Clariflîmi

g - iizin öiiviVi-^VDITAE DENEGOCIO CHARISTIC O fcripts ad

amieos,

^ v N p

T AE, V T P I I v

^-°. ^ÏA CONTRA ADVER,

jj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ITEM

^Augußini perpétua fentcutia Sceonfeflio de Sacramen-^’'o genere,amp;de cœnaDomini,collega abeodemD.Vi-®''öo in gratiam llluftriilimi cuiufdam Principit.

lohannü Jacobi Grynai, TheologiaDolïofü ^ ^ S E S devtriaf^TeßamentiSacramentiSfinA~ '^‘^»^miaBaßlcenß, 4. lul^,anno ijSj dißutaU.

ANNO ^^^- b» Lxxxini.

ER R ATA.

Tag. 17. lin. 2. lege ftniv» 19. gt;9 ignariinanibus vmbtiï^ 2o,33quamuis,

21. i. permittant SnonScc.

45-3'vocat.

ib. 19. fignificantur»

45 8, erit.

46. n. carnemcius, ib. 23. incffabilem»

jo. as [564,

«4. i. æiæ,

5 EVSEBIVS PHILALETHES

TIMOTHEO ELPVRANIO S. D.

E^iUta mihi Juu/ fi^er^ lu^t, in qvibuj ex me quarkeleapophtegmate ii/o, 'ut tu nommai, ri. èJorifiiano, quooitoties ^/am virufenteexagita-turapiurimk Theologk flaccianket rbiquitari. k,quaß viiieücet riciorinta noßer p. m. dixerit ^ßipßrit tu négocia cæna Dominica,ßnißro oculo eße reßieiendum aä Dirha inßitutionk, dextro adnaturam. Factie etiam tibi cre-^eaj/eueranti de dolore tuo, quemexbac re capioi. Cumau-feM feirecupioi. An vnquam Ft^iorinui ißa qua hi tam con-/elentermortuoexprobrantßripßrit ? (^ vbinam extent in bbrisipßu^?ßne tibi quod res cFl dicam ingenuè (^ßmpli. WW; Effi hoc merumgregk i/lius commentum, f^nondiß ferret h^nc fabulam turn â putido silo mendacio , quad Selneccerusiliquandoßarßtdediuinitasinterfe^lo ^ mor. tuoLago, qui nuncetiant viuit,tum ab alqsfaßtatib(a,quaf ^ngatorifiefjugaeiß'imuißaeßne ^modoßgt;leteuomere,vt neniinipoßtieffiedubium deßiritu,VHdehacproßctßuntur. Sie vero fi res habet. Paulo ante mortem FiSlorini prodß über quidam lllyrici contra Theodorum Bezam firiptm : ßd er al tarnen ad calcem adieHa etiam appendix in F/èiorinum^ cuius feepißolas aliquot de négocia ctena Domini legiße dicit, eaiquemorepsomutilai citât (^ deprauat multis modis : (^ interahahancetcam calumniam deoculoßnißroproßert. Fe. ntt tune etiam ad meas manus ille Flaccianui partus ,ßd non legeram adhuc, neque videram epißolasillas, cum quibusßbi negocium ißud eßevolebat Flaccus : Statim tarnen in men. tem venit cogitare,effe hoc artßcium ßAanntov, amp;nbsp;fore hoe fitnile operibus tßiui arttßcis cat erts ; Itaque ad FiSiortnum . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A a

ipjum, p.m.ßripß, (!r ^fioff^oi/oßresJ/aheM, qaaßai ^^ ^’'^oprehitmanitateJuatpJan/ ii/am etgt;ißo/afn,ex^tta Arant-MS Iffjricus veataum hoe juxerat, 'v^aci/m a/ß qutbußiajn (liai generis, qua parfit ßant ê'i^aKTtucit, partim iÄiyr-TMUi ad me mißt, quas nunc tecum communico, “vt vides, vat-uerßis. ride mi Timothee, (^ a^»o/ceprimum in F/accio fon-tem (^ origine»! huius ca/umnia : deinde aßice mihi Selnet-cerum (^ aliasF/accq d^ipuios érßcfatores, velpotiaspbo-lemgermanam, 7^nquam ißi viderunt epißalam Ftaori-rgt;i,ßdtantum Flaccqßrmonem répétant, érßmma cum audacia arque impudentia , ér montra omnem veritatem,pie-tatem ér honeßaeemßargunt, ac quantum intpßs eU, rupf-unt totummundum vnaßeummentirt. Fil ne hoc boni Vf* ri, ita rdudere Deo, eonßngere mendacia, maledicere optimit virés, mortuosetiam,ér quorum carotn ßgt;equießit,probrif ér centume/ß aßieere.

Soient idr homines perpétuaß/s aduerßrß obßere men-dada, qua tarnen nequeproßerrepoßunt vlla, ér cum profit runt, turn velut mus in pice harent, ér ipß in mendaeß de-prehenduntur. ,^odSelneccerus de ridorinoßripßt, alt;}ue ver urn eHac quod de Lago aßerere außss ßuerat. 0 mißrarn atatem noßraminhocßruatam, vt tales homines in remplit érfiholés ernineant. Fere nunc nequeßgna noßra conoid-mus amplius, neque Prophetas, Sed tu Domine vides équot; rt' quires : tußs iudex ér vindex, nbsp;Oro te, vt has quas mitd

noßri Pracepterisepißolas, diligenter legas,et mrhituamßn-tentiam deß/ignßces. T^ß me fallunt omnia, fatisfadet tibi breuitasißa tarnßnila, érpiura te dices ex ß cognouißt} quam ex alß quibufdam longioribusßriptis. i^ddidi et-tam quandamßluamßntentiarum Augußini, de hac eadem caufa ingratiam Principes cuiußlam ab eodem arttßce caßtnf v/dtie 'Vtttts dodlor tibißt argumente, quidßatuendumßt . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;di

5

(ZiCcKfys’ißKi Antii^utfatii, ad quam /em^er in hoc uegecit »esrele^are, vt Jcà,fokbat beata,ßn^a ^igt;t»ecefisiüa anima,De0^uedf'bofiucu»6iü dum vita manebat dde^um ca-fut, Pbdi/gt;pti{ Melanchthon : cuiue latti eÜ in Eccleßafdf ^c-moria in benediliione. Optime vak,^ habe me quaqac^ commendatum precibua tuis,qiiafßtndisquotidiepro faluteEcckßa (^ Seip, Chrißiana. Data

Menß Augura , óinno

M. D. LXXXIIL

Reueremlo P^/ro^Do^frina Ç^ P ie fate prA' ßanfijD. B/hi^alelo RamshecciojEccle-ßaßiß Chamhenß j amicofio.

Epiftoia i‘‘Ê*^ïSS3|l Enerandcamp; doâiffime Vir,‘'amice chari^-me,virtusneceflariaeft,amp;cognata Veritati Docilitas, qua frenantur animi, nc arrogan-|ï^3s^^terdefefentiant, necadmirationc propris fapientiaî contemnant aliéna indicia, fed audiant,amp;: connidi verisargumentiscedant. Hanc veritatem in Dodorc Ecclcfis Paulus requirit ad Titum fcribcnsi CÙm iubet digi Epifcopum, qui non fit pertinax. Cinii igitur in Epiftolanupcr ad me fcripta fignificaris te ab-horrercà caecapertinacia,amp; cupiascrudiri de contro-uerfia, qux hodie in Ecclefia magna animorumcon-tentione agitator, breuiter tibi refpondebo, non do-centisperfonaminduensjfedfidelis monitoris officio fungens. Nam dodrina de coena Domini in feripto Heidelbergenfi fie explicata eft, vt nihil de ea requiren-^, dumfit vberius. ^^emaelrnedumautemHippocratesM-^, ciptf gt;nbsp;'^f ^tdicttidextroocuload»a(uram,ßKißroadar/ef» ^ j reßgt;iciat : Ita ego tibt hortator/um, vt »0» tantum verbi ^, Canaconßderes : ßd mu/tb mag» conuerft»ßsanimo df W' ^j gitatione adtotum corpus doärtna Chrißiana, eaque in re obtempèrespræcepto Pauli Roman. 12. Interpretatio fcripturæfitanaloga fidei,idcft,congruatcum funda-mento, nee vllum fidei articulum euertat. Oportet enimfecundum plurainrelligipauciora,vtait Tertullianus. Et Athanafius in Epiftola deSynodoNicæna præclarèdixit : Perfpicacium eft, vtPauluspræciplt, Icdioniatrenderc, vt rem cum iudicio difeernant, amp;

pro

7

pro natura return, quæ ibi feribun tur,vocabulaacci plant, fine intcllcftusconfufione. lam verofatiseonftat, i. pricipuum fidei noftr® articulum effe, qui docet, duas effe inChtiftonaturas, inconfuse,immutabilitcr, in-diuise, infeparabiliter, nequaquam naturarum diffc-lentiam vnionc tollentc,(ed proprietatem p ot ius vtri-ûfquenaturæconferuantCjamp;quæfequuntur infymbo-loChalccdonenfitibi nonignoto. NoUetiam dubi-tate,ibi nunc effe Hominem lefum Chriftum , vnde ventutus eft, memoriterque recolc amp;nbsp;fideliter tenc Chriftianam confeffionem,quoniam refurrexit à mor-tuis, afeendit incoelum, fcdetad dextramPattis,nee aliunde quam inde ventutus eft adviuos mortuofque iudicandos» Etficventuruseft, ilia Angelica voce tc-ftante,quemadmodum ire vifus eft in coelum, id eft, in cadem catnisfotma atque fubftantia, cui ptofefto im-mortalitatem dedit,naturamnonabftulit.Libetenim mihi ijfdem vetbisvti,quibusvfus eft Auguftinusin E-piftola ad Dardanum. Deinde nobis pctfuafum fit, 11; idqueexploratumomninóducamus,Ècclefiam omnium temporum eadem amp;nbsp;communia bona habere, hoc eft, idem verbum ,eundcm Ghtiftum, cundem Spiritura, candem fidem amp;nbsp;bcatitudincm. Nam ca- ' dem voxeft veraeEeelefiæ, inde vfque à primis parenti-bus, Et idem Euangelium ; amp;nbsp;congtuit vox Propheta-tum cum voce Eilj Dei amp;nbsp;Apoftolotum , nifi quód Prophet®deventuto Mcffaconcionantur, Apoftoli de exhibito. esterafunt cadera. Quod autem Ecclc-fia eundem Chriftumhabeat ,teftatut notifsimum di-Üum inEpiftola adEbtsosHefus Chriftus heti amp;nbsp;ho-dic idem eft amp;nbsp;infccula-.Heri,antc tempus fui aduen-tusin carnem: Hodie, cum reuelatuseftin temporel

Nunc

8

’NuncScinfccubcft'idcmChrirtas, per qnemvnumX eundem liberantutâ lege,iuftificantur amp;nbsp;faluantur o-mnes credentes, qui fuerunt, (unt amp;nbsp;erunt, vt ait D-Lutherusenarranscaput4ad Galat. Porró deeodem Spintu amp;nbsp;fide Paulus 2 Corinth. 4 inquit : Habentes cundemSpiritumFidei, ficut fcriptumeft.- Credidi propter quod locutus fum. Si ergo cundem fpiritum fidei amp;nbsp;illihabebant,qui venturum in carne Chriftum pr®nunciauerunt,quem eriam illi,qui eum veniflenu-ciarunt .• Sacramenta efle potuerunt pro temporum diuerfitate diuerfa, ad vnitatem tarnen eiufdem fidei concordilTimèrecurrentia. Eademeftnamquenofttä amp;illorum, quoniam hoc illi crediderunt futurum, quod nos credimus faólum, vt Auguftinus feribitad 111* -Optatum. Hisduobusfundamentis confideratis,non capiat nos obliuioarticuli de fola fide iuftificante. Vt enim non eftaliud nomen fub cœlo datum homini-fiUs,tcftePetro , in quo faluarioporteat, nifi nomen ƒ ; lefuChrifti:itanoneftaliudinftrumentum,quoChri-buscum omnibus fuis beneficijsapprehendi, amp;nbsp;nobis applicari polfit, nifi folafides, quæeft virtus, vtvete« res dixerunt, apprehenfiua. Non igitur fingamusore corporeo manducari Chriftum, aut eius beneficia : fed retineamus particulam exclufiuam non folum in arti-culoiuftificationis.fcdetiamîncæterisdoftrinæChri-ftianx partibus. Meminifti enimillasLutheri præcla-ras fententias : Locusluftificationis diligcnterdifcen-dus eft.-ineo enim cómprehendunturomnes alijfidei noftrxarticuli;eóquefaluo,faluifuntamp;rcliqui. Item, Stante articulo luftificationis ftat Ecclefia : Hoc ca-1 11 L dente, fimul ruit Ecclefia. Poftquam autemcogita-tionera piam amp;nbsp;Fideianalogam, dehis quæ hadenus breuiter

breuiter indicatafunt,fufcepifti : fubcat animum con-fidetatio totius minifterij Ecclefialtici. Vt enim re-fpeftu noftri vna duntaxat manus eft,accipicns Chri. ftum amp;nbsp;omnia cius beneficia ;ficrefpeftu Dei vna ma-nuseft,dansamp;cxhibens feu offerensbeneficia Chrifti, videlicet vox Euangclij, amp;nbsp;Sacramentorum admini-ftratio. Cum autem Sacramentum fit fignum Gratiac, amp;.veibumvifibile-,nonfomniemusaliaaut maiorabo-nainSacrimentisofferricredentibus, quaminipfavo-ceEuangelijaudita, lefta amp;nbsp;cogitata. Nam vt Euan-geliumcftpotentiaDeiadfaluteraomni credenti: fic baptifmus eft lauacrum regenerationis amp;nbsp;renouatio-nis: amp;nbsp;cœna Domini eft communicatio corporis amp;nbsp;fanguinisDomini. Acnequisarbitretur, alia bona in ceenaDomini, quam in ba ptifmo credentibus exhibe-ti : tencantur hxc dida Auguftini amp;nbsp;Hieronymi, facris Uteris confentanea. Sic enim Auguftinus inquit ; citante Gratianodift.a. Nulli eftaiiquatenusambigeu-dum.vnumqvrémqi fiddium corporis amp;nbsp;fanguinis Do-mini rnne effe participe, quando in baptifmate mem-brumChrifti efficitur, nee alienatiabiUius panis cali-cifque confortio; ctiamfi,antequam panem illum co-medat,calicémqucbibat,debocfeculomigtauerit,in vnitate corporis Chrifti conftitutus; Sacramenti quip-pc fthus participatione ac beneficio non priuabitur, quandoinfehoc,quod facramentum illud fignificat, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

inuenerit. EtHieronymusadHedibiam : Quotquot in Chrifto baptizamur, Chriftura induimus, St panem tonaedimusangelorum. Qubd autemhacc cum Chrifto fola fide, amp;nbsp;non aliter fiat, docer D,Luiherusinc-natrationecapitisxS.Cenefeos: A'iaeft,inquit,con-innftionoftraScChrifti, ficut Iohannes pukherrimc

10

coniungit: EgoinPatrc,amp;Patcrinmc. Hoepnuseft; Poftcrias5Vosinmeamp;egoin vobis. Hæc eft allegon-cafcala. AUegoriaautera debet alere fidcra, non do-cere de rebus noftnSjaut de openbus noftris. Nos ergo perfidem rapimuramp;eftîcimurvna carocumipfo,ficut inquitChriftuslohan. 17. Vtomnesvnum fint, ficut tuPaterinme,amp;cgointe,amp;ipfiinnobis vnura fint.Ita in ipfum afcendimus amp;nbsp;rapimur per verbum amp;Spiri-turnfandum j amp;ipfiadhæremusper fidem / vnum exi-fientescorpuscumipfo, amp;ipfe nobifcumj ipfe caput, nos membra. Rurfusipfe defeendit ad nos per verbum -amp;Sacramentadocendoamp;exercendonosin fui cognii-tionc. Prima igiturconiundioeftPatris amp;Fili^indi-uinitate. Altera, Diuinitatisamp;Humanitatis in Chrifto. Tertia, Ecclefiæ amp;nbsp;Chtifti. Hæc eft vera fentcntia,quam odit Diabolus,amp;fortaflepræuiditin coelo. Idcönon ceflatpug^nare contra fcalam amp;nbsp;hunc afcenfum amp;dc-fccnlum, vtabeonosabftrahat. Id molitur peromnes fedasamp;harefcSjVtauocet hominesicognitioneChrf fti,abciusdiuinitatcamp; humanitäre, vtq;difttaharto-tam Ecciefiam,amp;membraàChrifto. HaótenusLuihc-rus. Hisfundamentis : de FilioDei,deEcclefiaorani-umtemporum, de folaFideiuftificante,deniq; dera-tionetotiusMiniftcrijprobèfixisamp;ftabilitis,nondiffi-ciJiscftdiiudicariocontroucrfiçde coenaDomini.To-rum enim hunc locum Auguftinusinfermonelècun« do de verbis Apoftoli, vno verfu conficit .• Putaftis,quw de hoc corpore,quodvidetis,partes fafturus fim,amp; mea inembra concifurus amp;nbsp;vobis daturus? Illud manducare reficicft. Illudbibere,quideft,nifi viuercïTuncauté corpus amp;nbsp;fanguis Chrifti erit vita vnicuique, fi quod in Sacramento vifibilitcr fumitur, in ipfa veritatefpiri-tua liter

tnalitcrmanduccturamp;bibatur. Scd quid ago? Anob-litusfum, me tantum monitoris pctfonam fuftinerc? Dabis igitur mihi veniam,quöd cpiûola monitoria. pene didafcalica fada fit» Bencvale, Bilibaldccharif-fimc,amp;hasadmonitionesaboptimoanimóprofeda$ boniconfulc. Poteris etiam aliis, qui funt dociles,amp; vetitatem anteceptis opinionibus anteponunt, hanc qualemcünquc epiftolampièmagisquam ornate feri-ptam communicate. Sed hxc tuo iudicio permit-to. Itcrumvale. Ambergx,die7.April. AnnoChri-fti t $ 6 7.

ri^orinui Strigeliui exul Chrißif propter mAnifeßA veritatif senfeßionem»

^d eundem.

