DISPVTATIO

MON ETA-

uv DlSCP^SSL

ONE CONTENTIONVM ^fcdiü üquot; folutionif^ hoc tempore in» ter /Mercatores ^ alioS) tUis ^w in faro uer/antur^ ualdeuti^

USt

Per

HENRICVM HORNMANN VM.

FRAN C. Apud Hsredes Chri» ftiaiü Egenolphi.

CLARISSI-Mis, ORN ATIS SIMIS, PRVDE NTIS SIMIS Q_V Ë üiris,Domi»is Gonfulibusatq; Senato*

ribui Stnpmj libéra duitatb ï^orthufia,tota GermAmi eeleberrinta, Domina at amiciifummA obferuMtù cokn dißimisfuii,HENKICVS

HORNMANNVS»

CVmfupenónannojues peftiFera» quamDeusobingratitudincin,pef

Uerfam mentem, ftultiriam ac fceleraho« ^infi nobis immiferar, longè latetp graf* Ïaretur, et Scholæ pafsim diF5iparcjitur, ego,uiriClarirsinii,Ornatifsimi,Prudcn bfsimiqj.mütandiaëris caufTajiticadami cosamp; propinquos fortè contuli, ubï àer purior minimee^ infedus uideba« br.

Etfi aütem fat tertiporis lóciq; hïc ftü* dqs erat,deerattarnen ncceffahaftudio-gt;■0111 fupellex, libri fcilicet, fine quibüg otnnia ftudia manca funt.Solitus quippé »ram in mco Mufæo , tanquam in horto Mcinoi fpaciari,ct fuauifsimos floies paf A M

EPISTOLA.

firn dec erp ere, quorum duici fragrandä etodorifera uirtutcgt;nonmodó ego to* to corporeammoep reficiebar,fea et dif fundebatur uis illainalios, qui odoris fuauitareparitcr mecumafficiebantur. Hic autem inter ueteresamieos, ctim uiX uniusatq^altcriusJibri mihi poteftas da-rctur,ct fimul quæfiiodeMonetis erSo* lutionibus inciderct, uarieq;ab ibis qui aderantjn hoe cafu difpurarctur,breui* ter quid ego iudicarem* fententiam ex tempofe,ütfit,dixi.Atq; cumpeteretur, utin eonfilrj formam,quæ dida crant, re digerentur , dabatur tune mihioccafio meditandi, amp;accuratius totü negotium ruminandiatq,penfandi.Iraq; eurniuRa perentibusnon fitnegandusaiTenfusd.x. n.dehisquifui uelalic. iur. funt, mórem gefsi bonis uiris^amicèmecompcllanti* bus;roganribus^,nec me rei difficulras deterruinmaximè cum à libris meis, non triduum.fieutille, quifeob idadpropo firam quarftionem de iure refpondere non pofie caufabatur,fedad integrum fe rèfemeftreabefTem Et eüm fcriptüiüud, quo meam fententiam cxplicauera,gcr- ,» manicum cirer, amp;nbsp;deinde remporisnon nihilfuppcteret,abalienis]aboribus ua* cuum

EPISTOLA. î Cuiim,quodautlegcndo,autfcribendo, (nee enimaliisftudqs ducor, ncqjuolu* ptatibusquibusuis,cxtrahas,trahor)pri üatimmihitranfigendum crat: ftatui di* ftam quæftionem dudum germanicè à nie tra dra tarn, iam latinis includere qua: ftionibus, ut honefta amp;nbsp;licita fugamea, quæ mihi cum multis co tempore erat communis, Tyronibus iuris, quorum nie quidam coinitatifucrant.aliquidfab tem pareret,quodingenia ipforum acu c fet.et occafionem præberct fimiliacob ligcndi,ac ingeniofede his interfe con-trouertendi.

V eritas enim agitata,magis inclarcfcir. Et nihil eft,adfeuerantelmperatorc, tam indubitatum, quod non folicitam aliquS dubitationem recipiat, maxime fi diligenter acftudiofècxcutiatur'^’fi ucro in dignus. uerf.proinde, Auten.de tabell. coIla.4-EtpQlTctftepe cirata lex,Paulus. ff.de folutionibus, inter obfcuras amp;nbsp;diffi ciIeslcgesIurisCiuilisnumerari; qualcs funt.I.i.de offi.eiuscuimand. eftiurisd. l.mater.ff.deinoffi. tefta.et 1, tribus.ff. dc ufufruÆearumrcrum.l. Iciffa.l.eius.ff.fi cert.pet.l.fratcr àfratre.ff.de cond. inde bi,l.fifiliushc«res.l. Gallus, ff. de lib. SC

A ?

EPISTOLA.

pofth.I.rc côiunÆ ff.de leg.? I, fi prius.ff* de noui ope.nunc.].à quo fiindus.ff. de dam.infeft.I.fi is qui pro crnprore.ff.de wfucapi. l.qui Romæ.ff.de ucrb.obliga.I, cummota.C.detranfad.l. placer. C.de ped3,iudi.l.filiumquem habentem.C.fa mili. hercifc. intcrcft.l, unica. C.defenr. quarpro co quodintereftJ. ubipadum. C.detranfalt;fr.quaflcx,tcffclafone,29.in* telledus habet. Petrus Biliardus, dim fi* bipropofitafuiffctcxplicanda,fineconr mentarrjs.I. quinq; pedum. C. fini, rc* gund. quar tantum quinqjuerba habet, perturbarusdixit, Nefcio : ficutibidem narrant gloffa 6lt; Odofredus.

