inghcietenen,Inwoonders als Uyrheem- fchc, ende andere defe Vereenichde Nederlanden frequenterende , verboden ende gheinterdiccert hebben, verbieden ende interdiceren by defen, in defe Vereenichde Nederlanden, ofte eenige Ste- den , Havenen ofte Plaetfen der felver, eenige le- dige Haringh-Tonnen, halve ofte Duygen, tot Ha- ringh-Tonnen ofte h^-vaten geprepareert, nochte cenich Kruys-want in eenige Schepen te doen brengen ofte ontfangen, om de felve uyt defe Pro- vinticn , op andere Landen ofte Plaetfen te bren- gen, Yoeren ofte tranfporteren, 4 onder wat pretext |
|||||||||||||
|
7 5 6 Plaeateo-i . 2. Boeck. 6. Tit. ι. Deel. 757
Onder ftondt, Ter Ordonnantie vandefelve. Ge-1 druckt het Cachet vande/elve Heeren Staten, in rooden
teeckent, Cornelis Mufch. Zijnde of tfpatium ghe-\ Waffche. I. De Placaten vande Jaren ι6oó,1607. en 16^/eggen: Zeylagie ende Navigatie.
%t De fe/vePlacaten/eggen: in eeregehouden. 3. Defehe Placaten/eggen .· ten ware wy jegens alfulcken quaden voornemen tijdelijck voorfagen.
4. De/e woorden zijn Anno 1614. ly Ampliatie in gevoeght.
5. De voorgaende PlacateniAnno 1606 en 160;"/eggen: Nederlantfche Silvere Realen.
6. De/e woorden zijn mede Anno iSx^hy Ampliatie in ghevoeght. De verdere woorden in 't Cur/tj/gedmckt zijn
Anno \6^%by gekomen,
7. '/ placaetvanden lare 1606 wasgeparapheert,Magnus,yt' dat vanden Jare 1607. Joachimi,n'· endebeydc
geteyckent hy C. Aerflèn. Endedatvan 1624. Anthqnis de Rode,vt' Endegeteyckent, I. van Goch.
NOTA. Dat het Placaet des /aersióoj. inden /are 1614. is gedaen herdrucken. Ρ E Ν S E S Τ Ε Ν Τ Υ Τ EL.
Raeekende d'Adventuriers vande Engelfche Natie.
HET EERSTE DEEL.
ExtraÏÏ uyt de T^efolutien van hare Hoogh Mo: d%Heeren Staten (jenerael
der Vereenichde Nederlanden. In date den negenden lanmrij 1J87.
|
|||||||
|
SPSgBP^fiSi E Staten Generael der Vcree- j
ɧ Plimv^f nichdc Nederland tfchc Provin- m S§|m \f tien,D OENTEWETEN, Ü! f^/Bjl U Dataengefien van allen ouden 11 Wm/ψ M\ t'Jc'en tuflchen het Coninck- EÜ WÊPiïSm r'Jc^ van Engelant cndc de Ne- jff^i l{f^«&0Ë!^ derlanden, (onderlinge vrundt- ichap cndc goede gebruyekejijeke correfponden- tie gehouden is gheweeft, tot confirmatie vande welcke oock diverfebe goede concordaten ende en- trecourfen tuflehen de Princcn van beyde zyden, van tijde te tijde ghemaeckt ende gheaccordeert zijn, als ter oorfaecke ende om des te beter te con- tinueren de trafTIjcque ende hantteeringe tuflehen beyde de voorfz Landen.ende de Onderiaten van dien, Dat oock tot vermeerderinge der Neeringe ende frequentatie vande Engelfche Coopluyden, gefeyt Α venturiers, henluyden gegunt ende gege- ven zijn geweeft in diverfche vande voorfz Provin- tien ende Steden, verfcheyden fchoone ende loffè- lijcke Privilegiën, wclcke Concordaten ende Entre- courfen mettet Traclaet tuflehen de Conincklickc Majeflcyt van Engelandt, ende den Staten voor- noemt onlanghs acn gegaen, genoech zijn gecon- firmeert, Ende de voorfz Staten begeerende, dat de Trafficque vande Engelfche gecontinueert wer- de binnen dcfe Landen, ende dat de Koopluyden jegenwoordelijck alhier zijnde, ende hcure hande- iinge doende, niet alleenelick geanimeert mogen zijn alhier te blyven, ende heureNegotiatie te drij- ven, maer d'andere oock die ter caufe vande trou- blen,ende andere diergheJijckeoorfaecken vertroc- ken zijn,ende hen houden ibo totEmbden, Ham- borch, als andere Piaetfcn, 'tzy Weftwaerts oft oock Ooftwacrts, al tot feer groote achterdeel ende vermindcringe vande Neeringe defer Landen, in comparatie vande gheenc die daer plach te weien, te courageren ende veroorfaecken hier wederom te komen, ende in defe Quartieren reildentie te ne- men. S O O I S Τ, dat Wy tot onderhoudin- ge vande voorfz Concordaten ende Entrecourfen, hebben niet alleenelick de felye gcaggreëert ende |
gheconfirmeert, ibo Wy de felve aggreëren ende
confirmeren by deièn, in allen Poinden, Maer be- loven oock de voorfz Coopluyden haer Privilegiën ende Vryheden, in voorgaende ryden by hun ghc- noten te hanthouden. Preiënterende voorts de felve Coopluyden Adventuriers, dat op wat PJaet- fen, of in wat Steden binnen de geünieerde Pro- vintien defer Nederlanden, fy goer fuilen vinden heure refidentie te nemen, het kiefen ende nomi- neren der felver in haer vrye wille fal ilaen, ende toe gelaten werden, alfoo fy de feJvekiefinge mits defen hen toe laten, met prefentatie ende belof- teniiTe, dat Wy de voorfz Coopluyden fuilen gun- nen ende geven alfulcke Privilegiën ende Vryhe- den, als fy elders hebben genoten, of genieten van 't gemeene Landts wegen,oock mede de hant aen te houden ende bevorderen, datfè van aifulcken particulieren Stadt oft Plaetfe, alwaer fy hunne re- fidentie fuilen goet vinden te kiefen ende nemen, alfoo geprivilegeert fuilen zijn, als fy toteenigen tijdt hebben gewceil in andere Piactfên , binnen oft buyten dcfe Landen, oock vorder te verlee- nen, foo verre fulcks de redene fal vereyfehen , ende de occaiïe haer fuilen prefenteren, om 't fel- ve by den Coopluyden begeert oft verfbeht te zijn, ende alle de felve te onderhouden ende doen onderhouden naer bchooren, fonder op henluyden of hunne goederen te ftellen, buyten wille ende confent van hare Majefteyt,ende voorweten van- de felve Coopluyden (op dat geen ignorantie ghe- pretendeert en wordt) eenige nieuwe Impofitien of taxen , contrarierendc heure Privilegiën , dan jegenwoordich in treyn zijn, met intentie oock alle voorgaende Importen ende taxen die fy-Iuy- den nu eenige Jaren gedragen hebben, ende die fy pretenderen tecontrarieren heure Privilegiën, foo wanneer den Krijgh fal komen te cefferen, ende dat de Landen in Vrede fuilen zijn gebracht, hen van fulcke Contributien te ontflaen,hun gauderen latende, heurcoudeimmuniteytê ende vryheden, alles geduyrende heure refidentie ende Trafficque binnen de voorfz Landen. Aldus ghedaen ende gercfol-
|
||||||
|
758 Raeckende d'Adventuriers vahde Engelfche Natie. 759
|
|||||||
|
eyfcht, te vergunnen, gelijck fyluyden ten acnficö
van een groot deel der felver Waren aireede zijn inde poffèiïïevan dien , Ende ten eynde alle fraü- den werden geprecaneert, fullen Uwe E. daer op mogen ftellen alfulcke pene als bevonden fal wor- den te behooren, waer toe infgelijcks de voorfchre- ve Koopluyden alle behoorlijcke nccrilicheyt belo- ven aen te wenden. V.
Verhoopende vorders, dat infgelijcks Uwe E. be-
lieven fal naerder in tefien,hetieyenfte ende acht-1 fte Articule, op dat de Entrecourfen ende Concor- daten deur de groote laften van Licenten , Con- fumptic, Geit, ende andere, aireede opte Lakenen ende Wol waren geftelt, niet tefeeren mogen wer- dê geinfnngecrt.iïreckcnde de felve tot groote ver- hoogingevanden prijs, ende conlequentelijck tot groote af breuck ende prejuditie vanden Koophan- del der felver, ende voorts tot bcvorderinge vande Traifijcque, Ende ten eynde de felve niet en mach werden verhindert ofte gediverteert, naerder in te fien 't verfoeck van moderatie vande L aften ghe- ftclt, op andere Waren, die in defe Landen ghe- brocht, ofte uyt de felye uyt gevoert werden. VI.
Dat UwcE. precife believe te accorderen 'tnc-
genftc Articule, alfoo d'Ingefctcnen van dciè Lan- den 't felve in Engelandt, tonder contradidie wordt geaccordeert. In Margine ftaet gheappoftilleert, Wort geperfifleert by het voorgaende Appointlement, maer bewijfende dat de Coopluyden Advcnturiers tot noch toe inden Lande ghenooten hebben de vrydom vande Laec- kens ende Kar fey en,f al'den felve η hen voort aen noch toe- gelaten worden, vii.
Dat op 't fefthiende Articule , by ende ondee
naem van Suppooftcn verftaen mogen worden alle de geene de welcke by Privilegie vande Co- ninginne van Engelandt, de JuriicMie vande voorfchreve Societeyt fubjeft ghemaeckt zijnde, hem bemoeyen mette TrafTijcque vanden Koop- handel ofte Waren , de voorfchreve Advcnturiers fubjeét zijnde, tegens de Ordonnantie van haere voorfchreve Majeftcyr, In Margine ftaet gheap- poftilleert , Wordt geaccordeert , behoudelijcken dat het Engelfche» zijn, ende dat oock verftaen wordt, Daer ghefeydt wordt van immeubile goederen, dat daer onder begrepen worden de gehypotcqueerde Renten ep inï- ffieubilc voederen. & VIII.
Dat Uwe E. ghelieve abfolutelijcken te aggreë-
ren het feventniende Artijckel , naer uytwijfen vande Entercourfen ende Ordonnantien vanden Kcyfer, daer toe ovcrghelcvert, ende op den voet vande felve Ordonnantie. In Margine ftaet ghe- appoftilleert , Wort infgelijcks hier inne gheaccordeertf te weten, vande eygen Contratien der Engelfche Koop- luyden , maer niet van die geene daer aen de fehe Koopluyden komen fullen by Ceffie in folutum, ofte an- derfints. IX.
Acngaende het negenthiende Artijckel, 't welck
in deliberatie was gehouden, exhiberen fyluyden Extracl uyt het Privilegie van Hartogh Philips van Bourgoingien, midtfgaders uyt de Privilegiën van die van Staden ende Middelburgh, verfoeckende * Β b b ζ in
|
|||||||
|
gcrefölveert inde Vergaderinge vande voornoem-
de Heeren Staten Generael in 's Graven-Hage den negenden Januarij anno vijftien-hondert feven-en- tachtich. Onder ilondt ghefchreven, Accordeert met 't voorfz Regifter* Ende was onderteyckcnt, . Aerffen, BxtraEi njan feeckere Propofde, by
Articule», &c. I.