Encrande amp;nbsp;dodilfimcVir, amice chatiffi- EpiaoUu me,Prodit vetitatem, qui nonexpedite rc-deKeUgionetebusque diuinis diU-gentibusDominum. Cum igitutate inter-togatusfimde corporalimaducatione corporis Chti-ftigt; qus fit cotporalimodo, non eftmeumnorninisq; Gfiriftianivetamdebacre (ententiam occultatc ^ téq-,

oro,vtcodcmcandorchancrefponfionéaccipias,quo priote cpiftola de VpintuaU manducatione amplexus CS. 0 miffis aut ê non neceffatijs arpbagibus, quibus bona caufa non indiget,ad quxftionem tuam accedo.P c-tisà me ,vt firmifftma argumenta oftendam , quibus ptobeiur ,cotporalem manducationem effentialis corporis Sc Canguinis Chrifti lefunonadeb neceffatiamSe

12

pondcrofam,vrgendâraque eflc,amp; quæ fcquunturin tuisliteris. Ego verd omniaflcueratione confirmojn-anecommenturnde corporali feu orali manducatio-neeffentialiscorponsGhrifti rcicdura amp;icpudiatuni efleabipfoDominoinconcioneluculcnta, quæapud lohannemexrat. Cùmenim cademfir doftrinacontrariorum, amp;nbsp;ciufdcm artificis fit confirmare veram fententiam,amp;rcfutarecontrarias opiniones, quae vc-riratiaducrfafronte repugnant; Dn»N,I.C. nonnio-dó veram dodrinam defpirituali manducatione fus carnisEcclefiætradidit: fedetiam carnalem imagina-tionem de corporali feu orali manducatione fiuecraf fafiuefubtiliacerrimètaxauir. Vfuseftautemduobus adamantinisamp;inuidis argumentis; quorum priusab impoÜibili^altcrumabinutiliducitur. Deimpoifibi-litatc inquit : Hoccinè vos fcandalizat ? quid fi videri-tisFiliumhominisafccndcntem, vbi crat prins? quafi dicatjcamalefomnium de corporali feu orali manducatione carnismeïe,ipfofaólo rcfutabit veritas afccn-fionismcæin cœlum. Namafcendcrc ineoelum, non fignificatex vifibili fieri inuifibilcm: fed ex hoc mundo inferiorimigrare in locum cœleftem, amp;nbsp;corporali lo-‘ cationefpaciumaliquodoccuparc fini turn fccundum veri corporis motum, vt non folùm vniuerfa fcriptura Prophetica amp;nbsp;Apoftolica, fed etiam tota vetuftas Grx-ca amp;nbsp;Latina vno ore affirmât» Ac vt ex multis teftimo-nijspiæ vetuftatispauca duntaxat repetam, quis ignorât illam Auguftini prarclaram fententiam in epiftoh ad Dardanum: ChriftumDominumnoftrum,vnigc-nin^i DeiFillum,a:qualemPatri,eundémque hominis n!ium,quomaioreftPater; amp;nbsp;vbique totum præ-fentem efl'e non dubites,tanqüam Deumj amp;in eodem tcmplo

tempIoDeicfle.tanquam inhabitantem Deum; amp;nbsp;in locoaliquocœli, propter veri corporis modum. Idem tradatu 102. in lohanncm : Exijtà Pâtre, quia de Patre cft;amp;in Mundu venir,quia Mundo fuum corpusoften-ditj^deVirgincaffumfit, RclinquitMundum corpo-raÜdifceflione, perrexit ad Patré hominis afcenfionci ncc Mundum deferuitpræfentiægubernatione. Et fer-’ moneóo. de verbis Domini.- Semper quidemdiuini-tatenobifeum cft:fedniß corporaliter abiret à nobis; femper eins corpus carnalitervidcremus, amp;nbsp;nunquam fpintualircrcrederemus. Fulgcntiuslib.z ad Thrafy-ö'gt;undum : Vnus idémque homo localis ex hominc, lt;luicftDeusimmenfusexPatrc: Vnus idémque fecun-tiumhumanamfubftantiam.- Abfens coelo,cùmeiret in terra,amp;derelinquens terrant,cùm afeendiffet in cœ^ lum,fecundumdiuinamvcró,immenfamquefubftan-tiam nee coelum dimittens, cùm de cœlo defeendit; neeterramdeferens, cùmadcœlum afcendit. Et poft pauca.- Quomodo autem afcendit in coelum, nifi quia localisamp;veruscfthomo? Aut quomodo adeft fideli-busfuis, nifi quia idem immenfus eft, amp;nbsp;vcrus Deus? Etlib.3 ad Thrafymundum : idem arque infeparabi-lis Chriftus fecundum folam carnem de fepulchro fur-rexit : Idem arque infeparabilis Chriftus fecundum totumhominem,quemaccepir, terram localiter de-fcrcnsadcoelumafcendit, amp;in dexteris Dei fedet; fecundum eundem totum hominem venturus ad iudi-candumviuos amp;mortuos, corona turns fideles amp;nbsp;pios. Vigilius Martyr lib. 4. Quando caro Chtifti in terra fuit,noncrat vtique in coelo.-amp; nunc,quiaincœlo eflft, noneft vtique in terra. Erin tantum non eft, vt fecun-i dum ipfam Chriftum fperemus venturum de cœlo,'

B 3

14^

lt; quem fecundum verbum nobifcum credimus cffcii' terra. Hacc eft fides amp;nbsp;confeflio catholica, quatn ApO’ ftoli tradiderunt, Martyres roboraucrunt, amp;nbsp;fidekJ nunc vfqueeuftodiunt, Sed dixeritfortaffe quifpiani: Si hxc dodrina de afcenfionc Cbrifti in coelum vet» eft, quid de prifentia eiusdem Domini in Cœna my-ftica exiftimandumeft ? De hac obiedionerefpondet Auguftinustrad. 50 inlohan. Qupmodo in cocluni manum mittam,vt ibi fedentem tencam^Fidem mitte* amp;nbsp;tenuifti. Parentes tui tenuerunt carnc,tu tenc corde, quoniam Chriftus abfens ctiam prxfenseft .■ nifi enim prsefens effet, à nobis ipfis teneri non poffer : fed quoni-am verum eft. quod ait ; Ecee ego vobilcum fum vfqu« adconfummationcmfcculi:amp;abijt,amp;hîceft;amp;rcdiit, amp;nosnondcferuir. Corpusenim fuumintulit cœlo. maieftatem nonabftulitmundo. Et Ambrofiusepift î’ de cademobiedioncrefpondes, inquit.• Præfcntiorefti quifeanimisinfcrit,quàmquioculisproteftatur. Plus cnim eft, mente conncdi,quàm corpore copulari.Hçe dcprioriargumento,quodabimpoffibilinon philofo-phicofcdthcologicofumitur;breuiterdixiffe fatisfit-Offerocnimmcadlongiorem confirmationem huius vcriffimç,îcternçamp;immotædodrinæ,quotiesàmcpo-ittutiî Ûulabitur, Scquituraltcrum argumentum ab inutile Sic enim Chriftus, qui eft non modo veraxDodor, fed ctiam veritasipfa,incap.6lohannisinquit : Caronou prodcftquidquam;Spirituseft,qui viuificat.Verba quz locutus fum vobis, funt fpiritus amp;nbsp;vita. Hîc maniie-ftufh eft, Dominum loqui non de tua carne, quæ ceftè non inutilis eft ad viuifteandum: (vimficitenimnO' ftram naturam partira racrito, partira quia Aeyacopu-lata.çfl; dequololuacsait .-In ipfo vita crar,amp; vitacrat

15

luxhominû) fed de carnali imaginatione,quæ fomnîat corpus Chrifti corporaliter, fcuore corporco fine craf-fo,fiue fubtili modo manducati. Ac ne quis arbitretur, me narrare mea fomnia amp;nbsp;vim afferre verbisChrifti,v-tarteftimonioAthanafij .qui enarrans didum illud Eu-angeUcû-.Quicunq; dixerit verbumamp;Cjad eandê fenten tiam,quamrecitaui,concioné Chrifti accomodat.lfti-ufmodi charaderc etiam inlohannis Euangelio vide, vbideefucorporisdifputans.acproptercamultosfcâ-lt;ializatoscÔfpiciens,italoquutuscft;Hoccincvosfcan-ûalizatï Quid fi igiturEiliû hominisfpcdaueritisafcen ientë,vbipri4serat?Spirituseft,qU’»viuificat:Caronô Pi^Ddeftquidquam, verba quæ cgolocutus fum vobis, Spiritus funtamp;vita.Hîcenim de vtróqj,carneamp;fpirittt füo\ocutus eft, amp;fpiritû à carne difcriminauit, vt non folùna in co quod oculis apparebat; fed naturam quoq-, inuifibilëcrcdentes,difceremusea,quçloquerctur,nÔ xarnaliacffeded fpititualia.Quot enirn hominibus cor pusciusfuffecitfetadcibum,vt vniuetfi mundialîmo^ r\ia fictct,Sed ptoptercaafcenfionis lue in cœlum men-tioncmfccit,vteosàcorporali inteUedu abftraheret, ac deinde carnemfuam,de qua locutus état, cibum è fupernis cœieftem amp;nbsp;fpirituaiem alimoviam amp;nbsp;ab ipfo donandaminteUigerent. Quæ enirn locutus fum volais,inquit, Spiritus eft amp;nbsp;vit a, quod per Inde eft, ac ft di-ceret; Corpus meum quod oftëditur amp;nbsp;datur pro Mun.

“ do,in cibu dabitur, vt fpiritualitet vnicuiq; tribuatur, amp;ftatftngulis tutamcnprxlcruatióq; ad refurredione vitææternædtaquoq^Samatitanâ abftrahens Domin’' arebusfeuftbiftbuSjDeum effe fpiritu pronunciauit, vt deincepsiiianoncorporaiia,fedfpiritualia dcDeo co-V^arct. Hadenus Athanaftus, cuiusfymbolumomncs

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bijl

16

pij conftantcrampleduntur. Spcroex his, quscotn-mcmoraui,vtriimq; perfpicuum effet amp;nbsp;Chriftumfa-pientiffimum architedum non inftauraffe in inftitü-tioneCœnæ myfticæ, quod apudlohanncm tot Octantis argumçntis deftruxit; amp;nbsp;fruftra qœrri ncceffariam amp;nbsp;falutarem confolationcm in co, quod ipfa veritas affirmât partira impodibile, partira inutile effe, Quamo-brem humanos errores amp;nbsp;mendacia relinquamus, amp;nbsp;in veritate Dei maneamus. Si cnira folus Chriftus audi-enduseft, vtpræclarè fcripfit Cyprianuslib.a. epiffij-Nondebemusattenderc,quid aliquisantenosfacien-dumputarit; fed quid qui anteoraneseftChriftuspri-orfeeerit. Non enim hominis confuetudinem fequi oportet,fed Dei veritatem. Quod veró à quibufdam dicitur, in fpirituali manducatione nobis tantum ap-plicari effedum corporis amp;nbsp;fanguinisChrifti .• id iureaC raeritö vanitatis condemnatur. Nam Chriftus’ Ioh.^ non tantum concionatur de merito, autdeefficaciai feddeipfafubftantia carnis fux : Panis quem ego dabo caro mea eft, quam egodabo pro mundi vita. Item: qui edit meam carnCm , amp;nbsp;bibit meum fanguinem» mane t in me, amp;nbsp;ego in eo. Seim us autem amp;nbsp;piè credi-mus,nonaliam camera pro nobis traditam efle.quàm affumtara ex Virgine, amp;nbsp;vnitara Aoy^. Deinde ma-nifeftum eft : Fide non folum apprehendi meritum Ocefficaciara Chrifti.-fedetiaraipfara perfonam,à'qua nunquamfeparariautpoffunt, autdebent racrituinamp; efficacia. Vtriimque enim eft totius perfonæ. Vt enim tota perfona nobis meruit beneficia, qua: in Eu^ tngelio promittuntur credentibus : fic eadem perfona eft in fuis membris efficax. Eftigitur vaniflimum fomniura, fingcrcapplicationemmeritiautefficaciï fine

fincapprehenfione perfonxChrifti. Porro quodadr» ^Tcyattinst,non rcijcio verba Chrifti;fcdquxro in verbis natiuatn fententiam, analogam reliquis concioni-bus Chrifti, amp;nbsp;confentaneam corpori doftrinx. Non c* nim in fono confi ftit veritas, vt in quadam epiftola Na-ziazenus fcripfit : fed muit6 magisinfententia. Eft amp;nbsp;ülaAuguftini in epiftola 7 praeclara fententia de ijs, qui ftolidèvrgcnt to ôr^ay contra dicentis mentem. Si manifeftifsimac certxqj rationi velut fcriptnrarnm fan-ftatum obi jcitur autori tas,non intclligit qui hoe facit, 2tnonfcripturarumiUarumfcnfum, ad quem penetrate non potuit; fed fuum potius obijcit veritati ; nee quod in eis,fed quod infeipfo velut pro cis inucnit,op-ponk.Habes non Laconicam,fed benelongam epifto-Ïam dccorporalimanducationc corporis Chrifti, qua itaaccipics,vtpcrfuafutnhabcas,mc veritatem omnibus rebus humanis antcponerc,quod ft tu quoq; feccris: hauddubibin vit a sterna, mihitanquamfideli moni* tori gratiasages. Sin autcmvoles pro re impofsibili, amp;nbsp;ptorfusinutilidcinccps dimicarc,caq;inrcfcquialios duccsjcgoilludApoftolicumvfurpabo'.Nosmundifu-rous. Bene vale,amp;veritatemantcoculos propofnam amplcftetc. Non enim video .quid prêter inanes amp;nbsp;pu-tridas eauillationcs vertus quàm argumenta demeeps obftaicpofsit,qub minusin veraamp;falutati fententia tu tb conquiefeas. Ambergs, die 5.îAaij,quoîiliusDei,i-démqt ftliusho minis, fped ante magno cœtu tuorum difeipulotum ,c\hoc mundo inferiori in locum cœlc-1 nbsp;nbsp;nbsp;ftemafcendit,vndc venturus eft, amp;nbsp;non aliunde,vt cou

1 nbsp;nbsp;nbsp;fçiciatut in nubibus, amp;nbsp;fefe palàm oftendat toti genett

1 nbsp;nbsp;nbsp;butnanothoftibusquidcmfuis adaternas poenasipijs ’

\ veto ad vitam aternam, cuius hic infe Dominas nos

IS

participcsfaciet,filuecm.ïii3gisamabimus, quàmtene bras: amp;veritatem inueccratis ctroiibusantcponcmus« Anno Chrifti.x$67»

T. fii^ari^ui Sf^

Tienera^do 'viro M. N. amico fuo S. D.