Et quia delegibus difficilioribus men tiopcr occafiopernfada eft,ucnithoclo co in mentem, quódBaldus compreffe* rit iadanriam Philippi Regienfis,magni Podoris,propofital.paterSeuerianam. ff.decondit.ctdcmonft. utcommemo^ rat amp;nbsp;refert Caftrëfis. Gloriabatur cnim feex tempore, non fumprofpacioad in/ fpiciendum antea Dodorum libros,fü# f)erquacunq; quaefrionc ultimatumUQ/ untatum fibi oblara,rcfponfurum, cum non pofferuqicam hanclegem cxplica/ rctAfricanilegum obfcuritas Prouerbio inter«

EPIÎTOLÂ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

htetpf ctum notata eft,quo rem diffici-lemfignificantes, Africani legem dice-bant.Barto.I.cum quis. in prin. laf.I. quæ dotis.ff.folu. matrimo. Quales 8C quædâ leges SceuolaefuntinDigeftis Bart.Sed hare de quibufdamlegib. difficilioribus, obitcramp; wagigyas adicci,inter quas, fi quis amp;nbsp;cita tam l.PauIus,ponat, non terne ïefaciat. Spero autem nonnihil lucis alle gatae legi, totiqj adco Monetarix huic tradationi accefsifte per hanc noftram tepetitionem, quam uobis Magnificis, optimis, atq; prudentifsimis Dominis Confulib. amp;nbsp;S enatoribus Imp crialis Ci« üitatis Northufiæ, tota Germania eele-bratifsimæ, recepta multorum fcculoru confuetudinc,dedicatam offerte libuit: 5Coro, propter ftudiorum literarumq; bonarumamorem, quo uos præ cafte-risarderc,coœnominee principibuseti amuiris extollblaudibüfqi mirificèuehi accipio. Certchocuerum cftamp; conftat, Scholas,Ecclcfiaf Slt;Reipubl. feminaria, ita apud uos conftitutas elTe,utapud onx ncslmperrj ftatus facile laudem inueni-.j antetamicosparent. Quomodoautem Reipublicaf deeffeuiri prudentes amp;nbsp;do» ’ïii poflunt, ubi tamfolicitaeft curaiu-

A 4

EPISTOLA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

uentutis refle formandæinftirucndaf^I Hine tot fcclicium ingeniorum mater eft Northufja:quæut quamdiutifsimèfalua fedixqj fiuChrirtum Dei 6Iium, iufftTny 9(9^ «KtTHp,pro nobis miferis, diledo pa* trifadum, oro.Etipero Magnificenriis ueftris hnius opellæ meæ nuncupation nem non ingratam fore» quaenemefpes fallatjCtiamatq; etiam nos rogo.Promit to meid maiorealiquando et ram eek* bri ciuitatedigniore munere com penfaturum efTe-Bencualetc.

ExMarchia Brandenbur gica,ubifumhofpcs

Anno» f à s*

ADCLARISSIMVM, O^ PTIMVM ATQVE PRVDEN-TlSSIMVxM VIB^VM, D. ERASMVM SchmitConfulemlmperialis Giui tans Northufiæ.Dno Suamico obfcruandifsimo fuo, Henricus Hornman

«us, S. P. D.

Tertur uerè equidem,uir op tmc dt^ txceîlenspietdte,MMtor4rtis ^icencli,fdpicniid uerende»

Vræcldrè meritut quoi ipfe feinter ^iitudtjludijsbonifpijsîl;, iioc doUrinA^kcit ßmulqiremm ^fut,quo reliquos relinquis omnes faß te longe./^dcoqjemper tffe 'Veru/m cotisât,dit Voctdßcut, Quo quit dodior (ft, eô mxgiißrt iiodos unripe,coUtq^ dmore^ußa. lt;^ûdre te r■o^,ßs mihi benigum ^romotor,ftudijs meifq^fdutort Notuwt nomen erit tuum inde femper, Ac ldudes,honor (y‘ mdnebit omne in fi.tuumquippetuut,colendeConful. tongum tute Vdle,dtq^ dmd tedmdutem, A t

DISPVTA-TIO MONETARVMJN

DISCVSSIONE CONTENT! onum credit! amp;nbsp;folutionis,hoc tcm porcinterMcrcatorcs ctalios, illisquiinforo uerfantur ualde utilis. Per hen

RICVM HORN MANNVM,

Bonität Alonetic ^uo tupkx cjlz

DuplexJntnnfcca amp;nbsp;cxirinfcca#

Intrif^eca ^ute cß,^

Quæconfiftit in liga ponderis amp;nbsp;charadens.

Extrinfica^

Quæ confiftit in ualore amp;nbsp;œfti^ matione,pro quaexpenditurJ.u amp;nbsp;fin.C.de uct. nu* pote. lib. iidi.

ff.de

MONETARVM « ff. decontrah « empt. DD* in c* ^uanto ext.de iureiur.

'Pecunia mutuo accepta, in (Jua bonitate eß reddendaZ

Hic nullum eft dubium,quin fît rcddendaamp; foluenda, in bonitate intnnfecajfirepenri amp;habc-ïjpoteft,

Q«i d, fiinueniri ^ habe rinon ^ueatZ

Inillocafu, poteft fieri folutio de noua moneta,quæ ufitata amp;nbsp;re tepta eft,habita Temper relatione et refpedu,ad materiam, pondus, ttæftimationcm peeuniæ mutua-tæ.c-cùm olim. Slt; c. cum Canons Cis,ext. decenfi.

