Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de rug van het boek
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede
⢠nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.library.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the spine
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the head edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge
⢠nbsp;nbsp;nbsp;the back board
Litterae Graecae
Octavo n°.
IOANNIS
VELCVRIONIS COM^ MENTARIIlNVNIa uerfam PhyÃeam AriÃotela '.
libri quatuor, diligen» ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terrecogii^i. «, lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â f
C«M rerunt cr uerborum memorubiUuni copioÃÃimo indice.
TVBINGAE APVD V L? - . nc«mMorbrd«w,
â¢S' '^^^â â ^'Ai nbsp;nbsp;â¢*
AD LECTOREM
MahhiMlüyricM.
TTm.ŸDK^CiiTÃà ^AViLTOlO ^IH Tl^VHp.OVlt THÿ^ ihiSA.'s à w^io^oii ffvyKacTip.xÃ'^-i ^iHp ^0?^oyiTTÃOÿK^Ol-è^Q Kj Tit lJiX\0C ZSToTAx \iMlt;i TTccvTix. Tx^THfi^vanoci [jLÃÃ' i^lh^sL Aiz^itp TToMoê J^iZp ctMap ^UüêfoQ cürnS'ocff^oClüi.Tixvap tV^OKtp-üiQ HlMip H^i^ip iKTl\t»M aMo:?7-otü'(J.â6R75'ovÃO76â HixTp c^Sovt'ayüC xxG^Ab Hoi^iLÃ'iJLaç oAoliup.01'2 B^âiâ^o'x Votrop âm Kip iTriroC ^iS'Ãp Kél'J-S KXTOL TTCCVrol, AiAn-^M npt7i\H,cüsisS'H!; 'èTiTv^ovrex. T^Ãf io
amp;; yi H^ tp â zs-!)?^DÃc;,'^vofï)iap â zs'i^i tâ^AiTO rxvrit. THQ ViXTHi; xvr-S âTrço^ocTTÃo'î^X- Xjçoq ' aZ'Ax (pl\0Cü7'g^Cll^pHS^ /^^^ OCTtÃ.iSQLTT^tp'^'^à taji^oU VT OC^OCH vVOÃ^VOVHTX TüCTi
fuu yz p'iKisXf'Xi^ÃQ To^üp A'Ax5(ov7* 7iAyj-jx 7roM:^ Kx7ofôâffHà ®-û?Ãx d^ TÿOeO'ipi'^HÃ,
KEVEREN
DO IN CHRISTO PAgt;
TRI ET DOMINO VLRIÃ0 Abbati Alpersbächenà ere. Se* balitu aamenreuterui
NoricK-s S.
P. D.
_ VM DECRE VISSET TY* pographus naÃer , Homo boniu â*^3â itd^fifiif^j^xcudere Commen IVtâtrium Pbyfices doHiÃimi quondS ⢠et optimi uiri Ioannis 'VdeurioniSt Keuerende paterna me flagitauit, utÃbi ea in re adiumento eÃem. Qnod zr à muit is nominibusdiÃicile mihifuit or graue: tiaminter plurimaaliaqu£meab hoclabore fuÃeipiendo dea terrebant, nel hoe pr^cipuum er at, quad recorda» bar,ipÃim Autorem,dum ÃiperÃes adhuc eÃet,nul lis precibus eà perduci potuiÃâ¬,ut edi bas Ãuaslucu» brationes pateretur, propter nullam aliam cauÃam quam quia non eÃÃent abipÃo diligent ms recagnite atque emendate. 'Videbatur igitur illiberale , a» lienam rem inuito domino publicando quaà attre» Hare: Tarnen cum inÃandi zj- urgendi nullum û nemÃaccret Cbalcograpbus,crebroqi obijeeret uti
A ï tiUtatem
litatemqüi d3 omnes ÃuHofoi inde paÃet retire, (uiiuuaniieoâpyouiribMaugend£cummili per* fudferim omnesmeoscondtuidebere nodes dies^ tffepdrdtoSjpdÃusÃimtdndemuincere me preces ittius.Quidenimdefundo tarn Autore,nulla alia rationetam utilis libellus in ftudioforu manus per* «enturus eÃeuidebdtur,quo tarnen maxima fuo in* commodo effint carituri, potius publiei omnium fludioforum commodi,quampriudti Autorisiudi* eijhabendam rationem duxi.Acmouit melauda* tiÃimi principis Augufli C^fans exemplum, qui dodiÃimi Poët£ Virgdij poëmata, qu£ iUe crema* reteÃamento iufferat,conferuanda put aait. Plus re ferre arbitratus,extare memoriamfempiternam Romani imperijoriginisatanto Poëtadefcript£, qu'Amfuprem£ uoluntatis reUgionem, pubUcis eti* am legibus facrofandam,non uiolare.Ait enim. frangatur potius legumueneranda poteftas, Quam tot congeflos nodes'} dies^i llt;i^ores Kauferitunadies z^c.
Hos fimilitermaluimusauoluntate Autoris difee* dere, quim tanto bonofludiofos Ãaudare. Collatis itaque quotquot babere potuimus exemplaribus, f:ripta iüa, Gquot; bonitate gquot; utilitdte pr£jldntia, ut, quam fieri potuil ,emendatiÃime m lucem prodi* rent,curauimus. Tibi uero R .P. potiÃimum dedU care banc alieni operis editionem uolui:quia excel* lens tua bonarum artium dodrindiGquot; fingularis
optimorum dUtorum conquirenioram de cogno* fceniorum duiditM,apud nosfrequenter eft eelebrd td. Ciuare dubitdre non potui, quin hunc libeüumz quipï£cipu£pbilofophi£pdrti'âcuiiifjinestamld* tepatent^ut ad omnes ingenuarum artiumprofeÃie oneireüe pemofeenddsneceffariorequiratur,co« pendium zy furnmam quandam continet : pro iudia dj tui dcrimonid ,dignum eÃe iudicaturui ,cui in bibliotbecdtud,qudmomniigenerisclariÃintorum fcriptorum uoluminibuirefertaminflituiffè dice^^^ ris,inter alias bonos autoreslocum tribueres, £tfi autem nouus eft Autor,tarnen tanto iudicio ex tan tadiligentiaomnia funt conferipta ,ut nuüi uete= rum,inhocgenere,iure poftponenduf cfte uidea^-tur.Ham alijquidem nonnulhf'immam laudem efti tudicant, perfe tenuia çy^ fubtibapleraq^ ,fuis dr= gutijs z^ nimia exquifitione dcinÃnitaeUmatione, abducereabintelligentia zy cognitione communi, utftudio hoe immodicx f ipientix, non modo come minui iUa,fed plane euanefcere fiepe fyleant,utq; ut hocoperam ipftdare fbiq^ gloriofumfore putare ttidedntur,ftnonabsc^ftngulari attentione z^ mas ximo labor e,uel apaueiÃimis perffici poÃint in* uenta er traditafua. At hic nofter contra furnmo* pereftudendum fibi putauit,ut fubtiUÃima queq; commoda oratione ueluti craffefcerent, fierentq; tradatione magis grandia zy conjf icua. tn hoc tnimConimcntario eaqueab Ariftotele atq^ alijs
A 5 ua
îfit trdiutttdr,^ propttr rerun tenuïtatem,oratt» omsq^ obfcuritdtem,d paucis certe,rc(le percipiaM tur,Ãci[luftrduit, ut idmputrisquoque inteUtdu difficiUdfuturd non fint. Qudre mtrito in eorum numero eft hdbendus.
Qui uitdm excoluereper driest
Quiq; fii memores dlios fecere merendo.
Ndm prater optimdrum rerun dtque drtium Udrid cr multiplicem cognitionem , prafluntifimumin eofuit ingeniun^tdeerrimum iudicium,ueritdti5fn guldrisdmor,incredibiliilt;Pj.\o-e^o'i!)x.,Ãummdd!li gentid,fummdfde5,milld drrogantid,nuüd fuper» bid,nullusfdflus.Acnihilquicqudmineb defderd^ ripotuiffe uidetur,quod dd optimum quemquearti fleem requirif Aedt. Hequis dutem forte hoc me dB bunddntid qudddmdmoris ergoipfum, qudmfatie in me effehaud eo infeids, ndm Vuittenberga pra* ceptor meus fuit,dicere drbitretur,poÃim optimo* rum er doibfimorum uirorum teftimonijs pluris bus dded qua comemorduiprobdndduti, i^on enim neque db atdte noflrd remota memorid,nequt eruB dit is obfcurdfuit dodrinu iüius,f;d facere hoc mihi neceffeeffenonputdui,'P yolp â7rÃ(à yfJ.lt;x.,utComiB eus dit,(px.K^op t5ip,ccvTà JLox.Tdmetf ucrodb ipfo nuüd,!)b dlijs nonmulta eiusfcriptdfnt aditd: fuit eniminfgms popular is dura negledor dtque contemptor, ddeoutnihildUudqudm ambitioineo defiderdddfuiÃeuidcdtur.Si enim innotefcereMun do
doftuduijjèt,plus ab co baberemus traiitionum at» que expUcationum optimarum rerun at(^ artium: Tarnen ex bis cjU£ nunc extant facile pote ft wiica» riiefmgulari hominis er ingenio zr dodrina zf ftieatque integritate,deqsalijsqi£fuperiusrccena fui.Accipe igitur R. p.^quo animo librumoptimi autoris anobismunus,ie alienis quiië opibus pront ptum,noftri tarnen labor is atque dUigentiie non pe» nittisexpers, Acftudia,itautfacis, amare, ftuere, ornare erpromouere perge
Vale.TubingaÃal.Septemb.an noiChrifto natomiüe» fimo quingentefi
mo tricefta
monono,
A 4
IO ANNI VELCV^ RIONI AMICO ET famUidri. S.inSdxoni* busmortuo.
Kune tud Sdxonicus iefunfiicorporis Albis Cdudiidpriteriens ntxnid,buftd uidet.
Te$ meos etidm non poftremum inter dmicos Abftulic heufeud pdrcd mdligna rndnUf Atque t^um iunihe tecum Velcurio, e^ Ula Vinculd morte tudfoluit dmtciti£, Q^ie tdmen xterno mdnf âird eft tempore, net nos Hdnee^ ftmul potent perdere longddies.
Kdm^iÃud dmborum htc etidm poftftatdfuperfteSf Hisc ej in ore borne pofteritdtis,erit.
QMteidmmentalelcurio budeeelebrdt, Quot^; tuum debet nomen honore colit. Inter ego ey memo ri fdeio tibi iuftd dolore, Spe^ bon^efimilts profperitatis dlor.
Quodfupereft pldcidd compoftus pdee quieft:e £xdnimi^ leui membrd tegdntur humo Dum reuocet non delende te ad gaudia lucis Adriftfti regni muiterd Utd,Deus.
lodch.Cdmer.Â¥,
PRAEF ATIO,
A V T o R I s.
LONGAquidempr£fatione,qu4affeUdte co
mendem phyfiele opus minime me nuncuti de berecertisdecaufi.sexifiimo. ^amfi uerueftquod uulgo dicitur:Prob£ merci emptoremfticUe repe» riri,Si'etiamfiolidebondnoiiU4ldeindigent aliéna e^â accurata comendatioe,adprobos acdoilospr£s cipuè:,quid attinet tempus bic diutius ©â operam tes y tintas rere praconijs ociofiis. Etenimuel medioenterpes , tesphyfi. ritifacilimefentiüi,quamfiitPbyficlt;eficienti£necef fariusufiHSinontantumadt.yedicam profeÃionem, j ut perperam nonnuUi putant,f;d etiam ad inteUigen da Poètarum,Philofiopliorum,atqi alioruin eius ge neris autorum ficripta,qualiafiine aliquanta rerum naturaliumÃnentia nonab uüo percipientur, quan j tumlibet in alijs erudito. Quin er quod attinet ad Theologiamfolidioïem,quidqu£fo efficiet aliquis in G.Auguftini,Ambrofii,Bafilij, çy- fimiliü uetes rum Theologorule^one,quinbprobe deguflarit -ey imbiber it nat ur£ finies, utamanifiimositao' ^ [aluberrimos.Etnemofanus tameftÃacr£ fcriptu» ra negligens er imperitus,ut arbitrer, quinuideat in ipfis quoqi Biblijs [acrisplurima efie,qu£ natura cognitionemplanedefiderent,fimodoquiseacerto cognoficere et inteüigere uelit.'Vbi emm difputatio nesinciduntdefato,dereriimi caufiarum, efieHus
urn^
umc^neceÃitätec^cofe^aentidAe libero arbitrio, äeÃrtunit,ie anima zx natur dtUmbusc^ hominist ifli phyfices imperiti magU funtmuti quäpifces er rameferiphi£,aquataliüreru noticia omnino efi f petenda,Taceo interim quornodo ex creaturis etef felhs natur£,ad aliquantam creatoris Dei cogniti* onê pertieniamus, utPfalmiftaftepiÃime teftatur. ubibeneÃcentiam er foUicitam Deicuram feduli* taternq^inrebusnaturaUbus defcribit,Ãcuter alij Prophet£ baud rarofadunt^etenim utfacr£ liter£ plurima fumuntex politica Ãcientia permittentes iüifuapr£cepta er iura, qualiacerte Ãne philofo^ pbia morali per omnia nequeuntinteUigi. Uaquoc^ exPhyÃeb plurima itl£ mutuantur ^neminiafje* quenda,pr£terquam ei,qui teneatfeientiam PhyÃ* cam,er in ea Ãtmediocriter peritus. QU£ergo eà iÃafocordia uel potius ueÃania er impri(detia,noU lediÃcereerpemoÃ:ere PhyÃca,qu£ non tantu iu» eunda er utilia,uerum adeo necelJariaÃunt,ad Nie» dicinam,ad tiiathemata,ad literashumaniores,des nit^adTbeologiam quoqi folidam. Quin er iure* periti,qui maxime fe a PhyÃea immuna eÃe opinä* tur er alienos,tarnen ex bacÃcientia multa accipix unt,uÃilt;^ Ãbi uendicätjUbi deprincipijs cognitionii er aäionu,hoc eà de legibuf natur£,de iure natue rali,dehominiscomuniiudicio, decauÃseÃeBisq; reri(mpoliticarHmãpiÃimediÃutant, pr£Ãertim recentiores,qui cumin fehoUsdocendo, tum age n^ do
äoinforo ft extrciure,di quorum libras, er te fie monidegobicprouaco. Verumbitc meHocriterea ruditisiuuenibus dixiffefätiseft , quiuelfud indu* flria uident me Ãbi nonfdcerefucum,neque inanem obtendere ffecicm, fedueroscoloresexhibere ,at* que uera adeo dicere. At imperitii nihil poteft fatis facere,quid nullius ne minime quidem artis uf urn ui ierepoteft ullus,nifi praceptis, t^ experientiade* nique adiutia,qua tarent imperitiSicutenim ab ar Simde, bare nemofuauem,zr mitem decerpitft-uÃum,nift bicSolis,cr temporis beneftcio maturuerit.ïta nul* liusartisufum,t:3quot;ftuétumquisquamdeguftat,nifi eius animus difcendo exercendoq^ emollitus maturu trit,zr per experientiafu£ artis materiamfubege* ritatq; decoxerit.Quare nemini fît mirufî plensq; hiecdiélaeruntnofatiscredibilia,uelfufficantibus fîbiimpofturam feri,uelnondu ebproue{lis,utta* lia intelUgant.Veruntamen luc praifari libuitfîm= pliciftime,utadmoneremtantïialiquos,nehac no* ftram Operam^z^ l?hyfîclt;£fcientiam iudicarentfs* ' f)eruacuam,nec fatis utilem effe,namferè non dam ^oÃgf i,(^ nanturartes,nifîuelablmperttis,uerafaftidiops, narum ar* quincfcioquomaloaffeduoderunteas priufquam tiumqui per nouer int,autparugrati, crimpijquoqifuntin Ãf^^^ tas artes,quibus adhiberidebebant,zy addici, adeo uerè dicitur, quodfeientianon habet inimicum nip ignorantem. Clt;eterum demeadiligentia zyftdein PoUicita* bocCommentariophyfïcOipromeo iuuenum^ ca* tio Autor.
' ptudcairibu^,adprxl'cnptdm normamArifto^è. } Oquot; peripateticorum dbp}luendo,atm bomt Ãrtunit !⢠erpropicict Dei uoluntdte,non eft quad pluf poUb 5 cc ar autpromittam, quant me dare uellefummam opérant, amp;conarimambiK animoq;peromnia,ut j huius auditionis neminem ftudiofum zy^ fedulum - iurepoeniteat ,q!iodpabomnibusnonimpetrauea â ' \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro,tameninhocinftitutoÃcpergam,ut,cona i
fciaime£bon£aoluntatiszr diligen â tilt;e,mehic culpd repr^henfioj:
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neq^iufta uacare
-^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gaudeam.
lt;1
GOMMEN
TARHINPHYSICAM ARb STOTLISLIB. PRIMVS fdrtitiozf iniex.
ENE O^VIDEMETCOM* mcicfdciunt iHi^quiin primo diU tuf:ienti£ PhyÃcic inquirunt para tes O' oÃicid Philofopbiæ totiust O' qudtentabuicfubieUdÃt Phy» cd-.^erum cum iÃd ieberentpueris ^uolt;j; eÃe notd, breuiter tuntum dttingdm,ut ÃuHoÃs iuuenibus in Ãdm mdtcridm plurd cogitdnii meiitdniici- pr^be am.Pti^uidemredduid incipitanA Philofopbilt;eie ÃnitionCinelongisdmhdgibus ledorem in operii exoräioietineam.
PHILOSOPHIA eÃfdpientiieÃu^iu, O' ii PljiloÃo» uindru humdudrumg; rcrunotitid,ltemcduÃdrum phid ^uH, O'eÃediiü dt^;uerboru,quibusb£res cotinentur O' explicdnturfcientid,lt;iudtcntis bumdUd rdtio po teÃdÃeq.PiiecieÃnitio dperte coUigitur ex uerbis Ciceronis in principio z.oÃt^O' inprincipio quitta tiTufc.Qu^fl-cuinon iminordborexpUcdni£, cu fdti5fuperqÃncomentdrio.2.cdpitisEpiÃ.di Cola loà expoÃtdÃt.C£terum magno conÃnà o' dutoa ritate ioüiÃimorumjpraecipuePldt. o'Ciceronis
B in
COMMENT. PHYS.
fhihfa* (nprincipio 4:iefinib.Pbilofophilt;etresJ^ecia nà phi£ jpeci mtrantur.R A T10 N A L l S Miiiorum zyâ oratio es tres, nbsp;nbsp;nbsp;oni^ cognitio, partes habens Grammaticarn, Diale
Rationa* (heam t^ Rhetoricans. NATVR A LIS reruns lu eiufque naturaUttm çr accidentiumfecundum naturamfei partes^ entia,habens tres partes, Mathematicam, fub qua Haturalis ÃuntArithinetica,i!Jlufica,Geometria,Gr Aftrona â^â*fâ^ P^^^ mia,PhyÃcam(.qu£amp;'PhyÃologiauocatur)quant ^«- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inf.eod.cap.t.deÃnia,crMetaphyÃcam. MOR A
KoraUs. L j s,Ciuiliuni mor urn priuatim, zy publice notitia Quarta ^experientia.Quodueroquarta f^eciemphilofo J^eciesphi phie adiungunt quidam tAechanicam,cr earn in ra lof jphieit tionalem^Manuariam,zr rurfïshanc Manuari quibufda a^ninliberalemetqueÃnariduelfordidamfecant, à ddita. notieÃnoÃriinÃituti uerbofe exponere : Partim Q^are o* quiafacilepatet Meebanieam iUam, quam uocant quittât nbsp;nbsp;nbsp;logicam. i.rationalem,ex ysathematic£ er PbyÃ*
quart am y^^ pneceptisac obferuationc coÃare, Chirurgicen J^eciem. uero.i.Kanuariamagihtatt manuum atq- corpo* risbabitu,robore,fatigationc^ exerceri ; Partim quiamihi nonuidetur commodum,nec^ Urerarum ÃudioÃs honoriÃcum,iÃos manuarios artifices dli= teratos nomine philofophorum çr liter at or um ho* neÃariÃne ullo difcrimine. 'Videtamen dehis phi* lofophi£ partibus apud PoUcianumin Panepifie* moDeclamatione,qua nomenclaturam facit parts Comenia* urn philofophLe zrM.echanices .Pt quidem hic phi tio philof. lofophia (umfuis firmis cr membris»boc efi eu ar* tibut
LIB. I.
tiamp;MS UberaUhus reuera ionum 'Deieji pulcherri^ mum,iatumhominibus diiUuminanids mentesd= Uociui Ãne Uteris cdUginoÃds,rerum optimdrum [ci entid crexperientid,Ã)iidmLucretiusin s.magni [ce quidem,dt uerecelebrdt,iicens.
l^amà ceu ip[d petit mdieÃds cognitd rerun, Dicenium eÃ,De!is Ole [uit Deus,inclyte Merami, QKiprinceps,uit£rdtioneminuenitedm,ciult;e, N:lt;nc dppeüdturfdpientid,^^!^; per artem, ^UiBibusètdntisuitdmytdntisqitenebris, ïn tdm tranquiUoyC^ tam clara luce locauit.
SeiomiffoencomioiefoldPhypcdlpecidtim Ãce» p^ffiti^ mtis,inhdcepitomeieincepsuelcomentdrio,lt;iuéq },â(âj jg,jj ieminqudtuorUb.pdrtior.PrimMcotinetprincipi ^yf^^t^yii drerundturdliit,ciu£comtiniduocdtur,etitëqu£is ^Ygn pyi flis principijs caupse^ dPiKd[unt,quand A rip, in 8 ^^ i^^yi^ hb.ieduditioePhyÃcdtrdiit,quoiopusiporÃqui R4t,oin,, ädputitin[cribiideodeauditioephypcd,lt;^ipdind pflpiionii gisaudituetPudiocotempiatioeij- audientis qu\m o^iaUbri [en[upercipidtttr,uelexperientidmdgndexpdrte, pUyCAru Secundus liber de müdo zx dus partibus,de Plenen Argu.ps tisetqualitatibusprimis,z^pendis,de copoptione QunUlib. c«rporu,çrrerumixtdruexelemëtise^ qualitdti bus docet,qudtenus ad prima phypc£ ruiimenta [d
! nbsp;nbsp;tis ep.Tertius traitai mixt duel copopta corpora et Argu.ter
' pecuUariterM.eteorologiü,addito breuipimo tiiee tij Ub.
et dimodu nudo de metallaribus,ie plantis, de.^r-is mailbus,dehomine,ai,'^dcortu,c' c' 'â â ^ns eoru,
2 i Quartuc
Arg.^mv QUitrtniUbtranimentilurd,pttrtts,uirK^; expo* tilib. mt.Atq^hfcferèfummaffthuiu^ commentarij^m quo quidem tali diüione,^ oratione utar,qti£ ma gt;jw ad docédum perjpicue,quim óftentationi ihfer» uiat.'DdbuntergouenianobiideUcathc^elegdtes. Malta nouis uerbii pref ;rtim cumfit agendum. Propter egeflatem lingua,e^ rerum nouitatem. Vtme Phyfici poëte heter is aerbo et autoritate tue ar.cyuiauero profieÃionibusfinguhs fui quidamto ci communes, zr capita primariafunt,de quibtts pe cuUariterqueq^ docet. Ideoc^ Pbyficefcientia fuos locos cotnunes CTgenerales accenfrre oportet,quo rum efi comunisufus ad cuiusUbet rei naturalis no^t ticiarn acquirendam.Atlt;^ itafiatim uidemus, qua» rum reru cognitionem phyficaprofeÃio nobis pol» liceatur,zrfuppeditet,et quid fiudiofts expe^are iebeatab ipfa.P.tfi uero aliqua capita aliorfum per tinereuidenturiUtDeusG^fatumadTbeologiam, (:yfimiliaqu£dam,Tamequiaprofefiioni huicfunt affinia,ut fine iïlisabfolui nequeant natur alia, bre» uitcrf ilteinattingere ea libuit. Sunt ergo cap. Phy fic£h£cferèqu£fequuntur lAS.circiter.
IN PRIMO LIBRO HAEC funt capita.
t Pbyfiologÿa. fices. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y KesfataUi.
z Subieëiumeys' ? Deus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 üatura.
'xiuteriaPby 4 Pattm, 7 Res nature
|
J | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
IN SECVNDO HERO HAEC funt capita. | ||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||
|
B 5 8 went |
| ||
|
21 PaÃio, - *4 Mixtio Ele i6 lAixtio, o' |
| ||
|
IN TERTIO LIBRO |
| ||||
|
fgt;orcrexhd= ^y Arbora tus. |
| ||
|
4 I^eteoraig= i^Vrutices. ^^ Partes cort |
| ||
|
in^uart» |
IN Q^V ARTOLIBRa hxcfunt Capita.
î Anima. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t7Kdtio in brutis.
t Opinions philofo^ i^ Kationalisanimi. pi^orum ie anima. tsgt; Intelle dits.
j Partes ex potentia lo Species mteUigibiles animlt;e, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rerun mattrialii.
|
4 Motiua anima. ' ii species inteUigibUes $ Vegetatiua anima. rerU immateriaUti, | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
hua, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus. C 4 }i Liberi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
55 Liberum drbitrium. 3? Cdu[lt;euoluntari£, 33 liobilitdSdnimlt;e |
jó Resuoluntdrid. 38 Qrigodnimt. 40 ImmortaUtasdnia (ma. |
â1 , ^^AtdlogiuergoiftefummdtimutdixiPyft-- j â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cdpitd generalid compleiUtur, quid de
TW,
cediin hoc ffecidlibusfuocuiufque loco uidebitur,crÃ}orum comentOs guidtmlocorumdiftinitiones, pdrtitionei, cdu» feu,O'effe{ïus,breuiter quidem er articuldtimde fcribdm,erqudmpotero^tMtceperfticue^in dicdbo,copioftorautem trdHdtiohorum Cdpitum, qu^renid eft omnino ab Ulis, qui iftdftngulis propeuoluminibus docuere^t hitc deco tnentdrij noftri diuiftone mdteriaque Cgt; indicé qudft pr£fat us,iam pri^ mumomniude phyfica diedm» neTitulumoperis (rieterea
am.
DsPh
DE PHYSICAE SVB*
STANTIA CAPVT I.
RIH Oâ.PhyÃciuocdbulobifäriS Acception ScboUutunturin partîtionePhi^ ne3uocd= lofophix .i^dm primo gcnerdtim huUphyfi» ÃgniÃcdt fecunddm philofophi£ ^ ^^^ ]^eciempr£cipUd,lt;ju£deÃubfidns tidt^udntiidtei z^ Ãrmd rerum ndturdlium, ^ in fumnid, ie ipfd ndturd rerü docet,unie hübet c^uo* Phyped quenome'dPhyp.i.ndturddequdinÃdeodemCdp. unie died* 6.crhuic phypete tresfubijdunturj^ecies,ÆdUcet tur, HidthemdticdiPhypcd p^ecidUi, er Metaphypedt iequibuiptpradttigi,cr dlici uiiere oportet.Pinis phypedm autem generdUsphypct eà Theoricus .i.Ãeculdti eÃeÃecU» vus,quid er ipÃdePÃcientidfpeculdtiud,cuius pro= If^iuam, priuspnispt pire er cognopere natur dm, non dli quiioperisfdcere,dut quicquddgere.P)eindephyp i c£ name pecidtim er propriepgnipcdt ipfamPhy pologidm,hoc ep,ie rerum ndturdlium motu, mu* tdtione,dtque operdtionibus difputationem.
SPCVbiDO.Pff'edliqudmpientidm derebus Anpipi* Vdturdlibus certdm,p nihil dUui probdret, tarnen entid derc Aripoteleseriomunisdo(lorumconpnpis,Schoa j^^j âdt«» Idrum^ tarn conpdns diuturnd^ atUoritasfatis ar Yalibus. guit,quodppiem Ulis adhibere nolit pudiofus,pu fir a docebitur.Hdm addipentem oportet credere. Sidtamen cert£pntQmninorAtioncs,Curdendtu à S TU
co MM N ET. PHYS.
rdpoÃit haberifeientidiTametfi id negdrint Herd* cUtas ^ Academici,ut eft dpudAriflotelc in prin* cipio ItHetdphyÃcei. Sei iÃd prudens omittoyCluia in IjuiufmodiopinioÃs o' ociofis dij^utationikusim* mordrinolo.Sei remitto curioÃoresai dodorunt iuflduolumindinifiiuÃnodirebuf,Ãoperxpreciunt uidedtartales dijputdtioneslegeret^uie mgeniwn
, p excitent Cf exacuM.
T E R TI OtPhyÃeaÃeciahs aut phyÃologid * r nbsp;nbsp;nbsp;^^ natura er naturalium carporum atc^ rerum
feup yÃo ^otu,principijs,cauÃstefÃdibus,ofÃcijs,partibus, ogia^uid at^acäietttüfttsfcietttia.Velfummatim, PhyÃed eà naturaUum corporumer ÃibÃantiarum feien* tia.ihecdeÃnitiQexplicdbittir inÃaeodem Capit. proximo ofeptimo.
Caufe efà nbsp;Q^V A P.T0,Tametà huius feientia principid
inuétores T^Ãess.
cientesfei qusedamfuntnoÃrisanimisinditaanatura oper enticephy,: experientiamprobata,tarnen no acquiritur eins co gnitio,Ãne magna meditatione, diligentia, er do* £irinam£thodicd,qu£q(iidem difeentis excitant a* nimum,ut docilisÃat ad ea que audit à preceptors amp;nbsp;monitors,erque in aliorum fcriptis legit,pre* cipue uero curaddhibere debet phyÃee Ãudiof âis, ne oriinem certumiiligentiam^ omittat, quam ta Hum rerum uoluptas er amenitas adiuuat pluri* mum.Ceterumieprimis inuentoribus phyÃee co* piofediÃerit Ldirtius in prefationeprimi librt, u* bi dood Mtilt;^iiores phil^ophos ferè in f^laftien* but*
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6
tid t^dhirx occupdtosfuifj'e,utTljdletcm MileÃum, Pytbdgordm ltdlicu,Atidxdgoram, quodi Socroa tts Mordfent philoÃophidm däinuenit.
Q_V lâai O,c^udtenus'PkyÃcd differdt'dliids Different tberndtied cy l^etbdÃhyÃcd Ãebreuiter dedpe. tidinter lAatbcmdticdffldm ciudntitdtemcontinudmueldiâ: PhyÃ. Mlt;lt; fcretdmtrdUdtamp;fubiedi$ creorporibui dbÃrd= themdti. Ãdm-inoquidemreiierdffed imdgindtione tdutum. crM.etdx ^itdpbyÃcduerocoÃderdtfubfldntidi corporel pbyà er incorporedf,prout [uni retard per ff, çy effens* tidmhdbentçr Ãrmdmffdmtnotuicr mutdtioni idmnonobnoxidm,ffddmdteridremotdm,C!'pu*â ram,Ethdcpdrte nonefludlde neceffdrianetj^ di* diffendum^neg^ dd docendunhut Plutdrebus quolt;ji ^âââ'^ ^*® dit inuitdAlexdndri.Pr^teredtrdditM^etdphyÃa ^ââP^yÃ^ff (d (y compleaiturdlitlUQt dlidrum iiffipUndrum ^^^^Ã^^^^^ etpriedpue phyÃcesprimdprindpidinccmplexd. ^â*ââ^ ^â^* creomplexd, hoctfl, dxiomdtdCf propoÃtiones P^wfiâ qHdffdmeommunesdnbdcqi purte eÃudldeutilis. ^^â quot;Veru ipÃd pbyÃcd dacet de corpora naturdlis md= tenderÃrn:dÃu£materii£coiuJida,(^udtenuin'iU* ^^yÃ^^-tdtionieà obnoxid^utiammoxpatebit. Pi«« rddutemdebocCdpitequierein K ybyÃcorumin prindpioeria extoKetdpbyÃees, eiâ
apudAlbertumim, pbyÃcorà Cap^
Di
COMMENT. PHYS.
DE SVBIECTO ET MA-hr 14 circa ^m ueifitur
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PhyÃea, Caput U.
PR l M C),QmiÃis opinionibut ntuUoritm^Ãnt* pUciteriico ex AriftoteUs i^ Alberti auto* ^Miettum fit^teffubietlupbypcesejfe fubftantiam corpore^ pnyfices. ,inanimdtd)n uelanimdtdm,cum fun ndturdli^ bin cauÃs,eff'echbin, et dccidentibtis,hoc efl, ut bre uim dicam orflgnifleantim,materia crfubieäunt circa quod uerfatur phypca efl cor pin naturale mo Vi.oueri nbsp;nbsp;^i^^-'^oco autem Mobile,quod n:'-,tui e:^ mutationi
Matus' ffl obnoxium,Motus autempeculiari quadaphrdf flphyflcahic pgnipcat mutationem fleundumfub» MoUeri. flantiam uel dccidentia,Gr Moueri efl mutarifub* ftdntidueldccidente, utcorpus generari uelcor* riimpiflbflantia,augen uel diminui quantitate, al terari qudlitate,loco mutari^ ferri,^ flmplici* ter Moueri efl progredi ab unaÃibfl ant ia in alidm, abuna qualitate in aliam, ah uno loco in alium Io* cum.
Corpus na S E C V N D 0,Corpus naturale mobile efl mere turale mofubfldntiacorporea,copofltaexmdteriaprima,amp; bile quid. fubflantiaU forma corporea,mutdtioni obnoxium totumuelfdltempartefua.Pid:c definitio conuenit gt;nbsp;ey ealo ziP mundo,f^ dementis, nedum ipfls cor* paribus compofltis. Quia tanietflcaelum cr ele* mentafunt corpora flmplicia,hoc eflinon compo* pofita
T
f^üAtxaïijs corçw'ihu^Umtn compoÃüâÃimt ex iHdmuteriApvimetitdiiiiuam ex âjao.Deejito Ouid. in.i.îÃetitmor.?!r ex^ud^rma,ut in^-dcoiem cap, t4-ü* inlibro.zxdp.t.^z.explicdbitur,
T E R TI O,Vri£ter corpui ndturdle mobile çr Q«lt;e pr/« lub^dntidmcoYporedmitrd(tdnturmnltdcpioq;dc ter corpM ciientid ifiiui corporis mobiUSit^Md dccHentid md ndturà e xiMà pdrtemd^erunt di cognitionem Ãubji.mtix, mobile ut injrd eoierit cdpite odatlo oÃenidminon eji du^ pbyÃed
, téopu^bic enumerdre I^eciesiÃ:iui corporii^eptds trdâü^ curÃus profeÃionis buius dttingetÃuo tempore,et Ãu prdincdidlogolocorutncommunium plerdfi^^enu
. merdMi, dtque in drbore prxHcdmemdrid ^ubjldn ti£ Ãubijciuntur oculis.
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE DE O. CdpKt m.
PR IM0,DcMse)lJ^irttKSjCr»ncnslt6erd,fe3 DeiM^Hid* gregdtdé^ dbamnic oncretiae mortdli,om nid fentiens,omnidq; mouens, per uim Ãudm iUii Info* Ãdni.Hec iefinitio dpui Ldddntitim Ub.^. cdpi.f^ Ciceronis e^^qudm iKef«mppt exPldtonis Timxo» crbdrtc Vtrgtlius inlibroÃextoAeneiios mdgnia jice explicdt his uerbis.
Principio caelum er terrds^cdmpos^ Uc^uentes, L«centem^j gloamp;wm LMn«,Tttlt;lt;nM$ d^rd^ SpiritMintus dUt^totdméii infufdpcr drtus^
â nbsp;nbsp;Hens dgitdt molem,er mdgno je corporemifcet,
, nbsp;nbsp;Indebominumpecudunt^ genus vnttx^wldnturte
COMMENT. PHYS.
'Et ([Ui mdrmoreofert monftrafub squarepontus. ïgneus eÃ: olUs uigor,^}quot; caelcÃif origo.
Anpt De* nbsp;nbsp;nbsp;S E C 7 N D 0,E(fe De»« lex ndtur£,et rdtia
gj^ confeientia^ arguiter conuincit quemUbet fanà mentii hominem, tametà impid eyquot; corrupu\ homi^ nisnlt;iturd DcumelJe couÃientemeget, contrdÃu^ dm ipÃus conÃcientidm,ciim 'Delim eÃÃe ex credtims [alternereffcMus agnoÃeat^quemtamen nonco Argamen lit,utinCdp.t.diB.omdnosÃ:ribitur,et extant tres ta triü lib. pmclariÃimi Ubri Ciceronis ie natura üeorü quo^ Cice.dena rüinprimoajoutâtanÃtMusDeusdnÃecundoex tura Deo* fententia Stoicorum f :ribit eÃÃe Deumier omnia ne rum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cejÃario iuxta prouidentiä Dei erÃatiÃeri, in Ter^
tio ex Platonicorum Ãententia diÃerit eÃe quidem 'Deum^ed no omnia neeeÃaria eins prouidentiä ex ÃatoÃericmedäenimneeeÃarioÃeriaÃato ex na^ tura, hÃc^i duopeculiariter a nutu prouidentiä^} 'Deipendere.QiiÃdamuerononneceÃÃarioÃedcon^ tingenteraccidere aÃrtun.iexliberoarbitrio,eX tarnen h.ec etiam duoiprÃÃertim hominis uolunta^ teminarduispeculiariteraDeo excitari ex impels Tiijpro* li.CÃterum de prophanisdijs ex idolis,ut de loue, phani nia lunone,Apolline,exÃmilibus,necipÃgentiles con hilÃunt. fianter aut magniÃeeÃmÃeruntaliquid, nedum hoa mines naturam Ãequentes ex eruditittamÃÃurcas ÃcedasqiÃuperÃitionesÃeriocoluerintyex obÃeruaa QuidÃ- rint.Quoiuerotantuseà deorum, tiympharumgt; gniÃcet täÃenuicoruint^ numerus apud Aethnicosex prxeia pac
tlB. Ã. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8
pftepoftlt;«,iJuoliierepgni^c4reijli,^ngüliireïgt;ui tas Jcörâ dJe^ uimciuAni(imiiuiniim,edsqi uclminimdi ne= numerus et iummeigne(s,iiuinitusregi,ut exponit cicerotx pui^etb» StoicorumpldcitisSmÃenaturefDeorütfei ^uis* nicos. num crciudiisijidommdregeretne[cierunt.
X'E.KTlQyQeumphylïcicognominitnt primt Cognomi» ceiu[lt;im,primummotorem,primum moutns,priâgt; mtXOeid^ mdmndiurdm,cdu[dminjinitdm,princtpium effe^ puiphyfi iüuumomniumrerum.f immumbonam, fummum cos. jinem omnium rerunhfdaortmcreiutorem omni^e Hm,Ciuid ip^e pecuUdriter er potenter omniet tdm in ccelociudminterrdfdcidt,cr fouedt propter Ãu* dm ipÃus gloridm.X^ehclUd de bonitdte,miÃericor» iid-,bene^centidOei,ç}â ie jiiettimore,cultu,re* uerentidéj^ergdOeum proprie pertinent diTheo^ ^^ ^^^^^ logwmfoldm,i!ld enirn non nià ebriflidni-,?^ uere ^^^f^^^^^ pijintelligercpolÃuntc^Ãbiueniicdre. De hoccd- ^j^jj^^j^ pite uüe plurddÃuiCd^dntiumin libro primo in= . Ãitutionum,HbireidrguitgentesexipÃdrntcÃimo jj^çf nijsc!'confcientijseÃ'eDeumunum)(iuemtdmenne â gentpertiiidciter, er m fecMndo libro eiuÃlem co* ptoj e refutuntur fuperÃ:itiones et hlololdtrid. Hlt;ec enimddpricfens MicdffeÃdtiseliiCpioi Deus
Ãn primd eduÃd c^ inÃnitd, d^Mddli« cduã Ãecunidriee, «t ndturd, principid,cduã e^e» {idé^indturte de» pendeunt.
Tiefdf»
COMMENT. PHYS.
DEFATOETPROVU
dentidDei.
Caput ml.
Curdefa= T) KiMO,Ca)ndeDeoptdi{lum capittfuperl to hoc lo= | ore tanquam à quo depenieant omnes caufefe cotradet. cud£,utaprimacaufa, tarn ergo inde accedere not conuenit ad [ecundarias cauÃaSyC^q^ cum fuis effe* â (bbusj^eciatimtraiiareAtat^funt quatuor fecum da:cauflt;amp;^r£cipU£,A Deo dependentes,fcilicet. Vd caufe feat tiijnjj^aturaiYortundtzy uoluntM^ab hiequatuor» die precis tanquam pr£cipuis,dependct omnes aUe f^edales, pngulares inde cauf£icumfuis effechbus que de niqi in Dcitm ipfum redeunt,tdnquam in primant Circalut f^â^^â^ ^^^^^ ^â^ ^^ pü^eherrimus iUe circulus,etr ab \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folutiÃimaperioduscaufarumcr effeituumpreci
^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;primo c^e£lore,cr dutore,or rediens ineundemi^
pfuinDeumiprimariumiZrultimupnem,propter quern omnidfunt credtd,omnidq; fuum ojpeiu pr£* fldnt.
Tdiamun~ 5EC VNDO:Ldtinifatudfando dppeUdrunt, de dicatur â^'â^^ neceffariopant ed que Deusfatur,id eà loqui tur,ey' qudpfdndopr£cipitperhGr£cis éptec^p-îa UH dfortiendouocdtur,quod ineuitabiUs fors z^ c» uentuiptieorum quefdtis detePindnturiZy' diprtf iuunturcuilibet.
^atamdu» Ttà KXlQ'.Doeendigratia duplex fatum con^ pkx. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pinumâA
LIB. t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9
/}it«imi«,fciliamp;etjPf?gt;pc«w,^«oJpJjgt;/IcMDeoer prinmedufd iepeniere diunt, cx Aftrologuum, ^Kod dfirologi ab djlrormn curÃu zx in^uentia re» gi iepindereep cenÃent,(iuoi Hoedt Ptolomxus uir tutem conÃ:ellatiotus,uelinfluentidm caleftem.Xci km cjuidem fdti potentidm ZT nirtutem,(iudp Hui» ndmid^rologifmsdllriidttribuunttnon tdm df^e» rendijörfdn-tCiiidm conieHandigrdtid.Ciudmuii e» mmÃt reuerd inÃyderibm eertd ndturd,incUndti0i injiuentid,zxuirtus,tdmen inde non jidtim confe» quitur neeeÃitd3etientorum,pr£cipue hurndnorut ZSquot;c^uifuntdrbitrdrij.üdmzy uulgo dMnt,djird inclindrcjpd non imponere neetÃitatem,pr£cipue fdpientiyCiuidomindturdftris. Ver»m inhoefdto AÃrologicorefutdndo multuset immodicusetidm tfi ficuslAirdnduldnus,in opere(ongo contrdd» Jlrologos.Vide zr di^utdtionem fhduorini Pbifo JbpbijdpHd Geïïium Iiki4.cdpttc primo. Sed boe ld codefhyÃcofdto pducistrdnÃgam.
C^VA RTO,Mir4bititer/bflicitd«it,nomo»^^pj r^ do Pbilofopbos ipfos, Æcd erfzholdÃieos Ãcripto- ^^ J ' * re$,biec qu£Ãio,An Ãt fatum ullum,hoc efl,An om nidÃdntnecefÃdriociuodam,zr ineuitdbdi ordine^ cui,dutfi)rtund,dut uoluntM ,reÃÃere neejucat, er i}uicqu£ftionidffinisefih£cdlterd,pdriter uulgd»
' nbsp;nbsp;nbsp;N,et di^cilis, A n omnidÃant iuxta prouiientidnt
* nbsp;nbsp;nbsp;Dei,er AnproKideMtidDci impocwt neeeÃitdtem
C eduÃi
COM MENT. PHYS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!
TresJe'Pd cdufîs (y euentibiiC'Sunt auterndehiscoieftionib^K ; to er pro= omnino tresopinionesjouarumprima ejispiiarc^ ( Uidentiao orum,planeimpia,(juicumnegent effeDeum,non à piniones. ciuidemuerbi3,fed tarnen animo,in cordeIttOjÃmi^ Epicureo= H^tr negantprouidentiarn Dei, ey-fatum^utextat ru opinio, âtp^^ Lucretium in f :xti libri initio, çr lt;tpud Cice^ ronem in primo de natura Dcorüfubperfona Vel» Stoicorum lei]difputantucontraprouidentiam. Altera opinio opinio, nbsp;nbsp;efl:Stoicorum,(juicumprouidentiie Deiomniare»
£letribuant,ita ut nihil fieri dicant,imprudente'uel : infcioDeo,er non curante, tarnen nihil non fata ; guoc]; fieri iudicant,falfocjuidem. t^am hiecfenlen» tiadefatineeeÃitate in omnibM rebus,euertit con* tingentiarn rerum,er uim liberi arbitrij in officifs, in deli^:ts,inaihonibus moralibus,er poUticK, et eledioneminrebiKmediiSjin uirtutibus , eymtiji hommidatama. Deo, er natura , C^are erronea tfl » erpernitiofa Stoicorumhac fententiadefa* Peripateti to.Tertiademum opinio,fanfltorer ueriorefl:,eogt; corumopi rum,ciuireaefentiunt,omniaquidcm fecundupro mo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uidentiam Dei fieri,er euenire,er muit a etiamfa»
tonecefitateq^fatalifieri, pieracp tameninUbero arbitnoerelechone hominis,inc]-Ãrtunafita eÃt, er hiecfentcntiaefl Ariflotclis,infecundo Phyfico rum,erPldtonis, atquefcholafticorum theologo*
,^ . rum.
° ' * Q^VPidTOHatumeflconnexioterperpetuitt ordo
LIB. L
lO
orilocftupram, CT cffe^uum, depen^ens Iproai« ientiaprm£cauf£,hoceli lieiiZT impmens ne» i ce^itdtemrebnsfdttdibusineuitabilem. Hrcdejîni
tiocoiligitnrextierbisQhry^ppi, dpniGelUumU»
Ibrofexto apUe Ãeenn Jo,CT Tcn^megifti dpui A.I» bertum in^ecunio pbyftcornm,e^ Boetij in qudYta conÃolitimisUbro. Ejlergofdtnm pinne effeiim protiiienã Dei.
SEXTOiProniJentuDciejl ipÃnHüindrdti» ^YOuUelt onnftimmoomniTiprincipeDeo conjiittitd,ciud ii tidDeK^ii ciin(ldpr£terünetfufurd. uHetz;' pr.ecognofcit, hoce(l-,?rmilentinDeiejifcientin Dei certaine» ius mente concept d nb £terno,de his que olim fadd Z^iinqtininftiiurdÃun^necejJ'nrioyiiel non necejjd» rioet contingenter. De hic Cicero copious differ it y infecunhiendtun Dzonmyexfententid Stoico» mmyCTintertioexfententid A-Cdiemicorum, epno
, rumdUci'M UfTentientesi Pldtonefuo, mdle fentie»
â bnnt,fierimultdpr£cer prouidentiamDei ,hocefl
1 nbsp;ijudÃignordntect' dormit.vite Deo.
\ SEP TlHOiDi^ârtproniJentMif^to brettt« Dijferou | terboemoJo, perproniJenh'.tinprxcognofcitâcr tin inter l prenidet Dei« omniet necefjnrin, cxno neceffnridy Vntum er | cotingentin,fi)rtuitn,confultn,nolHntnrin.Udenim ProntJen= ' | Deusypronidetfatofun fntnlin,nntur£fiinndturd» twinOeu â | hd y fortune fun fortuitd, uolnnintifun iioluntn»
1 Yin. Perfdtumnt^em Ãnguln fntnlid dirigit ipfe.
* l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C a nc
COMMENT. PHYS.
acdiff onit,mobiliaiuxtacr immutabilid,çrcîr^ cumfcribitijla,fuomotu,loco,f)rma-,tempore,ali» iscjicircumjlantijsannexist çr utraqueh£c proui* fjo,etdilj)optiaDei,i'.ocari potefttam ordorerum adfinemfuum,qaam oHo partium in toto.
Ordo fata Uffecund Hum Pcri= pateticos.
1
O C T A V QiJieruiterexfcntentiaperipateti corumobferuahuncordinem fatalem ^ connexionâ nemqi rerum. Primumftngulares indiuiduorum,et particular es euentus uarij, e:T effeâus, proueniunt ex motu animaUum, ey corporum mixtorum, uel libero e^ uoluntufioyUt in ailionibus cr offers ho» minum rationis compotum,qui habent delefbonem Z^ liberumarbitrium-Velnon libero motu,fed na» turaliinliiniluutinpueris,Gr inratione carenti» bus animalibus,utin rebus inanimatis,quarum mo» II tustantumejinaturalis.Secundo motus O'effe^lus mixtorum corporum proueniunt iuxtamotum,er harmoniam elementorum quatuor, er primarum 111 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qualitatum. Tertio motus elementorum er qualita turn refertur ad moturnfphtrarum ccelefiium, ut» IIII poteplanetarum,ftellarum,erfirmamenti.Cijiar» to Kotus inf eriorum fph^rarum,erf rmamentum dirigitur ad motum primi mobilis,fupremi cceli iu y xta phyfeos-Cruinto primi mobilis,id efl:,fupremi cceli agitatio,er motus,atq; infuentia,regiturfe» cundum prouidentiam primi motoris, hoc e[l,Dei, qui uocatur alias immobileprimum,er mensfuper
innixd
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;it
innix4 uniuerfo iM«ndo,lmô,infusa toti mundo ^ purtibus dus (sngttUs.Atij-, hic eÃ: orio motuum,et aHionum^in rebus nMuralibus^etfatalibiis, ex ^uo «idemKS dperte,lt;^uo modo unum ex alio fluut^ey de pende At, ey (inomoio Ãnguldres adionesdenique prouenidnt,ex uniuerfdUbus cauris,ey ^ primacau [dynempeXico pendeetnt. Etperipdteticifolumfe* Peripdreti eundum^ tertiu motum,dicunteÃ'efdtÃem-nelt;{; corum Ãen turnen eins ejfeÃum ftutim neceÃ'ariu,et ineuitdbi~ ^entia. km cjjè concedunt.Tdmetp cduflt;epnt neccjfdrit in gener e,ciuid cur[us ey effedus nature,fxpc impedi dtur.[cilicet,impeditis cduÃs,5edmotü primu jjgt;e» cieiÃnguldrem,ideÃ,adiQnem indmidui cuiusli» hetndturalé,inindnimdtis,uelirrdtiondbilibus,^ uoluntdridm,in[olo homine,dffirmdnt non eÃefda to obnoxidm,Ãed objec^uentempuee cduplt;e, dtejueitd Ãnguldrescdup£,zyeffedusÃnguldres,idell ddio nes indiHi(l«or«m,non)«nt neceÃ'dri.e,pedmereco tingentes Ãue ndturdles^Ãue dnimdlesÃue uolune tdrixpintyCluiddliterPehdberepopPunt.Q^amuis re Heroic* uerdiinuirtutibusheroicis^inndturdlidiuinoqi in= t^ktuies genioruimpetucxcitdturzy inflummutur animus *^^^quot; hominis,lt;ludÃpdtaliter,dbippoXieo,dddgendum, eyprlt;eÃdndumdli(iuod egregium opiw. Sic Aka xdnder mugnus fdtali er diuino impetu, rupiebda turddprdildÃrtitero'fixdiciÃimeobeundd. Sic HomeruSfCtVirgilius id lâüc/îmjîc DemoÃhenes
c ^ er
COMMENT. PHYS.
V Cicero ai eloquentiäm fatoraptuieft. Quarté uer0yZ7Quinfummotumnonfato, fed prouiden* tiieDeifubiedumefledicunt Peripatetici, ç^fua* pte natura abfolui necefTario-Atq^'cittilishdec efifa cilisqifententiadeordinecaufarumfataliq^ Conner xione,z:r h£cquidemaureacatbenacft, caufarum Aurea Ca ^ effe{luum,qua iuppiter in principio oilaui lUa* tena apud doSjnegatfeetiamabomnibusrtijsècKlopof'ede* Uomerum trabhÃgmjicanf ,P)eum minime obnoxiumefHfa^ quid. to,etfatali neceÃitati,nedumnatur£,Ãrtun£,aut uoluntatt,imo femel polfe eucrtere omneicaufoii cu fato à uelit creum ncccfitatefatali.Cui tarnen om^ nia cy in calory in terrafubferuiunt,qiio adpro=gt; uidentiam,(^ uoluntatemOei,quianon cadit paà fer in terram,ÃneuoluntatepatriscoeleÃis.Ptenini neunus quidempaÃerculHS eÃin cbltuione coram DeoMdicitnr tAattb£i decimoyZ}â t^uc£ duodeci* nfejuxta iÃudetiam diuiBieronymi di{lum,no ca» ditÃlium de arboreÃne uoluntate Dei, ideÃ,quin Demapprobet-,quinrieoplaceat,cafus etiamÃrtu itus emplane non neeeÃarius, ipÃusÃlijuel paÃer» CiuU bo- culi.Verumquodadiiominempertinet,procapttt, miniÃt de ufu,iudicio,experientia,a{hone^ hominis, pler£* fato tenen que res nofvit fat aies,pieraq; non neeeÃarioÃunt, dum, fedÃrtuito,aut uoluntarie er mere contingenter, itautfealiterhabere poÃint.Siquidem ea qua Dctit prauidet,etpracognofeit cotingeter,Ãrtuito et no iun^
LIB. I.
luntarit tüctuu c^e iüaÃmt mere cotingentia.Co* trituero,efU£prlt;ecogno[eitnatur.alitcr,aut fatoe* ttentuntiUaÃunt neceffaria. Sic emm prouidentid ^ff^^m 'Deidat^criif^onit aUjseffethhus cduÃMiiecefrdric p,.Qâjj,,ja dSydliji nero cda^di eontingenteigt;ut firtuitd^c^uo ^-^p^j Iiwtows-Sic ergo eÃfL^M prouidenti^mon eà ^d= ^ lt;r^^,*^ ^«dmpniplicitrreMciiireqttoDiodocHngjjfedijMod^ j:^^-^^^^ libetfUelneceÃariOjUel contingénier euenire. Sed ^ny^n-in gj e^eâ us fati e:}â naturd in genere tÃ:, quidquumfim ^^^^^ plieinecelsitate euenire ^fatah dut narurdU. Sicut ^fp, fju^ contra e^edusjèrtun-eac uoluntatiseji,ciuidciuam j^J.f.^^J^^ ^^ fimplicicon^ingentiaeuenirefórtuita^autuolunta-â^^^l^^^^^^^^ na. ltdciueprouHcntia Ã^eiejl tdnlt;iudm liberqui= damjn^Ko conÃgnataz^ conÃcriptaÃunt omnia, neceffaria, Bcicontingenfer faHay an^uturauns quam,et alias uocaturuoluntas,prieiejinatio,prlt;e fcientid,dij^oÃitio Dei^quanult zj- di^ponit rertim s?rotiiden neceÃitdtem,uelcontingtntiam.'E.tlgt;jccquiiemdis tiaCei. cere nuUa religio uctdt,in rebus policnis,à modo d= q^q ^ttja miKHs tuliJidHciij imbutusÃt,utfentiat, Dewm eÃà maÃ. acct patrem benignum, in omnibiK rebus, à quo omnu dend» ad bonaÃcaccipere credat, Contra uero mala Ctr cri- traiiatio^ mina ,fiultici£Ãu£ , impietatique propri£ , rfMt âondefia Diabolic£fraudi expenÃaÃerdt, itatamen^utcen- to er pro« Ãdai Dewinlünmalaquoque,in inelius nertereweU «identM, Je bii , qui in ipfum credunt. Qnanqwwin boini= peruerfî« ses mere comrApewnL Naw optmaqudqueÃv.s t^Jj^dni, t 4
comment. PHYS.
uiribtifjäutfortunt difcribunt,N.dlaaut,inip[ut9 Deum referunt,et rtgcrunt omnium mdlortim cub pdmin!uniem'Deum,dUociui optimum crinnoxi um.Dequdimprobitdtehominu conqueritur dpui Ãomeru in pncipio primi OdyjJe^ \uppiter, dices, Cfdcinus, mortale gcnus,nosnumind primum lncufdt,cdul'dmcii putdt,Ãntem^ mdlorum Quieueniunt,fudfedpereunt obfddd nefandd. Cum pneterfdtumfibi flgt;onteincomodd qudrÃt Atc^bocidemcomprobat exemplo Aegifthidi uUeri, (jui etiam 4 Mercurio Deo pr^monitus, td^ mennondbjlmueritabddultcrio clytemneftri,u^ xorisAgdmemnonis,flbiexitidbili.Udnc autfen* tentidm de fdto,crprouidentidfdtiseft tenere inte rim,dum philoÃophiQrÃcholdliiciconfentidnt,att queconcordidineant.PlurdhabesdpudCiceronem in opere de ndturd Deoru,z^ defdto,^' dpud Boes tiuminqudrto^Z!' (jtiinto confolationiSi crdpui ydüdminopere deUbero drbitrio.
DE RE FATALK Cdput V.
\âdl^dul' T^ RIM 0gt; video remfdtdlem bifdridm dick dccetitioigt; * nbsp;nbsp;primo generdUter ^ proprie edm,qu£ fato j^^g zrconnexioniiÃicdufdrumeteff'eduumfubidcet, j j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utfmt mobilia ipfd,iuxta carfumfati er uniuerfd*
' ln natarie.Deinde per antonomaÃam rem fatalem appeUda
LI B. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij
appeUämus Clint,(jUic no nature uulgdto curÃu,muî tomniKtemeritdte jortuita, nec^ libero arbitrio co ft at,^d cuius rd peculiarc dutoremfe De«$ cffe teftdtur,perfcripturdS,uel per euentü,çrper expt rientidm. Qux resitd fdtdlis,uelinifericoriidm» uelirdm'Ddeximiedrguit,c^ftgnijicdt.Atqihi:c fdtilid dntonoindfticdftunt reuerdneceftftdrio , cr Ãuntineuitabilia.lmb etidmportenduntineuitdbi:â les euentuf,e^edusc^ neceftftdrioshdbent.Ud fatale res eft credtio,gud Dei« creduit,iieft,ex nihilo,co trd omnem natune curÃum,fedt, er fdbriedtui eft, ccelumzyterrdm, er omnidqu£ in eis funt,ii eft, omnemftiritum,omnem uirtutem,eymotum,dt(^ inftuentiam code ftem,omnem natur dm,er eduftas, principidc^ereffedufrerum, omnem fteciem mi» xt i corporis ,dutftmplids. Deniq; creduit er ipft 'Deusfdtum,ndturdm,fórtundm, etuoluntdtem ha mims,quibusdprincipio inftnemufe^ munii domi ndtur, er imperdt, ut^uum qu£q^ pr£ftent oftici» urn. Sic etidmfdtdles res uoedntur dli£,quiu inftgni ter Deus per ft, dut per angelos bonos dUt malos, wel per homines eximiebonos uel malos fdcit,utftunt mirdculd,monftrd,portentd,ftgnd,prodigid,hero ic£ uirtutes,immdnidftelerd, ingentes pldg£, im» tnenftbeniftcid,nunqudm ftâ¬rdt£ mutdtioes reru, pr£cipue publicarum ,dlidqi mirabilid, quoru eau» fe omnino Idtent homines ,pr£ftrtim impios. Qud
C f Hum
COMMENT. PHYS.
Hum rtrumfatdliuminnumerus Ãrmds yCrexem« fid nobiidefingutÃdcre literie,et profbdne quof ^uehiftorie,experLentiaq:iQcetcjuotiiiidnd.Siceti dm merefdtdliafunt,lt;juecun(jidi iuftificdtionc,ct fdlutembünoru,zj dd contiimdcüddmndtionem^i mdlorupertinent,defcriptdin fdcris literis.
V^mbuiui SEC VN DO: Hoccdputderefdtdli hue idea Cup, dppofui,ut effet locus communis, in quem idm enui» â¢' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;merdtd fataUd er iüisÃmilid collocari c^ dnnótdri
poÃint,Ãcubiinphilofophorumquoi-'iilibris reperi dntur,utdpudCiccronem, zrinhiÃorijs,uelpoe»i mdtis,utdpudLiui.Pliniu,Virgil. UomeScidmuf ' turnen illdfdtdlid,non nature,neq^ libero drbitrio, neq; temer Udti Ãrtuite tribueda effe, ut faciunt E* picurei,etpleriq- impij,Sed referendu in ipfum De umdutorem,quiintdlibus mifericordidmfudm er:» Qtidtuor gdpiostzxiraminimpiosÃgniÃcdrefolet.sicergo genera re quatuor hecgenerdrerum,hoceÃcdufdru,ey' effe rum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iluum probe difcernere oportet,quod res lint qua*
drupliccs,fciltcet,?dtales A tat o,naturales d natu* rd,VortuitedÃrtund er cdÃu,'Voluntdriedlibero drbitrio er uoluntatehominis, tanquam dfuapro» xima z^ efÃeiente caufa pTofe£l£,harum deinde a* liefâMt neceÃarieÃilicetdfato er natura in gette* re,aliefunt cotingentesfcilicetdÃrtuna er uolun tieceÃititi tate,AtqueitauidtmusqnodduplexÃt neceÃitM, duplex, nempef4talis,ernaturalugt;.jicaterduplexeà Con ùngentid
LIB. 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14
tingtnttd,lciUcet,fDrtuita,cruoJuntdrid. Verum Côtingen» confiâtÃanè lieceffariumiâ (frei çnod aliterfc habe tiaduplex rene(iuit,Sei eotingens iiiffè^quoialiterfehabere Neeeffari» fotefl.üiec autertj inprxfensde Ijeo,fato,prcuiden umejiid. tia,refatali,de'ciue neceÃitatezjâ eontingcntiare- CÃtin^eni rumdixifje Ãufficiat. Sequitur inde, utprimumerquid. proprium caput Phyftea: nempe natur am ipÃam in^ quiramus.
DE NATVRA.
Caput VU
PR I lAOiquamuisuariefignificet nature «o îHatur^ eabulum, tarnen ad prüfens fatiiefi quatuor quatuor fi enumerare ÃgniÃeatä eins pra:cipua.Primum enim gniÃeata. natura fignijicat gener aliÃime effentiam cuiuilibet 1 fubjiantiteineorporex er eorpore£, c:r efjentiam quoque cuiuihbet accidentiSyfenÃbiliivinfenÃa bilu,Sicqueefi plane fynonymumeumuocabuloef* fentia:,rei,cntis,ncIfulÃantta:generaliter eaptm
' Secundo generaliternaturauoeaturÃuhÃantiatan ** tun: incorporea, «tl corporea aus proprium e^i dicit3oetius,facere,autpati,uel utrunquehorum» er Ãc eà fynonymum prsdicamento ]ubÃanti£, 'lertiOyt^aiV.raÃgnÃcatprincipiummoius erquî ui etis ,uthocloco. Quarto , communiter c^ im= tm propricnaturaÃgniÃeat di^erentiam ÃKaÃeanh
COMMENT. PHYS.
Kei proprium,dutlt;iccideni infepdrdbile,cuwsUbet fubfidntiie,ueldccidentis,adeoq- efficddamrerum ndtiudm : fie ndturdm iufticM dicimus efie unicuilt;^ fuuintribuere,ndtur dm ignis dicimus cdlefdcere, fiendturdsherbdrum,^gemmdrum,dut cuiusli» Ãiuid in bet rei,uocdmM uulgoedrum uirtuteSi^xefficdà f hoc cdpite dm,?y propriet dies. Ad hocdutemedputpertinet ndturd fi= tertium fignifiedtum ndtur£, dUd ucro dUorfium gnificet. jfiedant.
L Nature SE.CViiD0:tidturdduplexefi,ficilicetndtu* duplex, rd primd or infinitd,hoc efiyipl'; Deiw, primd cdu* fdomnium, er ndturx fidtiq; credtor er dominus, quern Ouidius meUorem ndturdm,ifti ndturdm ndf turdntemuocdnt,idefi:,fdcientem omnid per fiefe, It uel per cdufids fiecundds : Alid ndturd finitd phyfic Cd,de qud idm hie loquimur.
An fit no* nbsp;nbsp;T E R TI OMerito ridet Arifloteles eos,qui nd,
turdm negdntes ,fibi iüdm demonfirdri pofiuldnt, erprobdri fitne, dnnonfit. Quidperfiemdnifa fid, per^ experientiam notd, ueUeprobdrifibi,me rdejifiultitid, ercontrdnegdntemprincipid non efldifputdndum,fedomitti debet ide qudUfeunque fuefioliditdti. Si dubitds enim, unfit ndturd, certe dubitas utrum ne ipfit fis un non fis.
i^dturd Q^V A RTO; Ndturd efl principium er edu» quid. [d,motus,erquietis,inrendturdli,cuiprimumper fe,er nonperdccidensinefi. ii£edefinitio ex Ari-ftotelis
LIB. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^
fiotdii ftcunio PhyÃcorum in prindpio dcfumi-turner ineaniemÃententianiCicc.inÃecundo it na turaâDcoYumdeÃnitndturameÃ'e uim quandarnei tntemmotusin corporibui neeeÃarios,cuiusordo indicat,quid cuiufq^ rei cdufd eÃieidt, et quid qui» que cduÃmfequaturSic naturd eÃuis quadamoc» culta,nonquiiemÃenÃu,Ãedinteïle(luperceptibiliSf itdinÃrufidArteo â , utcudibet Ãuh^anti£ corpo» re£,nempeelemento,ldpidi,herb£, arborideoni, equo,uulturi,dquil£,lupo-,homini ,Ãuppeiitet eà fentidm,zrqudîUhetuiïesnaturales. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r â¢.â¢
Q_y INTO: Memortit probe tenere oportet *** hanedeÃnitionem AriÃoteli/i,cuiusÃngul£ noces â nbsp;nbsp;nbsp;..
pecuUdrem habent ÃigniÃcantiantcr ^mphaÃm,~, * * qu£ inÃaÃuis qu£qi capitibus exponentur. Interim ^*®â h^qualifcunq-, expoÃtiopoteà Philofopki feuten tiarn apcrire.üaturddnquit teà principium, unde oritur effentiarerum naturaUuin proxime, quaru, e^-eadem eà caufa^eur uel inutentur-,uel in eodem Ãatu dUquantiÃer permaneant, itd tarnen, Kt non Ãtextrdeds,Ãcutdrs çre^icientescaufæatqi Ãnis, fedutinÃcipÃcoinpoÃtocorpori,non quidem per dccidens,Ãcutqualitatesprim£ z^-fecunit aUa^ accidentia rerum, fed tanquam pars fubÃdnti£ e« ius primarid ey aecefÃirid,utpote materia,etr Ãr» md,qud natura corrupta^necefÃe eÃcompoÃtutn quoq^ ex eade natura corrwrnpi et interire. C^ttan»
iuaui
COMMENT. PHYS.
tjaMdutem TiiM etUmmÃtrcb:it, tarnen minimi tipars rerum Deut, cum inÃt,iieÃ, aÃit tantum uirtutefua-,Linq;ta:n prüfens inj^eilortcygiiber^i naior rerumyCfuibusbenedicit, er optima queque prouidet,Sicut ergoanimanon poteÃautUi acor^ pore hominis,Ãnemorte eins er interitu, ita natu* ra a corpore natur ali nequtprorfumaueUi ,Ãne e* ins interitu.Breuiterergo ut ü^i^t^atura eà uis co munis,Ãuppeditam materiam,etÃrmam,aieo'que ÆibÃantiam s:^eÃentiam,corpori naturali mobile B.urjum,t^atura eà uisqu£iam perpétua, ey cer* tayebus naturalibus inÃta neceÃ'ario,eyÃc inÃitu ta i DeoyUt eis certo curphuiriute, ey exemplofu* eimmateriam,Ãrinamq;Ãuppeditet,atqueacciilen* tia Ãta ipÃs fuperaüatiÃy cuiusque ejjenti£ regu* T^atura in lamconferuetin corporibus.Sicergo cum natura quopr£di ÃgniÃeatuim, principiuin^ycauÃm , tumeÃin camento. pr£licamento relationis. ettiandoueroeademÃ* gniÃcat partem corporis, atq; adeo fubÃantiam corporis,tum eà inpr£dicamento ÃubÃantU.
Ã^atura SEXTO: Duplex eà rurÃum natura ,Ãilicct rurjurndu VniuerÃalis,er Particularis,er VniuerÃahs qm* pl^x. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^cm biÃariam inteUigitur,primo logicc,cu m natu*
Vniuerfa* ramaUqua dicimus conceptum communem ratio* lis i^atura ne excogitdtum,ut genus iÃecierum,er Ãecicmin* logice. diuiduorum, quorum tarnen neutrum ejl fepara* turn
LIB. 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tÃ
lom reserd 1 fow in JiteiJ« is, ut Hl^uMur in pr^» iicihilibuf, er de bdc nihil locjuimur in Vhyfica. Secundo umutr^ali^ naturd phypee iicittw iitan ^nhttrfd^ bifarMm,fciliietntctthematice,amÃgniÃedt uers IwNdt«r4 Memiiffu^am infubjlanticn ccelonm communis liâ^yÃ^:^^ ter,(^uim((xhiuiimmtÃitmhinnferioribiii'i0uis Kdthemd regit er continet omnem naturam particiddrt^i tiedt^atua iieji,fmguld torpordnciturdUd,ciuibtt3 infhteWdâquot;â* ââ*â**â ⢠cale/tiseà infiiilatd, iuxtd proportiüwm ttWe-A« P^^» rithmeticdWigtjuiliterl ed Geometriceim ^quabiUa ter, ej^cdx'möHcndis corporibus infernis, «t offia ewm^uum prompte petant, t^[ecwiium hanc nn* tKrdmHniHerplem indtbemdticnm, ide/d ^ cÅîe» Jdem, uoluittirVerioduscdufarum, zytf^eduum ftngullt;irium'-,utdiuntmdthem((tici,crn«(iuehuic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â ''^Z
connenitdeÃnitio prxâdidd ,)icttt netjneDeo, qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»-quot;. .
etiijmacj«ib»fdtimilt;niMcrpili« ndt«rd injinitd'uoa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fit
cutwr.Deinde Mcrondrió-dHnnicrpiisucI coninm- Pbgt;/ïolo« nisphgt;Rcd,e(dboeprincipiHm motus ttquietiipau gied N4tK_ lo dnte dejiniftim, noftejuidem in cGclo,d«t dulicubi rd nniuer« feorjmi extrd corpord harens, aut feparatim con^ plis. Ã/dens,(edd Deo rebus ndturdlibus communiter in= ditumjquds excitet,pKedt, CT dd motus, mutatioa nk^ et operdtionum uiciÃituiines[ubigat-,neceÃii rio^uidem.Ndm hxc «niuerfdlis natura tjl,cu ^e-cteidut generi,boce/d fecudispbjddntijSjtribuitur
CdUp»
COMMENT. PHYS.
cdufct,cr effeilta naturalis,ut cum dico homo gene rat hominem,pird naf:untur ex piro arbor e,cr Ã* cut ha: caufa, itaeffeilMquocp funt neceÃarij,noii contingentes.Siquidem lt;}ult;elt;^Species ex fuaSpecie, uthomoexhomine.hordeumex hordeo, cerafunt - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excerafo, zxquodi^gentaexfuo genere,atani»
= ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nul exanimalhjrumentuexfrumito,fru{luiarbo reuf ex arbore,zrquisq; ejfeilui uniuerfdii exfud caufa CT natura uniuerfalser non aliunde, nafd* tur,propagaturqi,neceffario,no contingenter, itd gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;at aliter fieri iiequeat,mfifato aliquo et miraculo* fecomunis natur£curfus immutetur. Etquidemut dixi,h£c natura comunis perf ; nihil eft extra indi uidud,(ypngulariafua, nifiquatenus imaginatio natura nbsp;nbsp;n^ cocipitur,etabftrahitur ab indiuiduis. Veru tid particuld* turdparticularis eft ea,qu£in rebus fingularibus ris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cr indiuiduisfubftdnti£ corpore£ ineft.Secundum quanomencauf£,ueleffe{lus,tribuitur indiuiduo, 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utcudicoexhocouo nafciturhicpullus,exhdcare B -, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;boretiafeunturpoma, Eth£c natura particular^
eftipfecu fuis uiribusfubftantia indiuiduo ru. De* ftrufta ergo omni natura particular i,aut ceftantt Oper ari,ut poft extremu iudiciu,necefti eftdeftrui reuera, totamquoqueuniuerfalemnaturam, nifi quodiüiusid£dabftraäa h£rebitinanimis, ft cut et amici cognatiue mortui,id£datq; imago, hxret ia memoria noftra.Ergopoft extremum iudicium» omnid
LI B. L
â¢7
Oiitnid prorpw truntfdttdia,aut uoluntaria, (juid ce^dbitMturxpdrticuldrn, luxtazy unluerÃalü dà iOyOperdtioyZJ' motuf. Mque bec iiuiflo perple xiorgaidemjHmert nofuitmibi prxtereunilt;i,pro pter ttdridm utilitatem dus.
S E P T l M O:Dttx/«rtt f^ecies ndtara,fcilicet. Species N4 Kdtma (y forma., ingreiientei[u,hjlMtidm,(2â turt. eflèntiam cuiuilibtt corporis naturaUs, ii efl,fub» iianti£ corpore£.Et de utraque barum pr£dicatur natura,utpote, KateriaeÃ:naturazr principium i^dteriai motus pajUuum,(}uia patiturÃe infôrmari,ut ouum in^gt;rmatur puHiforma,infra eodem C4p.i4. cr,for forma, ma eà natura nobilior,^ principiuma{iiuum,in-â firmansmateriam-,utforma puüiinfirmât oMum, forma pomi infirmât germen,infra eodem cap.t;. fiaturaergoeÃmateriazTfirmattotat^adeo cor '^â*^â*'*â poris naturalis effentia,motui ?y mutationi obno^ xia,faosq; motus zx officia pr£Ãans.
OCT A VO.Qufrere materidlew aut firma-Um caufam natur £,eà mere fuperuacaneum, cum ^â*â/^ âââ** naturaÃbimetipà materiafirmacii Ãt^ zr eu deÃ= nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ nitio nomen^etus indicetfirmam, materia uero,/®â¢â *^* natur£ uisocculta nonbabeat, neijueptexuïlofe priori comporta,epaia eà principium primum. De materia autem natur£, ^U£ circa (piarn tmpropriè tsocatur,boc eÃ,de corpore naturdU fubieho eiufa
IiemjZt' pbyÃcie,diciturfuprd capite fecundo, CT i»j?4 eodem cdpite proximo, BfÃciens auti naturk. Caufaff»
D cuupd
COMMENT. PHYS.
fidtm n/i^ caufa,foliK (ft ipft Dfiu,primus motor cr ndtum tur£. mâ¬Uor,mouenshdncnaturdmphyftcdmcyfiuenSf Cur philo- neptodof t .fcidduoftd.Ethoccftcur aliguiphilo^ fophi non:^ çj^iji^^f Stoici,apud Cicerone in i. de naturel Ceo» nuüi ani- ^^^ ^ natur am efte animat am ^ er rationis partici tnatamna p^^ pntarint,ejuia uidcrent nullamuim ^Ãne and turdmfe= ma aut numineaUejuo^eftetam efficacempoftè.Sei cerint. nbsp;nbsp;nbsp;reuera,natura phyfica hic deftnita,non eft proprie natura Ãubftantia,nec corporea nee incorporea,neium ani ^era re^^ mata,fedrelatiomera,quatenuseftprincipium.Ed nis autem naturaâpatetcxdeftnitionc,nempeeffen» tints natu ^^^ ^^ operatio rerum,hoc eft,motus er quies reru ^â^â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;er corporum naturalium, ut iüafuas uiciÃitudinei conferuent.
Propria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j^ q NO:ProprM natura officia primaria funt natura of kac, fronte fuamateria naturali induere firmant fteta. I. naturalem,er firma priorecorrupta,eidâ¬mmate^ riiiemanenti,feduariataçr mutata, rurfusaliam firmaminduere.Siccorrupto corporeanimalis,cd dauertanquam materia mutatur putrefadionein terramuellimumpHtidum,cuideindenatura affine ÃI. nbsp;nbsp;nbsp;gitaliamfirmant,nempeuermis,uclferpentis.na» tura item eft,cuilibet fubftantia: corporea, utm fût am genuinam er naturalem potentiam, uel impôt tentiam er habilitatem,fuas cuiq; uirtutes infères III. nbsp;nbsp;nbsp;re. Demq; natura cuique cauf e naturali in genere,
uel ff ede,fws cff dus tribuit,er expedite comuió cat,itaut nihil odofum effepatiatur,ut mftapluri decauft
tIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tS
3ecd«/ts creffè5hbi« dicefwr. extern tteronatiirji deciientiat^jquot; innumeroi e^edu^ mcditdtioni c»« wslibet permitto er experienti£.
D E C l M 0:Cognitioiicm hdbet mturd, c« Cre Cogn^fd «tioiie dtqae FortttUtt, er Votwut Jte, in hoc, lt;j«od Nitwrx* t/l4plt;o5ejfeiïli«b4(,efitirtterduin ndturaUbus ftmi leSiimoz^rfimilimoSyquidCredtioiiemfdcitexni^ hilo, quad Nature prodacit ex dli^tio, ut pdtet in GeneÃi cd^ite primo : Et ejuid Ars imitdtiirndturd qudtenm poteÃ:,iicut etidni Fortuna, ut pdtet in me tdUdribM ,ciuibiK mereÃrtuito inndfeuntur Ãipe imdginespiÃciiini,dnimdlium,herbdrum,jicüdriit ficutetidm Vortund pngitquandoij; jjiectes dnimd= liumçrcorporumin nabibas temere concurrentie bM.\temtAdturd'\£p\.^i.drti^cio\ii rebus materia fuppeiitdt., ut Idndm, lignd, lapides, cui materilt;e, ars ipfa a^ngit artiÃcidlemÃrmdm, ut ex laiw fï= untjïla, er inde pannus er !ndeucjles,itaex lapi= dibus zr lignis con/lruitar domus.
VN DEClMO:DiuerJandtureeftprimuCre: Diuerfa atioj^aa cum ex nihiloAieÃ, ex naUa materia fa^j^^tuy^^ ' nbsp;nbsp;nbsp;cidt corpus,cum fuis motibus,ndturd quidemnoex
* nibilo,[edexa[i.]uo,id efi,ex mdteridfdcit corpus, ' cHmfaismotiba5,eroperationibas,qMia,Exnibilo ' nibiIÃt,er,CiModlibet)itex aliquo,pcundumpbgt; ^ nbsp;nbsp;Jicam-Secundo, Ars divert à natura ,qu£ non eà in
â, arbitrio bominis, nc^aeiningenioeius ,fed ars eà quot;nbsp;nbsp;nbsp;ineleflwne,arbitrio,eringentobominis. Natura
^j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dl itde^i
COMMENT. PHYS.
à d^ çurfuni,çrejfeéliKfuos absq^ miniflerio honn num pltrunq; effidt ,utin fronte nä^:entibus docet experieiitia,pr£fertim in iüis quxfub ttrra naf:üigt; turiUelindejertii.Ttrtio^liberumarbitriumtguoi produdtplerunq; effedus immateriakStUtuirtutd uitia^.cr arteSyNatura autfubftantids corporeiüi ^enerat,(ymouet.,eds^fuis qudUtdtibus omdt.
Ctrctim» D VO D E CIM O:Circumfl:dnti£,Signd,^ïn lidnti£,Ã-didd,itemdliddcddentid,pdrtimfepdrdbiUd,pdrt gnu, indi= dm inÃpdrdbiUd^funt innumerd,neq; per dpi ab ul da c^ dc=lo poiÃuntomnid,quorumtdmenprlt;£dpUdM.ottti, ddtnda Tempus,l,ocus,Kotor^ob[erudri debent,de quibui naturt. fuolocodiffèretur.a£cergo in genere de ndturdU xijfefdtkÃt in pr£fentid. Cuius tarnen cdpitis Ãnn mSbreuiter libet tdlemf 'ibnedere,ut in tdntd pro* lixitdteiuniores diÃernerepoÃint,qu£ndm maxi* Summdbu mepr£henfdredebednt,S'VMM.A ergohuius cd* tut Cdpitis pitisfextih£cefto.
(exti. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Primo,t^idturd eà prindpiu,^ cdufd, pr£benS elfentiam,durdtionem,mutdbilitdtem,uires er ope rdtioesndturdles,cuilibetcorpore£Ã(bÃdnti£,cid iaeÃeddemndtiira,tanquampdrsfubfldntt£.
Secundo ,î^aturduniuerfdlis neceffdrio operd* fur,er dgit,neq; fe aliter habere pojfuntcaufa, er effedus naturalis. Sed natura particularis non ne* eeÃarioyuerum cotingenter agit in indiuiduis,quid caufdparticularispûtefife aliter habere, er impt* itri,ne eÃÃdum particuldrem product er huit non
non con«enit 3eJîmtiofMprlt;tdiftd, ^uù indiaiJ«4 fantremotditb arte.
Tertio: Naturd e/l d«pkx,fctlicct'. Materia er Forma, quit ambie coiunil£, [ub^lantiam corporit naturalis abfoluunt.
QuartoiVroprianaturito^cia patentexdejïni tione,quorum nullum primäre pojjètnatura,nip à Deo ita efficaXiZS' aduofa reiicretur ipfa.
Q«into;Exempla natura:funt paÃim obuia in* dodi; quoqjjnedum literatis er dod(5,)ï inj^iciant incrementa,décrémenta,utcij?itHdines,/latHm,m« tatione$,uire$, er aStones corporuin naturalium, obuer£antes quotidie ob oculos.
DE RE N ATVR ALI
Caput vn.
PRl M O: lam indepgiüatim quamlibetttocê,^â^**^**â er rem in dejinitione natur/ po/ïtam,diligen â'â* â fâ^ ter exponere oportet,ita enimpet,ut ipadepnitios â^^ ââ ^P^** ne cognita,caput rei teneamus. Itaqj Naturale,uel â®*â Res naturalis trifariamdicitur. Primo cnimNatu= * raie ep,quad alicuifubpantu uel accidenti in ep à fui creatione e:^ natura,pc difcere er pire ep natu rail homini,pc benedicere ep natura ipp rhetorics. Deinde Naturale dicitHr,qHod pt fecundum, erna ^ contra naturæ curfum^ut equum ex equanafd, bo^
1 trumexuite,pcpleraq; accidentia uocanturnatu* r4lia,qu£e|(:cundum naturamfunt indita corporit Tü z but
COMMENT. PHYS.
J J nbsp;nbsp;nbsp;buf,lt;it generatio,corruptio,CL mplexio,motu', w*
res cfc. Deniq; Uaturale proprie eft res natur alis, quamphyftca conftderat,tanquam fuhieflum fun, circa quam Operationes eyâuim fttam exercet natu ra.Et hoc tertioftgniftcatu inteUigimus uocakulum RfSNdf«- ^^t natur alis,in pr£ftnticapite.
ralis quid nbsp;nbsp;nbsp;5 E C V N D O:Res naturaUs eft tantum fubftan
' tiacorporeaftmplexutcalum,z7Elementa,uelcO poptum,e^ mixtum corpus naturale, ut Meteora, MetaUaria,Plant£, Animantia,Homines, er meni bra, Artus, ArticuU, ac Momentaquoq; corpora-Cur di(l£'E.tuocaturh£ res, naturales, quia neceftario in ft Res natu: non aliunde ex libero arbitrio,uel arte,autÃrtumi rales. nbsp;nbsp;nbsp;habentfuam natur am, creftintiam ,qu£ natural
pfa,fttppeditateis,materiam,crfirmam,C!'eften» tiam,durationem,cr mutabiUtatem. Sed cum natU ralium corporum ftnguli articuli,çr momenta ne* queant enumerari,tarnen fatiseft pr£cipuas tone* re GT feire partes.
Pinisreru TERTl O:lcinisrerumnaturalium eft, gloria naturaliu, r)ei,ftcundumpios,Grornatusmundi,GJ'commo* ditas hominum atqueanimantium, ahorumq; cor* porumcoftruandorum.Pleraq; enim natura facit, ut homo aliquamutihtatem inde accipiat,ut domi* mum ecrum tcneat,uelfaltemufuftuà uarius fttre* rumnaturalium,utcopioftdifferit Gr ego. nifemd in hbrisdeanima,Grli.Ambroftusin Hexamero, er Cicero in fecundo de natura Deorum.
Quarto
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10
Q_V ART 0:Differt ra naturaUs i Crtatura, A lt;juibM AKelt;irti^ciali-,AfortuitdyâVoluntdrid,Ãecunium Hoerdt cduÃdmefficientcm.tidmcredturdejires mere fatd re$ ndturn li^y'dDeo pr£ter Hdturdm et drbitriumkominis, ex Iw. nihilofdà d,ut Addm,et Eud,utprimddmmdntidt utprim£ plant£,ut lieüie.^dmifidnon ex materia comuni,uelparticulari, fed ex mbdo creduit Deus primum,DeincepiiieYo ndtur£fudi uices commit Ãt,qu£illiuimodigcneraret ex dliquodd eÃ,ex md terid ndturdli Res ergo naturaUsciuMet nonpo» teà eÃe ex nihilofed oportet earn ex materia com* muniyÃ^ particularieÃfi confiât am.
DE RE NON NATVRALI
Caput VUE
PR IM 0:Res non natur alii proprie uocdtur Rjj â^^ quidquid noefifiuhÃdntiacorporcdÃmplex, naturales uclcompofitd,nequepari eins corporea. Itaquera ^^jj. nonnacuraliieftuelfubflantidincorporea,uelacci dem fienÃbile,aut infienjibile. Atquehjec conÃderd= j^^j âg,j turiPhyÃco , quatenus natur ah corpori accidit, naturalis uelaliquamfiocietatcm ,contunlhonemquecumre quatenus naturalihabet,ut cdlor,Ãccitds,leuitaf in igni.üu* ^j phyà mor,Ã-igus,grduitd« in aqua, ^t partim omittitur p^rtineat quatenus non eà necefi(aria,ad conÃnutionem, uel quatenm tognitiommrci naturdlis.SicPhyÃcm tuhtläeiu* âon. Ãicid,firtitudine,dlijs!^Ãmilibuidocet,
D 4 Secun»
COMMENT. PHYS.
Rert(iK«5 ndturaliü triplex or do. I.
II.
Hi
S E C V N D O:Triplex eft ordo rerum nonnat^ rlt;dium.Primo,guieddmresno naturalisa eft tarnen fecundum naturam, et per natur am in corpore nd* fur dli,ut anima cum fuis uiribus o' operationibus. itdeftcoiun{lacorporianimato,ut aueUi nequeat, fine corporis corruptione,tametft fit ipfaincorpo* tea fubftantid,fic propria^o accidentia pra:f:rt im inf eparabilia, qua: natura inferttfuo temporel modo corporibusnaturahbus, tamenfunt res non natur dies,ut eft leuitdsinpluma,uiredo infilifi, da vicies in ligno,tdlesfuntqualitates primes,et plene* quefecund£,inhisenimnon eft principium motus perfeo'primo,fed fecundarioper accidens.Secun dus ordo eft,quod quidam res non naturales funt e* tiam fecundum nat.uram,id eft,non contra natura, O' tamen'prater natur am,id eft,non per naturam, fed per alias caufiitefticientes,utResartificialis eft abArte,infi-a code capite 10. ResÃrtuita eft à For« tunaoCafu, tnjra eodem cap. 26. Res uoluntaria eft a Vibero arbitrio,infi-a in 4. cap. ^6.Pt huiuf no di res,tametfi non effieiat natura, tarnen fecundum earn funt,quatenusnon aduerfantur reihe rationi, 0 nature, ut calor in aqua calc fail a ,utlapidis iailus furfum ,Htmorbusincorpore , erfimilia. Tertius ordo eft,quod quedares non naturales funt contra naturam, utque contra comunem eius cur* fum dccidunt,quales funt ille,quas fupra cap.^.uo* (dui res fatales,ut creatto,monftra,miracula,o'c.
Tertio
LIB. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;21
TERTIO: iiffertresnonndluraîii à naturaU ^f^ffona tnultipUciter.Qutaomnisresnaturalisefl fubftan ^^^^^^^â^ tia corporea,prima,uelfecuniaSed nuüares nona^^ natura turalisejifubftantia corporea, feiuel incorporea ^^^^Hdifa uel mere dcciiens,ut Ãupra didum eft. Sic corpora artijidofaftintinquartajj^eddiualitatis, liceteo^ * rum mat eriaÃapeptÃubjlantia,ut ligna, lapides, lutumfuntmateriadomus, ucrum alèrma babent appellationé res ipÃie,non à materia. Deinde res na tur aies,habentfaam matertdm,crÃrmam intra fe ccrtam,Zy à natura abÃolutam,atc^j conflantem,ut eade)nelifèrmazxeaicmmdteria,equi,canis,bo» , minis,auri,argenti,aliorumlt;^icorporum, hodiec^ qualisaprimordio mudi extitit.Quinetiamft c^uoi corpus p(ccat,ejaberrat abifa materiaz^ firma naturali,iïluduocaturKonftrum,uel miraculum, MonPrK' pugnanscontranaturain.Sedrerum nonnaturaUu Mtr4c«lK. p!er«nq; z^forma er materia uariat, pro arbitrio biominis,atit fortune,(juodexperientia quotidiana in uariadis ueftibus docet, prlt;tfertim mger mania, ubinufquam eadem formadiuferuatur inueflitu, Pofiremores naturalisnonefiinarbitro hominiSt nbsp;nbsp;UI
nequeatemeritatefortune,fed certum habetZTde flindtummotum,dcprogreffutn,quem femel mee» ptum p rofeqiiturfolum,nift mpediatur.Sed artifi» cialia,z!' uoluntariafiint in arbitrio bominis, neg; eorum efi certus motus ubilt;ji,cum artifexpofit mu tarefemelceptamfórmam,autmateriam,utpi{tor
D j iwagincï
COMMENT. PHYS. imaginesfuMmox potejl uariare, aut corrAmpert cromnesres naturales habent materiam corpore» am,crÃrmam.M.ult£ aero res non naturales, ne» ^uemateriam, nequeÃrmamcorpoream habent, ut in fubflantijs incorporel^, cy in acciientibusntl materialibus uel infenfibilibuspatet.
DE ARTE.
Caput. IX.
Arsquli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KlfJlOtlnteraliapgnificata,artisuocabul9 hocloco | hie utimurprohabituanimiintetle(iiuo,Ãe* Ãg^niÃcet. cundum quem homofaedius et melius poteà alquii inteüigere,agere, crprjcfertimfaeere,uelfabri» cari.
SE C V N D OtVabius lib.z, ca. 8. exgrecorurt Ars quid, ÃntentiaÃcdeÃnit artem. Ars eÃordoeeÃanseX pr£ceptionibufcofentientibui,cr coexercitatis ad finem utilem uit£.nuius deÃnitionis hie ferefenfH elieitur.ArseÃhabitusanimiin inteUedu acquiû tus,conÃans exreguliscertis,per experientiapro bitis, er exercitatione cognitif,ad aliquid utile hü manisuÃbus effieiendum.
Artispar TEKTlO:Du£funtpartesartisÃilicetmetb9 tesdu£. nbsp;nbsp;dm,er praxis. Methodus eà compendiofa çr eer»
Aitthodus ^â^ uia,rations artis,per regulds,pr£cepta,cr inÃi tutionestradita,uteà grammatica Perotti,yhyÃ* iaArifloteUSipsiuçoTi)^ GalenhinÃitutiont) btÃmiani
LIB. I.
22
^ujiinidniAn^itutionciVahij.Praxisefiexercitatio ?raxw. tifwcj;drtis,conftansftylo,lingud,mdnu,dutcorpo ri5dllu-,utejiGrammdticdexegetica,iifji,txfoà tiud in Cornucopi£ Perotti. SicRfceforicts prd^ xtmUd cji,u[um docet Cicero tnCratoreperfeóio, CnnBruto.EfFdbiusinic.cr n-bbro-Vtautem nibUprorlumualetmethodusftntpraxiiboctfipn p^^ ° â^ neufucyex{tnplaritrdéiatione,experietitiaq;.Sicâ^â^^,^^ââ^' rurÃurn prdxisbnetnetboio nihil Udiet coupdnter^^^ * 'â ^^ G- pUde^Licet enimingeniophomines i^udnioc^i pncdofirinde^^methododliciuidpabrepdcidtiUtiïle i^ui nat urdU c^ddam fdcilitdte pingitpngit, iUdtd mendfhorndgBpecundumndturdm.cpidmpecundïi artemperidicitur^tÃc^ ePpeftiK ndturdlis poten* tt£,non drtis,ne(^ ippus habitm. Sic ut lufcinidfe« cwndHm iidtwralcm potent idni,non fecHndu drieWt tdmen optime cdnit. Sic mediocnter penti nume* rantjoejuuntur/ïnearte,ddtKtt exercitatione. Sic mMlicrcnlif lt;7 Empiricipne artemedentur.
Q^V ART0:drtiuali4f/lpgt;eculdtiud,cHiusp Artium f nh eppire,ut Phypcd,mdlhemdticd;e^ metdphy= dipperitidt pcd mere theoricd,ut disent Arip.inó. metdpbyp ces.Alidcpd(bud,utlprdilicd, ewuipmsepage= Agerend. re,etdgereuocdnlciperdriitd,utpoP laboré opm efpedumpuperpt nuÃu,audliiep Grdmmatica,Di4 lffhca,R hetoricd, 'Eihicd,luri3pcientid, medicina. Siccompopta controuerpa^cr liteprcnpi nihil an» f bus paper ep opefK. Siepnitdoratione n«l!a opus pupereÃ
COMMENT. PHYS.
fapertfi^f;ifilentium eft. Alia efteffeiliud,uel fait bricatiua,grads poëtica iida, id eft, fadiua, qua eft reda ratio çx habitus operumfabricdbilium,cu opus effedumfupereft poft laborem, Ã7 huius finis fdeert nbsp;nbsp;nbsp;eft facerc-Voednt daté facereficoperdri, utpoft id
quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;borem fuperfit opus ejfedu,nempe artificiale cor*
pus,ut domus ,tunicd,dut Ãrmd drtificiofi ut pi du rdextdtetidm drtifice mortuo,utpoft drehitedo» nis ldborem,dutmortemquoquetdmen fupereft do mutadifiedtd, tdliseftqualibetars methduied, cy hdne peripatetici recentiores uulgofolam uocant artem,perdntonomafiam.QuamuisAriftotelesvs 6.Ethicorum, proprie artem uocat earn ,qudmft* pra appeliaiti praxim methodi. Veruntamenidem Ariftotcles et alij Phyfici,cum artem conferunt ci Keehani* naturaftoquuntur dehac fabricatiua mechanica, td. qua opera manufada,hoceftartificiof t corpora efticitex materiacorporali,qu£materiafapiftime eft res naturahs,id eft,corpus naturale, ut lana,lit Obferudt gnum,ftumentum,Exhdc dutemfecundd diuifiot tio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne,obferudre conuenit,multas drtes,philofophia^
pdrteSieftèpdrtimfteculdtiuds, partim pradicas, ut GrammaticamiGialedicdmiKhetorica, Arithe meticam,Muficam, cytotamEthicamzyMiedicia nam quolt;p,.Sold autem Phyfica,cum Methaphyfica eft merefteculatiuafcientiaftcutetplerai^ Aftro nomid et GeometridMechdnica uero drtes f mt me Artesifi* refdbïMtiua.Tdmenuiiere oportet in appeUana drt
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tj
0^ artibut,^ Ajinepropriot tanqudAiigmorefidt nepfopfi^ fArumappdlatiOjSicergoKhetoricamet Ethiedm appeUdtf uocdre dehemus arta pra^cM, cum ipfdrum pro= ii^i' priusptfinii d^ho.ut benedictre, bent utuere,md= loj morti uitlag; fugere.
Q_y ItiTO.CaufdidrtiiqMUulgopdtcntJjic edufje dr» fciensomitto^quisenimnefcidtciiidmlibetdrtemnd tit effiettn turdU bonitdteingenijyCrioHrind^çrufucompds tes. rdri,iuxtd iÃud:Tu nihil muitd,dices, fadtsue Mi» nerud,id tji,répugnante naturd et ingeniodtem So phidm megrdijuocdnt,latini fapientidm. Vfusme genuit pdter,ey mater peperit memoria. Ue, QuoJ nemodidicit,nemo docere poteft.Omitto etiam enu Artis of^ merareartiso^cia, cumfuprdÃatisdixerim,ciuoi ^d. ars imitetur naturam,ade'o,ut nuUa ars bumana,et licita,poÃitcontra naturamefficerequiequam. Sic ergomere impojluraeji Alchimica , c^Magicat qudrum proÃtetur utmq^ fe poffe rer urn,ut metal» lorum, aliorumq-corporumÃublidtidstrdnÃmuta» re.Sic ergo omnes res artiÃciales,Ãunt res non natu raies,exfecundoordineno natur alium,utfupradi xicapite proximo in artic.Ãecundo.
SE'iCTO-.AffiniSejl arti natura quoi fupraÃa» Cognent tis explicaui,cap. proximo. Siquidem mut not ope» urtu. ratfibUoeät,natura,er ars.t^iamhdenaturamdi»
, iuudtflt;epiÃime,utcumnaturaaialimentum homi» 1115 produxeritfrumentum,mox aceeÃü huit drs,i» genio hominis cxcogiMtd » uelpotius ÃDeotradi» td.
COMMENT. PHYS.
td,ut mold coniufumjrumentum fiat furind, dein^ ie ex fdrindyZJ'dqiid fiat m.ilfdferinentdtd, er« hdc mdfjdcocfudtur pdnis,dutpldcentd,cibiii homi^ nisejuotididnusjSiciidturdj^ontel'udproiucitdrbo resiyluelires,crpldntds,hMcdcceÃitdri dgricul^i turdy^ud! hortenfes arbore!,qu£ plant di,dUd^; hu^ J, iufmoiijerit,pldntdt,inferit,propdgdt,colit. Sic totafere dgriculturd,inudt,(y^ excolit ipfam natn* rdm.ViciÃimet ndturddiiuudtdrtem,aieo,uthec prorfum nihilÃne natura poÃitefficere. Sicflerilè agrum,uel littorn harendm,(]uantHlibet arte exco lis,tamennihil proiucitfrumenti,quianaturaeim terr£,reÃftit,eyrepugnatarti.Sicexharena nub tumfuniculum ne{le!,necy ex pumice oleum aut da quam exprimes,uUa arte.Contra uero plurimufola naturdperfefine arte,ÃneÃrtundUdlet, ç^uotea nim millia herbarum,lapiium, aUonimq; corporu fuajÃonte,Ãnecultura,imb hominibus ignorantie bufiona natur£,ipfd ÃoecundiÃimarerum mater naturdpdrit,a'ornat, cum nunaanadeoÃteÃia cax,etÃxlix. qu£ uel unum naturale corpuÃculum, gignerepoÃit,nedum animale. Ndm qudUbctÃiba Ãantia corporea,quodlibet accidensnaturak, pro duciturindtura,abeaq;completHr,no perartem. cyuimuiiÃdpiÃime ars,ut iixi adiuuet naturdm,ut metaUarius artifex fegregat quidem , ^expolit metd!la,etmetallaria,fed noncomplct, nongignit, Adigmoe non dbfoluiteaullus artifex. lam mro longe aliud
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*4
efl compier(.,aliui eft diiuuiireiiy' ab efficiente di- reftt appel ^t'ioreftt appellat io. Onanquam eyâ an ipfa uaria= latio. repoteftnaturaUdaccidentia, fed nullam fubftan= tiam,nttin(lor lan£ candida induit colorem rubru aut uiridem,fednaturddudum compleuit,zyfub» ftantiam ldn£,amp; accidentia eius natiua.ltaergo ui demus q^fttÆjcietas, qu£ item diuerfttas natur£, C^tirtis.
DE RE ARTIFICIAL!.
Caput X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
PRIMO: Satis [uper^i apparere arbitror ex R« artift* l'uperioribus,lt;iubdres drtiftcialiseftea,c}U£ cialisepux.
habet ftmamftbi per artem, e^ conftlium artiftcii hominis inditdm,lt;juam aUocpii no haberet, niftars, CT uoluntas earn ftc compleftet, ut tunica talaris manicata eft res artiftciaUs, quia iftam fuam ueftis firmam,babeta fartons conftlio,lt;3'arte. Contra uero cutis,qua circum tegiturhoministotum cor» pus,eft res naturalts,non artiftciaUs, quid earn non fccit,etinftrmauitdrs,fed natura corporicircum» duxit,e:rcirctimdedit,ftcutcr peUisuiUofd eft no» turaleueftimentumlupi,leporis,uulpis,pecuiis,et ftmilium.
SEC VND0:C«m nuUdres naturallsfttplane Speciesrei infenftbilis,tamenres artiftciaUs alia eft fenftbilii, artiftcia^ habensmateridmeorpoream, çtr ftrmam uifuuel lis. taduperceptibUem- Aliaeft inftnftbiUs,uel imma» teriaUs
COMMENT. PHYS.
»,.. terialii,nulldmhabensÃrmdmt(iÃbilem,ueltä^^^ lem,neiuin mdterid,f:i rdtioneÃAd,^^â imdgindti onepercâ¬ptibilem,uelintelligibilem,Mfuntpr£di^ cdbilium,pr£iicdgt;nentorum,prop3p[ionum,cr(t^ li£4. milium(0rm£concept£dpuddnimum,utf'untide£i id eft,form£ rerum dbftrdä£ in hominis,uel animit lis mente,inteHeHUiZ^quot; memorid.
Pdrtesre= T E KT lO:Pdrtes rerum drtiÃcidliütotfunt, rumdrtià guot membrd,^ momentd adeo, cuipidm toti drib tialium. ficioÃo infant,qu£ interfe dpte qaddrdre,fudq- pro portione debent coh£rere,dlioqui non drtifeiofunt - a opus,feduelmonftrofum,uelfdltemineptum uodi Konflra. ffitur^sicutQrphyfici Nlonftrauocant edeorporà ndturdlid, que no hdbent iuftum fttuin membroru, neq^ confuetdm nuture proportionem pdrtium.
Mdterid Q^V A RTO: fidterid rei drtiÃcidlis fenfibi» reiartiÃ. lis,eÃ^pfdquo(^fenfibilis. Modo res ndturdlis.ut et lignoÃrmdturtrdbes,uelmcnfd,uelfcdmnum,M(i do iftd mdterideÃpariter res drtiÃcidlis,uteius eà ,fe£iusdrtiÃciofai,ut ex panna confaituruefliSrdt qaipannusÃt dbdrte.lcormaautem rei artiÃeiofe, ^^dâ qu£Ãt,pdtetcailibet oculdtoj^yhabenti commune fâ«ÆimiEÃieiens uero edufarei drtiÃcidlii,cÃuohttl tu ar if. tat,zyâconÃliumhominisdrtiÃcis,operdntis per at tem,Siqua autemnaturaproducitaatÃrtuna, arti ÃcioÃsrebusÃmiltd,pr£ter hominis drtemer ma^ num,tarnen iUe res noting, uocari debent naturaâ' les,nonartiÃciales,ut fupraadmonui. Sic portai Hit
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ty
ilie CärthdginenÃs inprimi Aeneihi principiot tSlresmturalif.PortustierolioÃienÃseÃresarti» jicilt;ilis,utpi}temdnufd(liti. Pctritercichones,et ope rdinftintiu)n,fdtuorunt,brutoruin,plantarum,aâ rerumindnimatdruinfuntuel resndturdles,Helrei fecundum ndturdm primi oriinis,uel etid fortuitlt;e, nonftint: dutentresdrUÃcidles, neque uoluntdriie, Ãidm iftd non dgnnt,ne(i;fdciuntquiccliidni deUbe^ rdte,dM libero arbitrioynedum drte,Ãcut Oquot; infini tesnondnntfinerdtionis-,nei:j- uolnntdtis funtcom^ potes-Sicnidushirundiniseftres ndturdlis.Sicnto» l£dilt{szrdttritiis-,eftresfecundum ndturdm. Sic Indus,dutÃetus infdntiSyeà resfecudum ndturdm^ AtqueUddeÃmilibus iudiedre conuenit,Tdmetà in fentes e^ fdtui, erbrutdfiepe imitentur , expri^^i mdnt(^ dît is,er uoluntdtis operd,Ãcuti Ãm id homi nis imitdtur ddus. EÃieienti etium edufe connume^ rdmut biÃrumentd urtiÃeum, quefud cuique pro- InÃrdmeH pridfunt, crpeculidrid. C£terumfndliscdufdrei iit^ (trtiÃcidliseÃcommoditdizirufushominum, dmx lèinisrei mtd;q;Crorndtusmundi,e:^hicciuidem Ãniseà in lt;trtià genere. VeruinÃcutcuiuscisrei ndturdlis proprius tÃÃnisinjÃecie,utdrborispoini, eà ferrepomd^ agri eà ferre Ã-umentduel pldntds,Ãc er cuiushbet rei drtiÃcidlis,fws et propriusfÃecidtimÃnis ufMa queeÃ,homini,ueldnimdlibusneceffdrius,ut pdnii tÃfdme feddre, phdrmdeiÃnis eà mederi morbo, fteÃiseÃaeÃirecorpusiÃeut GrummdticieÃniseÃ
E Idtina
COMMENT. PHYS.
Uhneloquif^fcribtre, Arithmttictejl benenO^ merare.
Co^^td nbsp;nbsp;nbsp;Q-^ ' ^ â^®â A^i'iw eft ea drttÃcialis ndturalh
reiartif. P^^eterquam ut ftpra diri copi.r. in hoc etiS, guoi artiÃciale,cjuateiius confideratur cum rndterideJquot; ÃrmdfudMdtur improprit ra ndturdUs qudndo* que per dndlogidm,id eft,Ãmilitudinemqiidnddnit cum dUoqui fttrei ed tuntum fecundum ndturam-Ttiferimi Differuntdutem,quidrandturdlisperÃ!,hoceftt interrem fempereodemmodo,e:y'inudridbilindturd,nonpet drtif.cr accidens,hdbetedndem fudm mdteridm. Vtpullus remnatu. nccelfttriononipexouondftitur^utfdngiiisincof , porefemper ndftitur et cogitur ex humore fubtilb ori,crhumidodecoldfo,utfrumentum non nifteX femindriji granis nuftitur. Sed rei drtiftcidlis hdb^ mdteridm fudm perdccidenit hoceft,non fempef eandé,fedudridm, ut menfdidmèltgnOtidèfdxoi tx mdrmore,ex duro,drgento, ex dlidue mdteridt fdbrefteripoteft, Acciditergo menf£,cfte lignedt vel mdrmoredm,uel urgenteam ere. Deinde Ãrini artiftcidliumperdrtem , ndturaliumperndturdtH completur.tdmetft alterdfepe ddiuudt dlterdm,'gt;l' fuumqiueq-opus compledt.
C\U£ftio SB'XTO-.Hicmihitemperdrenequeoquindli^ dtfticilii. qudm curiofti dubitdiidier cogitunp mdteridVft ocedfionemq; prtebedm.Cum drtiÃeidUaemdtut^ lidqu£damuidejnturitd dmphibold erumbigu^ dubitdripoteftjutrum tdlid pr£dicdmeittofubft^ tUCi
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iê
U£,andcciienti, nempecfuartiel^eciei (lUdlitatiSi iebemt conntimer art, cr utrum ne cenfcrUebednt res Udturales, an drtiÃciales, præcipucpÃrrndnt fub^dutide fimilimdm a^umpferint, non tarn manu artikels,i^ddm motncorpornm, rdtione,dutfenftt (juociue cdrentiumMmle multi dubitdntiUtrumfub^ Ildnti£ dn dcciientid pnt.b'arind,pdnis ,offd, cerui Ãd,conHmentd, cÃulcntorum et poculentorum ge nerd,phdrmdcd, e^ reliqud hiiiuÃmoii, c^ue priÃi-n£ciudÃfubÃdntideÃbi relic^uiM retinene.Ego (lui' Solatia dem cum bond uenid dliorum, in tdlibus iiiuiicdn- ciueeÃioiSi ium eÃe id opinor,utrum ndturd dn drtifex plus 0» peretur, utrum drs dn ndturd plus eÃieidt, ddeo^j eompledt opMs-Sicf-irindm eÃerem ndturdlem opi-nor.,(iuidiurdcommiÃdduristeruntur in mold,e=i tidm dbÃente mdnu drtiÃcis.Sic contru tdmetà ignis coquit pdnem,tdmen munus piÃoris decidentdridm fè)rmdm,reiprlt;ecipuÃpdrtem,indiditfdrin£. Vea rum h£c c«!K/$ cogitanoni reUniuo.
DE INVENTIS HoMlNVM.
Cdput. X I.
PR IMO:HommKt» inuentd hie uocdmuspe= ^â«quot;^^ culidnter ipÃds dr tes oâ res drtÃcidles, inge ^'^^tnum nio,experienttd,dgilitdte, induÃridcpie hominum ^'*^^-excogitdtds,inuentds,du{ldf,csâexcultds. üoedu:* 'Vjushua tem cdputÃubÃmpÃgt;ut eÃet dliquis anus locus com â*^ lt;:lt;^pitii. munis,in (luemexempld ar Hum myoper um urtiÃ^^ E z cioÃorum
COMMENT. PHYf.
U-trto^aa dofomm commode Mnotärentur.Udm utile eft cjâ yix, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liberaleÃ:udiofb,dnnotaUe,quo tempore,quo auto*
re,quibui initijs,crincrementis,qu£q; artei zx rei artijiciales excogitatx fad^q^Ãnt,primoquidc)ii rudiuiydeindecultiuie^Tfubtilius.A minimii eniiH initijs cr contemptibUibui principijs , inueniei incepiÃe optimas cr maxima! artes, çy inde per in crementa,gradusqifuos,adfummum progreÃasut deflatuaria Plin.in 34. libro,P)epidura in libro ^yjeribit.Deinde ubi artes adfummum peruenerut femel,turn easdecrefcere,intercidere,lt;:yprope in* termori, ac deinde rurfum ab interitu uindicari,dt* que'd morte adeo refufeitariSuut latinitas, cy pot Ãspropemodumintermortu£, patrum memoriart fif:itat£ fmt A dodis ltalis,Ãcut gr£C£ lit er £ reÃi tut£f mt,Interim uero,natura ab origine fua,per* petuum,Ãmilemq} Ãii,femper,ey ubic^ curÃim,ef* Quifcria fedusq;habuit,hoÃe^ habet. Verum inÃecie,dt pferintde artium,eyoperum artiÃcioforum,rerumqi artifei inuentis alium inuentoribus, çy cidtoribus,meminit pUniin bominum. in libro feptimo,capite quinquageÃmof :xto, et di* ferte,copiofeq; f:ribit Polidorus in opere de inuen* toribus rerum.üobisquidem adpr£fensfuffictthit de arte ey artiÃeiahbus dixiffe,quatenu5f mm cUft natHracognationchabent,et ad haneprofeÃionetf quo^ pertinere uidentur. lam ergo ad rem inÃitutt redtbimus,de principijs,er cauÃs naturahbus diäH ri,quantHÃeripoteÃ,brcuiter, çy per/Ãieue.
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
DE PRINCIPUS RE«
rum i^dturaUum.
Caput XII.
PR IM 0:Cumuocabulum principij,ut traiit Principij
Arijl.incjuinto lAetaphyÃce, uarieÃgniÃ^ fi^t'^Ãci^ cet,nempe^quodUbet,unie primo cuiusq^ rei cogni Diones. tio,ueleÃâentiaoritur,TamenomiÃi6iÃisdmbdgi= biK,hoclococTcdpite,Principiumeji,undcprimü^^'Ãlt;^ipitt res naturalis qu£q;Ãt,dut conÃat,ita ut corpori na ^^^^^ turali hoc ipëm principiu inÃt,tan^uasn parsÃub* ftdnti£tiuS:,per[e,crnonperdccidcns.Hiuus deÃ* nitionis,exuerbisAriÃotelisclicit£,hicfer'efenÃis tÃ.PrincipiumcÃaliquodprtmum , ex quo, nt ex ^j^h^Q^^Q matcridÃtcrnaÃciturcorpus,uelperquod,utper . r â Ãrniam conÃÃitcorpus,ut horumutruqirei fd{l£ tiiÃi,CTindiÃolKbiliterinh£redtperfe,hoceÃ,tan qudmpdrsfubflanti£,nontanquamdccidensinfepd rabile,nedumÃparabile.t^equeenimreuerd,neque uUdimagindtione,auellipotcà alterutrum princic piumAcorpore, niÃhoccorruptnm imaginemur, C!âpldneimperfe{lum,cuius exemplum cape ab ex perientidcommunividemus pomum arbor emeÃÃe corpus naturale, huic pornoÃua materia ineÃcore pored er ligned,qudm à exuris,corrumpiturcerte arbor Aneà er pomofórmddrboristrunco[a,rdmo fd,ÃondoÃd , (Ãteiiimhac Ãmid drboris docendi gratid^hancÃirmdtnà auellisÃecando,uel urendo, corrupitKrcerteärbor,er mutaturin ÃuÃd,etfu*
E 3 Ãeh
COMMENT. PHYS.
fid,dut fdrmentd.C£ttrum uireio,humiiitds,prO ceritM,durities,z^Ãmilid,funtquidi:m accidentid drboris,^' infepiircibilidjtamen non funt pars [uk . . . ÃantiteeiM,quidinaliji prxdicamitii reponuntuf ç y. nbsp;nbsp;quimdrbor,modoprincipiaiftdfuntfubftdntia,p^
^n 'â ' cutzy'totucorpusfftfubÃantid.ltdergouiden'Mt - nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;utruncpprincipium^fcilicct materiamligncdmy0'
Ãrmam arboream inejjepomoÃne quibusfubftdn tiapomi nequit conÃftere.üecÃeusefl iudicandum ferè de primis principij5,in nuüo corpore mobili.
Principia S E C V N D O:Principia[unt omnino tria, ne^i trid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;phra,fciUcet materia,Ãrma, er' priudtio,M infrd
explicabo,fuu quodque loco,neqi impediat diÃen* tem,quod priuatio uocatur principium accidétari^ urn,quiaratione tantum differt, er compdratiom Cur tdntà dmdterid,^^nonreipfd.Probdturautem hicter^ tria Ãnt ndriiK numerus principiorumÃÃcere, hoc modo, principid UeeeÃieà in omni re ndturali cumÃt,id eÃ, gene* rerum nd= räturfubijci,hoceÃ,ÃbeÃealiquid,quodhabedtpO fur ahum, tentiam uel habUitatem ad iîlud, quodÃtSic cum di cofubiÃialiquid,intettigo materidm,exqua Ãt rei naturalis.Cum dico quidÃcri,inteüigo Ãrma, qui dat eÃentiam corpori natur ali,cum dicorequiripO tentiam uel habilitdtem,intelligopriuationem,amp; exemplum cape rurf urn d communi experientia, ld exouonondumpuUo,f:dpuUabili, id eÃquodpo^ teÃÃimereÃrmam pulli,Ãt denique pullus. In hot exemploouumeà materia, puUabileefi priudtiot pullid
LIB, I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iS
puHw tÃfDrmd,ncciuedliui requiritur ai conftiti^ tionem puUi, er aifubjidniiam eins perjicitnidm. Tot ergofunt principidcorporii ndturdlK, nempe trii,ptr rdtionem qutdem difiindd, quidfKuium fub^dntidm iito tdntum-funt principid, materid, fcilicet,cr Ã^'^^^-
T£KXlO:md^eridUscduÃdprincipijnt^llde|l, M.dteria quid nihUeft date principium primitm,dlioquinon prindpij. tÃitprimum. formduero pdtetcxdc^nitione,çy Formd. nomm. Deinde ejficiensprincipij cduÃd ndturdUs E^cienî. nuUd eft,prêter Deum,qHi er ndturdm,c^ princi= pidprimd,exnthilo creduit,dprimoriio mündig eaq^ corporibus fimplicibiK z^ compoptU indidit, Cdu^dpudUsprincipijep, producere, gignere-,(y ^âââ**â conpitucrecorpui ndturalemobile,idtft,fnbPdn» tidmeorporedm.
(XJV AKT0:Principij funt très proprietdtei. VroprietA fYimd,nonperiexdUjs.Secundd,exfeomnidfdce= ie$ princi. rc,producere,çx eopituere,qti£ndturdliter punt. 1 Tertid non pen ipfd exfe inuicein,nei^ dlterum dU nbsp;nbsp;1 â¢
feropri!« eÃe,quid femel eodem momenta ddgene* nbsp;^
rdtionem corporisconcurrunt.Qu£ uero princiit pidput cum cdupi communid, pdtebit in^a eodem 6dpitti7.e:^i^.
DE OPINIONIBVS PHILQ. fophorumfuper principiji.
Cdj^ XIIL
£ 4 Pdrua
COMMENT, PHYS.
Oirexco* gitataÃnt abArift. prima prindp.
PA R V M hie re ferre exifiimo, ut uarut phi lofophorumopinionesde prindpijs rerumet numerem.Licetenim Ariftoteles inprimoVhyfect fumiez in primo Metaphyfe£,c!' pofi eum,Cice* rain quart a Academia operoferecenfeant, çy re* futent opiniones ueterum,tarnen nobis nihil indul* 2,ebimus,in hac quafi obf cura er fuperuacua parte. Hoc enim potins jfcdaridfbct^cur Arifîotelesma her it or dir i phyÃeam ab his prindpijs,materia,Ãr ina,er priuatione,quä ab dementis quatuor, quod Vucretiusfadt fecutusEmpedodem , CTopinione AnEle* uulgi.Sed non oportet iudicarequafi elementaqua* mentaÃnt tuor,autcuiuslibet corporis materia fenÃbtlis,for* prindpia. maqsÃatimfit prindpium primum , cumifafnt magiscaufa:, uelprindpiafecunda, quam prima. Verum eÃquippiam imaginatione tantum perce* ptibile,quod materie Ãr ma: q;habet eÃintiam, amp;nbsp;üppdlationc primiprincipii,nuîlifenfui corporeo, fed tantum inteUeduiobuium , exquoipfaquoque element a fint compofita, qua dementa cum inuici mutarier mifeeriquotidiana experientia doceat, ut cum terraliquefada refoluiturin aquam ud a* queum humorem,quod in metaUaribus patet, ut cu aqua décoda refoluitur in aerem, neceffe eà quart re alia pri ma prindpia iÃius mut adonis dementa* ris,nempe materiam primam,cr firmam primam, qua utraq; communicent demeta,utinÃa copioÃm in z.libro dicetur capite 6. er 25.Sunt ergo demen* ta,
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;29
t4,ho priwd fnncipirfjfed fcæ c fn'd, ^H£ Ari fl ate* ltiiradit,iAatâ¬ria,Yorma:gt;zr'Priuatio.
DE MATERIA PRIMA
OpHt XlllI.
PR l uiO:Materi£ uox antbigua efl, c^uid
froprie uocMt materiam non Vbyflcdm,cir= I^amp;^^flea» cd quam,bocefl,propofltum dUcui ncgotio,uel ar^ ^^â nbsp;nbsp;*
ti,circa quod cues laboret.Sic Iitera3,[y^abdi-,di£bi* oneSiCAordtioneStdicimusrndterid grammatiaet nam circdiUds occu^'ataefl grammatica. Siemd, ceram,fauum,jiores,flccos.dicimusmdtâ¬ridm(fli dpumicircdiflaenimoccitpdtdtflcntapcs. Atq- b£c Viateridcircaqudm,dlid(uocdturjubiedumudob iedum^udargumentum. Ddndequoq; improprie It uocamus materiam non Phyfleam, in qua,hoc efl, aUquoiflbic(lu.,cuiineflaccidcns,flc uoluntiuhca miniseflmdtcridinqua^ud^ubieHum, inquohit» rent uirtutes ,uitia,etafl'eflus, flic corpus ualetudi* ndrium efl materia in qua,ud fubiedum in quo ht* ret c perdurât morbus.Tiyeniqiproprie materiam HI rbji/jcrfm exqtWjHocdjJiKSprimipiu,exquoflt cor pus natur ale,ZT naturale inquam,ideo, quod mates rw ex qua jît corpus artifdoJ'Mm, non appeUatur materia^hyflcafld accidentaria.
SECVNDO: Inter alias diuifltonesmaterie ^^^^^:g heceflpotiflima, c[Hod materiaalia flttprimd,cr jjâ,c^^ com«n($,nonjenf«,fedin:ag!n(itione tantum per = â '
E j ceptibiUs
COMMENT. PHYS.
eeptibilisypcut ebdos OuiUdnum idm nujpidm uiit turubipt^er tarnen effe confiât,etdlidpt mat er id feetmidycommunis uel pdrticuldris,hoc efi,reicor pored et natur din fenÃu exteriore percepttbiln,et( qudfitcorpusndturdle,Mexpemine,cdrne,ofiibtu, cartildgine, erfinguine,compopru efi co rpm dni» Anfitnid^ male,dehdcinfideodé cdpitedecimonono. Quoi terid pris uero mdterid prima fit dUcubibodieéj^, et aprimor nu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dio mundi perdurant,probduipupra cdpite proxi»
mo,ex mutua elementorum mutdtione,de e^ua injri in librofecundo, clariusdicdm.
Katerid TEKTlOtMaterid prirndefi Pubieilum,ejC prima qd. quo corpus naturalegenerdtur primum,et in quoi corrumpitur ultimum.y cl,tlt;\atena prima efi pri» mumpubieilum, uniupeuiusq^ rei natur alts, ex quo fit,itd,ut infit rei per fie,nonpecundum accidens^er cum res naturalis corrumpitur, turn inpAbiedum il ludtanquam ultimum abit.
Explkd» nbsp;nbsp;nbsp;Q_V A RTO: ytriupj; bums definitionis Ari»
tio défini=fioteUcee bjee fieri efifientetid, quod materia primi tionis. nbsp;nbsp;fit primumpubiedum,quia necefiiefi ingeneratio»
ne corporis quippiam prius effi exfiubijei, quodpti» bigdtur et pneparetur ad recipiendam fit mam cor
pufipfum-Sicmuttrid [ufeipuns firmam corpora nafeentii meinet in eodem corpore,tttnquA parsÃtib fidutiit eiuf primär id, peut erÃrmd mdnct:,er^ trdt^ per[t,non per dccidens JÃeut qudlüdtes pri»
LIB. I.
5°
«if,C!âp^ââlt;^â*'C»«od Ãeiui corporhforntaeuane fcit,ç^ corrumpitunÃÃcntideiu^itamen eaiemmd teriadeniq^remanet^mox induenialiamÃrmämt ^Kdm moioÃaÃciperc peÃit.71 probate hæc deÃni tioexbiiduobuiprirapijs PhyÃcis,ncmpc.Qj^od Dttoprin« tx nibilonihdÃt,ÃednmÃieÃ(luippictmexaliqKo dpiaphy» Ãeri;?^~ Qi^od nihileuaneÃcit in mhilum.Ãd nece[= Ãc^^ fe eà ([uippicm in aliquod abm er corrumpi. Nam dlioqui natur £ curfus t erÃucceÃiQnei,KiciÃituii^ Mi'cj^prorÃiusinterirent.
Q_V ibiTO'.QuoniameripÃeArifioteleifate QKowo^q turmateriampritnamperÃ, nclt;jHeKideri,ne^iC0 peradnien gnoÃi,Ãd per andlogiam,boc eÃ,per exempla aUe du Ãt in ec na.abartibiii,uelahaccidentibuiÃumptd-,imaginit gnitionem Hone tantum concipi.Qnd: exempla proportionem materi£ aliquamerÃmilitudinemcunatura hahent.Uaque prima, er nobis erit agendum exempli,à hoc prineipium «tcunq; inteü'.gereuehnws SieutergoÃgidu^ope- Exempla roÃorahquiSyermagis Ãedulus,inÃua ofÃanaha= analogie^ bet inpromptu aceruum er maÃdm ingentem ex materia argiUa congeÃam,ad buc tamenplanerudern,in= prinapià Ãrmem,nonÃibaHam.'DeindeÃa(iurusidcmartit fex uaÃaÃchlia c[uaUacunque particular decerpit deÃaaceruo er maÃa argiUeainÃrmi er con^u* fa,noninalium uÃam,quam inrocaÃgulan mani» bus'queÃiii decerpt.« particular arg^Ua Ãbigat er pr£paret,ita utÃam epuatj^ Ãrmam uaÃi Ã^Us ae iipiat,ea^ueÃiatur,eromet ,lai
Ãüüe
comment. PHYS. '
ÃMc nondum elfeperfeHum iiidemus,nifi proie co quAtur,cr induretur igni iÃd materia Ãc pr£para ta neq; dum abfolutafiirmaueÃita.ln hune moduni natura eft plane qaaà ftgulu5,pro offteina habeni muttdumcapaciftimum,crmateriamprimamtan* quam maftam argilleam,ex qua materia prima de* cerpit quotidie, imo er inhor as, er inmomenta quoq;particulasfubigendas , praparaniasque^ad cuiusUbet corporis naturaUs Ãrmam ftiftipiendâ. Qnaliaueroipftftgulofunt uafa ftéhlia, uturcei, amphor£,ftdeliie,patina:,pelues,pocula,cacabi, a» lia'que terrea nafta,er Ogna ,taliaftunt naturae cor* for a natur alia,ut elementa,meteora,planta, me* tallaria,befti£,homine5, erftmilia. Veruntamen accedere oportet ad perftefhonem corporis natura lis,uircs,er qualitates elementoru,ut calidum,fri* gidum,humidum,ftccum,ueluti ftlhlia imperfteHa moüiunturhumoreaqueo, utftaciliuspoftitimpri» mi forma. Deinde infornace exiccantur,er indu* ranturigni, atq;hocexemploanalogico interim deftnitionem materia prima, utcunq; expoftitaiu* j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.; dico,etiam iuucnili captui.Obfterua er pocticum il»
C }aos poe lu^chfiof^abOuidiodeftcriptum, quod ipfteüefto» ^^quot;â*' nbsp;nbsp;nbsp;dum,et Orpheum ftecutus,ante mundum ipftum ex»
titiffte(tanquam materiarn primam mundi, er om» mum eius partium)credidit,cum tarnen ftecundum eecleftafticosftcriptores materia prima ftatimcü i» pft3 muitdo ex nihilofit creata a Deo,ita enim ftcri» ptum
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p
piiimeÃGenef. t.lnprincipiocredit Deüscaluet ttrram,çx terra inaniicr uacitd,ct tenebr^ erant friper faciemabyÃi.Hic quidam terraminanem^zy' uacuamiZyâ t^ii^bras gt;dicHnt plane effè materiä pri^ mam zr chaos dlud informe) confuftntumi^. item philofophigrj;cimateriam primamuocant û'ÃMp, id eji)fyluam)i. pmiUtudine per inetaphoram,Ãcut emm infyluafuppetit affatim materies cuilibetedi ÃcioligneoyUclcorporiligneofabricädo ,quan(pti rudis neque dum dedolatatzy expolita,Ãc ex mate» riaprima , zrehao, naturaaff'atimfuppeditatiir materies fabneando euilibet naturali corpora Et b« de deÃnitioeÃequuntur indepropria notje,cjui» biM boe principium defcribitur.
SEXTO: Libethiebreuiter enumerareoÃo propriety proprietateS)UelconditoneS)quibiismateriampri^ tesmate» mamcircumferibunt çydepingunt PhyÃehUteofa rit, ciUus inte^igi queat deÃnitio, et hoe caput) in quoi intendenduseÃfenfuscommunistnon enim hic de rebus in alio mundo poÃitis loquimur,Sed de his, çy tailbus, qujeimaginationepoÃint apprebenditzr quaScholisfolenniatritaqieÃedebeant.Primaera * go proprietyeÃ)quoimateriaprima«el commit» niseÃingenerabiliS)hoceft)nunquamgenerata,fei toaterna mundo Ãcut Z!' de chao feribitOuidiust quot;PhyÃei enimdicuntmateriamprimamet mundum nuquam ccepiffitfedfuiffeÃemper aternum,t^ infra in i-capiteprimouidebimus^ytritas tarnen diuina
coargnit
COMMENT. PHYS.
codfgtiit cr muïtum,çr mdteridm pritnam ex niU locredtamelfe,lt;j!(oinoalfequi,nec^ credere poteji ratio Humana, Videautem pulchram dijputatione U^ 'LdilantijyinUbroz.contraCiccronemetrhyÃcoSf quaprobat difertemateriamprimant non ingene^ rabilemÃedcreatam effe 4 Deo. SeeSJd proprietor, tll materiaprimaeÃincorruptibiUs,(jMaà corrum^ peretur, necejTario abiret in aliudquiddam, atqat I n I nbsp;nbsp;ito non effet ultimumÃâibie(iü.Tertia,materiaprh
ma eflinÃenÃbilis,Gt'Ãola imaginatione p'erceptibi lii,per analogiam,utfepefupra didum eÃ.Quar^ V taproprietas,materiaprimaeà inÃrmis,perinde
Ut poéticum chaoseratinffrme,tamenidoneumcu iuiUbet corporuÃrmxfuÃüpiende. Quinta,^\ate VI nbsp;nbsp;nbsp;riaprima noncoÃequiturÃrmam Ãbi co o: ter nam,
neq^ perpetuum Ãed caducam, er temporaneam, quamÃubindemutat.Sexta,M.ateria prima eff inde Ãnita,aut iüimitlt;ita,ut iÃi loquuntur,quia non uni, fed cuilibet Ãrm£ pr£paratur,Ãcut eer a eademÃuà cipit impreffum Ãgnum hominis,lupi,canii,auicU^ lx. Sicut^iüe Protheus mutabilis, quamlibet indu ^j erepotuitÃrmam, uteffinquarto Georgicorum, quem mythologidicunteffeÃymbolummateri£pri m£.Septima,l}iateriaprima effappetem cuiusH^ betffrm£ naturalis,cuiusÃuÃcipiend£Ãuo temport eff habilis er apta-Cum auté ipÃeÃe cor porea, namp;n pe pars Ãubffanti£ corporis,non poteff induereniÃt corporeus quoqueÃrmas, ter no immut er iules, ne» qnt
L I B. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?t
que«ereim(lt;gtnilt;rüs,neq;^irtfKdl«,qHdles («fit wrtntuM,uitiorum,dttium,j^irituum,{à fnit,dbû ^ue materid uUd. Etfudm firrndm appétit materid ficut fxmind uirum,c^ peut turpe appétit pulchri* tuiinem^propterÃuiperfefhonê, fini appetite lui habilitai materiieaäÃrmdnt-,elimdtinte propria notd,^ officium mdterL£,uclpotMi differentia eff ffntialis.Ofldua proprietas, f^aterid prima effme nbsp;nbsp;v Hl
re paÃiuaiCiuia patiturfeproeparariffabigi, z^ in» ffrmarificutcera inffrmatur çr Ãngiturper ffe» ciem,uelffrmdmcandel£:,uel animalis, autcuiusli hetÃgni,ideoqffupraiiximiK eameffe[ubiedum, e^principium paÃiuum.Atciuehxcdemateriapri ma altera principio primo fatis eà modo teuere, ^u£ tarne infra multU loeii exponentur magis per» fficue atcluerepctentur.