-7X|a Vm multi hoe tempore promanducatione ludæproditoris amp;nbsp;aliorum impiorumacei rimè,tanquam pro aris amp;nbsp;focis dimicentbre

uitcr ad te feribam, quid de incredulis acce-dentibusadeoenam Domini exiftimandumfit.Namin bonacaufa,vt ait Pindarus,tria verba fufficiunt. Omit

fisigiturnonncccflarijsambagibuSjdifertèaffirmo.-IU' damamp;omnesinercdulosfincexceptione non fieri pat ticipes corporis amp;nbsp;fanguinis Domini. Huius conftantis amp;nbsp;pcrfpicuæaflcuerationisimmotaconfirmatiofunii-tur ex verbis Paulii.Cor.io; Non poteftis caliccm DO' minibibere,amp;caHccmDæmoniorum.Cognitaautein impoflibilitate,reijcienda funtimpo(rjbilia,fublatao-mni dubitatione- Curigitur pugnant aliqui tanraani-morum contentione proreimpoflibililt;ciimquideni impoffibilia non venian t in deliberationem.Vt autem hæc confirmatioaculeosinanimisrclinquat, diligen' ter expendanturponderaverborum in concione Pau-lina 2. Corinth. 6: Quod eft confortium iuftitia: cum iniuftitia? autquxcommunioluci cum tencbris?aut quæconcordiaChrifto cumBclial?aut quxpars fidch cum infideli.^aut quid conüenit templo Dei cum fimu lacrisHam veró conftat incredulosfeu infidèles ciTe plc nos*

91

nosiniuftitiæ amp;tcnebrarum. Quarc non poflunt habe» reconforriumamp;communionern cumChrifto, qui cft iuftitia amp;lux.Sienim dixerimus,quód focietatemba-bemus cum eo, amp;nbsp;in tenebris ambulamus, mentimur amp;nbsp;veritatem non facimns, vt i lohann. i exprefsèferibi-tur. Etquoniam increduli funt mancipia Satanæ,amp; templa eiiifdem fpiritus,nihil abfurdius dici aut cogita-ripoteft, quambosefle participes corporis amp;nbsp;fangui-nisDomini.Non enim conucniunt,nec in vna fede mo* rantur hoftes,qui inter fc bellum implacabilegerunr,amp;' quorum vnus, quipotentioreft, pcllitaltcrumimbe. cüliorem. Secunda confirmatio exrat in cap. io prioris adCor.Vnumcorpusfumus, quotquotdevnopanepar ticipamus. Certum eft autemincredulos feu infidèles non effe membra huiuscorporis,vt i.Ioh. idicitur; Si in luceambulamus ficut ipfe eft in luce, focictatem ha-bémus inter nos mutuam. Quanquam enim hypoctitæ amp;nbsp;malifuntfocijEcclefiæfccundum externos ritus '.tarnen rerumignari,manibus,vmbris amp;nbsp;imaginibus gau-dent amp;deleâ:antur. Cùm igitur ncc capiti Chrifto, nec viuo corpori Chrifto,quod eft communie fanâorum cohæreât;ncquaquamimaginandum eft, tales efte not-vwçcorporisamp;fanguinisChrifti. Tertia confirmatioquot; recitatur àPaulo i. Corinth.u: Qui edit hune panem/ aut bibit calicem Domini indigné; reus crit corporis amp;nbsp;fanguinis Domini ;Item,Qm edit amp;bibit indigne,indicium fibi manducat, nondijudicans corpus Domini. Hæcverba Pauliperfpicuèdocent,incrédules nonfie-riparticipes; fed reoscorporisChrifti ; quia non difeer-nunt huncfacrumcibumàprophano , non afferuntfi-dem,necftatuunrhunccibum inftitutumefié,vr con-iungatnes cumChriftoveraamp;viuifica confociationc.

20

Quarta confirmatio. Chrißus dicit ; Hoc facitcad recordations mei ; amp;nbsp;loquiturdcrecordationcfidclii non dehypocritica. Nonenimvult tantum hidoris mcmoriam confcruari,fed vult ad vfum Sacrametiaf-ferrifidem,applicâtem nobis ipfiusbencficia,interqu36 nonminimum eft ;ca*i/amp;jH«4corporisamp;fanguinis. Qnis autem ignorât incredulos fidei expertes amp;nbsp;vacuos efleJ Quinta.Sicut Euangelium eft potentia Dei ad falutcm omni credcnti:ita res, quaî cum fignis cxhibentur,a(i folos credentes pertiner.Namfignorumacceflionon mutat return perceptionem. Qua re fi quisad vfum Sacramentorum accedit fine fide;non res, fed figna tanti pcrcipit,vtRom 2 dccircumcifioncdicitur. Circuiu-cifio prodeft, fi legem obferues : ft autem vioJaucris k' gem, circumcifio tua praputiura faaaeft. Etfi enim fidcs non facit Sacramcnium, tarnen ficut promiflio Euangclij nobis non cftfalutaris,nin fide acccipiaiur: Ita Sacramentum fine fide qua beneficia Chtifti acci-piuntur,rcfpeduvtcntisotiofa ccrcmoniaeft. Siede Baptifmo Hieronymus Ezech. 16 inquit .• In Ecclcfia qui non plenafidcaccipiuntbaptifma, nonSpiritum fed aquam fufeipiunt. De vfu verb cœnæ Dominic® perpétua mcmoria digna eftfententia Proiperi 339. E; feam vitxaccepit amp;nbsp;poculum vit« bibit,qui in Chrifte manct,amp; cuiusChriftus habitator eft. Nam qui difeot-datàChnftoncccarnêeiu3itianducat,ncc(anguinem bibit,ctiamfi tantærciSacramentumad indicium fu® pr«fumtionisquotidieindifFcr2teraccipiat.Hisquin-quc perfpicuis amp;nbsp;immotis confirma tioni bus fumtis d verboDeiadiunganturdidapiasvetuftatis. Cyprian’in* fcrmonedcCoena:Sacramcntaquidcm,quanruminfc eft.fine propria virtute efle non poliunr,ncc vl io modO' diuinafeabfentatMaicnastnyftcrijs^cd quxuiiab indi-

21

gnisfefumi vel contingi Sacramenta permittant. Non poffunt tarnen Spiritus effe participes, quorum infide-iitasvelindignitas tantæ fanditati contradicit, Itaq; alijsfant hæc munera odor vitæ in vitara , alijs odoi mortis in mortem, quia omninó iuftumcft,vttanto pnucntutbencficio gratix contëptorcs,nce in indignis tanta gratis puritas Gbi faciat manfronem.Auguftinus tradatu 26 in lobann. Sacramentum de menfa Dominica fumitur quibufdam ad vitara ,quibufdam ad ex-itiam. ResvcróipfacuiusSacramcntumeftoraniho-minl ad vitara,nuUi ad exitium, quicunquccius party cepsfucrit.ldemtraaatU59inlohan. Uli raanducabât panemDominura .• Ule (ludas) panembomini contra. Dominum.illivitara.iUepoenara.lderali.zideCiuita-tcDci,cap,2ç.Nondicendumefteum raanducarc cor^ pusChrifti,qui in corpore non cftChrifti.Item,Ncc ifti ctgodicendifuntmanducatccorpusChrifti.quoniam necin membris computandi funt Chr ifti.Vt enim alia, ta team, non poffunt firauleffe amp;nbsp;membra Chr ifti, 5c membrameretricis.Deniq^ ipft dicens; Qui manducat carnem meam, amp;nbsp;bibit fönguinem meu, in me manet,, amp;cgoineo;oftcnditquidfitnonSactamcntotenus,fed reuera corpusChtifti mSducarc,aut cius fanguinem bi-betc.Hoc eft enim in Chrifto manetc,vt in illo maneat St Chnftus, Sic cnimhoc dixit, tanquam dicer et ; Qrâ nonin me manct, amp;nbsp;in quo ego non maneo, non fe dicat autexiftimet raanducarc corpus raeura, amp;nbsp;bibete meum fanguincm.Non itaque raanent in Chr ifto, qui nonfunt membra eius.Non funt autem membra Chri-fti,quifcfaciunt membra merctricis; nifi malum iUui pocnitendo effedeftiterint, Scadhocbonumtcconci*

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilaiionc rcdictint,A.mbrofxus lib- to. cpift. S 2. CumiUk-C

22

das panem à Chriftoacccpiffct, immifit fein cot eins Diabolus, quad poflefTionem fuam vëdicans,quafi por-tionisfuæ iusrctinens,quafi dicens.Non eft tuusiftc/ed ineus:meus certeminifter,tiiusproditor:meiisplane iftceft: Dcniq;,tccumrecirmbit,amp;mihiferuiT.Tecuffl epulatur,amp; mecum pafcitur.- A te panem accepit,ànie pecuniam.Tecum bibit.óemihi tuum finguinemven-dit«SummaigiturconcIufionishæceft:Quemadmodiî Deus colligit EccIcfiamminiftcrioEuangclij amp;nbsp;Sacra-mentorü,amp;nonaliter:Itafidcseft virtus apprehendens amp;applicansresinEuangelioamp;inSacramentisobl3tas; videlicet,Chriftum amp;nbsp;omnia eius beneficia. Quamob-rem errant non folùm Enthufiaftæ vetercsamp; récentes, qui hom incsà minifterio abducunt;amp; iubent expectari afflatus;Sed etiam nofira «täte multi qui negant,folâ fidenos fieri participesChriftiamp; omnium eius bonotû. Sicut enim Enthufîâftæamittunt certam doârinam,amp; firmamconfolationem,amp;deftituunturcxercitijsfidci; quiafidesexauditu, auditusper verbum:ita negantes fola fide Chriftum amp;omnia dus bona ad nos transferri, auteertè nobifcumcommunicari,àfummo fidei arti-culo aberffnt , amp;nbsp;fculpunt fibi organa apprehenfiua contra ordinationem Dei. Non eft enim aliud nomen fub cœlo datum hominib. in quo oporteat faluosfieri, nifi nomen lefu Chrifti : Ita noneftaliud organon à Deoordinatum,adapprehenfioncm Chrifti amp;nbsp;benefi-ciorumeius,nififidcs. Namcrederein Chriftum.hoc eft vidcre,hoccft audtrc,hoccftodorari,hoceftgufta-re, hoe eft contreetare eum, vt Vigilius lib. 4 veriflimè dixit. Hæefatisfitbreuiterde manducationeindigno-rum dixifle.Si quid autem in hac breuita te defiderabis, oftero

offcro mc ad longiórem dedarationcm. Bene vale^ dicilonipAnnoChtifti 1567.

lióïorintti StrigeUw.

■^dN. N. publicum profelJbremin Âcade^ dernia bétert ^rbis Effurdenßs.

BKnatiffimcamp;doajffime vir,amicecolendcj Epift.uik Magnam tibi gratiamhabeo,pro candidoiu' idicio de mcisldudijs amp;laboribus. Etfi enim jlinc Gnmlatione agnofco macicmamp;fqualo-lem mcoruferiptorum : tarnen fatcor, mc tuo iudicio ' deleaan.Vtinam veró omnes doüi eodem candore in dicatent de alie nis labonbus,qai nemini nocët.aliqni-busptofunt: Quod fi fieret,hand dubiemagisflorerent iiteræ, amp;nbsp;plûtes incitarétur ad bené merendam de Re-pub.literaria. Majores veró tibi gratias ago pro frater-naadutonitionc.qna me conaris ab erröte in viam veri . tatis reuocarc. Hoc taum officium,ft aliter quam pat eft interprétât er. a pp eUatione hominisChriffiani indi-gnuseffem.- Sedtamen quod reseftbreuitertibiexpo; nam.amp;vt refponfionem meam placide acccipias ma-gnopere oro.Sempet docui amp;nbsp;doceo, eoenam myfti-cam differ te acibo phyfico.amp;fy mbola qua inbac Coe-nadifttibuütur.nó effe nuda figna, fed pignora amp;nbsp;figilla , KoivuwÂÇ corporis Sc fanguinis Chrifti omnibus Sc ftngu lis credeniibus, qui fide metitum mortis Chrifti fibi. applicant,Sc confociantur cum corpore Chrifti, Sc ia quibusChriftus per fidem habitans efficaxeft, dato Spi ritufana.o.Hancapplicationemmcritotum Chrifti, Sc eonfociationemcumcorpotcChrifti,Sc efficaciant ia' etcientibus fine vUa dubitationc aominatPau? Koiv w-viax.

»lAF corpamamp;fanguinis Chridi.vtteftatur IrcnarusÄ fynodusNycæna. Semperdocuiamp;doccorcijcicndaifl effe tranflïibftantiationcm, inclufionem localem, cit-eugeftationem,repofitioncni,adorationem panis,amp; quxfuntciufdemgeneris,dequibusnullacftapudrcüe inftitutos controucrfia. Nunquara approbauirecens cömcntumdcvbiquitatccorporisGhrifti,quodtotiEc elcGxmuItis fæculisignotum fuit. Et quoniam finnit fimèftatuo,hanc Cœnam inftitutam effe, vt credentes fint vnumeumGhrifto per fid£,amp;vnum inter fe per di‘ JcdioncmjniliildubitansaffirmoJncredulosoonfieri *oji/«Fèf,fedreos corporis amp;fangui nis Ghrifti.Siquidau tem in his fententijs ^pter breuitatë obfcurius diduoi vidctur,offeromeadlongioremdeclarationem. Oro ctiam te per nofiram amicitiam,vt ingenue amp;nbsp;aperte mihifignifices^quiderrorishxrere videatur in bacdo' örina,quamfimplicitcradumbraui.Neq;enim melius de me potcris mereri.quàm fi mihi fontem erroris digi' to faltem monftraueris, Quod veró me amantcramp; comiter mones,ne fcquar vel rationem, vel phyfica ar* gumcnta,vel Patrumauthoritatcm,dcco breuitertibi refpondebo.Egoindogmatum controucrlijsnec ratio nem fine luce verbi diuini, nee Philofophiam, nee ho-minumiudiciainconfiliumadhibeoffedfcquorluccr-oamdireüricerapedumintcnebris,de qua Propbeta inquit : Lucerna pedibus mcis verbum tuum, amp;nbsp;lumen femitismeis.Et Petrus in Epift.2.Benefacitis,attcnden' tes Prophetico fermoni, tanquam lucernxlucentiin loco caliginofo. Vt autem rem cum iudiciodifcemam amp;nbsp;pro return natura, quæ in facris litcris feribuntur, vo-cabula accipiam, fine intcllcâus confufionc : refero menté amp;nbsp;oculos non ad Gynofuramgt;aut ad clariffimos Septen-

Septen triones: fedadanalogiamfidei, fine ad totutn corpus doftnnæ Chriftianæ , cuius fumma breuiter in fymboJis recitata eft} ae diligenter caueo, ne rc-cipiam pugnantia cum articulisfidei: cumomnisim-plieatio contradidionis fit horribilc mendacium, nee in Deo funt contradidoriæ voluntates. Poft-quamautem hac certilfima amp;nbsp;minime fallenti norma vfus fum , non contemno veteris amp;nbsp;purioris Ec-defiæ confeffionem. Etfi cnim fides mea in folo verbo Dei redè intelledo acquiefeit: tarnen non pâtura confirmor, videos habere me Ecclefiam oyuoi^jf-4» «alt; Bfiimi/^sv, ncc me recentes opinioncs odio ''elamore eorum hominum, qui nunc viuunt, am-plcaiHanc methodum fi tu quoque vfurpabis,haud dubie de toto negocio redius indicate poteris. Ac vt tu pio Audio precaris , vt Deus meam mentem luce veritatis illuftrct .• Sic ego viciffim vota facio, vt fine præiudicio amp;nbsp;fine affedu impediente indicium, ftatuere poflis. Hæc breuiter amp;nbsp;firapliciter de tua cpiftolaamanter fcripta refpondere volui, vt intcl-figeres nos amicitia coniundos fore, etiamfi ali-quafortafsediflimilitudofitiudiciorum decon-

trouerfijs, quæ nunc agitantur. Bene vale, vir dodiflime, amp;nbsp;fi me amas, primo quoque tempore refcri-be.Heidclb. 20 April,

Anno 1 ; 6 8.

Tuf/iexautmo rf^orintig SfrigeiiM»

26

Q^d eun^lém.