DE Heere Gilpijn, ende de Secretaris vande
Natie, gefien hebbende de Antwoorde, ge- ftclt op de Articulen by hen-luyden van wegen deKoopluyden Advcnturiers gcexhibeert, fpeuren daer uyt U E. goede genegentheyt totte felve Coopluyden , ende bedancken U E. gedien- ftelick voor de felve, Ende alfoo by de Difpofanten op fommige vande felve fwarighcyt wordt bevon- den , foo is haerluyder ernftich verfoeck, dat U E. believe op defe navolgende naerder lettende, wat breeder te adviferen, ende 't felve hen-luyden by gefchrifte over te leveren, om aen haer Principalen over gefonden te worden. Ende dew ij Ie oock de felve Antwoorde alleen by raminge ende forme van advijs, op 't wel - behagen van U E. Principa- len is ghedaen, vande felve ende van 'tgeene daer inne verandert fal worden , conflrmcrende op 'tfpoedichfte te bevorderen, waer op henluyden de Brieven van SaulfconduicT: fullcn motten worden "geexpedieert, als zijnde het principael fondament op 't welck die vande Natie fullen mogen refolve- ren,omme haerluyder refidentic in defe Landen te nemen. InMargineilaetgeappoftilleert, Sal het verfoeck alhier gedaen,zeeffellueert worden, mits dat de Engelfche Coopluyden heur Court inde yereenighde Pro- vinciën fullen houden, fonder de felve elders te tranfpor- ter en,foo lange fy alhier te Lande fullen wefen. II.
Eerftelijcken, accepteren fyluyden van wegen de voorfz Coopluyden , 't gecne op 't eerfte ende tweede Artijckel is geftelt, verfeeckert zijnde, dat die voorfz Coopluyden anders niet en gedencken, of en begeeren, dan met defe Landen ende de In- gefetenen van dien, goede correfpondentie ende Naebuyrige vrundtfehap te onderhouden , ende 'tgeene in 't eynde van 't tweede Artijckel vanden Eedt ghefeyt wordt, fouden fyluyden verfoecken 't felve fulcks verftaen te werden, in gevalle 't con- trarie van dien by Getuygen behoorlicke niet wor- de bewefen. In Margine ftaet geappoftilleert, Soo verre de contrarie wert doen Mikken -voor den Eedt, fal de/aecke blyven als naer Rechten. III.
Vordcrs, Dat alfoo 't Privilegie uyt het welck Extraét tot het vijfde Artijckel is ghcexhibeert, ter goeder trouwen in feecker Regifter ghefchreven, ende uyt het felye is gheextraheert, ende dat het Origineel van dien niet by de hant en is, Uwe E. believe het felve P0ina by provifte op naerder be- fchey t te accorderen. In Margine ftaet geappoftil- leert , Wort hier inne geaccot-deert. HII.
Dat Uwe E. believe te refumeren het fefte Arti- cule, ende de voorfz Coopluyden foo veel de En- gelfche Waren aengaet, die exemptien aldacr ge- |
|||||||
|
ι
|
|||||||
|
Placaten-*. 2. Boeck, 6. Tit. ι. Deel.
|
||||||||||||
|
η 6ο
|
||||||||||||
|
761
|
||||||||||||
|
Coopluyden vryelijck, ende fonder eenich achter-
dencken inde voorfz Vereenichde Nederlandtfche Provinciën hare Negotiatie mogen dryven, accor- deren Wy de felve Societeyt Brieven van verfeec* keringe of Saulfconduid , die ten felven eynde in behoorlijcke forme gedepefcheert, ende hun gele- vert fullen worden. Daer wy geraden ibuden vinden 'tzy door mif-
verilant, Oorloge, (dat Godt verhoede) oft om an- dere oorfaecken die vande voorfz Societeyt , die voorfz haerluyder Brieven van Saulfconduid op te feggen, dat fullen wy mogen doen , midts die vande felve Societeyt prefigerende tijdt van een vierendeel Jaers, half Jaer, oft langer, om midde- lertijdt uyt dele Landen te vertrecken, ende elders haerluyder refidentie te foecken. Accorderen voorts oock die voorfz Societeyt
alfulcke Privilegie, als de ielve Societeyt byHar- toge Philips van Bourgoingien is verleentgeweeit, te weten , dat cgeen goederen, immers egeen En- gelfche Waren den voorfz Coopluyden toeko- mende, geconfifqueert, oïin commiffum fullen mo- gen komen, ter caufe dat de felve door eenige ver- iuymenifle ofte mifverftant, ende nochtans fonder bedrochjlbo ten refpede vande qualiteyt als quan- titcyt ter felver, op dieThollen niet behoorlick be- vonden mochten werden aenghebracht cc zijn, maer dat daer inne met een peyne ofte boete van drie oft vier dobbel, of andcrfints,achtervolgens het felve Privilegie,foude mogen worden voorfien en- de gerernedieert. Wat aengaet de betalinge vande Convoyen,
zijn de ièlvc Convoyen op geftelt, geduyrende de Oorloge tegen den Coninck van Spangien, totte defentie vande Landen befonder, omme mette penningen daer van procederende, te vervallen de onkoften vanden Oorloge te Water, ende het on- derhout vande Schepen van Oorloge, op de Kufte van Vlaenderen de wachte houdende, ende ande- re inden dienft vande Generaliteyt wefende totte veylinge vande Zee, Rivieren ende de verfeecke- ringe vande Navigatie ende vryen Coophandel, doch fal metten aldcr ecrilen opte moderatic van wegen de voorfz Societeyt verfocht, in 't generael behoorlijck gelet ende gedaen worden, gelijck den Staet vanden Lande eenichfints fal mogen Jijden: welverftaendc nochtans, dat de voorfz Societeyt fullen ghenicten den vrydom vanhetinnckomen- de Convoy vande Laeckenen endc Carfaeyen. Die voorfz Engelfche Coopluyden Adventuriers
fullen de voorfz heure Laeckens ende Carfaeyen, in 't geheel ofte ten deel binnen den tijdt van een Jaer, nacr date dat die inde Vereenichde Nederlan- den fullen wefen gebrocht, fonder vorder laften te betalen, wederomme uyt de felve Provinciën naer Engelandt mogen voeren, in ghevalle behoorlijck met Atteftatie, onder den Zegel vande voorfz So- cieteyt, ende geteeckentby heuren Secretaris,ofte bycles felfs Subftituyt bewefen wort, dat de voor- fchrevc Laeckens of Carfaeyen den felven Coop- luyden als noch competeren, endc de proprieteyt ofte eygendom vande felve niet verandert en is, alleen
|
||||||||||||
|
inconformiteyt vande felve Extraden, aggreatie
van 't fche Artijckel. In Margine ftaet gheappo- ftilleert, Wort geaccordeert,mits dat de Ingefetenen van defe, Landen van gelijcken in Engelandt fullen genieten. Aldus gedaen enaegherefolveert ter Vergaderinge vande Heer en Staten üeneraeltin 's Graven-Hage den vierden Maerte vijftien-hondert acht-en-tnegentich. Onder font, Gecollationeert ende hevonden te accorderen by myt Ende was onderteyckent, C. AerfTens. ExtraSl uytfeeckgr OBroy, <s*c,
*E Staten Generael der Vereenichde Ne-
j derlanden , Allen den geenen die defe je- genwordige fullen fien ofte hooren lefen, Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo feeckere Gedeputeerde vanden Gouverneur ende de ghemcene Coopluyden vande Societeyt der Coopluyden vande Engelfche Natie, genaemt Ad- venturiers , uytten naem ende van wegen vande gcmeyne Koopluyden vande felve Societeyt, aen ons verfccht hadden , omme voortaen binnen de Vereenichde Nederlandtfche Provinciën haerluy- der rcfidentie te nemen, endc der felver handelin- ge ende Tra ffijcque Natie-ghcwijs te mogen dry- ven , ende by ons eenige CommiilariiTen uyt onfe Vergaderinge gecomrnitteert waren geweeft, om- me daer op mette voorfz Gedeputeerde vande En- gelfche Natie, te komen in conferentie ende com- municatie . S O O I S Τ , dat Wy der felver rapport ghchoort, nacr rijpe deliberatie op alles be- hoorlijck geleth zijnde, de voorfz Societeyt der Coopluyden, Adventuriers vande Engelfche Natie, gcoaroyeert endegêconfenteert hebben, odroye- ren ende confenteren mits defen,de Poinden ende Articulenhier naer volgende. Inden ccrilcn, Aggreërendeendcconfirmeren-
de midts defen alfulcke Privilegiën ende gherech- ticheyden als de voorfz Societeyt by Ade vanden negenden Januarij in 't Jaer vijftien-hondert fèven- en-taebtich by ons ghegunt ende gheghevcn zijn gheweeil, confenteren Wy dat op onien naem by publicatie vernieuwt fal worden mutatis mutandis, alfuleken Placactende Ordonnantie,als ten tijde des Hecren Grave van Lycefter, op den twaelfden Auguili vijfthien-hondert fes-en-tachtich is gheè- maneert, ende dat de peynen daer inne begrepen ftri&elijcken fullen werden geexecuteert, alles op't vaft vertrouwen, dat de Ingefetenen van deiè Lan- den oock fullen genieten het effèd des inhoudens vande Privilegiën, Tradaten, Concordaten, Entre- courfen, endc andere voordee!en,hun in voortijden mede in Engelandt gegunt, dies wort verftaen dat de Inghefeterien van defe Landen fullen gheftaen met haren Ecdt;iönder dat fy ander oft vorder cau- tie of Certificatie fullen gehouden zijn te prefteren, ende voor te brengen, doch foo verre men de con- trarie foudc doen blijeken by wettige Getuygen voor het doen vanden Eedt, fal de faecke bly ven als naer Rechten. Tot voltreckingc vande voorfz Vryheden,Privi-
legien ende gercchtichcydcn, de voorfz Societeyt by 't voorfz Placaet endc anderilnts verleent,endc vorders te verkenen ? endc ten eynde die voorfz |
||||||||||||
|
i-
|
||||||||||||
|
7 6% Raeckende d' Ad ven tuners vande Engelfche; Natie. 763
|
||||||||||||
|
de immeuble goeden (daer onder begrepen zijn
gehypótèquèerde Rentenjeridè andere gerealiièer- de Kuilingen ende fchulden op immeubele goede- ren als vooren) Sullen infgelijcks gevolcht moeten worden de Rechten ende Coftuymen vande Plaet- fen, daer onder die gelegen zijn. Accorderen voorts oock die vande νορτίζ So-
cieteyt Civile Jurifdielie , omme by henluyden Recht ende Juftkie over ende tuflehen de Suppop- ften vande felve Societeyt (Engelfchen wefende) gheadminiftreert te worden, in cpnformiteyt Yan heure Rechten, Coftuymen ende anderp Privile- giën , byhen-luyden in defe ende andere iaftdéh verkregen ende gebruyekt. Ten reguarde vande voorfz Societeyt, te wetend
vande cygen Contra&en vande Engelfche Koop* luyden,fullen ceiïèren alle Brieven van Ceflie, Re? fpijt,endediergelijcke, diewelcke byhaèrluydei Debiteuren, omme tegens henluyden uytilellinge te veribecken, fouden mogen worden ehcimpc- treert, volgens de Concordaten vande andere Prin- cen, maer niet van die gecne daer aen de felve En- gelfche Koopluyden fullen komen by! Ceflie, in fo- lutie of anderfmts. Maer aengaende de Criminele Jurifdiclie, fullen
die vande voorfz Societeyt onderworpen zijn de Rechten van defe Landen,mits conditie, in gevalle yemant vande felve Societeyt niet cxoftkto, ende by formele accufatie, maer by delatie van een an- der geapprehendeert wert, dat de OiRcier ghehou- den fal zijn den Delateur, oft den genen tot wiens requifitie de apprehenfie gelchiet is, ten verfoceke vande geapprehendeerden mede in a^prehenfie te ftellcn, ende daer inne te houden, ter tijt ende wy: len toe dat van 't delicl den gheapprehendeerde te lafte gelcyt, behoorlick bewijs fal zijn gcdaen,ofte dat by fautc van dien.de geapprehendeerde op den ftaenden voet, datelij eken kofteloos ende fcliade- loos fiü worden gerelaxcert. Niemant vande voorfz Societeyt, ter caufe van
Crime ofte delicl, daer lijf of litn aen hanght, by Dienaren fonder voorweten van haer principalen ende anderen geperpetreert, en fal gehouden zijn in fijne goederen confifcatie ,of anderfmts fchade te gedoogen, midts dat de Inghefetencn van defe Landen, van ghelijcken in Engelandt fullen ghe- nieten. Eyntelick, foo belooven Wy in conformité' yan-
de voorfz Acle, in gevalle in toekomende tijde yan noode bevonden foude worden, dat de voorfz So- cieteyt meer andere Poinclen ende Articulen fou- den behooren ghcaccordecrt te worden : dat Wy daer toe verfoent zijnde, i η alle redelickheyt ende billickheyt na de ghelegentheyt vande faecke dact inne fullen verfien, op 't vertrouwen, dat het ver- ftant vande felve Societeyt oock is, dat iy heuren Court in defe Vereenichde Nederlantfche Provin- tien fullen houden, dat fy den felven elders fullen tranfporteren, foo lange als fy alhier te Lande ful- len wefen. |