DE FORMA.
Caput XV.
PKlMCgt;:'VdrieÃgniÃcatnomenförm£,nem ^ot-m£ Me pe p'ulchritudinem,ut ffrma bona fragile eft, etptionei, Deinde ffeciemuniuerfaHpradicabilemapudDi» nbsp;nbsp;^
alechcosin pradicabiUbus, z^apud Ciceronemin Topicis. Item: ld£am,ÃcenimPlatonis hUasuo» *^* cant formai latini,ut infraeodem,capitula, dicam, \temfà rmdftgnifrcatfèrmamfeparatam,id efttfub * IH ftantidmincorpoream,c:rftgt;iritum, item formant y accidentariam,ut funt (luaUtatesftnfrbiles, uel ima ginari£,ftc dicimusformam wfticix pulcerrimam
co M ME NT. PHYS.
VI t[fe,^ dmabilc tndximeÃocuUsuidcnpoÃit. Reul elfentidtn ÃubÃdti£itel acddentls cuiudibet, dequi V11 nbsp;nbsp;Gilbertus Porretdiias in principijsÃ:ribit. Item pit
fe^mcmreifpccj'iinimddicitur Ãrmd corpori5gt; ideÃ^pirfedia cor ports dnimdti.Veriim hjcfepteitt ÃgntÃcdtionesenumer.tt£no pertinent proprie di Vin nbsp;nbsp;hoc caput.UdtiidernnmodMo Ãrmahic flgniÃedi
ÃrntainPhyÃcain,alterünaturaleprinctpium.
DiniÃo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N D Odiiter alias diuiÃones firme, bit
firme, efl potiÃima,firmam aliam eÃe primam,uel com^ Forma nbsp;nbsp;tnunem,delt;juain hoc cap. Aliam eÃeÃecundam,ui^
^ nbsp;nbsp;nbsp;^ propriam,dequainfi-aeodem cap. zo.Non oportet
quare co^ i(ntem imaginari inepte,firmam ideo dici commun num^ i» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o)nniuinrerum,corportimci;naturalä
confuÃiÃtunafirmatcr eadem eÃÃentia, ut pÃâ.udogt; platoniciciuidamÃomniant, ponentes id£am co^n* mumm alicubiin mundo flareÃeparatam,ireb'.ti cramateria,Ãcuti fliiritualieluem.Sedciuia ratii principijÃecunii, quoi firma dicitur, co ma ins eÃt crex£quocommunicataomnibuscorporibus,utegt; nim homo efl ex materia prima,ZJquot; Ãecund a,Ãcetb amhomoÃuam habeteÃentiam a firma prima et Ã* cunda,quarumÃecunda propriahominis,noncotii* municaturcani,lapidi, arbori,elemdo,Ãedpriini firma^ materia, bomini comunis efl, cum cane, lapide,arbore,elemento.
?or,ttaqd. â^tä.KTlO-.Pormaefl principium diuinum,i* ptimumjappetibUeq^ ipà materi£Ãu£prim e,qnaii infirmii
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
in^ormdtyÃuppeiitdns cuilibetrei ndturali effentU âm.UemjôrmdejipruKi^iiitniidns primo eÃentii corporiiidturdli. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
( ) I 4 4 4 »
Q^V ART 0:DiÃnitionis utriusc^^ex Ar ijl: o ^*^7quot;** teln ncrbiielicit£,b£cferèeÃfententid. tormdefi ^'Jïwihoil» principium primu dchdum^nlormdns, er figures, depinge)ti(iimdteridmprimdmÃiiiâtppel:entetn,itd i^uiiemyittedmtotumqidcleo corpin ndtwdleipfd psr^cidtterqudÃDeui quiidmeonferuett dt(^^ rei ndturdlidiliim fuum elJentidmc^ fuppeütetfCum fit ediem figt;rntd dit erd pxrs corporii Huind quiient amp;nbsp;melior,^^ Mitdcorpori,fi:dtimcelfetgenerd= porMd fi-tiogt;fiicceiuntci^d{honesndtiirdles,lt;luid finiigene=: nisgenerd TdtioniiejlÃrmd,er(ldO'iq; dgituirtutefus jor= tionis. tne,qtt.efi dbeat rurfunijtuin mox corrupitur co^^t piis,itd, ut nihil pr£ter m^uriamprimïi iaÃrment ruiemq-Superfit, ut uni exemple inücdbo^Siiltiia iemutmdteridprimdnon iiitelligUur nifi perdnet logid,itd er fiirine rdtionem o^cidq^ o p ortet ia rereperfimilituiinei rerum edrum,qu£fiuiitobM£
Q^V INTOzExempluciâuïogic.^ (fienfibus. ^uo fiirnidprincipium intelligit ur,hoc interimefio, t^uoddbipÃohomineÃumitur. Proponeitd^itibi ho minem(iuempidm,utpotelulium,uel^iidrcum,dtiji ^^ huic primumddimcfienfibiUd dccidentid,ut colorai ^^^'^' figurainyClUdlitdtes externas er internds,M.ox dii» me infenfibilid ejuoque deddentid ut uirtutcs,uitidt dfifieitui,hdbitiiS}reldtionis, potentids er dHioncs.
Exempla diidlogicu form£prt
F Uw
COMMENT. PHY 3.
lamfubldtisctcciientibtifiÃii,fupereftfolafuhjllt;âii tidyformdCiâ hominisÃeamdäer proprid-tCjuanuHi aliafubÃdntidprieterhominemhdbet.VerK utin* guirdsÃrmdm principiu, oportet homini confers equum,dlMuednimdl,dUtcorpus,utdrboreinbit bdm,ldpidem,metdllHjdtg^ hispdriter ddimereÃ^ decidentidextemd er enternd,fenÃbilid dtq^ mp Ãbilid,Ciu£ ÃpdrdtioÃt per imdginationemÃldit ut er didleflicidKuntdeinÃpdrabilidccidentejtdâ menfepdrdndo'dfuofubie^o.Suhldtis dutiftis cotgt; porndccidentibusfudcuic^ fupereritÃrmdÃcÃid Crproprid,utpoteÃrmdecjui,dnimdlis,lttpidis,itl boris~herb£imetdUi.cxnodà idm iÃd(}uoq^proprgt; dmÃrmdmeudnefeere Ãnis dpad dnimü tuum,amp; comunem corporisÃrmdm tflis idm enumerdtis rtgt; bus permittis,A c^Ud Ãrmd,ex £c]uo eÃentidmÃiHt dccipidntomnidcorpordelementdrid,ttel comp4 tdexelementis,illddeniq;Ãrmd remdnens eà prii cipiumprimumÃrmdle,dequoinhoccdpitediÃetgt; muf.Porrcgt;,dbldtd etidin hdcÃmid primd,er com muni,ejuodÃupereà tenue quidddm,er imdgindtio^ neuixc0pr£henÃbile,idreuerd eà mdteridle pnH cipiu,er mdtcrtdprima,comanisqi corporÃ,de (jut^ Aliud ex= Ãuprdcdjoiteproximotrdädui.Videetaliud excm emplum pli^ân de materia Ãrmaq; principià primis, animo Analog, nbsp;inueÃigandis apud Kodolphum in primo libro top
ces,cap.de materia erÃrmd,partibus^ ÃubÃdH» ti£.Sicâ¬rgo uidemus fenÃm e^ gradatm e/Ãe eutu duiiii
LIB. I.
J4
dum,! proprijs fecuniis^ corpora principiji, quo ^iiperuenUmus menteipfii,di primu, er deniq- ai ipfumchaos,iiefi,ai matmanlprimam, queta^ inetÃjjtinforgt;nisamp; rit lis,tarnen naturalem habet appetitionem ,crhabilitatemai formampnmam ienuorecipienia,ficut materia fecuniapropriant quaq^fomtam appétit,quam reciperepoÃit.
SEX ro;Fo)'m4flou eÃexuüa materia, t^am Nlaterid alioquinoncfjètprimtunprincipiumifei inlirmat Ãirmt-materiarn primam,etparitereoiem momenta tem paris cum materia operatur ai compoÃtionem cor paris,Ãcut mas erfcemina eoiem momento operan tur ai Ãoholem. Vormalis autem cauÃaeius eÃh£c ^ot'nta, ipÃaÃrma,quamhabet,eyâquaueÃitcorpus mobb nbsp;nbsp;nbsp;gt;nbsp;le-V^cienscauÃaÃgt;rm£,Ãcutet materi£prim£ eà EjÃeicnS. IieusipÃe,totiusnatur£creator ex nihilo,quem ?la to ãpe uocateffcllorem ate^ largitorem Ãrmaru.
Vinisautemform£eÃejfentiamcorporis natural^. Finis. complere,zjâconÃeruare,utexieÃnitionepatet.Sb cut enim materiaeà principiumpaÃiuum,cuius ra» tionemutantur corpora,Ãcformaeà principium a{liuum,cuius ratione cajeruantur, aduofaé^funt corpora.
SEPTIM OiVormafortituruaria nomina, ex synony narijs ofÃcijStzycomparationibuSiJHamiiciturÃr i ^djór» ma reÃedu materuefutet quarn in^rmat, erÃgu= rat. üiciturzT fÃecies reÃedu cognitionis, quia 11 qtt£^ res perÃMmÃrmam,c/Jfgt;eciemieÃnitioue t * cognofc
COMMENT. PHYS.
tognofcitur.DiciturzrratioiCjUittenus defimtiont *** conjiituit,remq;d:tfcribit,T)iciturcrt'iAAiâXHttt ^*** idell,lt;t{lusrej^;{lu pnuiitionis, quâm repeUitei materii(,utidmciipite proximo uidebimus.riicitiil '^ , Cr fubllantiauel effentilt;(,quätenits eft alterdz^ ml 'puoprinî liorparsfubftanti£,in corpore naturaU. Sicutaâ^ tipia in totumcompofttuyidefticorpusnaturaleeftin prs^ quo prxdi dicamento fubftaiitiie tpe materia crforma, wxt^ eamento. primieyfecundx^tfuntinprtedicametofubftanti^t
feorftrnperfe conÃderat£,atci; abfoluU. Et hxcit hiiduobiK principiji fubftantialibut indicajfefatii eft. Sequiturtertium accidentarium,Priuatio,
DE PRIVATIONE.
Caput XVI.
Signiftt I quot;T) RIM O:Phyftcihoc loco appeUant priaatio* catapri^ | nemnoab[olutamcrmeramnegationem,i^ uationii. cu dicimus lapidem nonuiderc,aut clt;ecum efti lapi* it dem.üeqimeramamiÃioneaUcuitiiformiefubftaf tiarite,uelaccidentari£, ut cufemel mortuu caneiH nunquamreuiuifeerepoffedicimus, utcum orbi«» ocuUs dicimus plane c^ciim c/ nunquam reciperi **.* pofftuifiim.Sedpriuationemdeniqi uocant eiusfl m£ abfentiam,quam mox materiapoteftfif'iperh utcumdicopannumnondumeffetunicam. ®
Priuatio nbsp;nbsp;nbsp;Q_y i ^ ^ o:priuatio principium,eft abfend*
quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ercarentia forint in materia habili adillam for*
riefnitio mamfufcipiendam,Huius deftnitionis fentétiafer^ expomtur b^ceft.Priut^ioeft principiuncorporis natura^H decide**
LIB. L
Opinio quorundi depriua* tione.
0 ^cciitntlt;trium,(ymeradbfentic(eiu{formi,()UM formampbi aptam çy idonettm appétit materia,et çjuam max generatione perfeila affèquitur. 'Reque iefuerequi dicerent priuationem non cumfola mat teria tanquarnfubicHofuo cohigrcre,fed etiarn cum formaconuenire,itaut priuatiopt informatio,id tll,inceptioform£,in materia nondum formata fa tiiSic tepiditas in aqua cÃinceptio caUditatis, nanti dum perfeil£,fed perficiende. Sic in otto tanquant inmateria,puüabilitas,idcÃ,inceptio pullinondu ptrfe(li,eÃ: priuatio,çy ifti quidem nihil admodum ifcntentiaA!riÃotelisaberrat,liamficreuerapri= Priualio ttatioeftmediumprincipiumgtncrationii,coniunt curexco» gen3principiaduocontraria,fcilicetmateriam c^ gitataab formam,^confotiantad generationem corporii Arifl, naturalis, liSaliaquifine medio,ex cotrarijiprinn cipijsduobusnihilfieret,utprolixeAriftoteleipro bat,circiterfinem i.libri Phyf.
TERTIOiOiciturautempriuatioeffe princi* ^fiuätio^ plumperaccidens,bifariam. Primo: Qiliaperfe * cUTpn nihilefipriuatioextra materiam,cui {nh£rct tans ^^P- f^f Wamproprium accidens.Deindequodadueniente *â lt;â«âirt forma euanefcit priuatio,et prorfurn interit,ut nt* que fü parsfubfiantu corporiscompofiti. Pr£tes ^f^^ priua rea dicitur habilitatem requiri in materia,priuati^ ^i° tantum onempatiente.Hamutdixi materianoniudicatar Ã^i^ tt'^^^* priuariillaformaquam nanquarnpoffe reapere, riAhabili, Min ownort eà priuatta afwiutlpomi.Sicq^ priua
ï à do
COMMENT. PHYS.
Curcom-mentwsfit priaatio-ncArijl.
tioeÃplane eaiem numero cumfua materia, nià quoirationejiefttiejinitione diff'erunt.Dequeue ro Ariftoteles(tametfjl'oïus)hocprincipin (ernenn tus eà fernere,fed neceffario, ut iam indicaui. Nrfi» duo contraria principia nonpoÃunt cooperari ai uniuscompoÃti corporis generationem,Ãne prin» cipio medio,perquod mediumÃt progreÃusater» mino à quo ad terminü ad quem gt;nbsp;ut inÃa eodem cd. i^.patet.Atque itabmepriuatio illicit, er impellü materiam Ãrm£ indigam, ut deÃderet, ac recipidi
Ãrmam [ui perfeilionem.
Priuatio= nbsp;nbsp;Q_,V ART O: Sicutfupra in diuiÃonibus dixb ms diuiÃo materiam erÃrmamaliam eÃe primam,aliamû tffi» ⢠nbsp;nbsp;cundauel propriäSicetpriuattoalia eà comunist nempeinmateriaprimacomuni, Aliaefl proprid
1 ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nempe in materiafecunda. Uempriuatio aUaeà ÆÂ«(â fiantialif,abfentiaÃrm^ fubÃantiie,aliaeà aeeb . . nbsp;nbsp;dent ar ia,abÃmtiaÃrma: accidentis. Sicut erÃmtd
⢠^^d:damefiÃibÃantiaqu£dameÃaccidens. Catte* nu affin rufnnn^apriuatiodiciturÃiritualis,quiacuÃlr *â*ââ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft^gt;^^^âd mcorporea non babeat materiam, ergo ne(
^Ãi^ priuationcm babet. Sicut nec ulla dicitur priuatio quart, nbsp;nbsp;nbsp;fuperior uel caleflis.Ham in materia calefiiu cof
porum nullaeà plane priuatio,cuiUa babeantpef* feamp;iÃimam Ãrmam,qua meUorem ne quidem ÃtÃ[ perepoÃint,nedumuelintdcÃderare,erin cale^^ bus corporibuscumÃnt ingenerdbiUa,er incornt* ptibdia iuxta PbyÃcos, potentiano pneeÃd aütif aid
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îlt;?
^utÃrmdm. Quid (ut iÃi diuntyotingere nihil iif- Cvtingerg fertdbeljè in perpetuis,hoc eft,ejjâe poffè,eyreuerd db elfe ni» tHènihiltemporeâilferunt, quidmoxecelum fem^ hil divert perfueritperfediÃimumyneq, mdt(ridcceli,unqud inperpe» informisextiterit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuis,
DE COMMVNIBVS ET PRO«
prijsPrincipiorum.
Cdput XVII.
PL V R A quidem de principijs did poUè, et de berefdteor,Ãquisillduelitexddepcromnid nouilfe, ucrü quid dodioribus hic cÃmentdriM non fdtisfucietuïlomodo, idcoé^çr ArtÃ. er dliorum 'Vfiishuiui^ commentaryfuntlegendi,dd quos,à uiamaliqudm comenta* dperire poÃim,Ãttisf ^perq; oiÃeio deÃundus elfe ui f ij phyà de ar.Quin ergo hadenus didorumde principijsA Summd cdp.ii.^pilogubicÃubtexere libet,utitMenespr£= quinque fertim,edfacilius memoria compledipofint,eriu P^^ceden dicdreinquibusprxcipiiedcbeantinÃÃere. tiumeap.
PRIMOiPrindpia naturaUdexquibusprimu Principid componiturquodqi corpus ndturdicyÃinttria,Ãili ndturaUd cet,materia,lDrma,er priuatio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot.
SECVND 0: Dicunturb^cprima prindpia, ^**'^ P^j* quodexbiioriunturomnid fedida principid,uie= ^â^ princ. lemétd,mdteries,lorm£qs proprilt;£,uelftnguldres. dicantur.
T^KTtOiQuidelernentamutantur inuicem, Ctuareela Crdgunt,utexperientiddocet,ergo necelfeefipo= f^entanon nere aUd priord prindpia dementis. Hamomnn Ãmprima F 4 metatit
COMMENT. PH YS.
prindpiti. mùtatio eft rationt materie. Etommsadioeftiftr ma.Ergo oportet pariter mattriam^crftrmapri» ores eft': elementis,lt;juibHs h^c communicant.
Princip. nbsp;nbsp;nbsp;OS ART OiPrindpium itaq; alM eft prima,
diuift etUudfecuniariumuelpropriumcuicj; corpori.Si* cut materia er forma primafecundaq^funt.
M ateria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLS ⢠N T O:Materia cftfubie£lum,ex ^uo cof
prima ^d. put naturale gcneraturprimu,crinquod corrunt piturultimum,utpatetin exemple analogicis,dt fidilibutex terraer maffa.quaft comminuuntur, rurfum interram ucl maftam,temporefuoredigun tur.
Viateria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SEXTOiOdo funt conditiones materia pri*
prima os ^^^ quoJfit non gêner ata,non corruptibilis,infen ^0 condb fti,ili^^ lotens pan corporis naturalis ,infèirmis, tiones. nbsp;nbsp;nbsp;idonea forma cttiq;,indefin,tx,appctcsftrma, me*
repaÃiua.
formaprj, SEP T\ta0âformaeft principium informais ma quid, raateriam primam,cuilibet corpori naturali fuppe ditans primo effintiam.
Princip. o C T A V OMateria er fôrmaprimafunt cof nihilfunt porijnaturalispartesfubftantiartalatentes,noqui e^tracor= demfeorÃmcxtracompofitumcorpusfeiundaffed pui copof. proportione geometrica cuUibet corpori nature* licommunicata.Sicut ergo manus cr pedes no funt corpushominis, fedpartes funthumanicorporii-Ita materiaetforma prima, extra compofttu,nihii funt qMcciuam,nifi imaginarium quiddam, nomint maga
LIB. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JT
viâgis^ciudmrenotum.
NON O:Varid funt nemina materie (y- form£ tjUibu^ utriiKq; exfoniturnatura.Hammateriauo ^^^^^^^ tdturindteriaprima,Ãyltid,j'ubjîantilt;epars ignobi fââ*âââ^â lior^fubieaumprimumiCrttltimtimiCommunere» ceptacuhim corruptibilium,thaoi,naturafa:mini^ ttd.Sedfôrma uocaturfermaprimd,j^ccics ^ratio, ^y^g^^y^ fubfiantitepan nobilior^^S^\f.xalt;i.gt;effentia,con= ^^^ for^^ Ãcruatrixcjfciitk,natura mafculina. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;primæ.
DEC! MO: Vriudtioefl âi^fentidZ}'idrcntiap^-^^^^^^ »form« cuit! babilitdte matma: prim£idiformam ^^^-j prittîdmfMfcipididdm.
V ND E C1M0;PnKdhâo f/l principium were Tiifer. in* dcciientdrium,^^medium confocians materiam et ter priua\ formam^ficconfenfusfemdtefiatus coniungitffion et alia d«o fum ç^rffionfiw.Alia uero duo funtprinapia fub^ princip. flantiariatanquamparifubfidntit, nempemate* na pdÃiuum,z:r forma aihuum principium.
DVODEciMO: CommHiiidprmcipijsdBo Commtt funt,nempe,utfntanteomnidcorporamobiliana3 * niaprin turalia^çytamenfnt in omnibus torporibu^ gene* cip.qu£, rabilibiK,et corruptibilibus,tanquampars fubfan ti£ eorum, bic à uofciUcet materia er forma. Sed pnHdtioPdtim pofl generationé perit.Deindc corn nbsp;nbsp;nbsp;^*
mitne ef pn cipijs no aliuniegenerari, n eg; exfe in uicem,Imô ingeiierdfcilid, e^'incorruptibiliaeffe.
Q^arecumdementa,zymateridformaq-fecuni£ Elemente, i«xtd generentar et corrumpanturCfeut e^ partes fecunid
F 5 eorporS
COMMENT. PHYS.
ftrincipid corporumintegrdiesyiâeoqiiftdnon apptUdnluft t^'gt;'- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne^ifuntprincipid prima,fed fecunda.
froprid ADVLTIMVM '.propria cuiq^ principio eX princip, anted diäisfatis apparent.Tantum enimdeprinci pijS primis indicare uolui hafienus, quantum iuue* nilicaptuiey incipientibus h£c elementa Vbyficei dif:ere uifm efifat is effi.
DE C A V S I S.
Caput. XVIH.
ALTE RA inndtur£dcfinitioneparticulil erat natur am ejjeguaq- cdufdm,non folum principium.tieergonomen autuim cduflt;e ignore* d^enda* mus,fummopere cauereoportet.CiUQdà enimfei* tio cogniti feeà rempercaufasfuM cognoÃere(uttotiesinge onispriece mindtAriftotelesdtqidUjmulti) Quod ficy Phy* ptorum de Ãca eflflientia de principijStcauÃs, çr eÃefhs reru (duÃs. nbsp;nbsp;nbsp;ndturdlium,minime hic locus debet negligi,qui ud
f dus mdximum momentum ddfert dd ÆÃ¹entidm nd turæuelrerum ndturdlium.Et à nihil dliud corna* ditdtis,dut obleüdtionis difeenti afferret PhyÃea, tarnen erdt diligentiÃime compleiienda, propter unum hoc caput. Nd hec de cauÃs præcepta in alias quoqueprofefliones non modo udlent,uerH orfum* me neceffdridfunt,qu£ certe plerique dofh teflan* tur a phyÃeisrepetendaeffi. Etquidé philofophas Ãne cognitioe caufarum efl merus fophifla, par um uelnihil abindoilis idiotisch ruflicis differenStCU 1 nihil admodumfliprauulgusimperitufapiiit, quod
neu
LIB. I.
non uUrauulgtirei effeüu^ pYogre!litUr,nelt;^ peni* ^v^inciuiritcffc(lti^proprios,neduinclt;iu[asoccalti wes.At,Ã(pruientiÃimo'Poetdtefte')iideniquefjl faUx,qui potuit rerum cognoÃcmcaul'M, necejfe eà infaUcem effi sum et in tenebris agere,qui cau^ fatnon nouerit,aâ reuerdmagnaeftinfaUcitasbo mini, adinueÃigationem er notiliamueri genito, in tanta caUginementis,et inignoratione eiptimar^ rumiucundiÃimdrum(Ãrerum,uelutin penculoÃa tempeÃatis ladatiie uerfariyanimodubiuhucilluc ineertumÃuliuari.QnareÃudioÃseÃÃummoperc
laborandum,utÃÃeabiÃainfoeUeiignoratiauind â ' u
iicent,ercaUginemanimo obieHam abÃergant, diligcnti inquifitione,et doÃrinacauÃarum, ex qui buipulcerrimereiemanât, atqinaÃeuntur, quälet aÃ^atim nobisPhyÃeaeum primis exbibet. Sedne longiorbieJidtdrddmdtiOjbHnc locum ^Ham poÃ* Ãurn elare tradandum aggrediar,
PR IMOtCÃUpe Hocdbidobicnon HtiniHr«t Quf« rhetores^ni v7ro6eoâip5drg«mcntM,negoti«m,m4 ^ /âSâ*/* teriamjtemprobdticnem.Et Htdiulcflicirdtionem il C«flt;lt;» mediwmowc ÃBogifmi nocdiit cuKpm.Neqne nimis nbsp;nbsp;111-
parce eÃicientem^olum , atqueÃnem nominamut causamut Cicero intopicis «ppeUat. VerumPbgt;= HU ficus nomindt edupm in geilere id,propter euod a^ laid eÃ,ntmpe e^tflus. Etejudmuis bic torqueunt Differen« Ãe multi, quornodo cauÃa différât à principio, in ti#inter
Ariflo»
COMMENT. PHYS.
erfftfer ArillotelicädeÃnitionenätur£,fiitcaturq; Arijlo^ principe teles in quinti metaphyÃees initio, Synonima fere eÃecetufeon er principium,nihilomninus tarnen con fenfum fcholarum egofequenium eÃiiuiico, qui bjecitadifeemit, ut principium proprie (jgnifeet tnateriamprimam,erfortnamprimam.erpriuat tionem.Caufxuero appeUatioampliorÃgniÃcet (^ iÃdprincipiapriina,er materia fecundam^er fot mamfecundamuelpropriam. Deinde efÃeientem» Ãnemcprei,utiam mox in diuiÃonibus oÃendam, AnÃteau SE C VND OiAiiÃtcaufaaliqua tdubium non fa, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eà ddeb,ut prouerbiu quoe^ tefletur,TSiihil Ãne can
faeÃe,uclÃeri}EtDeünaturamq;nibilÃacereÃu* Ãra,idefi,ÃnecauÃa.ErgoomiÃaquaÃionefuperi uacudipotius inquirendum eÃ,qu£ et quaUs Ãt can* farum uiStnatur a,at^ differentia.
CauÃa^i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TERTIO :Caufa res efi antecedens,ad quant
fuuseffefluifequipotefliUtpannus eÃ,ergo tunici poteÃÃeriÃuo tempore,Atq^hecdeÃnitio caufari . in genere notiÃeat.
t.DMÃo q^Y j^ jQ j (-^;^p ^11^ eÃprima inÃnita, nempe Deus ipfeprimus motor,autor, er effeilof emnium rite appeUatu^. Quoniam ex ipÃ),erini» pfo,er peripfumfunt omnia.DequoÃipracapitt tertio didum eÃ. Alia eÃeaufaÃnita fecundaria, äependensa,Deo,quieamreddit aduofam, aqu» DcoÃint er dependent cccleÃia ,atquainferiora.
a. üiwÃo Kem eduÃtÃnitaiaUa eÃÃiperior c«ieÃis umuerÃ
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59
Iw,(JU£ (titrfs influentia,uiiq;-,zy uhttifcaUÃis uo* ^^f-(â¢itur,Optrons in uniuerfahjec inferiora.Tiequd in jrlt;iinfecunio,cap.i.cri.trctdetiir. Aliat^i inferia cr,depert(Ienj di» iüâ [upcrioreccxlefti.Porro autem j. Dildp9 jinita inferiorc(iuÃd,A caieÃhZTinie into iepen cM[^ iens, t^Mtfdtaliti ut^dtum, de^MoppMedp.
4, AutNdtHrdliSidequdproprieinhoccdpiteio» cebo. Aut Â¥orttiitd,ut Vortund er CdfHS,it qud in* frd eodem cdp. zA-etz^.Aut tà VoiuntdridiUfVo» luntds, er liberum drbitrium iie^uiiinlïâ* w^d^r» toyCdpitei^eriA-er yr^icdm.
Q_y INTO:Decdufd ndturdli hoecdpitetrd* Ãdbo priecipue,tdmetfi dUdie^uot^ dttmgAmiregu le er exempli edufd.Hec ergo ndturdlis Ãc deÃni» tur.QduÃd eà rei ndturdlii,uelÃecunium ndturdm, CduÃd nlt;t» dd cuiui eÃentidm,uel intent ione,Ãcluitur düu dut tardif potentidÃume^edMiUteiuid oiiumeÃ^ puUuieÃi ^ut. potejl. Quid Hubes eà ,pluiiidÃeri poteÃ. Quideà dlt;iud,hume(ldtiojieripoteÃ, DepHitur etidmboc modojCdufd eà dnteeeiem rei ndturdlis, uelÃcun ditm ndturd,ex qiid.per qitum, d epud, propter epud^ dUd rei confequen!,hoc eÃ,ejfe(lui eÃe dutÃeripo*' teÃ,utexnubereÃlutdpoteÃÃeripluuid, utper formdm fudmeÃpluuid,ut à uirtufecoelc/li e/bplw« «id.Ht propter bumeadttonem terre eà pluuid,
SEXT OiDHodecim dut plur es pint dp«d Pbj Ãeoi, atios'^uecduptrumdiuipofies, qudrum très t dm [up rd e n Hin erdui.Q^drt.-tuer o heeeÃ.CduÃe 4.jM(iJîo
comment. PHYS.
naturdUifunt quatuor fjgt;ecies,fnUcet mdteridyfi^f md,efficiens,zyÃi^i^iqu^s iÃt uocant cauf « inkten Qu£Ãtiuiiâ^^^ttt.formalem,effidentem,orÃn.dem. Atqueht Miià nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãgt;icics quatuor totidem qu£Ãtiuis eliciuntur, o' no
duatuor. tantur,tiem^eeK quafeiheet materia,perquainÃt licet formant,iqut(fcilicetefÃciente,propter quant fciUcetÃnem. Dequibus infra. Hune interim ha$ btt Materia, ttiÃimaidefcriptionesobfeniare oportet. Materie efr caufa, ex quaeft efreit a res, tanquam ex parti fubfrantiali,utex horieo,aqua,QJ'lnpulo decoiO^ eÃceruiÃa,iehac infra eodemcapite proximo,d quot;orma. fupracapitededmoquarto. Â¥ or ma efr caufa, pd quam resefredahabetfuam efrendam,^^nomen, utperformamfuam efr z;^ nominatur menfa, tuni* ca,fornax,homo,performainquo!^fuam,quilibet tfredus habetfuasadtonestyuires.Etemm forint afrert reiefrentia, er omnes operationes uirtutesi^ Effcitns. coiunilasefrentilt;e.E.frcienseltcaufa,'aquaÃt resej feda tanquamamouente,er fadente primario, d ^fartore confuituruefris,afoleoriturluxe}'dietgt; ^ttuf. infraeodemcapiteuieeÃmoprimo. Vinisefreauà propter quam res efreda efr, erÃt ab efrdentt, quem ipfaÃnalis illicit,er impeUit ad operaniunh er agendum,ut propter corporis proteihonem n^ ornatumefreituruefris, propter efum er alimen* f.DluiÃo tumnafcunturfruges,ut infraeodem cap.i}. q^H cauf. _ tadiuiÃo:Caufarumaliaefrinterna,qu£efrenti.ntt corpoti
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;40
iorpofiprebemi fiteiufdernpätifublidntiaHiiUt ^^temd nateridz^fèrma,iieociiCrCicerohMiudt nomi- ^â^â^fâ nc partis cenfet,ut fipra ejuoque capite duodecimo, dixi.klineflextemdcaufa,gu£effentiam quidem ^xternd corpori pnebens extrinfecus, tarnen non fit pars «lt;lt;»Æâ¦ compopthfed extra illud manet,ut arbor non ep in pomo,ncqucfartoreppars uepis,pcut pannusSic ftgo efpeiens etpnUfmt extcrn£ cauf£,quibus cor ruptis,uclnon confecutis tarnen effedus perdurât. Ãontrauerocorruptis mater ia, ^p)rma,neieffe ep corpusquocfi corrumpi,ey intenre. Sextadiui= ódimpo po.Caufarum alia cP uniuerfalis,aliaparticularis. j^ap Caufauniuerfalisalioquicommunisuocata,eafpe-ciesindiuiduitcaufie , uel genus pecipc£ cauf£,ut cum dico homo general hominem, animal gener0= tur ex animali,arbor ex femine, atque hic aliter uo camus eaufam communem ,quamfupra materiam çrprmameommunes.Caufauero particularis ,a= Cduf.par» lioquinpngularisautindiuiduadida,ePplaneins ti^' iiuiduum,cauflt;£ fangens ofpcio,ut cum dicohic hos mogenerat hunchominem, hocpirurn nafciturex hacpiro,hocpomum nafcitur cxhoc germine. At» queexhac partitione nafcuntur inhnit£thefes,cr hypothefes,apudmedicos,rethoresque cz vhilofo» fboSjirt ditjs quoc^ profeÃionibus,rebusqs non natu ralihus.Etre(leadmonent,apngulari caufaafcen dendueffead uniuerfalê,ordine pr£dicamentario ^Mp,tametp Phypea nthtUdmoà tm iepngulari
edufa
COMMENT. PHYS.
Singtilli. f^nÃ^effeihiq-pitrticuhtri iocet.Quiaab arteÃ'i* gulitriitj'untremata , pr£fertini qn£ theoricaÃt' Praxis autem ey ufus artis exercetur circaÃngid^ CaleÃ. ria zr MiMaa. Vniuerfalcm qaoeji caufam uoc^ canÃenr aliahutÃupraiixiifuperiorecaeleÃeinq; caufat^i) tuv'ter. nbsp;nbsp;eb quoi uniuerfieffeita nataraha a cxleÃi itirtuti
'/.InaÃ3 depenieaniiZrnegetentur.SeptimaiiuiÃo.Caufii* ( ^Ã- nbsp;nbsp;nbsp;rwn alia eà perf; uel propria,ai qaam eÃeäus p(^
CitiÃ-per ÃeuelproprieÃesiuitur,ut £iiÃcatoreà cauÃapra* Ã^ pria ipÃui£diÃcij,poeta eÃt cauÃapropria bonip^^ CiuÃper matis. AliaeÃcanÃaper acciiens uelimpropriii ücciiem. nempe quodlibet accidens propri£ cauã Ãtparabi* le,uelinÃeparabile,uteiuÃdent £iiÃcatorii albeioi Ãa;iitas,ÃuntcauÃaimpropria £diÃcij. SicLucia^ iilarcuiQnintt(^,ZTÃinilesÃunt cauÃa impraprii adiÃcijSic elementa quatuor,Ãunt cauÃa proprÃ! ZT perÃecorporugt;ngenerandorum,Ãei qualitatd elementorutn Ãunt cauÃe per accidem corporuiU' v.dMiÃu Q^q:.xitiiiliuiÃQ-,QMÃariialiaeÃpropinqua,ut pan* ^â^^* niKtunic£ materia eÃ,poetaboni carminn eft eÃâ äor.Aliaeà remotacauÃa,ut lanaexqua panmU fit,ut ouis geftam lanam eà catiÃt remota ueÃimii' ti.Et probe debent obÃeruari hx iu£ diuiÃonei,ni^ tioÃe enim colligiturãpe ex cauÃs improprijs, (f remotis.ctuoueroproximior proprix ZT prop:'â' qu£ cauÃx unaqu£lt;^ eà cauÃa,eb certiorem notilt;** reiadÃert,neqihiccumindodo uulgo deÃpieninfi* tÃ. QuoiobuiiiitantuprxhsnÃücauÃas,pkritnl^ rentoilé
L l B. L
4â
^imotiix,et imbrapridi,cumh£pnt uulgaricaptu ,. .^ mjgis iionsd: zx promptje. Non-t iiuifto : Cdufuru, ^â¢âââ'Jâ® dli d e^i necc^tiridiCiudm nece^drio con^equitur e^e lt;^â^^i' diKyUt ex bond drbore fr udi^dnttyuccefjdr la nd- ^âââi ' ^** feitur bonus fru^hii,ex maid drborendfcitanndlus âP frtiilus,neceffdrio. AUd cdufd-cfl no necefjdrid,fei ââ'^'âl*®®ââ* cotingens ftneciudeffâe{lustdmenjecfueretur,iltcol=gt;^^â^^â locjuium eft edufdamorii non necelfdrid.^tenim po tefi dmoretidmÃnecoUoquio concilidriSicUgnunt e/l mdterid non neceffirid mensje. N^m b^c poteÃ:. etidm ex Idpiie dut metdUo fubreÃeri. Ud epuUbet edufi dcciientdridfepdrdbilis,eà mere contingens cdufdnonneceffdrid-TOecimd iluifto. Cduffurumd= lo. iiuipo lirfejl conÃdns,zrcertd,cuiusefÃe(lus nequiqudm eduf. Udrldtyfei certuseft. Sic ndturdz^ drszxbdbitus Cduf. eer« conftdnter eoiem modo curfucpdgunt,ut ignis di= td. motd mdterid uÃibili non poteà non urereyd^ud no poteà nonhumeddre. Alia cdufd eà inconÃdnser CduÃin» in:ertd,qu£udridt eÃidu.Sicuoluntds,dfÃedui,in cerid^ experientidyÃrtundyCdÃuSyigiuordntidyerroryindr tiÃeiofd expericntid,dgunt inconÃdnter er in ho= rdsferemutdnturyidmquedUosnunedlioseffedus hdbent.âVniecimdiiuiÃo-.Cdufdrumdlidcà incom ^^-^iniÃa piexdyUtÃdtudriuseÃefÃedorÃdtu£yAlideÃcom ^^à plexd, ut PolycletusÃdtudrius eÃeffcdorÃdtu£. Atephoc iifcrimineuoluit AriÃ.dbÃrdhere'dÃub» iediiperegrinis,uel decidentdrijs yipfM operdtiots «es zjâ propridsfun^ones cduÃdrnm,utÃuum cuiep
G officium
COMMENT. PHYS.
it, c4ap officium Mbueretur. rtuodecima diuiÃo. Catifär» ^^lt;^lt;^à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alia eà aper ans,quiC aflu iam operatur,ut arbor if
CauÃaHu^ aftate germinans amp;â ÃuBiÃcans, utmuÃeusidVi CauÃpote (anens, panisiamÃatians. AliacauÃaeà ceÃanfi ^^^â quamAriÃ,potent0,alijotioÃant,PhyÃcicauÃlgt; in potentia uocant, gut habet qtadem potentiatne^ perandicrÃacultatem,licetiamailunonÃaciatcf
. Ãeilum,ÃedceÃitotioÃa,Ht arbor in hyemecefÃanii 'ji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utmuÃcufdormiensKcltacens.vltimadiuiÃo.C^
^^'^i' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãarunt ali£ Ãunt conex£ Ãubordinatie, id eÃ,pliird
deÃinataÃmulaut Ãerie fua ad eundem eiÃeiWi Ctruifia ^^^â^° trahentes unam nauem,ut hordetim,lupulu^i C^aquadeÃinataad ceruiÃam,utpater ^matd générantes Ãlium,ita Ãubordinatie Ãunt cauÃe Ãnggt; tares comunibus,comuncs caleÃibus,coelefles pr^ miecauã,ideÃ,ipà Deo,utiam mox dicam. Alif ÃuntcauÃeno conexe neq;Ãubordinatie,ut cu qu^^ queÃeorÃmÃuum preÃat efÃeilu,Ãcuitis craque Ãuntnonconexe cauÃicad uinum,ÃcuÃuseirabiiÃ^ Ãunt non conexa: caufe finales, neq- ordtnane t»â iuÃquam rei. Atq; he Ãuntuulgares diuiÃones eäU* Ãarum,pr£ ceteris notand£,quarum plerasq; Ãfquot;^ Ãum diducas atq; Ãubdiuidas,ÃecundumquatuorÃâ des cauÃarum,item Ãeundum adum etpotenM«'gt;^ aliasq;Ãrmasdiuidindt,no tantum duodedmino^ cauÃarüÃent,ut uulgo tradunt,Ãcd erunt longe^^^, res modi,et plurima dtferimina, que cuiq; dUigt'^^ Mt curioÃo promptueÃÃuapte induÃria exqref^'
Septim^
LIB. L
4*
SEP TlMQ'Cäufaruquxreredlidscäufds Ion C^^f-Wn ghKqiiiientefl:,etdifficilius infiitnto opn^, er infi=:p^f^^^^^^ nitttspropemoinmperplexiMq;moiits,ft^ecidtim c^«'fâ^i psrpngiilos grains Ãngtdärium mq; coinuniu edn-famn uclimus ire.Oportet ergo in qnalibet re natu Canon, rali cr effeéliitCdufasproximas or proprias taquin* tere,non alitent enagan in reinotai,et impropriast neq^ambagibui perplexis expatiari, utfapraetia aimonni-Pertienieniuinergo eÃpaulatimA remo tioribnsaiproximasquafq;ca!ifas,adqnoi iiale* ^caiimÃone pliirimiimadinuabim!ir,atq;'R.heto ricaenameratione. Vernmdehocplnra dialeHtci in materia dentonÃrationis prxcipiunt. Exempla Exempli neroinUbrisfiqnentibasplurimaipÃniiebimns.Et canà expérimenta nobis ultra obferuantibusÃe multa of^^ ferunt in naturarerum.
0 C T WC.Propria caufarum officiaeuÃnt propria plurimadameneorumpr£cipuaoôio, totidemre:^ Q^^c^mp^ guliscompr£henduntur.outrumpri'maefl.Cau= i. Reg«U f£ interÃe inuicemãpe coincidunt,hoe eÃ, ditterÃo decauà rejÃeâtiÃquippià idem eÃÃndiuerÃogenere cauÃa rum,ut anima eÃÃrmahominis,^eademeÃÃnis generationis buman£,^eademeà efÃeiens cauÃa operationum naturalium. Sic tria diner Ãa uocabu^ la, etr genera cauÃarum, Ãmul aceidunt z^ tribuit Untur eidem anim£,iinerÃit am en coparatione. Ita f£piÃimeidemcenÃ:tur nominecanã,isreÃfeôi:is, nt radijÃolarcsÃmt eÃfedus Ãolis /Aquo proijeiun^
G 2 tur.
COMMENT. PHYS.
, tur,^ij,lemrdiijproie^i,^reflexifiint e^cieni * cauÃacdloriszrlucisSeamiarégala,Cdufieingre Aiuntur definitionc rei,fungentesplerunqi uicedif* feren!:idrum,quarum nominibut caremus alioqui, ita maximeÃrma conflituit definitionem effintid* lemproximefucceditmdterid,deindeÃnts,imf)ro^ prieueroefficieni.Etexhii cauÃs demonfirationi
ejuoeyey'feientiamnaÃei dialefliciseà notiÃimunt-^.Keg.de Tertia régula. Plurei caufæad eundem effeéîuiit eauf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fepe operantur à mal uelÃteeeÃiue ordinefuo,ut ii
Hum eà in ultima diuipone,çr tant in quintaregu* la repetetur,Ãc unius Ãatu£ materia eà £S ZT dura A-Rfg. de uelargentumÃmul.Qudrtd régula. Vn.a eadem'q; cauÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cduÃd,diuerÃos, im'o gx contrarias eÃÃeHus red deU poteÃ,propter aliam dte^ alidm rdtionem materie ipÃuspr£fertim,dliusuecduÃe, ut foi indurdt luÃh cridemliquefacitccram,ut Cicero modo bene opt f.P.eg.de fatur,modo male.Ciuintd.Secundlt;e caufenoagm^ ^^^f' Ãneprimd,nequeinferiores,Ãnefuperioribus,utà praindiuiÃonefextduidimus,crdlibi. HieeÃf nim pulcerrima iüa catena, qua coh£rent cauà Ãngulares ifuis communibus, Inde communes à cd ^^^1â leÃibus, erfuperioribus. Deniq^ cceleÃesabipÃ
Deo dependent aHuof£qiÃunt. Et quo qu£que can* Canon nbsp;nbsp;ç^ ^à propiorÃngulari t eo magis propria ety- pro*
pinquadiciturcaufafuieffedus. Contra uero,qigt;o qu£c^ cdufi eà fuperior » gx prim£ propior, eb eà ttiarn efficdti9rdtquepotentior,iuxtdboc prind* piud
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4;
fium-Ãsmcciuiipoteftuirtus in^erior^ïtluittiSpos Axwntä. tefi iiirtusfuperior,G^ hoc quiiem amplius.Sexta, 6.Rfg.^ tdmetp cjuisiam ntee^drio ejfe dum dntecedttnf,« 3 cawf. tdmeniieociuiclibetanteceientidueniunt appeUati one cdu[lt;e,ut durora udlucijcr antecedens die m,no tarnen eji edufa t^ciens HeiMd no otnnia confeqMé tiaueniuntdppelldtiontejfe£ius.Stptimd,Cduflt;sin 7-Re2' â⢠fenores/ïcdependentinagendo,«tjini$ mouedtefâi ^Wâ fciententjCr iDiciat ad operandnm.Ejpeiens dutem f«bigat,erprfparctmateriam.Matefja«eroalli» ciatfirmam. Qu^jórmdfinis generdtionis,cr o» perts,dcindcpariataflioncs,ejfèdam^«eremfaci» at dduofam,^^ e^cacâ¬m,ad{tta officid cy operati onespra/landas. Odawaregula. CaMpe/ingnïarcsg.Reg.i# fepi^ime impediri,©â à capto opere depeUi uolnn» c^^p tdteiniuriduepolJunt, utiniwidtempefidtis male a^cit arbores germinantes .Canfr nero communes er «ninerfales non poÃtmt impediri, mfi totum na# tureeeuY^umtoÃipofjiquilpidmputtt. At^j b^eede
v caw)ïsingenereloc«tus,iaminde ^eciatim c[«am.» qnetradabo.
DE MATERIA SECYNDA
Caput XIX.
PR 1M 0:Species caupe prima tji materia,bat fwpra capite decimoquarto diximus aut pri-mam © communemeJJejaBtfecundam çr partiell» larcin. At^ hx c materia pewnda t^ materia cor* Materia» G } porta
COMMENT. PHYS.
fecunia
Specks z^ exempla tnatc.[e= cundis.
poreal'enÃbitis ,iam Ãrmata percertam ÃnMm} non modoÃtihflantiaria,fed i~ aeddentariam Ãlâ^ inditam,ut farina eà materiapanis,utligna, lapk' des,cementa,terra,funt materia domus, Iwè Imiui materiie fecunda Ãecies er exempla funt c^uoteuot r er urn Ãngularium, er indiuiduorum naturaliuin uidemusmatexias,ex ejuibus iUa conflant.Sic clcwc ta quatuor funt materia fecundamixtorum corpo» rum,errurfus,mixta funt materia aliorumcorpo* rum mixtoru,utftimi er uaporesfunt materia plu^ uite,niuis,fulminis.Sicaliud corpus exalio corpo» re fult;e Ãccieiplcrucp,,uelaltcriilt;sÃectei nafcitur, ut èfucco forum pinguiore, er aqua nafcitur md, apum indufiria,Ãc er partes uocantur quaftmate» riatotiw corporis.
Kateria fecun. du= pkXf
S E c V N D OttAateria fecunda alia eÃgenerd â bilis er incorruptibilis,hoc cÃ,ex qua nullum cor» pus mixtum nafcitur,ut calum er Ãelhe, ex quibitt nihil tanquam ex'materianafcitur.AliaeÃgenerä bilii,er corrupt:bilis,utehmentaquee inuicemw.tt tantur,tametÃÃnt maximeÃmplicia,ut inÃa inf cundo,capite fexto,er duodecimo,et uieeÃmoquin todicetur.Sieer mixtacorpora exquibus alianä» fountur funt materia generabiliser corruptibilitgt; utouaex quibus nafeunturpuÃi,grana exquibus Ãumentum,gcrmina ex quibus Ãuges gener antuh expertmumafcier corrutnpi.
T b R T i Oæx Æ ipra dièis patere arbitrer,qM
M
LIB. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44
turn muterid prima A fecunâd differ at, nempepri ^lt;^^ff^ mauocaturprincipiumnaturale. Secundauerocu * CKfiJdi generetur^ZJ' corrumpdtur,non uocattir principi Pâââgt;âââ um,l'edcdiffd.lrem.primdnoneÃ:dellindtd,zr aüi= mdt.qi gatdunidUcuiffrinx, Ãed ciiiUbet quam appétit. Se '* lt;ïi^o'lt;lt;t eunda nero iamhabet [nam fiirmam,zrmoxindue= repotejl dliam,uthoe germeiihabens[uamgermi= niiffrmam induitpomiffrmamfuo tempore. Item nbsp;nbsp;111
materia prima e[l injenfîbilisffoldq; imaginatione percipitur.Secunddmueroip[i[entinws,çytdngi-mu^,ut ouü,uigermen,ut aqiam.Uemmateridpri^ '^** »nd ep mere paÃiua.Seeunda uero,partimeji paÃi= Mreeipiemffrmam cuminÃrmatur,partim eÃa» einiaÃiUcetmouensey praparam [ead recipient à amffrmdm-,quorumutrunq:,de[eminemdnifejiiî (fl,quod tametà patiturÃt in^rmari, tnrnen ej ip-fn»« bdbet infe wim ^«nnddi»! jornidtiudm, boc eji» quninduitpbt ipp/örmdm. Hocnnteinloco MedU QMtejlw. cis,er Pby/icis ijldm pennittimns eontrouerÃam componenddm,tttr«mfemen mdteri^mdgbSdn ef= Jicientis Cdup «ocdbulo nomindri debedt,Kt deje= »nine,er dejcmiiidU ratione,prolixedi^Ktdt ÃU bertwsinfecMndoPbj'/icorMmcdpite quinto. Inte= rim nos cum unlgodicemusfemen bdbere ndtnrnm »tidgis mdterii£,qKdmefl'icientiscdKpe,iHxtd nuU gdtd loque nd i conptetudinem. Ejldutein Jemen cor Semen ^d. pus nnpcrfeflHm,produ0lKindgenerdnte,cMi»sÃr WdnonpropterfejfedpropterdlittddgitJciliceCut
G 4 geno
COMMENT. PHYS.
gtneretur ex ipfofemine aUui quid,fimile general^ thdtguc hocfemen animatiir,^ tiimrecipitgeintd bihm A fl^iritu fuo uegetabilt,^iio J^iirilu uiuijicoti ipfumanimauit,^^ uiuificäuituniuerfalii etprimd caufa,nempe nutuntdiquc Deus.Sic genten ex an bore fru^iÃcante proditiium efl fernen,hdbem ge» nüabUemuimfluà ifiednihquod germennon pro» pier fl eflicdx eft,fld preipter dliud,ncmpc proptet fluiium pomi, uel piri, uel dUuf flngK producen» dut».
Conueni^ q^Y ART OtConaenitdliquid materi£ fleun entid mat. jig eumprinid.Quidficut hfcprima fubindenoud fecund.c^ appétitÃrmampriore deperditd,flc ey- materiafl» prims, nbsp;nbsp;^^â^^ priflinam Ãrma dmittens,tdmenrectpit ftd»
timaliam Ãrmam,ut exlignocombufloftcinis,eX cineribui putrefaibsfit gleba teme,dutuitrum aut lixiuium.
CE CAVSA FORMALI.
Cdput XX.
PRIMO: Sicut mat end prima uocdturprinlt;â cipium naturale. Sic etiarn Ãrmd communia uelprimadicitur principium natur die, fuprd cd» pile decimoquinto. Contra uero,ut mdteriafecun* ' dd,non uocdturprincipium,quid ex alio nata efl à priore,fldcdufluocdtur.Sic crÃrmaflcundanoi* forma fl» uocatur principium,fled eau fa. Verum Ãrmdflecun euda qua. ^^gÃ; caufla,dans cuilibetJfledei c^ indiuidun eflfl«^ tidVi
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45
tu»« rorporedntjde nomé, ut petrut à Ãua fèirmdeji Cf iieiturhomo ^ ut corpus djormalapidea eft,er iicitur lapis,utftatua corpus artifteioÃum, i forma Ãua eft er iiciturftatua.Vtanc uocamus alias forma ^â°â3**ââ* fteciftcdm,eolt;iuodnomenftgt;eciale dat rei, er effen r''^^â^ r* tiam.Vocatur etfecundd,reffe^uprim£.Vocatur ^ââ^âlt;â Cf particularisref^eÃuiïlius comunK,uelurMer= fails principij. Eft ergoformd ffeciftcd,uel fecund ia plane effentia rehquieft iniita fuerit materix fe cuni£ per gtnerdtionem,tumconftituitffeciem,et eil« ffedei iniiuiiuum,primdm fubftdntidm in rc^ bus naturalibiis,itdtdmé,uth£crurfumfttalift for wis aceiientdrijs erfenftbihbus circumferipta.
^'£.C'Vïi'DC)'.tiuiusftrm£fecuni£ffecies,er ^P^^'^ ^ cxemplatotfunt,lt;fuotquot omninoin rerun ndtu= ^txempla rafuntdnimdntiumtbtrbarumtdrborumimetdllo^: Ãtrwie fea rum,elementorumform£ ,ffecies,ernomind,er ââlt;â^** guotguot borumpnt iniiuidud,ftnguldridue, ut bo wo,eciuus,cdnis,dmdrdcus,ndrciffus,uiold,pomiK eerafus,nux,durum,drgentum,arena,fal,uitrum, ignis,dèr,dc^Ud,dtajae borum indiuidud.Sic er cfd£* libetpars totiusnaturalss torpor is, perfeconftie» rdtd,bdbetfuamftrmdm,utcdput,colium,bumeri, brdcbid,uentâ¬r,peies,(lUit partes coïieóltï coftitua unttotiuscorporisfirmS ,ftcul partes dejinitionM «t genus,er Ufftcrcntidiconftituunt ieftnitam fte» tietn.
T E R T1 OiFcrwapcuitda eft iuplex,nam alia Borina fo» G S ingenera
COMMENT. PHYS.
cun3..iu= ingenerabilii,crincQrruptibilis£ft,utÃrmdccxlif flex. crftettdrum,ctualisdb initio mundi periurduitin indtuidui'S quo^i,idm enintnonaUud fyduseftSo* li'.,Lun£,louis,Sdtnrni,Arietis, Tdurt,yirginiit cre.qudmfuit abinitio mundestdUdÃrmaeà ge* nerdbilis,o' corruptibUis^ut elemcntorum,^ mi* xtorum corporum,qu£pdrtibuffdltem,fi non toto fubinde mutdnturiniiicé,iuxtdprincipidilld mdte» riain,jirmdm,zyâpriuatLoncm.'Hinceftquoduide* mus guotididnas imo eyâ momentdneds uiciÃitu* Coirduer* dines fragulitriumcorporum,quorudliudndfcitiir pa inter altud corrHmpitur,dliud mtitdtur. Verumpeut md Phyf. nbsp;nbsp;nbsp;terid^td quoq^prmd primd ippus cali c^pelhirH, nedumfecundddiPertpieciedprmd mdteridq; corn muniprincipio,z^fecunddrioelementorum dtque mixtorü,qudnqudde hoc operofe certdntphypei. lyijferen. Q_V A RTO '.Difpertprind pdrticuldris i co inter firs muni,quid h£c non efideftindtd dd cerium mdterid mum com. fecundum fed refertur dd mdterid primum. Pormd etfir.pdr. dutem pdrticuldris uel fecundd,non ueÃit nip certd fu£pgt;eciei mdteridmfecunddm,in reliquisferècon uenitfirm£prim£e::rfecund£.
OpnUones Q^y jj^ y oiyaridnt Philofophi deproduBlo pbiloj.des tiefirm£fecud£,quiddm enimopindtifunt firmdS proautho èfiéfiorpm extrd mdteridmfepdrdtds,dnte compo nejorm£ fitlonemcorparu,^dhcubHocorum pofitusidd* iecund£. tore firmdrum,ideft,Deo,qui eds ddliget mdterid
fiïttMni£fuotempore, Sicut Origines Theologui iuitut
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46
iictttirfcnpjTe^quoicmnescnniuingencraniorum l^omitium anima:fini inprincipio mundi cum ange UscreaU , ^ ineoeïo aganttantij^cr,dum [num (mesttecorpusinformetur in uteroyciuo jirmato a= nirna è calo quaà prie cipit at a iHigettir,C!- induda tur^uoiÃicorpori,Ãcz:rffli opinanturfirmasiam prided Deo, ©quot; natura creatasetaUcubirepoÃtas, agcrcibidtm tantiÃer, c^uoadfuieiju^^^matene immittatur. Sed bf c opinio cà erronea,Ãue de «nis uerfalibusÃrmisintcUigesutpfeudoplatonicidets jj^^ dcisÃmniant,ÃuedeÃngularibusÃrmisinterpr(^ ten's,quod eà madtoabfurdius. Alij uoluntÃrmas adu latere in materia inÃnÃbileSi ut Anaxagoras eenfuit omnirf in «nnm principiu, ne wipe Minten am coMiMiifcehjCrex^KoIifcet fieri ej«odlibet,rcKer4 ÃgnÃeans matenam primam eÃe idonenm cwilibet foi Hiiefufcipicndtcno^Mod reueraÃrmae deliteÃäi adUyinmateriaprima^ano^uamincbao.AriÃotex les nero dariÃimedielt Ãcundupotentiaepuaslibet firmasfcilieetprimiisÃeeunddSiCrÃngulares eÃt inmateria prima , deinde quanqucinfuamateria Ãeunda,tandemabeÃieiente cau^a educi potentiel in adum^ut in eera eà habilitas quicdamad recipi« endnsfo nMdsfibiidoiie4is,«j«iâ¬lMbilitlt;is exit inopi« Cj-eÃednmà eera Ãbigaturct prieparetur,utd* dureeipiAtÃiamÃrmameanieuleeiUelurÃeiutÃimi leMiîMtj'Hfrdptisp'perÿtrndrtMû
Sexto
COMMENT. PHYS,
SEXTO: Quoniam in prima opinioneindiit ment io de ideis,obiter pauca dicam de his quoc^,^ j .. Ã)npliciter.tdeaejiÃrma,crintago,cuiuslibetfub * â ' flctnti£uelaccidentis in animo concept a,e^impre^ p.:,quamimitaturcaufacfftdens, z^percognitant retinct,ut opus [num rede abfoluat, atq; diiudicet' Sic architedon animo conceptam cr percognitant habet imaginem,atq; ideamlocati Ãbi operis, cedi» ficijqi-Ãecundum qtiamÃrmam ædificat, abÃduU^ domum , Sic ab una forma fgiÃi qualibet cera itngt; preffdrecipit Ãmilemformam,et hlt;ecidea uocatuf alias cauft exemplar is. Sicq^ deÃnitur rotundius, 1â deaeft Ãecies in inteUedu per cognit a,et collât a ai pfeudos opus.cuihiccformafuainditur.ltaquecum ideafd platonico tantum in animo hominis^uel animalis,uelDei,utl ru error, angclhomnino errâtifli,quinefcioquasabflradlt;tlt; formasfeorÃmextraintcUedumçr animumfomo niat,ettanquam angelos uelJfiritusin ccxlo, uellt;t^ Ctu£Ãio. libicoÃQcatasfingunt.Qvodautemdijfutant utrn ideaÃtcaufaformalis,dnefficiens, id facile poteà componhnam quatenus idea conÃderatur in fubie* Solutie, nbsp;nbsp;üo compofto,tumefl formarei.Sin idea refertut
ad inteUedum operantis,aut indicant is, turn perti* net ad caufam cfÃcientem,quia adiuuat effdenteii utrede operetur,uel non maleiudicet.'Verunia ideis longe plurima apudPlatonem inParmenUf crinTim£o o'infextode repub. atq; paÃim,ef apud Arifotelcm in primo tthicorum di/jeruntur.
a
LIB. I.
47
DE CAVSA EFFICIENTE.
Caput. XXI.
P^.lJJiQt^jjicienscdul'aefljUnJe principium ^(jteienf motus or cjuietis eft. Huim deftnitionisftmien cauftacpiX. tufte dccipe,^^ciens eft edufd externd à qua pro=i ceiit motus peroperdtionem,^^^^'^ per ceftatio* nem [udm,completo opéré,ut ab drehitedonc pro* ceiitxiiftcdtio, e^ completur ,tttd,pdtre proceiit generdtioftlij.Udc^ efticiens cdufdeft,lt;iu£ ex mdtea ridçrpoteutidproiucit formdm in adu.
S E C V N D O-.^fftciens duplex eft,ft:ilicet inter i.Tiiuift^ num,zfexternihinternumefftcienseft,quoi intra cauftefti. gt;pf4mmateriam aim habet agenii,licet no ftt pars fubftantiæ.sic ciUdUtates prim£çrÃecüi£,ciudsuo cantadluas,materia iij^onutai proiuthone fora m£,utinftdUb.t.cdp.ii.e^i}.Sicuis feminalneft Vis femi* uirtusfeminis,(ptaiftirationemfeminalemuocdnt, nalis. Ct iidtur efftdem,internu praparam ,eo quod pr£ paret ac iif^onat materiam, hoc eft,fernen ai rece ptionemform£, utfupracdp.i9-iixi. Qjtoiuero Tfubitatia pleriq^iubitaututrum fernenfttmateria, dnefftei* nem expli ens,nobis fdne interim uocabitur fernen materid,et cat. uiifeminiiadiua,aut formatiud, ratiofeminalis, nocabiturcaufaefftdem intcrnd,nea confuetuiine fcholarurn aber remits. C£terumJdrtus feminalis, xjlYtusfea eftcjuaiamtiudlitdSZJâniioccultd per naturamtn* min^li^ai iitajemini,ortaapartibus pr£cipud ipftus gene* rantis,(iU£ wis informât materiam Ufiimutoru cor»
porum
COMMENT. PHYS.
porumgt;formitlp:ciecgt;;Ãmiliatq^ haciocet expm entM.Hdinex ouiig^i^Un^rijiditferifuppofitiijmi^ fcunturgaUi f:yâ gallins,non (tni'erei-titem exfurcii liipomi,inÃtiipiro,autcerafb , nafeunturpomit non pira nec^ cerafdyquo.l neqtuquamÃeretjà non h£c uis eÃet i generante oriundn.
t.Diiiif. ef TERTIO: BÃieiens externum eft,quod exM fici.eduf. muteriumexiftensoperuturad produBuonemfot* mes^ corporii,eyâhocrurfum quadruplex eftfei 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;licet primum,eff'eiluum immobile,id eft,Deuicrt II nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ator eyâ factor omnium/ipru cup.'i.Secundum ,uni Uerfulecoeleftemobile,utpote cxlum ftdl.e/ ciun 111 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuis influentijs,inftufecundo cap. 2 Tertium, Eftid ens purticulure,quod er feciinduriumâiocj.tur,i^ pfum fcilicetgtgnens,corrumpens,mouens,utpdgt; mi tergignensftlium. EmMumjeÃieiens mediumut funtinftrumentu nature:, art/cum opcruriorued, litfuntoccapones,e:^modi, ftmiles/ dreurnftM^ tHedid e^ ti£cttq; ddiumentd,qudlid fere appellant rhetors inftrumen antecedentiUrzy comitantia. Ham media Grinftrn tâit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nient a ad finem ey effedum tendentia, referuntuf
ad caufdmeÃicientem,ut mades,dietd,exercitiuingt; medicdmina,çrdliainftrumentd medicorum dird
r;(r gunturadfanttdtem,tdnquamadftnem dbipfonH ^ic.par- dico^tanquameffidétecaufd. Porroutfupradixu tie.quo mo gffi^i^^^ particulare non agitnift uirtute cÅlefti ao agat. g^primi effidentiSypcut neq; inftrumentum ud «^ dium agit nip opera oyinduftrid effidentis/dri^ âcuUr^
LIB. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48
(uUrk.Silt;lMdeml'errtt,bipennis-,ma11cus,pmilid^} in/ïrHmentit otiofa funt zy inefficatia, nià ab artist Ãcemoueantur.Sicut etiarn caleÃisinfluentiamhil eÃieitÃne niimineprimi,iieÃ,V)ehutinÃa quo^ue eoiemedpA^-pdtebit.
Oy AY^TO:^urûnefficiensaliui neceÃitd= ^.TiiuiÃo teagit,hoccÃ,fecunäum naturam, aut fatum, ut cauÃefÃ, i^Uitcunque funt conÃlij Micifgue expertia. Sic arbora neeeÃitateÃudiÃeant, uolucrcs neeeÃita^ tapuUiÃeant, ammalia neeeÃitate focttÃcant,co^ mciunt,zyquiiuii aUui faciunt. Sicut er pueri, erpaui,itemindnimatacorpora,^Mdlitates^;, ne^ ceÃitate,nonconÃlio,neciueieiiberdto, dgunt,^}â lis aiageniumfufficit,utpoÃintdgere,utignisdi motdmateriduÃibili,napoteÃno urere.Aliudef= feiens deleüuagitÃccundum propoÃtum,iiuod de Uberationem er liberum drbitrium fuum fequitur, ut homines er artifces, utangeli, ufDeus, atque bis ad agendum fufficitutueUntdtq^ poÃint agere, bocifiuocantejficiens nonneceffdrium , uelUbe^ vum.Porr 'o,efficiens neceffanum. Aliud agit natu^ 4- ^liuÃo raliter,utciu£dgendiprincipiumuim^i habentin^^ effi.cauà träfe AnaturafudSic berba fecundum naturalem fuampotentiambabensuim medicabile, medetnr. Aliud«iolenteragit,quodperaUenamuim inten« ditur,nequebabet intrafeagendi uimAnatura,Ãc aquaferuefeens urit,et calefdcit, no quidemfuo cd« lore nuturdliJed «ccidentdrio.Sic er inframenta
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;NOK
COMMENT. PHYS.
nmfuo motn nei^[m ui agunt, fei hominis ml arti jicis agitatione.
^.Diuifto A D V LT IM V M Bff'iciens ,A.litiieft primi ejji.cauf. rium çy imper ms,ut in leHficio fabricanda arcbigt; teilon,inexercituditxfapremus,Aliuiefl: efficiei non primirittm,Ãei obfeiiuens,quod ifliuocMtäi^ 6Ditiiflo iuuans.âE.thorumalijdguni, ut miniflri, operarij) eflfli.cauf. abarchitedonecondu^tcrinflruäl Aliafuntin* flrumentd,utflecures,miUei,ferrie,machine.
DEFINE. Caput XXII.
VinisMid TD ^^i^^'-^iniseflcdufacuitKgratiaaliquidflh X qu£moueteff'icientemutagat, flc culterflt propter uflum incidendi. Sic uinu iidfciturprophet Bonuidcrn^f^'i^i^^tbendi.Et fane cum omniaboni aUcuiMdjfl^ quod finis, qmndt gratia agMt,utpote propterhoneftatemtH* tilitatem,autquodlibetcommodum cr iucunditatt alj'equendam.ldeoqiquicquidbonumeflflfibiueln'^ tura moflrauerit,uel ratio,aut opinio perfiuafiriti illudipjumnomine finis. appeUabituringenere,«^ fi qu£ras propter quid uel cuius boni gratia namf^ producatfi-uges ex arboribus, rejfiondeo propitâ^ ufum hominis et animantium,neq; uero refert lë^ BonuduD efÃ^ebonum,4iitopiMbilebonum,fiquiieM^ riqs magis jfiecie boni,quam uero bona ducimur-
i 'Diuiflo nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N D OiEinis efl duplexfcilicet uniuetfl
quot; â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nia fiuntfupracap.^.Et finis particularis quem al^â
M appeUare heat naturalemfineingt;id efl,fuum tâ^â
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49
tHS$m6on»meicoi»mocl«m,/«4 cuiuj^Mi d^9 et pïopridfun^Oifecuniumniüurie pr^Ãcriptum, HtÃohsfinii e/l iUuftrare munium, clt;defttcere,iuge tare htc inferior corpord, Hem er node metiri.
T E R T l Ot^inis eft rurÃim duplex ÃciUcet ulti j,.iiuiÃ.fi» nmf,er médius-^iniitiltimus ejiÃuum cuiusqueret âj^. potiÃimumbonumermdximumcomodumt et fud uU.Ãnit. cuiust^irei propre,perfediÃimdt^ddlo,lt;it(Ãpo^ tiÃimm ddeo rei uÃus, propriumeà opui * guod cum nuUdredUdcommunehdbet.SicultimusÃnis foVu efl lUuflrdre mun d»m, ^tiod oput nund res dlidefà cit.Sieflus ipflui igniiefl mdximecdlefdcere.Sic ul timmflnisbomims efl uirtutiscognitio, dtc^ ddio» inhuncenim Afumpropriefddus efl homo, er pro pne in banc Ãnem i rdtione er conflientid fud diri gitur.^t in[ummd,^inii ultimut eft, qui propterÃe expetiturmdxime,quoconÃecuto dequiefeit ipÃum effleiens, tdmetfl nudum dliudfequdturcomodum.
'Ethicdenuoefl duplex. ï^dmprimo,ftnisultimui^.iiuiflft quodd ndturdmcuiusi^reieft.SicbonudicimuStd-nis. Aeoq; erflnem,id quoi caias^ rei nuturje eftconue nientiÃimum. ttd flnisequiquodd ndturdmeius,eft efle liberum,inflenem, er indomitum. Secundo eft ftniiultimus,quodd homina ufumercommoditda tem,ftc equiflnis ultimut quo dd hominé eft^Ãe pree» bere[eruituti,er ufuibominum. Nam propterho» minemomnidflmtcredtd, quieflcrciüurd corpo» ttdnobiliÃimdi ddeo^homoftiiiseftultimus cred»
4
H turdrum
COMMENT. PHYS.
Mtiim 5» turlt;trum.SedÃniimeiiut,qtiemi:^fecunii(rMi«,A ââ*^* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;finem quo uocant^eÃÃnis uel ufui rei^qui expetitut
propter aUumitiempe propter ilium ultimu Ãnentgt; , Quo medio fine,tumetlt confecuto,tarnen non act quiefdt efficieni.Sicieiunijfaise(imacieSth£c an* Nofit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^'^^'^^'^^ habetfanitatem.^tquidepieritlt;^in hunt
modu,qu£fupracdp.proximo uocauimus medidt funtfines medij, qui compantione eius qui dicitvi ultimus-ifuntreueraeffe^ttscdufiefindlisyquecont ferunt or conducunt ad ultimu finem. Sic pretextf tunic£ finis médius eft ueftire corpus, ultimas mfo eftdifcernercperfonammagiftratusyUelpatricifi Tiifa.in= oyAKTC-.Quodquidafeparâta (uulgo-terfinem finecaufamfinaléttametfi argutum magiseft,qdi ercauffi- folidum,tamen quid iftifmtiant breuiter dicam-ïi^ nalem. nemergouocantilludipfum bonum,propter quoi confequendumagitefficiens,ut commodu uelufutd reieffea£,fiueisconfequatur,fiuenoncofequatur-finalem uero cauftin uocant ipfam mtentionem) d propofitum efiicientis,autut elarius dicam,ipfatd ffieciem,e2âimdginationem,quamconcipit animus efficientis, deifio bono commodoue confequenioi quod dixi ab iftis itocarifinem. Sic R.hetoric£ fillip tft benedicere,fitialis uero caufaKhetoric£,efiuc^ te benedicere.Sic negociatorisfiniseftopulentidf nalisautemcaufaeft ueUeditefeere. EtquidembiX difcrimenprofuperuacuodebetferèhaberi.
4. Diuifto nbsp;nbsp;Q^v I iq xo;Ft«w aliits eft proprius uel orUd^ ru^
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fo
ViM,nempe banm ufus legittima^reid^o, itdfc» minis oriinmus Ãnis eà perfedum fatum eiere, AUuifniseà inoründtus çy improprius, nempe
' cuiusi^rei ueloptimedbufits,cj'iüicitdddin.Sic fe minis dbufuseà eiere mouÃrumtUeUmperfedumt uel dbortiuum fatum. Verum huiufmoii Huiftona (3- plures mditfeÃiÃimt pitent^ex edufdrum pdrti tv ubusfuprdcdp.iecimooddU9.
SEXTO: Aihuc bifdridm locluntur PhyÃei ie J. DiKi^o Ãne.?rimum,lt;iUdtenuseÃinpri3pQÃto,inintentio^ finti Kïjftdeo^j in fpe,ud expedutione ipftus effeientis. Etfic reuerd Ãnis eà aufddnteceiens, ut (lUdtenM ndturdintenUt genernre corpus in utero dnimdliit hoc corpui genexitnJuin , Ãnis idm eà ndturx ope» r^ntis. Deinde loquuntur, qudtenus fnis noneà in f^e,et in intentione operuntis »Jed in effedu, hoc eà sjUdtenus^nis idm fecutuseà propoÃtum » dieóciue Ãdfedisfedt.Sic^nis dmoioedufdnoeà proprie, feireuerdeffedus utcorpushominisidmrecens nd turn eà effedui ndtur£ generdntis. Neq«e uero db* furiumuiieriiebet,iiem uoedriz^Ãnem^ZTeffe» dum propter compdrutionem di iiuerfd,
SEP TlMO.PropriainoJJïciitin cdufiefndUs, Propre lt;tdco$ipjï.'lt;sjïnisejlnionere,lt;tdbort4ri,pellicere, oJJtcilt;t fi« moltereeÃicientem,utdgdtZToperetur. Siewtres nis. timdtd zr ieÃierdtd mouet^zy illicit 4m4ntem » ut ipfdm reejuirdt zr fe^M4t«r. Perinde 4«tein ut ple» »o$^4tn4ntesfH4jJ)es depderiam^frfHit »ÃeÃnii
H t fcepe
â COMMENT. PHYS, ppe nonfâquiturtf:ifugit effidenttm ÆÃ¯um, ttt no tonfequatw ejfedum,neq; expltatI^em ieÃderän tiiipfum.Uiietiatnfupracd.i9.dixhquoicauflt;eif^ pediuntur f£piÃim(,fpe^ fua faUuntur,ttt cum Ã^ rihtas ueltempeftas impedit fegetem ,frugesq; m* Compar. tir^unt.De comparatione nero finis ad alias cauÃf fin.ad âduïj^j^^ gQ^^ffff^ j^^ Q^fn^^fff^qifQjjio^Qfidluf^^iit* ^(ttiffi que omnianoncontranaturam agentia,propter I^ nem fuum agant. quot;Deniq^ ohferuare oportet ex diH^ fione fecuda,eiufidem rei plures ejje fines fepiÃimti quorum tarnen neeeÃieft unum aUquem ultimiilt;^ MpropriumejJe,aliosuero medios e^non pr^ci* paos eÃe .Sicutor contraplurium caufarum unnl eft finis,ut cum multi curfu eert antes inuicem,pet^ unam eandem^ metam.
DB EFFECTV. CapUt XXIII.
^ffè^US quid.
PRIIAO: Schollt uocant effedum id quoded eaufts oritur, quodque fit a confis fiupra enur tneratis.Rodolphus e:tr Cicero dlicubi appeUantt*
tient um,nobis ergoplane fynonymaerunt eftedfi^ er euentus,ad quorumtradatiotK longiorem, p^ traque ex f iperioribus cap. t9. fiant hue repeteni^â quid cumcaufider eftefiusftnt mere relatiua, dlK^ rum db altera certe exponiturjucem^ acdpitiii^* Kdlurart tetdnaturamrelatiuorum,qu£fie mutuo,defininâ^ t^iaorH. deelarant,zr eonftituunt. QÃot ergofimt diuifi'gt;â tiescaafiarum,totidemquix^ partitiones ermo^'^^ tfiftHuum tainKramus^iquoi diligent lus eontti^ pUnif
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Æ#
pUnfi ZTconferenti facile patebit exfuperioribut^ Haque effedus eft res conf ;quen3 af ta caufa.
S E C V N D 0:Vtcauf£ naturaUs quatuor f mt sp((,gt;j X ftecies ,fcilicet,IAateria,Torma,'E.fticiens,at(^¥i= Fj^^f, ni3,ita'E.uentus,uelEffedusiicituraUus UiaterUt aliuiEorinie,aliu3E^cientis, aliu3cauf£Einali3. tHec^bfcopus habentlonga iefcriptione,fei paua cisexemplisremagam.Quanquam nihil prohibet Mo^x: (lt;dmod«w,e«ndem effedamiuerpr«)« caufarum ii ci,ut iomM eft effedus materi£fu£,z^ £iiftcatQ risfat.
TERTlO:Bffedu3materi£eftop«3,quoiex Effediu inateriaexiftenteconfeqM,crftcripoteft,uelaieo materia, iam cofecutum eft/te gladiu3 ant eulter eft effedut nateriiefu£,fcilicetferri. Sicfoettis in uteroeftef» fedusmateriafur. fcilicet feminis.
ElyAECrO:EftedtKfbrm£eftopU3^eladlo^ E^edw feqiiensftrmamcuiu3qHerei,aieoqieftcntiamreit p^tM. atplurimumpojfe capere eft cft'edu3firm£, eS' ft* gur£circKlaris,VtlQqni,uidere,ratiocinaTi,eftefa feduAadio(qihomini3,quatenu3 efthorno.^t caiee reieorfumefteftâeduilapiii3,prout lapis, Albuin reiiere, ueliealbare eft effedusform^ albeHnis^ At^i itaiealqs formés naturalibusejquot; acciientaf^ iniica,quasfwK effedus propria^ adlo fequitur.
Et qaidem tales effedusÃrmarumftint fer 'e natur it les pi»terüi£,uelimpotettti£in rebasproprte, atc^ fearaMpotentidruwadw ^ openaiones. (yuicqd
H } cium
COMMENT. PHYS.
enim agit perfuctmÃrmdm agitthoceft, rationell fenti£ fu£,qudfublata intercipiuntur ^et crlJimt ifH ufmodioperdtiones. Sicut autem forma efl interne caufd,pc'cr effedus puma: eft uel internas,ut ueUe, fferare,timere,intelligereeffle£ius eft intraanimit 'Velfldltemeffe{lusflrm£, itacoh£ret ipfleflèntif rti,utfepdrarinequeat,
EffeHiK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QaV INTO; Effleilus caaf e rffleientii eft opK^
efticientis, ^d ^ifig confeguens operattonem efftcientis adu, (^ non ceflantiSitu q; oticfl. Et bane proprie effedvfit diciuult Kodophus.Sic£à iflciumefteffedus adift* cat or is. Sic flat us eft effed us gêner antis. Sic iVaflr^ tio eft effedusfolis.Et huiufmodi effedusfere fun^ potentiarum, ey proprietatum ad us externi/petd Cr efpeiens caufa eft extnnd,adeo, at corrupto dl* terutro,C^nortuo,tamenfuperptatlt;^p:rduretdl , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter urn ,pcut domus lapidea plerunquefuperfles (fl
fuo Arebitedoni.
Effedus nbsp;nbsp;nbsp;SEXTO; Effedus cdufæpinalis uel ippuspndâ pnalis nbsp;nbsp;nbsp;eft opus uel adio,propter pint m ultimum afliquen*
cauf. dum effedd,uel exhibita, quod Rodophus propre deflinatum,iftipinem in(xecutione,uel mediZquo* quepmem uocant,dequo pupracap.proximo,in at* ticulo 6.indicaui. Sic uirtus eft eppedus propterpd* licitatem aftiquendam exbibitus.Siquidcm uinut^ adio eft ippipcelicttas.Sicfludiumeft eppedus cr â^ pus deftinatum ad eruditionem comparandam ft^ qaamadpnem Mmu/tcetiam quatflupracap. ^â cfpe^
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J*
«ppfHdKà mtiid efficientid^qudnSam labent affini* taten cumhoefinaUeffefiu. l^amefÃciensnediüt Ã^ finit médius,hoc eft,dejiinatus ad cdufamfind* len,ey ducens in uUimufine,iuxta câonittmtur,di eonfequendum ultimum, propriumq-finemrei,ut fupraoftendi. Sint ergofynonymafinis médius, er effeduscduf£finalis.Atqueh£cde quadrupUcige tiereeffcéîuum, pro uteemparanturdd caufdsfuds in pr£fensftiffictant.
S E PT 1M 0:Sic itd^i in gen ere effe Huseft opu^, neld^lio (onfequetisa{ïu,uel potentidfaUern fuam ^!**â^â cdMpnïjKtex matcriaotiofa qualeeftftumentumin horreopoteft dli^KdiiJopduis coqvi,cx maffd duté iAn!pr£pdrdtd,etfKbaila adu coquiturpanis. Nd in mentis er efftflibns diftdicand vi, adum çyr pos tentiam iuxtadifcemereffcüdrcqueopcrtet.Sicut^^Ãd^^'^ e2'dial(ïhcifKiuutinfuatcpicd,dicentes. roftta,'l^°P^^^' caufa,pomlt;^uoq' eins effdurn prdfentem d{iu,aut futurum potentid.ContrdUero,liegatd caufa,eius quoqueefftdum negdn potentia futurum.ïtcm,Po fitoeffedUiOus quoqâ caufarn poni,quod ftt uclfal» temfuerit. 'Econtra,ii(gatoeffeâu,negariquoqi ' einscaufarna{lupr£fentem. Qndrumreguiurnm quatuor,exempldfunt obuia mcditdnti.Loqitwit«* dWem de£dnjïse/ffftib«s^ proprijs o- proximis.
O C T A V 0:«t umufeuiufqi caufit infuo gene^ Propries re,unustdntuefteffe{lus proprius zy propiuqutti, tates ejfts ftccontrdUmufcMufqiiccfft^Ui,it'.jtiogei\C:e,una dus.
H 4 tdiitu
COMMENT. PHYS. tantum eft caufa propria ex propinqud^atc^-, lü us* cdntprincipaUsiiuxtdunamo'eaniemutrincj^ reo lationeminÃuogenere, utuniusSedifteij unicuseji aediftcator principalis. C^teruutuniuscaufte ftnt pluresefteftus,indiuerfo genere effeituum remote (^ impropriftut uini eft inebridregt;mcderi,ftdareÃi tim,crc.ftc contra unius effedmfunt plures cauffgt; indiuerft)generecaufaramyremot£,etimpropriagt; iuxtddiuerfamrelationem.^o ergoabfurdume^ idemefti caufam plurium efteduumtU quoduel foliushominisinnumer£ dries,dihones^^probant. Etcontraidem efti effedumplurium caufdrum Ji* fKrfdreldti0e,atpomifmefteftediu materiaUsfm germinis, et efftcientis fu£arbons,cr finis genera tionis potnifene, A tque itd priuata meditatione Ion» ge plura oportet inqiurtre exempla.
DEFORTVNA.
Opiniones philo, de l Ãrtuoi.
Il
Cdpat xxiiu.
III
PR IM OitUi efoi omnia dicunt fata dirigi, hot eft ineuitabili,indiffolubili^conexione can* farttm,inrebustdmitoluntarijs, quam naturalihut cundafieri neceffdrio,^tunä effi negant, ut Stoi* ciftipra cdp.4 Alij contraut Epicurei, nihil no^ tun£ cr cdfui tribuut,dicentes omnia fieri temere, 1 CrftrtMto,citraGei,fatidiit prouidentia confié* um,eorum^ curftm.Alijputaniftrtunam, t^ea* fumefft quidem occulta çy homiui ignotdm,ddeo^ HuiiuW*
LIB. L
nqUiäiiim, ÃcuttypQetie,f^pY0p'hdni,ui fliti.irtz.cap.7.Â¥ortundm dixeruntejje dedmgu» i)erndntcmomnid,ctùa3drbitTio uoludntur omnia dequdOuid.
VdÃibm dmbiguisfortsnd aolubUis errdf»
Et nidnetin nuUOicertdtendx^ ,loco. Seimoiolitduenit,aultusmoiofimit dctvba rttdntumcenfidnsin laütdtefudeli.
Et dïitt3 qtiifÃidmyinqnU,
Hos premitikosc^ If' it,hoi deijcitterig^ iUoi Cogitz^in udriosbominesiefeendere edfas.
'Peripdteticiuero medidm qadnidWMdm tenenUt lm Ãrlundm eÃe ^liquid dicunt, Z7 fortuites inexpee üdtosq^ eiienttts,quortm nuUd tertd edufd poÃit nia derber hos quiiem deeiiere in ndtarx quoq^ eUrÃu, neduminuoluntdtehomiiiis.
SE CV N TiOiAntequdmdeÃniamus fèrtandm, nbsp;Ditti/jo
e7cdÃum,uulgdt£partitionesnumerdnturdliquot * n«eor5 Primd,qu£ddmÃeripropterhoctideÃ,propterû ^^Ãüt, TiemdeÃindtum,Qr iuxtdintentionenidc ÃemeÃi^ dentis cduf£:,ut opera impenditur Uteris, propter iodrindm dÃequenid. Qn^lt;tm ueroÃeri non pro pterhoc,ideft,nonpropterÃnemdliquem,feitem» reinineertueuentumititcumldpis cafu proqcitur, cumtemerecdiittefferditeltalus. Secunid diuiÃo» n eor«m qu£Ãuntpropter hoc^e^deÃinate ,dUaû tri A propoÃto,id eÃ,A libero arbihiOf çr aoluntd* t^lcoÃliohon^ii^reseertÃindUifttpra cap, H ; K»
COMMENT. PHYS.
Ill
Fortfinrt lt;iuii.
tc.ttf rts uoluntari£inÃ-a,in 4-cap.36-i^hiec funt de generecontigentium.Quiedam autem fieru nd* turd,ut res naturales fupra cap.7- ex res fecunduVf natur am fupra cap.S.Tertia diuifio,Eoru in sju^fi* unta naturdi^uiedamfierif;mper,ut manefolemo* ririitjuiedam fiequenter, utpluere nubUo trifiicut coelo.Quadamautemrarouttonare, cfulgura* re,inbruma.
TERTIO: Secundum Pbyficos ergo, Tortuni efi cauf1 per accidens, eorum euentuu,quifiunt no propter hoc,neq; femper,nelt;^fiequenter,fedraro, inhahentibuspropofitum,eydeliberationcm.Etdi eiturquidem caufa per accidens, quia cauf£ perfi funttantumquatuor , fupracap. iS. Accidentarit ticro caufe infinit£ f 'int,utpote accidentia ipfis cau ^xpofitio fi^P^^fe.Senfus autemdefimtionisbreuiter hicefi, definitio» ^ortunameÃe caufamaccidentariam, ^uariabi'â nie. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lem,qu£ temer eeÃieit,or fortituruarieeuenlus in* expe(iatos,nelt;^ ad cerium finem deftinatos,cr qui no perpetuo » nec^fiequentes fed omnino rariores, alio atf^ alio modo,accidunt homini,mentis er ar* titrijfuicompoti,utfiquisfodiensfepulchrum,inâ Uetut Thefaururn,eidicituradeftefiirtuna.
fortunée ' q_vAKTO:Cauereoporcethic,nequemtio* fignifiicOf cabuUfallat ambiguitas, cumftrtunaftgnificet ua* to. 1 rie 3 fcilicetproprie apud Phyficos fignificat call* famproducentemeffeäosÃrtuitos, ut hacin defi* nitione^BtftciuxtaPkf .. '/ft Igoni^ tn
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;54
fh iritdw^Tortuna eà planeitlui^cui dUcluodinexe pcHdtum obuenit,nmiri^m ipfeintiUcflus prdfh» tusbomwisÃrtundti, uelwfirtundti,ddeoqnefic ïortmdeftrdatiobomims^agcntKnoadfinemde* fiinatum^Ãed dduentumfèrtuituw-gt;cr tmerecditn tem,d quocuentu bom utl walo diciturbomo firtu Mtusuel ir.Ãrtundtus, mc^ue boe db^mdumeft ,ui ejuiddmputdnt.i^dm er dlioqttibomo dicitiir effici tm cdufd,ut paterfuifilij, c^fUius dicitur ejfrdus pdtYii.VulgoautemTcortunddtcitur, ipfeeuentw CYefledusfcrtuitus^utbicylortundrnpridmicdtiit tabo O' nobile bellum. Verum buicÃgnif edto non conHrKjtdeÃnihoddtd, ne^ueddPbyÃeum périt» ntt J)ic niodns Ic^'utjidi uulgdris.
DE C A S V. C A-fut XXV.
CAS VS «ocdfcwlKmqudndo^ eigener dît, ÃgnificdnsoâipfdmÃrtundiÃcut oÃriu* ndidpe capitur pro edfu^dpud Idtina dutores, epuo rum utrun^i refertur dd genui edufd e^cieniii per deeideni.'Exfuperioribuidutemdwifionibui,oâ de finitione,fdcile pdtet quid pt cdf us,et quatenui à for tunddiffcrät,nam,Cdfuieà cdufdpcr dccidem £o= Capw^Kig rum^qudfiunt non propter boe, nequefemper nelt;^ Ãequenter,fedrdro, in nobdbentibuspropoÃtumf O' délibérâtionem , Mt p tripes proiedus in pedes furgdt. Dipfert ergo FortKna ACdfuper ultimdm 'Dif.inter
COMMENT. PHYS.
firtuni fdrtieullt;(mitfinitionis,quoica[utfitinnon'hdieli Cquot; cafum. tib{KpropofltumtnequcieUberationem,utfHntin* fanteSyparui, irrationdliddnimantiazyindmit^ ta,qii£ naturaliinftindu et impetu tantum ducutgt;^ turyincerto confilio.Pritt créa caÃusdicituracci'^c* refitpein natura,utpotecum monflra nafcuntutf Kontra, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uocantur error e$ natur £, ut fipra attigi cdp-quinto,facit enim cafut errorem in natura,Ãcutf6't tunaparit errorem inhomine,ut cum bonus aUo^i*^^ grammaticus,tarnen barbarifmum uel folcecÃfiK* trror. nbsp;nbsp;^o^^^gt;^lt;^ temere facit. Ualt;^ error eft effedus Ãni^^ tus diÃimilis,cr oberrans ab inftituto agentis hofH* nis,uel nature. Sic or uoluntatis er artis peccatutlt;i tocamut errorcmj^anquam nature monftrum-
DE RE FORT VI TA.
Cdput XXVI.
EiccnfiM Tp j^ IMQ-.EuentusÃrtuitus efteffedusrartifgt; fortuKM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proueniens à ïortundtUel Cafu,prêter coiià S***â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hum erff^m hominis,uel cuiushbet efficientis,
tffedus gubernatur,uel folius Dei confilio, uel aH* ' qua caufa nabis incognita pYorfum.Rede auteta ^â titurresfórtuitaeuentasrarus, quiarara tanta^f fortuita dicimus,crinexpedataper antonomaÃ*' Rede item res fortuita iieitur euentus non otioft^ M^ fuperuaeaneus, quemcomitaridebeatnobi^^ Cinligne aliqaoi bonumertommodum. ldeolt;^ '* ws offenfo pedis ai Urnen,uel lapiiem non i«»^'*^
'LIB. I.
ff
ve^t e^c^iK fà rtuitu^.^ttp inuentio oboliattt caîa wi mereturnomen cuentus firtuiti. SeibuiuÃmoii frcf^titnteiduteticim Ãuperuacanei t^otiofi euitm iicantar dut res Ãecunium üdiurSt dut uoluntdrie. ÃlUdrecr A.riSiotclc$iicit,^rtundm^cdfume^e Ariflot, in tdiibiit euentibus,lt;iuibM tdle commolt;J«m,KeI in* (ommoiiimdÃit,propterquoidlltqtunium,dutfit l,ienium confulto dgertt ef^à em,Jî pïxÃcirct tdle quid euentumnelJè.
S E C V N D Q: Duplex eH ergo cuentus ^tui* Euetus Ãt tus,^cilicet,bonuiçrmdhK,3onumeuentumgr£ci tuitus dit* «oc4rtttUTVxi'xp,ideji,profferumeuentum^ejuo plex. fgt;rtundti iicutur,ut A^ud prof^erUdte Polycrdtei diluas e/l jortuiutusÃuenti« malus gneis Hcitur ^vsvylaü no^iris infortunium lAi^uo in^rtundU, er infcelicescognomindnturtUtpropter euenturn, quo Pobcrates in crueem efl ddus, uoedtus cjl Po» lycrdtesinÃrtundtuSiUtdpud tierodotum inlibro. ^efÃrtd yitdqueres^rtuitdsdppelldmuseuentus bonos dut ita^g^ mdlos,dut mediosquoq; er operd,qMX nonfato pe« cuUdriter,nonfolitondtur£ eurfutnec^conird nd* turdmfemper,non drte,non libero arbitrio, neque conjilio hominisdccidunt,fed ex occultaquadano# bis cdufd,pr£terexpeddtilt;}nem eueniunt.
TERTlO:Fortuna erCapwaliquamcMMEda Cognata togt;Nilt;tura,Arte,erLiberodrbitrioï)abent d^ni» ^tHW* rt tdtemnonobfc«re.QMidenimjic«tFdt«m,itdFor» * M**» tunaquo^ nonhominisdrbttTio,nelt;jttenlt;tturt cur
COMMENT. PHYS.
fu,Ãel Dei folim nutu confiât,qtti Deus ia^ii occu^^ tis^i iuiicijslècunid er aduerfu communiaitamp;âf^ ternit hominibus,^ uieiÃituiines alijs quo^ue rt^ bus pr£terexpe(litionemimponit, aleo ut multi queuulguseÃefortuitaputiit, iüu tarnen fataUii^o JJ tiusuocaridebeant,utfapracap.$. Deinde Hititfi e^FortunafeÃemutuoadiuuitjUtutraiji fuos efÃ^ ilusproiucatfaciUus, teiaturaquidemcerto imii^ riibilic^ curfu, doHishominibus noto,iuxta iUui-Vaelixquipotuitrerumcognofcerecaufas.Vortiiâii autem progreditur uia incerta ZT uariabiU nobü III ignota-ltemVortunaatc^ A.rsf£pefe mutuo adiu^ uantiiuxtaiüud,ArsdiligitÃrtunam,artemfirtii* na amat.Verum art is uia, eert a, fortune auté incef nu taefl.üemVortunafjepe Uominisyoluntatiinfers uit,zyâquafifupparaÃtatur pleruni];in[c!js zj-itn^ prouidis,iuxta illud, Q«o minor intedeilus, eo mi prudentes ioreftÃrtuna.t^ampruientiÃimos quosc^fadit Ãt euentus tuna,eteuentusf£piÃime,eonÃliociuodam DeiÃn^ eur fadat. gulari,ciiti prudentiam atc^ confidentiam hominis immodicamgaudet fallere , ÃcCiceronem ZT Di^ noÃhenem,optima conÃliafmtfruÃrata^neej; ff à reÃonderuntipforum.peculiariaut fato.aut eafUâ Veruntamenplerum^fortmiaadiuuatquocis inia^ Ãriamjzyexperientiam, iuxtaillud, cuiq^ Ã/tuà fingunt moresfui. Variai tarnen m moinenta,miri in modumÃrtuita,!it Plinius in i.cap.r.con^ueri» tur. Et poète hontines'^ue uulgOt ut reÃi exclamit
Viri'
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fa
Virg* 'i^tti nihil inuitiifMcillemlt;l(tdmfilereiiuil. luHidnifcim nihil rede proctiere ,Ãnt propitid TLieiuoluntttteigubcrnÃtis^dtum iinvebui ariuii» mdgniA,^ miranüs, Fortunam nero er CaÃum in meiioeribitSydntpnruneuentis. Et hiciefortund CdÆM$ hddenus.
DE COMMVNIBVS ET PE O. prijiCdn[drum.
Cdput XXVil,
R.1M0: 'Voluit AriÃotelei hdc trdddtione Vfus tret» cdu^druminiicdre, nonfolumquomoiound ddtionii lt;lii£lt;^resÃeretdcconÃÃeret,prlt;ecipue ndturalis, eduÃdpui nempe^msprincipiji,cduÃi,erefÃdli.Vamp;rumeti= AriÃ. dnKlud raione ordine^ non tantum rei ndturdleSt fed er all.« quf c«fnjj e^ent innuireni^, er perno» Ãei£-,ÃilicetperÃidprincipid,cdu[diiereffe(lus.
Namfeire eà rem per cdu^iuÃdi^ principle coguo Scire ^aü fccre. Vndcer dMpIicemfcientwmejJèdicttrttjVn^ Scientü à priori, cju£ per principia, dtlt;]^cduÃsoriineÃo duplex, proccditrfdnotitijmrei, ereffedum, Alterdmi poÃerior^queÃientid db effechbus er euentii pro ceJit in noticiam caufaram, pc de DeoÃolumhdnc poÃerioremÃeifntidm poÃumm aÃe^ui, nempe ex efÃdlieroperibui eiui.Atc^iUtfdciUor er uulgd» Mor bate eÃ,itdilld quidpriori iidtur multo eà no bilior,dtfficilior,Midgi$^;foIid4CrbominedigrM, iaxtd illKd.Falix qui potait rer am cognofeere caa» pM.HocergopritnHmePeotnmune caaps omnibus CowOM prfbere
COMMENT. PHYS.
oîbiif cdX.pr£berefeidonelt;i5»adresperdifcendus redoor^ nCiCrmethodo.
Compara S E c V N D O; Cum demonÃratioÃt ex priinii tiocauà ueris,h£ccertefuntinprimis utiqueacgeneralibuf ^nomodo cauÃs » eu ueroqux ex primis ueris dernonÃmii adeffe£ittsfunt,habent infe cauÃMproximas effedui,e^ puf* fieri debesticulares^eruntergouniuerfaleicdufie comparaiif dz uniaerfaUbus acgeneralibuf effiai!,piirticuligt; res uero caufs particularibus ejftiUiiiatc^ item f^ finguldi iiuià ones fupra cap.iS.ire oportet,qui n* He coparare uelit caufas cufuis effeHlbut.Porr'o «â nucudemq-, respotefi uocuri^rmd etÃnis. Uem^ M4crefficiens. Itemeffedus cuufa vejÃeSini^ oer for nm,nnüu tumen res ÃmulÃrm^crinitterit nomen fuÃinetSei de hocpluraÃupra uidimus.
OHo et i
TER.TlO:inrerumnuturunobiliÃimu om»'*
gruiusdii urn cauftrum eÃÃrma,id eÃ,cuiuslibet rei eÃenüii' gmt. eauà t^amà melius eÃ, uel peÃime eÃciquam non eÃe gt;^ uulgo diciturexfententia AuguÃini, faite coaf^^ Ãrmam optimicaufarum iudicari deUre, per^i^^^ ⢠res eà pr£ciptte,fuam^ habet effentiam. Proxi^' deinde grain obtinet finis ipf ;,quia natura agit p* tiÃimupropterfinem. Ne^ enim eÃiciens ^uifr tentaret uelageret,niÃaUquemfinem (yufum^^* ie ex oper^ione fua^eraret,çr expeduret.^^^â er lüud uulgo dicUur, Deum er tlaturam,nibiÃ^ j cereÃuÃru,tieÃ,dbs(^Ãneer ut lilt at e.Tertio ^'^ defequitur editie os, qu£ (anfaà perpétua otioÃ
L t B. 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$Æ
incfpCitx e^t,nunciu.(tin mdtcriit exerceretur, «e^j /Brniitm [uÃcifxret.Zrgomiteriaultimum ohtinet4 locMinter cdKplt;5,npro HgnitaietM exijiimemut.
CV VA R-TOiCamb« ferède edupi effeóKs^j iixijjèpt^ci!tt,ilt;tmlibetdi finemhuiut trailatiK fubtexere EptIogMm,pro more,qMo repetdm primu rU ex bis edpUibui decem,Muembusnotanid^ty' e^^ nbsp;^ummd
dipenieiboc ordine.'Primo'.Cdupt uocdbiilu pgni= * ^otiM pedttdmprincipidilld,cpidnicduÃdiÃecunddS,exiB
/lis principi/s primisortM.Secudo^Cdufdepremn i horns teceden$^«4f««ïc^vl«sfec/MipoMl.Tertio,Clt;lt;«« ? WK^ pram diai/ïones tredecim faut notaad^ erprobe confcrendieearampartes.QKitrto.Caap faut dut 4 plices fcilicet per re,ide/l,proprio qudrum effedut nonudridnt.pdeiMemcurfum obtiaent.Alwper dcciderts,ide/l,improprùcdaf(£,er ^jaaram ejfè» ftasfant udridbilei,dtqidiÃimiles,utÃrtun£,utpn guUriam caafarum e^eftas,fant mere contiagea« tes,aliter^;fe haberepoJJà at.QMiato,Caaflt;eperfe ^ naturales funt quatuor,fcilicet, Materia ex qua, Forma per quam, taaquam per eÃpentidm, EfJîcieal Ãquo, tanqaam ab aatore er ejfèvlore , Finis pro« pter quem jit e^eclus,proprie er inudridhiUter, i«
, nbsp;nbsp;nbsp;pfum aempe corpus naturale,camfais aatiuis acc i»
, nbsp;nbsp;nbsp;deatibus.SextOjEjfetluse/trescofequésexfuacau^ 6
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fa antecedeate. Siccorpus aaturale, idt/l ,fubjian=
, tia corporeae/l effedMeonfequens ex aaturalibiw
. taufsfuis quatuor ut dixi.SeptimoE^eflus tot mo= r
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 dis
Il 9
lO »
12
COMMENT. PHYS.
tii iicitur, ejuot cauÃa. Sunt ergo treiecirn Hidf^ neseffeituum,ficut cr cMf(iriim,dtcjtieÃecuni^^ eofdem modos comftarandi ,funt inuicem effe^i^ ey cauÃd.O^lduo, JeeduÃs effèilKclt;ue propriÃ^ proximis uniuerfdlihiK in genen loquitur phià cui^quid Ãnguldres cduã,(yefÃeäusÃ(nt udrii^^â leitcrdlioquidbdrtercmouentur. NonojForW''^ eft Udridbilis cdtifi euentuum,qui rdro praterftt^ dccidunt homing Decimo, CdÃm eft udridbiUf«'^ f i euentuu, qm rdro prater expeà dtionent dccilâ^ imf,quirdtioni$ uÃu cdrent ,uelbrutd dutindnb^^â tdfunt.Vndecimo, resfortuitd eft euentus inexf^â ddtus or rdriK, qui non propter finem ieftinut^ dccidi(Ãcitemere.\ouoiecigt;no,comumdct'proÃ^i cdufdrurnojftcid.ltemqudtenusintercdufdt ud^i fedus couenidtaut diferepet -.exfuo cuiufq; c4*** JÃecidtimuidert potefttZ^ intelligi,Ãedetidntptgt;^ tdmeditdtiotdmutili neceftdrioq; trndntui dO^^ rumetr effeduum dcceddtjzr^tdhibedturdftt^^'^ fis.iiobii.n.in huncmodumdcprincipijSydecitnl^^â de eft'edibU'S,fdtisdidum efte uidetur, qiidntuW'ââ tinet ad hunc cornent dr ium,plurd enim db AriÃo^^ leipfo.z^db dlijs comentdrijs debent inquiri,f^^ ftiiuoluminibu'itdlidÃuiitproÃecuti.Etbacit^-'^ âbus generibus ndtura,fcilicet deprtneipio, amp;nbsp;^'^ fddiddftnt,quorüeftindeftnitione nutura pâ'*ââ^ tnentio.lndeuero qua nd differentiumpropfi^^^ tem^ natura pedant breuiter exjfticandasi^ ex{V
LIB. I.
txpo^fy hukprimo commentariofinii mt.
DEACTV. Cdp«tXXVHI.
PR. [ MOiQltoni.on in iejinitione Mofas,loco Cnr ielt;t»
^eneriiponiturd^iK,ey'iifferenti£uiceihi^ £iu er poi iem^iingiturjelJeinpotentidjComoienon poteà o= tentiahoo mittitrdddtio^ie Adthey Pofentu, camÃdtafrt= locotra-use^i^eqnenti^imdmentiodpui Ari/ïotcléjdltos^; (iet, peripdteticoi Atdo^^t^udm^riÃotelei noudte lvJt=fevAAt» Atxaxp uocdt,ey crebro utitur m ?hyÃck,ey per )^. tYd(ldtferèinnonometdphy{iceilibro-,edmC.icero (otüimtdtdgt;Kmotionem,noÃricum.tioetio ddum, Argyropdus ey Albertusperfedionem uocdnt,ut tft dpui Policidaum inmiÃ:eUdnek cdp.primo.t^ul Iduero iÃdrum interpretdtionum Udlie dberrdt ià e^uii comoie er xqitdbiUter dccipidt. Num er ipfe Ah/lotelcs non ano pgnijiedta u^nrpdt uoedbu» lum bgt;ft.At'xjix(;,qilt;xdIiter Mc in depnitione moe / tuSj^adminJe/ïntfionediiim« inÃd inqudrtocap. pnmoÃgniÃedt.
SECVNDO:Nomcn crgodftMSjael iVÃAù Ai'lwÃ* X^xç trifdridmintedigitnr. Nam primo generalis , gniÃcd« terÃgniÃcdteffentidmcuiuslibetreiqualemcunqii t^. exiÃentii quolt;j»o modo. Sic zy ipff mdterid prima. Sic res imdgindri^i ey in[enÃbdes. Sic jpiritas, nes dam res materiales, er corpore^ Ãwm'ddum bd» here iieuntur, id eÃi qualemcanq; ejjentiarn, atque fcoc modo a'las eà anam de tranfeendentibas plane
l x fynon^ti
4 »
4
4
co MAIE NT. PHYS, fynonymtim enti, tiel rei, «eq; prairie deÃnirif^ tefl, Æ;d ad metaphyficum/jxà at, ut in libro non^ * metaphyÃees. Secundo: AftuiÃgniÃeat fornt^tf ddeo,a ejua procedit operatiouelinguaformael^'^\ la continuatamotio,ideÃ,naturalnafiuoÃtas,lt;llt;^ formant alioclui uocant aélum primiim, cui propf^^ conuenit nomen perÃ^lionis,(juia perÃeit e:y inlt;tiâ' riam,oârem. Et effeit fuasadiones,rem q^ facit f^ Ãuofam. At(^ita ti/AAtj^ax eÃplane fynonytn* nomen ipà forme prime fupra cap.i^Melfecuniti fupraca zo. Sic animadiciturd{iu6hominis,iitS^' forma perfefUoq^hominis, A qua émanant opérait^ j nesuiresc^humane.TertiOjAdiKÃgnÃcatcergt;:â nuam motionem iflam primi aclus^td eÃ,fornut â* iuslibet aduoÃtatem natiuam,id efl, adionentgt;i^^ tutem,uim,operationem, que emanat A Ãrma ⢠^ uires anime.^ potentieeiua^uocaturi'iâP^^iy^^ Atc^ hanequidem aduoÃtatem alq Phtlofophià tVi^yem. pedantiit^yctacp^id eÃ,efÃcatiam operandi,w^'*) Ãcacemoperationem. Et Ariflotelc3ipfehancelt;ââ'^ demuocat nunc êvJkAtxaxp nunc
Kotm, nbsp;nbsp;etmotui dicitur eÃe adus corporis naturaUi,i^^râ
effeatiam ÃT aduoÃtai,ad obeundâ uartam uitr tudinem,ut Ãc aut Ãc mutetur corpus.Et diligt''ââ^ aduertere oportet hocdifcrimen, quia adu in Ã^'^ Ad^tpri- doÃgniÃcatuphyÃcinoininant adum primunilt;à mut. AAixtaa.pprimam.lnTertioucroÃgniÃc.ttâ^ââ^. Aduffe^ Kocantit^AiX^^epfecHndam,adufecunduntâ^^
L Ã B. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59
e/^»flu»etuirtui'c aHuofampro^reiientem 4forwtrf cunius, rei,trtnguamdba{iuprimo. Prirrum ucroÃgutji^: Aduspri» (atum IvA Aty^aoeç non pert met ad phyÃcum,fed miÃgnif. äi mctaphypcu,itt dixi. Sicut zr aliatranÃenden- non perti» tid, z^ c^uicun^i extra materiam tanciUdW non cor net adihy rHptibiUd,uclmobil'.dconpderdntur.'Veruutqme- p. c^uere^ auteftfubpantidautep aeddens, itd c^Utec^ t'i^Ai-xatprimd,idep,forma^autcÃfubpanti£ Aduiprii» bftAtx?«., aut accidentis tvAAexfi«. in primo/1= mus du» gnipeatu. Sedin tertiofignipeatu IvAAtxHX non plex. ji)rma,idep,adttipecunduiejlmere aeddem pro- Aduifec. pn-ittmdnpeparabde,ueljeparabile,newpeefpcdtia, eà ded* C operatiopubÃantix ucl aeddentis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dens.
TERTlO:Alt;;}tt'S4liM'SePpcr/rd«S5pl4nefe= Adm d«* pardtw\po!entidZ^dbotioimmuniii,utdeambu^ plex, latioeà dftiKjecHndiM in t4m déambulante,ut £gri t«doc/llt;»fli« iniiîmægrotnntf. A li i«c)l aft t« im« per/räiMnclinixriw nondnm fepurdtns 4 potentie prorj'um,fedotiojwdltjuantulum,z7h^c eà di/po ptio proxintd ad adum perÃdum, zSâ mtepboqi« fi, qurflcm habet inÃrudM iam ad deambttlandttm, «el inctpiens deambulare, dualem batet iam diÃ)0* Jitusadagritudinem proxim4,«cl inctpiens £gro^ tdre.^thuncimperÃdum adumgrammatid uer= Not4. bbdncboatiuiiÃgnipcdnt,ut ealeÃere ,Ãigepeere. PerÃduiuero adm pgnatur ineboatiuorum uer^ bisprimitiuis,utcalere,Ãigere. At^Uimotm ipà Mott«» lt;JladKSilKperjsa«SMtpatcbititifi-acap.ic.
1 : De
COMMENT. PHYS.
DE POTEN TIA.
Caput XXIX.
Potentid T^ KlUiO'.PotentiaefthabiîitasÃubicilictlf^â^ ^'^^^; ^ â tis^adadumprimum^uelfccundumfuÃcip^â Su^eHu endum. EtceUans fubieilum, appeUatur otiofi^^â f^^jjani nbsp;nbsp;nbsp;gnQdpriuatum tjl aHu primo, autfecundo,babetgt;^
2***^ tamenhabiUtateeius fufeipiendi,utfaber diefe^'â ((jjans abopere,^^ oliofus,tdmenhabilitalefabfi^ (andirctinet,idefl, tarnen eft ftaberpotentia,li^^^ tumabftt eifabneandi adus. Sic materia adhucrtâ* di!,cx informa ,hoceft priuataformis, tarnen Iâ^^ bet potentiam,hoc eft, habiUtatem. adformamftiâ^ piendamintfupraftatisex cap.t6.ctâi4.patuit.
Potentie nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N D Q:Sicut adlu3,ita quag; potentie ^â
ftgniftlt;â » citartriftariam.Primoenimpotentiadiciturintlt;gt; catd. eftâ¬,quodtamenadhuc neatiquamefttUeruntaWC^ fore poteft aliquando. Sic A ntichriftus eft in mt^^ * potentia. Deinde potentia diciturquod eft quidetif* fed tarnen etiam in mera potentia,id eft,fineforint at materia prima reftgt;e{luformaru,fupracap t4 J Déniai potentia dicitur ei adefte, quod eperariaii* quid, cr adum conftequi poteft,non difftculter, «^^ faltem non impoftibihter, ut in forma, inkabM^ diffofttione,qu£facilefequiturfua cuiusq^ aâiogt; Atq; ita Motuf dicitur dus rei Motus,que habetIft tentiam infecundo,aut tertiofigniftcatu.
Potentia TEKTio-.Uaqaetriplexeft rurfumpotend^i ffipkx, t fcilicet,ueladformamfubftantialem,utpoteiniigt;i titH
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60
tfrill primlt;i «el fecuniti, itafemtlhaiet potentiSai ^ïm(tmfÅtus,atij^ h£c in gencratione, et corrupti weeji.rteiniepotentia eft adÃrmam accidentaris fmfKfcipiendtinijKt inaugmentatione ,diminutios tât,^ alt^dtione.rieniq^ potentia eft adfttum,e:^ pr£dicamentum ubi,utinmotiilocali,ftcquifupra
^at poteft defcendere.Atq; bic tertia, compr£ben CircH^ ütpotentiamrei,ad aUaquo^i accidcliaexterna, ftâ^gt;tti£.
t Resfri pitciter fuut.
2,
Q_VART0; Porrofuntc^utdam reiinfolo afl«, Kt Dews, Angeli, Animd,qudliauocamuiim= nutabiUd,uel incorruptibdid,ut et caUmftelhecii, fttutçr accidentia immateriaUa .Alite uero respar
timfuntin potentia,partim in adu, quadicuntur mouerifecundüpotentiametnonmoueri,fedquiefi feere fecundumdiium,utouumreft)e(iu fórmefu£ urn e/rin dâ«, fedreft^e{iufârm£ pulli nafaturi, eft in potentid. Atg; in Bkhc motlKi« de qualibet ma teriafecundaoportetiudiiare,fuprdcap. 19. Ali£ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;resfunt in mera potentia, ttempe matena prima ut
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fMprdcdp.i4.dixi.
' Q^VlNTO : AdhucpotentiaaliaeftPropin» çjHdjdlidRcmotd. Propinqiidejl ed,q«d)nniox er
âPotitid
t rurfu^ facile fequitur aSlus, out ferma fua, ut Embrioba= triplex. betpotentidmpropinquarnadagium, ideft,adfór»
mam fÅtus,deindefatus habet potentiam propin« ^«(imd fuuma(ium,ideft,adfi)rnta}n puen nafei« turi.Sic diligenter addifeenshabet potentiam pro^ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l 4 pir^ujitt
COMMENT. PHYS.
finlt;iuanj ad afium[utim,id (ft, ad doârittam pct* a dpiendam .Remota fotentia(ft,quatn diftiadtet Cr tarde ftquitur adur fuiK,ut in ar a eft pot(ntilt;^ propinqua adli(juefa{licnem,u(rum inftUce alii* ue duro lapide, eft pot(ntia remota ad hquefaftto* nem,quialapidesplerique nonnifiplurimoigneh* ^ quefcunt. Pot eft etiam quidam appellari potenUi remotiftima, quat ftre nunquam fuftipit fttmatVt autailum ueljaltem rariftime.Siccalum habet po* tentiam remotiÃimam ad quietem, id eft, ad ftatio* nem.Sic mula habet potentiam remotiÃimam ad pd* riendum, atq^ hatcpotentia mhdadmodum dfted ah impotentia,cr inhabditate,iuxtailludquoiiili go dicitur,ftuftra eft potentia quf nunquam teille* fituradadum.
DE M 0 T V. CAa
put XXX.
Wotui T^ R1 MO : Motu^pl yftea phraft,eftftmplici* Pamp;^'fâ * X terprogrelÃufdeunaftrmainaliam.EtMo* apud phy. uere, eftremtranÃmutare, exunaftrma inaUätti' Sicut Moueri (ft progredi de una ftrmain alitu«' Et hdc inteUige, de forma,ftueÃubft antiaria, ftuei^^ cidentaria,ftnftbdi,autinftnftbilt,materiali,ti(^ Affedut immateriali.Sic etiam d Cicer.Affedu^^UtTWOft (urmotw! Dolor,L£ticia, Spa ere. uocanturMotuiaitiiitigt; ummi. nbsp;nbsp;nbsp;do quodanimw maleafftHui, mutetur in aUuqU'^*
ft habit urn erft rman. Ethete eft prima, generalijâ fiffli
L IB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6t
pmdpgntficatio Mofu^.NamfecBnJo, Mot«lt;gene 2 raUter Ãgnificat ,nâ.utationem fubicch materialise id eji, corporis in for mam fecundum fuhftantiamt uel acciiens. Tertio autem t proprid^otus Ãgnifi= } cat,(ontinuam mutationem corporis,[ecuniu qua* litatemfenÃbilemtCluantitatemtGrlocumtatqife^ cundum operationeStUirtutes^iijiorum decide«« tmm.Et/ic Generdtio, cormptioque no« eJl moti«, Tdwetpdefnitio injequens, conuenit fecunio, O' tertio jigmficatui. Qiiod uerouulgus intclligit no= ^â^°tusqi mine MotMS,tdtiIilt;«imodoldtionem iIid»i,qKd)tr= â'** ?° * turcorpus i«dli«m d(^ dliam Ioc««J,nibildQboc gâTâ^« cdpMt ddmodHni pertinet. Sit ergo Motus,ipfd mK» ^of â¢*$ S^* tatio corporis naturdiis continwd ,[tcundum fub» {iantiam,uclacciienifenÃibile.
SECVNDOiQMic/lioneMidijJtcilemcrdbA« Anpimoa ri/tofeleexagitdtamcontrd pbilofopbos diitiquos. tut. An fit MotiM.bic traftdre nolens, remitto nos ad cowentanos libritertijPbgt;jicor«.Clt;eter«m pbgt;p» cusomninopnefumitefjcmotum^ficutetnaturamt adeo,ut neget cos carerefcnfucomniuni 0 bominw capt«, nedum pbilofopbos effe qui dubitent {erio, VtritniJît Motus an non.
TERTIO : Defnitioncs ip/itw motus uulgo Eefiniti« quimj; tradunturfynonymettO codem propemo« ones me« dHfenj'u.PrimaMulgdti jùma. Motus e/t dédus eius, ' tus quin« quodtPinpotentia,^uatenuscjlmobile.HaneiÃi ÃW. jit t^trui. Mot us eji afluscntisinpotentiainquan 1 J twa
COMMENT. PHYS.
* tw eft huiufmodi. Secundd, M otus eft a^tii imperft dut ad terminum,ideft,dd ftrmam fubftantiaU'nit 5 uel accidentariamyUel ddlocu.Tertia,N.otus eftä* 4 dus corporis naturalis,(juatenus eft mobile. Q^df tdgt;Ni0tus eft progreftus fubiedi mobilis, de potent 9 nbsp;nbsp;tiaad adum continuo et non[ubito-Qub^ta, MotiU
eft adus continuus,(pto exiftente, adhuc tarnen alt* quideiiisfupereft.
Exem» i pla. 3
Primie zr q^VINTO ; Deftnitionisprim£atqite tertif ^^^)'^^^fi ante alias obftruand£,hic fere fer.^M eft. I^\otuseji nitionis fg^ naturaliSiplerunq; imperfeda:, qu£ tarnen po* expofttio, teftperftci,progreft'us,ApriftinafDrma,fubftaMgt; uel accidentis fenfîbilis, ad nouarnftrmam,quate* nus ea res eft mutabilis,cr mobilisyhabens potenti* am-ZT habilitatem,adfuum terminum,ideft,dd ftt mam acquirendam.Vt puUiftcatio eft progreffus o* ui nondum pulli,ad formam puüi.Vt calefadio in a* quaeft progreftus aqnieafrigido in calidum. ytin* crementumpuerieftprogreftusa minorez^ pueri liftaturain maiorem quantitatem. Biftcdealijsex
'Deftnit.z. ^fgt;*l?^lt;tq^u£re. Secundadeftnitiopatetexftne\fuprtt txpUcatio â^'^P-uteeftmoodauoyubi dixi motum zr adum int* perfedum,efteinceptionemquandam,progredi(ii tis corporis ad aliam Ãrmam, tanquam terminui«â Deftni. 4. ^^â{uoinftaeodem,ca.tricefiino feptimo.Quartii crf.expli uutemz^Quintadefinitio,inft-acodemcap.tricef*â catio. woftcundotdedärabitur.
Q^VINTO: Materliipftusmotus improprie dldd
Lib. t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6i
iiilà ,(îrcdlt;^üamudin(iud aerfdturf^quot; exercttur Jätend, wotus,cÃc^uoälihetmobilefubicdum,iäeÃ:,corpui ^otm^ natur die, quoi mutdtionemfubire fotejl.'Dequo injrdeoiem cap.triceÃmofextoSormdmotusnulâ^^^^^' ldeji[en^bHi3,fei ed tantumqudex dejinitione z^ t^otus. nominefdtct, cummotuspt reldtio concept a am. Wo,CT cogitatione,qudndo cepdrut inobilid ad moo tum.ltfjiciens ipftui wotui efi Viator primus,ideft, 'Escient Dens z^ Viotores[ctuuddrij,ut cedîi ,ftell£,djlrd, motus, cocltjbeiinjïuiti£,utiiaturd,ut efficientes proprij, zy'propinquhcuiufmadiueniunt appeUdtione mo^ uentium, de qtùbus infra eodem cap. meeÃmo quin to.EinKdutemipÃusmotusefl , tertnintimadquem ïâ'ââ^ wo* lt;öfcqni,cr termnum à quo omittere, hoceÃ,noua ^â^^' ÃrmÃinduere,priÃina exatd-Eiequibusinf-deodé cdp.'X7. Sic ergo requirnntnr ad quemiibet motam â ^'^ ^#fW* ^feejninqne , pilicet» Mobile£Mbiclt;n«in,Mouc(is, libetmotu TerminKsäqno, Terminus ad quem, tempus. De ^«»âJ â'Oquot; quoiuÃaeodcmcap. 4». Locus autemezwacunm qttirtÃur. l'untcircuÃanti£quddÃmotus,inÃ-aeodemcap.z^. Cireuftan Z73S)-C£tcrüeÃeüuiipÃtusmotustotidifant gnot ^ilt;^ motta, uiienturamtÃiones,etdcquiÃtionesÃrmdrum,hoc Efèdus eft,quotfuntrcründturaliummutabilitates,Z7ui» »lotus, ciJiitHdincs,qMiCtndies in hoe uniuerfo alias atq^ali»
reformasannttuntuelacquirunt.Propïiumergoïs Pfoprium ppMS motus o^cittmcÃjMobilefuumdedttctreuel o^cium ad pcrfeftoiicm,«el ad comtptioncm,Qu,dtKlHam «lotus. reuera Gencratio unius, cà corruptio altcrius.
Et
Acciien= tia motus.
COMMENT. PHYS,
r.t contra. Corruptio unius eft generatio alteriu!' SEXTO: Accidentia motuiftc inquirutur bn uiter,nempe,l^otum continuum efte oportere, CT non interruptum, neque impeditum, ahoqui enint mobile nonpertingit fuumterminum adquem ftn turbid eft, non aftiquitur appetitam ftrmam, ut ap*
paretingerminibusarborum,qu^fi frigoreaUaut ' intempérie decutiuntur aut marceftunt ,ftu£ius no generantur arborei. Deinde oportet motum eftè »lt;* num numero,hoceft ,eidem er uniindiuiduo inejjt iuxtaUlam catholicam. Afhones er paÃioncs fünf Canon, pngularium, non uniuerfaUum. Sicut ergo motui eftunus numero inindiuidu'ii,ftc er forma acquit renda per motum.,eftindiuidiiathoc eft, deftinatu â er finita certo tempore, loco'q-, intra quitÃuum ui* ftiat indiuiduum. Ndm alioqui mutationes reriaU effent cofuf£, mq; doürina uel experietia depribe derentur,nift jenfu perciperentUrpgdlatim.KeH' quaaccidetia motusiapatebutex diwftonib.ipÃut-Diuipones SEPTIM O.PofJintquideplures diuipones no motus. nbsp;nbsp;nbsp;^tti numerari,fed nos uulgatiÃimas tan turn hic pen
i Motus fequemur. Eft er go dim po prima. Motus alius (fi per fe. P^^P ^ proprius. yt cumfubieéium mobile, ideÃi corpus mobile adformam nouamfubftanti£ uel an cidentis uel ad locu mouetur er progreditur,ut cun Motus per dico Uquefaihle liquef :it,fuple funditur. Alius eà accidens. motusperaccidens,quoaliquidmouetur,nonquiii Motus fuo,nelt;^ proprio^pd alteno mQtu,er hot bifarian.
Prino
LIB. I.
Primo(^uiientfÃctitlirmttäcciientäridcu corpore * prrdcd pm«î mouetur,ut Ãmtd cum homine moriente inte= ^^^^ ^'^ rit çx corrumpitur [dnitus, complexio,cdlor, hu== f^triam moY,lÃiritus uitedU , iiue erunt in corpore uiuo,ut fi^' Ãmulcu homine eunte,mouentur etinm albeio, Ãd=
turd,coplexio,hdbitui eiufdem hominis. Similiter cuiico.UidrcusÃigefcitT.T'uUiuscdleÃcitd'Uciusiu regelt,ej Ãmilid. Sic ergo iuxtd uulgdtum didum. Kotisnohismouituromnid qa^cMmj-in no^Ã Ãunt dccUentid. Secado quiiem,M.otus per dccUens eji.
Vulgdre didum.
Z
^»o pdrs monctur di motumÃui totius^ut cdput,md. gt;ws,peies,motienturcorporecddente,ji)lidetrdmi mouenturcumdrbore. Handlet hec diuiÃo ddhoc, VpisbttiW U-propriMin cuiKStj;rei motx, «el mobiliï, J^ede='^i'*ifâ mus er inquirdmas ntotwiibdc progre^um,no dccia dentdrium cruidmutdtioperquelibet accidetideà in^mtd-.Sicut ey Ãnguldriumotus eà inÃnitus,pro pier innumerdm, er inÃnitam multitudinem dcci^ ienthimjey tndti(id«or«m.Ilt;tm«ero inÃmtd^Ãn guldridÃunt ab arte remota, »n/t qiMtenKS exempli erexperimentic4«)apr.eceptisadbibent«r.Sec«n-u. Diaip dadiMtjio.SpectejmotHsnHmerafitttrfex , Ãcilicet, âjotus. Geaeratio er Cor r«ptio,ad predicament« fubftdit Geuer. tiae.Augmcfitatioer Dimiiwhoad predicament« cormp. quantitatis. Alteratfo, ad predicament« qualitatif Augment fol«mintertiajJ)ecie,q«e«ocatKrqwalitaf fe fibU Dimin«. Iw,bûce/l,queexteriore tantum Jenj» percipit«r, Alteratio «tcolor «ijM,fonM$audit«,ptporgiiji«,odorolfa« inq«4jÿe.
COMMENT. PHYS.
t« (JUd ^^ ^ii,clUdlitds printdfucüidfenpbilis td{lu,utin priD ricqudlitd cipiofeptimi PhyÃcortun AriÃoteles indicat. Sex'» t i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tdljgt;eciesellLdtio,idefl,motusailocum.De htiÃ*
t-dtio. nbsp;nbsp;nbsp;giâldtiminfrdinfeciindo,cdp. decimotertio, erftâ
M^f-ï/s aJ ciuentibus,dicetur.C£tsruniddreligudpri:dicd)néâ reUq tii tditoneji propriemotus, Ãeiper accident tantum: predieda gaodut inteüigi debedt confute comment arioi.^â tnentd. nbsp;nbsp;jlriuocant motum ad dlidpr£dicdmentd muidtiont
fecundum circumflantias,^ uiciflituiinem ejudn» Gener.?^ ddmexteriidmiuxtdcircumlldntidnt. Imo^Gcm Corru.mo rdtioCorruptloq^di pr£dicdntentum fubftdutif: titi. proprie nonuocdturinotus,[edmutdtio,dpud Phi) Spedesmo ficos. Et ift£ quidemfex fpeciet motus,f'ibdlternf tus plttri=â funt,quidtdnqudmgenerdcompr£henduiitintrd^^ m£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lange plurimdsf^ecies, quarum tot Ãunt,quot tin*
quant Ãrni£ dequiridut amiuipoffimt, in fubftdn* tia,ueldccidente.Qït£ quidem propter mopidtnbn gtt£,propres uocabulis caret,Ãngenia erunt ergo huiufmodi. Vt putlificdtio,piriÃcatio,cx fimilidjUt dugmentdtiopeddlii,bipeddlii,uncidlis,dendridgt;^* cendria,utdlbificdtio,denigrdtio,bumeddtio,cd^^ fdcho,pcdecoïore,odore,fapore,fono,ficde qni^' tatibus primis e::rfecundi6,effingere oporteretj^i* derum or mutationum nomina, nifi ifta uocabulo* rumnouatiooffenderet dures. Pr£fiat ergopeti*^ phraÃqudheunep taUd circumfenbere potiui,q^* latvu lingu£ cajUtatem temere eontamin.tre.
