Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de rug van het boek
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the spine
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the head edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the back board
ANIMAD
A » VERTENDVM HOC m-.^v.-J A ⢠i » dice ,p(r à priorern fadem t B ,q ',i. vâ-;gt; A-i* alteram fictif canr'HMx w;U«iuâgt; o quot;i» . gt;âA gt;gt;; ^âH-t i. â liuUJ OIV J ^bapater »âror-iar-' j gt;.'gt;.)'4.|b«8 Abbreuiatum Verbti/miâJ 'w-i-i-ni»;â¢..! UiaptA Ahrabitfilij o-t-A'vnfA âligfeccdmw^nimxAvi^e.}A'itnûii\^^^ St^B' Antmaquid ioi»jMgt; bv, ^ '.«W /.»o»A Avticbrifii regnum'n''r^-:^:. '. ' * â r. 'tft.B Arro^antia ^-L i.^L^^^ruâ - .»44âB Argumenta ratiot^ contrit pttcdelUndionis fen^ a temiant uwviusf». ,gt; quot;â .. 'â ' ''«: k^A l^aptijmfgnum rïa't'v * â¢Æâ¢ â -quot;'' si» B BapüfmiparuulortoneonfriMittA -âi ' 'â #®-B BenefeiisuincendtmaU â ââï *4f A Henediccre in fcriptura ^i â¢â '*w ' â¢â â ^ â Xf A Bla/}gt;hemiie f}gt;irà M.' ngt;ii^\t-ir':^' 'â ''' *'â'âgt;ÆÂ»â¢ B âSUndiloquentia p^cudapofolorum â »^ ' wr^âA Bona intentio »^ -i â 4/» A gt;nbsp;«?gt; A 'Bonaoperanon prohientur gt;.i^ '* '^ââ'ââ¢a*'^ Bonaopcra (fiiC »?IH gt;' *'âââ'»^-«»,«»«0 Uulhepi-ofituriipecciitii *â¢-gt;-ââ â ^if»^
Cdroqtni » 'JO i, WV aX^VA 37 «*â¦* CarHiifapiènthl ^.'â ââ »â ''^ó;T»''.cquot; v^. â¢*⢠A Clt;lt;r»Mittfr «wcrf ^ââ â¢â2'1 â ^'âââ'â¢* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*^â^
Caro quonudotnortipatfui^s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«r-S
Cat^tfalutu (^ damnationn T3fcâl**â'^ quot;nbsp;^tti^icurnoncredlt;tturVctba'.^i.i .' ; gt;^ â¢'*'J®
Chanutitfolicitudoproalitrw^ftibite -w# Chant A5 Pauli ergit lud£os nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S ⢠1V **^â ^ ^
CæcitMtpcenacontentptui'Verbi â¢,; . «à 'A
s if -#igt; B. . if'?; lit A* ^sViJfO'Ã
A'w'Cf.B
i A'^o-A
OirtuHcipo cxteriM mhd prodefi Coj^ll^uowy hot^nivnt uanx 1 tv ; to^rrMio baptism paruulorurn Concupiptntiit
Concupifccntiic peccatwn ;;
Con^latio fj^riatf.âM« ;?, â¢.:o wV^^rv Corpiutfuid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;un,''Y
ConftlM On nonmi/t4tititr^wâ'~\i ' Coptrnna errta omnia fuciendapmt ChnihhurMiUM ^-tu^a j^lu '. _,, ChrtHuimedutorfolut , Chrtfitana hbenate abatentet â t ', f Chnfltantbbertatifulm '* cbriÃiAMlibtrtM ri^sj-'y*
Vi«A.iygt;lB ./ââ¢jf^Ã-. '«â¢Ã» 34.-B
â |«/.irx.S^ â ââ â 'â¢' n#'»« A' 'quot;*â .â¢' «^'y^®
ChriÃi
|
t-^N -âO'- B^^^ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
coi â ^ .«â¢'B -â yn'0 y |
^tiplexlex
kojVO
!^-^gt; E u/.'rârù^n:igt;j ExltÃiiÃicdpoteÃiM v^i\. » .jUiu- 1H®â- B ^eéhi tantum contingitgratU .gt; - . M' «»'âà lEteSinoünunquà mpncaià Mi-.,.^ 8o-B, «Ã-8 Epiftoporumofficium ' v^'^.i, .... V' Ui- A Euangehum Herum ». ' â¢; 4- B Euangchon mjirumentumfithitii ? . ; â ... ' ;.. *o ⢠A ^.uangeltonmorefaltemhabcntes , n-.-./i^-B^ Euangelij tuffUia u- ;tw*A Euatigd/j cilumnidtores, dicentes Euangehonemi i' mm meUoremreddi'' !!*;â â â**»8 Euangeliocur leges admià tant ur ciue^-'S EuchariÃia Saerdmentumeur dccipidtUf 40. A Externa circupeffo nihil prodeà ai- B ExanplumPhiérdonishorrent^ . ws.5 :î'-v F Y 'j j Eide^ uerd uinn* gt;nbsp;* ^â B ⢠4^* A tides fold ii^fîcdt r;.. uj-Vf - ^ ^â A tidelfx impletur ;, '(ol js-B fideùiufiitia s-j*'..- -^F'B tidu ffuHui tçU'.ù.i'tx ⢠4tA tidtfvre conftenda ^«iUiw ui v .«v ''' â *â'â® 8/(^4 fanditas hi».-.'. ; 3V'ogt;'' *ââ^ ' ââ^âââ¢j**â ® Edij ^rah£ -^i^i, dri'^
tiîwdtffèrtdftruo
filioru
liUoYum'DrihjircditAi 1
t1lijfiimutele(iione,nonmeritii ^jr VoriMinchoandiChnfiianifmi ^^ r
Vomuiiie nurtificdndie carnis iMdamentum rofarij lAaru
?7-B
-r, -.â »»⢠Ai
SA' TflfftRa'Vart ?t^ ',4*Bâ''4^Aâ «â/â¢KC-.^gïlil
Gent» m fcripturd ' nbsp;nbsp;nbsp;'
GUd'^ potclidi
Glonficdtioiuflorum w^Sz*
Glorid noftrd nondum reuelüd eH â fi'l^ W B
Glarljicandui Dem ^ratidt^uid , ^ érdfi««« â^-^^â'lt;^; ^dtó fx meritis nuUd
^atÃccontemfitut
^dti£ (ooimenddtio *'*^â¢â^â'^^jiÿ-^*^tïf amp;dta Dei ownium e^
^ ''^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ ââ â¢â'^ Tgt;V k«!V,Awl»Ã4
H/ecdiU^piiorurnDfi ^V Hy/»cn/ïï
lïy()ocrttdrum timor Humdnitdx Chrifii Ãtundne uirés niM funt
HK)»4^ ' y J
s-â-»â-a\i«j'A«^»gt;ï '^â¢A 11. à v^Al
i SvB ijo.B*
â Ã.tnîA?
⢠x P amp;-X
l^nofdniesDatpii .-gt;â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢^* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â®^*B
Implere lèvent ty B ImpioruM uid 4* A Ãm[gt;ij eurereentur i. â - gt;â¢' » gt;nbsp;w. A ^fMi^amquid ^.'v i^j M -â ïï âB' InSchuutrmerias nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7»«A
luterpretatiolcriptur^fuleici^rnidt.^ 141. A Infirmorum ratio habenda r, ij^-A 1^0,a lujiuiaucrdin dies du^etut ,
luÃmexfideuiuit j nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«.a ji R
ludtfii^fcripturdtiur
lud^m cottons dicitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v
Ã^ifiniftre mterpretan^rfcripturdt
liulaicurabicüi
lud^inonj^emendi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.i..
luftitu fold eü per ChriÃum . t? â^â^ luftitiafideV iujlorumglorifiedtio
luÃtlid huniMa er diuiitd â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
Juftitialegii (ÿ-EttinveUi i . :
JliÃUurii. ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*â^* A
l^ph offenfioms chrism
lusborgnubut,nonocioÃi dandum *^^gt;B Ugif MS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t v A 41- A- yr . 'â¦*lt; B
- V-N-S pa E- x
tnc duplex
. ⢠Legem mplerei hex fidempletur 'â hex cur data
u^ljlLïâ.i.WiW iâ;'«t.B â 3'â*ââ^* tp^
â¢4 VB#»»«'»» ,sfe
â Lexc^uatenuiairogatd â*i« ^ ^o-B ' ^â^ iLexopenbutnonimpletur â¢Â«^â «»^tf^.'A Lexadfiâui recjuirit ââ^'^ ''*'«yH-vr-.atO '^i/S / Lexoccapo peccuti ^^^«f^4;a» ^ v r gt;nbsp;â¢gt; ;^$.lj f Lrgn terror nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i «f-ntswwö^w Mi«i»gt;ÿiA
Legit tt^ia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^'^iiv-k t^Legetcur EuangelioadmifceMur - â¢^ - ⢠ijtfjà quot;fontniLiberumArbitrium - j.B. 9-A 44.B ' *» fo.B- *».B« 79- A. #4-B. JOj-A* jil'A* '*'â''-2 Liberté Cljrifliana â '.'â ⢠nbsp;nbsp;âUWâ»'quot;--⢠ï^^Ã
* Liamp;rrt4fM chrijhaneufui â â ''â'eo-A'^ï^
⢠Libertäte chrtÃiand abutentes Wi»^.gt;'gt; â S'dj.ft
^ latera er f^intui quid nbsp;nbsp;w*^âââ quot;'â^^ ⢠â ' ^tf 8'A a^'f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j;i ^«SttoMWaïamp;'.ilUWJijl.
? Magi/Iratui obedienduM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^A^ x bB
Æ Mali benejicijs umcendi\ ^ eadem B i KediatorÃoîuiÃbriftui ââ¢â â¢^'â^â ?quot;â ââ¢â«⢠A* i âVi Mentorun,gratia «wild ^â''i'^ r..~â'^ »Kh...,ï. y^ ⬠Keritd nefird nuUt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,^''.'â s^-A*'»«^
« Kedta open quæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ââ¢*-â'ï'^^^ï lt;nbsp;f^^^âb
SMedMddtempwjrreH^ 'M«*--?* M\i^
Ã-Ns De Ej^ X: Ki^arumntdlediäio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' »or« A
iAijJarif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KTs-A
Koduipr^dicandi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* * U .B-iE, B
ViortChriÃiuita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48-B
tAortisChriftiuÃui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fs-h
l^oripcccAto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â soâA
Kors Domini Ãlegmos liherat * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ff?-B
Kortificändiccarnis Ãrmuix, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,xis-A
Konachatusnoftrorumneuui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ i. wj-B
Kundui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;10-A
Kundum cj iminundd qiud h . i;4â B
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢â¢ârei t^iiturapeccatumÃuumncÃcit ,p,iâ ,. aff.A l^aturä därnnati föht miÃricordia fertmmur^w^A flemoiudKttndut ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ; â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' lyj.A Nome» Do poUuere ^ , , V -. j ,,;a Nowc» Do inuocandum . ^ , â ; i, â . ȕo-B HouuttwÃrorumKoMchtttus 'vsB Houi^iritut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.^ nbsp;nbsp;nbsp;, .1 , uj.B
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' d:7/i
Obediendum magiftrdtui nbsp;nbsp;nbsp;-tt _ âgt; t Uï-B
ObediendumetiamTyrantut ,; -uff.® Obedtendumeur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* nbsp;nbsp;. 1) a-m-s-A
OcioÃs nihil dandum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢â¢ u.ï »«-B
oÃinÃonii lapis ebriÃm nbsp;nbsp;nbsp;,. ' -^n-. ..\ «i-a
â ' Ogicia
UN^O/Eâ^C:
Cif^i4 tgt;rmapuM o-Epifeoparun w^ 5r.' »4lC# Omfles fumuipacitorfSi.z'n'' ,yVH. »â¢.AJs.B Opera hofln non prohibcntur :^»)ö»-in ay- 8 Operabonaqui -â¢.;â (. *wrtirgt; »j;.8 Opera non mÃificant y^'» ivimj J^A OperummentanuUa â â¢Â«y- ^y . qViüïO'B Operalcgcmnonimplettl \.-,-^^-x:\\.'.vgt;'n'-^â^Aâ Opera tenebraritn;, gt;vv;ir4, *uit. x-.\jc:?f.0'4 Opera media c^U£ ;^^ tjinji-^im ..^â«fc« 8 Optramediaadtempuifireilit . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ip.A
Oratio uera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»UiièlT . S®âB
Ottmdumquomodo jjc gt;1 ,8B Oratio non langueat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;... m *4 j.8
OrigofattsfadtonumhurndnoruM th.. ; »4-A Onginalu noxa r r.. u*. i'i^-vrta u-..... » »-8 Oreconfitendafidet u^-'ww --â *»7.8 f««;^ P wrnnwitS lt;â ⢠.â¢-'â'â ⢠'- At i Paxe^uid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â. reu iv- y. .«»A
84lt;fr.DfW nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r u.4».H
Paxiordisitndf ... t-ioar,- « - ï '8 Papt^£ nö inuoeät^ed bbtj^hemótnoinè dnots-A tarabotafeminantis »««ïnahu'â¢â «»â¢B Parabola de filioprodigo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^s«Kgt;x»iâ- «r-B
PanUfharitM erga Ãudeos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tgt;ir «»7?iB
⢠Saidma^alutatio \âuWiïïn.wiSâri»gt;»
Iâ N D Ãf X Piiulimitilfui/ioiHnefMionet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^
peeiucmtemptutVcrbiciuttM n^ix; ;^ |^^.g Videsdd^Umfunt Vi!»âi***rfi -lt;.. nbsp;nbsp;nbsp;⢠^^^^
PeccatumAd^tnofiruM . i. t â.^ Peccatomori â =â¢â¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ffi. a
PeeeatumcoitcupifcentU gt;-'
Pctcatumatufainortii^'i- â quot;â
Peecétume{l(ÿtodabflt;^fidefit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; 1,-7. A
Phlt;trlt;tot6s nemplumhotrenduAtt
Piofumtypidsuiit «'^^ j,« â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â 41.A
Ponajkottis Christ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;'8. A
PoOuerenomenDa ^â â= nbsp;nbsp;nbsp;-.»*.8
PotcÃdsgladij ^ ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
PoteÃM cccleÃäfiied â'â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;143-. g
Pr^dcÃmatioo^ndit citrnetn
Pr^edeÃinatiow utihtn ^or- Ã. sg. Agt; jj^.A VrtdeÃinatio eh ab £tcrna
Vr^dicatores ueri
Pradicandtmodus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u-B. isB
Pegdicatoribusuocilioexpc^and» 1,9. a Prtetd^confiât- '
Vrincipwnofficium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ t4*.A
Profhefæmuttij - * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âp.A
Prophetie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â «40-B
ProxanofcrMcnduniidboMtiiiüuii» h^b ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. PfeUf
INDEX»
fftudodoüorrt 'â¢Â» ' U',;. 15» »â¢Â»jB, Pfrudapofiolt quomedo depTchndi quedM «JS B tlfudapojlolorumblandtlo^rntu «adem^ '^^gnaj^iritMciAmc«rnt 'y«.A«rx Bgt;«#gt; u-r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mviâ:lt;gt;â .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rt Rot/onKtfrgummu contrAprtde^Mtionis/fii^ ; tfmjdw. â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v'.-- ^wi»»0««A
tLOtiohabenddinfirnniriM .rr^ x^ mlt;f* A. t$o* A « Rffurrediont pidim ^rt not «doptriot M fi^
?! MS OfJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K, , ,
Kegnum ^ntichnfli â . r
Ro{lt;u*i/ 2amp;«ri^lundamenttM
gt;â¦â¢ A
W7âA
Sdcrilfgium â'T'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' â¢gt;lt; n.# ^cramtntumEuchtrifiUcurdcdpiatw 4.0.4 Sandisjut â * nbsp;nbsp;nbsp;lt;!.;rs-v â gt;«»gt;â . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y.4
ianduiispdd *i 4. .»ï v/i.i »1.4
Salutis Cf damtuctionis du^t ^t - Sst« _ j,.4 SalMitoÃracert4 u-«.-.../?'.«'; 4, 4
Sat^tdionum humtinarum origo .^ j 'A S4HpéhoCbn/liMo/}r4 â?. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0.4
Sand» nonnunqiMm rrrant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7sgt;Bgt; up-A
Slt;pjf«I4C4rBȕ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â¢â¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» â¢.â «XâA'
SatrificuvnChnÃi' .. .^r-u. lt;nbsp;:... »,^4' fttftmtrfdähonuM r gt;nbsp;;. :: . quot;nbsp;lya.A
T Ãà â b SdhiaiioPitulina Sodalacob', '»â '^ âquot; icindahm nâ â s ; â
i 1 ttree-A ^â â'^tTt-A
^ptttr« mtfrpirtatio f^i conuenüit '«11 â¢Â«â¦*â ⢠^
ijSB 4«Agt;Sgt;A«
Scriptum nobis opus eïl Jèvi«â'yr'-^''pâ»»r;%
Sirntnintis parabola
StrutendMn proximo adboifa ta^um ^:- 'ify.t Sig)iórvinfufus â'V:'^ M^WtUn 4M'. â .quot;^â ^
Signum haptifmi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'â'ââffi.B
Silieitudocharüatisproaliorawfdlute .r, ig^.g
Spet â !â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢4ö««t»5;.; :
â ^-»sA, «sB
Spe in tentations firuamur nbsp;nbsp;nbsp;i spiritus quid
Spiritus duplex^ pï, ^intuspugnacumcarne
Oâ^'SC.a
Spiritus Dei agens m nobis
Spiritus blajpbcmie t^ hy tïRoi^ ^ ^ritamfanHumdare
Spiritus nouitij e«^t*^ mu'n w?â '
fclï\0« gt;.â nbsp;nbsp;nbsp;â
A ïf
'Terror lêgit-'Tenebrarum opent
, »S-« lt;nbsp;â»o-A' .. â â»â¢A
quot; quot;HjB.
i,. v »«'â j.
'Simorhypocriticiit
TiuKigcur non [fluent UT '
1 N D l X V
yerdjidei
Veritlt;Kquid
VeruicultiKrici
VerliumjruÃrdnonemittitur
Verin contemptui plt;xnd,(H(^tÃM
Vitdtwjlrdfldgitiofd
quot;Vidpiorumzyimpioram
Virts bumdnx nihil funt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠'-S' âJ**®
Viunecdrndliter
'Vt£iimdChriÃiatugt;rwit
V0idi«ïïlt;t Deo tribuendd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â4?â A
ViSiiKdebettirdocentibM
Vocatio ad Verbum
V ocdtio duplex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«gt;8.10 o. A
Vocatio expe^anda pnedicdtoribUii
quot;Vocati tantum pacem pr£dicant
vfiw Ãgnorum
Vtihtax pnedejUnatiomi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^i-hniS-A
V^uilibertatisClvi^ianfâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»o«A.S7'A
l-i\A\vr\'f
na*HV'.gt; iu'iâiâ^V v4Y'.'ïl5;?gt; yl47 ïtiini ib.â quot;nbsp;» ' .^j * gt;nbsp;P^n «'ââ¢Â«V
' siâ 'â.$;.\r\-quot;'âon tSlV rcü'to.r' ;.?,i quot;O wis n'b s iV
T»S.UV1óâj:7Sâ.'.V n» .uriióJhwiïjsV t' n'-ii' 'rt ó-*^â.'?xi;v.V rx iä ; 'gt; nwl^ J',;?j;7 j hv/i. ùis, .'tV T kU'S^ilR-joV lâ.'.urs'ZS.nb'ï âV'^ » ' quot;iiivîx:» tis jo7 »«».â sibviv -. 'S Winns,'â.os-Y
WH'(0lt;!.o?^ïilY^ if ' ' quot;. AVi.iit ! îlivVv.âZ â¢S.?:-li',\à Uil. ?UK.i »11^7
^lOHAN
NES BVGEN
H A G l VS P 0-mennutiLtéiorh
V L T I L I B R I nunc. Optime Leilor, excu» düiur muitii Mthonbui, heet utuenttbue, per quod quim mak eonfulatur poflerttati, 3 quisigtterat,mÃptualdeftu pidut {inter quos libres, in primis plane habeo meum üiob, qui iam bis nundinii francoÃrdianu, Anno dominiK' D.XXVi- uenit m manm meM^haud gratta bo^^es.Vtdi enimnen ejje turn, quem m ecclepa nefira uulgo mterprelatas Ãie» tam ante annum, fed quem feclu(a auditorum turba, ⢠ante quatuor annos,cum qutbufdam lAonacbis con» tuleramdudtco plané ex eo plM emolumenti proueni» re uenditori,quà mkâori: quando etum non bute, fed lût confuUtur per tal ta, que nolentibtu nobis inuul* gantur- Nf»» bute peÃi cupit fubuentum,ne iQ« Typograpbi quidemciuitates,qu£ EuangelioCbrifliDomint no» ftmlegtbiU fin fauere dicuntur: Soit Typograpbi fine legibus ninuntr agunb Verum,que nune ludes m Eptfiolam Pauli «4
COMME N T. P 0 M E R.
RóW4«ö;,n5 gruuatim ( w nos tïhe ttarpyiie anteuer terent) permifimui Secerio wflro, utro ut erudtlo,tta Cr fideh, qaam primum inuulganda: qalt;e tarnen à me tuut funt feripta, fed à Dodore AmbroÃo Maiobano, lam apud Vratislautenfes,facn Euangelij mtniÃro, me publice in fchola non dtdante,fed dicente excepta: quo fit^ ut admirandum Ãt pottin, quad hec omma Ãc excipi potuerlnt,quüm accufandum.à quid altcubt âdefyderauerii- Nom ut nobis non ttacat,itattelt;^ ne» ceÃartum ducimM,exÃnguIisnoÃrisprelediontbus, Ãngulos libres mundo obtrudere* Ego tarnen iÃa am* nta periadt,in qutbus Ãc exceptis,ÃquideÃ,quod pro baueris,Dodori AmbroÃo Nlatobano,fectwdlim Df« um reÃr acceptum- Vale-
STATVSSPI«
S r O L AE«
Sumd K.im ^PâfloU'
â YNpnmM id obferuandumm hac^ptÃo!a,PaultM Jqhoc agere, ut omnes homines peccatores,planet Ãliostre,zy damnattonts eterneeÃe oflendat- Vbi hoc egit, déclarât unde tufltÃcemw, nempe ex folaÃ* de per ChriÃum- Et hic efi Ãatus huius EplÃole,huC omnia reÃruntar, quecunq^ in tota EptÃola tradan» tur- Pudeat tgitur eos, qw altbt quefunt luÃlttaiü ueram, faaunt autem id omnes homines - tudaoS nemo ignorât in Ãiis Ceremonijs querere iuÃuiam, per quad ipÃmet interà miuÃos eÃe fatentur- d' 'â ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Geniel
4 M E PI s T, A D R O M-gt; a
Gentes tlem, impio idolorum cultu idem qufrunt, McufanieSfZT tpà fuam mtuflitiom Sed dum ilium per â ' opera quærunt, quid aliud faciuntmiferi,quimqu6d fterciu Ãercoreabluere conanturitUequiiqudmenim potefl arbor mdla, Ãuäut bonos ferre ⢠Demde,nee ifraH feäädo luÃutälegis, puemt adtuÃitiÃ- Roma 9*
S V M M A TOTIVS EPI-floU perÃngula capitaâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l
CEttum eà m nuüo librofacrefcripturtctariM ^ apertim defcrtbilcgem (}â graiiam,quà min nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-,
bai tpiÃüla,fed quo ordine id facial ApoÃolus, dice» tnus, u utdeamus curam çy dihgenttam banc untcam faÃe Paulo, ut compendium tale tottus fcripturx fir* naret- in quo Ãmul omnia capita fcripturæ ,quibiu nobis ad cogniuonemnoÃri peccantes mi fericor due diuune opM eÃ, ordine ac perÃueue compleélerctur-Qui id Ignorant, difficilimam er obfeurtÃtma ( quod muit IS,qui doüi haben uolut, accidiffie feto ) banc Epi fiolam eÃe fomnianl.Sed capita uideamuSâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
In primo eapite omnes Gentes licet natune legê nbsp;nbsp;nbsp;j
babeant,eÃe peccatores,probatâ
lnfeeundo,tdem de ludais confirmât, ut maxime le ^ gern fcriptam habeant er latent, er quemadmodum tie, utrtute legis naturie m cofcientijs eorum à pecca* tl morfu liberari tun poÃunt,Ãc nee ludei lege fenp» ta tant fanéi), er à Deo per iHofcn data, 'm fuis eöfei» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
tntià liberantur-
r CO M H E N T. POWER.
lnterno,mfirteâmpropoptionè,^u£fftlîlt;(tw(^çr
* * nbsp;nbsp;cardo EptlloU,dtcens:E.rgo omnes homines fuut peca
tatores-Mej^ hadenui de merbo dmt,nwx fubijcit re medtwm,dicens: VnarnZT [ohm ejfe iuÃttiam,qu£ eà per Ãdem Hi ChriÃiim-Proinde^ne quis bitte luÃttiam eÃe noua quiddim,iutconÃHum à quoq,dicit, ipfitn teÃmumumhibere exlege zrProphctis.
Itll l« quirto,eotiÃrmat multis argumentis exferiptua rispetitis^htnctuÃuiamperChriÃum-^
^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In qutnto,qui Ãi Ãu{lits,cr quie tuduat huim iuÃi
tiie,oÃendtt,nempe pax er giudinm confcienturum, lintei peccato miferrtme idfl!(liru.m:qu£ qutde nemo adÃquitur^niÃper hane luÃittam-Demde conÃrt gra M er peccatt uim,dicens,plwi poÃe gratta per Chrta Ãani,quim peccatu/m per Adamâ
VI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in fexto,ponit occupattonem contra eos,qui ubi att
diunt ex peccato abundare gratiam ,Ãatim inÃrunt Ãrttter,ergo peccabtrntu: CT ut maxime id ore non di
⢠cant, tarnen in corde ita fentiunt- Pij uero gaudent fe ; iibertatem confctenti£ adfecutos, me aliud urgent, ut impij, qui tarnen primtuolunt eÃe inter ChriÃianos-
j nbsp;nbsp;nbsp;Pd«/j« reÃiondetâ No« eà porro peccandum, quando
aboletur peccatum : confeientiarum pax eà thi, quoi ad Deum,CT non ad peccatum atttmt, Spiritus enini femper aduerfm carmm pugnat-
Vrt m Septimo docet,liberequtduis faciendum fire, à uetui Adam loti» mortiun effet : at^ id dutt contra ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eot
IN EPIS T. A D R OM. ,
tos,qui Ubertattm namis [ommant, er putanl lom Ãt* tere ut peecent impune, quando gratta pratdicatur-Ver urn,ex i^a rej[on[tone offenduntur pu mentes,ut tandem disant, O Pauk, quam nobis Uber totem prlt;e» duos, turn peecatum adhuefemptr odÃuhos tn [equè tlcapitcfolatur^
lnoà auocon[olaturpios,adhucmu(rijs tamis (^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; VHI
mundt adfliilos,duens, ut maxime adhut adÃt petto» turn,tarnen non poteft damnare- Soutuut etum quan» tumuis propter Ãnntum ChriÃi muobis: eftis plij DeiJ q«!» p^e,nuUa creatura poleà nos feparare-Atq^ boe hadenus- Q^td potuit commodius er dilucidtus de tuftipcattone dic^quam quod primo morburn, [e» tundo remediummdicarit {Tertiouero, ruquaquà m ej]ediffidendum,pdprmitcr w CbnPohorendum, docuent»
SVMMA TRIVM SEQ_VEN.
«ttw.ix. X- xi.
ÃVi prodida rede intetUgunt,obuijs ulnis,ut j^.X-. Xl dicaur,ampledunturea quo de prodeÃmatto
'â *»^^ ne dicuntur m [equentibm capU^Pro» fcireigitur oportet iÃa quo mprioribui cap.docutt Paulus-Ham cumtpfe grottam eomnundare uoluit, non potuit omtUcre locu prodeÃinationis; hu is maxt pu ad grattam pertimt : magnum quiddam eÃ,quod (tnUipm [alutem meatn nom me a mMU,[ed Det ejje»
A i
»COM M E N T* P O H E R.
Hie nihil funt utrff tUte,nthil Liberum !gt; rburium-N# quM uires habuilli,(iult;indo non erM i feett nos lüe ch a Contrit lÃbgt; ^°^ '*quot;^^ mundiim,w dileâo filio fuo,Ephel s.vbi tu ArbltniM' fi^^^^ ^°'''* opérai Atcy tÃo ordine doe uunosPauluSt
W fcripturu fanélu uerfart-No uoluit,ut à pradeÃinit tione mciperemiu, ut quidam ftuUi t^ camahÃimi fa» iâ'^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pientesfaciunt,quosbtclocMtantum periurb4l,cr
dementabRurfutpijs eÃconlolattont,fciunt certöÃe non paffe perire-tiam impij tût quim prtmum cogitât priedeÃinationeytocccttatu promût, ut die ant: Ergo qiuduKfacianuts,peccemin,qutaconclufum eÃ, nthà retulertt fie uel fie nos uixiffè â Hi oÃendunt fi non effe Chrtftunos, Oquot; digntfitnt audtre horrendam région» fiotum Pauli: Quorum damnatto tuÃa eÃt
» SVMMA RELIQVORVM capUumt PQÃremo 'm fiquenttbiu Cap â docet, qua fint bo nq operdt atq^ hune ordinem utdes m omnibut ^'H firtplis ApoÃoltcisobfiruatum- Nonefiigiturmcipi ÃUI» endum à bonts opertbus. Verttm pritnum opus eÃt ut XV nbsp;nbsp;tuÃui fis perfidem, fic^ facies bona opera-Dacetigi
tur, ut nos prtmum offeramus Deo ficundum Verbu fuum: firuiamtu donis ffiriuu, alijs: ne blafpbemetur propter nos Dei Verbum-ln fumma,uulr, ut te ipfum agnofcM^zr perChrtÃum ueramiuÃittamconfiqud ris,utqi lufiificattu, amp;nbsp;coram 000 0quot; coram homint* biu pte uiuoi-ld quad ddigentiÃtme docet hae EpiÃa ia-ffneter hoc,quiduhud tuples i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v
IN EPIST. AD R OH. 4
: CAP. L
Paulus.
HQcnowtn PdulopoÃ. conuerpotum familiäre era^fiquidem Gentibu^famdutna t^uiidam eà ^M'M,quÃmSauluigt;
Seruûs.
De minillerio fuo lociuiiur,ipp enmcommi/füm seruiuquo» tnimuniu ApoÃolicum-lieq; uerohic tantum fer* nudoatcipi» uuni inteÃiges,eum qui colit C hriÃum, qualu eà cm* gndu/af « K ChriÃunus,fed earn qui legatiom Ãttgttur,ad pr£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7
dicandum verbum, quiq^ ad id uocatui eft à Deo, ut tantum fit legattu Verbi- Per hoc damnas eos,qM fia fronte fe mgerunt, t^r currunt non mifii,fua quaren» tfs â Exponit ucro hoc cum duit â¢
S^gregatus.
Non profido uulgarii hac eft uocatio.q-d-t^on pà fim omnibut efl commi(fum,fed quibufdam faltemâ nbsp;nbsp;^
ut pradicent Euangebum- Ego (utm Ad- habe* jjgf^iÃQ^ff^ tur ) 'inquit,feorfum m hoc à Oeo eledut fum,hiec efi maferMtiu,hitcmeafindio,cr meus Apofiolatiu, Htpradicem Verbum- Atq^ hteefi titultu PMli,quo nteeffartoutitur, per hune enirn certes nos faett de , fuis fcriptis,Cf pf^dieattcru Verbt- liamnifi con» [sienMcertie fint de Verbo, quà d ipfum fit Vobuni Detftrit inefivaxt wn fi^d radices ⢠hoq; wa
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A4
à comment, 'p o M E R.
h^4bundo bicfcribit I^iritii de fe Paulus, [cd necejji rio-Proindetwnloquuurhtc de prjedeÃinitione {ut in Galitif ) ut quidam fomniarunt *
(Quodantepromiferat)
H« parentheÃmelüdenda funtgt; Hieuides quoi fit PUingchum, in quod fit fegregUM Apoftoluf, nehabeant quod ealumnientur Papiflte,qut dicunt, fequoq^ pricdicireEuingelitvm,putitntetfimphcem ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;htÃorum de Chrifio,per quatuor EuangeltÃeii de=
fcripiam, tantum effe Euangebum : refiiiaentesq- in Euingchum filam literam, non m folidam gratia: Dei promiÃio* wrum quoi â nem per Chrifium- Itaq; non loquitur de omnt Euange lto,td efijicto nuncio,fed tantum de Euangelio Chri» fit ⢠Quid enimpeceatori latius dici poÃit,quod audiu atf quam ChriÃiu filiur Dei ttbt nat ut efi, pro te paà fut,teabomnityranntde Sathana redemit-AtqitOud uere efl Ettangeltum,non hislorta fimplex de Chrifiot ^ fi-uitio igitur eà Euangeliam: eü promifiio Dei de. filtofuo zyc-lnterm quaq^hic aduerte,femperDe» â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;um antea promtf0è,que megntfice (^ potenter ope
raturut erat in mundo: ut per hoe confctentif infirm mores non diffidant Verba, fed magis db credent, qui folatefluerttat, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Per Prophetas.
Indicat per quem promiffat fit nobis Chrifiut- Per Prophete inquUgt; Sed quorfwn iltmet, quod adteeit, Infcnpa
FN EPI ST« AD RO Mâ ^J ÿ
I« lcripturis[an^iiiR.eljyondeü, utrum^ meejjanum fiufje-l^amcoguttre potuiÃent infirmé confcteatia, Paulut dtat, pa Prophete C hriftum prcmiffam: fed ^n|l^f '^p^ ,âgâ, qutf fat, an uerim fit,au iddixermt Propheti^Potu^^ ^ ^ ^abo* tt fortaffe hsc Paulm, itê citten Apoftob fiagere: quii noseertos facieti qua nouai Sola enim femper Vera turn contemnio'faftidtrt, quoties ad mintflerium rem ^iaas ⢠Sût enim hommes infirmi,caro CT fanguis,qui pr^dteatttEuangebum,utnosfumus.ltaCyChrilïum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;j
utdemiscontemptwm'.hincettamdidum elfe,Petram - -fcandali-AtlanteniftudutleVerbUiïn,quoduilesperfo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ ut coram mundo predicant,efi potentia Det,operans mirtfiea in cordibuf-\deoc^ adieiluM efl, I« fcriptunt tu daas Paulum hac effnxife ex fuo capUeâ
Defiliofuo*
Hk omnibtu eommendat fuum officiaw.zy ne quit contemnat fuum Euangelium.dtcif.Hoc efl quad pria dieo Euangeliam defibo Del,eut quictedu,faluut efl» P rieterea hu fibus eà Dri natura, non adopttone, at * nos,per quem folum nos adoptamur z^ conÃiluinw turn eo in commanem hieredaatem-
Hie aides humanitatem mChtiÃoÃboDei: per , _ hune hominem folum oportuttfatiiÃai pro peecatu âââ'*^*â dtp ncÃrisfeeundumftriptiirim,ni, ' nbsp;nbsp;' ^naremuf quot;j^**'
fttiifaihoium» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s
^ c O M M E N T: P 0 H E R*
Exfemi'negt;
KoeeÃiÃudfernen bened{ilwm,primum Rbraht promiÃum: [eeundoclaritu.ex luda quo^i uenturum: fromiÃum poÃremo certiÃtme ex Dauidc-
Secundum carnem»
titdiciunthu=â tmtnit ratio» BM de Chri» Ão.
Nfwo ÃenÃtChriÃum aham.prieterhumitniM^ habmffe naturamUon putabatur in hoc nwrtaltcor» pore eÃe filing Oei: nihil aliud, quant utlitas, infirmia taf,zif abteüio quadam effe uidebaturgt; Erat quident Deiu,fed latebat. In tiobii non erat 0eu(,fed ai fc tan tum-ldeo addit-
«, Qui declaratus. y
Id eÃ,potenter er efficaciter in cordiboi noÃrii percrebuit tpÃanefje filiamOeh l^ià enim polen» tu Del corda noÃra uicifjet, er regeneraffet, nunqua credere potuifjemus, hunc uilem hominem effefilitim P«- Urn igitur erntus, in quorum cordibua ffiritua
⢠P« operatur,falen coguntur, uelint nolint,C hriÃwat tffèfihitm Det : Deum iuflum,Chriflum eÃe iuÃitiä; Oeum mifertcordem,ChriÃum mifericordtamlnfum, Ma,ChrtÃum effe quicquid Deta eÃ-
Secundum fpintum*
ldeÃ,perquem fandiÃcantur omnia-Eà enim H(braice diüum, Spiritiu faniltfcationn,id cÃ,qui foins fanüiÃcat, i^uak ty tUnd eÃ- fÃwt pee can,
4 Ã nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tdeÃ,''
IN E PIS T- AD ROM. â'«
W eft,qui author eft omnis pe(cati,qttalis hadcnu* fît it papa- lAiftùt eft itaq- ifte ftiirtttu fanäftcas tn tora da credenuum,poft Chrifttaftenponem-Antmaenint 'eim adhuc eftet m came mertah, non id credere po» tuit- Ef ut dicit EfcitM-Nonreputauimut etm^Ketef» farto igttur mortebatur, ut aeniret altquando lüe f^tri ttu,qui dedararet cum potentta in cordtbm hoijitnii ipfum ejje phim Dei-
Refurrexit emortufs»
Stc declaratM zy oftenpM eft manipfte coram om nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
ntbtu,m conftporum imptorum, quod epee non hc» ino tantü,fed er Dem.tiominënemoignorabat,quta txfemiiuDiUldiseratgenUMtfcdDeünimoeftefen ChriftiU fo» pt,donecuirtuteDeireftufcitatMeft- CtuKenimba» Immedtatora tninum unquarn è morte potuil pis uiribus refurge» reitiitc tdeodtcuntur,utconftdamut prmiter per eü nos faluandos, qui Deus er homo eft, er mediator inter Deum er hominem-
Per quem accepimus. *
lu redit ad id quod de fua uocaUone dicere caperat Gratiam«
Non popunt homines munus A poftoUcam accipe re,niftprtusgratiam aecipiar.t,ntftDeiuiUt5pueatt ermittat fuu,mftgt;iritum, perquempr£dicent eftica» euer Verbum- DrtndrdddiC Ad bococcfpl Ijwnùt tipoftolKumtUtllegaHontiitZMngcU'i- -^ - ^^
COMMENT P 0 M E R
Vtobedi'atur.
id eft,ut omtus Gentes fuhdantur ftdet,üâ credtnl tUMgetio- HuÃiK hommum maneatm fuii tuftitijs Cr umbtu:decedant à fiducia fui,fint^ m neuo regnet Ãder.iumnem unit exapi-
Super ipfiiis nomine.
tides UCTii-
Hoc addu, ut ft lamas,de qua fide dicatjfinxerunt enim gentes (^ ^udai hypocrtti£,pbi fidem quandam, fidebant fuis ceremonijs O' tuftitijs carnisVerum lÃa coram Deo non ualeb tides ergo ucra eft m unigtni* tumDet filtum, ut eft lat lohan â Nemo itat^ [perare poteft [alutem,exuÃius creature uirtute, aut uftis fuis tneritiiâ Honeft alludnomen fubcalo,mquofalua* tnur,ut att Petrus in AUts^
Quorum de numero.
ldeft,eorum,qui[anilificandifunt per fidem»
Vocati.
Vofrfrii» feriptura bi* fartM dcci pttiff»
Quafi dicattVoeatuijVoearifm fcriptura bifa* riarnacctpitur» tiarn aliud eft uocari ad munus Apo* ftoltcum,utfupra dixit Paulus de fttpfo,Vocatus ad munus Apoftoheum- Aliud item uocari adChr^um per Euagelij preedicatioium Ad chriftam uocati funt omnes Chrifttant, quia omtus tUiui nomen confiteri dâ¬bentâ'Verttm nonomtus uocati funtadpreedican* dum Emngeliun- Eft tgiturpnduutut, mtnifterium
^uói
IN E PIS T. AD ROM. y
quoi homines exequuniur- Per hocenim ivuituntur tieteri,(iui uocantur ad ChrtÃam,ad canam tVâ mag« nam,id cÃ,Verbum Dr«⢠Ex ijs facile mteüiges, quo» modotHud ChriÃi mteüigendumpt, Multi funt uoea« tierc- Dernde er tüud Pauli, Cmos uocauit, tUoser iuPipcauit-Vocatuij itaqi fumus, non operarijtm uo« eatione,tto in opéré, eà noÃra faîne, cwmdicat Chru Ãtu,Ego uos elegi,uos non elegiÃis me»
S VPERSCRIPTIO.
Omnibus
Scilicetfcribodileâis-iioc dtcit,ne quisphimeri« turn pngat»
Vocatis Tandis
Q^ip dicat- Kooperantibiu.quifenonpcerunt fondas fuis operibue,uerum fandifaéltfunt per Deü» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Gratia uobis ÃC pax
Hec duoubiq- imprecatur- Kam non alijsMige mus prêter hec ⢠Nlt;lt;m gratta fauor eÃ, quo nobis be« aeuult Deus-Paxautem eà tranquillilaseonfctentiet noÃre erga Deumthiec m Deo,iüa i» nobis eÃ: habe« nuts atitem tÃa à Oeo pâtre, non ludice, quiftHm eà nobis per ChriÃum pater»
Grl^fCrpi cis dl ferme»
i Et domino» :KuUagratu
Hicmdesquantum errarint,quigrattamriei fuit cxmcritisno nKfittsuolucrunt mpetrare- Nam p grmaeffet ex Ãrii*
COMMENT- PO H B lU
nurtiii, non fffitgrotu, ut pdtet Cd pit â 4- A Dea pitre noÃro, (y domino le[u Chriflo, uenit ifti gritU et pix,gt;ion ab uüa alla créâtura, ut Philipgt;4- Et pax Délire-Item Col- j- ProindeOeopatrii nomen ada fcribtt,quia td nomen eà maieÃatis, quo omnis creatu ra terretur^ 3edquiaudit nomen patris,no terretur na Deut eur pa ^â'*^ ^^^gt; (^^ ^ââè^ prouocatur, ut Deum ftducialtter ter dicatur ⢠â*^'^^â^'*^' liquidem pater u eÃ, qui diligit filtum- Deut nos dtlexit,ut Ephef.f Ergo accedamus, er nihil nos terreat- ChrtÃo item nomen maieÃatis eà additum,na dominü uocat-ldq; tdeofadti, quia uidemus ipfum ab ieäum er hiimiliitü propter nos ⢠Nf^j tlludnomen, 'm ChriÃo,nos teeret, quandoqutdeÃunusipÃum effii Del oatris noÃri Ãltum, imo potius prouocjmur,ut tp fumdthgamus-Dominus eÃ,qutaregntihabet,'m quo nos deÃndat contra Sathanam er mundü. Ergo teile grattam er pacem precatur-
Primum.
v 1 Exardij.meÃ,ägratulationeduilü,quod'monia . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nibus EptÃolis uides,nam hadenusÃtum officium co
nêdauit,ut certi effèmus,Verbii effe Dei,n5 hominu : er miÃt à Qeo,n5 PfeudoapoÃolt- Captat aütbeneuó lenitâ à fua per fana,quido dteitfe gratulart Romanis. Uë à Romants,quüdo dteit, fidê eorü ubiq^ pr«edicartâ lt;nbsp;â¢' Ideoq; er ordre fe pro eis alt, quod eà officium ueri Bptfcopb
Perkfum» duotiei
IM' E PIS Tf A D R OM. ' 8
Quotie$ PaulM Ãc loquilurt ChriÃü mediitlorc fa xil.quare no opnt tÃ,ex uno atcy altera loeofcnptur^ vegere potiÃcatü C hrtflt, cünin mille toets danÃm« pon tipcat Bi ^xprtmatur'intalibtulocisubi^ Paulas oÃendtl nos Qlj);rn, nihilptgt;ffe,noÃra opera nihil eÃe.Vtinam SophiÃie td folum aduertiffint, cur femper per Cbriflum dicatur»
In toto mundo»
Vulgata eà in fcrip-hyperbole,Latine dicerelur
ubi^p 5quot; d- quocunq^uento, tÃte mihl de ueÃra fide nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
dicitur- ita^i htc iterum aides Eptfeopi ueri officium^ non folum cHrantts,ut eredant, fed ut quo^ progredi antur: ut quad predteandonon pctejiefficcre^preK fiet orattoiie-
Teftiâs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
tiiemanififie iuratPauluSydtimneti teÃemcitat»
Kobis uerononlicetturare,neqiperDeum,nei^per uUamcreaturam noÃracauffi- item nee contendere m pifff^dqimpt iHdicio,iuxta didu/mMatth-jEt eert urn eÃ,C hriÃian nbsp;nbsp;*
nos non pro fe er fins côtendere- Paulas uero er Chrt flusjtemChrifiiantiurant propter nostquemadmodx er Deus m Veteri TeÃameto, iurauit per femet tpfum (nam matorem fie non habet ) ut confirmentur eonfeio entte noÃregt;T anta eà Det mifericordia,ut nonfolum promUtat, fed er turet noÃra caafja, eum alteram fa^ tfs effet- Htc Paulus lurat noÃra taufjat ut tredanvu nerbodhat- . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4
COMMENT. P 0 M ER- ,
Spiritu meo.
No» dementia huita mundi,(iut extemis operi . . hut, féd openbui qu£ fequunturmternum [^träum' K^mpne tÃo,merlt;tfunt hypocriÃt- Spirttu deunt K cola, qui non fun qu^rU, fed gloriamCiei, er fdutem proximb '
fnEuanaelio.
Seiheet pr^dicundo-d^tit anted dixafeferuum Pr£dicdtores Christ, qui eà Dominu*. Pricdicatto fieri non pote fi aert qui* nbsp;nbsp;nbsp;Ã^ extemisadmen ii eft cultw Dei'm fiitrttu,cum fei
licet non adultéra Verbum,mea qu£rendo,fed tantum ueritatem tUtut annuncio, Cuiafi dicat Paulut ⢠Sic Deut cor meum finxa,ut ntlaltudpofim pr£dicare, quarn Euangeltum^
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mentionem fadam
Id efl,Coram Deo foleo eiiam pro Romanif ora* re,ubiproalqforo-Oratto quamcomtnendatfcriptu* * nbsp;nbsp;ra efidefyderiumcordis,non multiloquium- Defyderi
umpauperumexauditDetut^ CiUlt;fgt;'lt;^t^â^â^»quot;f lt;ââââgt;'C Orare dUin* P°â^^â nifiurgeaturruceÃitatead orandum- Quan» flodebeamuf ^° ^'^'^^^ tuamala,tum non potes non orare, etiarn dormtens er btbens ⢠Ei hoc efi quando C hrtflus lubet fine intermiÃtone orare. (^odnefiio, quomodoex» pofuerint quidam, nam dauern Dauidts non habue* runt,de horis flaiutis- Et bis puert fadt funt, dum uolucrunt effe fapientes, hoe efiffimulnon intdli* èfre.
U N E P 1 S T. A D R 0 M. gt;nbsp;gt;
g^etetfmûl neglt;tre nerba ChriÃb Uuiiu ormis ty^e Ãyderij exempla aidere licet 'm captiuot^ cS fciitt fi bt^mo debcreperire, tamenperpetua no ceffat de^i filtre,at libcretur, etutm qMndo dormit,fibi libéra totem fomniat oli^uomSi itoq; Ãc adÃ^M es, Ãmpef oros,uidens pra oculis imminens periculum- Sie Pau lus femper orabat pro Komants, ^MO femper lüoram Ãdem prxdicari audiebat-
Aduos. i^M.
Contra Lib-A.rb-hlt;ec eÃfententio Poul^cpd non lt;ut ç^f^^f^ ^jj, debat propontre, ut ueniret ad Romanos- Hon curat bufuambonom mtentionem Paulustfed'mueluntiu ' tem D« refficit-HuHaenimmtcntionoÃraeà bonat
raà rediÃeata per Verbum Dei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;._, ,
Vtimperdar»
ldcÃ,ut pratdicem uobis cuangeUum, quo eonÃra Meminif feU'teet^'mÃde ueÃra^quamdeuobisaudio » VidesrnodeÃiÃime loqui Paulum,ey tarnen nimium à fc diilim putat, quare addit eorredionem Rhe « toricam-
Communecapiä confolatjoric»
Quaà dicat:'m hoc uetfiam ad uor,ut meaÃdcs doi tonfolctur,cr m ueÃra-.uel ut Ãrnul goadeamiKt audientesÃde noÃram mutuam, uti folent ChriÃiatü
agcbat Paulus 'm corde, ^ui4
' c o M W E N T/ P o M E R.
tonebit tof ftduUot per Ãductam operum ,tóeoffie inueranwamreuocaretâ
Propofueram
Propoptum noÃrum nihil eÃ,nià uelit Dtttf,in ctu im mAnu junt omnia Qua utro occafione tandem per uenerit Romam Pauluf.KÃa ApoÃolorum déclarant* Sed ita agit Dem,non Paulus.
Frudiim. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Sà Ueet Euan^elij, idipfumpr/tdicondo inter nos* Debitor fum»
Qa!4 omnium gentium fam kpoÃolmiideo ^j in nos im pradicandt habeo Grxci dicebanturfapientet tx Philofophi,inter quof erant er P-omani. Barbarit M omMS na étions ludai ermt,^r ah^ nationet, ihec déclarai, ci tiôes fuit nuf dielt: Erudit is, per quos Gracos : rudibus, per quoi fw PmIm« B.ir?gt;aroj inteUigit ⢠Non minus ruÃici ad Euangehu pertinent, quam fapientes ⢠No» minus abiedt, quant 1 nbsp;nbsp;nbsp;qui magnt habentur * Siquidem donumÃdei non literd
turn eÃ, fed Dei.
Quantum in me eft.
ldefi,non quid uires mete poffunt.fed quanti med fertnifent uocatio,ut fupra dmt: Volente Deo-
Nonmepudet.
Quando hdilenm predicaui aUjs Geniibm,s^ U9 bis pr^dicaboyfe io emm, quim mÃgnis res Ãtamp; prd dofa suanselium, tametfi carm periculofa uideattir' Eli oute^
I N EP IST. A D RO M- »
^ 4utem hu totut locuf 4ttcntioni^,(^uo üide4t,qtMin Km gr Andern ptdiUurus ⢠Sed utinam hanefemermi hodit rahm haberent noÃri, qui perfecutionon pati» untur propter EuangcUum ⢠Siquidem tantei rei eü, ^ut expUcari non poÃit4deo exponit^duent*
Pocentta Dei cR.
ScilKtt'Ettdngetitimgt; Tanta potenid Dei exerce tut m eordibiu noftris quandocredimut, quanta C hri (itemfuum fitfcitaudà mortuit.QMS igiturnonui» det aratione nojirAÃdem, er Suanoeliumnon po^e tomprehendi ,cum tarnen 'mterimjommemus quan» dam camit liber latent, quando audimm pradicari EiwngfImrt, putamui id e^e 'm noÃra poteÃate ,fed noneÃ.isflergo'EuangeUumit^umentuquoddam, EtiangeUiiin quo DeusfalutemnoÃramtncordibm no^isopera* ftrumentueà tur. Siquidem Deut per nihil aliud faUttem opcratur, quam per Euangelium, hoc modo uctuÃatem noÃram WterÃeiendo»
Omnicredenti» â¢
Id eü, corde fafeipienti EuangeUum, nam cor de creditur adiuÃittam,nonore,autalio membro, uet operibi». No» eà igitur tdiunde expedanda f dus, çiùrt ADeoper^uägclttan,quodmihiÃtfaluser po= t^u^afahn '^ tentiaDei,cumcredo .ErgoÃlij malfdidioniiÃtnt er ntà per Euû' damtutionis,qtänoncredant^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gdium- â^
iudæo.
6 a
COMMENT- P O M fi R.
Expowf ejuid pt,crtdenti t.nd qw fe excufet, ut lud^hqMgionabanMr fc fernen Abrakse e^è, qwp â¬.hriPa nihil ofntf iMbeM-Etgentes,qM (uMctn» ntstufiuiMZTuirtutesidiïabdnt.Exhoc loco uitent*, tionn nurrationcm adgreditur, ex qua propopaona coütgmui, Solanospdeiupipcafi- ,
luftitiaenimDeh
tiui^^eUwn ^â^â^ dUigentiptmefunt piedanda, erquoerdine tteriaperU ^*^conne{lat,q.d- EuangeUumaperit nobiSueram UiPitum^ â**^â^ââââ^ » âÃ^â^ ^°^ ^^^^ hfftâP^âlt;^ ⢠Non ualent hic iu^ Pitig humang, qudfus mtenti f.int Uypoentg o'g^ tes. Et olmfemper fuit hxe luftitia incognita nùm a .â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;do, nipquibus reuelataerat, ut Abrahamo, o cgte ris-De hac Dauidfgpe tin tua luÃi'tia lier a me^ üae nihil eâ dulcius pijs tfedea carent impq o iuftitiarij. Verum cum talia nos olim in P[aîniis legeremus, «b^ horrebat ab ea ledione animus naÃer - Ideoq; certwn
⢠nbsp;nbsp;eü, uocabulum iuÃitig, nunquam eo tempore nos i»* tcUexiÃ'c, neq^ etiam earn iuÃitiam nos habtuffe^
Patefit»
niât,nonpt-qâd-EratqùdèiliaiuÃtha aligfcf VerainÃitia noapud Deum,fed non cognopebatur,nip reuelata ⢠Indies aiige» 'Deinde ita patept 'm cordibut noÃrts, ut inteUigas et, tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'mdics'innobis auger 1,0 non Ãatim perpâediusno^
bis contingere cognitionem,ïn quo etiamueramÃdet rationem o natut am eà 'eernéte ⢠uà autem ed,tit (ubindt
I N .'B P Ã ST- AD ROM- n
fubinde per Euangchum iUainnobtf crefcdt,qaod P4tt Im (H Corinth, dixit ⢠A gloria ingloriam, tanc^uà mi Domini f^iritu ⢠item iu aphef. quarto, Donec créiez fnui muirumperÃUum ⢠Uem pfalmiÃa :De uiriute in uirtutem ⢠lltc omnia funt cotra faturos cr craffes Chnjlunos, quife putant omniaajjecMos^tim tamS piorum Ãt femper Ãtire, ut MaUhei-s-idco fubiungit tcflimonium Prophète-
kilîus exfidc muet»
Non ex operihui ⢠aut creaturit .fion eà ergo Ã* . n e, des quiddam ociofum in homme, fed ip(a uita, ntrna â*' '^^P quamquiefcens ⢠Viuetigüttr, utdlcitPropheta,qui ^**^' ChriÃum Ãde expedat- Per det ur K, qui in fuis fuÃitijs confidit-
Palam*
Otiteha^enusfuntdiUaad exordiumpertine4 liant : ^unc, quod er trat faciendum, primum lege omnes hommes damnat ,dtccns., lud£os er Gentet tejtf rtdiedt eÃe pectatores, atq^ hoe agit in tribus primis captti* tram» bus- N4W neeeÃmo Paulus doHurus, qua effet ùè à rd iuÃieia, legem, id eÃ, tram pradicat ⢠cum dixes rat : Euangelium eü potent ia Dei, (;^ iuÃitia Dei per illudpatefit- QuidaUud confeqiu oportebat, quant omnibus hominibus Deum irafd, quia omnes uacia funt iuÃitia Dei {üac^ Euangelium cum pradicatur, frimum ira plenum ^ (y mdignationis, non poieÃ
B »
COMMENT. POME R.
Slud fuÃmere atro, c^ute fcmpcr fiMsiuÃitiaj extoUlt er mugnifitcit : turn fieri neqtat, ut non mAxime odi* ttt ilia EuangrUun er uoluntatem Dei, qua déclarai, nihil efie, mmô malcdtdumfCr abbominationem^ * quicquid conatur ⢠Alias enim non diceret Scriptura : inte benedicentur omnes cognationes teme-Hot ubt Apofiolusabfoluit, nempe morbi explicationem,fiax timremediu fubijctt,fcilicet per Chnfiumfolum efie tuÃitiam- Sed diligenter uidert uerba Pauli oportet le {iorem,ndtn nihil is inutile adpofuit. Ni fiiujiitia Dei paie fit per Euangebum, ergo etiam iraMamfic alte» ramalteri mfirtur-iufiitia enim Det omnia damnat et iudicatmnobis.Sicitaqi Paulus uim legis déclarai, ta uideannu iwfiram paupertatem, atqs in eaEuange Hzemur. Sic Chnllat Matth-s. legem inter pretà tur, non fin legem,ut quidam inepte ibi ex Chnfto legisla toremfaciunt-llunc ergo modum pradicandt obferu4 i^odut br^ ^^ ^^^^^ PradicatoreStUl primum nobis deelaret quid diCi'Hik, ' 4 ti^his exigat lex,non firant legem, quando tam ohm in cordibiti nofirisferipta eÃ.Lex bonum cor à nobis requiri(,atqfid natura non habemm: ergo fiatim ubi pradicatur Euâgelium,cogimur uidere, qualc$ fimut nempe filq irx ty perditionif,
DeCÅfo»
Per EuangeUum iufiitia Dei arguit nt^ram inlufli tiam âHae Mè peccati neuelatio continua nobis tana tomé
IN EPIST. A D ROM* - «
h;m i calo â¢Vndeçr Chnflut dicit : Spiritus fatifat ^trguel mundum de peccisto. Hoc iuduium non ex bu:* mutis uinbus uenit : Utro qui furtum fidt, non nouit rudicem peccati^tumetf! feut furtum effe peccdtH. So* lus Spirit us fanâm nofiram rcueUt bypocrifan ,nolt rdiohunuuM^
** Qinueritatcm»
Veritiisedejl,q!i0d4gHofcdntqUiedamdeDea* ttemfciuntquidftKUttd:tmft,quidomtttendumintM nbut, lUam mquum ueritatem prietereunt, Cf non Uta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V^
turuntur Deum timorecr fidudain ipfum.fedfuam
- iniufiitM,id eft, quicquid eft inftdditatis ipforum, hoc loco ucrUdM honorant ,fdciumq; exfuo pecentoo^ ignominu Deum,cr ex Deo peccaium. Hoc uitij ont nibMUiiMtumeft komwâbus,tuclibcranturabco,ni3 â' pperSpiritumfanilum.
Quod de Deo*
Hie nonuccufantur 4 Scripturd, quad non eogno* tint myfterid Trinitdtis,Uem rätiaes chororii Angeli * cor it,ffd ^od lUud quod de Deo pot eft cognofti, nea glexerint-Videbdnt operd Dei juices temporii,calwnt dure pluuii,Soient (y Luni jflendorem fuit,itemre» liqud mnumerd bene feu, fy quid ipfe nos ficerit, na nos^ ut mquit Pfalm- Hnec omnid praeteribunt,ex quia. buiDcum potuiffent cognofcere,dc deinde aenerdri' ^ export id Pd^mfequetttibta»
n ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 4
*⬠o M M E N T. P o M B R,
Patefedt»
., Scilicft per opera. Qui ubi(ji wiet[cripturanot mteUigcre (y contempUri ⢠yide totam Pfalmwr.Bo num cAcanfidere (je*
Siquidcm inuifibilià »
Dlt;w duomo nbsp;nbsp;^â^ ^^ » ^'^^ ^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;inuiÃides ,nempc diuinitafent do muiÃbdi^ ^f^^f^^^'dumj^mDeomttiÿumtttderepof* fuimii, ut lohan-i-Dcum nemo Mdit.unlt;i(Mm ⢠I« ope^ ribMatitem(jcreaturisuidetur* Atrcationemundu tdl à /a condito mundo. Semper Dem per opent potait inteUâgi, non plus fuit cognitm poà legem lua tarn, cjuam unte' legem ⢠Sed uidcre per opera potue a VtdeturDe=â runt,glariÃcarenonpotuerunt,utinfraCap'ï.Ãgent mper opera gloriaDei.Sedhoc ipfumctiamciuod uiderepottier runtfcontemptum eà ab eis,per Ãultam fapientiarn ip forum : ej obfcuratum dl mÃpiens cor cor um, ita
⢠ut dxat infipiens in cordefuo, non dïDeuf, dom nes mo inteUtgit aut rei^uirit Dcum, out fadat bonum,
u Vtfintinexcufabiles.
â ScilfceZ iïli,lt;iutltts Dem iÃa reuelauit,(!rob oculot pofuitzquidcumDeücognorilitjfcilicetfexoperïbmt h^ede lege naturte mteütgiitur-Ndm certti eà exPau lo^Cr alijs kpoÃoUSfUides in AiObm. Gentes Deunt: fo^nouiffeddud aute nöfbtbant exfacrii Scripturit
* â¢â¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* quot;nbsp;ApoÃoU
IN B P I S T. A D ROM- r#
j^Ãolh^Md CM rip^ent Gentcï,ndiÃ^ no crcdchÃt^ v-v ⢠' Non ut Deum, , » ldeP,noHpft[untDcoâlÃeePutticus cultus, ^ honor Dei, ut fdam unum tantum effe Deum ( etiarn p Icoem, aut Euanvelium, non Icgcnm, aut non au- ^ ätrrim) quem glorifiée,non tUis aut alqs operibut,j :d fidc:quomodo lut eredam me omni''. ex illiui mant^â^^,^ btuacceptée, er aecrpturunAdqiunicum requirit ^^** 4 nobis Dcui,utloefolo fimiu grati pro benefieijs fuis nabis eoUttis, quemadmodum uides Ad-14. Ff» fit ealum ^c- ubi de creatione loquitur-ïtem Ad-ir^ infignis eft loeus demundi creatione, quie er at pra» dicandaGentibui, cum Scripture noncredcrent .^ profedo nip Gentes Deum cognoutfi(nt,no 4ixi]Jf rtf, loKM omnia plena,ut in Arato er Virgilio uides- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠' â lt;
Fruftranlunt.
, ' Eccf qitim bona: pnt nofira: cogitalioncs ,ubid . quot;nbsp;⢠-rgt;eoderchnqmmur : quifqs fingit pbi Deum ,fomniai Coguattonet quodpbiuideturde iUo. SediUud cogitare,nihil aliud nof^^ Mna, eft, quirn i« denpfiimis tenebris, furfiim ac Deorfum currere, nilulq; uidere quid agas ific fit, utnegliga « muf ea,etiam qui natura nobis pramonfirantur. Hxc t^xeteatio edprima poena pec(ati,er contèptus Dei» gitera ed horrenda didu, cum Deus nos nobis reins epdiinfaedifimis openbus er ga proxmum-
Mutaiuntglonam* . nbsp;4
B «
COMMENT. POWER.
H/c tudcs ïdotoUirü Ãtum effe comtem exegetié tiomi : quomodo tasriji tmäginihus coluermi Gentet Dtot,declarant hjlori£,}tcm po()he[£â
Qiiapropter.
Dew iuÃui ell ludcx.ut ipfe Ãatim uU effinxeru MM nobis m corde noftto Idolum, cui placeant noÃr* fiercorea opera ( Ãeut tlonachi cü blattu cr cappU , Gentel ctm [uk talpif Cf anferibuf fecerunt, )put tuat peccatn peccato, luÃo ludtcio. Nam cum in pee catum aUemod mantjejïum amp;nbsp;craÃwrn mddimuit nihil eertiui eÃe nobu debet,quini'iiocpeccatum fie n propter fecretiM aliud peccatum, quad non uidet Terreat igitur nos noftra iute,tn qua nihil alutd eerni attira tâta, MM,quam craÃifiima flagitia ; hac fint nabis 'mditia uit nifi peeca lt;^^^o^^'^ mdorum peccatorum, qua non poffumut ui» fj^ dere. Si igitur ctiam peccatum illud mAnififte craft furn nonagnouermus, Va nabis, certe aflum efi de ⢠nbsp;nbsp;nabis ⢠Si autem a^noueriir.M,cr pcénitentia fiietimui
du{li,faluafunt omnta, fiqutdempotenieA Demen fiercoreaurumfacere^
Cordium fuorum*
tiarrendum illud efi, non dicitper Sathanamtra» iid!t,fed per illud quad lam in corde hlt;ibcnt,quodgra uifiimum eà periculum ⢠Contra quad tl^ or arms : El tie nos induces m tentauonem-
Inlnu
IN EPIST. AD ROM. ,» Inimmunditiam»
Hane paà expoM ^M fit.
Verita tem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;gt;
U tH, tt^nouerunt umw Deunt ,z^lentÃcu dut b creaturiifiluem folui» coh oporteba, fid lUOnlda la cottuertenoti,amp;â mendaecs cultus : ut not woe^ fi» cimus, qui pro iuÃitia fidei iuÃdiam operum, er pro find dohrinu, deflritutm d^tnsoniorum decepimut.
COHDiT A. ideÃ.crealurdt. VSVM.
Scilicet coeundiâ PRAEMIVM. Qjtid tritdiddeoiutconcupifientidf. NON PRO BAVERVNT. ideÃ,nö uidebatur eii bonum.
A G N O S C E R E N T- Q^odUcuffetex opertbuiDei. INREPROBAM. Id ffi,contr»iadeDeofinticntem,
Omniuerfutia*
Pluraorpaudora hiepotuifient enurnerarijfed h/tc cert is numerts non debent adÃringi.
Qui cum Dei lultitiam, H^c iter tun de legs nature mteJliÿ oportet»
AÃentiuntur»
PerÃrinp,itquanindainGenliambypo(tiÃin,quit» aten 'm j^ecum wÃi tuden potuermt.
FINIS PRIMI Ã A P I T I S.
C OHME N T- ⢠P O M BIR* C AP. . IL^
Skut fiperiori capite oftendit, omnes gentes e^e peccaiorcs, z^ craÃtÃimos quidem ,tt4 or hoe cdpite ïudios peccatores dccldnt-Et ne quid lig relt;n»ui ta nominibm^Ãantci; ohfeurion omiua^ diïigê Quid uoeabu ter obferuandum eH, auid uocabulo Gentium Oquot; lu* lo Gentiü (y d^orum jibi Paului uelit, ne quis ita fentiat,(y dicat: lud^orüÃbt lionfum lud£Ui,neq; Gentilis, er go que hic ferO» uelit Pdulus- buntur, ad tne non pertinent ⢠Udiji Gentes funt nu, ⢠mÃftipecditorcs in Scripturis,utquifciunt [efeort^ torcSypMtednos^tneretriceSjdlijsqi obnoxios pceed tis ; quemädmodum in Puangeho publicanos çr nu» fetrkes legimus : hi non po^unl negure/e e ffe peccd tores,neq; negant iinquim. i^omine ucro ludeorunif uemunt i^quos luÃdiarios uoeamus^d tuÃ'itijs cur nis, qui olim ludeier hypocrite uoedbantur : ij,inqudm, Holuntejjâe,dut did peccutores ,quiinqucun omnibus ⢠nbsp;nbsp;peccatis Ãnt obnoxij ⢠Et quemadmodum ludet omnid
contra impios in Scripturis didu, in Gentes tranf e VoÃri ludei ÃrebdntyÃenoÃrihodieinjÃedem probi er fundi, qui funt- in dliostorquentfcripturits-Ettaliuminprmisedtu niedre ditos-iidm hicÃudus exeo prodit, quod ptu tant fc itiÃos ⢠tli student dicere coram Deo er homi^ nibus : Non fum Ãeut celéri hominum, id eÃ, no funt fc or tutor,not Ãr, non homicida : cum interim cor ip* forum plenum Ãt inÃdelitdle,^ Ungut blafphtnu:
I N âB P I s T- A Pt a- 0 M? v
Hoc tfl trabcrnhabcre m oculo, ^ eam non uiderr^x ^flucamucroinaUoÃaüm-confydcrare~ Sed wdeitt ^ua damnationefint tales ⢠Vaulits eis cor darum, er fgt;aenitercnefciumattribuit: Ndw difficulter conuèr»^ tuntur ad gratiam:facdiM craffi peccatores, qui non â tta tumentfuis iuUttijs, ut m Pharifteo apud Lucam ut des ⢠Idcirco reâius fj^erandwin de ijs, de quibus fupe» rioricapitula dixit Paulus, qua deilhs^âi^am ijEuati fclium audiunt, contra lüi, tantum Æta iujlitia fidunt: Hirtc aides diuerjum iudicium Dei er mundi : N#« mandas de iujiitiarijs fie iudtcat:Ejla,quad fintpec j^idcfn^ catores, tarnen non tarn magni/U palam impij, id eft, ^^^^l^ p^j ^ ft art ai or es, honüctdic ere. Contra Deus, mAximos ,^j|j, nbsp;nbsp;nbsp;'
tos peccatores utdicat-ltaq^ftlusSpiritusfanilusar ÿM iUos, in f^eciem probos- üolunt credere ex uer» boEuangelqejfefalutem,ideoc^pereunt iufto iudiquot; *'. . cto Dei, Sic igit»r ex hoc cap-cUramftet, omnes hoa Oóites ejfe peccatores-
Qiïapropter* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
Hlt;ee non folim ad literam de tud^eis accipienda fant, uerum de ómnibus hominibus, qui faciles funt ai damnandum er iudicandum alios : tarnen pracipue bytede iudtis duuntur. Sed b^ec quornodo coh£rent, ««m fuperioribus, cum mftrantur ad lüa t Optima wdsne. Nam ubi bominu mpictatem deftripftt, moXy feowt emfdem fubueit : eftindt (x ^w fc^bcrcrU«
⢠ÃSRMÃNr. P0»ÃK.' â '
fritSiM : 0quot; Undent cancUdit, Qtà cwt Dn iuliâtwf ex legf future, ntl ex confeientu naturaH neuer mt^ faUcetÃtrtim facere, occiderefgt;roximil,falfum tefti monium,elle m^-Munde nouiffent, ntà effet aliqu4 Mturalis c3feienü4,^ue diÃaret iÃa effe mala^ addi dit : iJon folü G-c- quo neeufeuit non folum eot qui in WMiÃÃo huiufmodi feeler a per petrar ent, fed qutbut taUa placerent in corde,cr qs in corde dele(lantur,et uoliit uocari boni ttiri,cr funt in ffcciem teiet, quabd funt omnia cordahominu, mà gratla Spirit us fandh ti berentur.aut maniÃÃe hec faaunt, out tantu in corde id quod eà coram Deo malefacere. Sed Gnon aliter. OfWf iudiedt domines indicant,ut à quis proditorü^qui m animo Ãd eimmii ç^uo tu^atprodereciuitalè,anteproditionem deprtbena luntatem nosf^^ Ãierittnotu dicetur prodidiÃe {nam animo g uoa_ fbreiih ' luntateidÃciÃeeonuincitur,itproÃ^o damnabituf
mortis fentêtia.Cü igitur etiahomiats ita iudicent,qi de Deo dicemus,quifcrutatur corda,quiiudex eÃG ⢠teÃn eorüopcr~t,quce corde fiant i Comra, à tttä ho» micidiumÃceris,nà uolumate, nonadeà opus cordis, italt;^ id no imputaturapud Deum,neq; apud homines: fi lufie ut!(à iudicare uoluerim, tilud externu opus fie mamfatlum, non eà opus, quia corde non fieiÃi, fed opus mtemii cordis, ctiam apud hotes tibt imputatur, lit tarn de proditioe dixi-Ergo oeS holes funt tales peC tatores,etia fi in ffeciè taUa no uideatur facereM So^ fraef,Camillus,Cato,ubi ffiiriaiDet no lüuminantur»
tiJ EPI Sr. A D ft o M. t#
Qüdm f^e Cicero egerit (otraconfcientiâytcftântur tuit fcriptaSic Pbd^ophi alij no ulü funt imuriefi^^ei, icHpidaateumit£ii£ n5lücrütl:bcri-ïtaq;inquit,qui ttdfentiuntur tantum non fadunt extcrne,iÃi ^«o$ funt ohoxij morti- Suntautin hoc numero oèt hot er. Ufac^t fhilofophijfadunt amp;nbsp;Indai, ni utri^ m Ã^e cirmboniuideriuoliit,vlt;diosiudiclt;irt idto ^cit: O homo lt;jui[quis es,id eÃ,Ãue ex ludteis aut Gètilus, qui bonus in f^dèadpures, hypocrite es,bonus die cris , ttdiau ahos, fed turpe eà à odoTi,cûculpa redurgtut ipfuin ⢠mà putes te paffe faUere Dcum-
haderti ^mm tu facis*
* Scilicet corde,ni adf MirisjUt fupnt diHu eÃ. Serf non poteà perpétua läterehypoenfis, quin fe prodat â ⢠.g opereexccrno,uteÃnuncuideremKonachis,quorü , etiiMM inj^ucrbiH(ibijt,(Tpueri in plateis clamant- gt;^gt;
Sdmusautem.
SdUeet^el néuralicofcientui,uel loge fcripM,nt» mo hoc ignorât,ÃueÃt ex Audits,Ãue ex Gmtibus- . nbsp;nbsp;*
Secundum uentatem.
Ilt;i eÃ,q, Deus alto utotur iudicio,cor inturtur,licet Ko eadem facts caram bominibus, tarnen coram Deo , idea reus eÃ- EADEM« Scilicet corde, Suftuoâcs.
Vl maxime fufÃtgiaxtudiaum bumanu, amp;nbsp;te ta» iemnp agnofcont homines-yidcigiturqwbm uerbit
C O M M I N T. F O'M E'K.
iefcribatfandosilhshomines,qui4itUs tribuat: ima fanitentiott cordts,^' lt;ÿd non ^Ãwt reÃpif:ercgt;^ ;
Diuidas.
Id eà almdantiam bonitatiSt id eft, quod tlt;m bea tugnenobtfeudgat^ Toler an. ideftt^uidfufferf pecciU nojlrd- Longani- Quid no ftatiittpunit* ignorans*
IgBoW De ' Ecee ignornntidm Dei Ulis adferibit, qui putunt ft tvm,qui put^ Deo proximos, or dhos abiedos : luxtd lUud Pfdlnt-fe Deo proxi n-Dixit inftpiens in corde fuo,non eft DeWtUem^tri» mos,^ dhos ^^^ ^^^ contemptum et fuperbii, ndm cotemnunt hdt ubicdos, nbsp;nbsp;nbsp;duiitidt, quds pecedtores ty meretrices fuftipiunt amp;
^â ~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;admirantur*
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Poenitentiam.
Vtugnofetts te hdbere cor,quodnon timedt DeUi non fcruet legem,qult;e diett : Dilige Deum cr praxis mum ex corde, fed ddf yibis edm extemis ob^erUM*
* tijs,(^ gloriaris qudftferues-
' Coniofsnbnpfnram^.
W eft,iu^icium Dei facK tibi femper ntdius, tud ft» 'Rd funditate or bypocrift : cum interim dlij peceda tores fuftiptdnt Eudngeliumt tÿ-UiudteioDei hbequot; rentur*
Æ Pâtefict»
IN EP IST« AD ROM« o »gt;.