||||||||||||
|
alleen in conformité van 'f gcw dat den Koopluy*
den van defeLanden,defenaengaende in Engelant toegelaten wert. v De voorfz Coopluyden komende methaerluy-
dcr Schepen door onweder, of anders door qua- de fortuyne, in een ander Haven vande voorfz Vcr- cenichde Nederlanden ,als de felve ghedeilineert waren te arriveren, fullen ongehouden zijn aldaer te lofTên, ofte eenige laften ofte ghereebticheyden te betalen, maer alleen ter Plaetfe vande refidentie der voorfz Societeyt, alwaer de felve ghedeilineert ware, ten ware dat fy aldaer laft braeeken, in welc- ken gevalle fy gehouden fullen zijn te betalen de gerechticheden daer toe ftaende, In gevalle door tempeeile oft ander ongheluck,
by de voorfz Coopluydeη Schip-breucke gheleden wort, fullen de Zee-driftige goederen den Eyghe- naers van dien worden gherefhtueert , midtsdaer van betalende alle alfulcke onkoften als by be- hoorlijcke blijeke of verklaringe, tot bewaringe cn- de prefervatie vande felve Goederen,bevonden ful- len worden gedaen te zijn, ende boven dien bereh- loon, naer difcretie, midts dat de Ingefetenen van defe Landenvan ghelijckenin Engelandt &1 ghe- beuren. De voorfz Coopluyden in haer Contra6te,fullen
hun mogen reguleren nae de gemeene difpofitien van Rechten ,ende by de felve alfulcke conditien ende Voorwaerden voegen, als fyluyden tot haren meeden profyte meynen fullen oorbaerlijckft te zijn, ende ander Coopluyden fondcr tegenfeggen toegelaten worden, midts dat de voorfz Engelfche Koopluyden fullen blyven inde Limiten vande Rechten , Placaten ende Coftuymen vande Lan- den, gelijck andere Koopluyden vanden Lande. Niemant vande voorfz Societeyt en fal mogen
aenghefproocken, ghemolefteert oft ghecouchcert worden, ter caufe van fchult ofte faicl: van eenige andere Perfoonen, ten ware datyemandt hem voor een andere exprciTelijck Borge gheconftitu- eert, of anderfmts verbonden hadde, ofte Medc- ftandcr of Complice van het felve faicl: ware geweeil. Allen Teftamenten die inde Vereenichde Ne-
derlanden ghemaeckt fullen zijn nae de Engelfche Rechten, maniere ende Ufantic, niet in fraude van eenige Crediteuren de Meubelen aengaende, fullen van wacrden zijn, ende ghehouden werden, als of die in Engelandt gemaeckt ende gheordon- neert waren geweeil, Maer aengaende de Immeu- ble goederen, daer onder begrepen worden ghehy- potequeerde Renten ende andere gherealifeerdc Cuilingeti ende fchulden op Immeuble goederen, fullen gevolcht moeten worden de Rechten ende Coftuymen vande Landen,daer onder die gelegen fullen zijn. Sullen oock die voorfz Engelfche Koopluyden,
aengaende de meuble goeden, genieten alfulcken recht van Succeflie ah iateflato^Met teLande,als in Engelandt geobferveert wert, Maer beroerende |
||||||||||||
|
Bbb 3
|
||||||||||||
|
k
|
ter
|
|||||||||||
|
PIacaten_>. 2.Böëck. ó.Tic· i.Deel. 765
inde voorfz Provinciën, ofte daer buyten te bege-
|
||||||||||||
|
7Ó4
|
||||||||||||
|
Uier naer njotght denvan Saulfconduïtt
|
||||||||||||
|
pefchement van ye-
mant ter Werelt, 't zy onder pretext van Oorloge, fnifverflant, of eenige andere oorfaecken, hoeda- nich de felve foude mogen wefen, die wy in defen onder eene generale claufule verftaen begrepen te zijn, in allen fchijn, of alle de felve by defen ex- prefTelijcken ende particulierlijcken ghedefigneert ende uytghedruckt waren. Ende of 't ghebeurde, ('t welck Godt genadelijck verhoede) dat van we- gen Oorloge tufïchen het voorfz Coninckrijck van Engelandt, ende defe Landen, of om andere oor- faecken, geraden gevonden worde de voorfz Koop- luyden defe onfe Brieven van Saulfconduid op te fêggen, Soo hebben wy vaftelijck, ende op cere ende trouwe belooft, ende beloven by defen, dat Wy henluyden , omme met alle haerluyder Per- foonen ende goeden, ende den gevolge ende acn- kleven van dien,uytte voorfz Provinciën te vertrec- ken, ende elders haer refidentie te begrijpen, fulcks IV geraden fullen vinden, competenten tijdt van fes Maenden fullen vergunnen, ende middelertijt 't effed van defen, in allen fchijn ofd'Oorloge,mif- verftant,en andere oorfaken noch cefTeerden,endc niet ontftaen en waren, laten genieten, alles onder valt verbant vande gemeene Middelen, ende Inne- komen vande voorfz Provinciën, midtfgaders van- de Steden, Perfoonen ende Goederen, van alle de particuliere Inwoondersende Onderdanen der fel- ver. Ontbieden daer omme den Gouverneurs, Magiftraten, Bailliuwcn, ende allen anderen Offi- cieren te Waterende te Lande,mitfgaders alle In- woonderen ende Onderdanen vande voorfz Pro- vintien, den welcken defe jegenwoordigc vertoont fullen worden, dat fy-Iuyden 't efFeö van dien den voorfz Koopluyden niet alleen payiciick ende vre- delijck fullen laten genieten, foncfer daer jegens te doen ofte te laten gefchieden in eeniger manieren, maer felfs de handt daer aen te houden, ende alle mogelijcke affiilentie te doen, ten eynde fyluyden tegens allen ende yegelijcken, die welcke haerluy- der contrarie defcn,ecnich beleth of empefchement fullen pogen te doenjndepofTeiïïe ende volkomen ghebruyck van defe onfe jegenwoordige Brieven mogen gemaintenecrt,geftijft ende gefterekt wor- den ende blyven, alfoo Wy fulcks tot voordeel en- de welftant der voorfz Provinciën bevonden heb- ben te behooren. Aldus gedaen ende gearrefteert ter Vergaderinge der voornoemde Heeren Staten Generael, in 's Graven-Hage den veenhienden July anno vijfthien-hondert acht-ende-tnegentich. Ende is geparapheert, De Malderee. Onder ilondt, Ter Ordonnantie vande voornoemde Heeren Sta- ten, Ende was onderteeckent, C. Aerffen. Extrafl uyt het Kegifier der Refiltttien nj/m mijn
Heeren de Staten Generael der Vercenighde
Nederlanden.
Jovis 3 Juni) 1599.
S verftaen, dat die Koopluyden Adventu-
riers vande Engelfche Natie, foo wel vry- ___ dom van 't Convoy vande Baeyen by hun
uyt Engelandt in defe Landen ghebrocht, ende te
brengen, fullen genieten, als de fche Koopluyden doen
|
||||||||||||
|
cieteyt vande Engel/che Koopluyden hiervooren hei-
ben geaccordeert. 'EStaten Generael der Vereenichde Ne-
[derJantfche Provinciën, Allen den geenen fdie defe tegenwoordige fullen flen ofte hooren lefen,Saluyt ende Diledie. Alfoö Wyon- langnS geleden, by denGonverneur ende gemeene Coopluyden vande Societeyt der Engelfche Natie, génaemt de Adventuriers, aertgefbcht fijn gcweefr, omme tot bevorderinge ende exercitie van heur- luyder Koophandel endeTrailijcque, henluyden te vergunnen alfulcke Plaetfe oft Plaetfen als iy. luyden tot nut, profijt ende oorbaer van dien,inde felvó Provintien, alder oorbaerlickiren, ende be- quaemfte foude bevinden. Ende dat Wy op feec- kere Pöinóren ende Articulen, by hen-luyden ten dien fine gheexhibeert, onder anderen gheconfen- teert hebben, dat tot fecuriteyt vande felvc Traf- iijeque ende Koophandcl,henluyden gegunt,gege- venen geoitroyeert foude worden onfe opene Brie- ven van Saulfconduicte ofrc geleyde. S O I S T, dat Wy in conformiré van dien, by den voorfz Gouverneur ende Coopluyden verfbehtzijnde, na rijpe deliberatie mette Staten vande particuliere Provinciën, bevonden hebben 't felve een iaecke te zijn, de welcke niet alleen en ftreckt omme de voorfz Proviritiê mette goede trouwe Inwoonderê te vermeerderen, ende deNcgotiatic endeTrafnjc- ke inde felve Provinciën te advanceren, ende te be- vorderen , maer oóck omme te onderhouden de goede endcnaebuyrlicke vrundtfehap ende corref- pondentic, die vyelcke tuffchen het Coninckrijck van Engelandt,cnde defe Landen lange Jaren ghe- weeftis, ende indien het God t belieft, langer fal blyveh, henluyden de felve voor een goet, vaft, en- de feecker geleyt, hebben vergunt, gegeven ende gheoclroyecrt, vergunnen , geven ende odtroyeren by defen, omme uyt krachte ende beneficie, haer- Juyder Traffijcque ende Koophandel inde voorfz Provinciën, te Water ende te Lande, by alle die gcene die welcke de voorfz Societeyt eenichfints aengaet, foo door haer fel ven, als door haerluyder Factooren, Dienaren, Schippers, of andere van na- rent wegen, vryclicken ende fondcr empeffement of verhinderinge van yemandt ter Werelt, te exer- ceren ende te dry ven alle Waren ende Koopman- schappen , van welcke foort ofte qualiteyt de felve foude mogen zijn , in ende uyt de voorfz Provin- ciën te brengen ende te voeren ,endedefèlvc koo- pen ,verkoopen, permitteren, of anderfints te ver- tieren ende te vcraliencren , als fyluyden totdien- fte vande felvc Traffijcque ende Koophandel, en- de ten meeden profïjtc van henluyden bevinden fullen bequamelijckft te zijn , haerluyder Domi- cilie ende woonplaetfe inde voorfz Provinciën te riemen , ende wederom van daer naer haerluyder gelegenthcyt,mct Wijf ende Kinderen (de welcke wy mede in defen Brieven gecomprehendcert heb- ben) midtfgaders met alle hare goederen ende Huyfraet, Boecken, Chartres, Regiflers, Κ leynoo- dien, Gout, Silver, gemunt ende ongemunt, ende foo de felvc anderfints fouden mogen ghenoemt worden, te vertrecken, ende in andere Plaetfen |
||||||||||||
|
_________
|
||||||||||||
|
η 66 Raeckende d' Adventuriers varide Engelfchc Natie. 767
■·. De Umytidie Fuftey nen, Swilligen ende Bocca-
iïjnën,füMettin 'tinkomen van 't ftuck betalen an- derhalven ftuyver, ende in 'tuytgaen een ftuyver* |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ddC
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
plieert, in conformité vande Ampliatie van het
laetfte Placaet opte Commercie vande Koopluy- den, Adventuriers vande Engelfche Natie geema- neert. Onder ftondt, Accordeert met het voorfz Regifter. Ende was onderteeckent, C. Aerjfen. ■'■ ExiraB uyt 't Register der Refokien niMtitifti
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
\\K\\
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
De Italiaenfche Fufteynen twee endedertich
halven inde Bale,Tuilen het halve ftuck in 'tinko- men betalen volgende de Lijft, ende uytgaende dtie ftuy vers.= kampers in't inkomen ende tiytgacn 't pont
twee-ftuyvecs; >'= i*; -}t\ -l ;;;rr; |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Meeren de- Staten Generael· der Vefeénkhd
|
ubuo'.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
IV)V
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
D j:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Nederlanden;
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ootgaiijrien ,PoÜ ende Naye^zyd^j fóllen in k
inkomen betalen twee ftayvetsy ende in 't uytgaen eenftayvecvan fcpöfttl '' "f-x^-a /1-L·1 ■· ■« ■* De Fluweeleii ï Sattynetif Damafteri ende Ab·
mozijneri, ftillen van het ftuck van inkomen betk- ien volgende de Eijfte/eride uytgaende thieii ftuyvers.: « !-·-' :-\j\}i:'^iu'-'-idiz:iTwnorjoin-y>H ' GroveLijnwatep, weèr^ièhfèsftöy'vers*deelle
ende daer benedenzien betalen in 'tihnekömen vande hondert ellenfes ftuyvers;ende uytgaende negenftuyvers. Onderftöridr,1 Accordeert mét 't voorfz Regifter. Ende óndetteeekents*£.ΐΑϋφη, Daer onder ftont noch gèfchrévèni Geoollationeert ende bevonden te accorderen ybymy \ in abfenrie vanden Heere Griffier. Ende was onderteëckeht, oi-yi\'j:'.%">ϊ.·> > .1.» 'y-.->\i.-'-U= *"f·; i'.'ji'iü/j'.l:)i 1 ,'-.\ |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
■..V
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Venef'tsiQ DecemhrX^g.