â od'^®*
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;04
0 C T A VO: Motas e^i datNrftarJis.aat Ani I»-Pâ« miiliiiiutViolentui.iiaturdliseftiUemotu$,qtiihd * pomo bct^uumprincipiumintrdÃe'iindtwaÃudtdtqueie ^â** hoc proprie Iolt;Juit«rde)ïnitioNlt;ttarie , cambuius fütapmcipium zS'cMj'd, effidens gentrdlionem ZX corrupttonenhcr â:£teritf ^ectes. Et bic motas Pâ¢p woa iiipriftcipio eÃ: remi^Mdc debitor jfabinde itcro et *^^5 «lt;lt;t«*'. inÃneeÃomninojortior,atexperiétia docetincor ruptione,(juxprimofenninincipit,cr inÃne eà ae beinëtij?inilt;i,quodd eriimpitt qudà in neraam, pc 1 Icai iticommodoingriiaejcttniorbas , qaodd mors occapetcorpus. Anigt;n4lisinotuieft,quifit'dbipflt;i * lt;iinmlt;iiticorpor£aiiim4to,atpate operatio duim« ad udus fecaadas dntm.c de gaoiajru ingaurto ca.
»â¢CZï-Et bic in priacipio czfineepremi^ior-gt;^ in Pâ'0p-^^^ medio epjorttor,at in morbis non letalibasaccidcs ^â^ dauk re aidemasjtt in pueris erfenibas idem eacnire ui= demas,Sic CT affedas CZ appetitas animUinprinct piopneijjremipioresfant.Viotentas motas £p,ca= 5 iasprincipia extrinfecas accidit, nojappeditans in ternam uim rei motie,at camfagittator emittit fa= gittam , at cam aliqais proijcit lapidemjarfum.Et Prop.mu'* bic in priacipio ep/ortior,in medio aero reinipior, tus aiok crinpnedebilis,utpatetdeiiflapugni. Haias aatë Motas ttiolentimotusaalgoqaataor Ã^ccies numerantur, aiok J^ec, fcilicet,Pulpo,ca alitais afe dijjellit mobile, at eà Percuj?io,laculatio,Valnerdtio,Protrapoer pmi lia. Secada cp Traamp;ojnotusaiolentior et uclocior
COMMENT. PHYS.
alicUiUf mohdiSyCfuoiaihieret attrahenti fe. Et lit hiincrtfertarinjj)irdtio,iieÃ,dâcrdattrd^o,Cyfi f^iratioyii eÃ:,derii remiÃio.Dequa inÃd in ^xäp-38. Hac refertur or reciprocatio, qnnlii eà motiK raiiorumtextoris,quireciproceidciunturperÃât^ men,zyuibrdtio, ÃcutuibrnturgldÃHSud hdÃd, } dUtbdcu,lii3iTertideÃuedt'3, cuntdliqnidmauetut non perfe,fei perdliui,ut incurruÃeies, uelnduiâ Uel equo^mouetur nd motum curru3,nduis,uel eqi»-4 erntrtdeà VertigoÃcntrotdcircum dgitdtur,»^^
Idpis moldris.Et hic motus eà conipoptin,ex pulà one,^trddiont.
4 .Tyllt;üÃ. AD VLT(MV M:^otusdlijÃmtcontrdriji moins, t nempeincontrdrijiÃrmis, utdÃdno intgrunt,â^ albo in nigrum,d cdlido inÃigidumÃigrdui in le^t i ^c.AlijÃuntdiutrÃ,uelmedijmotus,nonin extft mepugndntibusÃed diuerÃs Ãrmis, er dil^urdtif' Vtex dlboÃeriÃuÃcum,ut cdleÃd^to, ettepeÃdÃ'}â
5 nbsp;nbsp;nbsp;AlijÃuntmoinsÃecieÃmiles, numerodutem diÃi^ renteSyUt naÃ:i hunc eqmm, e^ndÃcHÃum eqitnot' Etquidemh£ccompdrdtiomoiuum dperic ddgt;noâ net,qua muidtiones eidem Ãubiedo dÃini,utl dbÃigt;^ commode.
DE I N F I N 1T 0.
Cdpui XXXI.
PR.îM0: Trdd:dtU5dein^tito proUxior^ quidem qmm niilior ittueniuii ^in tertio P^^ fteorum AriÃot.quidtperensde motu, de temportâ
LIB. L
bMimlt;j«o(J;Iortgioremf4ctt)«ertttonem,ntdgwpr(» pier refutdrilos (tliosUnepte de finito er wÃmto lo= qMentes,qttim(J«c)(t mignopereprofint Jifcentiti« ti.QÃtewnomi^iiillii, definitionein tantum dW tingdiw.
SE C V N D 0 ; ltif!ftit«t« e/l, cHii« cfUiintititem In^'tif «« dccipiens femper illiquid uUr.i Accipit, boe e/i,itiftâ lt;l!lt;id. nitum eà res,cuiuiqnAntitdtem dimetiens dliquis, vel numerdits ,tdmett[emper inKenit dliqitid eiiM, quodptper/ït.VteuniiiifïtittdmpecMfjidmnietdpbo ricedicimiMe)TeCraeforcgi,/ïgitifïcdtM:«eifemper «UquidfMperfaijTepccuni^ quantumlibet itliiw db:« f«ntpfertt,«clerogdMertt.Ver«m tale infinitumd» ftw nitUu ejl in rerum ndturd, prlt;eter folwm Deunt in^rtituiniCr intinenjknt, tdinetp Arijlo. mobility* tem eoeli er temp:«,dtq; ddeo wunditm. er n dtur£ cur^um^e^eiicdt infinitum dUcubi,ciudtenuf credit ijldnuiiqwdntcÅpijJè,nequedeptMrd «nqndrn .Sel boe non drgwit quiequdt« ejjè in ndturd injinitum d« ^Idjcumpr^teritd erfuturd pnt in merd potentid.
er folnnt prüfens, dtque ipfuinN V N C, id e/l, mos «tcnt«in,«el punftum pr^fentts temporis, ejl in d« ft«quAmbre«iJ?imo.
TERTIO: Finitum e/l cuiiw qudntitdtem dime Finit«!» tiens,ddjïnemerddterminos deniq; menfurnndo quid. per«enit,jic quodlibet corpus ejlfinitum däu, ndm üâipfe M«ndHscJlinjïrtit!M,utin^dinz.cd.«.oJdcn Mundi«, detur, er quxiibet ddeo qudntitds c/d finitd da« dx
K deoq;
COMMENT. PHYS.
üotUi. ieo^;Motutiffe uniaerfdliicrÃnguliirii, nonf^ infinitm it{iu,f;iÃnituf, ejuia certo temporis Ãiii* cio deferibitur, zy definitur. Vt infra eodem caf' 4^.p(itebit. .
DECONTINVO.
caput xxxn.
^^â^^P^ T^ R. IM o ; 'Eorum que funt queda^n in eoielt;â^ Eoruqu£ J_ locouelfubieftofunt,crdicunturh£cÃmi P^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efje,ut forma hominis,atdoilrina, dignité, auto*
ritas,alió,que accidentia, poffunt in eodem febiedi effefmul, ut in täar co Cicerone ,iulio Cefire,(?' ex hornm genere, funt hec tria ,fcilicet, Continu* um,Contigua, er Confequentia. Qu^da nero funt inalioloco uel fubieclis diuerÃs,er hec dicuntut nonÃmul efe,ut Eloquentia inCice. MaUcia ind* tilina,graue in lapide, leue in pluma, er ex horuflt genere fmt heet ria, Giflontinuum, Separata ud Seiunfla,erNon coherentiauel Gifita-Ex hisau* tern adhuc quedam accidentia motm inquiruntur-Continau S E C V N D O: Continuum eà id cuius partes tn s^uid. pulantur ad communem terminum non feparategt; Ãc punda copulata continuant lineam ,Ãcfuperà des continuatur alineis,Ãc corpus habet continué KotuSt nbsp;nbsp;fuperà des. iViot its er go cum Ãt idem numero,qud^
bet,utfupra diximus,proprie cotinuus efl, bfcc''$ principium,medium,zyâfnem,minimeinterruptngt; aUoqui enim à interrumperetur pauliffer quiettgt; .
non \
LIB. Ã. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60
no uiti.if,(ei plurei iicerenturmotm, fieut et à guis unoin^idouulnerepsululuminterquiefcens, alte^
y« iriÃigetf-jnon und fei plures eruntplage. Kcgui= Ai motu funtur ergo ui continuum motumtrid.Primü'.üe i cotinuu fist in infidnti uno,ii efl,in uno momento, uel pun- trid re= do temporis y guid ndturd cuilibet motui iefcripftt guirun= wfiü f^dciumtemporis ygcnerdnH ,corrumpenii tur. G^c.^ion.n.fuhito ndfeuntur homines mturdUter in uno momento,ut terrigenefrutra drmdiiin cort f^edu\:fon\s ZT tHeiex, dpui Ouü. in Nletumor. iib.7.Secuniü,ut nuUdinterceidt cefjutio,dutguU es, mcJiuinne f^dcium dliui, ut à guis de gr^dibi« prlt;cipitdt«s guiefedt pdululü inmeiio dliguo g^da iu,priuiguimin imoiefeieritfolo,iUemotus non unusI'eiplureif'untmotui.Tertiumynedidliumfi^ ? neinlt;}iùiwdc/lin^t»m primo ferdtur, ut à guis dp^ petdt potiri Gl^cerio .demie Pbilenio, demi« Tbdt= de,d«t Pionpbild, no n erit unus motus iibtdinis.fed gudtuormotusy negue femeltdntum fed gudterille p(ccdtydppeten^ gudtuor muliereiy gudmuii eodem f^dcio temporis.ltdijiGenerdtio cT Corruptiofunt woti« continwicr perpetui,(jMoidperuentum pfc ud terminumud guemyguid Nuturu nc^uit inter* ^uiefcere.neq; interrumpere curfumfuum,pcut çjr Sol nuiiqudin mterquiefcit. Ergo motus nuturdUs tjl non ntfi corporum eorum que bubent purtem o*mediMm,id e/l, quibiM dieffe potefl principium gerter4tionis,medwm,cr^nis gcner4tionis,cr â â «*
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K 2 terd*
COMMENT. PHYS.
IncorrU- fff^rum fjiecierum motM. iieoque incorruptibilii ptibUid^ iicunturimmobiUd. Sicuto' ingenerdbitia, nifti ingener. locdUmotuuclimufiflaappelldremohilidloco. curimobi. nbsp;TERTIO: Q^x ab Anfto.de infinite o con*
finito o continuo. Contigua qu£.
Vfut tra= tinuoiij^utantur,ad hue proprie uÃum pertinent, ilat.de in= ^^f tiämut motum quemhbeteÃe unum, in uno fubit {lomobili,adunamformamacquirendam cotinuo, definito^i, O defcripto temporis fpacio, ut injrd eodem ca.penult. C£terum Contigua funt quorum termini oextrema fefemutuocontingunt,utpd* pirus o calamus pingens Uteras^ut hora odauacji
ConfeqUes contiguafeptim£ .VerumConfequentia funt quo* tiaqu£. ntmdiuerfafunt media ,nc(^termini fecotingunt-Vt bin£ £des uicin£, proprium qu£qi habentes pà * rietem, ut hora nona coiifequitur feptimam uel [e* Propries xtam.Quamuisautem continuumÃtdiuiÃbile[e* tas conti= cundumpotentiaminaïiadiuiduaytamennonefteJt nui. indiuiÃbilibus aHu, neque eà in^nitum adu, ideo Axioma, neq^ motus neq^ tempus eà infinitum. Q^ia üatit* ra non admittit infinitum.
DE D I Vf D V O.
caput XXXIii.
'Dittidu t umquid.
PR I Bï 0:Diutduu, quod alias diuiÃbile uod tur, eà quod inf taspartes diuidipoteÃ, utpo te quantitas cotinua uel dif ireta, o ad infiarquan titatis, aha quoque diuifibiUa, infuas partes fecan* tur,o'h£partes-, f,__' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'iores partes fein*
duntnr, \
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dr
Suntur,^aieoinmotnenttiz^pun!idminima.At lt;lucpcTempw z^ Mote uocatur iiuiiua. Demie veroDiuHuum dicitur id,quodnon eft continuum, ar cuiiKpartes nonfunt continui£,ftd abinuicemfe iundie,^}-dUquo medio diftdntes, ut corput Idcera tumdcdifterpturnftc ne(iimotufunin,neqitempM funt diuidud,fed continud,ut dixi. Etinboefecuns dofignijicdtudiuiduumidemeftguoi diftontinuu.
S E C V N D 0 : tudtuiduum quod z^ indiuiftbile » Iniiuta uoedtur dlias, eft quod reuerd ncquit in minor cm duum qudutitdiemdut dUquds partes ft cdri, ut in quanti- quid, täte continuapunilZtin tempor emomentum,innu mero umtos,z^Ãemotuâ, non eft indiuiduus,quid. inftdspdrtcscontinu!i',,ftilicetpTincipium,medis urn,e^finem,diuiditur. Deinde iniiuiduum quoq^ * KocdtHr,qMoJ mpÃKrdmedw nequitdiuiii,ad dis uerfts fties tendentid,ftccontinuum eft iniiùiiu^ um,Ãcforma,ftcmotus,ftctempus,ftcquies,ftc cor pus,ftcdliabutuftiodi,ftntiniiuidudeycontinud, nam ft diuiderentur non cobdrerent dmplius, neqj unumftd pluraftierent .Et in boe cdput re ferre poft fumusuocdbula lUddiuiientidtotum infuMparte^ ex B«dâ¬o de Alfe,qualidfunt uncid,ftxtdns,triens, quddranszj'c-
D E Q^V IE T E. C A« put XXXIIII.
PRlMO:Q,tttetis«oxtnfttrid/igm/ïc(lt;t.Ndm i Quietis «ulgo ceffationem abopereuocdmusquietem, dccep.
K ; er
COMMENT. PHYS.
* nbsp;nbsp;CT ocium. J^einde ueteres Vbilofofihi Quitten dp* peUäntftatum^Cperfcäionem reiconfetutæfuain 5 form dm. Deniqâ A ri flot, turn perfedionem iftdutt turn motus ippus ceflationem er dbfentiam ,uocitt i^uietëyflmilitudinefumptddfermotieuulgartyfoï* mis.n.er ddihus idm confecutis er prlt;efentibus df ^^iefeti v i'dt,id efl,quiefcitmotus.Quiefl:ere ergono tflmo* ^Uid, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueri er non progredi dmplius in alidmformdm,f(^ inpriefentiidmformdtangudm in fldtu fitoconfl flere,erperdurdre ,fic ouumdnens ouum cjuitflUt quod ad puïlipcationem inclinans dicitur moueri. ^ies S E C V N DO ; Quits efl priuatio motus in d S««d. fubiedo cuius babilitaspotentidqut efl ut moued* tur, er tarnen non mouetur adu ,flc hyberno tav* portquietem agunt arbores ifl-udifleatinne ter^ aflatedemum mouentur,id efl,fludiflcant,fc noi quoad uiuimus quietem agimus refledu corruptie nis. Cum uero quies er motus flnt priuatiue opp^^ ft a, debent pleraq^ ex cap. 30. huequoquereflrfi-Quia oppoftorum efl eadem ratio er dodrinäifl (Ut ergo quippiam d motudiciturmobile,flciqit'* ete dicitur immobile uel flabile.
Motus er TERTIO: Sicut Motus ita er quies babeti^â
quietis du= plicem refledum uelrelationem, Primo enimq'*'^ plex refle es in termina a quo dicitur at que ita efl merapf^^ did. uatio, adeóque nibilefl inipfo mobili antequatn i* cipidt moueri ,utin grano tritici adhuc iacente iO
horreo
feminemeraefl priuatio fewiKl^' Secu»i9
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6»
Stcunii), (fuies intermino ndefuem iidtur planei* x ffa perfedio imotum fecutao' deefuifttd per moa tum,Ãc(juieseji in porno maturo z^db arbore de* (erpto,lt;fuod habet fuamformam pomizy perfe* Hionem flatumq, pomi.
QV AKTCi:Rurfumëitmotus ita^efuies Quies eft triplex,f cilicet,aaturalis (fuies eft ejua res infua » triplex, forma locouequiefcit (^ perdurât, ut homo infua formahumana,terrd incentro,tgnis infubUmi, cf dehacproprieloquimurhoccapite. Animaliscjui= â es eft(fua uiuum aut animalceftata fuo motu natu* rdli,utdormiësquiefcitinterim ab appetitu et pro* greffa. Violenta (fuies eft qua res natur alls quief:it J er confiftitin nouaformaaut in non fuo loco. Vtft corpus aliqua artedealbaretur,ft ignis fit in cetro, fi homo pendeatinfublimi,atq^ h^cplaneeftacci* denturia. Keliqua ex capite yo.de motu hue répété, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
DE MOVENTIBVS.
Caput XXXV.
PR IM O:Sdt($ effet quidem infuperioribui ii* dum de caufis efficientibus motum, z^ de hts qu£moueant,progrediqiCrmutarifaciantcorpus naturale mobile ,fed adiuuadie memorite caufa qu£ dam hic repetam uulgata, ex cap. y.ó.i 1.18. er ;o. Mowens ergo eft caufaefficiens adecep motor ciens trouent quemlibet motum,^^ mutationem afferens ipfi mo= quid. , biUjUt generans corrumpens zrc. Sunt ergo mo* Mouem
K 4 uentia
COMMENT. PHYS.
utntid quinq; tanquam autores cuiUiUb(t mutdlio* nii in corpore ndturdli,fcilicet, Douens primint infinitum immobile,hoc ejl,ipfeDeiif,primusmogt; tor,effe£lorqi totius nature,c^onmiumrcrum^fi' prd cap. ly quiquidem ipfe immufabilis efi, iuxtd ^oetiumintertio Iibroconfioldtioni5,cdrmine no* nodicentem.
Oquiperpetudmundumrationeguberndf. Terr arum ccxli^ Æit or,qui tempus ab duo ire tubes ftabiUs^ manens dot cunda moueri. iiuncprimummotoremDeum,Arifto.quafiaffigit fuprem£fiihdrd cali,cuiincumbens Heus perpe* tuum iUum motum caleftem cieat,ficuti lÃdthemä* ticusfudmfpbdram mouet c^ circumuoluit. Qvi Heus alioqui otiofus propemodum,plerdq^inteii gentils,hoc cfl,T)dmonijs C' figt;iritibus,Gr ipfi ccc* lo naturd^ agenda permittat er luie Deo muni'^ (Odtemumidem Arifto.efiedicitprolixe, ineda* uo Phyficorum,ufinfia infecundo cap.i. er j. pat(
* bit. Secundum mouens. Calefiefiiirituale, qualti funt Angeli, quos peripatetici uocant fubftantiiii intelligent fifaratasjid eft,immateriales, çr incorporeas, Cf ^*â^â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uocant intelligentlas,idefi, ddmones uel ddmonùif
crcuiqfiphdrdfaleftifuum fimtum attribuunh cuiincumbat,dcprdfitmouendd,utitifid in ï.capgt; yficetiam anima efi mouensfiirituale, in corpora ^ dnimato,infrain4.cap.â^.'rertium moues. CalcÃ( (orporeumfiwplextUtpote, primum mobile cupf'' vtatnenii
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;69
wamento,Ci' fphitrisplanetartiw, cy cu fleîlif,t(t* ^ue dfirif,et lorum iufluentijs^ut infra in z.cap.4.
V 5-Quartum mouens, eft naturauntuerfaUs, uel 4 2^neralûs,deguafuprafatisca.6. Ethec neceftario nouet,atqi inuariabili modequidqueefticit Quin= f turn Mouens, eft natura ftngularis uel indiuidua^ atqfr£c non neceftario,fed cotingentermouet,quia potejl impediri Ojiamuiszir ip fa inuariabili modo fuumefreHum producat.Hameodemmodo partum editCornelid,quoSewpronia, eteodemmodo inert mentumfumit,£tatiSi ttiriu, corporiiq;-,Htusquo Caius. Atq; ita deftmUibus iudicare oportet indiuiv duisetfmgularibiK,feeundumnaturam agentibust frosqi motusciontilus,utfupra dixi in cap.6.At^ itahiec quinq^mcuent idfuoftbi or dine acferie com: t^exdfunt,utfubindeinferiusa,fuperiore depende* dt.Elura uero de Deo, de intelligentijs, dejpharis caleftfbus,apudArift.inii.Meta.inuenies.
S E c V N D 0:Kurfum mouens eft duplex,feilia Avouent tet,perfe, z^ peraccidens. Perfemouet, quod fine * d«fl«x. cuiusUbet adminiculo mouet, uel totum,ut anima mouet totum corpus, uel parte ut homo proijeiens lapidem,manupedeuemouet lapidem.Sedperacci^ * dens moueredicitur,quod per aliud medium uel in» ftrumentu a git,atq^ mouet,utcaufafuperiorper in feriorefecaufam agit,atqi mouet,quoad peruenia» tur ad indiuidua,frnguldrem,dtqftnfimam caufam. iie^frlftantitc ratiotiefuctfrrmct agunt per qua
K $ litates
COMMENT. PHYS.
litdtts primas etfecundas ut infra tn ^xap-ii-et *^ Regula, iicam. Semperauteminquiri debetpotius moueni perfeetpropriu^tjuamperaccidenscrimproprtii' ' Bt hiec de efficiente cauf t ipf jrum motuZ fufficiab D E M 0 B I L IB V S. C A=
pat XXXVI.
Mobile i^uid.
tiota.
Mobile,
CV M phypaef ibieHu Ãt corpus mobile,I'ro prie,quatenus adu mouetur zy mutatur,»^ fatisapparetjupracap. z. Hine etiam facile uidert licet,quteÃnt MobiUa.'E.fl enim mobile,ipfumfub^ iedum circa quad uerfatur er exercetur motus,igt;l circaGenerabile,Corruptibile,Augmentabile,Hn minuibUe, AlterabUe, locolt;^mutabile,exerceM Generatio, Corruptio, Augmentatio, Giminutiot Alteratio er Latio.Sed ffiedes ifiorumfexgeneri enumerarediffidUimum efl propter egeflatem Ui^ gUie,erinopiamuerboru.'E.rantergoflngendauogt; cabula,ut puUiflcabile, erpmilia, nifi aures ab hit* iufnodi uerborum infolentia abhorrerent.oportet itaq^ ifla circumlogui,fecundum uocabulaflgnfld tiarerum natur aUu fliecies, in prtedicamento flb* flantix er in alijs enHmeratas,in cjuibus dicitur me tusflen.Cumuero quoduis mobilephyflcumfitjub» ftantia corporea,idefl,corpus naturale, certe mo*
tus efl res mere accidens,in ipfo mobili tanquam in Matus pdf ç^^l,^^^Ql)Jlfgâ^^^f^gf^ motumuocantifli paÃionem Ãoflrmdâ^ flffXt^li^^Q qua^l peripfum acquiritur carport flr* lis cur, fn^ mQbdis,idefi,mut0bilii,qult;£flrma dicitur flii paÃt»
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70
pd^io wattriaUs^quia nateriam fuiigit, cr priepa VaÃio ira fdt, lt;y materia patitur Ãe ab lUaÃrmairÃrmari. terial.lt;iua ^uperuacuaeft ante plane iftorum dift'Utatio,qui e^^|ur. rixofteontendunt.ytrum motuiidem cum mobili ç^uaftio. fuo,anfecus. Quaft uero accidens idem fît cum fub* Solutio. i(ao[uo,cj'cum fubftantia cui inbteret.
DE TERMINIS.
Caput XXXVII.
PRIM O : Ter minui eft ftrmaa cjua incipit Krnjinm motus,er adcjuem progreditur,ftniturlt;]ue i= ^^-^ demmotus. Etinunocluocli motufunt duotermini, æf^^j^j ftilicet,terminusd(iuo,erterminusadcjuem.Ter= , jj^^ minufdciuo eft, undemobileincipit mutari ,crd (juo incipit motus,nempe,priuatwft)rm£ acejuiren d£,adeoq;eÃrma max amittendd,Ãupraeodein eap.i7.Terminusadlt;juemeft,quo mobile perfteb ^ tur,er ad quem motusftnitur,utpote forma iam ac» quifitaper motum,fupracap.i^.'Vt ingeneratioe, terminus dquouocatur, non effe hoc, ter minus ai quemuocatur,eftehoc. Ttcontra in corruptione, terminus à quo uocatur efft hoe, er terminus ad qui uocatur,non eftehoc amplius. Exemplum utriusq^ hoc fit, in gener atione puUifit progreftus ab ouo ^***^f q«odnondum eft pullus tanquam atermino aqua, ad puUum tanquam ad terminum ad quern. Et con* tra,inmorte eft progreffus et motus,ab effie animal, ad no efreanimal,fedcadauer,ficinalijsmotibus ex emplaquere.SicergofimpliciUrftrmafubftütialii
Uel
co MME N T. PHYS.
utl accidentaria mox amittenda^uocatur terminü^ ^. .^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dquoincipitmotKs,^^altérafèrrndacquirenddejt terminus ad quem jinitur motusSicut in certami»^ curfM,ipà carceresfunt terminus a quo, fed meld eft terminus ad quem. Sicindiftendo infeitia , eà terminus aquo , Gâ feientiaeft terminus ad quem, Terminus ^ic in proUftcatione, non homo eft terminus 4 quo, adquem. c^iumnatushomoeftterminusadquem.ltaqiterf tAobilepo minus adquë, eft planefinaliscdufaautftniscuius^ tentia. nbsp;nbsp;nbsp;libetmotus,ingenereuelftiecie.Antequamueromo lAobile d- bileprogrediaturdterminoAquo,tumdiciturmogt; ÃU. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bilepotentianonaólUyfediamprogreftümdtermi^ no 4 quo,nee dum contingensfnem, id eft, termite Quieftens adquem,diciturmobileadu.Perfeiloautemmota, Z^r ftnmd(onftcuta,nonampUus mobile, fedquieft t/iediu feu cens uocatur,fupracap.24.
intermedi S E C V N D 0:Quantum jfactum temporis eà urn motus inter principiu c^ftnem motus adeoq; intra terini quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;num d quo, er terminum ad quem,iUud dicitur me» M.edij con dium,uelintermediumipftusmotus,quoft)acio,mo ditio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bile iam aHu mouetur,er mutatur. Atq; hoe ftaeià noneftparisquantitatisin omnibus mobiltbus ', dC motibus,ut infra dieam cap.4i.tlt;iam diutiusfertu» terum Elephas quam equa,diutius equa quam earns. I,\otus. Sieutautemmotusnoneftulius,inftintertcrmimM Quies, dquo,adterminumadqucm,ficquiescft demumin termino adquem comprahenf3,ut currens turnde» nique quiefeit eurn pcrtigit metam.
De
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tt
DE LOCO. Caput XXXVUI.
PR [ M O-.Qiiamtw Arifto. materiam de loco de tempore,Ãdtim fubiecerit tradatui de de=^ jinitionemotus^deinfinitoinqudrtolibrophyÃs Ratio or» corum,tdmenegohasduMcircutnftantias hucufg^ dinis, difiuliyciuiauidebaturcommodius eÃe difeentibus, à motuiÃibiungerem mox fua accidentia at g; cau^ nbsp;nbsp;Cur ad
Ãai.PerUnet autembic tradatio de loco ad pbyÃ= phyÃper» cam,cumlt;^iiodl!bct mobileÃt corpus,ut Ãipracap. tineat dt i er^. uidimus.Atquicorpusnonpoteà noneÃe locotrad. alicubi,ideÃ,inaliciuoloco. Deinde (}uodlibet cor= pus graue aut leue , Ãtapte natura mouetur locaU motu.^rgolocumcr eÃecrÃirineeeÃeeÃ. Dociac
SEC VN DO.'Loet nomenbiÃariaminteUigitur cep. nempegrammatice er phyfice, quia Grammatice, Docus uttlgQappeUamuslocum,illudÃ)aciumuelimerual i grauwt htm meÃü^quo diÃant ab inuicem duo pluraue cor= nbsp;nbsp;bifarid
pora,atque biclocus eà longus,latus,excelÃus, b«» nbsp;nbsp;accip.
miUs.EtmenÃuraturfuisIÃacijs, utinÃaeodemca. x AoSimiliterimproprielocurnuocamusterminum ÃxumuelÃabilemÃtum,cHiusreÃgt;edumoblieÃe a» liter atque aliter babet,ut cum dico DipÃa eà locust miieÃumb^riegreÃus, utcumdico, î^e^aregio déris eà locus,unde pluuia deÃdlat ,Ãd neutro bo* rum modoru pbyÃeus utitur in deÃeriptione motus^
TERTIO: Proprie e^phyÃee loquendo. Lo= Loews pi,--« cuseÃultimaÃuperÃciesconcaua corporis cotinen Ãc. ^nw. tis tnfebclt;lt;t»,tmmobiIisphmo.VeI»Loc»$ eÃcor»
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foraïtó
COMMENT. PHYS.
paridis finiscorporistqucttenut fuum loatum conti tfet,ÃcitmsfiipcrÃcitsconcitUit,zr atpiicitdsdcr'^ dnibientishomineinejllocui, ^derejicorpus con tinenslocdtmny^hoinoelidluilocdtii intrd dêrif cocditiflitoerfictemdiejijinloca.Sicinteriorfitper* ficiesudÃsejHocui dclU£.,uelnteüis,dUtfiueliquoris Et uds eÃ: corpm continem.Et d^dd uelliquor eà lo cdtum corpus ineo udfe.
quot;^oà -à , Q^V A RTO : Sex conUtiones requiruntur dl '.Utois ilocum.Pri)nd:Vtlocuscotinedttotumlocdtum,eriâ -s. gomdteridnoneÃlocusdicet contineat ÃrmdyCiae j\dierid z eà tdittumdlterdpdrs locdticorporis. Secitnid, Vt mman locusÃtreuerddliuiquimlocdtuin, Ãcdlidresefi jcus. nbsp;nbsp;nbsp;uinum.ey dud res eà ÃtperÃeies UdÃs, continentis
(linum,ergaÃrindnoneÃlocus,tdmetÃterminetet deÃnidtlocdtuincorptis,(}UidÃrmdeà eÃentidcor porislocdti,ZTlientcumlocdto,Ãcne(^ totumtà locus fudrum pdrtiuin, quidpdrtesuniuerfæ perà 5 ciunt totum,füllte^ Hern cumÃto toto.Tertidiut lo^ cusÃtlocdtoprorÃumcontiguus, ey neldtum c(uiigt; icmcdpiUumdiÃetAlocdto locus,hoceÃ,utiÃilo* f^uuntur. SuperÃeies loci conc dud interior,Ãt pldnt continudfuperÃcieiconuexieexteriori ipÃuslocd» ti,Ãc interior ÃtperÃeies udÃs cui dihtret uinumlo cuseÃ, noniUd exterior,ÃtperÃeiesudÃscui circu harent circuit,nec^etidm ÃdciumÃcpdrdtum Icor 4 pore eà locus. Q^drtd: Vt locusÃt £qudlis locdto, ncplu, »unuiue capleÃsturlocus uno locdto, ndm uUoiÃ^
LIB. t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7î
Mlto^Miftelplures loeit uel imperfe^m locui effet, fctcmplum firum,^}â ft)nilia,nonfunt locus phyà cui,cpM[;mel eodem momentoplures funtinterne plo,inÃro.Quintd'.Vtlocushabeatfu^s different f ds poptionis locdlisfextfcilicettfupru, infra,unte, ^' 11 ^^ â _ â retro,dextrum,fjniftrumSicut c^fexfunt différé P^ locdUs. tie motus localii,hinc denotatie,fcilicet,furfum de^i Dijfer.mo orfum,antc,retrorfum,dextrorfum,pnifirorfum. ^^ ^ocaUt Qu^ru prior« due differentie funt mepiolibet cor pore,fedpojderiorcs c^uatuor funt tantum in corpo rihusanimaliumproprieSexta'.Vtlocusfttimmo^ ^ bills per Je, efuod in pne prime defnitionis dicitur, cpaia locus epfuperficies corporis continents loca= tuminterior,z^fuperpcies ep accidens inpredica- i^Q^uscpUii mento quunfitutisjfed accidentia non mouentur per ^.^ iminobi (ejidefljfMo mocu,fedper accidens,ideji,alieno mo- ^j primo., -tu,fcilicet,motucorporisfubiebhcuiinherent,con feejudur ergo locum effe immobilem primo , ide/l, non moMcrtperfe,pd per dccideus, Si enim motulo citli per fe moueretur locuSjtum buius lociulius e^et locus etfic deinceps iuxta regulum cdtbolicü.Qnici RegMli* C4 quidperfe tnouer«r,inlocomowetur. Atijucitupc^ tboUerf. ret progreJJusininpnituin^Hodexcluditurinattts ru.
Q^VINTOiVuIgdfædiuiJioneslocifuntqudi Diuipo tuor. Primu-.locusuliuseJlintelïigibiUsuel tmugi* 1 nesmo». tt4ri«5,ittquo nonfentitur,fed mteUigitur quid efjè nbsp;nbsp;tus.
ÃiiritiwUter Melimuginuricjno torpor .iliCer ,ut ^i
ruw
COMMENT. PHYS.
«.Dwf
^Muif, Inloco t quippii trif.effè : dicitun
4. Diuif^
fitUi,lt;ingeU,d£mone!,0' dnim£ f:parat£ 4 corp^ rc^Ãmilitcr z^ aceiientU imimtcriAid, qii£ iw^ gin4m:ir c^c in loco,cumtdnten nuUum occupât lo* cum,neii;comple4ntfp4ciunt.Alins locmeÃcorl^o rnliiuelfenÃbiliiiinqua moueturaut ejuiefeiteof^ pui mobde,çr hic demum per timt ad phyÃeenSe^ cuniddocusdliufeÃcommuniStUtcoclumMterrd, utiomiK,utforum,ut templum, inquofunt plaf^ corporuÃmul, e^huicnonconucnitdeÃnitio lo([ phylici.AliuieÃlocutpropriui,nempecircumfcri ptiocorporis, tantumunamremincludens, m^u^ maior neque minor corpore locato,e^Ãc eà in prf dicamento quancitatis huic^ couenit deÃnitio pr£* diéld-TertiaiTrifariam dicitur quippiam effe inii co,fcilicet,CircumÃ:riptiue,'VbieÃprincipiu,m(^ dium,zj'Ãnisinloco,atq;in hoc corpuscontinetuf-DeÃnitiueeuquippiam ibi eà ubi operatur, ut an'-gelus,ut accidentid.Bt Kepletiuc,quod replet onutt locum,utpote mundum replet Deus,tdmetà no cir*' cumferibdturdmundo. Quxrtd: Adhucquippixitl in loco dicitur eÃe perfe,utÃubie{lum mobile in lo'' co proprio,utpote leuid in f iblimi, grduid in infère no loco,uel per dccidens,ut pdrtes fubie^,cT ned* dentid corporis,qu£ Ãtitt inloco Ãmulcum fuo cof porefubiedo.
Alt f!t (ti-. cHum,
DE VACVO. CdpUt XXXiX.
EXEpicureorumfententid prolixd eÃapul lgt;ucretiutn in libro primo difÃutdtio,Viicui
LIB. L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75
er indue effe.Arifi.contrdcontendit in qudrto phy ftcoruin,nonelfe ttdcuum.Q^ficontentiocuni nihil ddmodumdl doeendamfdcidt, prorfus hic omitted t«r.Etfolddefnitione conlenti,Keliqud dd comen* tdrios, zrdiexperienlidnt drtifcum remittemns» nbsp;nbsp;nbsp;^ 4 Vdqdeudcitum eà locus mere imdginariusnon re»^ nbsp;nbsp;*** * pletiKcorpore locdto,hdbUis tdmeiidd recipiendu corpus locdtü-i^eqi hic fentire debemus. Sicuti uula gus,qudpfoldterreflrid corpora implednt loctim, 'Vtldpides,lignd,dnimdntid,dqiid,(eddêrquoc^,et ignis,occupdnt^replent locum fuum,tdmetfi fub tiliuscorpus loco ceddt craÃiori. ytigneu dêro,^)â dïrdqu£,zr dqudterr£uelterreÃri,cedit.Honp9 ydeauni teà dutem effe udcuuin in rerum ndturd, qtu edufd qudre non etidm eà mirdbilium motuum,qudles z^ ndturd, et poÃit effe nrtificesoperdnturfuisinÃrumentis,grduidcorpo inreruni rdfurfumferentes,ut putei in deducendiS dquisper ndturd^
cdnnidesMpatctindlijiinjlruntcntiiy qudlMntf£» pcmeminit yidrauiusin Architeclurd^à enimuda cu!intejftt:,ncqu! motusndturalis ,neque dnimdlüi neq;U iolentui continadripoffel, cuin omne corpui mobile,dut quiefcern,in fuo loco proprio uelitcona fiitui.^lcircdmdteridinudcHimotieiilur tres qU£a ftiones.Primd,AnpoÃiteffetidcud.CiiirejÃondeo^ t^oneffcydcunniyprobdripcrexperientidm quotis didndm,quoicorpordgrduidpotius dfeeniunt fur ftmiMdIioqtainlocumnQnfuuntferunturipotius ^«'im 4imittdtur uacuu, ut ii»« dixi ex viAruuia,
i TriKrtI (ÿue^îa nuit ui CUO Æ(gt; luu
L Secunda
COMMENT. PH Y S.
* Secltnid,A.nideincorpiitiniiiuerÃi lodieÃe poî^it femel eoiem temporii momento^Cui rej^onieo fini pliciter. Hoc per n^turam fieri non poÃl^fei mirä* culofe, peut corpus CHRISTI epincÅlo,Qrfi» mul indiuerps firmes Sacrumenti punis e^ culicis» ^ âTertia, An duo plurMe corpora poÃintpmulit^ eodem loco proprio eÃe ? Cui rep/ondeo. Quod hoi fierinonpoÃit, ar guère experientiamin bombar* dis,ubi ignis CT aër uehementiÃimo motu eiacula* turglobumlapideumaut ferreum ingentis ponie* ris,ne admittatur uacuum, hoe efi,nenon fuumlo* cum quodque corpus occupet,
DE SPACIORVM VOCA» buUs.Caput XL.
SpaciuM T^ ^iiAO-.Qnidjfiaciumptdiximusptpraca' ^â*^^â X 3^-nempe,ïntermediumtemporisuellocii''* ter duos terminos,hocep,idquodinter principian Vfushuius (^finem intercedit.üoc autemcaput ideo fabius* r^^P' xi,utuel exBud£o,uelaliunde,huccongererentar menfurarumuocabula,quibusin metiendis fiadji locisq;uulgoutiinur.
t^omina SEC VNDO: tiomiuaffiacijmenfurandifirt -jfiacioru. h£cfunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
i. Momentum, duodedmapars unci£, i.poüii^â t. Minutum.
,. Pundum.
4. SiUqua,
fr B. t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74
J. Semiobólus,uel,Ctration,
6, Oboliu.
% Scrupulus,uel,Scrupulum.
8. nbsp;nbsp;nbsp;Stmidrachma.
9. nbsp;nbsp;nbsp;rirdchtnii.
«o. SextuldyfextdpdrsuncU.
«. 'Didrdchmon,uel,SicilicHS,Ãue SiciUi^aum.
*i. 'DueTld,tertidpdrsunci£.
«J. Triirdchman,qudrtdpdri unciie,
gt;4. duddrdm.
V. Stdter,dtiodecintfcrupuUi hoe (Ã,Ãmiuncid^ tó. T^igitus.qudtuorgrdndhordei.
gt; 7. 'Vncid,uel,Poïlex,uiginti i^udtuor fcrupulL
gt; 8. Sextdns,duopoïliees.
* 9. P4l«ji«,tres pollices.
40. nbsp;nbsp;nbsp;Triens,quatuorpoUices.
2i. nbsp;nbsp;nbsp;Quincunx,quints pollices.
w. DicbdSjiiI eji,duo palmi,hoc cÃ,Ãmipes.
ij. SeptKiix,feptempo'dices.
M- ^es,oilounci£,uel-,pollices.
*5. Qodrans,uel,Spithd}ne,nouent uncUi.
. ^. Deewnx.
*7. Pe5,tJe/F,d«oJeci«i poHices.
»8. Cubitus,ideft,ÃeÃquipes.Vulgoulndnt uoednt fed male,
19. Grlt;td«s,d«o pcH«.
}o. Greffus,ucl,PaffusminoriduopeieSiCTfemls.
31. Pd^w,quinlt;^pei(s.
L 2 Orgyid
f
COMMENT. PHYS.
^- Cgt;rgyilt;t,uel,vlnct,ntl, Hexapda.i-fexpeieU 5?- CubitiKmidorjnouernpeits, 54. Decempedä.
îî. Pertica^uigintiquinqâ pties,
36. nbsp;nbsp;nbsp;Plethrnm,centumpede5,fextiipdriJlct3ii cir* citer.
3?'. Sttidium,centtimuigintiquinlt;^p4Uut,hoctjigt; fexccntiuigintiquin.-^ pedes. Et Gr£ci nuiHP mntÃecundum ftadict ,Ãcut Latini fecuniiiHgt; parits. Eftergoftadiutn oHaudpars mUMt^ Italici.
38. nbsp;nbsp;nbsp;DtdulufiduoÃctdict. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠*
39. nbsp;nbsp;nbsp;aUiitre italicum,tiel,IÃiUepalÃii,quodj^M* umlapideÃgnabdnt. Ideoi^uocant lapideVh miliareitaUcuin qudndot^.
40 nbsp;nbsp;nbsp;DolichusModecimÃadia.
4» Leucä, milietreGdUicum, dnoltlt;(licd,hoctl^gt; ÃedecimÃddid.
4 t Pdrdfdngd,trigintdÃddidtPerÃcum miliätf-43 Milidre Germdnicnm,quddrdgintdÃddiägt;b^^ eÃ,quinq; Itdlicd.
44 SchcxnnftÃexdgintdÃddid.
4y Di£td,hocefl,uiginti miüid pd/Ãtum ,qudtttlt;i'f Germdnicd milidrid.
46 Stdthmus,tiel,KdnÃo,ttel,Di£td miUtdrlii^^^ gitüioäomiÃidpdÃitum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
47 Diftduiilgdris,milidridgermdnicd Ãepif^â \ Et h£c deJ^dcwaMMbulif,B.eliquddpui ^'^ [ dfHK refaire. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ j
Lf B. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ff
DE TE Aï PORE,
Caput XLI.
PRIM0:Tfmpuscftnumerutmenfuränswo TewpUf tumrcrummiitahiUuwtfccuniufrius er po quO,
I^ iriw,uel ut R oiolpha apcrtiusfinit.'TcmpM cft ^'âXium deduiium ex ecclifolisq^ uertigine, c,iio o* ^Wummehiliuwmethnurdgitdtionem eruieiÃitu ^wem.'üe^.ÃatimexbdcdeÃnitior.c confeemtur, (^pwio f^^ierdfccelcftesuelmotMnccelieÃitcwpus,utqui=fâgt;^fââ-'^ontfalfoopinuntur. StdÃginÃcdtur tewpM effe ^xpoptio j^^tcium, quodtneufureturipfo motucaUer folis, itÃwt» Vf dies urtiÃcidlis tà tempus, hoc eft ,ftgt;dcium quo ftlftpra terram uoluiturerincetterftcut panni quantity menfuratur ad longitudincm cubiti uel ul ^lt;^,ftctcmpus metitur cr menfurat proprie quem» übet motum,id eft, durationem uel ftiacium motus, fteundum prius et poftcrius quorum neutrum eft in fempore,fed plane in motu: Cuius terminus a quod ftis meaijs propioribus uocatur prius. bed ter mi» ^â^ 3â* nus ad quern eufuismedijspropioribusvocaturpo» ftertus.Kamquiamotwquiddam continuumcft,ct ^^â*fftf^ nonininftai:ti,idrft ,ncnin uno momenta tempo» âi^^^^â hi abfoluitur,fâ¬d iuftim requirit ftgt;actnm,certe di» uiditur motus in partem priorem,ftilicet, in prin» cipium,etinpartcmpofteriorem,fcilicet,inf.nem, utftpraeodemcap.tricefmoçr Iricejlmo jeptimo diiiumeft.Sicincalcfaihone a^gfttaciumquod re
L J fertitr
COMMENT. PHYS,
Tempus triplex.
NVNC
Tempus. Nihil de tempore fentitur prêter Nunc.
Prop. f.
fertdr di termin«m i ijuo, J^oc eft, mend qu^ pris* ceiunt tepefaBtonem, iUdUcunturprim eftc,fti f^dcium quoi refertur ad terminum ad quern,ftiH* cet cdliditdtem,hoc eft, media qu£ fequunturtepi^ Tepefa^ fd^honem,dicuittur ejJepcftcrius-Uicautemdocei^ (ho. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;digraiiatâ¬pefa(hcnëfumo,prodimidio grain ud ftacio di calefachonem.'E.t hxc medietas debet mtlt;^ furarifecundumproportionem geometricam. A^ Ahadeji^ dicuntidemfciftmplicius.Cluiiitenipusftt menft^ nittonii ra motus non ineodem momento,fed fecunium ph* ex^ofttio, m,ideft,prieteritum,c^pofterius,ideft,futurunit cumfluxufuo pgt;rieftnti,id eft,cum momento uel th* nuto temporis priefentiSiCiuod ifti uocant N VN^ Quod N v N C.Yinitpr£teritum,et incipitfuturi-
S E C V N DO CTempus eft triplex,fcilicet, Pfâ* tcritumquod fuit, ?;^idm non eft,futurum quoi e* rit,necdumeft.Pr£fensquod eft finis pr£tcriti,(^ initi^mfuturi.V.ocpr£fens ahoquUpfum NVi^^ dicitur.EftautemN VNC. Contmuatio pnftnh temporis,adeoq^ adus c^trfubftatia temporis-Oh'^ momenta conlinudtaftneinteruaUoifunttcmpi^^'^ pfum.Sicutpunddcontinuatdfuntipfdlined.Ettt* (bftime di cunt nihilfentiri neq; apprahendideM^ pore,qudmmcmctum,ideft,ipfum NVNCQüâ^ tempus nihil aliud eft, quim NVNC continuatuf^ fluens continuoftofluxu.
TERTIO; Proprium offciti temporis tft^ ^^â^ furare motum quemlibetrei mobilisperfe,et q^^â^
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7(J
tern per dcciicm. Poc tempore menfuratur primo nbsp;nbsp;pori^.
motus primimobiUs,hoc eft,fupremicceli,qui(lici= « Qu^t« turmaximeregtihris. Deinde menftiraturtepcret porernt motus inferior^ fthicraru caU. Verunfame ftiritu juritur» umcaliq-ftkftatia proprie no dicitt!refteintcpo= t^uxnon,.^ Te,p(utnelt;jftn locoQviä extraccelum ftpremum minleft.Tc.tquideft'eintcpore eftuariariac mutari tempore,utiammoxdica.Atquiccelume^ft)iritus funtincorruptibileSilocoqitantumoucntur.Deniq; ? ^ftem motus hub caloinrerunatura,meneuranturtempo tempo» re,utpotemolus naturales,quitandemexaminatur requid, admotu caU tanquaperfelbftimum,inquotempius eft proprieadu.Sicet alijmotus,utanimates in cor 4 pore animato,et motus piper naturales,ut in creati one,in rebusfatalibus,in angelis,mâ¬nÃurantur tern pore-PnetereatempuseftcauÃacorruptionispotis ^I-usquimdurabilitatis, propter corporu naturaliii ftagilita!e,c:^ mutabilitatem,quam menfurattem» pus-C^ucdauiclcngicrctempore durauitjidfene» ftityÃ^paulatimad interitum fun procedit. Qttod Cexpcnentia?^- uulgataftutertia: docent,ut bee.
Tempus edaxrerum,tuq-itiuidiofauettiflas. Quid, Omniadeflruitis,uiciataqidentibus£ui.
Patdatim lentaconÃumitisomniamorte, Tempora mutantur er nos mutamur m iP.is.
Idecq^ettemporaneu uoeamuscadueuet mutabite.
Q^V A R T 0 ; Pbyftci jdd^nt d«otfi)!pon af Cognatu ftnia,fcilicet,Aeternitatcm er AeM'.m.Ae^crnitas ten'-pern.
L 4 eft
co MME N T. PHYS.
Aetemi» ^à intenninabiUs et infinit a mcnfira eiw,lt;juoS ne» tdiqua. queprincipium,neqimedium,neq^finem , habet. Aeuu qd. VtDei er î-âlundi iuxta peripateticos. Aeuumeji menfura motiu, faltem localis, eorum qM habent principium quidâ¬m,fed nonfinem. Qualesfunt An J^Undus geh,Dxmoncs, A nirii£buman£ immort aies. AtCjHi an intern- mundusnoneftin tempore fecundum Ãubflantiain pore, fuamfedimeternitatc.Verumiuxtamotumlocalé) Crfeciindüpartes,operationes, a(lioncs^fuds,eà in tempore. Quiapartes mundi,at elementa,ut coï poTa,funt corrupt Mes.
DE NVMERO.
Cdput XL 11.
fiamerui quid hoc locoÃgni Ãect.
Kurnenu duplex, tiumerui numeral tus.
Humerus numerans duplex.
Nnmes 1
PRIM 0:N«wertt hoc loco paulo aliter quant Arithmetice inteîltgimus.îlt;empe,quafi men furamqualemcunqiiperquamplus minufue quangt; titatis effe iadicamas, er difcernimus,in re quapia. Et Humérus tfiduplex,fcilicet,tourneratus er tiin* merans.Humerus numeraius,quem aUoqui materi alem uoe'ant^eft planer esuel multitude numeratd, ut exercitus, cohors, manipulus. Sed Humerus nu» merans,qttcmalioquiÃrmdlcmuocät,bifariamdi» citur.Ham aUuseà principalis, ut Anima ipfanu» merans er difccmesafeinuicemomniaerÃngulä, e^quidem fold anima hominis.Lruta cnim er inani mata,nihil numerat.Alius numerus eà médius,quo tanquarn inÃrumeto anima noÃranumerat. Et bot inÃruwen
LIB. L ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77
hlirumcntum nirjitm inttUigitur trifariam^fdU» nbsp;nbsp;^^^ w^*
(et,proii{luueloperationtani}nienunierantii,De= * ^itatri iniepro conceptuiftitti diferiminis. Etfic tempm t^^ tfi numeruifhoceft, diferimett/^aeijprions et po» fterioris. DemqiÃgnumaut uocabulumnunterale î ejipnibolKm itumeri, ut uitum duottria, quatuor.
^t bic uocatur Mathematicus numerus, quantitas ^tnenu eollellaexinultisunitatibus,ÃcutlineaeÃcolle£la ^lt;t^bema, ex multispun^hscontinuis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^**^^quot;
SEcVNDO:Tempusft compareturad motu '^^^tipu^, tanquamad fuumeÃicicntem,utdies artiÃcialüsad ^ttaUs nu» tnotumfolisfupra terramitum dicitur numerus nu ^f^* ugt;eratus.Siueroeoparetur tempusfuofubicHo mo» biliÃcunäumpartesÃiat,fcilicet,prieteritum,pr{e Ãus,G-futurUilum dicitur numerus numerans me» ^ius.iiempe conceptus nel difcrimen in anima sne» tienteÃaciumfrundumpriusetpoÃerius,ut inde Ãuitionetemporiscxplicaui. Ethafienus deMota fbyÃcotde^ eius accidentibus er circumfiantijs,^ ^^â capitcdiHueÃeabundc puto.Qttiebreuitcrhoc Quid dif* ^pdogolicetcomple(b,ut obferuemus fummatim. cendZÃt Erimo,91 AAtycicc quid er quotuplexÃt, cap. x8. * ex t% Secundo, PotentiaquiâerquotuplexÃt,cap.i9. i proxi» quot;EertiotquodMotusefladusentisinpotentia mobi ; mis cap. hSjereiusÃxeÃiÃiecies^cap.^c.QvartOiadmotZ 4 t^equiriquinlt;^.Quiiito,MotueÃ'etriplicem,ca.'^c. f Sexte, MotumnoneÃeinÃnitwnafiu, cap.^i. Sed 6 ptotum eÃe continuum cap.jj.Et wo eÃe motum di»
L f uidaH
COMMENT. PHYS.
7 tiiduunt,t(liolt;)uinounumfedpluresdicintotus,(^ 8 5?. Septimo, quod quies eà ceifatio motus in ente mo hili,ca.34-OÃauo,Mouentia eÃe quinq;,fcilicet,tgt; Beum,!. Angelosmotores,'}. CalosZT'Ãdlas,^â liaturamcommunem,^.tlt;laturdsÃngulares,ca.^^' ^ îiono,îà obile fubieflum,eÃe corpus naturale, toi *® tiusquoq;pbyfic£ fubie{lum,cap.^6. Decimo,T'(f â minos eÃâeduos,fcilicet,Aquo,crddquem,cap.37-** 'VndecimOiLocusquid 0'quotuplexÃt,cd.^S.'Dtto *3 decimo,VacuünoneÃe,cdp.3C).Decimotertio,Spi dum eÃe temporis uel loci interÃitium, er interne
*4 äium,cap.4o.Decimoquarto,Tempus quid,etqiKgt; *S tuplexfit,cd.4t.rgt;ecimoquinto, liumerus quidÃt) â6 er eum eÃe in anima,cdp.42.'DecimoÃexto,Ob[(f^ Argumen ua totum huneprimum commentanum ,flcut c? âââ tuprimi li {lolibrosphyÃcorum,uerÃartcircaprimaelenteii* bri huius taphyÃc£,Z7traderetheoricaprieccpta de reruns commenta naturalium principes,cauÃts,effects, acddentibiHi rij. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ut de motu er mutabiUtate corporis naturalis. Atgt; que ita hadenus generalia tantum eÃe propoÃta amp;nbsp;Curbade elementaria-cyuorum exempla Z7 expérimentait nus tradb inÃequentibus libres obferuare licebit. Quoduero tadiffici= pr£di{lauidentur alicui eÃediÃieilia , nihilalini lia uidean banc diÃicultatem obiicit,niÃquod auribus bitciit* tur. foUtaÃent, zx quaà aliéna propter defuctudinem-SedutcunqÃit,materi£ fequentisamanitas facd^ repenÃabit nobis,Ãquid difficult atis autfaÃidij pod its ex Superior ibus forte acccpimusAam inde enim fequait*
LIB. I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;78 fi(iüunt(ir,lt;iult;Enollr!sfenÃbu5etiiimc^ncn imagi MtioeÃoiapoIJitntdcpriihenâi.Tdmetfiin rthauo argumentoguoi fuseren,muitd iiUger.tid,priemen h dnmo,f rcmpidq^ uoluntdte, opus ent m difcen= do-ïttdgndenimpdrs ermUtionis eft,cupere tx anisi tno^erio^ ueïleeruditumfitri.
tinisUb.primL
GOMMEN
TARII IN PHYSI^
ÃAM ARISTOT.
Lilfr Secundus.
PRAEFATIO A VTORIS.
A CL.VAE AD INQ_.VI« renddpn'mà Phyflae principid dt= ^ Client, qud diUgentidpotui hdHez: nus trdäaui, peromnid ferefecu^ ^^i^ tusArijl. MdeprofeÃioneprocul dubio optiniKin autorem ,itdutde meorMddmodua^nxerim.Sedtantiim dbiüoçy fedatoribuseitisdidd pridembuic comentdrio ittgt; feruerim. Et cupio p«e JlKdiofos pdri feduUtute prxdidddmdreey inttUigere,(iudjide[unt'd notw expofitd,tdmetà me non omnid conÃecutumelijeui» t(dm zy fateur, ^uaà nihil in primo deÃderetur dommentdrio , dut ^uin [uper^nt ddhuc plurn
Q£.iiin ' primo bu» ius comen td lib.ird»
Ãduerit. â
di^centia
P El AE F A T Ã 0.
ExcKptio Sifeentibus inutftiganid.Seirationemaliquâmwe autoris, baberc oportuit eorum, qui bis facris iam primum nbsp;nbsp;i
imtidntur,ne,fî flatim myfleria Ãnguld illis Hi fan» idexbiherem,Mlopcrisprolixitdts, uelmateri^ perpïexitdte,abigercm, cf tanquarn db adytis ex» tluderë. Hdm in pr^diëlisctiS non omninocauerf potui.quin obfeuriora quicdamuel duribus fdltctn infolitd crfuperftitioft quaÃuideantur nouitijs f(* £l»e buius,dlioqui inJfccié diffcilioris,e'o quad pk» nbsp;nbsp;i
raque de principijs cauÃsq; prlt;eapta mere Theori» (dinuUofenfu neq; experientia.fed tant» animimit ginationcpropriedepricbendantur. Sed htec tarnen j adhibttisexesnplis almnde etiam dfcitis,utabarte aelafenfu, çr experimento, er ab dnologia Ãmi» Uum^ colldtione,extrinfecus petita,utia; feitabd»
Qulifec. ^^âtandemexperimur,atq;deincepsexinfequen» Ub. doctat ^^ âtfgtiuiento mugis experiemur. Hine enim de mu» do uniuerfj,de calo, de elemaitis, er quatenus iÃt gencrationi coferudtioniqs rerum naturaliumfint | neceffdrid,dicetur boefeeundo libro,mdiore dliqut '
ComenJrfs to cum uoluptate quam baiienus. Etenim b£c con» tio buius ten^ldtiomulto iucundiÃimadebet exiÃtmari,cr traädtio» bomine Ãberall digniÃima,prdfcrtimà bic fentiat nis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnidifia própterbamdnigeneris ufum er confer
Homo[Hb UdtionemeffeiDeocredtd.Ãfeidt feimaginé iÃim K^dKoiï» uniuerà erpiu^oKoafaop effe,ut Plato inquit, bot (0.01}. efi,minoremcr dlterum mundum,non minoré eer tt dignititCyfld mole^dt longe maiorem er melioré nobilitate
A V T O M i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79
nabilititte ndturaqueÃtidt utpate ejuipt munii cjUd^ iominuifUtlfdltemupip-uÃudriutjUtiurcconpäto rum «ertoHt^r in re non diJ^imili.Ne^ nero otioÃd tantum uoluptat ex hac contemplatione munti por tiumï^^eiusiipcentiobiienitSei mirabdii qao$ co» moditlt;«,dJeo ut dliqi« pdn humanje palicitncis (p c^aainhocntudopotep aceiiere nobn^idinc iepen deat.Siquidem nemo pote/ï negare, ex ba; «m rer« fcientw er ir./âie^latioïte.ppientMm at $ feesigni» tlt;ttemDei«eh dg;.-fJ/'â â!âquot;;; dnioremde obfer» uantiameosindeillici ,q«i gratis diümistdlidreHe» renter obfcr«dtit,«ectdrttd Dei munerdatej; opera nobispecnUariteredita fd/hdumt.Et long«« e)Jèfc bic indieare exewpU«^ probare ,qaonairt modo pij, maximi etiam Kiri,!tonfoï5 wol»ptatens,fed et ba-c, maioraq; commoda,^».« nanc breuiter attigi,pcrce perint ex mundi creatar a rum^s obferaatione.Qi«» ties emmDawid er Salomon,fapiencij?imi omnium quifuerunt principes,Dei peculiarem proitidentiä, c«ram,foltcit«dinem, benefeentiam, er infamma bonitatemeius lauf imis b^iinnisencomijs'que cele= brantJQuamincateJlib«s,interreJbrtbM$,inbama niscreatiiris er rebus,apertiJ5iineexbibeat,er am bitiofe quap ojlentet. Atqui ijl a à fanch^imis uiris câ¬lebrata,rtemo rede irttetliget,nijï qui pbgt;fic« te» neatfcientiam,bocejd,qttica«fa$cr ejfeftus totius natura in uniuerfo mundo eÃacaciter operantUpe»
\ Deiwirtutemfibi infufdmiinHejligaritcr cognouc
P R AE F A T I o.
Aih3rtiis tio.
Vit.Edf: ergo mine aliqulf actalemrideat dut cotent ndtprofeÃioncm,q!i£fdcri5qaoqi Uterisinteïligen dis,dieoclt;;diipf!imDe!im dgnofcenlianitd malta proieÃeoÃenlituraieo manifejie, utnemofdmiS contrdfentirepoÃit.ProindeftuHofosidm rarÃunt admonitos ueUm, utreliqaisaudiendis atq-, diÃem disÃmulditimamcxcondtum nonfegniter intern ddnt,Glinde Deampdtrem miÃericordem incipidt agnoj'cere,qai à minutuldiqiioq; credturds,ut editt cosflofculos,uirgultd,ldpiios', aermiados, dlidq} dnimalculd tdntopere or nat ey curdt, mnlto certe mdioremfolicitudinem corporis dnimäe^ homiitii idem benigniÃimas pdter faÃ:ipit.
DE M V N D Ã.
Pandas
Cdput L
lude died-tar.
S'inony^t
md
PA IM 0 :JÃ!indum hune Idtiniuoednt, quêta gr£ci Kdetp-opjUtriqidborndtu^ypalcritu^ dine Ãad, quoi proxime poft DeumiCt hominem, j^^ ritusqs,nihil Ãt neq; palcritts,neq; orndtias,uel dd^ mirdbilias,qadmipÃemandus.Ethancdlioqui uni* uerÃtdtein uel aniuerÃum dppeUdnt, eà quod ntiim
dus tdnqudmÃedes dmeeniÃUnd er edpdeiÃimdcotn Mandas ple£ldtur,continedtq;, omnia uniaerÃdcj^ ÃmpUet^ qd uulgo mixt due corpord.V aigus tdmen,er Ãdcr£ etidm U* eytheolo. ter£ ,ãpeMandi uocdbulo ÃgniÃcditt terrarntdquot; Ã^aiÃ. homines terramhabitdntes.
â i ' Secundi
L I B. II.
80
SECVNDO:ProIt3f4crferèf«pey«lt;lt;cHitç(»ie MunditJ ^ioeji. Vtrum unm tuntum un pUimpnt munÃ. âââ$ â® â*â* Qttitn Ari/lotcles in i.cceli.trdddtA.exdminctt.
Protons unu.fnidntum,non pluseseUemuniof,ut ^en^iruntpojl üemocritum'Epicurei-tCuius üj^utd tioniibocferècdputeji. Qtjû unustdntUmmotui Muitduî cÅâireg»l«trtseji,ergounum eflprimum mobile,ct cur unus ttnic«5ejlîH«n(I«s.Sienimpl«resmtttiilie)Jèrtt,opor tdiittt«. teretetidin plura diuerfoic^ motufer locofextrd cxïu}neffe,dt(itieitdudcuumdimitti,zrin in^nitü fieri progrefpm/pol utrun:^ prorfum dbhorret à , nlt;(tttr4.
TERTIO iM'tncîi« eliÃuhjidntid corpored, co Mundm pletenspwordinecoelumcrterrdm,er quiCcMiJ^; ^«id. nbsp;nbsp;⢠incÅloerterrttcorttinenfur.HMius definitionts A= rijiottlMfumpt£ ex libro de mundo fenfas facile patet,curafit ex partibus mundifampta,quarum d* liief«nt|implices,ttt coctum er elementa, aliæ faut compofitiC, ut corpora mixta ex quatuor deinen« tis.
Q^VARTO: Partes mandi bifariaminquiru« Munit tur,fciUcet,fecundapcumer fecundum relatione, partes. Qwtafecundumlocuuelfituuniuerfamacbinamu= Partes mü di diuiditur in duas regiones,quaru Superior,uoca« di fecundü turregto AetbereacodeÃts, id eft coda, infra cole fitUM. tap.proximo.Inferior aut efl regio dementaris ,co tinens orbem ignis,acris,aquae er terra:, infra codé cap.ó.Secundum rdationem nero, quatenus totum ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confertuf
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;COMMENT. PHYS.
Partei m« confertur^-diuiditurfuis partibus. Mundi pitftei dificundn loiigeftmtplures,(jU4rantaU£priticip(ilts,itli^nt^ reldtioné. nusprindpaki uelnünntt dicuntur. Principdlch Principd^ ut notiem cæU cum fteUii» ut quatuor elementa cttnt Itsnunli corporibuiinixti$,amp;'cbtentisconocatii^ iniino^ partei, nbsp;nbsp;quoe^ orbe ekmetari inanimatis uel animat is. QJf â ^
nazint Meteora, Metailaria, Plants, Animantidt tiomines,quorum maxima pars in aqua terra^ d^â Minus p« gi^^ ^iinusautem prineipalesmundi partesejâitgt;^* cipales mu nut£Ãunt,membra,partes,artus,lt;3âarticuli pr£^^ dl partes, dorum corporumicr iam enumeratarum in gentââ refubjiantiarum accidentia.Dequibus ex infequt^, tibus patebit abunde. Sic ergo pat et quoi fupra H^' j inprimoadÃnemcapitispenultimi. MundumeS''^ Mundi» immutabilem in totafubftantia fua,Sed mutabilité quatenus ^yj^ tamenfecundum partes,elementares pr£fertilt;é immutabi ^tnixtasfubÃantias. ücque hoc didab{urdepflt;gt;â lis, er qua i^^^^, exemplaplurima, ut mai-e totum didmus néé poÃeexhauriri, quodtamenpartibusexhauritnfi ^^^^ cuÃentinapurgaturinnauhuelplurauafaiinpIlé* tur.aqiiamarina.
Matena mundi Pocte,
Q_VINTO: CaufemundiÃcfere inueÃi^^ü tur.DemateriamundiexquaÃt compoÃtus, inte^ feambigunt eruditi.Poët£ enim er uetuflifiinuée ïunt mundum ex chaoeÃefaiium tanquam ex matt riaprima,qu£ Ãt créât a rudis etinÃrmis primaiét er inde digeÃa atque diÃoÃta fecundum uniaitr mundipartes, Inhacopiniweeft Quidiustfuutéi Ueftodnm
LIB. IL
81
iieljoJuminTheogonta.Clui [mbit ^ Deoiquot^ Mtosex ilia chao. VUein prima Metamorph. Je« [criptionem ^iot;.
Ante mure er terrât ere. tcdt[injiiciueroreaiui[entïnnttmuniutn e^eex ^^^^^P^^* nibilocreitumthocelijCxnuUdmdterid[däumd P^ci. 'Deo.Veripdtetici opindntur munium pldne ater^ Penpdte» ndm,hocejl-,nunqtictmincepi[[e,ne(^depturü e[[e. VldtoduteminTimeoUdlogo^iJdenide credtione ^tdto. munii[crip[t,nonitddliend3ejid nojirder Eccle [djlicorumfententiderpieSeireuerdiecrediia ^* WK«« neHeltternitdtemuii^hdmdndrcitionihilcertipai tejiinteïiig(re,neiuinjidtuere.luxtdiUuidiUebr. âÃâ^^r^^^ *t.Fideinl:eüigimui,dptdtde[[e[ecidd uerboDei,Ut ^tidum» txiniii^biUbMperentuipbilid.Conjidt ergo piet M!iniimeredtumincepi[[edliciudnio,[ei noninte rituriime[[epldne necpojl extremum Hem,cd pur gdbitur er renoudbitur pripinxcp dmxnitdti re^i . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. tueturtUt[choidpiciuerbo[e iijputdnt.Cum ergo, ^®7^^ ** ui iixi,tternume^e munium penpdtetici opinert» ^â'ââ tur,mdteridmquo(ii primum ippmunJo co^temi ej]è «ol«nt,ex qua mundiM cum [un partibis pt fa»
⢠ë^jtatnetpe/i lange dUumdteridprimdcceU, alid, tlementorum,utuerbo[e conteniunt peripatetici, inlibro de cÅio er mundo priore.
SEXTO ; Forma fubjlantialismundiejlippt F onna mît quidem perfefh]?ima ©⢠abfo[utijdima,fu!: partibis difubjban« optimedijlmftacz orttataeJPentia.Q^ainperfech twUi.
M oflem
COMMENT. PHYS.
Tormam'quot; ^â^^^fâ^^'^^^^^'»^^^^^^^*fi^' moxinprindpif iiina ' ^P^^^^^^°^^°^^â*â'^^°-^^''â*^^Ã'^^^''*â^^^â^^ eft inanimata, l)ocejl,no habet propriam aniwanif licet gubernetur a nobiUÃimoÃiiritu Dchet inde lt;ib angelii,utdiilumeftfuprainprimo cap. Sicamp; 'Virgiliuiinö.incjuit.GeuinobiliÃima mens agitti molemmundi, ex magno fe corpore mifcet.vbio* formamu mniaj^iritusintusalit.Sedformaaccidentariainu* di acciden diuniuerÃmagnoconÃenÃueft orbicularis ey jfba taria ro» rica,id eftymcre amp;nbsp;a;qualiter rotunda. quot;Vt Plinitf tunda, im.cap.t.Gr Arifl.in t.lib)odeccclocap.f^.prx bat aliquot rationibus.Vtperfe^hfiimafigurae^ii^ perfeätÃimo corpore mundi, fedff)h£rica figuré eft omnium perfeHiÃima-Ergo mundus eft jfhatl^ cus.Minorem probat Arifl.in i.cap. y.de coelo. Tquot; alias rationes qu£re apud autorem flgt;h£r£ matefit^ Efficiens li^.pffciensautemcaufamundi,tametfiiuxtapefi* cauf.muns pateticos nuüaflt,quieum£tcrnumeflecredunt,tlt;iâ ^*' menyOutoret^ofecxPlatoneinTimao, DeUtefi tsiwndi opifex cx creator omnium partium eiM,io* tiusqiUniuerfl.Quem Deum etiam peripatetici ih cunt effe motorem cx gubernatoré mundi. Qui P^^ .. mediascaufasqtuq^agat.VideinS.Phyflcortmiey *ââ* âLl. inii.atqitz.tAecaphy.PinahscaufalAundieftjCO» ^âtinereintrafeetfluereomnesflngulasq^ partesfl^ Effelns et as enumeratasfupra,adgloriamDei(y utUitateUt accidentia hominum. Effedus autem aeddentiaq^ mundictm mundi nbsp;nbsp;pinrafintitamé hxc quint^ pr£cipue nu merantuf
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Septinif
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bi
ii.PTlKCi:M.uniustlifinitMnonin^nitui. l. MunJiB (iuiinihilh^ibcnijtnitummotumellin^nitum.Sei i finituf. MunJms hdbet finitum motumqitotiiittnti, quo cir» turnerlt;iturim4-boris.Brgo muniusnon ejiin^ ^nitui.tJlriorem probo.(gt;uiajiniti ai infinitu nul-lcie!lproportio.Uem,A.lioquilitie£injiniticorpo= * risiacerenturicentroininjinitum ^y iijicirentin finite i ceiitro,qaoip accideretjUuHo modo recur-rerepolfetintrufinitumtcfnpus.ltemiCimnisfigurei ? blt;ibetfinein^terminutn,fiei munius e^figurdtus ffih^rice.Brgo muniui eji finitus-Videplurd inpri wo de cxla trdddt.tl T E M, MandMS efi: unus non I LM««« plures, alioquirurfum nimitteretur infinitum^ diMMii«s. «lt;«CMM c|«o$ contra nuturx captum. C^uidfipluret t^entmuniiytumextracuiusq;cÅlü, effet aliquii. Ãamueraextra coeIuprorp4$nibite/l.lTEM,M« '^' d«5 efi^ternusfecuniuperipateticos, utf£peiam ââ^ ââ^^'âââ diftumep. ITEM, muniusejiperfechfiimu cor= quot;**5* pus proximc pop bomidcin.I T E M, muniusejife 'â* ââ¢^^'kquot;â itte^-habitaculitDehfifiirituumyCr corporu,at(^ ^^' perfc^ eorum que bn acciiunt. A.t(^ hxcie uniuerfo mKH« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â'P-do in prüfens dixijTefatisjit, plnmeniwex infieque Æâ¢ Mud us iamp;uipaaebunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H« Det
Cr creuc.
D E C OE t O.
Cdput U.
PRlMOtVocdbuIuwcorfitePe Anjiot.tit.i. CÅhJî^ e4p.},mMkif4ri4mfigntpC((t.P»'iraoenimp= 1 g^fua» M 1 gnipc4i td.
COMMENT. PHYS.
gniflcätextremem muniil^b£rdm, utpote pniwS mobile,extremum corpus munii,circulariter mo* j bile.çyuoiaUMfirmamentum uelfldhtum cxliim Ariflotelidicitur .Secundo pgniÃeat omnes j^bf* rMcontigUiiiinregione£thered.Sic ealumappd* lamus,fupremuJ^dcium mundiintrd primuinmo* bile or elementd. Cuius[upremd pdrs or circumfi* rentideftprimum mobile,inÃmd uero efi jÃhdrdb^ nce.^tÃcinprxfenticdpite inteUigitur. Vocdtuflt;^ Aether. nbsp;nbsp;Aether à continua er perpétua motu. Quad ArtÃ'
quint dm effentiam uoedt, id eft, corpus athereiiol-Caelum j Tertiocdpimuiccelumprototomundo.Porr'o«!iâ unde di^ luffi dicitur,'VerAconcdHitdte,quod intrd fe omni^ ^utn. comple0idtur,yel db orndtu,quod aftris er Ãt^*^
pidcerrimeftt coeldtum,pi{tum,er orndtum. Coelu quid nbsp;nbsp;$ E C V N D 0 :CÅlum eft corpus [implex, igt;^â
reum,e^ ftgt;h£ricum, perpetuomobiled(lu,ftt^^ erdftris infignitum.
Quo or^ TEKTIO: Ariftotelesim.cxlhtrdd.sl^' dine A= i ordinedocet.Primo:C(xlumeffc£thereum,crpâ''*--rifto.de petuum,dtq^ infinitum, non quidem mdgnitudiniâ calodo* Ãidurdtione fui, dequofutis fuprd eodemcdpil^ cedt. t primo,drticulo qudrto. Deinde fitum caeli proli^â inquirit dicens.Dextru caeli efft arientem undeftf* Siniftrum. gunt dftrd.Siniftrum uero efft occidentem. Surft^^ Surfum. Hero autfuperiorem loan caeli efft ad polumant^t* Deorfum. ihcum.Ãtdearfum,inferioremqieach pdrtem,tfà dd noftrum polum ardicuiiheo quod motus incipâ4 j
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sj
rt dextro ädÃuiÃrum. Verum non poteà negarkple 'gt;^°^lt;]iicontrafentire,quidr{hcumdicunteÃ'edextru ^eeli,antdr£iicum neroÃniÃrum. Tertioloco do3^ tncalo ^V,nonunumfedpluresmotuscf]einca:lo,crpla* ^ ^^^^ Mas dhoccidenteferri contrdprimum mobile ,ut ^otm, inÃdeodemcapitetertio.Qvdrto locodocet: Ccelà ^ eÃe ^otundumÃbicricte figure -.quod experientia ^^°^; âtrguit,Ãquidcm ÃcUtCiCrafird, tique diflant ^Centro terrlt;e.Siuein oriente,Ãuein meridic,Ãuein Midente,ÃueddÃeptcntrionemÃnt.Quinto loco, ^ demotucccli,deÃeilis,dcnumcroÃyhitrdruindicdt.
Q^VAKTQ-.Mdteridmcaliercorporumcce Materid ^efliumeÃelongedlidyquamelementorumdut cor= ealier potum mixtorum,docetÃholarumconÃenÃiis cum (orp^ coca ^Triftotele.Siquidemclementdcrcorpordcompoà IcÃium. ^â^muicemÃntgenerdbiliacrcorruptibilid.Sed cee Ium eà ingenerabile er incorruptibile,
Q^VIUTO: AdhucÃint obferuandualiquot Proprie eonditioneserproprietatescceli.Primd,NkÃm cor i tdtacee P'MeÃeextracalunaturdUtereruiolenter. Quid h.
0)««e corpus eà uel cccleÃe,uel elementare,uel co* poÃtum.modocalcÃe extraccxlum nuUueÃ,quia nihileÃextrdfeipfum. Quoducroneq-, elemétum, nèq; compoÃtum extra ealum Ãt,pdtct.Quia Ãcut omne graue fertur deorfum ad centra,ubi quiefcit; Sicomne leuefertur Ãirfum dd dreumferentiam, uhiquiefcit.tamuerocaluieflhdcipfdcircaferétid â totius munduSecunia Conditio cÃ:coelum non eÃe
M ? ete^^
COMMENT. PHYS.
tUmitum, ne^j compoÃtum exeltmentis, ut fuprt de )nt(teriaeiu5pdtuit,Grincorruptibilitatemuniif ^rgo cÅluneq; getterdbile jnelt;^ corruptibile, net (dlidum,necfrigidum,necj- colordtnefl. EtinfutO* md calum non habet uUam qudlitatem,qu£ conji^* j tur exqudlitdtibuselementorum. Tertta conditio' Calmneà omnium corporummttltonobiliÃiwtiKft er pulcerrimum.quod mult if aria probatur. QH^^ fupremum locumoccupdt.Bt quia pulccrrimam-id perÃ^hÃimam habet Ãguram fph£ricam , qua: in* trafe ipfam terminât urtquabditer, etfuldturq»^ itbetfua parte. Uem,Quia ceelumnoneft obnoxinti* um mutdtionifecundum fubÃantiam,uel quaUtätit fed tantum loco mutatur,ÃcutJÃiritus.Verum hint maxime probaturcÅlinobilitas-,quod naturamhn betumuerfalemcoeleflem,dequafuprain i.cap.^â Fdm ejÃeax eà caluin hlt;ec inferiora corpora,qlt;^* bus communicatfuas uirtutes er influentias, quoi fuprain i.cap. 4. uocauimus fatum aflrologicitntgt; quale magnifcecelebratinprincipio 4.Ub. M«»(â .... nbsp;nbsp;nbsp;lius.Etcaluagitinhuecinferioratribusmedifqni
. f â nbsp;nbsp;nbsp;Ãinfirumentis.Prtmoperfuum motum,quocaltÃ*
' * citeer fouetter uiuifcathacinferioracorpora-St» f .Æ cundolummefiio,eoquodlucemomnibusjebuioà ^f^ *^*quot; f^^^i lt;1^ tenobras triÃieiamqi difcutit, eriüuÃrät ' nbsp;nbsp;nbsp;^^ h£cinferiord. Tertio per uirtutem er influential* quot;lil' ^â^ ['^âttn.P.tenim influentiacaleÃis, eÃquadamqun*
** litdSimmdteïitdiS)CrQC(ultdinc(elo,lt;ffl(ax,qn*
tIB. U. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«4
netjuitimpeHrhtjuin[nos effdtutprifiet in his cor poribui compoÃtii,pro eorumc[tialitate-,natttra,et hibitudine.ÃHiin etiarn Platonicidicunt,ipfdi anuc miu^uoij^ multa A calo f imere,ut infra in 4.clt;t. j8,
DE MOBILITATE
clt;xli. Caput IlI.
PKiMQâ.SicutcÅlumefrcieteris cen-poribus f^otut ecc multonobUius, fic etiahabetmotunobiliorc H circulai»
amp;'perfr^ortm-,lt;iuaUstft motus circularts zr um= rifâ frrmis,c}uemfripramaxime reguläre diximus-Nio» ueriautem coelumcirculariterbifariam probatur.
Primo ab experientia. N4»t uidemus oculis ftetloi * oriri,paulatimq; cleuari A terra,donee perueniant ad mediucceli.Magnitudinesautem ifrarumfrella* rumquaboc modo mouentur in nutlo uariare loco, per eert as mengras deprahendcrut Mathematici, Confrquitur ergo in co motu squales obfrruari ii» ftantias in eodem loco,addiuerf'M fteUas.Bt per con frquenscirculariter moueri cxlu. Deinde qui a mo» i tus coeli eft regular is maxime, quemfcmperiequis fracijs in uiginti quatuor horis eonftci obfrruamus, (yoeuhsquoq; cerinmus,infrle aquinoilialhQuo enim in locofteUaftxa hac noüefub kor am nonam uidetur,eodem in loco pcrendie fub eandem horam nonam nofhs cermtur. Ergo motum efte circularem necefteeft, pracipuecuhiccircularismotus maxi» me, coueniatfpkfricxftgurx coeli amp;nbsp;mundi.
M 4 Secundo
COMMENT. PHYS.
Kotui cet U perpte tUUi. Cauf.ejÃ. motuica leftis. Intelligent tw.
SE CVNDO:MofKlt;caïi eÃperpetütti,^ui^ ealum luxtaperipateticos eft perpétua,er intro ft habet motorem fuum,nempe ^irttum,uel inteUigt. tiamutnocant. t^ameffdenscaufa ealeÃd mottK eÃpriwutnipfeDeuitPrimuimotoriperpetuowo* uem^ iwpeilenifupremum mobile,cuiquaà aÃiâ xui inÃdet,lt;y incumbitf:â¬unduperipateticos.'De* indeÃnguliiÃibterafui funt ç- inÃdent Ã)mtv(gt; ^uos uel diemones,uel intelligentie appellant, iÃt
Jfiritui interim dum cognofeuntcruidentfuu créé atorem rgt;eum,peculiar i «juadam uoluptate ac deÃ* Kotui ca ^^^^^ mouent fuam ejuif^ Ãibxram. Et cum illiÃi^ lianimalis ^|^^^^ Ãmilitudinequadam uoeentur anirntt. ideo ^tt^Ã- quaà animalii eà motm ccxli.
Kotui i nbsp;nbsp;nbsp;T E R T10:Kotui eali no eà naturalii ,fed üâ tceli non ^^^quciammodo, quianuquamÃat ealum,nee naturahi. guecjuitfcit.tdmutrocjuod caret litemarec^jUie,dl*
* rabilenoneÃfecundu naturam-üecintenditurtnoe ^ tut,neq; remittitur,fed eÃf trnper tquabilii. itenu ^Md ccelumnon mouetur adeandempartem,ciin^ tdmenÃt eiufdem Ãecici. NdW prima mobile ab Å riente in occidentem mouetur,Planet£ uero contre proprio motu ab occident ein orient em mouentUTt ^ diuerfo tempore ^utdem.
Kotui c« QjtART GMotuiccehnoeÃdnimalii,^^^ Unonani- Ãnefatigatione,Ãnelabore, crab5q;ÃneeÃtdlogt; malii. nec^ueremiÃiorin principio eÃne, ncq;Ãriiorin Kotuica medio,fedeà tequaHifewper. N« etiamuiolentnt
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ff
fjl wofut calh^uid ntdlum uioUntum eP perpétua U non uio» ne^ueie^udbile,ftiwotus call eft perpetuus e^ts lentuf. ^iiabilis.Ergo noneft uiolentus.
Q_VINTO: Quoi pythagonei et Plato ^uo= ConeentM ^ueinTiKfo-.e^pofteutnCiceroinfecunioieua- ^ harm» tura Dfcr/.m,©â in Ubro ie uniuerÃtate, item Itla* nia caU trobius in priori parte libri z.ie lomniScip.tocenx quid, turn nupeum çrfonantem harmoniam quaniam cierizrexcitaridicunt ex illo motu,eft mere fomni umphilofofhicu,p de Æ:inouocali intelligas,tametp iicuntiÃibarmoniame^ concentumcalipropter uimiamlonginquitatemnonpercipiauribus.Reue Harmonia raautemcumharmaniapgniputproportionemet Pamp;^^P i:quabilitatem in motu tali atque in alia qualibet ^nantitate,noquidemfonusuocalis,pedalioquipro!» portio ilia inteUigi debet dur are in cali motibui^
DESPHAERIS COELE«
flibuf. Caput IIII.
PRIM0: Siquiiunicumcaliorientunam^i Qf^gffff tantumoio^haram cali eÃe diceret,is pla= liplures, nenoncumratione,[edabslt;^omnifenfH infamret. Quia ipfafenÃiuexperientiadoceteÃepluresÃhee ras,tametp de numero ac oriinept aliqua internes teresPhilofophosatq^ Mathematicos diÃenpo.Sis CrUucan quidem exfententia AriPoteUs cr Platonis odo Unumirus funttantuÃhane uipbileszfprpbiles, exdipres pc. Plat.
K f to
COMMENT. PHYS.
CT AriÃ. tornoluflellärumhocoriine.PrimäyÃrtndmetunfr quoi AriÃoteles primum mobile er fupremitm uo catorbem.SecundaÃihxrttSaturni. TertiatXouiit Quarta,fÃdrtis.Qiiintd,'Veneris.Sexta,Uiercur^ Septfmd,Solis.O(idUd.Lunie.Theologirecentiorei Tbeolog. fj^-^numérof iperdiiuntddhuctrès orbesfuprdÃt
mdmentunhfcilicet.iioiuhcÅlumdqu^umttelcri* Ort cÅîi Ãâ*^^'*^^-^^^^^^^'*^gt;P^tmummobile.EtVndecif num etlor ^^'^'^'^^'*â^^^pyt^â*^- Kathematici quot^noU dofè Mi °^^^â'°^°â^â^^â^^â^â^^^^â^^^^^^^ ordine. Quiddin tlsemdti^ °^^^^^^^^^py^^â*^c«lum,erponuntDecimutih ^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod uocdnt primu mobile.Et t^onum quod uoednt Orbes ca- f^^**'*^^^^^^^â O^^tiumdeMe firmumentum-li nonen ^^^ idbeeps dlios orbes ponunt. Alij nero er ph** res,contentifunt numero nouem Ãgt;h£rdrumhoc of äine.Primd,primum mobile non Ãeüdtum. Secun» äd,ÃrmdmetumfieUdtum. Tertid,Ãh£rd Stüurni-C}ult;irtd,louis.Quintd,Uidrtis.Sextd.,Solis. Septi* ndy'Vencris.OfidudjMercurij.tiond, Lünne. Vidt turnendiJÃutdUonem Albertiin t.decaloitrdd.
j.edp.ti.
CuiM in- nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N DO .-QifW de ordtne erÃtu ÃeUarm» terÃt tra- dejÃhxrarum, ef'quomodoqu£quemouedtur,amp; ddrede qudntum db tnuicem dtÃent,inquirerepltird Ãieädt Ãibneris ad dÃronomidm,utdicitipfe AriÃotelesin i.decct foeleÃ. nbsp;nbsp;lo,nolo cgo neq^ etiumà uehmpoÃum in aliendm in
UddereprofeÃionem mdthemdtied:, ututiliÃimum quidem,Ãc et l]oneÃiÃimam.Onne ergo hoc nego-tat»
LIB. It
86
tium de wagnilKdine/lenarttWjde motibas plantU turn at^ calorum,plane intadum permitto nathe maticiiycontentus ijhqtiieex Ariftotdii tradatioe arcabanc materian utilia uiienturzx neceUarM «d prima bifcpbjJïces elfwentd.
TERT10:PhyÃciejl eonÃiäevareuelocitatew ^quot;yÃ^^ öHttarditatfmmotascofle/lw.QiioergoqMtsqjor» ionÃderlt;t j bis eÃ[uperior,eblt;^uiiiueloauimoueturmotuigt; iquot;eoporte« urno,hocdocetexperiétidinmotucirculari. Nam *^â lt;iuoquiilt;iiincirculouelf^l)£raeÃcir(uniferenti£ Qâ*^ w^^o propiHs,cói(cIociusniout'tur. Et quoguidq^ centra ctuslt;ju£ efipropius,e'otariiuimouetur. Siquiiemuelociui tâlt;â'di«S e/lquodintcmporecertOjUelutiin 14.Lorismaiws â^oa^an« ^aciarn locicon/îcit er percarrit. Sed tardiase/b tââââ quodineodem tempore ctrto,aelatiin 14. Lor is mi nasJJiaciam loei confeit cr pereurrit. Verantamé qaoqaisqae orbis e/b inferior,eb aelocias moaetar mofa proprio abocctdentetnorientem.Sicatifum naais aeloctj?imocarfaferatarjnoccidentemaelfe ââÆ'â⢠ptentrionem, interim tarnen naatte nel alijm naai ®quot;* d2entts,deambulare,expaciari,aelprogredipof= (ant in orientem,ael meridicm.Sic proprio mota fe ®âquot;quot;* 'â^
tuferätwr.
pri«iniobilis,utdi«nt. Q_VARTOzMotMSpritniniobilise/lumcus, Motwpri dtumMsfcilicetjaborienteinoccidentecr bincrar mimobili« |K«iinoricnteffl,q«eirtctrcHi«MoI«ttt»n conpcitfu= diarnus. fer falls inwüdiurfl^coezJiitdrfticü^UQtidie /fdâ Dits nat.
eia
COMMENT. PHYS.
KotUifda do i4.hordrU}quoiuocaturiiesn(tturdU'S.Eths ptminfer. motuprimum mobilefecumrdpitomnesdlidf infe* I^hterdrü. nor esj^bi£rds,fîcUt tiduisfecundo dmne dut uento deflueus fecumrdpit z^deuebit omnes homines O' dlid(iu£ in nduifunt,Z7 tdmen nihilommus inferio Solidup. fgf JahnerteÃc rdpt£ cum primo mobiUfuper polos Kotusob= mundihdbentpropriumfuumotum,lt;^uiuocdturob liysut, nbsp;nbsp;nbsp;liquusÃuper polis zodidd db occidente in orientés utdixi.Quoergo qu^q-Ãgt;h£rd propioreft primo mobili,eb uelocius snouetur nonftuo motu fed diur^ . no,c^tdrdius mouetur motufuoproprio,contrdii Kotuspro urnum.ttd utfirmamentuproprio motu percurrat prins fir* unumgrdduminducentis demudnnis,atqfttd per» ' WdmentL currdt zodidcumin ejuddrdgintanouem millibus d( i^dgnus mumdnnorum.QnodJfdciumuoedntiftimdgnum annus Pld annum Pldtonis, quo exddo omnid prior a fut re tonis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diturd db initio atguepriftinum or diremhabiturdi
fic ut poft tdntum temporis exddumftmus hoe loco VlotusPld rurfumconfeffuridtquedudituri Pl^ftcdm. Satur* netdrum, nusdutemzodidcumtotupercurrensdbfoluit mogt; tumfuum in trigintd dnnis. lupiter in duodecimo A nnus fo= Kdrs in duobus.Sol in ^6 $. diebus, er 6. hor is quoi Idris. fpdeiumuoedtur annus foldris.'Venusc^l-\ercuri* us etiam in annofjlari dr citer confidt curfun p^lt;gt; Kenfts. nbsp;nbsp;prium-Euna uero in diebus z^. drciter,quod ftud^
nm menris proprie uocatar. Et hadenus de motgt;^ Curmotu ffhardrum.Dicit autem A riftoteles moueri has in* prop.infe. feriores^hterds ab occidente in ortemé contra P^ mum
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87
Wummo6i7e,propferbom(ne5,lt;jfi4q;plt;per terrain ^lixra agentid,Qjiiapmatuiprimimobilisnon retarda^ moutatt» retur necfue inhiberetur tariitate inferiorum orbi^ tur, un,non po^t aliquii crefcere aut tiiaereftiper tera rAm, propter nimiarn primimobdisuelocitatem. Sed reuera proprius }^h£rarum motusfacit diuerà tALemiierumacnoéium,coniun^oneiO'oppoa fitiones,iiuerfoic^a]feliu$ftierum.
SEXTO â¢.Dubitanthicdetococixli.'VtruinÃt Codunan inaUquoloco. EtfaneapparetelementaeÃeinfuo w^oco. loco,utpoteTerratn in concauo aqujeiAquam in co CAUoaërd, Aëreminconcauoignis,tgnentincon* cAuolan£,ct(iuiEun£lfh£racomplefhturcXiim=gt; .⢠bicomnia corpora element ar ia ercompoÃta. Qu£ ^^^ S * mouenturnoquiiemcirculariyfeireëlomotu.Tie^- ^^ .°''â incepsuerofiiperior c^u£c^libéracomplechturin ^^^ feriorem.Seideultimo demum fupremocjiie coelo dubitAtur,utrum neÃt in loco annonSiquidemexe tra coclum nihil eÃ,nedum Ãcalic^uod corpus ambia eus cal»,Kei faperÃeies corporisambientis.Etbre* uiterreÃiondeoexfententia AriÃoteliscr Alber» ti-Ccxlum extremum non ejÃe in locototum,fed Ãe» tundumpartes.üeccaelumeÃeinlocoperfe,ueru ^ per accidens.Qiiiacentrumeiuseà inloco Ãeut A» nimaeÃper accides in loco,quiaÃubieHum eiusfei licet corpus eà locatum. Nee ccclHm inoaeri in loco fedcircalocum- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*'
DE STELLIS.
Caput
COMMENT. PHYS.
Caput V.
S/e9« ^^i RIM0 '.SteUaeÃienporparsfuiorbisreti* â^^o, I nemlumen quouifui eà fubicHa. DeÃnitio bf t ÃgniÃeat primoÃeUas eÃe ex materia incorr» ptibili,eademcü cÅloÃuo.üonautemat Platonid putSt quibus or Virgilius aÃentitur alicubi diceiü-stellt itn Cittern Venus ante alios aÃrorum diligit ignés ignet. *^ ^ft ,ÃeUas, credere oportet ex ignieÃUÃleüaf^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qgod autem id à Ãgno conÃrmat, co quod lucean^ S eUetuci amp;calefaciantÃeUg,planeÃaUaxeÃ. Siquidempligt; j^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ra alioquilucent qu£ tarnen non funt ignes neque (f Stellt auo iamp;tti,utputridumlignum,utgemmt. Deindehtt nodoeale clt;^M^'*^lottfgt;f^Ãi^pf^f^'^^ttvtineÃetlarum,fedire* fadant. nbsp;nbsp;A^^'^^^^ radioru, ut apparet in Ãeculis urentibut-
Prouenit etiam a motu calorille, ut apparet in agi* tatione i7 comploÃone pedum manuumq; cÅlo Ãi* gido. Sicut ergoÃeculum perfe non calidum eÃ,Ã^ zrÃeüt crlumenearumnon fantcaUdt reuert-Solan per QjtarenonerrantiÃi ualdequi negant Solemelà fe calidus. perÃcalidum, cupotiusÃtcaleÃaciensfuiluinidi radijs,incendensQ}'illuminans mundum. SeddebH plurainÃaeodemcapS.deaere.
SielUutru SECVtiDOtPrictereain deÃnitiloediciturÃt^ luceatpro latreciperelumen, cuius adminiculouideriocuUi priolumi queant. P.ttametÃambiguaÃth£ccotrouerÃaan» neanalua ceps^problema.VtrumlunaaUt^Ãellt aeÃderi no. propriu lumen habeant,an id afolemutuenturquii à aUenum. Et quiiem maiorpars philoÃiphorum (onÃentit
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;88
^onfentit ÃeUds hdbere lumen i Sole,çr redperc in Soi cur mé fe lumen Solis in medio mundo fere ob id pofit^par dius plan, timutiUuminetaftrapftellas lucem^ipriebeatin m.^do, partimutcalefdcidtbfc inferiora.Proinde Sol anima rede Plinius dttÿ alij folem uoednt animdm mundi m^i cur, tnuificantemomnid.PÃ:dutem certardtio fecundu ijios probanshanefmtentidmde lumine foldri cox municatojleUis. Omniadiuerfd z^multa fubeodé generereferuntur dd unum fui generis primum er principale,tanqudm ad eff denteedufamer origin nemundin.PrgoomnelumenÃdereureferturddfo lern tanquamadprimuÃdus. Quid primum tn uno Ã^j^i^^ , 5â05; genere,eà edufd omniu lUoru quafunt unius generis illius.Sed fol in genere lucidorum eà prirnti e:}quot; mdximu,ut experientiddo cet.Ergofol eà edUa fdeÃiciensluminisinomnibusÃeüis. Etper con» fequens omnes Ãella: recipiunt lumen fuum d fole, Q«od autem noomnidaÃrafunt £que lucida, neq;
eiufdemuelparis luminoÃtatis,nihil impedit, hiec Cur no ow namculpanonfolis cÃ,fed mdteriie inÃeüd,quaru nesÃeUe quo qu£qi eà puriorc:;â nobilioreb quoq-, eà lucidly Ãnt £que or,utÃdus louis e^Ãmilid.Quoautem qu£q;Ãgt;if= lucide, Ãoreà eb ruhet mdgis,utÃella hïartis.Etquo iuÃo rarioreÃ^bmagis albet ut ingalaxid pcüet. Sicut et reliquapars cÅU eu Ãt nimisrara or Umpida, no recipit lume neq^ lucetficut Ãclld,qH^ denÃor pars eà fuiorbis,neqi reflediturà rcliqua cÅlo lume in oculos noÃros^cutdÃeUis propter nimiä raritatS
er
COMMENT. PHTS.
crtrtml^arentiam.Sicutcdnielanon ref^ïenietiâf' aêre,uelfub dio â ,Sedrel^lendet idenfa cdmerduel Cxlutit. IdgucarLtionergo cxlunt efl cjrod uidemusprttef fleüasfupranos c^ruleum QrÃercnum,Ãede(ldCf 'Lumt cur Umpidui^lucidui.Corpusautéluntciuia crd^itlt;^ in£qiidlU eÃ;et mdgis terreflre idea itt£ijual!ter lame redpi^â terlumen proutl'epdrdtde[llocoAfole,zy'prout interpoftti recipidt. terrx hdbet portione,pc et dUo q dUd pan lun£ e^ denpor crUiminopor, dUdrdriorçr ptbobpcunH (fwidmmodoq; mdculofd. Titdutem hic peüdrit^ Solcfu^mo iUumindtiodfolenon perrePexionem^pcutcdh^'' ioillumd men folie dlumine reÃelhiurin dqudz^ reprit ni^ HetpeÃM. pum,ne(iue.
Sicut dqu£ trcmulum Idbrieubi lumen dhenH
Sole repereuffu m rdUdntii imdgine lum^ Omnid peruolitdt Idte locd,idmqifub dterdi Erigiturifummi^feritldquedrid te^ quot;Verumhoclumendfolerefld procedens pitimdl) imtiomundipeUisinditum,hodie^pdriter pernti net.Turn demumlumenPeUdrumAcÅloinde rep^ futur in noprd hue inprnd regione^repritq-, noÃm Steiieur aifum.ciuoddutempeïlitdntttmnoilu uelpbcre interdiu pupulumnonuerointerdiuuidenturneque hicentt nonuides incdufdepfokcuiusluminemdgno obfufedturmi* éitturt nue lumen dlidrumpeUdrum erpderuinSicuti at bonem uiuum node quidem uel inopdeo uidemui lit centent, uerum poptui cdrbo uium in apricumloa no luceti ne^i uidetur luminofus ,ped refugit qmà nobdiift
LI B. ! I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»9
hoh'dius tumen. £t hd^enus de definitione et de lu^ minefteUdrum.
TERTIO: Stetl£ dli£ pint pxlt;e, nempe,inpr= stgU^ru^i mementoÃt£. Ali£uocuntur planets pilicetÃep= ^iffe^ëtid tem,utSdturnus,aà ari yc.DiÃipintautem plane pi^âçt^^ t£quaperrones,nonciuoderroneummotum habe= ^^^ ^^^^ ant,quiaisalioqui certipimuseP,peiquod diuerpi Pationibm diuerpsq;jpacijsac interualUs nonuno tococonpderenobisuidentur,^^»^^^ iamad me ridiem,nunc ad pptentrionerndam ai orientemuel occidentem, modo peopincjiii, modo oppopti inui= cem.Sedpx£pe!l£pemper eodernfpacio dpcinMce Steãpx£ diÃerunt^eandem uicinitatem aut longinquitatem pmperobtinent,ut intabuUspgnorum et pderum, ut per experientiam uiietur.
Oy AR.T O:tion ut numerus planetarumfe^ « r ptenariusinitur,pcetlleâ.l£fix£numeraripojrunt, . nbsp;nbsp;nbsp;quot;
P \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i ⢠â ir innumer. (umljntinnumerabdes.Tamen Nlathematici obier
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. . . , n n â r N«iner. uarunt pr£c!pue mille i^r uiginti duas jielUf inpr^ n . ^ , mamento,utincirculazodiacoey malijipeptentri onalibusmeridionaUbusij; pderibits.Qjiodappa^ ,. retperè mtabulis Stabij.Sexautem idarupuntdiffer j^^ a^j , renti£Pccunduc}uantitaté,utyi.übematicitradunt. â Cfterum motusjiedaru ep nmiliter circularis,non ^^^^ direduSietipfarum non proprium. Quia mouentur ^. tJntMinmodo lt;«1 motumpui quxq^ orbis ac pph£r£. ' 'Vtprolix£Aripot. probatinpeciidocali,tra{l.z.
St eÃM moueri nonpuo fed phxrxpâ¢i£ motu. Spb£s
N ram
COMMENT. PHYS.
rdm uero moueri ah intelligentie uel D£monioliio.
Et f}gt;h£rds ZT Diemonid moueri à primo motore
Stetl£cur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
f â . n MdtioniiireueriijieU^nonfcintillantneq^trenttit» | uideatur ^â^'*(â^â^â*^^ ^^^^nntiHare putentur eÃ: h£c. C^m^ douifusnoÃternimiilongo/Ãdcioloci diftatareui Æi(,uel cum res uifa extiperac cldritateq; Æu excedit nbsp;nbsp;. C!rperflringitoculoï,tuitcuifu$ fefe contrdhit,qtiâ^
P refugiens immodiedm lucem,propter debilitdtetit crtemeritdtemocidorumiZrtremituifus.Atqiieb td^rmdquoqioctdiireceptd tremitinftdbiUiópiti* tdt.Etrurfumnimid luxoculisimmiffarefoluithii^ morem oculoru,ut illdchrymentiirqudp,et ftefittb-tdntehumHo m ocuUs tremit quoq^ z^ jcintiüdtrt ceptd firme uipbiUs. At qui conftdtfleUds zj p rlt;edâ pueSalem maximum hdberecldritdtem, qux itali dixiperftringit oculoStUtÃc Ãell£ putentur feinti^ ldre,cumreuerd uifusoculiq^nutent.
Stellarum nbsp;nbsp;nbsp;q_v iN t O : figurd ftellurum eà rotunda amp;nbsp;fictif a- nbsp;nbsp;fÃh£ricd tnÃdr fui orbis. Q^od patet 4 lund, qu£ i^
SictLean colorais.
feiens ecclipf mittit umbra ffh£rice.ldmergoqaa lem quodque corpus hübet fgurdm,tdlcm ife reinà titumbra.Quaduerocolores uarijuidentur inÃ^ hs^dnimaduertere licet caelum z^ fteUas tieque eolo
rem ne^ueuUam aliam habere qualitatcm element tarctn,ut cdlidum,humiium e^^c.QUdmuii plerU* que qualUdtes^tjictat per influétiamfuamt Sei qaii flellieimpeiriter plw muiufm lucii ifole recipiMt pro
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;90 nbsp;nbsp;nbsp;'
prohii^tdtedlttrifritdtemdterije fu.c, Ueo^; etia iiutrfuntcoloremreferunt ocuUilucentei per mea ivmcLiioclititenebrolutninempe deran, EÃctiam iunrÃtds coloris pkruncii i iitterÃtit'c octdorum, pront Ãunt Mt aadi dut uitioÃ. Ceterum quAibet SteUdnon Ãe'huÃuinoÃroohiedicÃmiiorqudm terrd,td- mdgniiu=r mtiÃliionstiixumas fuelsÃdintndtnreq'.tdrepoÃÃe do. uiiednturÃiidmdgnlttiilne.ExcipetdmeiiVenère, J^ercurium'S!quot; Eundtn , (i!iipldgt;tet£Ãunt minores ejudm terrd, Attiueh£c omnld mdthemdticipoÃunt fuis laÃrumentls icinonlirdre,lt;iuos omniiio confus leieoYtue;xoccdftiiieÃtuÃtierum,ie'c*^ulijsdima tumÃdldrum cxlommé^ pertinentibus, utpote ie nr calls crÃgarls cyquot; relierais huiuÃmoil rebas.
SEXT0:S.â¬p« IdmiiüameÃ^cxlum ^ÃeUds SfeKiranj Inhere faun aim G^ inÃuentidm inhec inferiord diÃuM in corpord.SeiunieÃthicinÃ'.ixui cyâh£c ulriusia= infer, cori blumeÃ.ycterumdUiiâ.iicreilierantcxlamzyÃel ââ'^®â Us eÃe igned corpord,eypdfci udporibas ter reis et dquelSyey hine famere cdliiitm,Ãccam,Ãlgiiumt hanviuSeihoe eÃeerroneainconffdt. Vera iaxtd phypeosperesIj.tbet.Oiufusmotus locdliirefcrtur di dUciuem unam motum primum incorruptibilem. Etbic)not«s iiicoKr«p.âibilis refert«r4dpW(J«isij; motorem.Et iilt motores Him faam dccipiiint dprl^
\mo motore Deo. Ideo at inferorum corpora motM regunturldtionlhasfuperiorumcopora,iieÃ,cx= lorum ey ÃeUdrum ^uibus ineà moti« incorruptibi N i lU
COMMENT. P IT Ÿ S.
Stel. cluaU tales.
''aturniK.
lis. Sic er orbes cxleSies er ft die accipbint uuni fuis motonbus, nempe X^einoiiijs uel intelligcntijfgt; Summatim uerofteUis mftuentia quedam ?y uirK^ efficaaÃimainditaeft A Deo.Quant uirtutem exef cent inhis inferioribus corporihus,ciscis commun^ cant.Sortiuntur ergo planète er ft elle qaedam co» gnomina A qualitatibuSyiionquafi habeant eas : Se^ quod effeiant er fttppeditent. Vt Saturnus paUiin^ efl,frigiduserftccus, melanchoUce coplexionici»
'iärs.
SqL
Venuf. ^^creuris
pms.Etfuppeditat inferioribus mixtis frigidum amp;nbsp;ficcum,retinendisercoagmentdndis corporibiuft doneum. lupiter clar!is,calidus et humiduSifanguft neeceplexioniaptus.SuppeditatcalidumJfiritaft) er animale. Etfalutare ftdus benignumq; appeHa^ tur. Mars rubens,calidus er ficcus,chcilerice com* plexioni aptus.Suppeditat calidusnferiiens,et fttbft genscoagmentansq; materiam.Sol anima erocn* lusmundi,dator uitescaUdus erÃecus. Suppedittit ealidum feminale. Venus alba, ealida er humUii. Suppeditat humidum uitale er feccundum. MercU'-rius uarians, et eins planète nature f : in finnans cui coniungitur. Suppeditat uinicomifcendicr applb -ana, nbsp;nbsp;nbsp;candiairtutei erquaiitates uitales.Euna frigidaet
humida,phlegmaticecoplexioni apta. Suppeditat ^ â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humidum elemetaleftinplex.'^urfumiCaufe agent
a^eitustesreguntureranimanturdSole,Materiefttbignii pianetaru luy^i^ eft,redduntur idoneed Luna. Eoecuditas can
aiinfer. nbsp;Ccfnin^''oue.EÅcunditdsma:
teriarunt
LIB.ÃI.
pt
teriaruiuMturkvencre. tiabiUtdSipromptitudo, VuelocitM eauÃarum efficientium in producendis cffeRlbus excifatur à lAarte.Virtutum uitalium et animalium uarietas CT mnltitudo eft à Mercurio. Perduratio nero qt firmitdf compoÃti corpora ftd bditurd Sdturno.Rurfum: Culor uiuificiK ddtur\ Solc.Cdlorddurem iMArte. Superficies corporis uaridÃecundum Afficrum, leue, durum,molïe:,ejl à Mercurio. Humoraenwiloue. HumoraquciMd Luud. Humor mixtuicrfixciindus à Vcnere. Mo= Usuero corporis totd Saturni tutcie permittitur. Sicemmm compofitione corporum commifcentur .. qualitatesprimd:,utpotefrigtdumcumficcQ,(^fi-i= gidttm cHmbumido,cr calidum cum ficcOiCr call-dumcum humido.Sedfrigidumcrficcumcomixtd, non fuut durabUid ncq^ uitalid,ficdt.ctalid.^dm ui= nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^°^^â tdpotifiimumconfiftit m calido oquot; humido,ut infrd foJcmcit. 12. cr 26.Deindefigndinzodiaco areu^ signd zo-lopdrticipantqudlitatibuspldnctdrumficrcinhunc ^i^^bld^ modum,u:'r jurus çy Cdpricornusfint Saturnind. f^^|. i^j^^n Virgo or Libra fint louidlia, Aries ej Scorpiofint quomodo' Martidlia. Cancer z:rDeo (intSolaria. Gemimcr p^rticipet SagittariusfintVcncrea. Aquanuscr Pificesfint*^ â tunaticd.Clt;eterHm iuxtdcurfum Solls,Aries,Tau rus, Gemini, conficiunt V er calidum zy humi= dum,complexionifianguineiie aptum, crpucricijc. Cancer,Hco,Virgo,conficiunt Aejiatcm calidum Ac fias, crficcarn, cholerica:complexioniaptam,c:A£tdti AuiÃnus.
N j uirdi
COMMENT. PHYS.
uiriH,'Librii,Scorpio,Sdgitarius conÃeiunt AutUVt num,Ãigidumcybumidum,ccmplexioni pblegtnà tiÅdptum-tZ^ iuuenililt;£tati. Cdpriiornui,A(fud^ KyemS- xiustriÃes conÃeiunt nyememÃÃigidant zy Ãecdâ tomplexioni tndancholiclt;e aptani, zy fenUiiddi'' Vitamer ''^^^^^^^^â'^^^^^^^â^^^^â^dpue SolzyLunamoi^ adiones fdntur.Conuerfatioautemzyaéhones naturatätf natura nbsp;nbsp;^ ^°^^ ^ ^ââââ ^^*^^ ^^â!â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reguntur. QS^^ aai plane- ^^tiuicocUerfleHaqualitatei habent no quidemb^ ta zuber= Ãfdâf^âl*fâ^^ Ãrmas accidentarias,fed tanquam eÃ^'^ nent äusz^uirtutes incorporacompofita.VndenoncO ïnüuentia Pîââ'^â^fiatim. influentiam caleflewaliquidnec^i ecdeà is â¢^^â*^*^ imponere libero arbitrio aut animo bomiw^ aninipo= (^âf^ iodide prolixe dijÃutat Picus mirandulanusid i natnecef tierbofoopereeontramatbematicos) nifi quatettiH â ljum. afbo (^otnplexipneszyqualitatescorporuacalis zzÃ' jj^f^ lis temperate inclinant animum ad hos uel illos eÃ
£ius,ad has uel Ulas uirtutes zy uitia. Tameià er^o inclinentflellazyaflra, hominitamen nonimfo^ nunt neeeÃitatemaliquatn.Qniafapiensdewindbi turaÃris.SedäehisplurainÃain^.cap.i.Pt bacil regione niudi Ãepremaatherea uel calefli dida ÆÂ«Æ Ãciant.Sequitur materia clementorum zyqualitlt;^ tlitn,
DE ELEMENTIS.
Caput VI.
SHfcif^Ãiim quot;Tâ^ ^^idmejlin primo cementario decorport primilibn J__quot;^ âMtitraU mobiliÃmpliciter,pront habetÃd prinii
/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91
primdprincipia, materidm,fà mdmiZrpriutttio= huiiK com nem,ddeolt;j;ndturdm,cyâindccdufdsltids.iidäenui menta.
ueroinfecuniocomentdrio hisquinq^ cdpitibusa- Subitilum liqud tradidimus de corpore niobiltnonquidemfe= f.cdp.prlt;e eundum mutationemÃrinx fubftantMlisuel aceb cedentiu, dtntdrix(ndmalioqttinv,mduipcr fc tot mer coda erftellx funtincorruptibiles, nee alidm dtq; aliam fubindeÃrmdmqualitdtemautqudnMdtemrecipiââ unt^Ãdtantumlocomutanturet feruntur.Qtiimo Vlotmlo» tmlocaUseà communis omnibus corporibus-^Ãue calls, Ãnt tneorruptibiliaÃuc corruptibila. lam inde ucro Subiedum decorpore natur all mobili çrmutabili fecundum fequentis ÃrmamÃbÃtantialeniuelaccidentariam, hoeeÃ, tradatio^ de generdtioe-,corruptione, augmetattoneÃimmu W in hoc tione,çralterationcdicetur.Verumifli motus non ^.Ub. Ãunt,niÃiuxtaqualitatum mixtioncmin corpora bus.'Et h£ qualitates it a funttemperdt£fere, prout quoique corpus elementis uel nature element an af ÃieeÃ,erproutdquolibetelcmentoaccipit. Sunt ^'ementa. enimelemcntd corporumprincipia, erÃuemate^ riafecundaomniumnaturaliumcorporum,utinÃa moxuidebimus. Proindeprimum de dementis,dc= Ordotra» iniedcmutationibus,poÃeadequdlitatibustradd= dendoru. dum erit Ergo qu£iam aiÃnem huius commentas Vtilitasfe ri^eeundiÃequentur,maximeommuerunt animad qitdistrds uertenda.Siquiiem in hls omnis PhyÃae uÃus conÃ- ^ettionis. Ãit,planeadeo,ut binedemuniincipiatmedicus,u= biPhyÃeusdeÃnit.
N 4 Primo
COMMENT. PHYS.
Elementi dccep. i
Regul£clt;i tholideuel axio.
X
PRIMO :Communiconfegt;ifuElementiuocabil lotrifariamutimur,primant enimÃgiiiÃcat princi piumfcienthc amp;artii coplexum,ut tn philojophii mor alt aut naturali,ut mMathematicayjunt contâ^ munesreguã,quales uocantur cathoUcte uelaxiogt; matd:,Ut,Quod tibi non utsÃeri altcri nefeceri'j,ut. Ex nibilo nihtlÃt. Deguibus infi-ain 4. cup. 32, ^4.Secundo:ElementuÃgniÃcatid,^uod eà contu ne omnibus rebus coÃruendis in codent genere pria cipium.Sicut Ãt tn Ãuo genere primant,ut Utero: Gquot; fyllablt;eÃuntelementd diilionamcrordtionum,tt( lapides,ligna,lutumÃuntelementadomusfabricati do.Sic oÃd,caro,lmmores,Ãanguis,Ãiritus, faut egt; ? lementa corporis impropria. TeritoiproprieEU' mentum phyÃcisdicitur,prittcipiam corporis natit ralismateridle,quofenÃuhoccapite prorÃunidccU Elementi pHnr.Et uideturlatinisElementumuocari quaÃä^ Etymolo f lintentum,e'o(juodhisdlanturquaÃet foueantureo amp;^â*â Ãeruenturq; corpora mixta.Grocis soixÃx dieuf tur db ordinc. Q_vod or do amp;nbsp;proportie zx tempâ'' n r , 1 ramentum elementorum erqualitatumelementafl urn conÃituat corpora er conÃeruet.Dubitareueto mentd. anÃntelemetd,eÃnegdrendturdetpldneinÃanire. E)eÃni= s EC V ND0:TrfsÃintdeÃnitioncs uidgati honese= i ipÃuselementi.PrimdeÃ,AriÃ.tn ^.metapbyÃeä. lementi ^.EUnientnm eà principium corporeum ,Ãmplet(gt; tres- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exquo componiturres naturalispnmo, cuireUn^
eÃ,necdiuiditurÃecunduÃieciemin allant Ãecietn-r«
LIB. 11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95
De JjHiws iefimtionisfenju infra articula proximo, Pecunia iefimtioefl: mcdicorum.T^lcmentPt eftcor= * pwfmplex , ciuoim partes iiuerfa:f^ecieidiuiii tlonpoteji,Et^^l£cäefinltioeÃÃne relatione elemi tiaielementare mixtum,locfenfu,Elementum eà corpus copo/ituwex materia erÃrmaprimisprin cipijs,inter omnia generabtliazx corruptibilia ma ximeÃmplex, (juod nequit dtwdiiM partes alterim Ãecieiacnominis,cumnonÃitex partibus iiuerU ÃecieicornpoÃtumSicciualibetguttulaacjUte eà äs qua.Qu^libetparsterrüeà terra.Tertiadefinitio î eà item medicorum.'Elemitumeà corpus Ãrnplex, pars prima corporishumani e:^aliorum corporu nuxtorKm,q«od in corpora uel partes diuerflt;e Ãrs nadiuidimimmepoteÃiZ^ex cuiuscum alijseles wcntw comixtionc Ãlt;ecies z^ corpora diuerfa gene ratorumfuut. Hmims deÃnitionis fenfus explicable turlatiusinÃaeodemcap.zS-ubiproprias conditie ones dementi in genere enumerabo,
TERTIO i'Diciturautem primo in deÃnitione 'DeÃnit. prima c tertia,Elementu corpus Ãmplex e::;- prins i démena cipiumcorporeu,addifferentiamprimorum prin tiexpli cipioru,Ãilicetmateri£,Ãrmlt;e,etpriuationis,ciute catio, nonfunt corpus neej; res corporca perÃe.Et ad diÆ= ferentia corporis mixti, quod minimeÃmplex eÃ, Dicitur Ãcundo,ex quo corpus componitur,ad difs * fereiitidmcatiçy Ãcllarttm,qux cumÃnt corpora ^uidemÃmphcia,tamcn mini ex qs tunquam ex md
N J teria
COMMENT. PHYS.
5 terid componitar net^^ generatur. Dicitur tertio'^ lementum prima pars corporis ex qua primo com* poniturcorpus,addifferentiammembrorii corp»* ris,qu£funtquidem partes eins integrales, partit pr£c!pn£,pdrtim nonpr£cipult;e,fed non prim^ff^^ rumfecunditrilt;e. î^eq^enimprimoomniumÃtcot* pus ex membrtsfuis,fedex dementis er ex elemet^ ritemperamento nafatur primo.item ad differto* tiamprimarum er Ãecundaruqualitatum, qu^Ãâ^ principiumaccidentarium,quatenusilllt;eclcmetii'â^
4 nbsp;nbsp;nbsp;res proueniunt ab dementis fuis.Dicitur quario'i^ lementum effeprincipium compofitorum,aiii(l''' rentiom cod^ftdlarum, jfiritum,eraccidentiaâ^ immaterialium ud imdginabilium,qu£neutiqiââtaâ^
5 nbsp;nbsp;nbsp;funt compofita.Diciturquinto:exdementiuni^s^ alijs dementis commiÃione nafei corpora gelieft bilia.tidm ex uno tantum ud duobus elements âÆ bil naf ;itur,nià omnia quatuor temperentur Cf ââ¢'^ mif :eantur in corpore nafcituro udnaf :ente,iit m* [
6 nbsp;nbsp;nbsp;Ãaeode cap. 26. Q^odaute dicitur fexto:Ãtfâl fieridiuerfasexdementis mixtis,poteftrefetriâ''\ j ad corpordtantum,fed etiam ad qualitates fecaâ^â^ natur am, ut ad qualitates primas erfecundatja^.
7 nbsp;nbsp;nbsp;naf :untur ex temperaturaaut ui dementorum â¢*^* titurfeptimo-.Elementumnonpo^ediuidiinpaf^^^. diuerf£jfeciei,ad dijferentiam corporis compor cr partium dus,quorum quodlibet eft compoÃâ'^, ex partibus diuerf£^edehutpote ex quatuor (^â'^
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P4
fWj^Kif dijferÃntfatie f^ecie.Uäm dVu^ eftnër, alt» nd aquaSed clementunt ne^i tompoptumeft expar Uhus iiuerf e fpeciei,neque iiuiditur ideo in pari es diuerfd: j^eciei.îîd utdixi quiclibetpars uel guttula ucM eà acua.quieliiet fcintiUa ignis eft ignis.Seeui tft de membre cj-partihusetiumbomogenijs nedZ hteterogaiijs.Et de corpore compeftto fecuseft.Ele Elemente ^(utumergoeftcorpusinquodalia corporacom= quid, pcptaeorumcÃmembrddiuidunturetrepoluuntur, turn pt ippandiuiftbilein pdrtâ¬sdiuerp£ ftrmiter ftecici. Et hdfienus de depnitione.
QâV A R TOtElementdpuntqudtuorcommuni Elemejtd tonftnpuperèphilopophorume^medicorunt,pcili^ q^^^-((t^gnis, Aër, Aqud,Terrd, dequibusiammex fto cuiitp^ cdpite. Kic dutem numerus clement or urn bJumertti qudtemdriitsprobdturtripdriam.ErimodbArtft. * ^lf-quo» inpne^.decalo:fecundü motum leuisdut grduiSt tnodopro quifunidud:ftgt;rm£elcmentorum dccidentdriie. O» betvr. port et inquit, efti unum corpus quodperaturfuper omnidaUdcorpordlindturdUmotu,ut eft ignisle* uipimus.Et contra. Cportet eftè unum corpus quoi fuhpdat iiiftaomnia corpora, ut eft terra grauifti* ma-Demqi oportet efti duo corporaadhucmedid in terignëetterram,utpoteaêrem noitaleué ut ignis tft,et aquarn nö ita grauem ut terra eft. Ham alioq duobustantumexiftentibus,unoquidcmcxtrcmele ui ut tgne,altcro extreme grduiutterra,nulldeft'et plane proportio motuu,neq^ ullueftct liber amétunt region^
COMMENT. PHYS.
regioni} elementaris, neq;folide coÃftere ç^ cobi tere posent corpora ex elementis comporta. Siqu^ dem alia fumme kuiafurfum fuo iinpetu ferrentut t^udgarentur, Alidfumme grauid inimofempcf fubfiderent zr ignduid ideerent cr qudà S'lr^i^ TToarà p difeordarent.Ergo dd harmonidtn corpo^ rum neeeÃiefl media duo corpora eÃe ÃmpUcia, ii efl,aerem e:^ aquam. Qjiod etiam Ouidius Ãgm^^ , catdicens.
DiÃociata loeii concordi pace ligauit.
i Etreliquaibid.t.Metdmor.Secundo'.Quaterndritt^ bic numerusprobaturitemab Anfioteleinprincb
SymboUp pioz.degenerdtione.Qudtuor,inquit,funtpritn^* miprim. rumqualitatumfymbolifmipoÃibiles,crduoÃgt;»^ ' qualit.pof bolÃmiimpoÃibiles. Ergo neeeÃeeà quatuoreÃf fibiles O' elementa.QuiaomneelementumeÃuelcalidunid impoÃibl= Ãecum ut ignis,uelÃigidum oÃccum ut terra ,utl les.. calidum z^ humidumut aër, uel Ãigtdum o hi*quot; midumutaqua.iiihilueropoteÃefÃeÃmul calUutU O'Ãigidum^neq;Ãrnul humidum erÃccum. QJquot;* entm contraria feÃemutuodÃubieëio expellunt,'dti* poÃibilis plane eflÃymboUÃmus calidi euÃigidojt^
^ humidicüflcco.TcrtidrdtioCiceronisefl(utriq;fl neidmdi{i£conueniensflnlib.de uniuerÃtdteÃcH centis. Corporeumet aÃeiiabile Atemq^tradahdt omneneeeÃeefl eÃe quod natuefl. tiihdporrà .ÿ'^ uacuuuideripotefl,necuerotdngiquodcdredtflb doÃoliduiu dut inhil quod terr aÃt expers. Q£ani^ obntit
L!B. H. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95
obrem m»«Jam e^cerc maliens Deus, teyram pria mitm,ignsmq;iungebdt.Omnia autemiuoai cohx rendum tertuim aUeiuoi requiruntyQrquaà noium uinculumq^deüierant.Ergacum foliditas munda fia£reretur,[olida au'e amnia uno medio nunquam dnobus aut temper copulentur,itacontigit,Ht inter igiicm er terra,alt;iuam Deas acremq; poncret, eac^ inter ^ecompararetyproportioneq^ coniungeret,ttt quem-iJmodam ignis acri,pc aër aqu£, quod^i acr aqueddaquaterrxproportioneredderet. Senfui autehuiusCiccroniani loeieji fere hinc eUciendus. Qnod omne elementum eji uelpmpliciter leue ut ia gtiis,Me! nun!« leue ut aer, uelfimpUciter graue ut terrayuelminusgraueutaqua,ltem-,bina elementa funt extreme contraria er ex diametro pugnant fe eundumprimas qualitates,ui igniscaliduset Ãcciu citm aquafigida er huinida, ©â aër calidus çr hua midus cumterrafrigidae:^ fecay^j- altera bina ha bent quandam aÃinitatem erfymbobfmum iuxta quabtates primas, ut ignis calidus çyquot; fccits cuter* raficca gt;3â frigida er aer calidus cr bamidas cum lt;tquahâ.imidazy Ãigida.Ouiaergo extreme cotra* riae^r exdiametroinlubieilopugnantiafeuelmu ^ tuo expellunt uel fubieëlum corrumpunt, neceffe efbina fymbolica çx affinia elementa fuperaddi, atqsitaquatemariu nuineruinelcmetorucofcere.
Q^V IN T0:Â¥armaelementoru cT figura ta* lêigttf^ ^ tnet(irodunuafitz^j^harica,tamen motuseoruna ^^ââââ
turaHi
COMMENT. PHYS.
MofiM éle turatisnoelicircularis(edreilus,utpoteinleui[uf ment. nbsp;nbsp;nbsp;fum,in grauideorfum,nipquod terra ÃecundumÃt (
totamellplaneimmobilis-, ut infra eodemcapno..
Motfurf. Efrautemiüemotusleuiumfurfum,grauiumuerlt;} (3'deorÃ. deorfum,plane natur alis. Quod nero alatere,hot quai. efr,ante,retro,dextrorfum,frniftrorfum,quando^ Motus à la que elementa uel elementaria mouentur,id in corpo
tere lt;iud== lA.
Gntite^
Le«i.
ribai inanimdtii ut m lucide cli motut uiolentidf in^lt;ittitnati5eÃ:^ucindi)lt;^ui(gt;lentus,quindolt;iidiii* malts mlt;atKi}le. C^terumgraue cfiquod naturdU^ terfeinperferriappetit deorfumi circunferenti^ adcentrum, quodutrunq^cumprobatexperientii no eft eint ratio qu^renda. Q^ia addifcentein opof | tet principes credere.C£terum leue non nip uioleâfquot; to motuferturdeorfum aut nofurfum.Sicut etgrd* ueuiolentomotuferturfurfuinaut nodeorfum-Si^ uiturfecundu Mathematicot ab oriente in occided* temyiyrurÃum ab occidente inorientem drculdri* ter)non eft naturalisf :d uiolentui motus et abattit Motus aêc ut paulo ante dixi. Veru aër in medio et in^iinitt'' rust aque gionefua,itemaqua,nonmouenturiïlomotucirctt* lariuiolento,fedredoi habentmotus naturalittfgt; uel alienos quoq^ uiolentos u:1 animales,tódixi-D E IG N E. CA»
. etid motus elementi ignis c/aérisinfrprema rtÿ â*® onefuatantum(quomptu,diuraofcilicet,utruitqiu rapiturquotidiecumfrpb£raLunie,zycircumâaob
put VII.
priini
LIB. ». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;96
PRIM0:NibUaimodum fdeicndu ejieorum ^piniones cot^umacia^qui contra Anftotelem cr medi fdlf£ dee* cosnxMtur,nullum elfeelementumignii interlu= lamenta nunçrdérem.Vt Valid in primo diale^cescap.i. igtw. wagis^udio diljentiendi ah Arijlotele,utIolet,qud certisrdtionibus pugnat,Elementum ignis ejjefolu fjuem nos Ãuemus lignis, alidue mat er id inf co ziT alibi.üeque etiam moueant nos qui dixerunt ignem tlfedtherem^qaaà ddurentem c^â lucentem, ddcoq^ calum ipÃum jielldsq; et Ãderd mere ignem eÃe^uel faltéex ignilddd. Velelemetu igniseffeiUucdlore j et lumen jleUarà ey afroru. Q^oru utrunq^ dbÃtr dumcoincntuelle couicit iampridéreflefentientiu pbilolopborumdutoritdscofentienser rdtio.Quin Verafen* ergo benedocenlibusphilofophis creddmits, quidi- tentiade cuntlupremumelementorumfphierxq^undri pro= ele.ignii* ximclubiedumejlccleinentumignis, cuiusjphdrd utambiturab orbelunietÃcipfdcircumdmbit totu^ dërem.ïiecobfatquoddiuntoculisnon pojjèuide= Cur ignis riignemiliumÃtpremu.QiiidaUoquicoloremnon elem.non habet,nee eà lucidus,ideoqs uqum no terminât, ne^ uideatur. que uiden poteà propterÃubtilitatem nimiam. Eà ergo ignis Sâtx.tpoi.vècstid eÃ, tranfparens, translu= cens.Sienim luceret, obÃuraret nobislucem ÃeUd* rum,zrprd:cipu£ Lunte.
S ECVEiDOtigniseÃelementum leuiÃimum, Elementu MlidtÃimumqs etÃccum,choleric£ coplexioniido- ignis quid.
neum
COMMENT. PHYS.
neHin.Htec iejinitiofatii pdtet ex [upra iiHis. No» eft dutemfubtiUui uü'dm elementum igne, miM uif ^{T^dujfg^ tutesfuntquoq; efÃaictÃhne et comoiiÃim£. Ignii Urnen i i- ^âââ P^^^° *^ ftherdfuiuiuftat enfteUis per in* gnii in l'un flâ^^â^^^â^^^f^^^ inh£c inferiora, et tempert in cor ftihem pofibit^ft'igiiit4téinten[dmLun£ey'Saturni,dtlt;^ cdlefdcitÃnpremd Ãbiq- nicinnm regione dim, non inÃmÃ.Sei meUdniftigefdcitper 0Llt;iri7riçîsX'iliâgt; utinftdeoiem cap.prox.c/inftdin^.cap.i.Qnif^ non otioft neq; fupenidcue ponitnr incxlo ignn bic utuolunt dliqui,neqi uerendum eft,ne ignisur^ h£cinferiord, ut nugdnturiftiquimetuuntnecd* lgnisj^= lumrudt.üdmignisuteft efticdciÃimM q^ieaifi cdcidqtie iustdgt;nenefticdcidApluribu6 reprimitur,utpott'^ reprimdt, ftigiditdte Sdturni z^ Lun£, ab humiditdteaéris,^ ftigore medi£regionis,zyâ inferior urn elemenwn aqu£etterr£.Tdmetft leganturqudndoq; incenH^ '^dild,utfub Phdëtontein Aethiopid,dequibus ptn UxeuideAlbertumtrad. ixdp.n.de proprietiti* EffcHut nbsp;nbsp;bui elementar urn. Virtusitem ignis in corporibm
dementi mixtii hec eft,ut in eis incoild o' indigeftd imm^ ignis in mi turdq- coquat,digerdt-,mdturet, humidum^ cüf^^ ^^i^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ca mifcedt, ut in corporibus fud agilitate 0 ui pt*
netrabile dperiat meatus ipft humiditati diris dUn* quicrdftiufcul£, quoimbalneisfanedpparet, uil calore dperiunturpari.Et ut ftigiditatem in iSii i* qu£ terrx^frangdt o' temperet,ne no male tf âiâ maiiee infrigidentur carpard contra quant fernt bortw
LIE. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97
horurnttrnperaturd. Congregdt ergohomogand tCTttmperdtipfeigniifudcdliiitdte.