Quod nuncahfconditum eil imundo:c^M^upe^ tioriÃjfpitulo dcfcniuntur^d mundo wdicaripof=t ff^iÿdt enim tales non diceret malosl Sed de bis iu« dtciumeÃabfconditwU'
« Qui redditurus*
iScripturaruw ignarihulufmodi locos arripiunt, I^ unduetficulo uolunt pugnare contra totam fcru pturamti^biceontrafcopumtotiusEpiÃolie^nonui. dentes pr^cedentia amp;â fequentia^tcunt^i tEcee bic locui confirmât,falutem effe ex bonis operibus,cla^ nant,intonant,uocifirantur, Ergo fidcs no iujliÃcat, ^uH it 'm Efalmof sriptu dl, Reddet unicui^ f xunt dum operaf^.0 cicos bomines,^^nont^eniÃdi QuiecjUidfti lemfacèrebonaopera,c)- bunc falaari propter Ãdet^Ãnef^ü Dei, wfidelim ucro mala,cr bunc damnart propter 'mfide' g ^ ^piuMgt; litatem-Spiritus Dei fegttdUï 'm cordibusnoflrisfa^z eitbona opera ,relilt;jua fine fi^iritu Dei [«ut 'tmpia, Omtus en'im plantatio epuam non plantaud pater coelt;e nbsp;nbsp;nbsp;«
lefl'iS,eradicabiturâEorró,dwM fsmui 'm carne,iUaoti per a tarnen pura effie non poffunt propter cornent, t^t^e ne per iÃa lt;juidem iufiificari poffemus-ita^ ex fide tantum eü iufiicia,non ex openbui, ^ue tefimto tüiimfolumfuntp'ij Z2'fideliscorda»
Hisquidem*
.lt; Di/lnl»iUiö fÃ, uIi^Miamp;i^i ed redditurM «ifrfW,
C OILMEN T. POMtR.
Qui perfeuerantes,
Quoi nemopoteUfdcere, nipÃdeUs, hypooitt non poteHimpietatcm diucielare^cr pertinethoe uocabul(vm,perfeuerantef,(id Ãdem, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**
Quærunt,
GloriämDei debemut quicrcrelt;
Scilicet A DeoJd quod quo^ eâÃdei:alioqtü quid camidtui did po^etf cum fcripturahoc prohibecd^ ^ unit ut Dei gloriam qutrumus- HIS.
ldc{l,alijs,mtti(itbicfigurateoratio»em.
Contennofi,
Qui contendunt contrd ueritatem^non fAum co * rdw hominibui, fed etiam in corde, nihil enim certi poffunt apud fe deueritate conjUtucre, flufbuant ZT impeUuntur ueluti und£,cogitlt;ttiones cordis eorum-
Qui ueritati.
Scilicet Dei,qute fjlim Dei e^. Now omms homo menddx. Sic ettimfemper apud fc dtfceptant,Ãrte ut rum e^i,Ãrte non,qu£runt quid obieüent ueritati- .
Iniufticiæ.
Prudent hic Pduïiu alftinetduocdbulis fideiff inÃdelitätii,at per miuÃieidm, mÃdeUtate inteUigit^
Indionatio.
Scilicet DeiyhA duo 'm Deo [unt,Ãed dnxietdt Cf afflidio in nobis- P ERP ETE A N TI S.
Scilicet immo,c:x ex corde- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
IN EP 1ST- AD ROM- a
5... ludæi* )
Vionhicdfferentidm fdeU inter ïud£oszTGr^Ct : tot, ne^ hos priores, iüos pojieriores, ut exponit -liwx- GLORIA- Scilicet 4 Deogt; operand.
â Ex puro corde,ilioiiui non poteà effe honum o^t fiK,id quoi uides per tot4m £pillolam ⢠Ndw gwic:* ^id non eü exfide,peccntum fft,RoM-i -
Noneftperfonarum.
Expomt lt;j«o^ ante dixeritt,tudjeo primum pmul
^Gneco- lud^wm nonideofdlu^it,quialudieutefl: Gentiuf,lt wq; Gracum aut aliquem ex Gentibia ideo dimnat, f^^ ^amp;^» ^MexGcnubiKed- SedÃGentilis[eruatlegem,[dl ilt;*lMtf'âf' Murifi lud£us eü tran'grtffor legis^dtannatur-Utd lut nute hominum unqudm (eruduit legem ex fuis ui» mbiif,ut Petrus in à ftibi«gt;Nf q; rt0ï,(»q; patres W» finpotuerunt pcrtireonuslegis- Hypocriticumre * f^KUnt tantum m externa opera,dictpiuniur,putât (elegemimplere,eumnihilminusfaciant-, Quicuncp.
, Hif auÃrt \udlt;eis Ãduciam legis fcript£,â4tM wSitbant fe höhere legtm fcriptam, ut nos hodie de Euangelioâ At ex boe nwUdcfliK/h/icatio^uöti pried:cdtur Verbum,nip corde arnpiamus. \ud£i 'Acere pofMerwntjNon Ãi it tolitcr omm nationi être-
C âo M M E N T- POWER?
Ogf annunciat Verbum fuurn iacob OâC'SicciiCott tendebunt - entes,er Ãterunt R.om£ propter hi£c dif cordes inter fe Chrijhani ex ludxis erGeniibii6:dice banttUi,Ex noflrofanguinecü ChrtÃus natm: hi ca. tra, Vos M.eÃiam occtdiÃis, non recepiÃis eum qui mt^ùs erat uobis,ergo De:« nosGêtes rccepit ingra tiam-Ualt;ji,ut iquet Gentesludiis,dicit,tâ impij junt iudit in lege fcripta,quam funt Gentes in lege natu», falb Sicutilli naturalem uel legem confeientii non Lex eil feruarunt, Ãc nee iÃt legem fcriptam.riuplcx itaq-duplex, eil lex,naturaUs er feripta- Naturalts, cü ipfa cön» fcientta,qu£ eHm omnibus honnmbus,er iudiis esquot; Gent Aus, mà quad earn homines non uideant, pro» pter earn excicationem,de qua dtxifupertori Capit» Lex uero fcripta ell, qm data eil per MoÃn, in hÅ M innouaretur lex naturalis in homimbui. Siquident cadem ell cum illa,utralt;^ docet eolendum Deum,er j nbsp;nbsp;non lidendum proximum. Erat lex naturaUs obhtea
rata per maUtiam in cordibus hominum, Ergo délit uohùt earn rurÃK inculeare per MoÃn. Dicit ùaq^f Sicut lex naturalis non facit fan£los,fic nec lex feri» pta,Ãedferuata-Concludittgitur:ldem ludicium ell fuper Gentes er Audios, utriq. funt impij, ex cona temptores uoluntatis diuim.
Penbunt»
Scilicet Ãne lege fcripta, hdbent (onfcientiait que cos iudicat er arguât.
I» lege
IN EPI s T. AD ROM. 15
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In lege»
Id rHy^ude^ciwhn^ datd eà kx^iudicabunturper earn legem, ell enim b^ofes qm ipfos accufab Exclt;f« caidt eadem opinio Gentes (^ ^ud£os, Gentes dtcex lint, qui benefacit, bonus ell, fie ex iudxi ⢠Sed im=: ^Ud^iludieda term non iMelligchdnt,qu£ c^ent bond opera, quod buntur per ludere potutÃent,fi non fuirent exc£cati, Hcmpefe Moyfen^ non amarc legem, fed ornnta facere quodam fafiidio V odio cordis ,Aut amorefub
Quiandiunt»
Df externo auditu inteUtge, pradicatur els lex, legunt,fedfrufira. Al!âsf£pe,audire, 'ni feripturis tredere ell,ut Audi ifnM f^c- F A C TIS.
W ell,opcribiis.
Legem»
W cll,id quad lex rcquirit,nempe,ne conc upifc at, idell,nefeortcntur corde,bene uclmt proximo- Vu uaiüd funtfalia ChriÃianorum,ftqHidcm funt ex uir tute Spiriiuffanlli : faUa hypoentarum funt mortua, id eÃ,in corde tolia nonfmt, qualit firis adparent-Pharif£us in Luca,no eà occifjr for is, uerum mcor de omrus homines occidUtnon fum,inquit, ufeotea « excgt; Huiufmodi fententqs abutuntur ÃuÃi 'mierpre tes pro fua libidine contra feripturam.
operahy^ pocritarum mortua.
Nam cum genres»
⢠CyjiidaindeGcHtibusconucrfisadChrtÃum,bec
â¢â⢠COMMENT* POM ÃR*â
intdligi uolunt, (ed Ãmptkw cA, à condition Ha HumintcliigMyUtpote, Nam cum Gentes Ãcennt ere- ld eÃ, Ãfacerent Gentes ex naturaU lege, cd quit funt legis fcriptte: fed quidafaduntinunqu ómâ, ^anfeientid conlcuntiam habent lt;iuôd reueren debeant Drum, doect, qua non facere malum-At ubifactunt mala uel bona, ex» namDeo nbsp;nbsp;cufateds uelaccufat conscient ta eorum: habent con»
debeamus- Icienttam bonam uelmalam, fecundum quodfaciunt-
Uaq; hac h x natHralis,id ell,confcientiayell in omni bushomi nbus,utpoffintuiderequaÃnt mala, qua bona,am facere,habent confcientiam in qmbufdant fe beneÃdjfe^in quibufdam male- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c
Scilicetfcriptam-Sententiaeü,uos tudaiputa» tk uos praÃare Gentibus propter legem, an ignora» tuapudDeum non eÃe contentionem de lege fert» implerelegê '^^^uditon fcripta,fedimpleta ISialiquis Gentium impleatbgem quammandauit r)eus,nónne melior ⢠eritludaononfaciente.Uaqinihilprodeülexfcria â pta,ntÃÃt impleta.
Natura.
id eü, natur ah lege, habent enim confeien» tiarn, qua diHat talia facienda uel omittenda, qut lexÃripta- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4
Sibi flint lex.
. Id eÃ, per confcientiam fuam 3 fud corda habent pro
IN EPI ST. AD ROM. gt;nbsp;lo
pro lege. A V DIV N T. Scilicet implen-douelnegUgeado.
Simulatteflanteconfdentia-
Scilicet eorum (^lt;e diüat qucedam effe malei, ejutt dambona- ACCV S ANTI BV S. Scilia â¢^^^fi quid mail Ãccrint-
Ãxeufantibus.
si c^uidreüeficerintyideü quodfibiuellentfient iundico coram hominibui, id enim eü hypoertfit, fedcoramCco. IVXTA EVANGELII mei pradicationemdd enm reuelat peccatum, ci fit iudiciumSpirituifandi. PER CHRISTUM*
Scilicet,qui er it iudex'
Eccetuludæus»
No« folum hoc agit,ut omnes homines peccatores effe probet,fed ne excufationem qutdem habere Gen Qimigti,^g^ tes:excufari nequcunt,cum dicant, Legem non habe ^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. miu-\mo,ut in vcapite dixit. Legem habent natur elf nbsp;nbsp;« '
potuerunt ex openbui (y creaturis cognofcere cona ditoremicognouerunt igitur,fed non peut Deumgla riÃcaucrunt,itacj^ flultifa(li,ad idololatriam depce»
iunt,z^ créature pro Dr o adorauerunt-1« hatte cet citatem er dUa uitia funt lapÃ,manÃt nihilominus m eis confcientta,que tahadamnauit ,ergo fui indices fùcrunt,ut tades in Ãne Kdp.Qui ci normt Dei iu» Ãuicon fyc.PrUered neq^ ludti hubent excufitionë.
COMMENT. RÃMER.
^Wä propter hgem natur £ bakent legem feriptam, tttgrauiia damnentur-Ua^ fententia e^ Pauk, quod netji qui m mam^jiofunt pççcatores, nec^ lUi 5 fconj tart funt,cr m^ectem fandi, funt cxcufdbilcs, quia fteino habet cor mundum ⢠Sed cum h£c Paulus de by poentis dixerU,putabant ludxi non defedi^ium, ideo^i iam mamÃÃiusloquitur,dicens,Eecetuiu^ dteus uis did wr probut, çr fandus baberi ab omnu but,gloriaris in Deo, fed non exÃde in corde, quad unum commendat Scriptura,quicquid agis, id ed by pocrtÃs,ut maxime bona ab hominibus iudicenturt EudngeUum aliu.mdoccs,crtapfumnondoecs(jeSicutnosbo folummodo die Euangehum in ore habemut, alios uolumus do=s in ore habe cere,at in corde ipà nihil habemus,V£ wÃra bypoi ums, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;criÃ,ludlt;eum effe aut CbriÃianum, eà corde confia
ten ChriÃum, non ore tantum ⢠nine Martyres o' Con ftfÃores didi funt,quicunc^ uere Chrifium funt conftjfi. 'Tarnetft in PapiÃicoiüoCatalogo Sondoa
, nbsp;nbsp;rumnomdemefte uideanturlt;
Acquiefeis*
ideÃ, applaudis tibijpÃ,quöd acceperis legem feriptam, QLORIARIS. Ctuafiftscxpoa puloDch
Voluntatcm»
Per literam,diccrepotes,hoc placet Pieo, hoc non placet*
baudaf
I N E P I s T- A D R o M. « Laudaseximia*
Ideil,cdlt;ju£bon4funt' VndehocnoÃiiqma 'm flUtttU6esinMo[ezjlege- CONF IDIS« QVE- lion dico quoi esgt; CAECORVM.
IdcRfignorantitim-
Lumen in tenebris.
llt;/ eSl,eoru/m qm errant,non noucrunt Deum, ue fitatemerc. ERVDITOREAV Copii f ^in^s Herbis-
Habentem»
ideSly^uihabeat- PER LEGEM-j. [criptUa ram fandam, in qua ivhil non adfecutum te puioi-Ãiecomniafeeundiimaffidiimillortvm bomimmi t« Ãâfcicmfindorum locutm cd. DOCES. Scilia eet ex lege, fcripturis fandu- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T EIP S V AL
Ãdcd,eaipfaquiedoces,nonmplcs-
rurans.
ld cd,m corde concupifees aïiena,ul in 7-cdp,ui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
des-'Loqwtur mdgatibusHocdbulis depeccatis, abÃi net interim a uocabuHs,pictalis er impietatis ufe^in Hypocrisis fuwm locü-Gentes dicebant,3ontis uir eS, gwi non fit maximum , ratur,non facit malim ere. ludfi,3onws uir ed, qui peccatum-facitbonaapera-A.literuero fpiritwfandiUyquinon curat mores ifios pbtloSophicos,nec bypocripnfan-: duloru-, tbi efl peccatum,ubi mundus putat effe fan^ ditatcmndeob^bic dicit,putat té non effeÃtreWjewm
tauMnps fa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cf
C O M MENT. P O M E R. :
Communs»
Scilicet corde,ut Chriftui t^dtth f.mter 'ffrrtitur, Qui uidet mulicrem ad concupifcendum- Quis iUo=f rum eü,qut hodie uolucrunt ejje cdÃijjimi, qui mUt bic peccarit i liic,Ãpolfunt noftn Monacht er Mo* nacha,defendant fuam caÃitatem,niÃtpfe ChriÃtü er Paulut Ãc mterpretarctur, nemo paÃet id eÃe adultcrium credcrc,quod in corde committitur-
Sacrikgium admittis»
Sderika nbsp;nbsp;nbsp;rurdrit Deo fuum honorem, nam fdcrilegium eü
ÿûquid. ÃrtoauÃrre remÃderam. EilautemfacratiÃimares honor Det,quem iuÃietarij Ãbi arrogant, tribuentes iuÃidam fuis openbus. Qdiod pote A eÃemaius fda crtlegium? Gloria ZT honor iuÃtÃcalionis joli DeO debetur, non no jins uinbut aut mentis. NdW dixd in Propheta, Clonantmeam alien non dabo- O ma pios Hypocrttas,qui externa\dola, ZT Gentes Idolo ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;latrat execrantur,interim tarnen,quod maximum zT
fanHiÃtmum eH in Dco, fibi arrogant : ChriÃus uo^ luit Katth ii. uttantumunum magiÃrum agnofeea remuf,Quid igitur Ãultinobis fumimus ?
De lege»
id cfl,de hoe tibi pldcet,qu(gt;d habet legem.
Dehoneftas*
â 14 eH, tranfgredieris If^^ttt ⢠Ãi* ^^^ » Gentet
IN ÃPIST. ÃD RO Mr a
ftlnt rndledifix, i^ttid non habent legem â At mterim tu hyfxKritlt;^fion uidcs quod ipfe fis tranfgreffor le^ gts-Quicunq' enim non erudtuntur j^iritu,non pof» funt,ntfi er affin peet ata certure,hypocritdru/m pee» xdta latent çr abfeonduntur in eorum ipfioram dam* ltdtionem, non uident mfidetuatem effie peccatum^ Cr fioti Deofidendu/m, nefietunt: qui hoc non uident^ Quinon cru nonuident odium er iratidtam quo labordnt,nec ui= diunturffiü, dent concupificenttarn effe pecedtum ⢠Sommant in= nil nifipeccu terim fibi iiilliciam ex fiuis operibut qu£ fiadunt . tdeemunt^ iuntigitur détériorés Gentibus,contemptorcs funt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â'
er irrifiores nominisGei m cordibus f«is, ut Pfalm- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''^
Dixif infiptens ereâ indteatfide quid manifijiafiunt^ non hbet plurtbw perfieqw.
Nam nomen Deu
vides Paulum in hoc Cap. de oecultdimpictate
erfind fanüitatc loqui,propter quant nemo male Pilldfidii audit inter homines,ficuthadîcmis intJiondchis ex= {litdXgt;^ pertifunnis,ncmon5reHiffiimedetpfisfinfit-Quid . ergodicemitiadPdulum,cumillam occultamhypo enfin non ludicet mundus Æ Reffiondeo. tfia fianili» tax fiimulata, non poteH fie contmere, quin aliquant do prodat fe fiuis frudibta: ficut hodie nemo nonhitx bet m ore tà onaehos, nemo non ridet eortim fandia Mem, reuelatd ed iam tgnomnia hutus merctri» wjutf^puerim plateis ipfam rideant uulgaribns
COMMENT. POME R.
PaUucreno tuen Dei-
^iufdam cantilenis, quad et aecidit ludau, quem admodum prophétie tejiantur- Eà uero hc locut ex Ezechiehf.^s.dtfumptui, tarnet fi quidam uelint ex pfaie fhtpÃum prolatum,ubi defenbuntur Gentium tmfionesycr uerba quadam minutica,quibui amaru* lente cotra ludeos utebantur -Name un f^eciem pie tatiipretexebant,(y piadocerentjtamen impiaqu^e dam o- fcelcrata Gentes in ipfis udebant, que mala effe ludicobant lege natur ali- Sic autem habet Ezech Poüuerunt nomen fandum meum, cum dicereturde eis,Populiu Domini ijle ell- Ua (;r ujura, luxuf,aua» ritia,tyrannis, odia,muidie, etiam manda prodtde* runt iÃamfidam fandüatem PdpifiKorum,Kogt;tache rum,crPontificum:hoc ergo edblajphemart nomen Dei in Gentibm-Caueamut CT nos hodie hot ipjum, qui maxime uolumus uiden Euangelici,ut non Miu Uteat fordidijfima fentina omnium uitiorum-
Namcircundfio.
Chreuneifio externa ni* htl(gt;rodcsl-
lam exponit quad dixit, quad externa fanditat nihil fit,fine ufiiciacr [and note cordis : ubi ilia ed, tbi O' externa funt fanda: fine hac, omnia [unt hypo erifis maledida-Ergohic eis fupercilium detrahit Patdui,dicens,D \udet,nihil proded ueÃra dreunde po externa, fine dreundfione cordis: in corde fere uatur lex,nonextemisfignis.Quemadmodu o ba* ptifmut inutile cd, mfi credos in chrifium te regee
neraisicM
IN EPIS T. AD ROM. i, aerantem er abluentem igni (Squot; SpiritufonUo, n^m etumbaptifmin at^UiCttübaptimuiChriÃi- Predek tircunaÃo, (f niant mdgHifMiOiÃd abftj^ reilkst habere quid prodtili nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
TranfgrefTor. '
^deü,à legem in corde non [cruarii- CI RG V N CI S io TV k-SeiUcetj^Mmeiiteefi.
Inpræputium.
Id eRtnihH eâ cor ont Ãgt;eo,perinde en,acà eÃe$ Gentihi.
Ergo.
, Haee^ttinodfupradixittnamctimGenfeiqutete' JfW cre- Id eä/Ãübnicui ddexent proximum, cr^ fieeriteaqux mandat lex,iiiuÃut coram Deorepu^ tabitur. Non tarnen ex ijt loeit eonuincet, Gentes na iuÃiÃeatia tnrali lege,facere po^e legem, (^ confequi iuÃiÃea non confer tioMm,lt;jua ex folo C H R1S T O csi- Sic in Euangc ^udur legt liodicit CH RI ST VS, Si «W uitam ingredi z^c^ natmaH» Hon dicitf^wd po^nferuare mandata ce.
Imputabitur.
W efijhabebitur coram Deo pro uero luditagt;
Etiudkabit.
TenphraÃs eü Gentilis,dut qui non eü ex camt tirraheenatus^ SI LEGEM SERVA. t
iadas muÃdabeyfeyn.
, COMMENT- POWER.
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ludicabit.
ldeil,idmnlt;ibittc. PER LITE RAM*
Q«» in ipfd Utera es trdn[grrffor,nam non habef in corde tuo quod htera cxigit, lex tgitur ent tibi in damnattonem, qu^ debebat effe mfalutcmSic oèm ji ducum aujert â ÃanHuln^ut cognofcant fe habere coK impurum Sic ChriÃui de regirn AuÃri loquitur.., ;
Judæus.
j Coram Deo iuftui cR, no lud^Mcoram mund0lt; 1ud^M cons f-'^ulti clamÃt,Donune Domine,fcd ni corde no dgtif fitentemû f'**â*^ ^^â^patremiudteuf,confitenteÃgnificat,nlt;i 8.niÃcatâ labqs,fcd corde conÃteamur nomen Domini-
IN MANIFESTO. Incutecorähominibui-Inocculco.
r/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\deÃ,cordeperÃde,quiconÃtetttrincordeChi
» pum,faluuieritâB.o.w-ltaqi\udieinon mteUigebaid i nbsp;nbsp;nbsp;. uoluntatem Detin circuncilione,quam tarnen bAoÃl
. J .,,; \m Deuteronomio interpratatus eÃ,dicebat, Circum cidite prxputia cordtum ueftrorum ⢠EI Htercmiih lncredulot,mcircuncifo$ adpeUauit-
Nonlitera.
QSlt;e eRomne quod Ãrif agi poteÃtSpSs anfe^l motto Det qu£ uiuit incorde,quiuerecircüctdit coter hanc circunciÃonehoieeno n indent,noneü érg) regnû Dei m obferuatioibM externif et elemètumi di-ldcircofaüuntur, qui Chrifttapü ab externis. iuH*
IN .EPIS T. AD ROM. 24
c^nf. Confiât Deo iufiicù ueri, non holbia, i^DeM, ffUläudat crprobat,nomiidui,q:!itotuicótra earn utftmitytiuèidmodum hodie uidemuf^ni nihil cR ipà BelialcR Chrifiofilio tterno Dei,^ui eü filw luciigt;
HAec parergit [unt,c digrefito quiedïfin t^M.
obiedioni impiorumre^ondet- Ex pnedidu enim aliquis potuiffet inÃrre,SiGentes aquâturtu» d^iS^ergo nihil ipp habent prerog4tiM prie lUii, cu Deut nö ficerit taliter omninatiöt,clegit eosin facer dotiûregalc,crpeculiariter eu comiÃt verba,igitur aut tu impie doces,aut cis fcriptura,(iu£priieÃrtliu daas Gentibui,eü nundax-His refi^ondet ?aulMgt;
Quæ utilitasC t
â ^ciHcetprfGentiha- KVLTVm-Refi^odet
ai obieüa.Prma^mqMt, eis promiffiones diuinlt;e cö= ^^ ^fj^^j, p^ niÃtfunf.mügna h£c tü gratia, qui f£pe Prophete rn^^ â3 ^^ decantât, que olim ïudeis ofienfa efl, «t hodie nobls ^^^ fmittb per Euangehû- Q«i« »5 pof Ãufira Verbu Dn emit* ti,Efa-s$ ut maxime no oês illud fufcipiat,^' quêadx modum wHu m tembris nemo uidet, nià ad candeli
1 nbsp;nbsp;nbsp;accenfam-Ua oes nihil uidemus Ãne Verba Dei, ^«od liera efl lucerna : (^ Ãeut lucerna no oibus eH utilis, Mpotefomnolètis f^cecis,fed folu euigilatibus- Sic
, nbsp;nbsp;nbsp;Verb« Dfi excecatis er ccffatoribus nihil fdefi,fed,
MitÃi qs 5 lâpadibits accenÃs uoeê fi^anà expédiant-
quot;COMMENT. POMeR.
No« firunt, ru hodie quidem ludui 0- hypocrite, id Ãbi conÃrantin' meretrices er publicant, ut maxinii fexcentia dicant,tAed culpa,M.ca maxima culpa- W dignantur, rumpi uolunt,quotiei audiwu, tAeretru ces er publicani precedent nos in regno Dei- Pertia net autem proprie ad jcopH huim EpiÃol^, quod Patt lialudfos Gentibat xquat,ut tandem in^irat,omtieS homines e^epeccatores- Cw uero hic préférât tua daasGenubi(s,ÃmilitudinereätM iiiteÃtges- Pria mum,aliud eil promitiere,aliud pr^eÃare promiffa-Cur Paulat iaden er Gentibat funt promiÃiotus faâe,ut in Glt; preÃrat tu= ruÃ,ln feminctuo benedicenturomnes Gentes^fd deos Gene iudei,habebant id obÃgnatum er munitum literis p tibuSâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cris,Gentes uero igtwrabant adfepertinere proaifa
panes,cum non haberent facras literas in teÃmunitt M ludiei,quemadmodum uidemut in M.ope.Sicut prlt;f tnitto duobus patribus centum aureos nummos, «»^ do liter as meat in teÃimonium promiÃionis, alter td
⢠to promiÃionemfaÃam ignorât.Tempore deÃgada to do till f earn partem,do er alteri qui ignorabat pri mijfum,nonne is meltushabuit,cui dederam meat lia feras in teÃimonium,alter o, quem Ãigiebat prom^a point maxime tantumacceperit, quantumtüe⢠Sea cundum pramifÃonemhuncprlt;eÃro,fecundum reft promiÃam nihil habet prarogatiui pree altera, erÃb ut fecundus gratiffimus Ãt, alter mgratus, quia dù^ tu promiÃÃi,ergo debebat nuhiStc gentes,mhiltäl^ ^crant^i
IN EPIST-AD ROM. t?
filer Antes, promiÃiorus acceperunt ,iiieo funtgrauf pint. O' Deum laudi'at. iudtci uero zy luPitiarij pu» tantp fuis nurUis accipere, ut parabola Euangehed decondudisoperarijsindicatiergoiufiiturij neclua* luÃiciarij,no ^uamfuntmeliores pubUcanis tir mtretrtcibus, nam mehores pu* p mehores effent, id effet ex Verbo Dei, quod eis erat b lie anti, commipum- Kontarnenfolumlud£is eratprteÃana dum Jed zy Genttbus,qutbut deque erat promiffum, fed tgnorauerunl, ne tguur uideretur Paulus contem» nerv Verbum Dei, in quo propret poffent ludtet Gen tibus, hitc preeoccupauit -
Illud »
Scilicet, eà in quo funt prieprendifabebant pro tttiÃicnes falutis : at ubi falies preeÃanda erat, ZJ Gen ttbut htc contigu promiÃto -
Quid enim fi quidam»
Alia eà occupatio, nequisdiceret, quid propte»
runt eis oracula Dei, cum mator pars luddeorum non , crediderti lUis, imo grautus propter hde damnatifunt ZSquot; abieHi, nam patres m deferto pericrunt, O'tan» turn lofue QT Caleb mgreÃi funt terram : deinde qut bus data eflterra,iirurpKcieóli funt, QT tandem ubt redirent ex captiuitate Babylontca, occiderunt Pro» phctasz:y^^eÃiam. Vide orationem Stephani AU ⢠ppttmo.
Q V l D. Seilieetdicam'
COMMENT- POHER«
FidemDei»
id fH, fidein 'm promiÃiotus Dti - Udt^ bic obfer M ,Ãdes D«f4 eÃ, qud Dro credtmui, cr dut Ver* bo, non qm Deut credit * Hemo Mtem credit Deo» mà loquatur, pc^ turbum materiam ( ut ita dicam ) pdet exhibet, m qua exercetur ⢠Sic CbriÃut loquitur de fide atr-n ⢠Habete fidem Oei ere- nbsp;nbsp;IL L 0 »
R V M » Scilicet t qui noluerunt credere » Abfit»
Timetfi Dem promiferit, er ludii non eredide* nut, non fiquitur Deum eÃe mendacem, ut caro 'm* firt ⢠Deut non poteft menttri, promifit credenttbm,' non incredulis ⢠N«m promiÃto tbt tantum efl promt! ÃotUbi efl fides ⢠Manet ergo Dem uerax^ut 'mfirt -
Sic*
N4/«r4 ruwus nbsp;nbsp;^^fÃ^'^^^â^dt - Uosexnatura fitmut mendaces ff
m da « nbsp;nbsp;peccatum⢠QukquiddepietUteloquimur,mendact»
' laneficr hypoertfis - Dem non poteft fieri mendox, ettam fitotmmundm pertret, credentes «ceipiunt, quad mcreduli non merentur -
Vtiuftificcris»
ideft ,Q Dem, ut iuflm muentaris -
V incas â¦
Scilicet, fentientes contratuam ueriiaiem ,fcilb eet, te non muentri iuftimi-
ludiciif^
IN EP18T«AD ROM. aa ludicaris»
S ciliect lt;16 eis. kimirabtlK efl h^c fententid ⢠V* df ÃniwMtiolui noflrdt^cr D ⢠Martini in hunc pial» miM«⢠Sic enimhabet ?falmM: TibtÃoli-ldeft,'m oculii tuis (um pecator, ut maxnar firn purut coram hommbm * Hoc ego tibi coqueror o Dem ⢠Ad qusdi Ut tu iuftM âmuenietrii, o* wt«f« c oftendM te uen tem, ubiabilijs mendox iudicarii. Summa eft, ut Dem «erax ftt, necefje eft me effe peecatorem ⢠Tofa ScripluradamaiiMS effepeceutores, ^ per ftilum Chrtftütufttftceiri, ergotucefjeeft, utpreecedn pee uturn, er decloretur iu/licia Dci ⢠Quornodo enj« mibi Deur remitieret peccAtum ,cam non höherem peccotvm,£{lt;tte .4. Si aUucriFDominiufordec CT-c» luftitur'^ cogitont, neminem occtdijic de airspeeds t^oturdnefcit catiiâ Natura f mm non notât (oatem c^ rodicem pee- fintem pecci totorum,non nouit tuft fruétu,ideft,ao(]d peccedo torura. quecoromhomimbui funtpeecota,utCaptbi-^ Pee» ⢠cotores outem duunt,tu promiftfti te tuftifteoturum in èuftos,ecce egomiufttu fum, peccotor iim,montfe» fto in me glorum tuorn, i^ uentotem tuam. Sic igia tur iu/iietorij tudicant Deum, er foeiunt ipfum men« dac(m,rtimfc nonputant opus höhere Dei iu/licia* Verum Deur (uo tempore, er ipfos umcet, in tenta tione ftihcet, sir horrore mortis,in(erni er pee» eM, in quo pereunt, ^uU son «h/jcarunt fu*
D »
I
COMMENT- POMER«
p# petram, fed fupra arenam, Kat th. 7 ⢠Turn con fujione conÃtndentur, ne^; ent ets lux, nam non pof funt muocare nomen Dommi -
Quod fi iniuftida.
Hoc omnino eà extra propoÃtu/m,fed mos eà Pau to, propter citationem aliquant ex Scriptura, adduces re qu£dam extra propoÃtimi : tarnen ea ut neeeÃana trailat, nequisexatata Scriptura aüjuidminiuma teïligat â DtxeratenimexPfalm-VtiuÃiÃceris-Ciuod Verus fenfus l^tcUigere non poles, niÃlegas priera, Tibt fait peci 5ertptur£ - f^ni fi^h^f fâjfâÃatim mftrret caro, Ergo pecce» nut, nam in hoefactemut Deo maximum honorem, quo graului Ãierit noÃrumpeccatum, tanlo ent lüu* flrior Detgloria - Cer^ uerum eÃ, Deuw ex noÃrit peccatisgloriÃcariâ Sedquod inÃrtur, Ergopceca» bimut, hoc malum eà ⢠Stmtle exemplum Scripturae ettaté per Paulum, habet Ephef â¢a.-ubi cUarat eX Pfalm ⢠AÃendens in ahum, captiuam duxit captiui tatem, dedU donahomtnibut ⢠tiontbipropterpri» mam aut fecundam particulam citatur Scrtpiura, uea rum propter ulttmam,qu£ eÃdcdonis, deqw.butin eo loco Paulus agit ⢠Sie s^ hoc loco, adductc Paulus uerfum,qut potuiÃet occaÃo eÃe impijs, ut dicerent, Brgo peccemusÃrliter-Ideo préoccupa! Oquot; exponit-
Iniuftida»
Si dariorÃt gloria Deimeo peccato ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
QJl^
IN E P r S T- A D R O M. x?
Quiinducat iram*
Saheet, contra nollram intufhciam, qui iudicabil opera noÃne mpietatis in extrenw ludicto-Certe à ut dtcabit, miujic factet,namtd ent contra futen how rem ⢠Damprccauimut, non contra etm Ãemtu, fed pro eiM honore ⢠IniuÃm equtdem effet, fob ti Kos puntret, ex quo till oritur glana â¢
Humano more»
Temporat bancblaÃiemiam-q- dgt; carnalishom minis c^ impij hoc efl argumentum ⦠A B S IT ⢠QuiÃdtceret : Ãlafphemia eft.
Namquomodo»
Qtÿ uùlt arguere altos, non debet ijs eÃe ebne* xtut, propter qult;e altos arguit gt;nbsp;St hoc decet homme, maxime De um ⢠tieeeÃe eà igitur cum irreprehenÃ* ^rreprebenà bdemeÃe, qut altos uult damnare zytudtcare» Sed bdu fUt qui tu quis dubitet hoc eÃe argumentum camale, amplis â^â^^ â^^^ ^* ficattpfum,dicensgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2«Cû
Etenimfi ueritasDei, permeü mendacium »
Ilt;i cft,peccatum ( quod ante dixerat miuftitiam ) » Exeelluit»
ââ^ lt;^ft » gloriofa apparuit, dd hoc, ut ipà inde glonÃcaretur â¢
Qiudiudicor»
D *
COMMENT* POME R*
ldefi,i Oro, turn deiudteioDei, non hominu , died t tmo deberet me peccatore exalt are, non dam* Hare, cum hoc agam, ta gloria eim maniftÃior fiat * Anuelutipeccatortudicor, id eft, ueluti admtfcriM ahi^uid contra Deum ,cumpro eo ficerim ⢠Hoc argu mentum carnis quift^ apudfe inueniet, ubt Sptrtui Pradefiina* fanfio non permiferu fe ducendum ⢠Fredefimatio of tio offendit finda camernt namnon potefi dteere cumChrtfio: tanum* FiituolwtMtua^ AC NON POTIVS*
Vtur das nit heffer â¢
CQuemadmodumde nobis. )
Ovando predteatur Euangehti, non poffunt caf Holes non dteere; Ecce Apoftoher Buangeltfie do* Eona opera cent malafaçere,nam prohibent bona opera ⢠id quod Ho font pro (j nos audirccogimur hodte, dum tarnen non ope* bibenda» ra, fedfiductamin operaprohibeamus - Efi autent bee fentetata in parenibep pofita » nbsp;nbsp;nbsp;01C E R E â¦
, ldeÃ,docere.
Faciamusmala»
f^am lÃud malto mehuteÃ- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VT VE Ni
ANT BONA« tdeft,oriaturvndegloriaïieiâ
Quorum damnatio
Keeeà plena folutioargumenti camaUSt tarnetà qutdam patent ApoÃolum contempfiffe ,^ non fol* utffe -q-d- qui dicunt ,0 gloria Dei lüuÃrtor fit, pee cibimMf liiorum damnatio eà iufia,quia nolunt reÃpi feere»
IN E P l S T* A D R O H. *9
fcere,quäÃnö['iimpeccnrmt:zjcunthilidiud Ãnt | pecoauim, put AM ft tun fat is peccaffe, quemadmodu tüt m tJlalachta ⢠Td/fï autem tun défydtrant remtÃta otumpeceatorum, quando ptecatu gaudent, ideirco id(onfe^uuntur, ut pereant luÃo luditio Dei gt;
Quidigiiur*
Hierditdd mliuutum, quia prims Cap * omna Gentes peecati arguebot intern hoe effe exeufabileSi guód non habuertnl legem fcriptam, oÃendebat lt;nbsp;In fecundo, er tudtospeceatores pronHneiaratiUtcuntIi (mudarent iuÃteum ⢠Idfoqj nee ipfos excufari po^e (oramOeo ⢠Nam qua Ad liter am tant urn fuM,iüa nihil funt coramDeo, fedquae funtm jftntu⢠Ex ijs ergo duabui propofttonibiu infirtur tertia ⢠Ergo on» Wï homines funt peecatores : ifdq; mquit, QHid «gt» tur praceÃimus, fcilicet, nos ludaei (fiquidem er PaulmfierattudxM-') EOS« Scilicet Gentes gt;â Nullomodo.
Q«o ergo antea dixerat, Viultu per omnè ere i VeriieÃ, quad ad promtÃiones fadas attuut, nulto* r» funt ludn : fed firel^KiM iuÃtciä,er ludai er Gê tes deÃUuunlur gloria Dei, d eÃtoes funt pilotes gt;nbsp;Ante,
Id rf{, in primo er fecundo Capil. ubi nenlanlu tauffas oÃendtt,ucrumrtü dixU, ipfoï rxcufddoKrni nöhabereipceni/n., .f ' mterpretaturPaulus»
D 4
^COMMENT» POWER»
â Omnespeccato»
Hdflf ««$ ergo hinc propoÃtione truÃduit ^^nuhu gt;nbsp;probabit z^ cofirmabu eum tam quoq- Scripture cer aÃtmiSt tu quaclabt poffimus: m^i exhoc difcet, Ordopradi* quiÃtordopriediciindi Euà ngelij- âPrimurntperha (andi ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;glt;:^ fâM hontinam peccata detegendi, ut ÃbijpÃs M
cipiant dij^ltcere, cr dejÃerare m fun uiribtu ⢠Délit de fubijcienda eflconfolitio, Chrijlum fcilicet effe tU ftificatoré noÃrum, remitti nobispeccata, quia lÃe placeat patri ⢠Nenw utitur pharmacif, nip morbu an te cog writ ⢠Sic quomodo non Mteîliges Deum iniferi cordent effè, nip ut de ai te filium ira: zy damnattenii eÃe i euangeltu reudat cogitationes cordiü Jdeft, aperit quanta fît in wbii miquitas, ut tandê confugt amiu ad Chrifîu,adblandientênobis,quemadmodu mater fuofilto blandtri folet- SteChriftta quando pr£ dtcabat, primû dieebat : PÅnitenttâ agite, agwfeite « nos peccatorei.t:^ perueniet in nos regnu Dfj ⢠Q«âlt; re prudenter Paulus pramifît damnationè noftri, pri ufqu'jtniufliciâ pcrChriftum defenbat- Seddiceret caro: tiunquiduertiefl,omnes homineseffe pecca* tores l nonne multi funt boni or deuoti ( ut lüi loqui tur ) in Konafterijs patres l H^c prieuidens Paulas» ne patent efji fomnium humanum » profirt manifî* Pas Scripturas contra eos, quibus tami uix cofeientti mfirse conumci pofjùnt » ufq» adeo fumus exclt;ecati â¢
Sicid
IN E P I S T. A D R O M». i,
Siciitfcnâptutneft»
Scilicet 'm Prophetii -q-d.noneflmea [ententiä ⢠Sctolii hoc 'impofutt, ut omnia congererent 'm P [aim ⢠1} ⢠cw tarnen 'm co non legantur apud Hebt ⢠Serf Ml tiouo tejiamento idfrequens rfi, ut citentur 'm uno lo coexdiuerÃsfcrtptoribui fententhe, quod utdet âm pfmetpio lAarci ⢠Sicut fcriptum cà m Prophetls â lu hoc loco qu^dä ex E-Ãtia, pleraq^ ex PÃlmn deprom pli funt, ttonnuUt ex Prouerbqs â¢
Noneftiuftus »
Scilicet, Ml terra, quid Pfalm ⢠dixerat : netupro
fj^exite cÅlo,num eÃet tu^uiqui^naw.feduiiitom OmiUJ ege rus'mtuÃos,ergoegenttuÃictaDel ⢠QMidam dicut i^slufiuia exceptumChriÃum per hoc quod diaturt Vf^ad Df** unitm, fed hlt;ec non eft fententtd â¢
InteUiQat»
Id eÃ, cognofcdt Deum, uel difcerndt bonWn 4
ndlo ,E.fdi£ f .Vie qui dialis malum tbonum^^
E X QV 1 R A T. DlligdlDeftMt.
â Omnes deflexerunt»
Semper dicif, omnes,an non hoe mteUigdnl noÃri UÃicurij ⢠Efd ⢠Omnes nos quaà cues errdutmus, unufquifqi declmauit 'm uum juarn, negleüd uit Det*
Simili*
ldeÃ,omneftN»«Jef/Mnt* InHOlre/l.^uodm»
. COMMENT* POME Ri
confe^uitur earn Ãtum, ad ^uem creiUum eà gt;nbsp;id cà tun apprehmdunt falutem -
Exerceat â¦
IdeÃ, faciatbonu/nt, ideÃ, non fünf candidi -Altud IM corde, oUud 'm ore habent »Ahud ÃrisÃmU lont i lt;dtitd mtut cogitant.
Sepulchrum »
ld eÃt»ihil almd proÃrunt, quim mendacia, ma^ ledifia, fÅtorem iUo/m fub'mde exhalant ex ore : nani cadauereÃmtui 'm corde, cuiut factor per a aÃen* dii:ut 'm Euangelio dicttur : Ex abundantia cordis, os loqiuiur ⢠item : Quomodo poteÃis bona loqui,cu/iii ÃtismahfUtfequuur â
Addolum *
id eÃ, ad decipiendum : non folam m rebus exter nis id faciunt, fedçy mijiqui falutisfant: uolunt doeere uiam falutis, çr docent uiam perduionts ⢠Do Itmthunc optima If ecietegunt, uocant en 'm opera bona, fausfafioria, mterim nefciunt quid doceaint, ctum confcientta eorum teÃe.
Venenumafpidum â¦
Vide quomodo connei^at Scripturam â Tale eà ä» lud uemnum, ut nulla medtema ülud tollat * Sublabrjs»
Scilicet
IN EPIST. AD ROM. jo
Scilicet, eonm ^M perdunt aniniM ⢠Videniur op timlt;tdocere,cum interimfeducant: optima promit» tunt ,fed uenenum immittimt,tun lac er tml â¢â
Execranone.
ld eÃ, m rebus qu£ Dn funt *
Amarulentia»
⢠H/c
Idr/l, m
omnia eà uidere in regno Paplt;e, ubi régnât Excom-mmicdtio, ^ggrauatio, Reaggrauatio^ lUaenim imperioÃÃime femper mtonant er clamant- NufJa hu eà Verbi Dei contio, prie te re a male loyiuntur de
proKtmo-
Pedes »
Sunt adÃÃiu, id eÃ, ad boeniluntur ereur* Pedes funt. runt, ut effundant fanguinem, nulla prerÃu m eis eà ajÃdui » commiferatio e:^ miferuordia, ad perdendum funt eÃieaces, non fandndum. Videamuf id in noÃris fan his PapiÃis hoiUi an non ueimtEuMgel^ Priedi* colores,occidit cremari,er perdit haw impieta» tem hodu Dem per Euongelium reuelat: uerum, ^uta traditi funt in reprobum fenfum, id non uident, ueUent lUi nos perdUos uno momenta ⢠Exemplum ha besdetfaac er ifmaèle in Galatis : non uocat hie Seri» pWi, taros fan gutnum, homteidas 13quot; latrows.
COMMENT. P 0 H E R. fed Hypocritiü zy hutufmodifdnUos^dthinee, qudt les omnesjumus d ndturd, nip rendfedmur per Spart*
Chriftidni pro itduerpts tifiórarede» bent-
turnftnüum-lfddc non perfequiturifmaélem, Chrl fliani non mdle preedntur fais dduerfarijs, fed pro eis ordnt ⢠lilt contrd, non poffunt non ueÃe occidere, Z^ qudnto funtfdnUiores, tinto nugis id cuptunt, zf
tdntam abefi, ut fein hoc peccare patent, ut ettant feobfequtumOeopriefldrearbitrentur- Cum hypo* criftergo eà negocium Scripture, non cameraÃif
peccdtortbitSi
Contritio»
Confriélio dd mentem reÃrtur, famptom ab ijl rebus qudsconté)mus-
Calamitasinuns
Mifcrideà in omnibus ijs qu£ ipÃtentant,dgunt, crinuemunt, nihil aliudexcogitant, quant utxalio nes confcicnttarum, ut ia regno Papte experu furnus, Viam pacis,.
1 nbsp;nbsp;nbsp;. Vides dupheem effe utam, impioram, zy pio* ^^ ^^ * rum. Cottar hec cum priecedentibus, ZT inteUiget que Ãt tlli contrittozy cdlamitas- Vid mptorum rÃ, qua fezy alios mifere perdant -VtdpdcK^ qud folumOeumagnofcimaStpatrem» cams miferuor* did pdcdnturnoÃrteconfcienii£ â¢
Non eft timor»
IN EPIST. AD ROH. n
H« eft radix omniammalorum^ l^ontimentDe Timor lypo urn,quidigitw facerent bom Æ Tment tantum,ne tol critaruM'â lantur ab eu dignilates, eenfiu erc ⢠ut olim ludet : lieÃrteutniantKomani erc- Tahaomnes timcmM, Cr non Deum, mà per Ãnritum Dei exmaninr - . Hze omnia exlege naturie nobii aperta eÃe deberent^ mà per impietatemobteiubratvm eÃet infcientcor noftrum.
Scimus ante, qaod quæcunlt;ç â¦
Aha eft occupatio contra iudeos cyr fanHuloi, tiamubitahalegunt (c^uemadmodumc^uidam hodie, ^M maxime EuangeUct diet uolunt ) non put ant ea de fe feriptaeÃe , W^; ad fe perlinere,fed ofcitanter Smiftreiudei tranfeunt ommat c^uaÃi Scripture tantumdecraÃu interprétant peccatis loquaiWt manent ite m fun peccatis, luxta tur fcripturi* cor durum (^ pcxnitere nefcturn, c^ue interim lÃis no imputamwquireÃpifcunt ⢠Uac^jludeiciiità poput lamfandum tregale facerdotium, ra Scripturis adt peharifciebant, cumde exceecatii er reprobu lege tent (nempe,e^uèdnonÃtquirequiratDeumereây omniaad Gentes reftrebant: ita mterpretabantur : Non eft luftas , fcthcet inter Gentes, imô ne uni« qui dein. Quare Pauliu hic eoram confetentiam tangit ⢠Ufm ohferua, legem hicdicttotamfacram Script Ut tam Veteris Tcftamentl ⦠Nam ex Efaia er Vlalm * queedam citarat, quee tarnen non funt kx Mo|i â¢
COMMENT. POMER«
HIS. Scilicctjludiis-
Qui in lege funt»
C^t^oÃdiceret'Vosdicttiseaptrlinerrad Genien Atqui Scriptura ludlt;eis, non Gentibui eft eedita,quare earn ludet, non Genief,legunt; pquidem,non fielt ta* liter omm nattoni-Et alibi Paului ex Deuter -Hon al» ligabis os bout trituranti : non propter boues lex [cri* pta efl, fed propter nos ⢠Sic hic quoq-, ut uides, ora eula ludais prodita, leguntur, non Genttbm ⢠St igi» tur tales feripturas de ludeU feriptas conuincimus, cur de Gentibws interpretabuntur {quandoquidê Geii tes non negantfeefjèpeccatores, fenttunt fe abij/fe poft Deos ahenos, cradoraffeidola, quare no opm habentlegefcrtpla- Al ludet lüa optu habent, quid non poffunt agnofeere fuam hypocripn »
Osobturetur»
Gentium os obtwratumeft,non undent Item ludeorum per Scripturam â¢
Totusmundus»
Noa folumGentes, fedcrludei,idefl, ut ont» tus coram Deo peccatores ejji mueniantur.
Omnis caro.
Hic nemo exeipitur, nulltu homo. At quidam 'M ter Gentes fände er honefteuixerunt, ut Socrates, Camilltis, Plato. Item inter ludeos, quidam fe iuÃtfi cabiitt
IN EPIST- AD ROM. »1 e«iEgt;4«f opcritw legit Refj^ondet Pauliu-TotM num dot, omnis caro eji tn peccato, St ifa^j lUt rx openbiM diumtelegist non funttuÃificati,^Hid(nSiuoiMf ROa fifit tradaionibut humtnit i
Inconfpedueius.
Idc/l.Dcj- TimetpfingMtpbiaUquid iufticu bJihäiwÃti^ totem mundo ft emen coram Deo pint peecatoret.Opt conpeejuanar talegitfunt, qux[untabfi^adfiilu cordis uolttntet* noftrtsoperta rio ubt iuÃificati fumw,cr fuilt ChriÃum : bona opc bus » ra epudemfacmus, fed non tarn magna er tarn malta, ut per ta i^uidquam tupteiee confequanuar, id ijuod etiam péri nonpoteà - Utf^j nuUaopera w^i ante, lu^ po/1 pdem ad falutem profunt, qm nun^dtint ceru reddimm txdlisde noÃra iuÃteta.
Per legem »
Ahaeà occupatio. ErgomutdiseÃlexi cur igU
(«r Dewsearndedit i Stmiif eÃargumentum,Sol er Luna, itemÃellee, «on tuÃiÃcät, ergo funt mutiles ⢠Vide inepiif« lu/iiciitrior»,gHtd^tud opponat nefciut, tuc^^ciuod ÃulteopponÃt ChriÃo intelhgüt. Hie ent pp«s heUeboro meptiÃmit hommtbusteiuia bona ope ra no luÃipcantÃdeo mutûta eruntiMaximü ferne erat benepetum legis : lt;^uod nobis errorem noÃrum er cee» cüatem mdtcaru, non in ea ree^utrimus iuÃteum, ejuadate wlt;lutt,ftd peccati redeltUicitem : cor noÃrk
COMMENT- POMER«
trat obtencbrätumcrobfcurittum ⢠ContraJexignii lt;jutdam,quo lütbente in cor noflram, ptccalum reue Utumefltideratinlegerequtrendum,^^ non aliud-Nunc ueroabfe^ lege luftfcta» Haflfm« primant Verbi Da partem, nempele» gern tradauit ApoÃolus, nuncÃeundam partem ad Vera iuÃieia S^edttur, Ãahcet, per folam fidé in Chndam eÃe eà per folam tttÃtefa»* ⢠^^ hie cà EpiÃola Ãatus : er quit non funi Ãdem in ehrt âââ defyderio iÃa fare cuperet, aim omna tuÃtaant flam ⢠quitramus, earn quie Dei eà ,tdeÃ, quit per Davm in not uentt ,nonqaaDau iuÃut eÃ- MANI» F E S TA T A. Saheet, per Euangehum â¢
Dumeomprobatur.
MeÃ, teÃimottiu/m accipit ⢠H^ec tueeÃario Pau* lutdixit, ut nobli iteriim Scripturam commendaret DoârmaSpi contra nouas Prophetat, qui hodie eontemnunt Sert tuut fanât, pturam,e:ydicereaudent:Qjttdmthicii Veten Te* quÅ i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãamento -Spintu opiu eÃ,quiineomnia docent - Re*
âe quidem ⢠Sed interim mtfert nonuident, ea quit docet Spiritus fondus, eÃe conÃrmata, er tarn olim prodida infliofecr Prophetis : nam quad hodie do cemus, noneÃnouadodrina- An ChriÃus quidali* udeÃ, quam quod Adit, poÃea Abrahæ O' patri* bitspromiÃumeÃi idea dixer at Paulus, KaniÃÃa* ta,ideÃ,non noua fada, uerum femper fuit, heet laïucrUMs-
luÃicii
IN E P 1 S T. A D R 0 M. n
luftithDei per fidem Chrifti. -» Sol4ïulUtU
'Diligenter omnidfxponitT^Mlui. SoMnùrantlUa petChri^ü» déifibi ^Mnddm iu^ittam,led non re^jpideinnt inme^ didtorem Chriflum, dec^uo er at diüum'. Infemne tua benedicètUr ontnes gentes-ïtent, Semen conteret z^c. Legebat iUa quids m Scripturis, at non âmteUigebant, credebant M DeS ( ut putabant ) fed nö per Chriflü -lobunnii i .dicù dir i/}i45,Credits m Deumier m me tredite-llac quot^fapientihut nofirii opponêda fmt, qui tantum eX Deo uolunt quxrere iufiitiam ^ Chrijiu dbijcicnte$,qui efi is, per quern 4 Deo wj nos «enit om flûù/Iitù«
Ãti omnes»
U e^,qua pertinet ad omncs,[uper arnnei. Copia tantum e^uerborumgt;
Non eft cnim diftindio,
tde^, flue luditi fnt,Ãiic Gentes. Dece Deut mu nijijie aquat ilüs craffbs peccatores,qui mfpeciê furd fanüifimi-q-d-Uonefl tuflitiaritu meliofcoramDeo, quim latro,qiù AdfuppUciuni duedur ⢠At qu'n hond» num fecundum natur am ,Ãcfe poteà abijeere, «t du catfe no nultorem tali, qui erdjjô dclido infamii eÃ. Itaq^cumÃmui naturaomnes püjiriéteripimur per folam gratiam Chri^i, iw regnum lucis translati. Salutis er di i^icunqi damnantur, propter mcreduliiatem damn nationis eau« namur J quieun^faiuantur t propter Ãdem infolumf^-
; COMMENT- P OMER?
⢠Xhri^um^alnittur,nullopcrfon£ rcj^cHu.
Deftituuntur.
id eftiUbitlienttti [unt 4 gloria Dd^carêt ilia, id eilt non gloriÃcant Deu/m, fj ludri 0- Gentes funtper naturam impij- Quid ergo habebunt iuflitiarij iujlitue, cum atreant prmo pracepto l quo docetur,quomodo Deui debeat glonÃcari- Quomodo colent V)eum, qua non noucrunt eÃÃ^fuwn Deum {
luftificantur*
' Et Gentes cr^udri^ai^, ideÃ^Ãneoperibuslt* gis^c ^i i^^ Ãt,gratis,exponit.
Perillius»
( Induit ) à iheet,üei gratiam t^-fauorem,quian9 lis bene uoluit propter fuum Chriflum ⢠Sic omnes pi â tres fanüifiuÃÃeatilunt 4 mudo condito, quiaÃüicd credebant in ChriÃum uentururn ( qui ddcilus er at pi tri) quemadmodum hodie omnes iuÃiÃcantur,cred(i tes in ChriÃum iam exhibitum mundo-
Perredempdonem*
Fauor Dei primum eÃ, quo Ãaluamw - Aîtertilfh quod ChriÃus fatisÃcerit pro peccatis noÃris, uSUi* deas,qu4m diligenter ApoÃolus exponat uoeem, g«* tis , non omittens circuÃantms, quibus depingat gf^ tiam, Khetorico more. Vnde eà gratia {4 Deo. P^ quem? per ChriÃum. QuAiKcontingitt eredcntdii^ ' Ãnt per[onarum rel^edu. Per quid (per fatiguing
W EtIST. AD ROM. U
If|m Cbn/li ⢠Qwitrc ? tó fcihcrt Ãc reucitretur wÃH tni bf », Oâ nojln miu^itia, n4W nibil accepte eà fd tri,mÃper iKmWjHoc non uident ïuddi,[uA operd Untum mAgnifAdunt, ^uod cà feddr iiuÃtütmlcgis, tiernmadiuÃüum non ptruenire'.hdne iuÃaidm hu^ mMdm atguet SpirUuifdnâiu fuo aduentu, ut ebrias Ãw dicit,ui Ãc rcueletur Dei iuÃdia, c:y noÃrd om» nut dlt;ugt;inentur,mAneittt^folm ChriÃut noÃrd iuÃiM. Sed qKaiwws b/c dtligètur 'meukentur, f.iUect ftuor Dri, er ebriÃi fdtisfadio, remurmwattemper cona Sdtiffadionit fcientMnoÃrdinÃrmi.Tamen oportet eÃe fatis^ASli hunuouirum Otten» pro peccAtk, nee ([uiefcit, mà Ãterit ptwfud«» origo. Hitte Ãnxerunt fAtisfdHiones pro peecatkf (juihui un debätHT confe if/title nd temptte pdeiÃeAtdÃedÃuÃrd » Nlt;t)w poÃed tto/t deÃerunt peccatd mordere conÃeien» tiam-Ergo ttunqu^m illis Ãomnijs potueruntcot^cien:* tue cerüÃeari. Cerf iÃedntur aiüè Ãok er unka Chri» Ãi pttwpifliotte er redemptione ⢠Benti ^«i biec «tteQi gunt er credunt.
â Quem» Scilicet, Cbn/ltitn.
' PropofuitDeus reconcibatore»
W cÃ, mediatorem Mer Detttn (^ iiomincc. Ecce
^tüdoperd ÃAciüt i SoliKChriÃiKcÃreconctliator,M Solus CM» ndiximeÃereeenties Ãs CartuÃanus, Ãne hoc ChriÃo, Ãus mediator «5 erk Deo accepts- Relt;3iiw tarnen legcrk,propkiii ii^tcr DeS et
1 törittwt, Q- rj-it eadem fentcnti.-t ^nià ^uod per hoc 'm homines'
COMMENT. POWER.
fhnHiÃmdm iUimÃgurd rcl^icere licet, nempein prO pidatorium arc£,[uper quod promiferdÃe Deut frf* (, furu/m,CT exaudUurum.
Perfidem.
^d eÃ, divin credimut in ilium dÃde^ folutio dut, ^uod impij opponunt. Si ChriÃtu eà mediator çy- re* CurTurct conciliator,quiireTttrcd:er reliquinon faluanturl no faluentur^ Sanguis ChriÃi Ãmquit) 'm fe non eà meÃieax, ueri proonjniumpeccatisfatisÃcit,fed quid nonomnei faluentur,'mcduf4e^impietiiis': neminienimeà utiâ lis er fdfutdrisfdnguis ChriÃi,niÃcrcdentibus:quibi bunt hune fanguinem C hriÃi, id eÃ, credunt pro ip* forum peccatisÃfum, iUi fahu funt Sed Turcte civ» idnegltgunt,perdunturâ Vbi non eÃÃdes,ibin«cef fdrio eà omnis nulcdidio^danmatio, (^ peccatum-
Interuenienteipfius fanguine.
KoceÃfillud precium, redemptionit,hc fungtUt tterut,cuius figurd erat fanguis uttulorum mVetefl TeÃamento, ut uides 'm uerbis ChriÃi,cum Sderamen turn hoc mÃituid Sanguis iüe 'Veteris TeÃamenti noit auÃrebdt pecedtd, uerum quicunq; eredebant alium, fcilicet,ChriÃi fanguinemper lUum ÃgmÃcariÃllinon m fanguine uitulorum, fed ChriÃi faluabantur, qtd tf* piadendut expedabatur-
Ad oltenlionem iuftitiæ fuæ»
Omnia funt talia, quee non tantum non ofeitanttf
legende
IN E P I S T« A D R 0 M^ jÿ
Ãfgïrtdd fünf, Urrum [ummi diligentia,quaà diceret^ Ka^lenui fuit t^uxdom lufitia mundo inculcataper Philofophos (}- luÃttiarios,fed eÃÃÃa, inejficax co* ^^ttma ope ramâDeo^idcoqÃongepnccüentioreopuieil, neme ^^ ^^^ peDet. ConatifuntpafimPhilofophitotlibrisin^ ^^^^^ Ãituere reliam uitam, ut hommes pij effent e:^ wÃi, uerumidnon potuerunt pr^eÃare. Sicitemiud^i ne gle{lisDeipromifionibus,tantumin externa opera oculos deÃgebant ,quie Deus non ideo pr deeper at, ut iuÃtÃcarent, fed ut e^ent Ãgna tantum interna f=* dn, cz thefauri Verbi Dei i/tt corde abfcondai ⢠Hoc f ft, quod Deas in Prophète adeo damnet çy execre tur, ettam opera legis per ipfum inÃttuta : exigebat fdem, non opera, lUi (umrn ( quu cad fumas natu * r4 m ijs,qua Deus exigU à nobis ) tantum opera Ãif« fluttt«, uoluntatem Dei negligebant : fut ergo om» nis iÃd iuÃitia, füa iuÃitia gt;nbsp;Idro^ nw/d, qurmddme dumzy iudicium er at nuilu, ob td,quii fapientes man ii,(y iuÃi fecundum carnem I udai, non potuerunt ^ cere,fe errare, opus er at, ut ueniret Spiritus pn« fli«, qui acutius cerner et er iudicarct, diceret(^,uos Philofophi, Ãultc fcribitis de iuÃitia. Vos Iudi«tj c«« ci f/liï in iuÃitia operum ⢠Omnis iuÃitia ueÃra, quM» tumuis bona mocuUs ueÃris, eft blafphemia Dr i, O* irri/jo-Ud^ manifeÃata cil Dei luftUu, at bunwna om nis iuÃitia conÃmderetur, uideretur^ nihil dliud cf« ff, 5«iw Ãtreus (y pannus menÃtMta nudieris co»
E i
COMMENT. POME R.
r^m Deo, quantumuis oculo earnis niteat v ddblMt^ ÃMturlt;
Propter rcmiflioncm*
iJ c^yUt remitterentw pritteriUpcccdld-TextM fic coherent-Quetnpro[)o[uUDeiKreconciUatoreii* propter remi^ionem ere-
Præteritorum peccatorum»
Hit inept iÃune quidam depntmtis pc cc at is la» quunturâ Sunlenim.tquife inomnes Ãrmas uertuiit calummaudi [cripturam, etiam contra conf sientiatn ⢠Alijdicunt, Chriftui pro omnibus peccatis ante lUu/m faäK/atisÃdt âAlij ca tantum,quae erant ante baptf froeterüd tan mum m nabis,expiantfua paÃione. Cetera ucro poà turn peccata bapttfmumfaiïa,nobKpcr noÃrabonaoperareliquit TemUtu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abÃergenda ⢠O impias nugas, koe efi ,fadare huini
ito ftercore ChriÃi fadem, cz die ere Scriptura men» dacem ⢠Verin», nanfunt alia peccata nià prateritat quae remittantur ⢠ld quad uel ratio uidere poteÃ. C« iustucralfumaccipe exemplum. Si mihi centum au* reos deberes, CZ non eÃe s foluendo, remitto igitur tibidebitum-Dic quieÃo,an non tibi praeteritum debi turn remittam f non proÃdoÃturum, hocinquam di mitto, quad miht debes,non hoc quod nondum debts' it a Deus quae alia peccata remüteret, quam pneteri* ta,cr-^ habe s filme oramus : 'Dimitte nabis de* bita noÃraffciiicetf qu£ iamnospremunt, nunquta«
IN EPIS T. AD ROM* j«
fumuiÃnepeccäti5,ideofemperoräiiitti tM dimit» - j.
tantur ⢠Sed adulte o' hic ÃultiÃtmam Ãuhitiam Plt;lt;= . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â
piÃte dm tqu£ primmn noÃrts temporihu mualutt, ^*^J!^'â^^^â^* olim non iU meptielant ,ut de fitturif peccatu indult gentil promitterent, id lt;juod hodie fdewnt PdpiÃte, ddntbuHdi o diplonMa^quibiKd^turis dbloludnt pecedtis ⢠O homines mpudentiÃimos ^qui quid affirm ment nefeiunt ⢠Deus folus remittit peccatd^deo ut no pecces, nout porropecces ⢠Quaenim haceffetrea miÃio i uolo liber effed pecedtis, o tarnen rndnere in pecedtis * VtÃulte fieerit is ^ qui uehementer cupiat i edretre Uberdri, o tarnen rndnere in edreere. Sic is quaqi extreme mfdnia dccu[dndus,qui in hoc builds de ceperitbeuSiquid ÃdgiHs es^tihi femper remitlit pec cdtum,modotibidtfflicedtpâ¬ccdtumgt;
Quae Deus tolerauit*
Non Ãdtim uindicduit,quid erdt nos olun purgdiu» rus [dnguine chriÃi. Imitduit nos dd rcÃpffcntiamt cdp-iSedquarei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Ad oftendendam»
Ueü,ut pdldm facer et mundo Ãum iuÃitiam. Kie iterum poffel oggdunirecaro, Ergopectabimus ifed habet fuam ffliüionê fupra,quorum ddmndtioiuÃ4 eü:nonfoludUtcmtolerduitDeus,fedremiÃtquoi^ JAiferieordid MpaldmÃeret,quodexfoldeiusmifericordidfdluea reuelatur p mur, quaftnqudm,idmperEuangtliu/mpraedictdum, EuangeUurn,
E â¦
COMMENT. POME R.
clien[4 ell,crolundc[cript4 in Uiere^ir-Peccatoru torumanplimnonreçordaber.Blt;ec iuÃitid nonfö^ turn 4 if ge ZT Prophet is habet teÃmoniunttuerum et 4 cordibui noÃrisÃn quibm Ãpiritm DeHÃUdteÃaturf ftiamnolentibianobi}'â
Inpræfenti*
Scilicet » tempore gratiajt^ reuelati Puangelij,
Vtipfefitiuftus*
E Æ1 enm ip[c forts iuÃitia ueraÃmmö ipÃÃima tu« Ãitia,ipfe Ãohu iuÃitt erat, cum omnes effetnus damna ti-Quarc aücUige, ut Ãt iuÃus, id eÃ,declaretur efft iuÃut,Ãecundutn tUud : Vt wÃiÃccris, id eÃ, iuÃus dC (ktrernhomimbua.
luftificans cum»
Ex hocÃtpuidemÃnte omnes haurimus iuÃitiäÃu* %ta diäti Efaai-Haurietis aquä de föntibus faluatoriff Eumqiucft*
M eÃ,^tu credit in ChriÃumte^ Paulina phraÃs» Vbi igiturolonatio.
Hif ommno carnem conÃundtt,auÃrt enim omîtes gloriam,cum 4 Gent Uns,tum 4 tudais, nan potcà tant gloriariEthnicusdefuaduiU iuÃitia ,nelt;j}tudaM de Oper Aus legis,nihil in te inucnies,^uo te prepares ai gratiam,»( dli fomniartsnt ⢠Idea reÃ^ondet Paului*
IH EP IS T. AD ROM. jr
Exclufaeft»
ld eÃ, nun4 cji,pue luc^pue illuc rej^ki«»
Per quam legem»
IdfÃ,(j«oi!ire cÃcxcIwfrf. OPERVM»
Id tÃ,quia tu Opern (jUiiednm feiiarii, ^wæ Dew »ulfgcpmcpit.
Per legem fidei»
impropriété dicitApoÃoliK, ideÃyptr^mium^ ^«0 crediwMsi«kfHm CbriÃKm-SicHtiuÃicwrij fc ndÃringunt aiÃiu opernfic pij adÃdem 'm chriÃum-SolicmmÃdes efÃtüyUtpoÃimus glorwri dcDco, »on noÃrn open ⢠Hfc Jkeit ine e\Ãe unum eum eo, emnid ex iHo decipio, ergo ego nihdhdbeo de ^«ogb «er,hoc hypocrite non tùdent netj^ po^uni.
Arbitramur»
NoïdicimHï ,qwd dnte probduimw erGenlfJ Fidefobpï fy ludfoi eJJè peccdtores, id^j etum te Ãc Script «rd. mnwr. Item intHlimWjjwminctM [dludritniÃt per iuÃitidm Dei in Qhr'iÃum ⢠eSdudmus iam, noÃm open nihl ejjc cor dm Deo,fed ipf«m tdmum fidem cordium re Ãjicea re. Cui»; exemplum hubemuSt Idtronem 'm eruce,cpd cum focio ftw etinm bMfpbeMwerdt, tdmen pnulo poÃcognouU peca^um fuum,nibilÃat honorü ope rum, immo ne potud ^uidè, cum mdnibui zr pcdibtw (ufÃxm pendtret ⢠Sed dixit tuntu : Memeto mei ere.
5«lt;fM(it uabd fidei nimxMii'^tÃievi iUe eft fdlud*
- nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g y
COMMENT. POWER, i
tM ,Ãc nosfaludn oportet ⢠Hicnon fut oput, fêteert bona opera, per que mpetraret falutetn, etim iam f* defaluatuieffet,quod Verba Chrif 1,1pfirelfondot tisteÃantur-
Anludæorum.
Uon eà quot;Deut tantum ludeorum, qui uolunt glÅ riaridelete⢠lÃaipfaoperalegisfuntpeecata, qui^ propter,iuÃiÃ{abit er gentes et ludeosgratii DeUtt (Mn omnes naturaÃnt fili) ireâ
Circundfionem*
W eÃt^udeos exÃde,f^ non efeoperibui legis» Legem/gl tun
t^fidehn^ flrtur.
Occupatio eü ⢠Tu Paule abijeis legem Dei i Rea ffondet : No« idrijao, tmmo Ãabilio earn, er daceot quomodo eaÃt adimplenda- Non enm operibus, fed Ãde adimpletur. Lex dieit : DiUge Deum ⢠Verum, hoc nemo poteÃfecundum natur am, ergo lex inutiU* terdocetur,Ãnon predtcetur Ãdes,unde difeemut agnofeere noÃramimpoÃibilitatem- Per ÃdemOetiS targitur faum ffiritum, qui dtfÃefus in corda noÃra, fuppeditat nobis uires, ut ultra faciamus legem, tunit en'i fatis diligit Ãne ffirituÃde!,quarefruÃrd lex prea dicatur er mculcatur .Boeà noÃri uidiffent,non tau* tarn carmÃc inam bonorum operum, er finde et rek* giofeuiuendUnmonaÃerijsinÃituiffent»
CAT-
.IN EPIS T. A D R OM. st CAP. nm
Hic diligentrr küor (uperioïd olgt;[cruct,ne?M» UofdinenegUgcntcr dttimddurrfo,c^ fequen tld no capiat- ConÃmudtonk htc\locM eÃ, nam propo' ptioncm,fcilicet,foîdmfide 'm ChriÃü tuÃifiedre,hic nmnit tertk argumentk,quc ordine utdcbimm-
Quid igitur^
lKlt;tf i (^ iuÃiüdrij dudienta, ex fide tantw» nos -iuÃifican^obijciunt: Num bona opera nihil funt,certe' Abraham pater naÃer bona opera Ãcit,putai ilia Dr# ttw»wn rfÃâfxi/Jc^HwPdu/jM reÃpondet feptemara gumentk ^quccfin plura difccrpi poÃfient, 'm quibut uidebk clariM proprietatem er circunfidtitidx fidei ^ operum per coUationem.
Nam fi Abraham.
Priwum f ^ argumentum, Abraham ex fide wÃifia cdtm eÃ, non ex operibm,ergo or nos ex fide iuÃifi-camur,nonexoperAuf, namcÃomninoparratio,ne mo aliter iuÃificatur ⢠Hoc erat neceffe Ind«« probda Ve,(pudelegedigladilt;Aantur.
Habet quod glorietur.
Pr Qudpdliiptidmerucrit,uelutimercendriui cpùl* pumgloriatur defuo prlt;emio- kalt;^fi exoperibm cft uÃtficatikicertü eà Siam u^itiam tantü hununafidf», fe, ^uid open erant humnMfglorlabuur Iguw de
COMMENT. POME R.
«S iuÃicid tantum cor am homwbui,non coram Deo-Credidit Abraham»
ruit homo peccator ut nos,cy iuÃiÃeatui eü, noif ^anon peccauerit ,aut quad fatuficerit pro peed* tii,[(dq^crcdidcrUpromittentiDco.
Quiopcratur.
Quioput atiquod facit, mercedem à me accipit, No» dici poteÃ, quod till à me gratia contingat,fcii quuoperatutef,doincrcedcm dcbitam-QuiiulWcau
Periphrafs efl Dei, id eft, propt erea ifeHiuflaf, qtda credit iuflifleanti Deo, ut uideM foLam gratia et ' tnifericordiâ, meritu omnino exduditur tnecefl uüHt fi tarnen aliquod fingitur,non faluamur ngratia-ld^ eü primum argumentum,nor fide tuflificart.
Quemadmodii amp;nbsp;Dauid»
Secudu efl argumenta duflicia efl per imputationé-
Beacihcationem hominis.
tdefl,quahomofitiuflui(ybeatut.
GuiDeus.
Dicit hunt ieatum, quern Deut iufltficat, non qâ fdeitbona opera- Acceptât nos pro luflis,tarnet fi fea cundum natur am fimus iniuÃi -ficut ei dono debitum» qui non efl foluendo, is tarn liber efl à débita, no quid (oiucfit^fedquiafolutioncm imputo,alioqui finonima putaffeMt
IN EP IST. A D RO H. »i
puta^l'cm.fMnÃ^et debitor. Sic non ex nobis, fed fX Deo infii fttmus -Audis ergo he folum gratum-
Obtedafunt*
Scilicet 4 Deo* Non (iicif,gMi non habent-Deus no imputât peccatum^fed iufiiciam,ut til in Hfcrc-Et pec etitorum eorum non memor era ttmpltus-
Didmus»
Scilicet ex [criptura^non ego ⢠Tertium efl argui mentum-Abraham Ante eircuncifionemrfl iuflificA» tus, ergo cr nos ante omnia opera tuÃiÃcamur.