Ehoort het .rapport vande Heeren Gedc^ 1 pureerden Uytte Prövrntieh van Höllandt 4^_J ende Zeelandt, gnetieföfngecrt hebbende opdeRemonftrantie,over gegeven van wegen de Engelfche Coopluyden Adventuriers, ten eynde moderatie foude worden gedaen van het recht van Convoy, inde parthyen van goederen naerderinde Requeile geexprefléert, ende naer behooren geleth zijnde fo op de advijfen by de Commijfen Gerie- raels, daer op fchriftelick over gefonden,als 't gene dat by de voorfz Heeren Gedeputeerden alsnü is verklaert, is gherefolveert ende gheaccordeert, dat men tot confervatie vande Commercie ende Ne- eotiatie in defe Landen, de naevolgende parthyen van goederen inde inkomende ende uytgaende Convoyen,fal modereren ghelijck hiernae voleht, by provifie ende tot anders fal wefën geordonneert. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
n-xJ'br!
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
■ <iAvi
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
, cl
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
'W,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
'ί· ίι
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
-'·-ff ■>■//c
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
a ,1btV.:,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
I1£V
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
HET Τ W E E D È p EEL.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Placaten vmd$ Staten Generael ·
|
,':.>">V. :jl Wi ;Ί>
■f.:'J r n:> ':""·' Τ |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1. Placaten vancientwaelfdenJiigHfli i$8& twe en'wintighïïw Mdm
x r o o. feventienden September 16Ό8 * wee-en-tmmtghflen Mey 1617. ** kierden Auguft
16? i. O/? ^CommercknwmdelCqopkyden, Aaventumfvmdie EngelfcheÜMk, |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
fchappen, ende van daer met andere weder te kee-
ren, Om de welcke te onderhouden, heeft het de feer Doorluchtichfte 3 Koningen van Engelant, van tijdt tot tijdt belieft, te accorderen den Koopluy- den voorfz onder andere Privilegiën , dat egheert Koopmanfchappen van Wolle fullen worden overgevoert uytten Kominghrijcke van Engelandr, by Engelfchen oft andere Onderdanen der Koninqhlijcke Majejleyt van Engelandt, in ander Plaetfe ofte Ha- ven dan daer geordonneert fal zijn , de refidentië vande voorfz Koopluyden, Adventuriers, ende des achtervolgende de Stapel van hcurlicder goeden ende Koopmanfchappen als voorfz is, de welcke Wy begeerende, ende oock ten eynde de voorfz Koopluyden temeer fouden veroorfaeckt Zijn om te continueren heurluyder refidentië ende hande- linge herwaerts over, Soohebben wy 4 geftatueert ende geordonneert ,fiatueren ende ordonneren lyde* /en, dat de voorfz Koopluyden , Adventuriers, ende alle andere Onder f aten des Koninghlijcke Majefieyts van Engelandt, fullen ghehouden zijn te voeren henlie- der Laeckenen,Carfayen, Bayen ende andere Koop- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
derlanden , Allen den geenen die defe Ι jegenwoordige fullcn fien, Saluyt* Alfo over allen tyden de Koopluyden vander Engelfche Natie, die men heet Aventuriers, % met
hare Court ofteverfameltnge,ende Compagnie , ghcfre-
qucnteert hebben de Plaetfen ende Steden van
defe Landen, ende dat door henluyder handelinge
de voorfz Landen ontfangen hebben grootc welda-
den ende profijten, door de t'famcivkominge ende frequentatie vande andere Natien,die mette voorfz
Koopluyden handelende zijn, ende dat fy uyt oor-
faecke van defen zijn begift geweeft, foo wel door
de Princen vande voornoemde Landen ,alsprinci-
paelile Steden van dien,metveel vorderlicke ende
heerlijcke Privilegiën, waer door de voorfz hande-
linge haer heeft ordinaerlick geftelt ende gefchickt in eenige verfeeckerde Plaetfe,cnde beft dienende
totter commoditeyt vande voorfz Koopluyden,
Adventuriers, ende andere Koopluyden met henlieden
trafficquerende,u$ een plaetfe van Stapel, om aldaer
te brengen haerlieder Goederen ende Koopman^
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
man-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
KlPlacateni'l sJBoeck; 62TL·. .2. Deel. horJI 769
|
||||||||||||||||
|
7 6%
|
||||||||||||||||
|
manfchappenyaft Wolle, ter Plaétfe Baerjdtè vöor-
fchreve rvoopluyden, Advcnturiers tegcnwöordich redderen, ofte naemaels fullentefidercift v&tlleêeé> luyden Stapel houden, ende niet in eenige andere Steden c/te Plaetfen, van φ pndsr 'tghebiedt'van defeGhëani- eerde />röw7iv»7,henliedcn.interdieérende ende tftri biedende, $ de felve y& voeren ofte veryaereii,të doen voeren oft doen vervoeren, elders dan op de Plaet; fen vande voorfz rcfidentie , diredtelijck ofte indi- reilelijck'vr<ip;:yecbeyrifeian.$ffl YerlSefen de/élve Goederen ende koopmanfchappeqiï· dieiïiejï'faJ bevinden te wefen gevoert ende ontladen buyten de; PJaetle \Ά^^^Μ^ίΑ^Λ<β^ψ&\ -i ï^mlice- tmeen. iffl^lifee jiQt· pcdÏji e-vandfcn tfuudeeride vander faccke, d'ander derd^nd^ej tot, prof^ièivan* den Aenbrenger, ende dat derde tot profijte van- den lOifieieild&Ld'gxepye^ rfal.·- Ewdfcalfoo ^hebeureni^nde.iTïOgen i;ddtsfommjge Engelfche JKooplpyden, de voorlz Koopmanfchapr^n foti éea doen voeren uyt het Koninghrijck van Engeland*, op heurluyder naem , ende daer toe met Pafpoor- %G, .öftiöjfpeij^J^fAfeefeheyü, Qndef.onder het ideëel oftQpre^^E ,tan y<ftiïö.óip;Qfte koop ,:defcive ;^popmaiif^3ppteii foiidfen öpgédragcnwefen aen eenjgen iG^opmara ya$· dei® fianden; ïöÜc andere die; dacrkan&itjile mUiè-% ^ie:jfo.ijded<i>SaiVoeren ,tot;aifuictaya^eneiilal^^ni.foude gÓ£tdutfc- te, om te beletten alle aliulcke ende dierghelijcke
bedrochi'.CQq^ieet als mogelijck is, Soo hebben Wy geordo%neert ende gheftatueert, ordonneren ende ftatueren by defen, dat alle Koophiyden,.niet zijnde van het Koninckrijck van Engelandt, daer onder mede begrepen d'J ngejet enen van defe\ Neder lan-* den, ende die van den Ent recours van 't Nederlandt,re- fiderendein Engelandt, vbetende ende ohtfa*igende Laeckenen, Carfaeyeh \ Bayén,ofte aridereXóop- manfcliappcn-vanWolle, in defe Landcn.inwat StadtdftPlketfedatöóèk^Vfullenfchuföich zijn |
||||||||||||||||
|
totheiilicder aenkomen,den Officier aldaer te too-
nenhenl ieder Paflepoort ofte befcheyt,daerop dat fy->de; lYQorfz Koopmanfchappen fullen hebben doen Jaden , ende voeren uyt den iKoninckrijcke voorfz, ende daer en boven 6 des verficht zijnde, hen purgeren by Eede, ofte by.ware woorden inplactfe van Eede > ■dat. fy de; rificque ofte aVontuer vande Zee gedragen hebben * fonder dat eenich Engelfch Koopman deel ofte part hebbe inde felve goederen e^ide, K^opma'nfchappen, daer mede fy fullen ghe- ftaen.vAten.vyare dat anders wettelijeken bewefen worde, voor het doen vandcnEedt, op verbeurte ende confifcatic van dien, t'appliceren als boven. 7 Ende ten eyndëjne'f-van niemarimignorantie en pre- tejidpf., OntbiedenAende bevelen.Wy onfen lieven ende f eer. te minde η, de η,Stat en ? Stadthouderen ende Gecom- mitteerde. 'Raderirdfy St.aten , ejj^.GhedeputeerdeSta- ten vande Provinciën refpeclive van Gelderlandt ende 't Gra'cjfchap Zutphen,, ffollandt., ende, ÏYeft--Vriefiandt', iiee tandt,, Ut'recht, Ff ie/landt y övef-Tjfel, Stadt. Groëüïnr gen. -.ende.Ommelanden.,, ende allen anderen juflichren, Qjfiufrmr(<nde Dienarendesverfechtzijnde, Datfy defe on/e.Ordonnantie,alo/nmedomtverkondigen, uyt-roepen e.nrfe^p^if^efl^fl^ ende.Vuilkatie tedoefi{.: La/lende jnede den .Ca nee lier,
Pf£fiac.i}t,ende Raden Provimiael va/ideyoorfz Landen, af Ά 4^vp.caien FifcaeL·,, ende Procureurs■ Generaels,,ende ajkföqrukren^ O/Jic/eren, Rechterenendpjufiicieren van-· rfevqorfc 'LqndchP.midtfqMders^al{en;Ov,erflen, Colonnel- kn^d^/nïrakn,, fice^d/niralen, Ritnieefieren, Capitey- nenr<$icierenends Bevelhebber en ydefe onfe Ordonnan- tie ende bevelen te achtervolgen ende doen achtervolgen, Procederende ende doende procederen jegens j&n Over- treders van dien, fonder gratie, faveur, diffimulatie ofte tefdtfack, al]oo Wy't felve tot der Landen welftant noo- dicl) gevonden hebben. Gegeven in 's Graven-Hage, op den ywerden Auyitftïfeflhien-hondert een-ende dertigh. ffasgeparapheert, J. v. Lochteren,¥t· Onderftondr, Ter.Or/loMnantie. .vande Kooch-ghemelte lleeren Staten gtóftèrdel: 'Geteeckent, Cornelfs Mufch. |
||||||||||||||||
|
'Me de woorden in.dhfen Plac'ate in V Curfjfgedruckt zijnrfnqo 1599 byghekomen. Ende accorderen alle de vol-
gendèWnovatien daermede, lehalvendat· inden jar&'ïè)^ ihplaets van Coninginne, Coningen geftelt wert. 1. t Placaet vanden]are 1586 begint: Robbert Grave van Leycefter, Baenre-heere van Denbich, &c. «j-.j Stadhouder voor hare Majefteyt van Engelandt, Gouverneur en Capiteyn Generael vande Geu* K}\> j ■ nieerde Provintien vande Nederlanden* &c. i> .0 \ %. In plaets van defe woorden feyt het voorfz Placaet: meer, dan eenige andere. ; .;
3. DevoorgaendePlacatenfeggen: Coninginne. ,/· '; ,.-
4. '/ Selve Placaet voeght hier int foo hebben Wy by rijpe deliberatie en advijs vanden.Racdt van State,
j,.,? netTensons,geftatueert,Sec. . · , 5. .'/ Selve yoeght hier in, van die uyt Engelandt te voeren.