TERTIO lOi^ert fuperior ignis^eïententufei ^2â*^ ®quot;^ lictt,dnoflro ignicjuemÃtiemuilignisaliduemdte ^^^' â^â* rw.Nttmfuperior ignis eà elcmenttim,cr (lUdUbet p^o ^^^ pdrseiuselicorpusfimplex.liofterignis noneft^^ (^iaijfcrdt 1 ementum^quid nonefl Ãmplex,ne^; purus, fei co^ gt;nixt«$ uifcofttdti^y^pingueiini temprù^Wdîi fur er retinetur dtqiiïiuetur,er iniiget dère nefuf Ãcetur.üemfuperiorigniseÃcdufdeÃiciens cofer «4tion« ereffèntii£.lüo^erueroe^cdtifd corrupts oniï.quu confu^mt ujld,tanicmà ipfe quacii deÃet tnteMdMideudneÃit.^ dh([Udniofuit tempus cu nullus ignis bdkretnrf (per terrdm,necpie eins effet ufus^dntecfuamfcilicet Prometbeus loui fuffurure-^ t«rignem. kern fuperior ignis eà ÿixc^otviîf; er trlt;inû4rens,nonl«cens,pcttt Cn/iuüiser uitnim.
Nojler Mero e/t lucidns non trunfpurensUn mdterid terreÃriinnitensjiptd dlitur.Uem noÃer ignis com bnrit corpotiX.Superioruero no coinburit,propter fabtilitdtemcrrdritdtem^cuitis exemple HiJemui vinufuUt inigni^Moq;defMWim4toMinoacccnfo,qKino writ «j^tum. 4dmoclummdn«ntq«4tenctKrpropterfKbtititlt;lt;tcin f«i.Hoc turnen fdteh oportet er coinunis fenfusur igm^ ^g^ guit ignemnojirumeJJeignem, fed no elementum, fer cur no non purum,fed impurum ,quid habet «ifeofum quid Ãt demi i nbsp;nbsp;nbsp;dam terrejlre er déreumfumofum ,dqu£ uero ini=
1 «mübdbetjez in eomulto maxime dominutur uir^
O tuf
COMMENT. PHYS.
tiu dementi ignis,cjui extra [num locutn accéléré iidturetihunc noftrumigneinyeumq^uirtutefui gnifnoK inctmiere et uiuiÃcare.Eft antem ignis no/ieraliiif â
DE AERE. C Ao
put VII I.
tn l Jâ^ T^ ''^â^â^^^â^ nomen gr£cia/^imnlofuiti^ 1 pfere,hunclatiniciuMioq; animamuocai^f ^j ^°â^yntQiccroinhyro^et^|linerÃj:tlte^g^^!l^Qq. ^nf^j^ Aer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ 1^^^'^^°^^ ^ Umpiditate. Kuius ([hera eft intf^
â ° **â ignem e^aquam uelterram.Verum acr eft elem«^ turn leue,calidum e^ humidiftimum,complens otif nem locum repletum dlioqui corpore terreÃritif^ aefueo.
Acrisle* SECVNDOiDe rf^reno itaudde diftutanti^ utt. quid ^f igne.tiamlcuitdtêeius probat experientid, qtgt;lt;^ probet, nbsp;nbsp;uefted dere plena nihilo eftgrauior qua ft fit uacn^ AnAërcd^^^^^^^^i^â*^^lt;ttt'grauitateelemetorum infraeol-Udusfite^ cap. 2%lmpugnatur tdmen h^c deftnitio ferebot tumidus. modo.OmniumPhyftcorumconfenfutresfitntrel} Aerisres onesaerts/ciheet. Primder Suprema, luminofti giones. nbsp;nbsp;cdlida^-ficca. Propterignempropinquum-Pâ'^
tres. pt^^ motum rapttim or uiolentum una cum Ãbad ignis ad motum lunx.Propter folii ftellarum^P^^ pinquitatem. t^amin hac rogione eft ealor uaH^, Aeftut. incenfufqHem£ftumuocant,fempertequalis,Pâ^^* tim ab igni,partim i foie et ftdlis.M qua luifetui^^ meteor*
LIE. ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9!^
WftMr^ ifiiti «t comet£,inpâd in ^.' Ciip.4. Alters regh KcHd eÃ: tenebricoÃd, frigüd çy humida, lt;j'('itÃ').!jjh£rdigmi remotiorÃdeoq-eia^Ã-igidi titintenditurntdgisperstumnçknviiitctb igni et caliditdte fuprem£regiones eieren.Netj- enim h£C ineUdregto recipit dliqudnt reflexionem r^diorii Solltet lliUdru ut in^md regio,ideo quod rddij non fe^efiuntur dd corpus ^ixlt;pu.'ii^ ty trdnjÃdrens, feiddÃolidumcorpMyfedin jrigid-itipfaarcaden fitfumoi bumidos dbdquduelterrdfubldtos, Meà itntnubes,pluui.e,grdndo,amp;c£terdmeteorddqtia fd,Ht in^din yed-^-Tertiduero regio,lnÃmd nem* pemÃdnubesfuper terr dm , inqud nos JÃirdmui, tÃdmbigud,modocdlidd propter reÃexionemrda HiorMin xterrd Z}â dqnd,modo Ãigidd propter uiciâ niti':emdqii£etterr£jrigid£, proutÃol dccedituel teceJit.Et hinc eÃueris temperies, djldtis cdlor,dtt tumitepidita, b^ejnisifttemperies cr/rigiM.Et (»â out tempeÃdteiUdridntdutuenti,inÃâdin ;.C4.8*^ ^thme eà Mqudhtds Gt tempeÃds qudà incertd temporum quoq^divn,ut qud ^ioq; in £ÃdteÃtfri» gus,inhyemetepiditdsueletidmhumiditds,qudm» uiiÃolet dÃrd£qitis jÃieiji certisq; deceddnt uelre ieidntinoÃro climdte.Ãec er go euÃt tuntd Udrie-* 1« region^ deris,quomodo erit der edUdus, et humi im-KejÃondeo. AêremfeennduÃetotuer iuxtdnd Salut, qu.e turdmÃudmproprid e^eedUdumeyhumidiÃimn, Ãionü. li«tjecHn4»mp4rtlt;s4ljijilt;4$ non permiÃus ndtur£
O a Ãn.o
1
COMMENT. PHYS.
fu£ r eetplat diner fas er i^itejit Aies qualitdtcs,tnio potius nonpofit ex rquo Hiresfuas intenicreeT^^ ercere,fecundumlocum,diftttntitim, intenÃoneff fiel remiÃionem ealoris fdarts uel radiorutn etusà cundum uarietatem tenipeftatum,flcut pluuia ptfà leuiserfieca,tarnenfimadefiat erit grauior,C!'i^ turnen candela lucidum, tarnen remittiturquoidOt modo er obfeuratur maiore luce er à denfitate cir* cumflantisaêris.
Anaêred» nbsp;nbsp;t E R TI Gtlmpugnatur item definitio ab crl?(
tidiÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nentia ut aiunt,nempe in aëre uefl-es aUa^ maH^^
ficcdri,nec contra,ficcafemper in aère humeâatigt; . nbsp;nbsp;nbsp;noigituruerifimileeftaeremefiehumidiÃimu-^^
So utio* ÃjQf^^^Q tj^onab aëre ueÃes aliatj; madidafiedtf fed a uirtute er calore fiedtateq; joiner aftron'â Bumidi ^^â^'^^ ettam confi/iithnmtditastnhumedandoiiit^ natura, nbsp;nbsp;tttadefaciendoyfed in refoluendo magis et tenM«ioi
utiam dicam,
Aerts effe QJ^ AR T 0: Virtusaeris eft,cjuod unacui^^ ^^ gnidefiertinh£cinfierioracorporanires,acinÃ^ entiascoelorumacfiellarum,quoniam uisextret»^ ut cali,non uenit in extremum utpote in terrain amp;nbsp;corporaterrena,nifiper medium,fcilicet,igiitinâ^ acrem.ltem aër corporibus mixtis raritatemet fib tilitatem ajfert,utfintpenetrabilia erapertabit^ moribus cr refrigerationi,er ne nimis fintcrajfigt; iufiouecraÃioremergrauiorem habeant matenâ am.Etaffertquooileuitatemcorporibui acr,tit[^ cilf
LiB.rr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿ^
tik ägitentar amp;nbsp;leuentnr,(}uod pätet in uolucnbut fitftgnitie z^tariitate torpeant.ltem humiditate pw temperat acr zy recredt ardorem cordis aUo^ nm^ membroram cdlidorumiguod docetpulmo* ^iiojjiciumzyufut, Quod tarnen ad humedandi curaejud aimattinet extrinfecus aqua magisciuidem hume* cxtrinfe= ^«t per decidens,ciudmaër,quid conjiringit poros cusmdgis flaut internus humor dir eus nequeat exire. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humedet
DE AQ_VA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quimaér.
Cdput IX.
PR IM 0: A^wrf eji elementu grdue,jrigidiÃi= Aqua qd. mumzy'humidumicircumqudqueterrdmdb Locks du kens,nontarnencooperienstotdm.Delocoquidem que. aqM poteji eÃe cotrouerÃd qa£ddm ,qudre no hd=-beat naturalem locumÃuumficat alia elementa. Et certein primordio creationis fuoliberoqi curfud* quaÃpematabat terrd:,edmq;tegebdt uniuerfam, utetiampofteatotoquinquemeftridiliuuioîHoêtCa aqua cubitis quindecim altior omnibus montibas ob tegerettotam terrain, ut Gene. odauo.Verumdie tertiocreationis dixitQeus,cogregenturaqa£qae fub cÅlo fMzit tu locum unum, ZTapparent anda, fcilicet terra,ZT fadum eà itdiZy uocauit Deus dri idmterram,congregationcsqiaqudrumdppeïlauit marid.iicitdqiterramfddam ariddm,ZT ab aqua immunem Deus hdbitabilem reddidit,er nitiC bomt m«m lt;i»imantium(]i leeam comodtlt;m fecitjUiAKi^:
O 5 dpt«in
COMMENT. PHYS.
tipfum,ufpotervm terra aliocjui teffaaquis un^i^ nee^^animantiaÃuerejneq^ berbdf Ugnaéi-jÃKfhf^ ' ra aliaéj; alimenta producere pofTet fuh ae.ua,cjuao» tnniafuhmerfapremerentur,cr flerilefcer(nt,at^ etiarnfuffbcarentur. Ambit ergo ac^ua terram vn* iicj;,Gâ tam interluit ^ interÃuit,utÃgurxcoÃt.lt;) graphic£ docent,er V^eus ipfein lob ca.^^Je^atitt dicens,guiscoclufitoflijsmarequando eruwpeb^, fcilicetfuperuniuerfamterram. Egocircumdt^[ ' tnareterminiimeiserpofui ueHem etoftia, etUt^l vf^i bucuenies er non procédés ampUu^, et ii(^â* f-ingenstumentesfluilustuos. Sic er Quidiuspt^
' tnometamorph.incjuit.
7umfréta diffudtt rapidisq; tumefcereuentii luÃit,erâtmbiteecircumdarelittoraterr£.
Ztrelie^uaibidem.Vicc prolixius deacjualocoOttl ntus,utfciremusl}unceiusalucumerfitum nonef^f ipp naturalem,fed fatalem er plunemiraculofutt^â foUus^i Dei nutu cui parent omnes creaturf rf^f®â feruationem uniucrfi, aquam intraqualemqualti'I*' alueuconiincri,neeuagans fubmergat terram,(^ fuffocet eurn omnibus animantibuc er crefcentibt^^' Aquam al ç^anquam ea fit ahequi altior er excelftorqtt^l^ tioremeffe i^yra Q^odappareta certofigno,cuènauilDgt;^i^ terra quo= pcfitaalittorefiansinfummamalofuper^eculââi'^ , modopro iiideatlittoralemturrim,quamineadcmnauifiâââ^^ ⢠betur, adbafimmaltuidere ncnpottfi.ltem quodprogtf
dienttbusnaui'iterra inaltumareMindedeptfr
LIB. II.
ICO
fiorat(iibumilior^eriuiieturteYrd,lt;juod3. totdeud ^^^^^^ ne[citexoculii.'EÃ:crgofecudumpbilofophoslt;iuo= ^^^â^ *â** que unum corpusf^hxricumconliütitum ex totdd= ^ qua ZT terrdÃmulÃbi inuicem niixtis,cuius corpo=^ if ââ^'^âJ. risiuplexctntrumtrdditur,fcilicel:,unumcentrum * «ow** nagnituiiniszueinpecentrum JÃh£r£ exdqud ter= ^ââ!â nbsp;nbsp;. raq^compoÃt£mediumtotius mundi, c^dlterum ^^^â^ ^^ centrumgrduitdtisexiÃens interr£diametro,dlU *^^^^â^^^â^ quantomaiorequamÃtÃmidiameter Ã)h£r£con^ ex aqua Ãat£ ex aqua terraq^Ãmul. SicUaqiterram aqua _ mediarnquaÃperÃuitÃcutifanguis perfluitcorpus (°^'P^^â^t^â-anmalis e^irrigatyey eddem aqua extremam un^ diq^terramcircumaUuit, ut patebit de partibus a» nbsp;nbsp;z quxinÃain ^.cap.6.ej.7^
SEC V N D Q:AquameÃerotund£Ãgur£expe'^^^ââ'''^ ^'^ rientia docet bifariam-Hampartes eiu^demÃuntna' * f^â^dm tur£,etÃgur£ cu[uo toto.Sed partes aqu£ut guttx' ^r Pâ'ââ étjleüiefKntrotMnd.^. Ergo totüaqu£corpuseÃro PâââMâ'-tundwinetÃib^ncum.Deinde probaturkpipradiJ ^ ^laexpcricntüdctKrrielittorrtlietPdntibusin /pe WottW4lt; lt;Hlilt;maIiatej;adrddicenjinali.Mot«s ueroaqu£ut ^ââ^' «ntediximiKcap.ó.nonejleircularisfedreflMS..
TERTIO:Dcpnitione«i aqiudcpigiditate â ^âiâ^ â^^ «liqiwntam impugnant ab experieiitia tbemwraw f'*êtâfâ*' crmdris.EtqMaiKjiumdcbisinp-ain}. ca.ó.ezz. taincnintcrim obfcrMa,nclt;j;tbcrjnas,ti«quegt;iidre, Aqua ther aittÃuminjjjut pûtes,rpcclcmciitüaqiiif jhocepj mw«»»»«*« Wram a^Ham.TaBictp «rum [«nt er diewntur lt;#t*âr»Jâ*â*nâ*
0 4 qua
COMMENT. PHYS.
nucrfoils qud^tdrntnfuntmixtacr impuranon tnerd âifU^i tiumnon^ utexperientidiocetdfulphureodutaluminofout^ â elementn. I'alfodguafdpore.Sicutcrfumuie^hdUtustione^ mere der clementum,fed mixtus o' impurus uti^^ frdini.cdp.i.Etplurddicdmdeclifferentidpurit* 'I lementio impuri 'inixti elementdris infra eoietH (dp.z4, Interim ergo fentire debemus, aqudmfr^^ pte ndturdeffefummefrigiddm,eteffehumiddm no Aerbumi itdtamenuta'ér.Eidmdêrmultodifficilius termino^ f dior dqM proprio (ontinetur,dUenoq; fdcilius cotinetur lt;jn* qudre. aqud,ut infra eodemcd.zi.decldrabitur.
Effelns Q^V ARTO tyirtusaquteincorporibiann* aqu^in i xtbsefr,utmoUifrcetcorpordddfufcipiendamfign* mixtii» tram naturalem uel accidentaria qu£ mouetuifunit in quartdJfecie quaUtatis poptu.Licet aut citofrii Ume^ recipidt figurdm,m pat et in circulis quikui idu et momenta inf :ribuntur aquifiatim^ euanc fcunt,tarnen citiÃime quoquefguram infmptdin rf* mittit.Sedhuic remedium affertfreeitas, utcapUt proximodicetur.ltemfrigiditatefua temperat, C3^ moderatur aqua calorem ignis o âttmi m corpott compofrio,
DETERRA.
Caput X.
Terrdqd, T^ rim o iTerrdeftelementumgrduiÃinüiiit ( Terraan j frigidumofrcciÃimumtfecundumfeMunt çentrum immobileimundicentrum.Cinoiautterrafrtcens trum
L IB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;101
hKm munit,no confenfus folum maihematicorum munH amp;nbsp;phypcorum,Ãeâ ctiam ratio docet à motu graui» Km coYporum.Si enirn terra tôt a effet perforata, et f^fôffa,lapis in earn foffamdeieümtamenin media locofoffe reÃfteret natfiraliter,alioq.enirn graue fwfum ferretur ad circumferentiarn caliex xquo difiantisi centra quoad nos er quoad inferoSfPro^^ Terra ro» tant nero rotunditatem terra: narijs fignis er argu ^f^â^da er Mentis.tt etiam quad ft in medio mundiÃta : nem= tn media pt- Quia felle acftdera ex lequo difiat 4 terra,quo tnundi» enne^terraruueniaSiUtexperientia erobferuatio Mfrumentorum mathematicorum docent. Ueque etiam alibi maiores minoref'ie apparent felle.Item ^»alequodi^ corpus ef,talem afe mittit umbram^ Sfd krrd ineedipf lunarimittit umbram ffheri» elt;e.£rgoterraef jfherice fgurlt;e,fü er fupraeo» demcap.y.delunainecclipffolisdidumef. Item probatur rotunditas ex obferaatioeortus occafisq^ fderum,eb quad orientalibusfolfeUeq; cittus ori= untur,er citius occidunt quarn occidentalibus,pro pter umbram terre rotunde eminentie interiedam à tqi interpoftam, qM catra orientes occidentefue feUas interponitur inter oculos nofros er ipfas f eU.u.Simdeef deEccltpf folis er lun£,de requit: nodijs,ieardicofidereerantardico,alias enitn «os uidemus fellas,alias ill aident.Tie quibas omnia busprolixe Mathematici er Plinius in z.cap.ye.et Montium 7'-lt;lXuamuisautemobijciantdein£qualitate mon= er conual
Of tian
COMMENT. PHYS.
lium iM» fif{^ ^ conuaÃium,nihil id impedit rotunditättis â ejuaUtAt totiusterrit. Hamift£partes in£qualeicoUdt£lt;t^ rotundita= totamterrdm afferuntminimum momentum,ciuiit tern terr£ J^J^llf^^ ^^^j ^^^l altiÃimui,ut diunt, adperpendictf ^udre non lum Ãeundd linear urn comprshenddnturdmbitth impediat. Ãupereminetreliciudterrdmpluiquindecim ftdiipgt; nequehumUioreftterrauelinprofundiÃimomaftii fundotrigintaftadijs.
Terra an nbsp;nbsp;sEC VNDOtimmobUemeÃeterrdmdnmeH* immobilii. Qq. mundt guapcentrum dusÃtam, Ãgt;h£ric£(l;^ gur£ , diximus exfententid ArifloteUsprobant^^ hoc in r^.deCoelotrad.3. TdmetÃiÃa copioÃus'^ . KdtherndticisÃcntreciuirendd.Quideterrdloqw* ââ ^â*â tur.'^onproutelementumeÃiÃed ejuatenus eÃme* ^uomodo ^-^^centrummundhhdbitaculumqibominum,beâ â ^^â^ ^ n{gnd,mitiSi indulgens^ matercorporurn G'ani* mantiHm,dtqibominum. Qudmterramideot'tlt;tgt; gnam quo^i Matrem uocari dicunt PbyÃci,eb quoi gnu mater -^ç^ -^^^ condpit omniu corporum femina, et quoi cur uoeex terreÃris terrenac^ materia longe plus abuniat Ãt ^' mn^Ãn corporibusquam aquea, aëredtUeUgnd materia.Et boc efl,quod Ouidius didt.
Ex aqua et ^^â^Ã^^^^^ teUus,elementdqigrdndia traxit terracur ^^ efl^torpoream materiam.Diximus item ex aqua undÃtA ^^^'â'ââ*^iÃ^*lt;'^^^^^^^^^^tnentis,undm fliharamefle E)eolhb£- ^°gt;â^P^^^^-^â^^^^â^Ã^^^Ã'^ââdifex naturaert amp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^^â^^»^^^^^^^â^^^^Ã^^dconflareperft
at Ãw humort nonpofflt,nec rurÃu.-flareaqua nfl ji^inenti
L IB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Id
^'i^intnMtrfd fo/frf, mutuo anpUxlt tun^tun* ft«'.Terr a pdnà tntefmi^,crlt;tluecsÃuoSi At^ua ue» fopermeante totam ttrram intraitxtrA,figt;pra,us» Bis ut uwcuUi difcurreutilus.
TrKTlOtVirtusterritintorporHuswixtl^i E^^Iw ffiiUtreddatca dur ah dia ai retintndas figurât uia urtfi» firiptdiyt^ud! ahotiui humiiadqua fdcHe recipttm titiÃmt tarnen amittit,utpdttt in ftgno certo dura toçr dtindeliqucfaäo.DtindeterrdtempeYatfua a ftedtate humiditdttw acjUig ut eb durahiUus eo here dnt torpor d,llc enim humidum zrjtceum muttuip ^decant operas, ç«od in mand farrindceaaut in takedrena^ commixtiscum humorepatet.
QâV A Kto:\mpugndturdefinitioterra.Quod Terrd dn feperidntur fulphured er dluminofi terrx caUda. f^tgiia^ fiem,Vifco[d Cquot; imbuta pinguedine^utpix ut cera. Item montes quandeq; perpetuo ardentes ut athna, Re^ondeo. aollrdmterrdmnoneUe elementum,' ^Udmuispt reuerdterrd.Q^iaefi comporta er to* F4ffd,imfc«taÃ5KefcKmoritn$ er piguedine, er alt« gaandectidmignifKccenfa. Verumttrrd clejnen« tum^Udpte natura ejifrigidum erÃcciÃimum , lit (etaecidentiainhocuarientÃcutindc[ua,aere,igni inpurisercommixtisapud nos,utÃupra eÃendi» muster inÃaeodemcaf.i4.1nip«gnatnr er deÃm'^ff^ddn tiocoUationeignis,([uiMdetureÃ'eÃcäor,quidmdft(iiÃimd^ gisdcÃccatignisciuamtcrra. ReJÃondeo,primnm gradumficcitatis retttra no iudkan ipteando, fiu
, . nbsp;nbsp;, COMMENT. PH YS.
Si«î nlt;t^ ^^ ^^'^ ^âââââ^^ Wdxiwd cen[:tiir 4b humed^nio' tur4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^f^pflt;i eoiem,cdp.3.Sei efij^edanium utrumf^ ciUiMterminafuocontineaturquant dUeno, Ctü^ ndturd eftfted.Et experierii terrdmfdciliuf fubÃ* , - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dere ZT cantineri intrafuum terminum, cum iglt;i^^ fttmagKuagutGrltberiar. Verum dehoc inftdK^ deftnitionibutQuaUtatumiCap.u.
DEPART1BVSTER«
ne. Caput.
KiM.Q:Diuiditurterrdtotdprimiiinquin* qu^uor at nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^ zonas. deinde in dimata cr pdraüeloi-mftones. 'lefHo^npartestresprimarias,Aftam,Buropa»tgt; Aftiearn,er inde inregiones,prouincias, populo!) . _ urbeserc. Quarto: m alias partium fèrmas-,ut in monteSfCoUeSiCrc.yerumduds médias diutftonH cr omnia de quantitate terr£,ftcundu longitudini er latitudinemcrcircumfterentiam coftnograpbü permittenSifolamprimam er quart am diuifionein breuiterattingam.
CiSi«$ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N D O : Sicut imaginantur mathematici zona. nbsp;nbsp;nbsp;quinquezonasin calo fecundum quatuor circuloi quos uocant minores,itd partiuntur terram in quin que zonas,qu£ ab ardteo in antarcheum polum re* t dadeftniunt terradiametrum.Primazonaeftar* ,'^i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dica,ftigida,inhahitdbilis ob nimiarn diftantiamft
'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ln,ftta inter polum ardlcumercirculum ardicutn
continensi).circitergrddui.3ecunda eftüemarfti ed
LIB^ I t quot;nbsp;to;
td-,temptrata,Vabitabilis,nofir4Zonaintrdcireu» Um arBtcum çr troptcum cMcri, quo propiui fot non dccedit dd no5,continens grddus cirdter 4x Et b£cdMiturinApdm,ruropdm etpdrtem Apbri c£.'rcrtiaAequinoBtdliszonaell,perHftit ctors j ridd4ntr4 4mbos tropicosfcilictt cancri c caprin corni,qu4m4quiiioâi4lii circului 4qu4tor diuidit txdquoquinisetticenis grddibus. L4titudo uer9 omniibuiutzon^eÃgrdduÃcirciter io.Vldncters tidmocednusinterft{iitnïedi4m,it4utii tot4m ter» fdm bisdmbidt,femel uniuerf4m in circuitu noftr£ Cdntipodumterrlt;£ ciraimferenti4m extremdm, CrurfusnoÃr4m 4ntipodumzon4S bin4$ cum di* MiHdtatorridd interfeedns. Qudrtd zond eftdn* ^ tdr(hcd,temp4rat4,babitabilis dntipodumwinded, tropico cdpricomi dd circtdum 4ntdr£hcum, conti «ensitemcirdter4z.grddus.Quintd eÃfdntdrSh» j t4,Ãigidit,inhabitdbilis propter longinquitdtemfo lis 4 circulo dntdr^co ad polum mundi antdrfheut (onlinensgradusitem z^xirdter. Et dduerte nei^y folemnequezodiactmegredi alterutrum tropicih quidfolomne curfum fuumaltiorem dut humdioré conceit intra mediarn torridam zonam,qM eft ter tid.Elasquinque zonas luculente deferibit Virgdié tt^ in primo Georgicorum.
Ciuinque tenent caelum zong cc* ^tOuiditisin i Metamorph, Vt^du£dextrdcaelumcc~
TertU
COMMENT. PHYS.
TERTIO: DiuiÃo fecunia er tertio Ãx^it ai m^ithernaticos. QJi irto uero iiuiiitur terra iit fuat partei itixtadtuinerlocu.i^amaliaterraui» caturNlQniyterra^untiiayetexcelÃoryCompadad aceruataex luto,pnlueribui,fabulo,arenii, raiici* btK.herâxSylapiiibuiyer rupibitt.Aliae^Co^tisà ^ C^nuaUis. ell,monih;igt;nilior.AltaeÃConuaUiSyiecliaitaibtt miliorterr£intra faltumelcoleiuel montei. Ablt;t Camp'ii. fà camp!ti,terra iacem er plana One uaUibat aut Crapep montibai. Caufaanté iÃarum iiÃerentiarum fuut ^cie^et i uari£.'iiamquiiamijnteiterr£ntotibiii£re^faat iiiferen» .^in^umuerunt,ant connalleifubÃierunt,ut in^^ arnm x ^.cap.^.Diluuieietiamalt;iuaruhabituntterr£)naâ {err£. ? (^^^^^ yeiüicinoc^fuaui alicuiarenai uelfabala^ ^ at^fff^runt inlpeciemcoUii .Hominum cjuotl;itf* dnllria er nii congeÃit aliquoi montet er conet,!f eÃ^oHtuaUei y Ãeut gigantet coaceruarunt montd TheÃaUcoi.Qjitiuerb conanlurphyÃcineccÃarb dmcinaniain caufam aHegare haita in£citialttatii K* j terr£ fuperÃcie,parum aintolum habetÃrmitatb' Cum conÃetpleronpimonteierMUeiaprintotUf rerum eÃe er eat at ut OuHiu^qua!^ ait. M.:liorna^
tara DeiK.
luÃUyer extendi campoiÃubÃiere uaUa, Yronietegifyluaidapiiofoifurgeremontei.
Terraa^ Praterea quxÃt terra contineni,aquis operta,i»llt;^ lia différé larii,maritima,littorali!,meiiterranea, notiuf^l^ ti£. quamatexpomiebeat. Hecigiturietlementiift
LIB. ir. »04
^(cieii^ditUncfu^ciant. t-^dminp-d f'laracr^â pad fhyÃcos obferuare oportet.
DE COMPOSITIONE ET mutdtioneçrdurdtionerenon ndturalium.Caput XII.
PRIMO :Compoptio eà connexlo ÃmtdrMn Compo^â incorporetidturdit,qudüfudpdrtiumdcci^^ ioq«i .
ientmmciiproportionecohererezy' conÃÃerepoe teli.Xyiciturqiiiiemconnexiofôrmdrunt, Ndmut ^^Jâ'âât.ex laprninprimo cdp.i^. uiiimm. Duplex eÃÃrmd, popw icilicet,SubÃimtidlis.Qu£unicdtdntumeÃinlt;iiiO' * j°^â* ^Kc corpore Ãuo ZT propria, amp;nbsp;Accident arid Ãr^ * duplex» Mitexidijs (touem pr£dicdmentii fumpta, caudle! plureiMciiuntunieiiemqiCorpori, utqudntitdSt qnilitdizS'c.Dicituritemhxc connexio eÃe in cor pore njturali propterfubflatidi incorporeds,pro^ pter artiÃcidlid,et propter immdteridlid,qu£ nec^ materidm neg;ÃrmdmÃnÃibilem dutÃltem no na turdlemhdhent,utÃuprdini.cd.3. Dicitur er pro portioneptu quodg; corpus cobxrere purtibws er »ccidetwMs, eóquod cuiusej; corporis Ãecidtim Ãa ^rproprideÃproportio citqjh.innonMqujp, new pe,proportio rfritbmeticuplentn^ in p^rtibiisfub Jliintidlibiw er integrdlibuSjCT geometric.» in ded (lentibusgt;nonenimutucui^corpori^ult;Kisexlt;e^U9
i lt;ccidunt.
SECVNDOtPrfrtesuHigrttnfcboUrMntdiHi i» p/rtiu pont
COMMENT. PHYS.
Siaipones^ pone funt iuplices,[cilicet.Subpdntiales Ut nuierU C^ forma principid prima et fecundaria. Aliefant integrales,qult;efxundumptumfuum et po dtionent eonftituunt totum,'Et h£ rurfurn funt dupUces,fci^
1 licet,Primari£pneqiiibiumutiltimcrmancumlt;it'' gue impcrfedum eà corpus inf MÃecie, ut captif uenterihumeri^ptdeSimanuSiradiXitruncuStCOfâ tex,ramu^.Ali£ funt partes non primaritéfine ^(«' bustamencorpuscenfenturperfeüum zJ-non^lt^ in. tilum,utcrines,pili,ungues,articuli,crc. AibM partes ali£funthomogeni£,fcilicet,unius f^edeitâ iufdemé^ nominis,ut partes carne£, offex, fangui* nelt;e,neruof£,cartilagine£,quiaquielibetportio(^ pars carnis eà eydicitar cara ^quelibet gutta fattgt; Elementa guinis dicitar,fangHis,atc^ itade pmilibus. Et tin'^ corp, Ãm^ exfolishomogenijspartibuscoÃantelementa,U(â^ plicia. nbsp;nbsp;nbsp;uocanturcorporapmplicia proprie çynon comp'^
Elem.quo pta,ideÃ,non mixta neque impura.Jüam aUoqu^ modo com elemétapoffumus appettare corpora compoÃtag^â pof.corp. neraliter,fcilicet, exm.tteriaz^Ãrmafu.(,O'^^ uocaripofpâtfdbusintegralibuspiisbomogenijs. Alitept^^^ pilt. funt heterogenic j non uniusfÃeciet neque dufii^ nominis,utelementa A-.in corporibus mixtisfui'^quot; ïii,utpartes plercq^ integrales fitu ç^poptione^fquot; Ãantes at^pgurafenpbili differentes,ut caput,cel lam,humeri,brachia, uenter, pedes zs'c. Non euiet quelibet pars capitisÃatim dicitur caputj nee Ãlt;t* tim quilibet articulus in manu alioue membre et ar |
LIB. It
«oy
fW iieitur mMtn ud artus,ftcfinguif non dicittiros â«lt;!«⬠caro neqne cutis.Etquid corpus naturale non ^^â'Pâ* â** ^^^mentum confiât mixtirnex homogenijs er hete= nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^'^'^ ^^genijs partihus,iieb proprie compofttum corpus quot;oc eji,mixtum uocatur,et minime Ãmplex,inPhy P°P^^^â PeaM infra eoiem cap. z6, er infra in y.cap.t.
'P^P.T'lQ:AccidentiaquoqueÃmtduplicia,Ãci ^^dclen^ nâ-ety^enfrbiliaud materiaUaquifenlu aUquo per f^piuntur ud faltem coniedantur intra nd extra ^^^ â foââPiM, at prlifertim funt quaUtates intertia er quarta fpecie,utjunt quantitates,utfrtusuelpofis ^10j utadioneser paÃionesexterm fenÃbileSier ^^c nià in corpore fere nequeunt eÃe, Aliaacciien ^iifunt immaterialia ud imaginaria, qu£ non quis 1 ^emfrnfuextemo fedanimitantum imaginatione fonprahenduntur^er in no corpore plerunq^f ant* titferèqualitates primi erfxundijfeciehut rela* Hones internijUt aphones erpaÃiones infenÃbiles j.,, interne. Etobferuaquodnulluaccidensincorpore â[â^^^ naturaliappelleeurriteparscorporis.Hacitaq^ c3 â®â$*^ nexionee:j'compoÃtionefrrmarum,partium,acci ^^^^' ientiumqi 'quot; fe,,ce)rpus uocatur compoÃtum. ^â^^^ corp.
QV ART O: MiutatioeÃmotuserprogreÃus Mutatie corporis compoftti ud partium dus in alias fubinde quid. Atq; alias formas. Inhac deÃnitione getiuseà pro^ greffas. Nam motus eÃplane deÃnito fynonymumt utfupra in i.cap.^o. formas autem hic rurfum in-a tiUige er jubÃantiides er aceidentanas. IntelUge
P quoq^
COMMENT. PHYS.
Mdtatia quotité partes zrlubÃantiales er integralts.âPóft* duplex, nbsp;nbsp;fl) inutatio eft dtiplex,fcilicet,Totalis qua totaftr*
â â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mafubftantiaUs uel accidentaria mutatur, nemptf ft ex corpore hominis ftat cadaner,è ligno ftat cinif-Atq; fteundu hanctotum corpus denominaturmu* tdbile,quomutato omnia parque membra uel par» tesfunt mutat£, Alia eft mutaiio partialis, qi^^ pars tantum corporis mutatur, hoceft,aliamftr* mamaccipit,ut ftpesfrigeftataut ftupeftat parais ft, ft manus putreftat,ft capiUus rubeftcat, ÆÂ» gfH^ pingueftant. Etfecundamhancnon quidemtoM corpus fed pars tantum ea corporis uocatur muta» QJV1N T C:Mutationu uel motus me (bili-nis/pecies meranturfuprain i.cap.-^o.fexftgt;ecies,fcilicetgt;Gf r^- neratio,Corruptio,Alteratio,Augmentatio,W
nutio,Latio. De quibus infra.
Duratio SEXTO: Duratio eft quies erftatus forinaru 3ââ** incorpore compoftto er partibus eiusSuntergoft nonymaquieser duratio, utfupraim.cap.^4- '^t rurfem hie inteUigefubftantialem er aeddentariit formas.Partesquocpecfiibftantiales er intégrales, Tiurationem quoque totalem er partialem-Duran* teenim toto durant etiarnpartes.Sedmutato totoH cimus etiampartesejfe mutatas.
Cauf. effi. SEPTIM 0:Caufa efficiens inutationis s^iu^ mutation rationis rerutn naturalium eft motus fuperiorun niserdu= corporumcoeleftiMn,utfupraini.ca.u.er-6.ltem
rationisre naturaeftefttcienscaufautproconditione materii
muteutur
LîB. If. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;106
^'lientarttd^urentperrnMeiintcjueres. Siejuidc^i ââ^ MfMl*. ^eciflcM^dmotus?3quot;lt;Jâtietis,ut(upnin i.cap. 6.
^Kitai^ omne corpus nuturalehibet déterminât urn (T certitmcludnïimfu£ durutionis periodu, id eft, tempusdefinitam, luxtureuolutionem corpora coi Uftim^que opérant ar in h£c inferior a ad termi^ numctrtu temporis. Verummateruconditio uaa n4t. Etquidem corpuscompoptum totouelparti» lusmMabileeft , nonquidemrationeforme per fi Ã^kill's er conintii ciuatenuspoteftcompoftta fer» Mrtineffentia,fedrationematerie aduenit muta^ iibtjsuel durabilitas corporinaturaU. Qjjoenii» tâii«5; corpora materia eftinprmior magis^i ca» iuM.eó mul ab Ai lts ciuot^efl corpus etftagilius,at» ^weitiu; jórmamfubftantialem uel accident ar tant ^wwlifeet dmittit.Et contra. Q»o cuiusq; corpora Witerwc/ljirfflior.eo corpus etiam eft durabdius, ^eiiiturautemprmiormateriacorporis ferefex H4teH4 «fiïcienti{)iM.Prii«M:-n,ljomogeftilt;tttetjtwilit«4ine corp.)ir= ptrtitmincorporecrlt;Jtt.ilitatam.Secttndum,ne:â mior red» biHtis contrariorum c{u£ in corpore continentar. diturfex ârerti«in,D«rtties(Jquot;di(pc«lMsfepurundt c^uaUta c^ewntib. fes,er Ãrm«,cr purtes.(XWUrtuin,Mtxtio burnt dt cumcdWo cr/icco terrejtrt.ciniututtï, Proportio {gt;ri!n4r«irt(J«lt;tltti4tu.SextKm,Temperclt;i«ertt« ca^
1 liiiietbwmidi,qlt;lt;Jrtgi(i«ctjiccü corpora obnoxù
\ orruptioifdeiutjUt putet in corporib.fentlib.Quo t ergo ^uod^ corp, nuturute mixt» propius uccedit \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P a ad
COMMENT. PHYS.
Academia ci. hroy^ as cadeinicos ru refeUis tur.
ad ÃmpUcitatem fuielementi er ad proportioned qualitati(m,eo magis cà durabile.Etquolongiuire monetär apmplicitate dementi atc^ à proportione qualitatum, eo quoq^ mutabilius mdguq- caducud inuenitur, utinfracodem, cap.i-ó. plura dicentur-Porro Academici uelpfmdoplatonici uidentes mo* mentaneam er continuamquandamincorporibni mutationemfecundum Ãrmamfubfiantialemet ac cidentariastnegabantquiequarn certofciri, autco* prichcdipoÃe.PerindequÃÃÃcientiaer inteUed^^^ eJJèntfinguiariu. BtquaÃuniuerfalia qn£propfif fciuntur ac inteUiguntur nempe J^eciesac genef^ effent comporta corpora mtüationi^ obnoxia- ^^^ facefjat opinio Ãulta iamdudum exfcholis exploit tttetiaminfrain4.cap.to,er2-o.patebit.
DE GENERATION E.
Caput xiii.
KQ:Generatio er corruptio bifariadii*
â¢^*'Jl tdliguntur,f'cilicetgeneratimerffeciiitidgt; . S GeneraliseÃquares quomodocunq^ didturmut^ti ^J^ â^^ erfumereuel ponerealiam atq^aliamÃrmadt^ * pr£dicametofubÃanti£,udaccidentartam excitto libetpr£dicamento,ut cum nafdtur homouelddl tur,ut cumficcatur aut humedatur corpus, ntett«^ CiceroÃtpaterautdeÃniteffepater, Ãt conffidt Specialis fxul. Specialis uero Generatio ex Corruptio intflt;'* Gener.^y buttantumprtedicamitis,Ãcilicet,ÃubÃantia,'ii^'^
LI B. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107
ÃtittctqudïitdtttUtfupra^nt.cdp.io. bifaridmin Corrup. ieUigitur.^dm Generdtio eft iuplex,jcilicet. Pros duplex, pTidlt;pidmiftiÃmplicemuocdnt.E.t}mproprid, quS iÃiÃcundumquii dut qu diem qudlem uocdnt.Ge»e fitio improprid eà quxhbet diÃumptio nou£ qudn* tUdtisdut qudlitdtis,utcum bipeddle crefcitintri* f^idle,cumdlbum mutaturin nigrum dut fufcum. ^IcQorruptioimproprid eftqu£libet dmiÃioquan ^i^dtii aut qudlitdtis priftin£,ut cum tripeddlecre» Ãü in bipehle. Verum de generdU iÃd,amp;debdc im ^oprid nihil in hii duobus cdpitibus dgetur.
S E c V N D O : Generdtio proprideft mutdtio Generath ^lt;^teriad. forma Ãubftdntidli priflinain dUamfor^ propria '^â(tnfubÃdntialem,hoceft. Generdtio efl mutdtio quid. ^ P^ogreffus mdteria dd ÃrmdfubÃdncidlcm.qu£ *^udumineftÃedmoxineriteimdteri£. Atq^hicin *'^ge mdteridin erÃrmdmut principid primd,uel fâtunilt;tria,ut partes pldneÃubÃdntiales.Sic genera *» pomi eà progreÃus germims ut mdteri£ dd poe ⻫niHt ad Ãrmdmfubjldntidlem.Quidpomum eà f^^fidritidqudÃrmdpomi nonduminefi germini» Ãimoxperfeiidgenerdtioneinerit, utÃuprdim. ^'^Py^-diximus,
T ERTI0:E^cic«tfW eduÃdm Generdtionis CduÃeffi. ^Qorruptionisindieduimusfuprdin t.cdp. n. er gener. çr f'^prdeodemcdp.proximoyjcilicettlAotorem prU corrup. âlt;«»1 immobilem,^' Mouens «tobile ealefietzy de ptitudmem dtq^ dppetitum mdteru mutabiUs ddfór
P ; mam
COMMENT. PHYS.
Ceneratio W(m,ut etiam fupra in heap.16. Diffirt ant Genffi abalttra== tioab AlterdtioneCTa^alijs,quia aUerdtio epif* tionecf qudlitdtispr^dicamento,Augmentatio cr 'Dimintt alijs muta tio in quantitdtif prtedicamento, Latio in prteii(â^* tionisÃiCâ: mentoqudndo.Cerruptioueroeftabenteddnie^^i debused utmors efiprcgreffusahbcnnne ad non honnnein-différât. Generdtio contra eft à no tnte däu crab ente in po* tentiaprogreffus ad ensadu.'Diciturergoproptii Generari iUud,c[uod ante non fuit hoc, iam uero ej^ 1}oc,utouum non fuit puUufjiam utropoft puUift^ tionemejipullus-Cjiiodfatii fiiperq^ iCir uerbofei»^ dicatum efl fupra in i.cap. 14. er 16. er Jo.
DE CORRVPTIONE.
Caput XIIII.
Corruptio 12) RlMO-.Corruptioeflmutatioetamiflic^ Ãâ*^â X nbsp;nbsp;^^f 'tbflantidlii, qux priui inerat materii^gt; fednuncnonineft eidem,ut morte homo corrumpi^ tur,CJâÃrmahominis amittitur er euanefeit^tp^ inerat materiiteius,iam uero noinefl amplius. srf contrariorum cum fît eddem ratio er dodrMfif^ die puto uideri quid fît corruptio ex fuprddiätsigt;
Ceneratio uniui efl corruptio aUcriw.
generatione.
S E c V N D 0:R(»tio c expcrientiapidnetcn uincit.Generationem unius eflecorruptionem dite rius.ut quid generatur pullus,ideo corrumpiturot uum.^tcontrapdtet.Corruptionemuniuseffegette rationem altenus.ut quandohomomoritur,comi* pt io hominii efi generatio cddaueris,ut quando nit liÿfpü
LIB. If.
108
liqticlcit,corruptio niuis eftgeneratio iiqu^.Vutrut Generätio itaq;,quidicercnt generationem cr corruptionem ^, corrup. t^fcplMe er reuera idem, er eodem tempore fieri, ^'^^^ ^^jf*^ fed ratione diuerfi'tm efjc utrunc^;, quid tantum difi rat. ferrenttermino.^amgeneratioutdixiefi: motu^i no« enteadu fed potentia ad ens adu.Corruptiouc ro eft motus ab ente ad u ad non ens,ut mors efl mo» tusbominis ad non hoininem.Et quidficut ex nihilo nihil fit,ita ex aliquofit aliquid.ïgt;icc potefi-aliquid in nibilum corrumpi,Prouenire autem corruptwili tatemrerumnaturaliumabinfirmitateuelmutabi^ * Utate materia: magis caducée erfragilioris, fiapra ^^^'^ todemcdp.iz.in fine dtximus.
TERTIO :Qu,£runtbic non immentoPbyfi= nbsp;.^^^^'^
them in corruptioeftatim fiat refolutio corporis in ^^ â'^ ^^â^^ ntateri.imprimam.Sicutemm quodlibet corpus na ^ turalegeneraturexmateriaprimatanquamexpri.. ~ niofubiedo,utfiuprainprimoca. 14.Sicrefioluitur â^â^^^^ P^^ Vcorrumpiturinmatcriamprimam,tdnquamin â^*ââ^* nltimumfiubiedum.Eiameddemfiunt principiages . .nerationis,qu£comiptioniser refiolutionis. Re»^ figt;ondetuï:lncorruptioneelementorum ftatim fie* ri refolutionem in materiarn primam,qHee ut eji in* generabilis,itdincorruptibtlis,etillud patetin igni nofiro extindo,cuius nihilfiitperefi: fenfitbile. Quiet elementaunicam hdbentÃrmam,nec confiant par* tibus hetcrogenijSiUipote fimplicia. Sic quo quode^ corpus efipropiusfimplicitati tlemétari, co quoefi
p 4 atiiH
COMMENT. PH YS
AnaU^i formt: in corrupta
citiM e^ facililu refoluitur in matenamprimatn-Vt patet de acre erfumo euanefeente, cuius nibil fenftbUe moxftipereft,Verum in corruptice mixto rum ex elementis,ftue inanimataftue animataftntf nonfttftatim refolutio in matenam primam- Ãüaia experientia docet,priore Ãrma amifta tarnen rewa nereiniftamateriafecundacorports adhuc aliata formam.Cicet htc plane no fit uUa parsprioruftr* mt amiftt-Vt ejuando corrumpitur arbor putreii* ne uel fe(hone,perijt guidem arborisfirmat Sei ta^ men in eade materia fupereft adhuc firmaalia , ud terrt,uel einer is,uel pulueris,aut fragmentorutn, autfarmentorum.Sichominecorruptofupereftai* lmcformacadaueriscorporea,ftiperfuntadhucpar tes,non quidem priorisformt humant fubftanttaf lis.CorruptoitaqiCorporemixto,fuperfunt,etpar tes e^ accidentia. Quiamixta funtex partibusht* terogenijs non homogenijs. Pruftra autem diftuti^ an aliquid formt in corrupto remaneat, quia cerU remaneat. eft eandemformam corruptiinterire,ç^ nornéquoâ quefuumamitterctuedum cperationeiAicetaliq»^ pars eins formt rananeat.Sicut domo corrupta,t:t men fupcrfuut ülu^u£ ciuspartes,ut trabes,ligM,itt pides.
DE ALTERATION E.
Alteratio aupltx.
Caput XV.
RIMO: Alteratio eft item duplex Propria er Impr opr ia.y el,Gener alts O' Specialif.W propria
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;top
hoprw eft mutatie ey- progreffus à (jUalibet qualir ^«fc in alia auaUtatemcontrariamuel mediarn, ex» 'iKlt;icunq;ftt ftecie pradicamenti qualitatis,ut quäe ^0 ex non grammatico fit grammaticut, ex iniufto f^^if^ftu^.'Etfiemutatioà priuationein habitumuel ^iftofttionem,cr contra,dicetur alteratio.Operor-f^^iToAlbertufdiftiutatiny-Phyficorumtrail.t. Albertm, A Iterationem no efft nià intertiaffccicqualitatis, ^^i^i^tantuqualitalibufqui£uifu,taan,guftu,odoa ^âinq; perdpiuntur nel fentiuntur non audita. Sei quot;on uideo Ariftotekm nee etiam recentiores peripa dtnoi itafuperftitiofe cxcludere alias ffecies qua^ ^iidii abaUeratione. Quanquam negent a priuatio ^f lt;ti babitum uel dÃfoÃtioncm^üquot; contra,efftahe ^dionem proprie.
S E C V N D O: Alteratie propria eft mutatio et Alteratio P^o^reffusaquaUtate fenftbiliin aliam fcnfibilem propria qxalitatem contrariarn aut mediam,ut ft ex albo ni que, i'^nm, ex duld amarum,è molli durum, exfrigido Mlidum,manentc eodemf'tbieilo corpore fat. Kuc ^âimenreferetiam qualitates orientes ex iftisfenft* bilibusqualitatibus utfanum,itgrum,utfunt comâ pi(xiones,utgraHe,leue,utdurum,molle,crc.ftmi ^^^qsdiftoftttones corporis contrariasuel medias.
A Iterationeuero efftduntquaUtates naturales pri-~ ^â^^f â ^â ma e^fccunditiquaftattm corporisfèrmamfubfta ftittratiois .tialcm natamfequutur.Quoi corpuseft fubiedum alterationis idemnumerotfubindc iuxta qualitatet
mutabile
COMMENT. PHYS.
tnutalile,ii eÃ:,dlterabile,ut modo frigidum,tnodi DifFer in- ^â^^^^^^^^°'â^â^dum,iingularc,return,inciiruun^â terrene â ^^*^^^^^gt;Ã^lt;^â*^^fâ*^^^=â^amp;'â^â*^gt;Ãâ^^' ^âilt;^i^^â^^'^ J nbsp;nbsp;nbsp;' licet cernere differentiam gcnerdtionis,db altérât^
tionem quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;firma tantum deddentaria à c^
lt;^uiritur,nempetjudlitds: Sedgenerdtiofuppeiitit^ firmamfubflantidlemAteminhdcnon matietiid^ fubïedum fenfibUeSed in alteratione manet,cr ^^ rdt idem corpusSicut etiam in dugmentdtione,^^* minutione,crlâttione.TdmetÃenimmdteridpri«i^ mdnet ingeneratione or corruptions,tarnen efl infenfibilis.Atqueitafecundum terminas fias di^f runtgencratio z^ alteratio, utfuprd in i. cap- ^' uifumefi.
DE AVGMENTATIONE.
Cdput XVl.
Asgmen» T^ RIM O :Augmentdtio eft mutatio de ntiâ''gt;* tatioauid A requdntitateinmdioremquantitdte,utÃ^'^ â nbsp;nbsp;nbsp;bit die excrefcdt in bicubitaleà binar lus exerr.
M odonarium. Sic augmentatio corporis atutf^ efl nutrimentihabentis animalem potential eââ'â^ Ão in corpus adu animatumÃdda ab animd u^amp;^ tatiua medio calore natur alt,ut uiuumconftqi^^'^ Augment fuamquantitatemcontinuam. Et inhac deÃm^^^quot; tatio pro= habentur omnes quatuor caufieaugmétationi^âf'^ prieinfo= propriediciturinfoliscorporibusanimatisf^'^^'^^ lisanima^ proprieenimaugmentatioetiarninanirnatiitri^f^ tie torpor tw,ficci^diminu,tio,utaceruus lapidum tig^^gt;â'''^
LIB. It
no
lt;WhUdHiS^it dquarum iiluuiti uel decremtntum. fif^tift^ .^^CV lir)Q.Propriumaugmentationiseft,ut * ^fopri* ^utUbetparscorporisaulhipfaquoq;augeatur,ft nbsp;nbsp;f^^ â'«=â t^gt;oioftna?:^nonuitioftftt,undehumores,tdcera, ^naenta tiirtie£,ftruma:, ci!' ftmilia,non pertinent proprie nbsp;nbsp;tionif^
â ^iaugmentationem.Licet minime opta fit ftdreUn giofe ijiafecernere, praftrtim cum cr medicilar* giorifgmficatioiiehuius weis augmentationis tt* tantur.Demie äugens er äuHum debentefftfimtlia * in materid,cr iiÃimilidinforma.tiam agentia er ⢠pntientianeceffeeftfimiliaeftèin materia. Quia o» tnnium generabilium er corruptibilium eademeft nateria.Et necefte eftdiuerfa effèmftrmis^d eft,in j ^ualitatibus primisftteundu quasfit augmentatio, utinfraeodemcap.i2.Aupnsueroaliud dicieref /fügens fciensprimarium,utAnima.Altuddicitur inftrult;= ixiplex^ tnentum,utcalornaturalis.Aliuddiciturfubieilu, utnutrimentum.Sedauilumdiciturcorpus natura Itinquantitateauâum iuxtafuam proportionem. S*^®â
DE DIMINV TIONE.
Caput XVII,
PRIMO : Diminutio eft mutatio ie maierrt quan titate in minorem quantitatem, manen» te eodéfubieÃo corpore mutatoSic diminutio eer» foris tetraria nutritioni eft amiftio quantitatisali cuim
r
COMMENT. PH Y S.
diitts à corpore propter caloré naturalem, ejui pl^^ refoluit ciuam reÃaurartfadle poÃit,propter mun am caloris er Redt atu abundandam, qua: abfnnH humidu radicale uel naturale-Quod tarnen ahqtia^f iofed difficulter reÃauraturper temperamentuVt corporis,er per commoda alimenta.
Karef^ SECVHOO'-Augmentadoniaffinisefi Rare* (ho. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fa^o,qu£ eà augmentât io corporisÃneaceeÃiont alterius corporis uel partis,ut pat et inÃmilia rare* Condenfasfa£ia,ut pat etinligno raro erporofo.Et DimitO^* tio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tioni affinis eà Condenftiio,qu£ eà diminutio ar^ porisÃneablationepartis uel corporis,quoi pat^ in macerata carne,inmaceratis pifcibus.Animai*^ roproprienondidtur caufaeffidens diminutionift cuius prompt a uoluntas eà corpusfuumin effentii quarn optime conferuare.Sed tarnen improprie iiâ^ mus,quoianimauegetatiuaefÃdatdiminutione«tgt; eb quoi nequcatdigerere er concoquere dbuniitt^
er malam temperaturam corporis habentii mätcff am caducam crfrägilem.Verum de utraeli bac nu^* tatione infra in 4âCap.f.Bt infra in ^.cap.^A- P^ââ^^ loquemur.
DE LATIONE HOC EST
Latio^ttii T ATlO:efimt4atioac motuide unolocoi» I ^ ahumheum. Sic ccclumferturdie natarali boraïOi^
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tu
lor drum 24. db oriente in occiienlcm,^ hinc rure fuminorientem.Sicçydngelusferrimotieriq;iici tur'icÅlo in terrasAn hune enim modum corpora j n^^â ^^ coeleliiiifubftdntiaq^incorporexobnoxixfunttan ^' turnmotuilocdUtdut lationi,nonitemalijsmutatio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'** * nibuf.Sic quodlibet corpus naturale natum eÃferri ^ Æ â â ^â*?â loco,nempegrauiadeorÃm,z^leuiafurfum,utÃu ? praeodemcap.6. Ethiemotuseà triplex,fcUiceti^^^ imoue» HaturalisÃnefatigatione. Et Animalis, de quo in= ' ' . ^din4.cap.4:EtVtolentuscumfatigatione,Qnoj. â^ .** triplicimotucorporamouentur,utfuprain i.cap. ^^ ** ââ iâ^-indicauimus, Nee enim opus eà idinc plura alio â ^^' qui bene nota bic repeterc. In hune ergo modum f^e tiatimde mutationibus diHumeÃo.
DE CONTACTV. C4pHtXIX.
PRIMO:Qttidmotusermutatio nelt;ptitÃeriç^atede ÃnecontaAumoKentiSy^ moti,id eÃ,pati= contadu entis. Quia etiam requiritur contadus agentis er dicendu. patientis,ideo de contadafunt quadam dicenda.Di (iturautem contadustrifariam.Primo enimeÃco contadut ta{iusproprius,quem iÃiÃrmalem uocant, cum Ãe trifariam duorum corporum fuperÃeies exterioresfine medio dicitur. continpnt.'Vnde er bicappellanturcontigua, utQQ(^iÿ(tU fupra tnc.ip.^z.deÃniuimus. Vtà manus manui fa» perpoÃta earn cotingat. Atque ita quicquid tangit, idem etiam tangitur. V er urn Ãc tangere nel tangi niÃ
co MM H Nt. P H YS niJîcarp'Mm^apotell rts. Definitur äutchicfer^ C'^ntd^ttt ita.ContdUusproprius eÃdppUedtio iuorum cor* üropriiK porum habentium paÃtionttn in continuo,Ãecunift it^i^» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exteriores fttperÃeies ftas,Ãne meiio corport tni*
xto, pr^firtimneeeÃdrid di d^honem er pdÃionC' 'Dicitur Ãnc meiio corpore mixto prjeÃrliinper^ contdÃ-iSjquiddUciudntiidërisueldiiue ant hu^^ ris uelrdre terr£ interpoÃtum iuabns corporaK^ ContdÃM contingentibnsfe non impedit contdÃiim. Aibim^ proprij t rec}t(irunturitt£coniitiones,fciUcit. Vtbindp^^* dn£con rduecontingentidÃeinuiceinhdbednt extenÃon«^ ditiones. ^ijudntitatemtUelmdgnituiinemcontinudmy'^ de:Nort q^ddutd^improprie nocdntur contingentieâ i Deiniecontingentidfeinuicem,hdbedntfudultint^ ÃinumcÃ,â¬XtrentdmÃtperÃeiemfuam dppUc^â'^ difemiituo.0portetenimdgentidzrpdtientilt;i[c[^ mutno cotingere,Ãne meiio, dlioepii enim no eÃe^t . ttiinuicemd^tiudzypdÃitid.Sicigniscontingiter* rem,qnem cdleÃdcit. Sic ignis contingit olldm,ci^* Ãdeiensedm, i^nieoUdcdlefdda contingent deinen^ contentdm Ãmiliteredtn cdlefdcit.Sic empldÃntrt dut mdldgnd contingent uulnus,uel ulcus,ii mailt* ficdt crfundt. Sic generuns uel corrumpens contitf* gitgenerdtumuelcorruptum. Ate^itdde qudlibti specie mutdtioms iuiiednium eÃ.^id cotddns e* ptdt,et dcoomoidtinuicemipfdSdïhonesttfpd^iti, nes.Sd element um ignis,non contingitelementiid* ^ii£,camciiuminterÃtcis,[cilicet,dcrisel(gt;ncntlt;'
Stenndo
LI B. H. ' nt
S E CVN DOÃ/ï contadus impropYiitt ^ mea contd^M titpboricu^,quegt;n ifti uirtualem uoednt^quo corpos uirtuatii mud cjudlUdscotinguntquap^^afficiuntdliacor ^«/J, pomidutqudhtdtes fud uirtute,efficiicia, ^yâ influai tntid. Sicccelumiicitur contingereh£cinferiord Quontoia corpora,quidfun uirtutes comuniedt eii per influx fiat con^ (ntidm,zjâiMKii,cmotâim. Sidicimui tanginoi tdH.uiTtu nfeYdtione,dolore,ife,metu,l£ti[id,morbo, infor alif, tunio.SicLucretiuf, Dewi inquit.
Non bene pro tneritn cdpitiir,nec tangitur ira. ^icqudlitdtei,utcdliimii,humiiuin,moüe,durumt dbum,nigritin ^c.dicuntur cotingere corpus uel pdrtemcius,ut infra codemedp.zz. zs'ió.Uuc etii '^cfcrcomplexionei,dffeéiui,habitus,dij^optiones, priudtiones, potentids, impotciiti!U,proprietdtes, j^?,âif^^ie3'c.A.tqihic inetaphoricuscontdUuspld* gt;^crequiritur etidm ddgenerdtionem,eyâcompop* tionem,zr ad alias mutationes corporum naturdli^ ^gt;n}quoif£pifime iam tepatifumus.
TERtlQ:Bpcontd{liiscontinuus,quofepdr* çontaHat ttiipfws continui fine nuUointerpitia contingunt, continuut titfuprat!ii.cap.-^z.cotinuumdepnimmut. Sic par» tes line£ utpote punUdfef; mutuo continguntypne medio copulatd ad unum terminum communemi ^uoz^ad quein.Sic )nembra,drtus,zr drticuli, co» hrentia corpori,funt continua corpori. Ef hic con tadut proprie requiritur ad niotum cr lt;td ffeciet tti^ationis. Q^ù moturn oPendimui effe debere
unum
COMMENT. PH Yl I nain,zjâcotinuunt,ö' non interruptum, netfue a[* Contigit «»ftinunm,Ãuprdint.câp.^o.Gr^.ilincfdciltââ? diaerfd. Plt;^^^tqu£ptcontingentiumfeuelcontiguoruini^ â uerpids.
DE ACTIONE.
Cdput. XX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QUloquimnr hoc locopldne ded^ont^f gt;
Tocodcci ^^^^^^^^â*^^1Ã^^Ã'Ã^^^^^'*â*P^^â^^^^â^^^^â^â . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* cdliium,pigiium,humiditm,pccum,qtidlesfitn^^'! ;
elementisprdcipue.'Etfeciindttmqudlitdtesjenplf^^ i les tertio; fpedei in dlterdtione.Atq; hoc ideo,lt;jt^^* di mixtionem requiritur omnino dgens et pitieU^^ dequdinpdcoïemedp.zq-.^zó.Hequehic lo^^'* murde dftione pgt;iritudli nel dlidrum qudUtdti^ââââ A^o qd. uthdbitiiÃ(,zir dtjpofitionum. Verum adhoeftli^^* muldtio qudUtdtii fenpbilis dgentisdd qnétt^^^â^, pdtientem,trdnfmntdns corpus motumprnd ^ââ^ dentdridiideÃifuppeditdns noudm quidMetiip^^ pbilem corporipdffo,ut cum cdliditdsfdcit friÿ^'^ dut tepidumÃmiliterÃbi cdlidum,ut cum hinnik'*â* humeddt Ãccitdtem in corpore.
DEPASSIONS.
Cdput XXI.
PR IM 0: Affion« iefinitioni maxfiii^4â*^^â itenda PäÃio,pqiiidcmrelitti:a mutuoffPl tl((rlt;int,ne(j^ rtl4tiuumÃnecQmllt;ttitio P°^ââ^^
îrttenigi.It4g«e PäÃio eft dÃimulatio qudiitdtispd^ Pdftió qii tientiidiqualitliteindgentemftnftbiletnttranftnti tdiHmotumftirmddcciientaridMefty dftirens no^ ult;(mquilitdtemftiiÃbilentcorporipdftb,utcumfti giiampiritercdUio Ãi cAÃdumin dqudjtumÃup» peiitlt;ttiirdqii£ftlgii£ aUoqiü noud qudlitus, ftili» cettCAlar,utcuM durdtd cerd mollcjcit, twn dftèr» tur cer£ inoUeÃiã no»d quahtdi fen Ãbilis,ftüicet WoHicies. Vides igitur qudhtitis ftnftbilei dbi inui^ cent cederein d^h we '!:y pdÃione. Sei generaliter A^oeft ,qudibctd{iüi progreiiensdb dgenteiti Ãélioçr pdftdm.etPaÃioqMlibetaüdiÃueniinpdftiirt.Sed paÃioge= iidle^ci non PbyÃid Jîc generaliter loqwntnr. nbsp;nbsp;neral, quid
SECVNDO: Agensnlittdnonejd eiMfdemmrf Agensdiw tcrie cum paftb. Atq^ hoc dicitur nihil à pafto repd= lex. tidd eÃ,nullam paÃionemaut ftgt;rmam uiciÃim red fere in ngendo. Sic medicuu nihil patitur ab £gro* to q«ctnpndt,c« plane nuUam habeat medicina md teriam niH iinproprinin in qua,ftilicet,anintd ineft (^iiqiUânitifubie'io.SiccociuMinetp.tg.^t Jitmntoa percinb^cirtferioMjtetmen dh bis nihil repatitur» necquicquamrecipitterreftreautfenÃtbile,quidno habet nidtcridin jiinilc corporibus terre nis. Sic Des IK dgens primuin immobile. Sic^iritus «t dngeli, lt;tnimÃ,nibilrepdti»ntHrpropi'ie,ide/l'3n«lIdmq«i* litatemfenjîbilem recipint db bis cOrporibus in qu« lt;tg«nt. Quid)J)irit«s edrent omiii mdterid qitf eÃt fMbieftKmpojjionis. Aliuddgensbdbetpmilemmd t teridm
COMMENT. PH YS. terumpaffofhoc eft,habet potentiamuel habilita te)nqiimiam,ut aÃimilaripoftit corporipaftoft* cundum qualieatemftnftbUem. Atq^ hoc in agendo planerepatitur,hoc eft,paftioncm aliquantamp;ftf^ mam acciientanam recipit a pajfo, ut medicante»â tumpatituraliqiiidafanato corpore. Namalteri* tur incorporeuel faltemcaleÃt.Sic cibus agensfH^* triendo corpus ab eà repatitur,quia alteraturinÃo macho.Siccalidum agens in frigidum,plane rep^l^ turyZir inteditur,utpatetin !ViTi7rc^iieL9i.Itaer^ go uidemusqu£dam agentia repatia pAftb,qMiiâ^ nihil repati.
A gent cr nbsp;nbsp;nbsp;t E R T J 0: A gens refertur ad causam ejÃcien*
patientai ^^^ ^^^principium aà ionisçr paÃionis oriti^f qu£ è^^e^ab agenteSicutprincipium motmoriturab effti* racaujaru gf^ti^m:Ãfp^a in primo ca.n. Patiënt uero reÃerM^ pertmeat. ^^ ^^uÃ^ff, materialem.Quodqueenimpatienspto^ pter mutabilitatem Ãu£ materi£ patitar, mÃ^^ Proprium ^^^ eoiem,cap. i2.inftne diximus. M.ateri£propâf^ ma^eruet ^^^ gÃftpati er mutari ,Ãecundum Ãrmam quälens* cunqi.Sidit firma'proprium fit agere,çreonftflt;gt;^ re corpus in cÃÃentiaÃuac^ in qualibet firmaSico* tiam quodq^ agens agit rationeÃâi£firme. Hönde* A ^0 er ^'^â^ âentern a^tio er paÃio,quoad firma aceiiento* toaiiio duâ'^êanondum eft acquifiitaipfipaÃfiSedeaieniuinco doieÃnet ^^^'*'^ââ^'^^ââ'^^^^^^ââ'^^^'^^â^^^^â^^^ * éuoctauulgi^eee'^ 'iüui. tiabitibus er qualitatibus pr£Ãentibus itinto* teriacefiatmotut.
Qt^arit
LIB. It nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114
0^7 ARTO: dliquatfunt a^hwis or paÃio* ^â^op^i^ niifn-0pnetdteiuelconiitioiies,^ui;tdmtn longe tatesaclt operodus trdUdnt meiici. Satis eft enim Phypces °^^^ ftuiioft.obitereMattingere. Prima: paftum eft in * P^ibs potentia tale cfuak eft agens adiiyUt corpus frigiiu ^^^â max calefacienium oportet habere quaniam potea tiam^rhabiUtatem ai recipienium calorem,alio* quinontalepet,ut glades nunquamcalept,ium ma net glacies,utcorpua plane uitiopim,etmorbopum, uel corrupt^ membrum,nuquamfanatur,quia per* Hilt poâ.entiaethabiliate fufeipieni^fanitatis-Se* * cMMiltc patiens patiturquaUbetfua parte quataftoe eftmullaparseftcorporisquin ea aUquamfenpbi* iemqualitatem poftit redperepbi iioneam. Cate* rum partes non quantieutftgt;iritales,çr animales, nibilpatiunturproprie,utanima. Terda, iHuifa* } edius or plus patitur, quoi habet maiorem zTpro» penporein diftoptionem ,ut fanabdius membrum fanaturquoquefacdius.atiarta:Totumpmilenon 4 patituratotopmilipbi inqualitate,graiu,^ mo* io. Sicuenenumnoatoditurpmiliueneno,fedan= tiioto.Quinta:unum corpus non agit in aliud ni* f pipÃumcontingat,utpotiomeiicanonfanat, nip (orpore Ãumptaey haufta, utemplaftrum non fa* natnipcorporiapplicitum.Sexta: Solumcorpus ii ^ uipbilepatitur,non inituipbde, Septima : AÃo er pafsiopuntpneaccefsionealiorumcorporum, ita nonfemper neceffe eft quodlibet medicamentum c^
0^ t Herd
COMMENT. PHYS.
Q^itifi uertitnfubliantidmcorporii^andndi.lnfummäUi wutuopd^ roresquiCuniiisfuntoriginiscrgeiieris^, qMMUS , tiSturaut innaturiiyideftjinljiecieuelinqualitateiin gr^dth j minus. nbsp;nbsp;nbsp;aut modo,aHt rant ate, aut denÃtate of-'ponuntvfâ ÃnguUabinuicempatiuntur. Std ab eô quodÃbû qualitate,gradu,(y nodocomunicat, Ãmilcc^tû res neutiquam patitunErgo komogenia: qualitätd idefl,fubeodemgtnerepoÃt£,clt;£terumÃhi comfit , ri£ autdiuerÃitfOperanturin homogenias qualité* tes.Q.utacÃtrariaçr diuerÃiabinuicem patiuntuf
Axioma. â'^ agunt,iuxta aliud uulgatum. Contrariacotr^^ rijs curantur. Piura tarnen de utroque hoc capiU* Medicisreqidre. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
DE Q_V ALITATIBVS Primis. Caput xxil.
PR 1M OtCilialitatis uocabulo biÃariamtitl^'^ tur autores,Generaliter enim Qnahtasftê''* aupucia i Ã^^iquQ^ii[,etaccidens,aut quantum,aut qHaleiiigt;f ter aca* ffl((tiuum.EtinÃimmaquicquidalicquinoneÃflt;i^ pitur. nbsp;nbsp;nbsp;fiantiaSicutet differentia ÃibflantiaUsuenitapPquot;
* lationequalitatii. DeindeÃieciaUter Qitalitasp* gniÃcat fola accidentia in prxdicamento qualitativ coUoiata.Qjiiiefuntforma: accidentari£ abfolutf» aliquid in anima aut in Ãnritu aut in corpore efftb QuaUtOi ^â^^ operantes,ut iufiicia,Albedo. Atquebar» ahafenÃbi aldefunt infenÃbiles ullofenfu exl :riore, ut ^^^ lis alia itta funtinänimae::rffiritu,autinaliaqMUiireincot I porta [
LiB.n.
n;
exiflentes nonfenUunturtarnen,utiufticid.Gram* natica,Mathematica,ut Ars glaiiatona, PaleÃri ca,ut inÃuenti^, uirtutes, efficaciccluein corporis h-M caleÃibusÃn gemmis,in plaiitis, dlijsq; Ãmili* yi^^fi^ig^ biK corporibiis,quas ijh lartuala quaUtateStlatini nbsp;nbsp;nbsp;^-^ occultâtuirescerporum er rcru uocant. A.li£funt oj^^jj^ lt;jusilitates[enÃbilesaliquoextcriorefenfu,utcolor ^-^^^ bK,lumen,fonus,fapor,odor,er â4 tangibiles qua litafes.
^PCVanCrSenfibiUiimquaUtatum aU^funt senÃbUei prima,aU£uerofecÃã.Prim£qualttatCSÃuntpri= guaUtata ' me uirtutes elemitorthÃmul proportioejua coeur aUapri* rentes ai compoÃtionemcorporisnaturaUi compo m£ali£Ãe Ãti. Pt funt tantu quatuor ta ngibiles quaUtates pri» çutiix, m£,Ã\licet,caliium,Ãigiium,humidum,Ãccum, Poicuntur autem print£,non quin ali£Ãnt hit pria* Primée res,utpotelume,iux,uirtut(s,inÃuentieqicoclcÃes, quaUtatei qualitatesÃ^mtuales in animauel f^iritUjÃed tantu quareÃc reÃ)e{iHÃcuniarum,hocefl,aliarum tangibilium uocentur. CT (enÃbiUuqualitatum.'Vocanturhe quatuor pri* me eb quoiÃecunie nd^cuntur,^^ Ãuunt ex commi ittione,temperaturd,aÃioneqi primarum qualita» tum,utinÃaeodemcap. Ãequenti. Qnomodouerô quidiutes prima cum dementis concurrantad corn poÃnonemcorporiSiinÃ-aeodemcap.iö.dicenium trit .Interim ergo nuias deÃnitiones qualitatum, at tónde expoÃtiontm enrum porponerefdtii ent
COMMENT. PHYS.
CaUiuM ^uH.
fri^iium iuid.
H«mid«w quid, aiccum g«j4.
TERTIO :Calidum cfl gudlitds priwd congrt gans homogenia,?;^ difgregans heteroginia, ut ci lidum inigni congregataurum cum auro,c;r arg^fi turn cum lt;irgcnto,fepdrdtq;fcnu ab auro,^ plunt bumabargentoSrigidumcftqualitasprimacogrt ganshomogeniacr hetercgeniapariter, utfrigui congrtgat cy condenf it aurum cum auro, et argei tumcumauro,utfrigus condenfat ex congelât lä* pides,ltHum,eX puluercf.lïumidum eft quod dt^* culterterminoftuofacileautemtermino alieno con tinetur,utaqud,acr,Siccum eft quod factie termino fco difftculter uero termina alieno continetur,utli* pis,lutum,aee quatuor deftnitioetexpUcandtefunt iamindt.
Q_VA KTO'Sequunturinde aliquot particult deftnitionisexplicadee.Quieergoftnt homogenii»
dfxcyivïç quid.
^n^oyta ȉ^ quid.
Agones prim.quos lit.dupl. A^onei
ex heterogeniaindicauimu^ fupra cod. cd.n. N^m Homogenes eft cuiuipdrtci funtciufdem ffecieii^ nominii cumf«0 toto,ut dqud eft dqud, ex q«iilgt;^^^ pars uel guttula aquit eft: aqua,ut aurum, ut métal» lum,utelcmentdiUtlmmoresexCâ ^ed Heterogenei eft cuius pdrtesfuntdiuerfee Jfeciedc nominii cum toto,ut noquidibet pdrshominisefthomo,noquod» libet membru equi eft cquui, non quilibet ramuf^» lus drboris eft arbor.Delude animaduertereepoï» tet dibones primarum qudhtatum eftcduplices,fti» licet,Prim arias ex Secundaridf. Primaria; funt fo* tifima: ancones,ex^opcrationei preprue qualité* turn
L1 B. It nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«Ã
turn »ul potiÃiimumcaliiielicdlefdeert, Ã-igiditjl F*!^^â frigefdccre, humiiieft humedare, Ãeci efi Ãecart. itabiÃnadiombui non furnmuntur dli quatuor -. iejinitionesutpdtet.Secunidrijaduifuntädionei . nbsp;nbsp;nbsp;,
aceiientei qudlitatibui,Ãi quit tarnen adionti pro â^.^ ndturd (^ condition e mdteri£ in quam operaiur qualitaS,modoimpcdiunturej-remittuntur,modo inteniuuturc^cdtioreic^fiintSic cahdi eà redder reÃhtilc,lenc,ltue,Ãccdre. Sic cotraÃigidi eà red den craÃunt,durnm,grdUâ¬,Gr bumedareyUt inÃd eodem cap,proximo,ubi dicirurjquoniodo pc «nd« q«alitdf£sc3c primis nafcantur.Exbis ergo fecudis ^ ^Uiib.d* iÃxquatuordeÃnitionesÃmuntur.liamcongregd fhonib.de *â»difgreg4n,«onti«lt;nllt;»âgt;«««o fuouel alieno,eÃÃnitiones fecHiidijn«5lt;((3«s qnahtdtisÃi prund. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quaUt.^Ua
Q^VlNTOiQuineiwJndiprnHendlie/Modrnd «J^nfttr.
ttri^e in (jiwm prima eperatur quaktds h facere de Moterid tet ,gui dcfîiiit ionen! ncht rede conÃderare.Qpor= ^ ^«d pri« tetcnimcdiideniniittcrirtmeÃebomogeiiMmjer co ââlt;⢠onnli« gregdbiknijHfpotc cnmcdlidtfds congrcgutditrü ^ââ^ opera« cum mo,argent«»! c«m drgento,dS cHm lere, b«» f«r diligê« morescorruptos congregat ctini aüjs bumoribus t» Ifââ lt;à dià tdrcinomate,alioueulcere.Contrdiier'ocakdtidif=^^r.iiiid. gregätc^Ãpardtdurumabdrgento,uelciipro,Ãi ritumabbumore, pctninKelaquam dijgregatab berbic corpore,a«tà plip in dipiHando. Sic calidS ^'fgâ''^gââfââ^«^n!ÃIigni$ardcntjb«sinJpco,Qiâargt;
i doj tarnen pro nataramaterifpatientis ^ujlirat#
Q^ 4 culidi
COMMENT. PH s,
i (oliditdidifgregitthomogenia,utMliium refoluH. piuem,cer am,plumbum,atq; alia liquefcentia,pro pterfragiUtatem matm£qu£impedit acciientari am aShonem calidi,cum tarnen aUociui materiatn i^ doneam atq; homogeniamcondenl'et,utpotcqu£n9 itafragilis caducaq; fitSicetiam ealidum quando^i congregat ey condenfatbetcro^ema propter natlgt; ram materi£ipjbrum,ittinlt;eftate ealorfolis iniU'' J rans terram exiccatäuna coUigit c:riondenfat tert ram,lutum,paleas,Ãramina.Cotra uero Ãigidieà congregarei3-condenj'arebomogenia,ut cuincon , gelat aqua,coagulatur lac,ee heteregenia ut in b^t me,cum congelaf:utpmul er cogregantur luMt , firamina,Ãdrmenta,aqua,lapides,utex deÃnition^ fecunda patuit.Tamenfrigidum aliquando difgret nbsp;i
gatcrrefoluitbomogenia,utfrigiditasaectirt[o^ | Vnio Cleo uit unionem Cleopatr£ £ftimatu dacentis qiduqit^ patr£ qua giftta milibus coronatoru,teftePlinioin ^.cap. ^b ti £ftima= ^icÃigusnimiumdiÃipatuttrum. Sedhuiusdiuerllt; fuffit, nbsp;nbsp;nbsp;tatis caufamprdbet non quidem prima qualitas,^^
matera diuerfaaff'elho,qu£ materia bic jÃeHatKt ' * ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nonqualitas.liamb£(alioquifuooÃiciojüngere*
tur nià impediret ipf mt materia repugnant.
SEXT0:Qhoj ucroin tertia çr quartadeÃni fioneterminifui er alieniÃt mentio,Ãc debet intel* Terminus ligi.Terminum bicappeUariÃuperÃeiem corporis quid bicÃ^ extremam.ïtaqj termino propria contineri didtitt ^niÃcet. Ãccum,utpoteeuias partes conÃipat£, denfatfiÃ*
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ji7
^ttlfäcHeconne^iunturintrafupetficiem propria ^â^Ã^ corporis fui a râatn,crfiabilem,negtlt;e fe dilatant ^°^^ineri «f?; diffluunt,vt lapis,ligt^unt,gemma, corpus ani ^^^tnino ttinU,Meera dur ata crÃccata-üicc enim facile con ft'oprio,^ ^inentur termina fuo,ideft,intrafuamfuperfeiem ^^dijfcttlterterminoalieno,quianondiff.uunt eo= ftiwpartesfne mutatione totius. Etlincapparct Terrace» *(nâanefremagisfccamquamigncm,ciuialicetter dor quam fttinofuocotineatur^tamenfacilius dilatatur Cf ex i^^ii q^fo» ^oiiiturquam terra. No eft tarnen fluxiUs ficut acr re. iSquot; dqua,utapparet in ftco.Contraucro termina a* Quid pt ^^(nofacile contincridicitur humidum, difticulter contineri â^dtepropriocoerceri,utpotecuius partes ftuxUes, termina ^dbilcs,e:yânonconftipat£,intrafupcrftcicm corpo aliéna.
*â « fui propriam,nonfacile coir centur,quia non eft t^raataneqiftabiliseajfeddtlatant fe, çrdiffluunt ftperficie latiore,quatenus non continentur aliéna ^^mino,id eft,alerius corporis pecitsquot; craÃioris, pracipue terreftriif aperpeid, quo aliéna termina fdciliusretinetureyâ ardatur coëreetur^ humidu quimfuafuperpcie,ttt uinum neceffeeft retineri m uaftlignco,uitreoali'oue. Nrfm diftuerct alioquin quarn poftet latiftime,ut aqua bumidaaUoqui er fu dliscoérceturripis, littoribus, obidbus, uaps,ut aër cocreeturfiperfde uepc£,ftllis,arteriie, /ïc«t __ fattguiscontineturuenis.Atqslrinc apparet aërem ^iP longebumiiioriaqua. Nam cm hxcfacilecon â¢â«â¢âââ¢â®ââ ti^estHrpcf erfde temftri aliéna, Aèr nonfolumâ*iâ^'
COMMENTPHY J.
proprio termina fuo non caercetur, ^uinettamuit aliéna pote ft coëreeri termina terreftrisf'iperftciei-Semper enim'poros minutiÃimos ejuoejuezy rimu* ldspenetratcorporiscontinentisÃe,ciubd ac^ud non fdcit, ideo hdne effe minus humidam airepateteX deftnitione,ut er Ãuprd eodemcdp.9. er cdp.tc.ai nonui. üiccigiturddprtfensdedeÃnitioneftftici^ ant.
Qualitd* nbsp;nbsp;nbsp;SEP TIMOÃxquaUtatibusprimitdiueuotnn
tes dHiuit tur diliult;e,ut cdlidum er ftigidum,eo c^uod bit dun cutsetcur. efticdciorem dUuofttdtcm habedntin corporibu(gt; fdciliusclimutenthtcorpordtUtpote cdloreft ddu* cfiordd uitdm er ad generdtionem ,ftigus auté ^ adueftui dd mortem er ddcorruptionem.ltein nu^ gés certatim dgunt htducequalitates contra ft mul cem et citiÃime,ut ignis faciUme extinguitur a^nt Qualitds **^^â^^^â^â^â^^^^â^qualitdtes alterteHocanturp4 tespaÃiut ^^^^âf:ilicet,bumidumerficcumtnonquinerbitu» auteet cur ^^^^ *â (^°rporibiis,ftcd quid minus efftcaciterettut ' dius quoidinmodo dgunt, difticulterq^ inuictm pu^ ttuntur,utbumidumdifticulteragitinficcum.tiuin hpisproiedus in mûris fundumtardiÃimehumciln tur intemie er difticilime putrefüt. verum bte rt* mittenddftntmedicis.
Qjsalittüu o CTA'VOiQudtuorprimaqualitdtesinuift primarum Ãdeiuntfex pdria,qu£ ifti uocant jymboUfmosue^ ftx paria, combinationes. Qtiorum prior a qudtuorfunt reue» ra fymbolica,ideft,cogndtionembdbentmutuanit at^ itmicem connedt cabarere^ poftunt. Prinum pat
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;118
piiïtfl cäliium cumficco.SecuniumrJl ealiSum at ^umido.Tertium eft frigidumcumhumido.Quara turn eft frigidum cum ftcco : Duo nero fofttrema riuiecom» f^^iafuntaftymboldjdeft, pugnantia plane er co binationa iraria,itautfeuiciftimexpeüantdeftubieiloeodem. cjualit.aa ^^dicet,Qiiintum par calidum cum frigido. Et Se» ftymboLe, xtKm par,humi du cum ftcco. Secundum h^c quatua or paria [ymbolicaet cognata recenft:turlt;juaterna ââ »«numeruselementorum. Quia certiftimumeft IXdtHor elementd efte propriu ftubiedum quatuor ptinarumqutditatum.'fâft itac^elementu primum ^^^^^^^^ *2^15CilïidiHerftecui.Secundum Aër caUdwethu^****^^^* ^'iiK.Tertium Aquaft-igidaerbumida. Quartum quot;^^traftigida erftccd.Hinc ergo uidere licet quee e* ^^tnentaftm cognata,^£ contraria. Bina enim co» Sgt;^!fcoIlÆâ i''lt;âidftint,ftilicet.lgnii cumTerraper ftedtatem ^^ ^gt;*^4 'S^McHm Aëreper caUditatem.Terracum Aqua f«»J«p«» P^^ ftigiditatem,Aer cum Aqua perhumiditaté.Co ^tariau^fóelementajuntitem bina,Ãcilicet. Ignis ^i^tnAqua,erAërcumTerra. Sic ergo probatur ^t^merus elementorum quatemarim ex Ãymbolift» wisqualitatumquatuor. Item ex hoc quatuorpanu fynbolftmonumerant lÃeUciquatuor complexion temple* nes corporis pr£ft:rtimanimati,erhumani. N^sm xio.quii. ^°mplexio eft quaUteu^qua: ex adione ad i nuicc er pc^ftionecognatarum er contrariarumqualitatum lâ*âiwrtrKm, inelemcntiiinucntaru prouenit. Sunt Complex! âtJoccpkxisM«5^lt;«tHori«zt4i/iQ5p»iboIifmo5. ones qua»
Primi tuor.
COMMENT. PHYS.
Phj«4 Colericd,igneii,cdUdd ^ ÃccaSecundd Sdn guintd,dërid,cdliddz^humidd.Tertid Phlegmdti â¬d,dqued,frigiddcrhumiid.Qudrtd MeldnchcU* cd,terrâ¬d,ÃigiddCJâÃccd.Bth£qiidtuor toplexio nesfint in cor pore,ex quatuor primit qualitatibtit temperdtiifecundumproportionem,nonquiiand Coplexio rithmeticdm,fidgcometricant,ideft,non Ãecunit* ^dpondm ^qualitdtein or temperamcntuin ad pondus, it^ut und quaUtas alt er dm nuUo graduf'iperet,i'ed plM^ lequall quantitate cy pondéré inÃnt in corporibt^^â Sed iÃe qudUtates primiÃunt temper at£ Ãecnndn'^ Coplexio P^^P^^^^^^^S^ometriedm^deÃfÃeeundum £qiiâ^ dd iuHictâ ^^^â^^^ ex temper amentum ad iuflicidgt;n,ita ut uiü quidem aliqua Ãiperet qualitas alias qualitates ,Ãi proportionefua.iiamaUoquiimmodicèfuperdnit^^ uincens er Ãsper abundant qualitas pre alijsniw» corrumpit corpord,Ãm in£qudlitdte nimiaer gt;t!i^* la temperdturd clementorum er qualituturn,i^ f'â^â
P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicidocent.tHon enimÃcut in quoque elemento uti Srddumobtinet,erbâgt;^
. p nbsp;nbsp;nbsp;beturinfummogradu,Ãcutignisefl caUdiÃimn^â aquafrigidiÃimacreatdercorpuscpooÃtumbd»
* nbsp;nbsp;nbsp;'bet qualitatem infemmo gradu. Quia corpus cab* diÃimum corrumperetur, Ãcut (^ corpus frigi^^(* fimum,ÃcciÃimum, erhumidiÃimum,corrutiip(â retur.
Qj^omodo N 0 N 0 : QU£ Ãnt axones quahtdtutnpfo^ quabtdte$ prit er primarij aüus,iam anted in drticulo qa^r*
Lr B. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ilf
ioiixintuf.iietnpe'.Calidieffè calefdeer e,çrrrigi= ii^^f^^^gt;^ iiejfejrigefacerelt;::;'c.Tanten Mrunci^ contrarium f^op^op^l agit Ãa^e no priproequiiem, fed tantummodo per ^âf'^^ ââ ^â* icciden$.Vt ina;Ãatecalorper accidens reÃ-igerat ^^â^J^*^ ^* interior a uifi:era. Ojtiii turn temporis calor circum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^^â* fans extrinfecus ipfum corpus poros dus aperit,ita r^*lt;lt;^* W humiditas naturaliscumfudoreet calore exeat. Atq; ita corpus exeunte calore cum iÃo humoreac» rioperporos,reÃigeretquodammodo interioraui ^.^^-^^
beaUiordigeÃiOtmmusqi aieofamelcunt hommes' in£fate,quamaliotempore,propter egreffumin^ r r . ternicalorisÃmembriser ttifceribiis interioribus titpote ÃÃomacho et epate er alijsmembris ere. in ** â q»ibi« cdlor digeÃionemalioqui adiuuaret,qui nÃc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â
ieÃituitcamembrain£Ãate,autinimmodicè cali iouaporario.SiccontraÃigusetiain calefacit per accidens er impropriè, ut in hyemeÃigus circum^ Ãans extrinfecus ipfum corpus claudit poros tiiK, üa Kt neq; humor dcri«$,fiet]; wlor,per poros clau fos exirt po/^it. A tip ddeo caior üle retentus intra ui fceradigeÃionemintendite:rimpenfiuamp; concoquit cibus.Quareetiamplusfamefcunt hommeseSquot; eo=^t*rwhye meduntin Bjnne/pMin alio temporc.Propriumueâ^'P^^^ fa ro bumidi tjl bumeftare «t dixuer alere corpws.Si mefcat^ quidem bumido corporis abftt)npto,tabefcit q«oqae bomineï. corpus,Kt in beéheis «7 pbtbijïcis i«dem«S.Sicci «e» Humid«.
, yâSiccum*
COMMENT. PHYS.
wpropriumefi deÃccdrcc^extenuxre tiiproxit tuocapitedicetur.
DE Q_V ALITATIBVSSE# cundis. Cuput XXIIL
RIM 0: Prim£ quAitutes guutuor feinuid nongenerant.l^iqueenim culidnm gigmW ab humidouelÃeco. tieque contraÃiccumeà ab but mido ueUcalido proprte.'Veruifl£prim£qualité tes générant exÃio temperamentofecanioi qualiti tes fmÃbilet pr£fertimtaflu, uifu, guÃu, odorats-Somt. Ndm deÃonopleriqidubität.Ci^trehoccaputieà Qji flit at cun dis qualitatibm hiefub texere plaçait, ceterto^ feziila Secndaqualitasefl quaUtat fenÃbilis,qu£ÃtexttJit quid. peratura et mixtioneprimaruinqnalitatutn qn^fâ* 02 dita^ or,ut color es,odor es, [apores, ey quatuordecivi tes cangi* quaUtates quas aocant tangibiles,Ãcilicet,Graue,^t biles. u:,Cra^!im,Subtile,Durum, M.o!le,Tgt;enÃiin,^^ r!im,Lentunt,Priabile, Ajperum, Lene, Aridunh Lubricum.
CutiUtao SECVN Dy.Uisfecuniisetiamconnunterari tesuirtua* P^Ã'â^â^quot; qualitatesiiïequasuocantuirtuales qn^ jgj tates,id eÃ,uirtutes atq^ uires occultas in corpori* b:tsnaturalibM,utherbarum at^; gemmarum ttirci occult£,utfru(iuum cr liquor um uires. Vtpott quoi Vinumalioqaifrigidum calefadt tante,q^o^ Vrticaurit, quodEnulacantpanaautEleniuinaà ferthilardattntfÃcittiyauglojfittyÃc de aUjs air tutibai
LIB. IL
110
tribut(fuorulibet corporum. Hdmhuiufmodiuiri ^i^ff^^^ui tutes inÃtjefuntcorporibusproeMubio per tempe quot;^ ^^oma ntttritmElementorumet Quditatum primurum, nbsp;nbsp;â^^f^!^ (lueÃunuires communicant mixtd, ut quici Vinum nbsp;nbsp;nbsp;tnÃnt. eji amumideoc^ipenetrabile eftiZJâ ealcfacit,atciue bumeélat.Sic VrUcaigneanatureurit,Piper ince ^âP^^â iit,Sulphur exiccat.Tametpuero non poteà omtü üoiiricertaratioubic^iftarumuirium, atq- uirtil tumoccuUarumin corporib'.(t,c}U3eï)eM ey natura Ãiciotauitcyomauit tamefficadbM quditatibM, ümeningcniofi boraiftes M.eiiciinplerisc^ funt co* p»lc(j3i. PoÃimt eniin aUquH corti iuiieare ie iftit «iribiMoccMltis.Clf*âMoiiââCx^M4lit4tK»n primaru crelementorumtemperaturaproueniant. Vtauté Anutrei iiflïcili5,ficerf«peââ«^Cââ'â-â'^ 'Itt-â^SHo eÃ. An iÃa occults tiirtuteiÃit à jà rmii lt;3â ab a^uis quaUtatibui cor* Ãtit aÃr porumÃparata.CxiÃaccrtumeÃha^ÃmulnaÃicu 'âââ^ Oquot; ab fgt;rmaÃub^antiaé^Ãuicorporii[ubieà i.Ÿiam omne altiuiseiM *ienirationefu£Ãrmje agit er eÃieaxeÃ. Quam Ut^epara ÃrinaminiiditeinaturaÃmulcum cpiaUtate cpadi ^' betzruirtute^ua.
T EKT10 :Qn'ttMorJccimlt;3Uilit4tcscJ«^ «Oâ* Qü^Ãt* «itnt tangibiles nafeuntur ex pritn« hoc ordtne. Hu ^fs Ungr widuin dcriumcum cutido eà cau^a^ubtilitatd, ut bilesqao pitet inSditguitiew , quorum corpora er membra ordineex funt pUnefubtiliora. Siccum igneum cum calido eà primis na 1 üë cM^a [ubtilitatw,ut patet m Cbolericis.Humiap'**â^â*'⢠\ duntaqueumcumjrigido ejb caup craj^itiei.ut pagt; \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;kt
COMMENT. PHYlt;
tetinPhlegmatids, (faicraÃiore [uni corpore (if membrii. SiccumterreÃre cum Ã-igido efl item cM^ facrafiitiei,utpatet in MelanchoUcif. Atq; hiec Ã* untproptercognationem quandam,lt;jHam habent inuicemcr mutuointerfealieetiam quaUtatestat dufenÃbilei. Pratereaab humidofunt lenefini^gt; lubricu.ASiccofuntaflgt;erum,diiru,aridum. A C^ â lido antigneojUel acrio,efl leae. SicutaPrigUo^ queo nd terrefl ri efl'^raue.Qjio aut quoii^ corpigt;^ plus habet ignex uel aerif materhe, co quoq; l«'^* ' usefl.Pt Qnoquodq^ corpusplm habetaqueieiâ^^ terreflris matericycoquoq; grauius efl.Sicut à Ho* quiaercircumfuflKcorporiterreflrijUeleittspdi^ induflisfarflim eleuatide corpus,alioq natiträÃ^ graue lt;y natumferri deorf tm,ut patst in uobii^^â bus,natantibui o-can lignis,alipq; huiufnoii-^â* cunturergo Secund£qualitates ebqubdapriitti^'^ fcutur nodifl£fl)lutangibiles,uerumetali£Ã''r biles ut Sanum, Aegrum,Salubre,âVenenofitWj^^* xium,fimiliaq;,Ãuntà temper amenta qualit^^â^f^^ marum bono uel malo.Efl tams modus eyâration hxc ita accidant ut obfl:urior,flc quoqueproH^'^^'^ quarn uthic recenferi debeat.C£terum exempt '
tiiinueniuntur.
lt;V ARTO; osai mutent calUunt fâââ'^^^ ieÃcdü, nihil im^edit (lain tarnen
LIB. IL
121
reminitrclufum corpori,^' colat quoiammoio: QKQhumoreextriiïlo,necefJà rio Ãequitur ficcittu. Et quia frigidum redditdeniuntiideo contrahit, zy conjiringit humoremaqueumuel aërium.Otto hu* more coailo^necejjario Ãequitur humiditas,ut in frigidunt giadepatet, Ita^ ut calidumper accidem ficcat, quornodo itiizrjrigidumperaccidens humeiiat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humedett
DE MIXTIONE ELEMENT
tor um o' mixtiUu. Caput XX U11.
PMM.Ci'.Generaliter MMouocaturcorpo . .
rum e^ rerumeiuÃdem nel diuer[arum I^ede * Mtxttd fgt;imcompoÃtioautconfuÃo,utcumlana lan£,uia niiace* n«in uino uel aqu.e,hordeum lupulo uel tritico, co* fttoncdt miÃetur. Atq; hancappeUantiÃimixtioneadfen* Ãm,atqueimpropriam. Qua etiam accidentia,ut ^^âditates,aliaq; mifceri dicuntur improprie ut ca lidumhumidoaut tepido, bonummalo,indo(liaut ftmido{iido{lii,mendacioueruaut ueriÃmile mis Ãeridicituruulgo.Inhac non fiatim corrumpuns turnec alterantur mixta.^tnon admodum pertis neut h£c ad inflitutum noÃrum.Deinde MixtioÃs t iniÃcatuelcompoÃtionemmixti, ut fupracodent cap.iz.uel generationéjUtfupraeodemcap.i^.Ats que it a mixtum plane uocatur idem quod compoÃtu corpus,ut inÃa,in ^.ca.t.Propriedemude quaboc capdoqumur Mixtio eà elementorum,^ mixtilis ^nalteratorumcompoÃtio.CijiaÃt corpus natura
R Ic
COMMENT. PHYS.
te cowpoÃtum,ut eie (otnmixtione elementoru^»^ tuor,feniinum,]j)mtum,humoruum, oÃiunttC^rni um,QrÃmiliuni, fit corpus humeinumuel MM^lt-^npoà nbsp;nbsp;nbsp;SE C V t^DOâ.CampofuioiMuociibulo inhäcif
tio. Ãnitionegeneratim utimurpro dugmentationeamp; KixtUe. connexione. Deinde mixtile uocatur prorfumi^
quod eft materia fecunda corporis generandi-OS.^ materiafuÃeiperepoteftÃrmam A natura fuppt^ tandam.Dequafuprain i cap.ic), Huius matefi^ eumfît de uarijs partibus coagmentata et coüeÃ^gt; pars unafuit de elemento ignis, alia de acre, af^^i terra,Aliafuit ft)iritus,humor,fîeminarium,amp;^' Vhxtdia Alterariuerodicunturmixtiliaer elementainto* quomodo pofîtione corporis , nonquaUtate tantum. Deq»^ tn compo-^ifgy^(iQjjgÃnpj.^gQ^g^^^^p ,^^^^^^^-^^^^g^lt ptione â1'= terantur,td eft,mHtantur,tmbquafîcorrumpütitfr terentur. ita^atpriftina Ãrma amifta nouam noui corporb
nafeentisformam tnduant,A natura d.eftinatamnâgt;^ fcenti.Hontamenhancdeftinatam Ãrmamin â!* mentoftatimÃuÃcipiuntiiU materU coagmentata in corpore nafcente,uerH antequam generatio ptf* Ãeiatur, fubindealia atque aliaÃrma accedit,tgt;t prtmofeminisÃrma,deinde fanguinis , deindeti fanguinecaro,cum oÃibus,neruis, er cartdagint. Inde demum eft Embryo er foetus quoad naftatuf er abfoluaturcorpitsbumanum,uel animatum-Sit ttiam deinanimato exempladari poffunt.
Tertit
Lt S. tf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;di
T ER T10:Cf3niitiones tret requiritntarpotif= finie di mixtiomm. Primd: Vt mixtiliaÃnt inter feconnexd,in unumq; corpus compoÃtumcogeÃd, tttfdngiiii,humores,f^iritus, cdro, offa, congela flint incorparehunidnofud proportione,Ãceyele ntntdconneneredicsnÃitationentcorporii.SecK^ in:utmixtilidinuicemdgeredtquepdti quednt, a* i(o':^contrdridinterfeaelÃdltemiiuetfaÃnt,utÃu pi'dtoiem cdp. ii.diÃnemoÃenditnus. Tertia: ut mixtiUdÃeÃeinaicem corrumpant,altèrent, atque tfinfmutentaueteriÃudÃrmaÃnnoui corporis na ÃintisÃrntam , ctii accrefeunt er incorporantuf ^tanfnratata, attamenbec eaiem mixtUiarefer» tient ey'retineantprillin.isÃttndsaccidentariaSiUt
A J mi« t xtione
tret re* quirun* tur con iiitiones.
pi^teqadUtates fenÃbiles,quds ipfa comunicant fuo mMocorpori. AiuertetamenquodM.ixtilia tH Q^ferUO^ eà » nateria fecunde corrupteÃc , ©â alterdte, ^^^^ nonÃdtbnrefoluunturin materiam primant. Sect pleins fufeipiuntÃr mam eiementifUnie denijs poà nfolutionemelementoramin materia primamfub inde alia ate^ alia Ãrma fubÃantialis produciturt quodidbfoluatur et cofequatur corpus nafeensÃr ndmÃbindturdieÃinatdm,ut granum feminariu pomi mortuum ^ corruptum refoluitur in elemen td,quein materiam primam tranfnutata iterum ré foluuntur,itlinc fequilur ex materia ZTÃrma gef» i nbsp;nbsp;men,mie foetus itnmaturus,pofiremo naf:itur po*
Mum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R * D«
COMMENT. PHYS.
DE COMJVIVNIBVS ET proprijt elementorarn
vfuihaius cap.
Caput.XXV.
V A M«is in anted diilii multa obferuiti ) ^^-.^J^ioÃintquatenus dementis interfc conue , tiiat,iy quatenus contr'afuisqua^q;proprijs oÃieiji j abinuicem différant,placuittarnen hoccaput^b*
texere,in quod alia a philofjphis tradita, amp;nbsp;phifi quidem congererentur, quam ut compendij brent* toiquedt compledlffipra autem eodem capite 6.it finitionem er numerum elementoru uidimuf-ï^nite^ uerounamatque alteram conditionem perjlrin^n 1 folummodo,quarum PrimaÃt.Ciuamuis elementn ^lementd quodlibetiuxtaPhyÃcosfit per feinfiuaq; effentin quomodo fimplex,hoceft,merumerpurum,qu£tamenÃiit* fimplicia plicitas animo er ratione tantum percipitur,nofin CJâ pura. funoflro.Veruntamen inhac terra per finfimex* periendamqi noÃram uix uÃum dementum del^^ benditur merum,f ed partibus f eis mixtum er ^tnpà rum,erquafialienis partibus admixtis inqmnatnt utlgnisnoflerinfico purits nonefi,fed commix^jU fumis er uaporibus qui reddunt eum non peUncid» neque liquidum.Sic er ^ér uaporibus er nebdii et balitibus,fic er Aqua turbaturterrefiri er faiiltil tamateria, ut in aquapaluÃri ud marina patet, Terra quoq; aliorum element^um purgamentii^ fecibusinquindtur,nihilominusifid maxime ienf ninari debet a pur is dementis mfiïpraiominanu*
LI B. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tt$
^â^fcrprieudlcntibuhutignisnofler eà maxime i^ i'^ittSyaèr maxime aêrius,etc.licetneutrufltipfuin tlementunuÃcie a^ua er terra iudica. Cum ergo ^^ementafecundumÃubftantiam [uampura imagi» tâentur.ernecejjariofateamur,tarnen nullum coru f^eundumfetotumiameft qualitatibusfuis purum 9«i« alicnascjuaUtates habet pkr^q^y ut terra ple» '^âiq^e partehumidaerpemidaeft,aquafape cali» ^lt;^eÃ,aer m mediaregionep-igidusejl.Reperirita â¢â«« posent aliqu£ partes elemétorum mer^ er pu trquanullam alienamquaUtatem habeant, ut ah ^^ft!iã^fÃ)ifitutielacrepuromultadipiutant.tn P^mayElemcnta per fe er proprie funtpura, per â^^eidensueroerutfenpis experiential nofirade» triebenditpnt impura. Secunda conditio. Eksn fient a feeundum fetota non tranfmutantur,id eft, ^lementa feque generantur neque corrumpuntur aliamue auomodo fwlationemf'ibeunt, alioqui machina mundi peri= 'inmeem (litaretur,ptota terrauelaqua mutareturtfemel tranfmu» ergocreataperduratin fuaeffentiaificutterra fe^^ tentur. cundumfe tota eft immobilis, tametfi partes terræ plerunqimoueantur.Verumfecundum partes fuat funtinuicemtranfmutabilia,hoceft,unutneïemen* tumexaliogeneratur.Vnuinaliud corrumpitur. QMoii iftiftc probant.Ex uno pugiüo terrixftunt de tempugiÃiaquie,centumacris,er mille ignis. H« ita inteUigi debent, ft ex terrafter et per rare ft Eho nemaquattamennecefti effet ut décupla rarior ter»
R j ra
COMMENTPHY S, raiHafiattt^udm ladenusfuerit, fin aericentup^âgt;gt; fin ignis,mittecuplo.'Bt contra : Si ex igni feret perconienfationem,turnnciejlieUet, utignisi^^ äenfiorfiat décupla,ftn aejua centupla,Ãn tcrrlt;tf^ lecuplo, Atq- hac tametà uulgo dicant, tarnen w^* dumper experientiamfei tantum conieduris pi'*âJ partionufuntprobata. Siquidemuixullusboinilt;lt;'^ deprahendit dem ent urn purum,ut dixi. Quart t^* amiÃa décupla proportio elementar urn ÃnitiV^'^ ruminalijsetiam qualitatibus,utgraui, Icuuti^t gno,paruo,agili,tardo,penetrabili,obtufa, etf'^^ libus, ratione magis certa^ autoritatePhyÃe^''â''â quam experientia probatur.Oportet ergo adH^t^'^ temhiccredere.tiamiflaproportio merisesFââ^^ elementi$,nonnoÃrismixtis eyimpuns elemti^^^ rijs tribuitur.Sic ergo elemëta interfeinuicewl^^ mutabiUaÃecundum partes, utexunapartetert^ Ãunt decernalt;ju£partes,licâ¬thi£cnon utdeamni^ pÃoculisnoÃris. Deinde element a tran^mutâ^'^'^ funt infirmas compoÃtorum corporum,!^^^^^^^ pite proxi mo,e:rjupra capite proximo didunt f^ tlementa alter ari,id efl,mutdriinmixtum. QS*ââ am ergo inuicem tranf mutabiUa, er in alia (inolt;p^ corpora tranÃmutabUia funt elemcnta quatuor gt;» ÃenneeeÃieÃ, quiafunt contrariauelfetmit* ambas qualitates,ut ignis er aqua,aer er terra,nd fecundumalterutramqualitatcm primam,ttt i^fquot;^ erterra,aqtia er acr, ignis er acr,aqui amp;nbsp;^^^
LIB. IL
«14
ii«nueroomnismutdtioeÃ:de contrario in contrd» fium,çxè diner foin dinerfum.lUnc ergo plane pds ^f*^^^ A» tet,lt;iuareArijloteleseyperipateticipriora^Uiedâ ^^f^- Pâ*^* P^incipiacomentiÃntjCjuam elementa quai nor. t^â cipt^^^ omnia generabiUaetcorruptibilia nece/feefthabe H^priord fefHbie(iu-,ideft,materiafuje generations et cor* excogita» ^liptionis.Quia exmhdonihilft,utfuprain t.ca. I^lt;tÃnt, *^-SimateriamhabentiergoerÃrmam, cumÃnt planecorrelatiua.Sedeleinentafunt inuicemgene* i Mobilia ey corruptibilia , ut. probat experientiain ^lxtis,^j-autoritafPhyÃca,ut apud AriÃotelem lâ^^'generationisdrad.z.'Ergo eleméta neeeÃario Pabontfubie(lum,ideÃ,materiam , çyperconfe*' ^KinsetiamÃrmam.lamnerorurfus entnent mate» fiarn eyÃrmamnecejfeeflprioremeffe fuo Ãrma*^ to.Ndm omnis caufaeà priorfuo ejfeilu.Sed elemi iahabentmateriameyÃrmam.P-rgoelementaha» bentfuaprincipid ipÃi priora,fcilicettmatertdmet Ãrmam , ç^peraecidens priuationem. Qjiittria P^incipiafunt omnium plane prima , itatit nullam fern naturalem f? prior em habeant. Quiain natura »oneÃprogrefÃusininÃnitum, utfupraprimo ca. ^iPuititaq^pbyÃcaexordiedaabtÃisprtmisprin» fipijspotiusjquaab elementisgt;ç^ilfeeundariji prin (ipiÃ.Tertia conditioâ.Elementa per fe dicuntur CT11L ÃntÃmplicia , mera,etpura,ideÃ, no mÃex par Elementa tibuihomogenijf eoÃituia.Contrauero compoÃtu quornodo Wxtu,imparti diatur,quod expartibbc^erogemi'i Ctrnplieia
R 4 tÃ
COMMENT. PHYS.
er parare tà confiitutum.Caterum depropriji officiji er aHi fpedu cos onibuspngulorumelementorum,fatis fiupradidla f°pti. efiinfigt;ecie,cap.7.erfiequentibus,erfiupraeodettt cap.it.ideoqi hic non opuf eft ifi:a repetere.
DE MIXTIONE ET COMPO# fitione corporis naturalis ex ele* mentis er qualitatibusele= métaribus.Cap. XXVI,
PLeraq; hadenus de principijs er caufis, det* lementis, er qualitatibusdida,ad hoe cap^ tanquam adfinemferè ultimum referuntur, Haitt Phyfiae naturale ex principijs caufisq;pcis er ex dt ^ nature ffii^ti^ ^tq- horumqualitatibuscompofiitum,fecifti* jubiedum phi^fj^. p^^ rädern mutabilejft phy!fic£,atq^ adeoi* Vfiushuius f:fitiinatur£fubiedum,utfiuprain i.cap. i.erfi' capitis. patuit.Erutergonobishicrepetenda malta,tatnef
Stimmdey' ordo duen Acrum m loc cap.
à antedida. liant erit etiä hoc caput quaà epHoÿi^ Ztrfurnmariumprimiatç^fecundihuiui cotnmcâf^'^ rii.Dicam ergo primo an fit IAixtio,Gr compofitio ulla naturalis.Secudo'.Qjtidfit. Tertio'.Quotup^^^ Quarto. Qua:matâ¬ria,cr ex quibus fiant compoÃ^ ta corpora. Quinto: Qult;e firma, er quimodui fi compofitionii.amp;exto:Quodefficicns.Septimo:QJi.^ finis.Odauo.Quiefiedus.Hono'.Quitfimilia.li^i* cimo:Qult;edinerfi.yndecimo: Vbi qua:rendafin^ exempla compofitionis.riuodecimo'.Quifittomni» wniflorüufius.Hii breuiter quidem tranfiadishuic ficundif
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nf fecun^ociuoq^commentarioimponetur finis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AnQtMi»
P RIM OMixtionem c^ corporis compoÃtio ^ ' f^cmeffenaturalemnonmerisfatalem, neq;Ãrtui= * tamjpfarerumnaturaatq^experiétiaarguit.Cum ^^^°V^ quotHiehisoculis uideamus noua corpora indiui^ copoptio iMeiufdemautdiuerfarumJpecierutnnafci,noex ^'â^ ^^â^ ^* nihiloneq^inccrtoordineiUt homines,equos,pecu^ ^(sgt;plantas,metaUaria,â¬t cetera fmiha.H^c enim fx nihilo nequaquainfut kernel enim in principiot ^reatione fuaabfoluta,'Deui r cliqua commiCit nat» f^uiribus z^ curfui.Licet quotidie hanc naturam naturalesq;res ipfeDeusfoecundet, cisque benedi» tat:tuxta illud:^mittcÃuritPi tuum er creabutur, ut^pra in i. cap.3.Superuacuum aittem erataffere= ^^^ ntcef» fcmixtionemcffc,nifi quidam omnia nature adi= f^^^'i^^ ^ra= tnerent,^naturalibusrebus omnesuiresiuraq^ab (icturquA fogarent.Cum tarnen Deus er naturam ipfam, er ft^^ An /jt fes nattirales,atq-, etiam aliafecundum naturamÃc ttiixtio, ammauerit,e~fcecunda reddiderit, atq; aduofa, utuires,curfumqifuuadhuc retinuerintaprimor* iio.HiÃetiam aliqui Philofophi negaÃentpoÃeft fiuUd mixitoné,ebquod oporteat mixtilia aut ma» nere in mixto corpore Ãngula,aut omnia corrum» pi erinterirein mixto,aut quidam manere et qu£ dam corrumpi in mixto.No poÃe uero fieri primus fic probatur. Qnia qui manet no alter at ur. Sed mia xtiliaoportet alterariermutari,utfupra codem, cap.t-i-.indefinitione.iHonfeiundum.üamqutecor
R f rupta
COMMENT. PHYS.
rup^ä [unt O' interitrunl' at((; adeo noÃuntd^â ni* fceri nequeunt,praetercjuam cfuod ex nihilo nihilÃi-No« tertium.Quittpatet mixtionem propriamelff torum quiÃmiliter fe habe ant, id eft, ^u£ Ãmihtef immutata er alter ata funt,ut ex deftnitioe dido di-24.appare'.}i£c argumentatio infra codent ejuinio articuladiluetur,ubidicemus quomodo mixtilidi^ corpore mixta maneant aut non maneant.
Kixtio qd nbsp;s E CV N D OMixtionem hoc loco paulo aUtt^
hoc loco ftumimuftquamfupraeodeincap.iA-t^empeprofr figniftcet. nQnymo compofitionis,dequdfupra eademcap.ti-Atquehincfolo compofttionis uocabuloutar,qiilt;in Cicero in t. Academicarum uocat effedtonemSit^ trgo nunc îà ixtio,Compofrtio,Effedio ,idempl^ ne.Q uad tarnen necejji eft prouenire per gencratio nem,de qua fupra eadem cap.t^.er infra codent co» Compofts pitc,articulo 9. ttaque compofttio eft connexiofit* ho quid, marum incorpore naturali,qua id fua partium at cidentiumqiproportionecoh^retercofifrftit.Eot* mià hie mentianem facia potiut quam materite, ti Tarma du quoimaior eftuarietoffrrmarum.Ham aliafuhfti flicci. nbsp;nbsp;nbsp;tialiieft,aluuero funt accident aria formic. Ulate*
na autem propria no eft nift fubftantialis,qiiam no mine partis hicfrgnifico. Scd exponitur defnitit hacfupra eodem,dido cap.tt.
Compofta TERTIO: Compofttionis frecies namcrantut tionisjfte- numérofubiedorum,ideft,fecundumftgt;ccics com* ''«' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poftuorum corporum,ut compofttio plants,anima
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nö
^^^^Jpi^is,lomini?,ecui^d(^uiliC,infrdin^.cap.t.cyâ f^âli'tntibut.Parits utro compoptionisfecunduÃits C^pop* ties corporum napentium pmiliter udriæfuntçx tionispar» ^f'ittimtrakiles^ui incopoÃttone uim,primo eÃge= ^^^' neratio,dunde uuatio, poft maturd uud, hinc mu^ ftitmideniq^uinum.Sicutergocompofttionis fÃcci= Compoft» « itd pdries i^uoque dus nomindÃjrtiutitur Afubie= tionis no» Ais naftentibus^qu£ fane ftngendd trant, ft lictrtt mina. foiten.PtbuiuÃmodinobisextmplaplurimaÃuppt Compoft» iitatagricultura,c^ amotniÃima nafctntium eor= tionis exi» ferumobfttruatio,atquttxperitntia. Qnalts mul^ tmpla. ^âiindicat Ariftoitltsinoptrede Gtntrationt ani^ t^dliutn,z^dtpartibusanimahum.Pritttrta com^ Compoft»^ peptioaliatftptrfttttftubftanttaliSyquaacquiritur tionis alU ftâ¢âiftbftanti£,crcorpustxmateriaprimaçrfte dituftt. tvndisnajcitur,Alideftdccidtntdrid,qud compofia ^iontacquiruntur corpori quaUtatcsftenftbilts, pro feüxabeltmtntis, ^aftcundis materijs,id eft^ tttixtilibus-Sicetiamdicimus improprie crper aclt;i eidens corpus componi ex qualitatibus,ut infta eo» dem,articula quinto.
QV AP^T O: Compofttio corporis naturaHi CompofU pfopriefttex principijs,tx démentis, er materijs tionis M.(^ fecundis t^iamexhisproprie componi corpus cum teria. fuismembris erarticuUsfapiÃimeiam diximus,ut sprain i.ca.d.c^ fequentibus,erftupratodem,cd pite 6. er ii. endr. tfta funtergo mat tria cir, tdqudmfttcompofttio,erexqua proprie componi
tmr
COMMENT. PHYS.
tir corpus naturalcyfuam firma atque efientiam äc eipiens. tiam Deus materiam primam ab initio cU firma atq; cum tota adeo natura ficfÅcundauihfiif caleftiq- uirtute^cr influâ¬tia,(yita effinxit,ut citi* lihetcorpori naturalifuppeditarentifta principi^ tffintiam,utfuprain i.cap.y Deinde elemctis ipfi qualitatesfuas, erfeminariam atque genitabilefi* uima primordio rerum idem Deus indidit, occulté nabis quidem er abditam, exquibui dementis tan* quant ex materia fecunda naf :untur quolibet corp» ranaturalia-.cfcomponuntur.'Rurfusq; uiresini* fuasfacunditatemqi er aduafitatem [uam compo fitarecipiunt,er qualitatesfiasfenfibUeSjUtfiptd eodem cap.ii. Quad etiarn Virgdius in Sileno fit^ titdicens.
tiamc^ednebat uti magnum per inane coadd, Semina terrarumq; animaq^ marisq^fuiffint.
Et liquidifimul ignis,ut bis exordia primis Omnia er ipf : tener mundi concreuerit orbis. Et alibi in fixto inquit.lnde(,nimirum a Deo, er t* elementis, qu£ facundduit dduofiq; reddidit DC'â w^ndfeitur, liominum pecudum^ genus, uit£^ uolantum. Et qua mdrmoreofert monfird fub aquore pontiKâ Igneus eft tllis uigor er caleftis origo.
Item Lucretius int, libro magnifies er prolixe pro bdtbdncinfinitdm dtq^ innumerabUem diuerÃtati firmdrum diq^corporum eÃe propter eletnentoru
â dtlt;^
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117
^lt;llt;it torumcfUit ex elementii compoÃtäf untcorpo ^'^^uimfeminttlemtdcgenitabdem.Cinetmfeminis ^'â^ Cicero in z.dena^t^ra Deoru Heitere tantum, ^^ ^i fernen quanejunm fit perexiguum,tarnen pinci *^^itin(ocipientem compr£henientemq; nacurät ^^^anquept materiam qnaali augeric^ poÃit,ita r'^iatc^efpciat in fuo genere quoique corpui,par ^^f^MtantummodoperpirpesdlanturfuM, para ^*â1 ut mouerietiam cxfentireet appetere poÃint^ ^^'â^PfeÃmiliaÃuiprogignere. Sunt ergo corptja ^âtnaturaUa longe differentia ut Lucretius ait. ^iÃimili perfecta Ãgura principiorum. luuenies etenim multarum femina rerum, Corpora c£lare er uariM cohiberefguras, ^^feliqnaineodemlocoutde.DiutKetiam Augua Pinus in tertio detrinitatepc inquit.Omnium reru ^U£ corporaliter uipbiliter que nafcuntftr, occulta quedamfeminainipis corporels mundihuius ele» ^^ntiildtent. Ltqu£cunq; nafcendoadoculosnoa Pros exeunt, ex occultisfeminibus elemétaribut ac cipiant progrediendi primordia, cj- incrementa de bit£magnitudinis,diPin^ionesq;prmarum,abea lementisianquamab originalibus regulis fumant. Sic ergopartim ex aphone fxcunda elemëtoru mua tua,partim ex afhone CT genitabiU ai mixtoru,dia aerfaapartespeciesq; erÃrmas corporum proue» nire patet.CiH£Ãrm£ naturales per agentia natu» italia,nempe elemental' mixta gignentia,de mate ria
COMMENT. PHYS.
Tomii ex fig potentiel eiucutur.tJancittoi Ãrmei ex ntdierii . neifcitur,(juidprincipieiprintaexfemittuotionn^ nonffâ^jci= Ãf^nf^t^f ^ edioquienimnoniicerenturprimaneqm jiinnlexifterenf.quoitame relatiaorum naturae^ igit'Sciquoirequiratur dpteteti redpienddtnÃ^^ mdmdliqtumpotentidinipfdmdterid, utfuprdin t.cdp.t4.çrtô.
CopoÃtio» ^^ INTO :Vormdm compoÃtionis hic dppi^ ni/imoiu'S. ^^ »todum-t^dm hicinquirimuiquondmmoiodcciâ ddt crÃdtcompoÃtiocorporii.DeÃrmddutecoT* porii ndturalii nihil hoc loco quecritur fed Ãipra if primocdp.t^.zy io.fdtistrd(idtd eft.Ueque etidlt;f qâ-iedtaUquis omnium corporum diuerfis Ãrmdgt; nf jfecie quidem fudenumerdre, licet ingenerepof fintrecenferi,ut inÃdin j.cdp.i, î^odus ergo coin* pofttionis,utetidmcd.i4.inÃne ditigi^hic fereeÃâ utnaf:ituri corporis mdteridf:canid nonjidtim if tlementdfud,fed in mixtum dliquod refoludturCf eorrumpdtur,dti:^inie dlidm qudnddmÃrmdntif iuit,ut grdnumÃumenti mortuum fufdpit terre* am uelcinericilt;imÃrmdm,deinde rurfumbdcÃf* ma corruptd,lt;y eudnef :ente,dlid dtque dlidf we* dit,quoad feepiusimmutata hxc materia fecundifi foludturineleméta,ita,utqu£parsini!ldefiigtteif muteturin ignem,C!â aêria indërem.erdqued inf* quam,cr terreain terram,quid funt eadem prina* pia refolutionis,id eft,corruptionii,qu£ funt gene* ratioms.Forroelemcntaresillipdrtisflc endtt,re ⢠fohtutt^
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11»
foluunttr iemum in materiarn primätn,qii£ no qui itm nihil eft,ufrum infenpbdif eft,ddeo, utfda i^ nuginatione cogamur confcqui:,quo nam païlo cor pora,f:x corporea dementaÃant atque corrumpan ttir,zj-cuaneÃcantinmateriarn primam incorporé *mzrinfenÃbilem,Ãc granum mortuum,cr poà in dement a refolutum demum ratione elementoru inmateriam primam,refoluitur.Cieterum momen to citius,çr in punllo temporii ex HHi elementii in tnateriarn primam euanef:entibuf,eitiÃime prodit furfutexiguum quoddam corpufculum cum noua ÃaÃrma,recipieni ab elementisÃmul iUam uim Ãe tninaltmddeÃyUim materi£Ãecund£,z^qualitates tlementarei,ut ÃtipÃum corpufculuinaterid Ãecun damox nafeituricorporis etiam magni,ut granu mortuii euanefeens i n elementa,Gr in materiä pri* tnäiUltimoinpuniloteporisreÃrmatur,et renafei tur, z^ induitur nouamÃrmà herbidi corpuÃculi, quodttiÃumpropeexcedat.Sicut etiam in ouispifdu tidgallinaru naÃectibus uidemus minutiÃimü quoi iäcorpuÃculu,quod ex uetere materia Ãua Ãectidai iUeUcet AÃemincetexelementis,uim Z^â^dabUeet j^^^j^^ ^ proUÃeaCutãpedixijhauÃt.Atqi h£c corpuÃcula
recenter exelemetis natd,ÃgniÃcaÃÃeiudico Demo ^^-^Ãonii tritu etEpicureosper Ãuos Atomos,hoc eÃ,inÃedi= c lia indiuiduac^ corpuÃcula,qu£ in inandidefl, inre ' bui aihucinÃrmib.itaÃerÃtur^t cocurÃonib.inttr
C o M M E NT. P H Y s.
Je coh^reÃatnt, exciUctAtomorum coh^renti^^r Ãeidntur eit,qu£Ãnt,ciu£lt;ii ceYndntur-,ogt;naid,u-'-[ eero in prima deÃnibu! de Atomic diÃerit cirai J'â tiitm, 'Et Lucretius in fecundo intuit, Primd mouentur enim perfeprimordiarerunt* Inde ettlt;iu£pdruo pint corpardconciliatii. Ptqu-iÃproximafunt aduires prindpiortmt-Etreliqiidibidemuide. Sicutergouidemas herbig fcensiüudtiirideq;inÃementenouo corpufculu ^^* poretepefdd:iim,et mixtitmÃbrii flirpium,Ãgt;^Ã''^ adokÃereyculmaqseredü geniculdto udginif gt;âââ^ qudà pubefcens include è quibus cum emerferitÃ'', derefrugem )pic£ordineflru{ld,et contra duin'^ noru morftm muniri uallo ariflarii ,atq;fub v^ tentpin maturefcere,Ãrmdmq; mutariÃ-umetif'^* fcipere,ut Cicero in Catonedocet: Stc alia quo f^ prima corporum er propemoduinformiacorpifp^ lapaulatim Ãto temporeÃuentur, atq^ ÃrmantK'f^ fxtut »rs naturdiqu3adiufiamfubftanti£Ãrmdmcofeqgt;^â^^quot; p. tur,nonfecus atque urfapaulatimÃngit erÃZ'*^^' lambendofutim recentemÃxtum,qui eà eattdiiilt;^ Ãrmnq; caro,paulo muribin maior,Ãne ociiliigt;r ne pilo,unguibustdntum prominentibus,utditP\ nius in 9.cap.^6. Atque h£c de compoÃtionii noio ttÃrmaad pr£fensf'uÃiciant.Exempla plun'^i^^ dien phdofophisq; pete. Hine credo baud diÃaditf apparerequidrefpondendumÃtad obieBtoni,Ã* pra eodem in articula propoÃtam, quontoio do*
LIB. IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iJîgt;
«Mfiim mixtis partim manednt pdrtimfuro non^-^^^^'*^'* mMeMt. Et tametà h£c qu^flio medicos iuxta cr lt;ÿKgt;^oilt;* phypcosualdeMxioshdbedt,tarnen nobunon uÃcytnMeant ndeofuianium tfl^in epitomdprxfertimiaffefian^^^^^^'^* fifeas breuitatem-Ua:^ pace aliorum, ut cr AriÃo* tel(sin^'ait,elementaaHuÃrmacpfuitnon manent iniMpofitiSiCiuiaipfamÃufceperunt aliénant, co» poÃnifdlicet corporis partitimueeiusÃrmam,ut iamfape aîmonuiVerumelementamanent in co» po/îtis per potentiamÃc,ut mixta aliquanio comt» Ptdrefoluitjneät in dernaa, atiam Ãupra indicaui. Et per uirtutem efficatiarne^ manent ita, ut compo Ãtum ab eleméto unociuoci;receperit(lualitatesamp; MtesplaneÃmiks elementaribus,primas Ãilicetet jecuniasyfecunium quas operatur pariter elemen» tit-Sicutenimigniselementum calefacittUritcrc» pc es- ignis naÃer compoÃtus calefadt ettr urit (Si-cMacjuaelementum hume£ilt;üe:TÃigefacit,Ãc eer» t^^pabumeHat ^y'Ãigefacity^otpiod proprij adM eionentorumÃnt in mixto.NdW elemëta, ^Hod ii» tchnanentinmixtis, nonniÃalterata^reUgatn nialienamÃrmAfubÃanti£corporis mixti,aieoi^ «bfconditdpb ipp«s mixtiformrfj«t libere neejucat qnoïlibct 4^1« proprios [«os exercere, infummis fcilicet grdJibiw. Quw igneum in bomine non «rit
' nbsp;nbsp;nbsp;extreme,id eÃ,na comburit ,Ãc terra tnbomine no
pcclt;lt;textremè,(tlioqMinonpoJJèt cobxrerecorpws» «eJi^nis der ^immixtofwrfHmdd cireuferentiS lt;
COMMENTPHYl
aeq; atfua ?^ terradeorfim ad centrumferunturin corpQre.SicergoelementdperaUerdtionemconti* nuamfefein corpore reducunt adunam aUi^iM^ fociabilemcomplexioncm^utpropriostdmenda^i^ uiresq; per omniet nequeant intendere,quanta alio* quiliberaetinfuoloco intendunt.ltaq; elementäi^ nixtiUd pleraq; in corpore compoÃto non penitn^ l funt corrupt 4 nequepenitus manenti4,qui4 m4n(âgt;^ uirtute,qu4m corporibui communicant, quibui äi* ter ata plane infuntSed nonmanent formitfuiiitâ^ nouam receperint. Sicuti fnnenfepius tranfmutät» i tandem accrefcit or incorporatur ipà compoÃo fuo.De his tarnen plura 4 medicis ^ phyÃeis requis rere licet.