CircuneiÃo primumeÃopus legis, fine quo reh» qK4 commode fieri nequeunt, qualis ej apud nos eH baptifmus- Pneterea eà titum fignaculum iuflitit (no ipfa iuÃutia ) qua eà per fidem -Videqu£in Gene fi de ijs dicuntur tUbinon pauci anni mtirccfferunt in* ter hanc hlloriam Ãdei^ (^ inter circuneiÃanem. Nam priufquèim tfaacexSara,e:j ifmaèlemcxAgar fufaperet, de ipfo dixerat feriptura - Credidit Abra» ham, er reputatum f^c- Idcoq^ cum circunctÃo prix mum Ãt opus legis, çr tarnen ante earn iuÃiÃcatus Ãt Abraham,quidcÃ,mquoh-treamus ?Exhocloco pa Iff deprehendere errorem ïacobi EpiÃole,m qua im pium uidcs argumcntli,prigterquà m quad ridicule col ligit ⢠Citatfcripturam contra fcripturam, quod SpU ritusfanilus Ãrrc nequit, no n poteà tgitur reliquis ai minerarUibris i ^wi ii^itiamÃdeipTKdKant.^piÃ9a
c o M M à N r. P ö M à k;
UdiiHebrteos,longf di^nim traÃiilhiec exem^Ui
Non in circuncifione»
Sententut eR, iÃd beattficatio, qua Dem iuÃificiti nonfolum ad ïudteospertinet,fedad Gentes,inmti maxime ad Gentes, quid Abraham fuit iuÃiÃcatusi^ priieputio,nonincircunciÃone.ltaqi propter Ãdem in Dei promiÃionem, non propter opera eft iuÃiÃcd» tus.li£c conÃantiÃunefimper opponcnda funt wÃiâ narijs PdpiÃicis, utconÃindanturcumfttis Iraditioni im : namà non eü iuÃitia uUa ex operibm diutna lea gis,uteutdentiÃime Paulus probat, multo minus eil traditionibus humaniSâ
Etfignum»
Occupatio eÃ. Ad quid ergo erat utilis dreuncu Ão Abrahie, à ex ea nantit iu^ficatus i habes hie igt;iâ Signorä uÃus Ãgnem locum, de Ãgnis extemis, quales Ãerunt Ãre ohm omnes ceremorti£ iud^orum, er bodie noÃraà cramentd,qu£ non iuÃiÃeant per fe,Ãcut nee ucrbütH externe auditum per fe, fed funt certiÃima Ãgna int - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tern£ iuÃitu. Sic Abraham accepit Ãgnum iUud ex^
ter num in preeiÃone pellicule fu£, in Ãgnü lÃtus in* Ãiti£,quam intus habebat in cordes SigniÃcabatld ipà f^l^ah£ tantum iUo Ãgno iuÃitiauera, fed per fe non erat iuÃitia ⢠item, per lüud agnofeebatur popu* lus DeiâVerum quia huiufmodiÃgna fepefaUere pof (unt,Ãtitt hypocrite pUrutu^faciantSed tune Ã^_
IN EP 1ST. AD ROM. 49
dici pol^unt, non d«tcm fgn^ Dfi- QKdngMim «cc /ï«
gHd quidem Kcre funt,fi nihil mtiu Ãt, quod «ere Ãlt;t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f
gw^cent, «t uideamus Slt;uramenta Dei idem effictre, quod uerbum externum, /oq«M«(«r enim notw.qHdà V cramp;«M Dei, tedificantia bonam uoluntatem Dei erx gd noï, ut non dieam, quod fine Verbo Dei nihil efa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,,
jent ; fide jufieptum Verbum Dei iufiifiicattZ^ fide fin feepta \acr amenta iufiificant « Ndm fide wÃi/icdmHr * pdef autem cR ex auditu, audiM autem per VerbuM Dei ⢠Sudt itdqjSdcrflmcntd/ïgiOd zy fitgna er paüü, inter nos peccatores er be we «olentcm De uw, ex nul «K enim eiw cd accipimus ⢠Secundano autem per ta* lia fignificamus alijs, ut nos pro fidelibui habeant. Su gnume^pedumintermeetT^eum^fiprotalihocha S^erdwewtii beam)nonmefaüit:3ignumautem coramhomimbui tKr «ccip«« tantum, fi£pefiaÃit, er hypocrtfisefi-Sic ubi pee »l dum, catamordentnofiras confidentialtllt;tcramentum E«« ebdri/iw dccipimt«, «t certifïccmuï elt;« de rcm-J^ione pecedtorum,quit tantumeà exfïde tn Cbn/ium. Ex qwd fdndem fide, /luunt bona opera, quibi« etiam me ipfium de meafide certifico. Ndm aids ed «on fiaccrê, Wp dd tdhd Spiritui fdnäw me impenerrt.
Quæfucrat in præputîo,
' Hic babel qUoq; locum ^contra quem «oui fj^irix lus ne mutire quidem dudent, pro par uulu, quoi bd« ^âi^!!^ ^°â^âf â ^f*** mrtddrdt,Ht oâduo die mlt;ifi(ulus
COMMENT. POME R.
circundderctur ,atcircunciÃocx fc^cnon eratfidei locui contre aut luÃidä ,Ãcd Ãgi^um, quo Ãgmfuabtitur fidet intut nouas ^iri= e^fe -Siitac^Ãdemrutiom humsnie ucceptumreÃrs, tus, de baptif quit tarnen donum Dei eÃ, die mihi quornodo paruuH »toparMdo=: habuermt rationem,qui aedpiebant circunctÃonein ^â^.â Ag^i^w mterM wÃitue {hos profeHo Dem cenfebat in fuum populum, cum dicerct : Kafculus cuim pr^ putium non Ãterit circunctfum, dus anima peribit etc papulo [uodta t:j- noÃri paruuli,rationem no habent, tarnen baptifantur, er Ãgnum accipiunt fidei. Deut htcomniafacitfuagratia,nolihtc metiri tuaratio* ne â NoJ ofjèrimus Deo paruulos ef animm paruulo rum,non porcos,pro quibm paruulis ,fanguis ChrtÃ^ effifm eü ⢠Noli igitur contra gratia dijfutare, Chri*
uult adfe uenire paruulos,er dicit, lUorum eà re» gnum calorum- Garriant interim iüi quiequid uelmt» nos credemm,non Mquiremm ratione humatu-
Credentium.
id eÃ, pater eà omnium, qui credunt diuinis prd» mifionibmgt;
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis qui,
Exponitfe, eà pater credentium lud£oruni Cf Gentium- Abraham enim non eà pater ludieorum co» ram Deo,propter circuttciÃonem,neqi Gentium pï^ pterpr£putium,fedutrorumqipropterÃdem- ! r ' Qu»^ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
Sciliefi
IN E P I s T« A D R o H. - nbsp;4,
Sctlicet,fidet Ãiit in Abraham,antequitn dreun* tiieretur-Efi ergo Ãdd pner^non operum legis â¢
Non enim per legem
Hoc argumentozj-pluribtu,utuur m Galatii, jm ^^ , Abraham luHiÃcatiu eà ex promiÃione,cx non ex le* ge- CiutaÃc fcriptum efl,ubiaudterat Abraham Drt piâomiÃionem,credidu c^c-PromiÃto itéraea erat de htreditate^quam tantum per tufluiamÃdei cbtinuit, ergo non ex legejed Ãdefadm eà hares mundt-Pro* inde,ut maxime,nonÃatm poffedent terram Canaan tarnen iw ChriÃo, femme tpÃpromiffo, faHui eü eitu terra, imo totitts mundi poffeÃor er domintu-üe hoe uideEfaia!-4a.PaulumddTtmotheum-Pfalm-Omnia fubiectÃi pedibtts euu lt;Vbi obferuandum, omnia Chri Ão cy fuis,id eÃ,eredettttbut fubieiiatimptorum nihd impij-eÃ, terram per miurtam occupant, de qua er perden* tur,omnicreatura abutttntur,funtÃireser latrones, in terra hac promtÃionis,ctm ea nulla bona confeten* tta utantnr-Korrendum ttaeà lUud eà audire ⢠Taceant bic er obmutefcant, quicunià fe dominos er impera» tores ladant terra,cum tarnen ne aura uitalis Ãt euru, tiam 'm peccato Ada omnia perdiderunt, nu er pote» fiatem 'm creature amiferunt,rult;à quwquà m tUtat per C hrtÃumrecuperarunt,imö ne uolunt quidc récupéra re ' hac cum Ãulti audiunt, indicant fe non debere po» teÃati fecidanfubeÃfe,(ontri UoluntitemDd,adeo
COMMENT POWER*
tun poÃunt 'mteUigere libertJtem,qu£ eà in CbiÃo» fomnictntes Ãbt quandam carnalem^in perdttionê ipfo rum^ CertürÃtguur^quodpromiÃtoAbrahnfa^^^ ft ante legcm,qult;e tandem paÃ. 400« annos eà latd' Octcos noÃrie tepeÃatis homines,qui hoc no uidét-
Illum»
Scilicet^PibrihamÃd quod in cbiÃo faâwn (Ãgt;
Sedperiuftici'am»
U eÃ,quii tredidit Deo,faâui eà films Dei, C hieres mundt per Chrifium^
Etenimfir) qui\
v. Argurnen twn^
Hoe argumentum ex [uperiortbiu pendebSi iuÃl* da eà ex det promiÃione,qui uult, ut hoc fufiipiamid corde quod promiÃt,tätt3 eà ex uobisÃdq; rnduat s^ peUatto^dteitur enim Dei iuÃicia,no noÃra: ad nos of ntt, non quodiuÃieià uÃam effet muenturtu in nobib fed quodfuam, id eÃ, Del tuÃtttam, nobis largiretUt' Omnes enim peccautmui crc*PromiÃt, quta non b* bebamiu,non autem uane promtfit : quomodo protnd teret id,quod antea haberemus : Sumus inanes er n^* cui,nihil babemus tuÃiciee: habebtmus uero,quu i^^ promifit,fipromittenti credidcrimus~
Adlegem» ld eÃ,qui uolunt per opera legis iuÃficarh
IN EPIST. AD ROM. 4s
Fides.
ScihcettCiHacrcdmus-
Promiflio.
Qtjii DfI« twbis iuÃiMm promUtit: fequeretur enm Dr « ejfe iMndaccM, mo ©â flulttmppromitte M z^ dare MÃet earn tuÃKMjquam ante haberemut, E/l ataem iocm argumenU»tx abfurdo defumptWquot;
Nam Icxiram.
Ifem protdf^fieri non poÃe^ut per legem iuÃiÃcc» rnur^tantït abeÃ,ul uel uUo modo nos Dco conahare poj?rt.imà ubi fuûoljiciti m nobis exécuta fùcrit tpfa, terret confetentias noÃrtis, er excitai 'm nobis ira er mdtgnationtmcontraDeu/m,ueUemM turn âm eo hora rare er terrore,legê non eÃe, imè ipfum Dew nö elfe Dc«. ^Ãhoc hottorareDeumer feruare legèlfaett ca,ut uideamus noÃri damnttionè,ubi hoc fit,fieri no poteÃ, ut natura non irafcalur er murmurât 'mfolen tiÃtme contra De«. Sic fit,ut grauitu fiat peccalZ per ^amp;^* ^^^^'^^ ^^ ^°^^lt;t DeK,qHod m feptimo Capde claratur- l^aximus er{upbifitmus fit hypocruanea eeÃe eÃ,^hoc 'mcordefuonouideb Lexergomagii aggrauat cöfilentia nofira,ytam liberet ucl iufiificeb
V|. Argumen tum^
k
LegMOpM»
Siquidem.
No» dicit,ibi nee eà peccatu,'m,lt;iuod diligenter ob ferua ut maxime na tranfgredwii lege externe,tamê ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F *
COMMENT. POME R.
ptcaio non ares- Rnteltgù reuelationtm,nec peed turn,nee tranfgreÃiomm uidemutâ Qui per ignorant am peecMtttametà non careant pecato, cirent tuut trinfgreÃione,quim non aident-Putant enim fe bonos t:y tallos eÃe uiros,coram Deo tarnen funt transgreû tes legtijd efijpfatn non tmplent ex corde,ut maxt«^ coram mundo non aceufentur imptetatis. Ergo trans» gfeÃto ad agnofcentes peccatii perttnet, naad cos 5«* Ignorant,Ãc Paulas dictt,Vbt lex u:nit,mort»us filin'
Idcirco exfide»
^*^* ^^^K» lrataDeoconÃctentta,nonglorificatDeUAn,poû Dutums. nbsp;nbsp;nbsp;quant feUidet abijetreuelatopeccato-liam in marrit quis conÃtebitur tibt ? t^c. Ua augetur peccatant amp;nbsp;fit mamÃÃa tranfgreÃto. Si ttai^ laÃaia eÃet ex ope rtbus,nemo poÃet pacare confetenttamfitam- At q^s Deus gratis dat, non poÃumas eÃe meerit detuÃtld noÃra,uadecr confctenttatranquiüafit- VebemtiH eà hoc argumentum,nemo tUud contemnat-
Vt fecundum gratiam idcÃ, gratisÃt- Ad quid l
Vt Firma fit promiHio uniuc^ fofemini,
111 efi,nobis omnibus,ne quisnoÃrumdubttet^ faa falute. Hä cum in manu Det esl,eertt de eafutrutS' St autem in noÃra eÃet, eÃimus mtferrimte créants^' pqutit^
IN E P I S T. A D R OM» lt;1
pquidemde fdnunquà mefjemuscerti- Quodconin iUos eÃt (^M dicunt nos non debtre eÃe certes de fdlu^ te,quo nthd dltud uolunt, quîm non eÃe credendum, - â rj^t,^ dc Ud perieru pldnè omnis Ães fdlutù ⢠At nemo pit ex opertbut legist quando legt felisÃceril, quid ijs no pdcitur c onfcientid,id quad temen tyrennis feptftice uult, nt ergo quid dubuemus m promifione, Df«ï gfetis promiÃt.
Non Cl»
Scilkf 1, iK^dico femmi esmeh-
» Quodeftexfide»
ld eÃ,Ãue lUud fit ludeicum/lue Genttlf
' Sicutferiptum eft.
Hie emplificat perttreumÃenUds Abrehtefidemt
qm non in corpus fuum, nee m emortuem uiduem Se» r£,fedmTicipromiftonem ref^exit- MirabitcÃdes^ ubi nihderet fperandutibilpemhebebet ÃrmtÃmd' \deoqiÃdeteÃfilius \(eec,noncarnii,
Mulurum Gentium.
He foil iuied glorienturfeillos Abrehit eÃe, qui
quoq; funtex Gentili fenguine, quemadnwdum indes ^â â^ Abrun^i eoïm ^s^echie-is-dccufen- lAdtertueQethee crcâ
Sunt ergozy Gentes flq Abreh£, quod non nià per Ãiem Ãt,ndmfecundum cernem tentum [ud£os hebet pilos- Quoi^Mot ergo £mit,l»ntur pdem Abrah£,pue it
COMMENT» POME R.
paà hbrAham füerint,filij (unleiiu-ConÃttutUf eà pi ter d Deo muit ar urn Gentium,id quod jecundum j^f ritummteütgitur-Vide que 'mEfaU-^i-de poÃeritf te Abrabtefenbantur^
Ad exemplum»
Coräm Deo erat transÃrendum,Erafnuu Ãc intel lexif.qaemadmodam Dem eà communis pater ornnf Mn,tta ZT Abrahamum communem omnium patreA {onÃituit-Verum licet h£c no mala,tarnen alia eà fet tentia hoc loeo^ ConÃilui le coram Deo patrem,id eH mregno muiÃbihuel I^iritudlt,quodeà regnum fidei 'm quo tantu Deut eà rex- EÃ^i Ãmplex quadä Occ» patiucala,tu qua dual: QuonudoeÃpater Genttul ^Ãiondet: No» fecundum carntm, fed per Ã^trituü tui fidem eà eorum pater â¢
QVI VITAE- Vcladuitam-
Vocat.
Gfatiunmui (»tlogt;
Scilicet ad fe, ut adparcant- Nemo rugat folulti Deum fufettare eos,qui mortut funt. Simditer uoeäud omnes creaturat, cum dtceret:EtatluxZT^- Vocaitd inquam^eum nö efjent,quaÃÃiiffent,ut adÃÃerentamp; obedirent uocanti Deo- At Patilm hic longim reÃf xib Commendat enim nobu gratiam, quod Deus tob id eÃ,Gentes qui perierant,Ãcit Ãlios Abrahu, qu»^ item uidemas m hiÃoria Lu. v- de Ãlio perduo notl^ ÃgniÃcart, quem pater iammoriwiputabit- tsartif trili
IN EPIST. AD ROM* 44
erd« Gentes,id eÃ,4d tdoloUtria deÃcerint,ut tacea de peccato Mt- Df ut timen refufcitautt eu, t:y re* uoanil lt;idutrumcultum,tn(iuoÃ^iÃntfih] Abn* hiC' bieminiiguurdeÃierindumeft,zyÃonntide» IÃeritäutdeinturgt; SuÃuat Deut mortuot^cr qua non funt,uocit tinquimÃnt- Hoc fiât Verbo fuo,Ã* lijÃimus Dei per Verbum, domim omnium cratun* tum per Verbû,cohlt;£redes ChriÃi per Verbum, atq; ideo nihd eÃ, quad uirtute lütui nobis non trnpertii* tm- Lipides enmiu, um aute,ut lohinms dixit, Ãlij Detexlipidibui* Hlt;cc timmÃgnit gntucommen* diüo,omnesuires,omneLtberumArb-noÃrumtol* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
la-ciuidenipoteÃmortuui,qutnihdeÃiQjitdemor ^tber^ Mb* tui uuliu i quid ifac immoHdM^quaomnii uides 'm biÃortiAbrih^âVideseÃ,que concepit zy peperit lfiic,Ãdes immolibit tllu,ex quo ent poÃertUt pro* mjfi propigindi- Pudeat nos noÃree 'mputitis, qui timipertihiberntu exempli Ãdcb
1 nbsp;nbsp;nbsp;5 Qui praeter fpem»
s ' Hzc eÃfidei mtun, unde ty Ãnitio hiberi poteà t eertiÃtmi,credere 'm Ãte, prêter ffem, tim coÃinter ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nos credere oportet,eätn omnem mtura fenÃim, Ui
6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»tà Deut tgaem Ãigtdum diat efje,credim Ãne eon*
;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttauerÃi,timetà fecundumnitunmÃtimpoÃibile^
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mubebria fuÃmere Sun nS potuil,tunen prêter (fe,
Abnbitn credtdit fe ex eu fufeepturwn Ãne-
F 4
COMMENT P O M E R
,'.L !quot; Sicerit fernen» ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
'⢠ldtfl^mnumrabile,ut(ïeãcali,
Non infirmatus»'
Scdconllanter credent,
Emortuam uuluam»
Gefjerant üm lÃi menflruiiÃuere,id ([uod migii mirtndum eft,(iKûi Kbnhx femäuf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
Ob incredulitatcm»
Scilicet,quM non habebdt'
Non hæfitabat»
Non difeepubat fecum in animo,Ãrle ita eÃ,Ãf* tenon eft,peut noftra eonfcientta,uerbo non firmati' Ah hoc eft peccatum, hoc non eft peccatum, non po* teft eÃe difcep(atio,ubi radteem fixit promiÃio â¢
Tribuensgloriam» ,
Fideiuiscr tmplaudo-
Credere omni uerboDet,eft dare gloriam Deo» ul maxime id pt contra omnem fenfum natura- Nort enim eft apud Deum impoÃtbde omne Verbum,td ait Angelus in Luca ad iJiariant. tianc ergo folamglo riama nobis exigtt, er prater eammhd- Qjiare n^ nullis tribulationibus ey anguflijs eft nobisdeÃerdti* dum, nec^ in tentaltantbus fturituahbus, nec^ in pec* eatis- Efta,nobis omnia adpareant grauta er horren* da, demusgloriam Deo,quod uerax pt,quod promtft nt remiÃtonem peccatorum. Uolt,qttafo,o hom»
I N E P I S T. A D R O M. J)f
Zuii peetitii mtiora fticere,diumiiproniiÃionibus,alia oquifü mendteij argutf^f^ dej^erabU ut luduf^ut md xtmefisfeortittor, homicida i^cgt; Vide tu peius pec» ces dejjgt;erando,quimdo tibtreuelaturpeccatum-Dea us tibi peccatum non imputabit^modo ipfum ueracem effe cïediif ⢠Q^adtimen interim Sathan tibt non per* tintttt,fuit peccata effe multo maiora Dd promiÃio* nibuSâ tiie cru Ãrtittr conpjlendutr, üquot; eu hoc hoÃe congrediendum ; uide ut lüius conteras robur- Qjjod turn fielt fi prêter omnent jfiem, prêter omnernfen* fum cre^ Dec,qui te ertpiet ex infirno fuo tempore, non finelleabforberiundisaquaruttibi immentium-Sic in emni neceffitate externa, eiiam penuria uentrU fentiiUoportet-Eà omnipotens DeusperfuumVer* bum,qutcqutd promUtit,hoc prafiat,modo nos clama re ex corde pofiemus :rgt;imUte nobis débita e^'e. Sed quo minus banc glotum refignernus Deo,ttos renu* raturearo- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
, . Certa perfuafionc»
Contra eos hoc didum efl, qui dicunt nos non ^ona inlêlioi certos efji poffie de noÃra falute,fatis eÃe bonam in* tentiomm, qua tarnen nulla eà coram Dro* Petri in* tent to bona er at, cum diceretiSt oportueritme mort tecum,non te negabo- Hon equidem in ullo quod no* firum eÃ,neqi ^ bona noÃra inteottone confiÃit no* Ãra falustfid in Dei promiÃtoiu, in haept noÃra
F f
COWMEN T. POWER*
iutentio (^ cnlitudo, hanc â nobu reijuiiù glorilt;infgt; potent eA earn praÃare^tion mdigebUt ut Merceff» rtbiu uttrii, Georgio, ChrtÃophoro, Barbara, à »^ diua Catharina- Q V A P R O P T E R- U ejii quia dedu hunt honorem ueritata Deo-
Nonfcriptum cft.
Hic ineuicat diligenter nobit, quod omnia ( qiilt;gt;^ nd luÃificatiomm tantum attinet) de Abraham dt^t, etiade nobisdwantur- Nodtcitdeoperibiu Abrab^i fed tufliÃ(attotte,quaperChriflum eà luÃiÃcatui, lt;^ quit dicerei, ut inÃrnue[oient conÃientta, Hoc i[ Abraham Ãrtbilur,ad me nihil attinet ⢠De omnibm ettur: Bealut ulr,tui non Imputauit Dommux peecf turn,non tantum de Abraham-Eà igitur par ratio ii^' Ã^candiexfide,omnium zf Abrahæ-ltai^ omneft^ txfide,ÃneoperibmiufliÃcabiiniar,
Illi.
3cûieet,ad iuÃitiam quod eredidit- Q V i B V S' Seiluetnobit- IMPVTABITVR. Scilicet,!^
- iuÃitiam- IN EVm- ScilicetDeumpatrem-
. Qui excitauit.
His concludit,ChrtÃumelÃe medial or cm, ty ù^ dam HoÃnun perfidem,
Traditûs»
IN E P IS T. AD ROM* 4lt;f
Nd w non pepercit ei Dew, tfiididit iüumf utfitii» fsecret pro peccatis noÃris^
Exettatus»
Scilicet,ut nos tmtneremus 'm luÃitU t^ tuuitdle uit^-Quidtm hu diffirentum Ãu^tcanturtiiuod non dielt,exdtitiu eà propter peecatä KoÃra,[eu remiÃi* onem peccitoromSctipturi fic loqut Ãolet: EÃeli eu» dem fententu⢠Seepe tantum de morte loquitur, er la cet ïefurreâionem, nos tanen earn mteüigtmus, (y rurflu reÃirreüionem preedicat, ubinos cr mortem cius'mteihgimus.Alterum ex alter ointeUtgitur. Qaj enm hbenret nos à morte, ft ipfe non refurgeret {aut qui refurgeret, fi non mortutts Ãtiffet i Ideo inortuiu eà propter peccata noÃrei,ut excitaretur in noÃri iu» ÃtÃcationem- Uaqi haüeniu uidimut comprobatum fertpturis z^ teÃimonijs ex lege,QhrtÃim folom eÃÃ: noÃram luÃtciam, nos aero natura damnatos » zr Ãltos tree-
CAPaVa'
P^^eefaturab initio Capitif/mtotum Caput,du cens, luÃiÃcatt perÃdem,paeem babemut.Vu fa eü autem hadeniu EptÃola difjicilis, quo Zdr niulli te/rebantur, uerum ft ordo eiiu obferualiK fiierit, nihil merit difficultatis- In fuperiortbiu doctat,tan* tm ex Ãde effe iuftieiatn,nüc conftquitur,ex ea ftdet
comment. POME R.
VoÃrM confctettltM habere pacem erga Deum, CT prater id m hoc Captte nihl eÃ- tiunc/rudumÃdei ftobferuauerii in hoc cap-no utdcbuntur ttbi uarU hic tradart- Et titrent totamcompendio trademus, uifum efl quadam prafan- nónneomnes luflunnit quarimus CT per opera, cr alia quadam, in hoc, «( babeamus pacem erga Deuml tiac uia omnes mceH muf, cr olim quando uiuebamus in luÃtcfjs noÃm, confitebamur,ietunabamus,non ob aliud,mÃut äiiââ Ãrrenturpeccata noÃrafCrcoflientia noflra pad^ carentur- Sed idem accidit nobis, quod ifraèlitii, ut Capnono utder, quifedantestuÃiciam, adeamnou peruenerunt.Putabamus t^nos exopertbus nobit futur am lufliciam, uerum deceptt fumas: nihil efl, ut htc fingas Liber-Arb-iufliciam operum, na confeqiK ris pacern conflientta, ad tempus fallt potes, ad tenu pus item fingere potes fanditatem O' pacern,fed re* détinte confeuntta peccatt, ubi efl tua pax o fundi» tiu fidal Kedit plané eadè turbatio o inquietudo cc fcientt£,quam antea feiiferas,dixeras ofomniauerst tibi pace,fed tu uides no ejfe pace, quia nö efl pax tul pijs ( quales funt oès qui luflicia tribuut opertbai,Gt rideiiuftitia- ^â^fi^â**quot;Chriftti)EÃitac^tnfigniscomendatio,tullt cta fidei in hoe loco.q- d⢠Paulus.Expertre o quit^ inuenies pacern, quicunt^ credis ChriÃü fatitficijfi pro peccatis tuis- tiabes magiflram ipfam experten» turn in torde tU0f qua te conuuKititufliciameSfi exfllt
fx jide,etumrenitentt hitionetUi er arne^coge* fn futen,o- dicere,\ta fe res habet- Qnid hu plun-buiteÃthuiegei^ no^er jfgt;inttu jfintuiDei datte» fitmontum, quad non Ãt altatuÃicta,(iua pacemba» bet confcientta, quim Ãdei, ubifenumtu er credmut peccatortim remiÃionemperQhniiu.m- lamconfet» entta exultât er w confpefium Det,mu,Uafecurtta» te carmen triumphale canit, hoc feiheet: ChriÃus efl meaiuÃitta,meaÃrtitudo,deleuit chirognphum pee cati,uicttSathanam pnncipem mÃrorum,urnmbil eà quod timeam,omne$ boÃes (y aduerfarij mei,funt uelut Ãipula, qu£ Ãatm abfumatur igni, er uelut puluK,quem diÃiergit uenlM- Non pottà quifquim uerbii confequi,quanta hieÃnt gaudia, quanta prit» dicatia buiut pacn im confcientta, que uidit er fenÃt remiÃtonem peccatoram. E xperiatur aliqun, in om» nibuf alij5,ex quibiu(ferai caro falutem, num pofit baberepacem hancerlteticiamconfcientli£,ex lÃK: nunquam proÃdo certui effe potuent,de paterna er» I^^®* ÃnnM gafe Detuoluntate- Uac^utdeihudeftribi aobihÃi» mos fidet fru^M,qui non corriempi, nee mterire pof» [unt-Primo,quod certw es deglorwDct, unde er pi eem habes-Secundo, ut nequeoâ à (fe excidere 1« ad» uerÃs,quantumuis Ãnt horrenda, neq; «wr», ne^ue peccatumte proÃeraet. Er« enim petra ÃrttÃimiâ Tertio, ut ne quid dubitesde gratta [quafi vndignut Ãs ) nam mdignw, non digna er fandis datier, quu
COMMENT- POME R.
ClriÃta nos dikxit, cum effemiu imp^^ Quirtt cottfcuntu noflrn cR certit,ut dicat^maiorem efje gri uam per ChriÃum, quÃm peccutum ex A dam in nof propiigatti-St iguur tarn magna efi condenatio prep ter fii^m, matorem feias effi gratia Dei per Chriftu-Aft^i hlt;ec eà eeUatiOfCofolattois plena, Ade (y Chrl* ÃbRehquAMdem uerbisPaulh
luftificau»
ideÃ, ubiconfecutt fumas remiÃionempeceatorä per fidem, confcienti£ noÃra pacem habentmam nul lumpeccatum tarn nos turbab Habemus legendamt non habeamus gt;1« hoc loco lapà funt Column£ ecclt p£,ttt putabantur, Origetus t:y eaten,qui dicebant, quidam moraliahic docere Paulum- Hoc admotue neÃmus ingratiDeo.pro fua gratia, quam hodicM* bis inÃio Euangelto dedib Nu uel puert hodte td cef nu nt, uno in plateis clamant-quod tantt Dolores i» derant-Non loquitur ApeÃolas,de Ciuili quadam pt ee inter homtnes,fed de pace erga Deum, quam bond ties non aident,y qM fola cofcientt£ adfltR£Ãuun» tur,ut non timeant Geumiudicem,fedÃiant tpÃn effè patrem- Hune fruRum Ãdet ubi habe mus, ÃatUl fequanturbonaopera-
PerChriftum»
sim hoemediatore ChriÃo,mhilnobis donaturi Dfo* CONTIGIT- ldefinobisdatumeÃ-
In^atuiiil
IN EPIST. AD ROM» 4s
Ingratiam hanc. litÃ^hocmitrpelU» tort m[juorè pitrii reftautifumut, ipfeaddimt nes ddpitrem^mcututconÃicdü antta, qutafilij irtt^non tramus auà prodarctZy hoe utrum tjji fetnw ty- ere dutuu-Uai]^ non eà tudexjed paters
In qua.
SahceiÃeigrutu O' Ãauore, feimw tÃtod Dew nobiibentut ht'
Stamus.
id eÃ^nune rtgnämwi,tr fumât reget» quibat emnu [ubieéiafunt^cuw antta ueertmw prolkau in ttrr(tm»non audtntes adj^ictre m ealum^tmo deten tt emmus m tareeretUbi per pet ut trat feruitUi CT eedumitM'
Gloriamur.
'Verbom eà tertuudinii, mm ntmo glorwlBT, nià de en re,de qua certut tà â¢
Sub fpeglonæ.
Qaomodo miput glorumur ifubf^ei id tÃ, qaic^Mld urn bibemus uUit teler na,out glorilt;t»td ba» btmuson IpeâCitrtifumutteluodDtut nosglortfica» bit Sumuttttim fanHity ÃUj Dei- Httcrr/rrqH/Mi Odauo dtcuntur dt expeilatione creaturarü- Uem-1» loban.j ⢠mune funwÃhj Dft, w^K», tg- nondim
COMMENT. POMER»
»ppsrait, quod fùtun famus Oâc- lam centen pli [â* mus apud omats, item apud nosmetipfos, quia uidt* tnus peccdta noftraSed interim tarnen fallu fumtu pt^ fpem-q-d-Resqutdem,tdefl,uita «eternatam ad(^i fed nondum utdetur^nêdum eft reuelata,Ccrpuf hiX mortale, cum immortaluatem mduerit, utdebitwr,i^ quad hodie fferamtu,ut in Philip s Glonficablt hit corpus humde-
Necidfolum.
id eft non folumgloriamur in (fe glori£ future, V quodpmas filij Oel reuelandt : fed etiam certip' mus periÃam pacem fidei, in cordibus noÃris, quoi rue quncunqi tentatio, non mors, nullum pencuhi^ C rijtt mors p^Ã^ ^^^ fuperare: tn tantum exundat lüa paxin «gt;lt; tutu fît' jii,iff fio^f^ ^ ut aduerptales CT tribulattones, alilt;d ac prtiorem reddant eam-Sicut ChriÃt crux or mod uitaeÃcrÃrlitHdo-
⢠Deaffliflionibus,
Gloriamur de cruce, quam Deu« nobis propoÃil ( non de noÃris bonis operibut) näomnibus qui pu uolüt uiuere in C hnÃo, nô deent crux : peut quanin Sathan tëtabitauprre ex corde^mtÃioes Oei, quitt fentiemuspdei pagilttatë,cr peccatorS onus, taccbf mus oppreÃi, or utdebimus, c^ ex nobis nthtl fumusgt; Sciencia quad affliétio.
Gradatio efi rhetorica,c5mtnditiur nobis pant^
lir*BPlST. Ab RÃM/ »43
tufcd «ntic ci[tt,nià ä^igcremur à iro-Crux qw^fW De JM «en lt;mpomf,n3 eü crux:hwc mucerattonei isr
' cafttgutiorus i^onächorum, non funterux ChnÃit-
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^uù «5 mpoÃt£ 4 neo-ChriÃta calicem quew hibit^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 Deo pâtre habuit,idco or dut t » AuÃr 4 me calicem, 1 q^d ^\onctchi no po^unt dicere, mm quü eos cogit 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uttalidpatiantur,eü eortimpoteÃatisÃrre, uelnoit' fare.Sicut nee crux Ãtit quädoChriÃui quadraginti^^ diebws ieiumuit,nttm erat in Ãud poteÃn e, tófo^i nee orduitdimando ad patremfÃeut 'm horto*
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Probationem»
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Experimentum,Ãcjuidcm 'm patientia ipfa expert
1 nbsp;nbsp;nbsp;tni(r,numcredamMGeo:dumddfligtmur exercetur
* nbsp;nbsp;nbsp;fauentia,m ea certi reddimur apud nos, ytod DcW4 j
t nbsp;nbsp;nbsp;detuirMemutpoffimuiperdware»
* nbsp;nbsp;nbsp;'⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Spem*
.Cur ultimo locobic poÃuitÃpem, eu earn anted cau^-fam iÃoru ommu dixerit,lt;iu£ uidcs 'm textu-Kef^ons
* nbsp;nbsp;nbsp;deOyTStecc^e efl j}gt;cm effe^yteÃdem cöÃeruet, né ten Crux Ãdd
t nbsp;nbsp;nbsp;hitionej opprtmant.hd e^uod hic dicit,probdtioÃpem yobur*
I nbsp;nbsp;nbsp;parit,Milt ApoÃolM,tentationtbut certiorem e3^ Ãr
⢠nbsp;nbsp;nbsp;tiorcm earn Ãeri,id autè epiifi^, apud fe expenturj^w
⢠nbsp;nbsp;nbsp;|rm«l 4tq; itfrunt «icit in arena aduerfarui,is maiore
; nbsp;nbsp;nbsp;c^dnimo CT eonÃantiore,ad plura periculaSie pim-
etmmusaUiiuoties tentatus (j'affitdus,perdurât tnlt;ilt;t-
1 «fr/tSjrtf CbrijlüfuuumiiMtp^uifiutuwcdrfljâlâfi« * i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G
CO-MMENT. P0MEKlt; .
t Porrofpes»
Scilicet iUa,de qua dixi,qua per f:uerantiam adfe* eutifumu!,nö earn dicoquamhypoerit£[t' ' Nonpudefadt.
- Scilicet, in con^cüu Dn, er In tua confcientitf nam quiequid peticm, j^eraueris id ad[equêre, ut Paula dicere po^i5, Spe fallu fadi fumin-
DiledioDei.
Scilicet, qua diligimm De urn, nam dicit de dilt* ilione nabis data.
Effufa cft.
ErfW emeruit nabis C H RIS T V S. EÃ^ tUth ipfe Spiritusfanilits- QuamodoautemtUumaccipu mus i aut quando icum Verbum pr^dicatur, id crtâ ditum,Ãatim Spiritus fandus comitatur,qui kauf ipfarn (idem 'm nabis operatur, qua fit, ut fuauijfitf^ non anxio corde id praÃemus quod lex cxigitjiieim pe, utdiligamus Deum ex toto corde, complcdi' mur proximum candido affedu ⢠hliasenim feettf* dum natur am id non poffumus ⢠Nam omnia petit* pta legis diuin£ funt nabis 'tmpoffibiUa.
â lï£c igitur ed pax, quam non labe facit ulU ti* uerÃtas, non expugnaturcaducarum rerum dultt* dine. Quod à dicas te fentire adhuc peccatum, bot* torem mortis, ut maxime fentiM * tarnen babes q»»^
1« EPIST. ÃD ROM. r»
* nbsp;nbsp;'JiAtmolijc 1^ â Quid ^Kmif^ionemomnium pcCCÃ
*' torum per CHRIST VIA-Ihectibi^rmitcr iuo
* ' nbsp;nbsp;nbsp;eoHi infederit t quidfAdet peccattim i nihil tt mo= Gfit^gcom»
' j, nbsp;nbsp;nbsp;veat carnii cogitdtio üut tibi dicit,hanc gntiam ffjfnj^iio.
frfnflj quidemadfecutilunt, uerum non Ãterunt pee» clt;üorcs ut ego- Et e(lo,peccttores cos jiuffe ,tamen
*, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«on tam magni quAntus ego furn- Rej^ondeo, Timm
* primiwn te hutufmodi [entire,qunndo caperis agno* feere tepeccatorcm, hiec SdthantU excitai in corde tnot^wbutmagnifdcitt tibi peccatum,ut gratiamd»
\ Itan nonagnofcAi^ntUtur te impedire,quominwdi» eit,Kaioreü gratia OUM peccatum mtimâamp;go non mdtgnoi nos putemui ad hanc.
Quia Chriftus, cum effemus r adhucinfirmi.
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ld c^,quindo eratmn natifra mpij t^ mdigni ad
! banc grattam,rcdemit nos. Hic afimare pof«, quid ^
, fitCderwnarbitrium,lt;iu£uox contrariaeSlgteatie, I.*^* Arn.
' luxta temporis rationem.
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Noï in tempore f«)Mi«,Df tu extra temputier»
* go fecundum predefiinationem fumiu fdnüii ^ bea»
â ti, quid dilfxit nos ante conjiitutionem mundi in ebnflo ,£phef. i-Vcrum dumfunnu incameffumut
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in tempore, ideo'^i m ip[a mpictate, non agnofco:
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mm Drum er gratia euK. Errâtes ones {amus,çj- ex
\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;co errore non e ppiMW, nifi ipfe traüiu eadiledto»
âCOMME N'Tlt; Ã b M E ft'.
CSirahutMi tl4.merit4â
w,qtu ab leterno nos dilexit,nos mpiat- Hk itrruâA tiidere potes^qaam impiefingamus mérita, à en'M «lt; opertbui noÃris eÃet Ãta faills, effet momentaneaik ÃrAiuÃicid,utfuntipfa opera: ita^i fold gratia cen tlÃcat nos de Gei er ga nos uoluntate,dimi nobis bant faeem tnfùndit,quam opera nequaquà m poffunt pri fiare, nam cur diceret apoÃolus, nos omnes enfr* mos, nià quid nihil poffimas boni facere j neque ai giratiam cooperari i
Namüixproiufto»
u Dcfbrdt quodam Ãmili,Ãeri pateel, ut quidamfn mines pro iuÃacaufa,^ aliquo bono no dubitent n» rk nempe propatria,uxor thus, liberis O'c-uttefaH tur hiÃariie: uerurn in caufa iniuÃa Oquot; mala,nemof frontemortiobijcit:uerurn CHKISTVS pront bis iniuÃis er noÃris peccatis,pro nobis inimicis 0 iniquitate mortuus eü, ut teÃalur Propheta, oblt* tus eü, quia ipf : uoluit ⢠lilt;ec omnia tanta diligent tia nobis ineukat ApoÃolus, ut certi reddamuri^ likt gratia er pace 'm nobis.
Forütan.
Quaà diceret, id rar um eR, uel non libetiter i^ homines facumt-
Commendat chantatem»
Scilicet,qu4 nos diligib
Pecc^
IN,EPIS^. ÃD. KOH. .^ O
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Peccatores, .
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. Suj^rainfirmos dixit, ))'«. â¢
Chriftus pro nobis mortous fuir;
Vt pc (ud morte nos liberarct 4 peccatiSi eramut impij zr damndti, zjlnp nobis mors Chripi fubue» f'â^et,pnij^cmns,
Multoigiturmagis. ' '
Eà argumentu à mdiori, pfupepit c^ dilexit nos ininticos et mdlos, idm mdgis tuebitur^zy ddiget dmi cos,z^ fanguine Christ rcdcmptos-HcnepcMpà t mi miciSi^uotnodononbencueüetdmicisi
Nam cuminimict
idem tergumentum cSl,pd dlijs uerbis-
Perm tam.
3cilieet,Cbripi,^uid idm niait,ZiT nos idm c regno mortis,mregnwneiui ulUtrdduüipumm-
Nonfolumautemhoc. '
NoN tlt;lt;MfUW gloridmur fub ^e gloria Géi, ZT de Gloridtits trace,t^uA nos Geus probat ,fedeli tertia quoq- glo noPrA-tidtio,cjudgloridmur,(iuódGeus noPereil:non foa lom gloriamur, quad iÃe rex Det« det,zy daturut pt maltdbond, quitus not ditet. E^ hoc omnium maximum,cpièdis'mmdnunoPrdpttZJ noÃer dui acht. Hos Geifumw, zy ipfe earn omnibus fais aalt f^f noÃer, id$ per CHÃllST VH lES VM
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G J
COMME N T- POM E R.
wediätorem. Sed kite exuperaitt omnem fcnfum,lt;fii omnia co pertinent,utpactmconfcientifsnoÃtisiit firma, confirment er perfuadeant, namfirnperit , dubium uocamur per cogitat tones de peccatà , qub lut nihil eü pefitlentiiu contra hanc pacem ⢠ïdeo^ Paulùiait,maioremelfe gratiam peccato,falutei» tun in eo confifiere quad nos fentimus ercogitamut, fedin fauort Deiper ChrifiuM,inquofoloobtiiitS lüam pacem- Totm efl Paulus m hoc, ut nebts ob ocH los ponat uim grati£ er peccati,quam ubi agnoueru tnut,nihil eH quod nos 4 Deo auacct, Quemadmodu perunG hominé»
Obferudbis hicorations eonfiitutionem,ntd non fiatim earn abfoluit, cum quidam mfiurgit, ef quitusinclarefiat nis graiU typeccatt,pertollt» tionem-
Perünum*
tde^fAdam- Loquitur nero de peccato quoduo* Qrigina* eant,originali,quo omnes damnati (umus,hutut effi^ Hstfoxa- cidreUquapeccata craffaemananttanquamè find' Rurfus fihoe non effit in nabis, non haberemw rd^ qua omnia,er ficut omnia bona qua in nebis funti^* bemustulltci£Chrifii,fic omnia mala quitus [utiod obnaxij, debemus peccato originaU»
Inmundum«.
-⢠nbsp;nbsp;ld c^l, omnes homintSquot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ â
lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccdHi'^
lîf EP fs T- à b ROM. r*
' Peccatumintroqu
? Uffi, »»»gt;â¢Æ, ùlt;xfd hoc, 1« quocuncii die cowede» ïiSfid eü,pecctiuerif,marte morieris^
Inomncs hommes»
Id ffi, totam Adæ poÃeritätem : propagamur emmomnes ah Adam, cr eodem peccato inc^uma« mur t quo ipf ! propagator â¢
â Vfc^ ad legem»
Seiheet ,KoÃ: Occupatio eü, tarnen peccotUM non uidebamr, ergo non erat peccatum uUwm : non conÃequitur. Sicut absurdum cü CT hoc, Thefaurut non uidetur, ergo non eH, nam Ãrte alicubi in terra deÃ^ue^ut uideri nequeat-
Peccatum non reputatur»
Mil« acht fey« nicht ⢠Per legem v prohtbitiox turn peccati uidemiu peccatum, hac fublata, tametà peccatum Ãt cy mane at,non uidetur peccatum. Con Ãratur hie loctu cum fupenore, ubi non efi kxâ, ibt nec tranfgreffio, eodem enim pcrtinet quod htc dicht tur,peccatum no habebatur pro peccato ante legem» Sic hodie quoq^ eramm exetcati, ut etiam am^ co* gmtione naturala legit,ignorauenmui peccatum»
⢠Imo regnauiât mors» 1
â Ide^,hnperiumtenuit,eti4mdntelegtmlatant» â
t-â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G 4
y, COMMENT. PO M ER. ;
In eos quocp qui non peccaue/ r/antad fjmilitudinem tranfgreffio nis Adam» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.âïâ
Adte beecdtu *^ ^^â ^ ^°^ (luotjue, (}ui non Ãcerdnt hoc pec* quot;^â^^^''^ â I^â^^^ Adam ftcit, in 'arbore uetita ⢠OmmS ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â -^uifumits poÃeri Adæ, faüi futnuf rei peccati Adigt;i
eratiscorruptid^O' tws propagati furnta abeo, amp;nbsp;tUiiti car ne, nihil aliud (umut, quant ea caro peccd* ti, quant Adant habuit : aggrauauit nos lüe alteno, id eUt fuo peccato, faUwmq; eü etuf peccatu/m, no* Ãrumpeccatu/in, quia eadem fumas caro,cumtpfiü çarne,qugfaila eà noÃra caro-üic à quis poteà Ãü tlulorum.obÃruatos Paulos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
JlUusfutüri»
14e^,ChriÃi,quitter»expeHabalur,cuius Inchiri buitquandamÃgurant'
lt; At non utpeccatü,ita amp;nbsp;donu* ld eil, Adam habet quident Ãmilitudinem quail* dam C H R1S T1, fed longiffimo mtcruaUo, inter* poÃtadiffintilitudine, ipfosdiÃungentetinhoc quii dam Ãmile eil, quid Adam Ãt propagator o- Chn» Ãus, ucrtvnt diffmüle eil in re propagata , itle peccd* ttvm,hic iuÃieiam in nos propagauit, peccatum eil n^ bis in damnationim, donum',td eil, SpirituffaniluSt Cri(tia,fauor Dei patris, in iuÃieiam ⢠Siefit AdsfH ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;damna*
IN EP is T. Ãp; ROM- s «
ditmtMuit nos aliéna jd eR/uo peccato- Sic Chrijltd nos hberMitahena^td eü[ua,non noÃra iuÃieia^
Namfi uniusdelicro»
Expomt quodiamdixit^eÃicax ÃaneÃiit uispeced
tiAd£,i/)i omniumbonünudamnationent,fcd eÃÃcalt; Gräti£ ua. dar iuÃteia CHRISTI»« omnium hominum hbes rationem-Adeo^; noÃra conÃcientiam reÃpicerede^ hentf non in peccatum^Ãd in gratiam, qua cü muL to fmttor er cxceücntior ipfa ÃrtUudine peccaUz ^antohomni Geus eil praÃantior er melior, tantO Uahdior zj nobiltoris efficäciagraUa peccato. . .,
Gratia Dei*
tdeil,ft(uor Gei quo nobis bene uuU'
Etdonum* quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
$(ilicet,quodadnosz^innosuenitgt;
QiiæfuituniusChriftî.
; Df«» pater i« boc Ãolo bonünepbi complicuitÃn I)unc unice f'm benignitate er dilellione reÃpidebat^ lt;ideo,ut ipÃum baredemfaerret totim mundi,coUocA ret ad dexter am fuant,nibU dignitatis er potentia in f « non tränender et, er poSlq die Ãanguine pro no, bis e^udityquomodo »5 recodUaret nos patrd UiJ-j; gratia Geiper CbriÃü in nos eSi propagata: non po tuiÃÃet C hnÃus reddere nobis propititt fuü patrtrn »^ WpipfeftöntenigniwnczfropiUWMWwfP*^* â¢
-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G j '
â COMMENT. P ÃM ER«'â
Exuberauit
Alundc uenit pree Mum,[cd abundantiiM gritU-
Et non ficut per unum»
Scilicet, Addm ue»erlt;tt mors.
Itaamp;donum..
Scilicet,uenit: exponitdi[ftmilitudintm.
Nam condemnation
Scilicet,omniumuenib nbsp;nbsp;EX VNO DE*
LIC T 0. nbsp;Scilicet, unim hominic Adi peceMo:
Vlo^uiturhitdefieccdto originaux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;
Donum autem»
Scilicet, uenit, id eR, ipfe Spiritui Dei dutUi eH fer CHRISTVM-
ExmuItisdelidiSn
ldeil,omniumbominum(iecclt;itiSâ
⢠Adiuftificationcmn
id e{l,utiullijicarcmur f^ ibfolucremur lt;ib3l^\ Sdtl}lt;tn,lt;iui hodie omnem mouct lupidcm m fais minid ftris,Mdettamimpudenter nugart contraBuangeÃ^ ciimlucem,ut Hel pueri tllius menddciumdepriheit* tUnt, diat enim, C H RIS T V S pd[fu( eÃ, fedpi^ Hits tdntum,qui dnte ipfumjitertit: promde lUiui pdf* ponem nobis tant urn utilemeffeddorigindUspeccd^ tidblutionem, ceterd uero pecedtd per tU)fip[os eXe piind.i,[ed id ^u int impium pt comentum, cofdenti^ neÃr^
IN EPIS f. AD ROM.' '^ 14
jjoJlrlt; telles funt. Efl dutem phaps mird 3, dictty EX â¢nwkM deUäis^qudm er habet E^a-4o.3ufcc~pit dU{)li eia pro omnibus peccatis,ergo non pro mentis-Deui omnes muenit in peccatis^er ^^od Ii*pfât dixit, pro ratione temporis hue lt;juo^ pcrtinet-Quod igitur pn gemus ndbis mentum, nip damnationis ? Injiwci ad)» )HHS,iTim,nonfauorem Deimeracramus-
' Etenim fiper unius peccatum»
Semper eadem repetit propter inprmas confie» ttas,qu£ (emper putant peccatu elfe prtius 0- mahn grdiid Dei.RfÃâödft ergo per A.nüthefin,multoellf uberiorem gratiam peccato, lUudeSlcx Df o, hoe in ^â^^^ ^ nobis. M eptid nos polf mnis,e um pmus fcenum,^ fo plhudo.
Iwlscuseeternustuerepotensomnid^
Regnault»
t-mpiidticum eSl,c[uadait,regnauit. Nunijuid alia qi«s potuit f«i« uiribus rcfurgere ad uitdm ? nunlt;ptid vUus philofophorum,fuis uirtutibus tnoralibus, po« tolt huim regni iugum excutere i an^ luddi nitant per legem confeepd potuerunti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Quiexuberantiam gratiæ»
Gratin in dante eil, donum ad accipientem Mf« dit, W lt;pidndo pater dat plia cibum nel tunic am ,fa» «or «fl grdtid D« ejpeitfUt donum, id ell, Spiritum fdnUum deciptamus, pet ^utm conpe^umur plhid itonemtj hair edit ate m~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- . nbsp;nbsp;nbsp;ââ
C OMJ^Ã ENT- P 0 ME RâT
», Doniiuftidæ» , Ide^t per quad luÃiÃcumur^eflq; ipfdrcmiffio peccatorum^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
Peruitam» â
ï» uitd reHiui Irgcrii, id c^, uiuentes regnabunt, âHon matubunt in morte-
Authoreuno* â
ScdUlicob. * Cuiomni4debemut,ke^medtdtornolïer^f;tle U tacob^qud m coelum afcendmut. Ideoq; fCum uu dealt Paulum ubiq^ id nobis mculcare,no.n eil quod fo iicitihuiufmodi altos locos quaramus-hac^ficut.
Kicprimum abfoluitur oratio, z^repetit fupet riord- HÃLVlà - id eü,peer at urn-
⢠Adeondemnadonem.
Vteondemnarentur - lî£c omnia propter ma firmasconfcientiattoties repelit,quenon fatis roa boranpo^funtper mobediètiamuniushominis Adat, omnes faäi furnus mobedientes : per obedientiänt C H R l S TI, qui ufq; ad mortem patri fadus cil obe diens, fadifumas obedientes, recepti mfbatiotiem, ^M eramus anted exe luf-
Multi*
Pax cordis nbsp;nbsp;nbsp;id ed,quotquot credunt crCHRlStWl fu^
undepetida- fcipiunt- liis omnibus tantum aalt confrmareplt;t* cttih
IN^ÃPiST. AD ROM. ^
ffWjrfe ^rf dixit^MpmuicertiiphKpolfe ÿrâMM quintpeccatum,nonellnebis wgltgendum,quoi aliéna iufUdi fttluamw ⢠Rrfç quoties nos foÃidtat ' 'lt; à pecMtt«n,MiCHRlSTVMnofcomjcMmw,cre=t ..v^ domui iüius omnio nofira cjje,cf per ipÃus opus nos fà luori-Cum rejj^idmus innojlram iuflidam, occur» tunt tot miÃia peccatorum^quibus magis ac magis ue xantur cofdcntiit noftro: à uero in folum ChrÃum reÃ^exerimus,pacem hobebimus etgloriabmur,V)eH effenoÃrumDeum,quodÃcutpeccotum(uit potef, p^ratiam muUo potentiorem (ore- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. '
Cæterum lexi
Occ «patio nece^Ãino eü ad pritdiUd, quaà diceà Tet^s dixmus interim de peccato CT iuÃieia morte t^ Udo-Kd quid ergo lex,quie interim dato eü cJ-na Ãuftra, ut teÃontur con(cientt£ noÃrieiRcÃ^ondet-Suhijt,uenu SS' mtrauit ad nos obiter,id eü, peccata regnaidc, c Ãante ab eo tempore, quo in nobis per Kdom (uos radices Ãxit-Venit ttaq^ lex,cvm iam olim regnarat peccatu, (ed non (itérât reputotum ab homi nibus, Keyner hats (iirfunde geacht-amp;icutha(ienut 7 putauimusfummamiuÃieiam papiÃicos errores.Vbi ,lt;, » autem reuelato eü ira Dei de calo,uidemus e^c hu» iu(modi imptetatem,(ummó ChrÃi abnegationem-
Vtabundaret.
Qtt4rj4o lex «enif, peccotum muentum eü in
.,C O MWENT. P ÃHE Rr
^iundo, nam ab Adam regnarat dormientibw homi. nibuf, cr non curantibiu lUud, uerum lex ( M e^, lexróbur ^'^ muura^jlatim illud reudaut conicientijt no^ txccati- ^^^ â '^^°i grauim multo er moleftiiu fadum f^ * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;homimbui, quant antea pier at, quia non fentuba*
tur,nutte cum Æ:ntitur er cernitur in cot^eientip toa^ rum,f)arit mirum quendam horrorem mortis (y de» » fj^eratioms, uelint legem plane non effe, qu£ neurit eupiditatibui obÃÃit, immn murmurant contra Df» urn,^inos lege damnat. Hic,hiceü penaip'imtü affèHüscordium npftrorwM,quem pautiuideM.in» quit ergo, tantum abeR,ut lex iuÃipeet, ideo non eà rej^iciendum in opera dus, fed m ChriÃum ⢠Lex W hoc prim urn data eil,ut reuelet peccatum. Secundo, ut augeat lÃud :fed quid dices ? Ergo lex malum efH Infeptimo rej^ondet eÃe f mdam, ut utdes ⢠Sed ita agit Deus nobif: urn cum lege,quemadmodum medi» eus cum agroto per medic mam, h£c per fe bona eà er falutaris, attamen matenam delmquendi fapf prabet : ut fi mandetur agroto, ne uefcatur carat fuitta, Ãatim lüt quidam adpetitus mouetur edendi LfX cur fttillatn,pquidcm natura nititur m uetitum,ita er fr* data- nbsp;nbsp;nbsp;mulus eà peccandi occafio,cum tarnen Deus per coat
Hosurgeri uolacrit,ut uidentes noÃrum peccatur^ er damnattonem,adurgeremus ad querendamda* gratiam,nam quanto grauius er mtolerabUius eà de pdumftantocüiusquitrimm ChriÃum,utqupqt^i
f N .JE P à S T. AD R O M- ' gt;?⢠fîm dikgeret, hoc à plut rcmitteretur, ut ChriÃm ta Luca dicit,m tuÃona de mulierc pcccatricc~
? Vbiueroexuberauiu
Hic tpioq; ad pacts confîrmationent pertinent ^ etiamà com^Ãem omnia peccata mundi {olus,nula la e^ent prorfus à grattam confequercr m Chri^o. 'Deus Ãnit[uoscadere,ctiamgratuÃtine quandaq^yUt ardentiut refurganttCr grot Ãc entur Deo, f:d car na, Icshuiufmodipredicatione Euangelicaaiutuntur,di centesiergofaciamus^autapeccata-Contemptores funt (quos Deus non recipit,cr ^luibui LuangeUunt non pneUcatur ) non peccatores,id eü ij, ejui agno» fcant jut damnationem propter peccatum ⢠Hwc M Pfal-ait,Longe à peccatoribus falut,lt;juoniam nà f Xa ^Ãerunt iuÃiÃeationes tuas ⢠Non quia peccauex ntnt,abeis longe eft falus,fcd quia iufificationes tuns non exquifierunt,nolebant per te luÃtÃcari-Huc per tinet quod CHRISTVSrfd Petrum dicit,qui tami negarat C H R l S t V m, Petre am Ai mei ^cgt;
In morte»
14 eü,condcmnatione hovünum.
Perlefum»
Semper C H RIS T V M interponit, utfeiamit per quem tiobii talia bénéficia conttgerint-
' C o M M E N T. P O M E R. ' â !
â CAPx VL :
HAdenui luÃicum uerdm^ per folum C H R f *
S T V M medMorem peccatortbuf/dDeo eit hibcrbitcm,eiui iujOciafrudam e^fe, picern cofcicit ttarum doe uit- H/c ea conÃetat argumenta, quadcut' men rdtionif humana, contemptr ids gratia ztr miÃt rtcordia Dd,folet obijccre- Uouit entm Paulus, quit CT ipà coro fut, quid folcat lüa m Do contemptunt nachinari,tibi gratia pradicationem dudterit,pquit dem offinditur cum audit, Vbi abundauit dclidum,-abundauit CTgrâtiafidtim infer t,St peccatum tam b^ num e{l,ut fit occaÃa gratta Det mnobis, ergo pect cemus {item Ãfumus liber i,qutduis nabis impuneli. cet » Vaque fumma huiut capitis nihil aliud contituf, quam dilutionem quandam hmufnodi ineptiarum, ftp donis humanaSimUe 'm tertio capita uidiÃi,ad quod' refpondebat Paulus,Quorum damnatio iuÃa ed.Uitt ÃiÃus omnia agit, quo magis imbeciUes confeientidf-H-dtio offene ^igot,nemtubiratioobijcit:prafidt ergo peccare/ diturgratia Ã^^erequiduis- Keffondet,Quandoalijfadifumus, pradicatione tit^cefje ed ut aliter uiuamus,quando translati fumm è regno tetiebrarüm,in lucisregnumipudeaino^o rum feeler urn cr operum tenebrarum, qua lux tant Ãrre naquit-Ab fur dif^ima Ãunt hac,Ãquidcm indeÃ^ qucretur,effefcortandum,occidendum CT^- cumtit men ratio interimhae prudentifÃme obiedfÃe Ãbi ui^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ddiirt
IN EPIST«AD ROM. y-y ietttr,putitt Ort confilin fttdta cr ineplti, fua utro ft* pienüÃiMd^Zr (KH1lt;| rtprthendenditStd ubi dtumud uerterit huiufmodtritiocinationes non bene cedere, putat omnii pr^cedentu de fide CT gntu, effe enun Mit ⢠Prornde humanii quoe^ utitur argumtniu, prit ter ea, ejut è ftcris Ãnubiu petita funt.duens : lAintt me efi peccaadu ,ciii/mtam peccatorum remiÃto prie dicetnr, non m hoc,ut porrô peccemuf, fed ut pecca» turn odumui, er peccatum aboleatur : refufettati fu» rammuttam, nonm mor tem ⢠infnucapuis docet, 5«omodo ld fert poÃit, nempe adiutorio fpinttu Dfl, quregnatmnabis: aliasenim fecundum naturam, peccatum (ptomodoodto haberemui Odit Spiritm fandas lüud, is impcUtt er mouet noÃros adÃdus 'm etufdem odium : 'm hoc lïïe nobis datur, ut dimuta» tur peccatum, non ut porrô fiat, hic te agitat, ut 0« grdtw opera facits,non ex tua natura ⢠Eà igitur con tra eos hx caput, qui hodte blaterant,nos prohibere bona opera, cum non mteUigant, qua fint bona out mala: non norunt ea bona effe tant urn, ad que nos trahit Spiritus fendus,per que certtficamur,nos pla« cere Deo,dumÃc m ijs cruetfigamus earnem noÃram, erfcruiamusneceÃaattproxmigratis, crhilari ad Ãdu ; mlt;»!lt;« uero, quecunc^ ex natura fiunt, er non tmpulfore Sptritu fando.
Abundet»
H
«COMMENT- FOMER.
Vide mpgium ftultkum eernis ; uult pecatta» efjè eaujfam gr atu, quid magM tontumthofum M Drum dut pote fl, quam quod peecatum meurn, eauf ft fît falutk {idea faluor, quia pecco : talu putat ra^ tioir.firenda.adea, qutcap f diHafunt « £««gt;⢠gritum non docet peccare, fed fîpeccafli, te tun daUt natum : promittu tibtremiÃtonempeecitorumt exbo tuDet uoluntate, er gratu, non ut peccet, fed ut de finoi peeeare ⢠Hic m hanc folam ttbi ent reflnetendti, run m tuum peecatum o' maltttam,qute non faluteni, fed dimnatunem meretur ⢠Commendatur quideVl magnttudogratu expeecato noflro, non tarnen tfl cauffa faluiis ,fed ipfa gratia, qua dtmittitur peccatU' Si enim peccato effet tribuenda faluf, multi timóoKi vetimpijfaluarentur»
Qui mortui fumus â¦
C hetflianifo nbsp;nbsp;nbsp;tdefl,è regno Sathane, ttanflaii 'mChrifli re^
mut quid ⢠num- Hic difce quam breuilerdoceat Apofloluffnl quo eonfîflat Chrtftianifmut - Efl it nihil aliud, qnif rt peccato, cruiuere luflicie : mortut aut fumus üb i permorte Chriftt, refufeitati per illius refurreiltoiiê'
Peccato,
Seilieel, per Chriflum ⢠Mortui füllt peccato,lt;1^ Honhabent deeoeonfcienttam, ut maxime iÃudji^ tiant, tomen ei non cofentiunt,fîiunt fe nomè dedtlf luflttue, item ipforum nommafenpta m ccelif,itt^ fepir»
IN E P I S T* Ã D ROM. ft
p pertinfread iuÃieig, nô preatiregnum, ideo çf ipÃs no imputatur peccatu ut alijt impijs qui pecea» to obfequuntur,greuantiar quidem peccato, fed ^prù mut« utdent in'' m benigni piitrii,euanefcit*
Quomodo uiuemus.
Ahfurdum eÃet die ere, Viuendum efl peccato^ turn mortui Ãmut peccato,quod probat pcr[ymbo^ iumbaptifmi noÃri-
An ignoratis,quod qui cum»
llunquid tarn Ãupidi eÃit ut igturetvt nos unü iam eÃe cum ChriÃo,item nos perttnere ad tüuu,non pee taticorpuStinembrafumui ChrtÃi^n Sathana, in mortem eius.
I
l
l i i
14 efl, üa mortuus dl ChriÃus pro nobis, «f cum chriÃi fatiÃt ipfoÃmusquolt;^mortuiomnes-Omneseramusobno ^^iHo noÃra iiij morti propter peccatu,mori debebamusÃed Chri Ãw hoc debitum pro nobts folutt-lnÃrmiores eramm ^«äm ut mortem uMceremus,ab[orpÃÃet hae nos ac peÃundediÃet-Verum ChriÃus Ãrtior morte,abÃora pÃt eam,non Ãbi,fed nobis:non eramus [oluendo, iUe diluit debitum tarn eÃicaciter,ut, tametà nos non faat tisÃcerimus,iam morti fatisfadum Ãt. Mortui ergo fumus lüius morte,Ãcut qui pro me [oluu debitum,ut mmme ego nonnumerauerm pecuniar, tameniam fum über 4 débita, quia M pro me fatisÃcerit : «t« MW tgt;lt;rin4( wnw« (um, dt^ ChriÃuigt;
H a
comment- POMER.
Sepukiigitur»
\deÃ,pcutipfefepulnu efl, Vuyrfeynm flynen todtgekrochen. Quare^
VtquemadmodücxcitatusGhn flus ex mortuis per glortam »
ld efl, (^cemintodiM Dem pjter ex tg/wminio* ft morte t traxu fuum Chriftum, er t» glortam collo cautt, iuxtit tünd lobtin -17. Pater glonpca Ãhum tu um, deditc^â tüt aouarn uitam, c^uam zy nobu cum eo communem fielt, tta er nos è morte extract ^ cr m ^èpIoChru nouarn uitam conflituti, perfeueremm m eu, non re fti morumur petumm mortem - Semel tue mortuut elixer urn flnt . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p^f i^iuii. fj^off iHi ultra non dommabitur.lta er nos,
^ut in tpfo reuixtmus, non cuptamusiterum mort: , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tam régnât tüe in regno uit te, non mortis, idq- hadu
inglortametiuprcedicatur per totwmorbem-Summa dedecore ipfum adficertmtu, ubi contempta noua ut* ta, ad mortem defleere uoluerimtu, quodij factunt, qui infirunt:ergopeccabimus, malunt tüi mortem, quam uitam, uide quim abfurda hacfint, peccatum remittitur, non utpecces, fedquta Oeusodto habet peccatum ⢠Uaq^ peccatum adChnfttregnumyerno uam uitam nonperitnet ⢠Ãenignitateahcutuf prmef ptsè carcere foluor, flultua fiterim, qut tam bentgnita tem putê non Iibertatem,fed captiuttatê fore, n5 tdeo (olutut fum,ut maiwam m carcere,fed ut firn Ãber â¢
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N4lfl
IN EPIS T. AD ROM. f.
ideH^fi'mftrtifumwïHi, crunumfaüum cm to,fiiumeouaefumiumoriut, nonaUrgonce,Ã* tut quidam caufantur, certe (y refurreximtu cm eo - Volant bic quidam magiÃri camis, Ãmditudia turn mortii, nefao quibut taubrii obfüÃare, fed ne queunt- Aliterenim nosdocetSpmitu fanüui Dei, g«j regnat in cordibut credentium, quare non faden da eà hlc aHegorta mortis ⢠Smüiter er uere nos mof tMfumtu,quandotpfemortuus eÃpro nobisi tUnu mors,noÃraeÃmorstVnconÃ^efluDei, ut maxime ratio bumana td non capiat ⢠Ãocueru/meÃfiindan mentum y cut mnittiur noÃra fallut bic uertu ufnt mortis ZbriÃi,quem tilt, quifommant aUegortcam iufffds çbri mortem, non aident, pneferibunt nobis tantom Ãmfm^ imuationem CbriÃi, fedmierim b^c lugltgunt, qut inprmis feireretulerat ⢠Ud^jcertmÃm luceffe, me mortuum effe in morte C briÃi, me furrexiffe refurre» (hone CbriÃi, regnarein regno CbriÃi, federe ad dexteram patris m ChriÃa: mfummtf omnia qua ChriÃifunt,meaeffe,ts.pbeÃos primo - Non*/} ergo Ãmilitudo hac : C briÃm mortutu eÃ, ergo er nos hbenter moriamur ⢠Sedilk: Cbri/iu«inortuiM eÃ, ergo t3- nos lam fumtli mortui ⢠C briÃi« refurrexitï Ergoez nojrefiarexmiM,boequtcredit,facile(^ htlarnotde tmitibuw CbriÃwm, bonis openbus, gt;
H »
COMMENT- POME R-
îmgt;jw er audehit protüo mort, ty mortificärtmellt krOi^iufunt Ãuperterrdm-
lUud identes, quod uctus.
'Dupltccm defcnbit homirum,ueterem ey nouu:ue tut eRf^ui ex corne nafettur^ut ChriÃut dicit, Quoi notum cü ex arne^caro eü.id eü, ommo qua perti» tient id hominem ey uiret eiuf.totum quad nafeitur, nnmo et cor put, coro eü ty peccatum : neep intelli* ^a hfe de rotione ty fenfualuate. Hmc ChnÃut di» cit,Oportet uos rena[ct,ddeo mhtl eà m ueÃro ilia pri manattuitatequodbonumÃt,ommafunt dimnatä, non poteÃii ueUe (y cogitare que Dei funt, hme eli, g, lex Det uobu diÃ^Uceat,zy contrit com nturmure* tn,uclitn earn non effe, neutiq poteA ueÃrei uoluntü cum Dei uoluntatc conÃgt;irare, ergo quiequid uultil, quicquid cogitatit out concupif mif id contra DeuM' Holuu uero homo eH^ quo nihil eü nature, nihil ld rium humanarum, frlt;i Ãpiritut Det, qui ipfum mouet ty tmpellit,quiquiequtd agit, feit eertiffimefe agert Deibona uoluntatc,feit omniaitU ploccrc, nihil effe w fe quad tüe odiat ty damnet-
Crudfixus eft»
Sicut anted mor tuut, ito nunc cruciÃxui dicitUft nip ^ hoe interfit,^ qui crucifixut efl, nondu pUM mortuut fit, uiuere pot adhuc diebm aliquot, mterim . timten dum uiiut,pro mertuo hobtttir,ne^ Ã^a «W
X N E P l s T- A D R O M. «a
(à uU4 iHuiî, cwm pUnèpt adiudicatur morti. Sic nos tHtcunt^fentunws pecctttt,iruafix.ilumus y c Mon pre mortt u df/iMi4ti,imô fumus m ipp morte, um tapit (cto gt;nbsp;in nobu motiyts- morttwr utrt pecatü tt aro no/irc.
Vtabolerctur corpus â¦
Id (/{, ut non manertl in pneato, quod contre ff« bde/iquod dicunt : Ergopreextimut gt;nbsp;Hk oftendit cxnum non/igm/îtttre torpus tantum ^ unum quid qwd iwrium rà in homme, nempe, xnimx, inttUedut . tj-f ⢠Siqwdê non poteà contuptfetrt corpus Ãw «ni ma ⢠Hoc foeMm,4if .per ChriÃi morte eà abolendum, reformandumq; tuÃteu Del ⢠Spiritus bapufat nos to (o tempore uu£ nojirg, dontc totum ill«d corpus ma nuta : uteunq; «dhue fentumus iDud peccatum, ta» men cructÃxttm eÃ.non regnet, fed fub/gitur Ãjirtfui, ergo corpus peccdti.nibil aliud eÃ,| quod pct et â¢
Etenim qui mortuus eft, iuftifi catus eft.
Non poteà aceufari preeati, url quod peer et, il qui mortuus eà ⢠Et utpmih deelarem, à quiÃxam ac» sigaret me adulterij heri perpétrait, t onumetrem an tem ilJum teÃibus, to ttmporc me futffi monuü^non» «e ateufator mendax repudtaretur per ludit è ? Quim primum ergo ttaum corpus peccati aboJeretur er ma tuur, mortuum eà omm peecetwe, CZ uw e«« ⦠H »
COMMENT* POME R*
Viucmus»
Si (licet,tpfi re,et ucre cum lüo m refuneilioe eiot â¢
Sciences quod »
Kors femel Chriflo domautaeà , ut Pelrui 1^ Aüu dicit â impoftbile erat eu/m tenen in morte, ^«lt; moruobnoxiusnonerat^DtltgentiÃtme hnec femptf inculcat adem Apoflolm f ut opprmantur utruleii* tit lingU£ canes, qua dtcunt, ergo peccabimui : (joo modo peccare ueÃemui, translati m regnum luÃictit 1 Nâ quodmorcuusFuit, pétoèic»
Peccatum ipfe portauit, non quia ficerat peccatS, fed ut peccatum in nobis mortiftcaretur, uiueremui!^ nouauüaDeo.
kaamp;'uos exiftimatc» â
Credue uos Ãc mortuos in ChrtÃo ^ ut non pecee* tii, ubi autem foltcttant uos aro ad peccatu, cogitate er eredite,uobis nihileffecupeccato, er exeiusre gno uos effe ereptos, uiuitis Deo,no peccati domuui
PerChriftum »
Hzc adijeit,ut inteÃtgas mediatorè ipfum effe, pet qui h£c omma nobis cotigermt tâ opulentie gratae * Ne regnet igitur»
Eft occupatio : quid faciemus ? inquient piÃearnif imbretUnatt adhUc obnoxij, non fumus angeli, habe» mus tilt corpus » tui proekuum eft, ut tantum pee» . cetgt;
IN B P I S T. AD ROM» tf?
cet ⢠Refj^ondet Paulus ; Vos quidem portais nusU le corpus jfentitK peccatum, cz caritu inturw ^td tumpotellii effugere, dum m mundo efiis ⢠Uéque cnim dico, ut non fit m uobis peccatuni,[ed ne regnet inuobts^ ncnobediitiipcccato : Spiritus fanâtes rea pugnit carni, cy contundat lÃtus robur, fed hiec ip fe clore exponit ⢠IL L l ⢠Sciltcet ^ carport -
Per cupiditates»
Concupifcenita m nobis eÃ, ergo totum peccatû ;
Vf ruw non imputatur, quia ucliemus tllud abeffe -Su igitter nobu cu/m Deo conucnit,qui quoq^ uult abo Ittam effe peccatum ⢠Sed hic conÃantiÃimaÃde opus eÃ, non opmotte carnis, qua ncjlri fomntant fidem*
Neqjaccommodetis«
IdeÃ, nonabutlmmt ^mbrii ueÃrUt que tant funt mÃrumenta fanâificattonii, nam funt membra corporis ChrtÃt ⢠t ⢠Cor « a ⢠non porro peccandwm eÃ^qun^ereptifumuse regno peceati*
Sed accomodetis uofmetipfos deo .
Vt infra Duodecimo docet: offiramus nos Deo CZ corpore CT jfirUu »ideÃ^ nthtl pt W Mo^M. quod HonferuiatiuÃicuSâ
Velutex mortuisuiuen,
\deà lamrefufcitatt eÃu ^tyuluUis: facile ergo aperauMAiMtimortua.
H f
COMMENT* POME R*'
Deo »
III efï^éd 0» hûturë,quà d tibii^ Pduliu tdwmt ⢠Eà eaim caro propenpÃma^audua prédit attotu EÃ* gelii,in lUttu tbufum,cjuo bltÃihemtt Deum â¢
H4Arnlt;M Uac^ ratio Zir effiauu btpttimi expia** Eapt^ p^a td tà gt;nbsp;lt;li*d nunemur, ne porro peccemut : amp;nbsp;ut brf IMM {fWd ⢠nbsp;^^ repetamm, Signum lUud externum duo habet,K*
merponern ty extradioaemjquie funt dult;e partes iC'^ ptttree, pue duo officia priedicationis, id eÃ,lextJ Euangeltuut « Lege immergunur, nonfolum torpo* re,pd Oâ anima, id eÃ,toti, ut pgaipcetur totum la* ftrum hominem, quanta quantus eÃ,oportere men'' tiet^ tarnen Ãdum id pgnificart,uerum ipja re fieri, n ueraenimperbaptifinumcumChrifio tnorimur. b* trahtmur autemexhoc baptifmate, id eÃ, refiirgimi* eumC hriflo,crefeente mnobu ffiritu : fit tgitur, ut f mil ty morumur ey utuamuf : monamur per leget», uiuamui autemper Euangehum : nam utrunq; in r»» none baptifmi deprehendilur-tion efi igitur quid c»* fetter earo,nobis liberum effi, ut peccemus * Sed qad hue mhil quod Del efi tntelbgtt, non pate ft ahui, f Dn Grelufn ty mifericordiam blaffhemare, id qn*^ hodie in nultii cum dolore efi cernere.