& In plaets rvan defe woorden in'tCurfijfgedwckt, feyt het voorfz Placaet: ende daer-cn-boven fuffifantelijek
goctdoen,dat iyderifique, &c. · , . . * ,'...:< |
||||||||||||||||
|
7
|
't Selve Phcaet feyt hier; Ende ten eynde dat niemant ignorantie en ptetendere van defe onfe tegen-
|
|||||||||||||||
|
woordige Brieven yan Placaet. SOO l$T,dat Wy ontbieden en ordonneren onfenfecr lie-
ven en wel beminden de Gouverneurs ende Staten, ofte den Raden gedepmeert vande refpeétive Provinciën van Gelre,t'famendenGraeffchappen van Zutphen , Hollahdt, Zeelandt, Utrecht, Vrieflandt, ende van Over-YiTel, ende allen anderen Officieren en Jufticiers (die daertoe fullen verfocht werden) vande Geünieerde Provinciën vande Nederlanden, dat fy defe Brieven van Pla- caet doen openbaerlijck uy troepen op alle Plaetfen, daer men ghewoonlijck is publicatie te doen, Procederende ende doende procederen tegen die Overtreders , achtervolgende die peynen inde felve begrepen, fonder eenige jonfte of diiTimulatie. Van 't welcke te doene,ende 't geene dat daec aen kleeft, Wy u lieden, ende den voornoemden Officieren geven authoriteyt en fpeciael bevel, by defe jegenwoordige. Bevelen en ordonneren een yegelijcken.u lieden ditdoendc alle hulpe ende byiiant te doene, als van noodefal zijn, vvantalfoo hebben wy bevonden te behooren. Oirconde van defen,hebben Wy defe tegenwoordige met onseygen handt geteyekent, en onfen Zegel daec aen
|
||||||||||||||||
|
;
|
||||||||||||||||
|
770 Raeckende d'Adventuriers vande Engelfche Natie · 771
aen doen ftellen in 't Placaet, inden Hage den twaeJfden van Ooghftmaendt 1586. 1, Valck, *·
Onder ftondt gefchreven, R. Leyceficr. Ende noch leger, By Ordonnantie yan fijn Excell. G. Gilpin. Accordeert rnetd'origineelTranilaet,6\ Gilpin. Volgens aenfchrijvens vande Staten Generael vanden feventhienden September 1608. hebben de Staten van
Hollandt by hare Mijjive vanden twintichjlen dito, gelafl 't Placaet vanden twee-en-twintkhfien Maert 1599. we- der te publiceren, ende nevens andere Refolutien hier boven gedruckt te regifireren. Gelijck oock 'tfelve ter Audiën- tie vande Rolle opten vier-en-tmntkhflen dito isgepubliceert. Achter 't voorfi. Placaet vanden lare 1599. herdruckt inden lare 1617, fiaet het naervohende: Opten twée-en-
twintichften dach derMaendt vanMeye,in't Jaer fefthien-hondert ende üventhien, is 'tvooriz Placaet op de Commercien vande Koopluyden, Adventuriers vande Engelfche Natie, ter Vergade- ringe vande Hooge ende Mogende Heeren die Staten Generael der VereenichdeNederlanden ge- refumeert,ende geaccordeert, dat men de publicatie daer van inde Provintien fal doen vernieuwen, ende ordonneren 't felve exa&elick te onderhouden ende achtervolgen, opte verbeurte vande pey- nen ende boeten daer by geilatueert. Was geparapheert, A. Clandt toe Meima, «· Onder ftondt, Ter Ordonnantie vande Hooch-gemelte Heeren Staten Generael. Geteeckent, C. Aerffen, |
||||||||||
|
2. Placaet vanden Tarra op 'tfluckjoande engelfche Laeckenen · In date
dentveintkhflen September 15*91.
|
||||||||||
|
ende differenten, tot naedeel vande voorfz Traf-
fijeque, ende intereil defer Landen ghefchapen fouden wefen te ontftaen. Omme waer tegens, ende oock tegens alle onbehoorlijcke handelinge die in 't maecken vande voorfz eftimatie ofte Tarra ioude mogen gepleeght worden, behoorlick te voorfien , tot hantboudinge vande voorfz Nee- ringe ende Commercie,enderedelijcke fatisfadie, foo wel vande Koopers als Verkoopers vande voor- fchreve Laeckenen. S O O IS Τ, dat Wy na voorgaende rype deliberatie, gheordonneert ende gheitatueert nebben, ordonneren ende ftatueren by defen: Dat niemandt vande Ingeiètenen defer Landen en fal mogen onderftaen de Engelfche Laeckenen op ander ghebruyck te koopen, in re- guard vande eftimatie vande fauten ende gebreec- ken , ofte het maecken vande Tarra, dan van ou- den tyden gheufeert is gheweeft ,op de verbeurte vande Laeckenen, anders ghekoent, ende boven dien op elck Laecken noch twintich ponden, van veertich grooten 't pont, te keeren d'eene helft ten behoeve vanden Aenbrenger, ende de ander helft ten behoeve vande Officiers die 'tvervolch ende executie doen fullen. Ende op dat in 't maecken vande voorfz Tarra, wel, behoorlick, ende met goe- de kennuTe mach worden gheprocedeert, omme noch den Koopers noch den Verkoopers boven recht ofte redene te befwaren: Soo hebben Wy gheordonneert ende ordonneren by defen, dat in alle Steden vande voorfz Vereenichde Nederlan- den daer 't felve noodich is, by den Burgemeeftcren ende Regierders der felver, ghecommitteert ende ghe-eedt fullen worden eenige vertrouwde Perfoo- nen , die in 't maecken vande voorfz Tarra fullen procederen, volgende de Inftru&ie by ons daer op gemaeckt, achter aen defen gedruckt, op pene dat de Tarra anders , als nae iiinoudt vande felve In- ftrucÏie gemaeckt, niet goet gedaen en fal worden, ende dit alles by provifie ende totdat andersfj weien gheordonneert. Ontbieden daerom onfen lieven ende feer beminden Stadthouder, Cance- C c c lier
|
||||||||||
|
ftKfeJ^E Staten Generael vande Vereenichde
«||βϊ Nederlanden , Allen den geenen die defe fwlias fullen fien ofte hooien leien , Saluyt. DOEN TE WETEN, Alfoo van allen ouden tijden inde Nederlanden gebruyekt is ghe- weeft, dat deCoopluyden vande Engelfche Laec- kenen , in 't koopen vande felve vande Engelfche Coopluyden, genaemt Adventuriers, geprocedeert hebben ter goeder trouwen , ende overfulcksde felve Laeckenen gekocht by de packen, ibnder die teoptpacken, ofte te onderfoecken wat fauten ofte f;ebreecken daer inne zijn. Ende op dat de Coop-
uyden alfoo ter goeder trouwen handelende, niet bedrogen en fouden worden, mede ghebruyekt is gheweeft, dat foo wanneer in 't ontpacken ofte be- reyden vande felve Laeckenen, ter Stede daer die inde voorfz Landen ontpackt ofte bereyt worden, eenige fauten ofte gebreecken bevonden zijn, daer van eftimatie ofte pryferinge ter felver Stede is ge- daen, ende Tarra gemaeckt. Welcke Tarra by de Engelfche Coopluyden, verkoopers dervoorfchre- ve Laeckenen, gepackt als boven, altijdt goet ghe- daen , ende den Coopers daer van contentement gegeven is. Ende gemerekt 't felve oude gebruyek voor een gemeen Recht inde voorfz Landen aen- genomen ende daer vooren ghehouden is. Ende dat over fulcks daer tegens geen nieuwigheden ofte veranderinge (immers niet) fonder goede ken- nilTe van faecken, ende by wettelijcke authoriteyt en behoort ingevoert te worden : Ende ons noch- tans ghebleecken is, dat ter contrarie tot voedinge ende vermcerderinge van het bedroch, dat in 't maecken vande Engelfche Laeckenen hoe langer boe meer gepleecht wort, onlanghs contrarie ghe- poocht is te doen by feeckere pretenfe nulle Or- donnantie, daer op in drucke, fonder onfe kennuTe, ofte eenige wettelijcke authoriteyt uytghegheven, ende onder de Gemeente verftroyt. Waer deur tuflehen de Engelfche ende defer Landen Coop- luyden, haer met de voorfz handelinge van Laec- kenen geneerende, veel mifverftanden, gefchillen |
||||||||||
|
w
|
||||||||||||||
|
PlacatetL*. 2. Boeck
|
773
dien tot de peynen ende amenden hier boven ver-
haeltjibnder eenige gunfte,faveur ofte diiTimulatie ter contrarie, want Wy 't ièlvc tot dienfte vanden Lande alfoo bevonden hebben te behooren. Ge- daen in onfe Vergaderinge iii 's Graven-Hage den twintichften Septembris, Anno vijfthien-hondert een-en-tnegentich. Gheparagrapheert, M. van Baexen,vc* Ter Ordonnantie vande voornoemde Heeren Staten Generael. C. Aerffen. |
|||||||||||||
|
772
lier ende Luyden vanden Rade in GelderJantende
Zutphen,Stadthouder ende Gedeputeerde yande Staten van Hollandt, Zeelandt,Utrecht, Vrieflant ende Over-Yflèl, cndc alle andere Jufticieren, Of- ficieren ende Dienaren, des verfocht zijnde, dat fy defc voornoemde Ordonnantie alomme doen ver- kondigen , uytroepen ende publiceren, daer men ghewoonlijck is uytroepinge ende publicatie te doen: Procederende tegens de Overtreders van |
||||||||||||||
|
3. Ordonnantie ende InftrucÏie, Waer nae byproyifie gheprocedeertfal
roofden in bet maecken ende begrooten wande Tarra mande Engelfche Laeckenen, In date den
■. twntighflen Septembris Anno \ fy ι. |
||||||||||||||
|
die Lakenen, die op een tijdt ghevifiteert worden,
zijnde van een nop-teyeken ende een Eygenaer toe behoorende, voor 't felve falaris te ilellen in eene Certificatie. Welck falaris vande Tarra-Meefters ende Nota-
ris ofte Secretaris betaelt fal worden by den genen die de Laeckenen brenght, om befien ende Tarra gemaeckt ofte gemeten te worden, midts dat den Kooper 't felve fijnen Verkooper, ende voorts fuc- ceffivelijck tot den originelen Verkooper toe af- korten fal. In ghevalle eenich Laecken te befien ghebracht
wort, daer inne geen faute bevonden wort, daer toe eenige beteringe ofte tarraiöude behooren,fal even- wel daer van Regifter gehouden, ende tot laft&van den Eygenaer betaelt worden ghelijcke falaris als vooren. Welcke befichtingeende taxatie gefchieden fal
moeten tot alfulcken tijde ende plaetfe als by de refpedive Magiftraten fal worden gheordonneert, ten welcken tijdede Laeckenen, die men wil doen befien, ter gedeftineerde plaetfe fullen worden ge- bracht, endeen fal nietghedaen werden,dan ten minften ten overftaen van twee Tarra-Meefters. Ende fal in elck Laecken, dat eens gevifiteert is,
een gaetjen ofte ander teyeken gefneden worden, op dat die geen tweemael ter vifitatie gebracht en worden, 't welck alleen lal mogen ghefchieden, in ghevalle naemaels in 't verwen, bereyden ofte an- derfints, hen eenige ghebreecken openbaerden: Ende in gevalle ycmant 'tvoorfz gaetjen toe flop- te, ofte anderfints het merek vande Tarra-Meefters veranderde, 't felve fal wefen op de verbeurte van 't Laecken. Eedt vande Tarra-Meefters.