SEXT OtValde reprtehendit Epicurean Ãtff^ ' in primo deÃnibus,qaod cum de materia,amp;dtcti^ forumeffechone, quam noshiccompoÃtioneinilt;'gt; camus,Ãnt queedam co menti, er tarnen cauf um 4^ rfÃcietia. cientemifliuscompoÃtionis omiÃrint.C£tcrMi( efÃcientibuscauÃsefldiäumfuprain t.cap. u-G' * 35âCiJiüdÃtPrimoextremum efÃeiens Primumitit * mobile,utDeus.Secundo'Vniuerfdle incorporelitlt;^ , mobile,utlnteüigentU, hoc efl,3oni Diemonesän* \ geli^,quimoucntccelos,A Deo aUigatiad miu^t* J riumillud.Tcrtio:Vniuerfale calefle mobile cof poreum, utcoelicumfuisuirtutibuseâinÃiâ^â'^'à 4 Quarto:particulareejÃcienserfccundariuin,netit fe,ipfumgignens,(orrumpens erc.^tfâo^^^f^^ ticularia
tIB. It
«JÃ
HdiMuin dUa effe parid,(itt£ fcilicet pdriter agut ParticuÃd vr efjiciunt non fuboriindte,pc pater eyâ mater pa riae^den iritergignuntUberos.A.liaeff'efuboriinata,ciU£no tiaiuplU piritereoiemtemporeyfeialioatq^aliooriineex da^ tempore fücceÃi m efficiunt,lt;juorumCmt plerac^ re mota,f'K proaum e:^ auia remote e^dunt nepotes. QjtmMeà effidens meiium,utfuntÃnes méiij uel f [eeuniarij,ut Ãapra m i.cap.ti. Sexto:eji aliui me= ó idmutfuntin^rumenta. De quibus Ãex effidentiü -. genenbiis quieqaam bic repetere nolo.Septimo: de= je wnm,[upraini.ii{iocap.ii.in prindpioHximuSj tÃ'eepioUam eÃieiem internum,quoiÃt intra ma» teriamÃirmaniam,no ut parsfubÃantig,Ãi mere «ccidcfis energiticumey' efficax,utfunt quaUtatn frime ab elemends oriuni£,CT fecuni£ fmÃbites
Ãprimis ort«fidlt;e. He ergo funt internum e^dem Compofift . tncompoJïriortecorporis-SicMtiiïdfex anteenume= oms C(««f» »â lt;ttitf((ntexternKmeJJïcieit$incompo/ïtto)ie corpo e^ct. ris.Et quiuis ie quaUtatibui utrise^ fit traSidtu Ãu^ prlt;lt; eodem capite u. ei? capite lyTamen bic breui ter aimonereplacet, longe plures eÃe adtona e^r pafiioneiclualitatumprimarumtZJ'fiecuniarum-.ut
; pUres operattonesuirtutes'ciue,qudmfiipraenume raui. Vdriecniminmixtisoâmixtilibui operad^
\ tur ipfixqualitateiycuiufimoii exempla infinita Agt; ' tijloteles in quarto meteororum , in problemdtij,
er Medici in fuis preceptis trddunt.Cetcru «e qwds oji^ÃL^i: litiUes fuut quidem e^ciens caufia compo/ttionis,
Sx titmen
COMMENT. PHYS.
tet qUdïes tarnen nonfunt primarid edufd,fed mere in frU iff ^ ft nt c auf. td,fne quibus primacdufd,eyCalefie.Pdrticii'llt;^, effi. compo re^ efficiens nolunt aut no pojfunt operdri,amp;ff*^^ fitionis. gere materiam^que per compofttionem reciper^^^ Cit^dUtat ^^firmam.tJuttoautemmodo qualitds uüdeft f^ net mdte^ ^^ corporiSfdutfubftdntidlisfórmd corporis- ^* rianeque ^â^f^ nullum accident poteà effefubflatidlispif^^
fian.corp. ^^^ esrgouidemustresprimdriai compofitioniit^ Compoft^ fâtfdtatcridm,Ãrmam,Grejficientem.
tionisfi Hit.
SEPTIM OtPaciUmum eà exfuperioribuf '^ ttidere quinamft compofitionisÃnis,iUdm enift^
Konjlra qudrein» ter dunt na
turanon operaturinaliumÃnem ,aut ufum,q*f^â'â ut materia Ãngdtur at i^ Ãrmetur fubÃdntidlif^ md,qudÃrmaconfecutd ceffat, ZJquot; abfolutapl^''^ eficompoÃtio,utfuprdini.cap. if. er2o.Si«fââ'^ poÃtionem non fe^uaturÃrma fubflantidUs df^ tao/folcnnisfuoq; generiapta ,tum corpus lt;»'gt;'' feantur, Ãroftrnnonnaturaleuocatur.Quodaliquandodc* cidit propter materia uicium, aut propter conipf\ tionis ordiné peruerfum, impeditumue.'Vtpotefi t*
ceps equus, ft quadrupes gdUina^f biformis bouffa * aliudue monflrum naf ;itur. DeindeÃrmdmful^Ã* tidlem dequifitdeorpori fequuntur etidmdhd^^^ ientdrilt;eformie,hocefi operationes, quantUdteh Hires,dUaé^ huiuf modi accidentia ex nouent pni^ camentorumgeneribt», qua forma accidentdrii uduntur corporibta,parnmanidurd,pdrtim ain it^dt^
LIB. m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qt
^fftuntijs ccdeÃibâM. Siquidemuttjuieqaid pati^ Afhoamp; [^^^âgt;tioneCui£mdtcri£patitur,ficquicquidd?itra PââÃ^^ ^* *'°ntfu£formiedgih nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^
^^CTAvO:Pr£cipuM effe^us compoÃtionis i Compo» *gt;^gt;lt;}ltoiu{teri formte amiÃifuccedit noua, fem^ Ãtionis ^^corporis noui copoÃt:o,eÃuetâ¬rif corruptio. nbsp;ejfeiiiK,
â¢tw er generatio unittiefl corruptio alterna. Pre t ^^^^ ifia compoÃtionis continuatio conferuat ^^i natur aies atque ordinem naturae, tlam quia ^^^fnnt labUescr mutabiles proptermateriiefuit P'â^amp;^itatem,non poteà reru natura conÃfiere abs» ^'^^^âicuicifiitudine copofitionis,ut fubinde abeant ^^fenafcantureiufdemjfecieiformtcq- corpora, ^nonperpetuusfit bic natura or do erjucceffuiyU» ^^nbte natura uiciÃitudo per dur et,tiquât^ infua 2^ fiere continuentur. Kamfic.
^^dfititatüereliiiumefi.
^^^^quodhaudfuerat momenta^ eunUti nouant Ex Ma fioâ-Ne^uit autem omnino corporis mixtio uel com nulla fit t^fniouUafieriexunotantum elemento.Sedutmi mixtio. ^ifnüèduobuifymboUcisetcognatisuel è pluribus
^WOâ.Compofitioni admodumaffinisefige* QQmpofi, ^tratio,amp;adeo,utnonnifipergenerationemcopo fi^âi^ ^^ naturcorpm.Uequetamen idemfiunt,quiaingene ^^^^^ fationeçr corruptione tantà requiritur materia
Oâ forma. km nero proprie non dicuntur mifeeri ⢠ntlt;^componimateriae^figt;rma,ftdmixtiliatantu, inibutcommixtisacciditfirma.
S ; Decimo
COMMENT. PHYS.
Compofî» nbsp;nbsp;DECIMO: Differ t à cempoÃtione credtio. N^ tionii di= iÃa eà cired mdteridm inÃrmdnddm ut fuprd eoi'^ fierfd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttrUculo 4.Credtio dutemefi ex nihilo,atc^ueexr,n^
ld mdterid. Deinde generatio tantumrequirit Wätt ridmer Ãrmam principia prima.CempoÃtio nero Augmen^^ çj-prinidmetfecundammdteridmdeÃderat.lndU* tatio dn co gmentatione alimentum non dicitur proprie wif^ pofitio, ri aut componicum eóquod dlitur,quiddlimentitrO
corrumpiturz^infubfldntidmdUtitrdnfmutdtur-Alterdtio iâ alterdtione etiamnonfituUd mixtio, nee alters» dncompo:: tioeÃcompoÃtio,quidillic tantum fubieüureqio* Ãtw. rituriZXqtidlitas.Quaduonon quidem mifeenti^^ inuicemt eum mixtdiatranfmutata fiant parsfib* fianti^compofiti corporisAam nero nuUu aceide»^ n'eiumqualitai,eÃpdrsfubÃantit£,fiuemaneat,à uctrdnfimuteturiüud.
Copofitio- V N D E c IM 0:Exempld compofitionis Ãffi^ réi exetn^ dixi'dcommuniexperientiaeffepetenda,C'ââ^âi^' f^et- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui degeneratione meta[larium,plantdrunt,dninâ^ liumqjfieripfere. HamresiÃdalioquHnfinitd nw*o padio breuibuspotefi comprdhendi pneeptii tpquot; . lionnifiiufiiiUoluminibu'^expUcatur. , Vfu^ trd^ nbsp;nbsp;D V 0 D E C1M o: Commoditates qM
® fcentibusdcciduntutfuntinnttmer£,itd nonnipo eopefitto^ |.jj (ognofcuntur,qui egregiam eperam pbyfio o» ne eorpo= gi^jjauaruntjdtquealiquam experientidnireruv^ fii nutur.tfii^^ufipiYi.Scdicinefiudium,uelper üHso^Ã^^^ alicqui obfieruationemdddiderintidtqi deprdben^
)
LIB. II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^t
Herinf. Pritfidtatttematqiomnîum utiUÃimueÃ:, aihic prlt;eceptd communem dÃÃerre fenfum dteme uÃi(mrerum,ciuiliter^i derebusin IÃeciem obfeU^ riiittiicdre. Sic demufiet^utÃudum aliqueminde lodgnum teerte uberem conÃcqudmur ,petidm pbyÃc£ proÃeÃionis dutorei erÃdeerdotes ddeo co nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Ãâ^lemus. UosquidemofÃdonoÃrodeÃunBl uide= ^pilogus. ^^i^^cHmh£clt;iUi£dd compendium huiusartisutilid ^^^Ãdridq- e^eiudicduimuSiCludlicunqi modotrd» owimHs, er uerboÃus etidproUxiusq;JÃenoÃra.
^(d bdne prolixitdtemÃdcile emenddbit et reÃdr ^^^^Ã^quentis tertijeommentdrij breuitM, dt» 5«e dmoenitds, in cluo indicem prope nuda er perfÃieuum proponemus eoi rum,qu£uiceexemplorumin hdc totd ntdterid re£it
erunt.
finis Ãecundi libri.
^ 4 Commets
COMMENT. PHYS.'
GOMMEN
TARII PHYSIC!
LIBER TERTIVS,
DtQuintupliciJ^eciecom» poÃtorum corporum.
Caput I.
IDEO NOBIS PROPEMO ium tutnire Utm quoi Horatiuif^ dicuiumputat, ut cum amphor^â''* inflituerimus, urceus eximt.^â^^ cumEpitomen br euern phyÃat *lt;â*, f 0 inÃitui, tamen liber in iuÃi commentarij wa^'^^ tuiinem excreuit immodicè.verum haie proU^^^^ ti uenia dania eft,tum quia inuitis ac nolentibui â'^ hit Ãcproäudiaefl h£cmateria,tumquod ifiaobp^ rioradeprincipiÃeauÃsqueer elemëtis prtecep^^* quantum perfeduUtatem noÃram Ucuit,fuerunt lt;^ liquomodo explicada,qu£ ita infcholii ielüef^ eaitpotiUiinfoUtafunt, utÃatiuseÃeputemiÃ^^^^^ Rd/ionto« tnaleproducere, quamomninoomittere. la»ilt;^^* ii er ordi ^^^^^^^^ Meteorologia eyreUqua traHatioif^^^ f auen poÃ^l^to^P°^âbufnonpauloÃtfuturafaciliofgt;^^ tii traäa* iâ*°^f^^fâ*^P^^^â^âÃÃ'^^ ^^P^^Ã^^â^^ experientiff . nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;* breuioresetiamerimtis,atqueiniicisuicemonÃtlt;t*
^^^^^' bimui apud quoi autores h£cÃnt ampUus ptt^^* w^ uidenia Kam inutdii alioqui labor eà pro^
LIB. lit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in
^â'âJJâ/pnTfl'e cxalienh Ubris (yâUulgonotU,qu^ ^cwuriniicdlJ'ef'ufficit.Jfietiueetiam IxAetaUqui f^Kiem dutfiugem bene iidd dliorum pc in rdpfa» ^â^ntodum confucre tuiâecun(ii,camdliolt;iuifÅUci â«ex ipps lt;pidp pntibw cr Idtice bibdntur.Verun» *^ncniabooperdmutnonobfeuretenedmut Me« feoi'orum Jefnifioncs dtlt;^ cdupu,prout ab Arifloa *f^e âlijs^ aatoribiKpint'frdiit£.Cfteru ut bine co ^°iecxordidr,CompoptumcorptKZTtuixtumpt Copopti f'^dim.cap.2^.iiiemeppdiximu3,pcilicet, Qtjod corfusgd. egt;:f«iipn'ncip7S, element IS, partibm pubpantialb ^â¢Â«Â»cr integralibuiyCdups'^,Z!r qudlitdtibm con* ^^^umcohttretiÃrÃudptendturaÃubpdntia^ con» P^PitMpatet^upraini.cdp.j^.lamhincitaquede SwWeÃKW ââââ pore inobtUtrdHdbitur,qudtenusid formami» ^âââ^ ^^ ^^icompoptiue conPdt,zjutPitumtp.Porrô ow« iffttj-«w corpora ndturalia compopta ueteres in quint^ P^matautpeciesdigtpire,bocordine, 'Vt^\ixtd* Q«i«$ torpora Vrirnie compoptionispnt Meteord, qutbus jpeda ^nnumerantur tumi, ut aapores er exbdlationeSt nbsp;nbsp;corpo»
iâ^pdeodecd. proximo,er3â^cund£copoptionii * rneorn» pnt^^etaSldridiqu£ ipi meant Miner dUdyquibui nbsp;nbsp;pof-na^
etidmldpidejjgemmic^ erpmild accenpntur, in« ââ*⢠pdeodemcdp.ii.T^erti£ compoptionispnt Plants J zr dUd qu£ yegetabUid uocdmus,inpd codem cdp. ^6.erfcquentibuf.c\udrtlt;ecompoption'iipnt Ani« 4 tnantiaquibminep penptiudanimd tantum , inpd todcmcap.i^. Q^intf compoptioWlf pt Homoani
S J ma
COMMENT. PHYS.
mdralionaUpr£iitus mortalium creätardrumno biliÃimd.Priores trgoiute Ãgt;ccies compleduntvf inanimatd corpora,pofteriores uero tre$ J^eciescd priheniunt corpora animata. De iftis ergo paucii Coinmen- ^^^^dicendumferiefua.QtiantaueroinÃeqnentiuvgt; idtiofe= fi^ amocnitof hie nolo longius declarare , content queliitrd= tttfdutoritdte,ZTconfenfutot dodiÃimoruamp;pf^* dationii. dentiÃimorà hominum ^ qui tot feculorum ferie iÃii probdrunt cr docuerunt, erddmoneat nos horte tur^iVirgiUjautoritas infecudo Georg.ita dicctit-Me ueroprimum dulces ante omnia MüÃet C^udrum ÃceraÃero ingentiperculÃcs dmore Accipiant,cÅliq;uias ?yÃdera monÃrent.
lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;et reliqua eius loci uide. Vnde cernere licet quand fecerint phyÃologidm ueteres homines,ut noni^ tarit idem poita exclamare.
feelix qui potuit rerum cognoÃcere cauÃos.
DE CAVSIS METEORO-
rum. Caput II.
Ã^ RIM 0; Meteoris impoÃure greci nomeni
I Ãublimitate, üoÃri uocant impreÃiones,(d quare pc ^^^^ plerunc^ in Ãublimi,ideÃ,in regione aërisiuu uocentur. primuntur, GrimpreÃeuidenturtcauÃec^harurd non niÃiÃublimiquadamÃeculatione deprehendua â tur.ltem:Quod uirtute crinfluenUaÃublinuucot* porum caUÃtium eÃieiuntur Meteora.
Meteoron ~ SECVNDOMetcoroneft corpus compoÃni, imperÃ*
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;134.
wpeYfe!lum:,exuaporeaut exlalatione effedäm, tjaii, in dere ud terra apparerefditu m. riicitur imper ftdum corpus,âVelpropterfubitam meteort gcnea flt;itionem,Vel quoi uideatur fere tfiorurn compoà ^iofieri,nonfecundumfubflantitemutdtionem,fei Ãcmium qualitates, Vel potius imperfeflum did» ^nr,coUationeanimatorumcorporum.
^^KTlO-.OmiÃisnunc aUjsparticulisdeÃni^^^^r'^ iionis,çr ùulgata diuiÃoneKeteororu)n,efà aliud ^^^^o^o* ' hdtum,aliudAquofum,aliudueromedium. De^**^' ^nibus inÃaeodem.Primumdecaufaefficiente,pri Mefcoro* ^nfcilicet^yremotatrailabimus.CiuiainÃiecia= ^'^^ ^nuà ii^uaiq^ Keteorum habet proximamcdufam,fcut ^ffd.re» ^propriamÃrmdm,utinÃafw cuiUsqs cap.pates tnota. ^i^-^giturtametÃCeus no hccctantumfublmia cor P^^iiiü'quielibet alia compoÃta effic it,tarnenÃcut fdmus eÃe ipfum primant caufam,oportet etiamfei ^^âit(omodocigatPdto,Katura,Fortuna,aut'Volun ^ââlt;i:hominis,tanqudm per quatuor inÃrumcnta.lta ^dminnaturaçrrebus naturaUbusnon générales *lt;intumzrremotas, uerumetiampropriasçrpro» pinquds caufis inquirerc necefà efi di ligentius.Di^ ('^Kus ergo effieientem caufam Ketcororum atque ^ntpreÃionumeÃeCcelurn, Stellas, AÃra, cumfnis niotikut,uirtute, inÃuentijs, t:yâqualitatikus,quiie pyouemunt abifiis.\flacnim ealeÃia corpora ata ^^ââhtintfurfumextcrrauelaquafumcSiUt exhalas hones autuapores,quos in cap.proximo ofleiimus
COMMENT. PHYS.
tflemdtcridm Keteororu. Qudmmateri4m,Clt;x* lefiidiMrtuteqUdUtdtibuf'quc fui5,eleuatdm refol* Minttfubigunttpercoquuntidtclue immutdnt,ut ie* ni^fidt CometdiüdlojPluuidiUeldliui lt;^ii Ãmilt torpid. Siquidem omnis uirtus ndturaUs huiidWtiH ihpdrtium^eiuSiguberndtur'd caio, id efi, dgif/ nd pdtitur,uirtute calidccedentiiz3âdffluentii4i adioneSjpaÃionesq;,^ operdtiones infmoracor^ Caltflid porunkAffittentis duo per motumfturn ,'perUtgt;lt;gt;(gt; quomodo ^ per in flue nt in [un,tit muleis in loeii fuprd di* dgdnt in Jt^onuh nequebicrepeterem,niÃo' Ariflotelesii^ thferiord, pfincipio Meteorologie fuab^c foUicite inched* retf^ ddeo ingemindr et.Qt^odà libet,uide hod^ cocomentdrios quo^ erudite ^copiofe fuperbi^ iiÃ^utdntes ijutiUter.
Q^V AKTOiQ^oidUtemde qudlitdtibvf flt;^ periorum corporum prouenientibus ex motu ca^ pdulodnte memini,Ãcintelligi debet .EÃieienti* . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bid eduÃs Meteororum decenÃri etidm bus dudifti
Cdlor quo ptriorum^litateStfeilicetCaloremerrriffii-C* tuplex. nbsp;nbsp;^^^ ^Ã duplexÆcilicet Loeide quo mox inÃd eoiel^
er Solis.Verum cdlor Solis rurfum eÃdupleXfÃ^* Mdterid ^â^^^ Buocdns,qui euoedt,elicit,eleudt ,er extrdbit meteoros f^â*^^ ^^ terrd,uel aqua ortos,mdteridm meteors* rum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*^âââ *â Ã^bUmCfZT Adurens cdlor,qui adurit eleui
dos,et etu eleudtosÃumos, biÃdrid,Ãilicet,direlii-et indtrede. Direde qic cii rddijfoldres pr^ciptf* in AeÃdieCub GemimSfCdncrOiCrLeoeidiredeitt ciiuvi
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»V
lisantregianibutfubie^i,unie reÃringuntur in Ãipfoi er reÃeHuntur d corpore folido terrae ^uel ^qut^diuruntc^ cr abfumunt in iUiiterrii omnes fâ-imoiidntcejudm eleuetur.EÃc^; hie calor intenÃÃi» ^iKiimpediensMeteoraignitdineiumaquofd.lnde QKfÃn^ ^i^curinxquinochalibusterriSiÃub torride zond, torride ÃnipdueiÃimd dut nuUd ddeo Meteord pruefertim zondpdUa A.tpiol'dAndireaeuero, cumlocu longincptioribui cif.Ãntme it«pico edneri, cfdr^tcopropioribui,propter teoreU ^onginquUdtemfoUs, indireà e ey oblique incidunt flt;tdij foldrei terrisfubie^hSj undenonitdreÃrin^ g«nt«r inferddij^ämetà etidm refle£luntur,feiob liquim ey dnguUsdmplioribus. üineÃt calortem^ QttdreÃub Pärnus,qui cdlefdcit quidem terrds intrd tropicü zonddreh tinen ey drUicumcirculum, prteÃertiminieÃdte, cd habita* ÃitdmeniUecdlornoneÃddeointenÃuSiUtddurdt, bmpluris ^ ib^umat tantum Ãnmorum ,qudntuminmeridio ma meteor ftaUbui iUeintenÃÃimus calor. Plures ergoreliqui rd gene» f^fpetfunt fumi non dbÃmpti a cdlore temperdto, retüUr» t^iÃbaradijs obliquis,qui fumi deinde in ÃubUme Ãe funtureyeleuantur a calore folis euocante , inde ^ngeplurimd Meteord apparent fidgt; habit abiU zo tilt archeaM Cometlt;e,pluui£,tgt;}iues cre,
Ci^V INT OtPrigitsitemeà duplex,fcilicetlo3 Trigus
«i ^externum, De loco iam mox infine huius uide quotuplex iimus,fied Prigus externum eà duplex, Ãcilicet Co» Ãringens ey ProhibensiCoÃringens quidem id uo» umus,quod Ãtafortitniine intenÃÃmum,plus po*
COMMENT. PHYS.
tejl conliringere,G!â diniere fumos,ciudtn Sol({lf^* ateoieleudrealtituextrauelfupraterrdm. QÃ'^ poros terr£ ZT ftper^ciem aqite cojlringit hoc ^i^ giK^nerditj foldres dcceientes ex longinquiÃ^â^â^ quidentypoÃintfumos extrdhere. Vnie in terris nd zonis( ultra drdicuinuel antardicum') utric^ Pâgt;* lorum uicinioribits,funtterrdcr aqudferè fempef congeldt£yrdr£ pluui£,roreSirdriord item metco* raignitd. Atque hoc frigtes conftringens impend meteorddquofd,neiumignitd. Frigus dutem pto^ hibens temper dtumeÃyquodprohibetquidetn Sok» non ne extrdhdtftpra terram inÃubUmefumoStit^ neincenddt z^ dbfumdt ipf is,utpote,cum Sol eÃ'* hyemdlibus pr£cipue Ãgnis,Sdgittdrio, Cdpricof* noy^ AqudnOyUdlde remot us dzonis feptentrio* ndlibus,camraiqfoldresex udlie longinquottoi liquo mittuntur.Qudpropter remiÃiore exiÃentt . , caloreyinciditinhisterrisfriguSyitdtUtAfolenecj»^ ant dbfumi iftifumi terreflres, uel dquei, qadinuii eleuenturinfublime'dcdloreeuocdnte, ideo'^tü^ Keteord ^ââseà ignitor urn tieteororum infeptentrionilb raionum ^â^ ^^'''''^^^fubhyemé,qudm dlibi, zr plus eà mett* reel tentrio ^^ororum dquoforum,ut ï^iues,Pluui£,crc- ^ât'^^* nnlium cfttumenhanc qudlitdtem climdtum pepe qudUtii â dnniyUentorumq^yZyferenitdSyÃr cdligo, dtq;dlU ,eiufmoii. Qtt,o ergo qu£q; terra propioreà d^niM chdlizone, eominus tHeteororumuiietipropter caloremfoUs ddurentem,quo nero qu£que terrdtà remotiot
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijö
rtmoliorabitquinofhalht'o plas r^eteororumiUie tippdret,propter iebUitatem calorie ^ non diuren^lt; tw, iie(j«e abfimentis omninofumos. time etmm fa eHepdtet, quareinueree^ dutumnolongèplures imprefiones dejuofe, er ignita ndfedntur c^uot^i in dSidte,(iudm hyeme,et qudre etidm in^dbiUor tent ptjldffittumciudmdlidt.
Stc.X'ro:Cdloramp;friguslocicenfentur dlocit ^^^* ^^^^ t^bifüttneteordyquilocifuntciudtuortfcilicet tres oâ'®*'ââ* ftgiQnesderis,SupremdcdliiiÃimd,fÃeiidfrigiiifi'^'*^^°^* fmd,eyinf)nd clu£ eft inf-d nubes,fuprd dqtie ter^-^'^^;fuperficiem,temperdtd,id eft^oiocdliider figiidyprout foldfeenilt, ueldefeeniit, dccedit, gt;drecedit.üdmh£cinfimdrecipit cdloremd fold» ^ibus radijs reflexis dcorpo're folido terræueld» lt;lii£,frigiKautemrecipitdb dejud^rterrdÃbi pro» pincjuisfrigidts'tjtie corpo'ribtis , utfuprd i.eap.9. (iuartus locus eft quem 'terne uentrem «el coficlt;lt;«i» iatem^z/ cauernds teâme appeUamus,
DEFVMISETDB medterid ^ieteororum^
CdpUt. 11 L
PRIM Q-.tUdteridmeteorumpldne funtfumi Mlt;rterï4 ^xaejud terraue exorientes i ftquidem terra nieteoro» dpud nos })dbet plurimos poros, e^ foramina ^ me= *âââââ* ^usque.âEx qua terra, calorfoUs extrahit duplieé ^idmuidi fumum,feilicet exhaldtionemcr tidpQrem.Bxha= f^***
latio .
COMMENT. PH YS.
Hxldîtüio y^i^ e^^umm caUius amp;fKcus,ttrreflrit,inÃdta* ntdbiliSyqMcdlorfolii euocMiiterraextrithitiit
Vapored. Ãâ¢iii)iijne,ittq- ibi per coquit.Sei Vapor eftfumui cd* liiu$ cr humiiu5,aqueus,non quidem injlantmibi* lis,quinonfolumexterra,uerumetidex aqUided* iorefolii cuocante extrabitur in fublime,atc^ ibio geLitar,uelrefoluitttr. Surgitduteuaporproprit exdqi,'-d,uelex coporibus humidis, cr tdmennotS^ equatie i habet quid aqueumiÃcutExhalatiobdlX^ Turn'an ^^i^^^^^*-'Ã^^- ^tutriusepgenerisfumorambdbt* Rut. ^^^ expenentiam ferèquotidianam, prtdpii^^'^ montoÃs^fy .conttoUibus, in fluminibus, pdlufl-^ buf^; ïociSiprt^ipuefleb uefflertinum mdtutin»tt9 tempiK,itempofl^'^luuiMi3âtépefldtes,ubiMflf'^ Oculis uiiemus afcenJereflumos, dtlt;^ attrahi i Pquot; infublime, quamaïs pr^opter longinquit aient j^^'i nequeamus cernere mutd.quot;ionemiftorumflunior'^â^â
â nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N DO:Nort imdginandum eà pacri^^^
.â® iflosfumoseÃflexiguostaut^arostquin infl^^â^^t ^^tgu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;montium magnituiin.' trahuntitrÃti^^ \
w demon* çgii^fff ntdiore molest tgens^ ftratur, nbsp;nbsp;fegione aéris occupant,ut in fluaii. di aqua
qut uia tempeflatefltrflcm attrahilu '^ ^ ^ââ^'ââ*^5*à cernimus nubium moles at q; montes a^to-Qb^J tnim unum atok alter urn Ãagmentum ^i'^^ j ium inÃco male ardens igne^, magnum â^r/ *,. (aminoemittit,quii ^flimanium^ldem â^fr^ ^parteterrtt^elaqMtüioqui bumida^t
LIB. rif. f^z
ui£,G^(gt;r£pinguiSy(iiiMtumfuinorHm iefe emit^t teref^oÃit inciilefaöloamp;qiiäà diuÃoGrincenfa ^ foils AÃroriiniq;£Ãtt. Sic etidminolUsieaquctfet teilte,^ebulientecernimusfurgereudporei inaU tuntudldecraÃos.Quis ergodubicet ingéniés qutt* fmonteshtiiufmoii exhildtionum o'utt()orufur=t i^re ie Ãntibus,flituijs,Ragnis,Idcubus, er nhtrû ie terra fumUd, er «bi^ ferè uid,lt;iu£ utrat^totii ^icm dieocy lotos menfes decoqaitur propt, cdlort */i«$ Sof» rfc L«rt£,lt;tc iliorunt Sider«m dtq^ Stelt Uriint.
TER.T IO:C«iBititij;exhdldtiocdliid ZTÃecd ^â^rejlrisqueieterrdoridtur,^ Ud(gt;or calidusamp; ^«ntidi«dq«eM4,p4rtin: ieterrdhumeddlaet uid» P^^timieipfdd(lttd,qu£tdmenÃt mixtd erdffoter ^tÃri,exhdletdtcjae affurgdt facile eÃiniicare.ut .^ fxhalatiouaporq^fntcdufdmdterialispropinqua ttteteororum-.Sicterramor dc^uameffe caufamma ^^ ^â^^^^ teridlem remotdmomninmmeteororum.tüdmfor* rupropitU tttâifubÃdntidlisipÃusterr£ueldciu£ mutaturpild^ ^ttd^re^ tteinaliamfórmdm,exhaldtionisfciUcet,cr!lapOK âââ®^â** fi^âA.ërueropropternimiamfubtilitatemfuant,et tgnis pratter limpiiitdlemdc raritaté tdmeraffoi famos de fe nequeunt emittere è quibusfdnt tieteo» rd,licet enim Ignis pr£cipue noftcrinÃco, et Aêr at patel in halitu animalittm frigido tempo. e,def ; famosemittant, tdmenfubtilioresfuntiüiquamut fetduretHutiuSi^nin mox 4cdhreSoUs aUorum^t
T tie
COMMENT. PHYS.
ne corporum ref jluuntur, or Uejuefunt, er in mo* mento enanef:ant. Knel; ignis eyAer nonfunt mä* teria impreÃionis dlicuius.Clt;eterutn Meteoraigni* ta oriri abexhalationibus,Aquofauero ex uapori* bus, fJledia aute partim exuaporibus, partim ab ex halationibus nafci,autexfumis cbmixtis,ii moxitf fra cap. fequente,c^ infra eodcmca.s.z?â 8. patehit Meteoro- nbsp;nbsp;Q_ V ARTO: rinaUs aut caufa MeteororüeÃ
rum cauf t Ãtins animantium,z^ plantarum , alioruq- corpo* ; finaUs. nbsp;nbsp;rum,crcomoditas cuius^i peculiar is. Habet emiit
unumquodejifuam utiUtatem manifefram,ucl occa^ tarn. Vt Pluu!£ eft irrigare ey piguefacere terrain. Comet£eft abfumere corruptos uenenofos'que fr^ ! mostametftalioquiterrorem incutiat,malaq; plt;gt;rgt; tendat. A tq; bate de caufts Metcororum indicaf ef^ nbsp;i
frciat,qu£fteciatim iam inde breuiter tradabimni.
DE METEORIS IGNI= tis. Caput. Illi.
PR IAà O ; Tametft Plinius ey Seneca ahÃne nonnuUi numerent plures firmas imprefio* num ignitarum,tarnen nos contentierimui bis qn£
e eora ^nÃotil^^ recenfet pr^cipue undecim. Vocant an tern Arabes meteoraignita A ftfub,hoc eft,infam*
^]ju a- ffiationes.CiJiarumprioresfunt afeedentes quinp^f
Icendetes. g^^^f^t^ ^(. cxhalatione inflammata in fubUmem eyfupremain regionem aeriiafcendente,his nomi nibus.Prima:ignisperpendicularis.Secunda:La!i* ~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cea \
LIB. III.
te(lt; drdens,(^UdmcJâbolidein, ^trdbemuocdnt^ TertiMCdnidd.iccenCa.Qjiirtd'.fciiitilleuolates. Ã^n^y^g^ Quintd:Cdpr£pdtdntcs.'KelicjU£ uero funt AjJub â iefcenicntes, generdt£ de exhalatione ({uidemcdli' id^Ãccdyinflatnrndtainfubltmi/cd qudin frigid MeHeregionis dériteutdebiliorentdÃ:endcrcnon P^mittit,fed deorfinn repeUit,defccndereq; cogit, ^tÃcuocdtur.Sextd'.Aegle.Septimd: SteUd eddens. ^^dud-.Lumen priecedens ex fèquens,Gr£ci ttoAv ^i'ni.'ix.i^iofiriCd^orem ex Pollucemuocdnt.J^o» ^^â Qdnislddeeëdens dlidtncdiideldmuelfdces. De fiwi:Drj(co uoldns.Vndccimd:AÃiib,ideft,infldnt Wdtio dppdrens aliqitdndo eX dij^drens. Hij tdmen *â^ii poÃunt stell£ fibit£, ex Chdfnd,dtlt;^ dli£ igni ^£ bnpreÃioncsii?liniogt;nemordt£. Hdbent dutem ^^gt;'omindfndAftmilitudinererum,qudrumefjigb= '*« er jormdin reprxf mtdnt. Tdmetà mdteridÃnt ^'^^^'n,Ãrinisdutem, nominibmqi, eX multitudine , P^'-^»tdieq;m.ueri£,dcfumor:im, exincenÃone, »«^[edifferunt.
^P'CVüDO:egt;^iidmprobetenueritcdufdsef P^itnteï,zxmdteridm meteororuni,fdcile inderea â^â¢^ââd^cquctnr.ln fÃecie igitnr,Exhdldtio uirtute wlore^j Soiis ex dlioru dfirorum euocdtiir,ex [ur
'^^^^â*â^ ^^ ^^^â^ I^^P^f^^^^ iâ^ cdlefdHdc^ Soa ' â^=lt;^dmueroilldexhdldtioplurimnmfuerit cdli '^d^'lt;'0ldtÃiprdnubes,pernicitdte^ÃudmMiedidnt ^â^^ ^^gionempenetram cinicdtinÃipremdm,qu£ T 2 dicitur
COMMENT. PHYS.
i idturieÃus uel vTri^K^vpLci. Quad à eddent exb^^ latio in£qualiter fit crafia e:}- fubtilis, partes qdd^ eiusterrefiresor craÃiores in imofedilatant, 0â^ tanquamgrauidfubfiduntitsnuioresueroinacutii gms Ãffmttur.Sicitaqs adfirmam columne pyramd^* pen icula li^^^^Ã^fftaiorehabentisÃgurataexkalatiobiCt dbiefluquefuprent£regionis accenfa, reprdfentat J^eciemperpcndicuU infirumenti fahr Uis, uelco^ lumnepyramidalis,unde oignis perpendicular^
uocatur,it4liÃgttra.Sinuero exhalatio tequalitcf fubtiliSQrcr4fj4eft,it4Ut craÃior pars nonfubÃ^ Lanceaar datinimo, incenfaeareddit Ãguramlanceie ariaf ti5,qualem Plinius uel trabem,uel bolida,hoctfigt; ^^ culum uel fagittam ardenteuocat. Q^alem yitSr tnyfignificatdicens.
dens.
candela ardens.
Lantpas.
stipuU ardentes.
Udmq; uolansliquidis innubibusarfit arundo. Signauit^i uiam flammis,tenuesquereceÃtt, Confumptam uentos ere,
T E R T10'.Pxhalatio aqualiter Ãibtilis, et qui ex aquopoÃit extendi er ddatari continue fuperio repdrtedccenfa,refertÃgurdm candela arientis Verum exhalât io aqualiterfubtilis, qua non ex f quo extendi queat incenfa,pr£Ãefertfigurant laut pddis,quamifti generali nomine AfJùb aÃenient uocant.Sinuerofitdifcotinuaexhalatio,e:rdiÃet fa,atq; rara, utnonfemelomnespartesaccendan* tur,fiunt ftipula ardentes,eyâperindeaefieÃma» ceeiiolent[cintill£,QuarumQrPlin.ini.cap.3s.tt in
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij9
âfl ^^â 'gt;,S.meminit.vbi hoc tneteoron appeUat dtfeur f^^ftcUirum.Arift.autem uolantafleUcU-De qui» ^'^^ Virgin ^.
^^ufeperefixit â^'â^nfcurrunt,crinem^uoläntidÃderlt;iduc(tnt
CÅlo ç^c,
^^(j^h£ imprcÃioeidiÃx ut plurimum in fuprmid Loemdi» ^âiioneaeriiapparent,tdmâ¬tà crin inferioribui âoru tnt» f^^nirequcant, Uequeueroputare debemiii,quafi teor, ^fioTcumutq- aliorum meteor orumÃgurlt;e atq^ cors f'itdnonfint maiora muit o,quam noÃris oculii eer t^Mturyquinfuntingeiitescorporum males, ualde otxplitm Ãdeittm in aëre occupantes. Quamuispro P^frlonginquitatemnobisminoraiftauideantur,
Q^V ART 0:QKod ft exhalatioftnon impen Ãfi tnediocnter caUda,ncquitpenetrdre erfupes tare mediarn regionem acris. Sed ab huiusfrigore ^(pellitur,atq;uelpercoÃieationem fui ipfitcs,uel per antiperifaÃn extremiÃigoris er ealidi fui in» eeniiturinmediaregione, ueldrcamediam, uel etiam in inÃma,ex qua incenÃone alia apparent me l^eora.lAlncfuntcapriefaltantes, hoc eÃ,du£ faces Câpre fai ittc(nf£,deexhalationediuifa induaspartes, quas tantes. Arifot.xiyccii uocat, idef,capras. Hinc eÃrur= Candela al Ãm candela uel lampas alteram accendens, oblong ter am aca iotraducontinuedeiata, ltemignisfatuus,idefl, cedens. nonadurensquidë,fedprecedens etfequensalique tgnisfatu^ inairedititiusperdurans, quale meteor on Plinius us.
T J t»
COMMENTPHY S.
Cäfhr z^ int.cdp.37âCdftoremcr PoUucemgt; Gr£ci7ro^'^â Pollux. ^âMX nominant.Qjiod ambulantes 'noUu prdci* puèuelequitätesautnauigStcsj'tepe præcedere aid Ãequiuidetur,nonÃne horrore alicjuo.Talis eÃÃ^ ignis lantt: rèetiamignis lambenscrines or pilos animantiutitgt; i ^â'â^â autuefiesquoqi^utapudLiuium tnt.ab urbeconi' nbsp;nbsp;i
deSeruioTulliopuero.Etin t. Aeneid.de Afcanio Poëta fcribit.
Ecce leuisfummo de uertice utfus lult
Pundere lumen apex,taëiiiq; innoxia molli, Eambereflammacomas,Zârcircum tempora p4â â' Vbihuiuf= AtqihuiuÃmodiignesinnoxijcrebrius apparent^* inodime= pralocabumida,e:^fumofa,atque paluftria,ut 1« teora cre= Coemeterijs,Coruis,Coquinis,Conuallibtis.Ptâlt;niiââ igt;riusap= liceÃplus uifcofcepinguedinis^undefurgitexbilii pareant, tiodenÃorquidem,fedminuscalida,quamutin^i^ er quare. premamregionemacrisferatur.Exhalatio atuent mediocriter calida,non bene compara neque denà ueruntamen in longum continuata,er accenÃ, i(â nbsp;nbsp;I
ciditdepulfadeorfumà Ãigore médité regienism^ \ Stella ca~ nubis occurrâ¬ntis,rcpr£fentansÃguram Stellid ^â^ ^fits. äentis,longotra(lti,erquandoquedurabiliorÃà \ ferelinquitimaginemÃell£anguloÃ,erÃintillà tis m nofiris oculis,quoad penitus abÃmatur.Pjl^ | hecStella,cadens red a deorfum, aut aliquaniono lans indirede ad latus,no in ccelo,ut quidam exijiiâ tnant,fâd inÃa nubes in regioncaëris inÃma.Pieqiit enimÃderafumisiybumoribuspafcicredeniuià At^
LIB. HI.
140
Atgf; dcciiit^jic impre^io crebriui in4lttumno,0'
Vere,peut et alite ignitæ.Ep etià Craco uolanspgu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^®â
rataUs,deexbalationemagna,çx inecjuali,inter nwfciâs duas,alteram calidam, ey alteram frigidam incen^a, cuiu3parsmedtaineuruataadnubiscali= d£ tradumçx craÃioruentri3pgt;rmam,du£autem extremecapiti3 caud£qipguram reperunt. Yumat VttmMun* autemiUe Craco propter alteram nubem p-igidâ. de excitea ^olet enirn calidum zr ârden3 oppoptum p-igido ex tur. citarefumum,ut in uiridi ligna ardente patet. Vlti tnoeÃquad A^ub apparent Zf dipparent alternit Apptbapa nommant,deexhalationetenui nubibut occultata, parent zt* partimuerorurÃumapparent depulÃa nube. Atque difparens,. ^leundedm impreÃioet ignitoi 4 Peripateticit paà ^riPotelem reeenÃentur.
QâV IN T 0:Hi$ tdinen dddere Iicet aliat quoep} ^tnpreÃione3,zr Ãiedra meteorica,qualiaplura no inregionibu3tantumaeri3jped:antur,uerumetiam tn neutre,zr meatibut terr£,ut experiunturilliqui tnargentipdinitautinalijtpdinitoperantur.cxno tnm zr l?liniui,zr Aripatelet, dUiqi meminerunt. quot;^nderurfumapparent alu ArdentetÃipuU.Scin WU.Fdees, Lampade3,zrpmtlia .çiU£ab Anpoa tele in genere appeUantur ociyAcu, idcÃ, lumina ^lyAiiL uelHluminationet,zr Ãiedra luminoÃa,de exhalai tione incenÃa intra uel etiam lange inpa nubes, per tonpicationcmpui,zr quap coUipionë,pcut exduoa fciK jiiicibws eolbjlj ignis eUcitur, «el per antiperia , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T 4 Ãapn
COMMENT. PHYS.
fidpnfrigorisinmeiidregioneitjuoi intenSit dt^; aieo incendit cdliddm et Ãccdm exhdldtionon-, ^^ etidmfcpiÃimefoluscdlorfoldris, dut elteriMÃde )(^tffMt, TH dccendit. Sic etidtn xodefp-o. uoednt hidtum dut vordginem,c}Udndorepentino lumineexhdldtionif tndgn£incenfisfubnuigt;ibiu,qudfidperitur ccduni} Chd^md uordginemqiterribilemfdcit.Qudlechdfmd dpplt;* quot;Vitenbers: ruithtcVitcnbergtejnonodieldnudrij intrdhord^^ g« uifum. nondm z^decimdm noShSidnnouiceflmonono,^^^ oriente in feptentrioné, c^ddocedfunhefliuu tcn^ 'Polium^ ienSje^emicdni.Quodficbdl'mdfitdliqudntoni'^ nut turn redditÃgurdm doliÃqudm dlijTTiS'lxp, A* vifioteles'z^i^lvcp uoedt. Appdret etidm aU^udU^ fdxUtd. ioldtdqnaddmfdx, coincideardens deciderei^ ccelo.'Vt proximdlt;epdte poft arcem,eumJÃeüdrt* tur etidm cometd. Verum cum barum dt^ aUdrdfd impreÃionum ignitdrumÃt pldne eddem cfÃdtni (duÃd,GXmdteridlis,(lU£Ãuperiorum,'Relinquitnit^ ifid experienti£, ex dliorum librorum lefhonit ^^ (ipudFUnium.Senecdm,Ariftotelem,Albertuitlt;-tindlis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SEXT O:Tindlii edufdhuiuÃmodi ignitorUVi
(duÃdme i meteororumefiincenfionemfdcere,exlument^'\ feororu tere,dt(^j urdere, quodd exhdidtiofudeleudtdiÿ^f ignitoru abÃumdturplerdg^ eyeudnepat, [icquedérifr^^^
t pur get ur,liquidier q^ pat. Deindeborum eÃÃggt;'^quot; Ãedre er portendere tempefidtei uentorum,p^f^^â^ rumgt;tonitruum. Siquidem crebrte impreÃionesp* ^nipcant muUum exbdldbUif materia oedupa» fp
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4f ri^cauernisterr£,unie facile coîeHarelicetadie ^^^niiltisfumUreliciuis,fupercffequoq; material» ^â^pellatumtZ^ruentorum. Qnareetiam mrobos à flerilitates motusq^portendunt ignit£ impref= f°n(i-Cttiiaprobabitutempeftatumferèafficiun=gt; ^gt;^^animantiu atq-, crefcentiumc terra cor parapet fâ'0 affdhonccorporttmpcrturhanturquoq; animi P^^unq^.c^tenmexhalabilcmiftà materiam atip ^^^Ualibetregioneacrisincenfamabfumi plerana ?âc oJjorfere ,Phypca ratio e^ experientia do cent, Oïl«« propriu ignis eft abfumere ficca,pra:fertim ^olidagt;çxterreftria.Tametpqu£dammeteorafuit Keteoroa^ ^^ftdurabiliora, uelmagiscaducaz^ftagiliora, rumdiuer r^gt;igt;idumqt(antitatemmateri£,cruimignis exu= ptas. ^fntueam. li£cdemeteorisignitHt deincepiuero ^^oquoftsloquemur.
DE METEORIS AQ_VOSIS.
Caput V.
PRïMOit^onfcutexbalatîoeft infiammabi ^^p0y^ lu,pccruapor. Qui cumpf humiduscrae ^^iw,inpammarinonpoteft,neqi fupra mediant ââ^fisregionemperri, ey emicareinfuprema,pro* P^^ bumiditatem,Gr granitatem aquofam.Cum i^ tdque meteor a igmta naf:antur in tribus region^ ^!« aèris aquofa nuUapunt in Suprema. Sed tantum LocUi me» »1 t^cdia,tn tnpma,^ in neutre terr£. Korum ergo teor.ax ^lt;^ttrideftuaporcalidu5,bumidu$,craquetis, nel quof.
COMMENT. PHYS.
Uidterid congelatus in gldciem, ahudue duriuf:ulum ac foil meteor, nbsp;dum corpus,ueUicjuefailus indqudm.£t[unt Aqua
âtqi^or fteimpreÃiones haferèdecé.Primd'.tiubes. Secudd: Aquofd aebeculd.Tertidâ.tiebuldtCiUdrtd'.Pluuid. Quin^ meteora tdtKos.Sextd: Manna. Septima:Pruina. Oélaua: ^lt;t^' tiix.tiona:Grando.Decima:Granula. c^uibuseM Pontes,Therin£,Flumina,zy Mare cum fuaSalfe* dine atq; Aeftunel Reciprocatione propter afjinb tatemaccenfentur,utinfraeodemcap. 6. ^7. me ergoÃuntut dixi in Media aut Infimaregionê aê^ Conderte- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;con/lriüo. Conâ
rem quid
reudboré â^^^*^^^^ dutent udporemefl: ipfum eleudtum conder^ duid fâiT^e,eyâ deindcrurfumindquamrefoluere,^:^ hqKt Confl:rin= fâ^'^^^â-^lt;^^ft^^'^amp;^^^ t*^^o udporemeft ipfim congé gereuapo ^â^^^^condenfurLduorumutrunq^Ãtper Ã-igiK Medice uel Inue regionis deri£, proutenim magii minusq;cdlidifuntnapores,itdaltiusaut humiUtti elenantnrfurfumdfoliscdloreydliorumqiaflrorii Sicutuidemuspaldminfole bibenteey actrahente aqudm.Tdmetà reueraetiam iflecalor fuperiorn corporum adiuudt refolutionem,et UquefaBloncnt uaporis,ut cernimus ingldcie noflra, qu£AÃâigore congelât a refjluitur calorefoils,aut uentorum.
Hubes d ^^^^^^^âWiebes eÃuaporà medi£region a 'nisam£,inquaeleuatuspendet, extremafrigore conÃriäus,?^ quaà congelatus.Sicut Ãiihs,ZA Ãi riascongelatasuidemus'dteilis dependere. qko4 dutent
LIB. III. 14«
autem nuies infubUmi buc atq; itluc feruntur, cr ^â*^â^^ agitintur,nonfuaptenaturaidfdciunt,Sedpartim ^°^^gt; f^tta calorefolisad fefe attrahentis, partim agitatione ^^' uentorumhuccxillucpellentiumidaccidityUt aides musocuUs noftris.QuinOquot;calorfolis[ufpendit,et ^ilt;bes cur coercet in fubliminubcs,ne femel décidât,neue cata ^°^ ^^^i^ ta{i£ rumpantur, quodtamen acciditaliquando, â^ââ^^⢠fcdualde raro,ut cataracte décidât refolut£ acru ^ifbecula pt^.Nebeculaefi parua nubesapparensfucpe, cre= V*^^^-hnsiningentem magnitudinem uaporibusadau--(bs,unde zgt; uulgo dicitura parua nubeculaoriri , , , f^pemagnam tempeftatem. Uebula eflquafi fteris nbsp;^.^ â^ ii^qu£ddmnube3,ideftÃne pluuia,Ãcut caligoaps *?â* ' parèrefoletpoflpluuias,uel pofludumzybumidu noPhsueldiei, ferenitatisplerunqi prognoÃieon, pr£cipueÃfubÃdatrefoluta^liquefaita,crnebu lafuperejlexuaporeiÃoreÃduo,qui non potuite* icuarifatisinaltum uelcondenfarimnubem.
TE R T10:Pluuia eà nubes liquefafia, cf refo Pluuia luta in aquamdeÃillatem guttatim,boceÃ, Pluuia quid, cÃaaporcaliduifumofu^ , ç^craffui , eleuatusde corporibuihumidii, percaloremfolii,zraliorum afrorum , ufque ad mediam regionem acris, a c«i«s regionii Ãigore ibi condenfatur, GT conuers iiturinnubem,qu£nubes rurfum liqueÃt refoluta inaquarn decidentem in terr as,adfalutem ammans tiun çjquot; crefcentium.'ti£cpluuiaÃcum impetucos ^â^^^ââ â piofior decidit,tum uocatur imber. ç^od autem^^^^^^^^^
(
COMMENT. PHYS.
SiuerÃtM g^t£pl(runqifimt minores^etqutinioi^i maioreSt unit. nbsp;nbsp;nbsp;utquxetidlucentefolecraÃicresdeciiunt,générât Uintnferiorepdrtedëris, iUtii utrunqiaedditex diner fit ate mdteri£,modo fubtilioris,modo craÃio Saporii tt rU.dnodueroaqudpluuixdliquando eft dHlcis,et Colorii di Umpidiorddhabet(tbaeriohumidoimmixto,Cinoi uerÃtMin autemnliqtidnioeftdmdrioretrubeicolori'idibd aqudplu^ betAterreoftccOietaiuftoftbiddmixto.l^dmuteX uu unit, hdldtiof^peattrohit ftcuminfublimeducid Udpo* remetqueum,ftcetidmf£piuiudporin Ãublime eld* tin attrahitf :ctim exhalâtionem terreftrem orftt* cdm,dut etii uiftofdm,id eft,pr£pinguem.Sic enint
_ f£piÃimefumiaquei, crterreftres commifeentuT Plu!ii£ mi eleadti,ut inftdeodem cap.^-Cdterumapud hiÃo^ raculofx. ricos.zj'chronicos legimtKf£pe pluuiÃe ranK.in^t mibiK,ldnd,cdrne,fdngHine,laile,ldpidibtn,ferrlt;}} lateribm. Pt huiafmodi quidem rerum creiiderii^ tgo nonpoÃÃe inexpugnabilem caufam ndturdlevt
.M nÃignariÃedca^Ãatalesey miraculoÃisefterencrd' AnimaUu Tarnen de ranis o'nef mibm dicipoteft, uiÃcoftK^ dharum^ txhaldtionem una cum uaporeaqueo eleudrhamp; ^^ rerumeu utrolt;^per temper amentum calorise ftigothÃ^ pluma de- naftiinacreiftiuÃmodibeftiolas,qu£cum aquap^lt;^ cidentium f^^ décidant Sicut etiam interraftontefua mut^^â generatio. ran£,uermesqiexterralutoue tepefaHo generati* tur^ofemiperfedaconftciuntur: Siequoeà fff^ neminaerenaÃciexuiÃcoÃoÃumo terreÃrià mate* ria,qu£ oibiitminlapiieSiinlatereSiitiÃerrmn)
LIB. HL
«4î
äutÃmile c^uii Murelcere pote/iyefdie deinde ex aë^ pQ^^^ re cum aqua pluuia décidant. Sic etiam intenÃÃi* f mutcdlorfoliicxuberibus pecudum lac,çr excor' poribtn animantium uel de locis cruentatiiÃangui* nemextrdhere,ittlt;^;ficcumuaporibuidttoUerepoc * teÃ, utiÃud lacuelfanguisrurfum cupluuiaaqua interrateddat, uelpotiusidemcdlor foUs uapore dqueumficpercolt;iuerepoteli, utuelfanguiniiuel liHii cruorem indudt.Siciit uidemus infebridtanti buucpbreneticii urinam nimiocdlore rabefcere» VÃanguinii eolorem refcrreSicut er lixiuium ru bereit per cinera coldtumdliciuoties. Similis ratio tà de lafle,cwn uideamut in mole digerentibiu uri nam r^uodamodo albefcere,et injlar ladis ^uap coa guldri.Lanuginem uero una cum uaporibut erfn^ Vanuginis Wnfolabarboribus, ntiSdlicibM,d Kalis,dlijsq; generatio pidnùs[urÃM dttrd))it,citt£ una cumaepupUma in Ãdrlaneconglobatadecidit in terras.Atc^i hxc de plmiafatis.
Oy A R T O : Roî c/l uapor cum terreflri mo= Roj quid, dico conJenptKîwtnJînwregioneuéns, quimox re^oluitur in aquam cum decidiLNon prxeedit au3 temnubei roregt;n,dutpruindm,Ãcpluuiam aut ni= uem,(iuidferenoferèilldduocadunt.tÃdnna I^eci= tAanna^i
tiquxilim rorii meUiti, e)lprlt;epi«gMi5 crKifcop« «dpor,excomixtionedcitt£,terrx,zT nëriSiCaiens Ãuf er phntMitiftdr Zuccari,dut f!xrin£molitori£, pr^dwicis 3 t^uogufiiitomoïiuntuYiinimiiiüia, to quod
Curdnim«* libwjcr
C o M M E N T. P H Y S.
fUntis mS näÃt cxi= tidlii.
Pruinct quid.
quoi MiHui iUo ieuoruto epur opHatur cf obÃrui tur,iiideetMgt;n planta inarefcunt, eoquod uermicU linoxqnctfcMturexiIlohuinore,qui etiü calorefo liiieÃccatuSiContrahit plantas at marcef :ant. Prit inaeÃuaporcogelatusaÃigidioreuento borea,d» houe,in lacis Ãigidis inÃina regionis aeri£,Ãcut ui
demus haUtuin ex are animaUum in hyeme congela feere^eya barba pilisq; aut ueÃibus dependere, uel KoYU etium abarborumramis.DiffertcrgoKosaPruh Pruinadà ^f^ t^umiUecitius imomox refoluitur inaquant ferentia. pi^nfj^ ter raueÃuper indiens. Pruina ante congei a feens iiutius perdurât,quoad etiamhque flut.
Hix quid.
Hix cur noncadai
Q^ V lüT 0:^iixeÃuaporpaulo infra meHani regionemaierisifrigore refolutus ermox inieai infrar laue carmlnata molliter conglobatus,er co-gelat US. Caiitautenixnonfapein a fr at e, propter calorem,qui a radijs folaribm tum propius nos re^ tnaflate. frexismaiorefr,quamutcongelarequeat uaporct» inlanam,Ãcutinuaporariono cogelufrithalitus, uelfuiorde corpore animalis,fei in frigido demu Vapor ni= loco tempo re^. Efr autem uapor niuis longe rarior uis er grä er calidior,quamgraniinis,ideo er palliius hui* dinisiquii dus^efr,aliquanioperpetuumochduum diutiufre differ. conjifrens in acre antequam liqueÃat,ac confrringa Cur inter- tur.iape ettam nix decidens ref oluitur in aqua jiai duin mon tim, ateporeinÃmaregionis,priusquam terrant tib. ningat pertingat,ut eoiem momento temporisfuper mon-in planis tesningere,inplanisuero terris pluereuiicamus.
ucropluat
Sexto
LIB. III.
144
S'E-^TO:GrdndoejluäporcilidM,ciuemcir= '^^âinio tulidnsfrigin meiiæ regionis,propter eius rarita^ 'P*^^' ^^npeneirabileycodenl'ätinnubemyquxnubesmox ^^ÃolutdgtitMim decidenSyperantiperiftaÃn con^^ ^Ttingitur in glacicm,AÃigore penetrantere!quot; ä ca ^orempmiregionis, utita rotunda uelangulofa Ãigminaglaciei décidant,Sic ergo primum in me^ Grandiuis ^wegioncoriturgrandinofa nahes,qu^eliquefa= c^^^^^ ^âtinguttasdemumcongelaturin in^ma, utgla- Qy^nd los ^^tifragmentaglobiq^Ãant. auodautetnÃmuleti y^^^ ââ !» pluaiadecidit,aut grandoiaindtiusiam tardifQ^^fecul «t liquef :it in terra ,id ex materia: ipÃus Ãdiditate phmia de j lt;tat Ãagilitate accidit. Oritur autem gf^ndoÃa:^ ^i^^i. ^^^j^ piusinVere,e^ Autumnoac Aeflate,inliyeme ue^g^ toualieraro , ebquod nullaeà antiperiÃaÃsÃubQ^^^^g deinem, quando inÃmaregio etiam eÃfrigida,Ã=g^jjgfgf^^ tat Ãupenor.Q^od aero ante uclÃthcaÃum grandiç^p^if^ ^ niiruelahaquoip tempeÃate magni aUquandofo^qi^^fg^ tâtas in aère audiHtur,et terribiles,illud euenit proÿgflifu/i in pterpugnam exhalationem caUdarum er Ãeca^^^^g g^^r ramrqu£f£peincluãuaporibus er nubibus ,erum perenitentes murmur etÃagoremadeo eduntjuns de aliquandoÃrepitus quaà armorum aut armato= rum hominum inÃublimifaper ne audiuntur,excita teex colhÃoneer pugnafumorum contrariorumin nubihus, quorum aUj funtcaUdi er Ãeci, alijuero bumidiruelut ex oüa quoq; feruef:ente liquore firi dores quidam excitantur.Species aero beÃiolarum
er
COMMENT. PHYS.
Qu^yeiXnt critnimMtium,uelnliortimcorporum dppdrentet maliit iiu quanioc^ in grminis glacie,ftnt uel impreffîe I idf teriu dut tutecÅlefti, uel etiam tales imaginatione hominid alii£ resin concept£,pcutaliquispruinauel nubentquoi^oti^ graniine of: injficiens,uarias in eafgurus animalut cr cor^ reperiana porumÃbifngit,intaginatur,e:rfontniat. Granuli tur^ uocant globulos iflos extrin fecus frigore conge^^ Granuld tos,intrinfecusueroinflarniuismolliores. UW^ quid» quidem impreÃionis eadem efl plane materia, w)* quodfligus non adeo intenfumfuit,ut iflis glob«i^ V apor nbsp;nbsp;nbsp;âiflâerreiglaciem iufla magnitudine.Eflergouipo'f
grandims gfandinsuaUecaliduscrrarusmeo^etiantflf* qualis^ nbsp;nbsp;nbsp;^^â*^ congelafcit 4frigore media: regionisflbi ineb^
Aqua eali fogt;^-tcaloreinflm£ circumflantiper antipenft dacitiut fiâ^ifcfitetiamaquatepidauelcalidamultocitiiii^ eogelafcit Ãgt;âti^lt;^ongelafcitquamfrigida.Atqih£cde nid^ quam frigi °^^^ âtqgt;^ofls generatis in medioinflmoq; aeris «dit* ^j^ flitio,indedeaquoflsinuentreterr£n4fcentibitff* quitur.
DE FONTIBVS THERMlS
GT fluminibus. Caput VI.
PR IM 0:Nort confentiunt plane facr£Uterf cum pbyfleis deortu Ãntium ac flununu ,qgt;^^ ^^â^ ^P^*^ tx mari per uarios alueos meatusq; fluere ac aif^ minufecu oiflncesrefluereEccleflaflescap. i.teflatltrgt;dù(f dufacras ontniaflumina intrant in mare, et marenon rein* literal. ^(^ ^j locum unieexeantflumina rcutrtuntiifâ'*^ ittruf*
LIB. in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14^
iteramfluMt.Citeriiin Phyfici mittrlam iftorum Materid iicuiiteffepdriter udporentrefolutum ina^iudmetÃittiumeC U^ueÃ^luindlrigoreet cdloreÃmulintYdteyrdm, fluminutn peut ni'.be:,n!X,pluuid,gâiâdn(lo,in dèrt nafcuntur fecunium txudporcconienpdto yZ^Ueiuefuilorurfam.tidni phyÃ. ittexperientidiocet ixhdldtiones conienfdripro= Simile^ pter iiipcoptdtem qudnidm-,pcut in cdmiiio itel infu nibulj,^^ in Ãcojubifumuf eÃea dut^rndie pin^ llt;*ilt;3rfumdns,tdnietninftdr pias indurdtar :Sic cf 'âdp^rem condenfdri â¢zyreÃluidppdrct/icpiiidÃi ^dtçy ttÃidt fi J hdUtit (ejui pldneeà iidpor ex pul» nonedtiindlisex hdldus^ferreum dutfdxum uelû wile quid durum et f jlidumÃtb geht,turn hdlitus il» ^ecandenfdturinjldrprainjeAntepHo dUtemUque pit cr rordt idem h.tlit'M.quoiexperiri licet in id* ^mdcultrhglddijueinhdldtdz^dffldtdin Mpord rio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
SE cvtiDy.?onteiergo3riginemfl;tminum Vontiuin pc nupcin^n phypcitdiitum dicunt,ueriim zf expe generate fientidipPd docet,pentcorpm hominis extrinfecus nismoduit dlioqut polidiim,tdmenh.tbetintrinfecusfuds drte» fids,receptdculd,medtus(i;lpiritum,^ uends qudà chiens fdnguinis,lt;2r poros,item rimds q!(dÃ,quibui jpiritushumoresc^ penetrdnt extra zr intra,Ãc eti* lt;tmterrdippdquumuisfolidd,tarnen intraÃe habet fuosmeatus,cauernds,Ãramina,^ÃÃdsddeo,tdit quam arterids er uends,quibiis recipit aérem ?^ ua pms er exhaldtiones quaÃjpiritum cyâ aquarn er
V humo
COMMENT. PHYS.
1jUin(iresc}UiÃf'tinguimni,dtqi'h£c inirdfecabinet piÃim irrigua er hitmeilata. Uaq; uapor inäufm intra uenas atq; meatutterrx,prima aÃigoreconi denfatury^quapcongelttur. Deinie conuertitur atqirefoluituridemliquefa^uiin guttas aquarian que gutt£paulatiminÃar fidorii diftiUates inijà demuenii,^demum ad myïu riuulorum colkS^t ex narijs uenk flidantibus etfadantibus in imum tif r£,tandem apert o aliqua locodefldétes erumpun^f effeatariginem Ãntemq; effidunt.
TE R T lOiLonginquitas aliquando multaeli d loco deftidationis guttarum adfeaturiginem nn^ ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãntem.Altior itemeftillelocusubt refoluantur «^ pores in guttas, quam featurigenes unde émanant-fontes cur Quod uero aliquado uidetur in iugo aut uertice aH^ in montiu cuius montisfcaturireÃns,autpalus effèdHud aeeb furnmitati dit inde quodillic terra porofa intrinfccus aiÃingt; bus inters mum cauernas habet penetrabiles ufc^ ad iugna'-d ^gt;*»t' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uertleemanquas cum aër utpote kuis nolit defet»
dere,uicceius,neadmittaturuacuum,cogitt(raqni af eendere, cauernam^aut uenamjupra tendente implcre,utin iugo autuertice demum erumpatex fuoÃnte. Quod idem ars quoque Architedonum fabricantium puteos aut ÃntesfuiscanaiibusÃd'J^ Usq- imitatur,utquandoqi iüi ex humili connate a* quam adducant,or furtum trahant in aliquant mon DiuerÃtai ti impoÃtam areem uel aream. Prout atitem terri tisÃntiü fettens guttis iflisfolida aut porofa efi extrinfecus-iie
LIB. HL ^if^foiittietfluaijcjuoque[untäUtpmnneiMttem lt;it^;Ã^ntl ponnei,Ãcitem funtueUdrgi uelrdri obtenues, ^^^uÃé, P^tKenint uaporum liquefdShUum retinetintra fe ^^^gt;'aexterneconfoliiata,guatnporofa. ï^ainua^ por alioguiexit per poroifupra terra antequarn in ^uttiirefoluatur.Proindeinmontibus ^conualU ti« utpoteinfoliiioribâ.ttnaÃ:iinturplitra largio= ^â^â^^^'^^ ftsq-ÃnteiacÃiiuij,qiiaminplani3,aren3foueloco, ^â^^^ *^â*â ^^patctieTheffaliajieltaUa, ieGermanidyScys P^æ*â^* ^^^dyaUjsq; ntontoÃsregionibttiAnhyemednt eine â'^augentuï etidmÃnin'na, abdquii nubiumniitdU ^â^â^^^â^â^* fgt;WdMpluiiidlibuhiiniefiuntetidm fei rdroiHu^ geanturin ^iddqudrtfiityqtidleOiiid.in i. Uietdntor deÃeribtt. quot;y^^^^ TdluaidergodiMuatqtiiiemfltimiitÃi qndntitdtent, ^^^^' Ãi generdtionemeor um non elicit. Alioqutuero ^ÃÃ^J'^* ÃuaptendturdÃubhyememÃccdmcrgeliiamiecre ^^^,^â^^ ÃcttntzrÃnteiamp;Ãuuij, eb quoi turn minor eÃan^ tiperiÃaÃs, ÃigoregrdlÃinteextrd, eycdloreiu^ xtddcÃigorcintrdterrdm,quicdlornon conieÃdt ^y^^^* UApore3,neque Ãdtiipoteà liqueÃdcere,ut iÃd Idrgis utÃudnt.
140
Q^V A RtO:Vlumen eà aqud multd cyptren '^^^^^i^* n^inunum dlueum ex multis fontibui dc riuis coU le(ld,Ãuens mdUuiÃumen dut in mdre iemumiua xtd iüui. Qt^i neÃcit uiam ddmdne,Ãbi qu£rdtdm^ nemcomitem. Aiuusdiitë eÃplanepdruumfluent Riuu/tii. tumaut Ãuuiolus perennis , naturduel drtecolle= Horrem Ãm. Torrens eÃfiuentum non perennejquoi £Ãd=
Vi le
COMMENT. PHYS.
tfn!d, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te (xiecdri Æ Aitum dugetur niuibus, aut imbribttf
Palm ^d. tantum . Palm eft aqua cotleda in longum 1^ tumé^ alucum,qu£ habet aut fuas ftatunginef^dut riuoi e^flumina,qu£ inferecipiem rurfum emUttf ipfaialioquiintrafuHmalueumconftftcni.ârdliiiS^ LactuComenfts, Brigantinusquern efficit P^henut-Tain eft Pallet !Aceotica,Q;â tJiare Hyrcanum. V(* rum nomina aliquot ftntium,fluuiorum, lacuiim,(t ftagnorum uide apudPocatiu inopuftulohuicrei inftripto. Item apud Cofmographos.Pftq; plane fit memÃntiumac riuorum concurfm in unum alue^ um,perennis. QKod uerofontes quidam er Aquot;quot;'^ Curftumb ltem,marialegunturdutomninodefeda,autabfof na erfon^ pta,aut recenter enata,aut loco alueoq; mutata^t tes nonun- ettam Plininsin t.cap.S^.ç^ cap.S^.meminit.W^ q abforbe^ im reicaufam Anftoteles quoq^ negatfoUiampej antur, deft ft dari. Tarnet ft Albertus inUbro de elementiscone ciant t aut turrationibutpugnare.Siepariternequit certara^ recenter do caufaq; afttgnari,cur tot tantaq^ et incredibilei enaftatur. ftnt uirtutes adeoq^ miraculaftntium, riuortnn,^^ yirtutes minum er aquarum^qualia Plinius in t.cap.icl te ac miracu cenftt. Quarenosiftaremittimusnatur£occults lafèntiu. ç^ftato.Tametftiftasuirtutes accipiant aquiate* Vinaunde nisterree,ucl etiamabalueis unde emananterflt* peculiars unt.Sicut eruu£ eruinumquandoq^ recipiuntpe» faporéac^ culiarëuimautfaporemAfolouine£unde creftut. quirant in Q^VltUTO-.Thermaruhoceft calidorumftn* te rdum. tium aut riuorü ratio licet magis ad mecaUana pet tineet
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«47
tinedt,tdmehicobiter animaduertere hoc couenit, ârhcrmiuideocalere, cjuoifc/tturiant or eminent Therntd* txueniiterr£fulphureis,uelproximequii Ãntd= f^ calory h£uen£fulphure£,autaluminol'£,cr ({tiodammo Ãgt;por, co* do ardentes,unde fuum catorem ey faporem, colo= lor,ey uir âquot;'ein^iey uirtut es quoque mir Mes accipiunt ipÃe tutesunde. ^berm£, clt;uibus proÃntautobÃntcorporibus, pro ^orum complexione. Tales funt falubrcs tkcrm£ ad Ãn^es^heni,etfubKhenoÃadenÃs,ali£q; innume f^-Quoddeniq^ÃnteseyinterdumÃuminaejKociue Tontesçy Ãthbyemem calent,£ fl.üe mro Ãigent,in promptu flumina in cauflefl.Tiaminhyemeperf:iguscircumflansex- hycmecali trinflcus pori tcrr£conflringuntur etclauduntur, da in £flaa Mexhalationes calid£haud facile exeant,ciu£Ãc te ueroÃi inuentreterr£recluf£calefacmntinuenis, z^ua^: gidac^uc^ poresrefolutosinguttas,eydifliHantem emanan= rt. tem^-aquam,flcutinceUis uinarijsfub hyememÃi ^uscxternumcoercetcaloremintraceUasfubterra neäs,£flateuero calor circumflans poros terr£ex trinfeciK, ey eos penetrare uolens, pugnam ciet cu fligore interno,flc(p per antipcriftaflnÃigus quoa qae guttarum ey aquarum ex uenis emanantium in tenditur. Porrbfalubriorac melior eft aqua,quo le Qu£aqui uior acpurior,nonftagnans,fed perenni curfufu= falubrior perlutopurioreacfolidiorealueoad orientempro Q~tnelior. fluens.
DE HARI ET EIVS SALSE«
Unefftuc^. Caput VH.
V J Pr.'mo
COMMENT. PHYS.
Mdre^BiJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KX MG: Kare eft omnium d(jUdr urn cowwit
X nerecâ¬ptdculutn,ip[um nonftuxik,fti intrd
Loan mdr alueumfuum fe continens.^ ft'ijue locus maris plane ris. naturalis locus elementi aqud , quoftuunt demunt Mare an omnes fontes,riui,dcftumind. Nec tarnen mareip^ elementu fum eftaquieelementum,fedtalequid cuieftimnn^ uquee, nbsp;nbsp;nbsp;xtumelcmenttm aqu£,ibidem prdualens.SicutaUgt;
tern elementaftcundumfe totd non generantur,neâ que corrumpuntur,fed tantum partibus fuis,ittft» Mdrequo prainx.cap.ifSicex mare(nempenon mediocris modogene parsmundihuius)fecundum fetotumnon genera* retur ex tur,ne^ corrumpitur,fedtantupdrtilusfuis. tHant corrumpa aqu£marinlt;ealiquod amphore coqui pofftmt, amp;nbsp;f^Tf conuertiinufumhominisexmedicamina. Uemre* foluipoteftmultumaqua:marinlt;einudpores,unit fiuntmeteoraaquofa.
Mdrisfub SECVNDO: Locimutatio,quo^mareparti* ftantid no eulare ahquandofuum aluetim mutat,uclaliorftm WMdtur. attertit^am non mutât fubftantia maris,quant mo* tus Cali diurnus aut propnus non mutâtftibftantii Cali. lEftautcm hidocusmaripropriusaquonon efftuit, ex tanictfimomentisftngulis totaquarnm Mare cur colluuie augeat ur,tarnen non excrefcitfupralitto* » non excre rd,termitiosq;fuos,neqi exundat,duahus dciauft. feat fupra Trimd,quiat:olisetftiperioruccrporumcalcrquo littora i tidie e^'ftnguiis adeomomentis propter latituiiné fua. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maris plurimum ex co uaporum extrabit, exftt*
fum clcuat f qua map oralione im minuitur tantaa* çiuïnm
LIB. HI.
M*
quarummcles. Sicut euaporatione iwminuiturlt;»» quainoUampofUd propeignan. Vnde coniedari pottji,quant£ moles uaporum de exhaldtionu fur* fum inammdfeenddnt quotidie.quoruetiamplu* rinios cdlor Solis ddures prorfus abfumit. Secunda j eaufd(Ã,quidÃumindad locum unde exeuntquoti^i die,reuertuntur emdri per alios meatus uenMqi fw fityideo marc tametfi audumnon exundat,ut fupra cd'proximoeftdidu. QtiicftntentiaPlatonii quo» que eft,tametfi earn Anftoteles calumniofc impro» het.'Etprior quidemcaufdoccaftonemdat curfta^^ flumind mindmodofintmaiord,o'tumidiora,modo mino^ cur modo tamagisq; tenuia.tlt;tameuaporaticnesill£protem ^â^^^ portiqualitatefuntin£quales.ltemaqiiof£impreft tnodomi» flottes liquefcentes in£qualié fadunt fluutorum o- ^°^â^â aquarum magnitudinem, quod experietid probat.
TE R TI C:Qnrfïââfalfum et amarumftt mare, ^ââ^^^'^^ atq^ ideo appeUetur latints Salum, nochfcura cau= falfum ZT fab£ceft,cuod calorfoUsfurfum extrahitpleruq^ amarum. tdquodinaquddulceeft.Ãüulciora.n.funtleuiora, quot;nbsp;utpotefubtiliord magisqueaërid.) Sed graniord^ *
Hulan
Ituiora quart.
quaÃubfiditinmart,(uipermixt£ exhalationestcr reÃres Ãicc£atqiddvft£aquamp;m marinam quaÃin= quinatam cy eclatam inÃaunt,atq:falÃam uel amn ramreddunt, potu^i minime aptam.Sic color Solis Ãperioruqimarinam dquamet exhalationcsiftiuft modimixtimpercoquit, z^adurit, undeprouenit iÃa maris falÃdo Zir dmantudo. Sicuti lademusd» V 4 quam
COMMENT. PHYS.
^Mmriudletncrfluuiâilem,alioquiduUem ^pä» LiXiuium- y^fjjj ^ercinercscoldtcim fieriUxitmidmaritmamp;
fdlfum, Siceti(iminhominepotu5alijq-,\U(itiores,tâi metà dulces,tcimedcalorecorporiiinterno aduÃh Cy-ptrcolh fiuntamaraaqua, ideÃ,iirindautfti^ ^u or, i ^g^^ B^urfumfolipjCad fefe attrahens Aterravel
Wdriexbalationcs ^- uapores cemmixtos, infubh mi percoi^uit, crfaljos reddit, unde pluuia çr if'^ preÃionesaguopt fdlà er ddnftifdpcris,plerie^ue maris 5^0 Ã; fdlfedine dugent, quod capdciÃimo dl* ueoÃuo plurimum dqt:£ meteor ici fuperne dtadoi lüdrinad- tisedpit. TamenÃcolctur dquamdrind pt.rporei quaquomo Udlide dnguflos,tiim dicitur eÃe minusÃdlÃd,amp;dtil do duleis cw idea,quod UdÃe cereo uel cerd obdudo cxpcriin^ tfÃeitur. tur,quodqudmdtilcemèmdrihduriunt. SiceMni aluminum flumiiidtdmetÃiftudntè mdrifdlfo,tdmenhdbentdf üqiidcur qudm non dmdrdm,Ãeddulcem,neq;fdlÃdm,quidclt;gt; duldi, IdtdeÃeuer puriÃcdtddb exhdldtiombusiÃiht^ fdlÃedine,cumrecurritddÃntesÃiios per poros ter* rde,eruenas,pdïtimdmpliores,pdr[im anguÃie* ra,
Kdrisre* Qy ART OtDaÃu mdrislcngdeÃdiÃtttd» (iprocdtio tio dpud Albert.inlibro de Clementis er PUtudibâ quid, z.Cdp.97.quod mdrequibufddm inlocisreciprocdt i.modoretrorefugit,utnudum ficcumqs Uttus dH* quod milidrumÃdcio relinqudt,modo dutpoà dli Recipro» quQt hords redit, Ãud^ litt ord rurÃus implet. QS*'* (dtionis aliquandoetidinmediodutinterioredlucointume*
(LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;149
fataltiuffudJjjontefine uento,ut nauts fecumele- martsfpe« uet excelf i.Alicjuando ueroexdiftuat^noclite er ex des. uiiiatfupra littusfhum,lt;tc deinie fuo temporefe rurfumintraalueum inqt littusfnumfe redpit.^re Canfe ri» uuerautem huiiKlt;eftus ej redprocationis caufa efdprocatio fcienspotifima eftLunaertfuomotu. fiamperin» nismaris. ieutSolcor mundi uiresfuas maxime ofentat in caUdisfic tunauimfuam in bumidis exercet, quoi patet,quiareÃoluit glaciem et mues, humoresq; cor porumiilatat,quiabumidalaxant,utfcca cÃÃrin ^untV.iecLuna afeendensÃuper bemifihdrium ali cuiusregionismaritimif,ex obliqua reijcit fuosra» dios i» mare,fwq; lumine,quoi à Solebabet, calcfa Mns,mariiommixtas exhalationes difgregater iilatat.Suqi abexbalationibus dilatât is ipfum ma» reaugetur,çr intumefcit,cum erumpereuolunt ex citatx à Lutta. Sic ergo à nouilunio ufqs ad primam quartam mare intumefit,fedmediocriter. Indeue* romagisacmagis.lnplemlunioaut maxime. Pof decrefentez^'deferuefeente colore Lunie,edtade Ãeienteut ncqueat dilatare exhalationes,atq^ exci» tare,reftditiüemarisafuspauldtim.Uihunc etiam nodumalicrumcorporuuegetabiliuuelaniman» tium humores una cum Lutta crefeente augenturet iilatantur, curndecrefcenteueroimminuuntur, ut tuiicant Medici.Quad liera nonexiequotumeÃcut Mariacur Crexdfuantmariaautà ecrefcunt,nec etiampari» noeodem bwttmponbusifunt alit cdufdamp;feüis alijs, «elî omnûfem
V y natura
COMMENT. PHYS.
poteer naturddqudruminalioatq; aliomari. NdmdUui modo red alia mdripuriui eft dut impurius.Vniecjuieddquo* procent, tidiebisftdtotemporereciprocant,0'huncturnon mdris ddiuudnt dc protrudunt pecuUdriter quo^m nbsp;nbsp;j
Udpores er exhdldtiones intrd mdre,erfub mûrit dqud, quie erdÃior eft qudm uã ali£ d^ute ielite* fcente5,dtqueuentiincumbentes muri prlt;ecipuedi fauces dnguftd^; littord,ut inftetis et euripis,cjMli quot;Liui. in S.beUipuniddefcribit,quale fretufcyHii^ ebarybdim Virg.in tertio Aeneid. depingit^quald fyrtes apud Salluftium leguntur in lugurtbino.Vi* rum cum b£c breuiter nequednt pertradari, uii( ' potius Albertum in loco citato^er omnino comnitâgt; , tdrios,quidAriftoteles hitcbreuiftime attigit.IAlt;â* crobius uero in Kcd.9.Somnij.Ãiuandaaliam'(^lt;ââ . eruditdm rdtiQnemdepingit,er facilem,quam i^^ uide,
Mare quo Q-V INTO: M4re uocatur aliud Vniuerfth» tuplex, nbsp;nbsp;^^ Ocednusidmbiens er perluens no tantum noftrif
ZondS ultrd£quinodtalem,uerumet Antipoiuilf zonas ultrd£quinofbalem , ut oculisfttbijcitl^^ Ocedmu crobius tndtdoloco.Et Oceani nomen eftauelocl* unde died- täte atq^ agilitate,coquoduebementi celeri^ motf tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;buc illucue agitetur continuo,partim fuo aftu^puf
tim à uentis.Altud autem marediciturparticularct quoi nomenfuum fortitur plerunq; aftnitimdter* ra,ut eft mare CongelatumiBalticumiCymbricutilf G(rmanicum}Gdllicumi0ccidtntalc,Gdditar.uvtgt; Atlun» 1
t IB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;150
AtldnticUin,Libictim, MeiiterraneUtn, A egeum, ionium,Ponti{iitn,PerficumiRuhrum, cr Indiiti, Suntpr^tered mdgis particularid. Vtrum illd md» rid,dtlt;j^ hdcdColmogrdpbii inquire, qui etidmÃ^ m« recenf:nt,boc efl,mdrid intrd iuds quafifduces veldnguÃia^terrie recedentid. Lege CT ^oedtium in libeUo de mdri, ubi nomeneïdturdmfdcit omniu ferèpdrticuldrium. HuUibi ueromdreprofundius Kari^pro tljediciturquddrdgintdftddijscirciter,quod tdmé funditdi-forteinteUigi debet demenÃurd perpendiculdridi injiamterrlt;e dltitudinem.
DE METEORIS MEDIIS.
Cdput vm.
PRIMO : UddenwquidödeignitisdquoÃs^ meteorisquSpotuimusbreuiter nudeq^dixi= tnui,indeuero medium genus impreÃionum trudet bimus,dUqudnto difficUtorem lAeteorologiiepdVs iem,ettameni£queamoenam.Veruml^eteord Me» Setoord did uocantur,nonedqu(eÃoluexunoftmpUaq;gea media n(tefumi,Ãcilicet,'Velde exhdldtione utignitu Ãu= que, prdcd.4.yelexuaporeutdquoÃdfuprd eodemed. f-naÃuntur,eoqiäb[ohuntur.Sed Keteord {Aedict Uoeanturbifariam. PrimocompoÃtaex utriuÃque 1 generùptinisnHxtiSjHel fditem eoncurrentibus d» iipquibufdAiUtbumidoddÃetuudporemiUelÃeeo odÃccü, uelbumidoddliumidti,utinÃd uidebitur. Spectenne AI j «d Eoc pnmu g«Ji«s »nediorKW acceofentKr bx icororKm
COMMENT. PHYS.
mtiwum impreÃtoneimediie.Priind'.Vfntus. Sectiid:A.uritâ frimi gtâ Tcrtia:Terr£motu^cU)ntAephiti,^h£qu£nomi nera. nbsp;nbsp;nbsp;ncTempeÃatisÃgndnfur infra eodem cap. lo.friU
cet.Quartd.Corufcatio.Quintaifulgctrn. Sexta: TonUru.Septima'.Procella.QUaaa: Turbo. Hona: * Tulmen.T)eci)na:Pulminiil'dpis.Secundo,yocantur Media Meteora.erferè propriè ea,lt;ju£ uel ex fr^ manuel aliunde generdntur,per reflexionem aut re frachonemluminisfalanxyUel peraltenuf cuiufri» am Ãderii iüuminationem,cuiufmodi appeUarepof Species me frmMimpreÃiones color atM. tt£Ãunt.Prima, Co* teororum meta. Secunda,Galaxia. Tertia,Colores nubien,et fecundige nebuldrum.Qudrta,Rubedo matutinac^r uefrer* neriSiC^u^ tina. QjiintdobnubilatioSolis rubentis uelpallenâ colorata tii, Sexta,UaloSolis.Septima,ilaloLunæ.oHana, dicuntur. iriixSole.ï^ona,lriiaLuna.Decima,Parelia.''^^' decima, Parafelinie.Duodecimd, Perpendiculares lineie.Decimdtertia,Virg£. Quauisantprimli^^ neris meteor a priore loco ab Arfrot.alfrq; tra^e^ tur,tarnen nos oportuit certa de caufriftum oriine Grdo tra^ mutare.PlocitaqicapiteÃecundigenerisdefrribenâ dendoru. turlmprefrioes medi£,utCometd,Gdlaxia,cr^y^ ruminfequentideVentis,AuriscJâTerr£motu. W decimodemumfuaferietempefratumfriecies fronen tur.
ComeU S ECV N D 0:Cometdefl exhalatio terreÃris, ^tfi- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;crdfra,cdlidd (y ficcd,pinguis ex uifeoÃa,partibis
denfr compati,uirtutc aftrorumex uifreribuster
LIB. III.
â¢JI
rxpdulatim (;^ pjrticuldtim tleuatain fapremant regionem dcrif,ubi proxime ignem propter mate^ ri£fu£ dilpoptionemoâ multitudtncm dilatatur, etincenfdinÃdmmaturtdtipdijfufblongocptrafht â â moueturcirculdriterdd motuntdflrifubquo ndfei tur,ueldd niotumjupremj: regionisdirix circuid» tern. li£cdeÃcriptioprolixd quidem compleBitur täufM , c^modum ndfeends Cometh fdtis perf^U cue.^amexhdldtioneterreftrem,Qruifcofim Co= Tempus mei£ mdterid eÃe oportet,çy udldecopioÃdm,dlio= Cometdru (fuicitoabfumeretur'dedloreddurente. Atq^bre^^ ZT motus, uiÃimum temporis fÃddumeflquo cernitur Corner tdÃeptemdieru,plerunq; ueroquddrdgintdduteà plusdppdret dies Cometd, quoddtotdeius mdtend «rdendo(icconfumdtur,dgitatdetidmotuiÃo cir= euldricelerrimo. Tametà Plinio teÃeuià Cornet £ Ãnt,qui tarnen immobilesÃuerint loco. Cumautem fintplarimxfigursc cometdrum,ut Plin.im.cdJ-;.
recenfet,tdmenh£tresuuigatiÃim£funt,nempe, Cometar^ ^teüd Comdtd,Cdudatd,zy Barbdta.Ciuod à exhd= Ã^ecies Idtioeà circuldris,in mediodenÃor,circd extremd très. tterordrior,tumrefert ÃieciemComdt£Ãell£,un^ Comdtd. ieetiamgr£cumnoeflhuicmeteoroAComis. Ndm tenais ciredextremdexhdldtio refert tenuioré quo queÃammam zr albicdnteminÃar com£.
^IdmmiferumqitrdhensJÃdcioÃolimite crimen, Stella micans.
Qometauero aut Sid»! Cduidtum dpparet, cum ma. ^^ââ^^'^^^ teria
COMMENT. PHYS.
terlii ienÃor tinaciuHetn pMe,relilt;jiid tiero in lone gum pratenÃa rurior eÃ. Sin uero extreme eius ex^ baUtionis ruriorx ac iijÃerfi quaÃÃnt, turn appn* Bitrhiit nbsp;nbsp;nbsp;^^^^^^â*^ Bdrbitum.Kehquide colors,de ÃgniÃcii tione,de motu Cometarum, ab AÃrologispetide* bent non i PhyÃeis, ey extant doBiî^imorum libri deCometa, cX de eb qui proximo menÃe Anguû anno ^^apparuit,
Qilaxia. Tii^n Q:Gxlaxia eà exhalatio multa,puri^ ⢠quid nbsp;nbsp;nbsp;âOr,magisq;propinquacxlo,aradifi multarum Ãc^
larumcbcurrentibus inÃammatainj'upremaiietti Galaxie regions.ApparetergoGalaxia femper cÅloÃert^ tempm ey no,circului albus,et quaà ladeus ,per pedes gemi-locus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;norumey principiu Sagittarij protenÃusextra tf» picosquidem-tiamalioqui exhalatio eleuata intri tropicos abÃameretur a calore Solis adurente,in eb enimloco coeliÃtntÃelllt;emulteluminoÃe,z7Ã^''' Ãe,ut ait AriÃoteles,exquarumluminoÃtatscon* iunilo lüi lumme quoq; Solis atque ignis,apparetii quod uocaturGalaxia,zy,
Pfluia [Mimis caelo manifeÃa Ãsreno. Laileanomenhabet candore notabilis ipÃo. Galaxie '^amsn re uera conÃnfuplurium, ?y AÃrologoru er Cornea 'i 'â^°'i Galaxia eà de natura cceleÃi, ey adeo pars tenatura ^(â^^^Ã^^^'^'^Por, ideoq^ luminoÃor, eypropter ' nimiäluminoÃtatemalbicans, tametÃAriÃo.magt; teriâeiusdicate(feelemcntarem,eademÃcilicetque â -Ãt CQmete,nià quod aliquo modo fubtiUorey pu* rior
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijt
fior (it hiec exbilatia, Uit ut intrtt drculum ^ruï^ iUitm IddcAdiCgreg^itd ^ dilcitdtadttic^ftclliifth pit'ufuperneillumineturexiiequo perpetim. Lege ö'Nliicro.ini.cdp.i^. Somnij. SicetiatnieCometa dubitdrant quidam utrum fit Hella coeli pars,an im^ preÃioScdcredibiliusejlCametä ejjiimpreÃione, Gilaxia uero partem cÅli.
ay^ AKTOttgt;lubiumatq;'tiebularumiiuer£ Coloret Ãcoloresfiüt, pariter ex qualitatemateri£uaporo nubiumuit ('e,aâex immiÃionc lutninis Solaris dut Stellaris in dj unie. nubesdutnebulis,proi(tmagisminufuefunthellid titubes cur die aut liquide. Siergo heexuapare Ãubtiliore, dbe. ^nancoâilenfitoÃuerint,rariores,mdgisci; trän ISlubes cur {^âârentes, (3â diaphanes,color illis ineritdlbus.Sin nigreuel lt;*erodenÃores nubesnebuleq^ihabeantmultumfu: âitrit. norumterreÃrium,tum apparent nigre uelatre, quid nigrunon poteft ita Hluflrari a lumine iniedo.
Cam dut albedo eiyquot; nigredo,Ãnt prima quaà omnin colorumelementa,proutergohiduo colores uel co ^^y^^ ^^^ ntixti çx temperati, aut uicini, autremotifuerint ^^^^^^ lt;ibinuicem,itdquoq;uariumcoloremexinie{lulu=gt; niniscreabuntinnubibusacnebulis.QtioiÃnubes ç â. habent in(e bumidum fumofum commixto terre- * ÃriaduÃ:o,utin(umopiceo cernimus, iHearece^ C^quare ptisradijsfuperneÃuntrubeeaut puniceedutfan= ^ '^ ^ guineicoloris, aaide periculofe in ejlate prefer* *** tim.Qjaia illud terreftre furnofumhumido aimi* xtum udpori,quia aduftum eÃ,Ãacilius incenditur.
COMMENTPHYS.
er per dntlpmÃaÃn humidi udporis emittit ful^ii^
N«amp;« car mrtdes.
rit,(yfnlinin4,iliiodprobgt;it. £xiliendignis uiridantib:» drdor.
Aurora caufti.
VtmÃd eodem cap.to.Viridii dutcm mbes Ãt, Ãp roranst et ÃiHire id incipiens,receptolt(mine ciaoi aejueo inie^unt,uiridem colorem ejÃeit. De Cetera cdonbMÃmdi moh no diÃteuUer iu Uedri potefi' Ceterumrubedo indtittindnabiitntÃciue aimrdib citurabaiird,ideÃ,lÃleniore)dpp4retexdenÃt^^^ nubiiim compoÃtirum ex udporibus dqncit. Ãt^ foUs luxinieHdnils opdeis , z^fabnigris nubibü^â rnbeuin,roÃu'n,4u:liesu)ncoloreeÃicit.Q^iibi'^ apparent per nigrum facit rubedinem, ut uident'ii
. Aurora
inf um o rubefeente iniellu luminis ignei autfoldri!-SigniÃcat autemauroramatutinapluuiamicbfo^ ^â^^pi'''âÃ(grtoindicetpliiresfuperefjeuapores nondum cetpluuia lutfipiof'xSoletfedunacumSole eleu-iniohCf-^'â^ p erunq^. ^^Ãprsparatos ad conuerÃonem ,id eÃ,adlitp^f* fachineminfabUmi, exqnibutrefalutisftpbtâtit' Et tarnen aliquado iÃi tiapores reliqui uel aliorfM feruntur,uel«eÃuSolisabÃtmuntur,ut non fetnpef Rubedo Mroramfequaturpluuia.Sedrubedouefpertimtf^ uef^ertiMS,'*^Ã^^Ã^^^*^*^^'â^gt;^^T*^^^^^lt;*^gt;*lt;ipore$eloU curfereni- â^^^ inter diu nuncftb noÃemfubÃdere huinilius,iid atemÃ:^ faltemlongeinÃamediam regioneams terrapro gniÃcet. pinquosÃare , cumÃnt interfolem horizonti iM proximum.zruifum noÃrum,utex ipÃi nonpluâ UiaÃd uel Ros uelPruina genetetur ia infina reel
ont
LI B. in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iji one,utIâu()rc(iodemcapite^. Cittoi'dittemccelono C«^Hiitfea nubilo,çrferenlt;},dppâret ubic^ cxruleus color in ^^ndmenf dm Uel ccelo (gnem ^ glducum, or xanthum uo^ cucruleutTi ^Mt^fitciUs ratio eÃ:,quoifcilicctuiriiis color octi 'dHedtur^ ^à rum propriiif.cyâ natiunt,propter httmorent na* ^wim aimixtM luteo quaà colon progreiientid Rumine Solis,Lnna,Mt SteUarum, eÃieit cærttleunt dolorem uiieriocuUs, ttimetÃneq;aerneqiie cÅlü ^pÃumpntcoloratd. Atq^ luteuinniridiadmixtUiit Qynj^ii;^^ fdcitglducum Mt cÅrulen. Ccindeobnubilationé . . à * SâIîj rubentis dut pdllentis uocdinus, quem defefiü !*âÆ ^J^â^ ^o^suocdtPlini.in z.cdp.^o.cumSolinftdr prune (. '^lt;lt;icdïbonisfdnguineocolorerubefcit,delitefceni *^/â*^iâ ilt;*djiignituo?^triftirubare,quodquideindccidit ^*^dc,qnidimmodicifuiniçrudporesoccupdrutde^ 'f^n,per quos dtros fumas lumëfolis rubefcit,quip* f^lucepernigrudppdrente.Tdlisrubedo Salisaps firuit ferèto tammenfem Augufii ,dnna zÿ. cum ÿ'duisetidmfeetor cr nidor'qudfifumus'que iiiÃdr drientiumfyludrum plditefmtiretur.Sic enim iftai ^dpores^ fumas mixtos terreftri cT »if:ofo,ddu» fcbatfolis£Ãusfubcdlorccdnicule, ätfumutnaU* ^^cumnidorede fÅtore redderet. Siueratenuioà Tes,çrdqueifntfumi,tum Sol dppdret pdUiduiSii fub lulij cefaris mortem,
Solls triÃis imago turidafoUicitis prebebat lumina terris.
â¢ti* etiam uiiemus lucem Solis quadamodo albican
X per
COMMENT. PHYS.
f)erfi4miimtcnuioremcte(iofum'intem,perien^9 . , remuerorubefcere.
^â^'^ â Q_V[NTO;FUlolt;j«fniSfnectt zArei!»«,?!â¢Â«^ Coronamuociit, eft ar culm dlbicMiin extrentii circuinfgt;ofttonigro,d()pcirenicirai Solemaut Lu* nam,aut StellainluminoÃAm,cuiui lumen Ãuper inie dum materia eim,ftilicet uapori humido conien* foto in nubem tenuioré, iUic reftingitur,eyfubfiit reftioarcularemfiguramefticitin oculisftiedan* tium.Quoruuifusproprieloqueniorelringitttr,et reÃftitquodamodo adtüud lucidum corpus,abiio liaïoniS uapore denfato in nebeculam,Et cum Uideatur H^^ locui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo proxime ambire Solem aut Lunam, tarnen inlr^
mediamregionemaerii generantur, ex diametro O' perpendiculariter uel direde fubSole autLU* na,alloue Sider e. Verutfifus imbeciüitatefua dece* ptu3,ftcfalfoiudicdtcoronam eamefte proximeSo* Halo car lern,aut Lunam. Sub qua tarnen multo fapius uide* fapiusfub turhalo,quafubSo!e.tiambiccaloreftio adurente Luna. nbsp;nbsp;nbsp;faciUus abfumit iftos uapore5,ut euanefcant ,quatn
Kalo fan- Luna humidu quaà lumen. Apparuittarnen H^Io guineico= etiamfanguinei colons circulus,propterdenÃtlt;ite lorii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nabis Solicircumfufa,teft£ Plinio in z. cap ^o.Por*
Kalo qua- rocirculusiUeà circumquaqs paulatim nigrefeib doÃgnif. oâcraÃiortotusÃttandem,pluui£Ãgnumeft,ori pluuiam. tara ex condenfato in nubem craÃiorem, O itt°* Kalo quan ref yluëdo uapore in guttas pluuias. Sin circulas ali* do ueiUoi qtiaexparteftangitar, 0ingentemquaÃrimam
LIB, in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;4
tgityfleniosporteniititbediemregioneciaa priniu Ã^'''^^-frmgituryÃriij^ergittirtnempehuento turn mine incipienteflare.SinHâloeuMeÃcitpduUtiminÃar Hdloqad« ImiyflgniÃcdt ferenitdteniye'o ([uoiudporei dlio= lt;îo ferenb ([uirefMoilesinpluuidmnunceudnaerint, tdteÃgni.
S^XTO'.lriielidYcuiUdricolor,in nuberori= ^^^ Ã^ü-4i,t)pjc4,ercottC(lt;«ilt;, exrdiiorumSolisopp'gt;pti fejiexione dppdräoatlis lpe{ldntium.'H£c ie^ni» Ho^gnrdntyCduÃdscÃlridisbreuiÃimeyQrpe^'j^icue ojlen dit.7i t ergo Irw pdrtim ArdUjire^is, (juid gé nerdturreddexoppoÃtoSoliSypdrtimArdiijirejie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!gt;
XB. Q«w certum eÃguttuldsrordntii nabis ([Udà nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
hrfe(icp!)lit£inÃdrÃ^ecaliliciaiiieÃe,e3âAleuigd idfaperÃcieedruinreflexosrdHos referre, dictie reüereifiecieind.Uquotcolorum.'iionauteminte^ Ifn curno griSolis,propter pdraiidtem gattiddram. Pdrrtm integriSoa q«0!jMeÃtirtsär4!l(/J reÃd^i, quidlumenfoldre lisimdgü »mmiUwm in corpus nabis eoedue, ibi reÃddum pro ne referai ceiitdioculos^efldntisiriicm, nonquiiem pers pen(lic«Ilt;(riter,fcdofgt;liqKeper Unedm reÃd^ionii obliciadniyquoiexperietidpdtet.Tdmctà aero hxc ianionbasÃrtdfÃeiifÃcilid Ãnt,neqaefdtis inteVii^ gintur ,Ãeteorummentio inÃdin4--cdp.7.e3â9.
Qtt orfum mugis quoque f^eâdntyCiadm dihuncloa
\ iamÃigaramdatem\riiisiniicdtnomcdrcas,cia£ iriseüt \ nopoteÃdlidefÃeepidm dreadtduel femicirculdris. dread* \ QiÃdcamnabesregaldtimfuÃ^enfdfuprdliorisS. td.
\ XenUm Aterra^quedifidt »certameà quodetüm
X » rorj«
COMMENT. PHYS.
ToratioiUitnubisuictm J^tculigerens,ex £(lliowtâ minet terra, in qua cum refleiiatur ac refringätuf ntdiusSoUrii, neceffieÃfierifemicirculdrejigitt rd,cr no alidm,cu cr alioqui radius in concauo n* । x Ãa^ius appareat rotundas. Item quia nahes exiÃeâ'-^ fupra terram,partim\in Horizonte noÃro qaafiab f ;inditur,ita ut altera pars nabis means infra bon* ' Zontemnoflroconffie^uieripiatur,ideofolatnfii* | ^praHorizontcmlrisarcuataapp.tret,e:j-quopro* ! tris cur no pi^f Horizonte Sol eÃ,ecgt; maiores fiant hides. NW* in eadem dqu^ ugro iris uidetur in eadem parte nabis cuiUbt^ nabis par = fpccianti,quiaadaliumatquealiutnoculum raamp; te uideatar çsniper alias atque alias refiexus aut refradus fif* abomni= tur.VaricoloreflautemillearcusiuxtaVirgilii*^â fgt;'^^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kille trahit uariosaduerfiofolecolores.
Iris quare Qu4m diuerfitatem colora Iriiis tam ex nabis qn^ uaricoior. luminis uartationeprouenire,teflatur regahuo-partii tertiaperffiediaa. Atq^ in hancferèniod«^ fit hac uarietas. Quia iris plane 4 Sole rejfiletiitt) dumconcaaa nahes exaduerfo SoUs radium inÃ^â j cipiunt,tanquam concauaffiec{da,et areas Ãt(â^ fin gunt.Cut uarioscolores dat résilia. Hempe quoi aqua in nahe r or ante tenuis,er aêr alioqui luciiigt;sgt; er nahes caliginofie.üac Ã;ilicet omnia irradiätii^ Sole pr£bentdiuerfos color es,ut fupra eodem dec0 nbsp;'
lore nubiumdiximus.Et aide omninohic Arifiote* '
Iridis colo lern in J. KeteororumfatisperffiicHe,eyprolixi^ tes, b££tradantem.Plerunqj^ueroialridefuntiftic0* ' lores
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iff
^oreiPunkeuSiViridis, AlurguhH eÃiUirideni-Curiilterä Zfior,Plduui,Citrinus,Rubeu5,Glducin uel Cccrii= interdutn ^â^i-O^andotji etidm ex rejjilendentid Iridn unim Iris dppd» fi^pttnedppdrct alterd Iris, cjU£eft imagofnteido= rent. ^^âtprimdrij drcus,tametà qududoij; a. Sole quo^; iris cur rd ^Pfofidt, clt;ieterülongerdrior eft Iris fubLundqudriorfub ^°^ipropterdcbilitatemluminislundris, quoditaLuna, ^fS^tdeiter, dutf^eciojencejuitrefle^hautrefringi.
Q^ o enim quodq- lumen eft ft)rtius,eb quogue fjlen Vidius reflectur dUt reftingitur. Qt^od dutem iris I^^PznumprohibitidiluuijtpatetCene.cdp.^âISion . nbsp;nbsp;nbsp;_ ^^manteiioeapparuerint Irides, ftdquia tMnde*^^ftâ*^gt;â*^ ^Wris eft deftinatd inftgnum, non fore diluuium ^'^ ^'^^^ ^ââ^iiierfdle.CiUdmucrohuicreicaufdm naturdlem^^quot;'^â^'' ^jPttrecondnturipronihilo'ttnobisducitur.
5 E p TIM OiPdreUus eft imago (2' idolum So= ^Kiinnube rorida cffplendida expreffd, quandot'*^^' hmidumfubtile inter uipumnoftrum GT Solem,cb*, turritinunum corpusrotundinubisequaliscrpd titer diftofttlt;e, ex aduerfo Solis fttie,A qua reftingu ^iftradqglares tanquam dftcculodd ociiluin,oquot; tjpgiem Soliftmilem efticiunt, Atq^ hoc meteoron P luresfJ» tihquod Meant duos aut très Soles uipos,quorum u= les, miSeftuerusSol,dlter uerouelalij duo funtparclij ParaftH» epud PlinLini.cap.^i.SicGfParaftlinx uocantur nx. pltiYesLun£,qudrumunaeft uerdLuna,altera ue* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, touelreUquit^unt ParaÃeUn£ » ideft,idola ipflus tun£,appdrentiainnubeexreftd3toneradiortim
X J lunariu
COMMENT, PHYS.
luttdriumapui pUnium in i. cap.^.J^eqaeuero plt^ restribuspdrelijs,autParafelinis apparuilfe cb^^f Perpenii=^â^^â^'^ ^P-' P^fp^^^^^uldresdUti lined reâddSolt ctildra lis ^âfâ^ts,tanquam funds er'VtrgdtranfuaftVf ^^^ extenfiefutexundcdufd,netnpeAnube,(iuddoipfâ^ nttbesà qudft refdflio rdiiorum eft indejudUs, amp;nbsp;und pdrttdenftor,alterd rarior, tumradij ftlarti incidétes partibus in nube rarioribuSitranfeuntpe^ eds, quaftperftiramindautpereirculosuitreos, ^_ reprdfentant reâe aut oblique lineas,aut uirgds it Colores uerfts eoloribus.iiam puniceus apparet ex denfo* Unde. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re er nigricante.Viridis ex rorante. Glaucus ex 1«* cidiore parte nubis lUius.Atq^ hdc de coloratis itit* preftionibiKftijfteiuntfecundigeneriSfqudexrt?^ xione autreft-afhone radiorum Solis uelSttli'^ rum,er ex color urn commixtione generanturf^^ rdq; m nubibuscaU.ScquituritideprimügeWStgt;ââ diorum meteoruim
DE VENTIS ET TERRAE« motu. Caput IX.
PR tMOtQuoniamuentoruratioualdepef* jficue er diligenter eft ab Arift.tn t.Itteteo* rorum, erdPUminz.ldp. 47.dliasqitraditd,nos quidem to breuiores bic erimus, deftnitione abnut Ventus merocontenti. Ventuseftacris unda, turn inte'ttd quidfecun motus redundantia, quandoferuor offenditbum» nbsp;|
d«HJ Vis rem,er impetus feruorisexprimituimjfiïi'ttifââ*
LIB. 111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»0
tis.KjeciefinitioeÃ:Viflruuijini.cd.6. ^eqialM Ãruuium^ wietur adle, (luam Ventum eue aèrent motum ^ propuUnm,partimfM ui er agilitate,pdrtim ah a= lijs jlukibuidêrii , fupra terrdrn lateraUter moti.
Cdterum non [atis hiec o^uadrat aifentemiam Ari^ iiotelis,negdntis VentumeUe aêrem tdmetÃudUc Ãtacriumcorpui. Itaq-, alia eft deÃcriptio Ventid-fudperipateticoSaeruulgdtiorquidem. Ventuseft Ventil^qà (xbaldtiocaUddcr fteed, dtjftculter inflammabi= [ecundum Ut,eleuatauÃq;admediamregionemacrK, deuim Penpat. ftigoredeerÃum repuftdierâ furfum renitcn$,pdra timleuitatefua,païtiwpropteraliasexhdlationet inftme oecurrentesftdterdliternioueturftiprater» ram in inftma regioncdèristquem agitai,er uentU ^at,nequaftputreftatperpetud deftdia. tidcproli* xaieftriptioeotinetferèomnescaufai 'Ventorum. yi^iQ^^ tiammateria'Ventieftexhdlatio.lèormaeft moue- ^^^r^ ri,erUirareldteralitcrfttipraterram.CaufaeUici* ' enieftduplex.P.imaftiguimediieregionisperana tiperiftaftndepcüensexhaldtionemcalidam etfic* eamiSeeunddcauÃdftuntali£ exhalationei infernt furgentes,cr obuid deftcndentimateriig'Ventoru, ïinii eft[ua lient datione purgarequaft er recreart dèrem.
SECVtdiDOiSicutautemftuminadedpiteexi Vfâ^â i^** gtia,paulatimdlijsftuuift,riuis,erâdquiiincrefeunt Wâodo4«» reeeptis,utÃupraeodemcap. 6. Sicetiam 'VentUid S'â**â^*âIââ fuoortuubi und Horizontem noftrum oriturre»
X 4 uâ /iior
C o M M E N T. P H Y s.
miÃior amp;nbsp;minor,paulathn ab Horizonte remotut fupraterramnoÃram Ãiransfit author at q; tube inentior,dcceäentefubMe noua exbalationumui abaere,z^terra,fiuuijsq^fubie(bs, undecontinuo Cur nonu-furguntfumi. Qu i a uero Terra cà rot unda, er in« l'q-Ãnret £qualis,idcoq; fapeVentus alieubiÃani,alibincn idem uen=Ãââ^^^â ^tcuuentorumlocusÃtinÃmaregioaeri!gt; tue, tflt;:^ aliquanto inÃa mediam,facileabfcindunturC!' reÃinguntur Venti a montibue, atqjaltibus. Con« tra uero liberiores euntfuperplaniciem craquât QnaÃ* Terra,Marls,aut y^luuiorum.Remittum aut etÃb fiant Mnp Ãduntinterim 'Venti propterçaloris deÃeiluapefi tos. entis terra poros,utin hyeme geUda Ãigus ebÃtrin ^ens occludit meatus terra,er tiiam adeo exhalati« onibuselüudit,quaretumpaueioresaut faltemfitt niores funt yenthminusqi humidifia Koreas. 1«^^â rimintenÃus color Solis adurens exbalationeinnb*
Phtuia guemedo fifiataen tos er quo jnodo des
fumidfieqi Ventos abigit,ut inaftatcÃercna-cr^^ lida.Sicut medioeris color reÃoluens terram crop^* riens,elicit Venteru materiam, exhalationcs,utiti 'Vere,et AutumnoSed etpluuiaquandoqiÃÃit'V^'* tos per acciden5,tü dus aqua obftruitfiramina ter* raneexeantiUaexbalationes, autcum etiameo^' rumpitpluuiafiecos fûmes immodicahumeddio* ne fuatumVentifubfidunt.Aliquando uero contînt pluuia ciet Ventos,cum terra nimis exiccata puulo ante nequibat exbalare, iam uero bumelhoneplu«
uiali ports apertiSiZJ- reclufis emittitrurfum exbit lationd
LIB. UI.
«57
^tiones,ut äugeantur Vtnti.Sicergo txpUcatdÃt ifjinitio uuïgata,qu£ äicitquod Pentus efl exhala 110 oblique fuper terrawmota'alatcribus Horizon tis.
tEKTiO'.iZunierui'VetttorMn tametfl dpuiyenloru Refercs recentioresq; uarict^ tarnen nobis uulgatus numerus P^äcet.cuidius quidemini.Ketamor.Homerum feÃecundum ^^tus tantum 4.mimer at,Ãcilicet-,Etirum c^rphy po'êtiu, fxnoppofltos jTlt;oream crüotumoppofltos. Pli= R'w auf pefl Ariflotelem numerat iz.ut term a car ytntorH ^inibufffittndiqtiatuor fliirent. Tres flilicetAbor nufnems ^âhHeKpe,AbAefliuo,Ciecias. AbAequinofhali^fcun^m °''^tuxTrHAidTni;,idefl,Subfolanu5. Abüyberno, Arifl,^ ^^ruf.i.Vultumus. IndeètSeptentrione itemtres. phnium» ^â^i^ÃKTÃxç.î. Septentrio. 'Deindc'Roreas,Aqui3 ^Oiâiorientaleïatus.EtinflabçoLoKtoi.Q id efl,Cir» «RS- Aboccidentetres, fcilicet, Ab Aefliuoxça âll ^^gt;^lt;^-,Cons. A b AequinoihaU, Zephyrus, Eauo» ^nts.AbHybemo \'^ Aflicus.Proxime hincai ^(ridiemtresfunt, Libanotus, Aflicusauflerdn neiio, HotusAufler. Adlatus oricntalePhanix ^itialias tv^ówT^-'fld efl,Euroaufler uocalus.Hi ^goduodecim uenti occupantflngulasundascira ^ifmferentiteterrXinoquod totam latitudinemuna dalen femper impleantfioflatu, aut quodfmper ^^(xtrenaeircumferentiaueniät,fed quia indeed h^quisq; unctaprouenidtin aliqud Horizontis noa fid(tut jtnitimi autlongiquiorisetidmpdrte.Cona
X 5 iinet
C o M M E N T. P H Y s.
Vncid à r tinet ante unda drcumfcrêdie terrlt;e iuxta pkrott^ cumferens uiginti milliaftaiiorum, cjuafâuminaconfidttrf ti£ quid, centafeptuagintaquinqi milliaria germanica.
Ventorü Q^v AKT OtTametfi nero omneiVentipro tempera= materia origine^ fua calid: e^ficci fint, tarnen pro menta. naturalocorumcr cardinum mundi uariant. ifgt;
Subfola^ ergo Subfolanus cumfuis coUateralibus, caUdus (f tiu^- ÃecuStpierunqi Serenator. Septentrio cumfniità Septétrio. Ãigidus erÃccm,excitansgrandines,fulgura,i? niueSypelle ns piaulas, fauonius cum fuis eÃÃiamp;* duserhumidus,nubdofus,ertempeÃuoftu,AuÃtf cum fuis eà ealidus crbumiduf.pluuiofus. AtqsÃâ cundum hat quaUtates uariant mut ant q^ Ventiipfi^ tempeÃates,nubes,£Ãum,autÃigus,uel tempers* mentum inf mie regionisaériit. Item Veris,A.ef^
fauonius.
AuÃer.
Aura qd.
tis,Autumni,er tiyemis,utfuprain x.cà .^.
Q_V lüTOtAuraeÃaerisexhumidoaliquo moti i mediocriVento alloue corpore uentilatio,i^ fimoueanturarborumÃlia, pflabelli, autmaniüt . Ãondifue motu ft uentulus. Quälern auram paleer rimeOuidiusinfner.lJtetamor.defcribit. Atqat
bis etiam auris quandoqs augetur et adiuuatur uen* Ventoru ^ees. Porrbdiligenternotareoportet quiuentifa^ fnus diner contrarijinuiccm,quinon. Qum uentosexdiame» ftquideÃi= ^ro oppofitosfimul fubeodem HorizonteÃirare, tant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â^â P^^flbile effe probat AriÃoteles,e'o quod fi ex e*
quoÃrtes fut ambo, alter alteram impediret,qao minus Iderefaret,uelft impures fmt uiribus,alteru fuifden
LIB. in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ij8 fKt/j Jere ttiditm ab altera neceffeÃt. C^tcrum uid» ni aut oblique cotrar ij no ex diametro oppoÃti yen ii^itfefiantÃrnul.Quouero oblitjuioresexaduer fofigt;irant,eb maiores fu^as turbas^i excitant,^-tempeftatesAnnofirisautemterris multofrequenti ^^^ ^^^^ ^resmouenturaboccafuo'fieptëtrioneyenthqtta ^^^ ^^^-^ diunde,eóciuod nofir^eregionesfuntextremoilo^ ^gntalaet fizontie^circumfierentixterraeadoccafiüm etfe= (fpffâttio ^(ntrionempropiores.Circaextrema autem terra ^^j^j ^^^^^ ^lt;imfuntmtdt£nines, pluHi£,turbulentieqimaris tiC-f^tn ^ finuiorum in id currentium aqu£. Sol etiarn no^ (jp^f j, ^idonginguiorquam mcridionalibus nel occident fulibus non it a facile exbalationes z;r fumas abf»^
^it apud nos, ficut in meride nel oriente, yerumos ytntiori» dentaleszj-feptentrionalesVentifuntmultifalu- entalesçr Adores,quam oedduie;' méridionales, ebquodhi Ãgptentrict ^inusbumorumfeciimafferunt.Atquimmij hurno âaies qua» ^^ircfoluuntey-grauatplaneipfacorporaiUtexpe rgfalubri» dentiadocet,e::r'Vidruuiusinlib.i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g^ff^
S E x T O:De Terr£m otunen it a multadicam, fi^uidecopiafe deiüo,effedibus'queeiusmiïisacua djsPliniusim.cap. 79. alij^loquuntur.fit aute Terr£m9 '^(i'r£motnscum exbalationese:7uapores inclufi tuscauft^ in cauernismeatibusque terr£ inuicem pugnant,es fumpereej; nitunturnaturafuainaltum-Verumex Terr£mc» drraocclufauiamnotiinuenienteSsUiearn concutia tusuarijcf ^nt,tremereq;faciunt,atqiYUHtpuntf£pe. ytter^fedw. ^ fUiVclhiatumfadat (j uoraginem»V(l in modum
(oUit
COMMENT PHYS.
(oUis aut montts aico ekuetar.'Vnie aliquotiei i^d g«o$ montes Æibf:difjiqudà abforptos uordgine it* ^imus apai hifloricos. Vlumina item abforpta, uti curfumutata,^^diluuiäfaHa,prt£Ãrtim in mari* timis locis,eb quod aqua fubterranea una cum iÃii exhaldtionibus copions trump it ,per meatusexa* pertas uoragines tetrieSic er terras contiguas ui* Curler- diruptasutapudPli.in2.cap3S.Alias coniunHai remotum cap.99.lnfulafÃubitoenatds,autcontramerfascd. peflis pie* 17-Sequituritem plerun^Terriemotupeftis,quoi runq^fe* ifti fumi intra terram quaà infeSt er putrefaclt quatur. nbsp;nbsp;longo temporetfua eruptione aêrem er aquas inÃ*
aiephitiSgt; dunt.Pt hanc putrefadam exhalationem pefiilen* tes^fumos uocant Kephitim,ideft,putridum balt» tum.Sic Virg. defyluaquadam inquit.
Sauam^ exhalat opaca Mephitim.
Terr^mo paucioresfuntauté Terr£motusin mediterrandi tus ubi pau q^^^f^ giHj^ï, q^Q^ nHf â3 (f4 excauatur rimas^ agit dores ubi terr a,mar is er aquarum in curf% fludibus^ lüÃs. pitifti' nbsp;nbsp;Quo nero quadri folumterr£eft folidius,eómagii
eà motu obnoxium,quia Ãrtius occludit ex halatio nes,et ar dat diutius in cauernis. Sedin arenoÃs aut fabuioÃslods, utinhitregionibusfeptentrionali* bus,rarior omnino ed Terr£motus ^quodhoeÃdu fit minus folidum,neque ita denÃ; compadum, quin fumifadiusfine uifinfimaf;endat'lam iniefiqui* turietempefiatibus.
DE TEMPESTATIBVS.
Caput
lt;»
LIB. III.
Caput. X.
tf9
PR IM O.âQwr nobis [uptrÃnt met tor a meliti faaleex partitionsfapra eoism ca.9. patet, .
fcilicet,feptem.Ciu£Tempeflatisuocabulonotant tur.^auoxtamstÃquandos^ figniÃcstquoduistem ^â^ â^^^^P* pus,qu4}idoq; etiam Ænrsnam tempsftatem,item nu= ^^^^^^* bilam,pluuiofdmcrc. Tamenper antonomaparn, er more uulgi tempspates uocamus,cHm apparent ^orupationes-,Proceã, Culmina, çr pmilia,teÃe ^Unio in i8. cap. 28. Q«e partim,ex coUipone nu» ^iun,partimcxcollullationeuentorumpunt.Veru ^f c piueiÃimis agam-,qu£ Albertus in epitomepaa isad..^. cap.7. 07deincepStalijqueuerbope expli» tant.
SE CVNDO:Toftttr»er Corupatioinbuncâ^o^i^f* nodupunt^quando cxhalatioicalida ^peca, una C7 Caru» sum uapore humido etaqueo,eleuatur £Pu Solis,infsdtionii nedii regionis dêri£ par temfiperiorem, atlt;^ idea saufe. pigidiorem,ibit{imexhalatioiüa materiacorupa tionis ey fulminis, dreumquaqi 4 uapore ambitur zr concluditur^nonitadilatabilis ipp, nempe ter» repriserpeca, idernq^uaporaqueusApigiditate sondenfatur in nubempiÃarn, er ualdepigidam» taperaeodemcap.^. Cuiusnubispigiditatemin» tenfamegreferens exhalatio caUda 3 intra nubem hue ilhu agitur indignabunda,qu£rens exitUitan» demq^iÃa agitationecquot; antiperiÃap inÃar pupe ineenfdgt;rumpit latera nubisjti [M ignea C7 eeleri.
Sic^
COMMENT. PH Y 7.
CorUjcd= tiafeu ¥ul g«r.
. ipfefitinus,fâf^eruptioneuiol£nta,frciglt;}remingert â^â^ ^^* temlt;edit^emTomtruuocdmus.Sim»l^ incenfta nc fui,(iu£inter ntMenHumntxgisaugetur ,lunt(n lange Idteci} iefe etnittit,(}uai Carufeatio nut Vul^ guruaedtur. Sicfuinusexlignisdrientibus eru^n^ pensfonitum fdcit. Sicut etinm Nax caÃuned dUi Gldnscum torrctur,iirup'dcdlareftrepitum£iu-Sicutç^Veped dërisplend, uiolenterüruptdcrt* put. Inhuncerga moiumexhdldtia Ævutum reHity idmrimtsexedudtdpermptd^inube. SicutZ!âdëf fciniitur,cum fanitu result dm zy repereuffus im* qudliter 4fono dutuace cldmdntit., in montiumlit»
xibuiyin canfrugops iugoruin,concduis coudUium, . ueletidminconflexiSyincdinerdtislocis. Qtieu?£ Echo quid ril'ommdbdcrereuerbdrdtauacdtnrE.choyidtSlâ
'Tonitrit quiL
Carufed* tioquid.
refmutid. Dequd in t- f^ietumor. erPh-im. cd.4f-TERTIO; ErgoTonitrueÃfrdgor,£iituftx diruptione nubis ,fd{ld peruialétam exhdldtionii Ãece expulponem ijrigortypernntiperi^dlin. amp;. utplini.dit Tonitrucft^-dgar£ditus zxpldgdtm pdHarum igniu,è nube erumpentium. SeJ comité tioeÃ:lumeninfldtntndt£exhdldtionii ènubibuitX pulfe. Q^imuis datentlumi fax leuitdte ferdUtuf furfum, tunten exbdldtio Uld deijcitur deorfuM pto pterdntiperiÃdfinÃ-igorityÃinul dc denptdtemjd» periorispdrtis in inedid regione déns.Qtiifiÿ'l^* täte Cun eÃ: denÃor audin utfumi penetrarepoÃitüi
Q^ite
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;irfo
Qy^rf coguntur ieddere ptr inferiorem acris pdr tem,(}'.{£ eÃrdrior,utde fulmineinf-aeodemcap. . dledm.Vulgetrum uero hie appeUamus coruf:dtio^ ^ ^dru nemnoitdluminofam neç; ittufl:rctn,et^ti£fineto^ ^^^ * dtrufrdgoreqiemicat.Ciuodcontingitcuexhctlit^ tio ejlrarior i(cfubtilior,nubei etidin rdrior, utfd (deceiat fumo â¬rumpinti,ncfomtui£idtur.QUd* hinfdmmdtioneuulgui putdtdêrempurgdri,et re ^tquidem.Qttidtumiftifumipduldtim abfumun* ^^r^^eudnefeuntfhdud tdmen femper finenoxd.
Q.iiidlumelUud quant uis debiliui,nthilotninusddu ^oxdTuU fittetKrdgerntindjpenetrdbilefciUcet propterfub getri. ^ditutemfudm. Cumdutem Tonitruzf Corufedtio Cur Toni* fodemfcrètemporismomentofdntitdmenquidfen tru tarât*
' fus Vifuf efl fubtiUor quarn Audits , Vulgar dnte tu dudid» ternimuequdinfrdgoremdudidmus.ciuod uerodi turqudm (lintaliquiilluinfrdgoremcr Vulgurfiert excoUt-Corttfed* ftoneconcurfuct^nubiumCqudsputdntindcre qudf tiouided concertantes imticem concurrere,tdlesq; firepitui tur. egere agitatas hue illuc à Ventis oblique oppofuis) Alia 7ul non ita probabUem habet rationem , Siquidem nu= guris cau* btsmereaquedcorporazjâgldctalia,infenuttdfe= fafederro mina ignis cotinent,magis itaqs confentaneaeftra* nea^ , nbsp;nbsp;tioni esâ experientije Peripateticorufententia.Ta*
\ metft reuera hxe Ventorum çr t:iubium luHa adiu net agitationem materia fulgurea.
QVAV^T 0'.Procédaquamgradtun^^ixp ^f°^â^^ dppellantteftfidtuirepentinus,ex J^iffa exhdlatio 1ââ^
ne
COMMENT. PHYS.
necoortut, quufrigore nubu iepulfm aUiusfu* priterram dgitettur obliqueJätplane ProceUnejl proluiiiesuentoruin,mdioreponiereinc!irftt^[ti^ ' periUdtd terr£tobÃcurdnsdérem,pliiitiM(ypr£cei
Tamp;rbo^i. ^'âîâTa)'fco^«eW4btiwpet«TTgt;4)à ifxGr«ct,P/»'« j« Verticem nocat, eji repenting fiatm A nube ie^ pulfus proxinib terrain ant mare ^ubim gyroi to^ tdtur,isr proxima ciatq^ projlernityrapta^feciiiât iierrit,ac refert fiarfnm. Hie turbo pkrunque jit i iuobutpluribuiq-cotrarijsoblique uentis j^irantf b!iiinanguftispr£j'ertiin arHiiquc loeihin ti^ uero naues ipfas cotortasfrangit^eui tarnen judjii^ giditateacetuin infufummeietur. Sternit itemi^ terris j'£pe arbores fyluas^ adeo, uel cotorqnetjdl temiOquot; non pidueresfolum, uerum ey trabes,jlt;t^ nbsp;nbsp;i
Acetum turbidis meietur, mÃKi^ quid.
xd'ii-,hucilluc^uerrenslaftitat.Verum muUohlt;it ribiUoreÃ:repentinusiUe flatMabincenÃonewc^ tus Gr£ce Trçtsi^. G efl uel procéda ineenfh^'dt f^ fiainmatdfObliquefupra terrant uolitansterribiU* , ter,interimaridase(ladliaue,interim uicosefop pidaquoq;, nein fata acÃyluasambur it,^^^âtt Prx^eris pfoterit. HicPr£Ãeruulgo appeüaturigneapl^^ Syiiony» uia,cceleÃisignis,ueldiluuiumignis,uelincenüdâ
Quale inAetbiopiaÃubPhaëtontefuijfeetiamüi^ Pr^fieris Ãoftdfcribunt.iyequoOuii.in i.îAetainor^jl^^ alla Ipeà ^ tidmdliuspr£jierTurboincenfus,quiinÃarigdit w* _ nbsp;nbsp;t£ rot£ ingentis[uperterramuolitat, incendia
Materia iens,uel[altem amburem arida. Eaiein aeroeÃ
Procelli
LIB. III.
i^t
ProceUe,Turbinis,itcpr£jieri5 materia,quacoru Niateriit fcationii acVidminis, nempeex halatio,[upramos procelie, iiimcaliia?yfKca,etmaltaquiiem,qu£facilimef turbinis et mtantapr£fertimagitatione,dttritu,coüiÃone,cr pr£Ãerii. flt;*gna,inceniitur. SoUsquoq; £ftuaeceiente.Sicuti ftiiem^scoïliponeferri ^phciiyigncas z^ lumina ÃaipintiîlasexcuthaquibusftiÃcipimusignempliji â¢âtq; aridis nutrimentis.TaUi eft ey ida materiapc^ t'*» injiummabiUs exhalatio, peutetia obferuatum fPluÃbrio,fumos,deuentreanimalisemift()sinfti* ^aruftintiUaigniscrcrepitareSic etiamVinum VinuTao» ^auftidnuftamma acceniifcribit ?lini.int4.ca.6. ftianum. Quod bodieqj obferuatur in nino décoda udpabU^ ^ato.Teftaturetiam Ariftatelesinprincipioyt^e Incendium ttororum,feinincendiotempUtS.phepni uidiftefu^ templi E» wam copiofum,ex igni ZT incendia exhalante, eÃe phepni. in/ïiWiXtam.cz Jonge lateq^ incendiafecijfte. At!^ bocnimirueft,qnoduulgtiiinincendijsmagnisHo=: ^at ignemHolitantem,qaiãpe incenditdomo3ual:= igniSKoUa â¢ievemofas qiioqia,reliquii£dipcijiardenttbui,ita ^â*â^* at proptordincendio £ dipcia maneant intada.
Q_V IN T 0:Stf ut Carufcatio aut bulgare ft ex ^daUofulgurea latius explicata ineenpas; in nubia fcaSjiweem ftammamejidepe ampia ppargens,altiui
' fapruterram. ita puimen eft exhalatio jpiÃior,^ Vidmenqi 1 arde conglobataaprigore uaparu extrinpecuSiCu
\ viatc^ftagorepropter antiperiftaPinènubeeruma pensjcz tenram corporaó^pua lumine afftatuqi per Y tiugem
COMMENT. PHY?.
fulgurcf* tingetiS. Ãionergo diÃerunt 'EulgurcxPuimeniu Fulmen materia,ÃedÃrma. fJamPulgurleuius incenü* quid differ tur, maltint fupra terram reÃlendet fubniibi^ rant, bM,ncqueeampertingensex longinquo oculoino* Ãros perÃringit, er in regione acrid extin^utU euanefcit,SedFulmen multo uehementiÃimeinat* def :it,longeq; uehementiore motu ac ui terra in d^ rena^ tangit corpora, non Ãne ingentiplemnqut germinum,^yÃugum,Gr corporum noxa,cr P^ nicie.Quare erudite quidam dixerunt. Fulgurejà penèFulmen,cr Fulmen efÃplui quam FulguraM nem.ConÃat ergo planéFulmenelfeexhalatione«^ inflammatam,cuius impetum ^t?-uimtacrisquot^u* gilitas et penetrabiUs uis adiuuat.Semper enim aïf Flatus car autflatui,Grfequitur,zyâpraceditFulmina. Q^i*
tur.
Yulminii species
non uidea: uis no uideatur,quia non eà coloratus.aui quiietit flatuimouetcorpora fulminanda^eorumqi di^ifi tionem ertafhonem adauget. Quod experimuritf uiuiscorporibiadefublimi cadentibus,plerunlt;[;lt;ib aère f:iÃii autflt;jfbcatis,antequa pertingant terrt SEX TOtSpedei PulmiiM pleriq^ di= ([oamp; fcemunt tresÃa, diuerÃtate uirium, z^ eÃcatn, amp;nbsp;* materia: quoq;. t:iam primoeà PuiméÃecum, quoi difiiplt;it,iifcutit,etfcindit,parumtamëadurit,n(â duexurit. At^h^ediÃipatio efl'AÃiiritudutÃM Ulo,caiiK tarn memini,item A jÃiÃitudinefiilniini! Ãcci ,guod globoÃm eft çr copahna quam citera.