Rnatiffime Ócdodiflimcvir, amice chariffi-I ™^- ^”™ videamte nöabhorrcre à placier jW^^i collatione fententiarCide ijscontrouerfijJi qux nunc in Ecclefia agitantur, breuiter amp;nbsp;candide de tua cpiftola refpondebo.Miror autem teim probate meam de cœna Domini fententiam, cùm iff* quoqueintuislitcriçfatearisjfide amp;nullarcalia Chri* ftum amp;nbsp;dus bénéficia nobis applicari. Hane hypo thefinæternam amp;immotam fi firmiter amplcdcriS) haud fane intelligo , cur vel meam dodrinam im-probes, vel tantoperè pro incrcdulis dimiccs. Sif-nimfolaamp;vnica fide fit appIicatioChrifti amp;nbsp;omniun' dus bonorum,manifefiæcontradidioni teipfum im-plicas , cum feribis.- Verbum DEI vbique comma* nicat Chrifti beneficia omnibus qui fefeeoetui vifibi* li, qui Ecclefia vocatur, adiungunt, amp;nbsp;profefsionc confentiunr, quamuismulti-interfint hypocrite,amp;C' HjECaF-lt;Aoy*«nonpoteftconciliari,nec fi Carneadem ipfum Orcus remittat. Scd ad reliqua membra epidolJ tuxaccedo. Hortaristdpfumamp;aliosadamoremfini-plidtatis,lt;5comnipotcntiamacveritatcm Chrifti pr«' dicas.Non ignoroChriftum præcipcre,vt fimus prudê-tes ficut ferpentes.-fed Idem præcipit,vt fimus fimpli-cesficut columbx. Multum enim inter fediftantjon-geq; difiundxfunt fimpIiçitasChriftiana, amp;nbsp;ftoliditas afinina. MeminietiamPaulididum: Verbum Deia-

bundetinter voscumomnifapientia. Opponiurau-tem fapientia ftoliditati amp;fophifticæ. Idem iubetnos attendere lcjdioni:amp; pueros effe non intdlcdu/cd ma-litia-

litia, Quarenullæfuntocculttoresinfidiæ, quàmhæ, qu$ latent in fimplicitatis nomine. De reritate amp;nbsp;om-nipotentiaChrifti nulla eft inter pios quæftio .• Omnes eniravnoconfenlutribuunt ChriftoDomino laudem veritatis amp;nbsp;omnipotentiae. Sed non minus verax eft in fermonc figurato , quam in proptio. Deinde non tantum quid poftit ,(ed quid velit hic Dominus con-fiderandum eft: Omnia enim quaecunquevult, eftt-cere poteft. Nulla porto controuerfia eft inter pios de præfentia Chrifti in Coena. Sed longè aliud eft, dicete Chriftum efle in pane. Non enim adeft Chri-ftnspropterpanem'.fedproptercredentem. Qjrod veto addis in tua epiftola; x,oii/wvfctç ftgnum efte iplum Chiifti corpus: id nouum eft, amp;nbsp;in Eeclcfta Chrifti inauditum. Si enim-corpus Chrifti effet ftgnum, neceffarib in oculos aut reliques fenfus oceurtcret, iuxta notam amp;nbsp;vfttatam ftgni definitionem. Si igi-tur amasveritatem, corrige hancloquendi fotmam, qus nonparuam return confuftonem parit. Non fu-momihiapud te docentis perfonam: fed monitoris vi-cefungor. QuareinteUigentiamp;docili fatisdiftumeft. Pofttema pats epiftolx tua acertimè contenditjncre-dulos fieri participes Chrifti feu corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti,amp; conatur ex reatuefficete »«««»»«v. Sed huic fillmini non à loue edito , oppono fulmina Pauli ex v traque epiftola ad Corinth: Non poteftispoculum Domini bibere ,amp; pocuium Dxmoniorom. Non poteftls menfa Domini participes efte, St menfa Da-moniotura.ltcm,Qüa communio lucis cum tenebrisï aut qua concotdia Chrifti cum Belial 1 aut qua pars fideheura infideli ? Obiieiet autemhocloco aliquis; Inctedulifubftantiampercipiunt fme efflcacia. Q^-

18

fi veto hæc duo înfpcciali prafentia fepsrari poflint; cùm ingenerali præfentiadiGungi ncqucant,vtinpcï-uulgaro verficulo dicitur: Enter, præfenter De vs cft amp;nbsp;vbique potenter. Omitto extremam claufulaffl epiftolæ tux , in qua metuis diuulfionem duarum naturarum in Chrifto , amp;nbsp;afleris hunc totum effe in Cœna. Non enim foJuitur vnio hypoftatic3,cùni naturarum proprietäres piè confiderantur. Hieferè funt, qux de tuis literis amanter amp;nbsp;candide refpon^ dere volui. Tu fi videbitur , refcribes, vt appareat nos amicitia coniundos mancre, etiainfi fententias fint diifimiles de quibufdam controuetfijs. Bene vale. Hcidelb. S Septemb. Anno 156g.

Tttui ex animo amieuf rtliorimte S/ngdiui-

%y^l^a e/?ißola ael Zacol^um FeU^cerujn

Encrande 8c doftiffimevir, amice vetus amp;nbsp;chariirime,laudoingcnuitatcm,quateinv-tramq; partem ita apcris,vt nee tuam confer fionemocculteSjOecdiflimulesquidinami' co defidcrandum videatur. Hæc 'srappria-ici mihimagis

placet.quamomncsblanditixaflentatoruni.Nam oratio amicieft fimplex:adulatoris veto fucataeft. Cupio^ jgirurfibi pcrfu3fumeflc,memirificamvoluptatcmex tua epiftola cçpifle, teq;oro,vt femper eodem modo ad mefcribas,cùmneclimisoculisafpiccrc quenq ipfefo ieaxöjnecabalijsobliquovultuafpicivelim.Quo*^ ''®' toad

road tuam confeffionetn attinet, fateor ipfe quoq;,pa nem Eucharifticum efle corpus Chrifti, ficut inquit Dominus;Hoc eft corpus meum ; fed intclligo hæc verba defubieétamateria.CùmenimChriftusinftituar Sa cramentiim.vtiturphrafiSacramentali.quaappellatio ïcitiibuiturfignOj^ptcrduascaufas: primum propter èMAaj/w figni ad rem figna ta m ; deinde propter relati-uamcopulationem figni amp;nbsp;fignati in vcro vfibad quem triarequiruntur ; Ritus conueniens ordinationidiui-næ, finis legitimus amp;nbsp;fides perfonæ vtcntis. Quod fi hoc fenfu accipis verba Chrifti depanc amp;dccalice, feu de vino in calice , vnum fumus in Chrifto. Si autem fentis, panem efle ipfum corpus cflentialc pro nobistraditum;fateoringenuè,noncongruere noftras fententias. Cærcrùm in argumente quod ex meis an-notatis repetiuifti, nego minorem fimpUcitcr. Sb cutcnim nulla eft: contradidio inter has duas propo-fitiones : Circumcifio eft fcedus feu paftum : Gir-cumcifio eft fignum foederis- Ita inter has duas ve-ra diflbnantia nulla eft ; fed altera deelarat alteram: Panis Eucharifticus eft corpus Chrifti .■ Item, Panis eft fignum feu fymbolum corporis Chrifti. Hane interpretationem non didici, neque ex Zvuinglij , ne-que ex Caluini libris, quos nec habeo in mea bibliotheca , nec legi: Scd ex Graeca amp;nbsp;Latina vetuftate, quae Papatum antecefflt .• ac iudico earn congruerc cum vniuerfa Scnptura,cum doctrina de Sacramen-tis, cum tribus fymbolis,Apoftolico,Nicænoamp; Atha-nafiano. Scd longiorenv difputationem de his amp;nbsp;alijs rebus tunc inftituam, cum mihi plura fcribendi oecafioncm in proxima cpiftola tua præbueris. Spero enimte fore docilcm,nec imitaturumeos, qui cla-

riffmium

30 riilimum Solern fanis ac patcntibus oculis negant ft* vidcre. Venionuncadtuasres. Doleohoneftamma-tronam ,coniugem tuam morbo immedicabilf tot menfes’confliftari, nee quidqnam ferè fpei human® rcliquumefle. Cùm autem volueris à me fenbi epi-ftolatn confolatoriam, gefli tibi morem , amp;nbsp;Deum precor,vt per has amp;nbsp;fimilcs confolationes in peâorc chariffimo animulaa tua: efficax eße velit. Bene valcgt; , venerande vir,amp; quamuis difiundus fententia, ramen maneconiundusamicitia. Ego enim profeêtó neminem à veritate diffentientem odi : fed porius caligi-nem mentis humanæ deploro, quæ non difsimiliscû vefperrilionibus ad lueem conuerfis meridianam. Heidelb. Anno Chrifti i568,dicIohannisBaptift36 qui^monftrauit Ecclefi® agnum tollentcm peccata niundi.

Tuiu ex animo ri^orintti Seri^eiius»

(^l^a ad eunde^n.

®»^pB^^Edèfacis, venerande vir,amice charifsime: 3 ra^l^quodjquamuis difiunftus fententia, tarnen ra coniundus araicitia. Lator ctiani ^^^^^coniugem tuam tibi amp;nbsp;liberisruis aliquo-modo reftitutam eflc, amp;nbsp;Deum preeor, vt deinceps etiam tuas amp;nbsp;noftras ærumnas leniat. Ego quideni animummeumergatenonmutabo,etiamfi tuperfe-ucres in tua opinione. Vteris autem ad confirman-

dam tuam opinionem duobus argumentis ; quorum priusàdifcnmineSacramentiamp;Teftamenti: alterum • â ponde-

apondere vcrborum Chriftiducitur.Prioris argument £1 fumma hæc eft : Teftatores in formula Teftamenti folent proprièloqui. CoenaDoraini eft Teftamentum. ErgoChriftus ininftitutionc Cœnæpropriè loquutus eft. Piimùm de maiorc refpondeo, per inftantiam.Da-uidz Samuelis 23 in nouiflimh verbis , qux Doftor Lutherus piæ memoriæ nominat Teftamentum huius Regis amp;nbsp;Prophetx,muleis vtitur figuris dulciftimisamp; venuftifsimis. Quare axiomaillud,quodtu in loco maioris reponis, multis fulcris indiget. Deinde fi quisneget minorem, non video quomodo cam pro-bare poftis. Sicutenim vetusTeftamentumfeufoedus feu padum, qux om nia idem fignifteant, non eft ali ud niftpromifsioccrtxfcdiscumobligationeadferuandä Legem.SicnouumTeftamcntumfinc vHadubitationç eftpromifsioremifsionispeccatorum,Sp.fandiamp;;vitx aternæ,cumobligationeadcredendum.HuiusTefta-mécipignusamp;teftimoniumeftcoenaDomini,ficutcir-cumcifiofuitfigillum iuftitixfidei, Sed dixentfortaffe quifpiam 5 Chriftas de calice loquensinquit : Hic calix eftnouumTeftamentum inmeofanguine :Ergoattio Cœnæcft teftamentum. Huiusargument!promptaamp; faciliseftfolutio. Si quis verba de calice finetropoin-telligitjispertinacemftuliitiam prodit, Non.n. calix, fedid quodeft in calicç,appellaturTeftamentum, Deinde vt continens pro contento accipias 5 tarnen quxri potcft,quo fenfu appellatio Teftamenti tribuatur vino. Siquisenimeontendit vinumproprièloquendo efîeTeftamcntum,vehemcntcrerrat, Agnofeisigitur geminum tropum in verbis Chrifti de altéra parte Cœ. næ:eùmq;eadê fit ratio intçrpretationis de pane,rairor cnræpnctatemvevborum tantoperc vrgeas. Dealtero

argumento

C

3t

arg«mcntobrcuitcrrefponderipotcft;Identicani pr®' dicationeni,àPaulo Apoftolo, à fandis patribus amp;at)i-pfoLuthero reiedam effe. Nam Pauiusnonvocatpi' nem corpus cffentialc Chrifti : fed x,otvaiita,v corporis. Deinde Tertul. in lib. 4. contraMarcionem, vt aliO' rumPatrumteftimonia breuitatis caufa omittam,d^ fertè inquit .• Si panis eft ipfum corpus Chrifti, pan*^ pro nobis in cruce traditus eft.Pöftremó Vuitebergæ vi uo Lutherofemperimprobataeftidenticaprædicatio: id quod docere pofliim multorum virorum fidedigno rumteftimonijs,quiadhuchodièfuperftitcsfunt. IfflO Heßhufiusipfe cü anno i$6opaulö'ante difputationc Vinarienfem in patria tua à me interrogarctur,quiti cxiftimarct de Gallo Ratisponenfe,qui ftolidè vrgctf denticam praedicationem,ingenue teftatuscft,fe eam improbare. Sed omiiTa longioredifputationejinu“! inter omnes fanos conftat, to pi^Tov noneffe vrgendum contra analogiam fidci : amp;nbsp;pauciora intelligenda cifs fecundumplura. Quomodoautem Topt^rov fine ^«*w cum analogia fidei,amp; cum vniuerfaScripturacongruat tuum erit cogitare. Ac ficognouero te efle docileni,amp; piasadmonitiones minimè afpernarijibeterdeinceps tecum de multis rebusad hanc^sr^ay/Aa^««? pertinenti-bus per literas colloquar.Sin autem hoe genusferiptio-nis tibi moJeftum effe fenfero, paream mihi amp;nbsp;ribi,amp; ö men te in numcroamicorumchariftimorum habebo. Salut at te amp;nbsp;coniugcm tuam,coniunx mea amp;nbsp;tota fa mi lia.Bene valclacobcchari(fime;amp;mc,quodfacis,ami-Hcidclb.Anno 1568. die 20 SeptemU

Tuui ex animo amicM ri^orintfi Stri^dift^'

33

^^^^ Encrandeamp;doaifTirne vir,amice charifsi- ^P*^’* *’ me, miror re intra annosquatuordecim, i^^quib. munere docendi in Ecclefia fundus esnondidiciflcrcgulamdecontradidione: Quod videlicet omnisimplicatio contradidionis fit horribilemendacium. lam verb confiât to prifiv verbo-rumCœnæ fine tropointelledum,pugnarc cum natiua

docerpiasmentesde proprietatibus duarumnaturam inconfufis : alter de locali afcenfione corporisChri-ftüncœlum. Ergo, nullam admittens ^ietvotavin ver-bjsCœnæ,fed ftolidè vrgens verba non intellcda.im-plicat fcif fum manifeftæ contradidioni, amp;nbsp;per eonfe-quens vel feiens vel ignoransmentitur. Minorem hu-ius fyllogifmi fic probo : Tota pia vetuftas fic dccla-rauit propofitionem : Verbum caro fadum eftj quöd copulatio,fcuvnioinfcparabilis amp;nbsp;indiuifa non tollat aut tnutet/ed potius conferuet naturarum proprieta-tes,ficut verba fymboliChalccdonenfisexprefsètcftan tur,amp;Athanafiusinfymbolo:Vnusomninönonconfu poncfubftantiae/ed vnitateperfon». Eftautem folius infinitx naturae proprium,effe vel vbique,vel in multis iocisfimul.Quarehaccf prieras humanæ naturae Chri-ftbqu« fine vlla dubitationc finita eft amp;circumferipta, nuliomodo tribui aut débet autpoteft,fine ante, fiuc poft glorificationem.Nam glorificatio noneftmuta-tiofubftantiæ aut cofufio naturarum: fed mutatio qua litatis.vt Theodorctus ex verbo Dei, amp;nbsp;ex pijs Patrib. In tribus Dialogiscuidentilfime demonftrat.Quod ad alterum