De Tarra Meeftcrs fullen doenden navolgen-
den Eedt: Dat [weeren wy, dat wy als Tarra-Meefters in V vifiteren ende lefichtigen vande Wolle Laeckenen, mitfgaders in 't taxeren vande Tarra, ende ghebreecken daer inne bevonden, ons ghetrouwelijck fullen dragen, ende 't felve doende, ons reguleren achtervolgende de Or- donnantie daer op gemaeckt, fulcks wy op onfen Eedt en- de confcientie,tot oorloor vande ghemeene Laecken-Nec- ringe,
|
||||||||||||||
|
Erftelijck fullen in alle de Steden vande
Vercenighde Nederlanden, daer handelin- _ ge van Laeckenen is vallende, ende fulcks by de Heeren Staten Generael gheorddnneert fal worden,drie Perfoonen, hen des verftaende, met een Notaris ofte Secretaris, ter Plaetfe daer ghcen Notariièn en worden gebruyekt, ofte meer Perfoo- nen , daer de Neeringe icer groot is , by de Magi- ftraetghecommittcert ende behoorlijck ghe-eedt worden , die alle Laeckenen , daer over klaehte fal vallen,ende henlieden aengebracht fullen werden, necrftclijck vifiterenende befichtigen,endcdebe- tcringe vande Tarra ofte ghebreecken (die ly daer inne vinden) op haren eedt taxeren fullen. Den voorfz Notaris ofte Secretaris lal in een Re-
gifter pertinentelijck aenteyekenen alle die ghe- breecken die de voornoemde Tarra-Meefters in elck Laecken fullen vinden, als rimpelen, banden, vol-kreucken,facken,klieven,penckclen,wit-garen, catoen-draeyen, vol-ftoppen, ende generalijck alle ghebreecken die in elck Laecken bevonden fullen worden , mitfgaders het nop-teyeken met de cou- leuren op elck ftaende, met den name vanden Ey- genaer, ende de taxatie vande Tarra die de vooriz Tarra-Meefters pp elck Laecken fullen maecken ende ordonneren. In gevalle acn alfulcken Laecken eenich Koop-
mans loot wort ghevonden, 't felve fal den Notaris ofte Secretaris van gelijcken gehouden zijn in mar- gine aen te teyekenen: midts dat de Koopluyden ghehouden fullen zijn hare mereken op een vier- kant ofte ander bekent loot te flaen, om van dean- dere te mogen onderfchcyden worden. Den Notaris ofte Secretaris fal gehouden wefen
den Eygenacr vande felve Laeckenen , te geven extrad authêntijck uyt fijn voorfz Regifter, van alle 't geenc dat voorfz is, midts betalende het be- hoorlick falaris, te weten, vier ftuyvers voor de Tarra-Meeilers, daer van haren Knecht, die de La- kenen over de PerfTe haclt, ende andere dierghe- lijcke dienften doet, fal hebben een ftuyver: ende den Notaris ofte Secretaris fal hebben tot fijn fala- ris voor 't houden van 't voorfz Regifter, ende het maecken van elck Extrad ofte Certificatie fes ftuy- vers, Welverftaende dat hy ghehouden fal zijn alle |
||||||||||||||
|
7 74 Racckcnde d' Adventuriers vande Engelfche Natie. 775
|
|||||||||||||
|
fint's daer op/uilen re/olveren, dat ick my daer inne wel
endegmouwelijck f al dragenjortderyet te doen totgunfl ofte wangunfi vanden Kooper ofte Verkooper, o/te van je- manden anders\ende dat ick my te vreden fal houden met mijn toegevoeghde fdlaris, alles achtervolgende de Ordon- nantie ende Jnflrufliedies aengaende ghemaeckt. Soo waerlick hclpe my Godt Almachtich, Aldus ghedaen ende inde Vereaderinge vande
voorfz Heeren Staten Generael gnearrefteert den %o Septembet 1591. Geparagrapheert, M, van Baexen,**· Ter Ordonnantie vande voornoemde Heeren Staten. C. Aerjfen. |
|||||||||||||
|
ringe, 'inde redelkkheyt /uilen bevinden t'e behooren, /on-
der eenighfaveur igunjlc,'oftewan-gunfle te dragen,tot den Kooper o/te Verkooper, ofte om seniel) lief ofte leetye- manden daer inne eenigh "voordeel ofte achterdeel te doenjireftelijck ofteindirettelijck. Soo waerlick helpe ons Godt Almaehtigh. Eedt vanden Notaris ofte Secretaris.
Dal/weere ick, dat ie k per/e ft Regifierfal houden, en-
de in conformiteit van dien goede perfecle Jften /al uyt- geven vande Laeckenen die by de Tarra-Mee/Iers /uilen worden gëvifit eert, ende vande bet eringe o/te Tarra die de/elve daer op /uilen ordonneren, o/te 't geene/y ander- |
|||||||||||||
|
4. Placa et, Innehoudende Ampliatie ende verkfaringe vanden bovenfiaenden
Placate ende Ordonnantie. In date den 15 Moert 1591.
|
|||||||||||||
|
bovcn den Brenger, ende Eygenaer des verfocht
zijnde, fal hy gehouden zijn, hem by cedcdaer over te fuy veren. Niemandt en fal oock mogen eenige Enge Ifche
Laeckenen, 't zy ghecouleurde, gheverwede ofte witte, van d'eenc der voorfz Geünieerde Provin- ciën in d'andere, ofte voorby de Tollen ofte Wach- ten der felver brengen ofte voeren, dan die in con- formité vanden voorfz Placate,en defe Ampliatie gekoft, vermangelt, ofte anderfmts verkregen zijn, in wat manieren 't felvc foude mogen gefchicden: Waer van oock fal moeten blijeken by wettelijcke certificatien, ende by eede, des verfocht zijnde, als boven. Alles op de verbeurte vande Laeckenen, die an-
ders ghebracht, ofte gheloil, ofee gekocht, ofte ver- mangelt, ofte verhandelt, ofte vervoert fullen wc- fen , als nae den inhoudt van defen , ende boven dien op elck Laccken noch twintich ponden van veertien grooten 't pont, te bekecren volgende 'tvoorfchreve Placaet. Ende ten eyndc niemandt van defe onfe tegenwoordige Ordonnantie hebbe te pretenderen eenige ignorantie, Ontbieden Wy daer omme onfen lieven ende fcer beminden Stadthouder , Cancelicr ende Luydcn vanden Raede in Gelderlandt ende Zutphen, Stadthou- der ende Gedeputeerde vande Staten van Hol- landt , Zeelandt, Utrecht, Vrieilandt ende Over- YiTel, ende allen anderen Jufticicrcn, Officieren, ende Dienaren des verfocht zy nde,dat fy defe voor- noemde Ordonnantie alomme doen verkondi- gen , uytrocpen ende publiceren , daer men ghe- woonlijck is uytrocpinge ende publicatie te doen, Procederende tegens de Overtreders van dien, tot de peynen ende amenden hier boven verhaelt, fon- der eenige gunftc, faveur, ofte diilimulatie, want Wy 't felvc tot dienile vanden Lande alfoo bevon- den hebben te behooren. Gcdaen in onfe Verga- deringe in 's Graven - Hage den vijf-cn-twintich- ften Meert, Anno vijfthien-hondert twee-ende- tncgentigh. Was gheparapheert, C. V.Gent,· Onder uondt, Ter Ordonnantie vande voor- noemde Heeren Staten Generael, Geteeckent, C. Aerjfen, Ccci 5. Placa-
|
|||||||||||||
|
E Staten Generael vande Vereenichde
Nederlanden, Allen den geenendie defen iullen flen ofte hooren lefen, Saluyt. Doen te weten, Alibo Wy omme te verhoeden de menichvuldige frauden, die daghelijcks bevon- den worden inde Engelfche Laeckenen, die inde voorfzVereenich.de Nederlanden ghebrocht ende vertiert worden, den twintichften September left- leden, geórdonneert ende ghedaen publiceren had- den feecker Placaet ende Ordonnantie, op 't iluck vanden Tarra der fel ver, Ende bevonden wort, dat dien niet tegenftaende, verfcheyden pra&ijcquen gebruyekt worden, om 't felvc allefins vruchteloos te maecken, tot grooten nacdeel vanden gbemee- nen Koophandel ende Neeringe, dependerende van den felven, ende vande bercydinge vande En- gelfche Laeckenen inde voorfz Landen. SOO I S Τ, dat om daer tegens behoorlick te voorficn, Wy by forme van Ampliatie ende vcrklaringe van den voorfz Placate ende Ordonnantie , met voor- gaende rype deliberatie, geórdonneert ende gefta- tueert hebben, ordonneren ende ilatueren by de- fen, dat niemant van wat Natie ofte qualiteyt hy zy.en fal in de voorfz Geünieerde Provintien mo- gen brengen eenige Engelfche Laeckenen, als im- mediate ende regcl-recht uyt Engclant komende: Dat oock niemandt (van andere Natie zijnde als Engelfchen) brengende eenige Engelfche Laecke- nen inde voornoemde Provintien ('t zy om aldaer bereyt ofte geverwet, ofte verkocht, ofte gefleten, ofte vervoert te worden) de felve fal mogen loiTen, ofte opdoen, 'ten zy dat de quantiteyt ende foorte der feiver,aende Magiilract,ter plactfedaer fy eerft aenkomen, aengegeven ende geaffirmeert zy, by den Eygenaer ofte anderen Brenger der felver, dat de felve Laeckenen regel-recht uyt Engelandt in de voorfz geünieerde Nederlanden gebracht fijnde, fonder elders geladen ofte geloft geweeft te zijn. Niemant en fal oock eenige Engelfche Laecke-
nen inde voorfz Nederlanden gekocht zijnde, de felve mogen koopen, noch by mangelinge ofte ce- nich ander contract vcrkrygen,dan op de Tarra en- de voorfz Ordonnantie, Daer van by wettelijcke certificatie vanden eerften koop, mangelinge ,ofte verhandclinge fal moeten blijeken, endedacr-en- |
|||||||||||||
|
-Ë
|
|||||||||||
|
Placaten-/. 2.Böeck. &Tic. 2.DeeL
|
|||||||||||
|
776
|
|||||||||||
|
5. Placaten vanden t^OBober \6\6* 22 Mey 1617. i^luly %6ycfi
tnde 7 o Ittmj éüô,çÏñ 'tflitck, wmden Tarra <vmde Engelfche Laeckenen.