Quid autem rejpcélu cbaraélerhZ

For-

quot; DISPVTATIO

Formæ amp;nbsp;charader/s confide* rationc,poteftde alia pecunia fob ui,dummodo creditor non afficia curdamno«

libéra être ali(luo Excmplo^ui pcrj^icaciora fiant»

Sic, Quidam mihi mutuo dédit taJeros Saxonicos centum,tf mpo^* rc Fridcrici Eiedoris fiampatos feu procufos. Pofièm iïli reddere recenoores totidem, nifi creditor cfletpaifurusaliquod damnû,in di uerfitate forma: amp;nbsp;charadeiis, eô quôdftatuiflèc iter facereadoras maritimas, et partes lôginquas, in quibjoacbimici antiquiorcs, plus ualoris habent,quàm recentiores* Hoc pado debitor non poiTet a^ Iqs 80 recentiorib ♦ talerisiblutio# / nempræifare,quia creditor dam

num

MONETARVM. i hüm eflèt paffiirusJta de Gmilib.’ judicandum eftU.Paulus. ff.de fo^ lu,ubiBart.no«amp; omnes* ^^^(ero^an recipient pecuniam (luoti/ dianam^ debeat redderefecund dum antilt;Juam formant, anuerofecundum nouam\

Si mutuo data füeric pecunia bo-hitads intrinCecæ,amp; deinde fiat pe Cunia in alia forma Sc materia, re* fpondetur, qu6d tune æquum fit, teddiec fclui,de antiqua, co quad noua pecunia fît omnino diuerfa« Hoc tarnen fîc inteUigi par eff,fî îintiq ua haberi poteft. Si uerô repe riri amplius baud queat, iuxta æffi tnadonem mutuo datæ pecuniæ folutio facienda eft ♦ Tuncenim hoc agitur, ut in ea^cm bonitate eodem^

DISPVTATIO

codemq; genere reftituatur.I, cunt quid,Œlî cert,petat«amp; gloiï.

Qjiid autcm,fi pecunia datur mutuöt , non in bonitate intrinfe^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

ca,fed extrinJecaC nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Si datur in bonitate cxtrinfeca,et | uariatur ddlimacio ualorcp ipfiusj lt;nbsp;pro temporû condinone, ut fieri J fokt in Ducatisjcoronatisj crucia tis,8lt;fali)smonetis aureis,quæ ait as plus,alias minus ualent, Sc iam ’ æftimatioipfarû omnibus eft ealt; I dem, iam uerô paucis aliquot da«» ’ pfis meniib. erefeit ualor,aut decre j feit, tunç non folemus curare amp;nbsp;confiderare earn ipfam bonitatem extrfnfccam,nifi co tempore, quo coepit efk in mora dcbitor,ne folu j tioiufto temporeficret I uinum» N infr.eod* Uxe eft decifto et dodri i!

na

MÖNETAftVM. s ha Bartoli hic,amp; ind. LPauIus^ ConfennuntóC alfjDD.inhacnoji ftra I.cum quid.Pet«amp; Cy.in Lmi* horum^C. inquib. cauf.refti.inin tég» non cft nccelK loan* And, ÔC 1)0. in d e.quanto, amp;nbsp;in c.cùm o^ hm« amp;in c,cum canonicis.exu de cenß.loan.delmo.et alnindJ.Pau lus,

’^onocarum. Debitor t^uî pecunia mu iuo accepit^tenetur reddere eaadJ^a^ [cha. quot;Po/fea decrefcit i^imatio duf^ lt;iem monetip, ^uam mutuo fumpßtf ^Utero an debitor tencaturßeu obligat tu^ßcali(luid pnß^are^pro ilia a^imatiottis imminutio neßu deterioratio ttCfUtßclo^ guart

luxta do^rinam BartoK GedL ftin*

DISPVTATIO

ftinguc, Autde monctagrofra,auC de minuta d/cimus» Si de groHà, quæ per monetam inferiorem re^ cipere æftimationem poteft, fer-mo fît, tune debitor! tenebitur fa. tisfacerecrediori demora, proiu do dâno.Si uerôloquimur de mo. neta minuta,inferioris gradus, de/ ' bitorne poft moram quidem ob/i gatur,feu tenetur ad æftimationê. Nam femper hoc cafu, periculum créditons erit.Ratio eft.Qjiia minuta hæc moneta non recipit æfti/ mationêperaliam monetär Q^ua. redici nonpoteft,quôd æftimatio ht uariata, imminuta, uel deterio.

rata«

Non uidetur,nec eft« Sed hic de fetftus præter fpem opinionem^; de n ouo fortcincidens uel contin-

gens.

MONETARVM. ^ §ens,poflet lucrum cefTans diet v erum huius lucri non habe^ tur ratio,quando minuta pecunia debetur.Damni autém ratio habe-tur,quod penes æftimationê cort-fideratur.hnummüs«ff.de in litem iiiran* Haeceft opinio Bartoli, ^uamfequitur Ange, in dj» Paulus#

^trabilü fanc opinio Bartoli, t^uani nonjatü afjei^uor, Vt redius intelligas, fic habe# ßartolus uult,ut in moneta minuta, lucrum potius ceflans , quarrt damnum emergens cenfeatuf: pro pterea quod lucrum ÔC interefle, txtrinfeeüs nonuenit in nummis, leeundum damnum* 1. fî ftèrilis.^* fiperuenditOrem.fF. déadi. emp. • d4.nummus*8cl.fiitâ fideiufforê* æ.de fideiuflbribus*

ÖISPVTATIÓ

Eßnefxec Bartoli opinio recepta^et fematur in pra^icat

Communier non cft,necferua tur aut tenetur ïn praxi uiïcata.