- Peccatu uobis non dominabituf» , E( hie local probat non porro peccandum : eft »f tn 'infignif, ^ma legis abrogitnacm tnHat » m i»*'* ai»
IN EPIS T. AD ROM* M
e«o cr^o tudiao irruit\ iy nihil non Mdeb ^à tn^ (rm dfguiwnfuni iftudi ⢠^ * d ⢠Antea i^uando adhue tram fint fide, tufiicu On, ductbammi quifi umUi tdpeecandum, nam turn uebit dommabatur peccim (Hm, num ueto t^uando tfiis fitb gratta, habetii Dra tt/m patrem, non ludicem ,tun potefiigt; peceart ; non potutjiis olim non peceare, imó necejfiario ad id fiire» bammi,nittK (^uta refinutt tflii, per Det grattant, non peetatu ⢠Hic rjua de Libero Arbitrto du tint iQi ,funt Contra Li^e» tt^uenda, damnamuseacrexecreanur, Dei uero rumArbU' ptteduamiupotenttam, que mnobit quiduit potefi tffitere ⢠Eramiu autem ufqueadeo obnoxij legt olim, ut fimul onnes nurti uorandos obijceret, quemadma duw u, qui hominem occident,ad mortem,per legem dehomuidulatam urgetur, fic nos quia peccauera* tniuonnes, morttadiudicabamurper legem, tuxta tHudi in quacunq^ducomederis VCâ H/e trat ty* tasiHK, hoc 'mtolerabilifiimii/m dominium legis, qua
' Uexabamur,nunctandemDetfauorefitmtu liberatt, 1 nbsp;nbsp;nbsp;habtmusq tam dommiü m legem, non ex nofiris uiri
1 (m , fed Deo ,fitlt;^ut non peccemus : num ^uomoda i peccaremus, cum nee lex nee petcatum, nabis domt^ 1 tutur ⢠QgiTf diligenter ffiedandum efi, quid fit eÃe fub lege, quid fubgratta , nam à neglcâum id file a , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m gt;nbsp;facile ufu crÃudu hnitu loci,de abrogattone le»
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gis frufirabtris ⢠Sub lege eÃe, efi damnari 'm eäfeten
I nbsp;nbsp;nbsp;(ù, lÃtus fententu, quu peceaumiM Sut griUu eÃe.
COMMENT» POME R»
tH confciêliam cerliÃtma eÃe de Deo, quod fit puteff tUiusq^benignttiiteomne rcmtjjumpeccatîi- vhiiÿ* turent peccatwm^cumrent'Ãumpt ? quK dammbtt, cum lex iwnpoÃu damnare t Sedc^hoenwoendui* Libertate quo ^à ^ ^/j^i hodie abutt hbertate ChriÃtana, qui à 'â modo abutan ç^fn. Qi^ abrogato fit kx, nihtl « fi pr£cipiendn'^ tur quidam ⢠Chnfiianis-.Uem, teiunium Papifitcum nthil efi, efâ go non tetunabunus: ltem,oratioaes mfiituix per Pf pam, nihil profunt,ergo non eft orandum : fie lüt m* dicantyOquot; abutunlurÃhnftiana hbertate â iÃu nonjt eut acctdit^acludieisz^ Gentibus qutbufdam olUlh qututdebantureredere Euangeho^eumiamen nonets derent ; abrogattonem zr hbertatem nondum fti^ txpertt in cordibus fuit, tdeoc^oculos tantum in et* terna defigentes, çycrajja errant â Verum qui fi«â tiunt mconfetenttafualegisum fùblatam, quere «a runt^quit fitliberloi ⢠Irf autemfitperEuangelij ptf dtcatton ê,qua remiÃio peccatorü annunciatur, qutlt;* admodti Gentium con[cienti£ olm erant aÃigatc ^lt;1* bufdâculttbut externe obferuationi dieru. Praidtc^t^ autem Euangelio, deprehendebant errorê, tüaq; e^t prorfus rtdtcula : idem m induis quibufdam uifum e^ qui quaqi fuis conflttutionibus uexabantur, reueli» ueroEuangelio , inteÃexerunt eÃe fabulas. Sic nos quoq^ - fam uulgato Euangehopercrbem,fctreo(xX tebattConfcientiM noftras liberatas per lÃud, à torUl , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rif amp;nbsp;ucxationibus Papifiicis, twn per id datant of
caftoiUd
IN EPIST- AD ROM. (t
tapone jiulti carni,ut quiduil pr£fumatt qudtnfanM Pa«!«! cr figt;.fgt;oftoh ubte^ damnant-i^orunt ataem tantum um Chrifitani, legis abrogaUonem, banc ad mirantur, O' adorant in i^irUu,cum Ãt ipfa Demtiû rtcordta ⢠lAultKnunquapotMtperfuadtritotam le» gemabrogata, quare tantu Ceremontalè legs fubla tam pradteabant : Promde duebant, à morahs lex eÃ
1 nbsp;nbsp;abrogata,ergo licet Ãortari.Ãrart ou ⢠e^uæ funt co *
1 tra DriMM er proximtwM- vequeadeo hiferunt 'm ra»
1 tlo« Humana, idfo^ uamÃäi funt, non uiderunt w^ï infeBextrunf Getdiuitiat,nobis perchriÃum ex bibuas Ciijtd potuil boe Ãultius dict^ p enmCeremo nialislexabrogataeÃet,ergotdntumlud£is, nonaU « bomimbus abrogata effet : cum tarnen dicant Apo Ãoli,neminem potuiffefujimere onus legis, ideoc^; «â dicu!« eà hic audire. Sed hoc omni demètia 'mepnus, quodeu nos per ChrtÃü afferät liberatos 'a lege Cere moniarü, mterim tarnen multo grautortbus nos onera rint,uteoru.mOecretamdtcant- EÃboc prædieare ^uangellum,autrgt;eigratiam, omieÃigere hberta tem ChrtÃtanam ? Noniguurbic ,0'Ãmiles loci,de abrogattone Ceremontalis legis tantum mteUiguntur, 1 Herum de umuerfa lege, qua fublata eà qKoq; nace» ries, tota mandatorum lex, Cbirograpbum, quod erat contra nos fuhlatum, Ephe ⢠i ⢠Cobi â Uitc Lf* quatemu proÃdo de nwralt lege decent Pneceptorum dida abrogata-(mt ,per qu£ ptttcepta, ««a tonfetentta, uacua gfe»
'COMMENT« POME R»
«4 Dei obligitur^dirntuturt lt;ilt;jod feun çy um iffO fetemme tun ddexilJet nec^^ojjèdihgere Deum CT proximum ex corde : ubt uero agnoucro ChrifitM M( ht datum,([M pro me legt [attifècit, aboletur tota la » CT ijut fier am feruiit (^ captium legis, fjtintum Ãh^ tum,qui eflltbertatiitCottfequorâUat^ Itbertate itla ^ gu, primo retmÃtoium omnis peccatt obttnemtu,lt;}iâ^ quit non uidet, omnetiu legù abrogartitiamnt^^ ampluu m nobuiÃa muena quodeondemnet ⢠QJquot;^ plurarequtrui mhilhtereUquum quod de b nu leÿf folutafunt omniaper remtÃionem- Secundo,doiu* tur nobis SpirUtti fanäiu, per quant libéré facimi^ qutdquidexigulex,nontarnen lege cogenie, ff â^ quodfactmm bonum eÃ, quia fine lege facimiu, Ãâ^^ ruu mtut not ad id trahente. St tarnen quid contrdf^ facere nos contigertt, dolemut eodem fÃtrttu, ff o^, inputabitur, qaia 'utremiÃionempeccatoram co»^* tutt furnut gt;nbsp;Koe igttur efi uere facere legem, non ff ranntde compulfot, fed finrUiu mira fuauitate ff [^ ttlilate,adtlludpcrduéiiâ Tertio, confequimur,^ peccatum quodreltquwm efi m nobis, ff quad fo^^ ettat not, non imputetur gt;nbsp;Siqutdem Spiritus fan^'^ nobis donatus efi, fumMq^fil'qtff Deus pater cl^' Kic nihil habet tuns lex , non pote fi not damrutfâ quia in nobis abrogatatfi, Deus efi fupralegi, lt;1quot;^ re potefi efficere, at nonimputeturipfum peccad'' ff hot efi quoi Paulus itiit t Vbi /Ãirüm ioid^
IN BUST. AO ROW. #4 iti hbertiu,t}wm ^«t h^hentfWn ed tbutuntur: tt ^«i eamÃbiÃngunt fibutuntur - E/ m htne fententtam htcPaulwloquuur: Non tÃK fub lege,tdeli, non htbri lextmuoi damnandi, Umtià uerim Ãt, ubt in «Of nlÃiatif, ptcctltm hibetif: ubi utro in gr^» tiam,non htbetu^mm remiffa funt ornnu ptectu^ty ea tantum facuut^u^funt uoluntatii diuinlt;c * QHlt;rc nemmt qutequim debemtUitiMm proximo dtltihoni, DtkihonimDetnon poÃuntnonhthere^ quChrm Ãum jimt, ideo'c^ de lUt non pneapitur, fed un^ turn et qu£ eà m proximum ⢠Ex ijs ommbtn ftultt* titm eorum uides, qui inÃrunt : ergo peeetbimm ; l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qa« eÃet iüt Uberttio Hege ^Ãadhue eaptlM per eM
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tentremur {A morte, Ã lege, 4 peeetto fumui hbertti
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qutre minime eà peccandum ; Ãullus iiÃurit,qtti dr«
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xera,i areere fum liberttus,ergo mgreditr etreeri â¢
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;An nefeitis,
( Hie refÃondet camthbus, qui inÃrebtnt : erJ» 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccandam * E/i autem ttlis reÃonÃo, quam retio no
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hit : reÃondebit autemÃnius 'm fequentt etp' q-d ⢠Si
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uultis peecare,ergo non eftii hbertti 4 peeetto. Efl^
1 gentrilü fententu : St ego tluui prmetpi me tidieo , , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feruui ilhui fum, Ãc qui fe peeetto teeommodtt, fern
â t UutpeeetftefÃcaur,ntmtütobcdUâ
, PECCATI. Seilifet.fend. AO , Mo ATEM* UeÃfeon^mutionm-
COMMENT« POM ER«
⢠O B E D I E N ⢠Scdicctiftnu^ « lufticiam ⦠ldeÃ,tuÃtfictttionemt ut Ãtis tuÃi ⢠Sententiäcà olimpiiö Ãruiebitisjum iili«/gt;n dommu habetisChri ëm, ilU Ãruite, nam m lütus regnum eÃis traduäi ⢠Gratia *
Scilicet f Ãt Deo f quid hbertti Ãtii â peccatiSt non quidÃierttis pecatores»
Obediftis »
Id efl,ÃtfceptÃii hanc doärmam perfidem* Ex animo,
id eÃ, non amaliter, aut hypocritict* nbsp;nbsp;nbsp;D 0
CTRINAE« Scilicet ^Eunnge hex ⢠Tradudi, Scilicet,iDeo,^uaÃcrept!exttUo, i^m altui Induit ⢠Hie aides, quidrelitiquatur Libero Arbit* eumtraducammperiüudfnon potes bcmcdodrini fafcipere, cum fît cxfolei fide * Humanum,
Utee ad fiequentu refiro, non ad fuperiora, ut ^ii dam, quafi non falls fît ChriÃtanum, diet regnum tu* Ãicta ferutlutem: Qut guident fententia bona eÃ, fed malo argumenta eÃe rationis, queepta uidenW, at fi quit expendat, non faits confiflent « Siqutdem di (Ufaulut: Loquorquemadmodü foletisuosloqui,de ^s rebus
ÃN EPI ST. AD ROM. «-lt;
^s rciM,(tttttmen ïtuimui lUd [unt [crutandd- üonfu tis e{l dixi^f r t Si potuiÃK in regno mortis facere nua tum,poteÃis amp;nbsp;i(tm in regno luÃiMfacere bontim et iuÃtvm.Paulutenimhoc interimcontemniti quodho^ die noÃri Theologi fe in Scripturis inuent^e glorian^ tur.'i^amcrexhocloco Lib.Arb-Ãatuuntmiferi, no ^tidentes ,quodPaului dicat feloquihumano more,ii tÃ, uti rauonibut ej argumètii ratiÃis. N^ fubiungit
Prop ter infirm i täte ucftram.
ideÃ, forte aliter nonpoteÃis caperc,utar argut mentorationi ueÃnit obuia- q. d- oUmfieiÃis malum, MW benefadte, humana funt h£c er infiffeientia ai fadendam legem, ideo^ hoe diligenter Ã^edandii efl interim, Paulum hic prafupponcre, nos effe tarn fuh gratia,non fub lege,fub qua non ahud quam bonumfa cere poffumus,altds fuÃra hic dicer et,quia id no eft in noÃra poteÃate, uerum in jfiritui,qui in nobis eäf pmniafaciensqult;e bona fund S E R V A. id eÃt feruieniia*
Immundl»
Uac inteüigit,fcortationem,adulteri4,Ãupra, qut lutin proprium corpus peccatur, iniquitatis uocdbu= la, reUqua uitia omnia inteUigit, qui funt extra cotâ * pus noÃruM i.Corinth'tt4
Serna inftitiae.
. EflAiititheÃs-q-d'HoUte iam abuti mébrii ueÃrii*
COWMEN T. P 0 .M E .R* jN4w j« hoc eÃis ereptt 4 pecedtis, ne poÃhoc uiMtit in etijnembra ueÃm fcruunt iuÃitt«e,ad fandiÃcatto* nem neÃri, qua in dies in uobis cref;it,id:deÃdcPiiH imdixitRoma-f
Cum enim ferai efleds.
Hic dupUcem babes Ceruitutem zy libertatemJxH tum alter am tait er am malam-Ltbcrtai iuÃiti£,h£c pef fiVM eil,et improprie didit,Vuen eyner non Got frei ^,und des Teubls eygen,nec^- medium cÃ,aut peced tum,lt;tutiuÃitid . SimileedhocPfalmi ir-tddm (um ficut homo fine adiutorio ^ inter mertuos Uber, td eÃgt; dereliditf,deÃitutui omni auxdiOttametfi interprétés allô detorfennt- SichicPaulus: Liberi eratisiuÃities id eÃ, derehdi à luÃttia, non pertinebatis ad rcgniad lUiM. Sumus hodie multi liberi iuÃitui, id eÃ, noluâ nuf habere dominum iuÃitiam, uerum Sathanam,cii tnifierrimamferuimus feruitutem ⢠Hifc omnia 'm natu Y£noÃr£ condemnationemdicuntur,^U(enihil altdi facerepoteÃ,qu'ampeccaregt;
01.1 ein igitur fru^um Ã*
nie urget confeientiax ipforum, fed tarnen ration nibus humanis âq-d- quid projiiit, quam utihtateid mde habuiÃisinuncerubefettiStquoties lUa recuf* runt uobis m memoriam ( quemadmodü c^iy nos hoditt nöne pudet fuiffe in tanta cecitate zy errore {) Qff*^ igitur injirtis :Erjo peccabmuStCum erubefcatii-
,1 ^ EP IST. A D RO H. 5«
Ejpt boe rfgn«m iufliüte. nbsp;nbsp;I L L O R V M. â.
â Seibert,^itfMiebittiSMM- MORS» tdefi,itterMdlt;tmnlt;üio. M A N V M I S S h ', ld eü,liberiflt;t{li. A P E C C A T O ⢠ld eH, feruitutepeccati- IN SANCTIFICATI O N E M ⢠Scilicet, uefiri : iterum Antithefi ex* fomt,Scilicet, VI T A M- Hancopponitmorti-
Etenim ainhoramenta»
W fft, pnemiutn, flipendium, quo uUq^is obno^t idusfit feruituti: non poteà aliud premium confequi fecc((tum,quà m mortem ⢠in qult;icunlt;^ die comederü-Donum.
. âtiondicit,londoperafuntcaufflt;iteternieuitf,fed . Do donum,quiti remiffafunt nobis peccata per Chru Ãum,medilt;itorcm noÃrum- H^ec ommu docem,non porropeccandum-
â GAP. VIL
HOc esput, cum multis fuerit difficile inteUe * ftK,plt;lt;«cjç poà ApoÃolorum feeuhmfen^ trntiamilbut attigerint, fatis mdicat, folum ChriÃii baberc claucm fdenthie, qua nobis omnia apent er ieuelat ⢠^euelata enim ratione Ãdei,Ãmul omnia quo^ myÃeria regni calorum aperuit -EÃo, Ãnt ali ^ w Slt;^t«r4 5»lt;e nö Ãuis inteüigam,ex cbnonbi» Vi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ia
C o M M E N T. P Ã M fi R.
toets prtM. Swt ttero apertd er cldrd ueria capitUi fi quis uideatsddcmqi res muhis uerbis repetitur, t/t* Kart ChriÃi ^'^â^^ â^^^ quidam nofiris temportbits fuis faiptis, ei 4 leoe libéra f^ ^^'^ inteUigere^eÃati fint â âPrior igitur pars eapitiS * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãmilitudinem de eoniugio habet,'qua tqutedtdafui^
m fuperioricip-declarantur âEÃq; eaÃrefententii-Q^cmadmodum muiter, mortuo marito, libéra eH i iure tllius,ita,ut et heeat ipÃ,alteri tudaereSic nos pit ChriÃi mortem, legi quoq^ furnus mortui, er eiusiuri id eÃ, liberi fumus à lege, mÃti^ ChriÃo, hoc eÃ, nt* uo cuidam marita,nempe ChriÃo nupfimus,er in eiit regnu,quod iuÃitilt;e eil, translatifumus- Dccet igituft ut iam,qult;enouo marito, non mortuo, placeant ( quii enimilliiam uita Ãtndo ptaceretl)factamus,utpot( iuÃitiicfrudus ⢠Qjiid igitur Ãulte caufabitur caro,ti* berifumui à lege, ergo peccandum i Sed hac teXtid dar ms dieet-
Sitiendbus.
IdeÃ, lUisquitenenterintelliguntlegem, quälet quoq^tumerantiudiei pergratiä Dei Chrtfliamfi^' Quoad.
No» eil hac f -ntentia, fed quoad homo is uixifi^â Lex quidÃt,uelex fuperioribus întcÃigerepotes' Là fentent ia quadamgencrahs^n uiuentes tanttuit * in mortuos lata,Ãcutt gribus uiuentibut pracipdgt;^' lionÃraberis,HicafundiS,nonpoteÃpr(ecipilt;ilââ^ id
IN B P I S T. A D R O M. ^7
les exemplum de lege coniugij, qua dicitur : Subuin poteÃaie eris, qua nudier premitur, quîundiu in uadi tfhtwitu!- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, . ,
Adultéra iudi'catur*
, Sdlieelperlegè ALTE RI. Scilicet adultéra* itac^fratres.
Hic pmilitudinemaccomedat: uidetur bec pmiUe tudo mirabilis,O' twfatisadpofiteaddu(la,ctimtaa men fit adpoÃtiÃima. Sic enim habet tcufurnrn mon* tui,per mortem Chripi,etià lex ey peccatu nobis mor tua fünf. Sicut,quâdo mantui mortuus cft,mortud eH C mulier uiri illms,nô bac ampliiu cil legi obnoxia, cwn etip[alex,quadicebati{r:fubuiri poteÃate eris, fit eu marito mortua: neq- iam poteà iüi progignere U beros, nupta alten, ttoua cuipiam legi eà mancipata ^ prior is oblita, facit ergo quacunq^ uiuus uult, no mof tuus iÃe,o' dans liberis procreädis operä^ä nee pria rri,fed iÃi nouo parit-Vari ratioe ChriÃiana uita babetf peccatu,lex,nobis morluafunt, CT nos lÃis per Chru fimn ⢠Liberi igitur à lege, tanq priore marito,at quui maritocarere no poter amus,eligimus nobis multobe i^jleri[^^ atiorè priore ChriÃü tefum,buius legi nos fubiecimus, ^ hge. (uiUounufadifumus, ermffiramuruno Ã^iritu-POf .igitur eÃt ut iUi quoep fobolê^pfêramui, nempe iuÃitü erÃudus ffiritus, nö reÃ^icieates 'm demortuu mairb* tum,legem-Quid ergo pot uit effeatiw diciadpre^
COMMENT. PÃMER. ' ^
fentem locti,quo monct,C hriÃianii non pccf^ndUM' '
Mortificati eftis Icgi.
lä eÃ, nuUunt tus i^ habet 'm uos damna^u
Per corpus, *
iUi enim inÃti eÃis, er ablati 4 corpore peccotit iam è carcere lt;:y lenebris,m lucem product eÃtidtda iebatts utrum mortis, er tenebrarum principem, iam autem authorem lucis, ChriÃum- N I M l * RVM EI. EftpcriphraÃsChriÃi^
Fruciificcm us Deo*
IdeH, Deo piriamus lam^obolcm, cta iun^t [at taus, obUtalcdmur prior is nunti, id eü, leges, ÿH nosdamnabat-
Cum enim efTemus.
â nbsp;nbsp;Exponit diligeiUius, quod dixerat, nos legt mot*
tU'is. Dupheem uitam defcnbit, alteram camis, eü, ueteris hominis : alteram Ã^irttus ,idcÃ, new ht minis-Hite adpeccatum perlinet,iUa ad luÃuiä : 'meit ne effâe,eà f^iritu nondum renatum eÃe,lohaHlt;i.
Quifunt.
ld eÃÃrritantur per legem. Primum^ ipà adÃÃn^ per legem, quam nudiÃnt,'mdicaturfecundo per i^ lam, incipiunt mfmire, adeo, ut irritètur magis p^ res^ fiant,tantum abefi, ut iuÃificare poÃitlex.
Adfectuspeccatorum. quot;
tUcuüd'
IN EPI S T« A D ROM. tfS
nie aides (^u'dmjlulteiiypoer iÃs in externa Oper il Q^tribM ni retient, que dum Ãmulat, put At fe fatisfaecre legt - Ãatisûtlfÿ' Sed Paulus hic adÃdus peccatorum urget, oÃenditq-concupiÃentiä ex lege, hac non eà in manu nua ,fcd in corde, uiget in tota nojlra natura, per Adam cor»
' rupta ⢠Hec libentius dteo propter cos,qui multa de legis abrogattone feripferunt, cum tarnen nihil ha rum, que he feribit Punîtes, mteUexerint ⢠ideo^jr» flra legerts eorumcommentarios, er maxime Orige nis in hanc Epijlolam ⢠Non folum externum adulte» rium prohbetur, ftd internü,quod intus [olicitat : M amp;nbsp;dcalijspeccatisdtcendum.
Vi'g^bant.
ld eÃ, Ãrtes erant, ut maxime opus externum «3 perÃeiamus, tarnen ipà adÃdus praÃo junt,erÃcm= per peccant-
Ad frucfbficandum mord.
Id eÃ,priori marito-llic nos per uim legis, peccUs tis foecundabat,idcoqi non altos Ãu£lus,no aUam pro» lern, q peccatum, ex nobts fuÃulit. nbsp;nbsp;N V N C
VERO LIBERI SVMVS.Pfrmortem ChrtÃi,inquaetnosmortuiÃimusalege- EL Leg^ in qua dednebamur.
Eramus tunâi, non erat uUa hbertas, qu£ iam per ChriÃum data eà nobis- Semper enim nos increpabatf die noHuqi hiutc uocem in antes noÃras mtonanst
COMMENT. POME R.
DilgeDeum,dtligeproximtiexcotdet(iuodcumc(rt ntremus, non po^e nos fa ere,die chat: Ergo damnd» ! tut es, ira Dei fuper te ⢠Quid faeremut,tam ifauatd CT inexorabtlt marito obnoxij {dej^erandu erdt, nue tiero wx did poteÃ,qudntlt;i Utitia cor nofirum exun^ det,cum hunc mortuum uideatnus,nouo^,id cjl.Chri flo Jefj^onfos ⢠O foelice hanc nwitoru comutationc-SERVIAMVS. Scilicet,Deo. PER NOVl i T A T E M S PIRIT V s. Id eÃ, no Uy^ocrUice- *
Non per uetuftatem literæ,
Vt llypocrit£ folcnt. Hic non folum dufat extet na peccdtd,fed ctidm hypacriÃn,cr emne ffedofw« De Hterd t;y ffiritu,clarM cà locut,m i-Cormth-ftJ citera 1^0)1 fâ*fâ^â' Cfipp^â CircunctÃon^lejî ere. Eü nerohterd dtusâ quia^uiddwbisdici,pr£dicdri, fieri poteà operibm externit ⢠Sic drcunciÃonem uoedt litemm, quad mà j de externis openbui intetligds, (dgt;firdum er it. Qud enim literd eà in pr£putio,dut quid ibi legitur t Spirp tut eÃ,cor Spiritufando innouatum lohan. 4..ïnlfip ritu ,id eÃ, non'm ext emit adordtiofit,erin ueritutc id eil,non hypocrifi ⢠Pr£terea er uetufids ipfa, ell h 'terd,ideÃ,qiiicquiduinbut nofirif fdcimut, uetufai uocdni'.it,er literdm, num ut à ChriÃut non ueniffet, potuqfemdut radi,dut nonfieiundrejire Komam ⢠Cut
⢠tgitur ueniffet C hrifius, à hoc iuÃificaffent me, meist m illidicunt, ntriiutfadd ? Sed quid hiec erant opetd ' tantum mornt, non uit£,pecclt;tti, non wÃitite. idee^
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;WdU^
IN E P 1 S T. A D R 0 M. ffgt;
prefJJc erdtiâHdm iuÃitidm, id fft, ChriÃum exhibent ri, qui non per uetujldtem liter £ ,ideÃ, tdntum by» focriticeimpleret,f'ed Ã^iritu,ideÃ,uere.Ndm ett lex dicer et : Noh fùrdberii,nos quidem legebdtnui ey «udiebdmus,f rd non implebdmui,deerdt enim cor pu» turn quod höhere,no erdt noÃrte poteÃdtis,Ãmuliibd» mui igitur, nos non Ãtrdri opéré externo,cum tdmen in corde, cogeremur Ãemperfurdri : Herum CbriÃus, non tdntum dudiuit er legit : Non furaberis, fed ip[o corde impleuit, id eÃ.ddÃüui furti nan fiiit obnoxiut, queniddmodum nos : uicit ilium, per boc quad ddige» bdt proximum,quod nos ndturd non poteramus, nec,-dum poffumm ⢠Sic opponendd (unt uetuÃds liters ct â nouitds ffiritiii- QttidigiturmÃrentM : Ergo pec» Cdbimus {
Quid ergo diecmus ^
At too loco ,qui fuperioribui cobxret, ufq^ dd Ãs nem Cdpitis ,b£c eR fententid PduU. Cdro dicit, lu berifumus d lege,ergo licet quiduis facere, durem in« ' ' nbsp;nbsp;nbsp;â
quit ApoÃolm, boc tibi/t totm uetiu hddm mortuM effet in nobis ⢠Ex hoc loco comodiÃime inteUiges edra ms uetuÃdtent er gr^tidm, nos quidem, qui ffintum Dd hdbemus, ut uelimus effe dbÃ^ pecedto, er dole» musuebementerin nobis effepeccdlu,fentiriqi mi» .
los ddÃäus,liberi effeuelimus, fed Ãeri nequit, quid rundum [umus perÃde mortui, quantum ergo inno»^ '
COMMENT. PO ME R.
tit pecciti er ueteris Ada,tanta habet adbuc intus imperij lex ⢠Ideocp non perfi âe à lege Ãumta abfolu» ti, quid non (umus perjeà e mortui:at hate nonne tontradicunt (âupcrionbm ? nequaquam- Per grat tant enim Dei,idefi, quia Deus mihi fauet, O' quod faant me illtus eÃe filium, fum [aluatus, non per hoc, quod non fcntiam pecatum ⢠Accidit fiepe, ut filius in do» mo pat ru peccet,non tarnen eijeitur, ut feruusSunt enim ijgradus, ut dicam, gratie Dei que in nos pert Uenit â Primo, fufcepti furnus, cum tmpq effemut, re^ miffaf^nabis omniapeccata ⢠Secundo,Ãiritum acct pimus, quo bene er feile ex corde ueüe capimut.
'Tertio,quod non imputetur reliquum, quod adhue in nobit eà pcccatum, quiafpiritucontranitimur pec* cato ,O'i^udodimus⢠Atq; hec fummaell gratie-Lieer et igitur nobis quiduisfacere, à uetus Adam lot tus effet nurtuus in cruee : at quid mortuus non eÃ, cuÃodicndiK eà diligenter, ne de cruce defeendat, SbiritM bUa fiv^^^fâ^l»f'^ÿ^ »^^quot;^nobis aÃidua cum iHo carne pugnapcrtotamuitam: non folum adChriÃum,fei * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad nos quoq^ dicunt Phartfei: Si filius 'Dei es,de fie cnit
de de cruce . Nor dicemus, quiafilii Dei fimus, mà tiebimus in cruce, quà mdiu caro noÃra uixerit ⢠Hic eertandumeÃ, hoc opus, hic labor : uult libéra effe . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caro, non fuffigi in crueem, hoc ratio, hoc do^ri*
na Sdthan£ elamat,fednon eÃaufcultandum tllit,itt finem perdurandum eÃ, donee Mus moriatur Adam, tuai
IN EPIS T. AD ROM. to
turn licebit, ut de cruce toUatur : non tarnen tunc de» fcedet,(iMa mortuus efi. fed quia donata efi nobu uita ttema : non per nos, fed per Deum square non qufi nobis ifed Deo placent, facere debemus ⢠Videbts tgi turexhocloco,totam lUampugnam corms czÃjirH tus, ^«if durât per totam uttam â Habesq^ earn er W Calatas quinto ⢠là uUa enim uolumusfecundumcart nem,qult;enon funtfacienda,uolumus er quodam fe tundum ff iritum,qu£ funt facienda, ex quibus er fu^ perior, item prafens locus inteUigt potefi, nam m o firebant prtmum, quiduis faciendum elï, quia fumus fiA gratia,Reglet quicunque ex ffiritu er gratta Dei uolumus, funt facienda : qu£ uero inde non flu^ unt ,minime funt facienda- Similiter er bic ex opa pofito gr atu infèrunt, quia à lege fumus liberi, ago quiduis faciendum. Rf^âonciff Paulus ; Si lotus ^dam uefier mortuus effet, id eiî,p nihil eorum uellet'ts,qu£ earouult,affirw.rfmuos liberos à lege. Sed idconfci entia uefira tefie,nondü affecuti ellis.P.fi autê uix cla= Qf^lig copt^ rior locus in ScriptUris, qui gr au am nobis cömendet, ^udat(0gt; etaperiat,quà misefiquodifcimus,nos iufioseffeDei graia,quätumetiaminteriminnobis,iefiuetpeccat'ii quod iw uideremus,nifi lex id nobis ofiendcrcl. Q^od audicnscaro, iter urn dicet : Ergo lex malum quid a dam efi, namuiget in adfr{libus,er irritât foy.RfÃ'5 iet fepo^oUti : Lfx Dfj efi, non potefi effe mala, fed
COMMENT. POWER.
ipfum pcccatum,in nobis eft peccatum, quod non ceT nimusfine kge,cf quemddmodum£grotuS:,cuinu:dt-tus pr£cipit j ne fuiUd ue[catur, ex ipfo pr£cepto,fu^ nit occaÃonem appetendi f nücm, quod anten non fi^ cerat ⢠Vbi uides concupiÃentiam e^e lUud maltvin, quodmagisperptrieceptH tnfebonum excitatum eft: fimiU modo nos per kgem peccandi occaÃonem arria pimtes, çrquod antea peccatumeÃe non putaÃemus., uidemuseÃepeccatumper legem,quabonaeAtHi^ timur inuetitum tje. Quisenim ÃiuiÃet concupifce re alt er tus rem eÃe peccatum i fttn^ios nosha^ienus tÃeputauimus, quiafaciebamusextemabona opera non uidimus concupifeentiam eÃe peccatum : nunc ta reuelatur Verbum, quodiudicalomnem carnem, tJ uires noftraStreltHa ftducia operum deÃeramus: l^amuidemus, quod concupiftcentia Ãt uerumpeccOt turn ⢠Clamamus : Lex Dei, Verbum Dei, malum eft, quia facit nos peccatores » Ahftultos nos ex micros, nonnemorbumtantum damnatter malum eÃe died Lex ÃnUd r^ ^^^^ gt;nbsp;cr gaudet de Uledid iudicio, quod agno » iiom mala ui» f^â^ tnorbum i Pudeat nos noftra ftultiti£, qua Dcum detur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;accufamus, apertt nobis ex fua mifericordia pcccatu,
in bonam, per legem ( qu£ nihil aliud eft, quant con feientia reuelata) quod Ãnobis nonbencucUet,nott aperiretjrelinqueret nos noftro fenfui, Ãcq; fieret, ut nunquam agnofceremus ipfum patrem, auxiUo^ eius nabis opus eÃe: uerum aliud non poÃumus natura, qu'un
IN EPIST« AD ROM. yt
^«4W Mignitri Deo er kgi tuis t cum exigit, ut pM puro corde t candido^i adp^u in proximum : nlt;tin ii non m fe tnuent.Ua^ blaf^hcmät bonitatem Dei, qwi ifnpoÃtbdhi exigat. Sic lex uitio no^ro VMÃi eft , inpfanHiÃimd-Sedhicinterimtuliiciarij, er faniU itlthomines,nonuident, putbus uelamen tHop,pet Spiritum Chrifti, d fdcw non eH amotum ⢠Clt;t«e k£c Philofophicc interpreters , labariscli in crasfioret Cymerijs tenebnts ⢠Eà ergo occupatio ^ c urn dicitur : Qttici dicemus, lex peccatum efliCui Apojlolus re» fyondet fhbÃtâ. immô non eà peccatum ,fedcogniti9 tantum peccati. Scd interim er hoc obprua, duo epe hominum genera, c^n^male de lege indicant. Mterum adexiris jt^ttodek iuÃitiariorum,lt;iui legi luÃitiam tribuunt, df^j ubi eis dicitur,lex auget peccatum, tan» turnabeÃ,ut iuÃiÃcet,inprunt: Ergo eÃtnutilis,p ânon luÃi^at ⢠Aherum eà impiorii, d pniÃris,qui ubi audiut nos liberator d lege, dicunt : Ergo peccabimus* Praterea utmaxime oÃendat peccatum, tarnen datif nat nos, ergo cü mala er peccatum ipitbus dicitur , non probari peccatum ,quod oÃenditur per legem, fed cognitionem peccati : quemadmodu in agroto ret habet, morbus eü malus, at cognitto morbi bona,ue» tumuidehacintextUâ
Sed peccatom non cognoui.
M eü, nun ^«dm ipfum ^uod uere peccatim eB/ÿ
C.0MME,NT. -POM E Ri rdüx cräfforumpeccatoruminextcrnis opcriitafeti ftjjem,niÃidmclexdocutjjet.
Namamp;concuptfcendam.
Lfx enim non tantum dicit : No« ÃtrtAern, id eÃt Lt^t äd ädÃs manu ne f ajiulerts aliéna, er no adulteraberis,id eft, firn pertmet ipfo opere carnis ne inquinerif - Verum etiarn quad omnium maximum eft : t^on concupifcas rem er ux9 rem proximi ,ideft, cor tuum illa non f^e£let,aut ap fKtat,fecundumnaturlt;e craftitiem :quis hoedixiffef effe peccatum, cum omnes refpUiamus tantum in ex* terna opera ? Quidigitur [unt uireser mgema no» fit a ,à caput damnationis noftraftd eft, concupifcen tiamincorde,non cermmusor deprehendimuti EX his tenebrts er tgnorantia,quis emerget Ãne Spiritui Dn tudicio,qui folut nabis oftèdit,concupifcenti2 eÃe peccatu- Eant nunc Theologi Ariftotelici,,er lament fuu Ariftotelemftumen nature,bic uident omneftuam fapientiS, er acumè pudeÃeri, tametà multos libros, de feptem peccatu mortalibus, Decern praceptis, rf quinq; (enttbus.item,de[ummobono,er beatitudine confer ip(erint,in ijs uere impletum eft,^ Dominus m fpropheta dixitiPerdam fapientiamfipienturn-tionne ^erdita eft er conftufa ! qu£ maior eÃe potuit Sathoa He impoftura, quam peccatum cordis, id eü, concupi feentiam, exornniumhominum ocuUser cognitione tofti i quapropter laudandus Deus in fecula, qui nobit Tcjidauit hodic,perftttum Euangebum ( quad eft inter pref.
IN B PIST. AD ROM. rt
fres Icgis ) concupilleniiam efje peccatum. Sed uti ⢠Mm, id multi uoÃrum, no tantum lingua (j ore con* fiteretur,utrum(2â incorde fentirent iUam concupi f ;f ijiiam reuelatam:nam uel ex hoc difeerent, non aba Mi tibertate Euangelij, fed humihati cr eonfraHi ffi= in fchuuefa ritu,fefefubmittcrcnt:idlt;juodnonfaciunt,(iuiScri= ^Yiof, fturam pro fua libidine tor^uent,ut non or ipà poples riores m Euâgelij minifterio effe uideitur,ad quod ea s iUi ciecitac,ü- [umma empiétât cordu urget cr impel Ut. liquidem Chrillian^mirationoniQj.^iiiVTtet.iUUt «nbitione fanned,Ãd magisfui contemptu er â¢mTsk-v^siconflat :fedMdertntipÃ,namDominus»os z^quot; iUos iudicaturus eü- No eà ra tam apertu erfacilit, fc«/irc concuptfeentii effe peccatum,multi deÃ^erare uolebant,ubi m externa peccata incidiffcnt, uf}; adeo diuexabantur eorum confcientilt;e : quis horror,quis lu
flut, qua cruciatus confcientiamuexabit ,übi Ãntem Concubircen mahrum er peccatorum omnium, ipfum cor, m quo jj^ nwloruw. reÃdet tanq regina, Concupifcètia, effe perfpexeru { grauiafané funt peccata,Ãuäut exterm cocupifcèti£, fed multograuius, eà ipfa concupifcètia horà mater ⢠Qu/efpes ergo nobis poterit uUa effe falutis,ft no pru mum codifcamUs matrejid eÃ,c5cupijcentia damnar et fruÃra te adÃixeri5flagris^ptcrÃlios,quitefolicität, id eÃ, externa peccata, Ãno primum mdtreipfam ci* ^i«, fadatc^, we tales liberos parlai ⢠Ktdiculum eü, à Ãw^Mw arborwnfuarum,quas Ãrtc 'm borto^ hdgt;et
C o M'M E N T. P 0 M e r;
plurtntds ,frullus ,ctimmAliÃnt ,Z7 putris Mturd i damnet, ft nö magit ipfas arbores eueïldt,excinclit(^i Hoc e[l,^uod bic Paulus tantoperefudet in defcriptio ne, ueri peccati, quod nee natura, nee bypoertfis ui det ⢠Voluit iüe, nam ipfum uerebatur fitturum,ne,ubi tantummfruiluspeccatidefixiffemus oculos,m hy* pocriÃn prouolueremur: idq^ bodie,nofiropericubt experti f mus ⢠Vide quot f tHos iuÃitUriorum er bi pocritarum ,biec cacttas protukrit, omnes tantum in externa opera refj^idebant ,nem in cordis maUtU am, Ciuifq- conabatur eÃugere er uitare craffa pee* cata, boe ubi j^ecioÃÃimt fiebat, ÃatimÃfanflumff digmt, qui coronaretur à Deo, putabat : at fi quis ijs negleilis ,mcorjpe(iaÃ'et ,ttlud^ neutiquammuUd bUefuis uiribus uidiffet,non equidem,in bas laruas iu^ fitiu carnis lapsus eÃet, uerii deÃeraÃet, opemq; tsn , turn benigni patris mploraÃet gt;nbsp;Hoc obiter propter inÃrmitatem noÃram tnonui, qua non ueritatè ipfattit fedumbras tantu metitur, fed ad textum redcamus.
Sed occafione accepta, peccatum gt;
Scilicet, quod erat mme,o- latebat in corde nudt we ignorante» G E N VI T- ideR,cxcitauitâ
PER PRAECEPTVM. Scilicet,mudtüolf concupiÃces.
Omnem concupifcentiam*
M eUfTtmecepi Mere eenfeientiam de peccold c^upÃent»
I H E P I s T. A D R O Mlt; y» toncupifceniit, mm lt;tntelt;t nefciebam effe peemtum, pmabim tantum per legem opw externum prohiber n: at cum uidi (yadfidm damnart, cxpi eamodto perfeipti- Hie ridendtueniunt magni tlh fcrtpturæm terpretet^^mdixerunt tantum ceremontarum legen pcrChriÃumabrogatam, QgoJ^Ã^L^°^Chrifttbe mficium {muttlefanel perChriüum omnu lex eftab fogata,c^ ntp hodie (Jttoc^^ in nobit abrog^tur per fi» dem, detinebimur in tütm damnatione perpétua- Lex dieit,tion concupifces banc legem,ntfi m te mortuan uideas, er abrogatam perCbrtHum ( quad fit, ubi in f^S'o er Candida er ananp m proximum, trinquent fi fieri paffet te totum uelis profimdere oinni propen» pane rSquot; officia) femperodiohabebKDeum,dlces^ tpfummalamtuliffelegtm- â gt;
Siquidemabfc^Icgc» .
Idr/l.cm mibi lex tundum effetreu^lataincar tie, qme no efi lex Ittert :lex enim tem efi uere lex, quando mihi efi lex, td efi, eum reuelitt mihi triDei incorde propter peeeatum- ,;gt;v.
Peccatum cratmortuum.quot;
Honhgnifcebatitrper me, neeeram eun mbi tonfcm,nempe peccati concuptfeenttee -
Ego autem ui neb am fine lege quondam,
â K
COMMENT. P 0 M B R.
Ilt;i fût abf^ireuelättone f}eccati,Utdr mPhillp- ^ Cala h' ViufbimyWquam/vn carnitmlhdjs tcran optimm ludtus, cr m Ipeciem utr fanüw ⢠Atiamet td fiebat fint legt, non uidebam lüos malos cordit od* fidus m me- Tales nos hadenu» fitmut Hypocrite ⢠putabamw legem tantum externa opera bona exige* re,non cor integrum (y purum : quifi^i in fetpfum rigal aciem, er mtclhgat fe olm non habuijje uUa call feUnttum de concuptfeentu-
Veniente mandato,
ld eÃtUbt reuelata tà miht lex m corde» '^Reuixitprecatum..
idefl.pcccatorumadÃäut.m nu irritabantur-Ego uere mortuus fnm, ld eà agnouiperlegem peccatum er damnatio* nemiantea fände uiuere uidebar, cum fine lege uiuc tem,nunc reuelata lege,non uiuo,fed mortuut fum,ii eÃ,Mdeo meVerbi Dei effè contemptorem. tiarn ctinl 1exdtcit:Diligeexcorde,non pofjurn- Cofecfutturiÿ tur me effe nwrtuti,td eft,nihil babere tuftteu zy pliâ nè damnatum effe-
Etrepertum eft mandate, quod inftitutum crat aduitam ,mihic2^ deread mortem.
ld efifteXf^ue pr«ittpiebdt,ut «tuerem wuÃt»* quot;^
IN EP 1ST» AO ROM.h'
Ad«»» dtSttm e/i: Qndcttn^ 4» comtirr^s, wWe mortnK,milwm probtbtftCf nigit bonum^fed uirts hoc faciendi non prteÃati ^ quo magis id mget m no ^^ ^f^l^ bit, hoc magii damnatio noÃti ob ocidos nobit poni* *â^* twr: hinc redt fceptrum exadorit uocat earn Propre tit : 'Exigu bonum à nobis,atq»i mH! boni in nobis eft, prohAet malum,cr nthd ahudfumot, qiMm malum' Couincimur ipfoChirognpho peteati,id eft, teftimo nioconftientia noftrie, not non facere bonum- Quo p4Um fit,ut lex,ex qua uitam ^traram ( nam lu/luM rij earn qu£runt m ilia ) me ocetdet cr non uiutficet : mindandonunquamefftcere poteft,ut quod deliquin tnuf,opere ahquo bona reftitMiur- Opas eft ergo ad futam nonlegis operihiU,qae facere non poffum,fed condonatione peccati cr gratia Dei.QurttudmodKm homicida quifflam, quomodo refufcitabit occifum fuit mambas i Ab co pecclt;ao,hie corämundo hberart nea quit,nipipp homuidiu condonetur, ita malum noftru quodfacimos, nunquim per legis opera expiabinwr, imô per earn magis damnabimur-
Nam pcccatum-
Expmm(M dodos fum,mto Mio nuneUfum miM ^Bifftadmortem» - -
Perpraeceptum, r
Idefttlegemmcorderetulatim-
COM M E N T» P-0 MER.
Kon lex nu detenu Jed mtampeccitum,tneum lex eeetpo â^^np- uinum,t»metfi tplum prut eptum occ.-fio* pw^t*^, ⢠, u^^ dccipiendi nu, peccato dedent, in boe tarnen no ,; j lex,fed ego [urn aceufandot- Vi uger oct aflonem pee e»ndifidefl,edendK{u£ lun tonducunt, ex mandata medici pr^fcapto «eetpUfitti noUrum pcccatun, per legem irntatam mfoleà tt â¦
EtpcriHud _ ;*
3ciltcel,pKCtitnm,occidtt me leXt^uu ipfa eà uir* tut peccdtijiietcii iM occidendi pree mores-
y,i kacplcx fanda.
Qgu Drt eft,eft enim pecati agnttio, uelet^ md tumiideoqimabeffènequtb
Ergo quod bonum.
tilli eà OceupittoJie aro mÃri:Lex cumptbo» ne.nihi faih eà mors Cf demHmh,quu fanè non eÃ, ruÃpeÃimi res, ergo non poteà eÃe, eut dia bone, ^ef^ondet ApoÃolutâ~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' â â c
AbÃ't. â
C^naà dueret, bnpietatis hxefaa argumetttd, (^ ÃeibbÃihcmti' .40'
Imopecccatum.
EÃ mihi mortis eeuÃlt;i,per legem qM bona eÃ,in boCfdiim oÃendu mihi tpfum peccatum,quod Imebat in torde,me neÃunte ; nolutt lex prohibere cf oÃen* r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deremibt
IN E P I S T. A D R 0 M» ' rt
irre miht concupifcentum,dumq^ id rgiffct, tapt hs' p^g^fj^ ^^ f»nire,cognoutq- prr etm.mt dimnart, tametpid non ^-^ tgebat primlt;im, al migii ut petcalum eognofterèlK' tneoutitoergofaflum quad lexmalautdertpotirai*^ ' Qjtemadmodum culttr^qui fadtu eÃmbonum ufami fandfndi panii,boniu rÃ,atpto abutar^me hoe ocei» d(ndo,malus dut paÃet,ewin tarnen malm non fit- Ste deItgu ofpctotudicandum ent, nonefl htc ineiia,at pabular, mala uideri poteÃ. Eà enm Ãaii lt;7 ofptiîi eil», reuelart peeeatwin,non damnare quencytam- AI p te damnet, non Ãt, ntp tuo uitio ty c£citate,qut nS utdes fub tpfo ofpcio legif,id eÃ, reuelaltotu peccati, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
mcundiÃmum qutddtm latere,gt;un)pe urgert ad grati ^^2** o^d« «w- Q«i igüur pc legeMuHtur,fanüe uluntur, ut lila d« m Oauide, Ezfchu, item Petro- Q«i autem tan» turn m damnattonem figunt oeulot, non obferuantes gratiam, (ub reuelatione abfconditam. Ij pereant nea teffe tÃ,nam lege abutuntur,nt in luda,Saulet Cay na eermmus-.non enm m hoc fuif reuclal peecatwm Do» minui,ut exctdant ab elM mtfeneordu, fed ut difcant mifencordiam agnofcere. ltai^ ait reâe ApoÃolm'Ap \ (um peceatwm eà mtbt operatum mortem per legem^ que. hoefaetebat,utappareret mthi, er notwm Ãeret peecatwm. Ante hane reuelaltonem, nó putabam effe^ tantam urn eoneuptfcentne,nunc uideo tyfentto ueä' hementer potentem, oeprorfui infanientemniearne' wti- iittpK(umbo,tyâi/ttddo m Dei blafphemia!,'
K «
, co MW ENT» POME Rm utlim^ legem non efje : non aliud uideo^quà m dan»^ tiaium^çr Oei tram in me,quo magis enim pecc^ox* Cütt^ydero,eo fit ÃrtiM Oquot; potenttut- Hoc neceffe (^ omnet hommes)(nttint,dum reuelatur eis peccatunit ty mà monenie Dei Spiritu, obferuarint fob illa n * uelatione fubeffi grattam,fieri non potefi, ut fthd fiant, nam déglutit cos mfimus, fyumett magnitude peccait-
Scimus quod kx fpiritualis eft» - Caufam redditfuperionm cum dixerat,n5conut* nire inter legem ey hommes.Sed interim non preUt* tundaeR 'meptiÃimaquorundimhuiuslod 'mterOât tititO'Kam fic exponebant, Lex efi jftritualis, id eH» librifieri debent mteüigt^intualiter, td eü, Pillegtf rice: fimiltter,cum bHofen exponerent, Creauit Deid cexlum, id eü,bonos,ey terram, td eH, malos- QS^ funthiecportentainonne â¢rop MliisQp n^ [eo-quot; reuo^ó-^p , putbus non exponttur, fed deÃmu tur uniuerfa Scriptura-tiaud almd tonantur ruft* Quidam noui ffiirttiu hodte,quibiii quo^ uolupe efi,^ uertere quiduis in Scrip'Erat fimplex Grammatiei,amp; Uis uacabulorum obferuanda, at qua tilt tantum Ã^u tus,Kon Grammatieieffeuoluut,idâ¬o contemnunlff nthilifadunl huiufmodt minutiös-Porrà ,fi quit huilt i'gt; turn hoc pido mterpretabitur, quid confequeturfin* âm ex toto hoc Capite ümô , totius Epijiclie ltfi'9'â
IN EPIS T. A D ROM. ytf
fruflrabitur, quare mtrü iwn fà hanc femper ohÃurS Ãtif]e,quippe,cutn tpp gut debebant lucemaddere^ma tfrprettttioae aptrta,offundertntt(iubrM- Verii h^c ejl ftiuêtu ; bx tà Ãitritualis,id fÃ, requiruÃnntua» till,non clt;irniihti,tiiu externa,nö mpletur,guando ope re ipfo abfliatf ab aliéna re,aut uxore proximi, fed re» quint Ãgt;tritum,id eÃ, tu quid tale m corde tuo fentiof, quo cupiM rem aliénant, atc^ puro (y mtegro Ãt adà âu in omnes : id ubi natura, quia carnalii es^audient terretur,zy neceffe eÃ,ut emortatur-Promde, ÃÃnri» tut impioeogaturobfequt,cructÃgitur,muttaq^ quie» quid eà f^tritut legitÃrt ti£c ergo eil lÃa pugna car* ^ââê'^d earnii niicrl^intwi,quamnemononfenÃtfanäoriim,pro* ^Ã^Vitm* ponitqi feipfum exemplum: non autemaudimtu,qui dicunt: non loquitur de fe Paulut,fed m perfona carnt lit bominit- Quid aliudhifactunt quim quadfaxa CT truncos ex fandit facer e uolüt, Cf quafi nunquim fen fermt peccatumiSedapertiu eÃtextus,clare utdebit de carnali homtiu non paffe inteÃigi- Ego uiuebam ft* ne lege: Uem,m nu repertum eà f^c- Qaare non nip de Paulo mteüigitur hu locus,(y m eo de omnibus, in tuint exèplo,nos (eÃtmare poffumus reliquat fandof, turn furnut omnes etufdem maffe : non tarent iÃt pee» ttto,dum m hat tarne degunt-
Ategocarnalisfum»
tó eÃt non [um Qetiinws,fed mihi,qu£ro mea,
K â¦
COMMENT. P OM B R.
cum lex iubcut,ut non noÃra/edahortan O' D« qut remuSf^Uiiremeouitio lex mihtmtlatÃ^
Venditus fub pcccatum.
DtiriÃimumdonmium fuÃineo,fitOtu mincipiü cUudit autem adferuoe^quiolm uenâebantur,o nue cheubi, in perpetuum feruùutem- Vtdet igitur, quint tnultu ad hue fanion deÃnt-Safhuerat PaulM,at quid infetpfo defyderet,utdet uel ipÃiu teÃanomo â¢
Quod enim ago,non probo»
Déclarât hanc feruitutè füam,tdeÃ,qutcquid ago, hocmthi diÃgt;lKet,namuideo nthil fieri fine reliquat peccalt: nihil mthi (onfcim [tm,tarnen m hoc non tu» fitficor»
Non enim quod uolo.
Spintu» HOC FACIO. Scilicet came :nM cdro pugnut aduerfia (fitritu, GeUff Nam quicqiai eà natirm.ex multere o' Adam,peccatum efi-
Quod odu
ldefi,ttolofecundumffiiritS» HOC AGO* Scilicet,per eotteupificentiam, que efl in me,id eÃ,ue» Urn nolm, cogor ejje pecedtor, quod [animus [urn, ei gratiababeo.twn meomerUo.
Si uero quod non uolo.
Secundum f^tritunt- HOC FACIO* Scilicet,came, CONSEWTIO LEGH id (fit
IN E P I s r A D R OM* '^gt;T
IiJ tÃ, turn iÃft exptrienda cordii noÃri docemur tfgti» fff^ bonam, nam fjmttuila homo conÃttntutn peceatt jentU er ueüet abtffi,(y m hoc tjuod uelu ah» tf[e,conft»lU ltgi,td tÃ,dKU legem eÃe bonam^ pqià dein cogttat,legcm debitoremfacere: at non facto, « men miht no dej^erandtan efl, fed du'endum tjuoUdu: DtmitteoobiidebUa neÃra.
Nunc autem non iam ego per/ petro illud.
Ill efl, quid ego non confentio peecato, uelim illud â¢befle:mordct cnim peccatti lUud naturit nu,uclut pe* dtculiu quidam,qHem inuaiu fuflineo^
Sed inhabitansinme peccatum*
Id efl, morbut tile naturit, (ett quod peccaium uoa ant originale-
Noui,
td efl,ego,qui fl^ititum Del haieo,ty cuiutian bt rufleto mihi lex reuelauit pecedtum -
Quod non habitet in mc,hoc eft,in came» -u
Video me, quantus quantus funi,e(Je mhd altud, quam peccdtumEece hie totum hominem damndt,ubi tammueniet Lib-Arb-cr prepirationem ad gratia ! nunquid exturbidoÃnte,puram equam hannes,iiui» exmaloifboicÃrudumboneun peint j gt;
COMMENT. POM E R*
Nam uelleadeft mihi.
Id eft, per gut tarn quidem td habeo, ut qua bond fum.uehmfatcre-
' Atutfaciambonunonreperio»
^ id tfl,m men utribui non eÃ: Uae^ non loqaitur he de minu, fed ipfo corde, quod tun uult ex natura bonum facere,ergo bon ummhac uita eÃ,uiuerc para eonfctenifi ty corde, omm momento, ut in nuHo de fia eiat- iedqun efitile, ^laudabtmutearn? No enim nolo,fctlieet,l^trttu,faao bonu/m,fctlicet,m came-â â Sed quod non uolo,malum»
Sctluet,^irttu,hoc ago,fcilicet, carnr,perpeluo reluâor, ty cructfigo carnem, net^ era finit coUuilau tunu huttie,priufquamtotaentortatur- â
Repeno igitur*
lib^ Arbâ
Katura male dlilaefl-
Duo,inquit, in »ne repeno, edmem uolentem 'ma» tum,(y ffiiruum repugnantem carnt Vana funt tguur tommentaeortem,qutlomniant hu Ub- ftrb tributho 'intni,quo uelit bonum,cum Paulus non de uUk utribul in nobis mtelltgt uelit,fed tpfó 3ptrttu Dei,qui uult bo» num,qui opérât ur m nobis, er uelle ZT per fitere, pro fua m lut bona uoluntatC' Praterea mfaniunt er till, qw hu fenfuahiatem finguni,qua tantum uult malii» lionne eà hoc expuere m faciem lefu,cr alapis cade»
teiTodimhoiiwtem,
IN EPIST. AD ROM* rr
lt;hci( nihil boni poÃe,ueÃe,ftue dictu Ltbgt; Arb- fitierd tiotumâingfniü er ^uicquid eft m bomine,omttufünt nuledifiioni obnoxia.qu^cunq- togitiU, uk, aut ton* ttndis ex natura tua,aut fapiétta tamis: Ait enim ?au hu: tiepertOf td eft, per^itio tandem per legem Dei, qua miht bene uult ( nam tantum in hot mihi reuelat peceatttm,ut difeam diffideremeis uiribtu, cr Dn mi* ferieordiam muotare) ^uod dumbonumfatert uolo (quad non ex me,fed jpirttu Detfit) mthi adiunHimi pt,id eft, innatum er infttuM in tamem meam totam, maliim,td eft, peetatiim,hoc eft, lÃud tantum me uetle video fecundum meas uires,quod eft tontra Dewm:cr ut in fumma dteam^artim fum ft^intualis,partim car* ualù,neutiqiiamconuettumttruolutttatè j^iritus er uoluntatemcamis^
Delcdatmclex»
ij£c non fuut car mils hominis uerba, fed If iritua* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. .
lis, quomodo enim delcüaretur in lege Dn, taro {tut maxime dijfhcet, inteUtgit ergo per internum hominè ttouam creaturam, de quaChnftiu : NiJt ijM(S renatus füerit ex jftritu fando-
Sed üideo aliam Icgem.
ldeft,eftaliauisinnuatarnt,queerepugnatk* Peeeatomtió gimenus, ideft;ftgt;ffiluifando in torde meo, quæ uis pl^ni tmori me capttuum tenet fub lege peccati, id eft, uideO ptem i^f in fubii* cal urn m me aondtim efje totunt mortuum, KWH, o*
GOMMENT. POME R.
edmiiMutgentu ïHt ddblanduur- Habet caro faa de fyderta, qua hie Paulat Irgiuocat : habet lt;y I^intuf, inter qut duo^nanquameonuenttSpiritus dicit: trien concupifcat- Caro dicit: Ego concupifeam, Hac cum fiefem nobii habe ant, nonne ingemifcemut cum Put io dteenteti
Mifer ego homo»
^Ãexelamatt0â EX HOC CORPORE, id eÃ,h4C came,ab hoc peccato, nam uideo me merit per hoc obnoxtum fieri : per peccatum enim mors m« troqt in mundum-Vide quam doleat PaultHf er homo ffirituahs eà fab lege carnis, uelit ab hac llberart, pt fu[^irant ad Deum omius fanHh
Granas ago Deo.
Gratig tits Anted cum dixerat:{Aijeregohomo,relfgt;exerat motor peeci* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccatum,bic reÃiicit mgr attorn Dei,
d-uteunq; feutat damnatio,mors er peccatum,taa mtnfciomenigrattamDei,fufceptumper ChriÃumt quod ad me attiiut, peccatum tunt poffum fuperare, eogor de/ferare : uerumubi uideo Deum eÃe patrem ChriÃi crueipxi,er Uaeffe patrem lÃitu, ut per hoe quo^i meuf pt pater,quomodo non geÃt4m,quomodo non giudeam er exultent {pquidem tarn uideo orniu ÿlud peccatum effe abolitum er non tmputori Lubens ergo,quia Deus uuk, fuÃinebo m me peccatum, con» tramtarÃet iwiuie,gt;tott permutam lÃi ut dommetur* liaee
l N E P I S T. A Ã R 0 H* y,
Hze omnid eôfjicélant.ut inte11igM,lt;luod dixerat^pee tdlum in nobli lundurn pUnè eÃe mortuum, [ed per» peiutm pugmm nobis eÃe cum reh^u^t, ^uemadmo» dumlud^n ohm cum Chumniis-
GAK VIIL
HIC longiiu pfeejuitur,^ Mte^dixent: GMim
ligo Df o per Chriftii -q-d- Petcuiïi m me rft,m quad dum utdeo,conçut lor horrore,fentioq; damnio ttonem : at cum in Del gratia oeulos dtrtgo,uideo nutgt; lam dimnationem.E^q- boe proprium fanäorumtqui Sanât^tie^ no Mgant fe habere peccatü, O- peccatoref efje,(^uod peecatoted magna Ixttcta (pirttw dieant: üuUaeflin nobiseondè fttnt» natio.peceatumnon poteà nosdamnaret ut maxime w nobiiÃt ⢠Sitjuidem eà Ãnritus ChriÃi 'm nobis, cut diÃgt;licet peccatum,non po/fet autem diÃlicere,ntà id ex Dro haberemm. tiatura ita fumas adÃili,ut oble» äatio ejunedam Ãt nobis 'm peccato : fecundum Ãnritti utro,eà fumnuts cruciate c^ diÃiheentia. itultt ergo funt ,qui fanées peccatü adiünt : eà uere in i^ pecca tu,fed Ãaecodenattone : funt filij Det,no ferut,ttt ohm fub ^\ofe,(^ in refurredtoe paläfiet-Kofunt ergo pre dtcatores gratte,fed eontemptores,qutcunc^- docent, fantas abfe^ peccato ÃiÃe,cötra fidem facraru hiÃa* twü, Citioma enim nà rcfiliremiu i Ãet mifcrieordid
COMMENT» POME R»
uidentes lUos quaà non peuätores, faluos eÃefaäos ? VM (ùmun cum bis marier ettro pcccatt,quod ut gio riÃceturDominm,tws confitert aduerfta Snthanam oportet-
Nulla igitumunceft condenatio»
QjiainuM peccatum eà rehquum, quad non con* demnat nos,nam ut hoÃem odtmus iHud-
Hfs quiinfitifunt Chrifto»
111 eÃ,qut funtfadi uiutim corpus per fidem^nam ipfe caput eÃ, nos membra, cut mÃn fumas, ut uxor marito, ubi ex duobus cor portbus una fit cara, omtiia Vnumfionut ^ fi^^*^^ communia,qua: mantt funt, ad uxorent cumQhrtÃo. ino^lspi^iftunt, er qu^efunt uxor is, er in maritum transfiruntur ⢠itacp lüam noÃrt com CbriÃo unio* nem,uix reüius captes,quam ex coniugij rationticum CbriÃo per Ãdem contungor ,tam tuÃteta, Ãrtaudo, gloria,uiüoria, er qutecunt^ funt in CbriÃo,nua funt,cyquie mea, funt tüiiu, peccatum meum in fe transÃrt,abforbet^ confumit omntamea mala,fult;i bono,nempe mtä mtuÃietS, fua iuÃteia tollit : mortem meam,fua utta fuperat: In fumma,qui Spirit um C briÃi i}abent,Ãlifuntetus,quemadmodam inter coniuges, unut (Ãtritus t^ Ãdes,factt unarn carnem : Ssc qut Da* mino adb£rent,unumfunt cum eo corpus,fed hoc de» claratfequenttbm-
QJJIW«
l N E PI S T. A D ROM. ,gt; Qui non iûxta carnem ambulant»
Non duo,qui wn habent peccatumtaU lüud no fintiunt/rdquid habent Cf ucrefeniiunt,at nonob» fequuntur, imà pugnatt contrit lUad, odiunt nuxime, tuxtaiüud quod fupra dixtt : Non quoduolo, hoc ago-^ ^fluero luxiitcarnem ambulue, nthil thud, quirn De uni non tinure, nullam habere faluin, au Dei ration turn: quales funt ettam,qu Euangtlid hodieudentur, omnia eontemrunies (y confiindentes,cum tnterm nthil altud qa£rant, quà mfut, non qu£ Del funt, aut proxmi, ut Ififuuahs homo, qui çr Dtify proximi fvmmam habet curam,iguur adlt;üt»
. luxta fpiritum»
Id ell,qui legt Del confentiunt, CT dicunt Lex orfs tw,fuper milia aun zy argenti, tametà caro repugnet «ÃM, fed fetunt hanc uitam effe milittam, in qua nihtl «hudexpeéiandû efl à carne, quà m perpétua pugna: unfultatio c^ mfdi£ Sathiin£ non qutefeunt'
NamlexJpintus uitæ»
Dupheem htc Irgem tangit 5 filteram ffnritu Ult£, id efl.ffnriiiuuiuificantif : Alteramltter£,id eft, mor^ ta O' damnattonn- VtihÃimu htclocufcÃmbecilliK bucradfliflis con feiern ijs,que cum uident,feurge» n per legem ad peccatum, per peccatum ad mortem, i»gemtfcunt,z^firè fuceumbunt perdefferaltonem, tanta cà tyrannn ihtuslegn, qua excitai peccatum,
LegtitenWa
COMMENT. P OMER»
er poll peec/itum exatitum, reudtt tetern^m iimnt tionè, ^ mÃiÃucefceret eis Chnlhu ( qui f^intü pa* Spiritut ton* ^â^^^^^^ quot;^, impeirmut ) degluttrcnturab mÃmo ar folatta- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Stthdiu-lÃe igitur j^irttus,efl tuM lex, non exigent, Lti- Arb* quot;^^ quot;Utunf (onfctenUM, fed fecuras ip^M reddent, ^'fid^t QJigt;deÃ,quodifflio4mini?ut maximapecc4 turn m nabis Ãt,umen lUud non obefl,i-fl remtffum,n5 poteà uos oeetdere-Su fit,ut tales eonfcternie ex lege mortu,Oquot; lp fa morte, per legem jfiintus uiuificantu, in uitam reuocentur, Ideoq; eonuenientiÃtmo uoaba hfffitritumuitie, co quod uiutficet cor,appellatâ Uat^ turn an: duare Hon efi condemnatio mme{ ReÃfon* det,qtua lexffitriius uiuificantis mt,cr iHummStu to» fetentiam meamjiberauit me à litre peccati or mortis, td efi,à fententia CT lege damnatioms,cut debebaeÃe obnoxim propter peccalumâ
Etenim quod lex.
Hie ntquaquamfirenduia efi,ut transfiras e.a pa te,uerum fie, Etenim quod lex preefitre non poterat, quando (out fi mauu, quia ) imbeciUu erat cy-c. lite locus uel folutfatu effet,ad conuincendos Ub.Arb-ad .â:vr''jâ ââ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fertores, quod lex ettam dtuina, mbeciüû erat prop» ter earner amp;nbsp;naturamnofiram,nihil lÃa potuupr4» fiare ad faint em- QVOD. tdefi,quanuiftifica» tioiunnofirt-
Quia imbcdUis erat.
biebróet
IN EP I ST- quot;nbsp;AD RÃM.- go
titbraice didum cfî,id eÃ, non impiebatur : exige bat lüa quidein,lt;tt utres non fuppedtlabat ,ut mplere^ tur-ln tertio Cap-contrariie fententta: eà TropuifLea gemÃabtlimiu,ideÃ,docemus legem impkrtperfia dem-Ex eta loco redtm Cj' hunc intelhges : lam pricÃa tur, quodlexexigtt, olim aero non pr^Ãabatur, cum tdhuc ejjemus fub domtnto peccatt, ZT a/Ãduum non firorum- HOC ideÃ,htnctuÃtficattonemprofit tit noba Deut perChrtÃamt quern mtÃt 'm hunc mutt dum-Hictade, quiepoÃu m nobu eÃe damaatio, cum ÃtisÃdüÃepro peccatis noÃris,per ChriÃumdalus eà DeiÃintM,quem er ipà emeruit nobif, huiuïuir^ tute mplentur omnilt;i,qult;e lex extgtt ; peecatum dmit iHur,mlt;tnetq^ 'm nobii uera luÃitu, per folam grattetm non noÃrum mentum Porro er ex hoc loco, queÃt li nbsp;nbsp;Libertetît
bertiü ChrtÃtma, er legif abrogatto, darum eÃ: non ChriÃiatulk Ãc abrogata eÃ,ut quiduisfactas- At turn acre eà abro ufm-gata,qttüdo mhil m te 'tnuetterit,quod aceufet aut d^m^ net- preterea magna quedam eà mtfericordiÃima in nos dtledto,quod proprium Ãltum mt(erit,nam à quid aliud chanuser nobiltut habuiÃi;t,miÃÃ'et utiq^-pà er m hoc eÃmanda peccatt uis er potètta,que à alto quodä modo,aut per uttäaha creatura,aut per nos tollt potuiÃ'et, cur ipÃim filtü mtÃfÃet : l Æ igitur folm eà noa Ãra luÃtcia er certiÃima aiKhora,ad qua coÃigiamut.
Sub fpede carnis»
L
.COMMENT. P 0 M E R.
Hm cireunliitniijs ChriÃi txittlt;initto,proindf (T dignitiU quitm pro nobii habutftdechtratitr.iwÃram m quU,cariiemChriÃitt htbuit ( quit femper eà obnoxu peccato ( attamen (um effet m ChriÃo, abÃq; peccato femperÃub Erat italt;^ caro iÃiM, noÃra caro, habent etiam ffeeiem pe£cati,tametfi in ea lüud non Ãtentja* men propter nos,noÃro peccato, CT totim mundi., hu untu homo ChriÃtu 'eÃu,grauiÃinw (oram Deo obno xuttfaüiu eÃ,cam non eramus[oluendo-
Scüicet,quod ipfefafitu eà pro nobis-t Corinth.s* Non factus eft peccator.
N^m nunquam peccauerat/ed ipfumfailtu eà pee chriÃtu fa ⢠flt;i^gt;*gt;^gt;O' nialedifito,ut nos à peccato liberaremur,ut ÃUi pcccaiü *^â^fgt;âss-Mdes:Deiu meopofuttmiquitatesomniii, Et,ff pofuerit peccatum animant fuam, tdeÃ,Ãfu^nt uitam,fe totum,quantos quantus eÃ^feent peccatum uel utÃt nthil ahud, quam peccatu, wdebit fernen Ion» gtuum cre- ideoc^ ait, de peccato, aut per peccatti, quod ipfefafliu erat, condemnauit peccatum, fcihcet noÃrum,idq^ per carnem,fciltcet,fuam-infumma, fa* £itu eà peccatum, ut nos mnocentia feremas : faâtU tà mors, ut nos uita effemus : fadui eà mitedidum, ut nos effemus benedidi,iuxta promiÃionemiinfe* minetuobenedicenturemnesGentes-Sed hec omnti Textiu habct-ojiirch^cfadiU eà QhnÃiu ?
Vt tuÃiÃa
IN E P I S T» . A D R 0 M. * 8»
Vtiuftîficatio legis impleretur in nobis.
How iufttficittionem cluidem lex exigebat, fed tun pr£(labat,nim ex opertblU legit,non efi tufiteuÃrgo tÃa i»pletio,non eft noftroran utrium,fed perChrijti foâi.
Qui non fecundum carnem.
quot; l^equtdfipientu.auttemeritiUearttishicMdeat, ' .--.v in nobiffVnquit, impletur tuftiftcatio legit, qui fumât j.jj aÃiduimexcubtjtlpirtlut,eontrlt;tinpdttttcarnit,aut qui nihtl permutimus earai, uerum omnia per tUu ftn» ntum,nobii per Chrijlum donatum,fiunt ⦠Ne mo ergo drens boe f^truu, implet legem ; pr^ctpuur, ut ddi-èât proximum, non potes ex tuis uirtbus, potesuuti ubi hunchabuerit'
Nam qui carnales funt.
IdeÃ, qui non babent fÃiritumDei, eu qu£ arn'iS funt cur MtâVides Ptulum,nondeeorporettoftro, nat cerne tMtum,quemadmtdum quidifomnunt^ ubi car nis uoceibiilumaudiennt,uerumdeeototo,qHod tut fumut, id eft, de omnibus noÃrit uiribut, qua funt in corpore er anima noÃra : non 'm appoÃium ergoÃe ntà legos,procurant, foptunt,id eü, ipfo adÃäu fen» tiunt. QVAE CARNISSVNT. ideftmundi nempe carnahapn qutbut fefe totut homo obledat ⢠4
Caro quid in Scrip- Ãgnià ceb
, C O M MENT. P O M E R*
. Atquifpiritualesfunc.
ld eÃfljiintum Chrifit habent, fà ^tunt ea t^uie CM fit funtty'iütiul^trui»' Dumnantttrerhöhteopttmtt ,lt;}t(tlt;^ intenuentSiUt uocant, ZT omnu noÃra qutntti KKl^ectofa Ãudu,ut uerü Ãt, quod mfru dicit PauluH CiUKquidnoneÃexÃde,pecc4tumeÃâ
Namadfedus carnis,mors cQ» ld eÃ,illi prudentiel quneÃinnobUyritiohumtnd Vtret bum4» 'onnes utres hominis, funt mors: hoe eÃ, nihil anient 0^ ntbilfutib ju iji^que D«fant,gt;uitt potes hnrum ptlt;ejtdio filusirp Ad quid igitur,HttlK ratio hamana aut i:p^óvHp.et f Ai , gubernandam Kempciuiles mores Ãrmandos, coletf dun sgram, ad adiÃcandum, qu£ omnia tia fiant, af tm ilUs confidM,autconqutefids-^oncnim heet Chrifit ano homóu m creature ponere Ãgt;emfuam St aero quif uoluerit ijs utt,uelut mÃrumentis utt^ £terne c^r falu* tis,hic opera mortis facit, qu£ coram Deo non uiuuiit nam hae parte,nihü aliud junt quim mors,humant co» natas- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;',
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Adfedusueroïpiritus,uita» '
Idefijprudenttacrfapientta,quieeÃexfolt deo per gratiam,quie cr facit nos fapere ffiritualiter, ld eÃ, ea quee 0« tantum funt, non carnis noÃr£, tüi inquam, nihil ahudeà quam utta Gr pax,nam per earn qui eramus mortui per peccatum,reittutfcitnus, habe* mus^ pacem amp;nbsp;trartquilluatem meot^cientta noÃra.
IN E PIST. AD R O M»' tl
um «on mortirl not (^ affitgu (Itmuliu mortis, ipfiM' pcccatuM' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K j
Proptercaquodadfeó:uscarnisgt; ââ
Ecceqtacqutdfapitcaro.quandopnej^irituüeit
sy Verba fapu, cornabter fapis, er ut maxime Verhit Camii babelt;u,audiM,abuteris eo,ppuruu uacas ; ergo quu» fflttA-^uidhomomtebigit per fez^rattonemhumanam^ti, totum eà tontra Dewo, neq^ hicÃngere poles uUum mediaan, dicit ettim craÃiÃtme : Inimuitia eà aduerfut E)eum,erfetpÃtmclariiuinterpretaturâ
1 Nam legi Dei non fiibdicur,ncc^
' enimpoteft.