* Stcundoeà Ã'..à ''quot;^ç^terebrâSfquodà Pii nia
niottoedri
iÃü
compitraHone ped ila
liiupnoriSynipmeniofut eft liber in i.cdp.^i.Cérx te ^rijloteU uoedtum ^O'^o^î ifumo incenfo fux noÃumçxüdmmeum. QuoipropterÃabtilitatcnt fuiim non quidsm exaridfed tarnen amburit, ^ ie* fa^dtar intra er extra, ^ infufeatienigraté^ fut mitU'dyCiUje perterebratf upenetrabilitate, ut ui* teiyarbureifiugaherbai, e^-c. Tertio:ejïluimen J Qlarumciuoi Griecisoè^yî^appenaturid elaritate ignea,magii ignitum quant fainmeum, et quafiter feSlnuf, £que tarnen penetrabile quam fumidum. }^uâw induits ex uere miraculofdfunt operatio» «es.cr iiuina qu£iam effeacia, quoi non amburit folü^fei etiaexura,peculiaresq^ notas ignis et incé iiipollferelinquit.ii£quiiemtresjfecies abAri* foteleeypUmo numerantur. Verum Albertusto* timhanc capitisbuius iecimi materiarn copiofim txplicans,pluresÃrmas,acciientia,uires,effeäus» niracula fulminisnumerat, quemomninolegein Epitome traa.A:Ca.ü.et 9. Et in Cométario tercij Keteor.trad.yi.illicquaniofntexpedaniafulmi na periculofa,aut contra minus periculofa, indicdl perjpicue,ex colore nubium er Corufeationis.
SEP TIM0:TcI«m uelLapisPulmineus (que TelMW Keà lapiiemuulgoappellamus Puimen per antonorna^t^dpis Pul fam^jórmadijfertAproxime dido. N^mFubnen wineiw dequoidmdtxi gt;nbsp;ejlmeraexhalatiofumiia z^uê* q^tü-liain^ammatUtiiÃipansutl amburens uel exu*
Y * rens
COMMENT. PHYS.
rültninei . YtnsSeäLäpii rulmineuseft folidiÃimum corp^f lapidis ge quod in iUo Yuimine er Corufcationegtneratur,amp; neratio. confoUdäturinhunemodum. Exhalatiofulgurei er fulmined,mixtacum metdüdriqudddm mdierid in\nubeplerunt^uiridi, dut nigricdnte,conglobdlt;! tur db humore circumfuÃo,er conglutindtur,Ãcut fdrindconglutindtur inmdÃ'^m dbinfufddqud.'a* indeuerofuperuenienteintenÃÃimocdlore,pdrtiiii exfjk er flellis,pdrtim ex dntiperiftdfi,iüdfuhtti* ned mdÃdÃubdUd qudà coquitur,cr ab igni fulgif* reo in foUdiÃimum corpus Idpideum indurdtur. Sb tut Idteresex luto humeiidto compa^, coquuntUf er indurantur in lapidedmÃrmdm,db igni ardOâ duomo* teinldtericedÃrndce.AcumindturdutemUludT^â io dcumU lumYulmints^eoquodhumidumddmMumÃccoeà neturld» fugerenitens, adinferiordtenditt iÃicq^repriini^ pH Yulmi^ tur,fuperiore uero parteÃccum coglobatur utpott nein. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ienÃus.Uu ergo Lapis Yulmineus Ãguram habeoi
(uneiuelpyrdmidisjcumincredibiliimpetuinanti periÃaÃenube deiedus in terram,obuidqult;et^Ãllt;^ dit,diÃipdtinflammdt,atqueproÃternit. Locus er nbsp;nbsp;o C T A V 0:De loco er tempore iflarum tenf tempus téa pg^atum diÃerte causas reddit Albertus in Epitome pejtatum. ^.cap.to.mempe in altiore aeris regione eas nafeb quam alias impreÃiones ter non mà tempore cah* do, er quo dÃuofiusÃt tempus,eoplures Ãerieiuf*
«m er Fwlmnwwj mifteria,nei3ueant in aUum attri hi
LIB. HT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' 16;
^i(ypercociui,niÃitbintenfiorecdloreAeÃätis, . â Veris,uelAtttumni.TametÃetidfubliyememciua= ^oquetondtcrfulguratyfedomnino rdriui,Ãrte, â¢iniafulgured mdterid in AeÃdte eoÃedd tantiÃer ^^^â^!*^^ à »1 nubibus continuit, Negi enim pdrno temporis r , ^ Ãicioautleuimomentotdntdrumtempefldtummd' * *^^idcoUigitur,cr Ãrmdcomponitur. Omnid fere ^^e äe cduÃsfulminum,diferte(^breuiter Virgi» ^'W bis paucis uerÃbus in S.complefhtur dicens. «KinÃrmdtum mdnibus,idm parte polit a, Quinten erat,toto genitorqu£ plurima eala ^fijeit in terras,pars imperfeÃa manebat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: Tres imbris torti radios,tres nubis aquofa:. ^iiiderat,rutuUtres ignis,cr alitis dufiri. ^â*^goresnuncterriÃcos,fonitumqs,metum^ ^Ãehant operi,fldmmisqs[equacibusiras ç^c. ^iuerfusplaneadphyÃcam trdäationem pertis ttent. Atque h^ede tempefiatibus haflenusdixiÃi ÃÃeiat.
DE PROGNOSTICIS TEM» peÃatum. Caput. XL
P^ognoÃieoneÃfutur^reiauteuentusimmi pf^n^ff^jii nentisÃgnum,ut priematurainpueriscaUi= ^^^ nbsp;nbsp;-^
ditaseÃpriÃgiumpramaturie mortis,hreuisq; ui lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
fif,Sic PrognoÃieatempeÃatum uocantur Pr^foâ gid zr Indicia impendentis cyfutur£ aheumstem* psÃdtiSiUtfutune plwiiie,niuis,ferenitatis, uentosâ
Y ? rum
COMMENT. PHYS.
rum,fulguru,fulminunt,Gr ÃmiUum.Quidlic^i Prognoa lier aliter ufurpamui uccabulum tempeftatii. Sunt fiuaquii » ergoh^cprognofticd^uddruplicidificrentid.tiunt drupU» nbsp;Cjiudamfunt er Signd er Cdufd: futur drum tempe»
Mt fidtum. SicConfteîldtionesÃderumerfteUdruntt funt er pruefdgium er cdufa effdens ealefii^futU rorum euentuum. Sic pluuiof us Orion eft er eetuft efticienserftgnumpluuilt;e. ItdSolln Arieteeftamp; ftgnum er cdufd efticiens Veris. Tdlid malta 4 fel» lis er fideribus prognoftied numerdt Plinius in 18. libro cdp.ii.Vbi deortueroccafuftderumobferld i tione^ fteüdrumdocet.Sicuter ColumcUd.Qurii Prognofticafunteffedus edufarumantecedentium erftmulfigna.Qua: tarnen mugis ftgnd neceffuri^ er conf tquentia uocari debent, quam pregnoftidâ sic A eftiuum Solftitium eft fignum Solis in Cancr9 altiftimi. Bybemum ueroeftfignum Solis rcmotifl* mi in Capricorno.Etdebis duobus generibus ntbd bic inquirimiu, permittent es ed Mathematicis. ^^^
- indeftntPrognofticd,qu£nofolumprlt;efagid,nt* â rumetidm caufd er effedusfunt tempeftatum gt;nbsp;i^ tterfotdmenrefticdu.Quidfunt confequcntiu«ni» fie,erdncecedtntiumeffedus.Sic nahes eft effedvt er fignum dntecedentis uaporis aquei exaltati, 0quot; tddem nubeseft matcridUscdufa infequëtispluui^â 4 VItimouetofuntprognofticapr£fdgidtdntu tem» peftatum,fcdncutiqudmprcpriecduf£,r.ec[ue efte» âuicarunuSiecûruQtum rauens tiamor.Siednfe» r««
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(^4
fumJirepitufStcJjumilioruoldtiK'hirüniinumfK» fer aqua,eft pngnofticon futurs pluuitc,non tami edufajueque effedui eins pluui^.Bt ex hoc utroqus tenereprognofticoruplurima numerantur avir* ^Uotdreaftnem i.Geor. e:jâ a Plinio in i8. ca.^f.A qdbudftamalimpeti^quam in hunc commentant eongcri.cumenimhailenusinhoctertiolibrolon* imipauloNi.eteorologiamtra(iauerinm,eruntin , ^eliqua buiuf commentarijtertijparte nobis pier a* ^iteinanguftiu5contrahenda,nenimiumexcrefcat ^ie quoque liber. Breuiter ergo poft mixtaprim£^^_ â® ^gt;npofttionis,etiam reliquorum oriinum compo= ^^'ââ^* ^â^f^ Ã^dperftringemuSyCitatis tantum autoribus,?y in^^wntibui^ Pleads uclut digito locisfoecundis,ubi latius inqui= âeiilladebeant, proutfipeacitcrumproteftatifu» itnis,nosomninoparccreliquakuius tertij uolumi* «» tradere uelle , cum opus zj temporis anguftU fluracaperenequeant.
PE METALLARIBVS.
Caput XU.
PR 1 tAQ'.Compoftta ftcundx ftieciei corpora Qompofb^ eftelAetallaria , cr ^^Setaila ,conftatex uul= (^ç^f^im^ gataiiuiftoneftipraecdem cd.i.QKtcanimaquide (Ugdei. carentiuxtautPumicr ifieteora.'tiic enim dij^u^^ tarenoloqualem motiuamanimam compofttis hus iuÃnoà iaftignarintPlatonici,Ãed inftain^. cap.
^^.NerumJAeta'darceft corpusnaturale,compofttH Mît^n^rc 4
ex
COMMENT. PHYS.
quU, ex nâteridterredcrdcjUed,fumoÃaautNetdlldri, iccodum etforrndtum in uaiis uifteribusq; tmt, à cdlore caleÃi, (y uirtute m(tdüdri,dd ufitnii eli» tids^ihominisprd[ertim,fydnimantium. Kdede* jinitiopr^cipttèindicatedufds KetaUarium. Q^^ recentioresalMMineralmhoc eft MetaUa^eyMe
t^ïnerie curieux
Kdterid tnetdüdri* vm.
tdUndÃinid , generdtdinterritMineris, qudtuo» cdnt uendi ey medtiu in uentre uifcerihui^; terrdf in quibus iÃd jiunt excolataquafi çy découd mdte* rid,fe(undum minimtufui pdrtts,unde fy nomen KinerKeÃeputo.
SE C'VtiDCr.Cdufd mdteridUs MetaUarium ingenerttftmdterid furnofd, mixtdex uapored* tutoyer txl}dldtionettrreÃri,qult;e ftprd codé edf' ^.defetipfimuf. lnÃecieucroiudctaqueÃrm£ej^
mdterid propinqud,ey propre, quam uoednt me^ taUdrem materidm,quale cà Sulphur er argentum UMUm,UtinÃdeod.cap. proximo tzyfequentibui-iÃtcitns CaufdeÃieient eÃcalor caleÃis, ey temperature cauÃamts mdteri£)habentismÃeuirtutem met andrem,qu^à taUarium. ftimÃminalem ergenitabilem mctaUorH,ea^ eÃ* eit metaUd, ty fimilid,nonhdbensaliudnomeniti genere,nià quatenus Ãiecie deinde circumferibitur. Sicut er uirtutfemindlisingenereuocdtd,[upraiti ». cdp.ii.Ãgt;ecidtim deinde alid edpU nominddfubie {hs fèrmK,ut femindUs uirtushomims, drboris,pi* ri,pomi,abÃ'inthij,betonic£,filuixyutd. Cauft eÃ* ÃciensitemMetattdriumÃunt quaUtatuprimarum fecunid*
LI BUIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16;
f»unddrumci;opcrdtione5,lt;iuas copioÃeAriflo.amp; Alber, in 4Meteororu defcripf ;re.Iinem Mro er f inis mea ^[lim metaUariu^Pliniusconaturofteniere fuper= tattarium. ^ââ(Uumelj'etntorefuodecldmitansinpræfdtioneli:^ ^^iy^-Pormdaut Species metdUdnueÃtriplex,feb formd nie ^'(etKetaUuminÃdeodemcdpiteproximo. Sdlcu taUdrium i^'^aÃinibus inÃd eodem cdp. 14. Et Ldptdes c^uorü triplex. â^Pptllatione ueniunt ctidm Gemmlt;e,er älid quddS ^'^Ãdeodemcdp.is-
TER T10'.aÃerunt lÃetdUdrid à lAeteoris, MetdUdri ?âlt; w Æwt derid,ct fumof i mI dquca,itd uel eudne a A meteo». ÃAntdbÃmptdAcdloreSolis,dut liquefcunt,etab rls ^d dià iâ^fbenturfluxibiUder eddued.Verum MetaUdria P^^^Aqsfunt corpordfoUdd, terreÃrid,cr durdbi= ^Wj quefudpte naturd non itd facile eudnefcunt,ut *â^f'ttis,nixerc.fed maxime durabilid funt. Debis âââgo cum Albertus egregium opus feripferit, cui ti ^^^WeÃ.DelAinerabilibus,ideÃ,IAetdUdribus,amp; Plinius quoq; curiofein poÃremis quints libris dos iMritjey- A gricold recentior dutor,certe bosferis P^ofesmaioricumÃuäulegerelicet, quamtüditt ^xne commentarium deeruari.
DE METALLIS. Cdput XIII.
P^tKO'.metdUinomeeÃMldbinquirendo, fuetnUi iw quodplerunqsidmultoldborefumptuqsinMs tymologb» t^Knieatibusqsfubterrdneisinquirdtur.Sicenim.
y f itutn
I
|
COMMENT. PHYS. - Itumcfiinuifceraterr£,cr | ||||
|
|
MetaUi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SE evmiO'.Materia MetaUi rent ota,funt^ltlt;i Materia. tuorelementa,fuprainzxap.'^ó.pradpue uero a* | ||||
|
|
Argents codurn mana artiÃcis-Argentumuiuum eft Mateâ Uiman qd. r',aMetaliaris,exdqueopr£cipuczj'terreftri allâ | ||
|
LIB. III.
*66
iätümyZriJii^à coagutatum. Gporfet dutem aUqid * tiÃum temfire argento uiuo immixtumefjè, quia impoÃibile eft aqueum ccdgulari,cr^ cohterere,mft AftigoreaUlgeturalicuiterreOiquodinaqudpdtetf qu£inieaafdrindlutoueautdlioftmdi-,in maftarn. ieniq^codugtnentdtur. Atqueitd argentumuiuum «A ex udpore,crex}}dïatione commixtii, claritaté ftim habensdbaqud.cf acreymohihtdtem dbhu» ttiore,çrpondéré » quoduero mdlecoh£retj z^in 2Mtdf quaft dijkergitur,id habet a terreftri ftccitd= te-Locuidutemubi horumutrune^generatur,pro ^°lt;^f^^ ^^t priweftuenteruen£(^terr£,perquiuftetiam fluit lt;gt;quatdnqttdmperflftHld,stumfluÃphureoflaporein ^^hquot;^^j^ fleituriUdiZJâ caloredecoUdcdleftt^utapparetin -^^Z^^^^t t^ermKO'dquiscalidb, ö'fulphureiifuprd eodé odp.6.itemft aflflatim dbundetfulphur, er mdterid flulphured in dliquo loco cauemof 3,turn ineenfoflul ^^^^^^ phure,e^indrdefcente , locutilleperpetuo ardens (ffleitur^ut aliqudndo flammof quoq; ZT fcintiïlas mftdr eamini erudiet,nel plerum^ perpetuo fumi= ^\ get,utdeAethndmonte'Virg.in^Aeneid.EtinE=-^ * pigrdmmatede'VefuuiomonttDionhiftoricut.Et tliniu^iunior.Geqidlijilociiperpetuo ardentibus fcribitplin.imedp.109.
'ric.RT'lO:CdufdeflflciensMetalliefttriplex, Caufldefti fcilicet,Primo,cdlcrfloldriiztâca:leftis,percoqUcs 1 fletem ZT conuertens terreum Cf aqueum fumi terreftriät met alii CraqueitdemflulphurisdCdrgentmiuiiedqiccmi^ triplex.
fleem
COMMENT. PHYS.
a fiens cr compontm in terr£ uenis. Deindf eft uii^ tus Ãrmatiud metaîlaris in mat er id exiftenSt d ft el*
MetdUd torpora homa* genid.
lari cr ealefti luminc,cuius cdlor cogregat cr t^f mindt homogenidifepdrdtej; db inu:cem heterogen tùdjUeldifgregdthomogenid db heterogenus, utfti prd in x.cdp. ix. Sunt dutem Metdlld homogenid cor pora non heterogenid. Ndm quMet pars duri eft ^ durum,crftcdtalijs iuiicd. vlcitno eftproportio uirtutum cceleftium nique terreftnum mutua, efft*
cdx dd fubigenddm mdteridm metdüdrem.dtq^ m*' Parentes Ãffifââti^âif^-(^^ât c«ium eft Pat er,Term uero lUd metdUoru ^^''' ^^tâi^o^tiigt;fgt;in^r^ft*âf t*gt;f.erageftdus en tdnquS fatum.
Pormd me nbsp;nbsp;q^y a R T OTorma Metdnorumeft,qudm in
tdUorum. anfo argento^ er in alijs uidemus,unicuiq; fteci» proprid,qu£ÃrmdUtrumpoÃittrdnfmutdri(itättt A Icumifla tdHitdnt feex tere uel drgento pofte fd* ceredurum)dubi4queftioeft quidem,fed Phyficis Locus ubi ^^'â ^^^^^^uidetur,ut Albertus in ^.trdHdtu i.cdp.p. venerdn* f^'^^^^^â ^^^nmiftdS.Locus autem ubigenerâtur ed, tur Met dl ^^ â^fquot;^^^*^ â'Æ'^'^^ terre.Tarnet ftenim aurum dlh I^ dueetidminfundisc^dlueisftuuiorum fepeinueni. anturan tarnen lüicfdb arenis calor Solis exfilpha re,çrargento uiuo decoxit,zr aque impetus tande dimotis arenis aliorfim eadem in conjfeiium pro* ruit. QHo uerofubtiUus eft Sulphur er Argentum uiuum.,atquedcfacatius,magisc^dfole decoäumtâ C quaft dépurât urn,eb nobilius ex ft,puriu6q; Me*j taüttw^fgnfl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ojiinto
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167
Q_VINT0:A«rttme/l Metallumex puro^y Aurunt tldro Argento uiuo,lt;yÃmnl ex Sulphure mandiÃi quH. wo:,rubeQq;nonddurenten.^tum.fi^lbertusin4.^'ii nerdliumedpiteS.Argentumeft ex Argento uiuo ^^^^^tu tnundoixlbiore,amp; Sulphure munio etalbicanteno ïâ'^* ^iurente,in4.M.ineraliumcti.6. Aeseftex Argen Aesquid. to wiMo non ita m!inio,ey Sulphure rubeo etcrafto. QitoJcumÃtin Cyproinftlduelprimum,uelnobis cuprum, hfimuminuentum, appeUdtur Cyprium,A noftris Cuprum,tefte ^hn.in-^^.cdi.ey Albertoin4.M.i Stannum ^eraUum,cdp.7.Stannumeft ex Argento uiuo mun quid. io 0â Sulphure impuro,4.IJùnerdlium cap.f.Yer= ferrum fum eli ex A rgento uiuo immoUco ey impuro^dt- quid, ^â(e ex Sulphure ftiÃiore impuro ,ey ddurente.Hus htiftedeieftchdlybs,ferrumpurgatuignibutmul Chalybs th,ey aquarumreftin^onecrebra-AlbertusinA: quid. Vhneralium cdp9â Plumbum eft ex Argento uiuo Plumbum Udlde impuro,f(xculento,crdfto, ey Sulphure impu quid. fo,4.Htinerdlium,cdp.4-Orichdlcumnoftrd £ta^ Qrichalcu leeftartifciofumteSinempecuprumcoldtum,olim quid, uero etiarn natiuumho cfuit Metallum,ftecies £rist Multo tarnen nobi liu$ £re,quo d fua £tate quoque de fufteteftatur Plinim in i^.cap.z.ty Albertus in 4. là ineraliumca.y.Cjeterum de duâibUitate metaU vietaHorà lorum, qu£eftexun(luofoargentiuiui ,uidein^. dudibilia tMneralwm^trdd.t.cap^.Decoloreineodetrad. tasunde. ' edp4.ey4. Deduritie, cyLiquabilitdtein eodem KetaLafft t».i.Qu£ ueroafftniafunt Hetallis,datpropinqua nia.
Mnii
COMMENT. PHYS.
ttenli,locisc^,uiiedpidPlin4n^3.Zf^4.ilib.lt;3âA* gncolaminiidlogode M.ctaUis.
DE SALE ET EIVS AFe finibui. Caput XIIH.
Sil. 'r^P.lM.O-.SalCinteromniapoftfdmtinconii* ( X mentaoptimam^generaturexuapuYecrey^* Kdationccommixtis, erper ealarem caleÃentcf naturalem peruftis atep decoélu.Qu'td mie patet, quia ittftar niuii liquefcit in aqua aut uento humUot er injiar puluerisconglobati duriufmlus eÃ:. laut ueronihileÃliquabileniÃaqueum. tiihilq}C0iitra Salif/^e i puduereueÃmiÃterreum. EiusfuntpluresiÃecidr cia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ut Salgemma,candiiiÃimum, er mÃar criÃaUipt^
luciium.'EiierSaltiaphthicum,cum quocohereti liaph» i ^ conertÃdei^aphtha,bituntinisl^scies.Qii^tait tba quid, tarn uimignishabet, utignes ad earn uifnm mox tx longinquo tranÃltant,at(p inflammet. Quinctiam . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aquaÃuperÃufa non reÃinguit l^aphthan,Ãi accen
dit magisperantiperiÃaÃn, teÃe Pli. in z.c4.«oS. er 0uid.in 6. ^Hetamor.de M,eiea, qut humëaoU
J bitumineCorinthijregtsaulaininceniittEÃcr At 4 meniacum.P.ÃItem aliud tiarinumex aquafAari* 5 naaduÃaercoagulataiSole. AliudStagnaleit 6 Ãagnii.A liui Pontanum defontibmÆihnarip ex i* 7 quadecodiiigni. Aliud Metadare Sal quoi exuee niiterrgejfoiitur.DequibusJÃeciebusinf^iAint* raliumcap.2,erPlin.ii.cap.7.amp;Sgt;gt; â . ' Steünii
L i B. n t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lég
^^CVl^'DO:tiitrumeÃ:(luoiSdlpetroj'umM Niir» |£ tdntjljocuelinueniiterr^nitfcitur, creondenfoa tur^üelmdntiniii dutlitoraUbM promontoriorum fupibu3,zrfdxis,dbdj^ergtnedgudrutndÃidudcol U{lum,uentis tandem CT cdlore decoflum congeld fwi' 5 zr in jormam^dUs indurdtur.Sic etidm infab^ ttrrdntii autalioq udii.^fumidis cellis, prlt;ecipue Idpüe earner dtis,indurdtiiminftdrftiri£ falfo des ptniet,Uâ¬linftardlgoris congeldti à pdrietibus ni» MyPlin.inycap.^.io.Btinlib. Kinerdliücdp.y.
^tlt;^ dbhuius exempli de Ultra experientid,CQnie» ^drepotes, generdtionem noÃrdtisSdUs. Alumen Alumen dutemreuerdeÃfalÃugo, crtdnqHdmfdlÃititerr£ ^«ii. (âtior,quodfuturum erdt argentum uiuum,ft plus sÃitperuftumiÃulphure,cuMS natur£ propinquu f^-tiitumenquo(^na[citurex humoribus putrefd= Bitumen diiunauoÃsinterrd.DeutroqjPlin.in^^.cap.iap. quid, ^eliquaneld^^edicis uelab Alcumiftis require.
DE LAPIDBVS ET GEM»
mis. Caput XV.
PR 1M OMaterid Lapidum eftpr£cipamp;e ter* i,apïdunt rdtZj- dein dqud.li£c enirn elementd duo po= mdterid.
tiÃimafuntin ldpidibus,itdtdmen, utterrdprimat obtineat partes,idquod foliditas or grduitas eoru iniieat.Quippe qui fupernatare dquis nequeut, cu dliaiaquea,utgldcies,CTnix,dtc^aëridfupernd» *('^'t^oddutiPunicese:j'Tophifimilid^fuper= Eunices,
n^ent
COMMENT P YHS.
Tophi er nlt;(tent,ii4cciiitdbaeereinclu[oinparisiitlt;^cäuer dli4poro= niseorunt concauii.çyuidecMfaetidmligndpori) fdcurfu^ fdycorpord^dUd(pirttum concipientid,dptepipef pemdtent dqudsferuntur. Dicimus ergo ex ter rd erdÃiori ef d^udtn- nbsp;nbsp;unHuofdyUtpoteex luto,drgilldtuel exdrenii humi
doetuifcofocodgmentdiis, diutumüdte temporii fierildpides.Vnde in bis fepiÃime terrdnt utiemtK noniHtrdnfmutdtdm,proptercdufdrum defeditm- | ^^^. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sic etidm Idti er dmpli lapides nonÃemper contint
, Ãuntpuerum inftarajjeram,quidam interudUd aeni j quot;nbsp;â^P^rumterrefiriHhdbent,etqudfildminMdticut,ner* ^?'* uis uenis^i diftindtUyUt experientid oftendit in Upl ^^^ * dicinis.Conpmiliterdppdretinldpidofisdgris.0* portet dutem decedere humidu dqueitm undnapnt neqae enimÃne humido,e^ uiÃ:oÃ) cocrefeit, et ce» h£ret puluereumterreÃreÃccum. Per inde ut nemo Calculi Ue '^^Ãâ''â*ââ^^^^^ ne(letÃnec£rd, autbitumine. Sic fia çrre^ inueÃeis uel renibusanimdliumddpides quosapp^^ Kum ^â^â^' ^^lt;^»amp;^'ff^ctMur,exiiifcofiotcrajf0,amp;^ mido,cui commifcetur terreum,zjâfoeculentu qnii in imoÃ(bÃdens,eTconcreÃcens in cdlculmn.
Dtuerfe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S E C 7N DO:Qtto craÃior,?^' uifcoÃor terri
fpecies Ld itqudueilldftteritfebquoquecrdjj'ioreslapides inic pidum pro gtnerdntur,ut nopri uulgares LdpiUi,Silices,SdXi iiuerfitdx crKupesminimeperluciddcorpordPedopdcdiiT teMiiterüP^â''^â^^S'*âgt;^^^^'Qamp;lt;^^â^ctf^tiliorfiKritd^ terrauCidUt quo minus foeculent£ ifidfuerint nute ri*,w«li«J$ decode,er depuratte [olibus,ercÃ*tt
LIB. rn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«69
^^^Jiio^'ttfuhHlioreSynobilioreStmdgis^ perlucUi j^â*gt;^-iipiies^cjuoiGcnimdrunt nomineuulgo iigm ^^'i'gt;ZT precioÃorumïdpiiîum. VtCryÃaüusfitex 'â9ââlt; eongeldti,!y deindefoUbiK percoila,p-igo=âlâ*°^'^^'* â'â^ââsqjpera/ïi aÃiduii.ltd enim ex aqua nafd etiXÃ^*^* P^^fwt ldpides,qn£gu!:tdtim cadem in frigidisloa ^^^[»prumodumcongeldtur frigore^cr uirtuieme ^âgt;^dri codguldtnr, aliqnoterrein jdmixto, er ^^^ooideÃecdto. VtdeCorlt;iUiOpdtetin ^fâ^^tât= eof/iJlii^^ ^^r.UtdeEkUro uel Succino apud Plin.in ió.cap. ^ig^fu^ * ®' VQuiner ligna qu£ddm inaqudimerfd, ion L,gâ^ j, g-nquitatetemporumindurefcunt infdxd. Idpides.
TEP.TlO-.CMj'defficiensLdpidum^ erGerna j^^ï^ nuruin proximdiejl uirtus metdUaris,Ãrmdtii Eda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^ pHeidutGemmas,nequeenimhlt;ec dUonomineÃs ^ fffarunt gniÃcaripoteÃ.Eidmutuirtutesfemindles, er Ãr= ^^^r^ ^y natiue,utfunt occult£,imagindtioniqi magis, qua fidens, ÃnfuiudliexpoÃt£.Uaquoque proprijs nominibus lt;ippell4rinequeunt,niÃqudteniiS edfufeipiütdfuba iedis Ãrmis.Ad iftdm uirtutem accedit Calor Solis x txiccans, er excoquens humidum iïlius materi£ ld pide£,er'VentideÃccanteseandem.Sicenimproco iitionemdteri£,uirtutes coelefles, er elementares concurrunt dd generattonem,uel maximorum cor forum naturalium,ï(iietidm uirtutidcceditduplex j inÃrumentum,fnliceta calido,quod humidum ple» func^extrahit è lapide,er dbfumit, Alterum eÃd Ãigido,quoi humiiitmÃfiqaodfuperefiin materia
Z lafi=
COMMENT. PHYS.
Vbi gene» rentur la^i pides. Gemmaru uirtutes unde,
I
Curmdis Cf Aethi* opi.magis qui nobis nafeantur gemme. Arena.
la^iidU} non conflringit tantumÃcut in mttaUis* qu£ rurf ïra igni queunt liquefcere,fci etiam iniu^ ratii,zr coagulât,adeoq; tandem omnemfuccum atq^ omnem humorem abÃum;t,ut lapides plerique ne ab Alcumiftis quidem curioÃÃimis liqueÃeri pof funt,uUo calidoÃcco, nià etiam extrinfecus aliquii alias humor metailaris uelhquabilis alioqui admi* fceatur calido iÃiÃcco. SicergoÃigiditas quai» corporibus animatis corruptionem potius adiuuat quam generationem,in lapidibus contra promoud generationem,Ãcut er in M.eteoris,eà quod iÃa dM Ãntelementis magis aÃinia,quam animata.
Q^V A R TOiLociin quibusgenerantur lapi* des,funtmontes,littora,fundi alueorum fiuuiatdi* um,agriprepingues,humidi crjimdia. ^\lrabilti autemefÃcaciÃim£qs,ermiraculofe adeouirtutes Gemmarum,funtproculdub:oabinfluentiapeculiâ ari,er airtuteplanetarum^ÃcHarumq; coeleÃitmt, er ex meliori temperamento elementorum atlt;^qlt;t't litatum,in materiafubtihore er puriore Gemma* rum. Cuius euidens argumentum eÃ,quod India amp;nbsp;AethiopialongeprecioÃÃimos mittitlapides.QJÿ bus interris propter uicinitatem orientis Solis, Cl meridionalis,melius,erÃrtiuspercoquitHr lapün materia,quam in occiduis uel noÃratibus terris. A* rena uero lapillis admodum afÃnis eft, terra conÃi pata,et quafi puluis induratus ab £ftibus,fubÃdens tnfundOi littoreue maris, ftuminum, autftntium.
HeUqu^
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^0
^elitlUiiKeiicist^j-iPUnio in ;6. er ?7. If cm 1 Gemmarijf.3t ab Alberto ini.er 2. KiineraUumre c(«ire.Hf c enim ie cauÃs metaUariu breuiter iixif* ' l^iiimfatiseft t O' ie comp aÃt is mixtisi^ fecuniit i'^^poÃtionii â¢
DE PLANT! S.
caput XVI.
PKltHO'-CompoÃtatertiiieÃieciei corporfm CowpoÃa naturaliumPlantaseÃi,dephyÃcorum con= tatertine ftn^uiimãpeiiximus. VerumPlanta eÃcorpus Ãeciei. naturalecoinpoÃtutn-,animatum, uegetabik, non Plants Ãntitns.Grxcis cp^fip acrefeenio.Latinis Planta ^uH^ gt;Wcitf«r,eö quoi uel a naturaÃuapte crefcit,et plan Planta e* tatur,tielÃuiiohominisadiu'Jlatur, 0tnitura.ln tymologiel totumueroPlantaresuariaeÃatq- multiplex^nqi umuerÃm deeareferre difÃeile eÃ,ut teÃatur The ophraÃus PeripateticusfacundiÃimus, citius cum txtentlibrinouem dehifloriaplantarum, 0 quin* qwiecauÃsplantarimprolixi,0â'aTheoioroGa ta luculente in latinum uerÃ^nemo expedeta nobis
\ uerboÃm huius, O f tquenl tum capitum ie planta tradatum.
SECVUDQ: Speciesplantarum numerantur plantaru trtsÃcilicet,Arbor,utpirus. Herba,utpulegium. fÃecies. Prutex,utrubns,inÃacoiem.HisquartamjÃectem aMeHunt SuÃruticem,qualis fit roÃa. Partes uero plantaru
i Plantarim.Ali.cÃuittPrimariiiOplurimiscomu partes. î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z 1 nes
COMMENT. PHYS.
Ãff, Ut Radix,Caulis,uel CäuiextRamuSidT Sur^i cuius. Alia funt non primaric^z^ he quidem innu* tner£, qu£cuproprijsuocabulisplerielt;y cArcAnt, pmUitudinequadAmexanimAlium partibus appel lationem Ãbi mutuantur,ut caró,{Heduüa,iieruiu Vena. Qu^dam propria nomina habent,utCorteXt folium,Germen,Pomum, Liber,f^embrana, No* duf,crmulta aliainpnita. Ceeterum longe pluret partitionesplantarumiÃrmis,ab affe^honüfUit^ locis,^ uirtutibus,iottigit Otto Brunfdfius, exL^e cphrafto,0' Medicis, innouaRhapfodia fuaber^ baria,atc^in figuras diftinguit eas. VideexTbeo* phraftum in primo hiftorie plantaram.
plantaru Tf-RT lOMateriaplantaru remote, punique inateria. ^^^^ elementatZJquot; prxeipui uirtutes eorum du£,cà ^ lidum,quippe,ZT humidum.Omnes enim plantibu moremca!.''reme^fibi infitum quendam poÃdentt peut etiam animalia,qui calor humor^ eum defiet* Seneüa. re inceperut,feneila diminutioq} eonfeqtütur,cuq; Mors, penitMdefecere,exiccatio mors^ occupant. Pfo* priauero materiaplantarumefi:terra,excuitts g(* nitabiU parte omnes excref:unt plant£,humoré que aqueumaccipiunt, abhumedata irrigua^pluuijl Plantaru alijiq; humoribus terra. Cauflt; uero endens rano* caufa efific. ta plantarum eÃ: uirtus cÅlefiis calefacicns, Cf fi* liens terrena crefcentia,cy progignentia,ut mani* fefi:eapparetinfrugibus,qu£intcmpeftocoelople* recOi corrumpuntUT, Propinqua uero efficiens,tfi nirtm
LIB. III.
^rt«sÃmutiudplantdram » t^adminttrim liccdt
*â genere dppeUdre uirtut{mpldntdrem,(iudfemi* quot;ibns alloue rdiidbui inejl,Specidtimuero nomind pfiitur d Ãrmis fingulu plant arum
Q^ART 0:Defeminepldntdrum,i}uo3. uel De femint ^lt;titrilt;i,ucl cfficiens earum eft, tdmetÃfupra in i. flantdru. ^â^{'â '^'.Ãtii iidumeÃ,tarnenpeculiariter hic dni=. ^uertere oporttt.Quoduirtuf ^influxMcalea P^erram penetrans,p!tr:;.sfubtiliores (quibus di» ^'*itirtiK feminalis plantarum in efl occulta)infu* ^»mreÃluit putrefdilds er mortuM quaft, ac de* ^m in elementa,ut fupra im.cap.zó.Deinde rur iâ^eonien^atuiribusi^recolleddiinradicisfpeci- . ^trdnsÃrmatpartesfeminarias .H£craiixinÃ=^''â^'^ â^j ^^tterrietanquammatrisutero,peruirtutem cdlo= ^ââââlt;ââ'® fi^innatifZr coeleÃisetiam,humoremterriecircus ^ fiifniKte^-Ãnitimi alter at,quantumc^ naturae Ã(£ fonuenit ej conducit,ddfefe attrdhens,imbibit,ter feas^ueparteshumidas, ejcolatasdcolore,décos ^asq^,infuiincrementum,pldnt£qifuitfubftantiat ^ransfirmateademradix, iÃo humoreuegetabili perÃngülasplanta fuapartes tranÃmifföpenitus, fubtiUoribus quaduenis. Sic ergo planta quatenui ejlterreÃriscoharet, quatenus aquea dilatatur, longius(^ferpit,qttdtenus dutem dérid igneaq^efi, inaltum procerum^ exereÃit.Verum de qudlitati plantdrH bus er uiribus plantarum plura apud Medicos,dli* qualitas 9(^uiie.^dmherbariiittflt;irbQtum,crÃuticum co ermrei.
COMMENT. PHYS.
pioÃÃimus numerut,cdtdlogut, iefcriptio, pi^ rd^üirtuteSyrentedidexiüii, plurmdfdlubrid,amp; pdrtim pharmdednoxid requirdtitur'driiofcoridt Uleiico, (juiieiÃisluculenteäiligentiÃime^i feri* ppt.£t eumÃecHtiCommentdriÃzir Kerbdrij tpnüi doRiÃimiyinultdin bdcpdrteeldbordrunt. Qiiärt cum iÃddd tHedicorum proÃtÃionemferè Ãieäeittt iUos ipfjsde mdteridfud conffile.In tdntd enim diû ndntiddoüiÃimorumquo^noninfiituinomencld» Pldntdru turdm,nedumindicium depldntisfdcere. Sunt duti P^*^* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pldnt£ abhommibus cognitie pler£c^, propternt*
eeÃarium uitieufum, uel obfdnitdttm, uel propten dmoenitdtemGrorndtum ,Ãcut ^citrumfd^ti^ plerun^ibominnuoluptatiey fdnitdti infendd^t-Tdmetà enim queddmpnt uenenofe or noxuep^^ ti£,tdmen he quoq;fud rdtione temperdtee^if'l^^ {i£,dliquatenM homini dut dnimantibui prodeÃt» iulfdltem non obeffe nofcuntur. Uec de pldntiii^ genere edufisq^ edrum modo fufÃeidnt.
PEA R BOR IBVS.
Capui XVII.
Species ptantdrum primär ijs partibis qddWf inter fe dijferunt,fïprd enumeratis,cap- p'^^* tidiixqi, ximo,drticulo i. Ef quidë Radix eft ima parspidif^ te,qudalimentumtanqudmoreattrahitur, h£coâ CdUlif ai, ntnibuseftcommtinisingenerâ¬plantdru,Caulhtp quodfuprdterramftmplex alfurgit,alitneiituinp'^* tan
LIB. HI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17t
wo redpiefts A radice adhxrente, ^uUn arboribui MaturCaudex,Truncit6,uelStipei, ercpiiifi cora pwplantxeft. RdmifuntciuiAcduleuerA edudke Râlt;WW ÃÃimultipUces fÃdrguntur,fjcut à corpore humd= i^^^ âo jigt;drguntur brdchid,er crurd,er borum mens brd.SurculuseÃquod exramiiindiuiduu (ptdp firn Swrewfw piex(^oritur,pcutdigitidmanibu5,etpedibus,'itds ^uid.
fiue arbore ft pldntd, qu^rdmofdynodofd,furcula Arborai, fdc^caudice ftmplicialdusd radiceafturgit,ut ui= tis,quercus,ceraÃus. Oifferentine arborumd uarijs Arborum notis dccidentiumlocoruméi-, ftimuntur,er deinde d differed^, fwgulisftrmisfuii. Sunt ergo arbores predofte, * Qioriferlt;e,^xtern£,ut Myrrhd,Tkus. 'Balfamus. Trequibus Theopbraftus in4 hiftorilt;e.Et Plidnu. er^.libris.SuntCommunesftudiferXyUfVitestds x pMdpIim.tm4.O/elt;lt;, er CdterieapndPlin. imy. Ub.SuntSylueftresftgt;ontendftentcs,ut Glandiferie ) zr ferentes bdccdm,er ex c^uibus materies ad £dift= ciac£ditur,utCtuerciis,llex,0rnus.'De(^bus Theo pbraftuiin3.ery-biftorilt;e.P.tPliniusini6.SuntVr â^ ban£,Uortenfts,Cult£ drbores,dequarum cultura Plinius in 17.libro, ut Pomus,Pyrus,plurdT:beo* pbraftus m i. er alibi,plurima Columeüd atq^ Palo laiius,Scriptores(^reirufticlt;e,utVirg.tm.Geors gi.traiiderut. Suntitem drboresftudiferlt;e,ut Pos f mi.Steriles,utSaUx. Plorifer£,ut pyrus,Cerdfus. 6 lüonforentes.Tei'reftres Et Aquatics. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7.^.9.
D E H E R B IS.
2 4 CJp,
COMMENT. PHYS. Cdput. XVnr.
Hertrf g3 T | ^^^^^Ãplanta,gu^ÃlidtaÃnecaudice â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â JÃrJL({i*ii^w,fedcumcaule crefcitabraiice,^â
mencauleferens^aut furculii. Qnales herbieÃnt Verbaru Ã-umenta e:^ olera.Uerbarum item differentiat'd va iifferitia- yi^ notisaccidentiumatlt;juelocorumffmuntur,amp;' * deinde A Ãngulis Ãrmiifuifffeciatim. Suntenim berb£Trumentace£nobiliÃim£,ut Triticüm,Sili* go,Uordeum,Attena, z^ relicfuaferentes ffumen^ i-taSunter Legttminales,qu£ferunt Legumina,pli* iAgricul= rdlt;j^fcminalia,tttPifttm,Milium,Sefamu. Et circa ^Itra, beuduasffeciesbonaparsagricultura uerfaturfa vè,dequaPlin. iniS. c^Theopbraflus inS.btÃo* 3 ria.Sunt çjherba Iîortenfe5,qu£ etolera appelle tur,hominum ffà utilia er neceffaria ut R apa, Rlt;lt; pbanus. Paftinaca , Â¥aniculus,Sinapi,de quibtH Theopbrafittsin7. KiÃoriajcrPlin. in 19. ejio-diera me- iiec olera medijquaà generis inter ff umentaejl^t ^^ generis Rumina cenfentur. EtKoruetiam multajylueÃrii funt, fua^ffonteffnecultura hominis naffuntur, 4 ut Lailuca,ïiaffttrcium,Boleti,vrtica. Sttntetid«t herba Corondri£,Plorifer£,erpler£que Cdoriff ir£,addm(xnitdténdt£, ffcutoleraerffumentadi neceÃitdtem ç^ uiâttm animantium,ut Amar deus, L,ilium,adrdus,er ffmiles berb£,de quibus PlinitU 9 in neunter berba peculiar iter Mediae,caufffd* nitatisinuent£,ercompdrdt£,Htiufquidmtts,Cicii ^a,Puïegium,erfimiles,deqwbu$Plin.init.Qvd*
lib: III nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.7?
«isfuHl tiiatn plttrimlt;emedicin£ exttrionbus bor ^^^ftbus^apud Plini.int^.crexttrboributfylueftri ^i^i^opud Phnium in 24 Sunt herba Sponte nafcen= *^^pneculturdbomtnum,ex quihus etiSmedicine Pâ*gt;'tMDi(llt;imumapudPliniumin2}.z^37-Qui , f^«»'« etiatnrtinediornm jpefies colligit ex herbis, *'^sj; rebus plantciribus in 16. Ubro.
DE FRVTICIBVS.
Caput XIX.
FRufex eft planta, gace ramofa afturgit, caux Y^mç^ g^^ dice multiplia Aradice,tit aedcra,Aj^ard= ?«sgt;Ar«ndo.H«iKj raodiftuticesetidm Arbufculda ^lt;onappelldtioneueniunt,crijudndocp Arbuftadi ^^nturSuftruticemuerodicuntplantant, qua:fürs Suffrutex ^tgt;lofd,felattftgt;drgità iniultiplicicaudice,utPnuld quid, ^âlttelenium,Kofd,tidrdusiCr quidam alia coro* ttamentd,apud Theophraftum in 6.hiftori£ cap.6. cr7. tiostamenfuffruticesconumerat Plin.inter ^(^bas,quidua3ferètdntum Jpecies nommât, fcili» set Ar borem,Z7 îîerbam,commif :ens ftutues pars ^Merbis,partim arboribus, neq; enim ufqueaico fttperftiiiofthcec difeernere oportet.
DE CVLTVRA PLAN-
tar urn. Caput XX.
TAmetft superioribus paulo ante capUibui vfushuiuf decultura plantartim admonui, tarnen hoc capitis»
Z } caput
COMMENT. PHYS.
tapüiin^eruhutà qua memorata, notatu^iHgM obferudrentur,in eorum feriptis,^^ de agricultu* Vitegregiefcripferunt plurima^ funtcoÃcati,(^ Agriculs if^ bundocum tanquarn comunem t annotarentur. fnf^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Habet enim agricultura ut utiUÃima, it a quoq^ bot
neftiÃima precept a er exempla,no in colendatant turn terra,uerumetiam bene,parce, modice, bont* Ãeque uiuendi,ut Plin.in t9.cap.t.er7. Virg- gt;«?⢠Georg, alij^ prodidere.Quam uero ars er cuUitf^ cum in alqs,tum in plantis adiuuet naturam,e7 bn rurfumadiuuetartem,fatisadmonui fuprainpti^ mocap.c).
DE FRVGIBVS.
Caput XXI.
FKUgumquoq;mentio fatisfupra faäaeÃ^ arbores,er herbaspl^rasq} diximus eÃ(Ãlt;^* giferasjdeetergoin hoc etia caput pluraÃuHof'^ VÃ^huius coüigere,deÃugihut, erfrufhbus, defeminibits, capitis, germine,erfloribus,obÃeruatain uariorum auto*^ rumleéhone.Quealioquipropter immenfamcof^ amerttärietatemplantarum, nequeant comptii* hendifuperioribus capitibus.vtetiam de inuenton tnuentores bu^frugum,er culture, deOÃride, lfide,Cereret frugum. nbsp;^accho,Kt apud Herodotum in i.er Diodorum tat
2.erin ó.ltem de u[u fruit uum,er uoluptate, q«o* VÃusfru^ modocondiridebeant,autetiamcoqui ,qualesplf** iluumgt; nbsp;nbsp;rimas cupediarum deUtias,er iüecebras,platiné«
UbrodehonefrauoluptatedeÃeribit.
LIB. III.
â¢74
DE LIQ^VORIBVS. C4p«t XXII.
SVed (y Iilt;iuore3 ex pllt;tntii,edrtimqi partibus, ^^^^^ ^ f^jrugibus émanantes,uel expreÃi,ÃgniÃcät '^^^ omnino plantlt;u effè depten, er aquarn proxime fe:* sunium terrain,dominari in plantisSicut erfrugu fubtilitasac leuitas qua Supernatant plerdqireferut quiidamaërium.PerindeutpecitasigneumreSert i»pipere,tufquidmo,eyÃmHibus.Proindecy Me* Heim gradus eert os calidi,huntidi,ficci,frigidi,col iocauerunt plantas,pro elementorumqualitatCjCr proportione.liucdutemconferrepotes,qUiePlinh quot;Vfitsbuiat wdUi^.De'Vino,eiusq}Uarijsgeneribus,deaeeto lt;:lt;^pi^is, annotauit,iuiA--Cr i^.cap.i.'DeOleoin i^.DeVn^ guentisinprincipio ij. DcSmcch arborum erfru* duumini$.cap.z7.Z:r ^S.'DeVSu,Salubritatc,uel Infalubritate aquanminii. cap.^. C7fequentibus quinc^. De meUe in zz. cap-z^.De Veneno in i.cap. ó^.ltemea qu£ de innumeris Potionibus,et Dofibm i-mplaÃrii,e^P-lefluariis.DeSiucis,ztr Aquis pli tarum,t^edici infuis libris pr£cipiunt. Q^ahd^Me dicin£prjefertimftudioÃs,neceffdriaerunt,nonex foloPhniotUerum abalijsquoq; mutudndd,etia no Canon. italatinisfcriptoribus.Uamquodadrerum feienti amçr copiamparandamaitinet, nullus liber tam walus eÃ,quin aliqua ex parteprodeÃi poÃU.
DE MEN SVMS.
C4p«!
COMMENT PYMS.
Caput XXIIL
De i^uibUi j^ InitUteratiniexnudusie plantii, niÃadhw menfurif JL aliquot menÃurarum hic facere lihuiÃet no* hoc caput mendaturam. i^onquidem ponder um c^meneta* agat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rum,qii£ ai Buieum remüto. Sei quibus liquiia et
minuta metimur.Qu^ uocabul i ex media antiqui* tatet funtABudeo diligenter (ut omnia) z^ folicitt Kenfura eruta. Breuiterergouulgatbra meneur£nomna rum uul- hiecerantoUm.
gatiora t Cyathus, eà (metafextarij, id eÃ, duodeeM nomina, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pars femicanthari nofiratis.
z Oxyhaphus eÃfefquicyaihus â odaua parsû j Sextans. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(xtar^'
4 Quairans.
y Triens.
6 nbsp;nbsp;nbsp;Quincunx.
7 nbsp;nbsp;nbsp;liemina,Cotida,A(ttabulu,efi Semifatariatâ S Septunx.
ç Bes.
lo Dodrans.
ii üecunx.
ix Deunx.
tj Sextarius,eÃfemicaitthiir(a ThoringicUs del franconicus.
â¢4 Quintarius.
tf Quartarius^eà quart a pars Cogi^Ãeut Qt^in tarius quintatzy Sextariusfexta.
DtnW^ *ó ChiKniXiGomortTtrtiariusdiurnuStDtmen* fua
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I7f
fum,u4l(tcMhartimnoflr4tem,z!r dicitar (itmUitr» defrum(ntopl(runlt;^;, quantum Knihomini num. fu^tindient, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t
*^ Chui uel Chous,f mt duo c^nthdri^
â3 Congius,tres canthari. inde cognomen eft indi Ciceroni: ditumCiceroni, ordtorisftlio,utdiceretarf^^i^^hicoti Bicc;igius,quod uno huuftu absorbere pöklet Sâ^^ i*^^^ duoscongios, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diftw.
â^gt; Semodius,({Udtuor canthari.
* o SemiumdiftcxcanthtirL
â Modius uelLdgend,o(lo canthdri,
*i 'Vrnd,Semidmphord,duodecim cunthdri.
* J Triteusfedecimcunthdri.
* 4 Amphord,Qu4drdntdl, uiginti^udtuordin» thari. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
* f Cddus,Metretd,trigintd cunthdri.
* 0 amp;Uometrium,T)emenfummenftruu, erdttdn= Demen» turnftumeti,quodfufticeretuniferuoin men fummen» fem,cir citer trigintddtioscdnthdros. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftruum»
^7 ^Ãquidmphord,Bdtus,Vlebrdicdmëfurd,ftcM Gomor,habet trigintafex ednthdros.
* 8 litedimnus atticus,udlet Æfx modios et duas am phoras i quadragintaquatuor ednthdros, propemoda menÃura, quiie hie uoedtur Ko» diusdecenndrius,
\ *9 Dvinquagendrius, JO 3emiculeus,id eft,decern Amphoree^tielquin^ h Culeus,uiginti Amphor£fdecem {Kedimm,
COMMENT. PH Yä.
KeiimnhZfnouemnajlrateslÃoiif.
jj ScfqMculcui, trigintc(Amphorje,q^iiinieeitil fiedimni.
j; Semicorus,uiginti tHeiimnL
34 Corusj^u^iraginta Nledimni.
^f Selquicorustfexaginta M-tdimni.
H^denuiferèuftrpantur uocabula menfirdru, ^uibui non modo HquoreStfed ZT frutnentti,alia^tK fimiUi metimur. Hfc Je plantis or plant aribus»
DB ANIMAUBVS.
Caput XXUII.
CompoÃ* |J AlMQ:CompoÃtacjuartieÃgt;ecieinaturdlid taquart£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corpora, Animantia eÃe manifeÃe apparet,
Ãteciei. exordinepr£dicamentifubÃanti£. Verum Anh, Animalis
accep.
Animal ^uid.
mantii uel Animala uocabulo in hoe capite moft uulgi utemur per antonomaliam,pro b;ftiaautbi^ fiiola,hoc efl:,pro animali bruto,uel irrationalh lt;*^ hominemnon complcüatur. Uarnde hocinfrad^quot; mHeodcm cap. ^i.Gr£ci loop aaita appellant dm* mal, quodhuiutgenerii demum habeant erwWâ^ ey fenfum.ltalt;^hocloco Ammansuel Animal,'il'' Æibflantia corporea,animata,fântiensjrationis tad turn expers. Hac fanedeÃnitione congnofmntttrdii
cum^Siquidem beÃiie propria dt^erenM eftKlgt;^ Modus do reffeatiretCrtainenrationehumana carere. Ne«* cendi. tiquamueroinh9ccapiteiaittfe(iuétibits,alilt;ptldt^ ' plifdte
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rdf
P^icitrtjldtuhconttntufpteräque nuit de breuiter âwiids nice oftenderetquondm loco dpuidlios auto â's ftperiantur commodetd, qu£ dd dnimâtiaJ^es ^dnt.î^dm hriÃotelisdécerneroflo libride lt;^f^i* QuHednl ^â¢ihbuiextant, latinifdfhdTheodoroGdZdie^ mailbus ^^bmusAriftotelem fecutu^, uigmtiÃexuolumi- Ccriprea
| â''dreliquit de dnimdlibiis,hodie^ extantid, z^pU '^^^^^ quot;'*5q«oqj udldeegregidm nauduit in hoc drgumé-^'^opeYdm-,dbo{iduoinn.Ubrum ^fc^^.Pofttantôt ^^i,t)dutoresuelledliquid uerboÃiÃlaqui de rebut optime pertraiidtii, mera effet drrogantiancdicä
, â¢wpMdenti4.
| nbsp;nbsp;nbsp;S E c V N D 0: Diuipones dnimdntium uulgo 'Diuif. A m
\ ^^ttieranturffddifferentifsaccidentarijset fubftan^ mantium» ^^'tiji.qudlesquidemdijferentiie generumeffpe= ^^umanimdlium^quonammodo fint eruendt er iiinendXjArift.diffirit in toto i. libro de partibiu lt;^nimalium.\tdque prima diuifioeft i^rmisgene= ,. .. ^lt;tt»ffcdicet. Animaliaeffè duty olatilia ut dues, ^^** i»t Aquatilia utpifces, autUtfeéld utuermes,dut
' quot;^(rreffrid ut quadrupèdes, tianc enim Phnij parti donem perffneua magit quarn aliorum libet ample ^,quamuii ordine inuerfj.Dc bis autem generibus noxinfra eodemfuocuiufi^ capite ,er Ariffoteles in i.hiffori£ animahu cap. i.Secundadiuiffo,parü ILÃiüf. iimodudiÃimiUs fuperiori,effdmodo progreÃi-nmotus,dequoinÃain4.cdp.i6.AnimdntidefJ'e , mtVoiAtilMiautHatitdiaiUtpffceStdutgreÃibi^
COMMENT. PH Y s. frf Ãt qu41rupcdcs,aut Keptilid utferptntes er ue^ mes. TitmstfîAlbertuidicit h^cquatuorcomunix tfJegeneraanimMtium, feipauxiUuin aimodunt refert. Hatte autem partitionem expUcat Alberts ini.traH.i.cap.S.deaiiimalibus.Qiiitituluseiuso* pcriifabintelligidebet deincepi, net£dio[e cogaf
eurnrepeteretoties.
^i[,lf I. TEKT lO:Diuifiotertiaapartibuteftgt;Anâri.t tia-Ouedampartibui quibufdam,Mt pluribmin* terfe conueni'MtiUtcapiteiCordeyUentreipeiibliSf conueniuntaueSiCum befliji.Q^edam partibuti»* terfe difcrepant,ut pifeesa bejUjitetqutepjfeti^^ aiümantiuntflcabalijsfepartüur ,perfuai qu4i^ peculiar es quaft partes integrates autfibliantiatci Species ^^â^^taefiÃrmagaUiquitnanferis autcigaiia'a^ ttuamodo ®#PââM^®®M^W/«^»lt;lt;â^ (^*trui. Vtenimi^^* aCeinmee â'â^^ ubinuicentdifferut fuis differentijs^eS'pfoPâ^^* differ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^tatibus,fic partibus quoq^fuii difcernutur,^^^â'*
* nbsp;nbsp;nbsp;U!}funtcorttua,crunguU,leoninonitegt;n,habeâ^^f
iubaszrungues. Dehacdiuiftone Ariftotelesilt;^'â Hillori£ cap. i.ac 6.ac deinceps, er Albertus iii *⢠Ull.iiUif. tf'täa.i.cap.t.e^'i^Ciiiirtadiuifoefl'afanguiut-Nam Animantiaauedamfunt Sanguinea,de qui* busAnllotelesintribus libris prioribus hiforif» * item Albertus in tribus prioribus.QJiedäfunt ^ unguia, qu£ nan habent Sanguinem, fed aliud quid txemguia humorisnaturalis uice fanguinis.Ati^horucxuu quotuplw. guium,aliafuntmlt;iHiu» qubinulltpn habent aaf^
LIB. III.
Bel ttlldm,fei uel Ãciiidmds ud nuiam cutem^ut ati* i»iUt,pcplericppifcts uocantur mollid ex^ngaid wiccim generum.De ejuibm Albertus in 4. tru^. ⺠ââ¢Dicwfitur amp;nbsp;moUidquxh'tbentmoHiuliiiUm tes iidm,ut cardbus quern noftritJiitrinatn Ar Mam ^oeMt^dequibus Albertus in A-- trufl.t. atp.i.e^ ^rili.in^.htftori^cdp.i.AUdexangiiid^imt era- ^ i^'ttd-.ut cancriiAlbertuseoidmcctpA- crArift-in ^â¢biliori£cdp.z.AUd[untteÃdtd,habentiti teÃdS J ^lt;triores,atconch£,teÃudines.Albertas eoian cd, ^â¢etrAriÃot.inA:h!Ãor.cdp.4.AlidÃtnt infelid, 4 ^squibuiinÃdeoieincdp.t'i.dicemus. Qnintddis vAiaif, ^^Ão,tà 4 membris perUnentibus dd motu.i'Um As ^imintid Qy/d^w hdbent pedes, Ht greÃilid. As
B«. Q»«dum non hdbent pedeSt ut piÃecsAtemanis wgt;twù 0« «damÃunt dldtd,ut AueSi utlnfeHd uos ^^gt;itid. QueddmÃuntndndlata utdfinas,equus,ut piÃces,quitoco dldrum hdbent branchids Albet tut tni.trd{l.cdp.7.
Qi,V A R T 0: Sextd diuiHo ?i Iods eÃ,ut A nl» tnrntid Qutdumfunt Terreftrid, utbos, equtts.
VI.^^«iÆ*
Q»fddm Aqudtilid utpiÃes. QJi^d^m N.tdid,qtto ^^^^ famAlidmterrdjdèreé^degut^Htaues.Alidinter^ fde:jâdquddeguntutcdj'ior,dndSiCrocodilus.Q^£ ^^.^ dim in terrd,dcre, etaqud^ul mergi,fulic£^Arijio Mesini.hiftor.cd.i.ej-AlbertusinT.trddd.^.cd, *-eSâAriÃo.in^i.hiflorilt;ecdpt'S.e^z9.Septimddis y^ndiaiÃt ^iÃ^icà à diÃ(ri!ttineMt£,uiliaS)dfhonuinier mos u rum
COMMENT. PHY?.
rumMeo^i dbcffechbut cr affechbui. Sic animdit* tid-QuuedSfunt Domeflica tt Mitid,ut édites. Qui. idmfuntferdtndomdbilid, guicnuni^udmdutdiffit ciUime cieurdri pofftint,uttigris,d{jes, hirtindo,ntu fcd.QU£ddtnferdguident funt ,fcd tdmendontdbi* lid cr cicurdbilid artest confuetudine,ut Leo, Vr* fd,Llefgt;hds,Lufcinid,Alduda.ltemAnimal'd,Que ddm funt politicdtcolentidÃrmdmguandameyor dinem uit£ politic£,utdpes,grues.Ãrmic£, çr^i r£g;duesconiugidferndntes, erfobolé educdiites, ficut crdelphini.QU£dame^plerdg; nonpobtied ut Porei,ttgrides,pi fees plerig;,et bejli£ pler^gnt-H£tdmetpeducdntfobolegt;n,tarnen eoniugianoob* ferudutdiferetd. Buius datent diaifioms feptniuc nidteria latiÃime patet. Ham ab infnitis aà tonibiff C monbusdiffèrentidin dnimaUuntliceret difeer* nere, utetidin copiofeexplicaturab Albertoini, trd{l.i.cap.^.çy 4 et maltocopiofiuspertotumft* ptimum librum. Vbt dehdbitattoite,uiâu, migr^ti one,de morbis,C^ ualetudine,defalubritdte, decjite (dufs hdrum operationum di/Ãrit. Item differentie fttmipnffuntplurime à moribas dnimantium, gua» rum diuerfitatemcxponit Albertusin S.de eortim focidbilitate,Gr'ittiinteitijs,deprttdentid,uelfulti* cid,çr Ariftotelestn toto 9. ltbrohijlori£,udriot Kores dólionesq; depingit dnimantium.
DE F0ETVRA,GENERA-tioneiCdufis^dnimantium,
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cdpa
LîB. fît
lt;78
CapUt XXV.
P^\MO:0!idMdnmaUumiiuifio,tftÃmo» ^jjj ^^^ do dtq; Hffertntid generdtionis CT pänendi .ç fÅf!«ÆÂ«!, tidntdinmdn'ium. Alidfuntouiperd,u,t ^(i,(y Pifcei,exquorumouiidenique ndÃcuntur pidUjdutpifculi, inÃ-deodemcdp.proximo or tr. ^^idfunfVermipdrd,ut ApeSyLoeuftatErUcje.Aa ^^'t[untViiiipdrd,qu£dnimalHiuuntpdriuntÃbiÃa Kide^utVdccd. Cdnii Alidconcipiuntquïdemoudt fed animdl pdriunt, ut Viperd cocipit Quum,ZT gf gnüutrmem.Oehdcdiuifione ini.hiflori£,cdp. ft C Albtrtuiini.trdH.i cup 6 ttidm moxdicetur in^dcodemfuoaiiuiq-cdpite. Citerubic z^ inÃ'lt;i , longe plurd ejfent nobu dicendd degtntrdtione dni tlt;iâdium,ntÃt hdne totdm mdterium db AriÃotele Al bertoquepttimaHem c^uiiÃdqudm copioÃÃime per^ic«o^ ordinepertrd(iduerunt,zy methodwn quoquc certam pr£fcrtp^runtdeÃientid animalis urn,ut Arifioteles in toto primo de pdrtibus,zy' Al bertMintotou-Ubro. Pduedtumen ddmodum de (AuÃidietre libet,quarUmzyâ Alberts memmitin if.cdpitti.Quidde eÃeibbut dnimdntium dliquii luprdeodem,cdpite proximo in diuiÃone 7. dttigia
1 muiPdrttitdmeninÃdeodem edpite^, uidebimitt, SEC V N D 0;Quddruplex omnino eà corpo»
I tutxÃMmlt;üerideompoÃtiQPrimdÃciliceted,qu£ p°ââfâ®
COMMENT P YHS.
pari ^utf tx K/tteridprimapt,lt;icceÃioneÃrme.(XU.it campt implex, Ãtione or element a inuici tranÃmutantur, zr^lK^ift componunti{r,utfuprdim. cdp. t4.(^ftipraint. tap. 2ó.Et h£c couenit non animaUbus tantum, fed GT aUji corporibus natur alibus,ex longtnquo tame * quia remotior efi. Sec unda eft ea copofttio, qus exâ primordift conftcitur,nimirum ex elementis terra, itqua,acre,çr igni. Qnanqnam melius firtafte did poteft,(utait Ariftoteles'ihancfecundamexuirtUâ tibus elementorum confici,hisq; no omnibus ,fed ba tnido,ftcco,calido,(yft-igido,qiufunt materia ft* tundaco'-porumcompofitoru,utfuprain 2.ca.a-crzó.etrinó.crftipraim.cap.t?.ctfufiÃimc Al 9 bertusinzo.Traû.i.Tertîa compofttio,eftexpd mis itiis naturaftmilaribus et homogenijspartibas, fit corporis conftttutio cxfteminalitcarneo,humo*
^ re,oftio,Kerttoft},e:rftmihbus.Cinartacompofitiogt; eft ex partibus diftimilaribus heterogenijs,in unan corpus quaft coaugmentatis^ut ex capite, coSo, ba* tneris,brachijs,lateribus, dorfo,uentre,cruribiis. i Hancpartittonem de materia prtemift,tanquatnite ceftariam ad fuperiora melius inteUigenda, O'ad partitm cognitionem,inft'a eodem, cap.p. atq; ad hoc etiam caput,de or dine generationis.
Maierta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TE R Tl OtMateria fccundaerpropinquaex
propin* quagcncranturaniinantiaCutdcclemétis nihil bic qua ont* repetam)eflfernen genitabilef(xcundum,etproli* Kalium. ft(um,çrfubt!ii^imooptimQ^o)niiiumtncmbrorit
tw. nr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«7^
^°fpwi5aUmentocoUeitum,quoiptrtrlt;inÃmutit» ^*û«eni clemtntdrîum partium facunidtum ?^Ãub ^^dm,concrefcit in uterc matrisjprimo infangui» ^m^uclhumorcm^z^rnoxin cdrunailam quoque, ^(halequiicra^iufculiimcoagulatur.'DcquoÃüm ^tmi. G:nerdtiomtdnimdUum,cap.z. ^^.Etin pfimo GenerdtionisdnimdUiim,cdp.i7-inji!}cm li* ^iufcj^.E.tcopioÃÃim£AlbertUiini^,trd0l.i.toto. ^quot;indehumoriile animalis carunculdq; pdulatim ^^â^^'reÃens d fomenta coloris inouo out utero, in me ^a partesi^ dbireincipit,iü primumomnium, con ^tt^uplurimQrum,cxiliatcor,ueldliudcjuidcoriis i^i^efingens,utin onimalibasinfedis quibus corde fÃ, inde paulotimfolidiorft ilia materia dnimalii ilt;»ninf0rmatd,utcoponatiircaro,uenlt;e,nertii,ofld, Vrelii^iiainiemembroinembryoneinÃrmdta.'Sic ^mbrym tiMnuocantfatuminceptumzy'inÃrmatüifcino* ^^j, ^KiK pleiieÃrmdtum,neque perfeHu inouo ant ute* ro.Eanegenertüionis feriem cf embryonis mere* mentum,prolixe in i-gencrationis animdlium,cd..
A'-e^' Sâ^t Alber.intó.tra^.z.cop.i.or 4,(3- dein* (eps.Etini^.trolla.i.eap4.Sit ergo patet fernen,et partes,prefertim bomogenias,efc mattriamfetn* dameorporis animalis,fut partes fut elementares, fuecQrpore£.Gequa inultiplia matérialité Ai* bertiisinxQ.tra{l.i.tQtodijferit.Qniiauerotam sni rabilemuimfeminis ej facunditatem animadtur* kr«ritguidai» diUgâ¬ntiâjs,admiTatione igitur csi» a 5 moti
COMMENT. PHYS.
Quintd fjjintid.
Semen an fxomni= bus mems bris coUia gdtur.
Anirndna
noti Hxeruntynon exelementdritdntum, ueronfi etidmexccelejlimdterid^ciudmtjli quintdm eÃen* tidm uocdnt) eÃe compofitum fernen , eyeorpord mixtdÃentienteiutiq; idem,quodtnfrdmQX ieeÃ* dentecceleftidiidm, eiuorum opinionem Albertiit imo.trdd.i cdp.recitdt,De femine tdinen utruin ex omnibus membris,dnex ijuibufddmcertis emd^ net ex coUigdtur, uide diÃgt;utdtionem AriÃotelb im de generdtione dnimd.lium,cdp.ix. eyei.EtAl bertusini^.trdfi.t.eap t exi.
Oy ART O:CdufdÃrmdltsdmmdntiuni,t^
fa ^â''^^ '^^'^ eorum Ãedes multiplex in genere quitté Ãoi r f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aHH^I^f iJ^aytttf .^(lttlt;M« 4ytl^ttlti»it 11AA^ tt.» » 11^^ nbsp;.^^ LnlTl/i^
lis.
qudlesJjacies duium,pifcium, uermium, or bejii'^
TUm,Plinius er A Iherltts enum(rdt,ut infrd eoiiK^
r fc' capitibusfe^entibw. Cduf£ dutem eÃieientesÃdt ] pinfgs,remot£,fdlicetyexpropina^U£,corporuï^ '
* nerdndorum.Primddtq;fummd,ejiipftDeus,cre* ! ator ex Ãrmdtor omnium Ãirituum, dtq; corpora-
* DeindeeÃcalefleeÃiciens,qudmiÃiuimeXlt;*ittO* | j temÃrmdtiudmcaleÃcrnuocdnt.QuidCiuxtdii*
*®^â lud uulgdturnjViomogenerdt Hominem ex^oi^iâ
ex Animdlgenerdt A nimdi cr Sol.SoUi dutem d^ pclldtionehicucniuntqu£libetinfluenti£,eX â'^^ tcifuperiiiycalitui generatieni corporum [up(f* uenientes. De utroc^i horum Albertus in to.cd.i.t^ ? i.exim.generdtionisdninidliumcdp.i. Tertide^ dem z^propinqud propridq;cdufd corporunt,c^ airtnsfemmediilormaitud, ^uSin genere uocdtntu etninUd
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSo
tnmdtem,f^(cid^im uero nomina Afubieiltsanimi tiurnjormUfortitur. Sicutorgo fernen eft materia propin!:]ua corporis ,ftc uiriits feminaria eft effeiet propinquacorporis. Hxcautem uiriusappettattir feminaUs eo,quod ab anima uegetatiua atq^f mfitU ua,diuinitus eft inditafemini genitabili,atq; partit busenatisexfemine,totique adeo materia: fe^und^s (orporum, elementariuel corporal: infttotft. De quamateriacruiriutepeculiariter Albert , imo, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:
trall.t cap.^.
(\yitiTQ:Caufa item efticiens generationis 4 tnimalis,eft uirtus in firmans,atq; ftuens ftgt;crma=: ta,crembryonem,ideft,fatum ceptum qmdemin ^^bryo tKero,fednondumperfe{lum,quauirtusmouetftgt;er H'*^^' nia,ejembryonemadcrefcendum,G'adfufcipient iumftrmas partium,membrorum, atc^ artietdoru corporis nafeitun. Atq; it a bate uirtus mouens,cr iftaaltera uirtus feminalisftbi mutuas locant ope* tM,mutuoqi f⢠admuant. De Hlatamengrauiftime contenditurAPhyftcis,zrA\cdicis Xtrum mouens pyiffuta» uirtus ftt intra ftgt;crma, çj- Embryonem uitalis, an tiodeftitr
, extra.Atqi'Vtruftierma,etipfeembryo moueatur matée' th anima matris,in cuius Meroiacet,ftcut car cinoâ embryane» ma,aliudulcus,moiieturabamacorporis,ctiiadhie ret,anftierma et embryo fuapte amma moueatur.
1 iiacdijfutatioproi.xa (ft,atq; amana apud Alb.
j W16 trad.i toto,etprxft'rtim'inca 7 etS.eea.
c6.ubicoc luditfecutiiu Pcripatc.aniinaeftè in f:mi ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a q ne
COMMENT. PHYS.
Ite,pcut dYtem in artif.ce,çy inftrumentis, à ejuibut fit corpus drtificidle.Atcii dnimaejje inEmbryone, ficutartem inUgnis,crldpiiibusy dftatuarididtit ÃrrnitiSyuHe çr Ari ft.in i.Generdtio. dnimdl.cd.
i.circdmeiium.Hiefunt ergo cduf£ejftcientes cor» porUmdnimaliumiCiudf dmpliui trdkat Alherttit in ^A-trn^.z.pr£ftrtim cdp.^.ubi matcrias G'lf'' â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ficientes colligit atq^inuicem comparai.
nJ rumen SEâiCTO'.lnftrumenta ucroadgeneratiorert tdgenerds corperum, atcittedicjficicntescaufaspertinenMf tioius. ç^j^^ udrid,ut rndfeuUnus etfeemininusfexusftnpii riscjuednimaUumgeneribuSidequo inA-.biftor.cä-iuEtim. Generatio.animal cap.i. Et Albertesit^
Confuetu» Homarii fsfecmiM proUftca. Seminatia Impragna tio.
t6.trail. i.cap.i.Et 17-Et eoiem libro trd{i.i.cä.t-EtiniS.traH,i,^t..'De martsutroe^famelia(^ fuetudinc prolifica A rifto.in f. hiftoriit cap.i.amp;'r-G^ deinceps-'Et in i.Genera, animal. Et Albertini %trd(l, i.cap.i.cr^.Defeminatione Albertus ini-trdil.l.'De imprégnât icne Cffatiftcationcinldn trail, t.cap. y.Et de membris ad generations neceft farijs. Anftot in i.genera.animdl. cap.^crinft'^-EtAlbertusinsf.trail.i.cap.i.crdeincepsu^^ct^ Impedime Ãtttndumtrdüatum.CiMporröfint impediwen* tagenera= tu getter dtionis,oftendit Albertusinio.traila.it tionis. nbsp;nbsp;nbsp;f (tufasfterilitatis in eodem trail. z.crin t6.traSUâ iterditas tc.cap.i.Etinuniuerfum degeneratione atiimaUu, G^fextu, differ it PUni.intc.cap.6i. Et Arifto.in i.
AniK4gt;i» gentr(it.dnnnaUamp;cap.4,çrdeinceps,Caufadutcn fittalii
, LIB. in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSi
f»dlij iSnh»antitimsli[udcuiu[(J;propriafunftio, ^.^ nbsp;nbsp;^
O'officiumtafhoci^. cr operaHojfecundumJpeciem nbsp;nbsp;r j.
puäm. CiuitlespumlittrdtpgnetnturuocabulisuQ*^^^^ ^' itimintpigrammatefkilomche, guodOuid.falfo OjCribih(r,Stddeproprietatibusanimaltunt infpe»
i de,uideAriftot.intoto9.librobiflorii£,c^Albert tfmdnpoÃreniUquinf^i Ubris.Atq^ b^c de genera* ^ione caKpi^i aniiruntwm dixiffiÃUis fût crindi*
DE VOLATILIBVS.
Caput XXVI.
DEdBiÃW atqueuûlatiïiuntgeneratione,de Volatih^ ouis,incubatione,fimentis, A Ibertus in ^. générât to, ^raa.t,cap.^.C/6.'Etinlib.6/raii.t.toto,Grpr£^ oua, incite frtimincapA-ubidcfrmationepuÃiinotiodicit, batio-ë Etin hiftor.cap.i.crdeincepsufcpincap. t6.Etin menta. 3âgenerat,aniiMl.cap.i.e^i.^Plin.in ic.cap.^z. Pormatio cxs^. Et Albertusini6.lib. trad.i.totcfufifime. pulhinoa Meru denonienclaturdtmoribustnaturdtcrpro uo. private Miu, diferte docetplinius imo.toto Ubro VolatUu CAlbert.iniy.toto,ejin9-biflori£,Aclt;ip.S.ufq; nomenclti incap27.crint.hifto.cdp.ti.EtAlbertusin9.tra turd,moti flâi.t.cap.4.Q;âfcquentibus.Etdeuiiluedruminz. res,natingt; hifto.cdp.^.'Deq^pdrtibusauiumin^- part in cap. rd,çrpr9 ^^â¢Ãr Albertus ini4.tra(l.i:cap.6.iioncititemeo= prietas. pleBimurduiumdUtuoldtiUum uocabuloinfe(lde= Partesut^ tiamuolaitiid^cKtnique anmantid terreftriducl I^riliKm et a p d .ua uiiOt.
COMMENT. PHYS.
ii(iaittil{d,(judmuisoudpdridt,[ei tdntummoiohi* pt(les,dldtdi,penndtdtci; uolucres,uoldnteiin dirt uelf'tiprdterrdm-,utÃunfdnÃeYei,gdlliniC,grucigt;0â relieuse dpui Plin. in^o.
DE AQ_VATILIBVS.
Cdput XXVII.
Aqudtihu Tquot;^ E Geuer(ttionc Oâ prolificdtione PifeiM gentrdtâo J__J ZT d^udtihum Albert.inf, trdä.i.cdp4gt; erproUÃ^ çj. l;b.6,trd{l'i.toto.Etin6.hiJl.cDp.ic.u('c^inc^' flt;itio. i3.in3.generdt.dnintdl. cdp.'i. ufqi incdp.7, cn* f.hifto.cdp.f.cxfequentibu^.Et Plin.in 9. cdp. ic. AqudtiUu ç^fi. Aqudtiliumueroquiidhihdbent fdngùinit differ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ut Edliend,Cetus,Gr pleriqi pifces,hdbentes fqMtn*
Aqudtil. am uel cutem, tdmetfi horum etidm dUqudcaWi'i exdnguitt fanguine. AlidAqudtilidfnntexanguid, quoruff fecundu » cumPlin.in9.cdp.iS.tresjfeciesdilliiigudt:»tfilt Pliniut i Primo^\ollid,qujcGrxciiJixAxKid.,Albertui^'â^^ traf^ea j ldchidiuocdt.SecudoCruftatd,quietenucmcrujlà , cief, [ubtiliorcmq;,cr frdgihoréteftdm hdbent,utci»f tri. Tertio Teftaced^qinc prxdura, er quaftftUtt* Aqudtil. tefldinteguntur, ut Oftrea, er Conchylid.Albtr exdnguiu tut tarnen diligent ior,exdnguium aqudtiliunt (nih» widedm merdtundâ¬cimjjgt;ecies,erdefcribitin4.trd(i.i.ufâ fliedeife^ queincdp. 7..DequorumgenerdtioneAlber.inf. cundüAl= trdél.3..cap.4.erlib.i7.trdci.i.cdp.4.erf-Cfiâ' bertum. 4-h'fto.cdp.t.uf(^in {ap.7.erin3.gener.cdp.?..amp; in t.gen:rd.cap.u.eri4-Grf(qtientibilt;i, Aiquedt
LI B. in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSt
txangMim dejuatiUum membris c^partibu^ Al« hirtui in«4.trail.i.tolo.TStde partibuipiÃcium,d» liorumqÿ aquatiUum in codent trail. 2. cap. 7. De ui ilueorumin9.'hifto.ca.2..£tAlbertuiin7.trail.i. cip.-^.C^ ter urn de natur a,moribtti, proprietate^ aquatiliumPlin.fcribit inlib.sgt;.toto,crim.hifl:o. (ap.7.Et Albertus in 8. traH.^.toto^cr Ub.t-^.to* to,e7 in 9.hiftoriiC cap. ti. Z7 ?7. Oquot; alibif^arfim. Longe autem maiores beluas in mari na[ci quamm terra docet experientia. Non autem compleihmur nomine pifcium ncque aquatilium, reptilia animan tia^aut greÃilia,aut uolatiUa^etiamà aquis innat af: TepoÃiiit,utferpentes,C7propeaquasqult;edamha» bitent ut Anates,M.ergi.Plini.porr'o inyz, ca u.a^ nimaUum omnium,in toto,tamqi uaflo, Z7 jÃadoa fomariuiuentium nonpluraquami76.genera eÃÃc tonftanterafÃrmare audet. Cuius fententitÃieta CrÃenfum apud ipÃum ejÃe pertnitumus.
DB INSECTIS.
Caput XXVI11.
l^ÃilauocanturanimaUaterreÃrid quide^ fed minutiora, C7qu£cafiirMincifaq^ loco mem* brorumhabent.CiualiaAlbtr.uocatannulofa,du» oiecimamÃiecicm inter exanguia animantia , eo quod cutis ipforum corrugata, quaÃin circulos er annulosyuelfemiannulosÃt lotraila ,cr diÃinila. yt^unt qtiai Vermium appeUatione mniunt, Qmo«
rHin
COMMENT. PHYS.
WM ahn üolänttcilüfipe itldtd,^ dpes,inufcie, pipi liones,crabrones,fcarabei.Alidno!iuoidnt,Ãeiree ptant,aut Ãaliunt,ut locuft£,pulices,hiruiinelt;i, fit tnic£,tineie,peiiculi,tireilines,limax,rana,Ãtüio, tufo.Porrb iefcriptio in[c{iorum,zT unmium ^jl inA--i)iÃori£capite 7. crapué Plinuin u. capitt 4-0â Albert.in 4-tra{l.i.cap.7. C7 trail, z.capi-ParitsZT f^i^ Qutnambabcant fmf««injlramenta, ctan ttKmbra^ primaries fere omnibus membris inttriortbus pr£* ^^i^ü^^K'^ertimcareant. Quorum locohabint intejlinuob longius,cr nonualdeinuolutum,quo\alimentare* dpiunt er excrementaernittunt. Citerumnibdei» ferè ejl prieter caput,er utntrtm,c:r meiiam pit* tem,(iu£ thoracis peUorisi^ uicefungitur cr dorfh Albertus iniytraü.z.eap. 6. er 14. er tYa(t.i.ctipgt; t.crin 4. partium cap.^. er ó.ianguinis autem loâ Ceneratio (o habenthumoremqueniamtxiguum, erfanient erproltfi potius,dt quo Albert.in ii.traH.i.cap.7.T)egctte* catio in[e^ rationeucro,crprolificatiotte infeHorumins.bit dorum. fior-cà p.S.ert9.ufc^in^^.erint.g{narationisca. pite 16.erin ^.generatio.cap. 6.ty lo.er Albertus. Mores In» in5.tra(l.i.cap.4.erini7.lib.tra{l.j..cap.x.et^et. fedorum. ^ttmibus, DemoribuseoruminS. hiftor.cap.i4â Ingenia in ztr Plin.inu.cap.t.u[q^incaptói7.Delngenijseo» feiiorum. ^'^^in9.hifior,cap.^9.uÃqiincaput44.(^Alber ApeSi tusin8.trati.4. totoiprjejertinlicdpumfolertia, er politia.'De quibus apibus er Plinius in it.capite 5 â¢Â»Ælt;{; in caput tt.et VirgiUtts in 4. Georg. âKièlibi uero
LIB. III.
i?5 tero ndturdifciusuirei ingtnium^} fuu oftentauitt W in inCechs,dnimaUitmmin»tiÃimii äico.qute etil nonnulUnon fpirare nt^Ãentirefalfa creUderHnt ttiiePlinium intï.cdp.i.crz.'ddefcriptione creo^i mend/itioe culids ampUficantem admirdtionem in*! feitcrum.Cxterum in genere de inf tfiorum nature (jmoribui,Plin.in n uÃ^ in caput â¢^.et Albertut inlibro i6.toto.
DE TERRE^TRIBVS ANIMANj
tibuiÃris.Caput XXfX.
TPrreÃrid uoeämui dnimdlid,qudi no Höhnt, ^^^^^^ nequedïdtd[unt,autpennata,utduei,t3-infe i .
^auolatiUd. l^cquedeguntt cruiditantinaquiSt^'^^'*^* ^ameà innare qitednt,^ libeat, ut cerui, armentdi pttuies.SedqUteterrdgrddiunturpedibustdutirre ftintint Æ;rpentei,Veriifn utfupra codent cap.t^^, w Undone Ctptimd dixinius,dijferentia no terre» i^tiummcdoiledetiamaliorum dnimaliticll. Alid tSrePerd çy indomdidyper ful ndturd,ni)t^eft Leo, ^^epbd5,Tigris,AlideÃe mannteta,e:;r domeflied,
i fttejitaniSiAliae^èfemijirdidequibiKPlin. ing.
! ^lt;^Pó^lt;3â56.tüotitamenhoruminfiituicdtdlogum
I fâlt;cere,Seddcgei:erdtioneterrefiriumAlberttain t^fnerdtia ^â¢trad.yet^in^ihiÃoriie, cdpitei^-.e^^inóihifto*^t^treÃrA. tftitcdpiteiZ.inÃncmuj(pielibri.Suntdutemtcrrc*â^^^^Ã^^ ^tieLQusdamOuipardittt[erpentes,tejiudinester tint differ, ^ffgt;'-iidc^pMh'.iionip4rinm,hiÃo.cdp,w,eji4^ ^ttipard,
CF
COMMENT. PH Ylt;
Inf. Jjîflor. cap.f. f^in^. hiflor. cdp.4,çrin4. partiumcap.u.criui.gencrat. animal. cap.7.amp; in f.hiflor. ca.f^. Verum departib^ouipararu aI bertiKini.tra(li.cap .6.cr^.De uiHu. Albtr.ia ferpentet. r.traH.t.cap. 4. er 14. er trad. 1. ca. % De natura Serpentium uero, Albert.in 11. ca.7. ztr in i^. toto. EtPlin.in9.cap. if.cr^^-zrin^.hiflor. cap.34-EtAlbertusim.trad.i.cap. 8. At(^ue omnegenui terreflriumouiparorum efl ferum,non domefliah utHipera,cochlea,lacertui,Plin.in9.ca.39.utwa ViUtpera. çg,^^^^ Plin-inS.cap.iz. Z7^. Keliquaterreflria funfviuipara,^u£uiuumflbiflmileanimalpariutâ Dequorumgenerationein t.gener.cap.9. criit4â genera.cap.7.Z7in5.1niflo.cap.i4.zyin6,bifllt;ft^ cap.i8.ufqi inflnemlib. De partibus eoruminA-partium cap lo.De natura uero terreflriumpajlitit apud Ariflo.inhiflor.Et Albertusin zz.trad.^- W to. De generationeitem Albertusin6.trad.f.toto crini9,toto libro.Deuidu Albertusinó. tra(l.fâ capitef.De moribasquadrupedumin 8.trad.f-(^
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6. et odauutUb.Plin.totuStefl denaturaterrejlrâ Mimantium.
DE TERRESTRIBVS domefticis ammantibus.
Caput XXI.
EAdem plane ratio efl generationis ah^ipatr tiuminammantibut manfuetii er domefli* eit
LIB. ni. t84
«ilt;,g«r inserts. Addidi tarnen hoc cdptit,tn ejuod dn ^^f**^^lt;^^l^ notarentur, Ãqua dpudagrienVurdferiptores de^^^^^^^^quot; huiufmodi domefticorum cultura obferuarentur, qualia plurima congerit Columella cumalijs , CT virgin ^Georg.crPhn.in 8,cr Alber.in ii.trd* Aa.i,
t)E PARTIBVS ANIMA=
hum. Caput XXXr.
ALiquotieifupradidumeÃ, partes cor po- Partes Ã* ris: Alia eÃeÃmilaresthamogenias , qua= milaresû nmÃnguld,CTminutiÃim£quoq;particuld: Ãorti uthomo* MturnomenÃ^eciehueltotiusfuiintegralis,cuius genu. Ãnt artictdiucl articuliuel artus, ut quolibet gut:-f^tbifanguinis eÃÃanguis-qudlibet particula carnis t^caro. AliasdutemeÃÃediÃimilares-beterogenidf Parteidià qatquiiemfuntintegralesÃubftantid partes,Ãedno Ãmulares fwtwntur nomefui totius,ut no quæUbetpars pedis Ãu hetero» tÃpes,nec qlibet articulus in manu uocatur manus. genid. Atq-hoe diÃrimen partium A communiÃenfu , er (onÃuetudineÃermonispete Pteutrat^ ergo partiu gencre Arifl .quatuor libres ÃeripÃt de partibus, at que Alber.ini.lib tra^l.2.toto,deÃcribit Ãrmalcnt (auÃam,crförmam,andtomiamq^; partium extern i narim,e:r Ai iÃotelesini. partium ^ capite A-, zr ieincepsgt;zrinypartium cap.t.ey-deinceps.Sunt e= p^tese n:mpartes.Ali£externd,uiÃui er tadui expoÃtd. ^^^^^^ Aliauerointernd utiufcera , uend , nerui, erc. ifitff^ iudextrinÃeceus non uidentur.Deanatomid inter»
narun
COMMENT. PHYS.
när!implt;irtiuin,amp;iefcri{gt;tione,AriÃo.inp.pär* tium,C(tp. !]..e^deinceps.Albertui in Uraä^Joto Ef de utrifq; in t.h:ftor.cdp.7. Cf deintepi, ^in i. tertio^; hoftori£toto. Optime aerotcrfumnidtint PliniutdigeÃit partes lt;judsltbet,crflngul(idniindit tiuenumerauit membra, adeoq; articulas in n.a^ }7.etrdeinceps. Qjtatenus tiero cetera animantia membrispartibm^externisconueniantcu hotni^ ne, erquatenus disant, ofiendit Albertus im-. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trad-i. toto,qtiatenus internis,int. trail.i.toto^
t ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tertius nero Alberti liber totus efl de uenis,fangitt
ae,neruis,oÃibus,bumaribus,et carne. C^terutndi cauÃs membrorumac partium,gut fit eorumntiitt ria,qu£Ãrma,qu£ elficiens,qai finis atque ufus,lt;tT curhunefitumpofitioneme^ CT aÃeihones obtint^ ant,prolixe docet Albertiitinz..tra£l.t. Degt;ncgt;^â brisquideminterniseoruméi^caufis,^ natura, Al bertus ini3.toto,?^in }.partim,cap. 4. CZ PHitlâ^ in ii.cap.^3.G7deinceps,Deexterioribus nero Ah bert:isi4.toto,C7in4.partiumcap.c). etdeinceptâ In duadecirn o autem libro Albertus traH.t. toto,, h complexionibus, et quaHtattbMSprimisficundii^ animulittmacmembrorum difierit, amp;ini.pâi^l'* cap.t.Deaccidentibusueromembïor'itotusefi^* Alberti,e^ ^.de generatione animaiium. Pogt;^ó ubi animal aut homo partibus ac membris, pr^ferti» ettaioribusoâ primarijs, uariatfituuel numero,i 1 eontmutncurÃunalur^Ãbinafciturno quidemcor* '
LIB. ill.
fMinimileperfellunt,fâei MonfirofuM t quoi er proprio nomine Ulonllr um dicitur tutà puer bis ^ ft (tpi,tripes f(xtus,uut tricorpor näfeitur, dutalii ' ^Mmembra mutilatus, çrmancus. DequäUbM non^irii AlbertusimS trad.i.cap.ö.^tineoiem, \ irill.txtip.^. Etin4~generat.cdp.^., pliniusin7â \ âop-i. de monfiroÃi hominum Ãrmii,z7 Ãguris di
CK«
^rfaum gentium,
DB H O M IN B.
Cdput. XXX11.
HOmo credturdrum omnium nobiUÃimd, pro ^ pterquemomniddlidÃmt'dDeondturd^fd â
â ^dQ-credtd, dunbus primdrijiconÃdt pdrtibus, .^ 1 ^^^ppe AnimdtGquot; Corpore. De dtiimd mÃd libro âââ* ^â^iigenterzrperÃiicuetqudntumperingcnijte^ *^«'itdttm arfeduUtatem licebit,trdädbimus g7 di( frrentm.'Oe corporisuero hurndni generdtioneamp; ^^Ãriptione.Oe ortu Z7 pdrtibus,nihil omnino hic ^^lt;^dm,remittens ledorem di operd AriÃo. atque ^^ert. vide ergo de hominis conceptu,proliÃcdti» °''^Ãxtu,ortu,generdtioneq; in utero 7.hiÃo.toto '^^ro,zrpr£Ãertimdâ¬perfechone,incrementiique ilt;^tus,ineodem ed.^.zy^-CTinfrdin z.generd. dni w^humedp.s. ^tAlbert.in9.trdd.i.cdp.2.z7^. ^^^firtimdefeetus incremento, e^Ãrmdtione. Et
\ ^â^roiemtrdä.z.cdp.^, DeEmbryoneineodemed.
^'Cr3,^7inUb.iQ.tra(i,t,C((,j. cr4. crinlibro
COMMENT. PHYS.
c^pta XX Xfll. iehomi= tiKortu.
Caput XXX nn. de corpo-rchsti.
Caput XXXV. departs
ttucorpos rii huma= nh
»S trafi i.cap.6.Oepartuin7-hiÃo.cap-Ã-cyte* ^t Albertusin 9-traà t.cap.fi. c7inUbro ie feeree tis mulierum.Et degenerationeitem hominis prob xadif^utatioefl Alberti in 9. tracl.i.toto.âDefnni litudineautem prolis adpar entes uelalios,itiA-glt;* nerat.cap.^.Ut Albertus in Ã.tra^i.i. cap.4-CT^-^de liberorum multitudine,C7 paucitate in eoient ' trail, t. C£ferum de hominis natura erdeÃ:riptio* netotus eà feptimus lib. Plint Alberti uieeÃ* inifecundi,trail.primustotus.Atq;itainhuiuscä* pitistrieeÃmi feeundi indicé abfoluiÃe uoloetiäUt hutustertijlibriCaput TrieeÃmumtertiZdehomi* nis ortu,hoceÃ,generatione,quadeÃribit,e7'P^'â^ niusin7.cap.^ .uÃq; in caput 19. PtitemabÃltuÃ^ uolo.CaputTriceÃ)numquartum,decorpore hont nis, in quoi conger ere poteà ÃudioÃisea, queit morbisC7 ajfeihonibuscorporum^tem de com^^^ xionibus ^ qualitatibuscorporishumani,aPhyÃ^ ciSitiiedicisqiproduntur. ItemabfoluiÃi uoloClt;gt;* putTrieeÃmum quintumdepartibus corporishu* mani,quaru'nytnternarum feiheet,^ extemanint in corporehumano,anatomiamc7defcriptionein, adeoq;piiluram , diligenter cumalij b4eiici, tun imprimis AuicennainprtmoTomo , e^poÃeun AlexanderBenedidus libris quinque de anatoinia, uel de hiÃoria corporis humaniser lacobus Carpus BononienÃs inIfagoge anatomix corporis humant ttiam oculisÃpeHandamprasbuerunt.
Li8. in. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;180
DE HABITV CORPORIS.
Clt;t{gt;ut XXXVI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
EXbdbitiicorporii facilepo^e iuHcdri, ^3â iJabitM conie{ldribdbitumc{uoqueetnaturam anb corporis ^hdtque morcs^ex pene litiaquotHidnddocet :, Z7 dnimi nd» ^'*lgdtum didum. Cduendum elfe ab illis,quos ndtu= turam pro ââ'â^noiduit dtque infgniuit.Extat dntcn:egregius dit, ^^berArifoteUs dePhyfügnomonid,hocell,decon ^cHiiraftmenda à pdrtibus,lt;3' habitu corporis, fu^ P^^ dnimi natura dique moribus. Et Albertus quoi ^lt;ieini.trdd.i toto,dcfcribit Phyfognomoniant ^Andtomidmpdrtiumexterioru.t^dm pdrtesih ^tfiores uideri ncqueunt,nec db bis aUqud fumi fo» ^^lieoniedurd.
DE VIT A C A«
put XXX V11.
PRlN.0:Animdltdqud:ddm ejfelongioris ui 'Vitxloni t£,qud;ddmuerobreuioris,in diuerfogénérés gitudoe^ oliendit uulgdtum epigrammd,de atate dnimalium breuitast '^irgi.infcriptum.Plerunr^etïimmdgnd dmmdlid ^^bômo,ceruiK,elephds,equus.funtuiUdciord pars » «Mt duibus infe^iis. Deinde in eddem/fecie, dUd lt;tlijs funt uiudciord dut f-dgiliord , alius enbn
1 fcôino diutius dliouiuit, dut breuius. Cdufduerô âVltaloni 1 long« breuisque uitie enumerdntur dbArifotele g^Z^brea ' inlibrode longitudine uiu. H* funt enim prim£ «lt;4 cduflt;e, b 2 qudlitda
COMMENT PHYS.
^UaUtdies in corporibus animantis,^!' edriiHf^Oi ptionesuelcomplexiones. Quibus accédant ciuxiS ali£occaponâ¬S.VtGâuulgo dicitur. Plures bom* nesinternecrapuldi^uam morbis,aut fenio.Vt in calidis regionibus longioris uit£ funt dnimalia,citii inpigidis. Vndecr Herodotus crP)iodorus,pri^ bant de incredibili uiuacitate Orientalium z^ mia^ rum O' Aetiopum.Quid corporaifta ex locicaïiH tdtepcciord,nQnitdfuntobnoxidmorbis, c^uiplt* runqi proueniunt ex humoribus putrefaShs.
Vit^oâ SECVNDO: PotiÃimdcdufduit£eft incaUio mortiscau C^fc«»«lt;iogt;A®^âââlt;ââ^«cr^4gjtolt;tf«»«^tgilt;loâ^ ft botià p^tOiinpd eodem cap. 40.1« humidoquidem bifa Kumidü i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corporis dui*
dufd r ^^â^^'' ^*ââ®â' t^ât^iitus(quâ¬m ifti humidu rddicaïc uo^ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cdnt)fitdêrius,pinguiufculus,qitinonitafaciUp'**
Ff - trefcatdutdeficceturSecundot SiiÃebumorÃ^P^â^^
* nbsp;nbsp;' portionecopiofuS}nonimmodicus,quiÃindit^trno
fdcile mq} cito indrefcdt,unde mdgna corporaplt^ runq; fmt uinaciord^quam parua^quippe qu£ P^gt;^ CaUdunt bumorisndtiuiobtinednt. Deinde dcdUdoquoqi^ cdufdlo i bifaridmfumiturcdufduiudcitdtis. Primo'-Sit^quot;* g£ uitte 2 dumpt it empingue,non rar urn, tenue^nimis-^f* bifariS. cundo:Sicalidumpt humoriadmixtumpropotd^* ne,quad humidum tarnenpt 0 ipÃumfirmius, tof* ruptioninonftatimobnoxium.Quiahumorfupet* , Puus putrep:it,utdpparetin ulcerops corporibuS'
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;187
ficuta^t!4,crimmodicolic]uoreextinguitur ignis, ^pritfeirtim à huntÿriïle Ãt tenuis ZX aqueustf^uda '« in corpore cicius congelaf :it, qimm ptngun hu^ nor.Uem nimius calor uelodus abfumit humidunt «on aUrnétaref3lum,quod ai aUmento cibi potiis^ Ãggeritur atquc fuppeditdtur,uerum ey abfumit ^ipafciturque humoremnatiuum, ^ radicalem,\
I ^âturafuppeditdtumcorporidtqueinÃtum. Sicut ^^goïumeninlychnodintiusebuiuit, quoplusoki âf 1 pinguedinisfiggeritur,Ãc ey corpus animât urn ^wtius uiuit,quo plus humor is caloris'que proporti tgt;tiegeometricdzy temper amento iuÃo habet.Sicut (contra nimiaflamma lychni citius abfumit oleum, «utpinguefuffufum,eyimmodicusliquor,priiefera firn aqueus, facile extinguitflammam atque lumen f^ocat.
! T^KTlOtOmniumueroinhominecaufarum j^ong£Ui» longeuit£primameffeiudico,fdnam curisque ua= ^g^n |jo,âi t«nm meutern ey animum a dolore liberum, Siqm^ nepr£ci* iem ut labor immodicus,fdtigatioqi,deÃccat et are p^^ j^j^p,. facit corpora,itd muit o maxime labor, dolor ^ ani mi,conÃcit,abfumitqicorporismcmbra,(yÃ:nen tauitn.VndecycurduocantLatini qubdcor urit, Curfety» eyuitaliauifceraquaÃabroiit. Atq^experientia mologub nimirumquotidiana arguit,corpora dolentiumac
1 laborantium,at(^ eorum, qui grauioribus affeih* bus,et folicitudinibus,funtobnox'ij,quafilenta ta» be conf ci y inarefcerc,nt ifle ait apud Plrfutyi«.
b 5 M^rore
COMMENT. PHYS.
Marore mdceror,mdcefco,confenefco ,Z^tahefca Offddtq; pelliifum-,miferamdcritudine. (mil'er.
Curiolen Kocduttmindeeuemttquocldolentednimdtuitdt tiu^grd IfS ^i^oq; f^iritus,uires, motusq; debilitdntur, er uiorib. df~ ndturahs cdlor remittitur,de humor tidtiutu itd H^ feehb. ob= labitur,^- eudnef'cit,dumfdtigdtd folhcitudinibui noxiorum ämmdm,ttdet,pigetqi fudsuires intendere, çr ex» corpora er cere aldcriter,non itreorpore Æjlum,uerum amp;nbsp;p tabeetma pfoanimo,iaxtailludOuidij.^ de confia Si quid Grin nobis uiui,fupereÃ^ uigorls fiantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Extindum longis excidit omne rnalis.
Etaffedus quoq^ anxÿ,non modo per turbdnt,[ei(i conficiuntinftrumeta fud,fedesq; utpotecor,ieciitt fel.Eiam in uifeeribus habitant affe (lus, ut inÃ'lt;t i'' A-caps f. GT^o .Proinde posta reihÃirne mottet-Orandum cfi,utjttmcns fana in corporefano-
DE RESPIRATIONE.
Caput XXXVIH.
spiritui ^ Piriti(scftcorpusfubtileacrium,iuaporeid» 5'**â^* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;que humore naturali,Gr adiuuantecalido «^
turali,ortum in corde animalis, c^uanquatn i«^^ dnimalibus qult;e corde carent,aliud quid mentbntKt
^effiros fungituruicecordis.Reffiratioefiremifio CT^t^^ tio. tradioffintus, apulmoncalloue membro^^t*^ p^elfira^ pollentefada.ïinis autem gt ufus reffirationiserâ tionis ufus. nt calor internus,pr£cipuè in corde, rejrigeretuf»
GT recreeturfubindercnouatuSiGrquaJidurulaa»
LI B. nr.
.SS
x^nfBlo afficttU5,ciuiremiUitur (^ attfahitur à paU ^^neti(nquamAji)lle,ncputrefclt;itcalorçrj^iritui P^'^pctua quitte,cjdeÃdia quidam, ut et iam fupr a '^^tubidiiiumeÃ.TametÃuero multaanimaUdpul ^U'â^^ ^ ^one nÃirdtionii infirumento careMtyUt piÃes et â^^ilt;*âgt;^i^^ ^^Ãüdyplerdq-, tarnen aliud quippiam habentmem ^lâ*Plt;*^gt;^0quot; ^^iim,quod pulmonii uice fungatur^ut de corde e= âf caréna ^^imnuncdiximus, Proindenihil admodumopus â''ââtAriftotelemdenegarepifcibusplerisq;, ç^^'ina ^oÃi^ttÃ. Ã^isreÃirationem , nonobaliamcaufam, quant V^oipulmonecareant, utin^.partiumcap 6. Sei ^^iczrPliniusin9-cap~.e^aUjrcpugnant,aÃ'ea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* '^inteiÃirareamp;âreÃirarepiÃesquoqi crinfeÃa, ^imaÃproptercaloris reÃigerandi exiguitatem, nonitacrebrareÃiratione indigeant aquatiUaer inÃdapleraq^, utmaioraanimatiatcrreftria,aut »olattUa.PluraapudArifto.in lib.de reÃiratione *nimalium.lE.tapudliip.inlib.iecorde.
DE AETATIBVS.
Caput XXXIX.
A states hominis uarie diftinxerunt Uleiici atquePhyÃei. Pleriq^tamenaut 4.aut.7. nunterant, alluientes ainaturam, partimanimi.
partimcorporis, tAedicisferèquatuor numerana jetâtes tur.Pueritia,calida er humtda,uerhominis,uÃque bominisÃe «iio.circiter annum. tuuentits,â¬aliiaerÃcca,.a:a c^nduM«« Iiishominis,ufq^ai4-c.circitcr annum. VirtUtM, h 4 Ãigida
COMMENT, PHYS,
Sicoi ^M^ jripid ^y humiddyuÃq; ai fexageÃmum cirât er dit twr, num,duttimnus hominisSeneäus Ãigida erÃecd, ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faà ärciterfexageÃmumannum^hyernt hominis, Cor, uÃj; diÃnem uitx.Dicunt autem Cor,iiitiedrcem,in creÃereuÃ^in $o.dnnum, poÃea ueroab annoyo.
AetdUs äecreÃcere,et iemumeudneÃert. AlijsÃptem^td» hominis à tes recenÃntur,dndturd credo dnimipotius, quM ptemÃeu- corporis,utÃt Infdntid in annum 7,Pueritid in «4» dum alias, AdoleÃentia in ly. luuentus in ^y. Virilitds in ilt;^gt; l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ScneHus in7o.ciräter,Decrepitdlt;etdsuÃqi ddÃne kdedtet, nbsp;uitie. ReBiÃimeautem dicunt Medici,quodÃos amp;
V vigor £tdtis cunfid grdtiord meliord habet. De » âinatio uero atatis erÃmädomniahabet contrit,
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DEMORTE.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãaput XL.
Mon ^i. à ^ââ^ ^ft commigrdtio dnim£ d corpore, 1 Vi CT ditimortahs commutdtio'in mortd^ lem,iuxtdCiceronisÃntentidm,ini.TuÃu.Sicut(t
Vitd ^uid, cotrayitdicfiuniodnimjecu corpore[uo.lMorsdd tem eà triplex,HidturdliSiAccidentdria, et violent 'Morstri » td.Morstgt;laturdUseÃ,lt;}UieobuenithominiexhM f 1 ex, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dinonfaluin dUmentdris,Ãid etidm radicalis coÃum
ptione pduldtimÃaäd, utÃuel ealorÃt nimius, ud humidum modicum,autÃigusÃiperet cdlorem, itd uthumidumÃdciUus cogeldÃcat,nimiruminÃciii, Ãigidis,dut nimiu humidiscorporibus,prout quf^ Marti nos fomplexioeÃÃdgilior.At^uehdncmortemtdwi, huiniii
LIB. III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1S9
lumiii^cididi,ul fdguinei,etp'blegmdtuiifdcili turaU quia iKeuitdnt.Vnico'Arijio.inproblemdti^Ãrrniore complex uitdmtribuit,Gâiittiumiore,uiuentibusaifepten xiominut ^ionem,crinjrigiiisregionibus,quoidi mortem obnoxia. ^dncndturdlemdttinet.Morsdutem Accidentdridz t^,qu£ per morbu corporis uiolentuobuenit, qud:^ Morbid ^ibusmorbismdgisl'untobnoxidbumidd Zj'cdUddqu£ corpa tlt;gt;rpord, qudm Heed or cdlidd.Sic Ariftotelesdiu= rd mugis ^Hfmorcm uitdm tribuit orientdUbus,Gr ijs qui in= dut minus bdiitantcdliddsregiones, quodddmorbosdttinet. ; obnoxitt ^ors'Violentdefl,qudmoriuntur^to^xvxToi,hoc ^to^xvac» ' tji iUi qui dicuntur,dnte diemÃuthoppetere mor tos.
tim,utqui in prielijs,dut fupplicijs, autrepen finismortibus, cr cdfudliquoletdli, ^ improuifo mortem obeunt. Hdcded» nimdntibus,et domine, ddeo'que de tertidPhyfîcespdrte,ïpr£fens diddfufficidnt.Quibus nolo uddere Epilogu hoc to co,quippequo mugis erit opus incupio te [equentis c^ menturijde unimu in fiituti.
finistertijUbri.
b f Comment
COMMENT. PHYS.
GOMMEN
TARII IN PHYSI-î
CAM ARISTOTELIS,
LIBER o^vARTVS.
Pnefatio autoris.
^a RATIA M ME ALICLVAJ* apuiftitdiofos inituru puto.ÃpäU* lo longius quidem, at tarne breuiuf hicrepetam, totiuspropephyÃe^ ^ profeÃionii materiam,eiu$q; orii* » nemoflendam. SicenimbreuiejuaÃindicé, fft^ quam digito,totum corpus phyÃcum,cum [uismetn x bris ZT partibus demonfirabitur, et quarti buiult; co ment ar ij cumfuperioribuscognatio,ac neceÃitudo j apparebitfaciUus. Atquefatiusforeputo, hancfe» ⢠riemacmethodumindicare,quamanimie encotnii* dicere:de cuius laudibus tacere,quam pauca ZT bn* miliora loqui malo.Qjiia non tam per temporii in Ãitutiq; f:ripti angujiiam,quam per ingenij ZT ^ fhonis imbecdlitatem,fatis pro dignitate ZT expe* datione Animamide^eaÃeientiä celebrarenequeo Uaq; ut de phyÃca,ZT de eins materia aeÃerie pau* caattingä,adeÃnitione rurÃumÃumetur exordia. PbyÃea nbsp;nbsp;pbyÃea efi,de natura oauÃs^ zr effedibns zT lt;tcci*
^gt;^id. dentibus corporis naturalis,mobil!S,Ãcientia.Ordo autem profeÃionis PhyÃea apud Penpateticos. bis ferecomprahciiditurcapitibus.
Primo
LIB. IUI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;150
PK\M0:PhyÃca!ngettere,etahÃr(tllimqult;i9 plyÃce ÃyconÃderdtprincipiä,cauÃas,motunt dccidentia, materidin ^ircumfiantidsq;ipÃusinotus,quomoueturcorpnt generic ^âKuvdlc mobile, eyqudtenus mobile ipfum corpus ^ouetur. tA.oueridutephyÃcdpbrdÃhic dicimus, î^Qu^i^ corpus mutdrtfecundumÃubfidntidm,dut decidens i^tmv.ut corpus gener dricorrumpiq.; infibÃdntid. ^t^geri Ci^quot; minui in qudntitdte.Alterdri er mutd» ^inqudlitdte.i'erriermutariloco.Siccorpusmo= Corpus j ^depbyÃcdpbrdÃeÃprorfusfubfldntidcorporcd, mobile, ^bnoxidldm di{iismotibus.SedmethdpbyÃci£md= ^Aetuphy» ^f^id circdqndmproprieuerfdtur,efl fubÃdntid in Ãc£ mdtea ^°^pored,utDeus,Angeli,0lt;£mones,aniindfepd= rid. ^â'^dÃcut erfubfldntidcorpor(d,qudtentKnoncà ^^noxidmotui,erinuniuerfum dbflra£ld ejfentia flt;*bfiantilt;eueldccidentiiAfud nidterid, pertinent ^dt/tetdphyÃcdmprofeÃionem.iÃdprimd clemen QuidS.U tA,principiaq;phyÃces,complcÃituretdocetopm briphyf. ^tiÃotelis,quoddeAufcultdtionepl)yÃcd, erde Arifio.co Mot«infcribitur,in S.libros diuifum, quie princi- tinednt. fidfuprdinprimoconimentdriodttigimas,
^E. cvüDQ-.phyÃcdinÃjicieconÃderdt cor* !⢠quot;PbyÃ* tgt;iitndturale,quodniütulocdlitdntuin mouetnr,er e£ mate* ^oi-ofertur,qudlceÃcalum,ertotusddeomundM: rid in ffe qâfottimfubÃdntid,qudntitds,qudlitds,cum non mu cie. tetur in unmerfumrdmen locofertur. Oe hoc codi Mdtcrid frnuttidimotulocdUiförnid, pdrtibus,eÃcdis,dc- lib.AriÃ.
cidfiiti*
lt; COMMENT. PHYS.
itcah or cUtntibi«,pertra^Mit.libri Ariftotelis it ccelo ti itmio. 11. mundo.
TERTlOtPhyÃcdinJ^ecieconÃderat corpi^ ndturlt;tle,eleinentdre,uel ex dementis compoÃ^^^' qudtenusjèrmisdcqudlitatibus element or um mo* uetur dc mutdtur:fDrmd,ut cum generdtur dUt cof rumpitur:duti]udntitdte,utcumdugeturuel dimi* Alteran. nuitur,dutcjudlitatetutcumalteratur. tidmdltcf^ riphyÃedphrdÃeft, fecundumqudUtatem tnut^ Katerid gt if},^^ motibus, pritÃertim de prionbus duobm hb. AriÃ, ^ dequdlitdtibuselementorum dtque compoÃtâgt;* deGener. rumexelementiscorporumÃuntduolibri AriÃ^ tt cor 111 tdii^^c Generdtione^Corruptioneinferipti-^â*P' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^V AR T O:PhyÃcd coÃderdt inÃecie corpii^
ndturdle,compoÃtum,mixtum,imperfeilü, dm^ moturnzrcdufdicreffeilus, nempe Hereofdtlti^ fbyÃeis mixtd compoÃtionis prim£,?:^f;cundf tu) Keteora ^^^^â^^»Gr imperfecta,Ãrtajje,quid non itd demon cur corp. Ã^â*^dis erperfedd feientidde meteoris olim fu^* imperfe» ^^^ ^^ ^ â^^^à ^â ^ââ naturdlibus. Pt hde meteord in Ã^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tribus libris Meteor, ab AriÃtraduntur.
jjjj_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^V l tgt;l T 0:PhyÃCd coÃderdt in Ãede,cauf^
effeäus iUdturdSiCr motus corporis naturaUs mi* xti,perfeBi,inanimati,qualeefl met all um er md» De Metal lure.DehisquidemmetaUaribusab Ariftotelefcri laribut. ptudntercideruntiniuriatemporu, fedAlbertio* fcriptorts f^^ ^^ Mineraltbus,Gr Agricole Dialogus de Mc taUaribus, er Plinius inpoÃerioribas libris fuu^ aUj^
LIB. nil.quot;
â¢9«
«li]'(lt(etaioctnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
SEXT OtPhypea diitequam ie corpore mobiU nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^
animato trlt;t(iet,(Nctm corpus aliui eftindnimatu, â M[HperioriS,aïiui ejidnimatumiiitfequentid) con j'^ierat in genere ac in j^ecie^principium uitdle om* ^iumdnimdtorumcorporumâ.quieejlipfd Animd» («ggere «s uitdm,dtque uires,et operdtiones uit dies *nimdlesq;gt;cuiUbetdnimdtocorpori,utinjrdcdp.i. iequddnimdÃcriptumejldb Ariftotele Huinumo^! pus,in tres libres Huif um:,cuius operisfubieüumet tnaterid, circaqud,uerfdturillui,ejlAnimdipfd, quitenus corporidnimdtoejldffxde^^-iniitdphd^l^^^riÃ-beiiti uit dm er motus d^lusq^uü dies,dbeddemdni= ^® dnimd. Wd,qu£bdbitdtine'o. Cdterum iednimdfepdrdtd ^(dnimd icorporepoji mürtem,noeÃphyÃci trdadreSei Ãp^rdtd titiiethdphyftcd,quindiThealogidm potiuscon^ ^corpore fier dre pertinet. Siejniderdtio hominis, nià fdcris â/ââ^ ^^â^* Iltens Aiiutdereiodir^nequitdfequi, ncium ex d^ ^^^â nimodcferiocredereimmortdiitdtednimx. Inhuc MoI«$ ia ergoqudrtumcommentdriumprouiribus jfdeter ^^t^Hydr* feiuUtdtenoftrd,diligéterplerd.qidbArifiotele,dc g^twentH, dlijsnonuüisPeripdteticisdidude Animd , de dus crptits hu partibus,potentijsetuiribus,deqi totdUdturaddeo ââ*^ ÃWU j nbsp;nbsp;tius,perffir;uè,ci'no itd prolixe conger dm,ed qui- ^*^â*
dem condaione,ut qu£ di Kedicorum proprie per= tinent drl:em,ed reUnqudm, ne dUend à noÃrdpro» fefione,et purum mihi inteUedd djferre, fdlcem^ « «Iiâ¬Â»(lt;m meffem wimr immittereiquid
KcM
COMMENT. PHYS.
Kediri fequen(j-,Ãto modulo,de peie Herum e/f.
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QuifudmetUur pondera,ferrepoteft.
Pieudopla ^P^ââfllêâj^â(^*^^^amp;' uanitatibui Pfeudoplatomo tonici nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coyum,mnltomagiidbftinebo,ciuimirdbilia,nedi^
cam monfirofa multa co mminifeuntur de Anima,-erfomniafebrilia fomniant:}, quibasne noftratiii quident aliqui db[iinnere. Verum illoi reüè Pfeudo». platonicos dppeUauerimui,quiabenealioqui C!^bo nonfice i Socrate er Platane dif}gt;utata, diâal^de Anim.t,pra:fertim rationaU ex humana, ifti nel nó inteUe{ia,uel(iquodmaga crediderimydetertaam» bitiofeer deprauataiaHitant, er tanquarn myÃt* ridfuperftitiofeddmirantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
OperdCios SEP TlIÃO:PhyÃcdcon(jderdtingenere,c(^ ' «es anime pn^ Mimât am CJquot; motus dus, ac operationes qitaÃ' nbsp;nbsp;I
er corpo dam,qudsidhdbetcHmdnimacommunes,itai(tni ri commua âià i,^ corporeÃta cas exerceat erexhibeat ipfaA*. ^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nimaïut dormire ,fomniare,uigilare,tangere,iiiM
neÃere,ÃneÃcere,Ã)irare, erÃmiUa. Dequibus o* perationibus,corpori er anim£ coinuntbuSitametà Ariflotelesim. quoqucdeanimalibrodoceat, ta^.
Parad na- ^^'^ ^iafdemextant aliquot de Hlisopufcula, que turaUd, ifliuocdntParuatJaturalia. Suntaatemhilibedi circicer iz.De fenÃt erftnÃbili,De memoria er re tniniÃ:entid,Defomnoeruigilia,DelnÃomniÃ,Plc diuinationeperfomnid. Demotu animaUum, De longitudineerbreuitateuitx, Deiauentutafene* , fia,uitdter morte,De rej^iratione,De mceÃ'i am» nbsp;nbsp;nbsp;'
Hfdlinm
LIB. Ilir. ipi
â1411« w,De flatu, Dt Phyftognomonilt;i, c^ui opuf:u ^âtiiituraliadiditd ftnt ab Ariftotele Ubrif tie Ani ^âtiquafiÃiipplemencum^fummariUiO'coroüariti. ⢠-^
0 CT A V0:Phypcaconpderat in/^ede de na ^iifii,motibtn, proprietatibut corporu naturaliu, yj f_ *nimatorum,ut de uegetdbilibus,id efl, plant is, ex pj uegeta ^ântTheophrafli i^-dibri.utdefenflbilibuSi idefl, inHy^f itanimaUbusc^dehomine,extant Ariflotelisde= QnflbiU* ttn(yo{iilibri,crdehogt;nineitem, eiusq^parti- yn^^Q^ /,g ^KextategregiÃopiitGregorijNyflnigrxci (lui ^^j^^'^ ^^j^ luitflaterBafllijKagni,cramicusGregoriiiiazi= y,^^ trade *nzeni.Superfuntquo^;aliorumdoftiflimoru feri ^^^f pilt;tde t^atura hominum,tit apud Citium Augufli= ''fttUi er Ambroflum, erplurcs alias,qui aliquot hominis partes flngulis tioluminibtis cxplicarunt, ^ttcergoeflflri(S,h£citeminateriaefltotiusfcien ^titphyÃc£ , apud Ariflotelem , ae PeripateticoSt operum Ariflotelicorum interprétés. Uincctiam Anima ei» ^Pparet,ad quatnam corpora pertineat Anima, er n^q- feien» tuis feientia: nempe ad animat a tantum, quam ma= ^^ â^j gj^^ teriarn qui probe perdidicer it ertenuerit, isfane niffncorpo f(ilt;tt,nihilautparumadmodumflbidecfle,quodad ^^pertme PhÃologiam,koc cfl,natur£fcientiam attinet. ^^
DE ANIMAE DEFINI« tione. Caput I.
IStaquaflpr£fati,demateriaPhyflces,erargtt mento hums Commentarijquarti, flatim nunc aggredi«
COMMENT. PHYS.
tiggredicmur qu^llionem uulgatam quUem ifei f, . difficilemdtque ambigudin : QuHndm ÃtAnimd, â '^ ^^ ndm. AnÃt Animd nemo unqudfdnusiubitduerit.
DUiiS ergo definitioncs AriÃotelicdi explicdbo,amp; tertiodUunie dïddm'.exquibusutcunq; dppdredt, quid ndmÃt Animd. Tdmetà nemo duÃt äffeddre dutfÃerdre,ÃepoÃeÃubÃdntidm Anim£per imdgi Animd: ie ndtionemnediimuerbisconcipere. EÃenimquill' Ãnidones ^^^ Anim.edeÃmtio,tantumqudà nominii ?;^uoci qudles. buUexpoÃtiotcum reuerd elÃentidmdtq; Ãrmdä» nimi nequeamus aÃequi. AÃne ergo^z^eÃ'ccidj tanqitdm'dpoÃeriore,licet edmnotiÃedre.
Anim^e^ p RIM O: Animdm Ldtini duentoautÃgt;iriilt;^ tymohgid dppeüdiityimitdtione Gmeorurnyqu: r].vx^p .t feÃi gerdttone qodÃ, vrecredtioneuocdntAnimdin, to quoifuo )Ãiritu Ãuedt er recreet corpus, cUi in» hdbitdt.DeÃnitiodutemeiusprimddpudAriÃote» lemyZrpotiÃimdhdtceÃjinprincipiofecuniilibtt Anim^ dednimd.At^l^JiAeÃddus primus corporisUd» primdieà turdUsorgdnici,uitdmhdbenttspotentid. Huiusit lütio. Ãnitionis Ãnguldsuocesprimum,ieindeedmpetex tmplderpdrdphraÃmexponerelibet.
Tf^nitio* nbsp;nbsp;s E C V N D O: Animd eà jÃecie5,qu£ hdc deÃni»
»is prim£ tionedeÃnitur dcdeferibitur, conueniente nonbo» txpoÃtio. minis tdntu er rdtiondli dnim£,uerttmetidm pinn» t£,dnimalif^dnim£fenÃtiu£,dutuegetdtiu£,uttii Ãdeodemcdp.3. GenusdnimirediÃime tribuit^
LAA»# 46 AnÃotele «ftAe^^etx, in quo uocdbulofe bo»
LIB. Ilir.
»9?
iit^eruiiti ualdetorque nt, çy exercent ; er deed
no3Ãnprain i. cap.t^. traflduimus: ivn^ty^xfi ' proprie pgniÃcnre d^lnmyhoc eft,ejjintum cuiufq-rei er forimtm ddeo, Ærundum quam, er ex cuiut ttiribui corpui ndturdie quodlibet mouetur,e^ope rationes fu^exercet. Atc^ hoc loco inprincipiofe cuniideAnimd, non diÃimulunter AriÃotelesÃ= Anima' gniÃcuttAnimdmeffiqudÃÃrmderefjentiamcor curdHus. pom animdti,cui cohdbitdt,qu£ ipfuin corpus agi^ tet,zyidoneuin eÃtenxqs reddat ad operdtiones ab idles erdnimdles.SicutefiufchoUsreceptum eÃ. Corpus corpus eÃe qudÃmdteridin fubÃdntid corporelt;e,et gt;ttlt;iterilt;(. Ãbiedumanim^ ; dtq;dnimdmipÃdmeÃiÃrmam ^t^tttta dnimdti,dtqueidquodexmdterid,ideÃ, corpore, jîtmd, ttexÃrmd.ideÃ,exdnimdcompoÃtum Ãt,uegetd Ifiledutdnimdletidappeüdri pldntdm, unimdl, dut hominem. Nee mor un nos debet hic hominum dodo De noce rumcotrouerÃd,deuocdbulo (.â¢mÃiy(Ssx!;,tdmetà f-^^=â enimuerbadliquoufc^ pugnentydmen reipÃdpld=â Xlquot;*^ ^o^* neconÃentiuntiniÃquod uppeUuntes iJTi^s-x^xp darum co perÃdionemtÃgniÃcdntÃrmam atque dbfolutam trouerÃd.. (jÃentidm,etÃcbÃdntidmddeodnimje,uelcorporis. Quiueroddum,uelcontinudtdm motioneminter* pretänturiV7iÃixftxp,iüiÃrm£ipÃufdtqueeÃ'en tu uim operdtionesque intuetuur,Ãquidem ndturd nudicorpQri,nullifubÃdnti£,nulUdeiiiq; reipror* ÃimindiditotiofdmÃrmdm,dutineÃicdcemeÃen* turn,quin und cumhdeeÃintiaÃuds cinq; compoÃ* e to
COMMENT. PHYS.
to etj'uhliMti£ airesyfu^s operationts tt oj^daÃ* mul attribuent. Parum ergo refert utrum sVTi At* ynotpadum, anperfedionembacindejinitiontt alibiue interpreterii.
Anima TERTIO: Adumprimumcorporis appellat curadus Animam,e()quoiabea animaprocedunt omnesa^ primus. ltlt;eoperationes,uires,çradioiiesincorpore,uelin Aduspri- totoanimato-ïHamforma agens crmouens, uoca* mus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur Adusprimus,^ anima,quiemo!iet, eyâ agitat
corpus ut uittat,id eft,ere feat,uel fentiat. operatie Adusfc: Uero,eyeffcatia , c;'uiresmot£,abadu moiunte cundus. nbsp;primo,et ojientat£,uocantur adus fecundi,quiaà prima,idefl,amouenteadu,tanquammotlt;eipfifâ eundarioproeedunt. Sicdodorpr£legens,c!'dâgt;^ cens,ttocari potefl A dus primus.Dodrina nero, tt operaetus,quamipfedodorimpendit,cy'co;nuniâ cataudientibus,utper eamdoceantur, erdifcaatt tiocabiturredeadusfecundus. Atqueita apte paà genus ivTiAixdocQin definitioncfeqnuturdtfferen tix. Sic ergo alimentum,uifus,auditus, memoria,it teUedus, erreliqua, nonfuntquidemipfa Anima in corpore, id efi,non funt adus primus corpofisgt; fed funt adusfecundarijyprogredientesabipfoptP nbsp;nbsp;( no adu,ideft,ab antma corporis animati. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;(
Anima (i_VAB.TO:CorporisadusdiciturelfeAni* i curadus ma,addiffcrentiamfubflantilt;e incorporel,eytett forporis. dentium qu£corporeuacant tCufubftantixincoTf porta fint ipfj Jfgt;iritusgt;quoruadusprimusfine me» nbsp;nbsp;,
LIB. rin. 194
ito (^ Deut ipfé,cream f^iritas.Quin çr animæ p: pâ(rat£ à corpore non couenit hic depnitio: ejuia f ;ii partttamlt;(nimamdepnire,non intereftPhyÃci,fed i^etaphypeiep.Pit aut peeuhariterhic mentiocor (^uraninti poriinaturaUst addifferentiameius potentii uel f^orporis «(lus,ciaiepinangelo,ind£mone,ciuorum neutri ^â^â^ralês corpuinliturdleddefttpdaffiflumfolunimodOi çr dPumptumdliundejpriterndturdm eorum. Item Murdlecorpusdicitur t dddiperentidm corpora â¢icadentdrià uel drtipcidUs:quod tarnet fi habeat da peraliones or motiones faas,tarnen no didturdnia nitumtnec^ellfidesdnimi, utcoluinba ligneaab ^rchitaTarentinoficfdbrefdUd ^ utfronte quafi Columba fuduoldret'.tdmêdnimatdnopotefi: dppelldri,quia lignea Aï Uaturdlecorpui nofuit,fied artificidle.Ho natu,fied chitii. â¢ttteejfedum.Sicut cyrotdidUudue mobile drtifia (iile,moueturper drtem,nonper dUquamanimâ.
C^yifiTD'.Corpuiorganicumhicin définitif Corpm of oneuocdtur,quod habetdificrimenerfitumierfi^ ganicum gwdm membrorum dc pdrtium in fie principaUum: quid. qtiiialioquipdrtesitUegralesuocdmui,qudlidfiunt turn prmis infirumentauiti , qua membra uitdlia *ppe'ddntur,utcor,cerebrum,cdput, uificerddn dni ln41i:«t ep cortex-,rddix,truncus ,cdulis, medulla, femen.in plantaiQudliafiunt iteminprumentdfiena fuum-,Minpdeodemcdp.7.cr9.Atlt;^ hoc orgdni= ^^^tna turn corpus diaturfiecundu aliquot, addififierentia ^^uradui
. «otUiptlUrum, cr mundi, juod b« tametfi habe» ant
COMMENT. PHYS.
organici. dntdniinam,crÃntdnimattt,iuxtct?ltitontcoi,flt;^â meneiinonconueniat hxc deÃnitio : quid corpord iftdcaleÃidnonhdbedntinÃrumentduitx. Quoi quamÃt diilum Ãiuolum ^ cuiuis facile pdtet. Au! enim caelum,Ãeã,er munius, funt dnimatd,tu«i uti^i fuauit£ inÃrumentdhabent ,tametà nonpu* ridhomini,dnimdli,uelpldnt£.Aut caelum,Ãe^^^â Crmundus,funtinanimdtd,quoirefhus no$ creH* mus,tum minime quadrat lUn hxc deÃnitio,amp;dp* pelldtioAnim£,ueldnimati corporis. Qjioiuero pr^clari etia Philofophià ut Cicero de Ratura Dt* orum meminit)Coelum,Steüas,dc M.undum Utuu^ eÃe animata,atq; habere anima'.proculdubio Ãguiâ Ãcareiduolunt,iÃa moueri,regi,cr gubernariub animii er f^iritibus:no quidem inÃtisÃbi, tanquutu corporianimato, uerumcuraDeiÃcinflru(hsamp;' aüigatis,ut angelt autboni demones fuum quoique orbem cocleflem,fuamÃellam moueantac regduS! atq^ipfedemumundus uniuerfusk fumma Animd) ideÃ,Qeoipfouegetetur,Ãueatur,dc regaturÃu* xtaiüud.