Q^teeufiS rcie/lratio-f

Nam fine differentia, amp;nbsp;diffing lt;ffione,inquacunq; moneta’, perP culum fpecrat ad eum,qui moram in foluendo fecit* Et hæc opinio uerioreff amp;nbsp;receptior« Quiaminuta: pecuniaæquipoHere uiden^ tur. Sicutenimi2»denarq,unum folidum conffituunt, ita unusfoli dus iz.facit denarios. Hoe Marti* Laudê.in tradia tu fuo moneta,re fertjSd cum eo Cy. Sd Dodo, in d* I.minorumgt; C.in quib. caufTreft. noneftnecef.Ioan. And.amp;Dod. ind* c.quâio,ô^ Ang«in d.L Pauk

ff.de

MONETARVM. «o ÏEcîe foluJdera tenet Imo« et dom. Anto.in d.c.quanto*

t^(eccertcintricatap/nt,ct ob Jeurioraytiuâm ut reélè intclbgam.

Quid ni intelligas ƒ Debitor fî^ Ueinlucro,fîue in damno conß? , ftat,poft moram ad intereire tene«’ tur^l. j.in fi.de eo quod certo loco» Etquód ueniat inrerefle in lucro, tenet glolT. Dod . communiter, poft Bart, in I. »«G^de fenten. quæ pro eo quod intereft, Ergouenit hoe interelTe extrinfecus, tam in minima pecunia,quam in grofla. Quiamora femper debet nocered li,qui moram facit l.quod tc.lKde uerbo,oblüc. mora cui.de reg.iur. in ó.Deinde etiam nó poteft ratio

B 2

DISPVTATIÖ reddi diucrßtans inter monetanî roinutam amp;C orofTam.

jExefnpIü res illu/lrantur ^ declarati turma^ïs^^ Ccnß)icu(efiunt^

Dtc er^o exempli ^t'atia,

Faciam, attende, Mutuo tibi dedi centum florenos in pecunia minuta. Siiaminterea antequam mihi centum ilïos reddas, accidat, utprincipisfandione, grofsi ali^ quotcertij quiprius prouno ex^ pendebantur, iam nunc pro uno cum dimidiö ediincipiant, 8^ uuL go accipiantur: cértèbic poft mos* ram ruam, au éi a fuit æftimatio* Et propterea æquum eft, ut debi-tor,pencs quem mora deprehendi tur,fat(sfaciat creditori, Dehete^ nim nonimmeritó morafuaeHed linociua. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Exe^i

MON ET AR VM. nbsp;nbsp;nbsp;«

Excmißi mtht fcrupulum^Sed die por^

ró^t^uotnodo Dolores oftinio-^ nem Bartoli/aluant^

Imola amp;nbsp;D.Anto in d. c quan^ to,uidentur faluare Bartolum ,hac fcilicctadiediaclaufula amp;nbsp;conditie one , quando augetur æftimatio monetæ groiræ,ut,Mutuorecepi duodecim florenos, co tempore, quoDucatus ualebatunumflore-num,cum dimidio.Si poftea ualor Ducati ad duos florenos excregt; fcat,isqui mutuum dédit, non po teritpetere quiequam ultra forte, etiamßduodecim dlisflofcnis pos tuiOèt acquirere fiue lucrari tempo re mutui,quatuor ud quinq; aurc-os. Quianonpatiturdamnü,fcd perdit lucrum. Hoc pado Bartoli opinio interpretationem amp;nbsp;Iimigt;

B ?

DISPVTATIO tationem faluationem^- recipit,

^orro (^uaro. Q^idfi' uariatio Ci^ ài minutio motteta minutie cotin^atpo/i moram, (^uanJo creditor non potuit confe^ui àcreditore idjn ^uo damf numaccipit^atep ficdamnucon tinrent fentit^zp' non lu^ crumeejanst

RcCpondco.Si creditor effet per fona, quæ uirifîmiliter côfueuiffèt mercari ÔC lucris ft udere,in hoc ca fu abfqj dubio refpedus ad inte-reffe habend us effet, rationelucri ceflantis.I.^ Parag.fi.in hancarbi trariam^ff de eo quod cer. îoeo, et déclarât Barto.in lu.G defen.quç pro eo quod, et ibi in hoc tradanc Anto. Imo»amp; Cuma, in d.U Paulus«

MON ET AR VM. nbsp;nbsp;«

p^rum (luid,^ non eJJet AIer^ cator*

Datoetiam hoc,quód creditor nee Mercator ßt, nee mercari foli-tus, nihilominus debitor indifïerc ter tenetur ad æftimationem in quacun(^moneta,per argumenta et rationes fuprà allegatas» Perro in alio cafu breuiter gutero, Bß ne in/}gt;icien(hm tempui contra-^uiyudfolutionii^

Hoc fcilicet uis4 Pone cafum* Mutuo tibi dedi centum duca tos,eo tempore, quo ducatuslo achimicum Eue talerum unum, cum dimidio ualuit ♦ Dein acci-dit tempore,quo folutio facienda fuit, utualor Ducati augere# tur ad aliquot folidos : quæftio eft , an debitor pofsit aut deb eat foluere centum ducatos,habito re