Egreg/ttw hoe eà Lib- Arb^Encomium: nouilPau
i bupiiurum^uttotis buccis quidam diÃ/utatun eÃeta Lt^« Arb* ' nbsp;nbsp;nbsp;de Ltbâ ArbdeÃnÃney eiut partes,non poteÃ,inqinfi
' j facere CT ueUe ea quie Dei fuut,cara (yeiiu fapientia, lieht nolit,cogilur eÃe t/r.imtca aduerjiu Detim, nam là at Chrifitu:Qÿâ nuit uenire poà me, abneget femetip fumiHon duacarnem, ne CZ ibi torques ChriÃi Ver bum,quo figniÃcat, quuquid eÃemnis homo, td totu mecum pugnal, inde oramus : fiat uolunlM tua, non noÃra ⢠!bq; Ãubuia put,quod hadeniu M onacht,daa Hifua fapientia O' bona intentioHe,finxerunt fecimdu fuu cogitattones Detm,eum tarnen no uehtfingt, aut firman à tubit, uerum nos pngi firman^ pet ^m uo lunttUi tuceÃi (Ã-V^ät nunc régulée o cbferuâluf
COMMENT. P 0 H E KJ KoHiehorwf»,qMbM ohÃnngunt con feien tiM ,qu^ omnes ex hoe fonte imptetatii naturt malediihe emu* narunt»
Qui uero in carne funt,Deo pla Cérenon poffunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
QMi non fapiunt fecundum ffiruü,impoÃibile eft fttplctccMtDe0â
â Vosautemnoneftisincarne.
ldef,uosquiChrifliani efa,tuneftiscarnelef, fed ffintuales: non tdeo autem eÃü Chnjiittni ,qMi CappMCr RUttat hAbetiiJedfffirUuiDei habitat in nobis,operatur er agit ou, nihil relinquens car ni.
Quod fi quis fpiritum Chrift» non habct,non efteius.
Ilt;i eÃ,noHeÃChriflunui ⢠Ecce hoc uno nerbo elamnatur,quiclt;iiad eà 'm natura noÃra : enuu tam tÃ, qui hoc Spirttu caret {Sathanit, etuà fanÃiÃimus ft PapiÃarum,fapicntiÃimusqi omnium PhtlofophoruM ^M prindpum mundt, nixerit guantumun caÃe f^ecio Ã^Ãerews eà cor am Deo,nece(Ãe eà omnia regenerd fterinnouari.tohan'f
Porro fi Chriftus in nobis eft.
SuMWii hi£C eà confolatio fanilis 'm carne adhue wueHttbtu,propter fefunt damnati,propter ChriÃum fiera luÃiÃcati, luire pc»at un non poteà cos lurba» reaut
IN EPIST. AD R OM. «»
W am affligere, O' M maxime qumdoc^; in eii teÃuel» nonprcmouct quicquom^non eunt mjiciat fe habere tllud,fed gaudent per Chriftum abobtum Dicunt enint ex corde, hu rà neÃra luÃicta, hic peccati mots o' uiäoria,non omnes portlt;e mfirorwrn c5tra hunc pra^ uakbunt, itac^ 'miiutt,à ChriÃiu,td eÃ,QhriÃt f^tritus*
id eÃ.caro- Totum quod Ãmw Ãecu ', 0 corpui mortuum eÃ,Ãquidem eim adfiâm, ti non dommantur.
Proprer iuftificationem»
Scilicet,quod in uobii eÃ: aut Ãdicas, mortuum tà torput ipÃpcccato, agitatur iamaobii quibufdam ad» Ãilibiu, qutbui abolentur adfidut carnis- Id uero du» tat per omnem uitdm,femper montur carojemper no Ui uita augelur,don!C totuf AdäÃierit abobttu, toiiq^ ipfi Ulla fiäi ÃierimM. Ergo S P1R l T V S guu« uobii eà EST VITA ScilicetueÃra.
Proprer iuftificationem.
Nijm per eum iuÃiÃcamtni- Hec eÃgratit D« Gratia ro»a pritdicatio,propterquam peccatum non imputatur, temmtut' quam audientes bodic, ÃaÃidimus, mctpimusq^ iede^ te,n«ufeat antma noÃra Ãuper hoc cibo, quemadmodà filij ifrael fuper mannate. Nam non faciliter mtelltgt» tur MiÃdeifO dum hatte ntgbgtmuf,ne(tÃecil,iA
COMMENT- POME R-ttouit quidam inqutramutf dtlputainusq; uarie,curie* fiÃimeq; nunc de Sacramento, nunc de Refurreihone, item de LibertateChriÃiana, reliqua innunura, no ad credendum,fed dil^utandim,ne non pmus aliqutd-
Quod fi fpiritus eins.
Splriliu D« optu in no it bu-
Videquantadtligenlia, htccharitaxurgeal, caput noÃn Ãlutis-Tam efl tottu in tUa grata predicatione Paultu,ut uereatur,fe non fatu dilucidii uerbu,(enten tijsc^tllamdcfcrtbere poffe- Repetit ergo qua hade* niu dtxit/ubinde dtcens : Spiritut regnat in uohii,Ãgt;t* ritiu impeÃtt,ututÃcat uos, flnritw mort flcat carnem ueflram,omnia agitÃ)iritut :Età tile omnia agit, habt tans in uobu, ergo or exettabit, noua uitam infltniet, facteifl,ut quod mortale erat, aboleatur, at deinde ut* uiflcetur.Pater enim p lUu ipÃi Ã)irttu,teftim à mortuit excitauit, excitabit ty uos- Vtnis ergo Qf cofummatié ttê prtneipiü noflri baptflmi, efi tüe flirttw :aqua' qua baptifamur externe,Ilitim tranÃt^ÃdÃius lüepurgat p totam uita, ufq- in finent,quoufq- cadat hie animalü, homo^zyrefurgat fltntuaUs- Promde hic locus Hire ttcos lüos conuincit, qut negant unum t:y eundem eÃe Chriflt i^Dei patrisflintum,procéda tlle ab atreque eÃfl anus t^ una utta Deify^ChriÃi,na antea dtxerat fl flus Chriflt habitat 'muobu:crpoflea, St flus etui id efl,Dei patrü,habitat in uobis, qui plané de codent fliruu diila fuut à Paula Hic obiter indteare uolui» mus,itott
I N E P t S r A Ã R O H- * ^âU
ttw, non quod puttin id dlicui duhiam ffji,fed quoi fciamus,iuindeÃuuroj,quihlt;ecmdubi!iuertenttquoa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
turn ara aperttihutuÃnodilociieruntobflruendd Por nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
là quemudnwdu/m idem [ptritui eà pairii cr ChriÃt, ⢠fie idem Spiritui pitriier noÃer, qui tutu efl z^ nextu putris er Cbrtflt,hie quoq^ patra or noÃer, ut uidea, quit fit fihatio noÃra, er quomodo Ãut, nempe, quoi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
per tundern fluniü, tungamur patri, quo ChriÃut ipa fi patri: er fieut ipfe tfl filttu natura per hune Ãgt;truu, fie nas fumas filtj adopt tone,per tundern fl)intum,quo
(tan p ttreer Chriflo fumas unum,iohan 17- Vttnam lila matori luee ceraerctnus, non protaberemur w flut tas diÃiutattontSâ
Proinde fratres*
. Hie Eptlogui tflomniu^qua4 Capit-is- dixitfhor» taturq; nas,ne porto peccemiu,tontracarnis argumè ta, cum fimus mort ut ciimC hriüo, ut poà hoc uiua» nuts luflicue- Praterea, quod non quiduis faciendum^ quando lotus Adam nondum fltmortuuS' Suis tarnen Vgumentis,(aro femetipfam decipit, oftenditq^ ft nou folum impiam effe, fed etiam Ãultä : nam ubi audit prg dteare hbertattm confcienti^,fiattm cogitai feÃre^ tun folum liberam 4 Saihana er mputatejed etiam i Dfo Oâ luÃicta^ At^i ita decepta, quiduis putat fibi hetre, etiamfe 4 ptetateabfolutam, cum Euangeham, quodubicreduuï,efilibtrtii confcitntii,tanti^ A
-^COMMENT. P ÃH ER«
impitliiteitbfoltttittm qua non unit, ut pamaruM Ver tibertiU Eua ^'^^â quiddam eà hoc,ft dicerei: ifte lyrannw non ha ^f ^ nu tat,ut uinélum in carcere detineiit,ergo mea ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apte uoluntate m carcerem me conqciam- Summ fanè ideo libérait i uite miquUate,ut pofthac liber i uiuamut m iuftuta conm Deo,quemadmodum Zat harw récit nit- Diligenter ergncoQigitPaului exprecedeniibu't tuftequamur earnn ftulttctam,que feipfam cotiftindit, ac dam put at fe dominam Ãre, abieütÃime feruituii fit obttMÃâ Vbi tgitur efl libertoi noftra {carms nulla eft: Curuaqi hbertatem prédicat ^fciM à peccato net liberos fadot per gratiam,tit lamnöpeccato, fed Deo feruiamus- At fahciÃtmahec feruitiueftfm qua regt m dignitaa mator eluceat, quim feruttutu uihtat er ab ieâio,nam Deo ferutre,regnare eft-Sed quis hec intel Ãgeï itumoferuitutem regntim credetautitbertiteinâ Ita agit Deta etim fanâù fuif ,ut fub uilitate er con» tempt u fermtutii er crue is, cos reges,call er terrteà dat ⢠B eatus qui uidet ifta cy imcÃigit ⢠Rf âe igitur M Corinth.ait iüa,non uifa carnalt oculo, aut audita aure tumana. Subhmiafunt, (y faitf^tntuicogmta: qua* proptertextumuideanW'
Debitoresfumus,noncarni,
, 14 eft,non carnem iamfequamur, aut dut prüden* 9rfeft,fçdft^(rüim,quo^agatur,huic om* .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ma de be mm
IN E P I s T. A D ROM» tf
Wit debemui,carni nihil : ncli interim nebligere Piuli mm Pbripn^i^ua hteutuur.
Morieminü
ld eÃ, pfecuti freritis ctmii ppunfiam, obnoxij tritisddmnaltoni- AÃudit ueroadlegem Adtedatamt ubi dicebitur: In quacunc^i die conuderitif,nwrtemintlt; Hie interim obferua,quid Paultu (na propter erases hic moiuo ) fecundum earnem untere dient,ne uel qui de Ctuiltbui mortbiu pneepta pripferunt, tibt impoa
Cdrmtuer. muere quid-
tunt ⢠lût emm putabtint,eos non carnalitcr untere, qui nonportircntur,helluaretur,c decoquerent omnia* quot;nbsp;pp hóe faptentii humam, non Verbi, quod ad» p^MC^rcarnis prudentiam,carnalem uitam uocat,nà tantum fcortattonem,ey ebrietatem, id quod uides in t.ua,quinonfa£io, fedipfa carniiprudentia decepta efl* Hampecogitabat ,audtto diuino mandato: Uic arbor campt tam pulchra cgrata,quïpen poteÃ,ut malt u-noxijetut pntfruâut,nequaquim uenenum habenttUt maxime tieiu edi uetuerit, creatura eà Dei, vt ego, quornodo non poteà effe bona ? propHo guÃa lo, nihil oberitguÃiudn hit peccauit Eua,ut maxime nondS pomu attigerat.SiquidêDeu er f^intu eim, mè dacij accufarat.Vbi hic optts,ctti adfcribtmur peccatu { ergo peccatu carnis, eà utuere,cogitare,agereqâfecun du prudètta carnti, »« qua elahatur MonachiCirSan^ nbsp;^^.^^^i .'^ ' [etiihilHnquapecadortiopepeipet
^à o M M E N T. âPOWER» »â¦â go ^If' inculpâtes âGT dignes qui federn [uü id thro» numaltiÃtmicoüoccnt-
Qiiod fi fpiritu.
Scilicet,DeluelChnfti. FACTA COR« PORlS» lde[i,carniiâSemper autémtdohoculos Concupifceit btbeto, Paulum non externa, fed mteriorem concupU iU' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcentiam mteUigere- Ea enm eft fummum ZT pranum
opus corporis uel carnis,per earn quiduisagU-Pij, ubi hoe opere foltcuantur,concupifcentiee refijlunt, nomê Del inuocant,precantur,ut ab ea hberentur,
Viuetis. ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Seilieet peterna uitJ,quemadnudum in, morumini, tternam mortem mteUexit â¢
Etenim quicunt^ fpintuDei ducqntur,
*lt;* efi, aguntur ( quem fupra legem ffnrittu dixit ) quo trahimur defyderio,quemadmodum ffiritu carnis trahimur t:y frimur m carnaha, ut lUe dixu : Trahii fua quenqueuoluptas-Verune qun dteat : Sitrahimur, ergo non efl libertés {Refle-Hec traüiomtroquodam fitgiudio,o-eordudtlatatione mDeottameifi inte» rim quoq; nS per omnia Ad£ uetert placeat,ideoqi ma gis ad hunc quad trahatur référés,quarn ad Delfftrtiu aut nouum hominem, nam is fua ffonle in omne bonté firtur, neq^ etioM mft defydcranlè trahit Deus per illif ' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠^iritfM
iN E PIST. AD-R ÃM. â #« jjgt;irUum,lt;jgt;tt dum traher(S,ttbi defyderium in Deunt ft» mul MgeÃttJed hoc caret caro, habet autern CT fuum . defydenum,quo firtur,pcut fuum Ijgt;tritü,quod ex dia* metro pugnat cum Jando hoc defyderto fptrtiui.
SpirituDeL
Scilicet^non [uo. Hu tterum uidet, quid pt earnalia ter utuere,nempe fuo jjnruu agi,o- ambularefecundS adpdui qui funt in carnegt; Ergo optima quieque operd in Jpectem^pnonèDeijptritu profluant,impiafunt⢠Hip lÃe te doceat,zy motwat quid facto«,nihil tua roti» . nne efficies-
HifuntfilijDei.
Propter ffiiritum mbabttantein, quem eundem ha» bentcum Deo- Quemadmodum pliu« carnaliiunam habet carnem ciim patre, er uxor er marttu« funt una earot Sic, Cutw f^trum nos er Deum unu facit,idtfi, M nos pmus plij ettu,tpfe uero pater noPerâ
Non enim accepiftisfpi'n'tum feruituns.
Vide, alius (^iritus eà in fertiù, aliiu in plijs, Eyn einder mut und fynntplijfciunt fehberos,nontimenl tudionemfut è domo patris, funt fecuri de hureditate terto fciunt fe habere patri,er omnia qua patris funt, ad fe quoq- perttnere : Sciunt praierea fe non nteruiffe ullo m patrem officia, quad bac ftmal tu co poÃidegnt
EPijfuma non ferula
C o MM E NT. P 0 M E R*
Nfrwn,nc boe tantum quad filijpat- Sed huim haredi tatu cz libertitii iiM, nemo carnaUs exprimet, nip qui tpfe fe pltam 0« efp norit. Contra, prut nibtl habent Itbertati5,nep:tuttt qua hora è domo eijdantur.bió funt enim plij,nihilq; quad in domo eP,ad eof pertinet, fa^i dunt omnia coadity territt, premuntur^ tyrannide tnolefliÃtma legis,quæ pmper die it, pc pc,dthge dih* ge,ac nequeunt, cum hoc tpfumplq non audtant, nam perp faciunt omnia cr diltgüi Detim: quornodo enim non dtltgerent patremi Promde, htc aduerte quim ro» Hinduspt Paulus 'm argumêtis breuiÃimis, pq^ mutuo compkäentibiUâ Primum: NoneÃpeecandum,quia non eÃit debitores carnii ⢠Secundo, St pcuti cartuni fiteritis,moriemimâTertio,p Ãiiruu ambulaueritif,ui* uetis-dtiarto, Hoc fÃiritu eÃis pli] Dez, non prub At bisc 'm textu elarius uideamus, olm,mquu, dum pria erat is,or fub lege, impoÃibile erat nos non ttmere De um, quem piebatif, nonpatrem,pdiudwemejp,ita enim docebat uos mala conÃcientta,qu£rea er at :nolè Cenpientie bâtis ilium accedere cum pducia,pdpgiebatis magno earnipeina le horrore et trepidaltoe, pntiebatts onus peccati zy nS gis opera* nbsp;nbsp;legis,o- dumabea nos abfolutum iri,per externa ope
^.*-.' , â ractrhypocripnputabatis,matoremtimorem,im6dç â¢ij. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Itérât tonem 'mcidiflis,td experticrnosfuinus -Non^
lu Oquot; nos ad bona opera agebamur propter peccata, flatutis Pontipcum,cr carnipcum Romanenpum: multa pcimus, iewnandotorandOfCattendo,templa
â Diuorum
t N E P I s T. A D R o M. »,
tiiuorwin adificiiiido^ nunc Diuum liicobum,nunc Ve romcam^dut ahud portent un ir.wjendo, fed quid pro* nwuimM,nonpotuimusdpeccatnab[olui-irnt mini tantum Ãnritu» feruttutii, nunquam pacificiUam fen* firms confetenttam, qu^ tarnen, ubi J^irUus eÃOei, (^ Ã[torum,tranquiÃgt;Ãima redditur-An non uerü eà , quodde if decu mt^ono dicU ApoÃolm : Stäando le* gern luiheid;, id legem luflutt non peruenimus ⢠E««» dem timorem, cy in Addm uidemus fiujjifqui poà peccatam latutt,lùgtens Drl conÃ!eäwm,nam ante no erat Ãliios, Ãquidem nunc habebat Ã)trittmferuituttSâ Dr hoc timore loquttur Iohannes in EpiÃola: Perfide Chantas fins eijett timorem. Hon firt chantas,ut be« um timras,quandoqutdem feiste filitvm eÃe,accede hi larianMto.agnofcendopatrem- Non loquttur auiem he de timoré eo,quem tantopere commendat Scrtpiu* r a,quinthil ahud cÃ, quam cultus çy Dfj reuerentta, de quo fcrtbitur : Timor Domini expehtt peccatiM-Uê huium fapienttie,timor Domint-Hic timer accedit De tmi,a'ius iüe feruilts fugtt conl^edum Dei,quad in no bisfiebat,antepreedtealumChrtÃtEuangeliii- Kune i «f «fro quta filiorum ttmorem habemus, accedimus mag nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
na eurn confcientiarwnltetitia-OppanU italt;^ hoe loco finis feruos-
Sed acccpiüis fpiritu adopnonis .quot;
Ici efl filliltioniSffidiccreliceretfpcr quemfunviiÃ
e o M « E N T. ' P OMER«
tdopliU 'm Ãho^cr (^uemidmodu ChrtÃiu tutura eü filiMjtanos adoptione :nelt;ji minus tarnen habemut tuns out hdcredititis,(juim ipfe^omnes ex aequo copiez 'Huur nos uni cum tpfb pater,nihil äe habet quod nos non habeamus, nihil tile uult, quod nos detreHemus* PER. QVEM« Scihcet.fpiritim nobis datum-
Clamamus»
Scilicet, ad Deum pattern, fidtli corde, qui clamor ÃtetiamclaufooremamOâ ^ofesleguur claufo ore adDcumclamaffc-
Abba paten
Syr urn (ft Abba, quo zyHebraeiulunlur, -mri^ Graecum- Puto uro Paulum ijs ufum nomimibut, quae idem (igniftcant propter ludæos er Gentes, quorii ap peÃaitone omîtes hommes mfcripturis mtetliguntur-fliec eft uoxfiliorum Del, non hypocritaritm,fcntiunt enimper(piruum,itauere'mcorderem habere,n5 in Herbis tantum effè, quando emm dicunt : Pater, patri ipfum habent,nan uoce taintum,aul corde fingunt. He funtipfe diuttie ,thefaHri(^ diuinitatts er maieftatis Dei,hie filij er heredes fuin»s,neqi alicunde nobihut â quiddameflexpeaandü,tdeoq^iubetorare-.Paterna fler ere-q d Sim corde uere dixeritis me patri ueftrS, ero pater, aonabfcns,fed praefentiÃtmus ⢠PoÃidebo dos,cruosme:habebiliser 'm me omnia,nempeÃn iitjicationinomnis mei, regnt nui potentiü,uoliitaiis mei
IN EPIST. AD ROM. »9
«ft agnitionem omnium neceffanarum copiim,prcc«i torumremiÃtonem,utüoriimSathMiie,G- ommiiten tationum-ln fummu^Ubcrtatcm qua fentietis, act neua tiquampoffefienobnoxios uUt nulo' O tmmcfam Det bonitatem,quie ufqueadeOjfuii dtuitijs nos Dbruit,quM uttnam agnofeeremus- Vukeffe pater, modo uehmos effe Ãlij : trahit,fohettat nos in fui amorcm,[Ho (ftrtiu: in uitat (^ extemis beneÃeijSyfed quia corda noÃra ^ duratafum,r!ec^ audimus tam dulctm uocern, ne^ ui* demis ulLteitit beruÃen-
Idem fpintus teftatur.
H eft, ipfeIÃiritas fanäux, cerium reddit IÃiriitim OoÃram-Dupheem htc audis jÃiritom, noÃrü er Der, Duplex j^irt cam tarnen idemÃt IÃtrttut, ubnÃuminattfumua, nam tm-aniefumut uere ab[q; f^irtiu,er carnales dtcimur, in» de naÃer dtcilur, quta nabis datus : ante a mens noÃra er inteUeüus non captebat Deum,(am uero per Sptrt tum faniium, tranÃjt in jÃirtlum à fua carnahtate, er faeius eft cum Dca uniu Ãitntus,trabes paulatm poà fetotimhomitum,dequodicit:QKiÃgt;itituDelagun» , tier erc ⢠Quid agit lÃe t nthil aliud,quam quad firimÃt nie nabis perfuadeat er inculcet Deum eÃepairem no Ãrum,nosqiiliiuiÃltos,afficit nos dukibiuerga ilium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3
adÃilibus,ne quidaut dubitemM,aut defyderemus,n3 fi»d fâ'go ignanChnÃtani de uolütatc Del patris erga [t,fcM uere fe eÃe Ãltosgt; S5f obÃgntUl hoe charadere
COMMENT» POMERï
^^iernoo^ inuhil»bilt,quem intueoteStfecun funtde i'diM dd(âtone,id quod dicunt ni Pfalm â Signatû tjllu men uuâitus tut Oorntne z^c. Tametà Papifl£ at uM quendumehitriiilerembeP,ie,dequu in Pipac muene* runt-tionfut» Ui(^ h^c pmpltctu uerbj,âum du tt:Spi rUM Centn nos fiutt,nos eÃe Det à ios,ècalodutM tà tÃe tn corda noÃra.qutC obÃgnauit : fumets confer» tes ChrtÃt: ergo inunât hoc fjnritu quo lüc, quumuit iUe plus mundiM fient, cum effet caput noflrum â tie» mo efl ergo Chrtfltantn,niflcredit m Deum per Chi» Ãum,Ãcredit,Um Ifirttum habet per quern credit, qui régnons m corde,dat ittud teÃmonium, nà corde cre» ditur ad luflicum : Soliut eà tgitur SptrUm fandi cre» j dere,quo non régnante ht cord:btu noÃris, non credt* \ mus. Hic rtdendifunt,quicunqi fidemfibt,nefcio quatti i Ãngunt,cum tarnen cent,de De « e»'g4 fe uoluntate bo» na,elfe neqHeant,quales funt onines,qtti bonos Ãbt Ãn* gunt mtentiones,zy neflio quam pictatemflertentè' Tates Ignorant, tir. à femperdubij funt depeccato re» mtifo,ncq- remiffum Ãbt unquomfentire poffunt Sunt ; er nonnuüi,qut hoc ffirttu cantempto,expédiant,ne» feto quos è celo reuelattones ztf motiones Spiritus fan» ilt,uerum deciptunlurâSathaoM dus fafetm audor efl SfiritUt^uidi ^»oficdtuexantur,Z!r lüi, utcaromhutufmodtefl pro na,aiunt à Deo fa£lü ⢠Pneterea hu propter quo[dà de lftritu,anima,Z!r corpore,qu£dam mdicanda (unt,ni fope lüa utuur-Spiritus, efl cxccilcntior hominis part, idc fl.
IN EPI ST- AD RO Mi 9«
id eilfMlelleäiUftllumtnitttt Spffitu fttnâû^cr am ta unamfadiu, de quo Mtmtla homines nefciunt, neq; tnieÃiguntquidÃt, utdidii- tile incomprehenpbiks, inutfibileStieternitsc^ res compkduur,eflq^ plane daâ tints pdel z^ Det,quid Verbo D«,c^ Ipiritu fando d^ luirai ur ,(ilioqut obfeura domiu imptetatis t[l,à cure* M Verbo-Anima uero eÃ,ea uii omnii, qua MUificafur Aninta quid I totu cor pits, fiuntq^i per eä omnes operattoncs m cor* pore,etüdû dormis,h^c opatur, ^ nunquâquiefcit ⦠Comprehends autem lUa non res mcomprahenpbtlef out eeternlt;ts, fed eM tiintü,quM ratio cognofcere poteà t::r intueri: idcirco er hutiu domus,ratio,lux effe dici tur,qua amota, nihil anima ipfa inttHtgit,atit cöcupit gt;nbsp;Corpus au!em,totü tdud externs eÃ^totiÃans plunbus membris,habetc^ fucs motos cr operattoes, ex primis Corpus quidï dual us partibtis,anima er fpiritu, nam omnia, ut per anima cognofcuntur, er jpiritu creduntur, in lüo put» Et ut ld clarius fiat,pmdt quoda cxfcripturts,taberna* culu Klop proponemus-Atrij noimne,corpus ÃgniÃca
i tl poteÃmäut atrium iüitd,fHb Diuo eraf omniti oculn patens:Ãc corpus externum ed er ceTnttur,tangitur: hic nihil cd fecretum,aut arcanü, luq^ tale quidda hie gerttur,fed omnia m propatulo erant-Veru omnia in» tus geruntur, autrn pandoer ante pres eias, aut fan» do fandorumutaqi Sandu, antmâ ÃgntÃcabit, in eo, er ante près etus,omnia uiribus humanis Ãebät, c£de bantur uidua£,expiatioiusq^ celebrabantur-Uonfe»,
^à OMMEN T. POWER-au 'm anmd ra habet, qu^cunque pereant fiant » funt humane uire$,ex ratione et fapiëtia carnis prctfiit unt,htc nihiladhuc eft uere fandum, er aere diuinü, t4metfiqn£dammultamj^ectcm habeant fanfittatii-Quare, in Sanämn fan^ommeftprogrediendû, ubi nihil humanarum eftutritim,nihilnaturalislucK,uerH tenebræ er cdltgo, quo figmficabatur hanc effè domü det,qui habitat inabfiondito, quiq^ fw»cerntturprlt;e* fidto human£ uUiui lucu, autfiipienlt£ ⢠Huiiu ratio quodammodo,er in j^intu noflro deprehenditur, qui mhtl externum admittit , uerum quicqtud continet per Verbum,hoc eft folitu Deii eftq^mea lux lila 'maccefti btlu,qaamneq- ocultu, neq;attrii,aut corhumanum capiat Sed diligenter eà uidendum,ne hune f^iritum, aut Sanflum fanfiorum neftrum occupent AÃtrij, id eft,human£ tr4dótioius,quibut obnoxiiu iamrioneft fÃirtttu Dei,fed Sathanæ-Ergo orandum eft, ut hic na ratio,aut quiddam carnaledominetur, fedfolui Deui, cuiiu ftintiu certum reddit iwftrum jfttrititm, quodftt mus ftlij Dei:iifilij,ergo er hitredes, id eft, poÃeUo* res omnium qua funt patris,nempe cceli,terra;,omni» vmq; creaturarum'Pralerea non tantum h^redes Dei federe hrifti cohieredes,id eft, quo iure er poteftate tile omnia poÃidet, itacr nos- CiU£ igitur creaturd plus honoratur,quà m C hriftianus, an maiorpoÃit alt» cut cätingcre gloria à Oeol Tarnen fit perftepe, ut ten totio amp;nbsp;crux earn obfeurch B eatia ergo iÃCf qui m fi* nein
IN E P IS T. AD ROM. 9«
tumferfeueraturuifÃ-SedhiechiäentM*
SiquidemfimuL
StUttiÃtmt h^ funt confolattotuf, ne aut ht cruce CruK ÃdHUa [uccumblt;tm«it,aut pccciitoohfeqnainur,nvs,wqiiit, rit^ certifumus,(y m hoc,quadÃmu coh^redes er fräB très C hnÃt,lt;juu affliginwr toU die,qucmadmodû ipÃc tdfla^Ki efljdlicUiimttr per carnem ad peccandu,deija ttmuradvnkros,omues muirias mund(perfirinMs,no tarnen aliam ob cauffam,ntà ut per omnia,lütas itnagt ni crucis,adÃmttatt, in eandem quo^i gloriam cum tüo conÃuuamur-Eà itaq^ optimum hoe ab exemplo argu mentu, er uit^r : Si enim naturaïii filim paffat eÃ, cur nos non pateremur, qui fumas adoptiut ? is fuc ffiritu filius cà Det,tarnen cruet fuffixta eÃ, pudeat nes teme ruatis er mÃpientie noÃre,qut crucem detreflamus, quos ilic facere uult det Ãlios,n5 itoflro,fed fuo [^tritu»
Nam reputo»
Argumentum eà à premia: tanta,in quit,gloria nos txpeâat, ut nulla cum ea res conÃrri queat ,tmôer crux quantumuisÃt intokrabdis, er ealamitofa, uix Merita ne» umbra quedam eà in coliattont hutus glort£, qu£ re= Ãra nulla Uelabitur in nobis 'm refurreätone- Sitgttur pares non funt' funt adÃäiones, taceamus mérita operam, nihil mca remur,aat opertbus noÃris,aut cruce, omnta per gra-tiarn nobis exhtbentur'NaÃadfltdiones propter Chri Ãum fufcept£, non funt condignee, quando condigna ÃreatwÃra opérât nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M 2
âCOMMENT. POMER.
Etenimfolicita»
Cofoldtio M fuccubamtir iumdii.
KultisdrgMnentis ha^eHUs Paulus earn feutentiS toftrobaMt^qua dixit,nihil effe m nabis damnaUonis, ut maxime m nabis fit reltquum peccatum^cx peceatt fenfaSjCarnisq- afjvilus, quiprimum in rrfutreäicne abolebuntuf. nunc tandemconfirmat animas naftraf aduerfut crucern t:y infultta Sathanie.q.d- nan poten» tis conÃfiere in ilia tribulatione er ajÃiäione fine pa» tientid- Ideoé^ exemplum patienttit jumite nabis à to» tM untuerfi (quodipfecreaturam uocat') anxtaexpe ddtione,i)t qua,multa eum patientiafuftinet, quad im pij eo abutantur, er Satbanas pro fua hbidine, ipfum dim membris fuis,id efl,creaturis mpijs in os er ridu protrudatHohte qu£fo,dejperare, non enm uos fait patmint externa, hiibetisconfortes omnes creaturM tn cruce-Pr£tereo,quod bte Paulus creaturam uocat, Philofaphi,uniucrfum,ü- Mofes ccelum er terram di xere,iïla,ciimiam omnu fint corruptioni oboaxia, fÃem habent glorie fiiturlt;e,no propter fe, fed propter nosient enm aliquando caelum nauum erterra noua, ut EfaiM dixil- item. Petrus in epiÃola utdicauit, lam funt tn labore perpétua,nunquim quiefcunt, fenuunt nabis,firunt etum maledtdioium propter nas, fed cü expedationeifeiunt enm fore, ut aUquado liberemur, quad tumfiet, quando nos liberabimur perfide 'm re» liÿneâiotu tütutut à ttoÃro peca^o-nuÿtum boe e^
IN E P I S T. AD R 0 H* ~ç»
Pduli myflexium^guod tarnen nondtm (omprehendt» tntu :uerum Ãcuti refurreâio cy^ gloria n^ftraifide tan turn (omprcheHdttur,Ui cr tUud- rgt;oamur peuteren hoc ercano,ws um dominos rffe (y tanquim patris faindûs m hoc mundoycliqutinj- oès créatures, qua ft famdiam noÃram, dolere neÃra infoclicitatè ; interim tarnen cum reÃjiciant in folam Dn uoluntatem,pcrftu tuut omma, ty uamtaiè (y corruptunc-ldco addidit
Non nolens.
Quod ad errat ur lis attttubit,non ueUentfabijci ijs mails, fedcumOeiÃl uoluntds, till fe pernuttunt ⢠Si» mihrationety fandt ,uelint abeftepeccatum omne-~ Af cum mtrUigartt ty (entlaÃt hanc efti Qei uolunta» tem ,utin carae Ãnt hoc tempore, perftrunt, tarnet ft inuitt,peecatum,elamant,tie indue as nos in tentatto» tutu,fed libera nos à male-
Propter cum»
Scilicet, Deum-^
Qui fubiecic Alam fub fpe*
Scilicet bberationis,habet cernffmam Ãjem,quod Speferuomuï olm ck beat liberarKnihü enm eà fub fole quod no ma in tetltaticne^ fleht ejfe bberü beatutrq; jud condittone,q rapi,dtfccr piq;, et in ferunutem redigi,ucl in totum abolerknone quf libel arbor bona pro naturae fuit bonitate Itbtntef ftudumftrrciifti nut ut iwnnwl aduerfa tempi Ãate,
M 4
COMMENT- POME R.
W4 auf uermibut arrofj, nihilfruduam nct/rrat -Cu» pit Sol zy Luna^t tentpin uernum rede^tt ^â^ omnu reflorefeant, fecundum hoc Prophete ; pr^ceptU po* fuU^Zy non prieteribtt,lt;tcctdit ti men, ut f^pe quid ad* uerÃuidcamm m eo temporeâ Et nwlier uebementer tuptlfe libérant d partu, atqui fieri nequit,hiecenini eft Del uoluntds, ut ifio pertculo laborct : in omnibut ergo creatum quiddam crucis cernis zy amdritudmis, qua premuntur zy affiguntur, ommafunt uuiÃitudi* nibuf, zy deÃätbus obnoxta, ad feruiendum interim hommt ; [cd quemadmodum dix creaturte jfiem habet bberationis fuie, tta zyttosnon fuccumbamus in cruce Zyaduerfitatlbus,ttim adiccit Paulusâ
Quoniamamp;ipfa creatura libez rabitur a feruitute corruptionis,in libertatem gloriæfihorum Dei» . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ldefi,quandafilifDeiglorificdbuntur,liberabïitur
G wtpeatto ^ creaturx à fcruitute, neq^ enim turn carum minifie luiiaruniâ nbsp;nbsp;^^^ mdtgebtmus,utdebmws omma noua fada: tue fiet
ferma qm fcriptus eft-.VbiejIinors uiÃoria tua? Item lOudSolomoms-.lmpijdeterra pcrdentur,iufitatttem ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habitabunt in ca, in feculum fccuîi,quta ccelu/m zy ter
ra lujlorum tantum funt,cum qmbus zy glortficabun* lur-pfalmSâ i- Timoth-4-nonimpiorum Poffumus huius myllerij exemplum quoddam,utcunc^ tam in na bif prvfentifccrc.la tentationeÃn qua omîtes créature nobit
I N E P I s T. A D R o M. ç, â Kobis cöträriie uidentur, etUmfol ipfe qui ddriÃimut eft.nobis tembrafdt^fecundum ca,qu£ m prophetis te gmus: Omnitiqutiucundafiieruntcrdulcilt;i,inamlt;t roremtubis un fa fennmus,tmo CT adÃrepdumdrcH dentis Ãlijtx arbore trepidamus' kt ubi j^emtdiquS inDeummea tentatiom rurfus concepenmus,nihtl eà quod nonÃet à nobis^nihd terret nos,amdent om» tuscreaturtefernobifcum gaudereuidetitur,fiquidê Viens pater arrideb Ecce hic guÃus eÃ,primiliirutn glorie butuStbic experimur tUud quod diat Paulus :Dt bgentibus Dcttm,omntacooperanturinbonum,tdeÃ, onnes creaturazy qutequtdeà reriM,etiamaduerfa» rum,falutem noÃrapronwuent, td quod in refurredio ne uidebunustcum omnis imptetas extirpataÃcrit-Sdmus eni, quod omnis creatura» Nenw bitc ucrba,nià j^irUUaHs pt,dteere poteÃ, eu »â o enim ignorât,quod creaturt etiam pcÃim£, ilê pee Citum Cf mors.pijs cooperentur in bonum»
Gongemifcit»
Cemit nobipum, zy cupu hberari à firuitute ⢠Simule^ nobifcum parturiu Id efl.manguÃiaeÃut mûterparturiens,quæni» bd altud ob oculos habet, quin mortem,M interin do lorem taceam-lohan-ia-
Vflt;q^ ad hoc tempus â¦
COMMENT. POHER«
Scthcet, noÃrum ; nunquim ceffdt gemtre creattt r4,donec hberetur 4 feruKute, quemamedum muhtr 4 pitfutdebebant proÃdoeonfeuutu ncftr£ nuditatta w hului myÃerij exerceri,nim qu£dam utiq; compre hendcrcnt,zruehpfit expenentu condifccrcnt-
Non folum autem lila*
CreifWie gf* mint,ty ex* pedant hbe* tfUtoatm- ,
Argumentum ed aliud^quo nos confolatur, fupe» riort tarnen coh3erens,Crelt;ttura,mquit,ingemtfcit,t:y expedat hberattonem^fed 115 fola: ed Sparttus fandut incordibus noftris,qui idem facit,bic ingemtfcit,uclit quot^ nes liberos ipeccalo O' camis uerfutia,fedÃe n acquit : SuÃiiut, quemadmodum créature dicens * Fuf uolütds tua ⢠3unt ucregemitus pirturiètis, quado dicit Paulus ,Quisme hberabit 4corpore mortis hu* iutiah mfae'ixego- ChriÃus in hortodixU,TransÃr 4 me calicem,qu£ omnia ex mÃrmitate carnis dtda ui des - AtÃxrttus, conflanter hoe unum dixtt * Ftdt uo * luntas tua:fed hoc aemOiniÃtentattone 0 (Ãtritu edo dus,fatismtelligit.
Qui primitias fpintus habemus,
nis fcipfum exponu, ut quis id de carnalthus (firi tibus noÃris did urn put el,qui non ingenufeunt, fed to il mfmiunt in carat 0 IÃumant-Uon funt in fir mi,fed robust O' audtentes omnia. Item, aduenium Domini
non expedant,fed deprecantumn omnibus enim tan tum^uam ^loridtn amp;nbsp;uuldaiè quirlt,non Det- Aüu
ÃN EPIS T. AD R OM. 94
4it aut hic Apofloltis ad Isgis oblattcnes, ubino tolM fruüus offirebitur, fed pritrm£ fruâuü- ChriÃus to turn habet jÃtritü,non ad meufuram, nos aut primitifs tantücir guftu quenda f^iritus, ad nunfuram, quibus contra peccatü pugnamus, donee totu aboleatur : ba» pufmus durât interim per omtuin uttam,hincaddit Et nos ïpfi in nobifipfisgemimus»
I d eü,fntus m corde noÃro,funi'q^ hi gemitus S pu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»
ritus fancii,nam aliÃs ncquaquà m, cum habeamus fir retm cor, uüus gernttus propter peceatum edi poÃet-
Sed quare gemimusi
Adoptionern filiorûcxpcdantcs;
No» mteUige quad dicat, nos nondum effe adopta f» refurre^to tos, uerumquod adoptio noÃra nondum fit reuelata: ne palà m fet fumusueretamfilij De» perfidem, fed non palimfa^ tws plies ejjè (luni,primum autem iUud m refurreiftotu manifiÃunt fiet-Quid autem Ãieramus fiiturum in lUa reuelaticnt adoptionis i nihil aliud, quà m
Redemptionem corporis nofiri»
Id eli,tum redmetur hoc nofirûcorpus à ferunu'e ZT corruptione z^ peccato, quad impoÃibtle eû fieri in hac uita-Quare,ut maxime do!camus O' tngemifä mus ob hic omnia,malimusq^ effelib(ri,audienda eR uox benigm er pij patïis,qua queuis in cruce et perfe cuttone fiantè,folatur dices,Suffiat tibtgratia nua,ul Koximt fis pefct^orifufiint ,fuffï(U^ hoet til men uo*
COMMENT- POME R.
lu»tiix,qgt;dâ quod in tenon hibeft in me habet, perfir falte ad tempus hanc crucem : fed hec ip[e exponit-
Siquidemfpeferuatifumus»
Sihuti fumus,fed fub ffe: fumus uere plij à Deo fu feepti, at Hud non uidetur, omnia funt abfee ndita fub doru no* Ãrmis cruds, mhd altud uidetur, quim ignomiwa cr fird nondum opprobrium,ffediculumfumus mundo,^!- ippus 731 ttuelatd eii- çi^H^et : Ideoqi, ut maxime urn omnu poÃideamus ut hdredes De«, C7 domini créât warum, tarnen reue« lationem huius dominq er hereduatis noÃra expeda mts: tpfe promifit,non fallet not, prius ealum er ter ra IranÃlura fctmus,quim Verbum eius:quod dum cre dinMs,habemus omnia qu£ nabis in Ho promittutur ; , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ergo expedandum eà cum patientia' Hon in crucem
Creiusamarttudtaemdurigamusoculos, fed infolum lurbum, in quo omnes diuiiias er plenitudtnem inue« nie mut,id quod fola fide fit,qu£i/i ijs, que non palà m uidentur,uerfatur-ll£chisquoq- uerbis Iohannes ex« preÃil: Setmus quodÃmiu filij Dei, fed nondum appa rtui,idefi,nifiexfideeffenMscerti,noseffefilios, do« t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minos^ omniu creaturarum, non poÃemut expedare
reuclationem cuts glort£,qu£ Ãtura eÃ-
Porto fpes»
IfieÃ,Ye5quaÃeratuT'Si VIDE A T VR-Sedt« eet,corà m- NON EST SPES- ideÃ.ÃeS Mtlim eà de pu uro bons, tun pr«efenti,q- d-fuima ddhuc
I N E PI S T. AÃ R 0 H. ,;
tihue 'm regno fide^d quod fumut, nempe, filij Drt , »ondumeflreHelatum- O VOD ENIM QVIS C E R N l T« Scihcet^ob oculos poÃturn-SIV E R O QVOD NON VlDEMVS.Sd«ft,4df//f. .
Speramus, id per patientiam expedamus»
Scilicet,crucii'.lntcr'mcpuieà p4tientUgt; Similit itduertis m carnaUbui exemplis, turn fieras tepulch» ram fy bonam uxorem du{lurM»i,fullines omniet, cur rkfurfum ac deorfum,tmo cr inlèruitutem te conijcis -propteredm,utl4cobfiatiSper eà que teconferudt Cz patienter omnia ferre iubet ⢠Pr£terea à quid mag» ni tibi promiffum Ãteril, id expedM fummo defyderio, fed priufquam id uemat,milita 'mlerlm funt fuÃinenda, qu£ 'interaduntCi^emadenodum paterpuerum P£da gogo tradit imbuendum, ii cogitur aliquandiu Ãrre iy fannidem er piagaf, donee 'mteüigat fe er honore er dodrina audum, qu£ rtftum efl admodum iucunda, licet priora peracerba uidcbantur,qu£ (^ pMentta uidt: ita C hrifliano nS mà per patientiam m crace eà p er manendu/m,donee uenial,qui uenturm tÃ, quemad nudum utdes 'm Abacue Propheta*
Confimiliter autem amp;nbsp;fpiritus auxiliatur infirmitatibus noftris^
Confolttio bte eà 'm primis mtmgt;ranid,Ãqitii(Ui
. COMMENT. POMER«
Spirilut [an» üttuxtliiMn^
ducitärgufnentum Paulin à focdi-q d-Qüiimuispitié murer Sathanne ermundi iniurin, tdc^ omnium crea turartun confartiojamen ne ùHa dcj^erationis cogita* tto nof urne at,qua ob oculos nobii ponitur, Dearn noit ejfe no fir um Deuw, non ejje putrem ne fir um Atem oblitum nofin/citote, er ipfum Dei f^irttü uobii auxl hart,non putate vos derell(io!,etiam m perturbatiÃi* ma cruce,Ãquidem non potefi non ejjenobtfeum, etia m morte, Det finrutu: hie uos conferuat, htc aduerfm peccatum uos confirmât, nam cü fîtis filij Dei,quî fieri potefi, utnonomnii agat m nabis er fufimeati Efthic arrabo uobii, uos pertinere ad regnum Chrtfii, bic fo» lts eerlös reddit cofcientios uefiriis,uos eÃe in Det ma* nu,omniaq- fieri Det uoluntate-Ululst uero, qui hoc ca rent (fitruu,i»tentitione dcficiunt: ludos er Cayn ab* forptt funt ab infirno, num hoc auxiliatore carcbanb Vides hoc horrendum Dei tudiettim, m Parabola,de fit mine expofilum,nam quantula pars efi ear urn,qui pef temm bonamfigntfieanlur {Tres funt partes ear urn, in quibus uirtut Deinonoperatur,quantumuis etiam Parabola fe* lfilft*defcaiitzrniteant,mundiquadampoteniiaGrfi( mmaniiiâ nbsp;nbsp;P^^^â P'^ conculeantur pedtbus eorü, qui per uia tranfeunt,deuor0f.ur item à uolucribuscoeli,qu£ aliud nihil funt,quim impij dolores Jiue Ditmones, quitta
fount er uolant per tnundum,omnia tnquinantes,qu£ fanüa funt,etiâfiquid reliquä eft deuorantes,ttô enim permittunt, utfiuüü in ijsfacut boe ferne beiudiduâ Altcri
I N E PI S T. A D R 0 W, 9«
Aheri^ypofaxoram notantur, in quibut Vertum nS pote fi altiM radices agcre,nam ubt crut mminttjrece dunt,negatq; fanflü Dfj P.uangebü- Pofi^emifinniirii tuimint mdicantur,(iut uè nwndi hutw foltcttudme ad» fliâifHequeum Deû muocare^cr tlkm bomtate fidere» Soll ergo pij fruilum adfiruut, fid in patuntia, quant tumo habet, nifi/^irUM Detadfit,qttindoquidem na» tura, ubt fi flagrRan uldet lufio Dr» iudicio, flatim og» gannit, Deum fibi aduerfin, ira fit, ac tyrannum effe, ideocji spiriitttfinditt innobis/tnteHigenspattruarn Deiuoluntatem,reprimil naturam dicetisiHecefii efi Ut patsaris,nam hac eà bona Df i uolunias Videtur au ttntm truce fepenumero, hic finntus fiabfiondere, V non adejfi, uerum produ tarnen fuo lempore, uult enim Dr iM,w ores,zy muoces lütiu auxdiü definâo ⢠Geeuhe htc fjptruwi dicit: Pial uolunfiU tua,ut maxime tionfinttMâSttnobisextmpto,Chrtflusinhorto,qut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
dixit: ^tfir a mecaheem:Spirits autemtPiat uolun» tas tuaddemSufann^ dccet hifloria, rui cum mors m^ ttntareiur,nificonfinttret fimbiu: caro in fimma fiat Carnif C ^^ ntigufiia, at finritus dixit: Nichiu efi, ut 'tneidam cre^ ritus pugna Ef ntmo efi hodte, qui run timtat mortem, quoties in adtierfit, audit tumaltuari Principes Oquot; Epificpos aduerfit ^uangehum ,hic cogitat caro, ad urn efi de nabis, iam tam occidemur, ue nobis, quid futur am efi nobi^ fitem tSed contra finntus occulte dicit-.Ah miquun
amp; tmptim ftetnut. negobu Dn Euangdiuta ^ '
COMMENT- POME R-
Timebii buÃM amii ey S4lhin£ ? quid facient wlftt te Deo {eturnÃomnescretitttrie infiillent,tarnen nihil poffunt efficere, conf}Ãe,conÃÃe, fuÃiae, h^c Dei eà uolutitat,fatmt eà mon pro lüiiu turbo, quam uiuere, 1 amp;nbsp;eim mifericordtam negare ⢠Banc Ãuntta uoeem, | audit Deu(,non earn,qua carnii eÃ, qua femper dette Hat crucem-Tolerat autem Dem 'm nobis has 'mÃrmu tit es,qui non uerÃmur feeundum carnem,fed qui pri» mutas has j^iritiu habemus, uidet quad non Ãt noÃra* turn uiriam perdurare m cruee, non tarnen abijctt,pro pier eum Ãintum damantem m nabis,ty agnofcenté bonam eim uolu»tatem-Quem,quafo, hac run confa , laretttur,ftum m proÃmdtÃima mfirni uoragiiu {fei txponitdariusquadixit- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
Siquidem hocipfum, quod amp;fc»
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DigniÃimmhiclocuseà de turaoratione,quant
' t:yDeus exaudit,hlt;ecÃgt;irUus eÃ,nottcarnisnoeste, Ãquidem Ãt carne ipfarn ignorante, tantum corà Deo* Quid igiturtrepidabimus inpericulis,autmette^cü Ãiiritus uere muocet nomen Dei, nunquà m eà audient da caro,qudt omnia cruds déclinât, Ãquidem nonintel ' ligit,quidÃib ealateat,Hempe optimamnos Dei pa» tris uoluntas, qui Ãuos filios ita uult caÃigatos : cur de* fperabimus,cum non uideamus td nobifcum geri,quod nos ueht fecundumDetuoluntatem mdejÃerattoneM tonijeere i Alu qmdtmeà fades cruds, dia paitmé uoluditit
I N E P I S T. A D R 0 M. çr
Uohintatiiratio- lianecaroubieemitcf [cntil,pulat fe penturamjüam uerocum fides,{piritut bei in nobit cog'iorti,miru.m in modom nos confinât, O'contem» turc facit quicquid efl portarti mfin.Exhort uit ty 04 Uid mortent, idc^ ex canui mfirmitate, fed quoties ui» des M ? films,mfunma têiatione diet: Exaudiwt Do» mintes dcprecationè nwam OC' CT ftmiha-in ipfi cru» eeoratjftritustdwn interim earo ml ahuduult, quant delfenre^non enim uidet crueem nabis prodeÃe ad fa Ãutem,quod tarnen jfintus probe nouit- Urne uocat ea orauonent,uel interceÃtontm ffiruus pro nobis, gemi tut inenarrabiles, td efl, talem affidum oceuUiÃtmtmt 'm nobis, quo uere dicimits, Abba pater, O qut folut probat Del uoluntatem,ut maxime m cruee o horro» re fit fepultus: quo fit,ut redegemitut dixcrit, nam ta dukis m Deum adfidus erumpit, o fe cxerit, ex tpfa agt;narttudine,i.ta,ui uideasgaudtum, m trifitciafepultii tnllitiam 'm gaudio,morte in uita, uitam 'm morte, de» fferationem ff et per mix tant, jfem dcffcratiom. Sed eur plurtbus hac perfequor,fctens ea m ipfa experien tia,non ex chartis condifci.
At ille qui ferutatun
DcJM qui nouit profinda cordtum, audiens oran» temfftritum,fcjlatim lüi accommodât,pquidcni ut» dn cum 'mtcrccdcre,non iuxta demis uoluntatem, uu det fuam er dhui uoluntatë eue candem â Ergo nemmi
COMMENT- POME R*
Dew exaudU, ntfioret fecundum ipÃiü j^vitum, ^ui inorationeerraretunpoteli-
Intercede pro fandis.
No« tmpijs, wi quibat fÃiritM Del non efl, bine etUmnonoranh
Scimusautem, quod his»
Argumentum ultud ab utih, dictt enim:tantwiil abefl,ut propteraduerljtatet, quoi fufliaemw, de field mus d Chriflo,ut ettam adiuuent nos ; mhd exapuur, Grdtte com* omnia mala funt nobis c5modo,nempe,gladiw,mors, menditlO' nbsp;nbsp;SathanM,impij qui mfiflant,adeocj^ ipfim peecatum'
l/iiraitaq^ htceflcommendatiogratiie,quod eaque nos uelmt damnare, cogatur nobisferutre ad faluteiiK er boe ideo fieri, quod firms eleâi, m quo difeamul falutem noflram m eledione conpflere, nihil mertti in nobis inueniri,ut fola predicetur gratia er Det mi* ferieordta^St er go, qua peÃima pint, cooperantut nobis in falutem, quid dubitabimus de reltquis créa* tunsiEt Paulo datm eratflimuhu Sathane,quint* btl aUud erat, quim gratia, quacuflodiretur, ne ill» eideret m laqueos Sathan£ , nempe, fiiperbiaMt odia, fraudes O'S- Hon deberemus indignius ferre, p qua duriM in nos agit Deut, «am bac omnia talie (unt,quibtu nos feruet,crfidem noflram probet-
Quidiligunu
N4«
IN EPIST. AD ROM. 9#
Niw quiodiuntüea/m,omniiteis coopcritnturin mtlum 0- damnationem^
Nimirum his,qui iuxta propos fitumuocadfunt.
Hm ucrbis cxcluduntur iufltcinrij^qm fe fuis opea ribui iu(ltjicant,non Dd eleâione- Saluamur Ua^ ex propofto Det,non noÃro,quicunqi faluamur^
Quoniarnquos præfaucrau
Locus hie de pradeÃmatione uttliÃimus efl,iji qui tdfliguntur in bac carne funâa-Centra,impies cr car tiihfapientiee inuttltÃttrMS,quemadmodimi er hodte vulgo uidemus Ãrrt inter poeuh, quoties nuntio fit re fum factarum, infigniter uideri uolunt quidam dif^u» tare tantum de prtdefitnattone, ewm tarnen nunquam _, didtcerint,quandocogitandacrmeditandaptpr£dea â fitnatto, quare prorfus eà taltbus CT tam curiofis boa mtntbut 'muttlis-Eà autem boe caput pradefhnattonis pf^deÃinalla wfeiamusttos morttficandos,quemadrMd!i films Dei jj^jj^ uttlaaf. morttficatus efi:glorificadosttê,quêadmodti films gloa nficatus eÃ,boc qui non utdet er credit,pr^deÃmatio nis folerti cogitatu, (eipfum feducit er perdit, id quoi tu ipfotextu bic clarû eÃ,nadictt : Qkoï præferner at fetheet ab aterno,uel [uo cöÃlio elegerat lut in Epbe-eÃ: Olle fit fumus 'm CbriÃo,ante mundi coÃitutione ) box er prafinmit, id eÃ, ordmatat ad ea oia, qua erat fidura mCbriÃo filio fuo,ut ^ cruet amp;nbsp;glonficationt
COMMENT. POME R.
Caro offindi tur pnedeHto nitioHK fen* tentM-
ftmtltr Chnflo fierent, cr filij 0« effent, fed per prh mogenitum Chrtflum. Hoc qui credunttgMdent, nee quidfentiunt aduerpm fuaconfetentta- tiarnquid eH dulcim or tucundim, quim feire, nos diuma eleâtont fuluandos, non nojlra meritOf ftqutdein dixit: Vos non me elegifla,fed ego elegi uosin hoc ubi refficimue^ex iidimus ab omni fiducta humuna, feinuu enim nos effe Ml monu Dei, ex qud nemo nos potefl rapere, ergo penre non poffumus- Perijffemus uero lam dudum,fi in noÃra manu failli eoüoeata dteeretur, Caueamtu igi tur nobis,ne tn foltcuudmem predeflinationisincida» nuts cam c/trnalibtis,qui pertotam uttam turbantur pnedeÃmattone,que,quia DeieÃcr ffirttualis,i car* ne inteUigi non poteÃ, imo foil fftritu placet: Tonitrtt quoddam eà in ammo carnahs hominis pradeÃinatio, quo uaÃantur amp;nbsp;proÃernuniur omnta,id eÃ,quo lolli tur omnis 0« timor er reuerentta,nam dicunt: St non eü in manu mea fatas, quiduis faetä: Si Deo eà uifiM, faluabor,ettâ ff nihil bont faciam,ftn mtnut peribo,eti amfffanüifftma uita Ãtlgeam-Bis argumétis caro ntxi pent,nam funt mextruabtlia, er folut nequeunt, Ãqui dem ad tudteta Det perttnêt,qut nobis funt incognitaâ Grattas ergo agamus Deo, qui dedit nobis in Euange* Ito agmtionem fui Chriffi, quo ffdimus, er cut nos to* tos commitlimus,certofcientcs,peccatanoffra rffeU» busfanguinefublata.
Vtipfe
I N E P I s T. A D R o M. 99 Vti'pfeG't primogenitus.
1pfe natur a eft fih^ d«^ prior f^ ante feculd dtle» (Impatri^nos uero ftlij d(ioptione,fa(iiciuoc^^ title ill per illam patri: eft tarnen primcgenitm, ut maxime pt frater nofl(r,non efremu^fafh ftlij Det,mfr ipfefriffet filiia natura,cr tn quo pbi complacuifret paler- Ergo quocun^i reftitcias, Chriftm eft prinwgenitut, pue in diuinuatem,nam natura Deux eft, nos eledione Dij fu tnus :ftue m refurredionem mortuorum,ipfe quoq^ est primogenitus ex mortuis, quando glorificato eo dtiiii eft-.Egohodtegenuite ; Sede adextrif mets ⢠St in créa tiotumreffgt;tcias,eft primcgenitut ante omnemereatu ram,ut eft in Coftoft Vtpt ipp primatum tenens in om ntbus crc.Multi funt Dij/ed per ipfum Chriftuminwl iifuntfan^t,multifacerdotcs,fedperilltim- Ergo p glonftcart uolumusfrquainur Chriftu, in quo ad glo= rtam eledi fumas,tl a tarnen ut per utam crucis t:^ pati entiamgrediamur-
Porro, quos pradefinierat»
Q^or ftatuerat faluandos,ut utdeas,non effe uo» lentis aut cutrenlis,fed miferentis.qua res tarnen uehe menteroffrndttcarnem,quare hicpnitoDeum plura fcire,quóm te ⢠Gratitt eft hec commendatio, non meri ti,quad gratiÃimum eft omnibus Chriftianis- Eramus enim mimtet 0« pro tempore,nunc uro fadi per gra tiamftHjDei,binc dielt-
N ,
CO.MMENT» POMER»
CJeélioueî prlt;edeÃin4* tio,eÃ4b teterno-
Vceatio,4tia pore^
Eofdemamp;uocaui't.
Scilicet, in tempore, quamuis ab teterno eleÃip» mut 4Deoad uilam, tarnen permiÃt nos errate ad lent ptti in Dei blafphemia : at quando ttoluit,uocauit nos. Il4lt;^ hunc locum non de uocatione lt;ttcrna, fed tempo» tu mt dit ge s-
El;, quos uocauiu
Sctlicet,uocatione temporis,per fuum Verbtm,t:jâ teuelatum Euangdtum.
Eosamp;iuftifîcauit»
KäUbi»
Qÿo iteran omne meritum toüit humanum: quoi quoi igttur uoc4t Deus,eos omues muenit m peccato» Etiamiobannes Baptisa,teftatur feeÃepeccaiorent, cum dieu : Ego deberem 4 le bapuzarh
Qiios luftificauit, hos amp;nbsp;glorifia
Kancgloriam perÃemiam habemus,accepturl earn olim re ipfa-Qtl^^â diligens leUor, hæe omnia ex admitatione quadam, per Paulü dtâa mtelligat.iu pu» temus nos poÃe exctdere,qui Euangelto Danon abu» ttmur : quotquot autem abutuntur, no poÃunt eÃe eer tide gratia- Dicitergo Apoftolas, qutdeft, quodcru» eern iCgreÃratis.cum fuis priedeÃtnati,uocati,tufliÃc4 ti er glonÃcatt i htc eà ui4,qu4 ad Deu confeenditur, tulue'iimere Salhanamcr impios,quantwmuisetiain wfaniant^mhil enirn prcmlcbuntffqwdem eertiÃnui
IN E P IS T« AD ROM. loo
tjïiifdebondDei ergduosuoluntate- Stiquiahtcde» ^ff^g^jÿ ^g, uocatiooeÃt metuto,obijciunt quidam exEuangeho: . i â^ Multi funt uocatt,pauciucro deHb Sciant hos locos non paffe mteÃigt de una uocatione- ChriÃm enim In
Euangelto loquuurde uocaitone,uel 'inuitationcfan» (lorum, quinosuocant,utftruiDetad Euangehum, id quod utdes fatis darum 'm nupttarum ratioiu, nant quidam, tarnet ft uoeati, non ueniunt, quidam ueniunt, fed fint ueÃe nupttali,quales funt omnts, qui abututur Euangdto,m hbertaie carnis- A t Paulus de ea uocatio nt loquilur bic, qua Deus nos trahit ad fe per fuu Ver» b!i,td qued mtniÃrt Verbt non poffunt : Traheris hoe Cr raperis,neqi aho te conuertere potes,fit en'im Det fpiritu, qutÃrtu tÃ, Cf cui nemo potefi refiÃeregt; iüa autem uocatio, uirtutis nihil habet, nificredatur V er» bo,per mintfitos pr^dicato- Sic ergocöciliabishoslo cos, nam tbi ferui dicuntur muttare uel uocare,htc aut Deus: pr£terea hic dicitur de ijs uocatis, qut ab ater» no ad hoc pradeÃmati funt, hi omnts funt deâicf gloriÃcabuniur-
Quid igitur dicemus C
Qgid eÃ, quod fohcitt finals ZT impatientes ? teet fumus in manu Det,unde excidere ntquimus, non pof» fum ego effari,inquit,hac mtra Dei uerba,qut fua be» nignitatecr fauorenos ad feaUteit, utt pater filios, UmtatMtacà noÃra impie tas, tÿ- fidet imbecilht^is,
COMMENT* POME R.
Ut de bite eitu 'm nos Uoluniote dubitemus- ConfitenI tff omnes crealtffit, tpfum effe omnipotentem, folui ho* ma femper fluduit, O' timet,ne cÅlum ruât, cum ta* men quotidie VerbtpriedKattoneâpermtniÃros certi* ficetur-tiac igitmr ratione uides, quad chriftunos fa* ctat dominas omnium creaturarum. nam fi Dempro eis efl,quis poteà eJJè contra eos i
Qui propn'o filio non peperen*
Similis fententueÃmlohan- 3â Sic Detu dilexil tnundum oc ⢠ut omnino certi Ãmus,hanc grattam ex Df o profiâà ,ex dilectone, qua ipfe prior nos dikxit, non qua nos ilium, quia eramus inmict natural duld Contri- Lib» P^IJ^tÃrtiiu contra mérita 0 Liberum Arbitrium di Arbâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â ⢠Senbant nunc magnos libres Liberi Arbitrij ad fer*
tores,uides uocationê,eleâtonë,iufificationè effe Dei non noÃram, cû nihil aliud fît m nobis, quam peccatü 0 damnatio : tam eerlos nos facit ApoÃolus, de iÃa Dei gratia,Ut nulla creatura nas aDeopoÃit feparari» Si nulla,ergo nee Sathä,qui poffel ergofordidu peeca* turnt Dominus pugnat pro nobis,ttos fabbatu agimus» Taliïi locoru plena eà fcrtptura,adeo,ut firè ubiq; pug net contra mérita noÃra,o Liberti Arbitriü- tits qui non uult mouert,lapis fît, neceffe eÃ, maxime cu audit propriu filiü Det,pro fe datü,no adoptiuu aut Angel!!, aut hominë aliquè:qu£ ergo maior erga nos poÃtl eÃe Deidtledtol TR AD i DIT. SciUcetintnortem»
Qgi
Itï EP is T- AD ROM. ,01
Qui Fieri potcft;
CertiÃtmum orgumfntum.Sidcdit i« merttm plu to») ptum unigemtü, per quem omma ftett, er qm hlt;e res eà omnium creaturarum, qui peret^ut etiânon das tel ba:reditalemlContemptint fané quiddam hitredu tat efl berede : A braham confemtgt;jn härtere um httre de careret,dnilenim:Quid mbteum dtuuijs,quds mthi dedifli,hares nullus efl ? Ergo conflanter credent dum,quod Deus dedent pro nobu,er nebti, Efatt ⢠9. fuim phü, ergo cum lUo, er in lÃo omma accepimvs, itaq- Chrifliani domint funt omnium : uerü quemadmo Q^f^j^j fj dam ridet caro fententlam pradeflinaticntf, da er ri= det hos dominos, nam uidet eos d(pgt;eHcs, e^ fèrmis crucii obnoxtcs,dieit enim : Sunt hi reges l O egregiââ os mundi princtpes,mtetim nos taha ncn curantes eer tl fumM,cum plio data nobis omnia, cuius pedtbus cm nia funt fubteüa, Pfaims- HonigUurredigamur (ub poteflatem ulhus hominisiCortnth-7- aut créature, cumpniomnia noflra- Nlagna hac funt, qua tarnen Paulus,utfentit non fatis poteft explicate,
dent glortam picrwm^
QuisintcntabitC'
Qi^isquafo nosaccufabit f nam flquis uolueritae cufare,quemhabebtt iudtcemlDetts lüwmnonaudtet quemodo emm prret accufalionê mi dtledos pltos fu* os 1 St plijfumus,iïle pater efl,non ergo tudex- Vtx ma torpoflit ImbtctUibiU confeieKtijs adbiberi ccnfolaiioâ M S
C.O M M E N T. POWER*
Deus eft qui iuftificat.
Qui fiuet,iÃe remifît orntu peteatom^ergo nS eà quodaceufetur^ O iwf fiultos, qui m adfliatone cô fciit!t,reljgt;itiinus m nunta,m peecata tufira ; ineffi* taiu funt omntaân3 poteà te aceufare Sathantif,quoi nunut boaorum operu/ni,qudm oportebat Ãcerii,nilt;^ etum peccatum te tugulabu, cumOetuperC hriflum fuÃubldlud- Subiungilitutemçraliam interrogation mmt quo magis exponit, optimum (y ApoÃolicum fuum adÃäum erga omnes ChriÃianof,dtcenf.
Quis iUe, qui condemnet'^
Hemo- Eceehu-
Chriftus eft,qui mortuus eft»
Gtorid noÃrä nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;thulium hic efi peccatum mfan{iK,quo condemn
nentur, peccatum earum omne ChriÃt morte eà fubld tu-Praterea, lüe ipfeChriÃiu.qui mortuui eÃ,refufct» tdtiu efl,m tuliificattonem noÃri, nam mon ChriÃum, nihil proÃiiffet nobis,mÃ(y ex morte m uitä tranÃ/fet hteeji eÃglona er uiüoria nofira- infuperitle Chrt» flut Ãdet ad dexteram patris,id eÃ,rcx eft er deminut omnium,uti pater,er intercedit pro ttchis,ideÃ,fumâ miu eà PontiÃx, plaçant patrem quem eÃenderamut peccatis noÃris ⢠c\»omodo ergo quiÃpiam condemna» ret nos,quum Deut ipÃe nSÃt iudex, fed paler noÃerl Chrtflutuero mterpeÃator naÃer apudpatrem-Siht nonaccufanter condemnant iws, nemo potent not ac enfare^condemnare* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quH
t N E P I S T. Ã D R 0 M. lox
Quis nos feparabit a diledioe der»
Ide^f qua tui ip(edtltgit,utl quanosdiligmut tieum,Ãi^mdem dut ttobngratiâ,utipfum dtltgamus i nAo tarnen mtelligi de Df « dileéliotu in nos, ut infia ; Per etm qui dilextt nos,Ut eadem Ãt fententia,qult;e bic tÃ: Quis nos feparabità dileilioneDei?cumifla,nt »wo poterit nos rapere è manu patris, na noftra diledio f^penunurofluduat, uli Dauidis (j Petri ApoÃolb
Num adflidio»
Scilicet,feparabit, aut aliqua erux : Kimme* NVM FAKES Ãtiec^uaquam-
NumgladtusCâ
KtJlo pa^o âSiquidem hae omnia funt talie,^Uie ai Wam C hriÃtanorum pertineant,idcoq- ex Pfalmo uer Ãculum adfcripfu, quo fandorum animus ey cSflana tta m omnibiu bis declaratur-Dicunt igitnr,qito niodo nonmortê,famem crc-toleraremus, Ãquidem ia hoe nati fumw, ut per totam uaâpatiamur, ty uelutioues in lanienam pertrahanm-
Propterte*
Scilicet, O Deus, propter tuvm nemen, quid tantopere nos ddigis ey conferuas, quad nosagno» fcentes proÃtemur coram toto mundo,tuam uartuten ^ miÃricordum : hoe quimprimuf» fucmus
COMMENT. POME R.
TRÃDIMVR MORTI- ldeÃ,mudutnosper fequitur- T O T A DIE. ld eft, ittgiter-
Habiti fumus uelut oues defti natærnadationi.
CiUie,ftihcet, ab hornntboi w id fanta ftruanlttr ut mènent ur- Aefttmamur or not pan rat tone a man do,mdignihacUlla:Sunt auteomnianobii dulciaper Chnftum,quemeadem paftftum fctnuu,qui non alia uid quimper crucem m glorum mgreffm eft, idea fub* texuu-
Verdin omnibus his flip eram us,
H eft, per tot pencula, non defictmtu a Deo: merttii ne noftrisinon,fed per eum,fciltcet, Deum, qui no! dtlextt,K entm eft pro nobis,idcoq^ nihil nobii poteftobeffe-
Nam mihi perfuafum habeo, id eft, eertui fum, pue uiHam,ftue mortar-Quod neqgt; mors, nec^ angeli,
Scilicet, mail- Dteituero h^c Paultu hyperbeU eos,pnwl quolt;^ bonot angelot intelligenf,tametp ne* nintm à Deo abflrahant, quemadmodum cr in Gala* tisloqaitiir: Etiamp angeltu de cÅlo ere ⢠quodtami pert non potefl,ut angeltu bomu pradteet contra Dei verbum- Signtpeatuero mijt omnetcréâturat, bonat fÿ- maltu,quce omnet cooperantur nobis in bonum, tantum
IN EP IST« AD ROM« »^ tMlum abeÃ, ut (épurent i Deo, tumetÃuidedMur no nun^Htmid Helle.
Prindpatus,
Id efl,omne quad magnum eà in mundo, quaHa funtjfapienttao'potcntiahumMa-
Poteftates»
Scilicet,nequttt£ huiM acris,aut mundi^Ephef-1»
Nec^ inftanna,
W eÃ,iHr qua um adfunt,ettamÃpeÃima Ãnt* Neepfutura.
Id eÃ,quicquid maloru cominrtur nobis nundut. Necp akitudo, neCp profunditas*
IdeÃ, neqicalum,nec^ 'tnÃrnM,neq^terra,w^ glortofum,neq; contemptum m mundo-
A diledionc.