|
|||||||||||
|
lenghte van een-en-twintigh ellen Brabandts, niet boven
feven vierendeel en een half breet fijn, als oock allefluck- laeckens ende pack-laeckens van twee-en-dertigh ende acht entwintich gaerden, die ter lenghte vande helft, niet boven feven vierendeel breet zijn, voor onleve rbaer fullen verklaert, ende de Engelfche Koopluyden weder ge- re fiitueert,omme naer Engelantgefonden te worden,fon- der in defe Landen te mogen verkocht worden, UU.
Alle Laeckenen , daer in eenige faulten van Linnen ofte Cattoene-draden haer openbaren in 't verwen, ofte dat eenige faulten ter plaetfe vanden eerflen inkoop du- bieus verklaert zyn,fullen wederom ter plaetfe vanden eerflen inkoop gefonden worden, om de finale vifit at ie en eflimatie aldaer voort te doen, V.
"\ Jnfghelijcks fal oock de vi fit at ie ende eflimatie van volfiopfels ende volgaten foo wel als d'andere faulten, hoe die mogen zijn, behalven kortigheyt ende fmalte voorfz, ter plaetfe vanden eerflen inkoop gefchieden, ende in geen andere, ende fal een Laecken uyt den harengherout ende gefchooren zynde, als een onbereydt Laecken, alleen van volfiopfels getarret worden. VI.
Alfoo ghefuih'neert is, dat in alle Plaetfen geen bequaemheyt is, om goede Meters te vinden, en dat d'Engelfche qualijck op alle Plaetfen Perfoo- nen konnen hebben,die helpen letten dat de mee- tinge getrouwelij ck ende onpartydich ghefchiede, Soo fullen de Koopers woonende buyten de Ste- den van Nimmegen, Zurphen ende Arnhem in Gelderlandt: Dordrecht, Haerlem, Delft Leyden, Amilelredam, Goude,Rotterdam, Gornichem, Alckmaer, Hoorn, Enckhuyfen, in Hollandt ende Weit-Vrieilandt: Middelburgh en andere Plaet- fen , daer bereyderye is in Zeelandt: de Stadt Utrecht ende Amersfoort in het Lant van Utrecht: Leeuwarden en Harlingen in Vrieflandt: Deven- ter, Campcn, Swol in Over-Yilèl: de Stadt Groe- ningen inde Provincie van Groeningen ende Om- melanden, haer moeten addrefTeren aen een vande Steden haer beft gelegen zijnde, op dat de 4 Laec- kenen aldaer op een pullijcque Plaetfe, inprefentie van een Engelfche Opfiender {die de Court fal vermogen Jaer- lijcx te verkiefen) ghe met en worden .· wekken Opfiender oock gehouden fal zij ç op de ghefleldeplaetfe ende uyre te compareren , fonder die door fijn abfentie op te houden^ ofte fullen anders de ghefwooren Mannen ofte Meeters met de meetinge voort gaen, ende fullen de Tar-cedels al- foo gemaeckt, fonderfwarigheytgoet gedaen moeten wor- den : Weiverfiaende dat de voorfchreve Engelfche Opfien- der byfieckte ofte nootelijcke abfentie een ander f al mogen fubflitueren. VII.
Deonkoften vande overfeyndinge fullen gedra- gen worden by den Verkoopers,endederifique by de Koopers. VIII.
Ende ibo wanneer de Tarra vande ghebreecken, verhaelt hier vooren in 't vierde ende vijfde Arti- cule, fal excedcren de fomme yan drie ponden Vlaems,
|
|||||||||||
|
E Staten Generael der Vereenichde Ne-
I derianden, Alfoo by ons waren gemaeckt ende ghcdaen publiceren, feeckere Pla- caten op het ftuck vanden Tarra vande Engelfche Laeckenen, ende de Engelfche Koopluyden haer met den handel vande Laeckenen in defe Lande gheneerende , Teer inftantelijck hadden aen ghe- houden, dat de iêlve Placaten tot haer meerder accommodatie , oock ten reguarde vande Steden in- de welcke de Tarra wert ghemaeckt, gemodereert en- de verandert mochten worden. S OO I S T, dat wy tot onderhoudinge vande goede vrundt- ichap ende corrcfpondentie tuiTchen de voornoem- de Engelfche Coopluyden, ende de Ingefetenen van deiè Landen , hebben opte voorfz iaecke by provifie geordonneert ende gneftatueert, ordonne- ren ende ftatueren de poincren hier nae volgende, houdende de verfochte verminderinge vande Steden als noch in bedencken, I.
Eerftelijck,dat alle witte ende onlereyde blancquet llauwe Laeckenen, van wat foorte de felve fullen mogen zijn, ende geen andere, op de welcke eenige faultcn bevonden worden ter plaetfe vanden in- koop der felver Laeckenen, gevifiteert ende getar- rct lullen worden,'t zy eer dat de Laeckenen uyt de felve plaetfe vervoert zijn, oft daer naer tot keu- re vanden Kooper, behoudens dat alle kortighey t ende fmalte, é daer van blijeken fal by behoorlijcke Atceftatie vande gefwooren Mannen ofte Meters vande Steden hier naer ghenocmt, fonder fwarig- heytfal goet gcdaen worden. 2 Alle witte ende onlereyde llancquet blauwe Laec-
kenen ,fullen voor-middach ghelracht worden op eenpu- bliicqueplaetfe by de Magiflraten {ordonneren, {alwaer den Engelfchen Opfiender tot fijn gelieven fal mogen pre- fent zijn) ende den felven voor-middagh nat ghemaeckt worden, om de Laeckenen, die men pretendeert te kort, ofte te fmalte zijn, den felven dach te meten, endeful- len de ghefwooren Mannen ofte Meters de felve meten nat, ende niet drooge , met een oprechte Brabandtfche Llle fonder kerf, en die denfelfden dach niet fullen ghe- meten wefen, daer vanfal naemaels gheen Tarra mogen geeyfcht worderr, tot wekken eynde de overblyvendc Laec- Renen, met het merek in 't tweede Artijckel vande ln- flruclie uytgedruckt, fullen worden gheteyekent ende ge- houden in allenfchijn ofdiegetarret waren. III.
Alle Laeckenen van acht-en-twintich gaerden, fal
men in 't df kort en vande lenghte reeckenen tegensfeven-
en-dertich en een vierendeel elle Brabants, en die van
twee-en-dertigh gaerden, twee-en-vcertich en een halve
ghelijcke ellens, en fal geen Laec ken houdende nat twee
Brahantfche ellen, voor/malgereeckent worden, ghelijck
mede voor een vierendeel elle kortigheyt op een Laec ken,
of voor drie ellen fmalte op een Laecken, den Verkooper
niet en fal afghekort worden, Salmede een Laecken te
f mal bevonden zijnde, en overlenghte hebbende, de over-
lenghte tegens de fmalte ghecompenfeert wórden, onder
foodanige Umitatie^dat alle Ofeflerfche Laeckenen, die ter
|
|||||||||||
|
778 Raeckende d'Adventarieis^iïhde Engelfehe Natie. fjty
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Vlaems, fal den Verkooper altijdts keure hebben,
om fijn Laeckenen (naerdaï de Tarra daef Óp ge- maeckt fal zijn) weder aen hem te nemen ν ofte den Tarra te voldoen: Ende en fal geen Tarra ghe- maeckt worden, beneden de twee guldert op eW Laecken. IX.
Als den tijdt van jfes Maenden fal geexpirèert zijn,
en fal niemandi mogen pretenderen Tarra te hebben, of verbeteringe over eenige gebreecken te verkrijgen.," X'.
Verbieden voorts wel exprefièlijcken, allé Inge-
fetencn van defc Landen, eenige Laeckenen te koopen, ofte by eenige Contraden oft handelinge te verkrijgen, op andere conditien, in 't regüardt vande eftimatie vande fauten ende ghebreecken, ofte het maecken van Tarra, als de Poinden hier vooren gheftelt, zijn mede-brengende, op de ver- beurte vande Laeckenen anders ghekocht ofte be- komen , ende boven dien op elck Laecken noch twintich ponden van veertich grooten, te bekee- ren d'eene helft ten profijte vanden Aenbrenger, ende d'ander helft ten profijte vanden Officier die *t vervolch ende executie fal doen, ende fal by wet- telijcke Certificatie moeten blijckcn,datde koop ofte verhandelinge in conformiteyt van defe Or- donnantie is ghefchiet, Ende fal den Kooper of- te Brenger daer en boven ghehouden zijn ( des vermaent zijnde ) hun daer over by eedc te fuy- veren. XI.