34

alterum caput fymboli attinet ; certum cft, a fee nlTo‘ nem de locali afccnfionc corporis Chrifti intelligcB' damcfle,vt nonfolum vniuerfa Scriptura : fed ctiai» confenfuspia: vetuftatisclariflfimèoftendit, Quodve-róobijcisdctcmporc;Quandoprima Coena inftitutä fuit, Chriftus in cœlum nondum afeendit .id qualcfit) me tacente intclligis.Nihilcnim iuftituit Chriftuspn-gnans cumPropheticisprxdidionib.deafccnfione,c-tiamfl ordine temporis afccnfioinftitutionem Coenit fecuta eft. Qua cumitafint,magnopere tcoroamp;ob-teftor, vt propter gloriam Dei amp;nbsp;propter tuam amp;nbsp;aW ditorum ûlutcm diligentiùs confideres duo capitain fymbolo, de quibus vt in cpiftola , longiorc oratio-ne non vtar. Sæpè ctiam declamitas de prxfcntiaii' Goena, quarn nemo fanus vnquamnegauiu Aliudeiï autem præfentia corporis in panegt;aliud præfentia ciüf' deminGocna..NamCoenaefttotaadioaChriftoin!ii' tuta, ad quarn plura rcquiruntur quarn panisEuclW^ flicus. Vide igitur, qua de re pugncsramp;cumquoad-uerfario dimiccs. De Luthero fempcr fcnfi quod adhiH^ fentio .• loquor amp;nbsp;fcribo, vt par eft, gratum difcipulun' faccrementionem patrisamp;praeceptoris optime deW^ amp;nbsp;devniuerfa Ecclefiaamp;poftcritatemeriti:fcd tamci’ inleótionefcriptorum ciusadhibeoindicium, amp;qo« ab ipfo iuxta analogiam fidei diâa aut feripta fjnf’ grato animo ampleéïor. Q^æ veto non congruuntai hancnormam,ea finccontumeliapcrfonx amp;nbsp;feripto-rum ipfius rclinquo*. Et fie homines quamuisfandos amp;nbsp;bencmeritosdiligo, vt comm nondiligamerroreS' Nulla cnim res cuiquam veritatc potior clTedebcn Vteris præterea ftratagemate gladiatorio , amp;nbsp;conarii me propria confeflioneiugulare. Ego verb fatcor,m« argument

arguracntisLutherivfum ,cùm nondum intclligerem fcopumcontrouerfias-.interea tarnen hoc vereaffirmo, prscipuaargumenta Lutbcri nihil aliud efficere, niß hasduasconclufioncsab hominibusnonfuriofis con-ccffas: quod videlicet cœna myftica différât à cibo phy fiCQ,amp;quód inCocna non diftribuantur nuda figna feu vacua fymbola. Has conclufiones non minus hodiè ptoboamp;ampleâ:or,quàmlhenæ aut alibi ante multos annos, Scd quorfum attinet de conccffis hypothe-fibusrixari: cur non potiùs ad fcopum controuerfix dc manducatione corporali piorum amp;impiorumno-ftrasargumentationesreferimus? Poftremö,nonfatis miraripoffum, cur ftatuas tropum in verbis Chritti : E-go fum vitis vera; amp;abhorrcas tantoperè à tropo in ver ^bCœnæ ; cum quidem hæ propofitioncs: Panis eft corpus: amp;, Ego fum vitis, fola eollocatione terminotu différant. Nam in priori propofitionefymbolo, cor-porisnomentribuitur: in altera, corpori, nomen fym-boli. Scdquidago,anobKtusfumcharaót.erisEpifto- ' lici? Quare finem feribendi facio, amp;nbsp;te hortor, nc hanc tertiam admonitionem negligas.- fed re probes illam Sophoclis fententiam: Si quis putat pertinaciam fine locntc rem præclaram effe, vehementer errat. Quod fi te doeilem prxbueris, libenter monitoris vice run-

gar ; Sin autem aliud tibi videtur, malo de alijs lebus deinceps per literas tecum collo-qui ,quàm de hac controuerfia. Vale, Datæj Nouemb.

Anno i $ 6 8, Heidelberg.

ri^oriNu^S(rigelftu^

36

loanni ÄIich4elhplt;^ßon Eccleßif Oppi/rgefßs S. D.

^P'^' ’^’ ^^^^^Enerädeamp;do^^iflimevir,amice charilGmc* Video mccofatonatumefle, vtomnianid ^’“^^^ fadainvarias reprehenfioncsincut' S^^^^a.ät.Cüm anteannosfex migraflem^ptergri' ues amp;nbsp;magnas caufas ex Thuringia inMifniam,nemoO' mnium taminfanscrat,quinonlinguamfuamineo6' doexagitandoacueret. Nuncpoftqiiàm ex AcademÜ LipficainHeidelbergenfem non fine caufis neceflarijs migraui, rurfus fio afinus vulgi. Qiüd igimr again? Tacebo,amp;quod eft fatale feram.Ferendumenim, non culpandura eft,quod mutarinon poteft. Quodveto ad dodrinam coelcftem attinet , in qua propaganda paulatim confcncfco,nunquam à fundamentotrans-uerfum vnguem difceftï, vt teftanturmea qualiacunqj fcripta, nee deinceps Deo adiutore difceflurus fuin. Ampledor toto pedore fcripta Prophetica amp;nbsp;Apofto-li'ca,amp; tria fymbola ; Apoftolicum, Nicxnum amp;nbsp;Atha-nafianum: amp;nbsp;quatuorfynodos Oecumenicas.- Nics^ nam,Byzantinam, Ephefinamamp;Chalcedonenfcm:amp; in hac fide Deum inuoco.Nec veró ab itluftriflimo amp;nbsp;o-ptimoPrincipePalatinoEledore, Domino mco dc-mentiflimo ad vllum fcriptum humanum, fiue vetus fiue nouum: fed duntaxatad verbumDei aJligatusfuni, ad quod etiam mea fponte libenter meipfum alligo-Eftenim amentia, iurarein verba hominum,cumom-nes homines amp;nbsp;fallere amp;nbsp;falJi poflint. Et quia in tuis li-ticris mentionemfacisdodrina àmetraditæinfchola

' Ihenenft

37-

Ihenenfi, fcito fummam condufionis in hoc vcrfari»gt; quod différât cœna my ftica à cibo phyfico,amp;quód non fint in ea vacua fymbola, feu nuda figna. Hanc condu-fionem firmiffimè tenco amp;nbsp;difertèaffirmo .•facramenta non tantum effe figna diftinftiua aut allegorica, fed eC-fe organa, per quæ De v soft efficaxin veto vfu:fîcut per verbum cùm audituraut lcgitur,cfficaxeft. Longio-remdifputationem de hac re nunc omitto,a c peto à te amanter pro noftra coniundione, vt mihi fignifices, quemerrorem de hac parte doârinæFlacciani aut alij mihi obijeiant. Nullum cnimerroremvnquamperti-aaciter defendi, nee deinceps Deo me gubernante de-fendam.Bcnè vale, vit doftiffimèamp;amicecharif-ümc,amp;mequod facisama. Heidelb.

Cal., lulij». i$,6 8».

Tüw amicui

niioriftM S/ri^eliuf,-

D. AVGVSTINI’

PER PET VA SEN

TENT I A E T CON FE S-

SIODE SACRA-mentis in ge nerc amp;nbsp;dc coc-

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;naDomini,

Collegia a Viâ^orino Strîgelh} irr gratiam JUufiriß. Trinci^ü citr. ' tußarn.

Anno

GJf. D* LXJIIk

®-‘ L V T H. AD D V C E M P R V S S I At

Non tanti facia m Caefaris amp;nbsp;Regum, totiüC-que Romanilmpcrij tremenda prsferi-ptïonum fulmina,quàm fi vetctisamp; orthodoxs Ecclefixconfcnfus amp;teftimo-nia aduerfus me producer ent ut.

40

'C A P V T P R I M V M D E DISCRIMINE VER-bi amp;nbsp;Sacramentorum»

TralZ. xr in Ioann.

Quidefl:Baptifinus?Lauacrumaquseinvcrbo.To1^ le aquam .■ non eft ßaptifmus. Tolle verbum : nofl cft Baptifmus.

Tra^. Lxxx. in Ioann,

Dctraheverbum.- amp;nbsp;quideftaqua,nifiaqua? Accédât verbum ad Elcmcntumamp; fit Sacramentum, etiaffl ipfum tanquam vifibileverbum.

Tr-alf. eod. paulo fgt;ojl.

Vndcillatantavirtusaquæ,vtcorpus tangat amp;cot abluat,nififacienteverbo? Non quiadicitur,fcd quit creditur.Nam amp;nbsp;in ipfo verbo aiiud eft fonus tranfiens» aliud virtus manens.

CAPVT SECVNDVM DE DISCRIMINE SA-CRAMENTORVM ET Miraculorum.

Lib. tertio de Trinit, ca^. zo.

Sacramenta tanquam religiofa honorem poffunt habere.-ftuporem tanquam mira non polTunt.

CAPVT TERTIVM DE DISCRIMINE SACRAMEN-' TORVM VETERIS ET nouiTeftamenti.

pc

De fide ad Petrum Diaconum cap. 19.

^« iü/i carnaühw 'vi^imifjïgu/'afio fuif car »is C/yn^i, '?^‘i'^ pro peccaf/f»ojirisf/^fi»e/gt;ecca/o fiser af oh/aturus 5 (^ fif^^u!»is^ i^uem eraf effu/urtes in remißonem peccaforam no. ßfifum. Z/i ijfo autem/icrificfograffarunf a^io et comme-^oratioeficamis Christ, quam pro nobû obtulit 5 d^Jàn^ui-«ii, ^uempro nobû idem Deus érudit. In idis ergo fàert^eÿs ^uid »obis eßet doMa»dum,ßgurateßgn^cabatur: In hoc tittem fienßeio quid nobis donatumßt,euidenter oßenditur. ^fiil/isficrtßcßpronunciabatur FiliusDeipro impqf occiden-äut;l» hoc autem pro impqs annunciatur oceißss.

TraftatuXXVI. inlohann.

Sacramenta ida fueruntfinßgnis diuerßßunißdiare^ Jneßg»ificabatur,pariaßnt.

Traftatu XLV. inlohan.

Jnfignis diuerßs eademßdesßc inßgnis diuerßs, quomodo in verbis diuerßs,quia verba finos mutant per tempera, à“ 'vtiqßhilaliudßnt verba quamßgna. Signißeando enim verbafknt: foließgnißeationem verbo,ßrepitffsinaniseß. Si^nißeataßnt ergo amnia. Nunquid non eadem credebant, ferquos haeßgna minißrabantur, per quos hac eadem,qua tredimus prophetata pronunciabantur ? ni^ credebant , fedidi venturum eße,»ss autem vent£ègt;

Et Paulo poft.

Fideteergoßde manentefigna variât a, ibi petra Chrißus, nabis Chrßus ,quodin altart Deiponttur. Et illipro magna Sacramento eiußdem Chrißi biberunt aquam proßuentem depetra, nos quid bibam(ts,norunt fideles. Sißeciem vißbi-lem intendas,aliud eß-. Siintelligibtlem ßgnißeationem ,e-undem potumßiritualem biberunt.

4»

Epiftöla V.

Al^’i Saeramenf/i ^ranunciari Chyi^am, tùm ventufi^ f^t : ai^s cum venij/et, aKKundari oportuit-,

EpiftolaLVII. )

T^n audemuj^iicles huius tempora' pr^tferre dmicü Dih per quos noha ißa prophet at a/»»t.

C A P V T Q^V A R T V M DEFORMA P R AE-dicationis vEtatainSacra.

mentis.

Lib. 3. de doârina Chriftiana cap. i6.

Si pr^tceptum iocutio eß,ai{t ßagitiam autfaciftue vet^gt; aut 'vtiütatem aut henßcentiam lubens, non eßßgurata. '' autemßagitium aut facittus videtur iulgt;ere,aut vtiätat^ aut beneßcentiam 'vetarefßgurata eß. Nt/t mafidKcauetH^i . induit, caraemß/^ hominä, ^ß»gui»em biberitü » »ou bt' hebitiawtam i» »obis ßaciuta velßagitium videtur iubefl' Figura eßergopracipie»s,paßio»i Domtut eße commuud^^' dum,ßauiter at^'vtUiter recondendum in memoria gt;nbsp;j^d pro vob/i car o etua cructßxa,^^ vainer ataßt.

Pfalmo 3.

Damintti ludam adhibuitin conuiuiumdn quo corporâ ^ Janguin/cßtißguram dißipulis commendauit e^ tradidit-

In libro contra Adima ntum ca p. 12.

Poß^im et tam interpretari,praceptum iffud inßgnoeßP' ßtum. T^jnenim Dominai dubitauit dicere : Hoeeßtorpid m£f(m,,ct(mßgnumdaret corporis ßd.

Et in fine capitis.

20*

4Î

^naitAf)o^cl(U,Pefra/j^Kiyîc4b4fC^rîj}um:Jeültfjff{îf^ PctraeratChy/JiMjifHararfâanecarnaliteraccipereturjJ^iri fuakm tï/am vet at, (dej},eaw ^iritua/iier/^ie/Zigi eiocet.

Lib.j. contra Maximi num cap. 22.

Hacenim Sacrameniafunt, in ^uibtti non^ui^J/af ^^^ guiilojiendan/ßm/^tt ateendatur ; ^uouiam/f^na/untre. t'Uni,idiudext/entù (^ 41/udßgni/fcantia.

Libro III. inLcuiticura.

Sole/ res, qu4ßgn/ßiat,eitti ret nomine, ^uam ßgn/ßeae, nuncuparißriff/ripturn eßi SeptemJpic^feptem anntJunt^. ^o».n.dixit/eptem annosßgnfßcant.Hi»4eßquoeidiâ^um tßiPetraerat Chrrßut-.Nonentm dixit, Petraßgnißeat ehrt fiunt Jed tanquamhoetj^t, quadvti^^per/ub/4nïiam non ^‘'c erafßdperß^mßeationem : ßc (^Jan^uü ,quia aninsAm ß^^ißc4t, in Sacramentü anima dtlittseß.

Trad.LXVIL inlosnn.

^n di^ium eß ; Petraß^nßeabar Cbrißam ,ßd Petra (l'Ut ChrißuiJtaenimßiet/criptura/e^ui, vt resfignißcatt'. fttitam^uam iffas,quaß^ntßcantur,appe/'et.

Epiftola CII.

^c moueat, (juod aü^aando res, ijnaßgnißcat,nomen tintrei,^uamßgnßcat,accipit. Sic enim ^ Petra Cbrt/its, ^'‘i^ß^nißeat Cbrtßum,

Epiftola XXIII.

Si Sacramenta ^uandam ßmilitudinem earum rerum, ^utrum Sacramentaßnt,non haberent iomnino Sacramento non eßent. Ex bac autemßmilitudinepierun^^ etiam ipß-rumrerum nominaaccipiunt.Sicutergoßeundum quendant modum Sacramentum corpora Chrißi corpus Cbrßi eß,Sa-crament um fanguinis Chrißi,ßnguä Chrtßi eß: Ita Sacra-ntntumßdeißdeseß. f

Etpaulópoft.

Sicuf deipß Baptr/mo ^poßolM ■,CüXi/(/gt;ul{i,tf}^uif^^^. Chrißoper Bapfi/mitm tn mortem : Non aitßfut/turatnß^^^' _ficamw,feciprorßti, ait,con/epuiti/ùmtfs. Sacrame^^^’'^ er^o tant^reiftoti »iß dußem rei vocabulo »»»cttpattif-

C APV T QVINTVM DE

MANDVGATIONE

Chrifti.

Trad. XL in loannem.

dim eUxißtiNiß ^uü ma»i/ucauerit car»em meam : itli^^ tarnadterinte/iigerent, Sfiritttt eß, /»quit, ^ui viußai.

Trad. XIII. in Ioann.

Sed quia diximli^,ma»d^(care »geios,fratresjKeputtfi^ »iorßbfi^ßeri,Namßboci»te//cxeritii,quaJt dt/aniatarPtH^f quem maad/tcant A»ge/d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

TradXXVLinloann.

Hoeeß manducare idam eßarn, (ß idam bibere po tut» gt;nbsp;^ Chrß ma»ere,dfi//um injèma»e»tem habere.

Et paulopoft.

Si quie manducauerit exipjo,»o» morieturi» ^ter»»»/-^ Hoeperti»et ad virtutem Sacramenti, non ad vißbibe Sacri-mentum.^i manducat intue^nonforti: J^i manducat cot-de,non quipremit dente..

Pfalmo 98.

Spiritualiterintedigite^uodiocutitsßtm. Non hoc corpuf guod 'videt^manducaturiefii, (hquot; btbiturtidum/an^uinefUt ^uemfußrißnt, quimecrueß^ent.. Sacramentum ah^ued 1/ebii

Vobis commença»},Spiritualiter inf e/feSf um viitiji’cabit vos,. £tßaeeeßeßt iüusl Tj/ßbiüter ce/ebrari, oportet tarnen intttß-biliter inteßigi.

Sermone II. deverbisApoftoli.