Scilicet,quam adfecutifumtuper ChrtÃtmlefum tiomtnu/m noÃrü-Vides quie hadenutfcripta funt eÃe ignita uerba ,quc debebant per neuere corda noÃra, nereÃliremui 'mpericulis, cum Ãt perfeuerandum in tilii,fecundum Domini uoluntate- EtmÃidÃcerimtu^ non agnofeet nos Ãuos ⢠Siqutdem per[ecHtio feu crux, tà teÃera ChriÃiaaorum,qua tUtwi filij agnofetmur-
CnaeChrià anorum teÃi 14«
CARIXx
r COMMENT* POME R»
AB S O L V T A priim pirte, tn qua docet, ^uo* modo peccatum noÃrum Ãt agnoÃendam, er unde remediwn,nempe remiÃio peccalorü, Ãt peten» dam, traü^ndi eà t:^ altera pan, (luimta fieri poteà dtltgcnlii.diÃemus enm ex en, ad quos pertineat grd tia,uelpeccatorum remÃto: tametpm fuperioribut quoq^ lÃa nobis defiripta fit, ueram quia imbeciUes er uifirmi futnus in hit mttüigendis, fitfiore er frequen» tiorc declaratione opus eÃ-Si igitur non ex noÃra luÃi cia,aut utribut,confequtmur falutein,fed ex propofito Dei,cofequilur,ut tüt tantüfaluentur, quos Deus uult: fei quimdiu ututmus, murmurât caro contra hancfen Caro pr£de» tentiam priedeÃinattonis- Spiritus aero, qui mtelhgit , fiinatt3e,quo fenfum Domint,no reluäatur,fed fe fubmitttt: qu£ ret nbsp;i
modo affin* eumitanobifeum hibeat,quomodopoff'umusfecundû datur- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;carnem,non impij er blafphemt effe in Deum {na ubi
uidemus, nö ualere noÃra opera,Ãatim tnfirtmus, er* gq damnabimur, nam fiin Det uoluntate eÃ, qui feie* mus,a» noÃricurähabeatllyrannus eÃ,iudex eÃ, im* mttis,potens,nulla jfies nobis penes lÃam : fic indus pe r 'qt,er Cayn- Ex hac impietate, nemo nos poteà Itbe* Tare,niÃfold Det gratia, neq^ unquam orabimus: Dat uoluntastua,dumÃc fentiinus.Deoutnos commen»
' demus,CTinnihtlamtranfeamus,neceff'eeÃ,qtttfieti dmuelit nos damnatos, pneÃofimus: at nemo confen tiet,niffffiritu D« fit plenus-Omnes dicimus hac uer ba: Vidt uolüsas tudffed per bypoerffin ; qui Here dtcit, non
IN E P l S T. AD ROM. 104
Ron aliud cjuà m hoc mit quod Deut, qui (î hune ueltt ferdere, non remur murjt: à etiam faluare, non mani ^loria^ ut fold caro, attoÃitur.fubmitttt fe, amore du» âm^uoluntati tuu^no autem denierattotu, id quod 'm impijs ccrntmusSi amor carnalif multa dura Cf mala^ fuÃtaet^ppter puettâ,hlt;ecq} no curat,nee fentil effe du» fa (^ mala,quomodo dileSto i/nüdt non fuÃimret (^^ Dileflio tUi perÃrret m nobis omnia i Et huiw estemplü, fe iplum f^ p^, htc Paulus nobis propomt, cû dicit fe utile Anathema tfje à ChriÃo proÃatnbus. Ecce quam pms adÃUus, quem 'm Mofe quoq^ aides,cum dtett ad Dominû: Rca. mute hanc eulpam populo, aut dele me de llbro urnen» ttum ⢠tietc difla funt per hos uiros eoram ^eo,non ex hypoertÃthoe deniq^uere eà abtugarefeipfi)m,fed horrendum eà carnt ⢠Hanc adÃUum qui fenferit,nem Pe,quod poteà fe Dn uoluntati commiitere,ettin\ Ãueltt damnare, damn^n non poteÃ, nam per omnta gloriam Det,cr falutem proxtmi quant. HoÃrafragi lilas ad hanc adÃ^ium non peruenit, non audemus la» lucogitare,nedum cupere-Sed 'mterim hae noÃra eà confolaito,quod utdemus mulles m j^eciè bonos, däna tos effe ,ut Sattlê: multos abitdos,iuÃiÃcatos,ut Dowi dem homtetdäet adulterum,cu/m ïamè tilt poffet Saui praÃen humane tudteio-Ergo hic uides nobis propo» nt hoc quod non mteUigimus, non quod eurioÃtas no» Ãra poÃit mdagare : Dr/ tudteia funt et conÃlta, non HoÃra ; intim omnügt;m qutteun^ gerunw, nobifciM
COMMENT. POMMER»
4d!crib2miA neeeÃe eÃ,non nobK.num noÃra tantuM eÃcünÃ{Ão,z;-illiiM gloria Ciumdoigiturtstrbamur 0^ P'^â^dtÃtiattonem,gMderedebemiUtnameaturbi rr£ (Ãina* i^i^^ portto qu^dum eà fJulis⢠EÃq^ plané tÃud, quod tto cojolctur QljinÃusin i^jtihæodixtt^efunreerÃitrctuÃiciam~ '^â^^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quittera Ãmt abfq^ Ãtrilu Dei,Ãntentiam huiuÃnodi
pr£deÃirtaliotiii irrtdent-Vacant auteomrus Dez Ãirt tiiiquotquotOcumiujattmentytiei^turbanturexag* *J' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nito peccAto,hi non Ãtiun: utÃtetamÃdeoq^ zw^; fatu=
rabantur.SiÃcruiuertmui hunc ordini,quem hie Pau* tus ferueUÃn ChnÃiamÃni Ãrma, uttUs erit nobis pr£ deÃinatto â Al fi aha ma ingredtemar, aempe, milmm fame Utes à priedeÃinatioiu,non à peccattagnitione in nobis, ent nobis damaofa omnis pr^deÃmattonis cogt talio, inadenMs enm m laqueum, e^^xcæcabtmur-Sed uide qu£fo,Pauli orditum, à peccato Gentium er lud^orum, EpiÃolam auÃteabatur, mox tuÃteum er grattam,qua tollere! ur peccatum,depingçbat,hac aU* äa, pugnam nafaperpétuant in nobis contra peccatu docebat,tn qua mortficarelur, er deÃrueretur uetus homo ( hæe enim eà crux ) H« omnibm primum dilt* genter inculcatis,eaptt in poÃertore loco,de pradeÃt nattoneagere- Quemordtnem non eil, quod tantums requiras extpÃo lextu, imôtpfa conÃientiate edoce* ba, ut unOélauodtxitdeÃgt;irUUâ Ergo ÃultiÃtme er* rant,quidtcunt:St fetrem me pr£deÃtnatum ad uttain, factrem bona opera, mtlms wÃttuerem uitam, ere.
pq contra
I N E P 1 S T. A 0 R O H* tof
Pij contrat ^feumt falutem in manu Det poptam, eu laudantcrpr'ieduanttcertifuntfetwnèmanuttlufira .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â
pipope^Saunt feinippututreO'wori:Liberi Atbi nbsp;' ^ a '
trij adf(rtores,quieónonperueniunt,hcecomntacon= teniauntfOPulttctamiluandamuocanh Et quemad* nudu/mnon paletfatùeloquifCurlibtignotttsquifftâ ^â^^^ * ^ * damt mille aureot,ita net^ inteüigis,e{(rteDeiM (fi uolet m te totum refficere ) faluetScimut ergo er no fcimus,not effe Dri phot,nam in Pfalmo dixit : o pi» tole,quoniam fegregauit Deminut fanilum Oc-Dein de nonfcmut,quia uidemut in tota fcripturaper pgt;iria turn not admomri^ Dn in not bona uoluntate, nihil enim frufira is agit: idipfum quanta diligêtia bic quoq^ Paulus idpcerUt per eundem ^tritum, ludicabu ment ebnpo obnoxia- Hihil autem, quà m banc o fimilet featenttity in tota tUa dijputattone de pradeftinattom, explicauit: Qa« uult me fequi,abmgetfemetipfum ⢠Qgare tgnari funt Scripturaru o omnis pietatis,qui» eunq^ bac Paulina difimtatiom effinduntur :multa qui ritatur de Libero ArbttriojO fuit bonis operibtts, fed non funt operarq o cultores uinea Domtnt,uertm eet nes o porei,qui earn tantum depopulanlur.Sit autem bac fumma triumfequentium Capitum,tioni,Decimt O Vndecimi : Gratia de qua bafienm dtximut, datur qt qui non funt menti, pue ij pnt ex ludais^pue Gentt but : qui autem fomniant pbt mérita, o fua bona ope» ra,iïli abijduntur, qui enim quarunt it^tdam, «en in«
O
COMMENT. P 0 M E Ãl,
ueniunt,lt;^ qui non qult;erunt,mueniunt-Vuü dutè mda xime necefflt;trittm,ut tüa doceret Paulus,ne qui dubita remus de gratuit
Veritatemdico,
Occupitiom Pdthetica utitur, quo magis perf^uu duritatisfol ^âquot;fi'^tiqMfU tuhemttiter doleat pertre tudeos,ex qut iicitudo proz lâ^ipfe quoqinatm er at-Huncadliâü habentomM ahorit faluie- ^bnlitani, cum audiunt quofdam penturos : at ubï ui» dent id Dei negotium eÃe, commutunt omnia ipÃtu iu dtcto,ZT dicunt: fiat uoluutdstua. Videt uero Itbenter in nobu Dominus talem adftäum,quia teflatur cor no firttm,ex £quo in omnes hommes,pue amicos,Ãue ini micos, ex [umma dtleiiione propenfum ⢠Non poteji tnm quenquam odiÃe chant iii,qu£ docet,increpdt,ro gat,muocat, omnia pro inimtcufacit, dum [per at illo» rum falutem, edr temporalem er acernam ⢠Sed fides, qut mOei tantum uoluntatem dirigit ocuïos,dicil: Domme,tu es qut perdis er redmis, pereat,qui peruu rus ell[glortficetttr,quig!onficandas efi, tua enimeil potentta,non nofira.Uaqidtett Paulus: Veruatem dico td efi,uerum efi teflante idipfum in nu Chrifio ⢠Vides bte Paulum iurare,at non mfiua cauÃa,non decet enim Chrillianti,utuelturet,uel Ittiget, aututndiHâquarat ^pter fe- lurarüt Apofioli, fed propter firatres, ^ppter Dei gloria ampltficanda: poenas furnit Magifiratusde mails,a( nonfua eauffiffedpa amp;nbsp;proximi- Et addtt»
AtteÃanie
LN EPIST. AD ROM. tod
Atteftante confeientia» 'â¢
id eÃ,gt;wn loquor contra bonam meam confeientiâ* ied quomodo effe poteà bona conÃientta i per f^intu fandom- q- d- hiemea confeunua me faüere nonpo teÃ, nam teflimonium dat tüt Spiritm fandm quod no erret-Quare hic difcM^non fatif effe noÃramconfcien tia,m opertbiu aut mÃttutii quibufcunqi pijs, ni/tipfa per Verbom Del redificata Ãt: unde fit, quod blafphe [miÃe, m£ fiter mt norntnis Detomnesnofirte ^nffe, omnes item M^onachorum macerationet-Ergo imptam eà ha here fidem confiicntiie [u£, nip uideat earn effe Verba D« conprmê,zT per omnia ârffondentê-Addit nero
Quoddolormagnus,
Ogowdo non doleam,aut uehementer cruder,qui uideam periturosludtosinam omnia fecundum Oei ffatiam fiunt,non fecundü opera legii, aut mérita hu» nana^quibM tomen lUi uinituntur -
Optarim emâm Anathema efTe^
ldefi,excommuntcattu,ftparatttt, maledidae, Cf
eui nihil fit commertij cum Chrifio, quad fanè nihil alt ud eÃ,quam fefe dedere aterna domnationi-Ir adfidut fint in Kofe,eum ait Exodi-tt- Dele me de libro, quem ferippfit: eui Domintu reffonditiQui peccauent mihi deleboeu de libro nuo- qgt;d- iÃa charitM, qua te expo nis p patribiu,figntficat te nö effe pdendü, ufqueodeo efi impofiibde, Ut hl pianturf qui hoc adpdu mfignis ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o *
comment- POWER»
funt: it pitucos inueniM.in qiubti hik dcprihendn-
Qui funtlfraelîtæ»
N4m ex Israel funt onundi»
Quorum eft adoption
tie ft,lid cot pertinet hitredttiiiÃltorum Dei,i^ê tun filunntur^quici reÃikiunt infect dom, tun in do mntem Deum-St ergo tales abijauntur, quorum ea - udoptio, qtad fitturum eà noÃris fanais, qui tantu/m inÃtaÃercorea iuÃtcia glorianturitiorrendum fané eà contra \ud£os,quod dixerunt ApoÃoli 'm Adis: EcceconuertimuradGentes-
Et gloria»
Scilicet,à patre,quod fcdicet eÃent fil'ij Dei,qutl fané mejfabilis eÃglona^
Etteftamenta»
ScHketDei^ ET LE GIS CONSTIlV TIO. id eÃ, ipfa tota lex, quemadmodum plaint' f^âgt; cit: lion fielt tailler omm nationt O's*
Et cultus
D«, mm reliqua Gentes 'm hoc errabant, cum oi» hil haberent certi à Oeo prefiriptum -
Etpromiftiones»
Scilicet,O' pro:fenils ctr aterna uthe ⢠Quorum funt patres» s Vatriarchne, Prophétie,qua efl miximutorugfork-
Et ij
IN EPIST. AD ROM. ivr
EtijjCxquibusChnftuseft* ^
Wc dare unies dici,Chriflam Ceum ejjc,quitmuis idpertotfmHol}annisEuangdiiimtra£ietttr,im0tota CJinl^m Dr* Scriptiff a paÃim mhil ahud agit, quam ut id nobis da» M. rum facial: unde cmioÃtatis ejfeputauertm,unûà t^ alter um locum tantum in Scrip, m hoc obferuari- Sed redibunt Amana tempora,cr homines abfq^ fide, qui negabtit,cr Chrtfiti cr Sptrttu,fciltcet effe DeH,qttod quid ahud ertt,quà m negatto remiÃionis peccatorum i
Non autem hoc loquor*
V/ maxime lUi pereant, tarnen ueritas zyOei pro» rmÃiomanet firma- No« htcagitur fecundum praro» gatiuas,quashabuerunt ludti fecundumcarnem, fed Pmphciter fecundum Dei uoluntatem,qui iuÃo fuo iu» diciogt; carnalem ifraclem abijcit,jpirttualem Mtem fü» fdpit.Verax eftOeuiinfuis promtÃis,quantumuis eti am multi interim pereant,patinent enim ad credentet nonadimpios,üeipromiÃionesâ
No çnirn omnes,qui (utexIfracL
g fl expofitiofententupracedentis: nihil Deo eu ifra'élefecundaimcarnem,nthiltIUcumfemineAbrahee fHq Abrahé fecundum carnem,cr ifmaël eratfUuu Abrahæ primo genitus, non tarnen à Deo pro filio Abrahe habetur, null the tantum eos, qui pa promiÃionem funt A bra» he filij,qualis aat ifaacgt; ideoqi cr Chriflus ludaos in lobaime reprobat, dictns,St filij effetit Abrahte, utu^
o ,
COMMENT« POM ER-^ ficeretii opera Abrahts,td cÃ^aederetu in Deu,lt;lutM admodum tile credtdtt-Ftdes filtot Det facits non taro: trgo omtKsfnnt impiorumfiUjttitiotquotiufiicijs ex* iemii mt lintur-Sic concdiabls iohannem iy ChriÃüt dam Uitrijs nomintbui lud^os appeUant: umgenimina ttipanram, nationem prauam ey adulttram, nunc eX Diabolo patre natos- Ex Ifmaelis fitmilia,futtt omits Vionacht zr operarij carnis, qui fuperbiunt cord hoc tnundo,ey quibut primiHipropterfanilitattm, qua m : tenl externe, dt firlurhonos. Ex tfaac autem famtha, qut ignorant bona opera,qutbui confidant,fed tantam i Chriftumtrucifixumnoutrunt-
Sedquifuntfilrjpromiffionrs» i
Promifito Det,eft fides noftra, id eft, qutcunt^ fide : Di o promuteati credunt,hi funt ueru fernen Abrahef '
Promifliofiisenimfermohiceft», In tempore hoc.
VtmGeneplegis-q- d- Dominur.Vbiadtere 1 ditro,annoreuolulo,habebisexSarafilium.KirHeft, -fimfacundam lt;y uetulam mulierê,aut in fenem Abri banium rrlfiiciamus ,fed htc fcecundum eft Verhun Dei,ut maxime infoecundt fint, Sara ty Abraham, ergo fidel filial eft lfaae,non carnis ; De»« earntm non tnoratur, quitquid etiam ficeristuis uirtbut- Uai^fa* fis da um cd ^tx primo oxcmplo» de duolut fiOjs
Abruhi
IN EPIS T» AD RO H« leï
Abrahf, foUm Ãdem amp;nbsp;Dti promiÃionem fleert figt;
IMDetâ
Nonfolum autem hoc* â' nbsp;nbsp;â^
AÃterum eft exemplum,c^uoiententtttmfutnn com* munit Apoftohu, nempe,{ola Dei eleélionettos fieri ^fijf^^gcm Drt filioStnon noflris merttis aut utribiu-Potuiffet c^^^n^^jj^g enimfapientteicarniiÃccontraobijcere-non mirum^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, n r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nonmerua-i tfl ifmaelcm ubiedum, quiafiierat natut ex ancilla, tp fum ucro ifaac fuficeptummbeeteditatemt quod Satu domina eum enixa fit :hanc obledionem Paultu diti hens, alter urn hoe oppofuit exemplum ddacober Efau, quafanègrauifiime perfirmgit m uniuerfum to^ tam humant 'mgenij,ac rattonis acrimoaiam, ut palam Uideai,hic nihil altud in cauffa effie, quod mater abijeta utur, Cf minor ferueiur, quant folam Det,qut latet omnem fapientiamcarttis,uoluntatemcf eleâiontm, tarnetfietiam htetediias ad matorem natUificundum legem (Deuter-1} y pertinebat-Utc ttondixerK,Deïb fictfjie contra legem, nam legem dedit homintbus , fubqua omnes concluderentur,ipfi uero fubeacon» cludt non uoluit, liberum efttlliquiduis agere-Ergo non alia huiui faüiratio hic dart poteft,quÃm prêta deftinatio-
Rebecca ex Ono conceperat*
Scilicet,eongrefiti- q- d, Paulus :uerum efi, diner, fa nutref finite, diutr[os congrefiia carnis, in prima
â¢c OÃM MENT* p. 0 M E R*
exemplOfit m hoe,urne ft mdttrtUniK congé elftuftä* men qui primtu ttitfcitur,abi]ciiur,pofterior benediéli» onem Del obtmet^id quad déclarât * gt;
âigt;.
Knitétto» ftnaulU^
Nondum enimnatis puen's,cü nequeboniamp;fc»
Eeee ubt hie eà meritum, cum nondum eÃent m* ti,omnta aguntur occuUo CT admtrabtU Dei tudicio *
Vt fecundum eledtonem, pro pofitüm maneret Dei.
Ilt;ieÃ, lUudtantumÃrmumeffet, quod Dew fecum Ãatuerat,ut cum qult;ereretur,quare ffe failum eÃ,re* ffgt;onderetur,Deuf ffe uoluU-
â Nonexoperibus*
Scilicet,qu£ nuÃa adhuc ffcerant,quia nondu naft-Sed exuocante.
IdeÃ.uoiuntdteüeb DICTVM EST IL-L f ⢠Scilicet P,ebecclt;e,non propter operti,qM tun Ã* eeraniffed propter Dei uoluntatem^
Maior feruietminori,
sie tuiicauit Deui de tUit, antequà m nafcerentur, etum contri omne itu primogeniturlt;tâ \faac uolens be nedteere primogemtum Efau, impeditur, mm non butte, fed tpfam Iacobprimogenitom Dew habere uo» luth SICVT SCRIPTVM EST* W Kaldchid^
liccb
IN EPI ST. AD ROM. w^
Iacob diIexi',Efau odiohabui»
Qttore hunt ddexentttüam odent, nefemuf, (ie iüiplicuUgt;
Quid igitur dicemusC
Hie non poteft non ohnturmurare fatto contra De tm,dicuenimhicaudiens'.Ergodemclimiuflui,qui Munis ar» iÃi facit,nam hos abijcit,illos faluat, fint omm ucl me» gntnenta, cS» ruo uel demerUo:p omntsfaluaret,td effet immefe eut tra pradeÃt * bomtatis ü- mifericordt£ indictum,zj hanc putafjem natunis fen» eus effe natwam propriam: quemadmodum lapis non tentiamâ pi^etfurfum agi natura,tta nee Deum cum bonus fn, quenquim poffeabijcere ⢠R.ejfondet Apofolut.
A B s IT. ld e(l, non eà 'miujïus,qui hacfactat, ue» tiM marutiuÃM^
Nam Mofi dicit, rniferebor»
DriM nullt homtnum quidquam debet, ideoé^ nemo iïltmaccufabif.quemadmodtipPetrodaremcentuau reos,\ohinni nihil,zy neutri deberè,hic dices, quid in couffa fùerit, quod Petro deder 'm ? liberahtat : quid in cauffa, quod lohannè praterterm 1 mea uolütat, quoi dure noluerim ( nihil hic dico de chant aie,qua nS qua nt deled u/m ) ⢠Q«id ergo hic duet ratio i garriet mul ta,at nthil huiu negotij mteUiget : ueru certofeiamat, Damnati fu â nos omnes m damnatione effe natos, nec debere nobis nus, fy foin Deu.uf nos ex ea lAeret,iuÃe ergo omnes damnamur, mifeneorà ta pautè ^ut falMntwjid mifcricordia fy benepeu Del feruamtr â¢
COMMENT. POME R.
tribuun^ nectjji efl-NuÃum hic audit meritum,nâhil m twbii eÃe,quod Dea/rn placatu nobis reddat,(d quad fatiseà nuntfiÃüepoÃenoreexempla- lUeUaq^Deo placet,tui Deus placet,ut mquit kuguÃmus, qutq^ ui* dens tam dater fa etHSiudicta,dtcu:Dat uoluntoi tua-Hoc item mpurabolaEuangehcaMatth^i-za- expri* mi utdemas,ubt paterfamilias dtcti : An non mihi licet facere quod uolo,nunquid me mouebit, quod oculus m'as nequarnÃt, qui contra beneÃcentiam meam toruam dtrigit aciemlBtafphemus es,lege mihi uis praferibe* i^^t^à fÃo tt^tt q^od tu,fed quad ego uoloÃacum-
Itaepnon eftuolends»
Scilicet,hommii faliis,uel lUud quo mdigeb
Necp currentis»
IdeÃ, annitentis amp;â conantisfuis omnibus uiri* bui- Kon Liberum Arbttrtum,nonoÃrafan£lttashu quidquam eÃ, fed fola Dn mifericordiaâ
Dicit enim Scriptura,in hoc ip^ fumexcitauite,
Id eÃ, magnum Ãei-
Vtoftendam in te potennamea« Pharoonis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hie Df w abufus eà (Ãduere liceret noÃro iudicio)
horren du ex* Pharaone,qutm creauerat,cr'm ampliÃimum reg* tmplum* ^â'^ comÃituerat, ut notum faceret 'm eofuam iratn amp;pot(nti^,tt9nPhiirdQni^rimMimKndo:Perdi lt;ht ilium
tN EPIS T. AD ROM* no
dit tîltim propter elefloî, unde dtfetreat ortttus homi» net, 'm Dei foltuf manu omnia effe, non in nofira, quo tarn horrendo exempla,debebant moueri principes er tyranni noÃrt,qui baud éditer tu fia D« ludiciofont 'm durait contra popidum Det, quem noluttt danittereex Aegypto.
Itaq5cui uultmifcretun
Condufio eÃ, omnia funt 'm tUiiia uoluntate,no no Ãraâ DICES ERGO HIHI. Scüicet,ohomo,
Quidadhucconqueritur,
Sctltcet, Deui â Secundum eà argumentum carnit, quod per occupationem'mjirf.StDeut eà author bom norum ey mdoru, facit i^ tut peccare,à eim uoluntat eÃutpeccemus,quod lam'm Pharaonis exempla de* prehendtmus, cur ergo nos aecufal e^ damnat, cum ipfepotius Ãt accufandut, qui hec faciat {thee efi Ãul titta fapientilt;e noÃre,aliud enm mÃrrenon poteÃ, uultcp aÃigare Deumfuct raiiont,ut factat non quoi wdt,fed quad lüa 'mtelligit,fuo carnali ludicio, er dunt maxime uult fapere, maxime Deum blaÃgt;hematâ Eà ergo mimica Deo,Romaâ s. mouet^ perpetuo bellum contra tllum. Ut quondam Gigantes contra lauem, ut fabule atunb Eà igitur omnino mfolubde hoc argu* »untwm,utPaulttt'mfineCapi-iigt;'mdieat:neqialiud i}abenuis,quoddicamus,quà mà prcfindà atemG'e* ^^P^ ^^ fff Crtdi utro ob dite» cauffu 'emptos Deus, Pfimumpro, ^^^'
COMMENT. POMER« pterfe,ulo!lendit millii fuampotentium- Secundo» propter ekdos,ut uideant quantum gratis ab iüo Mee perM, amp;⢠ut pet lUos exerceantur, er faluentur: nam plurimum exempla tUoram nes exercent, ne fetheet tg nontudtetorumDelimpingamutintUa Ergonenfru» fira nafcuntur impij^ew tUis utuur, o- Sathanae reg nomfuamglortammanifiÃandam- Uiultw t^in his tiiob,quem utdere potef,ubi cü amteisfuü uarie de bii rebtudifputat,quote Deut neutiquameà aceufandat qui lüos créant, quteitu Verbum abijctunt,nam pari rattone poÃet obÃrepi Deo,cur uenenatot beÃiot créa umbSed audt impietatis uocem,qult;e nö uult réprimé Nam uoluntatieius, quis refiftit;
Cogorfacere quod uult: fi igUur non faluor ex be* tufadii, cur damnabor ex male faflii,nânö ego quod malum perpetro,facto,fed tUe^ Serf reÃgt;ondet Paului
A Atquiohomp. .tTf^î 4.
Omtfer,tufgmentumcs,cy crea(ura,uit dhpra fcribere legem quid facial : ecce difceptas ctimeo, quo qmd Ãultuu did poteà i lionne rtdiculü eÃ, à figmen turn fe figulooppünat,0âdteat:Quote meÃc forma* fit i Sed qmd iRe reffondet lUunqutd lutum in manu mea eÃjm Ho poffum eo Ml ad uafa fotmanda honor is, id eÃ,qult;e etiom principibut poÃmt digne appont ,(3quot; ad uafa ignominie, ideÃ,inqult;e recipiantur fordefitjquot;
â¢â tbijdotuur* -. i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
WE P IST. AD ROM» tu
Ideocp Deus uolens oftendere iram,tuIiL
ld efl, protulit,neintelligM fulimuit^ quad uerbuM fatii horrendü cft,profit enim mpiof, ut figidut uafa flUâ
Multa animilenkate»
Noncftulexhodoco probes fiewnnon hbenier ^^f^^ f^^^ damnare impios ,mà ideoproftrt,ut in dln exene» fotttdfÿtpt ut fuum iult;acium,fed poftquimprotulu iÃos,Ãrt pitta ^W» enter eorum blafphemut er contemptum,M Pharuoa
UK,er putuur Detu ab mutin eleüis patientibtu cc.
Vt notas faceretd initias gloriæ.
Id eft abuadanltam fut betuftcentit-
Erga uafa mifericordiæ»
Id eÃtipfis elemis, ut mteUigerent, expenrentur^ ip[um folwm effe potentem,er omnia agere potenter»
Quos amp;nbsp;uocauit,nimirum nos.
uni ejuod coeperat,pergtt clariut exponere,nem» pe,gruturn non contingere,nift ele{iK,uel prtdefttmt tK:ludtos ueroabijci,Gentes fufcipf. CT in fu/mma ludtorum er gentium falutem conftare eleâtoM, er, Deiuocatione ⢠Alt ergo,nosfcdicet Chrtftianos,uel Apoftolos»
Non folum ex ludæis.
03« tumen foil tudebantur perlwre id graliatn»
COMMENT. POME R,
' Verum etiam ex Gentibus»
Scilicet ldolol»tris,m quibm nemo quici^uim metiti uidere potuit,erint enim Dei hofles-
Quemadmodum amp;nbsp;Ofeg dû cit,Vocabopopulum»
nie populum Deiuidenwsfieri,DeiuocatioWt nonmeruis-
Qui meus non erat»
Gentes enim non dicebantur populo Dei fecundü r^tionè temporis,non eenfebantur tam m populo 0«: comm Deo uero,ab itternoÃierunt Del populut, quilt;t dilexit eM ante mundiconflitutionem-
Et earn quæ ddeda non erat»
Id eft, quim non diUgeba, Dir meyn bul nit uuar, Sic enim Scriptura,quafide multere loquitur-
Et crit ubi didtum fuerat eis»
Id eft,ttbi olim Deus dicebat Gentibus : Non eftis popul'M meat, dhe poftea eis dieet: Vos eftis popultU meut- Vides ergo htc folamgratum nobis commenda^ ri,quia primum populus D« ejjKUW,demde düeâa, poftea filij er heredes-
Efaias autem clamat»
LocBMi hunc ex Propbeta de lufttciarijs abie^ii addacit,quo teflattus faciat,quod dixit-q- d- Innu» tntri erunt opcrarijjer ^n m [hm utres rejjâident, nonin
IN EPI ST. A D ROM« ns
»w» HJ 'Dean,fed tpflperdentur, er tanttrm reUquie^ id efl, paua falut erunt, i^uodfailtmt eil 'm Apoftoln^ eriudxiicredentibM-
Sermonem enim perfidens»
Lfgc pottut perfiett er abbreuut, pro piffticipijt^ E( pro,cwm iuflKtlt;t,in iufltcu,Pauliit hunc locum ein wt ex Septuaginta Interpretibm, tun ex Rebreco â¢^ââ . , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
^uidemRomanisgnaris Grèceeelmguei,m manu erant Grecca, non Hebraic a biblta -Suntm Hebrao alia uer» brcuutU/IU ba,at non alia fententia: In Paulo efl obfcurior. Vul go fle mterpretantur,quod Demanteafub VeteriTefloa mentOfdedent multa uerba,ceremonie, legcf er pree cepta,quee omnia uolutt m HouoTeftanunto coUigere j» breue quoddamuerbum,nempe,Dilige proximum, zierede Verbo DeJ- tinne ergo abbreuiatumefl,er confuinniatti,perfcfliimc^,id efl, quod folum perflcit, r:y m nobis confummat Del lufliciamâ Uthil iuflictec co fequebanturij, qui uiuebant fecundum Legern Kop', O- externa eiut opera,ut maxime perpetuo multa pree tiperet, er urgeret- Videtur tarnen alia paffe coUigi tx uerbu Prophetecfententia: quad hic uerbü habet m ProphetacofummationèdictfcieU'q- el- Cafummatio, ld efl,finitto, uel finis aderit in hoc popido, m tuflicia, pilicct,fidet,nd hoe folü perflcit,er cofummat omnia: kx mflrma efl,no potefl prlt;e flare utres faciêdi,quee ex igü Paulm uero,non de Verba breuit cttat hüc locum,
COMMENT. POME R*
fei de reliquijs faludndu tant un, ut à uelû ex £fdU MJ terpretdrt^hitcfit fententu- Sernwnem perfiett (j' ab breuiat wj tuHtciaJd eÃ,Dominé jimet,due per fielet, er breuiabu numerti fui populiludaki, ut paucis uer* bis numeran pofiit: zr hoc in iufiicta,id eft,dle nume* nu piucM reltqutarü eru iufltu,fiue fidehs^ahjs m («gt; fidelitatepereuntthiuerc' Quemadnudum hocetia annotautmiu in E-fittant: er plané banc fententiâuult Paulus- q-d- Vtientur tant multi eÃe, qut fint populiu Det,ttenim futurum efi,ut pautiÃmi ftint,er qut fia* timnumeraripofimt- Es uuirtmitdem zein yetzuu^ behend zu gehn»
Et quemadmodum pnus dixit.
Sc theet.Efit as in primo capue*
Nifi Dominus Sabbaoth relP quifletnobis fernen.
ld eft,reltqutas, nam fernen pro fitijs accipitur, qui funttütreltquhe- At fetas corn empbaÃdi(ium,reliâ quiÃit- q-d- ipfeuoluitut aliqui falui fiere mus, alias omaes,ut Sodoma perijÃemus,ubi nemo remanfit-Do* minm ergo nos reliquos eÃe ttoluit,non Kofiro merito, autcarntsfaptentia-
QuidigiturdicemusCâ
ld efl, qut efi noftra fententia ex hts uerbis, qu£ traiïimus,zy quefumma letreÃondet;hes efifünf ma eorum qua iraHamm,
Qtqoi
IN EPI ST« ADROM.-^ «j.
Quod gentes quæ non feda/ bantiiriuftiaani,apprehenderunt iufticiam.
id rÃ,iÃi,qui omntito erant impij cr Idololatr^Ãni tnici Det,qui nthtl bom Ãcerdnt,neqi factre potuerant faHiÃim popului Délier funt iuÃificatt perfolamgra ttam,eo quid Dew eii fuum Verbummijertt, quo ere* dentetfanutifunt,quodexpontt^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
luftidam autem earn quæ eft ex â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
fide.
id efl,qua tantum coram Deo uatet,qu£ non efl ex homimbw/ed ex merit Del miferkordta, qua iufliflcat quoi uult,tton eof,qui uidentur merutjjè hanc tufliciS-
Contra Ifrael quæ fedabatur.
El hoc quaqi ad fummam prteÃmii diÃtutaUonit perttiut,nempe,quid ludtei qui uidebantur feruare le 2,em,facere omnia, quæ Domtniu mandarat,nihil effe terint fliii operibw coram Deo,imô put abicHi,^ du umur tarn non epi populm Dei«
Propter quidâs
SciUcet, id faHum efl, aut enr non peruemrunt ait legem tuÃtciiei
Quia non ex fide»
Scilicet,[cilibantta-tuÃicum-
comment* P O H' E R*
Sedtanquam exoperibds;
ld eà putabant tuÃictam, opertbw copiratt,(}uoi titmen eà contra totam fcrtpturamtmhocüaci; falfi funt- IMPEGERVNT ENIM Scdicet,
Chriftm aHj! ftlusalijs ofgt; findiculam-
In lapidem offendiculi» tcdicety^ui Ãmptr manet, C hriÃum: quibufdaM enim eà ftlue,uUlt;t,cr refurreiïio: multii autem ruina Cr offvndtculum. Debebant uero ludtet permoueri per, hoe,quad Propheta dixerit duabm domibut ifriê l, ZT nonGenubM,tdquod{pÃlibentertulilfentâ Videqute Simeon dicat m Luca de ChriÃo,cr qult;e hu Ãquätur- ,
Ecce pono in Sion» i '
ld eÃ,inEccleÃamea,m populo mea, non in Gen» ' tibut,qut adhuc popului nonÃ(nt,td quod horren» 1 diÃtmum eÃ,nempe, 'm ChriÃum offi:ndcre,qui proxi i muideniur- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
Et petram offenfionis* ldeÃ,m quem 'mpingant, zy ad quem offendatur.
Et omnis qui credit in eo, non j püdefiet * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!
Mirus eà hie lapis : necefji eà hunc eÃe Deum, tapis oÃin* quemadmodum zy fepem Scrtpiura petra uoeaturDe ÃoniS- ut- Ciuiergacredideritinhuncliiptdem,i!lenonpude Ãct,non confirndetUTtConfequelur omma,quefunt â' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;promiÃd
JM ÃP|ST. AD ROM. «4 prcmiff'i femmi ippM Abrahie- P^urpa uero, ^ui «ho fp((i»nnt,^i conpnâcntMiC^ penbiuU»
CAP. X.
IDon hoc ctpUetrA^lit,cjuod in pupenore, quid pi beetebp^ mentit nobu contingat gr atu, cr quoi tient plu4ntur,pur pntex luden, pue Gentibm- Ca» fo autem nequaquampotencredere,cos abijci,qM querunt ii^idam in operibtu,ut maxime audtat, ld (5 PintiÃnnnexempltiâlcrtpturampTodere- No«« tu» «i«! er ont tttPt0aTij,id eP,pdentes operibut ? Ecce ab^i tedt (unt ⢠Nonne Gentes igwrabant omuu bona ope ra f erant entm Publtcani, er meretrtees, ijs contingit tarnen luÃtcia. Ciuaire id utdis Pauhn.uehementer do» let tudeorum cecttatem,lt;ùcens :
Fratres, propenfa quidem uo/ luntas cordis mei»
Id eÃ, mbit altud magii defyderû, etc obpero b corde «eojd eÃ,coram Deo,qaà m lit faluentur ludeiz er nos hodte midta dteimm contra Cletieos, quos uo^ tant, damnantes eorum luÃtcie opera, interim tarnen querimits eorum ptlutem, er iH erga cos adpdtfu» mus m torde^ta Paultu erga iudeosâ
P »
COMMENT, â¢'^^ Ã-M E R*
Teftimonium eniroiHisperhP beo,q) ftudiutn Dei habent*
Mir««« eÃ, carnitMtivm zdu^ non fatis eÃe, lu* dat trtbuentestuÃictam operibtf fuis, puiuêant fe age Confcientiä â'' ®*'cMjfam,pugnablt;tnt pro els optima, ut eis uide* bona non oïa batur, eonfcteuiia, tarnen cpniraDeun, er non pro fiunt aux ui* ^ââ^ agebant- Sic hodte noÃn, putabant fedefindere ^muf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Df t g1onam,cü eos occidunt,qut openbus bonis nihil
tnbuunt,fedomniagratixDei:mordtcus tenent fuor patres,0- traditiones,arbitrantes nihil m hu eÃecon* Ãitulum.quod non ex bonaconfetentia,er intenlione proÃäumÃt, fed nefeiüt fe mifere fallt- bla proÃda fuffiett bona confetentta, à hoe tarn ardens fludium ut ludeu abijeitur. ImpijlJima efl:cr impta, ereätra De um funt,quxcunqi Ãne Det Verbo ipfa flatutt- Hoe xt loer bona intentione ChrtÃtu er Paulus occià funt, item iUj innumen, qui Del tantum tuÃuiam prxdica* bant- DeastgtturcuÃodtatcotdanoÃra,ne er hodte,, aha IÃecioÃtatehuiusoceulti malt, feducamur: Vide* nuts enlm qui nout Ãintus furgant, lur antes fe omnia dotiere bona confcientia,fed ipfi utderint-Ideo er Pau hfS bic fubijat,Studium habent, fed non fecundum Ãt* epttam,tdefl, certtÃimam nttelhgentiam, qua ex jolo Dei uerbo er ffahu efl,non rtäemtelligunt,nfqi no* runt,quid ucluDanunium ScriptUru-
Han
IN E PIS T. AD ROM. «f
, Nam ignorantes Del lufticiam»
id efi,fida, qutfolus Dem nosiuÃifiat, unde (yâ aliM humaniu uocamus^
Eepropriarn iuftidam quærentes*
Sahcct,operum, uirium humanarum- Pottier» go hunt locum obferuare dthgentiWyUt fcnuqu^Ãt différent ta tuÃtett Det, or operam, qut corattt Deo luUicii Dei tantum ualeattCr qua tantum oculos hominti fallat- Cf humane Ftert autem non poteÃ, quemadmodum htedtett Apo» diffèrentU^ flohu, ut pmid tuant ÃatMf tuÃtetam, er Dettfuper» tin erat Cayn,fubtrbt ludlt;ei, nolebant fubduieffe iuÃt tia Det^td eÃ,nolebant obedire Deo,nempe negabant folam Del mifericordtam, fatit effeadfalutem: quod et hodte noÃrt factunt, tam dur^ funt ceruicis, er fuaue tugum Chrifli, ut maxime commodüfit,firre nolunt-ied Dem (uo tempore, er Ipecieseontemnet er abijei et^additcrgo
NAM PERFECTIO. lieÃ,finitâ
Legis Chriftus,
â Id eÃ,tJthtl ttbi legis deeÃ, nihil eà quod no impie Urris,ÃchriÃum habeasâ
Ad iuftificanonem omnicredenti
Vl fetheet, Omnis qui credit in eurn iuÃipcetur ; poÃca exphcabit quid ueltt,cum dtcit: Omni credent^ ntlufiidarijputent id quoq^ de[ediÃumtnam fiepe « '
. nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Pi
COMMENT. PO MER*
tnuhum udaM [e credert in Dtumtcum t^ntn ut [d» antqutdemOeum*
Mofesenim fcribii deiufticia.
inUwtKo.crDfatfrt)«
Qua: eft ex lege, cp qui Fecerit ea homOjUiuetperilla.
Qö* iRj,lt;Jui m Lege funi exprefj'i Ãctrii^noH pu» n'e:ur^non ocadelur,aut lipidab'ttur: ud, qurm^diM dam luflut alla eÃcamahs/ic tant um mtamobimebti otrniiJem^natnLex ubiq; habet[ua fanM anntxatt ^UM nettw euttare polUU, mp qui facer et in hominiM eonll)eâu,rii quit in ea prgetpiebantur: habebat c^f miÃtones fuii{,/i pruarent, quid benefaduriu eÃttelt betudiilione,uberiiagri, ceUarij- EmphtÃs eft ergo, tun in uerbo tuucl,fed tn, ftcertt*
Cæterumea quæ ex fide.
Eece hie uliamiufttciam dcfcribit,qu£ eft per ft* dent: eftq^ tuftichi Euangelij, qua tantaw coram Dro, CT non earam homuitbuf, per fidem luftiftcatM ts, at fupra diâaw, ex quaiufttctie prodit ifte fruâm, lt;ialt;!lt;^ fentit de jftoniamo.putoTedo, çr tufto corde dtltge* re proxtmH: hxc non prouenU ex Lege, fed ex Dei Spl rUu,qm mouet,(T agitai cor tuS, utbene fenttat de pro 3(0110 ÃK foiw facu fadoref legit,no tantu audttorei, queitudntoa
IN EPI ST. AD ROM. lt;19
quemadmodti^m Hofes: ne eji unquam pote ft ddmplcri Lex,nifitüo preeflo ftt,(y omnta in te facutter epere turgt; Ojinre mpcÃibile eft^ut tufticia Leges er Iftc ie» ÃÃtmahominvmOptra,apad Deum ualeanf.idecq;
h£t tufticia nulla plané eft, nam non pole ftfteri-Quo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
mido enm fieret,eu td m te defyderelur, per quod fie» ridebebatihme titeremias- jvdixit: Sertbam non m faxeiu tabulées,fed meorda : hue pertaut PetridiHu/m, Ador-u. Qgod wq; nos,neqi patres O'C- Dew lufte exigit à nobis hanc lufttctam, fed non preeftamus, imi neq- poffumtu, nip ipfe fuo digit 0 Legem ipfam in ecr da noftraftribal. facile itaque obferuabis, in quo tufti 04 tegis cr Euangelij confiftat : hac tantum pra» cipit, cr nihil implet : ilia uero mhtl oracipit, cr ta^ ^^^^ ^ ^^ mtn omitia implet,quia Chrtftum habet, qui eft Legis gcHj tufticid*
' impleiio,qutqj ffiritum fuum donat,per quem remifit onern peceatorum confequimurtis animat cr hila* tes nos facit,ad quoduis bonuim faciendum,cr fi quid ptccatur,factt is ne imputetur peecatum, nam perpe^ tuoludaturcum Carnet' Sanguine - Sicitaqi uides Chriftam quolt;^ dicere nobis : Hoc fac, cr mues, tu» ftiu tris : iterum ita dicitter, nt non terrearis bac uoee, quemadmodum Hops uoee territi funt ludgi â Non bie reftncitut m uires hiimanas,ubi hanc uocem meev de tuo audit, fed in folum Deum,quem puis in te ope» tari,dum tu intérim Sabbaibumaga» Scd audtamus fuluin- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
COMMENT» POME R»
Ea ficloqui'tur,nedixensincor de tuo.
luÃicidrij-4
ld eÃ, tu Ãc Ãenferis-EÃ^i hoc coira iuÃicMos dia ilum,^utorenöneglt;int ChrtÃumenuü propeccalis, tUUtnen in corde fennunt cr dtcunt,opcribiM purandà luÃicum ⢠Vtdes Herum uerbu/m legis in ore,, or faxe» tabulii tantum eÃe, Verbu/Wautem Euangelij incora de, quo foto punficantur fy creantur in nobi6 mundit corda- üonuult hieMofes hypo(riÃn,qu£ tantum Hl extern» herct,fed ipfuim cor-Qjn ergo dtxeru in cora defuo.
Quis afcendet in coclnm C
Bic corde negauerit Chriflum afcendiÃe,ty fede fe ad dextram patr».lncludu autem,quis,interrogatl» Ue negattonem, id eÃ, nulltu afcendet -
HoceftChriftumexaltodeducere
ld eÃ, ipfum detrahere de calo, zy non credere ^ tfcêdit,cr glonÃcatiu Ãt per nwrtê,ey regnet ubilt;^-
Aut quis defeendet in abyffum, hoceftChriftum amp;fc.
id eÃ,dtcere in corde,nuîliu eà qui defeen'dit min* firnum,in mortem, quod quid aliud eÃ, quam negate ChriflüÃuÃe in morte propter nos ISw igitur ent fuba lat Ui ChriÃM,ad quem conÃtgtemtu tandem ? quo Ãe tl, in calurn aÃcndamus,amp;mortem eÃugtamus ?
I N E P I S T. A D R 0 M. «y
Mortaltud propofumiu nobit^quim nollrd operatequot; lufttciM exierHM, nam aliter pen mquit^ quà m prmû tugaueris C hrtflum utdorem mortis, çr m gloru pa^ tris per mortem reÃitutum- Vides ergo, quo conÃlio KofesnôUa hete ctiartt Paulus, ut 'mteUigamus Kofen non tantum turn de legist de Legis aut earnis luÃicta loeutum, fed de alia quoq;, iuÃicta locu â td eÃ,ea qua eà per Ãdem, ut okÃrueretur os luÃuia* tut * noruMi, qui folum fua opera pradicant i« corde, çr ChriÃum ore, qua no poteà eÃe maiot blajphemta m Dciwn. Sunt itaq^ diligenter uerba Pault obferuanda, ne qua tibt uera fententia elabatur ⢠Emphafu eÃ, er tota uishuiuslocimdt(iione, 'i/ncorde- q- d- fiolo ut addubves de Del in te mifertcordia,e)â benepcentta,tp feeÃqut luÃiÃcat erÃ^^t^l-non reÃtee vntuum Lib -Arb aut tua opera,nteeÃe eà ut conÃantiÃimus Ãs 'm hac Petra,ne qua pat,ut âm arenatn demiÃus, demerge tis, er tempeÃatibu* lotus expugntrK ⢠Addu uero ' * Paulus.
Sed quid dicit'T
Scilicet, tUa iuÃicta Ãdet- PROPETEEST VERBVM- ScilicftCfi. IN ORE TVO.
Scilicet, per conÃÃtotum,er in corde perfidem q- d- C^uideÃquoduehsreÃicere 'm tua opera, qui» bus non fatisfacts Irgii huemtende oculostordistui in Virbum,cxquojoloefiuttaâ
Hoc eft uerbum fidci quod prædû
COMMENT. P O M E R.
Sc dieet nos : non poteà ergo eÃe uerbum legii tut operumÃedÃdei^de quo HieremiM dixtt: In corde fertbemeam Oâs-
Nempe fi confeffus fueris ore tuo.
Cor am mundo, (y Sathana^ O O M1N V M IE S V M ⢠Scilicet lUu/m eÃe Dominä tottus mundt, Uem aiÃrorä, peccatt,wortu: lefum eÃe non negauea rät,at ChriÃü eÃe no crediderunt- tiuc perttnet loci» ex irdohan : Vt cognofcäl quem miÃÃi leÃm Chrifiä feiluet eÃe,id eÃ,eä qui uttiiiu eà rex er facerdoS' Corde enimcredituradiufticiam, Id eÃ,per hoc quod corde credit,iuÃificaris.
Oreautêconfeflîofitadfalutem,
Tides ore con nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vtfalutemconfequarif,tttceÃeeÃuttuamÃdem
fitendi' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^â^ *^^ mundo,crS»thana palam faci^t- (guidant
hec duo eÃe putant, tdeoq^ eÃe diuidèda, quod quant factane mepte, uel puer tudicare poteà : unu eà quod älcitur, non duogt; Tidet tribuuur tota luÃiÃcatio, fed à earn negabo coram homtnibiu,non eà uera : ut ergo à des ueraÃt, exigit Dem conÃÃionem aut coram ho* mintbm, ita enm er ChrtÃut dixit : Qw« me negaue* lt;â . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ru toram hominibm, wgabo cy lüwn coram patre
J â' meoâ
Diätfcnptura. Omnis qui fidit
idtÃt
J N E P I s T. A D R O M. n*
Id tft,Ãue Ãnudtai,Ãue Grfcif.à ctrdidtntt^ucd cun^uoltu:rit,ttdfelt;jueturâPud{fiutitautemiuliKiarij pcflulantts muha à Deo, utrum uthil ddiptum. No» exnudiunturquioÃculaniur maniu ÃM-
Non eniin eft diftindio.
id tÃ, hccc luÃteia Ãdei tx^quoad cnius honmes periiiut,non tantum adiudios- VideCap- j.
Nam idem Dominus omnium diuesinomnes.
ideÃfohundans mifericordiafy lihtrahtalf Ãptr emtutâ INVOCANTES JE- Id eÃ,credttf tes: nihil retulcrii, Ãue Ãnt torup honumbiu Ãnäi, Ãuenon^hincaddit^
QuifquisinuocaueritnomeDo ,j minifaluus crit.
Uw nuUa eà excrptiOt utl ludlt;eit uel Grttci: qiit»
(un^ in corde habet Dominum, tlle quoi^ m corde eu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
iwiocabtt- Explicat ante iddiritu gradauoiupulchri dteentâ
Quo inuocabüt in que no credûtçâ
Qi}aà dicer et, mpoÃibtle eÃ,utad Detim eon* papiÃd nô âm ÃgiiU tanquim patrtm,ntÃ(redat tpfum eÃe tuum pu tiocani Dtî» trem- Ex hoc eoncludiinus, omnes Monathos regnt PapiÃtct,ntinquäm oraÃe,neqi MuocaÃe,Ãquider»no credo baut tttDtum,qfuereit tnuocandM: aedtbavt
COMMENT- POME R*
rxluû openbus iuliicum fe confeculuros, qucmadiM dum lufitcurijluditi,quod quid al(udertit,quà tn abw gare DeumitAultorcâiiu fenferunt lui^t de Dro i« Euangeho, qui dixerunt: Num home poteà remutere peccatü {Non audiunt noflrt,quoddicUur Koma-14 -Q»uqutd non eà ex fide, peccatum eà : nam alioqui tbueiÃent CappOi CT RlattM,comedij]'eniqi Ãrijs jex* tu carnes,aut faltem docutl]ent,in talibui non eÃe luÃi etamâCümlerrogantur,num hic Deus mandant {ob* nMtefcunt,non audent con fiten fitamflultam impteta* tem-Pr«eterea,tamttp utdeantur clamare m tnbulatio ne,tarnen non exaudtuntur,quta nonfidunt Deotquem admodum EfauconÃitutut m angufiia,hberari uolutt, cam lacob benedidtonem prieripuiÃet, at fi qua amtfi tat,ip fi reftitata fiuÃent, nuüâ curd de Deo bahutfiet-
Quomodoautem credentei^dc quononaudierunt'T
Noluerunt audire ludat, cum pradicaretur eis gra tta Det perChriÃum, quomodo iguur credent {Con* tra nouas,hoc eà Prophettu,qui nolunt mtniÃros Ver bt audire,fed tantum fuos Ãnntus èeoeâü : utitur Deut inhocminifierto,humanauoce,tamen etm maniam hoc non poteà diet abbreutata: mandat lüe, ut audio* tnus,dicunt ifli: alia uia eà incedendum, nihil eà quod hune uel illu/m audtam: fie Sathanasfiiorum antmos de taeatatfUtnon aide ant, quod qsmcdqsfii utendum, naat
IN E P IS T. A D R O M. H, tiam perfuidrt eii:p ufiu fîteris hiijam Verbl maieÃiU rft per te contemptti,lt;illtgafltenim te txttr»is- O prit tltrum comment um, fie agit lUe impofior, ut er ret^ que ex Deo nobis proponuntur, er tpfum Deum amU tamus ⢠Qicare diligenter obferuandw eà Sathanatytte in banc calamUatem cr nos conijetat- Subtungit utro ApoÃolm plura, quibut authontatem facial externa mtniÃeri» Verbt,dtcens.
Quomodo autem prædicabût, nifimiflïfacrint»
E/J^ contra eos diâim,qttt non uoeali accedunt ad Verbt mtniÃerium: currunt non miÃt,hinc nihil bo VocatloeXa nteffidunhaguntiduentriscaulfa, non propter Del pc^inda' gloriam. Nos mterm audiamiu Dei Verbüà Ãquando is uoluertt, ut Verbum predteemus, muentet nos että in pilirmo-Sumn« cauendum eÃ, ne ambtamus tanta ^nuiiura noÃricauÃa, quod Ãfacimus, non docemus ex Ãde: à non ex fide docemus, quomodo ipfam fidem altos docebtmus ? non poffumus Deo uentriscuraco» tmttere,inulto magiirn re tarn magna erimux impij-Sed direr es : C hantas urget, ut predteem, Keffondeo: utde ne fél a fit,ft uera efl,non potefl effe malum,quod eins mpulfufacts,fed eilamatq; etiamuide,quodchaa in as non facit contra Dei ordinationem: quomodo prit die abut,ni fi mittantur i Et fi tahoceafione uemasmea tlefiam altquam, quod tuum efifacito, fi te audtertnt.
COM MENTâ POMERâ
potet^ Ãóput fùent,ttt{lsmt (^ amiäwm ab eis repea tere, q'JodÃnohrttaudtre, neq- utdum nee^ amidurn accepertsab eis, fed excutierispuluerem pedum, alto , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibu : uac].; tantum miÃt 4 Deo, tterepradicant-
SicutfcripCLim eft,Quam ama blies pedes.
Salteet funttorttm,qiti p4cem,fcilicet, eonfcien!i4 rum annunaant- Vtdtt turn Efaias in Ãgt;tritu EuM^eHj prtdicatoreffdnrentes per Mum orbern, cum tonten eo tempore,tantum m tudea aliquot uert effent pradio catores,gauifui eà ergo quod uidertt futur urn,quad to tl mundo effet patefactenda Detgratta'Super monter, dielt,ut mteüig4ttpfunprienoutjJe,Euangcltum pr4o dtcandum extrd urbes, Cf in monttbiM er in defertii, Kroeatt tantu td eÃ, ubiq;, ectam in Gentibua- Annunciat autetn pa* fiteem pr^dt cent tstaittüfCuimandauttDominus, utamabtluer cf '^'â-'^i- tumfilentioueni4t,iMithorrettdoÃrepitupedum le* gis-Ecce hic uide,quis audebu fe dteere nunc tun Do» mini,cut Verbum à Deo nonÃt datum cf commiffami Ad idem pertmet quod oddit: Annunciantium bona, non damnatlonem ex leges fententia, fedconfolationë Euangelij,quaeà optima-
At tionomncsobedieruntEua geho,
â Octupatio eà : Stcut non omnes funt retedi,ifa non omîtes
I N quot;E PI ST. ÃD ROM. no
Bû« omnet credtdrrttnf^quÃmuis eihm per totam lud/t am torn erat Euttngelium pr^dicattm: nec^ hodte om» nes credunt qui audiunt â¢
Efaias enim didt, Dominequi's creditaudituinoftroCâ
Quapdiceret,quit eÃ.uelquottuquift^eÃ, qui ere nbsp;nbsp;nbsp;rr gjff
dat hu U(rbii,qu£ ex noba audiunt,na eagratta quam ff^f^ ^^ifff prlt;edKamu!, totaeà obfcurataÃrmiicrucii, tuin ah': udhtccernttur,quim quod maxime odtatnaMa-üa» nbsp;nbsp;nbsp;®
bet autem iRud Caput Propbeta ChrtÃt paÃtonem, ut utdeanwn aliud ueUeEfatam Ãgnificare,quimmulm lot effe,qut nolmt audtre Euangeltttm,qiua fit de Chri flo deÃe^a cr mfamt m hoc nwndo,
Ergo fidcs ex auditu eft.
td eÃ, ex pradicattone qua auditur, efi autem He» braiÃnus^Ex hoc loco elartim efi^audUum cr pradtea tores,requin ad Euangeltum, contra nouos hutus lern» poru Prophet as, qui ahud non polÃunt quam contem» wre, quacunià taha Ãunt.
Audkus autem»
14 eÃ,ipfd pradicatio efi per Verbum Dei, nihil enim debet pradicart, prater Verbii D«» Vbi bicfunt Regula Monachorum, er Canoms Papifiiet {
Sed dico, an non audieruntçâ
Eà Qeeupaio : NfW W^Wt dubitttbit de EJiägelq
C OM ME NT« P O M E R» pricdicttionc, Ãquidem in omium terram exiuit (onM» uel uox prtitcantium Eutngeliü, er picem ex Deo ⢠uerum crunt multi,qui turnen Euangelio non credent* Vides Cf hodie^quod experièttct docet, muulgeto Vet botun haberi fidem, tarnen teÃimontum habet, etuM ab mimicis, quodÃt VerbumDeii quare nutla reliqua etseritex(u[atto,damiiabuntur,quotquot non créât* . dermt*
Sed dico,nunqüidnon cogno/ uiclfraek
Eà ubic^ audttum, quomodo ergo iÃael potuit ignorareiSed uideamus,quid dehacrefcriptura lo* quatur- . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»
Primus Mofes dieft»
^^ ld eÃ, Vlofes,qui primus eÃmter eos,qui Ãiiritu do tente fcripferunt,ille quoq- Ãgnificauit ludlt;eos ito ere* duur os Verbo,ergo abijciendos effi*
quot; Egoadgmulatfonemprouoca^ boLlOS»
Suntex-}t*CapileDeuterArritabo,mqttit,ani* mos ueÃros, ut muidealis Genubus gratiam Drt uel ^ê^ efftciam.ut Genees, que hodie drjjjede funt,ftn* deÃm, ty bocubt utderinttudei,pr£ muidu amp;nbsp;tor disamaruuditte,ipÃgratiam quoq; contemnent, (y ChriÃun abijdent ;id quad ty bodu ea gens facit, quoi
IN ÃPIST. AD ROM; izlt;
quad putchre i» paraloli Luctt expre^fum eH de à to prodigo: fr Ater ent potiui uoluit earere paternn hottis,^ ifrAmgrAttam udere-ldem freiüt bodie iuftia darij,qui quoq- nobis inuident Deigratiam, eptti td» men ipà nolunt compte Ãi, imè per feuerant in fuites eitateStultam uocAt gentem,quid tdola uenerdbuttirt CZ Drum ignorAbAt,que eà uera Ãukuiä»
Æ Efaiasautempofthuncaudet.
«V'Ue4poà M^ofen^cp tldid dixit de iudiCort/M ubieüione0-eeecitate-^ ., nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Inuêtusfuiijs qui'mehoqrebant.
- VerbafuntOeiinprophetd-^fr nero mira phrafit lt;iuafrgnificdtabfcpmirito er Ãndio noÃronobii da» hm grande,quid non quieÃtam rnuemmm- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. i
Conlpicuus fadu^ fum qs amp;c» Id eÃÃUis adparui^er ^ dgnouerunt per frdent-
â- Qin de me non interrogabant.
â Id eü^antum dbcrdt,ut me quaereTent^utnefarM quidem illis cognituieffem : ergo hic loewt nel folui indicdt nos fdluatos,prater ornném meritum-
Aduerfus Ifrael autem dicit*
Ide^^cótrdeoSjquiuidebdntureffcDeipopuÃM»
;.t, r?'. Xoto die expands
5; Hk«c loeum multi de ChriÃo crucifuffrxum expo iMnt,fed mepte: uox Det cA in Prophete, dicentiSf Q
COMMENT* POM Eli«
GrdtU cants mctfdatio.
Ecce,ego tan^ pater filijf, pomxi populo nieo Milt ttut,iUc uero ituxtlium meu, er nu a beneficia no agno uit.Commendat uero in primii bic locm nabis gratii Dei, expandit ad nos manus, (fionte ofiirt beneficia^ ipfi folus dat nabis,nos iÃi nihil dare poffumus-â nbsp;nbsp;nbsp;' Ãtconcradicencem. 'â'
N4W quemadtnodum bic populus corde non erts dit,fie neq^pote^ confiteri Deum, nam par ratio eSi impietatis,qu£ fidei : ubi fides cR ,ibi necefie confifs fionem quoq; or is e(fe:uDt impietas in corde, tbi nihil ahud quant blaf^hetnii ridimnis' Dei~ Sathan enim agit corda, utnonpr£dicentgratMm,qu£alids fuis uiribui nUuntur, er impoffibde eil arborem malantf bonosfirrefi-udus. ^^v;. non .tüu- -yt^-.j
CAP. XL '
OC C VP A TIO f/l, diceret guts,Deus elf git populum hune ïud£orum,er repuliteum,er go eledioe^ Det promiffio irrita fadaed ⢠Keffiotut act Paulus,ï^on poted fieri ut fit irrita^
Nam êlt; ego Hraelita Ium»
Non oès tud£i funt abiedi, na ty ego lud^fiM, attamen nà abiedus- Nagna h£c Pauli eH fides de ele dione fua,tametfi unus ipfe effet, audet cöfianter ad firmdre,no oès iudxos reicdosSüt aüt hac plena c5 folationistdunora erät,qu£ dicebat infupiorecap-'
EJl
tfi Ef»lST. AD ROM. 12»
y' Exfemine. ' nbsp;nbsp;;
Scilicet,ctitml'ccmdamcarnfm- TRIBVS BENIAMIN. VtcfiinVhikppen.
* Non repulitDeus populumfu
urn, quem ante agnouerau
ïd e^,Dm non ah iedt cum popular», (lucwid»! » * ,. oJw elegerat,Herum tUu/m abiccit,qui Dei populi iW^^^ men habebat, uidcbaturq^e^e fernen Abrahe, tanu»\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^MW:» tun erat-tAirabiliter enim fj^lendebat m octtlu hond âf^tdut cj[e, mvm,iuÃiaa,uit4,(3-ftnHitM hutui popuU^it toram Deo nihü crat aliud 5 Ãercwsif Mm, non Dei queres bat glortam,ergo merito funtabiedi.Ex hoc confequi tur,nQnomnesitemChriÃianoscffc,qui ChriÃtanita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
4e««r aut uocütur,fed quos lÃc agnofdt effe ChriÃia »«Æâ ⢠â âl Æ â tutâtnonhabetecclefiaChriÃicxtcrnamlaruÃ,qu4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' dgnofcatearn,quatamenPapiÃemirddoldcöÃnxe nbsp;nbsp;» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;â runtlt;SolMueroDeuinouit crquifuifunt,multii-n* ''⢠lt;nbsp;^ dubie in die iudicij didurtn th,ï^on nout uot, Annefdtisde Elia.
filter OM eà exemplum, quoconÃrmtU non oms tut J«diof abiedos ⢠H«rtc locum, nià teneax hiÃos t^ni,non mteUigesiuidebanturfandiffmo uirophe ^cUnaffead impictatem omnes ïudei,neminemqâ ^eofupereffe,qut de Deo redefenttret,diceblt;tt em, 0 domine t ccee omnes adorant ïdola, abijdunt les
Q *
COMMENT», POMER» t/r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;k
gf« tui,ego uerofolui teliütu ftmex ommbiii, cT fx tunto mmerott^ui non decUnarim ad Idola, ai cnlta/mBadl-Sediûde, qudtamerrartthociudicio[M Propheta,namdicituroi,diumore^on^,£go Deus noai,nantuiioÃi,qMmeifuntycrrM,tcfoliim{upcra effe put ax,qui me ex corde f^jj^iaat, faller is, Habe« ùdhucfeplem millia uiroram elcâorum, qui me uere
gt; nbsp;nbsp;nbsp;calant m fde,bos tu ignoras- Q^e non eü ut co^ » f V j 1^01/^ tcf^g unico ocefo,neminem reliquum Ãre, qui pint â- â¢ftt^Ecce^amfaniîusPropbcta,exÃrptemmiIlibastdd .⢠^ :gt;1-'' rorum,nonunumttouit,nontgiturÃatm eHiudicaS dum de ijs aut alqst ludutum t^fententia Deo relui quantur,qui uidetm ea tantum,que funt m abfeondi to:funteuis indicia infcrutabdia,quos uult,jeruat tld luOcùim dlo rdbihter,ignorantibus etiam ipfisjanélis.Stultcitat^ : rS, qui dicut, fadunt badie, qui temere pronunciant de Euangelio, nuibsmelio, duentes,neminem uideo, qui melior fiat,quare nos j retreddiEu poffumperfuadcri effeuerumEuangeUum.tioniô* j nangelio^ nbsp;nbsp;nbsp;debts a mifer, quæ Dominas operetur in fuis, putal
w tibi hoc mandatum 4 Dfo, rlcdos- Pudeat te tult;e fiulticiie Z!r ignauio- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
numerestint
Sicigitur ê^inhoctemporc» , '
Accommodât bifioriam : er bodie, inquit, eadeii manet ratio eleilionis,non omnes abijciuntùr,fiquin dem er Petrus duabus contionibus, ferèoâo milbd bominumludreorumadCliKlSTViiS^foss^^ '
IN EPIST. AD ROM. ' ~ n»
lit. Sdtui Ãunt omnes ^ttieunlt;p ehguntur 4 Da),ijiioi fuit tantum per gratiam:p pergratiam^tfutitaat» ritdt:^'opera twÃra^iuiaäamuiHdeoad^ , Quod ft p gratia, no iâ ex og»ibus;
Sircliqui^populi Dn faluantur tantian per gra^ tiam,nihil cü^gloriemurdenoÃratuÃiciaf^fanlU tatezueru tamjumui mtqui er impi},ut maxime baue argunKntationem,ettam rationis humanieafdiciuaJs tnittamus,tarnen tantti honoris fideihabtreno petits musant palà m ercoÃanterdtcamus, ex fob Deigra tia eü I^us,non exmeritisnoÃris. Grattarn ^dem Wulti predicant, quod ad nomen attmet,tarnen 'm cor degratiamnoncredunt^Ãd tantum faa opera meria ima,nihil uero conuenit gratta cum merités noÃris, tibi gratia ell, iam mentum locum non poteH bate» fe-Apertafunt hacerbueclanora-
Sin ex operibus amp;cgt;
Vtcunq^hoc argument urn uertens,conllalif.tax: tà elarior locutcontra eos,qutnitumuriudtdo ratio â », cr nihit adnuttendum cenfent, ^^ quod ipfi poÃuntanimocomplcäi,Confrrant bic aperts ergrâ tie rationematy-deprehendent^ià Ãermt truute^ UpideSjgrättaconliarcfalutcm^nopcrtbus-
Quidigitun
Idell^qidd pliera dKam,becell[KmasatotstKrei^
COMMENT* POMER«
Quodquærit Ifrahel, hoc non eÃadfecutus.
Oji^rit iuHidjs carmi Ãaîutem,4t non inuenit, W tnoaulëeam querere potcSl, ni fifinrilMipÃum pr£=t uenerit CT ad quterendiM» impulent : quod uero M.at thaï feptimo dicitur,Quä:rite crinuemetis: dé Chri (Itaniifid eü, ifi qui j^intu D« ducuntur, diatur^ilU inuéniunt,alijiujltciarij non muomunt.
Sed eleélio confecuta eft»
IdeH, iUi ^qui rleili [uni à Dro, faluantur, quoi pîeae er elegunter dixit :fic(y h£rcdUAi fifpe pra ipfis hxrcdibm Icgitur-
Reliqui uero excæcan funt*
Id eü^quotquotfunt extra elcHionemdj quantum vis lùdeantur ejfe iufiù,c£ct fiant, Mq; pofiitnt oculof in Gei iufticià ,id cü,gratiam intendere. Sût autem ij oès extra eledtonè, quicanq^fidunt opcribui,quales fiM oès in regno Pap£ uiuctes, qui fiant mirnta Dei, nam dicuntur carnaUquadam fapicntia,qu£ eH fiultî cia coram Deo,qua er excacantur. Hme addit
Quemadmodum lcriptum eft, Spiritut blaf dédit eis fpiritum copunctionis» pheittui, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vel exacerbationis, dut amaruîentum fpiritum-,
quo compunganturfiefi ipfios mcrdeant,ira cr muh dia iefiuent,quem fpiritum aidemut höhere omwiu» fiieioa
IN EPIST. AD ROM. n
flieidrios: hie (^intm aUm non eA ciuim blafj^hemite» Cum enim uidentglorum Dei per Euangelij preedu eationtm mdnifiÃari,Ãatim tanqudm amentes profit l{unt,uocilirdntes,Eond opera,bond operd, no Euan gehum me ['aluabit,quod quid dhud eR, quit» pefji* me de Deo fentirc,illiMq;gratiam pedihus concukd re-idfaciunt hodie, quos Clcricos uocdinui, dut fd^ eerdotes, cr uenerdbiies AltanÃdt, nonreuerentur nomen magm Dei,Ãatuunt fud,c}' defindunt tuntum conuitijscreonfuetudine,nonfcripturis,fiquidèed( nunq dttigcrunt,cur aut at linger ent,qut no inteliigdt titulum unitu libri fdcrorum Bibliorum ⢠Bdbuerunt ohm\ud£i plia occdÃonn damnandt Eudngelij,quint nil noÃrijiUorum enim ceremonid ex Dei Verbo e^ inÃitutie,horumex ÃultiÃimii c^ineptiffimis Moa nachts [um pro^éix- Seduide textum-
Oculos,ut non uidcant*
ideü,exc£cduiteo!deu',poÃeaqcontemp['erut, Cdcitdteon» Detpotentidfa{iumeü,utexc£carentur,esiqic£ci tempti Vera tex en pand contempts VerbumteUige autem ocu= bi pam-los cordis-Uerndures,quaquoq;funt obturata,ut ne queunt audtre quiequim- Et addidit non dbs re
Vic^ ad hodiernum diem»
QjlâtP diceretyCr hodie iïlud uidetisÃeri, ddhue ferÃuerdnt in inÃdehtdte cordis, obturdti contrit Verbum Dei ⢠No» longius petendd [unt exempld, Q 4
COMMENT. PO MER.
fini M omnium oculiStfcnpfit enm Paulut hfc, quf ft omnitm tempor urn, m quibui priedicurctur P^att ^elium,rlt;ittonibm ^ccom^nodurent^
Et Dauid dicit, V ertatur men/ fa illorum in laqueum,
Sed qult;e menfd m laqueum uerti poteH i Ua wis teUige, Scripturd Verbum Dei^nunemenfamdutpd nem,dlids item,cibum,triticum, ty dqudm japientiie falutariSyumumqi optimum uocat- Dicit ergo Dauid ScripturdtUel Verbum fdlutif, quad hdüenm habues runt ludlt;ei,uertctur eis m perditianem- P.rdt ipà Dei populuSjfobói babebät Verbum,[ed non aliter quem* admodurn aÃnus portans myÃerid: quid enim attinét myÃeria ad dÃnum,nihil horum mteÃigit, tarnen por fansedoÃentatiItaluÃiciarij mÃgniter quoq;glo* riantur fe habereferiptuTM^ed feire nolunt fe eas ig noraremon ergohicdemenfa Philofophorum,fedia dteorum dicit, namipÃs foils erantcommiÃaDeiord Verbodlijils çuld.Uôcaret EmphdÃq^dtcit,iUorum.qâd-illiipÃ, lummantur qui hdHenm cihü hdbuerunt delicdtum, nempe, Ver* alij exets nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Del,hl iam ueneno ueÃentun uel,ipÃs panis no
cantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ nutrimentum ,fed pernuiem mutabitur er interi*
tum-Sic idem Verbum uidemm quofdam illuntinare, dUosdutem exccecäre,älio igifurdolore opusell, qudm bomitu,is enimtantum monet, hortatur, Dem tterveM lÃumnatiaut exetcat-Utne in Efaid duitur.
EXC£Cd
IN EPIST. AD ROM. wr
içx«« cor popuU bmittfeUicet, tua pridictaionef fac ut Verbum meum Ãt eis laqueus, captio, ofjindis eulum, er retaliatio,id ell, nihtl malt non acapiantf er extrahant è Verba, ubi alij ex hoe Ãgt;em in Deum (oncipiunt,ibi ijli mhd aliud quam de^erationem im bibant, quad quid aliud eÃe poteR, quam lt;eternus cru ciatui, horror zyquot; anxietof conÃiemiie ffed h^c hör* renda funt, utinam uideremm : non abs re bis uoeds bulls,er Propheta er Dauid ufus,quomagis nos terreremur,zj' uideremus, plané nihil eÃe 'm nobls, ^0 rgt;eum nobis concUtemus ⢠Laqueum dixit quid* dam fmplicius ,fed ubi addidtt captionem, eil mul* to horrenduis ; prxterca, oÃindiculum earn menfant McauitiquaÃdicerct, impmgent m iflam menfam, er cadent retrorf im, quad aheubi quoq^ Ef lias ha* bet,ubi CHRIS T V M lapidem oÃinfionis uo* tot. Idfemper acciditaduerfarijs Verbi, qui cogun* tur legere Biblia,ubi quid audiermt mfuetum, er ui* dent omnia confonarequ£leguntprlt;tdicationi,mi* rantur uehementer,fcdquia jlatim muemuntquofa dam locos, impingunt er exedcantur:quails locus ell 'm primo ad Romanos, No» auditores, fed fallow fes legis faluabuntur- In fine omnium iüorum,reta* liationem adpofuit,ÃgntÃcaturus cecitatem eÃe prit «Huw idorum fcandalorum er peenam'
Obtenebrentur, ld e^ exetcentur oculi torum.
«
COMMENT. POMER.'
PiiXco»fdelt tine non eü lu fbciarijs-
Et tergum iHorû femper incurua7
Déprimé cos oneriiuf confcicntte peccatoruw, ne [urfwm fufpicrre m caelum poffint, habeant ocu^s los[emper deÃxos m faam tufiiciam, non in Deigrd tiant- UiproÃdo nunquam 'm bbertatem, conÃien^i the Ãufliciariorum,0' gaudmmperduci poffuntytaf^^ fantur c^ fatigantur onere luÃicie camis, fed fint ffefalutisautconfolationis.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dicoigitur,Num ideo impe/ gerunt,utconaderentC'
ludet,cur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ld eA,ut ader ent omnes Ifrahebte fecundum ar
dbiPÃb riem- Eü uerofententia huim loei, Dn« fc recepit Gentes,abiedis iudeis,non ut abieâi maneant, fed ut emülatione Gentium prouocentur, ta er ipf gratia fitiant er reÃpifcant-'Vult ita^i oecupare omnia '^au lus quebte posent obifci,utfctlicct hoc Dei iudicium mitiget,ne dejf eremus de Dei bonitate,qui folus tut* uit, quaranone quemuis faluari uelit: eius confilid funt abyjfus malta, non exporta hotmnam mdagi= nt ⢠Scd ut clariui cernas, quid hie locusuelit, afua mita parabolam Lua, de flio prodigo er Ãatre Parabola de eius. Hic peccator e^,iîle iuftictariHs: htc rclido pa» filio prodigo tre, omnia confumit er male perdit : iüe rurfus ma» net 'm agro paterna, er laboribus perpetuis diÃfm» gitur, uideturq^ omnibus patri eÃe utilis, ey rem fa» cere, ob id^ ilü accepté (e Ãfe magis ff er at, amp;quot;nbsp;tan det»
IN EPJST. AD ROM. «ff
dem conf xuturum omnem hiereditdtem, nihilminut . putduit fidurum, qudm reditururn dlium jratrem in pdtriigrdtidm, tdmen ubi eum redij^ mtcïlexit, dc fufc epturn d pairc,ncn null ipfemgredimdomum patemdm, etidm ipfo rogdnte pdtre : dbijcüur er ga çr exduditur, fj qui udgws, CZ omnium decodor filer at,in locum eita fubrogdtur- duen itdq; poffett num idea ilk prodigm fufeeptm cd utdlter penreti minime,fed ideo abie{ltued,ut prouoedretur per prodigum fidtremdd dgnitionem liberdhtdtis etebd, rit dits pdterna, e::r ne crederet feexhoc h^redem ja re bonorum,qiud diligenter in dgro ldbordrdt,qudre etidm diniceipfum düoquitur pater, ViU, omnidmed tUdfunt ,q-dâ Uon ob ld quid labordfii 'm agro, fed qtùdtediligo,Gr es mihinatuifilim : quid fielt boni allui jrater tum leerte nibil,tamen poffidebit meaba, m, faltem ob id, quid diligo cum : dijee ergo ex bdc meabeneficentidergd fratremtuum,me non refipu cere in opus aut laborem externum, fed quod fado, gratis fdcio,quid pater-Hde rdtione uoluit Druj I«a deos lujliciarios,per djfumptionem gentium,ad agni tionem fu£ grathe prouocdre, quo dif:erent, Deum non refpic ere operd legis dum nos fduat, jed folmn omnia ipfumagere ex mifericordia'. fie debebant iT twfiri hodiepudefieri,qui fiuptdi,tribuunt omnem iu fitciamfuismeritis,nondiuinlt;egrdti£,ergocddunt'^ ⢠quidam ex elects,tun ut nunquam furgant,fedut
COMMENT- POMER-
fJeHi^iùdà dt[cdnt,quonwdofurgendüÃt:gt;wncAiräh£cDctà ewcaduntâ tu mifericordia: tdeo irafatitr,ut tandem nifercaa tar noÃru^bieAt Ãunt in ira iudtci^fed ut otim per ntt fericordiam reÃducrentur, quod fadumeü multis, ^ cum aliquandiuuixiÃem m apertbui legit,audis entes Euangclium,dubttare axperum de lUn^nam ne uerbum quidem inuenerunt inferipturis, quad oppo surent gratie in deÃnÃonem operum.^c ergo pre^ ttenerunt in gratie cognitionem, qua anten ignorait bant- Idem hodie in quibufdam eü cernere, qui relia ÃaÃdueiaoperumÃegratieDeitötumconmtttunt: itaq^mirabditer Dem faas dtuittas in nobis maniÃa flat, facit ex Ãercoreaurum : per iÃas imnumdicioit Uttam etemam nobis donat, ut negere non poffimus, ipfum omnia nobifcum operari ,fecundum gratiam e^bonitatemfuam. Seduideamustcxtum
Scdperlapfum»
tdeil,q,ipfiudeicecidcrunt, ChriÃum^ no fua fcepcrunt,quod propter duridam cordisfadii eà â
Salus contigit Gentibus» dtriÃuSyfaliuiudeorwm à paireipÃsmiÃus ,ut Paulus AHoafdidt, Vobis miff urn er at Verbum fa^ lutis, non eü fufeeptum : ne irrita effet protmffio, translata eü hec faius ad Gentes,fecundü boe Efaie, Dedi te in lueem Gentium-
In hoc Ut COS amp;c^
lieUt
ÃN EPIST. AD ROM. «r
Id r j},iit ntimulartntur iUa Deibonitaic râ Gf# ttsludà ad reftpilcentiam.