Niemant en fal eenige Engelfche Laeckenen
mogen voeren ofte brengen vande eenc Provincie in aandere, ofte voor by de Tollen ofte Wachten vande ièlve, dan die in conformiteyt van defe Or- donnantie fullen zijn bekomen, waer van oock fal moeten blijcken by Certificatie als vooren, ende |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
dps ^Qtzijftde by eede moeter^vef^la ert wotden
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
AalS voorëfl^op dë peyriën hier vooren"vérhaelt
|
te
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
appliceren als vooren.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
\\'
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
:v?,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Öfitbieden ende vèrfoecken daef omme de
.Ηέφη Staten,SÊadfchèüdeteft, Gecommitteerde Raden,; end e Ged^puteerfle Stateji, vande Provin- ciën refpedive vanGelderlahdt ende Graeffchap 2utphen,Hollandt cnde,Weft-Vrieflant, Zeelant, Utrecht, Vrieflandt, Ovef-YiTel, Stadt Groeninge^ ende Ommelanden, ende alièhanidcrén.Juftilïe- ren ende Officieren, dat fy déïe Ordonnantievan; ftondën aen al omme dóen verkondigen^ iytröew pen,publiceren ende affigeren in alIePlêcken van onfe Landen, daer men gewoonlljcken is du0anF gheuytroepinge, publicatiefcndeaffixietédöën'I midtigaders inde Steden endéPÏae^n buyïen die Vereenichde Provinciën, onder on? gebiedt oefen- de. Laiten ende bevelen voorts de Raden ter Aa*- miraliteyt,den Advocaten Fifcaél^ miifgadersderi Admiralen, Vice-Admiralen, CapitéyMnjOj^cic^ ren ende Bcvelhebberen, defë onfé Ordonnantie; ende Verboth te achtervolgen, ende doen achter- volgen, Procederende ende doende procederen -te^ eens de Contraventeurs ende 0\|ertreo!ers $Μ' dien totte voorfz peynen, fonder gra'tie\r^ocÏ|iivc- kinge,faveur,diiTimulatie ofte verdrach: ivarjt]wv fulcks ten dienfte vanden Lande bevonden Kêbtie'a te behooren. Gcdaen in 's Graven-Hage, jQn&èï onfen Cachette, Paraphure ende de Signaturë van onfenGriffier, optcn dertichften }unij fe^hjpn1 hondert een - en - dertigh. Was gheparapffcertr» 6 m Marïenburgh^· Onder ftondt , Ter Ordon- nantie vande Hooch-ghemeltc Heeren Stateri,rxè- nerael. Getecckcnt, Cormlis Müfch. ■Zijna'eój)^ foatium ghedruckt het Cachet dèr felvèr Heéré^i |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Staten, in rooden WaiTche.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ΐΐνΛ'
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ι. De voorgaende Placaten voegen hier in.- der felver.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
■-Λ
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
z. Jnplaetsvan het tweede,derde envierde Articulenjeggende Placaten d'Annis 1616. 1617, én 1630.. $t(%
Ende fullen die gefwooren Mannen ofte Meeters, tot verhoedinge van alle fraucjéh eèhpudèn 3öj)rii, alle Laeckenen die men pretendeert te kort ofte te fmal te zijn, te vifiteren nat zijnde, ende te me- ten met een oprechte Brabandtfche elle fonder kerf. Art, 3. Doch fullen geen Laeckenen, houden- de twee Brabandtfche Ellen brcede, nat, voor fmal gereeckent werden: Nóch en fal men voeleen» vierde-part van een Brabandtfche Elle kortigheytop een Laecken, den Verkoopër niet afkorten. Art. 4. Ende omme te verhoeden alle onnodige onkoften ende rifiquen van overfèy ndinge: In ge valle dat eenige fauten van Linnen ofte Cattoen-draden hem openbaren in 't verwen, ofte dat ee- nige faulten dubieus verklaert werden, ter Plaetfe vande eerile inkoopinge, fpo fal de finale vïj|-, tatie ende eftimatie vande voorfz faulten, gernaeckt worden in een vande navolgende Steden. 3. De PlacatenvandeJaren 1617 en i&^o feggen Art. j. Infgélijcks fal oock de vifitatie ende eftimatie van
Vol-ftopfels ende Vol-gaten gefchieden inde naer-genomineerde Steden.
4. De Placaten dAnnis 1616.1617 en i^ofegqen alhier ι op dat de Tarra aldaer als vooren mach gjhe-
maeckt werden.
«5. Dit Artijckel is Anno 1617 by gekomen: Doch wert aldaer ab oock inden Placate vanden f are 1 6 3 o in van fes elf Maendcn gejtatueert.
6. De Placatenvande Jaren 1616. en 1617. waren refpetïrve gheparapheert, Joh. Kelfken,"' A. Clantïhoe Meyma,"· Ende getejekent, C. AcriTcn. Ende dat'vanden lare 1630. A. Ploos van Thienhoven,·
ende geteyekent, C. Mufch.
: .', ; ■} - ■ '■'..".'!■'. - ,■ ■ï^'/ii j I; . i io-rf
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
I...V 'iVj
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Tji'S
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
,t;fi '/
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ï
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
6. Inftruciie,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ccc
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
.obi^b^Mlisitr? &(Β&^&ηύ(Έί& 2. Deel. , y§x
;; 6/ WhmSa^ Je Staten Cjeneraelder
Vereenighde NederUnden, naer de welene de Gefwooren Μαηηεψ ofte Meters inde refpeiïfm
|
||||||||||||||||
|
■o r.
--ΓΚ
|
tyeeknderrvoorf^eremighdeNederlanden hm njoortaen fullen reguleren, m't nfifiteren*
MMen ende Tarrenrvande Engelfche Laeckenen. In date den 25 Oiïober \6\6, 22 Mey
|
|||||||||||||||
|
briüi
|
^^M^Alo.ende^oltmijieih
|
|||||||||||||||
|
ïnfJtahV-ü'v'Wf-jb.^ ;i >■-■>;. '·,,Φ.::..; ■
Erftelijck"^llen de voorfz Mannen ofte
Meters f Jjujti reguleren naer het Placaet fanden Tarra op 't ftuck vande Engelfche , Lakénen,( heden gearreitcert: Ende lal by cle MagiiÏraten vande voorfz refpeftive Steden, de vpqr^ghcfvvoprentM'ahnenofre Meters ghelevert ènde in handen ghegheven worden een oprechte fyabahtie'file, ïjonaer kerf, ende fullen eeat doen, datly mètte felve' elle allé Engelfche Laeckenen, die, tg kort ofte te final bevonden worden , getrou- %^^kmhjèW^Mtm\\ck fullen vifiteren, keu- ren iénde rn^eR, ï terprefenue van twee ofte tenmin- fièn van eèn ghefwöoren Tarra-Meefler ende den Engel- fchen Vpjienaêf (foo eénen terplaetfc aldaer door de Court 'gefiekzy^elcke (Miender den Tar-Cedel medefal onder- ïeyèkenjert. eii^e|py ibo verre als fy cenich bedroch imsva^nk^yérrjï'èrcken, bevinden ofte weten, jVqftêjop 'dé voorfz Laeckenen ghepraftifeert te zn'ri, èm ónb'cHobrfrjcke dobbele Tarra (de Laccke- fenceris van té vooren gekeurt ofte gemeten ghe- \vê é ft'|z ij Η d e j te verkrijgen : Sullen op hunlieden é0i ^érioude η zij η fu lcke praftijequen, ende Pra- Cimjnjsi denOfficier ofte Magiirraet over te dragen, op $£tfy andere ten éxempïe gcitrafr mogen wor- 3et»,niiétre pene hier nae volgende, 3 Ende foo door éenictiaccident den öpfmider vande Engelfche Court ter gneflëldén ïtjdt ende uyre niet pre fent Joude mogen zijn, fullen de Gefwooren Mannen ofte Meters mette metinge i'oortgaen, endefoodanige Tar-Cedels fullen fonder fwa- righeyt goet gedaen werden, weherfiaende dat de voorfz Engelfche Opftender, hyfieckteofte nootelijcke abfentie een Uhdèr fal mogen fübflitueren. *S t * i *J" ·» ■■■>* J ' J · .■ \ .. TT
,·,: U, -. - r, ' * '·
De voorfz gefwooren Mannen ofte Meters, ful-
len" eheho uden zijn alle Laeckenen, die men pre- terideert te kort ofte te fmal te zijn, te keuren ende meten nat ende niet droogc : Ende naer dat iy ee- nige Laeckenen gekeurt ofte gemeten hebben, foo fullen fy neflens de Laccken-macckers Merck, ofte öp het achter-eynde van clck Laeckcn, een fcètf-Ïeyckcn fetten, met een Yfer daer toe expref- feJijck gemaeckt, om over al te gebruyeken, van-een forme ofte fatfoen, gelijck hier nef- fiens uytgedruckt ftact, ende gelijck tot Am- ïrcrdam gebrbyektisgewccir. Ende in ge- valle 't voorfz ken-tcyeken tocgeilopt ofte laders verandert is : Ende van gelijcken in- dien ecnige andere frauduleufe middelen bevon- den mochten worden ghebruyekt te zijn ten fijne voorfz, Al 't fel ve fal wcfen opte verbeurte van't Laecken, ende daer-cn-boven op een boete van hondert goudc Croonen, te appliceren ter difpofitie vanden Magiitract in elcke Plactfc daer de boeten fullen vallen, ende geexecuteert worden. III.
3jPe,£oprfz gefwooren Mannen ofte Meters, ful- |
||||||||||||||||
|
len moetengoet ende pertinent Regifter houden
van alle Laeckenen by hen-luyden ghekeurt ofte ghemeten, met den dach ende datum waer op de ïelve gefchietis,ende den Eygcnaers daer van ge- houden zijn behoorlijcke Ade ofte Extract te leve- ren , met uytdruckinge in woorden vande lenghte 4 der Laeckenen, die te kort, ende vande lenghte ende fmalte der Laeckenen die te fmal gemeten worden, het nop-teyeken ende couleur van dien op elck Laec- ken bevonden, ende oock het vierkantigh Merck ofte Loot vanden Engelfchen Koopman (indien eenigedaer op bevonden worden) 't wclckfy me- de in heure voorfz Aften ofte Extraften fullen moeten verklaren. ΠII.
Indien eenich Laecken te fmal bevonden wort,
dat is, geen twee Brabantfche Ellen breette binnen de Lijnen nat uytten water, fal daer van toegege- ven ende ghetaxeert worden een achtendcel van een gelijcke Elle,op elcke Elle Laeckens, die als te vooren te fmal bevonden fal worden. Infgclijcks fullen alle Engelfche Laeckenen gemeten worden mette Brabandtfchc elle , Reeckenende vier ellen voor drie Engelfche gaerden , ende dat daer naer bevonden wort te kort te zijn, 't felve fal goet ghe- daen worden nae rate vanden inkoop, midts bren- gende daer van behoorlijcke Afte als vooren: Wel- verlÏaende,dat van een vierendeel van gelijcke elle als boven, 5 of van drie Ellen fmalte op een Laken geen vergoedinge fal gedaen worden, 6 Sal oock de metin- ge der Laeckenen op een lange bequame Tafel geschieden, ende eerfl de lenghte, ende daer nae de fmalte der Laecke- nen gev'ifit eert ende gekeurt worden,gelijck tot Amflelre- dam in 't gehruyek is. V.
De voorfz gefwooren Mannen ofte Meters ful-
len moeten zijn Perfoonen van goede Naem ende Faem, hen des wel grondelijck verftaende: Ende indien dat tegenwoordichlijck, ofte hier naemacls ecnige zijn die voor Dronckaerts, ofte onnuttige Perfoonen ghehouden worden, fullen de Magiftra- ten vande refpedive Steden daer innc veriien by het deporteren vande felve, ende andere bequame in heure plactfe te Hellen, ofte anderfints naer bc- hooren. Ende om volkomelijck allejaloufie ende achterdencken voor te komen , fullen de voorfz Magiftratcn verfocht worden, de voorfz ghefwoo- ren Mannen oft Meters een Zegel te geven, den wekken fy op alle heure Aften, oft Extraften ghe- houden fullen zijn te drucken. VI.
Leftelijck , fullen de ghefwooren Mannen ofte
Meeters van elck Laecken by henluyden ghekeurt ofte ghemeten, voor ialaris hebben twee ituy vers, 7 de Tarra-Meefiers elcks tweefluyvers, 8 ende den En- gelfchen Opfiender twee fluyvers , Wel verflaende dat van allefmalle Laeckenen in plaetfe van acht fuyvers, thien
|
||||||||||||||||
|
Zee - Rechten^.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
783
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
7Sl
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
thienfiupersfal worden hetaelt, enk donkoflen op yeJer [ gen gedifcerneert ende gekent wdrden, endé dat fy
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
egéen twee Aden van eene faute üyt en geven.
Gedaen ter Vergaderinge vande hooch-gemelte
Heeren Staten Generael, in 's Graven-Hage, deri derttchften Junij i 6 3 1. Was gheparapheért, mW.Marienktrgh^· Onder ftondt, Ter Ordon- nantie vande felve. Geteeckent, Cotnelts Mufch. Zijnde op't fpatium ghédruekt hbtf Cachet der fel·· ver Heeren Staten, in rooden Waflbhe. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||