B 4

DISPVTATIO fpcflu ad æftimationem current* tem lêpore jpßus mutui,ueladælt;* ftimationem currente folutionis, prout fibi eßet utilïus ♦ Refponde tur,quQd infpiciendum fit tempus fo!utionis,etnon contraâ:us,Hæc eft fententia Bart.in dJ.Paul.circa princip.uItÉcoIum.amp; m L cum au rum. per text.ibi.fRde auroamp;ars« gen.Iegato.Bald.quot^i'ndfC.qua^ fogt;ólt;in Clemen. fin»cumibi nota tis,de’decÉ allegatBald. inaddu ad Specu , m titu ♦ de folu. ƒ nunç ah'qua,uerfi.fiy

pariant ne etiam bic Do^oref^ vtßiprä^

Omnino ^ Nam contrariam fen tendam ten uit Alben', per tex.d J. f urn quidf AT. fi eert. peta. Idem te^ pet Baldus In L acceptam. C, de u^

MONETARVM, ff funubi condudüur^quód conn. derari debeat tempus contradus, et non (oludonis* Moueturautê ad hanc decifionem, fan's friuola ( fit uenia dido) radonetQuia debitor, inquit, pecuniam intrinfe-cam conuerdtinfuosufus,amp;S utb litatem fuam, Ergo non debet Iuigt; crari cum aliéna iadura.bfi uina quæ in ol. erant. ff. de pericu. 8C commo^rei uendi* Sed permulta argumenta patet,óó mu'to clarius eft,quódattendatur tempus conj? tradus.Sic tenet laco, Butriga^et altj.Nam pecunia eff in contradu Ctobligadone. Etcertu eff, quid, quale amp;nbsp;quantum datum fuit» p deo tenetur reddere demoneta an-tiqua amp;nbsp;ufitata tempore contra* dus,uel illius æftimaejonisÆt hoc in omni difpoßdone. argumenta

B 5

DISPVTATIO edhß ftipulationum,quód incer# tæ funuff.de uerb.obligatio« Ergt; go debitum effet in adione.t certi conditio.in princi.SC Parag.i. infra eod. Et pro hac parce adduci poceff.tfundum uendi.ff.de noua tio.amp;alijtextus.

/^cmimflifte hatte ^ult;e/iiottcttt\ two tetnpore,in continuent ia faéli ali^uandofu^*

Omnino meraini ÓC fcio, ante paucosannosin oris maritimarS Ciuitatum^banc ipfam, de qua nuc Ioquiraur,materiam ,in quæftio-nem ueniffe,hoc pado:OpuIentus quidam Mercator emerat max0 mam quantitatem falis ,certo pre^ do coronatorumaureorum* Ac^ ciditpoftea,utæftimatio didi au^ ri mutaretur 6^ uariaretur. Fuit quæ-

MONETARVM. 14 quæfitum,quid iuris eflèu'’ ^ con-fultumper plurimosdodorcs, co fiderandum fuiflc amp;: in memorie am reuocandûtempus cotradius, ctnonfolutionis.

LauJcn.hocloco uidetur dubt/ tarCj^ cum alijs non /entire.

Nee tarnen omnino difTentitjfed putat fic diftingui ponè, Aut dies adijcitur folutionijóó tune tempus folutionisconßderandum eft « Et hoc modo procedit dodrina Bar^ in Lcum aurum.fF,de auro amp;nbsp;ar« genJega » Ôlt;C probatur in Lcontr a# xiffe» ff» de adiolt; Ôd obligatio. Aut non eft ftatuta dies folutioü* ni, amp;nbsp;tunc infpiciendum uenic tempus petitionis , per cafum, in

DISPVTATIO

/n d.Luinum. Nifi tarnen debitoV fuiffètinmora. Namodiomoræ infpkimus tempus contraflus. De betenimmora femperenènociua inï,qui moram fecitd-tquod te.ct l.mora.fRdeufur.Et jftocafu pro ced/t opinio la.But, AIbe,óó feqii?t dum,

C^/d tua^crt opinio in bac uäriado^ nejententiaruni*

Ego indiftindè fenno tempus contradusinfpici oportcre peni-tusin xftïmatione extrinfeca. Sie enim fenGt Azo fonsluris, ut utar uerbis Baldwin hcontradus-C* de fidemftrumen HunefequiturOb dra Lauden inconfilio^i amp;nbsp;aJibif Atepideo in om ni eentradu, Que locationiSjOue mutui, Que akerius conuentionis,attcndimus tempus con«s

MONETARVM. *# ContradusjCtjam quantum ad bo nitarem extrinfecam,Quareuana U æftimâcione ^ oblfgatus ent debitor ad illam æftimauonem, quæ currebat feu in uado amp;nbsp;ufu erat tempore contrarius, fecundum iam didos Dodo. Azonem amp;nbsp;OI dra.Cófentit Panormi. poftImoL et D. Anto, inc.cum ólim. ext* de cenGb. loan.Andr. cómmuniter D o dan d. c.q uant0.Pet.de Andï« poft dom*cardi. amp;nbsp;ImoI.inClemê ti.fi. per texium ibi,inuerbo,cönlt;^ fue tam.de decimis»

Multi (unt^(}uoi nominaßi in cannent tccum de/cendentesjententiam^ cuictc^) nunc adfitpulor etfub/cribo,

Addam SC hoc,quod Pet.de Art tha.m allegata Clemen« fin* dixit. Do.