Quodà lapfus illorum»
KultaUcarguments consentpropternosGêna tet, ne condemnennu ïuiUos^ex quibut faim uenit, nam ex ijs natm f â Chrijlm. l mpia ha^enue mftima* Ãonefaâum eü,ut iudlt;eot tanqiùm beftiathaberea enus, non uidibant quo interim honore digm erantt propter promijftones ipfu faäM er ChriÃum,qtMre it,4^' ^ woBfÃdtcendwn,iuda:uipefortücane,namChria f^ernendi^ fiieüoeetfcr-Lauda potim arcanum Dei optu, quoi tUetefcirenoluit^udiei feruierunt, tanquam mflru* ment a TteitOoÃra redempttoni,tu quaq^ tarn er ipftt feruitOjUtaUquandotuaptetate er fide prouocati» reÃpifcant .Diuitue ludaorum fiant â ,falm :ncmtitt munit Gentes mtemguntur,ucl omnes- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- â â â 'x
Etdiminutioinorum»
Steuw paud ludaorum faliü fadifint, i^itlor« Upfiut ( qui matui eü ) nobts occafiofiutfialutiSâA
Quanto magis amp;nbsp;plenitudo illöru
ldeü,multomagisprofittura e^nobis ipfiorum refipificentia:uel,fi tameffieax Ãatmalum,tnulto efifi catmserttbonum ⢠EÃqihocargtementum mir ear ga tum,quoperfiuadeat nobiitudaosredituros oiemud - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-â*
tli^umtqaemtulebaitreeipert^ Maâ.i.l -ïv-â¢â¢â¢â¢lt;-»
⢠COMMENT. POWER.'
Vobisem'mgefitibusdico.
Conuertit fermone ddGentcs^tfomiUariui ipps hcjuatur.ne gloriamini,inquit,adiicrfw iudlt;eos, non tiuerf-nieni cos, nant poffunt conuerti : habent prx-tercarndgnam gloridm jecundti Cdrni quire etidm ^ nobis uenerdndifuntjtdnutp edglorid cor à Deo nui ^ptj Cr fold ed quit eii in fpiritii: terredmurpotiuS hoc exemplo,^ q ex quibus ChriÃus tidtui e{l,pr'iiiui «, â - ' nbsp;nbsp;nbsp;nedti put, O' excidermt'.nihil noÃrlt;e fxuriidti per^
mittdmus,ndm idem nobis,qutuidemuropttmiChri^i rflidni,quod induis, deciderepoteR : bine o' emphià non carets Gtntibus dicit.q-d- Vos non eÃis fccuit^ dtimcdmem ex iud£is,tdmen recepti ingrdtidm, ùi^î detent faperbidtis : benepdj diuini ell, ^ 0 ego M bis Eudttgelium pr£dicem,mHulgem^,ut fme lud^l uidentes/muidcdnt id uobis,oâex hoc tdndem ddrep pifeendum moueanlur,dd ChriÃumqiredednt-
y ; JMinifterium meum iHuftrOi
id ell,cum Mdgnd gloria, fdlicet notninis ChriÃi prlt;edicà Euitngeltum. Hoc ell meum miniÃerium^nff dUud mbi d Deo comm:Pum,idcoqi meum-
Siquomodosdæmulationcni prouocemcarnemmeam. '-Piuliehdrita . ldc^,lud£os,quidipfeftimlad£usndttiSâVii(S trgd lud^os- Paulum intégra er f andido effe animo, etiant mad^ uerfariot
ÃN EPIST. AD ROM. «»
verÃarios nominii ChriÃi, id ^od magnum eü, nant natura wmo poteü diligcrc mimicumgt;
â Etfaluos reddam nonnullos» *
(imanonomnesfaluÃtur, fed tantum relilt;iüilt;iet
a eü,ij qui credunt pnedicationi Euangchet-
.NanifjreiedioiHorum/
'vfdem perpétua fèrè bic argumentii uiitur- Deut non uult effe fine populo, nam uno abieHo, ftatim aliu/m fibi a^umif.nos Gentes ^Uis abiedis,Dei cans fecutjefumu^gratid,crtpfiDeorecöcütat£.QyAE ÃRIT ASSVMPTIO- Scilicet ludteorurn-
Nift uita ex mortuis.
⢠^ idcRypoRhancreiedionem tanquatn ex inerte refurgeHt,nam dum funt m inÃdelitate,m morte funt we^habenturpopulus Dei, quemadmodumpaterde fiioprodigodtcit, ttliMmeuseratmorttttKZtrC'tu}
Qpodfi prîmnïæ (animae. â'*^'â^
3 â^Adagium eli, tx deguÃaliotu fruÃt ioiAiii indicé Wut totamcarnem,deguÃataediquäparte pants, de» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. . . prehendmw,num talus pants bom fit f»por is: idem *^^ â'. de tota mm amphora dicendmn ed- Vacat uero pri* â»Wv »w mitM,id quod primumguflamus : maffaed ipfumta turn:patres lud£Qrum, funt primttite,quos nemo **^^â^ tffefmdos, (^ bonos: maffa ludti poÃeri du euntW'Ediita^fentcntM'Pauli^coram Deo induit
COMMENT- POME R.
qudÃcongemtd eil ÆtnditM^d f.int ex lÃii pdtinhM qui fandif Mt CJquot; pldcutrunt Deo per Ãdem * qudM primum ea deguÃduit- Ne^ tumè quifÃidtn hu tam Ãulliufit,ut putei Paulum dteere mnafei fanHuatèt Mitur enhn iÃo figurdtoÃermone tantu propter Gen ter,ut mteUigant^e nS etiarnfecundum carnem ex bo nit patribm genital q-d-Vos o Gentes ilitnut poteÃii glonari quam tudxi, Ãquidem ex impijs eÃH natt pn tribus:uos eftts mala maÃa^quia ex primitijs malus ge nitlt;e:timete potins DeMn,cr non cotemnite tudeos^ poÃÃunt er ipà boni eÃe, à in Ãde Ãuorum palrunti quosionoshdbueruntfperÃiterine^
. Et ft radix lancîa.
a, Vianet Saulus-in fententid, tarnen dlijs ateà nlijs Utens Ãmilthus-Kadix est Abraham er pitres, rami faut ludxictedentes-.uidete quæfo,inquit,fanâos ni tura,fecundwm.earnem eÃe iudeos,uos uero impiot quid non ex bond r^ue^pro^âh
ludaî eiedi. Cites i[ert£gt;
Quod à o^nulUra tn t defraâi fu n £ »ai .tPieripoteÃ^ utbondarborhabeatpomdaliqtid turntmofaer^lfrupia^ intempérie durt, tarnen m^: hilominus^iierbot bäntre£i,erÃrt quidam pomaopti tnazcorruptdigiiurahÃciuntur, intégra feruantur» Kami hic qiùdammaUfuntttd esi., ludet quidam tutl credunt, ht defrenguntursinferunturautem alij rami, tametà natura nöÃiu boni, in radicem out arborent natura
IN ÃPI S T. Ab ROM. Of
noturd bomtm : quibm Ãgnillclt;tmim nos petites, eftii eniw rami fylueftris ctrbori^,td eÃfiUj tpictatii : nüc autë per Dei mifericordiä abiedis ex bond arbore,id eÃ,pdtribuf fandis lud£orwn,\udieis incredulis uos inferti eftis in locum eorum : time addit.
Tu uero cum effes o leader,
ïd eÃ,uos Gentes quie no er alls uerd olca. Nema tmm colebat banc fylueftre oleam: OleaftrumJd eÃ^ Gentes, errabant fcdud£ car nis iuditio, lud£i nero patres et tHofen habuerunb
Infitus fuifti illis.
tdeÃ,âm ïud£orum arborem bonam, uos Gentes efis mÃt^eperÃdem*
Ec confors radias amp;nbsp;pinguedinis.
Erfw gratiam eÃis quoc^confecuta:, qug lud^is data er miÃa erat ⢠OleaÃcr nullam habet pmguetu» dinem, uel fuccum bonü, adÃrendosÃ-udiK fuaucs-
Ne gloriens aduerfus ramos*
id cÃ, ideoep cu nà Ãtis naturales rami olc£, ne gloricmmi aduerfus [nd^os^c^M lä funt rami defradi.
Qiiod fi gloriaris,nö tu radicem portas.
3tultiÃimcÃceritisöGentes,Ãglorieminiddtter^ l^ongloriett fusiudeosâ.radixeÃtudeorü,non Gentiivm:radix^ ^''â âfduer^ id eÃ^patres Ãdei ws portätÃnnitimini enim promitâ . fm lud^os*
t a M M à N T. POWER. â fiomhut tpÃi fadis.Vós non portMu radicern, id e^ nà eü perfeitj falus ex Gentibus,neq^ lüis data [unt â pratniÃtonef,(iU!tre noUte fuperbire m iud^eos. DICES IGITVR DEFRACTI SVNT' KAMI, nbsp;nbsp;ld eji, abieéii ludai.
Vtegoinierei'cr.
ld efl,nos Gentes redperemur mgratiam. Keilt mquit PaulmSed uidet e quitfo cur abiedtÃnt ludxi, erterreamim: identuobtseuenirepoteà quodiUis, ' idm uos in earn arborent per fidem eÃis inÃrtx, quid i fi relaberemini in priorem inÃdelitatem,nonne et MS rurfus abijeeremtni-
Nam ii Deus naturalibus â
ramis non peperut. '
Pà MphÃeatio : à Deus ludæos qui ex [anüis pd quot;nbsp;tribus crût procréât!, abiedt propter mcreduluatê, â quid Ãturum eà uobis,qui eÃis mahe arbora Ãlij i â Ecce igicurbonicatem»
H£cexpr^diilis inÃrt-q-d-lnhisomnibus alt ud noneà cernere,quam Dei bonitatem m credetes, ' feueritatem in impios z^ contemptores fui Verbi : non abijeit mà malos, nof :ruat nià bonos-Vos Gen» tes Ãtnanf 'ritis in bonitate, Ãde, crit uobis bonus : fin uero glorian uolucritii de ludaoru ealamitate, ' quid aliud expedabitis, quant ut rurfus excindamia nii llli uero lud«d fi refipuerint,uobis dbiedis,rurfus ddfumenlt;ï
iN EPI ST* Ab ROM. ijo «dfununtur-tdmbonui,tamciuc eiinm fcucrwscli . , Deus,ut non pdtidtur cos perire, ^uod uidet in utam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ^
redire, neetidm Ãrat cos, qw cum bónt fïierint,de generent ⢠Vide igitur quM mirefe Paulus transÃf^i met i nunc ludaos, nunc Gentes cofolatur, ut dtfea » musadomnespertinere Dcigratiam, Df«wi nö uet le abijcere uÃum populum ⢠Scd unde ha:c habet ?,po ftolus ? ex chatitatis dÃu, hoe enim unpcllitur,utÃ' tfiulconfoleturcyterreatfplus tarnen in ijs omni»-bus ineft conlolationis, quam terror is ,fi mdeas-Noeniuolo uos ignorare fratres
tdefi, uos Gentes, fcitote non temere faüu cjje 5 iud^i Ãnt abieüi,uos uero dffumpt£ ⢠E^ admirari do Oei (T arcano conÃlto faüu, qui nouit quo modo Müquemuis trahal adfe,et alUciat, quare nolite ejjie wlolètestaut qui uideatnini uobis eÃe meUores et [art Stores ïudlt;eis,cauete ne in hanc opinionê incidatis j Struite Deo in tmore potius,Ãc enim conÃÃetiSi â
Ex parte.
14 eÃ, aliquibus tantum iud£is, nempe ijs, qtà eirantincreduU.
Dohecplénitudo aduefterk.
M eÃ, omnes Gentes qu£erant conuertend£-tgt;la Uitautemfolus Deus hanc plenitudinem-
Et tic totus Hrael faluiis erit.
vmlti de iMd£i$wwÃimo tempore tonuertendii
COMMENT? P OMER.quot;
mteUigunt, ego ucro, de toto I['aek, id e^, omni⢠bat eleäiiyÃuc ludteiiÃue gètibui intelligo : nam et VauliK in ea eü(ententia, ut uocet eos tantum Israel ^uicredunfVerboDei'.VideCa^iâs;. lt;^ ahoi locosâ Sicucfcriptum eft, Aduenieu E[ai(ehiclocus,alijs Herbis mHebræo fcribitur, non efl tarnen a bafentètia ,quod tdeo moneo^utfcia mus,nihilretuliffeapud ApoÃolos reddere uerbaf mgt;do adfeeuerentur fententiam, uà emm funtcitUs tiombus Ãrtptur£ exUbris turn uulgatisâ.habebant Romani Gr^ca magis, quant Hebratca in manibus ⢠Sic zy noshodieueterem translauonem citamus, in ijs maxime qua ad Ãdei articulas pertinent, ne quid poÃint in nobis calüniari PapiÃa, A D V £ NIE T ERGO QVI liberet, id cÃ, t^eÃios uel ChriÃus-Etauertetimpietatesa Iacob.
Namnee^ Iacob, aut ulhispatrum, neq^ nos pas tuimus cas auertere : Ãjbus ChriÃi id propriû eÃ. ^Ethocilhs ameteÃamentû.
Scilicet erit. Aliud crit quâ ha^enusfuit Ãub Mo» fe,deeo Efa.2. fie dixit : De Syon exibit lex-q-d. Lex in monte ohm data no ualebit,h£c qua tâ datur, tà lex f^iritus uita,teÃamitü pacts,remiÃiopdoriiâ Cum abftulero peccaca»
VireshumAs . ipfinopoterûteafuisconitibasaufèrre,necpoa 9^â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter ant mecum inire foediK,ideo^ hoc erit, uel m hoe
IN EPI ST« AD ROM- «9
confilîet tnetrnt teÃamentum ,cu ipà nihil Ãcfrint di renuÃiönem peccatoru/m, ego ucro föhn abjlulcro peccatd- Sed aduerte h£c uerba in Efdu no inueniri, qui ergo non funt adfuctifacrn bteris, non deprehë dent certo iudltio, quid quandoq- ApoÃoli,quid tient Prophete dixerint ⢠Paulin fententiam Prophétie tandem expreÃit clarins, tarnet ft non uideas eadem uerba. Hieronymm hune locum Prophete negligen tiiii tranÃulit : Ãcigitur clariui or aperttm text um digères : El ucnict Syoni redèptor, er ijs quife auer tent ab ïnpietdte in Iacob, dicit Dominin,er hoc te^ Ãamenlwm nteum ad lüos: Spiritus meus qui eà in te, er uerba mea,que dedt 'm os tuum ? non recedent de ore tuo,cy de ore feminis tui,4mn:odo et «f^j in fern piternum crCâ Cutn ergo Paulus dixit : Cum abÃulc ropecedtacorum,pfatamexpreÃitcum dtcib Sptri Sfnräli/m f^n tus meus quieà intègre - Num quid aliud cR dare ^urndare, Ãpintum fandu,quà m auÃrre peccataf Qjtiergo ^r âUnrrf hue habet,zr uerba Dei perpetuo 'm ore,hutc remif P^^^^*' fa f int omnia peccdta,quia id Dei opus eü libertés â¢
Secundum Euaugeliû quidê*
Id eÃ,propter prafentem Euangelij predication
Item funt inimici Dei, funt enim exc£cali, er inuidèt Gentibus Cratiam, rcdibunt tarnen aliqui olim ad Do nbsp;nbsp;\
mtnuin, incipient cogiwfcere gr at iam,cruntq; amict Dd , quemlt;uimodum uos Genies nunc eÃis * Dei cfl
COMMENT P O MER-
(onÃlium,lt;^uiuoluit,ut propter uos quierdt'näUeni fb ipfo,tibijcerentur ,utq^ mferetnim m ohu^ ,qui erlt;üit ex olcaÃro produ^u
Secundum clelt;ïïionem autcm â¦'
Clute eü fternd, (y cuius DcuM panitere no po tefi,dicitqi de ijs tantum, qui olim conuertendi funt
Dilecti funt.
' Scilicet Deo, propt er patres, idefl,propter ^dè quam ohm fccuturifunt:implebuntur in eis promiÃto nes ohm patniuseorum fado:, nam non tantum ijs fade fuut, fed etiam feminitideoqi dairius expontt quad dixu : Eledos non poffe pcriregt;
Nam dona quidem.
De«« no mu= ^lt;^i^^fi tqitiif^nt in tempore, fed ab ater no pra tat fua conü» (^^â*^â^ ⢠iâ^'^ ^^â^ donare uoluit, hoe nouit priuf^ * nafceremur,nc^potejliüemutare conÃlium,m^ â, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mutabilis cà enim : uidetur nabis quidem mutari 'm
ijs que facit, tarnen fecus habet ⢠Non ergo lUum pee nitet cuiufquâ fui 'mftituti aut conÃhjyUerumÃultum fùerit humanarationcid ueUe perquirere^
Quemadmodum ÃC uos»
Scilicet, Gentes quondam mereduh fuiÃis Deo, . er Iltis etiä pro täpore mimici Dei, nüc uero amici'
Nunc aucem mifericordiam ettis ' i^onfecun per increduhtate illorü»
IN EPI ST*. AD ROM. m
ld cü,occdÃone increduUtatii ipforw lud^or«,
SIC ET 1STI- SaUcetiudxt.HVNC INCREDVLI FACTI SVNT. SdhcetM uidcntcs^r£dicdtiüniEuAngcâM£,
Ex co quod uos mifcrü cordiarn eftâs adepti.
Qui j i^d grdtid uidcre no poffunt, nee fHeinere nbsp;nbsp;nbsp;â ' -^
comertid Gcntiü,quM uidebdnt Idololdtrds, unde CT.' . niAgii inuidereiüii cÅp£ïüt,lt;ÿiiclt;ÿudcoiiÿtÿrdU£â
Vt amp;f ipG mifcrieordiam confer
SdUectyubireÃpuennty inhoc enim cedderuntt ut per Ãdem Gentium dd Dr«}« prauoedrentur- tu omnia Dcià miraiditer de noba inÃituit,ciuos [duos unit, hos Ãnit dd tempus e[Ãe bl^phcmos, Cf- irrifo» res nommis [ui : quemadmodum hodie in quibuÃdum luÃitiarijs uidemus,qui nöfolum contemnunt omnid^ uerum extremis bldÃ^hemijs in Deum dguntur étudié ^uiidmenpiuntur-
Condufitenim Deus*
Hxê eà conduÃo omniu.qud uel de D« grdtid, Gnäu»
' er noÃrd ndtura did poÃint,qui hdne ignorant,nihil omnino grdtht cognoÃere poffunt- Omnes inquitiÃ
â¢â ue lud£i,Ãue Gentes (nemo eximitur) concluà fut mus [ub peccdtum,inobedientidm,er mcredulitda tem,tdmetà h£c unum Ãnt, ne quis glorietur fe dite
' ro [dn(iiorem,er mdiorë coram Deo, ut audeat [u»
R â¦
COMMENT POMER«
GrdhdDft iwrnenfi.
HcccdereuiribiK,er eAm quando uelit rdperegrd tiam-Vacit ergo Deui,ws adternpui repugnarc gratis f{i£,ut tandem confup,pleniut natura gratta: per^iciamui fitiamusé^i uchementim : nam mà hoc Ãerct, nunquà m que uirtui etuf, er quantiu Ãt erga nos fauor lUius deprehèderemui-Sui ita.], h£comnia fnnt (onÃlij,non noÃri, quamuis multa cunoÃ, uel inquiramuf ,er interm ratiocincmur,n5 eü quod cu iÃo cötcndamtis : melius o mma (licet jlultiÃima quäs doqi nulls adpareat ) mftituit de nobis, quam unquä cogitarepoÃmus : iiult ergo ut ipà accepta emnia Ãramus, non abijeiamus quancunq^ occaÃonem, qua wsadfe aUicere conatur ⢠Sciamus nos eoseÃe, qui inuenimus, non qu£rcntes tpÃm, dumqi flt;imus blaf phemi tn nomen eins,tarnen nobis nefcientibus,nos ad eum proper arc ⢠Quid igitur gloriabimur, quad uel Ãmus,aut Ãermtus Ãne peccato faut quid Ãatm au dita EuangeUj pr£dicationc olfecuti Ãmus ^grauiÃi me impegimus in ilium ante. biolunt er hodie multi, ut maxime audiant pr£dicare, gratiam fufeipere, ne gant earn,er blaÃhemant : ucru iuditio HeiÃt, quod cos agit, er'm hoc nnpcüit, quod qmdem horrendii eü auditu : er hic car o fe continere non poteÃ, qum contra Deum expuat, er hombUiter 'mfaniat, cum non nouent,quambono animo, er pio conÃlio id fociat, nefdt ideo effe blaÃhemos er contempla a rts Verbiquofdam,ut aliquando reÃpifcant,fettii tiantqii
IN E P I S*T. AD ROM- t}t
Uinti^, TMiori adfidu, quant iefunt diuitix ionitatis ilUui, qui hac agit ,Ãc z^ mÃituit, non ut pcrdatfu os, fed faluet : ergo addidit Paulus.
Vtomni'um mifcreretur»
Ecf e 'm ira uides miÃricordiam cöcludi : ira cü, g, 'm peccato coduÃt, gratia: eà ^ nùfcreatur, ergo ., . quiconcluÃt,hic quöch foins miferelurnoÃri,nöÃt= f , nbsp;nbsp;nbsp;/
musmuincuM^autdamnauoneakcuiushomnisludi ' cis,feddci,quarenemonosexlraxerit,niÃipfefolus, * â Qui 'mgennfcunt,cr clamant,uidentes hanc damna=, tionem (ui,iüi exaudiuntur, er cripiuntur : qui uero non uident, quales funt omnes tuÃtttarijjij 'm aterno carcere detmebuntur : pater uult agnofet, nS tyran:: nus, à tantum'm hoc Mender is animum-q, conclus fus Ãs fub peccatü,tyrannii habiturus eras perpetuu. Vbi autè hoe paternum cor quoq^ agnoueris,ut oms mum miferetur,patrë cernes,ultro fe tibi ofÃrente. ÃÃtis miÃ:!icordidm,mtfericors eÃ,à iratum concis pis,iratuseÃ,itaq-(^]uda:i,er Gentes, hanemifes ricordiam inuocantes faluantUr â Nnjj uero etià hic nos moretur pradeÃinationis quieÃto, certa er fata hic Ãt fcntentia : quicunq^ inuocauerit nomen Domi ni,faâ.uus erit,no terreant pcccata:er Paultts blaf^he mus Ãiit,nunc tarnen cledum Dd organum habetur
Oprofunditatem»
Ãolumus,ut quif^iam plura de pradeÃinatione 4
R Ã
COMMENT. POWER*
nobii expeüet,^ Paulus dixit, breui cmm fcntcnti^» omnta car nu mirabihier excogitata problcmata^fcl ^^' figr^tiam adfccutus eSyfide,poÃ(} pcccitum tuii agnouiftiyDeusnon tedeferet:(tuera banc non es adfecutits.mhd proÃterit tibi ^ multa de pritdeÃind^ tiane dijjiutes- Certe aliquid eü grati£,anxium fjp te de pr£deftinatiotie,quia cur£ tibi eà f dus, fed ea-tenus tarnen, ut omnia committas Deo:à hoc potue^ ris(acere,nà anxium te reddet pr^deÃmatio : at ubi ab ea fdut is tua: rationem ordiri uolueru, in defterd tionem cades, nam mgligis ea, qua te primum Deus fcireuoluit. Ergoterret hac exclamattoe(uperbos, â qui prafumunt ea fare qu£ Detfint, metinq; diuind humana ratione âqd- Quid eü,q, multa inquintu, no poteà horum reddi ratio, inDeifunt manuo' â^â^ luntate, pudeat uos Ãukos ueÃr£ curioÃtatis, quilt potius in uos primü reÃgt;icite,qui ipà Ãtis-Cafolatiir etiam interim adfliüos -q-d-ut maxime Dei arcand ignorctis, tarnen eertt Ãtis Deum uos no deferturü, etia fi totü regnu Sathana uos opprimât ; uidetis bic abyffum tpfam,quâ nondu/m penetrare poteÃis,fei eonÃdue tantum,ipfe, quia paterfamilias eü, omnid fecundum mifericordiamfuam de nabis curabit.
Diuitiarufn*
PridcÃinit^ tiouis ültii-
Idell,abundantilt;eâ EST SAPIENTÃAB*
1 Quia Deus folus fapiès cÃ, er cognof:it omnia-pr£Uidel,er pre fat omnia priud fant- Ad baue fa« ; * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pientii
1 N E P I s T-, A D. R o M. n*
pientiantnuUiit nwrtAUum adfurgere potcll,(^uare ipfi gloria relinquèda rfl, et nos pace contenu Ãnnft iuxta Angelot ti clt;trmc, quod cecincrut Chrijio nata^
Quam inlcrutabilia.
l^ulti DfM$ Ãeit, qui ratio neftra no poteà con= ^°^ iwteÃi«-cipere,tarnenauÃfuntÃultieatentare,[edoppreÃi gf*â^» lt;}gt;*'^ funt 4 gloria, quemadmodu uidemus Philofophis at= ('*f^'* c^pt^ cidiffe : z^ quotas quif^ cà noÃrü,qui inteUigat qug gt;^Ãf^'^â Ãt fubÃantia anini£, cum tarnen ex ea pendeat oma nis noÃra uita animalis : cireuÃrimus eam,cÃc^ ublq^ noliÃum, er ignoramus quid Ãt ⢠Quam Ãultu igi« tur er n^culum eü, nos uetle diuina intcUigere, cum h^c uulgaria non capumus : à m ijs qua Ãtnt na turie,pugnantfapientumin»ndi Ãntentite, quätoma gis pugnabunt in diuinarum rerum indagationei Er« go conÃlia er iuditia fua, Geo relmquamus, nonÃua mamusin ijf nobisquod fupracaptum ne/ÃrumeÃ-
Et inperueftioabües uiæeius.
⢠yiaGeidicunturea,qu£cunc^Geusagit,quorunt omnium nos nullam rationè reddere poffumus, nant folus qui bac agitjrationem noua
is Qinsemmco^noutt mentê Dnû
id ell, quis fententiam dus, aut quid ipÃe uelit,tea net i tiicc in E(aia,er alibi feripta legimus-
Aut quis 1111 fui t a confiliis ^
' Scilùet,utfaceretÃc uel Ãc,quis ipÃum edocuit^
COMMENT. POMERgt;lt;
Qudnioigiturfecerit omnia jantequà nafeemnurt ut uoluit, cur LÃiM iudic lu er uolunCatc accufamw i
Autquis prior deditiiliC '
Et hoc contra noÃram fuperbtam didwm eR, qua pt,ut fiepe irafcamur Deo, quando illc noÃrof luÃiti as damnat.C5mcndatur uerogratia,cià foliacceptû ferre debemus, à faluamur, nam quacunq; noÃraru funt uiriu/m,per ignem purgabuntur, immô abfumen tur^ut idfolumgloriam habcat,quod ex ipfoeR^
Quoniam ex illo amp;c.
Scilicet,funt omnia^ nihil eÃufpiam,quod non eX ipfo prodieritipertinetq^ hoc ad creationem-
Erpenllum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Quid omnia cof quot;ruat,prouidet et gubernat, nam quemadmodü omnia exipfotantü procefferunt, Ãe quoq^ no poffunt per aliü adminiÃran prater ipfum-
Etin ilium.
Scilicet redeunt er reÃuunt ⢠Quid igitur ip[iM dccufabmui,quod alios damnet^ alios faluet i
Ipiigloriainlecula.
Ecce,nthtl noÃrisuiribus tribuitur,nuUarclinqui tur gloria, fed tantu conÃtÃo,quod etiam petimus in oratiom : SanüiÃcetur nomentuum,ideR,nomen er gloria noÃra pcreat,er tufolm gloriÃcerts-
CA?^
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**
I N E P I ST. AD R OM. t«
CAP. XII.
Hà CT E N V S Apollolaf,(ju£ dtfjiciliora,le» gern, fctluct, peccatum Z3- grattam, or ad quos pertmat gratta,traHauit : qa£ fcquentibus Ca pitikusdacrt,fa{üorafunt,ÃrirMt entmin ijs tantû fomus/ati» Chnflianà uitâ,tdâ-Parcn£Ãbtis quibufdi Dixtmus andiChr^u uero !j antea, cur Paulus hoc erdine utatur,ne quis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
tarnen anxiia Ãt,iteru mottebimus.Paulus feiens umI tumreÃrre,quaqu£q; rattone pr£fcrtbantur,aut dijfutentur, nolutt in prmetpto, aut prima parte hu iusEptfioã ed,qu£ fut poÃertora in ChrtÃtano, nem pe opera trailjre,ftqutdè ubi ab ijs captü Ãerit, ne ceffeeÃnosin ludatfmüzs'iuÃittascdrnis incidere-Voluit primü defertbere, quo pado arbor ip[a bond tffe debeat,nam mala,nö poteà Ãrre bonos Ãudus. Ideoq; prmà punÃeatos nos efe corde, id eÃiChri Ãü credere oportet, is crim cà noÃra utta et luÃttia, tüfaciemtis bona opera. Quemadmodu nullit corpus quod mortuü cd, operari poteÃ, mà quod peÃiferii faetore quenda ernittat:Ãc nullus qui ChrtÃtanus dtci uult,bona facial opcra,nià antea uiuat in corde-Ope ra heefunt uiuentiü, td eà credentiu in ChriÃum, na mortuorû,id eÃeoru qui ignorât ChrtÃü iuÃitiä effe, et fetüt tantu fuas uties oiafaduras,quod aliud nihil eÃ,q teterrimus eorä Deo factor et abominatio.Ergo übtChnÃianusfadwÃcris,tdcÃ,ubl tibi uitaper
COMMENT. POWER.
Chr^um data fiierit, fades opera boria ; alia quit ai Oper^iond. nurtiÃeationem tua : alia uero ^ua adproxunu pet tirtebutit,nullaautem ad Deu,cui tantum Ãde O' ffe, non openbus externis feruitur : nam cà ^iritui Dr a us, ergo tantum in fpiritu unit coli,non externis coe remonijs,tohan.4- ^onaopera ,qu£adnoÃrä per fa nam pertinere dixi, eaomia talia fint oportet,ut per gt;nbsp;ea eneces adÃdus carnis tute,qua femper refifiit Ipi:s rdut,ut in fepiimo Capite didum ejl,id(p tam diu ja^ cies,donec tota caro mortatur: nam ipfa uiuente,fem per utgent in ea adfidm mali-Keliqua omnia ad pro ximferuitutem pertinent, quibus uel ipfitis egeftatS leues, aut ipfum tonfoleris adflidum, aut ex errore, reuoces,fi uideas errantem, italt;^ fic ordUur Oblecro uos per milcratioes Dei»
Ecce ohisuerbisgrattaofidemeis mculcat/ qui funt Chrifliani- q.d-uos qui iam fdtis o crédit tis Del mifericordia uos iufiificatos,nihii^ deeffe ua bis, quod ad falutem pertineat, nwueammi quafo, periÃammifcricordiam obenificentiam Dei er ga uos, ut omnia uefira opera ex fide infiituatis : nam quiequid nonefiex fide, peccatu efi ⢠Sed poffet bic moueri quafiio, cur Paulus leges ijs prafcribit, quia bus lex non cd poÃtd,qui^ ab omni lege liberi funt f KejÃondendum erit : leges has Chriftiams tantu feri^ ht O' proponi, id ed, ijs qui credunt, o mquibus ' ^intm Deijfonte omniafacit, into o fecum adfirt', '
IN Ã P t St. AD KÃM. t}S
qUod à alÃt hic Ã^iritutShriÃiaftus did nequit, M^ potuent quicquam facer e, hilari (^ ffontaneo ania mo, quiequid fadet^ id fadet tyranno et lege cogèle^ V(des nero dinerfum htc in Panlo ,nöeà legislator, non minaiur mortem, ant lapidationes tranfgre^3 rihui, nt O' noftrifadunt, c am diennt : Mandamuff, ^ggrauamw, Keaggrauamnt^Anathemifamui c^c», qui puiant Ãbi potefatem tantum in deÃfudionem datum,ideo'q^ juaniÃtme mquit: Obfecro uosfra= très, quid potuit e^'e lentus o'manfuetius ? non eà h£c nox MoÃ,atq; ita ne leges quidem tÃa [unt, num ^onte fiunt tantum per monitorem, non per Euagehoenf exadorem. Scd oritur hie altera qujeÃio, quid opus leges admit eà hxc ChriÃiano prlt;efcribi, qui per je non indigès feesudur'-legislatore, omnia facial ⢠KeÃ^ondeo, bona opera hie nonprafcribuntur, ut doceantur,nam nortint ea omnia ChriÃiani : praterea, non ob cam cauffam ^ quod debeant fte impeUi er cogi ChriÃiani, ueram cum tudeamus nos eÃfecamem er fanguincm,qttibus femper ad ofdtantiamet pigritiam [olie it amur,opus eÃpijs hortationibus,quibus exeitetur in nobisfdes contra carnem,O' eins 'mertiam,ut Ãc perpetuo exer ceatur,neunqu!imobdormiat,uacet^ ijs opcribus qua teÃentur, O' coram Heo O' proximo Ãdem not fir am effeintegrame- conÃantem ⢠itaq^ dicit Plt;lt;« » lus,per eas mferationes,per quas redempti eÃis,uos eifecra, non autem eÃfimpkit obfeeratio, fed Ulit
COMME NT. PO MER.
qudm Chrilliani negUgerenequeant'.eli^potiitiäd turaUo, g obfecratio, quÃm non u ident leuiores j^ilt;â, ritiK,lt;jui omnia z^ diuma i^r humana contemnunb
V c præbeatis corpora ueftra.
I« quihiK adhuc eüpeccatum, id eÃ, ueÃrum eär nem i^ fanguinem, uel, ut uno uerbo dicam,ueÃr!i totum Adamum, non dico de pede aut manu, fed de omni quod nos cÃit,i[lud inquamprabete^ Hoftiam uiuentetn»
Per appoÃtione bac dicuntur.eÃq^ Ãntetia Apos , . ⢠⢠ÃoltSiuero cultuDeumcolereuolueritis, déclinas bitisoblationesludaicat, in quibus tantum crantirra .^, tionales pecudcs,offcretisautèuofmciipfo! totoSj . id eÃ, rationem ueÃram, uires ueÃras, in banc enint Vimma Chri ^nic^^ hoÃiam rej^exerut legis iã uiéïim£ :quodà liianoru/m- ^^I^^ ^^^.^^ f^i^u^ cuhum Ãatucre uolucntis, Kona ebaturn, Ãilicet, aut alia carnalia, ent quoi^ irratio naUS:, id cÃ, abÃ^ uerbo Dei ⢠Siquidem cum iam per fidemtn corde, toliÃtis conÃecrati Deo, ab fur dam Ãierit in externa rcl^icere,quibui nibil falutis copas ratur â Dr go, ueÃra corpora ,qu£ uos impediunt, fa hcitantq- ad peccatum, oâÃrte Deo, curate ut mo* riantur, per eant q^ in uobis omnes adÃilut,qui cons tra Deum pugnant, uiuum totum corpui non poteà Deo ofjerri,quare mortiÃeandum cà per totam uitâ, Ulfa per morte ad uitain properemui ⢠At^ interim.
' quot;nbsp;ratio
â¢.lu EPIST. AO ROM. I,r
nua ordinii coruin,qu£ hic traçai Pâulut,femper ti» bi propopta pt,nam earn de hoPtd loauitur,de re qua* 'dim extmta,que ad folos Sacerdotes pertmeat, loqut* tur^ Scu Chrifitanof hm antea omnef, inunéios effë oleo jptritm IxtUtTfConfecratos foliDeo per pdè,tdeo nunc lubet, ut quaq^ ea agaat, que [uni munâcrü zy-confecratorum,nempe ut exhibant oblattcnes eat, quoi Doit Opern ipps mandautt, que ahud non pint, quà m tp[a eorû corpora,que, quia omnetfumus Sacer dotes, pint talia faertfieta, ut omniao ea grata à nebis dcciptat Deus, propter unicum çyfacrofan^ium fam fictum ChriPt,qut femel oblatut eà pro nobii cmnibut in cruce : in huius mortem futnui baptizati, eà illa no» fira faÃa mors, uiHtma huius, noÃra eÃ, mà enim ea uera puffet uiüima, ld eÃ,nifi tüa pUcuipit patri, non poffel hec noÃra uiilimatideÃ,corporum aoÃrorum morttpeatio grata eÃe patri- Vocal uero hanc hoÃum uiuentem,ut pias altam hanc effe,quà m que olim in le ge oPirebatur: haÃte die non erant utue, noÃra au» tem utua eÃ,id efl,tails, que mortipeando er marten-do uiuificetur-Dum enim oflirimus cr occidimus no-ftra corpora, interim femper magis uiuipcantur,(y abeunt in (ftritumpaulatim,feuiunt adpiluscarnis in pintim, fed fenpm tantum depciunt, dum pc uer» bo mortipcantur- Ergo muhafuat digmora hec faert-pcia Hout TeflamenUffaenpeqs Veteris -Preterea UUlteffe
Srertpeium Chriflb
COMMENT- POME R»
Sandam hoftiam
(d eÃ, talent qui non Ãt prophana,fed fegregata, per uerbum, ab ijs quit funt mundi tioc conuenü cant Vetert TeÃantento,animantta enim omnia, qux debe* bant immolart,erant prophdna,ubt uero adfacerdotes fiaient adduUa, fandahabebantur, fcihcet, Deo-Stc item noÃra fac rtficia, non debent pertinere ad mundii fidfolamDeum- Et addlt
Acceptam,
x nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Utà hoe addtdijjet, nihil effet confolationis Mijt '
Carni durum t*trbit,namuehementerterreturc^ dokt cara,ubt au* eà fe Deo rea ^â^ ^â*°â^ ^^ââ^ ^^^ '^°â^'''* â^âÃ^quot;quot;^ D^®» Gr aboegare fiamp;nare^ flt;*lt;gt;^gt;*ket,utqjCOgaturdtcere:Eiatiioluntaitua:adue* mat regntmi tuü-Sed rurfum confolatur not, cü dicit i iÃa ueÃra hoÃia uiuens erfanäa, placet Deo,uoluntd tis eà paterna, ut Ãc patiammi er mortificentini, in hoc eÃtseiutÃlij- Talern igitur hoÃtam ubificeritif ue Ãra corpüra,wÃitueliscultum Dei rationalem, td eÃ, talem, in quo omnes ueÃrie utres lÃi ojÃrantur fecun* dam ettu uoluntatè, que ex ipÃui Verbo cognoÃtiur-Quamodo autem gr alita quidquam offèrretà {
Eine accommodetisuos»
lt; Expomt fe Paulta, Ad hoc,inquit, mortiÃcamttr, ut uiuiÃcenwr ,quodkx in fuis facriÃeijs non pre* Ãabat,olÃrri iubebat mortua, er mambant mortua : bic uero ia iwflro facriÃcio,quiafHmuf fub gratta, nonfub
t N E P l s T. A D R o M. n» non fub lege, offirimus nojirii eorporn (y mortifiez» mts ea,tun ut mortua fint, fed ut uiuificètur. Ecce htc efi ntórtificatio zy uiutficatto pmul: ibt fola erat morti fieiitto,lt;jtundoqMdem nulbe hoÃite ad uitam redthanb
Ad figuram»
Qöf mundi fit figura notum efi : JAundut qu^U J}ottoreï,diuuiaf,uoluptatei,zy fuamtranqutUuatem, tHundUt* ignorât uero qux Detfunt, habetq; ea pro nihdo, ut maxime malta de Dro loquatur : htec igitur efi ipfifit» ma mundifiguraconcupifientta-1 ⢠tokan-t-adhanc induit, ne accommodetif uoijtd efi,nefiaciatis uesfimi let mando.
Sed transformemim\
ScHieet, à uetufiate Adg, uel à figura feculi, id efi, nomhommes fiatii-
Per renouationem mentis â¦
^onperhypocnfintnonfimulalealiamuitamfi* p fK,utfaciunt hypocrite, qui Capparn aut Cûicmm 'm duunt, contegentes latrontm mtui latttantem, 'm quo putant femundii deferuifje, ac fe renouatos ,cualiud nihil fit,quim deceptio : ergo,mqttit,mentibut renu»
' Mmini,nonperfimulationemexternam Vide,quonu do ty htc nofirae utres damnet Apofiolut, omma funt aholèda,nthtl fit tä ffieciofatn, aut egregitt,quod na m dieio Dei^pfternatur, Veru interim aduerte, qua dtligS terfimp loquaturdefamficto hoetoTporünofiroru, S »
COMMENT. POME R.
._ . nbsp;nbsp;nbsp;id fctUcet nondtvm eÃe pcrÃlitim, uerum ädhuc fieri,
ehr â i'*â^fiâ*''^âfi^^^^ lt;tdbuc, needam fiacnficamus plengt f ^^^ ^ ^ââ^^'^dmodum Chnflm obtulitfepatri incruce, tun leine per j-^^ ^^ ^^^ ^^^^. ^^^.^^^^ ^ fitertfieamvr, défit* P^^^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;natt fumât toti morti,at tarnen adhuc utuut corperd na
fira, habentur pro nurtuis coram Deo, tameifinondu prorfut mortua funtSed htte uit a eorum,qMd aliud eà quim uita mortis {per earn enim in ipfam mortè tran* feunt, ut pofiea Gr ex iSa morte,rurfut in uit am aluin twuain confiituamur,uide Paulum» i» Corinth » i«^ Itaq^facrificiumvholocaufioma ChriÃtanorumeÃ, lamtnaltare pofitum, fed adhuc confimmandumefi, ut in ifadc hifioria uidemus ⢠time efi quad loties dteat. Ne accommodetis ⢠Transfirmeminfcrc. Perficiendu efifacrifctu,tionfomnianda uüa carnis hbertas, quant htc uchementer damnari uidemus.' fumus quideiitfiHj Dei, ut dicamus. Pater naÃer, fed dicimiu qucc^,Rea mitte nabis débita noÃra,quibiu pr£cationibuicona uincimur nas effe peccatores,ftpeccatores, quid ai'ud faciemus, quamut peccatüaboleainus perfide, quod uere ChriÃianum eÃfacrificium {Sed quod addit,mine eft fuauitaiis l tits quorum corpora iam facrificantur* Vt probens quæfit uoîuntas Det
Probetis in quam, id eft, fide cognofealis, quad hic fit Dez bona uoluntas, nos fie offirri, queinadnw dum QhriftuA oblatus aft- Gregorius er {£terii multa faipferunt
IN EPI ST. A D ROM. â9 f:ripferutttdenu)ribtuChnÃtdnorWtt,(iuibtttmiferdt , uexitunteofcie»tM5,fedhlt;ecaliafuntermultodigni ^â^r^ Æââ^â' critiqua hu legii.Hos mores,ncnÃmatlumantipru ^^^^^^^ ^^^'^ dentta uel mdufiria, fed ipfeÃ^trituf cos fecum ad^t: â'^* ipfoergainquit experientiauosdocebitnum fitij Dei fitis, num feeundum ipfiut uoluntatem atnbuletis: cara nales nunquamfuut certi,num eortim opera aut utta ac ceptaÃtDeoerperÃila,tdfÃ,tali5,quamDeHtrequi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
rat,nam tun fciunt m eonfetentiis fuis, qua: Dei Ãt uo» luntas bona Subijcit itaqi Ãrmulas quafda caruii mor â tiÃcandlt;e : quidam co pertinent,ut adÃdui cordis,qui bus ad qutcq^ turpmer intqua propefus es,cruces:ali£ quomodo proximum obfernes ⢠Non eà nero hic multa diÃlutatto, quomodo prtmtim Veiurè tetunijs, aut alijs réprimai,fed quomodo fubbtrum lÃum adÃäum town perdus er deÃruas, ne fcihcet mfleris in animo tuo, fed humilieris,er abijciaris coram teipfo,er mà hoefaâu Ãeru, Ãeri nequit, ut uitijs craÃK,m tuant camem er proximum, habenas imponas^
Dico igitur uobis per gradam»
ld eÃ,per hoc Euangeltum,quod mtht datum eÃ, ut pr^dteem CVILIBET-
Neminê exctpio.hae leges omnibus pr^fcribuntur, ut fcias neminem effe, qui ijs uitijs non impinguetur ,/ï enm abeffent,cur hxc moneret Paulus ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^
Ne quis arrogan ter de fefentiat.
S t
C OMWENT* POWER*
Ne fcihcct qua (callquid effe putei,(^ alten(è priefèrat, quod natur a nobu mtuuitm efi-Supra quam oportet de fc fendre* tzert quidë,ut aliqutd de nobis fentiimus,fed mode fie cr jobne, id quid antea dixit : Ne qua arroganter (enttat-Sciât igitur ChriÃumu, pbt grattant datant,^ Dana quo» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dottem aliquod,»on ut m hoc glonctur, nbsp;nbsp;pr£(e
Itudoiuendu coffif^natfratrem.fedutpenlludfratrt(eruiattqui donum habet Prophetia, is fetat er jenttat (e babere, intcrpreteturScripturii(,utalijquo^ inde (uampec* catum âgnofeant cr £diÃcciur : uerum Sathan^ aftui non finit nos efie modeftos (y (abnos in ufu donorü, nam id agit, utgloriemw in qs, putemus^multo nef effi mthoret ^qs, Si quid hdbemiu,rgt;ei gratine acceptu refiramuii,omnia enirn ex lUo babemia,nihil ex nobis: fiere fl er latro,qui fibi id arrogat, quod nonfitum eft, fed Dei,ergoaimen(urâde nobis (èattamue,quod do* nisnoftrisutamur,ttott iniwftram,fed lïlitu gloriaM factamus, agHofeamusq^ per hate nos non fados efti dominos, fed feruos aller um ⢠Stquidem inqs çp modo Chrifilant effiemui ) efiet cernere,quomedo qaifq; alte ri ferutre debeat, fecundum ratiomm (ut dont, id quoi dacet ipfa fides : ergo adiecit
Vt.cui'c^ Deusparutuseftmen furam fidei *
H» cnm iwnus,hie pim crcdit;hisb£e,iïlis alia
ccü-iti
IN EPIST. AD ROM. 140
coUata funt dona^o qiufi^ ulttur pro nunfura fidet,id eÃ,ut quenc^ impelltt 0 hortaturfua fides,ad feruicH dum proximo per ea dona,ita ferait. Qaida m hodie fe dolores eÃe putant, uolunt^ ois hommes docere, cü nondü pofjunt eÃe difcipuli,quod quidê non eà fentire fecundummenfuram fidei,fedcontrafidem- Sed uide, quontodo ld Ãmihtudme quoc^ elegantt 0 ft^ii manta ÃÃa nabis proponab
C^emadmodum enimin uno
Otulut alijf mtmbrti lubihui uidetur, attiimè,quo Hobihor eÃ,hoc tntgis omnibus alijs mebriiferuit -liét mitniu pritÃat ceteris membrifjed tun poteà gloritn g«od uabtluu Ãt er dtgmui, mo utdet fe eÃe feruü ont ttiü ilioru numbrorü, par ratio eà de omnibut mèbris, ijUit omnia unît corptuÃmdcöÃituunt ⢠Su inter Chri fiunos fieri quo^i debet /inter hos no fit dominai aut tyrannui, ut maxime alnu nobiltui habeat donti altera tarnen no puiet fe eÃe in hoc domittü,fed feruü altorü, H« dignaeröt, qM m ufum prouerbiorü traherètur, Sinsulatim autem.
ld efi,ctim fioMs diuerfa membra unitu corporii Chrifii,non fumas noÃra membra, fed ahorti : ut ocum luinemfutm eà menÃgt;rtim,fed ahorti membrorti, Cf-nuntu,totiiucorporif,ncn fuam eà membrum. ita quot^ O'MS faliji) nett abutamar demis » S â¦
COMMENT. POWER.
^U£ nobis data funt in proximi utihiatem, non ut no* bn ea tantum fumamus, quod tarn Ãtdtum efi er rtdi-tul tim,quant ut p mantis dicat: manos fum, non prop» ter aha membra,fed tantum propter me QU£,dic qui fo,ha:c in anus picrite
Sed tarnen dona habentes.
ScdifftrfDco- IVXTAGRATIAMDA TAM NOBIS VARIA. Honanobiseahabe* mus,quo toÃttur er mentum erÃudiü noÃrum, luxtei Contrameri* tUudinConnth ciutdhabesquodnonaccepiÃiiSire ta noÃra- nbsp;nbsp;nbsp;Ipexeris Ãmpltciter in corpus,nuUämuentes membre*
rû diÃireniia, uerum obferuatis officijs membrorum, diffèrre aha ab alijs uidebn,Ephef4.-A hos de dit A po Ãolos,ahus docet,alius prieeà Keip. hte hteris Metus efl erc-VnumcorpuseÃ^fcddiuerfaofficia'
Siueprophetiam»
si quis habet uirtutem mierpretandt Scnpturas,is babeat earn fecundam fidei men fur ä er proport tone, I d eÃ,utatur lüa 'm fide, non arroganter, non doceat ea qu£ nefcit,aue de quibus dubUattiie nullum lUorü do* riorum magnifacu Paulus, qua noÃn PaptÃa in ealti fèrebant,nempe, cafiltatem, edere femel in die,'m eth* cto dormtre z^c^Dona qua hic numerantur/unt dona figt;tritus,qutbus proximo feruitur, tametpuideanlurhy trophefld, nbsp;nbsp;Plt;^^fâtis effe minima t^ cotemrunda,habcnt enim fua,
in qua re^ictUl^mtentiit multa amp;nbsp;egregia bypoenp» '
Ptmas
NI EP IST. AD ROM. «41
Prim.« If4q; dit Apoftoltu prophétie, quod dut ufut in primis Ãt twbn neceffariut^ifenm paupcrrimufeà (ut maxime opespoÃideat') qui VerboDticaretfCr non intell'git,qu£ fit uoluntcK Det bona : aperit autem nobii Prophetta, Verbizyuoluntatis diutnee arcana, nam uel Scripturoi interpretatur ,autin fandU Ãtura pradicit, ad cauendum fcandala cz Salband aftm : in qs,cü fides omnia penetret cr adfiquatur,fieri nequit,. utquid mucaiM, quod rationi fidet non fit confentane^ tmi,tamen ft audit quofdam, qui interpretentur Scrip» turas, or predicantÃtura^ contra fidet amufiirn, fciat id no ex Del, fed Sathaoee ffintu profidfet, quales ba» denwiaudiuimus m untuerfitattbus Papte, qui onmes Scripturas, ad Ariftotelis fomnia,exhibebât, i^ hodte audiumtu ahos, qutfubtilitti, cz ulia intpoftura pro» phetant â¢Noh tgUur eredere propbctii,qua fidet con» fimilis non eft:qut prophetatfm primis certusfit, [e ue tUatem tenere,qut meertus eft, aut qui non credit uera efà quee dtett, is mendax rfijCrfaÃtt altos. Tales Pro» phetefùcrunt Anamas cy Scdechias^Videant ergo no fin hodte,qui uolunt Scripturas 'interpretari,quomodo certifintinfuaconfcientta de 'mterpretattonibMâlUifi Scriptural tn» in locum aliquem obfeurum i»cidgnt,non uident,r.wm terpretalto fi eorum expofitio fidet conueniat,fed hocfaltem, ut no» dti cöueniat' ui aliquid or arguli,quod turn ffiirituale dicüt, dicant : qua res facit,ut tandem untuerfa firé Sertptura in dubt tm uoestur^nâ utio loco perpcra t^ cotra fmphciiatc
S s
COMMENT» POMER«
fidet expopta, meeffe eft, ut pugnantes multos locos deprehendM- QMre qui fida régula expofuent, diffi quot;tiles lotos,non err abu,wq^ altos quo(^ in error è per* trahetâ idemefiDeiÃ^irUiu, eademfententiapertotä Sertpturdm,no poteà e/Ji fut diÃimtlis, fed de qs falls' Siue minîfteriû in adminiftrando» ldefl,p quis miniÃer eà aliorum,pauperum out in firmorum,diligenter illis admtniÃret.quales funt Dia* com qui in ecclefijs haben debent : peut oeulut non ne gltgufuum ofpctum,pes non quufett perpeiuo, ita ne* mo in etclepa, fegnim ea quit fut funt muneris curet â¢â { Cur obit autem quip^ fua, ft ttmor Domini (quteÃtp* fa piles) deperU'
Siue quidocet in docflrina*
si cut datum eÃ,ut docere poÃit, doceat,agat id M pde, cr tut exhortatio crédita eÃ,is quoqi exhortetur per pdem ⢠Petrus : qut loquitur quap fermones Drt* Dodrina prior eÃ,qiua ignorantes docemus : exhor* tatio poÃerior,nam fcientes exhortamur.Multi hodie funt, qut uix doârtna noÃra egeant, taaien omnes ex* hortatiöe opus habet,cüpmus adhuc caro er fanguis, er quos Sathanas femper fuis mpdijs obferuet *
Qui impertit,in fimplicitate,
Si quis donuma Deo habet,ut alijs largtri poÃit' if pmpluiÃimo corde largiatur, non ffedet hominiM pliupiimituig!oriam,nonfcui eins pniÃnquid dextro, pcerit 1
IN E PIS T. AD ROM. 141 ficertt,Deigli»um tantum Ijieilet^nofiunurila-.ftùt fe gratis accepiffi 4 Dec, gratis igitier det,zj femper onint egentb
Qui præeft, in diligentiaâ¦
SicuicornmijfaeflRefjjub-diligenterprtepi^quod PrmeipS syâ totraprincipe nefiros diflum eflauem Epifcopos,lt;iM EpiÃccpcriM non uocationem fuam undent, fed tantum uentris fut eu offou, ram,crmundidtlutas-
Qiiimiferetiir,inhilaritate,
si quis egentibus fubuentre uelit, faeiat id hdari f^tritOftion ttiflt,aut impedito, nam hüaïem datorem dûtgttDetu.i,Ccrmthâ 8.
Diledio fitnonfimulata*
Ve diligas,fcilicet,proxmii ex corde peut te tpfum mej^ folumamicum,fed er inmicamtCr Ãopw Ãt^eti am cum pertculo uit£ tut ipÃfermas^
Sitis odio perfequentes,quod malum eft*
id eji, abfe^ omnibus mptlifi, dole, hypoctiÃ(y Ãandido agite⢠kite prtÃribuniur ChriÃtanis tantum g«« non funt ChrifluHi, tu umbram ^uidem herum itorunU
Adhærentes ei quod bonum cft.
Id efl, quad mtegrum, candidam ty fandü ep» (omplcdUmitu ex corde*
COMMENT. P ^0 M E R», Per fratemam charitatê ad mu/' tuo uos diligendos propenfi»
Cblt;iriltisgt;
Id efl,lt;td hoe antmi ueÃn fuut 'mclinatt, quad uos fratres ejji teÃetufâ VtinamÃcadÃfli eÃemui hodie^ fetremui enim omtus homtoes cjjefratres noÃros, nul U effet diffètiffo, nemo fe altera mehorem putaret^ nul ItufefiiK excuarent fomma humana.lmpte ergo docue runt,qut dixeruntfOrdmata chartlets me ipit à fetuerum eÃ, charuatem ueram,ordinatam effe oportere à Deo, fed non conÃäam nojlra opinions carnti, fed ea non à fe 'mcipit,uerum 'm proximam pergit ; C hriÃtanus ho no omnia fua reffgnat alijs,tantum abeÃ, ut à fe meipi at : fides aliud na poteà doceren quim ut tetpfum odio habeas tZT ChriÃus nonafe mcepitâ Itaq; impium e^l, utpreecipiatur quomodo nosamemus, liquidé plus fa« tu hutiu uenent habemus à natura- Vide ergo quomo^ do uocabulum chant atis 'm fcriptura 'mlelligas,non eà altus affreus,quam quo rapimurad feruiendim prexi mo,tton ad gloriam,aut fantam nobis concthandam. Honore aliu«aliumpræcedentes.
No» fie fimus adfiäi,ut cum tantum honoremus, qui nos honor at,ut maxime manu donu habeamus,taa men alteri,qui minus habere uidetur, honor prtmü ha» beaturanobis:hoceÃCharitatis,que non uult,utpro loco,4ut honore c5tendamus-(^iexhisuerbisn3fe, fed altos putani admenitos, Chnftunu fcnticntes effe, Utlpfi
à N E P r s T. A à R o M. 14»
MipÃneminemhonorentffeuerohonoritndotptUant f â i aÃniÃtntjirulttdigni,qitemitdmodumcrtlli,^uiexad . tnonuione ut dem!K,ccnÃnt Ãbi debert dari^non fe de»
here ditre,homiaesgt; f- egregie ChriÃiam-
Studio non pigd»
id e^f ilij pro alijs foUciti Ãtis, tanquim quodlibet tnembrum pro toto carport Ãheuum rÃ^
Spintu ferueutes»
No» Ãtis Ãcuri Ãeundun carné : egregia eà troa
nia-1 Corinth- f-cotra cos çKi tarnfe omnia tciure pu* tant: tarn faturi eÃts ere- Vult ergo nesflrenueperge re in ià qua ccepimusChnÃtant-
T empod feruientes,
Ndm non Ãmut, ZT ubiq^, er apud omnes emnia, funt facienda, quemadmodum oeuh nonfemper faciüt fuumofÃciim,nonnunquam dormtunt, er flomachut non femper aÃaat m aliment urn, Ãc ChriÃianus feut fe attemperare omnibus horis^nüc tnim confolabitur, um arguct proximum ere â¢
. Spe galicien tes.
Scilicet, Ju aduerÃs ChrtÃianorü rÃ,utin fummh perturbationibus,meliora Ãierent,nondiffidant,aut fuccumbant- IN ADFLICTIONE PATI ENTES- Id cÃ,perdurantes,iu excidatisiÃdt*
Precatiom inftantes»
COMMENT* POME K*
Oratio non langueat*
id eft, non [clium orlt;tte,ueru etum mft^te,fit'cnlvi fepe at non fliHm det Deiu quodpetitur: ititt^ no ce(* ftndum,fed femper pulfandum oftium, donee aperu^ tur: nunquim uutem deÃnit ordre fides, nitlUm habet harem eut (Item m hoc pr^Ãriptem, Ãquidem femper uidet ab eduerferio mtenteri inelum * NeceOitanbus fandom comuni»
Aegentibus, non otiofts dandum»
ldeft,ueftraimperitentes :Ãquos uidettsChriftiä^ nos agere, illis queecunq; pote fits communicate -Dielt uero blt;ec de fandis,er Chriftianis,non de «agis er ho minibui nihtlt,qui tantum ex ahoram labortbut uiuerc uolunt,ut ipà non laborèt,qudles funt multi hodte,qui bus eu negatur à chriftianis,cheritatis,ut dlcunt,fub» ftdtu/m,ftatim obijdunt, efl hoe effe Chriftianos, nihil dereiqutbus rurfum opponatunefthoe Chriftianos effe non labor are ? cy : Q«« non laboret,non mandu» eet- Videpri- Timoth-s ' CTaTheffalo-1 ⢠tales efjè excommunicandos»
Hofpitalitatem fedantes*
Id eft,Ãtis parali ad fufciptendum cos in hof^itium quicunq^ueniuntad uos Chrtftiani- Olim enim curft* tabant Kpoftoli, cy alij Prgdicatores de ciuitate in ci* tntatem prxdicantes, tales fuftipiebantur à pijs er fandis hofpitto-
Bcneloquamini derjs,qui uos Sgt;Cc^ Hoe eft Chriftiaaor(vm,ut inquit Petrus,non folunt deamids
IN E PIS T. AD ROM. 144
de 4mtcis,uerum cr ntimids beiu loqui,iumfitlt;intvnt de amteis beat loquamtni, non perunebu ad mt benea dtilio h/redititii, priPetrhf-
Gaudetecum gaudentibos»
Cu« ijf lt;iuibm lata contingunt- ffae ex fimthtudia tu membrorum corporis, ut habet Paulus 'm Corinth^ mteüiguntur,^ unwrn numbrum giudet,uel dokt,turn cetera omnia fie adfiauntur : ità comnuda er meow modafratrum ad nos quoq; pertmere credamus : ff igi turqmfqi perfonam alterim 'miueret, non effet opw toties,ac tanta de chant ate precipere» J. Fiete cum flentibus, id eÃ,quibui ad unfa acciderunt.
Bodem animoalqinalios adfedti.
, ld efl,muicem fitisconcordes, etiamfifrater quiffi am uos hedat : non eommoueamtni, tametà tu mator uel dollarfrs, noli com altero contendere, çr ipfum affgt;ernarb
No arroganter de uobis fentiêtes* ,
Expomt quad tam dixit,non 'mflemini donis, unde faÃtdiü frairunafeitur-ttec uides fubmde repeti, ut di hgentiM 'mculcètur : loquitur uero htc tantü de ijs qui dona acceperunt,n5de tjs qui pnudant : qui aeetpertU dona,primum utantur illis : fecundo,non abutantur» Humilibus uos accommodantes;
COMMENT» P O H E R»
Id eÃ, humilihm, cr tvftrionbM uobii,uos attem» pcrate,lt;ignofcUe eoffratres, quamuis non uideaiù eos antis danis inpgnitos, quitntu nos, habetii enim unît patrem, cr txpeSttK andem hærcditatcm-Né fins arrogantes apud uofmen
Tertio hoc iam meule at Paulus,mÃÃcertt quit ea, Arrogantia * de quibus pr£dixtl 'm hoc Cap- non poteÃ, non arro» ganter de fe [entire :uulthanc radieë ApoÃoluspror fus cuelhjcx hac enim omnia mala naÃütur, huius ma ' luia fit,ut alqs,fiqu£ 'm eis utdemus, fua dona muidei mus,or nabis arrogemus fupra dona nabis data,euM tarnen ifla amarulentia c5fequt nequeamus regnü Del-GaudendU eà mihi, fi uidea m allo dona, qu£ ego non baheo,uamfcio ipfum ea habere,zy 'm mea utditatê-
Nelt;^ cufqiiam malum amp;c»
Ex natura adfi{lu,nihilpoÃumus firre mÃalrt t)US,quod ex diametro cum charitate pugnat: fieri non -potefl,ut m quotidi4naConuiëlu nanfiamus difcor* des,igitur reconctiiemur,non malum pro malo redda» mus,quodEthmctfactut. PROVIDE PARAN TES» idefl^facienteSquot;
' In cönfpecfluomnium homfnu»
Ne male audtat Euangehum, ne dteant .⢠ÃuntiÃi Euangeliei^TctaueÃrauita 'm oculisettâhominûta* lis fit, quant etiam aduerfarij non poffunt calüniart, ut ont eontm obfiruantur,qui male nabis loquuntur-
Sifieri
IN EPIST. AD ROM. , 14#
Si fieri potefi,quanta in nobis eft/
W f ^, etiam cum tn^dehhui, o* âmimicis quartet turnhcchityhctbctepacem- NON VOSMET, IPSOS VLCISCENTES- RecondUeminit non alite odia m corde ueÃra. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠â
Qilin potins date locum irse. *.
SinitCyUt onnino obliuif samini ir£ 1 fie alibi diciff SolnonoccidatfuperiracundMueflraniiidefljiprU mum recottciUemni jratrhf offinffiteritis,
Mihiultio,egorcpendam. ^
Adnwfolu,m,dicitDominuilnJAofe,pertiiKtunt
tlida-.Ãquifaciunt miuriax, ego rependam, non uos^ ^mdiddf Vbiigiturquil^Multion0fibiuMicarit,fciatfehoc ÃbifwttpÃ^eqttodDeieilJbuicmhilprof^erefttccef ' nbsp;nbsp;â
[wUeü-.comittendaoialuntGeo, que nihil lotet.
Siigiturefuritinimicus tuns.
Nos omnibui debemiu benefacere,tantum abc^t
Ut tùndicemui,nonfolum uerbo diltge,fcd er ff ipp qua fententia ex Prouerbijs deÃmpta cd-Hocenim fi fecens,carbones ignis Kebraifnut edjd eÃiefÃcies,ut ipfe Ãbi irafeatur, iignofeenstuambonitatem,Qr fua maltciam,Ãipfum Ãenefeijmirt, orguetdiecnSyahquidÃciicureüperÃcutits[um qui ccndimalù mihi bene uultiSieÃt, ut multiphci diledione, quam iÃe cogetur fentire tcù cruciedrit aut ares -.hoc cd no
x - C o M M E N T* P oâmâ E R* ' biliffmü uiiionagenut,bentfïcijs uinccre,de quä re qiudë multa provider unt Philofopbi,at nthil prtftare pQtucrunt,[criblt;rc pottierunttperf adere minime^
lt; 'Neufneansa malo.
id eit,ab imuria, uelperfecutore:uel, neÃs impo' tenu Mimv;jed Ãrti z:r conjlantU
.âIrtUiuincebono malum. ' id efl,miuriï benefaüU repende. Hadenta ita^ de moribiK Chrifttanis dixit multa Pauluf,qu£ ad nos et proximum pertinent, nuc alias partenef^s proponit-
CAP, XllL
Cbediendurn f^ Arnales,auditaEuägeUjpr£dKdtione,Ãdtitn Hastllratui ^^ abutUntur ChriÃiana libertate, nolentes cM^ â obedire:dicuntenim,ChriÃianused dominus omniu,' ergo no ero cuic^uamfubditus: quaÃuero ChriÃianus Ãt,qtu tta fentit,id quod noÃro tempore uidemusfre* quens effe^ideo Paulus nos admonet, ut doming hu^ ius temporis fubditt Ãrnus, non tantum propter pu^ bUcam pacem,fed etiam propter confaentiam.
Omms anima poteftatibus.
jdiagiÃratus Bebraifmus e fl, de ChriÃianis hete dicit, quia ai duthonUs no ApoÃolos non pertinent q quiÃrisÃunt,ut in Corin, labefadatur dKit-tJoÃri principes deberent multu/n gaudere,etia EuangeUo. fecundum carnem de taU pritdicatione: at quia exete
TN EPIiT. AD ROM. , u*
Mi funt,aliud non foffuntt 5 blalj^hrmare,^^ impu^ dentiffime mentirt,diccntcs, not titum priedicare,ne obedtatur,fedbreM mercedemfuam accepturi funt, . nifi mehorem gloriam dent Verbo Dei,iam rcuelato» Noj pro tills doc emus, PapiÃie je dominos ear urn Ãi aebant,tarnen propenÃores jemper in lüos ^uÃm tn nos adhuchodicfnnt-AthiccÃum Deitudicia-
Non enim eft poteftas,nifi' a Deo.
Efl hoc labefadarc^aut injrtngere, authoritatem Viag'Ãratuum, er poteÃatum inundi tVix poteH tn tota Sertptura tam infigne Principum mundt Enco* mium mueniri,qMmhabet, ucl hic unicus locus, nec^ tam Ãultus qu-Ãnam eü,ut inteügat^hic Paulum de aUa, quam mundt poteÃate loqui, à Deo ordmata, hoc cü, de lUa, qu£ portât gladium in deÃnÃonent bonorum ,cuipropter,damns honorem,tributü erc» An h£c obfeura funt 1 non loquitur de poteÃate Saa than£,autinjirorom-
Quæ uero funt poteftates ^
Ecce de ijs poteÃatibus loquitur, que 4 Deo [unt mÃtute er Ordinate.
, Itacp quifquisreliftitpoteftad, Dei ordinanom' refiftit.
gt; Qwdt Deus earn ordmauit. IV DICIV M. Co» dcmMtiofum,jcmentiä mortis. aIm muh a de potco^
-COMMENT- POM ERVâ
Gldiij po ftiteghdijj'eriptd funt, no funt alite poteftates quittt teÃMâ Principes, ludlccs, fiagiÃratus,hifoligladiumge:£
PoteÃiisecs clepaÃica,ut Meant-
rnnt-PapiÃie qui quocp Ãbi poteftatem fomniant^nott' gérant gladium,pdpUttti5O' injùlai, dequibusHc nihil dicitur,neque Paulus dealijs loqui hicpoteü, quam de ijs qui fuo tempore giadium habebant/m hoc,ut publicam pacem conferuarent ⢠E^ pr£terca f^j hecpoteÃas gladij, in Decalogo conprinata, in quo non folivm pr£ctpitur,ut honores parètes ( nam idÃatim calumniarentur aduerfarq,QrqMque au» dient es,hic inteUigi etiam poteÃates ) uerum, adlest âa [unt er iUa,üon occides, No«grabens, No« maechaberis:ex quibus confequitur,iudices ejje opor tere, quemadmodum in legibus Koà clonus utdes-Occidebatur enim qui aluim occiderat,mÅchus item dabatpceius ,Ãd fubiudicibus - Si igitur non uolua musepepires, machos, bomicidtss, necejfe eH eÃe lAagiÃratus quos timeant maU. Qiiiitaq; feÃiritua* les uocant, nihil ex hoc loco habent,quo f lampilant poteÃaiem depndant, nam non habenteam ordinal
Obedicndu ctiam mans
tam 4 Deo,[cd diunt,habcmus poteÃaiemligand er foluendi, Peile, fedhec non est poteÃas, uerum miniÃerium prtedicandi Euangelij, quo annunciatur peccatorum remijpo,quodcp ad ChriÃianos, non ai malos pertinet. Promde, p quis dicat non eÃe matis Prindpibus obediendum, is longe faÃitur, ut madame fegnaui inuaf?rmt,Qrtyrannide occuparmt, Dei
uoluntate
ÃN EPIST- AD ROM. - -,1 7 tioluntäte f.iüum eü, nihil ad na, modo nihil contra Deum pradpiant- Certumcfl,omnes ÃrePftneu 'fa nojlros,dprincipio primum occupationis ter a 'rin-um((^uemiidmodam hodie Turc a malta occupât) fraude, tyrannide,ambitione, capiditate dominandi fta régnaoccupaffe, tarnen non funt abiÃiendi,fed ets obcdiendum,quia ordinatt funt à Deo, in boe, ut nobif prxfmt ^ pro fint,nam utcunq^ primi occupa^ tores non rede fenfer int, tarnen Dem rede fenÃt, qui tales uoluit eÃe contra legum tranfgreffores: hmc O' Dij funt in mundo, fecundum Scripturam,in loco Dei,quod ad officium cor um at tinet.
Nam principes non terrori funt» ' Sed quid hodte abutuntur fua poteflöte, omc nia inuertunt ,funt enim terrori bene agentibus, er ijs maxime qui pietotem buangelij jedantur, impu^ ne agunt, quiduisfub tpfis impij,cogunt expilationia bm, terror ibm,or tormentis,utabnegentboniChri fum^o eimEuangelium.RurfmPaptefcelera,quje mundm utx poted ffrre, deÃndunt. Itaque quicunq^ fub ijs hodie fecurm uiuereuolet,omnia faciat fcelera 0 mala,quemadmodim. tUc dixit, bude aliqidd'brea t^bus gyans O' corcere dignum, Si uis effe aliquid, frobitm laudotur O' disd* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Vis aü t non timere poteftatem^
; , nbsp;nbsp;nbsp;, Scilicet,qu£portât gladium-
â nbsp;nbsp;nbsp;⢠T gt;
^ COMMENT. POWER«
â Quodbonumcftfacito»
No» loquitur de lotw cor am Deo,[ed ciuili lottin täte, quam mundui iudtclt;it, t:y Iudex uel Prmeeçi commendat or laudato
Oei enim miniftereÃin bonum? n Idèü.is qui gerit gladium,d Dfo ordimttui eSï, ut facial m fuo magijlratu quad Geiu uult. Si benea fèccris,diceHebonivmciuem:finminus,occidcb « TIME- Scilicet gladi] poteÃatem- F R V S T R ë «. ldeü,uindicabitgladiO'
Vltorad tram»
ChriÃiana li nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scilicet contra te- Totui bic locus contra cos cR,
lertM qUiC- qui C hrifitana liber täte abutuntur ^uultq^ ApoÃoluf, ut omnesflmus fubditi poteÃatibiK, erfratribus fer^ utamus,iwn enim ChnÃiana libertas,e{l hbertas car nisifed confcicntia, qult;e eü per ChriÃum, in hoc, ut nihil peccatorum uideamiis,quod nos poffit damnare, à ad aha tr axer is hanc libertatcm,no es ChriÃianus, non ideo te liberauit ChriÃus, ut perturbes publicant pacem,[ed omnium feruui Ãs- Hmc ait
Qinproptcr no Co lu propter ira; t Id cü,panam legis ciuilis, aut propter iram prist tipis,ne te Ãriatgladio- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
V erumetia propter eofcientiam;
Q^M Dfj miniÃer, quern ÃiontempÃris, Dr «»»
font
IN EPIST. AD ROM. -»gt;gt;1 8
eotcmpCiÃh lt;^^ lt;:nim 4 Deo hæc poteÃdt ordinate, ut huuts temporispitxpo^itcon['eruari:lt;^iacrgo Chri^ flianus ejl,Ãi ftdgt;ditiis poteÃati propier Ãdem,id eÃ, guia feit hanc poteÃatem 4 Dro mjiitutam: q,Ãnolue rit,contrdÃdem facit,er Dei inÃitutü, turn mq; erit Chriftiautts-luhet (^ charitax,Ãres poÃulct,utdeÃn das er pugnes pro tuis principibus,fumas arma, ^uo ties pficipitur per poteÃatem.
Cur'obedien dam fi-
^pterhoc.n.ölt; uelt;Sigalia loluitis» id dl,quid fuiditi eÃis,quod tun cR contra Deum, dans ilUs tribut um-
Siquidem miniftri Deifuntin hocincumbentes.
Sctlicct,ut bows deÃndant, pdeemq; confers uent- c^uare non funt ChriÃidni principes qm hodie omnid perueriuntjipforum erat malos punire, bonos honorare,unde et haberent tribut um, tarnen propier hoefubditi non debent duertcre ab eis obcdientiam, Deus uoluit eos eÃe noÃros dominos,à malefdcimut contra eines er pacem puhlicam, ipÃautem habent iudtcem in coelis,quigrauius iudicabit, quam à hornig nes eos iudiedrent- Verum boni principes, iÃo textu ualdefe debent conÃlari, ^fcidnt fuam poteÃatem eÃe à Deo,etiamà flt;epe incidant in ea quee no urUêtj dumuoluntpreeÃarefuurn offciumincmomagisin mundo patituf alq^ bonus prmeeps cre-T â¦
^ COMMENT. POWER»
Redditeigituromnibus*
Videiat Paulus quafdam, quiuoleiant did CWt piani^non ueÃe foluere tributu/m, idea iubet, ut cuia que quad debetur ,reddatur: tuq^ChrifttK poteftat: tem contemppt,cwn didt ad Pdatum, Non haberet inmepoteftatem uÃlt;tm,à non datum tibi effet defua per : Phärifteos uero femper comtempfit, uteos qui nihil habebant,quo ex uerbo fua dénudèrent' Soluit ^CHRIST VStnbutimmyc'
quot; CuÃtimorem*
Scilicet,debdiSjiUu timcle,quia mandatu diuinu eff
Nemini quiequam debeds.