• Putit/iis,qu!a de hoc corpore, quod videtis,partes faliurttt ^tngt; ^ mem bra mea coneißtrus dr vobä dafürus i Ißudma^t duc/irereßcteß:iüudbtbere,^ufdeßmß viuere? Tuncautem foritus^finguis Chrißierat vita Z’»icuiß,f!i^uodin Sacra-^ t»entovißbiltterßmitHr,i»ipfa veritateßtritualiter man~ ducetur (ß bibatur^

CAP VT SEXTVMDE MANDVCATIONE indignorum..

Libro 2i.deciuitateDei, cap.xç.

Nondicendumeß,eummanducarecorpus chrißi, ^uti» torporenon eß Chrißi. Item, Neeißi ergo dicendißunt manducare corpus Chrißi,lt;puoitiam»ec inmembris computandi ßmt chrißi, rt e»im alia taceam, no» poßuntßmul eße é“ membra Chrißi,et membra meretricis.De»ig^ipß dices:^^i manducat car»em meam, ^ bibit fanguinem meum, in me msnet,ér ego in eo,oßendit quidßtnon Sacramentotenus,ßd reuera corpus Chrißi manducare, ejf eius finguinem bibere. Hoeeßenim in Chrißo maners,vtinillo maneat ^ Chrißus. Sicenim hoe dixit, tanquarn diceret : ,^ui non in me manet, ebquot; in quo ego non ma»eo,no»fi dicat,aut extßimet manducare corpus meum,aut biherefanguinem meum, Non itaq^ ma-nenf inchrißo, qui non fùntmembraeius: nonßtnt autem mei»l'raChrißi,quißfaciuntmembrameretricis,niß malum itlHdp(etiitendo,eßedeßiterint,e^ adhoe honum réconcilia, fioneredierint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tract.

4'^

Traâ:. XX VI inloann.

^Sacrame/tfum tile menja Dominica ßmiiur quihf/^^’^ icd vftam,quilgt;ujciam adexitium. Res 'vero ipja cuius Sad'^“ mentum eß, omni homini ad vit am, nudiad exitium, ^i*^ filing eiuf far/ice/gt;sfuerit»

Trad. LI X inJoann.

Jßi manducahant/anem Domini: ludaspanem Domi^ eontraDominum: Idi vitam,i/ie/gt;cenam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Profpcrfententia 339. ex Auguftino.

Ejeam 'vitaaccipie,lt;^Pocu/um'vi/ahihit,quiin Chriß*^ man et, (^ cuius ehrijius habit alar eß. T^mi^uidifcordatt Chrt^io, neepanemeiua mandacat, necjangutnem lgt;ihtt.,d‘ iamß tantareiSacramentumadiudtctumßtaprafumtienifi ^uotidieaedpiat.

CA P VT SEPTIMVM DE ASCENSIONE . j Chrifti in cœlum.

Trad XI11 inlohann. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Peregrè/rofedus efi accipere regnumfuum ßeut dicit t/iß i in EuangeHotê^ tarnen fira/ens e/i Maießate.

Trad. L inlohann.

Secundum Mateßaiem/äam ßcundum ^rouidentiamß' cundum eßabiiem (ir inu/fibdemgrat tarn impietur quoäi^ eo diDum eß: Ecce ego vobißumßm omnibus diebus vß adconßmmationem/ecuii. Secundum earnem vero,^»si^ verbum aßumpßt ,ßcundum id, quod de virginenatus eß-gt; ßeundum id,quodà fudaisprehenfiss eß, quod/igno crueß' XUS, quod de cruce de^oßtus, quod Un tees inuo/utus, quodifi ß^u/chro Canditus, quod in re/urrelHone manißrßatus, uotgt; i ßm/d

^ffifferhabe^itit vobißum. J^^re ? ^aia conuerßtw e/?ß-funJum corfforis f/r^ß^fiam 40 tJiebuf cum eH/ci/mlu fuift t^^^deciucefteibifi 'vuienflo fioaft^uefinio ^eadit i» caiumt é'gt;ion efi btcjbi efi enim ,ßf[ef ad dixferam Patri(t€/ hk eßt ^n enim recefit pra/êntia MaieUadf.

Traót. C VI. in lohann.

^^»e aufemad te ve»io. r»de manifißum eß,e/tm de (trparali fka dixißepraßatia ; cum ejem cum elf,egoßruabu .tof,veluti tarn cum eu ea prf/èntia non e//et. Eo modo enim ßgnißeare voluit, afenfonem fam moxfuturam , de qua dixit. 2^nc autem ad te venio, iturtu vti^ ad dexter am P/Hrû, vnde Venturas eß ad vtuos ^ mortuos tudicandos. ^’'afintia itidem corporali fecundum ßdei regulamfnam^ ^oeirinam. T^m /gt;raßntta ß^iritualt cum elf erattVti^ faturus igt;o^ a/cenfonem fam , ß- cum tota Ecclefa ßa i» hoc mundo vfque ad conftmmadonemßeuU. 2^ni. t^quereHè inielltguntur,de qui bus dixerit 5 cum eßemcum tdferuabam illos, niß hi quos in ß credentes ßruare tam cœptrat praßntia corporali, ^ quos reliólurus fuerat ab^ ßntia corporali, vt eos cum Patreßruaret praßntia ^i^

Trad. CVII inlohann.

Commendat ergo eos Patri, quos cor/forali abßntiareld bitrus e/l tdicens : Pater finde. Jtem , E t quando ab eu eb/lulit Filiuspraßntiam cor/gt;oralem,tenuitcumPat^ecu-Jlodiam/piritualem.

Pfal mo 46.

Follitur quidem corpus ab oculis no/lris,fdnon ßparatur Dew a cordthus noßris. ridete aßendentem , crédité in dfintem ,ßerate venientem : ßd tarnen per mißricar. dism eccultam , ettam ßntite prafentemt Ille entm qui aßeur

g/cendit i» coflum, vt toUeretur ah oculif tto/^rffjfrömi/t '’^ èüdiceffs:Ecce e^o vobißumfit/n quot;v/^ad conjirnmatto»quot;'^ Jèculi. effent o (^ A^oJ/o/i^ßc vos adoquehatur: Dorfii^'{ fro/gt;è eß : T^n fif/sßdicisi. Sed(^fu^er ctelos Chrß^’^ hn^eßtnf cælf,(^ ifgt;ßqutilgt;fßdet,^ropeeß.

CAPVT OCTAVVM

DE PROPRIETÄT L bus duarum naturarum in

Chrifto.

EpiftolaadDardanum LVIL

2{j^efitmfpfi die in carlofaturtts eraf homo Chrißtf^ ßa ßdininfernoßeundumanimam ,i»ß/fulchro auteur cundurn camem.

Etpaulópoft.

Ell au fernßnßts muls o ex/gt;editior, ^ ab hls omnibus ^''^’ lgt;iguitatib.liber,ßno»ßcu»dumid,quodhomoeraf:ßdß^''^. dum id, ^uod Dette eratßixtß aceißafur: Hodie meeuf» ^ tnftaradjß. Homo quippe Chrißtesillo dießeundum car/il'^ inßpulchroßcttnd/tm animam i» infirnofufurttt erat:P^^ ver o idem ifß Chrtßtts vbi^ßmper eß.

In eadem.

Secundum hominem ndm^^ in terra erat, non in ctelo, ^. nunc eß,quando dicehat : T^moaßendit in calum, nißß^^ de carlo deßendit, F/litts hominis, quießinccelo', quamu^^r. fundam id, quad FiUtts Dei erat, eßet in carlo ,ßcundiir/gt;' ' ^uod Filius Hominis erat,adhac eßetinterra,nondum^ 4‘^ dißei in ctelum.

Item.

49

'^oK ita^ ^ahit/ire, ibinunce/fe hominem Tefim Chri. /lum,vndevtnturiu Cj^ymemoritér^ recole (^ fideUtertene Chrißtanam confeßionem , qui cum rejurrexit à mortuù, aßendit in ca;lum,/edet ad dexter AmPatris,nee aliunde quam iade venturmeßad viuos mortuösgßudicandos. Etßc ven-turui efifida Angelica voceteßante, quemadmodum ire 'vißu eß in cœlum, iden, in eadem carnis forma ^' fub/lantia, cui frofe^lo immortaUtatem dedit,natur am non abßulit. Secundum haneformam non eßputandm fvbiq^diffufin, Gauen-dumeßenim,ncitadiuinitatem tueamur hominif.'vt “verita-temcorporisauferamui. Tfoneßautem conßquens,vtquod in Deo eß,itaßt vbiq^ vt Deus- l^ljm f^p de nobis 'veradfima feriptura dtcit, quod in ido viuimtss,mouemur ^ßtmus : nee turnen vt ide vbiq^ fumus : fed aliter homo in Deo, quoniam aliter é'Deus ide in homme,proprio quodam etfngularimo-do. FnaenimperfonaDeus e^homoe/l, (^ vtrunq^eßvnm Chrifus lefts, vbi^ per id quod Deus ef, in calo autem per id quodhomo-

In cadem»

Ghrißum autem Dominum noßrum vnigenitum DeifU-um,aqHalem Patri, eundemq^hominisflium ,quo maior efi Pater,f^vbiq^ totumprajentemefe non dubites , tanquana Deum, ^ in eodem templo Dei efe,tanquam inhabitantem Df«w, ^ in loco aliquocæli,propter vert corporis modum-^i^am (^ada locorum tode corporibus,nufquan» erunt,etquia nufquam erunt, nee erunt.

Trad. L. inlohann.

^omodo in caslummanummittam,vtibi/edentem te. neam?Ftde mitte e^tenußi. Parentes tuitenuerunt carne, tutene corde, quoniam ChriHus abfens et iaprafens eß. T^fi frsßnsejft,anobis tpßs tenerinor/poft. Sed quoniam ve-G

50 tum eJ^r^KoJau:Eccee^o voh/cum/7iniz^f.ii(^coK/ïimittu-tionemfeeuh, (^ aiyf (^ /jk yï, ^ rc^/ÿt (^ S’^os non (/eferuit. eärpM enim Juum intuit C(e!o ,. Maie^atem non abjïulil Manolo.

In ca dem.

Secanolam pr^ßmiam Maießaiig /èni/fer ha^emta Chri-ßumßeuniJum pr^e/enfiam carn/gp.iaofg oliebag illam habuit Eccle^aimeo/o^ile tenet, oculànon valet.

Trad. CII. inlohann.

Exß a Pâtre, ^uia äe Pâtre eßi(^ in muneitf/n venit,^uit mandoßtam cordai oßenditj^aodde virgine aßumßt. Relb guitMandum corporalt di/cßeone,perrexit ad Pat rem homr nk aßenßone,nec Mandum deßruit/ra/enttie giibernationt.

Pfalmo 26.

Ecce qua/epignas habemas, vnde ^ nosßde amp;/Ja(^ darf täte cum castte noßroßmus in cæ/o in ttter num, (bquot; ^xd i-fßm diuinitate dr bonttate é' ferttate nobißum eß in terrf ^^adconßmmationemßculh nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^

Vidorinus Strigcliusjdc contro-uerfia cœnç DominiablllU' flrifs.PrincipcA.D.B.intcrro-gatus, refponfi loco hanefen-tentiarum Auguftiniö-v?^lt;)y»!f ad Geiß. 111. mittebat, Anno 154 ^-

PROBLEMATIS,

KECTENE AVGVSTI-

NVS C E N S V E R I TjP A T R VM amp;nbsp;noftra Saeramenta diuerfa quidem fuiffc. Rem au-tcm eandemj nee ne?dnudieatio Theologica ,tradita à D. lohan. lacobo Grynæo .• de qua in publica di-Iputatione, die 4. lulii, refpondebit lacobus Harminius Hob landus.

^»tiquit laudata^ »obiütat^ lauerem, D/t, HbRMANNVM VON DER MaLS-

1 v R G, non minui Jùa, quam e/iam Her of • corum Maiorum laudenßoren/em.

t^ugußinusi Saeramenta omnia, amp;nbsp;veterum amp;nbsp;noftra,ad ynam fidem recurrunt. Epift. 158.

Gregorius Rom.

Saeramenta foris pcrcipimus.vt intus amp;ndi Spiritus gra» tiarepleamör.

s I M AE F A M I L I AE, E T V IR’ T V T V M LAVDE FLOREN.

tifllmo iuueni, D. Hermanno von der Malsburg.

S. P. D.

C^^ÿ ^’ ^i*odAri^otelesde wßitiadixit, HeJperevidelitetô’ItUf' ^'^’^° ^‘*”’ tjjeformoßorem,idemcirdeveritate, qu£ TertuUU' noteRe , nihil embefiit, niß abßondt, nobüpleneperfu^frl^ effet ■. handdiibtè, nee ^foaa’roKgt;t'.[ia.{faffinum, nee peril»’ lorum^quii veritatü ßudtum di' profeffionem cotnitari/aient, tnetum, »if deniq^euMtdam terrenorum cmimodorumffem, qua mendacium hamim-bus incautu tUudit .nabis verba dare pateremur :fid fludtase dr candantif Veritatem, cuiuseanteniplatia iueundißima efl, qutim eins doclar Demßh Vf Augußtni verbis vtar, nabis inquirendantjca^nofcendam amp;nbsp;praßtenüi» \ eße iudtcarenius. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

Sedenim qutim veritatis tumfimenti,tum meßt,nonfimperidem H'i^’ * paris momentum diuinafipientiapra/lituat,veritatis donum nabis quiih^ j ^ratulemur, alqs autein, quibiu lUiusfalgor nondum itJuxir ,ffe bonaM‘ f mati, precemur, ac modeflè veritatemdiuinittu nabis paiefablanipro/tH' | mur,nunquam non répétantes beati Hieronjmi elegant diélum .• Si propt« timarem mortis tacere veritatem , impietas eff : quamoda non eßmaiorit»’ ' pietos,propter mifirum ventrem.et honoris vanam ffem,tacereverttatigt;i’“ Gratuloritaq^tibiiHobilißime D. MalSB VRGl, quadpracipuf üeiatemi amp;nbsp;omnipotentis dono, tibt datumeff, cumflemmatis amp;Uidi Maiorum, virtutes non folum heroicas, eir Equeffri vefiro ordini, belli pi-fis^ temporibusneceffarias: fidetiam vete Chrtffianas,pacis inquam et ri' ritatisamorem amp;fludtum, coniungere ; ijr toto peUore oro Filtum Deiß-noßrum lefum Chriflum, vt te (qm boe tempare inter menfa mea decors f' nacum nobiltßimis aliquot amp;nbsp;ingenioßßimishoßitibus,optatißimus ‘ops' rsÂ-tn^of es) dr totamfamiha M a L s B vr g e n s E M, adglori-riarnfuam dr Reipub. ac ßubditorum veßrorum vtUitatem, flarentem eße veUt. Bene vale. Baßlea,

Calendis lulqs, ij g^. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|

Iohannes lacobus Gryn«u», nbsp;nbsp;nbsp;'

S. TheologisProfeiror*-

DE V T R I V S QJZ E TE-STAMENTI SACRA-mentis Thefès.

I.

j^^^SiVguftini lib. 19 cap.\é centra FauftumManichaeum: hæc verba funtJntenm aduerliiscalumniofamimpe ^gw^lnriam FauftidemonftrarefiifFeccrit,quanto errorc Ka^^^'delirent, qui putant fignisfàcramentifque mutatis* etiam res ipfaseflediuerfas, quas ritus Propheticus prænuncia-^ iiicprornilTas,amp; quas ritus Euangelicusannunciauitimpletas : autruicen(ènt,cùm resexdemfînt,non easalijsSacramentis annunciari debuifle complétas, quàm his, quibus adhuccom-plendxprxnunciabantur, amp;c.

I I.

Res autem inter quofdam controueriaeft: VeréneAngufti-nuscenlùerit,Patribusamp; nobisdiuerfafuifle Sacramenta,reni tarnen eandem vtrifqne fuiffe propofitam.an verb non?Ac Ma-nichsi quidem olim fingebaubSignis mutatis, res quoq; mu-tatas^fle:Auguftinus autem contra, Rebus manentibus, figna-mutâtaeffe, prudenterdocuit-

r i L.

Priiilquam, reâene, an verb fccus, Auguftinus de re tanta' pronunciauerit (diuinæ ScripturxCanonem(èquentes Jindi-cemus ; qux fueriteiufdem Patris de myOerijs iftis mens amp;nbsp;fèn-tentia, exilliusT-rHirioKlibriscolligendumexiftimamus. Di-gnafuntmemoriahæc Auguflini dida.