Spiritus intus aUtttotdmq^infufd per drtus Mens agitat molem^er magnofe corpore miÃ^-Inde efl caleflis origofeminibus cun£li5,ut fupra « i.cdp.yexpofui. Dicitur ergo corpus organicum. Pociusad differentiarn eorumcorporumqudnon habent organa,hoe eÃ,inÃrumenta uit£,aut cuiuÃ** qmm uitalis operationis,fic lapis,tnctdllum, metto
LIB. Illi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ip;
ron,calu»t,cfudniuismouentar ,ttimen nullum hd*
â tentifliufmodiinftrumentum crcÃcendi,generdn* ii,fentirndi.Qv.od utro hit ejuotfi difjiutuntde 'Em= Embryo bryone,hoc tft,f(xtu imperfedo in utero,non itd ne ^^^ corpus eeffarium uidetur. Qnienmpduloredius dehdc animdtH tefentiunt,communicon[enfuferèdicunt,Embryo niprimodnimdm uegetatiudm, demdefeuÃtiudm, itmumrdtionalemcjuoq;fuperuenire,cum fcilicet perfedusfuerit hominis feetus.Atthitaredeuoeda bitur Embryo,corpusanimdtum, peut ferne pomi, piri,dut f-umenti.
SE.XTO:Corporisuitdm hdbentis potentid, Animd «dum dicit eÃe dnimdm,dd differentiam corporum curddus inanimdtorum,qu£udtant anima,ut fdpiÃime eft corporis itnttdidum: Sicutentmdnimdtduocdinus,qud;in== uitamha trafeuitamer dnimamhabent-.Ctcindnimdtdappel Mentis po* ldmus,qu£nulldmuitamintrdfe,nulldanimdm,nul tentid. Um^j adeo animdlem motumperfehabd,ut naubt currus,rotd,ldpis ,qudlid tarnet ft mouedntur motu locali, tarnen prorfum alijs motibus tarent uitaU» but. Animata uero(.utmoxpdtebit)fuapte naturd
' titra externum motorem erefcut ucl fentiunt Atq^ | ^ hoc quidem torpus animatu,uit am habere dicitur potentia , id eÃ,poffeexercereoperduitiie,per uim animd fetum habitantiâ,.'Vit£di(tem appellatione nbsp;nbsp;^^^â^^
, uenithituitaprima,eyromnesuitalesoperationest
1 cperaq;uitit,utinjra'Eode)ncap.i.'Vndefgnificd* Corporis iw corpus ad animdmcopdrari,ficutpoteniiam ad ad anima c j adum
COMMENT. PHYS.
eomprfrdi ailum. Et ad differentiamrurfum corporis indni* tioi^uxlis. snati, quodnuttamhabctnc inpotcntidcjuidemui^ titm,nedumina(tu.Uemcadduer tjmelà organic^ fit corpuSytdinenittmnuUdmhiibetuitttm in poten* Vitam tn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;naturali,uelpropin(iua.ltcmcorpus did
potentia jnatum habet uit am in potentia,id efi t operationts habereqd, uitales tüq^ animates fuo tempore,fuo^i modopri* fiarepoteft,tametfiaflunonhabeatquamlibetui* tarn,fid otiofi ahquando er quafi mortuum degat, ficutfernenfiumentiinhorreo repofitum, autalia feminajrugum:tamenfunt animata corpora,quant uis adu non exerceant operationes uit ales,f:d quid exercerepofiuntfuotemporelocoqi,utpote imed^ terr£firtili,uelinfitaerigt;nptantata: turn denique crefiunt,fiminant,gignunt,fcetificant. Sic corpus dormientts^efi tarnen animatum,quamuis no »0^* non audit adu,quiapotentiamhabetuidendi,auii* fi-ntma endi,erfimilium,fieuigilâ¬trurfum.QUQdueron9 curadiu firiadduntiAnimam efiiadum corporisfubfiunti* fubfianti' atem,redequidcmdicunt,er cxAriftotelisfinteU ii(gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tia.liam adus alius eftfttbfiantiaUs,utpotc finndt
perfiiliouefubftantie corporexuel incorporeriez adus alius eft accidentarius, ut firma,perfichoue accidentis,ut fiientia, uirtus,albcdo. Et ut er que adusprimusdefigignit fuosadus ficundos, boe eft,operationes.RiteergoappellamusAnitiiain,d* ftumfubftantialem,quiaperfiettanquainpdrsfib fiantbe in Mimato extreet corpus, atlt;^ aminatuni ipfim
LIB. BIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;156
âPpm rtmt idoneum ad operationei [Mi.
SEPTIM O'.ilabes ita(j; expUcatasuoceiin ie Tiefinitiot j^nitioneiCtexempla diuerfapropoÃta) undeÃn- nu prirntt [iiideÃnilioniiprim£facileapparet, quoiAnima parapara ià fuhÃantia incorporeaquidem,fed tarnen infufaÃs^ iorpori animato, er tanquam maters[MÃrmii â¢gt;ffixa:quod corpus naturale, non accidentarium» neque artiÃciale,er inÃrumentis ae membris uita» ^ibusprlt;editum,tifua anima uegetaturer uiniÃea* i^rnta ut partim corpus ipfum praÃet er exerceat [itasoperationesuitales,partimipfa animain cor^^ Animtfe» poreeodempreeÃetfuasoperatioesanimales. Hinc i^ndadta itiamalteradeÃnitio Anim£apud AriÃo.ÃacileinÃt^Ãto. telligitur,quadicitur quod Anima eÃÃ)iritus,quo ptincipaliter uiuimuSiÃentimus,ac inteUigimus. Ni Ãquod heee deÃnitio conuenit potiÃimum Animte rationail er hamana-,qua inteüigimns. Tertiamde Ãnitionemrequidemipfacum prima coÃentientem jj^^p^^j^ noÃritalemÃuperaddunt. AnimaeÃÃintus,cuius (^y^i^pi^C agitatione atq; ui corpus animatum aut uegetatur, «Kt Ãntit,aliaue opera uit£ praà at,id ipfum cui in habitat anima.Ciii£ quidem opera uit£, quoi et qua liaÃnt,inÃa eodemcap.yetfequentibus apparebit. Idam ad prafens h£c ie anim£deÃnitione diHa fuà Ãeiant, qu£ melius ex inÃa diccndis inteUigetur, cumieorigine, iecauÃs, dequeeffeciibus Anmut pluradicentur^
« 4 De
COMMENT PHYS,
DE OPINIONIBVS PHU
lofophorumfvper A nima.
Caput II.
PRIM Oâ.MiiUafemper controucrfia fuitin« ter erudites,ac pnecipue PhyÃcos,de fubftan tia Anim^-.ejuam alij incorpoream crfeparahilem, immortalemci; : alij corpoream inÃparabilem atc^ Vnaeorta jnortdlemeÃicenÃterunt. Qua:controuerpa uide* ^^^ortd,partimexejaadamdiÃentiendilibidine,et uerpaphij peculiariejuodamfapiendiambitu, partim expert lojophoru ononis diÃimiUtudine dtq; ambiguitate , cumalius de anima. pJ}yÃ(c^aliusIJtedue,elius Metaphorice,er Ãga* rateloejuimiltiitfdum pleriq; etiama Ãolis effech* busÃubÃantiam anima iudicarunt, dum item aHuf deÃolahominis anima rationaU (quianimus pro* prieuocaturaCiceronein TuÃculanis) taUusdeani nantium anima,plantis Ãcam abnegans: alius deto toÃÃiritu iüo loquitur,qui mouet er uegetat quoili Anima, nbsp;nbsp;f^^ animatu corpus, qua A nimaproprie uocatur,
quot; . ut/upraeodemca.i. cuius anima nobiUÃima pars Animus. ^ nimus dicitur,qua inteUigit atq- eligit,ut infra eo demcap.proximo,ercap.iS.-Verum nolohic pro* lixe recenÃere,interpretari,conÃutare, autdeÃen* deretot opiniones philoÃjphorum, cum id agat A* rifto.inprimo de Anima. Exemple itaqueCicero* nis e:^ Ma crobij,breuiter iflorum Ãmtentias attin*
gam.
SECVNDO: lUoru opiniones hinc diÃferoin* decnmtni
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*57
3edmumofiauumcap.ii[q;,(}ut iednintätantumdi Oplniones tjl,dcfolahominiianimalo^uuntur.PleriijiaHtem phUof.de creientes AnirnamtlJimortalem^crunacumcorâ: anima. porenalci,acfimulinterire,utinplantis z^beftijs Anima uidemuSjdixerunt earn effe quid corporcum,CT e'Xâ corporea wporeonatam,et corporis acf^tciei fuanobdiÃi er mortal mampartem,a(',toq;fèrmam,quiereliquumcorpus lis. iotumÃua agitations motuq^Ãueat, erfundioni:gt; biKuit^reidatidonetim, Sed tarnen ohtinuit apud Animain fanioreiiïlaaltcraÃententia,animam cfÃeincorpo= corporea. fean ttaq} animam eÃle dixitPicmocritusjÃiritum ricmocria incertumatoinis.cuifitperuin totumcarpits,quod tux. poÃidet,uel (utinterpretatur Arif oteles^dixiteä (fecompoftum quid ex atomis,perfemobile-,id cf excorpufeulisrotundis,er minutifimis.Sicutçy â^irgiUusinSilenototu mundumexatomisferibit Virg. lt;onpofitum,dcquo fupra.Vlipparchus dixit anima Gpmiones ^ffignem.Heraclitus Politicus lueem. VteracUtus eorum qui aliu3fcintiUamfeUariseffenti£.Pieraclitus alius ua ex elemen porabilecorpus Quidamcaloremnaturalem. A^ tisanima naximenes aerem.'Zeno cocretum corpori fiiritu. compofita Hippocrates tenuem j^iritum per omne corpus di9 uoluerunt. ferfum.Hippo aquam,uel humorem. Critics fan* guinem-crnidamfrigiditatem ac refigerationem corporis.vndecTâf^^inomenef. Biasdixitani ^t^^tîmi« Wdm eficompoftumquidex ignieratre. Parme dedii^a. Hides ex igni er terra.'Xenopbontrs ex terra,er a* qu4.ppicurus fieciemexigni,aere,er ffiritu mit c $ xt m
COMMENT. PHYS.
Xenoarf* tes.
Arifloxe^ tms.
Cinär» (hits.
lieiici
xtdm. Atqueitd iftiPhUofophi ex uno pluribufue dementis compoptamopinantar animam. Xeno* crates uero dixit animam effi numerumfe mouente: numerum guidem,eo quod apprahendit Ãgt;ecies re* rum numeratatiCrdiftinUdiicrfe mouentem,quii operationesfudsexpehabet çr Hits mouet corpus, Ariftoxenusmupeus item numerum, cr prindpii numem:proculdubio pgnipcans uit am, et uit£ ope* rationumque eins numerum, id ep,proportionevigt; perpngulds partes anim£ atque corporis,qua pro* portio habet pulcerrimum concentumin animato corpore,qualem uix meUorem reddere poÃunt mt* meri lAupci. Dinarchus dicit Anima eÃe principt* umelementorum, fcilice tignis,acr is, aquaerttt* r£tin ipp) corpore,cui inpdetinfupa,d^erens [ei» eidem corpori pulcerrimam illam ex quatuor com* plexionibus er elementanbus quollt at ibusharmo* niam,ercommixtionem,uinccrPhilolaiK Pytb* goricus,er Medicorum aliqui,ut Galen iis,dnimam nihil alutd ejPe, quam harmoniam er K^xnp, bol eft, conuenientiam er temperoturom exquaW complexionibus er qualitatibus,dtque inde ex mf* tutibus uitalibus atque animailbus d icunt:qua har* monia diffolutd,er qua crap difturbata,ipfum quo que corpus animatum dippoluatur atque emoriatur, cuius uita omnis aUoqui non nip per ià am temptri turam er proportionem geometric a conppat.Por* r'onobilioresadiones hominislUtpote inteHedum diuimUt
LIB. 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;158
âilt;jMp,rationem,lihcrumiirbitriantiCrû nilia,prouenired,comtnodiore temperatura ;Ãcut «Ãùî complexio corporum humanorum dwerfity ^rut quafi animi ac ingenij habitum. Empedocles Empedo* iternex qtiJtitorelementiSjetexdmiatia Utecjuediilü' titcompoÃtdm dnimamÃgniÃcdnsÃrm£ cum md ^trid conuenientidm, (2r quietem dmicitU uocabu- Amidtia. ^o,qualiscocordiddnim£eflcumcorporefuo. Per Lù. éternuera ÃgniÃcdtpotentidmel hdbilitdtem,c^u£ fjiin corpore dd corruptionem , mutdtionemqut fucqualiseÃdifcordiddnim^curncorporetqudne . ^o«tgt; in«icc di/folui uolunt dti^ diÃoluuntur.PoÃi-^oniiM idedm dicit eÃe dnimdm,qMd eft forma fu£ â*â ffecieidnimatit,uelcorporisdnimdti. Sicetaliqui ddeÃnitione AnÃo. MTiAixwotp exponuntper* h^onem c^ Ãrmam corporis organici eÃe dnimÃ, ^({UduitdaUdi^s aires deÃaant. Pl^to uero^mni^^ phäo^ ^mPhilofjpborum pr inceps. A ni mam dicit eÃe efâ [entiarnuelfubÃdntidm inteUigibilemtincorpore^ ^^Kquicfeipfaprimomouedt.,deinde corpus, cui inÃdet.iÃam porr'o uim mouendi inditdmei à créât toreCeoÃciuempatrem arnrndrumer firmdrum o» tnniuQucatdlicubi^dt^idcoimmortdlemeÃciCjuid fiipfdmeontinuemoliedtjqudmfententidmAriÃot ftlesprolixerefutdt.Sed Pidtonici fortiter contrei AriftotelemaÃerunt, utapudtAdcrobiuinfecunt doSomnÃcdÃiy er fe^uentibus paiera eÃfuper bdcrediÃufatio, argumentis rotundii inÃrudd.
Sei
COMMENT. PHYS.
Pytagos Seim Tirntoiidt Animdm tJJinumerum harmo* ^^' nicum,tx mondie,bindrio,tcrnario,(^itaterndŸio^ compofitttm:Ucm ex proportioue pmpld,iupld,tri pld,(]Udirupld:ltem quafi expundo,lined ,fuperû cie,ZTcubo,[olidoue. QuoPythdgoricofymbolo KondS ^nimd! intelledum crpotentidsuiicturÃgniÃcdre. Bindriits ^â^quot;^l^°â^^^Ãamp;^iÃlt;:ââtinteUedu, ^uiunuserÃtn* Ternariuf f'^^^^Ã'-^ââ^â^'gt;â^^^Ã^^^^lt;^'â^â^y certoUjudicanfemcr difeementem duoÃciUcet uerum cr ÃalÃMV.Tcrnd Gttdter» i'''ââ^°ld^gt;^t°lt;^fâ^*iubiamintertrid,fdlicetiierutn, nariuf nbsp;nbsp;nbsp;fdlfum,cr probdbile: Qudtemarius fenfum,(]Mi
hit corporeatantumyCrÃolidaquaÃfentidtit.i^ti^ Kamen incorpored nonfunt obieda fenfibus. Per numéro! ejutifigni* lt;ttitemÃgniÃcdntur prindpiacT clementd rcruit Ãcent. IÃederum,qud5 animd condpiens numerdt dtq; lil cernit, cognitdsuelperprincipid, uelpereÃÃediU prindpiorumSeddehis opinionibus/dtisfiiperé^ fitdidum. KosindeinhuncmodumdbÃolutadeÃnt done Ariftotelicd, trdnfimus ddudhacmeceÃit* Animdqi ridiconcludentes Anima eÃleÃuhÃdntiam incorpo^ redm,£quabiliter^ dtffuÃâtme^ jÃarfumfÃirit»^ peromnecorpus dnimdtum,erquaslibet etaspitf^ tts,[ecundum aires er proportionem , nonquidet» drithmeticdm,Ãedgeometricdmdtciut Ãnguld met^ brdcorporisnonmortud,non inuttlid ,fuisofÃdà pcrfedefungdntur:qu£ membra ÃuntipÃus admit inftrumentd, operdtionemeius adiuuantid,erert* tquentidqaiequiidnimd iaffèrit.ldeoq; rediÃi^re, Animait
LIB. IUI. 199
AmmctmeUedHum primum fubftdntiidemcorpo» risanimdti,coiicluditnu$.
DE PARTIBVS ET PO=
tentijsAnim£. Cuput III.
PRIM0:CumAnimdÃtprincipiumincorpo Animd» reanimdto effediuum, quo primo uiuimus, Ãntimus,appetimus, loco mouemur, e:y mtelhgi^ mur.uulgatumhiciiuiÃonem Ãquemur,dÃignan= ^^^^^ tesdnim£treifpecieiuelpartei-.nonitdqudÃdnimd f^eeics ud ÃtdiuiÃbilisinpdrtesqudntitdtemenfurdbiles,nec Pâ*^^^^ quuÃÃieciesÃntdprincipdliÃepdrdtd, dut interfe ^^^^'
indicé dil^drdtit : Veru ut uulgo utintur j^eciti ud firttsnonune, indcadentibusijuoqim^o^pordi. Suntergo cofen^u communiorc tra^taes animje, fciltcetVegetdtiudfSenfitiudyCr rationdUs. Vcge= tdtiudtdiuumhdbcnt plants. SenÃtiud coplcdcm MgetdtiUameft in brutii,hoc eÃ,in dnimalibui rdU onecdrentibus.Kdtionalii,comple{lens uegetdtU ^\,â;^^p^ MmoxÃnÃciUdmÃmul.eÃin homme. Atq^itdho joints. ⢠nononhdbettresdnimds,fedunamtdntum,pilicet ji^nimd ' ^dtionalcm,fungentemoÃiciÃciuoquefenÃtiu£ AC f^Yuti.
Ldiuif. Ani m£.
Mgtidtiu£dnim£:nei^ bruturn hübet awds dtumdS, j^ fii^ fed undmtdntunhfcilicetSei^tiudyfungentem oà plantdru. Ãijiquoqi uegetdtiu£ dnim£:pldntis tantum unicu ineà ammd,etÃmplex,ÃilicetVegetdtiud,qud no /^nim£ Ãntiunt,nedMitrdtiocindntur,Etferâ¬ÃcÃgt;f^teid=. i^mf^i^ ntm£ÃhAbetü,utnumerhquiexperÃe queuntcon ÃÃerc
COMMENT. PHYS.
««meri Ãflere^Ht unitm,iuo,tria,qnlt;ttuor:?^ in nUjs eluent fehabent. compr£hendi,utiu£monadeiinbinirio,tres moa nades in ternario,duo binarij in qunterridrio: Sic in poP:erioreanima induditur prior.Sicin nobiliore anima induditur ignobilior.
Itdiuif.aa SECVNDO.in itniuerfum décerner feptc^i nim^, nbsp;nbsp;nbsp;funtippus anima potentie autuireijfciUcee üutri*
tiua,Augmentatiua,er Generatiua. tiatres anime Vegetatiuafibijciuntur.'Deindefmt Vifus, Audi» tits^GtiPus,Ã)doratM.Tadus,Senfuscomunisdma ginatiua-,lAomoratiua,quot;Visconcupifcibilis.Visira fdbUiStVis motiualoco.ua undeciin uires euftperi oribus tribus^anima Senptiua fubijciuntur,Denilt;l} funt intdleduSiApfedus,^ Valutas .Ha tresnira tüpupradidisquatuordecimjanimaKationaliftd^ ijduntur. Atqihacdiuipofecunda coplediturpcf fpicuèomneSiCptotquotfuntuires, potentialsani* matdequibusfuaddneeps or dine diligenter loque* ULdiuif, mur.tiecpugnathacpartiUocuAriftotde,iquo amma^ nbsp;nbsp;numerantur quinq^ gradus uita, fdlicet Vegetati*
uauis,Senptiuaexterior,er interior, AppetitiuUt 'Locomotiua,erlntdleShuauelKationalis. Q£ilt;lt; fubf»nptiuaplanecomprahenditurappetitiua,0' motitiaanimauirtus, quodetiam Ariftotdes ipp probatdifdem ineffe appetitum ac motum aUquent^ quibustnptanimafenptiua. Sicergohabestresani tnadiuipones,quiaRiedes anima funt tres,gradui uitafunt qume^, potentialt;Mtttires animafunt ie* tem erfeptenh nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0®
LIB^ !!!!.
aco
DE MOTIVA ANIMA.
Caput ni.
N Ot^cjuiiemdocendigratia, caput boe de
VÃtsbuim capitis.
Pldtonicu ru error. AnÃtmo» tiuaanima in corpori busmani^ matiSt
M.otiua Anima adieci ^ quaà eÃetquarta qu£damanim£ Ã)ecies,abaUjs feparata,qu£ UlotU uaiieeretur.fedutoftenderem,quoÃdam pr£cipuè txPldtonicisita fenÃlJi,quaÃccelumitlementa,cr tdiqua inanimat a corpora haberent ipfaquoque pe tuliarem animam,quamuocdruntKotiuam. Qua iureualde errant^appeUantesidanimam-,q(iod res ^tra non eà anima,nequeuocari debet anima: fed po dui uirtui de uis qu£dam naturaUs in corpore inas ximatoatq-, motus naturalis,non animalis, neq^ ulo ^ntus,utfupratn Primo,cap. 20. diÃinximus. Sic ^Ãifalfodixerunt magne tem eÃe animatu, motiua iantumanima, quiaa[traheretferrum,Ãcalia me^ iallaria,Ãcfulmen,aliaqi meteor a dixerunt anima ^lt;t,peranimam motiuam:quidhaberentfuam agili* Katern!^â^^^i ^â^^^ ^ â*^ Pâ*^^^ ^^ lapidibus orgemmis Ptafertim. Sicccclumatque aÃraÃellasqne dixe* ^unt eÃ'eanimata,peranimam motiua,eb quodper* P^tuo,zrinfatigabiliter moueantur.Verum htiiuf» * Wodi opinio de Anima motiua prorf ampeccat con ^^auulgatamloquendi rationem, zy contra philo» Ãpbuprincipia .No enim exterior iüe motus cor» porum,nelt;^ interiores ill£ uires corporum, ut gern ^drum, utmeteororum,fuÃcienscaufafunt, cur ^''dnimatadicantur proprie habere animam, qu£
tnulta
COMMENT. P H YS.
Anima motiua quidÃt.
SubÃatie dupUces.
tntiUo nobiliores hibetejfedHSjCiiiMt motum iÃum externum,Duremui itdefue in fententid neten ac re _ ceptd, dicentes A-nimdminotiuain pleineefjinihil-ne in uegetdbilibut ejuidemf ibftdntifi: ey hdrü moâ turn non e^ednimdlem,fed plane indnimem dtejue ndturdlemycludtenus granidfurfum, leuid^jdeor* fum,huc iUucqimouentur. Bjl ergo A nimd, autuit potiuiM.otiudnu'ldprorfus,niÃguiednimjefenl'ità ueconiunHd zyfubieHd eft-.ijudin Peripatetici re* ! fhÃiine uocant uim^ potentiam anime loco moti* udmt^profecutiudtdeciud deniq^ injra eodeincJ-tó.locjuemur.Nlaneat ergouulgatd f'ibliantidrunt diftinfhoyfcilicec.Subftantias alias ejjèindnimdtds, ut ccelu,elementa,meteord,metalld, er metdUarid, Alidi ejJeanimataSyUt plantds,animdlia, atque ho* miné.lantindeergoddueras anime jÃecies uireslt;^ tranfeamus.Verumtamenadhuc unamatq; alters diuiÃonem, pertinentem ad animam, uireslt;i^eiit^gt; UIL diaif. prêter fuperioreitres, libet pr£mittere,utquarti anime, nbsp;nbsp;diuiÃoÃc tain. Q^x in inciuiÃtione ani me, emtfiie
Ordoin^i partibusobferuari debentiquino^funt,Ãdicet Ani qiiiÃtionis me cy eins fÃeciei cuiusq^ deÃnitio. Secundo, mate* j dnimee=â riauelobie{lüpotentie.Tertio,operatiouelailiet ius^ para potentie.Qji i rto,ipÃa potent ia ani me. Quinto, ac tium. cidentidpotentie,utfuntinÃrumenta,adiumenta, Ordonatu impedimenta.Atq;hicordoinquiÃtioniseÃ,n0na* remanie turetfecundumhancenimPrimoefiipI'afubjianM ma, Mijae,lÃecie$qi eiui.SecutidoipÃa potcntia,dut uh anime
LIB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«Of
^aûmgt^îa impoÃibUe eft aliqudmÆÃ¨flântiam e^ firtem efteotmuno pot entire at c^ optrationis, nu iumanimaniiienobiliftimiifubftantijiunant.Teu tio tft o per atio,nel aftto potenti£, tamjua eftèilM tius.Qjat potentia media interfubftantiam ^ opc rationem, tanquamcaufa endens huius operatio» nii,uana eftet^mfteftedum confequeretur aliquan» do.Q^artoeft materia , iieft,obieAum potentia:, drea quam operatur ea:pcut uiftua operatur circa colorem,nutritiuapotentiaoperatHrcircaalimen» tam,qui operatio uocaturliutritio.Quinto eft ora glt;(«H)ti nel inftramentum potentia, per quod agit» at uiftua per oculos,aUa^accidentia,ut udiuméta, impedimentaopcrationum, Z7 de ft dus organoru truirium-CtaintadiuiftotViresuel operationcsa= V-diUip nimaftuntduplice5,ftilicet organic!, quas nonnift anima, in corpore,perï^^s partes ttanquam per inftra» tnentcipoteftexercere'.quasalijuocant operationet lommunes, quiaeftidunturcommuni auxilioani» rmzrforpons.Tales operationes organic! ftnt, tres uires anima uegetatiua, çy undecim uires anb na:ftnfttiu!,ftupra eodem cap.y numerat!. Alia aeroftunt operationes anima non organic!,quas a» nimaetiam extra corpus,ftne adminuculo organo^ rum,ueletiamfteparataacorporepoft mortemex treere poteft,quas alij uocant mere animales opent tiones:quiaftne corpore,uel extra corpus dftla ani ma queunt effid,qualesftunt tres uires anima ratio»
4 n^lw
COMMENT. PHYS.
A ppetitui nails,fcilicetintelle(iuf,ajfeclus,cruoluntof.cjud* inteîleéh* turn Kt dux pofter iortf rcilcappe!ldtur,appetitm MIS, intdltSiuus.liamaffedusilliorganiciin cordt^ Appetitus iednorecruifetribus, uocantur appetitus fenÃ'i^ fenfitluus. uus.Sic eft etiam motusipdidan; Minx,non organic cus,quonioueturammalocaUteretiam extra cor* pus,CT feparataacerpore.Tah motu non organic Anima nbsp;nbsp;f â¡ mouebatur anima Hermothxi Clazomenij,cuiüi
liermo* (utrefertplinius^.cap. s^ ) animaextracorpuf thxicla* errareinlonginquaconfueuit,acinderedireincor Komenij. pus,qualemfingitetiamPlato,infinederepub.So* cratica.Tali motu non organico,niota cr regreftd eft animaLazan , quadnduuiam mortui.Tali mo tu non organicoferuntur lam animx damnatorunt CT beatorurnftcut ey appelant iam affedu uelap* petituintellcdiuo, no organico.Sic contra funtope rationes mere corporales,quas ipfum corpusexer* cet etiam ftne anima, uc cadauer anima deftitutuni iam,tamen habetdimenfiones corporeaf, figurant erfitum, CT habit urn, crlocaliternioueturniotu naturaU deorfum , aut motu uiolento furfumuel tranfuerfum. Verum huiufmodi operatio nihilai 'VLHuif animam pertinet.Sexta dtuifioiSecudum Medicos, Mimx. potentix uel operationes,quas ipfi uocantuirtutes, i in anima corporiconiun£la,funt triplites : fciUcet uirtusnaturaUs abepateinanimali: quxplantin* fra eodem cap.proxtmo nobis uocaturet tradatur VegetatiuaanimatuegetansCT ^â^âÃftins plantât er
LIQ. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tot
C ifflimdlium corpora. Ef uirtut dnimaUi a ccre^ * bro in ammaUyCfux non ineÃ: plantin,fei tantum a^t nimalibuseyhomini:appeUaturq;infra eoiem ca. ^â dnimafenftiua.'Et i^.ttiidppetitiua.^ti6.uismo tiuaUuicuirtutianimali rationemquoejue etuolu= tittmIAedicifubijciunt.Ettertiauiftelluirtus ui=gt; ^ ^«lisji corie in animali: qur etj^irituaUs uocatur, ^waff iritim prabet,ZT regit ^omne corpus ara firurum minifterio,crfanguinis, ac infra eoJem Mp.«6.ui motiuafubijcitur.Quare no opuseÃno^ bishic, peeuhanterifiam meiieorumpartitionem ' profequHicetftutfdciliSiltaamoenaquociue.Septi vH.Jü naiiuifo.kihuciuplicesfuntanimaoperationes anima. feiheetiiffarata,qu£habentiiuerfa obieda çr in Ãrunienta,ut nutritiuaobieHum eÃ: alimeutu,epar tà inÃrumetum:ut gencratiux obieäum eft fernen, mÃrumentum eft pars genitalis:ut uiftua obieHum tÃcolor,inftrumentumeftoculus eyc.dequibus in fta.A.liiefuntoperationesfubordinat£,qult;e habent idem obie(flttm,cr circa idem operantur.Sic uis ap P(titiuaeyprofecu[iuj,eftfubietiafenfttiu£,nain in liemobieÃum ha tres uires intendi queunt. Sic in telle flus ey uoluntM uel affedus circaidem obiedu fe exercent ty intenduntur,Ut circa bonuin,malu, feibile.Ãiÿidnihilcupitumeft,niftprius cognitunt
- fuerit,ut infra oftendeturfuo cuiusque loco, ubi ie eibiedisetorganis potentiaruloquemur.Atqueha pnt iiuiÃonesfeptem,maxime conf erentes ai noti tiamtoruquafequîkur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d x De
COMMENT. PHY y.
DE VEGETATIVA ANf«
mä. Cäput V.
PR. IM 0:C«în ad lAedicoi proprie freitet,à flinke et copiofe moium tures^ anim£ utg^ tatiute deferibere, inhumano corpore prafertorh brcuiorhoclocoeffiuolotplerac^fua medicis per* Animaae tttittens.Primaergof^ecia Anim^.Vegetatiua «lt;* getatiM ^^â^â¢^âà â^^â^ f ibllantialis corporii naturaUi or» quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ganici,quoidipfumnutritur,dugetur,er generate
pote ft.Sicut anima plantie,eÃuifclua planta nutri* tur , crefcit, çrfteminalemgenitabilemc^uinth^ bet,ad propaganda fuain fteciem,ineft enim pl^â^* tisfola uegetatiua anima.
Anims ue SECVHDO:Exdeftnitionepradida eUdun* gctatiti£ turtresoperationeianimteutgetatiu£,fttlicetnu* tres opera tritio,augmtntatio,amp;generatiQ. Q^arubsc ua* tiones. ^^ ^^ coferuationemfu£ j^ecienpriores uero iu^gt; fctlicetnutritio et augmentatio,ualetadcoftruiti* Qbiedum ^â^ indiuidui.Et obiedumuegetatiiu eft alimen et organü tum.SedorganuminanimaUeftepar,inplantisue* uegetat. ^o eft radix çr medulla. Hutritio eft alimenti ex* Kutritio trinfecus aduenientis couerfiodn fubftantiam aliti quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cor pons,per uim caloris naturalis,qaa récupérât
Altmentu corpusquantumperdidsnt.Pftitat^alimentum d* quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus,potus,?yfimiUa,quatenus animatumfteri po*
teft,nempepars aliti corporis, proprium obieduui potentie nutritiae.
^utritio» nbsp;nbsp;T E R. T l Q'.HuiritionitrAuuntur quatuor opea
rationes
LIB. Ulf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MJ
^lt;gt;fionndutulrlutes,fcilicetattreiFho,retentio,ii=â nif operd* i^Ãio,z^expulÃo.'admhicomittodUditres uirtu tiones.
^^iifaUett dppo(jtionem,unionem, er aÃimuldtioa
^'^nÃdHieiicisinquirenids. AttrdHio dUmentiÃt AttrdSbo. Pff os tt guldm,inip[um flomdehumidUt per uirtu ^^n dttrdhendi occultdm,ut mdgneiferrudttrdhit:
^^^propter impletionem udcui,quoi nequitddmita ^^â gt;Ãcutdciuddttrdhitttrfurfutnquo(ii-,dut trdnfuov f'*m,per Ãphones,dut per cdlorem Ãorndebi ç^epd ^iiMlychnuidräeinin Idmpddefdttrdbit oleudut Ãgt;ium,dUumuebttmorem pinguettt,h£c uii dUrddi ^â( plant is qndm mdxime eà neeeÃarid, qua humo» ^cm adfeperradicemtanquam 0$ ^ gulam attrd» ^««t atquefugunt in meduUdm, qudà inÃomachu.
Rf$ omnino Attrddio percaUdum erÃccum,Ke3 Retenti». f(ntio,dlinientÃretinet dUrdduminÃomdchodut tneduUd alloue membra £quiudlente,tdntiÃgt;er dum dteretur dc digerdtur, inquefubÃantidm aliti mu» ^(tur. SienimÃatim eÃiuereterelabereturcibut amp;potus, uelhumr, nonpoÃitdli corpus, ncqut Ãueri.TitdUtemRetentioperÃigidumerÃecum.
^igeÃioeÃ,quddhmentumalterdturacdigeritu7 ^iamp;âÃto percaloremndturdlem,er bumorc,Ãcut calorly= f^i^i^^f^ ebni ar dentis dbÃumit oleum er pinguedinem.'iiuie op^^»^io* (Umumerâturtres operationes,Ãilicet,Trt'sei.wtlt;i, â«⢠hoeeÃemoUitioermaturdtio dlimentiin humido, â
W in pldntis:huic opponitur äpi0TSlt;i,hoc eà crudi» idi,qudalimentuni nonmoÃitur, neamp;dcalore ma» 3 j turatur
C 0 M M E NT. P H Y S.
ExpulÃo,
tWiitur crfubigitur.Quo morboplcruncjue laba» rantotioÃ,in qutbus lUe calor. SecudafÃecies dige» flionii efi £Q.Miriç,i4 eft,cocolho er elixdtio alimiti in ftomacho corporis animalis gt;nbsp;Ãcut caro elixatur in oüa,cui opponitur fjio'Ãuajirilt;;,id eÃ, inquinatio, Ãiecies indigeÃiones, qua aUmentum no digeritur, nequeÃubtilefcit,fed impurumÃt er corrumpitur: indeqifdnieSialtj^ corrupti humoresttputridt na* feuntur. Atq^hoc uitiu in animalis corpore crudi* J tatemfequitur.Tertia/Ãecieseà OTr^nriç, aÃatio, cum aÃaturalimentu folidiusq; Ãf.aquo etia nutri untur oÃa,er cartilaginea membra, neJS carnea, Huie opponitur VKXTmfIQ,indigeÃio, qua ahmeif tum nonÃtritefoUdumneqitranÃtin membraÃb tilia autÃolida,fed omne fere mutatur in Ãereus et exeremetum ÃtnioÃim,autÃccumpurulentu,unit f:abies aliaq; uitia naÃ:ütur.Bxpulfio eÃ,qua fip^ flua excrement aq; etÃcci, hoc eà potus atc^ cibi amp;nbsp;alimetiexpelluturadexteriordperfuosmeatiis,ut perueÃcam,intcÃina,poros, aliaueapertament* braMpote cum emittitur urina,fiercus,autÃudor, aUj^ihumores fuperÃuiSicut er inplantis eÃÃua quadamexpulÃofuperflu;,inutilisqÃumoris.
rgt;ig(Ãio nis ordo quadra fUx
Q_.VARTO; DigeflionisquadruplexeÃot» , do,quiadigeÃioprimaeÃinorcmaÃicdtio,Secun* 2, da eà maÃieati alimeti in fiomacho mutatio inebi* j lum,hocefi,inmaÃäinÃarptiÃin£uelpultis,'Tit* tiaeà in epate, mutatio alimcntichiliinehynuia
LIB. I HI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jo4
be tfl in md^JdinfmguineAclUjà codguîdtS,QU!ir ^ taeà digeÃioinuenis, gud dUntentum mutdturin fdnguinemcrhuinores,digeriturfgt;erontnidcorpo riimembrd,fecundum proportionem Ãudm â C£tea rumquomodo hx digeÃiones,^quibiisinÃrHmen^ tisÃdnt,dNiedicis omnino reqatre.P^xpulÃoniiues ^xpltlftOà rodut eudeudtionis fuperÃuorum Udrij funt modi, ââWâ*®®*' utÃudor,miÃiofdngninis,deterÃo,Ã-ifho,tirind,ex crementain,uomitus,exptitdtio,excredtio,Ãernua tdtio, reÃiirdtio (qua fuliginoà halitns ejfumdnt) jidtus,ldchrymx,Uppitiido,diirium fames ,Ãuxus, pus,Ãdbies,ulcerdtio,cdpiüortim ç^ unguium in» erementd,O' Ãmilid iuÃnitd.
Q_V IN T 0:Sicut nutritiux operdtionis eà d» lereet mouerefubfidntid corporis dnimdti,Ãc du» gmenidtiud potentid duget quantitatem corporis AUgnitn» diiimdti mlonguÃatitm, zy denfum. cendre zy Me tdtiudpo» dicieainuocdt naturdlemuirMem crefeendi, ttel tentid. crefcitiudin. Huius mdteriduel obieiium, itemeà dUmentum: fed qudtenushdbet potentiamfdciendi corpus qudntum,id cÃ,mdius.Orgdnum in genere Orgdnum habetepdr,Ãcutnutritio, inÃgt;ecieucro alidmem= dugmentd brdprincipaUd, inqMbuszyperquxcoquitur,co= tiue» Idtur, ffargiturc^ dlimentum digeÃumin corpus, ^idc^dugmentdtioeÃconuerÃo dUmenti extrinfe* Augmen» w aduenicntis infubflumidm corporis uel membri tatio quid^ i 4 «ilfi
COMMENT. PHYS.
lt;- aliti:p(r cdorem naturalem, qua corpui uel man^ Augmen:â ^^^^ feiupcf^ftplmquamperiidit.TametÃquiic tattoCT ^^^-^ augmentatio Ãt nutritio:Uett è centra noÃ^ ^^^ ^^^'^^^ ^^^^^^0 P^ tnigmentatio , quia corpui 5ââ nbsp;nbsp;â11^â quoad uiuit,nutritur omnibus fuis m(mbris,no ntd*
. leaffeais,fednonaugmentaturperomntmuitam, a or na= j^amcaloriUenaturalisz^animalisquoq^intenÃ* fura is. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p^^^ äuget,ut in iuuenili uel recenti corporc:Vieâ
diocris uero er temperatus,nihil auget nec^ imtiü* nuit,ut in uiriliac media uel flata xtate j in qua H* citure[fecorporisÃatM z^quies. quot;VeruRemiÃlo^ OuaUtda fââ^*â^lt;^ât^°'''gt;^l'^^^âgt;^ê^^4^^tâlgt;^t*^t â¢.utinÃeniliamp; ^j^_ confedo corpore.üitc autem potentia(Ãcut CT u^^* mentaru ^^^^y^â^^*^*^ opf qualitatuelementariui«' ^^ nbsp;nbsp;. _quaÃmateriamadprmamÃbinomogeniam,utigt;pgt;
Tui * mikturetuniatur carneamcarni,o]jeumoÃi,iue* * â äuUeummeduUce, crÃcqttidt^Ãuogeneri.PerÃi* gus membracodgulatc^codugmcntat.Per Ãecutu â¬onfolidat,c^ continuât,atlt;^ retinet. Per humidutU redditmdteriamfacilemo'tradabi!em,uteatnùgt;* formet membrorumÃrmis Omnium autem corpo* rum eft certus quidam terminus aagmenti Cy deert tnenti,durationis^ Æu periodu5,iuxta iüitd. Stat fua cui^ dies,breue cz irreparable tempus Omnibus eÃuiU.
Durabilitatis duté[olentenumerari[ex cauÃe. Prî maÃmilitudo ^ harmoniaparti» corporis in qud* litatt
L îB. I irr. tof
iitdte'.Secunditfdeliltitszy remi^io contrariorum incorpore:Tertia,iuriciescorporiscrfirmituio: Quarta,mixtio humidicum calidocy ficco terre» Ãri'-Quinta,proportio primarum z^ fecundarum ^uaUtatum in corpore z^ partibus dus, geometrt» ca, quamproximèaccedensadieciualemtempera» turam: Sexta, temperamentumcalidizy'humidi. ^dccorruptibUitatis z^jragiUtatis in corpore i» fem [ex causas contrarias numerarepotestquiaco» ^tariorum eadem eft ratio.
S'E.'X'TOtlt;3t:v.eratiuapotentideÃ:,lt;jaacorpus Generati» odmüiUmanimauegetatiuaigignitexfe aUudcor uapoten pusanimatumÃmileÃbiinf^ecie,adcuiuslibctÃie^i tiaquae, 1 cieianimat£perpetuampropagationcmcon[eruan i iani.auiusobieilumeÃalimentumÃubtiliuszitrpu= obieHum dw, quatenusmutaripoteÃinproliÃ.cumaut fa» generati» cunium[emenbumidumKelcorporeum,Htin plan ug^ lt;« funt germina,aut grana:quod quidemf:mcn ba» bettotuminÃecorpus generandum,non quidem a» ^uÃedpotentiapropinqua. Organum in genere hu Organum iuspotentiaeÃitcnepar,Ãecunduplerosqi:inf^e» generati»
1 nbsp;nbsp;tie ueroyUenx ZJ arterbe primo, in bis enim germi ux. nabileetfoecundiu(bumidum,ex tranÃnutatofan» 2,uineprimum gener atur,Ãcut tac inuberibus,inde neroorgana,funtetiamrenes,ziruafagenitabilid: tnplantisueroorganaÃcntÃoresautÃtrculi.'Ceû Qefemini Utine tarnen dinerfe fentiunt,quod fubtilius ex ali- diuerÃie tuent o poft ulcimam digeftionem emanaredicunt,Ãntentu.
i f pkri^
COMMENT. PH Y S.
Generati Uig po* tentig tresope rationes.
plm^ ab spate,aliji cerebro,dlijimeda.Uis,alij^^ omnibus membris gquabiliter: id quoi nero eÃÃ* milius. Huie autem generating potentie itemtf^ operationes a Medicis tribuuntur,Ãcilicet Seminâ^^ ua,qua alimentum er humor mutatur in fernen'. amp;quot;nbsp;lmmutatiua,qua fernen in partes corporis générait di incipit tranfmutari,ut inf inguineum,carneuiiit offeumterc-er Plafmatiua,uel informatina,quaff men mutatur Ãrma in ger men, uel ciâbryonujiiâ mam,id eÃ:,infoetum nodumperfedum, neque am» matum : er déniai in plantam uel inanimal, qao'i rite nafcatur. Atquehgc de anima uegetatiua,ifâ^ tiuspotentijs tribus,ac operationibus narijs,adfi'^ fensfufficiant,pluraenimaMedicis petere oportf^ quorumproprièrefert, iftiufmodi fufius tradertgt; prgeipue quod ad Anatomiam organorum uegtia» bilium t atqueadalimenti natur am erquahtateiU attinet.
DE SENSITIVA ANIMA.
Caput Vl.
Aninut
PRIM O'.Paulatim ab imperfedioribus natU raprogrediturad perfediora, ficutaplanUi er a uegetatiua animatranpt ad animalia,atq; ai fenfiiiuamanimam, tantonobiliorem illa,qiianto prgflant plantas animantia,habentia fenfitiuam a* nimam cu uegetatiua potentia,plane ineaniemfub Ãantig Ãrmamconiundas,ercumhomine Ãbi co» munes.Secunda ergo j^ecies anima:. Anima fenfiti*
LI B. nil. »00
UielidiluifublldntiaUs corporis ndturalis orgds ptiud ^aij nici,quo id ipfum dpprlt;ehcniitpdrticuldrid,^ mo ueturuoluntdtemel SenÃtiud dnimdeft,dlius corpo ris naturdUs organichquo id ipfum uwit,fentit,di* iudicttt,dppetit,j^irdt,e3â locoprogreditur. Gr^ci, fKdeÃniunf.AnimdfenÃtiudCqtMet Vitdlis cogno mndtur)eÃÃgt;iritus uiuiÃedns corpus dnimdtum, çrcognofeens difeemensq; mdteridlid fenÃbihd, Vea proÃciuens, ordindtusdprimdrio membro, f(ilicetcerebro,dd jfecidlid orgdnd , utdnimdin corporeeciui,eÃilled{ius,illduis, quaequusuiuit, Miet,audit,ff irat.auinta!(temdnim£fenÃtiu£ ob ObieHum iedum in genere eà qualitdtfenÃbilii,qudm Diale* fenÃtittee, fhcitertidmqudlitdtisffeciem, uocant paÃibilem qualitatem:quid afÃcit,e:rfdcit pdtifenfum. Orga* Qrg ar,urn quot;«m uero duf dem in genere efl cerebru,A quo ptin* fenfttuue, cipalitererndnat operationesfenÃbiles, quasKe* diciuirtutesuitaltsuocant,inorgandffecialiafen* fuum.Sicutdbepateprincipdliter émanant operati «'lesuegetatiu£,inorgdndjfecialid potentix liege tatiux.Qj^aliafuntos^fiomaLhuSiUentertcholerd, *gt;cn£,inteÃind,^ renes.lnffecieuero fenÃtiua or* i^nafunt membra corporis, recipientia ffeciem et tttotunùqualitdtefenfibili,utncrui,oculi eye.
SEC VNDO; Varie quidem,fed tarne pieri* Animt 9«c fic partiuntur Animam ScnÃtiuam in duas po* f^nÃtiu^ itntias,fcilicetinpQtentiäAppr£benÃuä}qu£Ãie* purtitio.
(kt
COMMENTPHYS.
ties reramfenpbiliudpprieleniit,?y-percipiifgt;ri» feiües mI abfentet(guia fenfa recipitfbscicircruM tnattrialium abftrd(liis,pcuictrd fufdpit pgiUnA ttclimagintm ab annula abÃradam, pne auraar* ^entouefibicahtrentejcT in poitnliam Kotiuantt ^ua corpus antmatum mouetur udloca txterne,ui:i figt;iritu et pulfutnterntjrieinie fubiiuiduntpoten tia apprxbenÃuam infenfum exteriorem^cuifubià dunti^aumg; fpecirs,fcilictt tadus^uil'us,auditas, guÃus, crolfadus'.crinfenfuminteriorenh cuias fixcies funttres,fcili(ct,Scnf«s communis Pbantä* fia CT Memoria.
Potentie nbsp;nbsp;nbsp;T E R Ti OsMotiua potentia in duas iiuUit«rgt;
motiux ficilicet in ImperanUm er Prof tquentem .Et Impt^ faftitio. perans rurfumdiuiditurincupiditatem, cuiusf«lt;^ iult;e fixcies,fcilicet Spes Vitticia^er in tram (lt;)tiatO Platouimirafcibilemtiocat) cuiusfuntduf fied* es,fiilicet Metser Dolor. Sed Motwa proficiKcnS rurfum diuiditur in Vitalem,lt;^uam proprie MeHd Animalemuirtutemttocant,huic fubijdtur pdfi^ t^refigt;iratio:crinProgrtfiiuam, huicfubijcitnf contrario, incefitts,faltut,uolatus, reptatio, natd» Q^£ am^ do cr un operatiua. Sic breuern babes hic catalogs tn ant ia oa eorum,^ indicemfatis perfigt;icuum,qtts nabisfani ferationU iicctidahincufe^incap.i^.Sunttamé quiedamani* bus fenfiti mantiaimperfe{la,ueïfemiperfeaa, qua;amnesie tiUCareât, ft as [enfitiuaf operatiemes nuUomodohabentnata* rafuifUttalpiC uifu,infe{laatditu,pi[cts reÃmati ent
LIB. HI!. »07
MtC(trtnt,ftcuniumArifto.utt)tp.lt;pi%ci,1}oce^t *mbigu£ uit £ corpora,motulocalicr item respira ^ââ onc uidcntur car er e,nedumfenÃbu'. interior ibin'. «f Ãunt }'iongi£,fungi,tubera,conch£,oÃre£, uni» wts,zrciult;tUdenumerat Arift.inA: hifo.cap.^^ '^Pliniuiin9- cd.A-s.çrinit.cdp.ii. Sicaliaalijt et'g4nis,lt;tli4alijsoperationibutdefciunt,utintrlt;t* ditUiZr in hijloriaanimalium oÃeniitur.
DE SENSIBVS EXTERIO-ribut, Caput VIL
PR IM OtSenfiK exterior eft potentia fenfiti» nbsp;nbsp;.
ua in animatocorpore,qu£fpedesrerumfen ^yâ*^ ^â fbilium prxfentes, non ab fentes perdpitextrinfe^ tenor go» ti«.Sic uifii^ fpeciemalbi,nigri,rubri, uaricolord, Mnnifprlt;£fentem,z^nonabfentem oculis percia pitisicauditm fonum,non nià pr£fentcm,cr aures ptrtingentem,non abfentem auribuspercipit.At» queita dealijsexemptapatendlieceffeejlautem ad Ad fenfu fenfum,pr£cipuèexteriorem, concurrereobiedu, qu£reqtti C inÃrumentu,lt;y uimfentiendi ,nelt;p enim isuno rantur. tantum perÃeitur. Sic ergo ab oculo uidente obie= Senfin pav dumÃt demnm ui fis.rÃt autem fen fus partim po=tim adhui tentiaa(hua,quiacumobied:ofuofenfionem facit: p^ftifn partimpotentiapafitta,eóquoddbobieilo fuoferi paÃiua « tur,ç^ moueatur,ut a colore feritur oculuf,cr ui pçttntic fus. Sicobiedum exceïlenscorrumpitfenfum,ut «bintuitura^orumfolariumcorrumpitur uelha»
betatur
COMMENT. PH YS.^
itfdtâr uifa,fluid obieHum rdHoftm nimit excel* UtfenfumyÃc c contrd obiedum nimis deadens im* tnutdtfenfum,utduifibili nimtstenui hebetdturui* fuSjdebilitdntur^ oculi.Sicdbobiedoin conuenieu tecrincomodo debilUdtur fenfui, utcandidiKco* lor nimis di]jgt;ergit uifim,atqi itd hebet dttumtut in fuduisfonus obtundit dures'.ut grduis odor hebetdt olfddumtut diftempdratd qudlitds l£dit tddum.
SenfiK ex* nbsp;nbsp;nbsp;s E C V N DO : Senfes exterioresf mt omnino
teriores cjuinq;,fcilicet,tddus,uifus,duditus, gufus,amp;ol^ quinque f^fitistïdequibusnuncfigiüdtimpducddicemus. Td Tddus qd ^uiejlpotentidfenfttiudexterior,ordindtdinnera ',. â nbsp;nbsp;nbsp;Mis expanfs per totum corpus,med(d cute et cnmci
Obu urn addpprxhendendamqudlitatemtachlem. ExhdC tddus. nbsp;nbsp;^ffnitione patet obiedum ipfius tddus, f:ilicet qM
litM tdiblii primd,ut caUdum, frigiduÃecum, hlt;f* midurntdut fectinda,ut dfÃerum,lene,dridum,lnbtt cum,grMe,leue,durum,moUe,crdf[i(m,fubtile,C^ Ãqu£funtqualitdtesÃmiles tfuprd trdddt£ im-cdpite zz-cr 2^.
örgdnum TE R T lO:lnftrumentum nero ipfus tddMuel tddus. nbsp;nbsp;orgdnum,efi neruus quidam multiplex et rdmofiiSt
multisfurculis er cupiüdtim quaÃ,per totum cor* pusfub edme ZT cute dijferfus, ZT expanfusdan* qudm retequodddm,dtc^hinerui mdiufculizrexi gui, uel etidm fud tenuitdte excedentes uifum, uni cum mdiore neruo iüo^ex cerebro tanqium à radi* ce emununt moUiuf-.uh. Sù^ ddeo totumfere cor*
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac8
fl« tlUnftruntentum tppus ta^uf.cdro autem uet (tttistjlmeituinintertafhlemqualitatem, cr nera Mm tMgentimtam.Citteruni oUa,pili,ungues,cor Ma,^^ Ãmilia,nonfentiuntta{lum,ncciuequalUd^ tem, quia iflinerui tangentes nonÃuntpersa du* ^i,nec JÃarÃ.lidm caro neruofa fentit fola qualita tem atqueetiamearoiUaesÃibusdurisaUifa offendi turf cut ZX cutiifentitqualitatem non perfequidé, fei per neruos iftos Ãbipartim mixtos,partim fub* tedos^ AtqÃtaT'a(luseftfenfus,peromne corpus eiMfidiffufus. In animaUbus uero qult;ecarent nel neruis,uelcarne,aliudeftorganutangens,ifliner* â Mequipoüens.Tametfipifeiumquoq^carofuis ner mIk ©⢠uenunon defcitomnino. Porro bic fenfus Tafluio* tidusyprorfumeft omnibus ammaUbuscommunis, mnibus a» quamlibet etiam imperfedn , ut probat Artflo.in nimalibut 4.hiÃoriiecap. 8. adeoutÃnetaäuanimalnonÃt communit tnmal,neqjÃneta(luqueat uiuere:perquemdeni- eÃ. que ea qua dolent refugit, er qua deleäant prof e* quitur,motufuo,finonlocali, atfaltem jfiritUüh.
iÃqiXadusproprie fenfus,ad nutrimétum et ue- '^â^tes ne gftationem animalis neceÃarius,quiaÃne contadu ffÃlt^, neutrum m animali potefl operari.lmoetiam qua* tenusanimaliata£iumhabent,eatenus etiarn appe titum C7 motum habent.Qu.od enim non tangit,il* kd «f^ appétit,neq-, afÃcitur,nequcmouetur.
QV AKT OtVifuseà fenfus exterior, perci* yifus quel piensotulisffecics colorumiQ' (olQratorum^uci* ioTUW^
COMM ENT. PHYS.
iorumq; cor purum. Alijs ita hicfcnÃu^de^nitur.Vl fus ejl potentiafenÃtiua oriinatu in nemo oculi o» ptico,didppr£henieiiidmÃrmitm eins,quod for* mutur in humor cm cryÃaüinum,ex fimilituiinibtif corporumhubentiumcolorent : qu£ idoldueniuut per corpora perfpicua cyrdiiofain efftduadfu* perfidem corporuinterforum,qudlesfunt oculist dutemuifiiseftomniu fenfitum nobil:fiimus,amp;P^^
TrdUdtio rimuminferuicnsdilcentibusâ.lictrd^dtioquoqid^ , deuifu nbsp;nbsp;nbsp;Vifuc£teriselidifficilior.liontdmquodddobie(iif
quartdiffi eSquot;orgd!Mm,quAmquodddmodumuiponisdefcriâ eilif. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bendumattinet: inquodo^dÃimihominesmireii^*
ter fe uuriant, à quibus etiarn hanc controuerfi^nt omnino petercoportebit,prolixius trdddtdm.'^lt;^* bishicfdtiieridtenereobiedumtorgdnuntimeditit -cr dliquouf :^ modü huim uipu£ operdtioms. HiW nbsp;nbsp;nbsp;'
quoque inte^dumfxund£ definitionisfdciliui 4* fequemur.
Ãbieilunt c^vitqTOsGbieduuifitsingenereefiipf^^^ ttifus. 'Vifibile^hocauttreshdbetffiecies^cilicetlucéiiu* neetcolor.quxtridfuntobieddipfiusuifMÃecU « Ud.Porr'ocorporumdUdfuntnonopdcd,iielw(^ gentid'.^horumqudiddinfiintluciidfCrdunnnofit !
par ( 10, utfol,lund,fteU£,ignis,genm£pter£q^,et fimHiii', qu£inopdco,inqit£nebrispofitd, tdmenluccnt,amp; tenebras lUuminant et difcuti«nt,dc in tenebris wie tur,Alidueronon opdcd,funt quidem non lucidi, fei perf^icuit timsniboc efi Uquiiditrdnsluciid,et tranffid^
LIB. HIL
iolt;)
irdnj^mnt'iii,qu£gr£cif ^I'tâ^t'inaocaniur: ta lt;i(iui,ttêr,uitrunt, gewinn aUqaXyquilia neciue hia tncn,ntquer(tiioi A feremitunt,n!ciiistencbrds des fcMtiant: Sedtlt;ime;ij«ïdüjppfi3 impediuntAlon^ ginciaouiierilucenitlumenyrddios,colorent. Cor^ portint dliifunt opaca â :y tegentidjhoc eÃ:, mqi lu^ ciii^ncqâieper^iicUdtcitidha^iint y qiieobieddluci
. ««tlutninittenebrai Mucunt. Sicut terra interpoa
â Ãtadidmetraliterititerl:tiumcrfolent,iniucites tbppm lun£,zytenebrai.Sic terra oppoÃta Ãoli,iit
i iudt noilent.Sic paria unHqiclaaÃu$,iniucit tens bras.quot;Talia opacafunt terra,ligna,lapiies, alia'cjus trajÃt,e3'terreÃriacorporapleracli, autfumoÃai Hoc üÃerintine corporunt obÃeruatOiiatn reiliits in ielligentur ieÃnitiones Ãeqaentes.
S EX TO:Lmx eÃquaUtas uiÃbiUs in corpore LüXijniS, lucHo,ntobilii aintotumeiui caiineà , non ab alio txtrinÃecus ieÃnxa.lta lux Ãolis abit atque reiit cu torporefolis.'VelLuxeÃaäuscorporisluciiitCiM
1 tenusliicet.T.Ãauteheclt;iualitaiiniitaluciiis tan»
â tum corporibus,Ãatitn i priinacreatione, ex nuUa aimoiam clcmentari mixtione.l^amÃntplic{Ãini{t ^U£:^corporaÃuntÃerelucidiÃima,utSoh Luna, Stelle, ut corpora clariÃcatapoà reÃtirre^honent.. tà enim lux creata ante omni j mixta corpora^etii inteÃolem0quot;lunâ,iiepritno,iuxtaiüui: fiat lu^t e^^ÃadacÃlux. EÃitem Luxquaà anintamundi,-
, tKgctansutcun^ueinanitnaia^uoiiue corpora, er
» quafl
COMMENT PHYl
LttweB ^uafiexliliirans. Lumé eft adusperfjticui-.^aäte» ^wi, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nus cfl perÃ}icuum,opdco tarnen terminatUjUel LU
weneÃqualitasuiÃktlif, klucederiuata, tanquam ifnago-SicUt autcmlux uideturper lumen,Ãcltitn( uideturper umbram ,guaterminatur erdeferibi* tur,nimirum terminis opad crumbreft corporis' Ãeqi plane Lumen eft (juaUtas uiÃbilis^ quamcot^ fLadiusui ^^^sipacumrecipitfta.lucidocorpore.ViÃuiu auft ^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* utiftiuocdnt-,radius,eft lumen pyramidale, mtilti»
} uusqui . piif^t^ai,âi,if{i0mÃi,iii^pj.j^^fftimlucido,cotiiiu atagenerationc l«mmis ad oculoru uiÃum. Ita er^o per radium uiÃunÃgt;ecies, idolum,erÃgura reidâ fibilis peruemt ad uiÃum,cui oÃÃcrtur,per mediupif fÃicuu:cuitts(juidem radij bafts eft in reutfa, conu^ Kaditu ui= auttmin oculo uidente. Qi! omodo autem hic raUif^ puusdupl. fi^ duplex,fcilicet redus er obUguus,uelrefted(^ crreftailus,noneft hutus locitradare,ueruinsii artem 0pticen,hoc eÃperfftediuapertinet ,delt;lgt;Sâ^ extat Commentarius de PerÃefhua communiiKâ f:riptus,i quo pett debent plerat^ aha,ad hunc Ãetf famttiftus,eiusq; obieflaermodumpertinentia-SEPTIM OtColor eft extremitas corporis fit Colored, Jfticuiinterminato,hoc eft,Coloreft qualitas uÃ^gt; lis, in extremitate corporis opaci terminata , ^u^ perfÃieuum tangit,er beneÃcio lumintsuidetuT'^^* cut emm lux corpora qu^ alioqui non lucent reddit perftgt;icua,ita lume ferftneua et opaca cor par a tnu çdoris^ xta,facitcolorata. E^cienscaufacolorisefthix
LIB. Illi, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«10
*Ppgt;0*pe)â^ic««)»,cr commixtiopriniiirumquit e4Mp^, ^iiiiumtlemïtarium incorporibm mixtistantuM, ^'ââ ''^incorpcircd,çxcorporaÃimphci:t, utcxlum, Ae3ie,eI;meiitlt;lt; ,propriè nonfunt coloratii ffeilUât ^üniiHt Sâixlt;px'in,4ut niereopacaMterra. Qu^re
*fi«nipc ^nitHr:ColorejlciU(ilitaifecanilt;i,Uiftbilii
^ luminofd ignii of perjj^icuo aeris cr aqnttatciue ^lgt; opdeo terri profeild,cooperdntibiK primis quda ^^titibiuSpeciesduticolorif funtfeptem: i^uidino Q^i^fi^ÿ^ f^intextremicoloreSyÃrtdnqudinpdrcntei dUoru, a.^:,. ftiheet Al^,i luminis ey coloris multituiint: Nia quot;nbsp;?f«m à luminis pducitdte cr frigidi multituiine. Qiÿ,incjiautemf{intmeiijcoloresgt;uelmixti,fcilicet R-ttbram ex commixtione dlbi cT nigruVlduum ex PUri dlbo,cr pduciore rubrotCroceum ex pluri rH ^n,crpduciore albotVirideex pluri nigro, et rad ^ropduciore.Purpureumex pluri rubro, cr pan* Hore nigro. Adhdtfeptem j^eciescoloru refer ef fel'.qun dGeUio Iib.i.cdp.i6.crlt;ibdlijsddditdt.
OCT A V O:Niedium ippus aifus ejiperj^icuu, ^f^i^^ Uel S'lxcpxviz,^ Uc^uidus uel perfficuus dêr,uel a^ -^ lt;lM,uelgemmd,ueluitrum, crfimilidperj^icad. * (^l^odfcilicet corpus perlpicu»,fdltein in extremis iitequdconiunilamejlcoloritjittransluciiumiiii ijuod color 4 lumine excitdtus cr iüuÃrdtus,remitd iitifefpeciempurâoculisofferenddmt uttpleri^ txiÃirndnt.OrgdnüueroeÃipÃusuifusoculuSitiud Orgdnum Usn4turlt;iplerisçiflt;inimdlib.iaiiiitbinos,ut alter aifus. c » alteriut
COMMENT. PHYS.
T^truut opticus
OculipAï-ta.
aïtmas iefe(lum]Ãuppleat, ut alter alterum diHua uet:eos^ tanquafpeculatoresfubfrontepofuit.Ci* terum neruutopticus,hoceÃ:, aifiuut à cerebro ie^ fcendens,bifurcatimc^uapinduoi ramof diuiditur quorum dexter ad oculum dextrum,ftniÃer in ocu* lu m pniftrum protenditur,Q_uo guident neruo ab* f üuitur ViÃenis operatio, dum ab ocula f tfccp:£ fpecies per earn neruü tangaam per aditum mittiin* tur ad cerebrum, ZTad fenfum communem. Oculum deinde confiâtpupiUa,Ãtaincorneamembrana,nu dia,guafi luminefcintiüans,zruim IpecuUhabenS) adeoutintuentireferattotS hominis fiere fpecicni-item octtlus gitatuor membranas habet, ^y tres hu* mores ; quas membranas Plinius e^ Medici uocant tunicas calîofias,aut peUiculasduriafimlas: guarunt extrema pinguior^fiolidior, Alba, acraneodt* mififa, circumligat oculum,ne humores eins congé* laficant,aut contra difiiuant.DeindeVuea cuin Se* cundiuacompleÃitur humorem Albugineum : Poà Aranea cum Retina compledbtur humoremCry* filaüinum,cuiproximus efi Vitreushumor: Denig^ CorneacumSclirotica » oculum er alias peUiculta cr humores coaugment at, gui humores puri çy li* guidioculofiuntinfiufii, utisfic humeélatusfiacilius recipiat uifitbiles jpecies : ficuto' membrane iã quatuorfiuntpellucid£,utineisrerumuifibiliujpe* cies,tanguaminfpeculo refingeant. SedreUguade, â¢culi anatomio-d Medicis gu£re.
Ko«o
LIB. lin. til
NONO;De»«o(îo^«o^lt;jtbfc opevätio uiÃuä. De moio miré inter fedofhÃimiquoejueudriant, utdifÃutctt uiÃonisui l!Jidcrob.in7,Câtp.i4.Sdturndlium. Primdopinio rite opinia I eÃCipticorum,crciuorunidmetidmPhilofopho=i Cones» rti)n,uiÃonemÃeriperid{iumetegreÃum radijaU
; Ãuilinedris,emiÃidpupiHd per medium S'nt^iicvit;
' u^queddremuiÃbilem, nempecorpusuiÃbile,cuius lucem,uel lumen,colorem er fÃeciemciuociueidetn iHerddiusinoculumregrediens,utpotereflexusdut reÃddusÃecum report et erofferdt oculis, dtq; in* äeperneruumopticumÃenfui comunidd cerebru. Secundd opinio eà Peripdteticorum,lt;luiputdnt ui= j^ ÃonemÃcrihoc modo,quod fjpecies,firmd,çr idoa Ium Ãiritdle qudà progredidtur à reuiÃd per me»
' dium i'isti^xi^q, «Æ^ inpupiUdm oculi,quifuÃeia pidtididolumrefulgensinÃe,Ãcut fÃeculum fufci* pit imdginem intuentisfe. Sie ergo optici cenÃent, UiÃonemÃeri extrd mittendo rädios db oculis in ob tedum uiÃbile.Peripdtetici contra cenÃent,uiÃione Ãeri intusÃuÃnpiendo jÃeciem obiedi uiÃbilis in o* culos.Tertidopinio eÃi Pldtonicoru,'ViÃonemfieri j per aiwücepiilt;3tp,id eÃ,corrddidtionem, nempe per cocurÃum rddijuiÃtti,eridoliuiÃbilis,qult;eÃbioba ttidmueniuntinmediodidpbdno,itdutrddius ÃuÃce ptKm idolxm ex medio didpbdno trdnÃÃortetÃ:cum inoculas .Sicc^PldtonidcenÃent uiÃonemÃerifey extrd mittendorddium,erintusÃuÃcipiendo idol^ fuiusÃententireipÃePldto quoque autor eà in ''ke*
e j irt
COMMENT. PHYS.
J,lt;tÃ4«« ira er tiiietur maxime probabiUs elfe. Verum Ld» tiuSf Han. de Opifido Dei, ca.S. quarnUbet iflaram opi^ 4 nionemnegatdicenstPerpupiUdm er per lucidai membranM oculifenfus meihui dicitur mens,hoe eftj^iritus uifuus, uel potentia uiÃud ) ea qut funt ford tranfpicit ; ne forte exiftimes aut imaginü in* eurftonenos cernere,ut Philofophidixerunt.Qno nidmtüdendi officium in eo debet eÃe quod uidet, Monin eo quod uideturtaut intenftone aerd cui» acieiduteffuftoneradiorurn. Quoniampita effit, tardius quam oculd aduertimus, uideremus,donee intentas aêr cum ade, aut effiuÃrad^ad idquodui* iendum effet,perueniret. Cum autem uideamus eo* dem momenta tempord, plerunq^ uero aliud agen* tes,nihilominuf tarnen uniuerfa qut cotrafuntpo* , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãta intueamur,uerius (^ manifeftiiueft mentéiffiâ
qu£ per oculos ea qua: funt oppoÃta coftidat, qiut* à perfeneftrat lucete uitro,aut fteculan lapide ob iedM.^t iedreo mens er uolutatex oculdfdpe H* gnofeitur. ü^c Ladantiut : cuiut hicuerba recea» fui,ut huiM c ont roucrã aut ont as penes ipfumeà fet.Lthuius quarto: opinionis aftipulator eft quoi^ Plinius in ». cap.y. dictns. Ne$ uüa ex parte mit* ioraquamex oculn indicia animi cundis animoli* bus funt,fedmaxime homini: er reliqua uerba Pli* . nijomninoutdeibidem,DeQculdplura etiamCx* lius int.lib.cap.^t.fui Comment or ij, er infra eoH (ap.io.ubi dteemufdd alijs quo^ fenpbus, quoino* dofufupiantpreciesfmpbiles. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DECl*
L IB. I III. «it
DECIMOîTnrffttrttoinm'rto diuifumneceffa^ Ai uifum Tii,cuiU3 quidem operatio fitpne morain moment tria nece^ tOjdfç (tu iÃ:i aiunt) in injianti,hoc ejl, in tempos faria. fispunAo^quid. nonefi celerioragiliorueÃenfMex t(rnu3,qttâm uifm. Prirnum crgo, opm eà radio o^ i culizjquot;iiolo uiÃbilisrei,in quorum utrunque j^i= MtiM uifiuus fe iniendat. Secundo, aëre utl aqua, i Mtalio media diaphanocyâ per/Ãieuo'.iia tarnen, UtiuÃumj^-'tciuminterÃt inter oculosej obieHu, Tertio,corpore lucido uel colorato, quoi minifies I noluminiiuideriqueat.itaquideÃmotuseiut cor» poriiÃt moderatus,ÃinÃrumentÃ,id eÃ,oculiÃnt non corrupti,eo quidem corpore offenÃo c^!quot; depr^* ^enÃo deÃnit intentio,neqi utfui progreiitur longi u^.Clu,£ intentioÃnuHo corporeimpedita longiM Ptt'gat, re^ia non permänet, fei fciÃÃa in dextrum Iftiumq; diffuniitur, quaà circulariter. tiinceji, ^laiubicunqi terrarum aut mariiÃeteris,uideris tibiquandamccelicocluÃanem uidere,quie conclu» Ão uocatur liorizon,ideÃ,terminus, deÃniens(^ HoriXOft. concluicm uiÃum. In piano aut çf reüo, uifiu non poteÃpergere ultra i^o.Ãaiia,qu£ eÃÃemidiame» tertiorizotis,hoceÃ,quatuormiliaria germanica Honxon« ttÃemn.Diameterergotiori^otisÃunt^6o.Ãadia. ti^Ãmidi^ ii eÃ,nouc miliaria germanica. CireuÃeretia aut to meter. tiuiiiorizoti$Ãuntim.Ãaiia,circiteri9.miliaria Honxof»^ germanica.Uaq^areatotiuillorizotiiÃunt.yigt;)9gt; circumÃt* Ãadia,hoceÃcircittrcentumnnliariagermanica. nntiA.
c 4 Auj
COMMENT PHYS.
(Ircufercn Afcjue'hteciepIanotantuminteÃlige.'t^^mdefupe* iilt;^â riori loco auC etid de inferiori,furfuinlongiuice'rle Horizon » nidenws,utpotefolem,lundm,cÅ^ti,fteUai^turres, tiiaredt warid. Sic Strabo HieapudPlinium,in7âCd.}t.de
Lylibito Sicilië promontorio uiderepotuit ;;5cco Vifmcum paffuumnauesegredtentesportuQarihagims. C£^ tadu affi= terum mdgna eft tiif ai cum tadu communio or f^ Mds, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nitds.HdmcequeoculHuidentur^medio tame colo* re aut luce,at que tadu tanguntur,media tamenqud
Zenftbilid tomunid, iqu£,z7 (ur ltd dis çantur, Auditui ^wi,
litdte tddilifthtc quinque^fcilicet, magnitudd, M* merits,motus,tempus,figura. Q«it«s addunturdo cM,jfidcium,corpui,iequale,ini£quale,aft)erU}nde^ ue,acutum, obtufumtatqi uocatur bceefienfibiUdob iedacommunidicpuid communiter uifiu et tadu per dpiuntur.de quorum utro^ hadenusfatesfitdidu.
f^UditUi vbiedum medium et 9rgdnum.
V N D E CIM OtA uditus eftfenf as exterior, dd ribuspercipiensquahtatemexcomotione aerispro venientem,hoc eft,fonum,medio acre uel aqua.item Auditus eft potentid fenfititta,ordiHdtd in neruoc^ panf3 ad dures,d cerebro,appr£hcdens ftrmaftni dducnientisftbi,excommotioneaerisqui coUiditur intercorpuspeicutiens,crpercuftam. ytrat^hic definitiooftendit, qUodipfiusauditus obiedumefi fonus,medium eft air uel dqua,organum eft aurHgt; ftrispatula,intusautemtortuofa,Z7fiexuofa,nefi eil e elabaturfonus.'Etinimo auris eft peUiculd qufi damfaper osextenfapor ofum et pccu,quie uocatut meningd ueltympanumduris ,ndturalidëre repie
id
LIB, IIIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lij
to^CfficutfvUidilui tranfmittens acrem fonorum ftrneruum,lt;tdl'enCumcommuncm:qui mruuftnol Uor,hifurcatimciuaÃa,cercbroadambas auresdb ji^n^i^^Q fcinUturciiidÃduobus ramii-pergucm neruutn bi= furcatuw, auditiuumf^iritus percipitfcnum,ex-tTinÃeus receptum:qui nerum ah humoribus.crud paribusfoporiferisindormienteoppilatus ^ob3 firudus, nonfuÃeipit neqiietranÃmutitÃonorH aë^* fem^nià ivÃo maior edatur Ãrepitus z^Ãonus, cjtio Ãriatunntcntiusidtcjuehiceà modus auditionis.
quornod» fiat.
D VODECI MO'.SonuseflqualitdSdudituper Sonus^i. aaptibiUs, ex coüiÃoneuelÃ:iÃioneaeris,intâ¬r bina forpordproUtniens.Requiruntur ergo tridddÃo= AdÃonü num:ÃciUcet,cürpuspercutiens, utcitharadi md= i tridren nuspercutiensneruosuelebordds : er corpus per= i quirun^ cuÃÃum,ul: nerui uelchorda percuÃãin cithdrd ; er ? nbsp;tur.
dcrmotus,UelcoUiÃus, ut dér colhÃusd neruis md= nüpercutientecithdrdm,Slt;epetdmendiér nice per= euÃi corporisfimul er medijcoütÃdutÃciÃiÃungi» it(r,ut inÃono Ãdgri uirg£ue : ut in ruptura pdnni, «utÃuni6Anquddu£pdrtesderisÃemutuo coUiden tei^ÃunteduÃd Ãoni:quidpropterrupturdpdnnM» ^iuÃve corporisÃciÃionem,oportetÃ'ibito intrdre dê rent dd replendum locu eum » quem dnted oppltbdt pdunusuel corpus tniegrum^ex quomotuintrantvs dërii.partes déris Ã; inuicem coflidunt,ex qud colli» Ãone generdturÃonus.Â¥it ergoÃmus uel pereuÃio- Echo quU ne3uelÃciÃionccorporti)motoMre,EÃerÃoniÃÃc= ejquot; qttom» e ; ein
COMMENT. PHYS.
CT quomo cie{,(iaje'Echoiicitur, pulcrèabOuidio w4.Me* iofiu. tantorph.dtpifid,amp; ah £rafmo in Dialogo ^choi quieÃfonusreflexaftzyrcpercufjus A corportÃbi j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obÃanteiAcjuo corpore aër répercutai redit ad fun tfficieni.ltafapein fyluis,montibui, cameratisaitt Ecbocur fâ^to(ti locis,in littoralibus,eundemfonum,lt;J^ ultimas °^â emiÃmuStrecipimui'-debiUorem tarnen, er tgt;^* tantum uo ^^â'^ââ^ ^lt;*t^lt;*tn uoces eiui :()uia uirtus reÃexa eà inÃt cts référât quot;*^^^^â^^^^^^f^â*^^^^?^^Pâ'â^f^^^ * feriturerrefertur a corpore,cuiimpaila erat Cf
iUifuregrediens ad iaculatorem fuum.
Sonidiuà nbsp;nbsp;D E CIM 0 T E R TI D:Omitto hic uulgatof ii*
ha,er pueriles,tametà utUesSoni diuiÃones,iiuasgt; er Grammatici,er Dialeftici pueris cjuociuefoleni Voxipüd. proponere:cotentusdicere,lt;iuodVox efifonuspta lotus ab ore animalis, per naturalio inÃrumentagt;^ ' Vocisin=â cfualiafuntinhominee^plcrisc^beÃifsnoueni'-Ã* Ãrumento licet lingua,guttur,palatus,labium fuperius,labi* nouem. nbsp;nbsp;um inferius,quituordentes primores. QU!ielt;*â^^ â^ coÃiÃoneiÃoruminÃrumetorunafcitur,interlt;^f^ reuerberatur aër , inguttureer palato animalis motu Imguee.Verum in gener e, centrumfoni eà i^ lic,undeegrediturfonus, uel ubi eolliditur aer,qigt;i fonus inde circulariterfertur,er protendUur i ce GuÃusid. tro^^^uciUdiÃantio.
* nbsp;nbsp;nbsp;D E CIM O Q^V A R T O: GuÃus eà potentiS
fenÃtiua, exterior, apprahendensÃaporesperlm* guom,'ntiio hn'iiioÃaliuoÃQ,aclGaÃas e^pottlt;'^
LIB. nil.
«4
iiofenpiiud, orHnata in ncruo expdnfo d cerebro fitptr corpus hngti£,dd apprithendendum fapores nixtos bamori unduofo çr faliuofb ippus Ungute «el oris Ata Gufius obiekum eft ,fdpor:organu lin= Guftus ob^ amp;acumfuo guftdnte neruo'.mediumefttfdUuopis te(lu,or^ ^umor.Sapor eft,quaUtd$guftdbilKex humido di- Z^f^^^cr l^fto inftcco terreftri,per caloremfoUs, wligniiy tttedium. ttelqualemcuncj^'.diutrfomodo autem concoquitur ^oporqd. i^ehumor,c^miÃceturpcco. cendre etiamdiuer[a ^pecies^a^ ftntfpeciesfapvris,fcilitfaporinppidus ,dulcn, porKf dmarus,acutus,falfustdcetofui,ftipticu5,unlluofud inftauis,afp(r, durus,cr pqttipmilesptnt'.deqbiu tonpde idedicos, et délie at os Epicureos.Organum nbsp;nbsp;nbsp;^^^
tplingud,crneruusAcerebrodefcendens,acquap ^^J â^* tamoft, inparc^retisexpanfuspapcrcarnem liiigt;â iUdporo^dm'.qMimbutahumorepalinop), perd» pif fteciesfaporum,dtq- pereumneruum tranpnit« tit adcerebrum.Qtiiauerofebricitdntiumautdlio curtgroa qui egrotantium fepe pori in lingua crudis,craÃis tantiu gu* Crcorruptishumoribusfuntinfeihtideoplerunq^ Ãu^ iepm ftiamdulciapuntipps amardtCfperegrinumpapo uattis.
ttm ajperunt. Eftautemhic fenpis Guftusadpri» GuftusutU tnedduimnutritiudm,cr aduoUiptatem deUcias^ lit^^ tteceftarius,ta{luic^ admodumajpnif.
OEClmoquinto: Olpaduseftftnptsexterior» Qlpadus appréhendes odores naribus, medio acre uel aqua, q^jj^ Uel OlpaHus eft potentiapenfttiua » ordmata indua but
COMMENT. PHYS.
Bm« cdrlinculiSfOrdindtii per tidresÃiperioret i ce* rebroiddappruehendenduodorem, quem äuÃert der
fail tu.
Gdor, ohe uttrdäiu.ObiedumoÃdUiuOdor eÃ, qudlitdso* iedum ob dordbilis,exÃccoconco{io,peruim cdlorii tnhu* mido,uelodoreÃfumui, percdlorem reÃoluttuA re odoriferd.Cum enimÃecum terreÃri conimdu.
Giorum f^tcies.
vicalorisinbumidodigeritur cr drcoquitur, tunc odornafntur,quernaérnaribus ingerUin reapin' tione a^iduet: utpomuficcoterrefirideco^lo detnu Ãmitodorifera.Et quid diuerÃo modo,çr initqudli* ter Ãecum decoquit cdlor, er iniequdUter miÃetuf Ãecum cum humido, hincÃint diuerfa: odorumÃc* cies,quorum uocdbuld Ãumiintur iÃmiUtudineÃ^ porum,uerAÃubieHls, utodoraromdticus,ÃlÃt)
Qlfa^M
dmdrus,dcutuSidcetofui,uniluoÃui,Ãipticu5,piâ^* guis,d!ilcu,grauii,Ãatidu3,er à quee dUafuntÃ^ cies,ill£reÃerunturddÃuperiores. OrgduumoiÃ^* ergdiwm. ^luieflfubcerebro,proximofuprdndÃcm,iniu^^ rdÃontis,er naÃtubifunt du£ edruncube cdice, C7 poroÃc,Ãcut duteriores mummdle : qu£ cdruncul^ cooperiuntur peUiculd,recipiente et rémittente di* . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rem odoriÃeru dÃidud re/Ãirdtione infldr Ãdif. '^S^
gt;.^ autem OlÃdüus omniumÃmÃuum minime neeeÃdri* râ*^â tK,ddeo utmultddnimdiid edrednt eoiÃeruittdintit pecuUdriter ddÃinitdtem,quid Ãentit er tengit^b* tiUÃimederem corruptum.üinc rede dicitur, cor* fori longe pluinocere grauem er corr upturn oio* rem , quum cibum dut quaUt ace almm torr apt dtnt
LIB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»f
(y longe peius offendi cerebrum oioregr dût,eluant ûlla alia quaUtate.Kifunt ergo quinclue fenÃui exte riores, per quos interiores fenÃus (ufeipiuntipfai f^eciesquaUtatuntpaÃibtlium,ideft,fenftbiUu:per quos itemfenÃes ,uolupiM aut dolor animo uel cor« poriquiriturtquorumTa^liM eyâ GuÃus funt maa ^imecommunes homini cum beÃijs,dd uoluptatent ^Tdolorem.^eUquitrestamenmagis funt homini peculiares,utpoteVifuse^Auditusad dodrinam, ^IfadiK adfanitatem,ut erudite ex Ariliotelisfen ^entid Geüius Ub.i^-cap.z.diÃfutat,
DE OB lECTI S SENSIBI«
liblt;M. Caput VUL
Nihil hic admodu de ObieiliifenpbilibU'S ad» iam,niÃquodddmoneamiftorum,qu!ecdp. proximo de proprijs ftngulorum fenfuum obiedis amp;nbsp;de quinque fenfbiUbuscommunibus dixi. Dem- AiÃntiea ^eobferuemusyparumprodeÃeadoperationemfen ^^Pp^rati ^iendi,uelorganuipfum , uelmedium,ucl obiehu: onemquU ^Ãinterutrunq^fitqu£dammutuaer iuÃdeonfen reqratur, Ão de proportio,nam alioquifenfusfacile decipitur ubobie(iofuo,er etiam omnino dberrat, ut uel ni^ ^dfentiat,idquodmultifaridaccidit,fcilicet à ora ZdnumÃtntaledffe(lum,utfuprddelingudfebrici* Guntis dixi, er de legris uel hebetibusoculüs. Sice= ^rijserfurioÃs pierde^dupliciauidentur,quiaocu ^^ 1â^ricÃs â¢orum acieStradij lumen^aUethitu mente,erÃgt;iri= Ãâ*® *â**ââ¢
COMMENT. PHYS.
3uplicU ^â ^^P'^'^ turbiito,ieiuciturhtc illuc,utpnguti oelu uideanturJ^ P[ââ^^â^^^ propter difcorHäm oculo* rum. Qtilt;ire cr h^f'h neebrij dutfuriofi efuiiemyfit* die iapUcia uident:nuutriuf:^; oculi rjdiMfemper in ummj^edut partem, z;j' earn obUguam. ifeM à mediumÃtimpurumuelin£quale,maleiuacatfen fus de obiedis: ut in tenebris non potes uidere colo* rem oculisM cÅlo obditHo nubibus liejuidis Mtfn mops,male uidemusfolislucem.Sicetiam muleis colore panni iuiieamus ad candelain,ut longincpti* vs uidensarboreaiudicat eÃe animal :pc lineM te* nuiÃimoi oculi,debiles fonosaures uixqueuntpet* dpere. itemfi colores abpnt tenui dif :r imine A coti* trarijs :utab albo ernigro uix differens, itÃcill* me depr^hendas.Sic oportet eÃeeam,quamf£peii xi, confenÃonem atq- proportionem obiech gZ W'' iij er organi, que proportio per exce^um aut de* feSlumuiciatur:ittxtacominunedi{lum,Qttodpit* fibile exceUenscorrumpit fenfum ,Ãcut zy contre fenÃbiledeÃciens corrumpit fenfum : fei medioefi er proportionale,ÃenÃbile, conferuat ^ acuitÃt fum.Atq^ h^c defenÃbus exteriortb.diHafuÃci^-
DE SENSIBVS INTER! 0» ribus. Caput IX.
^'tiÃaia» T^ Kl MO: SenÃus interior eÃpotentia fenÃti* ^''â°^ X uainanimatocorpore,qujeÃeciesrerüÃn* ''-^^^* fibiUum non folum priantes, utrum er abfentes perepd
Lis. Ilît nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»6
fxrcipit,3iju3icat,difcernit,conptlt;reit, atq^ Hutb tisconfiruat. Sic ptr memoriami canii coferuat f^e dem dus hominis ,dqttof :mel atq; iterumÃt per* tufÃus.Sic per phantaÃam, cams herofuo diulaturf ignotumueroaUatrat. itamultonobdioreftfenfus Aipn« v ir.terioreu.t£ricre,tametftahsqihocnihiladmodu ftmintta poÃitfentireinteriorftnlus.Quiâlt;Ãlt;:i*^Ã^fftf^im riorêquH mittit lumenfoUsaut lun£,inhabitaculumaliogui exterior eaUginofum er opaeum :Ãc exteriores fenfus per conférât, ftaorgana immittunt ftedes gualitatum uel reru ftnftbilium,cr idola,adfenfum comunem, er reli= guos interioresfenfm. Tametftuero pleri^ in ho= Senfus in» tH numero udriant,dtqi etiamftperftitioftfunt, ta teriorei WenÃwpliciter iico,trcseÃeomninofenfusinterio tres, yesfcilicet SenfumeommunerntPhantafiamer I^e noriam-.gHihominicumbeflijsfuntcommunes.
SPev myO'.Senfuseömuniseftpotentidfenà Senfus co» tiua,interior,apprichendcnsfbitrdnfmiffdsftcci- munis 'esfenÃbdium,gu£obied£funtfenÃbuspdrticuld* quid, dbus^er extenertbus^edsg- phdntdÃd:offert. Ot- Ob.eâin iedum ipÃus fenfus communts eft, qunlibet pdf.i- fenfus co» bills er fenÃbiUs gudl it as, nempe qudlitds tdihliSi munis. color,fonus,fdpor,oior.QUdrumqudlitdtumffe» des dbftradiC.er multiplicdtlt;e,trdnfmittutur per neruos fenÃtiuoSt uelutiperÃftulds dUt cdnndles,
*icerebrumicuiinÃdetfenfuscomunis.Orgdnum CirganUnt huius fenfus commums^eft anterior uentriculus ce= fenfus cö» gt;'tHgt;( cui cerebro licdici tres celiuIdStdUt uentri= munis.
eulos.
C o M M E N T. P H Y S. , tuloiyUelpeUiculMcdpxcestribuunt-.quiuintricdt lm anterior plus humiditatis babes, aptus efl ai ri cipiendas({uaslibet Ipeciesâ.Ãcut eerie molUorifaci* lius imprimunturjorme. Tarnetfi AriÃotele tefte, f^iritus quoque uitalesacorde progreÃi, aHuaant fenfuum exteriorum zyinteriorü organa,, à cere* bro deriuata-EÃ: itaqi SenÃm comunis, origo et ra* dix o milium fenÃium particularium ?t extériorut 4 cuius organicentroo m âles nerui iüiÃenÃtiui pro* grediuntur ac indeperfua corporis membra G^or gana difpergunturacerebro,inflarretis expanlÃt e]ualisejlncru'Mta^lis,opticiis,auditiuus,guÃ^^ biliSjolfailiuus.
Senfili eo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T E R t l OiTriafunt officia uel Operationen ï^
munis » PÃ'^^^Ãâ^f^ communis,primumcognofcereamp; ^â^ tres ope nbsp;Ã^tânere aéius ac operatioms fenfuu exteriorü,bo(
rationes, eft^entire gT iu dicare utrunq;, quoi caro tangitf uidet,Grc. item deprebenierecejjationem eorui», boe eÃ: fentire quod oculus non uidet,aurisnonail* s ditGJ'c.SfcundumeÃ,difcernereGT dijudicareob* ieila extfriorufenfau^prefentia uel abfentia,quait tumiiiteitfeconueniataut diÃentianf.ut percipi^ boe eÃe calidum,ittud Ãigidum,boc dulce,iHuial* bum,hocfonoru non effe nigrum,boe guÃabüe non eÃefonorum. Sic ergoplaniÃimueÃ, quod tieUci dicunt,Senfum comunem eÃe earn,qui tangit,uiiet, guÃat,audit,zr olfacif.atqi bincetiam nomenb^ bcre,quoi « communiter fenfaum exteriorum afp
LTB. 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JMZ
cifsfungitur.TertiumofflciunteÃ, cognofetreer 5 iifuiieare proprieftnÃbilu comunia, que fuut fea ptein,utfupru dtKi:fcilicet mjgnitudo,corpii!, nu* mtrui,motus,tempu!jlocus,figurd.tiec enim pro» prie cognofcit ille,er dijudicttt,que taÃM at(^ ui* fut non nià improprie,médias quulitatibut nut eolo* ribus itpprlt;ehendit.
(\y A3,T0:PhMtuÃue}lpotentia fenÃtiud PhuntuÃu interior, itnprimemfibialtiusjjieciesÃenÃbilium, Ã***'!« prefentium uel ubÃenUum.ätq; ex hitfimdes [pedes fenfibdes uitt intentiones coneeptutqieliciens.Sic 0* uisuifolupoelidtconceptum inimicitie : Ãccanis bAculottt[o,elicitconceptumpercuÃionis:Ãcequus auditacldÃico-elicd conceptum prelij. H^ias obie* ^^ ^^^uà c damoxinÃdinenumerattoneopÃdorutneiutindb °^^'^âd â J-eâtur. Organum uerophantaÃeejimediuiuentri ^^^M^'U. cuius cerebri,pMloÃcciorant»riore:ut jpedes re*
ceptasafenfucomuni, perneruosdiutiutretmeat. iicutceruÃccatadurabdtus rennet formas impref fat. Habet autcm PhantaÃacirciterquin.pofÃda: quorum Primumeà , jpedesÃbia fenÃu communi, oW^tas imprimereali:ius,in abfentiaquo^^ obie^. Secundum difcernere er dijudicare certiutatq^ex* ^ adiusa fenfucomunicognita .Tertium cognofce* ^ refubÃantiam particularem er Ãngularem, uel ac
Ph.tn'a Ã^^.)i
Ciaq4c,i que.
cidensÃngulare,utinÃa eodemcap.il. (O^unum ^ tUcereex jpecie Ãbi obieda,aliam Ãmdem aut diÃi »ilcmlpecKin,penpuexteriorequoque percepnbi* f lent
co MM ENT. quot;PH Y s.
few,CM offxrturiUi:ut aident Lippam, iadicat earn fimiliorcmIialæcludmVitenbergx: ai aident leo* nempi(lum,condpitcjaoci;eiatgeflam or impetu. Sic Andromache daifo Afeanio concipitjjiecient fui AliyanaUii in 3. Aeneid.ael etiam concipere ad riddermonftrojaicluoq;{pecietacimaginet, gud* rumfimiles fenfui exteriori uix uncjuum offerun* tur:ut concipere centaurum,ex hominez^equoco^ fldtum'.ut minotdurum concipere:ut imagimtri cy conciperetaUd monfira,quale Horatiatin princi* fhdntapd pioartit podicte deferibit. la hac Phantdpa mift quibus agi Udlent,dcagiles fant melancholici,cholerici,fomni Uor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;antes,furiofi,phrenetici,fébricitantes,ebrij, c bu*
iafmodi (^xvtx ymotjatq; male, er graait er affe* {h,Ã}e, hetitia, meta, dolore, cupiditate, atnore erc,hocquartHm ojpeium uocdntifli,Jfeciem cuiu f specie componereer comparare-duintam efl,eb* cere ex ffeciefenpbiliimaginarium conceptu,boc int ent io nbsp;nbsp;eft intentioné. Etlntentioeft Ifeaes tnfenpbilutei
quid. non corporel,nequcfenfaexterioreperceptie,p^ tantum imaginatione concepts, ytcuminaliquo conctpioefjiqualitatcm aliudu^e accident incorpo* reum,infenpbile, er imaginariu, caiaftnodi rebut aliquando perpguram profopographia uelTt^o* ecir^o7ro!ixp perfona erjfeciescorporeafenpbi* liiqiafpngicur,utvirgil.Famam,etOuid.Famem, lnuidiam,Somniudefcripfit. vtaliasalqrei incor* porea:afpnxitperfonam corpoream. De qua profa pograpbid
LIB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tl#
fâogwpbitt eji tipui Zrafmum in fx!tnlo,Cop.ca.f. ^muÃmoii imtigines infenÃbilei ntq- mirabdes,^ ^wÃrof'iscogitdtioneiÃbiÃnguntcogitabwidiet ^dSdioUci j ut ie f^eciebui id dixi.Atq; hoc uodt ijiicomponmz}quot; compdrareintentionemcum I^e fititsr j^eciemcumintentione:Ãcut ouisuifo Itipo, tocipitinimicitidf, efudindtiudi lupicuntouibusex ttcent.Atqitiinimicitid eÃjpedesinÃenÃbdisexte PhdntdÃji ^ioreÃnlu. Noa dutempdri moio in boinine zy bru in brutii ^oopsrdturPhantdÃd, ndmejihornononunomoio abomine togidtdutimdgindtnr ÃeiiiuerÃÃimismoiiidc iiuerÃidii ^tmisdit inm de KeldnchoUcis HxiBrUtd uero us f'oqddà moîoÃemperin Ãecie fun imdgindiitur cy togitdntSicquielibethirunio nUufdciteodem mo» io^qitchbet ouis concipit codent modo i lupo metu: queUbet perdix eoiem inoio decipit ducupcm,fele pduldtimÃibiucenioyUtinÃd'Eoi.cd. 17, Uominet ^eto,(miprobeiÃdsÃgt;eciesdrebus corporels, çy ia ndginesuelintentionesArebus incorporels concis pi'f'e,^qudÃpr^fentesÃbi ob oculos pingere pof* flt;tnt,zy effngere tv^xvrxo'iôTSijtd eÃ, imdgind ^iuidppeildntur:dequibusPdbiusin6.cdp.âi.zyin^.
'Cdpite'fZyin lo.Cdpitey.PhdntdÃdmueroinho* Rdtio prfr wine de brutis uoednt rationern pdrticuldrem, quid ticuldris. pArticularid çyÃnguldrid,non uniuerfdUa conclu
(\yiUTO:VlemorideÃpotentidfenÃtiud,in Vienttir.^ ^f^iortcoferudmHutius çylongo tempore ,Ãccici qâ^'d-
COMMENT. PHYS.
ti occiput fcdlpdllt.
CT infentiones obieiiorum fenÃbilum, abf tntium, dtquef'ibinie referens edif^ecia f)bdntap£ eno» Memori£ Z^^â^^^lt;^â'^-^ftâ^amp;o^fâ^o^^fCrmeminijre nodum oficid. o^^itlt;iiC7'^tâ»ii^ifci,hoc eftoblitdrecorddri.iiuiui ylemori^ °^'^^lt;^f^^tfâ^'i(}(l'^^i(âÃ^lt;itâ^â^'^^âtÃ^ :fcilicct j^e* obiefluçy ^â^^»^^^â â''^^^quot;^^â â^^^â^â^l'^^^^''*^^^ deÃnidone oridnum P'^^^^-^^ê^^â*gt;^memoriaeÃ,poÃtriorcerebriuen O iure dit ^^â^^^^^- Qält;^^^ o^^i^^ dlicums fcdlpimmfere oc* cuius obU- ^*Pâ*^»^^P^^fp*'^^â*^â*^»'^^*^ memona protêt Ã:unie reÃiedturuis memordtiud.H£cdutêquat* taÃt inbrutii cum phdntaÃd,inÃd,E.odem cap. *7-er if.de M.emorid hominiidicetur.
DE SPECIEBVS SENSU büibi». Cdput X.
PRIMO: VteominushuicÃenÃuutrd^dtio* nideeÃet, hoc dtquefequens cdputÃubiexui, quo melius obicHd fenf âiu m atq- oÃieia mteiligeren Species nbsp;nbsp;nbsp;tur, Itdq^ Ãedes fenjibiUs efi, quahtds pdÃibili^gt; q
fenÃbilis immdterialii er Ãgt;iritudlis,iÃenfibili obiedo, nd quid. dus Ãmilitudine progrediens, perfe,uel per dcd^ dens mouet Ãenlum exteriorem nd inter lorem frf Spedei ceptd orgdnis fenÃtiuiS) quaies species Grads uo* fenÃbilis cdnturc^oiapcjcJx uelepociTocrpiXToL Hj il^to^^ nomina. ueliiS'H.Ldtinisauccr,iuijd,uiÃones,'mdgines,Ãe* , cies,conceptus,qu£ nuUdm plane habent mdteridin PhyÃedm,fed tantum ^athematicam mdterid,ut* poeeÃrmlt;im,er qua ciredcam confiât figuratnex
LI B. IUI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119
^irtdfi)edt(}aalitdtii.Atciueh£/lgt;ccietnonquidé Suiiedum inÃmfu exteriore uUo manent dtq^ durant, uel mo= jjgt;ecierum mento diutius ,fedin fenfu interioreperdurant-.ut fenÃbiUü. j^eeie3Aqudlitdtetafhli,dcdlore,i.fon0,j'dfiore,ab i obiedo eommuni mouetÆtnfiimfuum,zrdfficit-,dd
quemmultiplicdtd, ideflcontinueproduddiAfuo tibiedo per medium dd orgdnum, çr inde ad jjgt;irt* ^unifenpttuum,ficut radim multiplicatur,ideft, co iinueproducitur à f3le,uel lucein oeulumcr m jjgt;i* fitumuifiuum,perpetuus CT continuus, mouet in* ^m j^eciesfenÃumexteriorem,uelinteriorem. (n Rentre ergohicnominofenfihilemjjieciem qualif* titnque mouet quemlibet Æenfum.
S^cVUDOtSpeciesfcnfibHisdlideft progref Speciesfen fotdre mdteridliuclfenÃbiU, perexteriorem fen* fibdisdu* (urniutf^ecies qualitdtis tafhlis,coloris,foni,[dpo- plex. â'«5 odoris, obiefheomunis. AlidSpeciesfenfibilii '/^ ptrogreÃd aÃmihtudine rei uel obiefb fenÃbiUs, ^nx ÃmiUtudoeà mdtcrialis.Atqueitd hxc Ãecies iontum imaginaria tÃ, er per phantaÃam folum* Wodo perceptibiUs er fenÃbihs ,qud intentio uel I« ^dginatio,aut imago fupra A nobis uoeabatur,Cd. proximo.Vingtintur ergo intentiones uel imagines ^^nepn* lt;gt;-Ãinilituiinefpecierum,progredientiuni derrfen= amp;*'^â'âtna Ãbili,perexterioremfenfumicuiufmodiÃgniÃcan^ S'â^*-i^ruocabulisuirtutum,uitiorum,habituum animi: ^ualidfuntetiamuocabula naturalis potentie, uel i^p9tentâ£,ÃgniÃcd'iudiitem uocabald aÃeduum
f ? er
GOMMENT. PHYS.
Jà ntid ra» fionii.
intentio.
çrinteriorii potentie animaUiUtem uocaluld rt» ldtionuininterMrum,qu£ iftii uocunturTUntiard» tionis,quidrdtione er imdgindtiene tdntum,non fenfu exterior e percipiuntiir.£tinfiimmd,res ntd» lo exteriore fenf^ compr£henpbiles,Ãed phdutaÃd brutorumquoque er befturum perceptibile5,uo^ cdntur intentiones.
Modutfen nbsp;T^KT 10 .Moitié ergofentiendi cowntunitef fiendt. nbsp;nbsp;nbsp;1,11 tft,cum in hd4 jÃecies fmÃbilei, in hdf intention
nes,phdntdfmdtder imagines,feintendit j^iriM fenÃtiuns,eifdem q; fe dÃimuld': er aceomodat, ri* te,iuxtd proportionem er eorÃenÃonem, cuius[ii* praeod.Cap.S. memi ni. THrndemum operatio fen* Ãtiud exterior, uel interior dbÃoluitur. Honeninf fujÃcitobieäum externum materiale,uel internu immateriale, nià er qu£ddm inde J^ecies per iuÃtf medium abeodem obiedo qualuunc^ modo Ãudt, erquaà radios immittat ad Ãgt;iritufenÃtiuum,q'^i exterior in neruis ÃenÃtiuis reÃdet. interior uero IÃiritus, uegetansfenfui interior es, in uentriculis cellis^; cerebri inhabit at,aut in membro uitali alio, quoiitquiudledtcerebro,in ammaltb. imperÃedis,
DE SING VLARIÃ VS Caput X I.
PR IM 0:0fÃcium phantaã tertium, Ãupri eod. Cd. proximo indicauimtu eÃe, ut cogno^ ÃdtfubÃdntiamÃngfildrcm, er deddens partial lara
LIB. Ilir. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no
^ärc.c^tioinoitaii'teUigiconucnityCfUäfl reltquifen fiKumuerfit!iiipercil?iant,noMtcmparticullt;irilt;i. . ^^ Ojiureuerafenfiuefi fingttlirtum,intellcclMaU'â .â . iemuniuerfalium'.hocelifenfiis exterior prxfer^ inteUeHut tinner interior^neutiquÃuniuerCaUaberdperezJ' r r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;umuerfa* (ognofeerepotejr,c]U!ppeclU£joluf intellects co^ ^^^ â gnofcit,utinf-aEod.Citp.iz. Verunramen fenfs, amp;priefertim phMctfd,appr£hetuiens fingulciritt obieda,colligit ah ilia^edes cpioq; fngulares, er tii jfiedesimdginesq; coceptasiates ab obiedis eo^ ruabfirdHifaintetteduitranfmittit dijudicandas. Atq- hoceUquod Ariftoteles ait. Sinephantafma= Ariflot» te,id eft ftecie, nel imagine abftrada, nonferi in= telledlonein. N^m inteUedus, cjuamuisuniuerfalia ftlsintelhgit,tarnen etiaftc cognofcit ftngularia.
SEC VNDO: 1« uniuerfum nuüa fubftancia, Nlt;»»/e* nee corporea,nedumincorporca,nullum deni(jiac=}â*'*^°Pâf cidens aUocpiiper fe nonfenftbilecorporcumuel in- ''âPâturjt* eorporeum,poteft uUofenlucxterioreuel interior '^^ medijs re percipi,ftnc medijs qualitatibus paÃibilibus, hoc Hâ*ât^tatiK rftfenftbdibus'.qualia funt obieda fcnftbiha pro- {ââtÃibdib. pruquinq^ftihcet qualttastadtlii,eolor,fonM,fa por, odor : er obieda communia,de quibus fupra. nine patet quod Ariftoteles inquit, accidentiaple- Ariftott ramc^partemeonferreadcognitionemfubftantiæ, ^tq^eisquodquideft.Sicergoeffentia rei materia Qbiedum lisudincorpore£eft,obiedum propriti ipfis m* proprium tellediis,utinÃ-aEoi. cap. to. ZTra.Sic Phantaft inteHeds.
f 4 nbsp;«4,
COMMENT. PHYS.
f^lieflum waj^ e1l,fpeciesfenpbiUs dijudicatdtreferUatdamp; l'-opnum d-Ãimdtd.eftobieäumpropriumipÃusfenfusinte jenjiis mte rions.F-tficutinteÃeüus eftratiouniuerfdlis info* naris. lohomtne, itdfenfusinterioreftrdtiopdrticuldris t^bieHum inhominedebrutis. SenÃhledutem mdtenale tji f ratrium proprium obiedumfenfus exttrioris.
jen jus eX' tenor is.
DE S O M N 0.
Cdput XII.
SoWMKJ ljuU.
PR f M 0;CMW ippusfenfuscomunisdtqtteex* tenoris dffe£HoÃtSomnus erVigUid, relié ergo ÃenÃbus hdc mdteridfubnelhtur. Itaque SoW* nuseà impotentidZT eeÃfatiofenfuum,propterfd* tigdtionem uigildndi,i cdlore erfumis crdÃis ortd intrinfecus.tncjuirimusdutemfomnicdufdsferèboc nodo:ddÃrmam er eÃendarn Somniperttnet,utiigt; dormiendocalornaturdlis eolligdtur aliquantudj f 'ibtraHus db exterioribu^ membns, eju^e turn non* mhdÃigeÃunt, ddinteriord , uitdUdpneÃertintt ^u^ mdgis cdleÃ:unt inde,ut experientid docet, per digeÃionem dlimentt,qnt per cdlorem intus coüe* HumÃdcilius abÃoluitur,utpoÃed dicamde eduà Ãndli.
romnimi SECVNDO: Mdteriddutemdredejuam uer* terid cired fâgt;tur Somnus,lunt interiord mëbrd uitdlid, Ut cor, ^udin. nbsp;nbsp;nbsp;^ âi'to oriunturffiritws uit aks etmotus,utinfrdeo*
dem cd.tó.Quit duté corde Cdrent dnimdlid,dlioue pnncipaUmembro , Ãla hdbent alid d^uiudlentid membrd
LIB. »IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nr
«fwtrrf. Iff m cerebrum c^ ueruifenfîtiuhet uene «rterice^;, cjtt£ obftruunturfumis, «f negiieantfuo f'^^ff c^cio.Sic italt;j;exterioreslenfusCiUiuque,zT f^nÃui communii tnterior,afficiunturatquepatitin* ^xrAfomno.l^on ergodnimlt;e uegetatiug, neejue rdi* fionalis, nÃfolius corporis-,feddnimlt;e feufjtiu£,ii ffioperationumfenfuittarurn, exorganorumfen» Ãtiuorumaffefboeftfornnm.
TEKTlO^ffidem cdufdfomniefl,primoca^ ^omm cd^ for naturdlis,feft db exterioribus membrisdd inte-fâ* ^j^idëi. fiordfitbducens dUcjUdtulum ,dt^; euehem furfum fumas craÃioresAnutrimentodcdliundeyUt dd cd» fut çy ctrebrïidfcenddnttCluifumifrigefdfh, er in bumores ciudà refoluti Ãindtiüd cercbrifrigiditd» terurjurn inde defcendentes obÃrnunt medtasipfot ffirituum,d corde furgentium autfdnguine. Qjii* biKÃtiritibus nonihil de^ituti nerui fenÃtiui exte dorum jenfuum. Etinteriorispricipuifenfus corn tnunis itemdauduntur CT obÃruuntur, ut nequeat ffecies fenÃbilei [entire erfuÃeipere , penitusque trdn[mittere.Sicergo[umiiÃi,etÃigidttdfcerebrit ddeoq;corip[umcrcerebrum,futttitemcdu[£efû eientes[omni.Quo ergocopioÃus crcraÃiusfuerit Flures Oâ nutrimentumer cibus,eö quoqueplureser cruÃio» craÃiores resabiUofumifurgunttdumcoquituriediore nd= fumiundt^ turaliÃeut à cdrneuel db ofÃdfurgunt Udpores, du fercoquitur in oUd,uel dÃdtur,quifumi profundio» rem quoque er longiortm [omnum cient,ut dppd»
f 9 rtt
comment. PHYS.
ret in pueril,zr Operdrijs IdÃis. N4!n pueri cum pr9 pter cdlorii cihum digerentiscopiani natiuam Ãnt uoradores,er aliocjuietiam humiiiores,plusdor* miuntcieterisSiclaboriionimmodicefatigans,fei iiifta proportions caloré naturalem intendit cr ex citât,gui dboseoÃrtiusconcoguens refoluitatma turat,i gbus deinde furnifurguntfoponferi. Q«o4 Vlelancho ^t^t^fin tAelanchohci non ita multum dormiunt pie* liciercho rttnlt;^,caufaeflnimiaipforumÃ-igiditasetÃecitaf-lerici cur ^â^^â* propter ealoris debilitatem par urn comedunt, Winus dor O' tninusguog;digerunt Sic er Cholerici,propter tniant. nimiam cereMficcitatembreuioreÃornnoguanio* Kultifom quepotiuntur.Ciuandoenim cerebrum prxcipuèt nitaufa. alia^membrahumedanturldrgiuspaulottum^o* mnus quocà largior er altior indeÃ:quitur:ut patet inedacibus, inlargiuspotiser ebrijs, item in uit pluu!oÃaqitempeÃate,ut in autumno,uere,hyegt;ne, in udisfumoÃsejs habitaculis erlocis. Item palet in illis,quihus funt grandiora capita,er corporama* gK uuida,er grandiora,ut in phlegmaticii,in fan* Paud [o- guineis,in magnisbeflijs terreÃribus accidit. Sied ntmeauÃa. trapaudÃomniqutdäÃtnt animalia, uel propter humoriser ealorisdefedum,uelpropter corpora exilitatem, adeoutdemultis dubiteturi philofo» phis,an dormiantunquam-QjiaUaÃentinfcda, amp;nbsp;uei-miculi er pifcesquoq;tametÃgrandes propter cdloris paudtatem non it a multam dormiunt, Ve* runtamen ratio arguit,etiatnfi experientia non do cent
LIB, UIL
«2I
ftrtt^^ommäaniinaliafomnopotlriilreuioreacre niÃiore faltem,fi non proUxo er largo.
QV A R T OtVinis cquHtm,propter quem anU somnili» mahacapeÃÃuntf3mnum,eflfanitas.Quteiemmlt;3 «jj, ftruat corpora,iuxta lüud:
Q«od caret alterna requie durabile non eft, ^ Hæcreparat uireSyfefta^ membra nouât. ^ic0uid.inii.defcribit.
Sotnnequie$rerum,placidiftime[omnedeoram, Pax animi,quem cur aÃt git,qui corpora duris, feftd minifterijs mulces,réparas^ labori. liam cibuf er nutnmenlum nondigeriturmelius, Somnieft» quaminfotnno,percaloremnaturalem coUeäuad fe^m. interior a membra er organadigefttonisiqua com* piëta,purior parsalimentidigeftifttfanguii, bu* medansetirrigans corporis mebraperuenas.Uen* Ãor aut pars digefti cibi,er ipÃain fanguinc,craÃi» orem tarne, tranÃmutata,augeter increÃccrefacit membra,quibus adiuuatur. Impuriorauteparser excrementof t de alimenta,per uirtutem expulfwa extracorpus expeUitur e^ emittitur : ut de bis fus praeodemcap.f.diximus prolixe. Suntporroey ahj effedus fomni,quosexperientia fatis indicat.
DE S 0 M N IO.
Caput XIH.
PRiMO'.Sicutfomnuseftaffediofenfuum ee terioru,er proprie ipftusfenfus ewunU ùta Somnium
COMMENT. PHYS.
Somüum iomntumtÃifjfechoeiufiiemfenfuicommanis, CT ^mi. proprieguidemphjntäÃic, utexäfÃnitioncpatef.
Qui^ Somnium eft apprxheiÃw phantaÃ'natum,f4 Hdintcrioriniendum,CTP^äntdfmatlt;i, ut-fuprd f^äntaû Eoiccdp.ic,uocdnturimagints,Ãmulacrd,crfÃeiâ l^dtd^uid. citi reruperphantdÃdm concepts^dÃmtlitudir.t IÃecierum externe ÃrnÃbilittm,r,dnihuiuÃmodiÃgt;e» des pierteer i uigildntibus conceptie in phantäÃa re lucent,Ãcut imdgo inÃÃeculo,dut in liquida atjtid.Si cut aqua turbdtd reddit quoque turbatamc^ inÃd* bilem Ãgt;eciemintuenti:ÃcÃ)irituacmedtuÃenÃtiuo perÃomnu obÃru(lo er applet o,phantaÃa reÃert . dormienti conÃufasÃedesplerunq^ in Ãontno,qM» rumpoÃÃumusraro dutuixadmodurecordari. Pu* rior tarnen aeÃvneenor dormientis phantaÃd,Ãicpt puriores etiam,melius^ diÃindMÃedes, hoc eÃt expreÃioraÃornnia concipit erÃngit memoriai^f (ommenddt,ut euigilans meminiÃi queat.
^^y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SE C V N D OSomnij eduÃaeffictens eà duplex,
eÃieiens ^ Ãeiheetinternd etexterna'Anterna eduÃaeà uel ani^ cduÃadu tnaipÃd,uelcorpus,gt;nensenimÃxptÃime dormien» f^^^ te corpore,er ceÃdnteÃenÃu,recogitdt ea,qud uigi* lando conceperitfCT äppetiuerit aut metuerit iuxta iUud.
Qui amant,ipÃÃbiÃomniaÃngunt. Item. Hec minus heÃerme conÃundor imagine nobhs, QuicquidideÃ,timeo,nectu meaÃomniaride.
EtCiccroinprimaTBÃculdnd,agilitatem,atquea»
de»
LIB. IIIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;izj
ito iiuinitdtem humani animi 1 fomnijs probare ni titur.Corporis deinde diuerfa complexio immittit uariasfjmniorumfpecies dcfimulacrafa ejuibus, et Keiui natur am corporis y or morbicaufas conie* Hant in £grotantibus,habentlt;^ ifta fomnia pro û gnisex P^ognoÃiciitÃcCholencusigneacr pt^quot; tipicia,M.elancholicusmonflrofa, erborribiliat Vhlegniaticu(ac}uea cr pigra. Sanguineus amana fomniafornmat .Externieautemcaufje funt uaritt utcaliinfuxus,elementi circumftantia,neceÃita» tiscfuoqueautcafusÃrtuiti occaÃo. Sicfamelicus fomniat cibum,ebriushumida.Sic canes ,crquxdi alu beÃi^jomniant. dumUquot;Deus^angeliq- boni aernah fomnia immittunt hominibus, uteÃapud , Homeru in fecundo Ãiad.fy Virgil.infecundo Ae* neidos. Taliafunt infacris Utens fommalofephi, Pharaonis,DanieUsQrÃmiUa.
T'E.F^'riO-.DiuinatioexinfomnijSiUt pleraque Diuinatie obfcura,fic incertaquoqueeÃ,pritterillam qu£ uo exinfom» caturprophctiacnnterpretatiodiuinafomnioru, âijf^ utdeDaniele,delofepho-,fcribitur.SuntautemSo* i SomnU mnia quidam tanqua Ãgna uel effedus, ut iüa qui nbsp;nbsp;triple
corporis complexionemfiquuntur,ut lüa qui uigi* nbsp;nbsp;^^^
lantis phantaÃant et imaginatïonemfâ.quumurf ni* hiladmoduobfcuriÃgniÃcantia. Sedquadam funt infarcaufi Oâ occaÃonis plane inhominis prüden tia çx coieélura,deartependencia,quoad interpre» tationem.'Vt à quis beüumfomniat,out peÃem,aut
COMMENT. PHYS.
' eim'icireiitum-,aliuiuetale,cuius nemetnintvitclM 5 dem longo tempore antc.quxddm[uni mere fortui» ta,non inftar Ãgni,nequecMfe, que prorfum ua» naçrobf-.ura funt,ueluti egrifomnia, eyfehrilia fomnia appeUantur. Verum de hac materia aide Arnoldum de noua uiüa, in libra de infomnijs, amp;nbsp;AriÃ. in libella de diuinatione exinfomnijs. Exti^ etiam tuÃum opi» cuiufdam Gr^ci autoris de info* mnijs. t/iacrobiut quoquein primo defomnio cup-^.numerat quinque Ãecies fomniorum, c^ plurss etiam Quid. in defcriptionefomnij lib. » .Metamor-
DE VIGILIA.
Caput XIIU.
Vioiliit ç:d. 1' gili£ caufeff.
F Adle atraüatufomnipatet, qubd vigilia ft potétiafentiendi ac mouendi, in corpore uni* mato,icalorenaturali,oâJÃirituorta.DigeÃiont enimperfedapercalorerndigerentemiZ^confu^tt ptis ifiis de qutbus iamfepe didum effumii, calot. naturalisrurfumad exteriora membra commeot, aperiens meatus acffiritus fenÃtiuos, ante afo^tt* no, afumis occlufos, erquaà torpefados, redii» turq^in hune modum corpus habile adprefanias operationesfenfuum ac motuu, qui alacriores quaà er recentiores Ãunt, ab iüa quietef omni. Sunt ta» men alixquoque cauf£accidentari£, uigUiam aut fomnum afferentes,ut labor nimius, morbus corpo ns^grUudo animi, eure anxi£,Mxt4 iUud:
LIB. Ilir. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti4
A f «on infaUx dnimi phani^fa^rtc tUKjuam Soluitur infomnos ocuUsue aut pt dort nodtm, Acdpit,ingeminantcur£,CTC-Ãemoculigrauanturprietrifticid. H*t itaejutde potentidftnÃtiua appra:henÃua,d(q; fenfuumexte riorum dtcjtieintertorumofÃcijs,obiedii,afftdi9quot; nibusdixiÃefufÃdat.
DE VI ANIMAE AP.
pttitit(£, Caput XV.
StnÃtiM animée di* Ulf.
Appetitut fyiiony» met.
PRIMO: SenÃtiuit animx diximusfupra^Oz dem,Cap.6.duplictmtÃ[euim:unam fcihcet appr£h(nÃtiam,(uiusfuntftnfusexteriorcs adn-teriores'.alteram utro motiuam, cuiutfunt apptti= tin hoc eà motus animales,quos, z? Latini uocant pertubationeSiZSquot; moins animoru,hoeeà aÃedus fequentes ÃiÃum, cy hlt;ec Uocatur uis appetitiua. iumitem motiu£ potentiiealijmotus,uelfequentes â¢ppetitu,item animalesie:^ hdc uocaturuis profe» eutiua'.uelnuUu appétit urn fequentes, ut uitalesmo tM: tjhicuocatur uisaut uirtusÃgt;iritalis,inÃd tod.cap.proximoAtaq^uisanimee Appetitiua eÃt ViSelppth qua anima incUnatur et impeUitur adcupiendu aut Huaquet, auerfanduid quodÃnfuquolibet tognouit, er opx prahendit.SicCaniStjfeciêcarnis oculisuifamtzy tognitam imaginatione,Jfefequitur,cr inhiatifu» I fern aut metu, c odio auer^atur .Sicpauolaudoi» ^its,l£tatur,gefiuacfuperbtt :Ãt equus uidus eer*
t amt»
comment. PHYS.
Ap^d tiimineiolettzrpitiorefuffunditur.Opertitiouerd tus iidrii ^â«^'« uirtutis apfgt;etitiu£ eÃipfe appetite,,pian Mi nontina * rtfs ni)miinbusdignlt;intur.,uoc4ntei turn appetitunt ewumij^ b(jii4lcm,uel(enfumbelli4lem,qniacommunii efi C4u^it, i hominicumbefiijitcr ualuntatemirrationalemteb quad hjec efitanquant ualuntas in btflijser nniiM* libiumtione cnrentibuhqtt^fbla nature infUndih (yimpetu ,non elsHtane^neque libertfertur.lnho* mine nero debet purere mtioni, nature çy- confci» ? enti£,ut infraEod. cap. jo.Vocantey hunc appeti» Appetituf tugt;n,nt dixiSen ficiuum,ad differentiitmuolnntdtii inteUeih» i,f homine^qni eft appeticut inteUeihnnt,zyratioM ^^^' Ui^nfra Ead.Cap.iA-.Etqiiiaillefenfnperceptafe^ 4 qniturAtemappetitum animalem, ab anima. Haut Appetitui aUmqnilfiameftappetituiNaturaliifideÃ, incH» naiuraHs. itatiaz^procUnitasquidam nataralu,in qualihet re nonfolum animata,uertim crinaiiimata.Sicdi* cimut lapidi appetitu inejjè ad caiendu deorfui»gt; fcmateriiappeUtumineffeadformam.Ethic ntd* lumneq; fenfum nequeincelleilumfequicur.Sicamp; corpori animato dicimuf meffe appecitum ad ca» dendum deorfumfuagranitate.
Appetitm nbsp;nbsp;S E C V N DO : Duplex efl inxta Platonicos ap»
fenfiti^ t petitmhicfenfitiuui, fcilicetCocupifcibiUs in epa» UM dn* nbsp;nbsp;te,tanquam infuo organo , appetens per concupi*
plex,ei* fcentiam,uel futurum bonum,utff)ei,qu£ çy Cupi* us^ or» ditai, or Libido appeUatunuel pnfens bonuin,ut ganum amp;nbsp;letuia qm zsquot; Voluit ai dmiur.Et appetitm irafci biUi
LIB. H IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41?
tiliîjdûf «i$ irai'-Misjin corde tanc^ium in fuoor- fecunduni Zâito,ctuerfdniqaiÃperinmyC^rodium, crindi^Pldtoiiki intÃtrens,uelfuturummäluutTimor,ciuiz^ Mea fttiiicitur.Uel malum prjeÃenSiUtTriftitittiqiuey ^olordidtur. Suntergo tt a quatuor genera affe=-^li^^â^â^ ^uum,Gr duo ipÃus appetite obie{ia,uel materia,amp;^i^^^âf-4* drcaquamkuerfaturÃcilicet bonum,Ãgt;eaut l£tia iiaappetibile:cr malum, metu aut dolore auerfa» ^ile, e:^ abominabile quaÃ. Exhii quatuor generic dbutomne5alie,quotquotfunt affeduum ^appe titionum j^ecies,oriuntur. Quamukautemprobe Ãiofplerof!^ Commentarios,Gr f^edicos quoque a^ literloquidehorum a^eduum numéro zsquot; obiedisz naluitanienhicuulgatam opinionem fequi,quant dterä itlam: prtfertim quia e;r Cicero buic nofir a conÃentit,ini.et4 Tufculana,Sed debainfia cod. (ap.30.plur a dicam.tHam bu materia in affedibui
bumank clarius patet. Vtriu^c^ appetitui tanten or Organuni ganum effeplerit^ putant corip[um crtp^óHi hoc appetite tÃprécordia.Atqueitembilis,iecur. üaminbkfecunduni *jfedtonibui peculiariterdilatata , exporrigitur, quoÃdanh Uelcotraangituratqueardatur cor ipfum,etpr^ea tordia,Ãanguine réfugienteuel ad exteriora, ut in appetitu concupifcibili, fie aut hetitia :uel ad in teriora,nimirum ad cor,tanquam adfedem uit£,ut in ui irafcibili,metu aut dolore.UuiiK expérimenta üquot; rationa multifariam,utriusquefciUcet,proble» WatidiZTpoda indicant,ut.
2 Me
COMMENT. PHYS.
iJtpo/int nature acceiere paries
Frigidu! obftiterit circü précordia fanguis ltetni Plurimus ignem
Subiecit rubor, er calefaflaper ora cucurrit.ltem Frigidui Arcadibm eoit in pr^cordiafanguis Sic: Patteatomnis amans.
Cibie^um Obiedum ergo uel materiaappetituseflbonum,^quot; appetitus malum reuera tale,aut opinione tantum, cuius/pc* ciem,aut imaginent perceptamfenfu,offert appétit tuiphantapaytanquamprobandam ueUmprobjat dam.Qjlod ft phantafaftbmouens cr inuitans affe dumdecipituracaberrat,tum etiarn appetitusde* cipit affeâant,^ commofam anitnam,Sic ffes, 1^* titia^i uana,fc metus ac dolor inanis fepiÃime de* cipit,a'frifftraturanimalia, atq^ hoc pracipucit infomnijs euenit,cum pbantafta offert appetitum^ nasffecies ey futiles.
A ffeHut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TERTIO: Caufa item efficiens affeHuuin-^
n cau= « pttitionumeft ipfa mens er confuetudo bona aitt 1 effei* praua,iuxtaillud:
â ntes. Kalamens,malusanimiK, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
* Vtde confuetudine prolixe Cicero ini. delegibut explicat.ltemdifciplina,uelinfeitia Siefer^indo* mit£,er genia effera tarnen manfuefcuntdifcipH* na,feut è contra manfuetitandem iniuria ac iinptlt;^ 5 bitate hominum aut caf turn efferaf :unt. Item coin* plexio corporum temperatauel intemperata mitai appetuionesf aeuarias ingerit: sicSanguineifunt hilartt
LIB. nib nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114
^iUreJde Utt, propter fanguiné multum darucl^y
^c l^iritufnpurioremetcliiciiumcluafi.Sic choleric Cholerici: dfttntintcunii, propterfangumem cälidioremt noitdchrim,cxi^irituml^iÃiore}n.SicPhl(gmdâ Phlegnm ticifegnn füllt propter fitnguinitenuent^cr dcluo- tici.
fum,ac minus ctilidum j^iritum: Sic Niehtncholici nellt;inch9 funtfempertrijles.,lt;srmcticuloÃ,propterfangui= lick ticmturbiiti,crajj'um,frigidiorem,cr propter j^i:* rittimimpurioremgt;ac cenebricofum quoft. lieoque ts-foUtudinegduient, peut contra frequently ZT lueeSanguinei. Itaefr focidbilituts maxintaanime tumÃuo corpore-,quoadeffe(lus quot^. Atlt;^ hoc fia iniÃeat aperte Virgil.infrxto dicens:
Qjitntuin non noxia corpora tardantt â^errenié^ hebetant artus,moribundaqi membra. yiincmetuutiCUpiuittqitdolétjgaudentq-mecauTai KejÃiciunt,clauf£tenebrts,Z3'carcerec£co. , tianccorporuinqualitatem, ZT incUnationem ai quellbet appetenda plurimum illiciunt,irritantf ac 4 prouocant,iiifluentie coelefres, planetar urn pred» puè:zrfrgnorum,uiiiecientura:gritudines anime iiefr,affe(hones,frcut et morbicorporum.Q^o ue* to temperatior efr complexio corporis fenficiui,eb purioresquoi^,ZSâ magisgenerofoshabétafredusi mehorai^ appetunt.Sei cauere oportet ne prana co ' futtudo,et mala mens hanc generofreatefubuertati
DE VI ANIMAE PROSEGV-
dua. Caput XVI.
g î Prima
COMMENT. PHYS.
ProfecO* tiuauif (jUie. Viotut ani
PR IM 0:Suptriofe capite iiximii,lt;jHQ3 m«» tiuauii anim£ ProfetHtiua eft, tfult;ehabet mo tuf animates, frquentes appetitu, qaam er Medid Meant uirtutem Kotina animalem. Pt hie motus lt;(⢠mold» nimalii eft, quoeorpmanimatitmah appetitu iUe* aum,mouetUTloco,uel totu,itelaliquapartefua, utquateniKpoteft proftquatur bonum, aut refu^i* at malum. Sie earns eorpore Æno refugit idum ,fti appetitamearnem,autferam profequitureurfu-P^ ObieHa dem ergofuntobiefiamotus animalis,feilieet bo« motus ants f^^ffi âfl fnalum,qtilt;e ipftusappetitus. Cuius quidem Walis. appetitionis hieftnis eft er effedus, tametftmotut iUeimpediaturf£piftime,etiam inuito^reluHan« te appetitu, Mpote eunt propter difticultatem aU* quam nequit animal aftiqui bonum ajfë{iatum,â^ ^f*amp;f^^ cr deelinare malum, ut qui morbo imph* catur,uelquiuineulis aut careeredetinetur.'Vtc^ nii fugaeem feram inftquensftuftra h£ret hiattiâ lam iamq;tenens,fimilis^tenenti Inerepuit,mails morfu^ elufusinanieft.
Cauf. efft. nbsp;nbsp;SPCVUDOtCaujaeftieiens huius motus ani* uirtutts mails pr£ter appetitu impellentem, eft ftgt;iritus Ãu* profeet» ens à eorde,quod Cor eft prineipium aefons totit» titue. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uit£ in eorpore animato, operationum naturaliUt ftitrttalium,atc^ animalium,fuppeditansfanguini, neruis er organisfuum euiq; fomentum,id eft,fti* rttum uiuifieantem,fenfittHum er motiuum,utpr9 Ifot Ariftetteksini-departibus animalium, Cap.4
Ati^
LIB. IIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti7
Af^ hie ffiiritui uitalis eft cor poreus fumwsualie Spiritus ni fubtilii,abhumore,C^U4pore fuhtiUexcorde or= tain quid, tus, ope ealoris naUraUs, atq; toti corpori anima* toper arteriös uelimcj; diffufus,ijuod recreat: qu£ recreatio, çr agUatio I^tiritus ah anima zy corde VirtusJpi procedentisincorpusonine,itocaturi.M.edicis uir ritaUs. tusSpiritalistabeodemJ^iritu.autvitalis^oquod Vtrtusuio inefi femperomniiiiKçr foils uiuentibus animan* tain, tibus,fed no plantis. Q_uia inplantis operaturtan* turn uirtus naturalis,id ejl, uegetatiuaanima, utfu pra Eod.Cap.f. eftq^ hie motus uitalis, orfpiritalis in arteries de uenis, qua funt/parfit ac tenfa pero* tnnescorporispartes ,tanqu0in organis proprijs.