, Iiondebetiscuiqu4mquippiampr£ter ddedio^ rum, quiC non folum f didt quod debet, fed ultra etia am præftat, qu£ alias legibus o' ui extorqueri non poffent,0' implet oia-îltec Chrifliani« dicütur,qui ii credunt,cieterü ab ijs qui nondtim credunt, fides exia gitur, Deo autem nihil debemus, quia omma renüÃt, qu£ eü uera liber tax ChnÃiana -Sednon idea remia Ãt ut fuperbias 'm cartu,or mdulgeas aÃr{libus,fed ut fe patrem,proximum ueroÃatrem agnofcax,hlt;ec inquit ApoÃolus,adinoneo, ut nonÃnatis ligari cona puntig ueÃrAS,nià ddedione'
Legern expleuft»
14 eÃ, nihilreUquum habet quodfaciat, iubena tc
IN EPISTgt; AD ROM. 149
' If tege,Ã ddextrit proximum, quia ita etiant obediet poteftatknemo poterit iujie contra cumconqueri in fillo nrgocio- IN HOC SERMONE-Scilicet qui f rquitur, fciUcet Diligcsproximumficut teipfum* â Qijf id facit, non adulteratur, non firatur, non aUud quo offindat prbximum, operatur-
Confummacio nac^ legis dilcz dioeft.
Summa [ummarum-C^ui diligitproxmum, is ad impletlegem-Scd nemo ddigit,nif prias credat)
Etcumfeiamus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
H/c cum fequentibus, non cum pr^cedentu bus funt coniungenda, nam poR mor urn parent fa, admonet nos, ut ipfauita cas exprimamus,nepro^i pter nos Euangelium male audut ; haiienus, mquitt dormitatumeü,tempuse^l ut expergifcamus,am* lulauimus m hoc ufq; tempus, m tenebris errorum: fed iam, quia Euangelij lux effidÃt, tenebrarum ope rarelinquamus, exfaciamus caque funt lacis,id eût honefaetiam corammundo'HaÃenusnihilrctule^ rat nudos mccdcre,qiiia nox erat tat quia iamdies ü« luxit,hone fins ambulcmus- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; vj
Nuncenim propius*
liée omnia ufq^ ad,dlgt;i}ci(mai,funl m parentheÃ
* T f
COMMENT. POMER.â
eoüocätäjdeo nunc maxime aduigtUredebrmtu^ ^ propim eil nobis tant fatus,^ turn cum credebamuf, td cüyolm putabamiu inalijs quibufdam rebus huius temporis falutem conÃitutam,cramusq;mcertidc ui ta atema, non habebamus mamfille exprejj'am um Euangclijyf^rennjJionempeccatoruw.nüc aüt certo fcimus,omnia peccata per ChriÃum ffiblata^quidigia tur Ãertimus i quinfacimus quad erat ChriÃianorti i id eü,talia opera,qua Ãiu Ãdei,non hypocrifeos*
, â Noxprogreflà eft.
id eü,Ãre Ãnita, iam fumus in crepufculo matut tino. DIES APPROPINQVAT. Ideü^ Euangelij uirtus,Qr lUummatio-
quot; Abnciamusigitur»
' lam quad impictatis eü, declinemus,cr pukhria ribus induamur,ut homines uideant nos effe fandos, rtiam ex ipÃs moribus,ü' confuetudine quotidiana,
: Indiecompofiteambulemus*
Id cd, honeÃe,uti ChriÃtanos decet : antcanuUut erat m nobis pudor, er nudi er incompoÃtt ambula bamus coram Deo Oquot; homintbus ⢠Huc pertmet quoi ChnÃus dicit uiatP Vt uideant homines opera ueÃra bona ercâ ut ÃceSmendetur C7 laudetur Euangehu^
N 0 n co m eHa ti on i b us,
?^ Amplificat, qua Ãnt tenebrarum opera, in qui^
lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;but
ÃN EPIST. AD' ROM. ' ifo
tiw nullus er at pudor.nolite, inijMt, in epulis o- lau ^P^^ ^^^ tteijs opipare mÃruHUfdeUctari ad créputam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nebraruM' bbrietatibus.
I« quibus Germani (y Poloni peccant â i
Non cubiltbus amp;nbsp;lafnuns*
Scilicet, cuiufcunq^gcncrts- NON CO Na T E N TIO N E ⢠Quad fit, truanda fuperbe de iwhis fentmus, mgt;jïramq;aUorimi fcntcntiie pr^efir reftudemuSâ ET AEMVLATIONE- ïdeü, 'tnuidia,lt;pM mutdemus honorem alijt-
Sed indnamini*
Confirimmim Chrifto,no fiolum fide,fed et monbus- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4
â Etrarmseuram»
Hrc quidem de lÃecebris carms non alendis m» terpretamur, fed non coh^retfententiafuperioru blu, uerum ita Ãmpliciter int eilige, generalem quan dam eÃe admonittonem contra carnis adfidus, epu^: bus mpellimur, ut arroganter de nobu fenttamuSt ideooit, NE AGATIS- ideüjpcrficiatts. * G V R A M- I(i eüjconfiliaey prudentiamcarnis: non nitanünt confilijs animalis hominis : uel, nonfat eite quodconcupifcitcaro, namahud non poleücon eupiïcere,qu^m quad contra Deum eü, ergo iüi firi titer refiÃendum eil, ne aufirat à nobis Verbum : no» lite iÃi con fentire,ut maxime folie it et nos ad nalumi
ââ COMMENT. POMERâT
' Z' ftKiendumproximo,uellt;tdconfulendumuobisaiM . miuridproximi, id lt;^uodfurent (ut ^,4tia) pyiu dentiacamii.
CAP; XIIIL '
VIDES quMi nihil eorum omittiit,in quibits ra üo eR ChriÃunifgt;ni,id eR,quie ad fidè ztr cha» rit at cm pertinent, diligentiffime tradat ⢠in priore parle EpiftoU Ãdem deÃcripfit, in poÃeriore dcch4 ritate agit tpertmet cr hoc ad charitatem » wc fcanda lain Ãsjratri,aeq^ conÃÃct chantas hÅc inter nos,ni fi hic quoq^ diligètilts ob(eruauerimus ⢠eR uero fum ma capitis^habendam rationetn mÃrmortim fratru, Kt^q^i. in ijs qm media funt, ©r media efiè poffunt : pnter hic in toto capite nihil dicit, tarnet fi copiofius z^ ele gamer-Media ergo du.imiK,qu£ pofiian Ãeruare,uel ttonjalua fide,id eR,fine peccato corcon Deo : quad nero addo, qux media effie poffunt, propter qutedam facto,que media non funt, poffiint autem effe ad ait» quad tempw.exemplum deMijfa, quando Papifii uoluot,utita tantum Miffarn celcbrem,ut laids altéra ram tamundem ffiedem, quaeres perfe no eR media, nam Chriflus utranq^ ffiecum fimul dari infiituit,po» teR autem mihi res effe media fine peccato,cu adtem pus fado,adpromouendum Eudngeliiim,qnod erfi^ des poÃulat,(y charitas iüorum qui funt docendi,at» fy^mnieR altquantograuius^cumPiUtliis hic deck bo
ÃN EPIST. AD ROM. '^ ip
Jo tantum dicat ⢠Sed nihil nos hxc turbent, quiduil ^o^adtè^ ad tempus jirendum eÃ,cappee,platt£,propter wfiy. f^ firnià moi qui Euangehum fufctpiunt,donec mtclhgant ex rioÃra priedicatiotu: qui Euangdium non uolunt aus dire, no funt ex numero inÃrmorU- Simili modo wrgi nitas à mibi data eÃ^ctgt;po^em duccreuxorè,autnon ducere,iam esl mihi res media,at finon pojftim conti iierc,non eà mediaj'ed neceffaria res,non poffumfol uari nià ducamuxorem,nam fcortatorÃo, quod dem uetuit : ueru quiahic de cibis agit, uideamus quid Ãt, Paulo hlt;ec fcnbendi iÃa frat baud dubie occaÃo, uide bat quondam\ud£os,quifa(lieranl dhrifliaui,mardi eus tenere ea qu£ erat in lege Ãriptd,dc porcina car nex^ alijs : itaqj cum non inteütgebant hbertatent ChriÃianam, abÃmebant: erant alij qui norant liber
tat cm, z^ hi uef;ebantur quibufw, fed nuUo reff es nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-^
dualtorumqui nondum fetebant, quod liberequis lUw ucfci poffet, contemnebant eos tanquam mdigs niores : rurfm iÃi ludicabant hos, tanquà m eos, qui facerent contra legem, er Ãc ab utraq; parte peccUs, halur,qui ergo in eis ChriÃiana chantas effe potuit ? Ecce propter rem tä utlem charitas perijt : ubi autem hac non eü,ibi nee Ãdes tandem effe poteÃ-Taha er innumera fembiA impictatis, tuÃiciarij quoq; noÃri, lud£is Ãultiores Ãuerunt, hi enim huic f iperÃitioni alUgali Ãerunt, alij rurfus iudicabant eos. Nonne Erancifcanus mfua régula tumebat, O'prxfe cotent
COMMENT. POMeRm
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neidt'DommcaÃrum, Celtic ex aducrfofccunduM
fuamÃukiciamhunctudtcabat'.feddeijsfatis-
Porro eum qm mlirmsrurhde.
Irf eR,lt;jM nondum [atK robufta^ rfi in fide, nee li bertitem Chrifiianam inteU/gere poteH. Vides ergo t(ilemfidtrem,Chrifitdnum cr feruum Deiuocarif ^ eum non efie abijciendwn,docet Paulus, ut maxia me adhuc aliquid lufiicie tribuat externes, ab tÃo au» tem exigit,ne ahos ludieeb
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aiiumitc*
Porrigite ei dexterarn, ut filio cz fratri, non ab» ijcite,fid crigite,
Noaddijudjcatiocsdifceptationâ
T^ifiepldtio^ nbsp;nbsp;nbsp;ld eR,no ut perturbetii^am confiindatis alter abe'
nesuitande' riiu confiientu^quodturnfit,lt;iuando multü difcepta mus cr difiiutamusjdefindentes noftra,ut cogätur di cere,ne[cio quid fipcHcm aut elgam, Cf expomt-
Alius enim credit ut leen duin eÃe quibushbet»
Scilicet,cibis- QVI INF! RM VS EST* Scilicet fide,qui nondü mteUtgit iftamlibertatcmâ
Qui uelcitur»
Scilicet,eum Ædentia libcrtatis.
Non uelcentem.
ld e{l,eu a nondü audet edere,qd ignorât effe liter ti.., me
ÃN ÃPlsr. AD ROM. â VI
Nciudicct. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
}dcfl,nüncondemnet,diccndo,iÃccRh£r'fticM, , -quia edit carnes [extaÃria. Primum ergo, hlt;ec de me dijiintcüigimii^,c£terüinnecejfarijsplii^deo,quà m l»minibui obedundum eAâSecundo,m medqs, ratio nem[candalihdberedebemut,nonPhari[teorum,lt;jf(i finendifunt,etitan autbore Chrifto-
Deus enim ilium aflumpfit.
Id eB,ita pertinet ad Detim,ut tu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Tuquises^
â eergumentum eH ex duibbiu legibut deÃumptum-NuAim enim ïudicum iudicat qucnquà m,qui alteriut Ãri eü,ut nec Pilatus uoluit ludicare CbriÃum^nut^ tensipÃumad Herodem : neq; paterfamilias ,uicini feruum iudicat iÃccr^ boc loco, tu iudiciu/m De» commttte,cuMS hieferum eü,iîleiudicabiteum.
Proprio domino»
M eil,(uo,qMd ad te,Ãue borna Ãt Ãue maha, qui edit Ãria fexta carnes i Ãultum cü de ea re pronuru» cure,quam quis non mtelhgat.
Imofukietur ut ftet»
Corrigit quad dixerat,cAdit. q- dgt; QbriÃianus in edendiscarnibus cadere nonpote^,tamenutÃet,ü Domino fuÃentabitur, Dominia mÃrmioresÃdecon Ãrtabit,uttjipÃinieüigaiü.
COMMENT. RÃMER*'
Potens enim eft Deus ut ftet»
Scilicet,lt;^ui tibi uidetur cetdere^
Hiequidem iudicat.
Kac diligentiui admtanda fum,propt er e4, quie in i-Tim-4-âde regno AntichriÃi dicumur,quod pros hibet contrahere rmttrimonitmt, dbÃinere lubet 4 da bis^yc-Sed dicunt,non prohibemm matrimoniü, m à clerids-O ftultos et ineptos,nunquid Clerici no funt homineslnunquid iUi non fentium carnés moleÃdm, quemadmodum ldici,quos uoednt ? dn nö eü hoe pro hibere matrimonium l Sic cf de cibls dicunt, nonius bemus dbÃinere,niÃcertis diebus-üae eoruM cHina fipientid, qudfe produnt qui Ãm: non uiderunt bund P dull loeti, quo uetdt difeemere inter diem cr diem, bme dUos ÃÃos,dlios proÃÃos,hosprophdno$ uoed bdnt-QuidpotellcogitdriÃultius?
nieautemidem.
id ell, ell alius qui no difeernit inter die f;^ diem»
V nicuiep fua mens fansfaciat« nbsp;â
Confeienlid certdomnid fdcienddgt;
id ell,quifqi certus Ãt de fud mente,ut Ãbijpà fdd titfdcercpoffit, qudndo qua certui ell in mente fud, id quodfdcit pldcere Deo,turn ÃbijpÃfttisÃeit, etid à totus mundus or Sathdndscontrddicdt, utÃeddt Ãrtd fextd cames,dut aliud quid dgdt, quod medium Ãt-Kurftts Hie quot^ quinon edit cames, à eer tus eà in
IN EPIST. AD ROM. i«
in fut confcitntiajd pltcere Deo^quod no editt,pbijpà fttisfica, ideoq; ex fide quifq^ quod faal, facial, id efi, fi mcertiu fiterU peccabit,etiatn fi faciat,aut no facial. Non edes canes,nifi fciM non efife peccatam, non ab» ftinebis, nififctas non te peccare, fi abfimes ⢠Hlt;cc om» ntadeChrijlianii zyfralrtbui loquitur 'Paulw, non de Vbirtf£is, qui non funl fratreS'
Qui diem curat.
Qai difcernii diem ab alto dte,ut nos düminicimt ab aUjSfùem fifia quedam -
Domino curat»
* 14 efi,contrarium non audet facere. Kagna bic di» cit Paulin,quod eltä fuperftitiofiora fiant propter De» um 'm 'mfirmioribiù',id eÃ, in lUu qm adhuc docentur» Qui non curat,Domino no curat.
djii non difcernit dum ab aho, quod factum qui mleUigunt libertatcm ChrtÃtanam,propter Drum id f^cti'
Qui uefcitur. Domino uefcitur»
14 eÃ, qui quiduis edit, propter Dominum (4 facit» quia 'mtelhgit hbertatem ChrtÃtanam-
Gratias enim agit Deo.
LaudatDeam,utâmEptfiolaadTtmothlt;uideSâ-
Quinon uefcitur.
Scilicet, propter mfirmumfidê quum habet, ffierat
V
âC OMMENT. POMER.
falutem 4 Domtw ^fed tamen hunt adhue m txternif f^roptermjirmtatem-
Gratias agit Deo»
Hiba bonam confcienttS,quod iflud placeat Deo»
Nullus enim noftru fibrjpfi uiuiu
Idctrco debemus habere rationem mfirmorü^ quu liomina,non uobis,tgt;itumtit,cr exponit fe-
Nam fiue uiuimus. Domino uiuimus.
Uemimem dtccmus^
Argumentum eà à mniore, à uitn Cf tno^t non eà noÃrlt;t,!ed Domtni,quanta magû cil ui Cf potut ? non ergo iadicemM quenquS,reiinquainui iÃi,vn cuim ma» nuamnesfumM- Volebanthlt;ec mteïligideproxmts, fed non eà huutt loet fentenlia,nempe, noe non nabis uiuere,fedaliis,ideoqi quiduKipÃs impertiendii eÃe-Sic autem ad pfoxmwm el tam pertinet, ut propter Do tnittwnnonfimuffcandaloalijs.
In hoc enim»
Hw uider, de quo Domino dicat,nempe ChriÃo, quiconfiitutM eÃtudex utuorum Cf mortuorum,dats tdi poteÃas m cÅlo Cf m terra- tioh ergo iudicare que quam,commute huw Domina, 'm cuius manufunt Mui üquot; tnortut,edens cf non edens-
Tu cur iudfeasïf
ldeÃ,qui'mfirn»orts*
Ault»
IN B P I S T» A D R O M. .1^4
Au t tueur defpiasC
T« ^«i firmat et fide, cr mteUigis hbertatem Ciri Ãtanl.cur deÃficii eu QT Abijcis,qiu no edu,cr hoc efl quad i» Corinth-dicU-S(iêUlt;t infltt, (hartttatdificat^
Omnes cnim ftatuemur apud tribunal Ch rifti»
Siquidem tudex omnium conftitutut eÃ,zy corum qui fide funtfirmi or mfirmh
Viuoego»
' M.ihireHnquendumefltudiciü,nAomnumihifunt fnbuâi-.uolo ut adorer ah omnibus,çy cognofiar Qeiu- DE SE* üondeilijf.Pefiimumhoc'mno» bit efl, quod flatim allot iudicamut-1* Qonnt-n * Si tufipfot diiudtcaremiu,non iudtcaremur à Domiao'
Ne poft hac igitur,alius alium iudicemus* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Vtdeniet ludictum non efje noflram, fed üeb
Verum illud ludicate magis»
U efl,difiernit9 er obfiruate-Neoffendiculum ponaturfratri. J Nf demat 'mfirmiort fratrt caufjdm fauptdi,aut morfttte5fcKtttit,de quo doleat, mue demui ipp occa fiotum ruine Oquot; def^erationit ,utexcidit ab EMngn lto,und:tumblâj^beintturbonuimnefirum-. » V »
xC 0' M M E N T. POWER.
Nouifiquidem»
â Paffet quif^iamdicere, an igüurctbtuÃnfliores facit ? Keffondet,minime^ fcio,inqatt,crmlt;onlcien* tia mea certut fam,per fidem meant 'm C hrtftü, ex qua Mundaet im h^ecdidict^nuUumcibumeffecommune-,n,tdcÃ,lalem mundi' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui mtmundos facial, uuüm cibua cÃ, 'm quo peccan paÃil^quodà eo abulor,non cibi,fed mea eà culpa^om ntaenimmundafuntmundii- tilt;ec uerodicit propter \ud£os,qut ea tantum munda dicebant,qutbiu ipp uc* fcebantur,ea immunda quibw Gentes â
' Asâ Nifi ciqui exiftimar.
Kùic commune eÃ,td eÃ,mimandum aliquid, qui habet confcientiam,quod non licet uefci- Tamdiu tgi* fur tailsabÃineat,donee mtelhgat pbi liberum effe.
Deta hdne mfirmitatemfree poteÃ, c£terii hoc quod contraeottfetentiam facto,Ãrre nonpoteÃ, quia con» temptusDeteÃ-
Verumfi propter cibum,
H« diligenter utdenda erant,ut nos permouerêl qui furnut proniÃmi ad fratrum 'mÃrmorti offindteu* la-Primum/mquit, qui no babetrcffeélum mfirmorS, ChriÃiani ffirittu nihil habet- Secundo, contra fidem facit, quia perdit prgetofiÃtmä animâ, quam ChriÃtU redemit fuo fanguine-PapiÃre, quid non ficerunt malo rum,dum tradiderunt Sathana, impijÃimi homictd£~ tos qui noUent aut wn poffint abflmere à ctbis !
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Si propict
N E P I S T. AD R O M.Jvf
SI PROPTER CIBVM* SetIketremtlimtiSè-
FRATER TVVS C 0 N TRIS T ATVR--S1 LtediturimfuiconfctentU' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hinter»b iJM
Non iam fecundum charitatcm ambulas. â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
. Id f/î, nibtl ChriÃitinumfäcis,C^riÃutti^'nones»
NE CiBO ldeÃ,retamutliâ
f ProquoChriftnsmortuus.
Id eÃfi^ta mogno preciojanguitu ChriÃi emptus cû Neuertrum ioiturbohum»
Sollte permittere,ueÃro eÃu,4ut aUÃtebiu, ut ma
le tudiat Eu!ingehü,cr duatur de uobis ; Eccr, eà hoc Scindali ut» auitngclicum ^pcq- fil,ut cffcndantur amp;nbsp;refilant ab f^âj, â(,0. Etungelto, qui debebant tuo exemple cy uita, ad tllud pertrahi. Vide quæfc,quai panA^ fit daturui Deo,pro tantoofièndiculo.
Non eft enim regnum Dei cibus.
â quot; Inhac fentcntiapendentomnia qu£ PauliuViihoc Cap.dixit. q- d» neq^per htc, neq^ alla externa falua beri5,nihil refirt corâ Deo,fiue pipes,pue carries edat 1- Corinth- s- Refea nos non comendat Deo, z^ Chri fittt dielt : Regnum Deinen uenitcum obfirudttöne» idle neÃioqutd Bernhardus fenferit fepe ex boe loeOf pro ieiunio CT abÃinetia ciborum, fed ipfe uiderit,nos fimplteittr dicimWtnuüu externu fadt nos C briÃianct
C O'MM E NT: POWER*
⢠SED I VS T ICI A« Idrlïffidcttijuapufifïf^n* tur cordit,^ qult;e [ola nos Deo commendot- P A X « Scdtcel cü proximo,uel confaemi£gt; G A V DIV M* ^dteetf de tonfecuto remtÃione peccatorum- Hou tSl gaudium hoc mexteroisrcbm,decarnibiu autalijs, fed quad Euengehum frudumfiCM, quod gnudiüeü l^trUMIdndh
Etenim quiperhæcferuit Chrifio ld e/i, per luÃKUtn, pacemfgaudtum, hnne habet Deuiprofilto-
Et probatushominibus,
Id eÃ,bono exemplo eà homitnbus, nuüw eum po teft aceufarettlut hlt;gc ttia habet,ut maxime impij quart doc^damnent,tarnen coguntur, uelmuiti altquando tiare teflimomum mnocenttte^
Etquæædificationis»
AediÃcalores funt,qM adportant nobis Dei Verbamp; DeÃruäores, qui tus feducuutfalfa doiinna- Sed ad* uerte,quodutrun(^ dicat: Ctttlt;£ pacis funt feäemmt, er qua édifie allots,quid enim profùerit habuiJJepad cü hoÃtbui Euangehj, PapiÃislcihcel ? laceo Euange* humt: ut mala doi^rina,itaer fcaiuhdoÃt deÃruÃu aller um â
Ne cibi cauHa *
OpmDtieà inÃrmuf,quia Ãde habet^rà $ templü
ÃN EPI ST. AD ROH. vu
Dfi, hune non folumcreduuDeM.jed^regencnuii imoproeomorttuuffl.
Omnia quidem pura.
Uombutitmur ChrtÃtanitlibertate^üuamuii feilt* mÃrnujtu hi mus omnu mundt eÃe mundis: non e ontemnumus fru Ijcnii mto, trem,dieendo;nuhi liberum eà quibusua urfet : uerum inÃrmi raUonem habeamus, quod Deus nobit preece* ptt:noneà quod htc tua fides omniaÃbifumat,quin, magis fides ir,fir mor fr atm cur anda efl^ hinc [ubijeü â¢
Malum efthomini»
Id eÃ, proprt£ cofeuntiæ efl m damnationem ⢠QVI PER OFFENDlCVLVM. Stoffin* dat proximum^
Bonum efthomini.
Htbratco more,pro meliut efi,tlia non edere,ac bi* beretfiuideatfratrem mfirmüiüisofiindh IMP IN« G1T ⢠M etaphoricos dultur, quemadmedem iü lapi* dem impingmus: fie corda quando 'mteUtgunt aliquid hdignum gert,impmgunt Cf ofiènduntur-
INFIRMATVR. Stdie et,fide
Tu fidem habes.
Id eÃ, mtelhgis tuarn UbertatemChrifiianam,(^
feis Ml «ufld re media te peccare,tarnen charttas te can* ttiuat, flf quid mfolentiw facias infiatremt tu enm à eÃes mfirmus fide, nolle f id tibi fierh
GOMMEN r- P 0 M Ã R.
Ãpud temetipfum habe cora Deo.
I(i eÃ,m tun coÃtentiä tibi juffie tat tua Ãdef,iipud te in cor de tuolxtare, quoi omnibuipoÃts libéré ntl . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exOetuerbo.
, Beatus qui non iudicatfeipfum.
Aurea efifententu: multi comedunt carnes tempo Bond '''^^'**P^°^â^â^^gt;lt;*^^Ãââ*'^^ââPfââ^gt;'*^2f'?gt;â*â'^^°^â^^^ entta fi * fte)tiic(U,lidnonutdent,numpt contraconjeicntiam omnid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuam nec m, nihil faciendum efl ad ahorum exemple,
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fed iuxta Verbum^ut poflis faUum tuum deflndere co
ram Deo contra Sathanam- Videmus quofdam reuerti adCappasnamtiment fe non poffe faluari, nifi rurfiu ingredtantur monaflerium, hi quod fleerunt in abqci= endo Cappant,contra conflientiam fuafleerüt, ideo^i non conflflunt, Sothana cos tëtante ⢠Ergo tudeainus, ut omnia bona confcientiafactamus ,nenosob ea iudi eemüs,uel confcienttam,Ht uulgo dtcunt,factamt(t, t^ exponit fe-
Atqufdijudicat.
id efl,qui damnat feipfbm, (yfacit pbiconfcienti* am,uel fecü in cofcientia dtfceptat,quod manducat car nes,ii iam condênatM efl, edit enimeii contemplu Dei ty credit Deo dtflgt;licere,ideo rurfus aDeo abijettur.
Porro quiequid ex fïde non cd, peccatum eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ly
Bac efl
à N E P I s T. A D R OM» ' ijr
Hife eà omnium concluÃo : omnu ^ult;(u»^; per na geruntur,à non credaniur placer e Deotpeccatum
(um : ergo quicquuifaciunt tuÃiciariÃpeccatum eÃ,nS Ãm Ãde,fult;t operaÃciunt,putam(j;,1e exiUii (dlutcm conÃcuiuros: non uidcnt m grattam/ed mtritumtqut neutiquam Cüueniun!,itaq' Ãdefadamus omma^ id eà bona confcientia/ecundum Verbumi 0«, turn non er= rabimus^ametà fape contingat error,ex bona conÃu entia,quemadmodum de Paulo legitnus,cum adhuo eÃet ludlt;eu«,tamen Verbum Dfi adduwm,nottÃttlt er* rare,qu£ eà ipÃÃtma fides-
Peecitumeà quod abfa^à deÃb
CAPx XVx
CA PIT E [uperiori de (candalo,deqi ijs qui fide (um infirmt, needum hbertatem ChriÃianä(unt adjecuti,dixitApoÃoltu liu in principle hums Capi* fis, quod ad fuperiora pcrlinet, Chrifit exemplü nabis proponitû quo quid ChrtÃtanam manfuetudimm ZT facihtatem deceat eà cerwreApfie enim non infirmoSt tmó nee impios er iniquos,abiectt,fiquidem iniquita* tes omniumip(eportauit- Itaq^inhocexemplum imi* temur,neminem cibo offèndamus,firamus eequitu alto rum errata, tmo ZJ peccata in nos commiÃd, non etia noÃra quitramus, quod ÃneÃairii damne baud unquä fieri poteÃ-
COMMENT. POME R»
Debemus autem nos,qui po/ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tentes fu mus,
Scilicet,fide,undc er tnoref boni er ChriÃum ernd» nant- Temperdt enim hac er uitamer totamtoruiit extemam conuerfattonem â¢
Infirmitates impotentium * ld eÃ, dlorum, qui nondtvni funtfttU Ãrmt in Ãde, er nwribiu ChriÃunis-
Ac non placcre nobiÃpfis«.
Id eÃ, non debemut uti noÃro iure aduerÃu proxi» mumthocenimer mehores er potent tores utderi uo» lumus, qui ddÃäus non eà charitatis in fi titres, Qgi pbvpÃs placent, ruceffè eÃ,ut altos contemnant, cuM pottuf fetllis fubmutere debebât, ommacy propter eos fieri-bion funt ergo ChrtÃi,qut talta non obferuant,nü C hr iÃt exemplum negligunt,id eÃ,nihil m Ãde, fed co temptu omnia agunhSubijat autemrattonem--
Na unufquifep noftru proximo placeatinbonûad ædificationem, Id agamus, ut proximo plaeeamus, at non quouis froximo fer» modo,fed in bonum, non uult Paulus,ut conniueanws utendimt, fed ad eorum uitu, tterum accommodemui nos lïlis, in ijs adbona tan* qu£ poÃmteffifaluti5,erexquibut mthores reddi temt» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;queant, er hoe proprium eà ChrtÃiante charitatis,
fie placers aheui, utrnDeiminon paces :fed mundut aUten
IN E PI S r. A D R OM. ,y» filler placet fûts, non habita rat tout falutis, aut fame ettam fiuet mèdaces, decepiores,palim MtuÃos, adut tcros,cy ttlios malos, putbus placet, m faam Cf tUorH pernutem-
Eteni Chriftus no placuit fibi ipG\
PotuijJet C hriÃw nos omÅs abijcere,^^» impij eramus, ipfe uero omni culpa uicabat, uerum noluu, tam bonm, tanq^ benignus eraf m tnimteos fuos, quaa re Oquot; tus liliUi exemplo moti, nemtitem contemnamus au abijetamtu : habeamus tUtim fern per tanguam ima» gtnem quandam nobts propoÃtam, m quam cemamus ut quotas ufus poÃulet cü proximo,uelloqu,aut quid aliud agerc, ex ea formam quanda petamus, er nabis defumamus loqunii agendiq^ omnucum tUo-
Scriptum eft. Scilicet,inPfal. Saluum me foc Deus» Opprobria opprobrantinm tü bi,ceciderunt in me, ldeÃ,fuper mt' Suit uerba ChriÃi,ut crhiÃorii induat,in qua dicuuriDedtrunt in efeam imam Ãl:Cr efiteta plera^ 'meofuntpfalmo, quateÃanturChrt* Ãum indtgniÃimis modtsacceptumÃijÃe»
Nam quæcuncp præferipta, OceaÃoiu citationisex Pfalmo,fubqcit hanegeue ndem ftntentta,er dicü idum Pp/mantjjuenMdiwdK
COMMENT. POMERt
fehilua omnium facrii hhris, nvbii eue [criptum,unie difcAinm, tuijjie'm Deu excidamus, dum multa patia mur, no folu dfrdtnbittUfd etia ab mimicH ; patienM cpM eUe nobUtUbi Chriflianifafii fumut^çr ChiÃia* ne uiuimitt,hic in fine déclarai, altoqui quomado perà flemas f Quemadmodum deoptinwagrodiett Chrt* fluiffrafium affvrunt in patientia- Scriplura femper nos conÃlantur, dam doÃrma^, ZT exempla Ãnäoru nobis proponut,Ãc fenÃt Paulus,qutcquid mterm fen itant Pfeudoprophehe de fcnplurisjlli enim aiunt, no ^Piti ^Ã^ externa Scriptura,quta fcriptum Ãtinliieres nna'.tiondoeebttunufquifq^proximuÃiumzyc'htnc crip ura no ^ ^^^ fcribas,zy legiUemos uocant,quod h^reamut Koputej. ^ feripturis Honiu uident hic Paulum citare ex Pfdl* mo,noned qu^ Uirttut clamai e calis,aut qult;e ex reue lattone Ãngulari interpretetur i No» itaq- neghgamut Scripturas, quas Deus nobis dedit ad fut cogntltotäm : ficul per media quedamyCibumjOquot; potum, noÃram ui tarn conferuat,tta quoq; per Scrtpiuram nos docet : uli tur mintfierio fui Verbi,quod eà m uoce, er liter a ex^ ternafm glonäfui nomtnis, ut per eä dqiudicare poÃu mus,omnes Utritiis,ne uerbü aliud,q D« admitiamus-Sed hoc mode,eripere uult nobis Sathanas purum Ver bum,quo erepto,neceÃe eÃ,ut in craÃiores,q unquatn Ãttmus tenebriU, reetdamus. SalÃimw, quod extern^ ittera, er Petrus,uel Iohannes nos non illuminent, tu* men eertiûmus,quodper hire medti,tanquam wÃru^ mentit.
IN EP IST- AD ROM. ij^
tncti,»o! Deut lUummet : fed de hi$ fnndn hunt ufunt habcitmusSeripturitt' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Vt per panenuam amp;nbsp;confolado nemferipturaru fpem habeamus»
Nitm mult4,z^ innunura mnh in hoe mundo nobii aecidunt,quedebemMÃrrepitttenter,penimimpdti Crux Cbrifi elites fùeriinM,C bnfium non furnta: quoi quoi perut anorû teÃett à condito mundo pij^o- ChrtftMnt,hi omnts multis tn bulitiontbu» funt adfliHitfed quid edf per putientiam^ Pgt;e m Draw firmt pofita,uicerunt,fiilui fiât funt, ut tefluntur exempld fimdoram d primo Abele, ufq; ad eos,qut hodie uiuunt, tufti : quare ettam C hrifttm per crueem ad uit am intrare oportuil â¢
Deus autem patiendæamp; coiifo lationis,
nerito hlt;ec nomina habet Deusjpfeenmfolm efl author patuntie,er omnts confolattonis.Scripturis quidem utinwr ad patientidm,cr confolationè,tametfi non fint ipfa cottfolatto,er patuntta j quemadmodum er cibo utimur, tarnen cibiu non efl uita noflra : edit quiÃgt;tam,er blblt hodte,tarnen incertui efl, an eras fit utäurut : ua nee pr£dicationi mete uitam er illumina» tionem cordis tribuo,fcio tarnen per earn Chtiflum da» te uttam,er tUummationem.
Det uobisidemmutuo*
COMMENT. POME R»
Egâ'fgïlt;â hac tft imprccatto,qu(i ueht omnes homi» tut idem fenttre,efji eiufdem fenfui^id lt;iuod chéritaM eft Chrtflijnæ ; abt uero is ajjvilw run fuentjmpoÃia Me eà eÃe ChriÃuius, mo nec uÃa falm adeà : om= niiextmâa rà Ãdes, c^ nuüai Det timor itiaenitur,id expertt fumiu in regne Pap£^quod Seäii reÃriü erat: TdoilUf Ho^ »0» «1ând utdemus hodie,m quibufdam,qui nettü quert Ãror iVMMO» ^^ Monaebitum mÃuuunt, putantes qnoq- regnum nicb4t(n» nbsp;nbsp;nbsp;C hriÃt in extemis ekmentis conÃÃere,nempe,fiÃgt;rdi dl er pannoÃ, incedant rughgenter, quaÃcorpus non eurent, aut etum humtli quadam appeOatune tummé tur : qM omnilt;t aliud non funt, quim tuuiter excogua la hypocriÃs, whd retulertt Ãue Ãc, uel Ãc ueÃiamur, bis aut alijs ueÃamur.Ãnt omnia externa diuerfa, mo» do idem in cordibus lentiamus, rejjgt;ictamus'q^ omnes eundem Deivm, per cuius mifertcordiam Ãmus Ãluan* di,tunc nS abutemw^neq' ueÃibttf,ntq^ abisjneq^ tdu libertate- Addu ergo
Secundum Icfum Chnftum.
Id eÃ, fecundum Puangehwm.ut omnes habeatis ChriÃum pro ueÃra iuÃicta,Ãtisq- cocordes,m ijs om^ , nibas qua Del funt,utÃilicet Ãt una laus.una pradica tu tununis Dei inter uo(,non diuerfa, qualis haflenui luÃro tempore Ãut-
Vt unanimiter unooreglonfigt; censDeum»
NI EPI ST. AD ROM. iffo
No» die tl ut eaniu,zy boatu m templif gloripcetu Deum, fed um prlt;edtcittione, eudem fententia, ut per hoe nd Chnfium conuerti poÃint, qui vos audient: tin fi diuerÃt fenferUK,cr documtii,Ãiturum eft, ut nulln unit Min uobii 'muetMtur,fed Seda periculofiÃma naÃuntur-
Ac patrem Domini noftrilefti
Chrifti»
Quid nttiaebnt bac nddere ? An no idem funt Chri fttMzyDem{expoltttoeft,utrediuiinteIlignt,quK{it . Ole Oeut^qui eftglonftcuudM: Aliter,mqutt,glorified nbsp;nbsp;^^^ ^ °^âP* rinequtt,uificogiwfcdtureffepdlerDomimnoftri IE ^^^*^* SV CHRISTI,crw/iChriftuifeutureÃetnntiu, tan^ exeeftent DominM,fiub quo folo tutifimus, nam dum fubiUtM protedione cr finuore fumut, euiuf peu* ter Detti eft,nihil nobis däuerjum dcetdere poteft^
Quapropter*
CScludit hue loeit de chdritdte, nolite ejjè feanddl» fi-4tribuf,utgrdndefcdnte:^ ipfini fiele-Sie enim Chri fttu miqtdles neftrns portduit, cf dftumpftt nos inglo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^
rü Det,itd quoc^ fidtres noftros infirmoi ndfumimiu bendd rntto. Ut indeglortficetur Dem.Ciut ergo cöiemnutfratrer, Df « noglortfiednt,quid ifide reftherunt : non eft pefti lenttui uirus in corde hominis, quam q^ honoran pra eateris uelu,nolitqi pbt preftrn quempinexfrdtribui quindo üe portiffee inftrmorum fidirum muaw {
'COMMENT. POME R.
s Illudautemdico»
Hicf/î fittKe{gt;ilîoU,inquaclciu(licidperChri* flam m not, quiomaet fumas peccatores, multis cgit, netji quifquam pulet fcquenlti cob^rere ijs, qu£ de moribut,cr cxternticonuetfatioru dtxit: uerumconti nent Epilogum, omniu que 'm tola epiftold diHa funt, nempe, neminem fine ex GentibiK,fiue ludeis faluana dam, mÃper Chrijlum,quamuts etum ludet proa miÃtoaem acceperint,non tarnen faluan ex meritii,fed mifertcordtlt;i,que tandem cr di Gentes peruenit, idea , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dictt:tîlud dtco,td eÃ,hitc eflfumma totiui rei,hoc uo»
. nbsp;nbsp;nbsp;. lebam-
lefum Chnftum miniftrum fuifTc»
.â IdeÃ, ApoÃolum tHebrefCr M.âtthgt;ieâdicit-Konfummtifee,nfind oues perduat domuilfrahêb Predicautt tgitur zr m proprta perfona ChriÃus lu* d£is,quibus promiffus erat: dernde ettam m fftrttu,at Petrus mqutt,adGentcs uenit-
Proued ta te Deu
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ldeÃ,propteruerttatemDei,utDeusueraxintteni
â¢â ' ' retarm fuis promifis,^fcilicetmifurus erat m carne l/lrfiam,ut m Deute, is ⢠predidam erat : ergo unica uerbo, auÃrt à ludeis omne mentum, er opera legis quibus fidebant,cum dicit:PropterDeiuerttatem:na)t Conlrdnieft* uemt propter mérita ludeoram,fedutueraxejfet,in lt;â* promÃtonibuspitnbus faults- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\
C^ierum
I N EPà S T. il à RO M. ifft extern qp gen tes glorificen t Deu»
(luod,legendum eÃ,no ut : duo,dicit Apoftaîut ⢠trimum, m bac meu EpiÃola adferui ex j^iritu Dei ^ lud^oi ex D« miferuordtafaluari, non reÃp;(iu fuit rum oper umbaut meritortiSecundo,zj Gentes eadê D« miferuordiafuluttri, undc^Geum ghriÃeuntt Cf prtdicanf.ex quo injirri neceffe eü,à non fulud^ remur mifericordia âDeitdamnaremur, nihil enim hic valenttnerita, SIC VT SCRIPTVM EST»
Confirmât feripturit, g. amp;nbsp;ludaiitj Gentes [al turperChrifiwn.
Propter hoc confitebor*
Ãd quod[aâu Euagelij pr^dicatione uidemus,te» ^f Pp/. 17. Ãquot; inteilige redius hune locum^ E T RVRSVM GAVDETE-HocexcanticolAofi 'defumptumefi. LAVDATE DOMINVM. , ludai per populospgnificdbâtur,quiagloriahâtur fe pecuUaritercfifieDeipopulum^
i. Efaias dicit : Erit radix Chrifti, gt;nbsp;'. Quafidiceret,nonperibit-Vidcbaturquidétem^ ^re Cbrifii perij[[e,zs' nunq aliquid produdura. Ht rodes Cdlij aUenigenæ Regnu/m occupabant, non traRexfecundum legem, at tarnen, rumine cogla tante,produxit nobis Gentibui Chrifitwn, m quo ont dis fpes nofiræ [alutis ed collocaia ⢠Quare hac ont» tua citât ?aulus,quafi tantum deGeattitu dicantur t
X
gt; COMMENT. P O M E R.
Re^oKdro : ?dulum multo dccuratiui introf^ieeK .fcrifturM ^nosynamfimulhic, er luditoram er , Genliim falutem probat, tarnen faim ex luditis eü, natut eü ip[c ChriÃut ex leffe,ïudtrorutn ftirpe-Deusautem fpeï«
. ld eft,qui author eft inciter pne quo nulla eft j^e^f Meunr^faaat bona opera in ft^ceiem-
Impleat uos omni gaudio amp;nbsp;pace â¦
id ell f 'renitate conf ientU ⢠N4M gaudium tÿquot; pax confequHtw pdem, ut in s-diHum : It^ipcati ex pde ere â
V t exubereti's in fpc.
FidendSefcrt nbsp;nbsp;id cll,abundetis omnibut, nulla pt nobis penuria,
piano, etia p turn fecund am corpus, turn (ecundum ftpintum-tAi» nibd bobcat- rabdes hre (tamen Chriftianie funt) impreedtioneS, earniuidenturt ebriftianut cum non habedt pecU^ nias, unde uiuat zs' alatur, iubetur, niftier et in De tim ⢠Uew cü nihil aliud uideat quant peccatu/m,nihA falutit er confolationis (entiat, iubetur perdre fdlU tern : hme er Deus ffei diettur, er pdes, per author rem,ad liebr.Epiftol£,dicitur fubjianttaj^erandari rerum,id ell, earum rerum que tantum creduntur et f^erantur : mundus nihil habet, quamuis diuittas id^ liet, quid non credit, nee frétât fr ex Deo habere * Vbi itaq; hdne jfern habuenmus, er gaudium er pd eem/mconfcientidfcntiemui.
ter poten»
IM EPI ST. A D ROM. itfs
*â Pcrpotentiamfpiritus.
Ndwturtf ^em^nemo ex ce habere potcÃ,ntÃ^er fotentiam Spiritus Det eperantis in nobis^
Perl lia Cum enim habeo»
Peroratio eft,qunfe excufat,^ hberiut eu Ãripfe lit, qui tarnen antea Ãnt tnÃrudi in fide, eÃä; fmtc» tia, Vtcunq^ i P^omani non Migcntis meisje ripM^ tamenimpkomeum minijieritm, [urn enim ApoÃoa lut Qentiü, paratut fum, cj' uobis prlt;edtcare Euüge iium, Ãoeus uolct ⢠Nö ergo temere hac ad uos fcri pÃepiiiolam,ineumbit mihi h£c curatif de uobis fini folicitus,audio emm quibuedam PfeudapofiaUs uos fe dtci^nun dubito uos plenos bonUate, id eÃ, charitate qua aUut ahum fir at,item nec fiientia-jid efi,cognitio « eorum qu£ funt Dei, tradlatis enim Scripture, Bed tameaudadus fcripfi ex parte»
Omnia h^c ad modeÃiam pertinent, qua etiam in primo CapâUtebatur-
Veluticomonefadens» â
Non doeens,propter madatum docendi, quod ha ieoaDcomGentes.
AdmtniQrans*
Grecdegitur,facrificans Euangelitm Dei, ^ réduis. Sacrifie at enim Euangehum Deo, quia pr£a - dieat id in cor da Gentium, qui tandè fi Deo offer uni
COMMENT. POWER.-
«6t credidaintiCr ad Ulti acctiJtit : ideo ait VT FIAT OBLATIO GENTIVM ACCE« P T A BILIS- lei fÃ, Ktip(£ Gêtespant Deohojiit per izUntgcHj pr^dtciiiontm- â bandificata per fpiriturn. ld cÃ, per fidcm,quie eli opus j^iritui fandi, apt ranta'mcordtbuicredentiu/in^ 'â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,!.n
Habeoigicurquodglorter.
Nort t« alio.qudm «l CkrtÃoglorioripo^um, eu» iut ego Ztiangeliü inter Gentes,diuino mAndäto,prie dico ; res ilia non ad me,fed ad Geum pertinet,nô e/l ex homimbuitfed Deo,me!i EuangeUu-lnhis uides,^ eertusÃt Paulus de fua pritdicatiotu, jÃbi 4 Deo fit 'comifii,ergo damnandi,qUicu^ putant Pauli fertptd effe abijeienda, id quod multi hodie ueUettl, qud nS folumjcripturis Prophetarii ej legis funt coproba» ta,fed etiam miraculiS cÃÃrmata^ Rede italt;^ adieeit
Dt»cejttci co trj confeien tum-
Non enim auGmloquL
Hoc (ontra PfeudapoÃolas didum eÃ, qui audent tantra confeientiam docere,qua non credit,çy qu£ eis no funtcommiffa,cr tarnen deÃgirituinterimmui
turn gloriantur, qui facile poteà dijudtean A ChriÃitt nis, Ãquide qui non loquiturde ChriÃo,ipfum effe redemptionè noÃrä,n0 poteà eÃe bonus jfif ilM- .SÃt hodie no paua tales Ifiritus,qui quis in ff èciêdidénî dansnare opa,' â â ' ; ' ' , erfaUutflA
in obedien*
pheesmetna-
IN EPIST- AD ROM. . «r, r.t Inobediendam Gentium» lt;nbsp;i vt obedient Rentes Eudugclto, cz ChnÃo-
V B R B O ⢠Id c(l, ddmintbili priedicdtione. F As. CTO.Id efi,tmrdcula.
Per poten dam fignoru « tdeHJpÃui^iritui Oà ^ qtüomnidhiifcÃtcitâ.tto â ftriquo(^hodierequiruntmird.uld,[ed interim cad, non uident innumerd mirdculd-.pratcrcd ,^hdi{e^ noÃram pradicdticnè etidm,amp;poÃolortim mille mix racuUs conÃrmatdm-
Vt ab Hierufalem»
Quid inde orium eà eueingeliuin, [ecundû Kuh.
^â¢Cr Efd â fprophetidm-
Et in circuniacendbus»
UeÃ, propdgdtum eà per me pjtdngeUil db Uie» fufalem^tif^ ddiÃyrios,qui uicimfunt Vngdru-ka porro annitens»
ld eÃ,ibi condtus fum EudngeUum pradudrCjuU nee nomen Eudngelij anted dudttum Ãienü-
V t ne fuper alicnu fundamentu, IdeÃ,ne Ai pradicarem, ubi dij quidam Me ma predui^Ãent.
Quibus nó eft annUnciatu de» i^c^ÃoPropheteCf'Deigrdtiim ^ua nolii Ge9 x j ââ â
COMMENT. PO ME R.
fill« c onti^ü déclarât, ncmpe ,^fî)w noÃm mtrhi Vierke loUun ùs ad nos uenerd, quid enini meren potumus, c«'»»i t^* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mbit tgnotum e^ct name EuangeUj ; non crat quie
quamnolispïfdicatum per prophète,un\udlt;eis^ uerum non f^antibui nobis ad nos uenit,nclt;^ huma na glwatio hic ejï mPaulOâ fauet alijs, quam Ãbi pararuntgloriam mlt;üjs lacis, pr^dicatione Euan* gcl^-Eà etum peÃdentius quiddam, à Pfeudapofioli predicant fuain co loco, lAiMteaPuangtlmm prx dicatum eli,quamà inter cos ^argant fuaf imnta 54 thame, ubi nihil Euangelij auditum eü : quad non û ne milita animi perturbatione uidemus ex hodie Ãe» Vaut j^intus ^^ » ^°Ã^â ^^â '^ ^°^^ Spiritus non ibt(e mgerunt, ubi ueÃrt- louange bum non eà pro:dicatum, timcni enim cru » crm ,fed ubt ïam mhil uide tur eÃe perieuh, ibi tri * ttmpl}ant,ey quiduis auder.t ⢠Vtmuntzy Pfeudapa floh, non miccuntur, confulunt fut rationi, non allai ruint, dum Euangehum promutunt, quare non pof» (ùnt fyncere ,çycum Ãuilu ChriÃum pradteare.
t Ohferua quoc^ ApoÃdorum eÃe,ad uaria mitti loca, «^Ãmdamenta iaciant,£pifcoporum autcm,utuni tantum ciuttati,autcommunttaci prtÃnt, tueantur^ fundamenta Eua»gelij,(y fuperea eedifcenb
QuapronrerS^praepeditus» â pam baria h^c funt,ut maxime no mdigeatis me»
^fert^uSf tarnen quia Gentium fian Apoltotm ,fipe
1NBPIST*ÃDROM. 1^4
etiam uenire ad uos aolui,fed occupattu negatio mliit rum Eccle/tarum, idflt;tcerc non licuit.
Nuncuerocum non amphus»
ld cft, cum impleuerim nuum mimfterium pradi c4ndi,in hu regiomhut ( funt enim um f pifcopi con fiitati tn ciuitatibui^qM adutgtlcnt,ÃiU Mtemtum , inGrlt;eciaApo{loh»,qudndohanc[crippt cpijloli') cumbo ut expleam meum in uos dcfydcriü,m Hi^rf* niarn emm per Komum proÃeifcar, or non dubitOf tliquos ex nabis, iUuc me conduituros, neq; prins, Ubi uenerodd uos,dtobisdificdam,q omnemeu^n drfyderium, ueÃrdfuduiÃmd confuetudme explcue vim. Sed ignorautt Pdulus, qud oecdÃöe Romd effet uenturus : hme rede dicit Salomon ; Horna IdpiUos in urnamproijcit, fed 4 Domino temperdntur : uenu redebebdt Romdmifedoccdfione appeÃdtlonis C^fd ris,nonquemddmodumpropofuerdtâ
NuncautêproftcilcorHic/ rofolyma mi ni liras fandlis»
Per iter quod dgebdnt Apoftoli ,fdn£iK miniffrdt idnt, erdnt autem eo tempore multi pduperes tliea Vofolymts,prieterhocenim,q, eis boUd erdnt dire» ptd,erdt er tlhc nugnd fûmes fub Cldudio fu(td,qud» W) cr ipfe collegerat m eedefijs Grdcaru eleemof gt;nbsp;num, quam Uferofolymdm portdidt : interim nero * ft nodefitfimt hortatur P^omneSf txemplo Gr^co,
. quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â X 4
COMMENT. POME R.
turn ecdeÃdrum, ut er ipà d^entibui fua eleemo» fyna fubuetüanf.fed textiu hde cldriws dicit-
C 0 M M V NIC A T J 0 N E M.Id eÃ,deemolyni
Nam ita uifum eft ipfisgt;
IdeÃÃtd dipldcuit : nondKi(,nosnoÃrdprddit (dtioneeos coegmus ut durent,[cdÃ^onte,er f^ Idri animo dederunt.
Etdebitoresillorum, S(ilicet,^uifuntÃduperes UicroÃafymitgt; Sunu
Quid ex lerufdem,Ãropdgatum eà ad eos am ⢠nesiLuaii^clium, Etenim fi fpiritualiafua.
Modern argumenta mCorinthijfutiturtitemai Docetibui de ^ââ^ââ^^^^â^â i^onpoÃumus naÃram Ãdem,er uerbu itri M^um ^^° ^^^^* ^^â^^ ^ cordibiu noÃrn,dijs communis eure aliter,nià prtedicatione EuangeUà qu£ commit niedtio fané eÃÃurduaUi : par câ igitur,ut ij quibus communicdmus,communicent er nobiffud temport lid,er ^ud funt necefitatii uitd noÃrdâ Hocigitur ubi perfecero*
Satis caUide hoc dicit ; nam fciebat Romanos qui prudentes erdnt,id baud dubie mtdleduros,nempe, ^ Paulus obfcuriui, er ipfos moneret ad eleemofyni ^ndü,ergo^ubi,mqt, ego hoe mimÃeriu expleuero» EtobÃgada
IN E P I S T' AD ROM. «rj
Etobfignauero hiinâcfrudü» â* ^
H eÃ,obÃgnatum obtukro eis,ne res ullam habe» at fuÃiitionem nuli. Ego rcuertar per ueÃram urbê â inuiÃ^aniM»
Scio nanC^,
Id eR,utcunq} fciatis muUa de C hriÃo er quot;Euan» gelio,tamêmeapr£dicatio,nöerituobiscüuenero, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
wutilis, B enediilio inferipturis multipbcalionê^cr ^^^^Ã^ * Iquot;^ audit ÃgniÃcat,et Dei dicere, eü feipfum facere,le^ pilera* eundum illud : ipfe dixit er fada funtteum ergo aHa tui Deus benedidt, iüi bene facit, quemadmodum le gmia de Abraham,liaac,iacob,ioÃph, Datade ere* ij Ãmul er Verbum Dei, er efÃdum Verbi häbuea runt : fecus Ãt cum alictù hommes benedicunt, MM non Ãmul benefadunt:
Obfecro antem nos fratres*
Quod hic Paulus obfecrat,nobis omnibus er at 06 fecrandum,eÃq- hec obfecratio,mAgis adiuratio, qualisedquoc^inPhiltp. PER D I L B C T I 0 N E M' QuaeÃ'mnobKChrtflianis,
V t melaborantem adiuuetis,
Eâgââ'lt;* g^'^i^d eÃ,diceremus enim, certantem aut pugnantem-ei-d-Ego iam certo,erpugno in Euige» liocontrablaffhemos,er aduerfarios Euâgelij,ide9 presitiowibva ad Deü ueÃrtsnKiuuate.Cumigiiur^
quot; X f
COMMENT. POM ER. .
0quot; coiüra nos non ce^rt fathana, per Pfeudapopoa los pr^dicatiotdebebamus f militer onre, utChrtÃi Euangelutm promouealur,quodfdccretnus, fi intcüi geremd quidÃt : Sanâipcetur nomen tuutn,nunqui enim ceffabit Sathanm, f rinper mpetet ChrtÃireg* num, idea orandum eÃ, ut hoc regnum deÃrudtur, iy extruddtur, ChriÃiueroconÃrmctunnxtcrnü-
Vt libérer. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
vides PaulumÃbi aliquid timuiÃ'e, er nià tantS gmdÃet Dei Euangekü, nö cuperet hic fc fuperÃite effe diutius : lud£os mtelUgd, qui erant maximi Euü ^cUjhoÃes ,faciebantqi in hoc Paulo multu negoliÃ^
Vte^minifterium hoemeum.
Ueà ,PJeemofyndm,qud u porto Uierofolyma, Utegofdluam,ermtegram,non intercept am in hoc meo innere ,f tnHis pauperibui ojÃram orale : nei^ hiteütge Ptulü uoluiÃ'e Romanos orare,ut cleemofy naÃtaccepta[anäiSjquomodoenm per[eno potuit effc accepta twru, ut eä faluä exhiberet, alias enint à intercepta ÃiÃ'ct à latronibiu nihil gr atu pauperi Igt;itscontigi(fetgt; Per uoluntatcm Dei*
Hoc nunquam omittit Paulus-
Vnac^ uebifeum refodOer.
videiterumPauli modeÃiam-q-d-nonueniam Ut doeeam, fedutgaudeamde ueÃrd,qudmfufcepU Ãii,Ãde,Mcapitc primo,
CfiV
1 N EP IST. A D R 0 M. iff«
CAP. XVI.
HOC Caftai Paulus j illut it Kcntiinoi ,(^ ma r gt;nbsp;»» net, ut caut ieÃht ifalÃs Dcaoribtu^qui ehrt
Ãwn non fynemtei j^rtdicant-Erant enmi turn mul ^^^â^^^ it, qui ex ludaiÃno conuerà ,fidcbcint opertbut legist putabanté^ ca neceffaria adfalutem : hi opttmam Ãgt;c etem in docendo habere uidchantur, tdeo!^ pcriculo* ÃÃime [educebant, nam facu bant, ut Ãc abnegare» turChriÃui.Talta (fu£dam,itn6 muit o nequiora hox die uidtmui, quid emm na auà funt Papiã i (y netp. dum deÃerunt omnem mauere lapidé, nemo cos ne» gabit perÃdiores eÃfe ludxn ,quifuiue eremonia et opera,tcÃimonijs feripturf conÃmabant : noÃri au tcm mScripturii nihilhabent mumuerfum, quo [un traditiones obfirment : quart non temerefaâtvm eÃ^ quad tôt Ãalutationescogeffent,nam multi Kontanö rum fufceperantEuangelium,quidam ex ludaUtqui» dam ex Gentibus,enter quosfedie quadi ortie er it. ludiei Gentes contemnebant : Gentes ucro, Ãudaos i tanquam ChriÃi cruciÃxorcs, er blaÃfhemos rxi ; quare ApoÃolus miro quodamconÃho eos tantum itlutat,qui 'm ChriÃiana Ãmflicüatc confentiunt, Salutatio imngt;0cro^f^âf^ââgt;*ifâ^^lt;^°^lt;^fgt;tdatquofdamPaUii Pauinau lui, quarum fententtam er do^rinam fequantw t Nemo ergo meptum Paulum eÃie putabit, qui uno Herba ommbie, laluiem 'mÃribere potui^et,cum tos
COMMENT. PpMER. , tantum falutdrcuolun-it ,gM fyncero animo Chi^ fium profuchantur, pratter ca teftatumfaccrealijt, defe, cum quibui ipf : fentiret, nempe,cum ijs qui d magnis er gloriofis ilUs Dofionbus contemnebana tur ⢠PaÃim etiarn ad nos multi accurrunt, quos igno^ j ramus,fed adportent fecum commendatitiaa tales lite | ras,à fancis prxdicatoribiufratribus noÃris, quakt j bic utdes, altoqui nebulonesfupe fufeipiëtes pro fra j tribui,er apiid nos habitâtes pauperes negligemm, ' neq; uero rar o hk charitas decepta eü : tune habe=â bant fanélorum nomina inferiptaerc-fed ea textut dariusindicibil^
Commendoautem uobis
Phceben,fororem nofträ. â
Scilicet Chriflianam, fokt enim ChriÃianos fro» tresadpeUare-
Cench reen fis*
Cenchris portas eà Corinthioru,ubi multi Chrif fianorum conuenerót,ut eà m Aëln- lërant inter hof quedarnmulleres,qu£ fancisfokbant miruÃraref quails fut er hue Phoebe-
Sanó:os* , I ideÃ, ChriÃtanos, quemadmodum in Matth wâ ! dixit: Qjii enim receperit aliquä m nomine uko tje, .
Nam hæccummultisddfuit.
ideif.
I N ' E P I s T. AD ROM- ifft
AdrjijCÃAlijS nwltis,turn mihi[eruiuit i» tuceÃitKte-Pnlcam.
vxorcm.ET AQ,viLAM.Mlt;jrtfiMa.
, nbsp;nbsp;, Adiutoresmeos. '
Protiwtores^tü ùa dtcim^^uangelij.quifcûicetid ttgütiUt wcrementii capiat Dn Vcrbii apudmultoi* Qui pro anima mca, luâ iplo/ rum cerukemfuppofuerunt.
â* *« Sà lictt m pcriculif^quimadmodîi Aüa teftitur ⢠bccleüæGentium* i»--^ Scilicettconuctfarim ad ChriÃum tnam ippi tinij.'iânÃr.uincntii ujta rft Dfui t ùt me couÃruarct.
Id eÃ, qui ex his quoq^ ^(pà primûm tïlic,rudi
^huc Euangelio, ad ChnlCi conuerfifunt : rej^idt
UC(O ut Ugem^t qua primitif J^q-iC evMt Dca- j
Salutate fyiariam,qaæ muk fb ^k^tumlaborauft erganot âi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
}deü, nohii comodafuit,G'diligentifSwieminiT
f rouit ⢠Hoc loco abuftÃunt I^onachi,ut om.^m lt;â^'ââ*â* ol^i^ripturn : Widerunt hic ah quid de t^aria, quoi proÃdonos «5 poÃumus uidere^mterpretati^funt omnia de fuo ?.oÃrio,(j in hoc multos Sermone» [(trâpÃcrunt,[edquäÃultehoc tentirint^elpuer «ta
-COMMENT» P 0 M E ft* -
den poteà :num hic Rofarij fùndamètum quiritur f munt, Mar ta, quid multum labor auit, per Rofarti e^laluianda ⢠O mfignes Theologostnufquim i» fcripturis ear urn corntnentam locum habere poteà , Verum ridere hete übet ,à refeUere ndar, mcptiÃia 'ttms ewnineptif fùero.
Cognatos»
Scilicet, exludititt
Concapduos.
⢠⢠Scilicrt,quimecum propter Euangiium tnuincn tucaptieratUâ
i 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;In Ggtl CS
⢠Q^e^egiühabcbanlteÃim^niumabApoÃolifl]
inOopiino»
â ldcll,noncdrti-iiter.
' AdiLKorcm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
ldeÃ,comprlt;gJ^o^o^^gt;n meum mEuangeHd- â '
Pro ta tam in Chn(to»
' , nbsp;nbsp;nbsp;ideÃ,p'''^gt;^â^gt;^ ce optimum Chrifhamm^nant
? * Cr inmi^i^P^^^^^i^fet^lemefJeo^endit^ , '
dx Anftobulïfamilianbiis.'
Signtpeat non omnet HuÃ'â ChriÃtanot : idem ut^ telliges de familiaribtn üareiÃb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ^
Uaboratiu '
IN E P I S T. Ã D R O^M. iff#
ideÃ, ^Uitdam pro Euangcho fadunt-Matrem illius.
fuit Ãrte miter clt;trnlt;ilii Kuffi: uoeat çr [uâ.què» etdmodû er nof,fenio confeâa muliereSymAtrcs di (imui,er M placet ^uolt;^ Paulo, prima fimoth-Omnesianétos»
Qw funt in terris ddhue.PdpiÃx baient alias [an {ios^^wfdam fidos m ccela,altos pidos in tlt;âgt;ulis^ ⢠Cumofculolancio»
, Kos erat à iu regionis, ut [alutantes, fe inuieen exofcularètur,nec^tamenhocpneciperc PaulûpUa tato, quemadmodun nec pneÃmdi crmes pr^cepit» 1. Corm. Il- Quad contra communem eà uitam, qu^ .non mhoneÃa did poÃü, id quoq^ eà contra charité tem,hmc ChriÃus dicit Pnarifico : Ofeulu mihi non jdediÃi dded^ palam me cortempÃÃi, utewe^ utla iuÃus haben air-
Obfecro autem uosfratres.
â fipoÃoUco more adtnonct,no manOtt, ut 4 pfewd apoÃolis Ãiicaueant,Ãufiraenim tarn petedaram hie ÃripÃÃÃet de iuÃitia diuina EpiÃol(m,nifi-tclm9 nuijÃet, ne alias audtrent, qui aham quandam coa» tra ChnÃwn pr£dicaturt erant iuÃitiam : Ãnos hone tnonitionem aduertiÃemus, «3 in tantos errores M» dudtÃui^emus iÃd eà er hodie necc^ariü,ut abler»
COMMENT. P OMER.,
ttetur^nâ uidemiu multos PfcudapoÃolos furler e, ^ , nbsp;nbsp;(ontra dadnuà Chrifii pricdicabüt, negates CbriÃu.
QuidifridiaóColïendicula con tra dodrinam, qua uos didiaftis gignunt,amp;dedinens ab iHis.
nonloquiturdemorum diÃidijs et offcndicuUs, feddo^ïnnae,'qu£ omnium pemidoÃÃimii funt/tn ijs enim fimulÃdei, (^ quicunq; Chriflianif mfunt, Ãtndituspereunt:inhos,quitalM in uulgusf^argüt^ Pfeud4lgt;olïa ^^^^'^^^ ^^ ^ff^ oportet,nam inÃiecie fanduatis , trhypocriÃ,mendlt;tciAcr doUrinasD^momorumt
*âÃ'^b^^^^^'^ Mimos:neqiexuefiitu., aut inctua 'ââ^â* ^^â^^ externa erunt notis !ejlimandi,Ãdex ijs, qux intus latent, unde er lupi rapaces dieun e 'tur,^tduero fint,dijudicidjintur facilei nam ex font ^tubisteÃssprobabimui SiÃolti ChriÃjipr^dicent, 'audiêdi fmtiÃcoÃan^r in co per feuer et :à uèro uct Vapam,aut alia iuÃtiam fingût,aut â iufiità Ãdei,ho minumad ejutdam lt;^uaà naaaabducuist crudittone '^'fpeciefalt;^iitalis,Anmos,nQcrede Mean eÃe pi fions,fedaltenus qui faüere tantum uult et perdere, nonfiluare : quare à Chrifiianorü confortioamnet taonachi et Clerici funt [eparandi,pr£dicât emm et docent eaqult;e funt contra ChriÃum, Mq} monitt tos ties uoluntrefipifcere - 'R.efiftuntfronte mcretricia impudentifitme,non uolëtcs audirc bonum Dèiverlt;!
bum.
IN EPIST. AD ROM, iffp
bum^óbturant aurei jUM gt;nbsp;w ^ ilUbdtur m eoriiM cordai fedolimmagtto cumfuo malo bancaecita^ tem agnofcent, Merim tarnen corum miurw fira* mutait quo mddo aliquot pofftmiM CHRISTOIms cnfacereiat à palam cy contempti^me bla^hcmcnt Buaugelium,w Aue eâ eù dicendum^ loannes [cri pÃt,ne,à uideamui^ip^orum familiäres,Verbum Dd («öâcifÃiwh reddtonut-Adiecit autem t:^ itlud, quod in i^ non etl negligendum, CHRIST O,inquit,non feruiunt,fed ucntri,id eü/ua tantum qu^runtcom^ nMda,nongloriam Gei-liic noflros Miffarios fuis , _ ., depmxitcoloribus,nihdenimdliVemrofigratisfa:i ^*uâ^'l* dunt,nam dum cenfus negatur eis,à Miffs abjlinent: tales non nuit nos eff r PauluS,fed eos, qui foldm Du gloriam qu^ramus CT doceamus*
Et per blandtlöqüertnanl,
Qw^feiheet mulierculas Mprimis dedpiuni, ai ^ladiloqUetia itUerm dicam de ijs, qui fupertore atate Regw er ^j^ Pfeudapa Princip^t turpiffime,m omnia ceremontaru/m porten ^qIq^ii^^ ta,iÃa fult;uiitate fida uerborum iüexerunt, quos, uhi notamust tumultUantur er mfmiunt, dieentes, uos t^is h£retici, nam contemnitis bona opera ,Ãc pla= eud PatribuS c^ fandis uiris ut Concilijs â nos uera Utdecet CHRISTI pauperes,quibeatifumus,ifta nduhfadtmuStnam amp;nbsp;C H RIs T o dicebatur,Gtl
COMMENT- POM ER-
iMnium ht^et^quibut CHRISTVS dictt, VosiKa ÃiÃeatis uos coram homintbm Z^rc*
Pr««/« confiHie.
Etaflentationem*
Kthil omÃtyUt iUos exprimât,in ftituunt enim «M gniÃdU pr^dicatiotus jMt contionei ad plebem de tibero Arburio, bonis operibus^oratiombus Brigit:* tiende ange lorwn choris,de poenis mÃrorum,Ro[a^ rio,aut ^ijs nugis,quibui egregte Milgo os [ublmuntz aiunt praterea z^fepr^dicare grattant, tmt id Ma rijs-faciuntrationibus, quia reipfa gratiam neganti ideo diligenter nobts [unt obferuandi,ne zy hodieeo rwm perfuapombus magniÃcis,fcducantur,uidemiis enim mnumeros Ãre eÃe, qui mnumera quoq; conÃn gant ZT doceant: non cauebimus cos uero,mà Domi nus nos conÃeruet,nemo potefl dijudtcare,hoc meri» diei Dxnwnium,prêter Ãintum Gei- Caue lUos, qui f tnditatem zy patientiam laditant, tarnen docentes Verba Dei contraria, hi, non alij, Ã:ntper feducent mundumjiam bic proprie Dtabolus utitur[ua arte, ut pereant qui audire nolunt-
Veftra obedientia»
Scilicet,qua obeditis Euangelia-
Gaudeoi'giturfanedeuobis*
Scilicet quodobediatisBuangelio,timettamèPaii hts ne feducantur per PfeudapoÃolos.ideo adiecit
Sei
l
IN EP IS T. AD ROM- gt;70
Sed uolo uos fapientes*
Id cfl, «t bonam O' fänäm doUrinam ampleddmi ni, ut poffitis difcernere inter bonum o rnatum, ut EfaiM dit, quad ChriÃtunt facile poffunt pr^Ãare, qui Euangelio edodi funt, iudicant de externii O in ternis quibusuis, nam jfiritualis homo omnia dijudis cat : non fimus ergo fapientes ad malu/m, non inqui» ramus ea queefunt malajfed ad Dei gloriam 0 pfo^ ximi ledifcatiotum' Quamuis hodie uideamus m pie ris^ fcientiam, id eR, inteütgentiam feriptur^, ta^ men eurent charitate, inflantur ergo, er nihil eäiÃ^ cant,omnia in Dei contemptum tnlhtuum 0 excogi tanf.cr ChrtÃui prudètes eÃe uoluit,fed ex Dei Ver bo, quod exemplum de aÃutia non ueneno propoÃa turn ell,à quis ÃneÃiritu Det fapere uolucrit,Ãultui cü in convenu itlius. Preterea iubet fynceros eÃe CrÃmplices ad malum, quod o^d Corinthios fcri pfit^cum dicit,tie fits pueri fenÃbiu, fed mdltcid,nô confentientes iüis,qui talia docent contra De urn-
Sapientesp* musadbonu.
Deus autem pans.
[lt;\.0mniah£cernphapn habent ,primumfacit De» um pads authorem, non utlum fandmn aut ercatux rant- Secundo dicit, non poÃe nos noÃris uiribus Sa^ thdnamfuperare,nip enimeo prttor ppentenerit, manebit Sathan (utCHRISTVScr lobteÃan^
COMMENT» POME R.
tur) 'm [no regno firmut: femper boç condtur,Ut no bis imper et, z?quot; od qu£cuni^ mala nos impeUat ; fei CHRIST y S ft aderit, Ãolus ipfivm fuo gladio con pcere poteü, quare neutiquà in eü timendus credent tibus,quantum femper id agat, utfatiat, tarnen nocere non poteR, abolebitur autem totut cumfuo regno 'm tfobis^R mortem noÃram,ubi licebit nobii dieere^ ybi eR mors fimuluis tum {'
Gratia Domini*
Hiec eR falutandi forma ApoftoU,non autem aliat formas, Bona dies, Salut, Fax huic Domui, damnat. Habet ftrè quailbet Imguarumfuas quafdam fôrmu fas dicendi, à modo pia funt er Chrifhana, non fj^e« ^andum cR in uerba qua diuerfafunt-EgoTerdus*
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Homen proprium notarij eR PauUni, qui Æta md fiu bune ÃripÃt EpiÃolam'
Eiautçm* , ,
tibenter plura feripÃffet Paulus, Ãd quia ui» det[e omnia qua erant hums negocij tradaff ',brcui^ fHodeÃia tef ej^ ^ numoriam rcuocat, Buangclij miniÃerif ApoÃoU. fui ratiorum, ut declaret erga lUosfuum adÃdum, mter'm er fummam modeÃiam fptritus m ApoÃolo, ex hoc loco óbferua : nihil Ãbi arrogat,non audetdi» cere,fequicqu4meffe paffe pria CHRISTO,»«»
IN EPIST. AD ROM* -, w
«Y, hunc omnid optrari in ommbv^tnuHvm effe mor tdUumyijuiÃbi ippreudare poÃit,qug'Dti funt gt;nbsp;ni{i qut ipfenouitomma, reuekt,ei mciuit,qui paient ell, qui in {m tantum habet poteflate omnia, fit gloa ria^EltueroüeiPeriphrafiî, gt;» «'âgt;â¢Â«,⢠if' .^ Ltpræconium iefu Chriftfi ^â
id ell,quad pnedicatur per me CJ- aUos in t H R1 S T1 gloriam : non hie accufabis Pauhm arrogant tilt;e, quod dicat meum Euangelium^fuumUMeat, propter miniÃerium (^ Ãdem, mn ^uod ex ipfi excogitatum Ãt, luxtareuelauonem, \ â ideH, fecundum EuangehMn,quod reiiclatum elihistemporibiii,ciimantea ignoraretut,M wdet in primo EphefioruM' ; rif, Mamteftad» i
Scilicet, prrprredicati(mem»\
Patehdi perfertpturas*
Tm quando Propheti pradicabant, nonuideba tur h£cgratia,erantadhuc tencbrt in fandofana ilorum ; nunç poUquà m^ dies illuxit, or uew pontis fix,de quo omnes fcriptUft ieÃinumium perhibe» bant, in id ingreffus ell, nihil ell obfcurum ijs qui eredunt,tarnetfi omma interim maneant chfeondu ta er myÃerium mcrcdula.
Y »
* COMMENT. POMER.
' Ãnobedientiam fidel..
W eü, obediM fidei omnesgentes. SOLE Scilicet,Ãt gloria, nam it incipit amp;nbsp;operator z^ per fiat omnia, ergo ipà merito debetur gloria er no» men,fed per CHRISTY Mi lESV^H, per quem folumomma à Deo fu^ipiantur- Non offèndit quens quarn, quad erfupraRomanos fapientesdixit : nam joU DeotribuUur fapicntia, ut proprium quiddam, nobii nero ,ut donum, quod non ex nobis, fed Deo ipfo eH, qui eR Ãns uniuerfie [apienttæ : itaq- gio riemurernoseffefapientes,fedexDeo,m hoc faltem,ut tpfun cognofcamus,Z3â l^lonfkeimu nomen eius er imperium
uft^mdiemDomininoÃrilESV â CHRIST i,quopatefietmox ' nbsp;nbsp;*â mnibus fidelibut Deifapien
tiOimimpijs uerofitda ^ .Ucia er ignorantia , t y^^ nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,.1, nominiseiM t - .«iT
, 'Amen. quot;
or M i « zifeqzi
»â¦r-iw,â .niimuâ gt;1 '
4XZX .fâ â¢