DISPVTATIO Dodorem fuum fuifle confultum aliquandom cafu dons, ubiquis dederatindotem florenos ducen^ tospboniaur^tempore quo flore-nusinminori erac æftïmationc et ualore,fcincet, ( ut ad Saxonkam monetam cafum applkem)quo ua lebat duas marcas Lubecenfes.Po fteaexcrcukamp;S audus fuit ualor florenorum aureorum, fupra duas marcas,adduosfolidos:quæfl^ turn fuit,quomodo dos reftituen* da eflèt* Refpondicóó confuluft, ducentos florenos auri, qui fuerât in obligatione, reftituendos eik. Nifi forte tempore contradusfu ifTent dati in dotem, ad rationem marcarum,ólt;f non florenorum firn pliciter. Nam tune illa æflimatio deberet reddi,amp; non maior»

Inle^az

MONETARVM. tê in Icgatii pecuniary f, t^amento ordi ttatïs,(juod tempui attendendum eßjUariata t^imaUone^ Num tempus teftamentbuel mof tis,uel aditæ hæreditatis attende re oporteat, quxhs* Prima fron te,tempus mortis confidcrandum «ffc uidetur.Parag,difponat,in au then de nuptijs. Et Iex femper eft in uiridi obferuantiaj, Arriani.C« deHære. Ergo uidetur legaflèeo tempore,quo moriebatur. Pro ba türperDod.Bart.Bald^Ang^in L • fi feruus legatus.Parag.qui quinq,^ ff^deleg.i.Bart.inl.fin Parag ufÏ, de libedegatoietEfi .Parag. i«ffide fun.inftru.inftrumcntoq; legato, Vbidicit, fi maritus legauerit uxo ri frumentum in horreo ueldomo fua,amp; deinde idem teftator fru-mentü illud c5fumpferit,atc^ illud

' poftea

* DISPVTATIÖ

poftea in locum rcfudcrk,quóJ uxor habebit frumentum, tempos tc mortis in horreo repertum «

quot;Probas ne banc Dec/ftonem^ Hæcdodrina non procedit eje hatura uerborum, fed ex præfum pta amp;^ interpretatfua uoluntate te ftatoris,fecundumßafd, amp;nbsp;AngeL in d Parag.qui quint^.Quare nihil ad rem faciU

C^iJautem (u iudicafin boc c^ujie ri de iure oportere^ Înhacquædione, Oidra. ind.

conOho decidit, debere lolui de moneta ufitata, currente, expends biliSCreceptatempore tedamen^ ti.pertext.in L uxori. Parag, tefta^ mento.fRde lega.^.I.Mcdico.fF.de auro amp;nbsp;argen ♦legato.h Aurelius*

Parag.

MONETARVM. 17

5ai’ag«.tlt;ftanicnti.ctp4rag.Titr).ff* de libc kga, amp;nbsp;ita fequitur Bald. Albcn.amp; Modenhic*

In bac ergo opmiorte ac^uiefds-

Quid niySed hoc fæpe fum mi^ ratus,quöd tanti dotflores non al^ legauérint glöfTam fingularem, ap probatam 8ó perpétua memoria dignam^inl» pênul. ff. defun.in^ ftru.quæ decidit gt;nbsp;quód iri kga. tis parncularibus^Gue rerum^ Gue pecUniatum^fémper atteodimus tempus teftamêd.Sedin fideicom mifsis uniucrfalib.amp;Iegatis,atteii dimus tempus mortis teffatoris. Pliant iJUcrßioncm moueo.Ç^uidin le ^ibt ^ ftatutis factentib, mentiottem de pecunia,feupanam pecuniariam int pomntib.c^uod tempus in cr/lima tionepeeuwoe atten

dituri C

DïSPVTATra

Dicerct aliquis primo cafus in tuiiu, obferuandücflè tempus fta-tuti 8C legiSjfïcut tempus teftamen ti,exdodrina aurca, quód ftatuz ta magis æquiparantur ultim/s uo luntatibus, quam contraöibus. L ta rende Nico,de Matarcnis^quei» fequitur ßald.in Lpenultu infi. pc-nuIcoIum.uerCquæro quidin uer bis legis uel ftatuti. C, de uerb. fignüIdemBald.in pace confiant tiæ.in uer.nos Romanorum . Bar» ink omnium.C* detefta.Só ink poft gIofs.ibi»C,dehis quib.utin dig^Iatiusuiderel/cet per Akx. in LB itadipulatus. if. de uerb«ob#

/Vonfubfcribü buicfenientiie^ et tet Doélomm o. Si

MONETARVM. «#

Siquis redè confiderare 8^æ-qua lance perpendcre rem uelit, putonon abfurdum, autueritati contraria forejfi quis diftinguat, et iïc dicat : Statutum aut loquitur de folennitatc,aut de folutione« Si circa folennitatem uerfatur,fcili^ eet, Üatutum dicit, quód donatio excedens quingentos aureos,debe atinfinuari, Heut S^ de iure com^ muni fancitum eft,in ifto cafu at-tenditur tempus kgisuelftatuti. Siueroftatutum difponit circa fo lutionem pecuniæ,quomodo illa fieri debeat:ifto cafu infpicitur te# pus, quo folutio facienda eft,ex quo oritur obligatio. Ita decidunt Spccu.amp;Ioan, And, inaddi intit* defolu ♦ Parag, nunc aliqua. uerf. fin»clariusBaId*in LiUud^circafin.

C 2

•gt; DISPVTATIO

C-defacrofand.Ecckfamp;inl« 2« C.communiadc lelmounckmen* fin^dedccimis, amp;nbsp;fequitur Laud, «tcommuniccr Moderns

Ç^id in laudo zy fcnfètia,facicntib» mentionem de pecunia - foluendai

- Èreuiterrefpondendo,attendêgt; dum cd tempus laudi uel fentênæ.f Oid .in confi*i^.amp; confî.168.