/. I« nuUum nomen religionis, fia verum, feufal/ûm,coagulari homines foffunt^niftaUquofignitCHlorum vel Sacramentorum viftbiUum confirtio colUgentur-.quorum Sacramentorum visinenarrabiliter valetplurimam, amp;idebcontetntafacrtle^oifacit.. Impiequippecontemnitur, fins quanen potefperficipietas.. Contra Fauftum Manich. lib. ipjcap. u, 2. Accedtt verbum ad elementum, amp;ft Sacramentum, etiarn ipfum tanquarn vifbUe verbum. Etpaulbpoft ; Vnde ifatantavirtus aqua^,

54-‘

'Ttcer!nu tingit, amp;corab[tiKt,nifi f.ic/entc verbot non quit d'tcittir,ftó ^uia creditnr. Namc^inipJovcrboiitiude^/oiiHstiMifiens, abiudvirtut manent. Traftatu 8 fuperloannem.

ƒ. iSla.fiatres, idebdicuntur Sacramenta.quia in eualiad viditiir,iliiii intelligittir. Qnodvidetar ,ßgt;eciem habet corporalem .• quad inteUigitur, frublum babetjpiritualetn. InfermoneadinfantesadaltaredeSi-cramento.

4. Aliud efl Sacranientttm, aliud virtus Sacratnenti. Quimmulti^ altariaccipiant, amp;nbsp;gt;nortuntur,(iraccipiendü moriimtur ? Tradatu 2lt;^ luper loannem.

Eidem aliudeftSacramentum ,aliud res Sacramenti amp;nbsp;veritas. InEuchariftia AuguftinoSacramentafunt, panis amp;vi' num Domini •. Res Sacramenti, corpus amp;nbsp;fan guis Chrifti,amp; frudus qui redit ad eos, qui Chriftilefu per fidem participes (tint.

j. nbsp;Si enim Sacramenta quandamßmilitudinem earum return, quaridH ^ Sacrament a funt,non haberent,omninb Sacramenta non effent.Ex hacat-ternfimditudtne plerunque etiam tpfarum return nomina accipiunt. Sillt;d‘ ergo fecundum quendammodum, SacramentumcorporisChri^i,corplt;ii Cl}rißieß,(irc. AdBonifacium, Epift.23.

6. Vi/ibilia Sacramentapietatis,ineffepoffunt etiam impijs:ßcut hallt' * iffefangum Baptißnum,etiam SimonemMagum legimus.Eiunt tales,qua^ les Apoßolus ait .• Habentesformampietatis,virtutem\autem etusabnegiH' tes. ContraFauftum Manich»um,lib.tpjcap. u.

..efind fff 7. SollCatholicinon/olumSacramento, fcdreip/amanducaueruntcef' s^teramt» pus Chrißi, in ipfo fiilicet eins corpore conßituti. De quo corpore ait Apo-fo/enut, a-ßginj. yniicpanis,vnttin corpus multißsmw.Qui ergo eßin eins corporis V-eomej'^^quot;* ”t^‘*^^gt;ti^ ^flgt; ^'^ Chrißianorum compage membrorum,cuius corporis Sacra-c^r/ffTc^r »ttutum fideles communicantes de altart fumere confueuerunt, ipfe verl put, dicendus eß manducare corpus Chttfii,amp; biberefanguinem Chrißi. Acp(f boe har et ici er fi hißnatict ab huius vnitate corporis ßeparati, poffunt ident percipere.Sacramentum ,ßdßbinonvtile,immbverbetiam nexiumiamp;f' Paulo poll ; Sedrurßu etiam tßi.qui reeli tntelligunt,nondicendumeutgt;i manducare cerpsts Chrißt, qui in corpore non eß chrißi, non rebieptomit-tunteis,quivelin harefin,velettamin Gentihumß(perßitionem,ex Hhnt , corporisvnitate labuntur , liberaStonem quandoj^abaterniignjfuppluq- ' De ciuit. Dui, hb. 21, cap. 2j, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i. rroinde

S',- Proindeprimit Sacramenta, qax olièruabantur équot; ctlibitibantur ex leoe,pr£nuiicMtU4 trant Chrilitventuri-.quxctim/uoadaentu Chriihu uiipleuiffet,ablata funt.e^idebablata,quia impleta ■. non ettim venit folue-telegem,fedadmiplerc:amp;alta-Jiint inftituta virtute njaiora^vtilitateme-bora,aSufactliara.numeropandora,tanquam iuflttiafideireuelata,0‘ inlihertatem vocatisfilijs nrj, amp;c. Contra Fauftumlib. 19jcap. 15.

In eandem lententiam pronunciat alibi : Sacramentis numéro faucißimis,obferuationefacilia}iii,figttificationepritflantißimis,f9deta^ umnouipopulicolligauttDeus. Adinquifit.Ianuarij.cap.i.

I I I I.

Exijs.qnxiamadduximusjAuguftinididisjhanciUiusfen^ tentiam fuiffe coUigimus ; Sacramenta.que funtvifibilia Sc di-ainitùs fancita fignapromifsionisgratix amp;nbsp;reru inuifibilium, diyerfa fuiffe in vetcreamp;noiio Tetlamento, communia tarnen Sefuiffeamp;effeomnibusjtamfidelibus, quam hypocritis,quiin externafocietatepopuliDeiverfati, amp;nbsp;eis vlîeffent; Remveto amp;nbsp;virtutem Sacramentorum , fignis Sacramentalibus reprx^ fentatam,eandem fern per fuiffe Sc effe^Sc eafrui eos tantum,qui ininternaEccleGx focietatelocum habent, SeChrifto concor-poies,communioneSan£lorumgaudent. Signisitaque Sacra mentalibus. qux in vfufuetunt Patrum amp;nbsp;Prophetarum tem-poribus,Mefsiaexhibico,abolitis Sc mutatis 3 alia inftituta effe, ScvfurpatiinEcclefiaChriftianacoepiffe ; rebus fpiritualibus, quxindevfqueab exordio mundi ,ad eius confummationem com munes funt omnibus faluandis, interim manentibus, verè tedéque cenfuit Auguftinus.

V.

Rem Scvirtutem Sacramentorum Auguftinusvocat,lefum Chriftum,quihodiej heri idem eft,Sc in feculagt; Heb. ij.SiSc, A-gnus madatusiam inde 'a ia dis mundi fundamentis,Apoc. 15, 8. Quum enim fit caput corporisEcclefix 3 principium Sepri-mogenitus ex mortuis,vtin omnibus primas teneat, Col. 1.18, ftmperadfuit ScadeftEcclefix,!. Cor. 10. 9.Matth.28. 20 ;8ce-am de Mundo fandificatam , beneficijs falutaribus afficit Sc 1 omat.

Picautem docet Anguftinus ,impiôs (eu infidèles nonfid^ participes reifeuvircutisSacramentorum.etiamfiSacramenta' liafigna.quxin icnfusincurrunt.addamnationem fuam perd-piant. Etenim landlumnondatlircanibusjamp;margaritsnon proijciunturantc porcos;Matth.7.d.Acfinullaefl Chriftocon-cordiacum Belial,neceft parsfidelicumihfideli,2 Cor. ^.if’ non certè eft curputemus,rem virtutemque Sacramentorunii nobis fidelibusjcuminfidelibushypocritiseffecommunem.

V I.

Sed enim.vtfècundiimScriptiirasdiinnaSjdare tantaftatui-musamp;pronunciemus,toti noRn dilputacionihanc demon-ftrationem, tanquamauream bafin, fubRernimus.

Si nobis Chriltianis cum (andis Patribus amp;nbsp;Prophetis coni’ muni? eft circumcifio, amp;agnus Pa(chalis;illis autem Baptif-musamp;Euchariftia nobifcum communis eft.’tumequidemfc-quitur.SacramentaPatrum amp;noftradiuerQ quidemeflej rem vero amp;nbsp;virtutemeandemplanèelTe. Etenim arebusipfisim^f' nis,amp;avi reute falutari myfteriorumiftorumæftimatiopetenii* eft : non à fignis externisj qus cùm fint mutata, diuerla iameH* fada, nemo lanus non intelligic.

Vera autem funt ea,quz antecedfit, iuxta dida:Patres in M’ (èn baptizati funt nube amp;nbsp;mari: Et, omneseundem elcam fpid-tualemederunt: Et,omnes eundem potum ipiritualem bibs' runt. BibebantcnimexfèquentcfpiritualiPetra:Petraveróf-tatChriftus: i Cor.gt;o.a.j.4.,ParticuIam (eandem) non eflere-ftringendamad Patr8S,fic,vt(èntentiafitjEandem inter fe, non Eandem quam amp;nospercipimus,indecolligimus:z,QiiiaPa'‘ lus Patribus etiam Baptifmum tribuit. 2, Quia de re Sacrament tiloquens Chrifti meminitj, Quiaalioquiencruaretur Pauli argumentum. Icaquehxcfententiaeft .Si Deus Patri bus, q«}‘ bus non magis quam nobis Baptifmus amp;nbsp;E(ca Potdfque fpiri-tualis deerat ,peccantibus non pepercit: Ne nobis quideni ffiduciaSacramentorum inflatis) pareet, fiquidemUTjs;«?*-fiat peccauerimus. Iam vero amp;circumcifionem SePafchano-bis cum Patribus eademrationecommuniaefie, hxedida te-ftantur; InChriftoeftis circumcifi, circumcifionequxfitline manibus,

RianibuSjdiim corpuscamis peccatoobnoxixexuiftispercirl cumcifionem Chrilti ,Col. 2.11. Item »Etenim Pafchanoftrum pro nobis facrificatumcft,nempe Chriftus,i. Cor. 5.7.

Verum igitur dl amp;quod ex illisconCequitur,videlicet Sacra meina quidem Patrum amp;nbsp;noftradiuerfaeffedpram verb rem amp;nbsp;virtutem amp;nbsp;fubftantiam eandem.id quod per ealumniofam im periciam âManiebseis negari,iure quxritur Auguftinus.

lam veto, vt in gratiam iuniorum res tota, quam fieri poteft, , amp;breuifsimè6ilucidifsimèilluftretur, de quatuor iftisSacra-mentis.Baptifmo inquam,Euchariftiajcircumcifioneamp; agno Pafclix, differemus. Nam vbiconftiterit, in illis quatuor Sa-cramentis figna diuerfa fuifle, rem autem eandem,amp;omnibus fidelibusvetcrisnouiqueTeftamehticommunemifacilècolli-gipoterit,quiddeManna,deSabbatho,amp; dealijs quibufdam fitpixmenti ftatuendum. Dominuslefusdet, venon nifi veta amp;falutariadicamus.

Y I I 1.

*• De Baptifmo. Innofirxinitiationisamp;regeneratîonisSa-cramento, fignumfacramentaleeftaqua, amp;eiusafperfio:Re8 Sacramenti, fanguis Chrifti, cuius afperfionc emundamur abomnibuspcccatisivirtusSpiritusfanôli.regeneratio.viuifi-cationoui hominis, mortificatio veteris hominis ,iuxta difta: Baptifmus nosquoque le ru at f non quo carnis Cordes abijciun-tur,fedquofit,vtbonaconfcicntiaDeuminterroget)perrefur-reâionemlefu Chrifti,1. Pet.3.2«.Itcm,Sangui$Icfu Chrifti filij eiuspurgatnos ab omni peccato.t.Ioan. i. /.Item.Exmifcricor-diaferuauitnosperlauacrum regenerationis, amp;nbsp;renouationem Spiritus Candi, Tit. j. 5. Rom. 6.5.4.5.

î. Signum facramcntaleBaptiCmivCurparicœpit nouiTefta menti tempore; amp;nbsp;commune eft tam viuisquam putridisEc-defix membris.vtSimonis Magi amp;nbsp;fimilium exem pla teftâtur.

Scd res Sacramenti, Sanguinis videlicet Chrifti aCperfio8c pretium,8i virtus Sacramenti,videlicet regeneratio amp;nbsp;rcnoua-tio hominis faluandi,indevCque ab initio.Ecclefix vignit, amp;nbsp;non nifi fidelibus, qui vina Chrifti membra fuerunt ëlt; funt, communis fuit Si eft.

• 3. nbsp;nbsp;nbsp;Proinde.dquis lieget, Patribus amp;nbsp;nobis Baptirmumjfireni amp;nbsp;virtutem (pedes,communemefle, reducenduseftadhscab-furda: Vel Patres omnino emundacosapeccatisjamp;regenitoS non fuifTe, ac proinde perijfle in sternum j vel eoldem finefan-guinis Chrifti afperfioneamp;pretio (andificatos, regeneratos8i redemtos elTc.-quorum verumqueeft abfürdißimum.

• 4. nbsp;nbsp;nbsp;Fateamuriraq; id quod res eft,aqua Baptifmum inftitutuni eife circa incunabula Ecclefix noui Teftameci,amp;a miniftris vet bi Dei difpenfari : Spiritus autem Baptifmum aPilio Dei inde vfque ab initio Ecclefiatadminiftratum eifejquùm nemo,nib qui eft genitus ex aquaamp;Spiricu , pofsit incroire in regnum Dei, Matth.^. i «.lohann. 3. ji

I X.

L. De Euchariftia.InSacramento fpiritualisalimoniz,in quo nonventris,(ed mentiss non veterishominis, fed noui homi-nisnegocium agitur : Hgna (acramentaiia funt, panis Domini» amp;:vinum Domini;ResSacramenti, corpusChrifti pro nobis traditum, languis Chriftipronobisfu(Lis,iuxtadidumPaulii quo verboriim Chriftiin(acraCcenalententia diuinifsime ex-ponitur:PocuIumbenedidioniscuibenedicimus,n0nneconi-munio fanguinis Chrifti eft? Panis quern frangimus, nóune: epmmunio corporis Chrifti eft? ». Cor. 10. ilt;J.

2. Signa lacramcntalia Euchariftiç, in Ecclefta noui Tefta-menti turn demum vfurparicceperunc.quandoresillx terrens ad eos viusaChrifto lefu in Ccena prima (andificatx eflent: communes autem efle omnibus S. Cœna vtentibus, tam fidem' ßmulantibHS,quam verèfidelibus,nemo non intelÜgit.

Sed res huius Sacramenti , ip(a videlicet corporis amp;fangui* nis Chrifti communio,quxrescceleftescompleótitur,toti vers Ecclelîx vtriu(que Teftamenti communis,non niii fideliuni propria eft;vc ex effedu manifefteliquet,qui à virtuteamp;fub-ftantia Sacramenti dependec, videlicetexrnanftoneinChrifto amp;viuificatione noui hominis, de quadicitur : Qui edit meant carncm.amp;bibiemeum(anguinem, in me manecamp;egoineo. Quiederitme,viuetip(èperme.Item, Qui edit carnem meam, amp;nbsp;bibit meumfanguiné, habet vitam xrernam. Io. d.yd.s/.^^* 3». Ideo fiquis Paulo dicenti,Patresomnes candem efcam (pi-rituale;

59

»itualetncderunt.t. Cor.io. jeontradicensnegetjPatribusrem amp;nbsp;vircutem Euchanftix nobifeum communem fuilTe,reducen-dus quoQue erit ad manifelH äbfurda amp;impia.Quum enimP* nisquem frangimus , fitcommuniocorporisChrifti ; Sc pocu-lum cui benedicimus. fit communio fanguinis Chrifti : pofi-ta falfa hypothelbqux negatjPatres manducaffe Chrifti corpus, 6ceiuidem (anguincm bibiffe ; fequentur hxcinconucnientia: Vel Patres, alimonia fpiritualideftitutos,fame(pirituali confe-ftosiperijffe in (cmpiternumivelcitracommunionem corporis amp;fanguinis chrifti nutritos ßefuftentatosfuifte ad vitam çter-nam. Acqui verunque horum falfum eft.

4. Agnofeamusitaq; id quod res ipfa amp;nbsp;ratio iam -wnuf/aru» didant,videlicet, Euchariftix ligna facramentaha à miniftris tioui ïeftamenti decencer adminiftrari, amp;nbsp;cum lènfibilia ac res terrenxfint,renfibiliteramp; corporaliter'a veris amp;'afiditijsChri. ftianis percipi ; Rem verb Euchariftix,id eft,pronobistradi-tum Chrifti corpus amp;nbsp;pro nobis futum eiufdem fanguinem amp;nbsp;virtutem,hoceft,efficaciorem plcniorémq; noftram cum Chri. fto capite confociationem,i mplantationem, conformationem amp;viuificationem,communemtotiEcclefiç indevfque abeius cxordio,'aDeoPatredari,fpiritualiterperfidcm percipiendam, 'iuxtaillud; Pater meus dat vobis panemillumverè cceleftem, loan. 6.^2.