^cciditiÇludd^uidafn expends mont, tarn, quamfciuit à principe reprobar

tarn Z1^ probibitamfuil/è^quari tur an teneatur iUe poena

Ufi^

Hkomnesdicerent, fiex tem-b porcrefpondendumeflèt,quadk ta.per text, in L ComdiatfEde falf. Sed ueritaj coniradicic, Quia pce^» na (aißf

MONETARVM. 19 na fain,quod ad hancrem attinet, non imponitur nifîin trib.cafib. Primô,quando corrumpitur et fal ßßcatur ( Ut na dieam ) moneta in pondere.Secundó,in materia.Ter^ nó,quando cuditur moneta, ßne principis autoritate. Sicrefpon^ dit SC confuluit Bald, in contingen tia fadi. Ita Saly.in 1« 1, amp;nbsp;1. fin» C-de falf. monelt; amp;nbsp;bene probatur in d.l. Cornelia. Et pro ftabiliêda opi nione Baldi facit, quód poena, ubi inifatutis, uelaiure non appohta inuenitur, eft arbitraria. 1« ». ^. 1. ff.de effrad.amp; expila.hi.ff.de iure delib. C. de eau. ext. de offt dekg. Quidrefpondebisincafu, ^uaalitjuii tibi Mutuo dedit pecuniam reprobar tam aut prohibitam.Tu ucro indußria iua^pro bona cam expendßi-C^Uieri turban creditorte adfolationem

cohere poßitf C 3

DISPVTATIO

Communis opinio cft, c|uód non.Qjiia induftria expendentis, non prodeftipfimutuanti.Siefeniï dût Iaco.de Are. amp;nbsp;AIberi*per tex. in hz^fEadl.fatiunda h elegâter* parag«qui reprobos.ff. de pigno. ad.

herum ijuaro^anuna Materia aured ßue ar^entea^pro alia^uel aurea pro arj^enteayet è contra, foluipoßU“^

Breuiter dicendo,ho*c deiure eft expeditum 8ôliquct,quôdunamo neta pro aliapofsit in folutionem dari,dummodo recipiat fundio^ nem in genere fuo. Ita Bart*00 An gel. in d.I. Paulus. Bald, in 1.2. Pa rag. i.fF.ßcert.petatur*

^dfer ali^uidin exemplum^

Exenv

MO NET AR VM. nbsp;nbsp;gt;e

Exempli gratia.Ego tibi ad tem pus mutuo concefsi groffos ali -quot marcarüLubeclt;nfium,quos ipG mArcHpucf appclIant,Tu mi* biuisreddere ciufdem ligæ grof* fosmarcaru HamburpenGum ud Lunæburgenfîum,certèpotcris* Nameadem materia eft, SCpon^ dus idem, recipient ia funflionem in genere fuo.Li.Parag.fin amp;L 1 Ti-tia.ff.de auro amp;^ argendega.

C^uidJi non Yedperent inuieem fun^ione^nt

Tune aliter iudicandum effet. Nam ego tibi mutuo dedi groffos argenteos, quos SchreeBenbergi^ cos uulgo uocant,tu mibi uisred-dercmoneiamalterius liga: æreæ cótaminatam,certc no potcfis,nec creditor cogitur accipere,quia db

G 4

DISPVTATIO

Cjtur pati damnum amp;nbsp;diminutif/ nem patnmonij d Î.Paulus« Atta^ men de cpnfuetudine totius mun-dl feruatur, quód diuerfa pecunia informa, 6lt; aurca pro argen tea, amp;nbsp;argétea pro aureafolui pofsit, quia ex generali confuetudine dici tur recipere funâionemuça glofs* mhOquis argentum.C. de dona. Barto.Sf Doft^in d J.PauIus.Bal. in d.1.2. MeliusBarto.in IJibera. C.defenten.amp;interlo, Quodue-rum inteUigitur,nifi creditor paf-furuseffet aliquod damnum. d.l. Paulus.Putà,àquifpiam mutuum dediffet alicui aurum, amp;nbsp;ipfe ere; ditor in longinquas partes iter effet fadurus,non cogeretur argens* turn recipere, quia graue eft amp;nbsp;in; commodû portatu, aut etiam forte in illis partib » ad quas creditor iter

MONETARVM. w iter parat,incognitum .Vel, fide# diflèt Ducatos, aut V ngaricos au reos,monetam notam amp;nbsp;ußtatä il lis locis, quo profedurus ell, quis coget creditorem,ut in alia form à aurum receptet, forte incognitü et non receptu apudillos, ad quos properat. laduram enim faceret et damnum pateretur.d.l. Paulus, et Lauden. in tradatu fuo déhac eadem matena, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d

‘Porro.^antus (Quidam confiteturin Jnßrumento dotis,fe recepiffefloret nof centumboniauriet iu^ipon deris^quaro quornodofint

intclUgcndaiUa 1-uerba^

Dodoresuolunt, quod in tellid gatür de florenisad computum fó lidorumtrigintaduorum pro flo#

C 5

DISEVTATIO reno« l.nummis. ff.dekga.^« nifi adtjciantur ininftrumêto hæcuer ba, amp;nbsp;in auro, ut He fubdantia (i^ gnificetur,6^ ipfa duplicata uerba plus opercntur*Lbalilla.fF.ad Tre bdlia.cum fuisconcordantijs« Sine dubio, ilia uerba boni auri intel liguntur de aureis,et non dé floré-nis argenteis in moneta folido-rum trigintaduorum, et co plus, fi effent ilia uerba in quæfiione appofita, boniauri 8^ iufti pon-deris.ôd per hoc eft text in hi. ibi* lufti ponderis fint, C. de uete. nu. pote.lib.ii.c. quanto« cum gio. 8^ de iureiurand« ^itafequiturLau den. hic» In hoc cafu confulue-rut Dodores fere omnes, quod u-bi in inftrumento apponuntur ilia uerba,boni auri,red« ligæ,amp; iu-

MONETARVM. »’ fti pondcris,quód tahauerbamul turn importentjta quod non pof* fct creditorcogi reç^pere moncta pro auro,pcr caqûæ notantBart, Bald.amp; Angehin Lkda,amp; ind.U Paulus.ff.de folu.