Nequeenim eft,cur fcrupulum nobis pari at puerile illud fo-phifma.Caro Chrifti Patrumtemporibus nondumextabatin reriimnatura:NonigiturmanducariaPatribuspotuit. Etenim fiitacauillarilibeat.nonminusfirmum erit hocquoq; fophif-RiaiPatrum xtate nondum eratChriftus in carne patefadus: KonigitureratMediatorinterDeumamp;homines. Vndefcqui-tur,nuftam turn fuifle Ecclefiam,que cenè citra Mediatoris in-teruentum nullaefteporeft, quùm femel homines inimici Dei fadifuerint,Rom. 5.10.

5i carnalem amp;nbsp;Capemaiticam fubftantix corporis fui man-ducationem,qux ore amp;dentibus fieret,Cœna facrofanda infti-tuta,fanxifletCihriftus,ttim fequeretur, Patres non manducafte corpus Chrifti,quod nondum extabat.

Scd quumctiamexhibitoincarneChrifto,Auguftinotefte,

H 2

6o

mâîus Iceltis fît.carnem humanam edere,quàm hominem occi-dcrejamp;biberefànguinemhumanamjquàm funders: meminc-rimus.Chrifti corpus, quatenus pro nobis traditum, viuificini' )^i4'ê?5/«TMoi'eftiamp;eiuïdem pro nobisfufumfangiiinein,cibuni potümque elTe,quiore animx,fèufideolimaPa.nibus perce-prus fitsnunc autem amp;nbsp;à nobis percipiatur.vt in ipfb ftimmatini recolliganfur.viuificenturamp;inftaurenturomnesfaluaiidi.Sint autem pijs in numerato hxc clegancifsi ma Auguftini dida :

/. NoUte par are fauces ,fed cor. Inde commendata efltfa Cana.Ecce erf-dimus in Chri/ium, qu'uni fide accipimtu. In accipiendo nouimm quidcefi-temus:modicumacctpimiu,(ir in corde/aginamur. Sou ergo quad VIDE' TVR ,/édquod CREDITVR,pafiit. De verb. Dom. in Erlang'

. LucafjSerm. jj.

2. Vt quid paras dentem amp;nbsp;ventrem ? Crede^lt;y mandncafii.lü lohan. Trad. 25.

^. Tune autem vita vnicuique erit corpus amp;nbsp;fnguii Chrifii, fi quodi» Sacramento VISIBILITER fiumitur, inipfaventate SPIRITV‘^‘ LITER manduceturérbibatur. Audiuimus enim DominumdicenttV^r Spiritus eEl, qui viuificat, Carononprodeflquiequam. Verba qua loquuHO fum,J])iritus amp;nbsp;vitafunt. De verbis ApoEoIi.Serm. 2.

4. Carochrifiivitafideliumefi^ßcorpusipfiuseffenon negligant. R' ant ergo corpus Christi, ft volunt viuere de Spiritu Chrifii, de quo non vind nificorpus Chrifii, De vera innocentia cap. 338.

j. Hicefiergopanis,quide ccelodefiendit,vt/iquümanducaueritexgt;' pfo, non moriatur ifedquipertinet advirtutem Sacramenti)non qui petti-net advifibileSacramentum : qui manducat ISlTVS.non FORIS-.qvi manducat in CORDE, non qui promit DENTE. Et paulôante: Qui manducat carnern meam, amp;nbsp;bibitfanguinem meum, inmemanet,0' egoinillo.Hoeefiergomanducareillamefcam, ér ilium biberepotum, in Chrifio manere,ér lUum manentem in fë habere. Ac per hoc, qui non nisnet in Chrifto, é^ in quo non manet Chrifius, procul dubio nec manducst fiiritualiter carnem dus,nec btbit dus fangutnem,ltcet car nah ter et vifibi' liter premat dentibus Sacramentum corporis (^ fanguinis Chrifii : fed nis-gis tanta rei Sacramentum adtudicium fibimanducat amp;nbsp;bibit,amp;c.'rti-datu 20 inlohanem.

Exhisamp;fimilihusAuguftinididiscoIIigimiis, cos mandu care

CâtecârncfnChnftijamp;bibere eins fan gui nem fpiritualiter,8d petftdcmÇneq; enim aliter percipicœlcftiailla,amp;(bl« fideipcr-fpeâidonapoirunt)qui Chrittoconcorpores.amp;illius membra viuafunt. AtquiomnesfidelesjtamvcterisqüàmnouiTefta-inenti,concorporesiHifünt,msmbracorporiseius,excarnee-iusamp;exofsibuseius ,Eph. 5.50. Quare hi omnes manducant carnemChriftijamp;bibunteiiifdemfanguincm. Loquotiamde reSacramentiamp;eiufdem virtute.

Immane autemgt; quant procul difcefsitapiaamp;oithodoxa ftntentiaAuguftinijdeSacramentiamp;rei aevirtutisdiferimine, defpirituali perceptionecorporis amp;nbsp;fanguinisChrifti(quxvir-tuteSpiritus fandi amp;nbsp;fide fit, accommunis efttotiverx EccU-fix)Nicolaus PapaRomanus;qui, anno ChriftianxEpoefix 'o59,inLateranenfiConcilio, Palinodiam prçferipfit, quxbi* Verbistraditahabetur in Decreto, Diftinét. 2 deconfecratione; ï'^oBerengariuSiindignusEcclefix S,^ Mauritij Andegauenfis Diaconus, anathematizo omnem hxrefin, prxcipuè earn de quahaftenusinfamatusfnm,qux aftruere conatur ,Pancm 6c vinum in akari poft confecracionam folummodo Sacramen-tum,Sinon verumcorpusSefanguinem Domini noftri Icfu Chtiftieffe.amp;nonpoffeSEN S V ALlTER,niflinfoloSacra meiitOjmanibusSacerdotumTR ACT ARI vclFRANGI» aut fidelium D EN TIB V S AT T E Rl. Confentio autem fanóixRomanxEcclefix, Sc Apoftolicx fedi, Sc ore atque corde profiteor,deSacramentisDominicx menfxeandemfidem me teuere, quam dominus 8cvencrabilisPapaNicolaus,Sckxcfaii âaSynodus auétoritateEuangelica Sc Apoftolica tenendam , . ttadidit,mlhiq-,fitmauit,fclVicet,panem8c vinum, quxin alta-ti ponuntur ,poft conlècrationem nonfolum Sacramenturn, fedetiam verum corpus Sc fanguinem Domini noftri lefu Cbri ftieffe.Scfenfualiter,nonfolumSacramenturn, fed inveritate MANIB V S Sacerdotum traé^ati Scfrangi,Scfidelium DEN TIBVS atteri jiuransper fanétam Scó(7.oiaio,Trinitatem,6cper Wc facrofaucia Chrifti Euangelia, eos qui contrahanefidem'. Venerint.cum dogmatibusScconfecrationibusfuis xternoa-uathemate dignoseffe pronuncio, Qtibd fi egoipfealiquando' tonttahoc alrud fentite aut p c xdicate ptxfumfero,Canonum fe;

W 1

'lt;2

^^ Ù%*'-^^nmi fubiaceam. Ledo amp;perleólo(ponte (ublcnpfî-1^^ ^ff/tJfal% confelsionem fuæ fidei, de corpore amp;nbsp;(anguine Domini noy e/f.j^cera- ^cfu Chrifti, àBerengarioRomæ coram C XIUI. Epifeopis ;’‘ tie e/u/lié dam, mifitPapa Nicolaus per vrbes Italix, Germanix/CaU'^' mendoß, amp;aj quiconque loca fama prauitatiseiuspracuenire antepO' nee degna jujj^yf Ecclelîæ, quxpriusdoluerancdeauerloamp;peruerfo,p®‘ T^l^ fteagaudeantdcreuerfoarqueconuerlb.

• I. nbsp;nbsp;nbsp;Decircumcifione.SiiuftitiaEÏÏgilInm confidereSjSacrsniy turn erat,prxpiirij prxcifio.Res Sacramenti,cordisfin ijsqi”“ dereDeoiiin(3ierant)circumci(ïoideqiiadicitur:Circun)Ci“''| te prxputium cordis noftri,amp;ceruicem veftram neinduretisV^' tra,Deut.J0.i4.

• 2. nbsp;nbsp;nbsp;Signum circumcidonis inftitutum tempore Abrahs/æ nomundicondin2o4.8.anteChriftum natum ip23,apudlfw«''' tas vfq, ad tempus corredionis in vfu fuit : intermifTum tam^ fuit per annos4.o,quum Kraelicæin defèrto verlaten tur,IoQ'/' 6. Ac commune fuit hoc lignum làcramentale, verislfrJ5^'^ amp;adu!terinis:ipfisqueadeô P(êudoIud«isamp;Turcis hacno‘'' x ’ ætatevfitatum ^communeeft.

Sed res Sacramenci amp;nbsp;virtus, etiam antequàm Sacram^' turn circumeifionis elîecinftitutumjpijs nunquam defuitX delibusnunquamadfuir:necetiamabrogatocircumcifîonis®‘ tu,nobis fidelibus deefl:,aut vnquam décrit.

j. Qiiarcjfiquiscircumcifîonem rpiritualemChriftianisJ®^ gareau(ît,adab(urdum reducenduseft.Velenim Chrillianb®quot; corpus camis peccato obnoxix exuuntper circumcilionem f, •quot; nbsp;nbsp;iTtiilp.»T»if T» /.Ao/Ci^ gt;y To^f àr'îv, i d eft, incircucifs corde amp;â^''' busfquiiêmperobniti (blentSpirituilàndo^habendinonfoquot;*' Col.a.n.Ad/.çi.Vel certècordaàprauis cupiditatibus; aiquot;'’’ lingua,labia,manusjcitradiuinam circumeifionem (qusW“ tus eft,non literx^à vitio(is(êrmonibus J didis,fadis, aliénéquot;' unt:quod etiam Empliciter impolsi bile eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.. 4. Statuimusitaque,circumcilionem,quxeftinpropatulo3 eft, in carne, diuinitùs certis temporibus amp;inftitutam amp;anî quatam,amp;abhominib. adminiftrari Iblitâ, communem füll', veris amp;fai(is K'raelitis.Cordisautem circumcilionem, qu^fp'quot; tunonliteracoftat,amp;cui’lausnoneftexhominib. ledexD«“'

^5

Roni.tzSjip.fantifper in vRi fuiffeSé fore,donee iuftitia fidei ad’ nosiuftifïcandos,nobis imputabitur,amp;in nobis obfignabitiir.

Plurimum autem refert illud obferiiarejqiiod dialeâicè fub-ijciam,vtformenturpix iuuentutisiudiciade rebus magnis.

Delïmiljbusidemertiudicium. Atquicarne tantum,non fpin'tuamp;cordecirciimcifi funt.dicGtur incircumcifi corde. Adh. Z^/xorufncircumcifioficprxputiujhoceft, proincircumcifisamp; profanishabentur, Rom.2.25:vocancur contumelixgratiax*-ïrtTij^zH.conci/ïo.PhiLj.’.Econtra.Prxputiatiis.ïegisiurafèruans pro circumciGo habetur, Rom. 2. ad: eft circumciho, qui (piritu feruic Deo, amp;gloriaturin ChriHoIefu,nec confidit in carne, Phil.3.3.

Quare amp;nbsp;ij, qui aqua tantum, non etiam Spiritu fanélo amp;nbsp;i-amp;iibaptizati hint,pro non baptizatis:qui panem Domini amp;nbsp;vi ’'«m Domini fblùm in Cœna lacrolandba, non autem corpus SC fsngainemChriftipercipiunt,proalienisamen(aChriftihabe-ti debent..

Econcrarib,qui non contemtu, fed priuatione Sacramento-rum laborant,etiamiiaqua nunquam anteafintaverbimini-ftroabluti.nec vnquamlicurgix cœnx Domini anteainterfue-rintjfimodo Spintufanâoamp;igni baptizati.Chriftumlefum ad fandificacionem induerint,amp;corporis Chrifti confortes fue rint,probaptizatis amp;nbsp;Chrifti o/zoTfÄ^e^o/f habendi funt. Si tarnen poftea his Baptifmiamp;CœnxDominiex copia fiat,ijsvten-dum erit/ùmmacum religione.vtquod iâm anteaso-wSsfin illis Spiritusrandnsperfeciramp;oblîgnaui^idipfum ê^aiflir minifte-tioEccIelîxjordinis gratia fanciatur.Qiix enimimmediatèDc-usprxftat,prxiudicio non fînt ordinarii dilpenfâtioni verbid ßtiScSacramentorum, quùm haevti licet.

X !..

1; DePafchate.Sacramenrumlffaelitiseraragnus Pafchalis, amp;eiuserus,certisritibusconftans,Exod.»2.Res autem Sacramé tieratlefus Chriflus.quieftagnus Dei, tollens peccatummun-di,quem Patres fide manducabant,vt amp;nbsp;nos, loan. 1.29.

2; SacramentumagniPafchalis.inditutum annoaborbecre atO2454.,anteChriflumnàtu iyi7fquoddiuintermiflum,qua-fiiiire poftliminij in vfiim reuocatum fuira pio regeEzechia, aJinomundi 3228,ante Chrrdû natum 7.^3.tandem fubUitutis

itmli'ifoit noui Teftamenti,plane antiquatu eft.anno areChfl-ftianx34„lVlundicondiri 4004.^ fuit commune om nib, qui I*' galitermodómundi effent »etiamfi inter hos multi effent hyp’ critae:vt è dinerib inter leg aliter im mu n dos, amp;nbsp;ob eâ caufatn ab efu âgni PaCchalis abftinentes,pi j amp;nbsp;finceri multi effe.poteran-

Res autem Sacramenti,videlicet Agnus ille madarus à Mu* di exordio,qui z^tj « pro totaEcclelïa perfoluit,fï non amp;nbsp;anten' tum Sacramentalem inßitutum,amp; poftquam is abolituseftiW uandis exhibitafuiffet,nemo olim redemtus fuiffer,ac nemoet' iamnum faluus fieri poffet.Scimusenim,amp;: Patres olim, ^h^

Chrifti,prxordinati quidsmanteiada mundi fundamental f’ tefadi Veró vltimis temporibus,amp;c. 1. Pet. ». 18. ip. 20.

• 3. nbsp;nbsp;nbsp;Negariitaque non debet,nobisquoqjeffePafchasnilïq'”* impudenter oggannirevelit Spiritui (anéto, perosPauli Ap®' ftoli dicenti :Erenim Pafcha noRrum pro nobis (acrificatun’^”' nempeChriftus,t.Cor. 5.7.

• 4. nbsp;nbsp;nbsp;VtigiturMofaicumagnum^eiusquefolennemerum.w . Iftaelitisprx(criptum,abolitum fuiffe:fic(piritualem efunaäg'!* PafchalisJefuChrifii Domini noftri, amp;Patribusamp;nobisChb' ftianis communem effe,nihil dubium nobiseft.

XII.

. Exiis,quxâ nobishaftenusdidadifputatäqucfuntilequit“'' reftè pronunciaffe Auguflinum , Sacramenta Patrum ftradiuerlaquidem elle;rem tarnen amp;fubftantiameandelt;’i’® omnibus pijs communem, illisfuifferepræfentatam.quùni/ ait Paulus,vnum fit corpus Ecclefia:,vnus Spiritus, vna fpesR' nus Dominus,vna fides,vnum Baprifma,vnusDeus amp;nbsp;P’^'æ mnium,vnusMediatorDeiamp;hominum,HomoIefusCliriui'^ Eph. 4.4 y. 6:1. Tim. 2.5: acvetus nouùmqueFœdus,nonWl’' ftantia, (eddifpenfàtionezdodrinaetiamdiuinitùsiniHt* patefaéla.non lpecie,fedreuelationis menfuraamp;lucc diftinguatur : idquodprogratiadiuini-tùsconceffaoftendere propofitum nobis erar. OTarTaTtJló$ttflamp;^.

Bafilex, Calendis

Julij, »5^7.