C\uid ad hune Ca/uftt dices. Depofut feu mutuo cro^aui centum libras inflow reniSf^uidbeec uerba importabunt^ei ^Hodtempus attendere oportet^ Contrarius ne^anfolu-

’ i tioms^ji,. ^luï^i

OmifsiscontrarktatibScdiuer fitatib « Bartoli amp;nbsp;aliorum, bre^ uiter ÔC fuccinde refpqndeo , cx Deeißone ipfiusmet Bartoli, communiter approbata ÔC recc^ pta in d* 1.0 quis ffipulatus decern ’n

DISPVTATIO

(n mille.ff*de foluti'o.ubi définit et concludit,quôdfi promitramcen turn libras in florenis, quod dore-nieruntin Obligationen Siitaq; in obligatione, ergo non infpicitur tempus folutionis, fed obligation nis.tubi ante. Parag, qui fortem» lï.deuerb»oblig.Bartoli tarnen et aliorû contrarietates, faluari pof-fent, ne uiderentur fibi contrarrjj fed diuerfi,id cft ^ loquentes in di* uerfîscafibus,fcilicet,quôdind.l. fîquis ftipulatusdecê in mille,quæ ratur 8C decidatur, an floreni di«» cantur in obligatione^ud in facuL täte foluendi. Sed in d. 1, Paulus, quæratur,an confideretur æftima tio tempore cotralt;ftus,uel folution nis. Et haecdiuerfîtascolligiturex uerbis Laudë.Hoc refpondere uo Iui,etfidiffîciliseftfoluiio. t

MONETARVM. ij 'Plcrun^) in Ciuitatib . dmerße funt pecuniarum libres,feu ipfes ctiam diuef fapecunia^cuius cr^o crit de ' diopdebitorif an credi torii/gt;

Angelus in hfin»C,dc uete. nu. pote.lib.ii.decidit,ekóbionem effe débitons, de qua pecunia foluere üelit,nifi fortecontingeret, credit tbrempati damnum« et condition nem ipGus fieri deteriorem,argu» d.LPaulus,fF* de folutioni* Barto. dicit,quód inhoccafu debeamus confiderare confuetudinem « 06 quid uerifimilius uideatur.t numi mis^fEde kgatis tertio.glofs. or* dina.amp;Dodo inl. Temper in fti-pulationib.ff.de regu.iur. Et fie communiter Dodo iudicant»

DISPVTATIO

i^dbuc unum. JnJîrumentum location tus habet,conduäorefn obligatum cJJe quabbet anno ad/olucndos centum fh^ Tcnoi^ï-Jiccondin^orfiu Emphithco^ ta,per decern, iluindectm, ßue uiginti annos ,foluitßtiguhsannis ad campus turn folidorumquadra^ta.pro ^uolif betßoreno» DeindeJuccefJutemporfi idem ipje uultfoluereflorenos ad com putum/olidorum triginta duorumpro ßoreno, Z^ dorntnuf petitßo renoi aureos ^ iuris eß^

Refpondetur: ubicunc^ dub/^ urn cft , de qua pecunia fenferint contrahentes , amp;nbsp;nihil dixcrint, quod iftadubitatio tollitur, amp;nbsp;de-daratur per foludones longo temj? porc pra’cedcntes,Lauden.amp; An getnUßcertis annis G.de pad, ar

gw»

MONETARVM. »4 gu.I.cumdeïnrem uerfo. C.deui» iu • Quia tail's præfumitur m du* bio pecunia in obligatione fuiflè^ quail's folucio fccucaed. d.h cum de in rem uer(o.Feii«in c.cùm Ber-toldus,ext, de re iudica. amp;nbsp;de diu-lurna prænatione.amp;de intellcdu« d.heumdein rem uerfo. I# dem Feli. in c.caufam.

exc.de præ-fetipt.

FINIS.

öcM ^‘•’''’^‘pj^ï

iiHaino5quot;T03iwi«Qiuw Qjwju

-^ 4y^KHgt;wwttiwi»ni?0#oj4in:

^ WOuv^jiiuwAf^^^'^''^’-^^ -lt;n^^- owoubJtnt^dts^V/Wnaim)

* iuöttJj^'iV(U4wi^«^^t otutWJUJW tu^jMindnom OKU v unucujiivi^wu^iv f iwu •uï^jtH^4«ïawowttW(ï ‘ 03oöïi»»tnl?MWttv^gt;j'jt»now tu)^3j m^im^4)#fhun il^s^r^quot;“*»quot;™^' quot;nbsp;maiwiujm^jwnwvottlniv ^^ ^4W/q^4gt; V Uldl UWWOW uw (unuu^bumuA^ mchju u;{t4M8Q3noi«0AllHrtWirjtf tnm tW«/jiwnow «^ jJ nuh 9m^toHO|Uc||4o»)wjt»M ^pUW4b'a»«»^nQWfczWW owjww w wnÂVçhw^-03 40VW tliwaj^w^Ujjintjyn.ww tjU^u nvhanv '^p^O^un^ou}

ftUuv3UQ0win]4nui^'iWti lt;Wz’bïWJvwiot«gt;^?rolt;ïH