Num arteria eft conceptaculu/piritus uitalis,mixti Aftena, eon/ii/iq; cumfanguine. Sed Venaeft conceptaculu ^ena. fanguinis,mixti confufie^ cu fpirituuitali. Sic plus /piritus eft in drteria,cr plus fangutnis in uena. Et Hotus quern det hie/piritus, primueft duplex,fci* licet Pulfus er Re/piratio. Pulfus eft intenfio ac re* Pulfus. niftio motUs uitalis,no arbitrarijincorde er arte* fijs,alijsue membrisaquipollentibus.Re/pirdtioeft B.e/pira» dttrafliocr remiÃio fpiritusa pulmone per arte* tio. fiamfpiritalem,utfuprdin 5. cap.^. uidimus â Atq^ hicmotusfpiritalisuocdturalias motus Pul/iuus,a pulfu:ermotusnonuoluntarius ,quiadetur afpi* fitu uitali, nonappetitu uel ab affedu. Et Kedicoa fum proprie eft de hoc motu dif/erert: quern tarnen gt;ioluipraterire,propter aftinitt^em,quam habet
g J c««
COMMENT. PHYS.
cK motu prof ;c{ititto,^ue et uoluutarin uocanf.^uU primu cieturacappetitu^cr à einie 4 ffirituuitali Organum TER T10;Orglt;jnKm motus animalisprofecu» Uircutii nbsp;nbsp;tiui,f tint ncrui a corde cr cerebro expanà er JÃ^ra
profecuti* à perÃngula corporis membra, artus, ç/articu* M, los, cohxrentei er deriuati per mufculos ( utito* canf) ntembrorum corum, quibus hoc oÃieij imun* du eÃ,ut corpus aut eins partes promoueant loco, ut pedes,brachia : c^ui mufculi,cjui neruhcpia; mein* bra mobilia,a diÃof^iritu uitalitrecreationemfu* Kufculus (imer agiUtatem recipiut. tiufculus autem eà ca* ^f^id. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro compoÃta,er mixt a ex neruo,chorda, er carM
pura,quaÃligamentum membriunius cum altera' unde nerui quafucapitibus diffundunturpermem» t^omodo f^acorporis. Itaq^obieHuabappnhenÃuatiieà Jia motiu '^Ãfifu^Qgâ[[Pi^fnouetdppetitum. Appetitusuera anma « i^nperat er pcrfuadet motiuietUt iUud obieHum «cl ^QÃgqi,^(if^(^âqn^fjfl)Qfjpf^^glff^ng^^f tane^uam ^^^â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;malum. tiitc ergo motiua uis,feiens in neruis moti*
uis, er in mufeulis, cjeteris^ membris mobilibus, imperanti appetitui parens,er obediens, ligamen* ta membrorum, ideÃ, nemos contrahensautreli* xansinmufeulis capacibus neruorum, primo^H!» Jon mouetpropinquiora membra à corde ac cere* bro,(3' deinde minoraquo^; er articulas ,quirem appetitam contingunt. Atque hic motus fit ita ope neruorum motiuorum quorum aUqui, er pr£cipue C^orJ*, uoeantur chorda: t 'aGr£iisueroTeMTiq, 4collo ai
LIB. tut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J18
lt;4 cdlcdncum u[que per membra mobilia extenp, âVnie ori, nerui duriorei,ü-quaà offei.Sicut dutem neruifen= antur nerK ptiai ab duterioreparte cerebri ieriudntur,ita ner uiPenpti-Kimotiui ApoÃeriore parte cerebri, cr tenuioreui,motiui, medullaÃgt;in£ oriunturtTt'iomti ucro,aut chordae eSquot; chor* tx craÃiore medulla, ut pgnipcantius defcribunt da. Anatomatici.
Q^y ART 0:V aria: funt mottü animalis pro= lAotut pecutiuiÃgt;ecies,utcontraria,quadUataturaut co= » anima* Pringiturmembrumobile,utinuermibuf,conchli, nbsp;lu pro*
çroftreis'.z^bdcmouenturanimaliaimperfeild. fecutiui ' frogreÃio de loco ad locum, totiui corporis nixu i jÃecut. er motw.lïacptaut pedibiK, ut cum ingrediuntur pedeftria ZSquot; greÃilia: aut alis, ut cum uolant aues, dut holdtilid'.autpt cojiis,uelneutre,utcu reptdnt angues,ziraliareptilia:autpt pinnulis,ut cumin* nat ant pipes, uentis pennis quap remis : Fit etiant motus alijs mebris organicis,quieopus aliquod mo» tu fuofdciunt,ut kumerii,cruribus, manibusc^ pr£ cipuc, qu£amb£ peculiare inftrumentu opens fa» ciendidata: funthominifoU. Quarumuice habent befiia pedes uncatos zi^ hamatos. Hi$ item motibus î connumeraturuocalis motus,quipt per aërisrepn* rationem er repereuÃionem, A pulmone ffirante perartcriam tracheam,uocalem, in gutcure abort animalisrepercuÃi,de qua uocefupra EoJ. Cap.7. bemfeÃio,cubatio,faltatio,dUdq;pmilia bucre* A-'S-^' fcn Æ entur pleraqs ex pradicamento fttilt;s,qu£ mm i*
S. 4 P^^^io
COMMENT. PHYS.
^erio membrorum mobilium fiunt. Atc^ieb£c3e tumottUdprofecutiua.atqut'l^iritaU, Hxiffeeon* tentusfum. Plura autembiirequireabAriftotele, inÃneTertij,de Anima , crinlibeUodemotuanir mt(lium,c^ in UbeUodeingrejJuanimaUum-^
DE RATIONE IN BRVTlS.
Caput XV11.
prutdqua Ã^ r\'mQAnmaliaqutgrtei(i!Aoyti,notir* lern habe^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rattonaha aut bruta uocamust habent morta
^nt Ultimo IfmanimamfeuÃtiuam , quiçruegetttiueoflià a prdjlat.Uiic autem anima Vegetatina in plantulae SenÃtiuain brutii, eÃquidemfubÃantia incorpo* rea^id eÃ,Ãjiritus,erf^iracutum uitÅ. Sed ana eu planta faut animaUt corpore nato naÃà tur^cr^^^^ tuomoritur,utinquitDiuusAugufiinui, dicenst spirits omnium animalium irrationalium taittdii* figt;iritutfunt,quamdiuin corporibus uiuunt.Ptani» ma qua rationit capex diuinitusfada non eÃ, cum carnefua(idefl,fuianimati corporis)incipit er if Ãnituiuere. Nam tamdiu uiuit, quamdiu tn carne manere poterit,crdum a carnefuafeparatur,Ãa» ^nÃtra» timextinguitur.A.liquiuero ex dodiiquoquecon* tioinbru: templantesmirabileminduflriam gt;nbsp;non in magnit tit arquât tantum,fedetiamin minutiÃimis beÃijspra admi* iff» rationequadam rationisparticulam,irrationabili butquoquetribucre dignati funt t ut VaUamPri» mo,cap.sgt;.ÃuaDialc{iicaiUalde Ariflotelem ueUi*
LÃB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«9
tal,quoi beÃiji rationem abnegduent, 'Verum hae ii«dgo,0'Ãmilitudobumdnlt;e{iruientilt;e,ingenijet fdtionis,utAriflo.edmquoqueuocdt,inprincipio bb.^.Hià arid animaliü, nequaqudmfdtis probat f^irarn rationa,çrinteUcâum uÃquam ineÃe brut is lametà particular ia crÃitgularia fentiant atqut itnagincntur,utfupraEod. ca. 9.dephdntaÃddixi: lametÃoperaqutdä bumanis opeributÃmilid be* fiilt;ttfÃciant,alidalijsfubtiliora,craffcäibusittm ^Uaà bumanisducantur.crtdmetà aÃeiiu maiore minores uincanturinbrÃijs aÃeäus,qult;eetia aÃu» liÃmulart er diÃimularc multa norunt, er uirtita ^umbumanarum quadamÃmulacrapra fefernnt, acuitiorum'.utdeapumcrÃrmicdrumprudentia, dt (quorum fuptrbid , ac Ãmilia inÃnita produnt Ãriptores,utPlinius,erdlij-,Tdmihi£cqudliacun» 5«e nuUa eie (hone neque libero arbitrio,nedum in» itHeduaguntbefliie,Ãdmerodu£lu,infiin{lu, er impetunaturd.
SEÃVNDO;C4«p«bwuÃmodiimaginumer CdtiÃcf» ÃmUitudtnumf uirtutudcuitiorum,induÃrix,ra» militudi» bonis in brutif,copiofe Albertus enumerat inlibro ms hum ^-tra(l.}.cap,i.err-gt;deanimalibus:nempeiÃdpen nd rati» dereatc^ exeitari partitnatemperaturacomplexii nis in â onis,uel ab intemper ata coplexione: partim dfen^i brutis-^ Ãumperfechone,autdefe(tu : partim d fubtiUtate^ Ãiritusuitalis atqueÃanguinis:Uem abinfiuxuca*4 i^fliâ,tnÃummduero,inÃin{iumttimpetumnaturd$
g 5 f ot'^i
co MME Nt. PH tl
fotiÃimam cauÃam iÃiufmoii induÃruin brutis cf fc,inÃigentur non quidem ab uUainteïtediua, fed tantum ad pradica,per confuetudinem , quatenui ÃbiprofuntaduidumifintulloconÃlioz^difcrimi nt.id quod patet inde^quia ftcudumphantaftam pa» âfritta ca» ^^^^ opcraturquodUbet brutum infuaÃgt;ecie ,Ãcut rercconà fapradixi,Cap.9. quamlibtthirundinernpariÃr* Horatio» â^^â^^^f^^^Ãrucrcgt;quamlibttÃrmicam pari* ntiquid nbsp;tercolligtreÃumtntuminaÃate, ercommeaM
probet. nbsp;nbsp;^ttaÃ,nullaquidtmfuturiprouidtntia,fed prüfen*
tii auiditate cibi. Complexam utro notitiam ntdH per feile falte animahbuf brutto ineffe certiÃime ar* guit^rationem quoque ijfdem beÃiji deeffe,qua nul* UuipropoÃtionii ueritatemautfalÃtatem fenten* tiam^inteUigunt, tametÃÃgnaqutdamaniinad* uertant non ex f enfu orationis aut uerborum,Ã^^f f^eÃu uocis aut motu,utà quis mineturcani aut bla* diaturequo,utUlezentiuiinÃne 10. Aeneidos- Sl tf«d uero Ãnt honoriÃcentiui did a af:riptoribnt dt bac prudentite atque rations imagine in brutii, ^ apud Albertumin9.lib.Animalium ,0â apui ah* fis:iÃauelpermetaphoram,uelampliÃcandiÃuiilt;gt; didaaccipiantur. Ethec quidem hadenm habuit qua de anima fenÃtiua:hoc eÃ,de fenÃbui interio* ribtn ac exterioribw,de appétit u z^ afftdibui Jf $ motibui annotanda atque admonendaputaui. Con» fequiturinde, utdehominisanimarationali, deqi inteUedu et ucluntate breuiter»quantüferi poteû différant.- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^*
LIB. IIH. ^ nbsp;nbsp;nbsp;#30
DE ANIMA RATIONALL
Caput XVIII.
PRIMO: 'Venimuidi nobtUÃimdm partem ^Qi^HjÃi^ totiuiphyfielt profeÃioniiiit Anima homia jn^pfeyÃ.
nisrdtiondli,(iuamfiipraEodCdp.^.tertidm figt;eci= capars tmanimtAongtoptirnamiCyfolihominiproprU «mdiximus, nonpldntis,nequebefiijs,alijsueuüis eorporibut animatii, nedum inanimatis inditam.
Aupte htc A MoÃe GeneÃeos primo fie definitur: A* i Animit nimarationahsefiÃÃirituiuitt,dd imaginem Dei nbsp;nbsp;rationa
ereaUKyG' eorpori humanoinfiiirdtus.D. Augui^ 2 lis tres fiinusficdefinif.AnimarationaliseftfiiiritiK intcl definiti lc(liuw,fiemper moutnsÃeipÃum ^ Ãemptrin motu ç^ff^ bontmahec^uoluntatiscapax. EhiloÃophificdefi- j niunt:Animarationalisefiafiusprimusfiubftanti= aUs,corporis naturalis,organici, humani,quohoB mo uwt,fientit,G' inttUigitprimumjdgit^ libtrt, creumeleihone.
S E C V N D 0 : Ex bde definitione tertia patet. Anima ra animam rationalemprieftdrcofÃicidlt;puoqiuegctd= tionalis tint et Ãenfitiut.iidm ht tres uirtutcs uel potentit Ãenfitiut inhomineÃuntunaeddemc^iwmero anima. Et quit er uegeta quidpoteÃt uirtus minor,id etiam, at^i ampliusco, tint off,» poiefi uirtus ZT potentid maior.Verum de illis ofii= cia quoiÿ tiÃnihil hic repetam,Ãed derationaUbustantum prafiat, iicam.DantL: patet animt rationalii duns eÃÃe pri= Anima
auriat
COMMENT. PHYS.
fttlioM nbsp;nbsp;méfias partes, non guid:m elfentia, fed offteijs di*
lisi.par i Ãinä:as:fcilicet.lnteUeilum,cjU£dicituruisratilt;»-itspri* t naUsapprjehenpuatUelcognitiuaâ.cr Volantati, marU. qnaiidturuisrationaUs motiua.Hisdmhusparti bus alitquolt;p uires rationaks^tjiiotijiiotfant, con* numerantur diÃindie,pcr capita [equétia ejua: bre* uiora erunt,quia exadius ernimiteondfe guaft di Ai inteUe Ãinximus.AÃinteUeilumpertinen!,Kano, ^umt dumperc ria,'Didiamenrationis,ttabitusinteUe£iiMs,crli» nentia. nbsp;nbsp;nbsp;milia. A d uoluntatem pertinent Conjeientia, Aft
Aduolune UuStiiabitusuoluntarij, Liberum arbitriHm,amp; tatempere ^es uoluntarit. Quibus defcriptis huic materU tinentia. imponeturfinis,
Animara^ nbsp;nbsp;TERTI0: Hlt;ec anima rationale cum uiribi(S
tionaUsno fuis,tametà in toto fit corporeÃgt;arfa,nuüum habet «rganica. tarnen certum er definitum organum corporeufit» ficutfenfitiua autuegetatiua: quia corpore quie» fcentetimofeparatad.corpore,tamé fuis oÃteijs fins gitur:idejl,inteüigit,nuit,délibérât.Q^amuiiuir tûtes animales mult um adiuuantrationalem,utfingt; praEod.Cap.u.er mÃa.Cap.x^.uidebuur.Secure: dum ergo operationes rationales non eà aîligata eerto organo uÃius membri,ueruntamen operation ties communes corpori er anima efficitper organa torporeafenfuum,autuegetationistut funtloqui, i»aginari,uidere,nutrire,crc. t
DE INTELLECT V.
Caput XIX.
Primo
LIB. fill.
PRIM OrNomfne inteUeilus Udrie iJuUemLa nbsp;InttVeo
ti ni ufuntur. Nam primaria pars hominis co» gt;nbsp;HusÃa nittuû'LdtinistnttUtHus ,Græcis uero'J'ä^JdtÃ, gniÃete mens uoedrur, de qua tn hoc Cdpite : deinde opera» ^ tdgt; tio ipÃus mentis uoedtur intettedus, uel inteUedio dutcogitatio, Greets v0H!filt;;,uele!\oLVotat.. Pratered J habitus inteüeHiuus feientiddfÃnis,item uoedtur inteUefbus uel inteïligentia,Griecis uero avuceiç, de ^Ua infrap. DenityÃgt;ecies inteUedu concepta gt;nbsp;üquot; 4 tjuaà cogitamentum,ue cogitatum, hoc eÃ, conce» ptui mentis uocatur inteUeilusM apudPabiü inS. Cap.f. Griteis uero'iÃH^üc, id eà ,ÃeciesintelleHu tr mente comprdhenfd, de qud inÃd Cdp. Requena bi- Probe ergo difeernere hde oportet Z!quot; edueretne 5«em uocabulifaUdt huius dmbiguitdS-
S E C V N D O ; Inteïïedus uel Mens eà potentid bnf elle Hus dnintxrationdhs,quahomointelligibilia,pr^ftr- *®^wi'W bimuniuerfaUd percipit,dijudicat,cr cognofeit. 1'*^-Ex hdc deÃnttionepdtet Ãnis,cr proprid oÃieid in» bellt{ius'.nempepercipere,dijudicare,crcognoÃe fe: Qi!lt;f quidem nuüiiis inÃriimenti corporei facit ope,fedperfe,ntÃqudtenusfenfusadiuudntuirttt» ff«intellcüiudm, utinÃdBod.Cdp.fequenti. Dià bnteaeaus fertergointeüedus duoluntate. tSiam iUe cogno» ^^° fcit,uoluntas dutem cognitum eligit,profequendu t® 5ââ* quot;* btelduerfandum.Verüquadrifariam diuiditur in»'^^â beUeäus tn bina,qua bind offeijs tantum, ernoeà ^â **â .^ [entia inter fe differ ut. Nam tntellcHus unus acfirn ^*^ ^
COMMENT* PHYS.
piextfi pa-fe iniiuiÃbilis tIfentiJCytttil; ita bind iUd x nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erunt idem quoq; numéro^ tdmttà oÃieiji differunt
communi (quam uocunt') differentie.
tT)iuif. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TERTIO: Prnrtrf diuifio : duplex eff inteUe*
mteUeflus dusffcilicet egem, erpuÃibilis, InteUeUus Ugens ïnteUeäus eff potetia animie rdtionalis-,cognitiue-, qui ebffrd egëi quid, bitffecies inteïligibiles i phantafmutis, eMqi treff mittit inteücilui peÃibiU referuandas. E^^ bic Ingenium, pleneingeniumhominis,iJ eff, ecumen inuenien» ditcyaliquidex feipfo Ãne doHore aut monitore inteUta excogitMdi.£xsffedeffaitionepetet-,dtiocffeQff^ ^ns dgë i cid inteUeëius dgentis, unum quoduocant iUumiid» '^is z-offa re phentujine.hje effabffrahereffeciem inteUigi* ffeid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bilem,c^ plane immetenulem i quolibet phentäff
mate, utÃtpra Eod. Cap. it. attigi, çr Anffottlei prolixe in tertio de Anima probat, finephataÃmd^ â tenonfferiintelleHionem. tiihUenimeffininteüe» iîu,nifipriusid fueritin feffu. Sicut enimfenffi communis dijudicat\ffieciem,afenffbili exteriott materiaUtet phantaffanonfolumconcipiteani(tlt;t ffieciem materialem uerum cr ffmiUaidolaffueÃ* miles ffecies ZT intent loties ffngit ac imaginatur, utÃapra £od. Cap,9- CT Cap. ⢠o. offendi : Sic intcl» leffus excipitfpecies percept as, aut per ffmilituii* nem excogitatM A phantaffa plane immateriales, ^'^^ffgniffcantius CT perj^icattusffngit ac dijudi^ cat,uer£ nean uanlt;effnt.Sic ergo à fffccie fenffbiU lacet erffunditur ^edes imaginabilii,ft abimag^*
LIB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t^t
fublUferturf^eciesinteUigibilis,^cutAfble raü» lt;*i,amp;Alucelum(n j^argitur^quod rnoxinfracap. prox.^ Cap.fequenti exempUs oftendam de obie^ (iiiipÃuiinteUe(lus,ideÃ:tde]^ecieintelligibili.Al t, teruin officium eft, quod uocuntilluminäre inteUe^ fium pciftibilem,hoc eft,iütu abftraélM à phantaÃu ftecies G^ imagines dijudicatas,ab inteüefluagen^ tetranÃnitti adinteüeilumpaftibUem,nonfolum tognoftendds-,fedcrconferuandas,memori£q;re* ponendas. Ac utriusq; officij uim erpenmur ipftt ««w altquid de uirtute, de uitio, de alloue quolibet iococomuni aUcuiusproÃeÃionis ftudioÃeaudien» tes,acindemeditatitesdcexpendentes,ftieciemali» quamacidedmcertam,utdeftnitioné et Ãmileani» tnoreponimus.Sicqiagens mteUeUus eft tanquant doäor docent fted paÃibiUs eft tanquam diÃcipu-ins addiÃcens. N^m intettedus paÃibilis eft potent luteUeaUi lia anim£ rationalis cognitiua, quce ftecies inteUi- PaÃsibiUi gifci/es ab inteüedu inuentas jexcogitatas, Ãbiq^ ^ââi^-IfanÃmiftat, etiam diiuÃcat,0- conÃert inter Ãe, zr fetinet,utiamdixi.Sicapud ticmerum tieft or Ule prudentiÃimus in cocionibus Grlt;ecoru, eftquaÃin^ leÃedus agent, optimaquao^coÃliaexcogttant zr proponent coÃultantibut dijudicanda,quamuit ipÃe ommucertiÃimedeqsiudicaret.tiamoptimutquiÃa que autor et artiÃexÃä artiÃdoà operit de inuenttt fft optimut ac certiÃsimut iudex. Agamemnon ue» toacreUqui gracorumprincipettUeftorii conÃ*
COMMENT PHYS.
UdiiiiicJntci honefia ^ utilia effc , erferuintes quMhlt;juefungebMturoffi(io,qitip ipÃm inttUe* Carpro ^âfsp^Ãi^^i$alien£intientaiult;lic4ntis,tim auteni piÃibiU lt;gt;ffâ^gt;^iâf^ ^^^ aUq^cm, quoi nannuUi commentarij, poÃibiUik â^*^^^ erroreMiniuÃriitfhttnciiUtfUäuM pxÃibi eutbuCid ^^'^â'*ocdruntpoÃibilein,qui((omneijpeciesÃbiob uocetur. ^â*^'^^ P°Ã^^ reaper e er int eiligere. £à ergo intette* Different ^âlt;^âfge^^yreueracdnflt;iefÃcienserexcogit4nsÃgt;e tia inter a= ^^â^ inteüigibilent. PjÃibdn uero,eà tanquamfti^ gentemcr^^^â*â^^^^â^â^^^^â*'''^âiâ*â*^^^^â^ igt;^â*tnt£brrent caÃibilem '^â' i'^Ã^^'^It'^ââgt;^^^à â*^^^ i'^ ^^'^if '^nte priorÃt op( inteUedu ^â^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pdÃibilis inteUeihu, quippe cum ntMO
' fineioÃoredifcat-.ttimenmultonobilioreÃinteüe* dus agens,quidemum dodrina excitatus,fua o^Ãf ciapr£Ã(tt,utexperimurAdo{lis,quiÃuapte iniu^ Ãriapluraexcogitant er noua inueniunt,ut Honte . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rtu,Plato, AriÃoteles,Cicero:cumdifcentesuelfe*
midodt, nihU noui inuenire ualetes,folumalienis in AriÃot. uentis inb£reant, er aliéna imdentur. Q^iauero tur Ãepera deunen ingenij atque inuentionis proprie ad inteSe tumama^ dum agent em pertinet,ideotam magniÃd landab teriaer turabAriÃatele,quidiciteumfeparatuamateriii immortas fU^ » quodacriorÃt paÃtbili » qui non excitdtÃe* lern int elle ipÃtm,fed tantum ab agente excitatur: needifeedit dum agen ïtnateria,id efl,a fpecie er imagine,prefenti, que ttmfacial, circa materiarn erÃnÃbileuerfatur,et quaà dida
taÃbiaedpit ab agente. (Xa^i agens perpetuusac ùaniQrtalK itum sA (9iem AriÃotele iicitur, boe
LIB. litt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^î
tft,[emperqatrens,inuemens, excogitans aUqui^, «et dorinitansiÃcutpaÃibilis otiofus tft,çr dormi tat lt;iuaÃ,dum tantum accipit dilata aliéna,quibut f£pefaUitur,à maleaccipiat:Ãcut négligeas et in= ers auditor ÃepefaUitur. Atque hoc eft,quod dicitur inteUeHu InteUedusagensomniafacere,ideft,quamUbetftje agentem dem inteUigibilem inuenire e^- iUuminare,ut uidea omnia fa* turapaÃibili,Ãcutlumenipfos colores alioquinon cere,paÃi* viÃbilesiiluftrat,utuideriqueant:delt;iuoÃapra eo* hué omnia dem cap.7- Contra inteUedus paÃibilis dicitur am* Ãeriquo* niaÃeri:id eft,quamlibct inuentam ac tranfmiÃam ^q^q ,âfj{ Ãbi(peciemrecipere,ei^feaccommodare,Ãcutce* Ugendum* ra fe accommodai Ãgnis impreÃis: er Ãeutuifut ^uoslibet colores 4 lumine illuftratos,Ãbi^ oblatos percipitacfentit.Uadeni(^ inteUedus agens habet adum,paÃibilis uero habet potentiam.
OJ/âAR-TO: SecundadiuiÃoilnteUeduseà itü^jp autjpeculiüiuui,autpradtcus.Speculatiuuseft,qui inteUedui habitu uel aduÃ^eculatiuo inftrudus ,Ãnem htAet Ã^eculad* Ã?eculationem,fcientiam er ueritatem, ta infra ca. ^if^(iui^^ i*.Pr adieus uero eft,iqui habitu uel adu pradico in inteüedui ftrudus,bonü opus intelligit,tanqua fritefuu,infra pradieus ca.^^.Tertia diuiÃoitnteüeduseÃaut habitu,aut ^ui^^ adu. lnteïledushabitucft,quiotiofusnonintendit m^^iuif. feinjfrecieminteUigibilem,Ãedquiefcit:qualemha* inteUedm bent pueri,inertes,otiofr,nihili cogitantes,ftulti,in habitu qdi dodt,imperiti,atq^ omnes quifola phantaÃa,id eft tationeparticulari utuntHr,ut pkri^ homines.in* b tettedus
COMMENT. PHY?.
inteUe^ut tiUefiutailu eftjtfidÃe inteniitiujjiscitni inttUi^ aÃii quid, gibilèm,utcumingeniofï,doiH,periti,non inertti nonotioft,nbflulti,menteaUquidinquirunt,difcutà inueniunt,cogitant-,iudicant.Atq;hicinaxime ex» â¢^iuif. citaturftudioyufuz^meditatione. Qnirtddiuipo furniturexprincipio primiTn^i lap-tvdxi; InteUe InteUedui ^j^^ ^^^^ eft pmplex,alius compoÃtus. Simplex eà fimplex. quandocognofcitpmplexcrincomplexum,exu* no aliquo decern prxdicamentorum quolibet, cuius InteUtiho noticiaincomplexd, uelabfolutaintelle^ouocd» tur. Obiedumueroeftindiuifibile intelligibilt,ii eft,terminus incomplexus, e^rhicuocatur pritnd operatio intelleäus,quä f.mpliciter iudiccit inteUe» tnteUeâus ^^^gt;^°lt;^^ir^^â*â^^^°lt;^f^°^^fF^ (^lt;gt;ââP°Ãtâ*ilt;iemlt;'^^^ opoÃtus ^^âââ ^^^^â*^gt;^^^^^SP^f^^^t^^^P^^^gt;^emttêria» â' nbsp;nbsp;â autfalfam,cuiusnotictdeflcomplexa, crinteUe»
Ãio comparcttd,qu£poÃibilidicr impoÃibUiacom» pariaper propoÃtionem. Huius obiedum eà H* uifibtle,et multiplex inteUigibUetid eÃpropoÃtio, quisdiuiditurinincomplexos terminos, eyhieeà InteUeäuiÃecunda operatio inteUedui: Et bic compoÃtus in» compoà »teUedusrurÃumeÃduplex,ÃcilicetcomponensÃi tus duplex eft,aÃÃrmans,hoc eft,aÃirmatiuampropoÃtioneM concipiens,inqua pradicatum componitur zycM» iungitur fuo fubiedotut, Achilles eft ftrtiÃimits 1 Gnecorum.Etdiuidensintelledus , ideft,neganSt hoc eft,negatiuam propoÃtionem cbcipiens,in qua pr^dicatu negatur ac longe iimditur, feparatur^ 'afab.
ttB.tI.lt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«4'
yfuhit^ioâ.utTherÃtesnoneflÃrtiÃimusGritcor^^ . ^^^^ ^umSic etiam eÃphantaÃa ÃmpkxM eà , imagU * p , ^ätio mcomplexi t qu£etiam eÃinbrutHtUtquan= do canii cogitat, hie eà meui herm : er PhantaÃti * ^** tompoÃtaid eÃcoplexd ,nempe propoÃtioniiafa Ãrmlt;ttiu£ uel negatiute imdgindtiozr conceptus, qudlttn pier iq; negant ineÃe brüt is. Aliqui tarnen dfÃrmdnt,idq; egoopinor.Ãedde ijs inÃd cdp.^t.ubi de multiplici dicemut notitid.
Q^V J N T 0: Propre ipÃiu intelle{lus oÃteia inteUeäni »bAriÃ.ÃcferinumerMtur,pr£ter fupraidmdi= propridoà ild,Ãilicet intelleclum habere potentidm recipicn Ãcid. iiqiidmlibetÃgt;eciem extrinfecia, cam nnlla f^ecix tsÃteiprorÃiminndid.bidntdnimdprimittiseÃtdn quamtdbuldrdÃd,inquanihildumdüii Ãeriptuaut Aninid piäumeÃÃed temporefuopoteÃeitabulcequidins tanquant fcribi.TamrtÃplatonicicontraÃentiant,denoticijs tdbula rd^ ac principes anim£ ipÃinnatis,utinÃdi6. O'^^.Ã'^' (S'iA-.dttingemusAtem inteUeäum eÃe non mixtu, id eÃ,non dlligatum certa: aUcui Ãeciei,ani. t^ant alioquiintuiexiÃensprohiberetextrdneum ,Ãcut uiÃusÃuni colon eÃet deditus, tunt nonperciperet
â aUoscolores. Duie funt dutem potiÃim^diÃeren^i DiÃerert. tu inter intelledum GT fenÃtrn Prima i fenÃiis Ãa^ interm^ «e detrimento neqmt fentire minuta dut erccllen^ teUedti tia immodicefenÃbilid ,fed inde hebetatur, ui uiÃis '^ Ãtnfunt4 iminutis literii , ueld rddijs folaribushebetatur. StdinteUedusquofctnagii intendit in minima aut h i maxima
COMMENT PHYS.
mdximit,to plus aÃiquitur,at(j^ fit dcutior,UtCice^ « ro in prima Tufcu.probat.Stcunid: fenfut hebetax tur dÃidua operatione: InteUeHtn uero crebra me J iitiont redditur acutior eyagihor. Pr^tereafen* fits prafehtia tantum çr preterita apprahendit, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inteUeüui ttiamfutura profpicit. N^m ut iüe ait,
tf iÃud tftf iperc,non quod ante pedes modo efl uide* â re,fed iÃa etiam qua futur a funt proflgt;icere.
Intetlea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S E X T 0 : In multis conuenit inteüeHui eufen*
Ãmeu t fu.Primo,pcutiaSenflbilifenfusduciturapotâ¬ntia fenfuin t ina£tum,ficabinteÃligibiliintelle{liK.Secundo,fl» quibus nbsp;nbsp;nbsp;cut fenfui non corrumpitur à mediocrifenflbiU, ita
conue* necinteUeilus ab uUo inteUigibili, quamlibet ar» SÃat. 5 duo.Tertio,fenf ts eflflmilis inteUedui z^ noticia flmplici, quia non concipit propofltiones, ut in be» flijs patet. No« autem eflfimiliicompoflto inteUet 4 âuiuelcomplexenoticia. Quarto,flcut fenfum fequiturappetitutfenfltiuus,cr affeäus beflialis, fupraeod.Cap.tf.flcintetteiiumfequitur uolunta Cr appetitus, uel affeilus rationalis, infra Ca. i4.
f cr jo. Quinto,fleul fenfus commune omnia fenfl» bilia dijudicat, pc inteileüus omnes ffecies tnieüe» 6 {luscognofciterdijudicat.Sexto,peutfenfusabt ftrahitjpeciem fenflbilem amateriaobie(ii,fupra Eod.Cap. lo.flc CT inteüe{lus abflrahit inteUigi« bilem flgt;eciemamateria,uel abmateriali Pbantaf» mate,de qua, er cat er is, qua ad inteUe^tm perti* »ent^iarn mox inf-.quentibus docebo.
LIB. UIL
*35
DE SPECIE INTELLIGb bilirei matcrialii.Ctt»
put XX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
PR IM 0:De obieHo ipfliu inteUeUui, quoi H
Ie apprxhendit fibi imprimens, er cogno» f^itybii tribuiCapitibut dicendu efl: breuiter.Con* ^^ouerÃiteÃdutem inter philofophoi,quod nam fît nbsp;nbsp;,
obieüuminteïhgibile. Quidam eenfentfolamrem ^fâ^^^^^ tnaterialem efîe proprium obieüum, quoi proprie '^«^â¢i** inteUeüupercipidtur.Pleriqi remiuxta immateri= ^^^^' «lemat^i materialem dicuntefîi obiedum inteUim libile,erneutrimale fentiunt.Tametfi enim non inteUigamus immaterialia fîneope materialium,et *bs(^fimilituiine cottatione^ harum: tarnen rede tam uocamufrem inteüigibilem, qu£ ab inteUedu quoquomoiointeïligitur.Sitergo,pacealiorum, ipfîut inteUedut obiedum proprium, ejjintia rei (uiuihbet uâ¬rlt;c,aut imaginari^. Sic ejjèntiam homi nis ,effentiam iufticUiinteUigoifîc aureum mon» tem,centaurum, chimeeramtaUM^res mereima» ginarias inteUigo er concipio.
SE C V N D OtQUierat bic aliquis,quonam mo= Q^ffti9. do inteUedus concipit er inteUigit effentiam alicu» ius rei,Ãubftanti£ uel aceiientis, materiaUs uel im^ naterialiSiUertuelimaginarix.Rejj^onietur.Per Refîiofîo. f^eciem tnteÃigibilem,quief^ecies eft qualitas intel Species in» bgibiUs immatevialis, mouens inteüedu,cui allât a teUigibi» h J impri^ lis quie.
COMMENT. PHYS.
Imprimitur, peutpiäura tabuhe appingifur ,f!cut itnago ari hqiiefaâo inpgitur,ut altna atq- diutiui bar eat.Sic inteUeflus efl quap tabula apt a,aireci* piendamflieciem quamlibetphi app:llam,aut inpua fam.Sicut autem res alia materiaUs efl, alia immti^ terialis,utpepe efl fupradiflum:cr peut duplex efl fpeciesfenphiliStfctlicet naterialis à corporeo, im» materiaUf ab incorporeo per phantapam colle{lu, Zpeciesin= ut pupraEod.Ca.10. peer duplex eflflecies intel* teUigi* 1 ligibilii,pcilicet,ntaterialis à Jpeciepenpbili rei mi* bills du nbsp;nbsp;terialii,manans ex phantafta in inteUeäu, ut cum
flex, x intcUigo er concipio pomum,planta, er immute* rialn ifpecie fenpbili reiimmaterialis, manans eX phaiitapainintelleiium, ut cum inteUigo er cond* Synonym pj^angelum,iufticiam, dolum.'Etflecies intelhgi*
^^^^^ plt^tribus alioqui nominibus appeUatur,nempt inteUigix tiotttia,notio,intelIeilut,ii0Hpilt;iL,concrptu$, itnlt;gt;?fl uentatisuel efTentiie, radius arequahbet reflleu* dens in inteUciiti,peut flâcetes refulget in fpeeulo^ Vt autem jupra dixi Capite proximo, inteUedum effe aut pmpliccm,aut compoptu: it a nunc dicimuSt C^ceptus Conceptumaliumefleincomplexum,hocefl,ibenm duplex, t tisuelreipmplicisnoticiamincomplexam:utcum inielligo cceliim,terram,hominem,lapidem,iufli* dam,fldem,climi£ram,aitreummontem,fligidti«i ignem,album coruum,uiridem niuem (fli,uelnon efle.Cuiusflunt du£ qurfliones demonflratiult;eÃd» * licet Anpt,er Q_uidpt.Conceptusuerocample*
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«lt;1
XUS eji (omf lexi ,iieà propoptionii utr£ aut fat» fienotida complexa, qu£ çr Ãiedes inteUigibilii compofitauocaripotejl.QuiaftcutPropoÃtioeà txfubiedoçy pr£dicdto,pluribusueterminis co* ipoÃtazttahiec j^edesfeu notidaeà compoÃta ex WagimbiK plurium rerum, quam propofitio com* pr£hendit, at cum inteUigo huiufmodi propoÃtio* nes, quod caelum perpetuo mouetur, quod centrum mundino mouetur,quodhomoeÃomnium creatu» . tarumnobiliÃima:hiccerteinqualibetpropoÃtio» ne Ãmul condpio fubiedum çyprxdicatum, uelutt uideampiduramexpluribus imaginibut coUeda, ut inpr£lio pido. liam kic con cipio caelum perpe» tuum motum, item terr am centrum mundi immo» bile. Sic cum inteüigo banc propoÃtionem .Terra eà mobilii .Coelumeà Ãabilc, z^ Ãmiliafalfa,uel imaginaria coUeda in propoÃtionisformam. Ha» betq-h£c complexanoticiaduasquteÃiones demon Ãratiu£s,fctlicetquidÃt,qu£rentem fere depro* prio uel eÃedu-.a-propter quodÃt, qu£rentem de caufa. Qjiomodo uero à re materiali fluat primum ^oiM in» inphantaÃamÃedesfenÃbilis,et deindeÃgt;ecies in* it^ii^nü. telhgibilis in inteUedum,primoÃngularis,zir mox uniuerÃilis:fatis planeex fuperionbuspatet,ubi de phantaÃa,j upra EoJ. Cap. 9.Grde ÃeciefenÃbilt, â fupra Eod, Cap. ic: er de inteUedu agente fupra ^od.Cap.proximoexplicui, O'inÃalood.Cap.zi. ' iicamaie'Vniuerfahbui.
C o M M E N T. P H Y s.
PE SPECIE INTELLl# gibili rei imm^ütri alii, caput XXI.
PRIMO: nihil opui eft prolixius iepingert intcUigibikmftieciem immdteriaknt,ii eft, teUigibilis areimmattriaUcolleâamcj'progreftamin intel* immateri* leilum,exftmilituiineuelimagine ftgt;ecieicocept£ alls quid. A re natur ali. Sicut enim rem materialem, Æintimus Quorno* CT mteÃigimus per accidentiaiUa externa, quibus dointetli* ueftitur er infignitunSicresimmateriales nonqui gamutf^e iemfentimusexteriorefenfu, fedtamen imagina* fies imma gt;âlt;*^ interiore fenfu,cr deinde inteüigimus eafdem Kriales, ^fimilitudinequaft er coUechone rerum materiali* um:utfupradephantafta,Eodemcap.sgt;. eno.ap* paruit, Uaenim ex cognitionererum materiahum nos ducimur tn quaïemqualécognitionem rerHquo* queimmateriaUu,ftcutpiftoreshumanamfaciettt, corpus,er alias uolucresaftinguntangelis,fuut et ipfi Deo per metaphor am appingit ipfa facra ftri* ptura corpus, c^ corporea membra, er huma* nos'affeâus, operaque hominum : unde nat us eft
uwcbiTeu. eantur,eoquodputarintDeumreuera haberecor* pus er affcHusjdlia^ accidetia hominis. Sic in pro fopopocis oratorum er poetarum rebus incorpore* iscrmutisaffingitur animalecorpus,er operatio nes animales.Videfupra Eod.Cap.to.
Qt^itK^ m SE cv NP O'.Qjiincpfariaminfummaïnteî* ligimia
L IB. I III. î;7
Iigim«s:boc ejliquînqifuntmoâi, pen^osinteUe^^ teUigenii ilufapprihenditcrcognofcitqualitercunq^ tffèn modt Iirts reruni)hoc eft^obieUd inteUigibUitt, (^ eorum f^tcie$inteUigibiles.Primo,perdccidâ¬tia,qu£ ma^t xirnam parteconfirunt ai inteUigeniam tffèntiam flt;*bfianti£, uelaccidentiscuiMlibet. SicinteUigo f^eciem arboris,gemmae, animalis, circumferiptS «ecidentibuiexterniiata^internis, tanquamnotu fUK.nine oriuntur definitionei accidentariae,^ de ftriptiones Rhetoriclt;e. Seeudo per coUdtioni diuer S forum pbantaf mdtu ; pc inteUigo aweam montem eÃferens montis at duri imdginem. Sic intelUgo at» 5«e concipio alid,Ãmilid^ montra,ra^i imagina» riiK,nedum Herds f^ecies, Ãmplices aut copoÃtat, er hocfecundo modo quamUbet propoÃtionemih» hlligimut,(iuaeut minimum duoKconfertfpeciesfei bettfabiefh er prÅHcdti,proef:rtim ea^quÅde Eft tertio adiacente componitur.Tertio:ptr conceptu j Ãmplictm:ÃcintelligoDeum,dngelHmaliudatefft «el no eftè.Et hoc modo tertio,inttlligimus quamli» betpropofttionemdeEftfecundodiiacente,ttquoi bbetmcomplexum,idtft, resÃngulas. Quamuit phrunque hue prorfum accédere oportet ex prima gt;nodo dccidentid,uel aliqua alia ex alijs modis^quit bunceonceptumÃmplicemdugednt,er clarioretn fsciant,t^amplurd colleda tanie dlicuiusfubftane tilt uel accidentisfpeeiem conftituunt,ut patet in de Ãtiitione ^ualibtt,ubi genutidifterentidipropriuia
h f actiden
CO M M E N T. P H Y S.
Cognitio ^lori.
aceiiennaq; præfertim infepdrahdid conflitduii fiieciemfudm. Et hme peculiar der nafcitur défini ^ tioeffentiahs^cxdemparticularis.Quarto:inteUi» , gimuspernegationemuelremotionem: utquani0 concipioangelumnoneffecorporeum, non malutn ffiritum^non increatuin,Ãccum differentia,ffédt aut numero interfe coparanturnegatiua. Hinena* fcitur definitio,qu£ Hegatiua uocatur, gt priuatd ua:utc£cuseft,qui aidere nonpoteff. Quinto uulgt;â gatiÃimaintelligendiratio non folum matenaha, â feiimnMterialia,pr£ffrtim, eff per effedutaiqia caufat.Tametà et hxceenfentur nomine accidentisgt; per effsdumiut corpui uiuit, ergo animam eiinejà intelligo:percaufas, utpatremcr matrem legits mas habuititte,ergo legitime natus efiiüe. 'Verity de cauÃsteteffeSibui fupra qu^re in primo,et hint nafcitur dcÃnitiocaiffalis O' deÃnitio officialii-
Cognitiot polleri9=â ri.
* TERTlOiUinccolligecelebremiUam diuiÃo» nem noticilt;e inteUe£liu£,quod fcilicet cognitie alii fit à prior e, qu£ per cauf isfuasrem quamlibd amp;nbsp;effeâum inteUigitiO habet qu£ft tone m demonffra tiuam,Propter quid. Atquehinc demumeftproprie ^ demonftranuafdentia, nonnifiinualdedo(ldamp; peritd. Alia eft cognitioÃpofteriori,qu£per effe* dm rem quamhbet o cauf im inteUigit. Sic Deunt cognoueruntetiamprophani ac gentiles çx créât» rdi iuxta Paulu adRoinanos t.uabetqi h£c quefti* onem demonftratiuam Qiftd fit : a:q, cft uulgatifi
LIB. UIL
ttia inteUigendi acfeiendi ratiodndoHi^ ^gt;^o^ d i^ ' pentiiufurpala.Sediüedemumeft toelix,lt;}uipotuitreramcognofcerâ¬caufdt.
U hoc do(h db Moflii plane differut.Adhuc uoea ^oticid în turab iftii notidai^ueiam Intuidua priefentiiob* tuitutd,gt;t tefh,fenftbilis dUtinteUigibiUs cognitio, ut eu pre* fttKprefentemhominemiprefentemdfbonemfen* . . lio,condpto,uel intcUigo. Cruedam Abftrafhud ^^^^^^â^ notidauocaturabfentdobieéh^fenftbilu uelintel* hgibis cognitio,ut abfens abftntem honnnem,abfen tem0perationemdiquepropofttionem,deprieteri* ta uelfuturdcopuldfentio,condpio,intslligo. sic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' t animeptorum abftradiue nunc inteUigunt Deum, specie ÃA» «on intuidue. üec deJpedebus intelligibilibwfafd telUgibilei fitindicaffe i citiarunulldeftexprefteinnätdipfta* cjUQfnodQ nime,feddc0jUifitaperfenfum, perexperiendam, infini atù* perimdginationem,perdo£irinam,per meditatio* ,â^, ttem.Atqutha^rcieiintelligibilei, femelinttUe-auiimprefftc,fempermi(nentineo,U(tt habitu uel fottntiafalteminolemperüilumourantinteUcdu iuxta illud D. Wieronymi uulgdre diaum. Difea» tnuiinterïiijè^uûrumfcientijnobifcuiti perfeueret incaloSedDeo, G^angeln, er difmombuihuiuf» tnodiffedei intelligibilÿ muitte fuut conereat^,de quorum utroeiuefeholafticoi Th col Oga ft roi tilde.
De VNIVERSALIBVS
Caput XXII.
Trima
comment. PHYS.
Qijo oriis | J R iâm 0:Sicut fenfus proprie eftÃngulär ium ne uniuer-jL perceptittUS,fttprdEod.Cd. uAtainteUeâM falidintelsfolusuniuerfalidpercipit, exproprie ftiecientftx* leéius ins cialiÃimatn:hoceft,iieam,coll(iftamabMiuidMi teintât. uelfinguldrtbus,lt;iuorumphant4ftndfemel,iterunt, fitpiusue obldtum phatitaftx, trdnfmittit ft^edcin inteîligibilemdfe,tdnqudmrdiiumddinteÃâ¬(iu»tgt; ' quot;nbsp;quiinteUeâusiüdmidedmcognofceni,ftmuleMiii â¢â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inteUigit, ex quibus conftitutd eftlded ,ftgt;ecies j^e»
cidliftimd,nempe genus proximr^zy generdqaoi^ remotiord,uf ^dd genus generdUf fimum,id eft,di Tranften- prlt;edicdmentumfummu,dtq; tnde dd trdnfeenden* . itntia. tidpergit,utfuntres,ens,dUquid,ejJentia,fttnultii J, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am cognofeit differentiâ conftitutiuam ftgt;eciei fte»
^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cidliftimaidcindediuifiudsquoq;,etfHperioresdif»
,j. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ferentidsAtem inteUigit propria, qult;e conuerftm it
Z^ecie pradiedutur, de indeftuperiorum ftgt;ecierutt fubdlternarum proprid, pr£ omnibus uero aceideis tia in indiuiduisfît a, mdximdm partem conferunt tied quid, ad cognitionem eins quod quid eft. Ita^ idea eft rà fpedes perfeiie cognita:atq; item idea eft, abfoluta perfedd^ obiedi inteUigibilii cognitio,perdodri nam ufurnqs compdratd zy confirmdtd,uide inpri» Vniuerfa» mo Ethicorum Cdp. f. Et uniuerfalia funt mere co» ha quid, teptus communes pluribus indiuiduis dc fenftbili* bus,duthorumfîmilibusdbinteUeduinformdtiizy quaft depidi:fîcut ldeamfdciend£ domus cocipit ft* k Architedon,per coUtaionem huius, zyiUius do* mm
LIB. Ilir.
WU! : quia ex duorum pluriumue inJiuUuoru im^ ZineeoUigiturj^ecies jpecialiÃima,e3âindeexÃgt;ea tierumcoUationecoUigitur genus,uerucumdeprte iicabiUbus alias acommentarijsPeripateticis folea ^i prolixedij^utari circa exordium pradicabUiu^ uhifit mentiotrium quaÃionum Platonicarum de *niuerfalibus, ego inhocloco omittam, contentas ^ac de obieiio inteUigibUi dixiffe breuiter.
DE RATIONE.
Caput XX HI.
quot;K aliud quidÃtquam intelleilus,cam Ãnt plane idem numéro : tarnen huius uocabuli ambiguitatent iibet hie explicare. Ratio enim quandoq; totamfi= iniÃeat hominis animam,fnlieet rationalem: quan lt;fog; inteüetlu Gquot; mentem,dequa haüenus : quan= ioq- deÃnitionem,G' eÃentiam rei intelledi, qua= ioq^etiam modum rei uelcaufam.'Verumhoccapi= le Rif to eÃyintelledus conferens inter f; plures Ãgt;e= âââââââ . tiesintelledas»GTcoceptasarebusjÃeculatiuisuel pradicis.'Vtdum concert DialecbcamcumRheto» P^^^^' rica,uirtutem cum uitio,fcientiam cu opinione,an* ielumcuamma, autquamlibetfpeciem inteüigibi» lern cum qualibet f Oecie ,Ãngulare cum alio Ãngua hri, aut cum uniuer[ali fuo, uniuerf ile cu inferior fibus fuis aut ÃnguUribus ud eum alio uniuerÃaltz
t Rxtiof 1 nisaces ; ptiones» 4
pro»
COMMENT. PHYS.
profKilitionem cum alijs propofttionibmuerii tH^ fdtps,dejinitionemcumdeÃnito, partes cumtotOf CT (peciem cum proprio, accidentia cum f .tbieiio, Kath nbsp;nbsp;nbsp;er aeteraÃmiUa-AtquHnfumma, Ratio eft intelà lt;luid. le Hus pluraftmulcondpiens, atey conferens inter ft;,ita ut uel partem eoru, uel nihil, uel omnia pro* bet,nempeueraaut bona:uel contra improbet,nem pefalfa aut mala, ç^pluraftmilia inde uel diÃn^i* InteUeHus ^â^Ãbi eliciat ac ratiocinetur. IntelleHus ergo unS e^ ratio- ^f»i tt^^ propofttionem condpit. Ratio plures ft* nis differ tnulresç;'propofttionescofert,nobiUÃima^pari rentia. ffi ipfti*i inteUedus, qiudocet probare uerutn out bonum, crreprobare falfum aut malum,optima Radoms uoluntatis magiftra, cr monitrix. anomodo uè* dim ft^ ro rurftumdiuidantrationem,amp;lt;iua: finteius afti* Oiftftttia, tiiatliicapite^6.crfelt;}uentibusexponam,
DE VOLVNTATE.
Caput XXUIL
PRIMO: Uominis efte duas partes primaria ofttndimusfapraEodem,Cap.iS.fcilicetin* teUedum uel rationem uel uoluntatcm, atque item fupra Eod. Cap. 15. uoluntatem guandam uocaui* mus irrationalem , hoc eft appetitum ftenfttiaum, quiaTheologaftrisuocatur fenftualis,homini cum beftijs communis. Verum hoc capite loguimur do hominis propria uolHntate,guam rede appdlamui intellediuum (y rationalem appetitum, ltaftVo*i luntai
tlB. 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mé
hnt/i/s tfl potentid dninhe rdtiondUs inotiud,qud yoîuntdt bomointetteddeupittUtbond, uelrenuitut maid. (juH^ intelledus ergo uel ratio iocet cr explanat quii faciendumfugiendumc^^tj^ujeuacare dehet feme* ritate,cr negligentia. Voluntas autem, id efh,ap= Voluntas petitus,hominemhucat(^^illucrapiens impetufuo, ti^ office, defect rationi fu£ obtemperare, nihilq; agere aut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, *â¢
Uelle,nedumrepr£ftare, cuius nonpoÃit probable lern edufam reddere. N^m Rdho eft metrum i:y re^ gulaadusuoluntarij-^tenim ratio deprecatur ai optima, Gffemperad optima quac^ hominem ad» hortatur,utin primo'EthicorumCap.it, Ariftote» les differit ,z^ Cicero in officijs Capite de Tempe» fantid,^^ inprimo libro de Legibus.
S E C V N D O ; Obiedum uoluntatis proprie eà Voluntd» bonum appetibile,ucl malum abominabile, inteUe- tis obie» du perceptum,^^ dijudicatum d ratione : qu£ qui- dum. dem uoluntof faUitur,à ratio quoq; faUatur er in» Ulledus,quem propter fenfturn incertitudinem, et propter phantaÃx errationem foplus aberrare co» tingit.TametÃenim inteUedus feuratio perfe eÃE^atio qua abfoluta,perfedaqi anim£ potentia,tarnen uitiore interdu fenfuu er phantaã per accidens decipitur.Omnia dberret. enimredenouiÃe,erinnullo errare,non hominis fedOeiprorfumeÃiutalicubilureconfultusinquit. Ãecetiam intelledus,er cognitiohominis in hoe corporeeÃplane perfedaer abfoluta,Ãedinple» tislt;jfeÃobÃcurior,n(diMiiKerti9r [£pe,Vt Pla» tonici
COMMENT. PHYS.
. toniciiicttnt,nihmHelfdltemnonomnia,certof(i* ri.rgt;e^aoaiieCiceronemiyAcdiemicoi,0' Piâ^* tonicoi. Qui tarnen male ar gaunt apngulariu frd* gilitate cr incertituiine ai uniuerfaUa it^uoruml* ie^tfM perpétua ac infaUibUes.
Voluntai nbsp;nbsp;nbsp;TE R TI O:Duplex eft VolantM,ftilicet WtU*
Valuta» natura» Ãsnoeft,
Volunla»
iuplex. lt;nbsp;rali5^Kationalis.liaturalisuoluntaieft:,qtidap* petimus éditât natur aliter non poftumus no appt* tere:uteUi,uiueregt;fcire,eiereibibere,fentire,bell(gt; dgere:(y qua contraauerfamur ea,qu^enon poft^â tnusnonhorreretUelfaltem renuereac uilipenieff natar aliter,lit mori,fameftere,neftire,miftre lt;gt;S,t re,ut nolle hominem uoldre.Atq; hde uoluntM noli eftlibera,feirapituranatura,deftderantefuäp(i''* fe{honem:iieonequebonum,neque malum renn' quot;Voluntas rationalis,quam alias deliberatiua Grf* dS^vAwip outTi^oM^eetpJooceft ele^onemno* eant,eftquaarbitrariacupimusuelrenuimus4ngt;â* re ZT deUberato, at cum uolumus aut nolumui^^ uirtuoft,uitioft:ut cum ehgimus uelrenuimiu dtbi* trarilU operationes, çr resptas in noftro arbitriogt; dequibminfta cap.^ó.cr^^.ö'hdc uoluntas motn
vationali abappetitufenfitiuouelabintelleélupaftibili,n* eft Uber a. numeft liberator bonum reidit uolentem bona,a renuentem mala moraUaicr contra malum remt uolentem mala,^ nolentem bona mor alia,ut inftd Cap.y4.Verum quatenus,^ quare uoluntaa ratio* nipareatuelrepugnettinftacap. jo,deAjfefttbn^ iliilcabo, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dt
LIB. Ilir. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*4*
DE MEMORIA INTELLE» fhu4. caput K'XV.
Tj RIMO :Contmunii ejl(ju£idmhominicum Mtmorid X bejiiji memoria, quam Senjitiuam, retinentififtfitiaa. P^antafmatafenÃbilia, crorganicam appeUamui ^fqudfupra eodemcap.^Sed memoria inteUe^h^ Memoria ttafoh homini peculiaris eft ey propria, cuftos er itt^tHeHii* conferuatrixfidiÃima conceptuum,er imaginumi f^^' tttlrerum,quarum jjieeiei funtabinteSedu perce» pt£,erh£cpotentiaeftnonorganica,ficut er intel teil Ui,cuius ipfapars eÃ, retinens Ãiedes intelligiâ^^^^^'*â^ igt;des,erintelle{luireferens,acÃubindeeairenouäs. ^^'gt;^^^'^'^ Hhims enim memori£ obiedum efi pr£teritum, id inteUeili» tft,Jpeciesinte!ligibilis,iamdudum animo cogita» '^^^ ta,erinÃxa , nemo enim dicitfememlniffifuturi, fedconiedarefutura : neque pr£fentismeininilJè, fedcognofcereprafens.ltaL^ Memoriaeftpotentia ^^^^^^^ intellediua,nequefenftis,nequeconiedurafed habt '^â â^^tch» tiKquidam,referensfpecies,poft ahquantum tem» â^iâ*^â^' paris exa£liim,utediftentes experiuntur.
SECVNDO;Mewond quedameft nattiraiis Memorie quadam artiftcialis, qu£adiuuatur pr£ceptis eim duplex, artis, quam nunc Memoratiuam appellant : de qua Ars memci in tertio ad tierennium,er fabius tnti. cap. z. Duo ratiua. funt aut memori£ojftcia,fcilicet retinere fpedei in i Memo* UlUgibiles, femelinteUeduipaÃibiliimpreÃas, erquot; ri£2..oà referre ac renouarequoties libet , er opusfuerid Ãeia. tafdemJÃecies,Se(undu offidum eft,Jfecies impreft 2
i fai
CO M M B N T. P H Y 1
fds,dc ebUuLoni tdmen trdditdf, qu.tquc inteUeUu^ Ucldnimofemel dutfepins exciderintiUldS renoud* re,ZTqudf morcuds /feaes refufcitdre,cr hocuo*
Rêmmifd cdturreminifchzxrcminifccntid. HdmReminifci efiyobUuionitraditdrecorddri. QHoJ oportunifi*
quid.
Aiexä cueniiî memos
meÃt à circumftantijs perl'mx, temporii,loci,M di ferte Arift.in libellode KemoriddcKeminifcentU TERTIO; Q^dtuorfunt necejfdrid nbsp;(docet,
* ddexdeueniddtq;exercenddmemorid,fciltcetpri
mum,bono ordine digerere memorilt;e comenddndd. ridm^. 2 Deinde meditdri dttcnte,f£piusq; cddem repetere. neceffds 3 Pofidffeéluquoddmpeculidril£titi£dutdolorisin filt;^â nbsp;nbsp;nbsp;4 rem memordnddferri : deniq^ crebro repetere nu* mori£ qudmlibet infxd itafet demum,ut memord fitfidelis dtc^tendx:qu£quidem eorum qud dddt* f:imus,ziT docemur,unicus efl Thefdurus.Quod ut quod mds nbsp;nbsp;nbsp;pkrunq; ingenioÃoresfunt nidgis obUuioÃ, qM
gtó obUuio ^mqf^^ minU'f ingenio Udlent,tnde dccidit,quodingt Jipnt[qut ^-^Ã^-^1^^intendantdtiimuminÃgt;eciesinteUigibi* entin= lei,qudsceleriincompr£hendunt:etfic ingenio fuo itnio, nbsp;nbsp;nbsp;Ãeti,nimiumq;fecuri,ielerius quoqueamittunt eX animo conceptds JfeciaSed ingenio tardiores fuif tdrditdtn conf :ijcum plus intenddnt dtiimum in in* telleed,Ãxius quoque,c^rfrmius retment diffcul* terimpreÃdsJfeciesÃeut imago diutius mdnet,du* rat'queinfculptd mdrmori,fdxo, dutier^quamce* r^impreffd. Reliquade bac materia abAnfloltlt require.
Dt
LIS. int. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J4»
DELEGENATVRAE.
Caput XXVI.
T) RIM 0,0»^ iam indefiquuntur capita, cS A adprincipiaNloraUiphilofophixtatq^etiant ^Theologii(ualdeproÃnt,noluiomninopr£teri= ^eiUa.tametà non tarn ai phyÃcam,quam ai Bthia tarn pertineant,quare etiam breuior in iflis era, ne longius extra propoÃtunt euagcmiir.
SEC VÃD O,Ingenerequidembex eÃ[enten tia,qua bona pr£cipiuntur, zy mala prohibentur. lut autemeà autoritas ^facultas faciendi quid fe^ liw^wiJ.^ cuniumleges.'VerumtriplexeÃLex^fcilicetiiatU * Lext«ü tralis,quamUireconfultiuocantlui naturale,crtui f^^^* gentiumtCTl-ex Diuina,qu£infacris literis tradi- *â tur.EtLcxliumana,qu£lureCiuili, autCanonico ? fcripto,uelconfuetuiinereceptacontinetur. Etiua xta Ciceronem,Lexnatur£eà ratio fummat inÃta t-exnatu^ inhominii natura, qu£iubeteaqu£ faciendafunt, r£quiifea prohibet^contraria.VelLexnatur£ eà fententià cundum (omunii, cuiomneshomines panter aÃentiuntur, Cicer. infculptanobisaDeo, pertinent ad moresÃrman-dot. Keferuntur ergo ad legem natur£ principiä Ad legeni pra£hca,ideÃ,fententi£comunet, omnibutnot£, naturæ ie moribia : ^ item coduÃonet elicit£ ex lüitjorin qu£ Ãnt re tipijtTaUafunt dece pr£cepta Decalogi, ite .ipr£ ferenda, teptaÃmiha ex libris Ethicorum quoquc,ie qttibm InÃaCap.'i^.
TE R TI O^^iciens eau fa, flater legis natu»
i 2 r£tÃ
C o M M E N T. P H Y S.
turt cau^a f^t fÃipfe Deufyquieam inf'.ripCjtcorditCydntmo, fffi- Cr inteüeäui jcuiustibethominii nafcentis,ut eim Koluntatemexcitet ddbona,cr abÃerreat à malo. Sic^yTi. PaulusadRomanos,Cdp.z. inhanefen* tentiam de lege nature docet : Cum gentes. ciu£ le^ gern (fcriptam falicet ) non habenty natur aliter cd qu£ legisfunt faciüt,eiufmoii legen (feilicet feri^t ptam ) nonhabentes,ipÃfibi funtlex,lt;juia ojkn» leghnd^i ^gt;*ft^optttkgis fcriptum incordibus fuis,teftiino* turx pr£^ â^^'^â^ ^^â^ reddente cofdentia, orc- Pracepta nero cepta bri= ^^^â'^ nature fecundulureconfultos primaria pint, maria 8 P'^^gt;â'*gt;â'^^^^uenerari. Secundum: Honefteuiue^ l'ecundu lu ^â;'^â^*quot;*'Plt;f^^*^^ nagiÃrattbus, parenttbus oheâ recoufuk â^âquot;â¢QSlt;0'^«»»quot;âNemi«ewkdere. duintumtSuuitt ^^^ cuiq^tribuereSextum-.Rebuscomuniterutt^qudte» niKÃeripoteÃ.Septimum-.Tollerenocentesemeiio propter feruandam publicanÃalutem. Odauuin: R er« domina,propriet at cs, poÃeÃiones, er uÃn diÃinguere,quibiK comuniter alioqui non licet uti. Verumdelege naturae longepluraaCicerone,in primodelegibus,AlureconÃultiscrCommentarijs eorum, in Tit. de iure naturali, in InÃitutionibui» er in Tit,deluÃicia,criurein.ff.rcquire.
j DESYNTERESL
^â Caput XXVH.
ACnecis Jheologis prafertim à DamaÃe* no Latrnhoc mutuati Ãuntuocabulu ff ma* TH^»a
LIB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t4j
TUçmffl(;,^Mrfm nos conferudtionem,udattentiaii nemuocarepolJumus. Ham Sy ter eÃs eft natur ahi SyntereÃt habitai principiorum moraUun pradicorum ,cjua ^y^j, ftconereatiK homini, attendens ad Icgem nature, ^uam conferuat, inftiganskominem ad bontint, ZT obmurmurans ntalo,ftcut enim av-naç, id eft, in^ Sy nept teü{gentia,habitui eft ftgt;eculatiuu^,acquiptui:,con* quid, pruans principia ftjeculabilia, ut inp-a ji.cr li. ita fyntereps eft habitus innatus,con[eruans principia noralta nel prachea, infta 54. H«ii« ojftcium eft Syntereps poneremaiorem inpyllogipmópra{hco,fumptam offidum, ex lege naeura;,fuppedit ante maiorem, ey proba:^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ââ¢â¢ tioneminaioris.Ejlq-fynterepsin inteüedu potU ^ynterefit Ut,(iuam uoluntate, ut pleriq^ Theologorumfenti* pbieda. unt.Tametp Dantafcenus earn appellat uolunta* temrationalem,acpotentiam motiuam.Sed nonita tnultumreprt,quia conftatfanefynterepn efteha» bitumjdutintenediuumpralhcum, aut uoluntari^ um,utiqi homini concreatum, er qualitatem imut* tam,peut er lexnatura:eft homini innata.
DEDICTAMINE RATIO« nis. Caput XX vu I.
PR 1M o:Qii^idratiopt,dixi,fupra'Eod.Cap.
iy.Didamen autemrationiscft ,uis ippus, Diflameit quodi(iatquapc^pr£cipit,puddmonet facerebo rationa num, aut omutere malum. Cuius ojftcium propria quid. un:eft,poneremiiiorem ,c:rprobationem minora Ojft^iü dit
i 3 in
\
COMMENT. PHYS.
fljminii in fyUogifmo prafhco, infra Eodem Capite proxi* rationii. mo,crex uniuerfaU ud generali lege natur£ di* cere quid particulare. Duatautem rationis partei Rationif nominate D.Auguftinusfcilicetrationemfaperio* dux partes ftm ey inferiorem. Superior ratio efi,lumen hu* Ratio fu* manx naturx, cr quafi uis, didans cr prxfcribeni penor, nbsp;nbsp;nbsp;diuina,xterna,mere honefta, utpote cum confeien*
tiadicit,peccatumhoceftfugiendum:di{lamenfu* periods rationis ponit caufam, quia hoc peccatunt offendit Deiim,quia turpe eft, cy contra legem no* turx,quia hominis natura indignum eft.sic contrit, cum Confeientia dicit, hoc iuftum opus eft facien* Jiiitamen ^^^^ Didamenrationisfuperioris ponit rations, rationis. ^^^^^ p^^ iuftum opus prxcipit Deus, quia eft pid^ untere* crum,quiaefthominedigniÃimum.Deindefynte* r^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;refis maiorem qualibet ponitfyllogifm pradici. amp;
bxc fuperior ratio malis affedionibus non obiio* xia,fedillis tanquamreginaimpcrans,amore in* genuo er piofertur ad honefta er timore ingenUO, non feruili,cauet uitia,iuxta lUud.
Odertint peccare boni uirtutis amore.
At^ hxedemuproponit fibi,cr fredatuerumf* nem bonoru,fcilicet honeftatem meram, fine uUiiif utUitatis aut uoluptatis refredu, ut admoneat bene agere,etiamfiexillobono opere nos fequaturali* quod damnum, ud malum. Sicut Regulus mera ho* neftate dudus ,feruauit fidem Carthaginenfibus, (tiarn fux uitx (xiiio,de quo fine ,ideft, uirtute er merd
LIB. IllI. gt;nbsp;144
merd boneftatt prolixe Cicero inj.Tuf'Mland.Hf'* ferit,uirtutemfoldmfufficeredibecttdmuitam. .
S E C V N D 0 : Inferior ratio eft, guaft mulier lâf^lt;®*' illecebrofa,diilanser praftribcmnondiuina,fti I'ctfto. humana:non£terna,fedtemporanea:nonmerehoi* ne ft a,ftd utilia CSquot; uoluntaria,uel cotrafme reftgt;e=â flu honeftatis.Vt fugiendum eft peccatum, quia de meretur panai, quia damnum uelignomipiam aft fert, quia capitaliter punitur, ©- mulfia afficiturz C^ contra,amplefiendaeft iufticia, quia bonarnft mam parit,cr uoluptatem affert,çj- comoda. Att^ h^cinftriorratioprauisafteflionibm mire obno* xia,cr appetitui ftnfitiuo,fertiirpraHadele£latio* ne or tUecebrii tantum ad externum bonum, timo* req^ lUiberaliacftruili cauet uitia. Quad ft impua nitatem fcelerU ftbi uideretpropofttam, nihil non
â fi^^gi^q committeret cr quolibet honefta content* nerct,iuxtaillud.
Oderuntpeccare mah formidine panlt;e.
Kac demum inferior portio rationis, proponitftbi e^ftedat nonuerumfinembonorum, honeftatem meram:fed alienum ç^falfumfinem ,fcilicet com* modum or uoluptatem. De quo ftne differit VaUa im.z^ z.lib.de Voluptate. Hominem no pofte me* 'tamhoneftatem appctere,fed ffedare tantum uti* litatem aut uoluptatem, in quailbet adione. Eft^ hac inferior ratio, nequam lUe oculm ftnifter ey prauw qui fuiamoreac (^Ãocvrla mmiumlabo^
i 4 rat:
COM 51 ENT. PHYS.
irat:^^ hanehominesplernjidcdicmaf nifecltiuii tur.l^ic etid expraua alloua fententiac^ maligna prauum cjfedum homing CT uitiofam confuetudio nem potius imitatur,quam legem naturae, çrfynte» TtÃn.
DE CONSCIENTIA Caput XXIX.
Confeien ' Uaquii,
PR IM OiCofcientia eà ludicium de fado no* firobonoaut maloipetitumdiege naturaU. VelutiÃi deÃniuntiConfdentia eà natur alls babi»
SetentM ^uid.
effeittm
tus,cocluÃonummoralium,qateeliciunturexprin» çipijs pratlicismoralibus,probans bonum opus amp;nbsp;reprobans malum opus. Sicut enim Scientia efl ba* bitus concluÃonum^dicitarum ex principes Theo* ricis inÃa Cap.^t.ficConfcientiaeflhabitus conclu* fionum pradicarum.Etenim huius ofÃeiumefl po* fofeienti^ nere^r infirreconcluÃoncm,ex maiore fyntereft osjcrmmoremdidamimsin jyllogifmo pradico. EÃ^hitc in intelle{lu,ÃcKt erfyntereÃs.
Confeien^ S £ c V N DOiConjcientitefunt tria officia,c^Mt tia-triaaà prieÃat,proutinteUeduser notuianoÃra fe htfa* f^oia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiam accommodai ad opus moraleiudicandum.Pri mo:Proutcognofciniuslt;}uippiamno5feciDi,uelno feciJJi.SicröJci entia duitur tef ià can (^ ccar^ue» re,hinc dlua rà frouerbium.
Conjcientia mille teà es. Et
Collie IM qÃeÃbideÃe fut at omnia did.
Secundi
LIB. nil. u/
itcUnSo'.pfoutiu^iiamus guippiantefTe fadtniS, * nd om^ct ndum. Sic covfcientiadiciti r inftigare» nd retrahere.lta Virgdiusfcnbit, Uitzentium cr Turnuminfligatos confeientiafudadfortiteragen ium,(untinc{uit:AeÃudt ingens,
Imo in corde pudor,mixtoqi mfanialudu, itfurià agit at us amor^çy confeiduirttet.
Tertio:proutquippidm iudiedmusinobis bene fdi? {iumidUtfadumtnaletrKConfcientiddicitur defen derefa(lumueldccufdre,itdiÃludPauli fecundoai Romanos. Teftimoniumreddenteiüisconfcientia ipforum, er interfeinuicem cogitationibus dccun fantibudfcilicet fadd male ) dut etiam defendenti^^ bw(fcilicet fada bene)in diem,quum iudicabit De wocultahominum.VndecrGriecodiciturprouer bio,lt;}uod confcientidferitaiumum.AtOi boe tertiu tft prlt;ecipuum dus ojÃeium. Et quia plenque homi nesmaledcfidgitiofedgunttideoplcrunq-, confci^ entiaaceufateosquodmaledgunt, dtq-,remordet Uexatq- adeOjUt nequeant interquiefcere unqua.Si^ cut enim cofdentia re(i£ uoluntatisgt;er rede fadi maxima eà confolatio reru incommodaru, maxi* maq^ uoluptof rerumÃorentium,utquidam bomi^ nes jaUdtatemdixennteÃe ivbvfalxp, ideÃybona eviv^aiA, conÃientiam'.Sie contra nullum eà peius ey atroci» ns tormentum, mala er inquiéta conÃeientia, et iui «trocitatem PoitieÃgniÃeant, imb er depingunt fnbperÃondPuridrumatqueCirarum , ute'-V'-^nit niir'^er
» f cep oÃe 'Jitâi-
COMMENT. PHYS.
topiofe Ciceroinoratioepro Rofcio Amerino.amp; in primo de legibus.
Confeien^ TERT io:ludicium buiufmodi confeientiide tuiudiciu ^âfâ*^^^ uel defendentis,fitper fyüogifmumpïd» quomodo ihcHm,dffirmdtiuumdutnegdtiuum^inqualibetfi» fidt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â^^â^ ^ modo:cuiui maiorem fynterefit,minorent
difIdmenrdtioniSiConclufwneueroconfcientdpoa nit. Nee refert d maiore ,dniconclufioni incipiiu: tdmet/i confcientidfere proponitprobandum, uel ^yUogifi improbdndum. t^tenimfyUogifmus prdibcuseÃ, mufprd= quo cuiuslibctoperismordlisratioqu£ritur,cur re (bcusqd. ile dut perperamfidt,fa{lumuefit ex principes fuis eylegeiure^ndturlt;epetitd. Sicenim oportetom* nid prob are,er quod bonum eft teuere. Atque hdc probdtionenos utidebereCicerofignifiedt, cum di* Ciffciuin cit:0fftcium effe opus bonum, quodcurfdäum fit, ^â^id. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rdtio probdbiUs reddi poftit. Probabilis dutem rd*
frobdbi* tio eft,qu£ hominis duiliter boni conf dentine bond, its rdtio cr non dberrdntifdtisfdeit, tamafialqs nonfat^ i^sii. fdcidt femper,iuxtaillud.
Confeid mens rechfanumendacidridet.
Sic contrd officio contrdrium uitium,uel potiuspec cdtum eft opusmdlu,quod cur fadumfit,rdtiopro bdbilis reddi nequedt.Exempli grdtid/ithic fyUo* gifmusprdcheus. Regulus delibcrdtfecum utrum debedt Chdrthdginenfibusferudrefdem, Refton* detCofcientideius,fidemferudredebesRegule Px nis Ratiodidiat. C^iaftdemRegulededifti Char* thagiii:n*
LIB. IIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*4^
thägineÃbw.Syntereps proponit.Tides data eft fer» Uddd.litcntaiorprobdturAlegenatKrte:quod tibi nolùfier éditer i nefecens : Sed nolis tibi Regulefta dem noferuari. ErgoKegule debesftdem ftcrudre. ItdunuslyUogiftmusprdHicusdUÃparit^ZTpclon* gius argumentdripojJumus,Qudnqudmeftdiffida leinexercitdtis z^ pr^cipue indodisinttenirerdtio nemprobdbilemcuiuslibetfuioperis exlege ndtu= rx. Torróficutprdtaaffedusftbiftnguntqudfddm Co^Ãctena pTdUMleges z^mdUgndsfententias ,utefthlt;£cA-- ti^diffe* mdntemreddmdre,infeftumueroodiffète^Mdlum f^titU ed» tndloreddere,qualescontrditisndturiiepugndnt:et fttml^ cdH ficut infer iorrdtioffpiÃimed prauis affeitibus deci f^' pitur : pcconfcientidquoquenoniiequereddefte^ fyncerdinhomine.EtenimTheologt confeientidm dieunt cffeldtdm in impqs,cr aperte mdlis: ftridi. Hel cduteridtamiinfuperftitiopscrhypocrits'.perâ turbatam indubitantibus.peruerfdm in errdtibus: reddm in pijs er innocuistredificdtd in panitenti» bus,qui reftpifcuiitdmalo. yerumhiecat^fimiliit ad Theologidmremittimus.
DE AFFECTIBVS.
Cdput XXX.
PR IM O,Hoc Cdput de dffedibus inf:ripp, «3 quodaffeduspt dliudquidddm,qudm uolun tdsipfa : uerumut Udrids uoluntdtis Jpeciesdcpr» nMindienrem, tamctpdttigerimfuprd EodCap^
COMMENT. PHYS.
Affedat ^f-^^^^^i Affedmeft breuis ucldurabiUimotUi Blt;i» quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luutatii, profequens bon J, aut auerfans malei. Eà enim hic in affedtt profecutio atq^ fuga, quad eft af firmatio ZT negatiain int elle du uel in mente. Hic Affedus âhas 4 Latinis uocatur animi motiu, perturbatio, fynony* iegritudo,morbut,inclinatio, proprictas,aft'edio, ma. paÃ(o,appetitus.
I. AfTedui S E C V N D O : Diuiditur aftedus quinq^fariS. }. Huif. Prima diuifo: Affedus uel motus antmi alius eft primus, alius eftfecundartus : Primum motumap» pellant,rapidamiüam cty inconfultam incUnatio* nemanimi,quafubitoin remdeledabilem uel duer fabilem mouetur,cytalisnoneftin noftrapoteftd* v nbsp;nbsp;nbsp;te,nelt;^ ftatim crimini uitioueuertitur. Vtquamuis permoueäturapud Homerum in 3, iliados Troiani principes,ffecie lïelenes,tamen quid non consenti* tintiftimotuiinconcupifcentiameius,ideononftd» tim erant adulterLSecundarius affeduseft,conftl* ta inclinatio,qu£ rei cognita: dfftntitur,cr earn in* hiat^zr hie fiferaâur in itticitam rem crimtnofus eft affeduSifin fugiat rem licitam, criminofus item eft affedus: ut Paris uifam Uelenam inhians, crimen la ' adulterij non effugit,quid motui adiungit affenfunt uoluntatis eix concupifeentiam. De hoc uide GeUiu iniÿ.Cap.t.ubidiJfutat quidam, bonumuirum ob* noxium quidem efjeprimis motibus ,fed nonfeeun* f t.diuif darijsUlicitisqs affechbus. Secunda: Affedus alius affed. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft breuis,uel momentaneuiUra furor breuis ed : ut
affedus
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«47
if^Cilm in puerii.cluifixcile fumitur ,cr ternerede^ ponitur. Alius eft durabilis, (juem uel nature, uet bona naldue confuetudo hommi indidit, nec factie fumptus f;mel deponiturtut trift ida inMelancho^ lico,iracundiaminCholerico.Tertia : Affeduseft njJiuif alius naturalis,lidtus,ciuem (pvriKHp so^ynp ap^ affed. peUant, ut eft amor parentum inliberos, Alius eft non natur alls, illicitus, ut amor Pandis in Helena.
DehacuideincomentariofecundiEthieoru.cyuar im.diuift ta: Aftedus alius eft lenis quiuocatur n^Q-âideft, affed. proprietasuelpropriatnclinatiQialiuseftucheme^ tior qui uocatur tt'I^Q-'quod uel indignationem Uel cbiniferationemmeretur.'Dchac Pabium aide in 6.Cap. i-cx^i.e:^ Ciceronem in Oratore perfe^ do.QUâ.nta:Aftedusuelappetitusahuieft concur V iiuif. pifcibilis-,rejficiensuelinhiansbonum appetibile, affed. utftes^ldcicia. Alius eftirafcibilis,auerfansma lum abominabile, ut metus c:r dolor, f'ipra Eodem Qap.if.C£terum ftecies iftorum quatuor generum requirere oportet i Cicerone in J. er A-Tuftulana, omnesenim alixquotquot funt afteduurnftedes, nafcuntur ex ftpe,l£tida,metti,dolore.
T E R T10: Vt lidtus çy bonus aftedus rationi Affedus obtempérât,a naturaerbona confuetudineprofe= bonus. dus,honiinemc^ mire commendat:Sic contra illici* tus malus^ affedus,neq; rationi,autfyntereft, ne- Affedug que cofeienthe obtempérât : utpoteprofedus à ma- malm. laconfuetudine,fecutiium Philofophosâ-Z^ apraua CUpie
COMMENT. PH YS.
cupiiitdte,peccato^ originaU ,ÃecunâumTheoîo^ gastje hominemuituperabilemZTcrimino^umrei ditplerunq},ium renuit bond, ey pr^henfat maid, contra rationem zy^confnentid hominis ^ ut amans Meieafatetur apuiOuid. inprincipiofeptimilAe» tamorphofeon dicens.
r.xcute uirgineo concept as pe^oreflammas. Sipotesinfoelix:ÃpojJem,j'aniore}fem.
Sed trahit inuitam noua uis,aliui^ cupido^ Kens aliudfuadet: Video meUoraprobo^ âDeteriorafequor çyct
Sic Grille ait:
Prudens uidens^ pereo.
Xta ergo uoluntas captiua tenet ur gt inuit a trahitu^ adpeÃima qurque^afuis affeShbus,niÃA rationi quandoc^ hi uincantur:qu£ longe omnium paleer^ rima eà uifioria nempe Ãtos affeélus prauos ration ne cogéré,er moderan per uirtutem,frenisq; inie* KaliaÃ'e= Ãiscohercere. Atq^eftitanonfolum bonisaffe^^ flus non buspugna cum malis cupiditatibus, uerii mali etia cum bonis am affeélusquandoqs interfepugnant,acinÃrmio» folum,fed rem (atÃt ÃÃuperat fortior appetitus, ut plerunqi interf ⢠nbsp;nbsp;meliorem delerior. Sic metum mortis uicit dolor
quoq; pu- amoris deceptijpefua,in Didone,cum inquit: gnant. nbsp;nbsp;Qj^in morere,ut mérita es,ferroqsauerte dolorem.
Keliqua uero de hac materia ad Ethicam prorfiis pertinent, cuius exempla uide in Poetis, qui funt vptimi artiÃcesin depingedis aÃÃedibus.
DB
LIB. IUI, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*43
DE H ABITV INTELLE«
diuo.Caput XXXI.
RIM oXifcet hic^U£dapri£niittere,^calt;.ta
X nbsp;rio notici£ genere ,Ãcenim erfuperwra res
p(temui,cr ad fontein fequentiuperueniemuslgi* tur t^oticia eft qualitas dnim£,qua cognofciturffe l^oticU tiesobieHifenfibilt5,uel intelligibiUsyfupra Cod. quid. Cap.tc.^ 19.Hfcprimumficdiuiditur:üoticiai Hotici^ tà aut SenÃtiua, qua apprithenditurrei per fen* partitia fum,cr jfeciem fenÃbilem, perq^ iudicium fahum nbsp;nbsp;nes,
iefenÃbiU,fupraTiodcmCa.7.Gr9-aut eà tutelle* {liua,quarescognofcgt;turperfuam ffeciem inteUi* ÿbilcm,fupraEodemCa.ic.cxii.VtindeinteUe* ^ Ãiuanoticia efluelincomplexa,uelcomplexd,fu* pra Eod.Cap. 19, in diuiÃone quarta. Deniq^ noti* nacomplexa quxdam concipiturex oratione im* perfeda,ut urbsRoma, Achilles PeleiÃliusiCiutC» dam cocipitur ex oratione perfeda, td efl, ex pro* pofitione,ut AchiüesPeleiflius fuitGr£corumfor tifimus, ut urbs Koma eà caput orbis terrarum, Cy hanc noticiain perfedam, uocant propoÃtio*PropoÃtio nem mentalem,id eÃ,menteconceptam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mentalis.
S E C V N D O : HoticM duplex eà officium ,fti* liotici£ Iicetiudicarefenfuinteriore,autintelledu:z7hoc^ officium Mcatur iudicium. Deinde aÃèntiri uel diffientire ei, x duplex* deque iudicium fadu eÃ,hoc eÃ, credereuel no ere dere, rem itafehabere. Hic autem affienfus Ãt bi fa* Affen fut ttiam,fcilicet Ãne probatione, ej cumprobationetduplex.
*4
COMMENT PHYS.
sta.
tnteUigen tia.
Eides.
SuÃieio
petitume^ingemindtumfenfum de mentoridm, ui Experien=^ cdturExperientid,iuxtdArtftotelemin pnefeeuH pofterioram dicentem: Ex[en^a fit M.;moria,et tnemorid itero etafdem rei percepts repetitafepiiif ndfeiturexperientid: Pluresenim memorie funt, undexperientid.Ciim djJenpMfeqmtur propoÃtio» nem,principiumTheoricam,ueletidmIcgii ndtn» refententidm uocdturlnteUigentid, hdbitui prind piorumtheorieorum. Cumdenic^dÃenÃii feqidiuf dutoritdtemdieentisÃae dlidprobdtione, uoed'.ul' Tides. VerumalterilledÃÃenÃus, uelnoiicidcupro» bdtioneÃt item bifdridmÃ:ilicet : cam aÃenfus äiti mifeqaitur Ãgna probdbdid,no!i tarnen neeeÃandt tld c0â,j,^'*âââ'lt;ââc4fKrplt;^i«o,«efco»je(fl(lt;r4:«tQ£j!4 tenu ^^^^ ' ter ueflitusincediti1le,ErgopaupereÃ.Steundo,en dnimi aÃenÃisÃequitur premiÃas-.queÃMt triplis cesÃ'.ihcetfalÃein materia aut forma, habentes ta» Error nbsp;nbsp;nbsp;^^â^ â^^'^^ ahqaamÃeciem , precipae apad imprtt»
dentesuelincautos. tiaramaÃenfusdiciturErrori iniedusexparalogifmoÃophiÃico. Ef fuut probd» Opinio. ^^^^^ pr^mÃe uenÃmilesq; tantum,non aero necef farteMarum aÃenfus uoeatur Opinio, queeà noti tiaalieaua cumfirmidine de oppoÃto,nata exfyllo S^mo
LIB. nil.
«49
gifmoT)ia.lcBtco,uelKhctoricoprobabili. Ef funt pr£iniU£neceffxri£dc cert£,uelper expenentidt helper doHrindm,Uâ¬l per principid.Udruni affens fwappeUatur Scientidgt;qu£ eftnoticiacerta conclu ^funtu, ffonum eUcitaru ex pr£tniÃii certis.Et h£c probas
tiouocaturOemonjlratiOidequain hbrii pofferio rnm.ltaqffuntodo ffecies notici£, fciUcet Senfus, ^xperientid, Intelhgentid, Â¥idcf,Suffgt;icio,£rror, QpiniOti^ Scientid:q!iib!ii fuperddduntur. Prüden tid,Ars,Sdpientid.ltcmSynterefii.Diclamen rdtis onis,z^Confcientid.Atq'.ieitdinfummd babes «4. noticif ffecie5,ininteUedurationeqi hominisÃtai cmiies,pr£ter5enÃum,qaibus uix plures inuenids.
^otici£ ffecies i4i
TE R. TI O:Hie notici£funtqudlitdtes cognitio Pidbitui ncfungentes in dnima ,uocdt£ qudlitates dnimi dus animi dlij rdbileSyideff, habitus dnimipartim innati, uteff innatialij Synterefis,rgt;iilamenrdtionis,G!'Confcientid: Par dcquiÃti. timacquiÃtiperdo^rinameyâu[um,ut reliqui des eem.TdmetÃPldto,e:xeiusÃe£ldtoresÃerehosquoq; pla-oni diednt innatos habitus natura,non quod perfcila cur omnei PatimScientidyPrudentid,Ars nafcaturcum anis habitusins macreata, fed quod animecredt£idmmox natura nati. innafcitur naturaUs potentia uel impotentia,ad hos aliosqi habitus acquirendos. Sicut enim uirtutu uis Piaturalis tiorumqifcintiÃUquedam ,Ãchabitum (ut-inquit potentia Cicero)igniculi,naturaf mt animis inditi qUi deins quid, deexcrefcenteÃmul animo er corpore excitantur er mardefuait'idodritu er afs^Sicut latentes fein k tilU
COMMENT. PHYS.
till£ efiliceeliciunturiStuferri dc udutifopitui i* gnu in cineribiti,motuGrfldtu refitfcUdturtÃchd^ bitufittepotentiaperndturom innatus, Ãtiemum iabitiaaduperdodrindm c^ ufum deejuiÃtus. Ud fdne liomero,Euripidi,Ouidio cz Virgdiofuit in-ndtdquieddmndturdliipotenttdddpoeÃm, QHoi Ouidius de ÃcipÃo alijiq; Podis teflatur^dicens.
Eft DeU6 in nobis dgitante cdlefcimus iUo.
Sedibus £thereis ftnritus tUe uenit.
Udturdlis Sic Ciceroni inndtderdttdlis potentid ddÃcientidm potentia ordtoridm,fed non dd poeÃm itd. Atq^ hds ndturd^ fynonymd lespotentids uelkos hdbitus potenti£,erudttt uocHt igniculos ingenioruntyimpetus dnimorum ndtiuos, naturdlidinftrumentd,ingenita ddiumentd ddar^ tes or hdbitus, dduum hdbihtdtem ey dptitudine, Ut loquuntur. Sic Homerum dicimus natum et Ãadu ad poeÃm,Cdtilindm dd mdlicidm,Socrdtem dd co= ftdntidm Appellemdd pidiirdm:lnhuncquidémo= dum ego puto Platonicorumfentcntidm no itd mul turn abeÃÃedPeripdteticis,Ãedde boe in cap. ^S.plu^ rdjortaÃisdicdm.
HabitiK in ART O:Ab AriÃotekquinqi tdntiim bd teüediui bit us intelldiui nnmerätur,Ãcilicet duofteculdtiuh fecundu quorumÃms eftÃeire, IntelUgentia principiorum, Arift. crScientidcocluftonumiduo ueroprddici,Ãcilicet Prudentid,cuiusÃniseft agere: er Ars, cuiusÃnis eftejÃcere, uelfdbricari.Etquintus deniq- habitus, fcilieet Sapientia, continens aliorum habituum,ima
Cullisâ:
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^0
tuimUbet notici£ non mododo(irinäm,uerum etU Arijlote. ^m ufurn cr experientidm.'Verum h^c Arijio.par partitio Utio nihil admodum cum fuperiore numéro noticia quomodo rumpugnat^quianumerdthabitusdcquiÃcof intel= cum Ãupe» le(iiuos,qui docent nos certius GT fdciUus quidfeU riore noti reGrfacereAdmuero5yntereÃs,Diäamen,GrCo= darum nu fcientid,f mt habitus innatimon acquifiti, quamuts mero con» ttiamtin'd cum£tdte GrexperientiaqudÃincreÃdt ueniant. fubinde,Senfus ueró non eft intelleüus, fed noticid orgdnicd:Gr ^xperientiaeft dfenfu,Videseft noti= cia foli dutoritati dft'entiens,ftne probatione. Veru Sufticio GT Opinio,nihilfirmi certiuedocét: Error «tutem magis dedocet,quam dddocet: qudmuis dd dr tem GT prudentidmf£pe dccidit opinio,peut etidm ddhabitusuoluntarios.üonenimomnium, qu£in «fhonibuspoliticis, dcinoperibusurtipcumftunt, terta rdtio reddi poteft .Keftant itdq; numero quin^ quehdbitiisacquipti,in intclleilu popti^fciUcetlna telligentid,Scienttd, Prudentid, ArsGf Sdpientia: iequibiKplurddbArtft.infexto Ethicorum, G^d ebmentdrijs qu£re,Gr qu£ddm ctianiftipra Cap. 9.
dttigi. C£terum in uoluntate funttantum duo habi= Voluntd= tusUiordles,unusBonus,fcilicetvirtue. Altermd:gt; tif habitus ^i,fcilicet Vitium,ut mox infra cap.-^y uidebimui. duo.
DE PRINCIPIIS NATVRA libus. Caput XXX11.
PRIMO,De«owt«/o Principij,qudmudrie ^rmcipm k i pgnip=
comment. PHYS.
iidalticu Ãggt;iiÃc(t,fuprain primo, Cap. n.indicaui : ubiuU putd zr dimui principiumlt;juoddamdidaBicumeJJe,ideÃ, ^uotuplex cognitiuum,idt}uo resprimumcognofcuiitur,ad 1 doflrinam uel ailionem pertinens.Et huim aliui eÃe Incomplexum ,quales funt tituli,çy thematd 2 ÃmpUcia, per natur am uel artem percepta : A liud eÃe Complexum, qualcsfunt propofitiones primât ZT reguhedefermone, de natura,demoribui. A d* Igt;e quo nbsp;nbsp;hue tarnen animaduertere oportet, Principium di*
prinapio dachcum aliud natura notum eÃe, utfuntpropoÃ* boccaput tiones uel fententi£ communes de fermonedendta* lt;âSâ*^gt; rd,utfuntlegesndturie demoribus:Etde hoefolo loquimurinpnfentiCapite.Aliud Principia do* ilrina notum eÃe,quales funt reguld;generales,uel Ãgt;eciales quoq; profeÃtonum, non nià doilrind, Uâ fuq-percepta,utfunt elcmentd,etpriccepta Gram* tnaticte,Dialefhci£,P..hetoric£,Matbematiclt;e,Pl^ fc£,Medictnaâ,Ethic£,luri', fcienti£. rtehoenibi dicimus,mf quod in lam enumerates artibus muita, imo CT plurimaprdcepta atq; expérimenta oriun* tur, ZT fumuntur ex iÃo altero genere princtpià quod natura notum uocamus, latiÃimepatcns in o* nimbus ferènegotijs ac rebus, ittam ars imitaturnd turam ,quatenus potefl,ut fupra in libro primo, de Arceindicauimus,Capitei). nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Prlneiph S E C V N D 0:Principium natura notum Dida» umdida* {bcumeÃtriplcx,fcilicet,Logicum,Phyficum,ZT ilicu na i Ethicum.Logicum eÃ,quod pertinet adfermonem, ut
LIB. un. «;«
(It Littré', (^f tUabjefunt diHionu notieâ.^ he Dis fgt;*^â^ «ot« Siones funt note çy Ãgna conceptual in animo, çr triplex^ cogitationum:ut hec, Verum eyfalfum prefumut tongruu,ttthec,Ciuodlibet eft uelnonefl.ltem,De quolibet efl affirmatio uel ncgatio,etde nullo Ãmul ambe.Tales funt régulé quasuocant MaximM,in Topicaplereq;. Principiü PhyÃeumeÃquodper^ * tinet adfcientiam nature,hoc oÃPhyÃologiam,ut ex nihilo nihUÃt.AliquidÃtex aliquo. Qmne gene rabile eà corruptibile, ut PoÃta caufa, poniturey effeüiis potentie, Patiens ab agente patitur. Et taa les innumerefentcntiecommunes PhyÃee eUduna tur ex Ariftotele,Gr alijs,quiPhyficafcripferunt.
Et extat libellus quidam, cui titulus eà Autoritaa tes AriÃotelis, ubiplurima dufmodi principia Phy Ãea licet uenire gt;nbsp;que in hune locum con ferre, non tÃconÃlium.DeprincipioPthicoinÃaCap.yA;
DE HABITVVOLVNTA»
rio. caput XXXHL
PRIMO: Sicut habitus intellediui obieSu eà Obie Sum ipfaueritas autfalÃtas rei intelligibilis: Sic habitus me habitusuoluntatisobieSüeÃipfumbonumuelmas teUeSiui lum,uoluntarium,morale,hocefl,honeÃabonaqs ^ uolun» opera, que rationimoribus or legibus cofendunCt tarif atq^ obtempérant, or turpia malaq^ opera, que eu ratione,or legibuspugnant.Veruhabitusuoluntas Habitus riuseflqualitasanimhperccnfuetudtncor doSris uoluntatu « â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;k j nam
comment. PHYS.
tjuii CT nbsp;nbsp;n^^c(fuiÃtd,docens et inuitans uoluntate hominii,
quota- nbsp;nbsp;nbsp;certiat acfaciliut bene aut male operari in cwilibM
plex. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rebM.Ethorumduofunttantumtfcilicet'Virtu^ac
Habituum 'Vitiumutdixi.Quoruprinctpia,CTigniculiqubâ uoluntatii darn, tametfi homini naturaÃnt innati ,Ãcut paulo cauÃefÃ. ante de naturalipotentiaet habilitate ad acquirent doi habitu^intelleéhuos différai,(upraEod.Cap.^a Tamenprdceptis^dodrinatcr aÃt excitantur, Cfquot; illuceÃ:untfuo tempore: Atq; ifta quaff femina uir» tutum uitiorumq;natiua uoluntati inffita,tandem increjeunt coffietudine in bonos aut malos jruUuft hoe eff,abeunt in mores durabiles, CT confirmatos. De quo aide in s-Ethic or um, de discrimine aüuiim Cf habituum lufticiie. yndecT uirtus uitiumff ap* peUantur etiam habitus morales,i more. Ca'terum Kosquid^ Moj eff folitaconfuetaq; a^omoralis,cT acon» CT unde. fuetudine habet nomen ff cut enim fatpiuscitharam pulfando,aliqua ratione quiffiam ffttandem bo= nas Cithara dus: Itafatpius CT frequenter uirtuoÃe aut uitlof ! agens, illefftdemum uirtuof is aut uitio» fus, id eft, bonos malosue mores imbibit, quos nun* quam aut difficilimepoteftdimittere.
'^^i'ttus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S E C V N D 0 : Virtus eft habit us elelhuus, in
^â*^^.i mediocritate,fecundumnosconffftens certaratio* Vittu quid ne,quemadmodum airprudensiudicat.Sed Vitium eft habitus elecbuus,in exceffu aut defeüu conff» ftens ,non eert a ratione, contra quam uir prudens Habitus poffitapprobare. iiiutraq- deftnitione genus Babi* tus
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151
tuseïe^iuus idem eft-^quem uoluntdriudppeUdmui: ele^uui hoc eji, tdlem qui à Libero drbitrio er confilio ho- quid, minis dependedt, ut ne quis cdufdri quedt iure, ho= minem inuitum effe mdlum dutbonum,utinfrd cdp. ^^.Sed definitionis utrimq- reliquam expoÃtionem uidein Commentariji infecundum Lthicoru'-Quid de habita uoluntario hxc in priejens fufÃeiunt. Spe= ^^^^lt;ttis ef ciesemm uirtutis circiter duodecim : er Ãieaesui^ ^^^^Jiâfn* tii,hoc efl defc^ius, dtq^ exceflits item duodecim, in ^^' ^ertio, dtq; dUjs libris Lthicorum enumerdntur dc ^eflniuntur,flcut à Cicerone in oflieijs.
DE PR 1 NCIP11S MORA= libus. Cdput XXXIIII.
PR l M OiLthicum principium uel mor die efl, Principiu quod pertinetdd fcientiam, er dd d^onem morale tnoralem,ciuiliterbonamdut malam :Vel princi= quid, pium morale efl noticidjconiunistp fententia ex le~ ge nature petita,animoqs hominis inÃta.Sic er Ci= cero dicit alicubi, quodÃnt in animo prana: quada notiene rerum mdximarum,quds cumÃequituruoa luntds in agendo, reéle agit. At que ha notice funt prorfum leges natura, er communia principia de moribus,perpétua er immutabiha. Semper enim ratio et conj cientia ludicathuiujmodifententias ef* feuer as atq^certas,qualesfententia funtdecë pra» cepta Decalogi. Itempracepta üefiodi in primo. ltemfâ¬ntentiaT:heognidis,e^Phocylidis,diüafd=
k 4 piena
COMMENT. PHYS.
pientum,zr philofophorum,difticbä Catontt.
Non qu£li betcuius^ utsfentens tiaeji prin cipiunimt) ^^^^gt;
S E C V N D0:Cauere oportet,neÃn⬠difcrimi» nequamlibetEthnicicuiusuti fentetiam flatimpu^ temu^ effe legemnatur£,etprincipiummoraU,cM parère oporteat,cr cuiobediaturreiieactuto. NS praam affedus hominis aUguandofomniatfibi, CT fingitprauas guog^fententias guafdam ex uitioÃp pmo affeiia QiAeevrlxi;, aut uoluptatis natos, gualespquis pgaatur^iUe ualde errat ?:^ contra nO turam zx rationem.CuiuÃmodikite eft Catoms,
27-partimautoreszJ'phUofophi tradunt, partim f tnÃm,experientia,aÃusgi docet, C7 longe clarion Vfus prin ^^^âItitUt dehisAriftoteles in primo Ethicoru cap. cipiorum '^â âtdmonet. EtexbuiuÃmodiprincipijsplerig^na* moraliu. Pâ^â^^â^^fy^^°amp;fmiiUiprachci.I3eguibusl'upra29â oftendimm.
DE LIBERO ARBITRIO.
Caput XXXV.
An er in T^ RIM O:Plurima eft controuerfta inter do* guibus re= X HoSiUlrum in homineftt Liberum Arbitrai» an non
LIB. nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!Æ?
tinnon:(:jâqu(itenutfitliberduoluntds'hominif-,aut buipt Ube coada.Cumuerodelibertdtedrbitrijautuoluntdtii tuurbitr, buman£dip)utjtur,(}uodi res fatales atq^ diuinas, confulere debcmus no tamEthnicosquam Ecclepa* jiicosfcriptor ester ftquinon tarn ratioms human« captum er iudicium,qudm facreefsriptur« autori» tatem infallibilc,utab Erafmo ac Luthero indijfu» latione deLibero Arbitrio claredifferiturinutran que partem, er à D. Augufino, at^ à Laurentio
VaUain librode Libero Arbitrio.Quando uero de hbertate arbitrij in rebus ciuUibus ac humanis quiCa ritur,ibireileconfulimuserrdtionis tudicium, er Ethnicosdutores,pr£cipuèphilofophos:quitamen er ippambigue trailarunt hanc matenam. Et in fumma conpat effe in homine liberum arbitrium in rebusnonfatalibus,non naturalibiM,nonprtuitis: fedinrebusdrtipciaUbiii,moralibusac uolantarijs Q^^^g ^^ Alioquienimfuperuacudeffentconplia,deliberati= ^.^fQ^:^ n^ ones,priecepta,leges,ad monitioes,ueni£,pr£mtd, poen«, ut erudite Arifo. in tertioEthicorumpro f^i^^j^f^ ,^ bat,cuius hei Commentdriosquoqueconfule. Enca ^^^^^ ^^ tereanipliberumclfet homini arbitrium, nihilad^ luntariis modumdifferretdbequoermulo,etdbaliisbePiis: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* * quibus ut non ef intelle(liis,ita neq^ elcilio, neq, lia herum,fed coaHum iudicium,nedum liberum arbia trium.
S £ c V ND 0,Liberum arbitriüferèep quarn Liber u ar» Tt^oai^iripAripoteleSinoprieleéïionem uacant. bitriÃqi.
k f Etcniin
COMMENT. PHYS.
Etenim Liberum arbitriu eft uii uoluntatii humatue eUgens bonum quid prie alift, cr reftgt;uens midum quid pne alijs^quod effciiu uel pre ft are, uelfugere Cbieilum P^^à poteft.Sic ergo obieHum liberi arbitrij eft,no l:beri arbi ftluphciterbonumaut malum,fedbonummehuioc if ip nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commodiui,dut malum peiM acmcommodiui intol lerabiliusue'.cuiM quidem nonfolum eligendi,fed e=â tiampricftandiefficiendiqi,autfugiendifacultatem habeat homo,ration ç^ uoluntas hominis (it dus o* peris efftciens caufi,non fatum,non natura,nonftr tuna.Excludimusergo'aliberoarbitrtores fatales, natur ales,ej ftrtuitas,neque hie tantum morale bo
Inlibero arhitrio du£ uires
numut honeftum,aut morale malum ut turpe intel ligâts:fed qualecunque bonu aut malum, reuera,aut fteciefolummodo tale.ltaq^ due uires animireqm^ runturin libero arbitrio,quarum unaefta ratione, fcilicet deUberatio ,faila ey adiucapernoticiant animi re^ obie(li:quianthilcupitu,nificognitu.Alterauero quirutur. eft a uoluntate,f:ilicet elefbo liber a,que no coaihi fed ftonte hoc eligit,tanquam com modius, or ope» re preftat :illud uerofternit tanquam incomodiM, CTeffedufugitac deuitat.Sicutergo ratio coniun=â gitur cr confertur intcUedui,fuprd Eodem Ca.z)gt; it a hic liberum arbitrium uoluntati coniungitur cT comparatur.
Einis Ube* nbsp;nbsp;nbsp;TE R T ( 0:Einis liberi arbitrij eft reddere ho*
riarbitrij. feinemuirtuofum,CTcommendabili,eum fcilicet, cuuif uoluntas bona digit cr efftcit bona, fagit au* tem
LIB. IUI.
15â4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^
te'm malatcr contra reddert hominem uitiofum ey criminofum,eum fcilicet,cuiwmalauoluntas con^ tumaciter eligit mala,^ peccata committit,declis natdutcm'ibono.Sicergo Ãbi expenfum ferai hos mo quod malm eÃ.EtenimÃbt ipà caufa mali is eÃ, Homo Ãs falfoqÃncufatur Deus,autfatum,autÃrtuna:qHod bijpÃeà etiam apud tiomerum in primo OdiÃi£ Deus iUe caufa ma» grauiterfercdicens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U,
Qfacinus,mortale genus nos numinafalfo \ncufat,caufamqi putat Ãntemq; malorum, Qn^f uemunf.fua fed pereuntobfaHanefandä, (\uu prêter fatum fibiÃonte mcomoda quarant. Keliquadehis rebus ab Ethica Philofophiapetere oportet,ut ab AriÃo.tn tertio EthicorÃ,a Boetio in confolationibusfa Gregorio ïüifeno in 7-libro,
DE RE VOLVNTARIA.
Caput XXXVI.
PKlKOiObiedum liberijarbitrij,utdixian*
te,ResuoluntariaeÃresqu£libet,bona,mas ^^Wuolun la, aut mediaicuius non folum eligendje , fed etiam ^â ^^^â^ i^' potiundx fugienditq- facultaseà penes hominem.
Vel Res uoluntaria eÃ,res neq;fatalis,neqi natura lis,neq; Ãrtuita,neque hominifadu impofibilisiut foluerecreditum,mouere pedem,loqui, canere,ey fimilesadusfuut resuoluntariie,tametà enim plus ^^(£â1^^ num aduum potentia: ey habilitâtes (ut propria hominisquarto modo)Ãnt tiaturales,tamenpotens * tiarum
' COMMENT. PH Y S.
reîuoluns tiarumädw funt u^luntarijin hominctUt Ijomo/ taru. quamuti à natura habet potentiam loc}uendi,nume* randi,ratiocinandi, bene aut male operandi : tarne aduiipÃ, ut loeutio, nunteratio, operatio » opuft funtduoluntate ,Cuius autemadus impotentiaer inhabUitas naturalis ineft homini, idem adm nuUo medoeft rei uoluntaria,ut quo mam homo natura* liter inhabilii eft aduolandum ,ideoqi uolatus non eft homini res uoluntaria. C£terum ex fupra didii probe difternere oportet res fatales ,fuprain pri* mo,Cap.5.res natur aies, fipra im. Cap. 7. res for* tuitM, fupra in ». Cap. i6. res artificiales,qu£ pit* r£lt;^funt uoluntari£,fupra int.cap. 10.
Species nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S EC V N D OiHominisreftedu pleraq; funtln*
feudif* « uolutaria,utdfato,dnatura,dfortunaprouenien* ferenti£ tia:Sicut^eaqu£alioqui uoluntaria, tamenuico* adionum adusauterrore,cttlpa,ignorantiauehomolapfus humana* facit.Dequibus CTlureconfultidiftutant,inTituh rum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deiuris c^fadi ignorantia,in Digeftis, ^ Codice.
* Qu£damfuntVoluntaria,in quibusnoticiae^co* gnitiorationisnonfaüit agent em,acuoluntaseli* git C7 imperat adionem, C7 non impeditur adiot ut cum eligit C7 imperat fibrietate, fortitudinem, ? otium,ignauiam. Quedam Mixta funt, qua par* tim neeeÃitate er ui, partim uoluntate funt : ut ft quismetutormentifateturdelidum. Bt huiufmo* dl habentur pro uoluntarijs,qualia funt etiam pro* pemodum, qua natura quoq^ cogente facimus, aut omit*
LIB. UIL
, niÃferire malumus:ut eiere,bibere.
dor mire, ut in tertio EthicorumCap. i.z^z.çj-in
eins loci Commentarijs.
DECAVSISVOLVNTAx
rijs. Cdput XXXVIL
PRiViQ:CiU£Ãntcduãuoluntiiri£efÃcien= CduÃe uo» tes,dixifuprdEodem,C^p.^^.nemperatio luntarue
Cr uoluntas, tanquam du£ primari£ uires homb effi. nis.Katiocjuidemcognitioneinrei uoluntari£eÃi= Ratio. ciend£ dutfugiend£ tenens,Z7 noticia:tlt;am igno^ tinutta cupidoeft.Voluntasucro, deliberate eli* Voluntas, gens atq- imperanseÃieere aut deuitareuoluntari^ am rem,cogmtam zr dijudicatamiratione. Et bo= na guidem pars ejlprobitdtis,ex animo uelleprobu tÃi:Ãcut,z;' bona pars efl do{lrin£, ex animo ueUe dodu eÃe. Atq^ h£cquidem procedunt in rebus po= Eoru qu£ liticis: uerum inrebus fatalibuscy diuinis, pr£ci- pieautim* pue qu£ ad pietatem attinent,caufi efleiens ^im= pieflunt peransaliquid pie fleri,efl Spiritus fandusmel con- eduÃefli. tra impie quidflerifuddens,cfl partim praua homi^ nis uoluntasjdeprauatapeccato originis, ^ mala, conf uetudine: Partim maligenij, er diabohimpe* tusatq; uis,rapientiserpr£cipitdntis miferumac fiagitiofum hominem in nefandiflima qu£c^ : ut ne fi uelit quidem,poÃit pr£flare politicdm iUam prox bitatem. Vt patet de Medea, exurente fuurn mari^ tumiafonem » zj mterimente liberos fuos, ut de
Atreo»
COMMENT. PÃÃYS.
Atreo,ie0fefle,deq;cilijs apui Poétiser Ãijlorb Voîuntitn cas,Ãdcros çj-prophanos. In rébusfortuttisquun^ tii eu for = ioq. adiuuat Volutiu hominii fortuné,iuxta lüui. tunaç^ ar Cuilt;^ fortundmfngunt mores fui.
te affni= £t in natur alibus quotas effeiendii f^pifime An ^'^' i^ Conflium hominh multum adiuuat tiaturam.
Ndw Ars imttatur î:iaturam,quatenus potejl^ut didum effupra int.Cap.z4.. or Cap. 6. ey Cap.9-ubi exemplum pofui de frugibus er arboribus in bortiscolendii.
S E C V N DO : Sunt pr£tereaplura quidem ai' iumenta,qu£ adiuuant hominii rationem,cr uolun tatemlibêram,quo facUius autbonaautmala eU^ Confuetu =â gat,ey praÃet : utpote Confuetudo, altéra proper do. modum natura.üam
'Vf^adeoatenerisannis affuefcere multum eÃ.
Dodrina ^tem Dodrina, GT DifeipUna: Plurimumenimte* zydifci= ÃeAriÃotelerefert,Ãatimabadolefcentia Ãcai^ plina. Ãcquempiam effe inÃitutum. Atq; utinam ( inquit fabius in i.Cap.3.) liberorum noÃroru mores non ipÃperderemus,cuminfantiam flatiindelitijs fob uimus,moïlis lUa educatio,quam indulgentiam uo» camus,neruos omnes,ey mentis çy corpora fan» gif-Ãt ex bis cofuetudo,deinde natura. Difcunt hac miferi,antequam f liant uitia eÃe. Et hadenus qui» dem de uiribus,ey operationibus anima bumana rationale dixiÃi fitis eÃo. Keà at ut de ortu, di» gnit4te,z^ immortaUtate eins pane a dicarn: qmbus
peradn
L I B. I ! n. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^ó
^traHii huic materiietandem finis trit.
DE ORIGINE ANIMAE
Caput XXXVIII.
PRIMO: lucunda ejuidem eft lt;ju£flio,fed mi*
re anceps 4e origine aniinx, ac modo ortus
eius CumenimfaneconjleteaminfufamclJihuma* Animæ tut no corpori, ey inffiiratam à Deo ,ficut e:^uel idem de onan* r)eHS,uelnaturainfunditreliqiiisanimatis corpo= tur. ribusfuam anima,M befiijsfenfitiuam, pl ant is au* temuegetatiuam cuuiribusfiuis.Tamen unde ueni* ant, quando, quomodoqueingrediantur animt in corporaanimata,dubiumeft Philofophis,(y Ec= tlefiafticis.
S E C V N D 0 : Prat mihi quidc in animo recen* platonico ferehic Platoniseiusq^ ftilatorum opinioiiem,de rumopi* ortuanim£,crâdedej'cenfiieiusinhumanu corpus niodeortu eccelo.Qjioniodofcilicetdnimainccelo nata,ex anim£e= particula diuin£ natur£, ibidem narijs notieijs, c lusq- in* babitibus quoqueae uirtutibusinftruila,^^ quaft grejjii in Pandora qu£dä donata 4 Deo,A dæmonijs, à ftellis, corpora, alideribus in [num hominis corpus delabatur, tan* quant in fordidum contagiofumq; carcerem, cuius contagioprauas ajfediones tanquam for des hau* riat, itautcceleftium donorum acuirtutum plane obliuifcatHr,neq;illisutiqueat, niftdenuo excola* turdodrina, cy tanquam illatoquodam lumine tn tenebneofum carcere lUuftretur^c^ recreetunun*
de eft
COMMENT PHYS.
deeji uulgjrcilluididum'.Scire noftrume^c än'i* quorumreminip:i,qitiaclodriM,coclcfte$illasinge nijfcintittas.GTpärticuldsdiuini ignis iUiusprope extin{lds,refuf:itet et inardefxrefacidt, ut zy hic ftpra Eod.cdp.t$.de appetitu,c;â Cap. ji. z^^^.de habitibusdixi. Veru cum ifta breuiter nequeant ex* j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plicdxi, nefirn proUxior remittereUbet ad [gt;Ucroa
biuinin i.cdp.9-z^t2.SomniiyZ^ad Virgdij fextü hbrumeiu[q-Commentarios,e:ydd dlios Pldtoni^ cos[uprd modü prolixe hxc trdfldntes, gaos in h.(c pdrte Ongenes quoque,crnonnulliex Greccis The ologisfcquuntur. Vide e:^ Epiftoldm D, Augujli de Origine dnimx dd Hieronymum,
pytJidgo = nbsp;T E R T10;Q«od longe ante Pldtoncm Pyty*
re panpi- go^i^s commentus eft, tefle Ouidio in prindpio d-gt;^vX^(fi5 ^\ctdmorphjf^oSt^y-Ldertioin uitdPythdgorie, cr7rx= cy'Eucidnoingdllo,deIÃctemp(icboÃ,zyâPdlinge Aiyysnis neÃd,boceft,deregenerdtione,cr trdnfmigrdtio^ dx quid ne dnint£ ex uno corpore Pldntæ dut dnimdlis m dli fignificet. ud corpus uel humunum uel dniindle uel uegetdbile, Credideritnegoudmores, c^dd dffedioncs bdbi* tus^i dnim£fubindetnutdbiles de udridbilespertine re. P rout enim bomo effedus dut moratus eà udrie: Itd lupumturfumdeonemjbouem^tcdnenttouemtcu* Corpora culum,uulturcgt;n,Ãrmicdm,hominem,militem,^nu lierem,ruÃicum,nobilcm,(iuem dgit,pro conditio numudrietdtc.SicutetlÃetdmorphoÃs trdnsÃrmd Pamp;â^T' ûo^ iUdcorporim indUeniS grinds dpud Onidis
«IN
LIB. IIIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;257
unttpleraqi refertur ad mores dique affeHus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Q^V A R T O.Tertullidnus er Auicenna aUje^ TertuUidd nonnuUi opindntitr,Ãcul corpus ex corpore per f e^ niey'Aui mengenitdbilenafcdtur,itddnimdmquoq; exdnh cennæ de Md ndfch^X tdnqudm ex traduce propagdri,Ãeut °^^i* lt;*'â*â undlucemdincenditurdbdUd.Hdcdutëcdufdmoti nt£opinio Æmt,quod peccatum originis Ãt gentilitium,et qud= à propdgdtum db Adamo in omnes indeftaf:rie ho mines,idé^ euenire non uitio corporis,ut Platonici comminifcuntur,peccatum ex corpore transfundi indnimdm,fedfdl[o,utenimhdbitus intcüeiliuino funt in corpore,fed m ipfaanimaÃc ^ habitus uo luntarij uirtutesq- er uitianonfunt in corpore, fed in ipfddninia,tametà corporis mÃrumentazj'ddiu inenta quxdam dccedunt ad aUos habitus acquiren» dos,Prouenit ergo peccatum uitio anima:.
Q_V INTO: D.AuguÃinus eylUêronymus, H.Augu^ quos pleriqi ^cdeÃaÃidfequuntur,cenfmt animaÃinier fationalemneq;exuüddiuinaauthumanaparticu Hierony^ laueltraducepropagan ernafci,fedexmerènihi= mide ortu lo credri à Deo in eodem mométo,quo embryo, hoc dnim£ hu=! tfl foetus homints iamfuerit perfedus,er corpus hu mana: opU manuminuteromatruÃtabfolutufuaÃrmd,pdifa nio. tibusq-er membris corporeis,plus minusue,fextO menfepoà conceptum,erÃccreatdm anima mox infundi humanofw corpori,quod ei deflinatur tan quam hoÃjitium erhabitaculü, quoad inde rurfum foà mortem corporis ipft immort alis emigret. At=
1 que
' nbsp;nbsp;nbsp;. COMMENT. PHYS.
t^Ueitäiinimaium creatur, Ãätim infunUturcor* porifuo. ItaferèD. Auguftmuiin lihrode Ecdefi^ Orti« äni ^Ã^^^^ dogmatisdocet.Sed anima uegetatiua in pla meuegeta ^gt;^}^f^f^Ãduainkrutisanimalibuireuera propat tiuie etfen amp;â(^^^^xÃ^ineplant£aut brutittanquam extras P^y^g * duce,GritafuccrcfciteacumfuoKegetabiUautfen Ãtiuo corpore,cc uni cum codem hoccorpore cor* rumpitur,ac in nihilum euanefcit.
Anima em nbsp;nbsp;S EX TO;De embryone,hoc eÃ,def(xtti hominis
bryoniffe imperfedo ante fextum menfem in utero, diuerà cundum fentiunt Medici atq^ EccleÃajlici. Hamilli dicunt Medicos, ferè embryonem nÃfua anima uegetatiua etfenÃ* tiua,Ãd à matris Ãu£ anima uegetari effent ire. Si* cut carcinoma aliudue ulcus adhlt;ierens corpori ere* f :it eyr[entit non fua, [:dcorporis anima,utfupra Anima cm in hbro^.cap.-^^dixi.yer uEcckÃaÃici cotrafen* bryomsjc tiunt, embryonëprimouegetarianima uegetatiua cundii Ec= fua ey propria poft conceptum,ufqi ad 7c.diemut cleftaftic. minimum,ueluÃ- ad ico.diem adfurnmu. Inde ue* ropoftro.uel ico.diemiconceptu,embrioné fen* tirefuapropria^i animafenfitiua,ufque infextum circiter menfem,quomenfedemumcirciter anima rationaliscreataadimaginemDei corpori huma* no infunditur.Et h£c lt;iuidem de origine anime ferè dicuntur.
DE NOBILITATE ANb mlt;e. Caput XXXIX.
Pr£clas
LIB. UIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;5»
PRitcldriufnihilieanimitexcellentia etnobi Animt ex Iitate Heere pojjum, quant Ciceroin prima ceUentia^
Tufcul.crin i-ie naturaDeorumtZ^poà Platoni cospraf;rtim,quiinencomijsanimtefunt immodt^ d, zJ'nimiimagniÃcioflentatores,quorü ampuüit uerboruplerosc^ etiarn ex EccleÃafiicis Grxcisçr Latinisf:duxere, ut inhac parte traAanda plus iC* quoKhetoricentur.claraetiamfatiseÃanimenobi UtM ex fupra enumeratis hoe libro uirtutibiu CT potentijs animie . Vf in Catalogum quaà ante ii{lacongeram,libethichreuiter recenfere in ge* nereomnesanimlt;euires,utAPlatonicise^Peripa* . . teticis iigcruntur,ut ey fupra codé Cap.^. N4M in . uniuerfum quatenus obfcruaui numero fedenario uirtutes animacontinentur, quarUm aliaferèaUa exceüitzj-dignitatepraÃat.
P RIM A ergo er inÃma uirtus anima eà 0V« TiHop visVegetatiua,qua anima infundi dicitur ALuna,fupra eodemcap.;.
SECVN D Aeà ccicd'HTiKÃpyisSenÃtiuaex* terior,fupraeodem cap.6.cr7.
TERTI A: (pxvTXStxóp VuCogitatiua,fen* fus interior,fupraeod.cu.^f.Ethas duas uirtutesha bere dicitur anima ah influentia SoUs. A tque ah his duabus,oriturquaf VisCognitiua, üamSenfuseà primusnoticiagradut, ut fupraeodemCap.yi.t^ etiarn in prologo lAetaphyÃca AriÃ. indicat.
Q^V A R T A;l7nflv^xjT(XÃp VM Concupifci*.
i t bilri
COMMENT. PHYS.
biUi,nd Valutas^ Venerispdtre,fupraeod. cd.if» Q_V IN T A-.^V^IK^P vis Irafcibilii Utl Ani* mofitas A Vidrte,Jupräeodem cap. t^.
SEXT A:KiWTiKop VM ProgreÃiudloco,fut prdeoiemcdp.ió.
SEPTIM A :7r^oHTiKopuel ^vivp.a.Tiii0p Vis SpiritHi(lis,qudmM.tdicietiam ^lt;aH7ixop vitd» lemnomindnt,fuprdeodemcap.t6.Ethas duM ui^ reshabetanimaitemaSoki quiaSenfitiuipropriU eà moueri cy Ãtirare.
O C T A V AiAoyiKop qusd cr ^oyi^óp Vif Rationalis,fic in genereuocata, cuius fequetes f W^ fpeci(s,ali£q; uiresfolihominitribut(e,fupra eod( cap.1S.c7t9.
NONA: i^p^mivriKop Vis l^nundatiuapef uerba C7 orationem,explicans animi coceptum in^ complexum uel complexum , fupra eodemcap.t9' in diuipone quarta. Vt enim Ariftoteles inquitin* principio?^içi i^piMvdx';,eaqu£inuoce conpftuni (id efl,uocabula)figna Æmt ajfeduum C7 coceptum iim,quiin animafunt,peuteaqu£ feribuntur (i-U* tirlt;e C7 fyttabxjpgnafmt eorum,qu£ inuoce con» ppunt, (ideÃuocabulorum) Atqueut nonelt;edein funtapudomnesgentes Utera : pcneque uocabuld omnibus hominibuspint eadem-Affedus autem amp;nbsp;coceptus,qui uocabulispgnipcanturapud hominest funtinanimosinfcripti.EtenimConceptus,eÃido» lum c7jptciciqMdamtireintdligibiUin animunt influxit
LIB. Ilir. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i!9
influxd(^ iefixd,fuprdeodem cdpio. Zfii-ficut dute resjuafibftdntia codent funt dpud omnesgen* tes.ltd e:^' conceptus rerum ijdem funt in unimis ho» minum oiniiiu.At^i banc urn enuncidtiuam d M.er curiohabet animd.
DEClM.A:TrçXKTiKop Vis Aduofddtouet qud bomofudJ^onte et drbitrio, fuo confitio et eer» tdrdtioneexercetf ejfeilu^prtefldtperdrtem çy pruientidm,per^ftpientidmed,quo rum habet no tieiam er habitum. Hon enim ÆUis eft tenere otio» fdmtheoricdm gt;nbsp;niftex effeducomprobeseam, dc tu£ noticia certdexperimcntd exempla^ £dds,fu» prdeo.cd. 19-et ^%ubi dudsuires dixi in liberodrbi trioefte ^ftiUceteleihonëcr d(honë,id eft praxim.
VNDECIM A:6ió)g«T(xóp Vis Speculdtiud^ quod eti7riSHpioviKip,ideft,VisCognitiud dicitur 4 Sdtumopldnetd melanchoUco infufd dnimlt;t,b£c eft qua homo prdditus eftinteÃligentid,ftiètid, item fdpientid ,continetqi habitus intetteëbuos, fuprd eodem,cdp-^f-GTnoticids,uel principid applicdn» dd diufem,dtq- praxim,quam kte omnino pr^ce» daneceffario. QuiapraxisftneTheorica,noneft eerta neque folidd,ut Ariftoteles in prologo Aïeta» phypc^difterit.
D VODECI Al AiTToAlTiKÃp ViJaut Virtus politicd,qua homoprudense^fapiens malta doüri na,ufu,experientidqi edoilas et probdtus,prauoqi dppetitui Ãuo moderatus,pr£ftdt opere dc eerta ra» 1 $ tione
COMMENT PHYS.
V 'rttües ^^^'^^ pyobitatem illam politicam,non priuatim mo .. . do,fed er publice, Atqi harum uirtutum primarité * nbsp;nbsp;. funt Prudentia,tuÃicia, Portitudo, Temperantia^
â craliarumcataloguseÃapudKacrobium int.ca.
E.Somnij. Quds quidemuirtutes politicas habent ^-ixerctntreilecmonociofehiqui uocantur ct» uiUterboniaeprobh
Qui^ifui memores aliosfecere merendo.
^Politica air tus ^i tiusq- 7, fj^KW.
Quälern uirum politicum Homerus in fuovlyffe, Virgihus infuo Aenea, Kenophoninfuo Cyro, E» rdf mus in f w Principe depi ngit Quälern Artflote les,m Ethicis ac PoUticis deÃcribit.Verum Politici uirtus eÃ,qu£ pertinetad ciuilem crfociabilem ui» taminter hommes honeftam. Huiusfuntj^eciesfe* ptem,fcilicetp.ova.5'tKn.Virtushominispriu(itiói» )iovap.iM,Patrisfamilias.vop.iKH, lureconfulticf conÃliarij. ç^XTiaTiuÃtäilitis oâ duels. x^xiM Kagifiratus.hçaçxiM Sacerdotis.n^aiKH îilagni principis uirtus'.qudlesfuntartibus padsde fden» tia militariinfigmterpriediti, «on men homines, fed quaÃf tmidei. Quales erant Kinos, Hercules, Thefeus, Achilles. Atque alij apud Podas erHiflo» ricos Gr^corum atlt;^ Latinoru. At^i h£ duodecim uires aut uirtutes animterationalisfunt uerie,Gr no corn ment ici£ aut imaginäri^tantum.Quarum pri orestamenfeptemhominiÃintcum beflijs commu» nes,niÃquodhomorationiscompos, uoluntatizf inimoÃtati rcäius moderari pcteÃ,ijsqs utitur alt» quantum
LIB. H IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^0
quantum libero arbitrio çr confilio,p moio feeiutia tur rationem zy naturam bonam^non uitiofamcon fuetuiinem,fupriieoiemcâp.3c. Reflantquatuor -^irtutet generaVirtutunttqtt£PldtoniciÃmtcommenti,ut (contempla M.acrob.tcftatur int.ca.S.Somnij aiimitationem, ^^^ p^^^^ Mmihi uidetar,Chriflianifgt;m maleiitteüedi. üam mcorum confiât fane ex ucterum feriptisquofdam Philofo= phosprophanosquoq^audire folitos chrifiianorû condones Ecclefîafiicas,no quidem difeendtfed c4 lumniandi gratia, aut etiam propter curiofitatent Ãeut in Adis ApofiolorÃferibiturtD.Paulum Co= cionantemabEpicureiseyStoicis auditum ey caa lumnia contumeliac^ affidumSic et Origené fcri= bituraudiffePlatinusuerbofifiimus Platonicorum.
EtPorphyrius quQq;Apoftatafuit chrifiian£fe3 Cotempla d£.lfii ergo afiingunt quadruplex hoc genus uirtu dua uita^ tum,quas otiofaseycontemplatiuas uoeant, quafi perti nentes ad contemplatiuam uitam,de qua in pri mo Ethicorum eap.4.Eta Theologafiris plurafcri buntur.
DECIMATERTIA: ergoifiisPlatonicis VirtusefiquamKOLèx^TiKHpuocanttid efi purga» tiud, quod animus fuis uiribia per earn purgetura, contagio mundi, (yhumanorumnonmodouitio= rum,fed eyalioru negotiorüprophanorum,foltqi fediuinarum rerum contemplationi dedat, atque adebafiedus humanosomnesexuat, taie quid ey nunc Anabaptifi£ fomniant.locantautem platos Aninu 14 nid
COMMENT. PHYS.
morspri* nicihdnepurgdtionemmortem dnimlt;e[ecunidmi md^rfe^ uitijs,quidprimdmors dnim£fecundum eos eÃ, cu cundd iux de coelo descendit dnimd in corpus humanum.atque xtd Pldtos in id conijeitur tdnqudm in cdrcerem,dc qudfi fepe* flic. lituruitijs,fuprdeodem,cdpite proximo,dti^hduc effinxeruntdd imitdtionem mortifiedtionis eins,cu ins (ft in [der is Uteris mentio.
DECIMA Q_y A R T A: Virtus uoedtur db iftiSKxèxpx, ideflpurduelpurificdtd, bocefted qudmdnimus purgdtus dedefeedtusdb omnibus af* fe^bbus exercedt,qudlid fdcrlt;e literxuocdnt bond operd,exÃdefd0ld.
'DP. Cl MAquintd: Virtus eft noHTiKH^d eft ex» empldris uirtusin Dei mente, qui Deus omniü reru fenftbiUum de inteUigibilium,ideds concipit e^ co» gnof :it,hdnc uirtutem iUe in hominis purgdtumamp; puriftcdtudnimumcoelitusdemittif.qudm Pldtinm proculdubiocominifciturexftultdqudddm c^ pto phdnd imitdtionefdcrieftripturieloquentis deftUi tufdnUoeiusqigrdtid, quiequidemiuftiftedtis amp;nbsp;uerepijsinfunditur. Sedubhomineethnicopror» film nequit ne umbrd quidem eius depriehendi.
DECIMASEXTA: Virtus eftbifs^ytKH, di» uind uirtuscrdphilofophismdximdfummaqiUo» catd, uisfdciendimirdculd erdiuind quaft operd edendi, utdicuntApolloniumTydneummirdculd edidiffe, ey dlios nonnuüos prophunos homines. lldnc etiami ebriftidnd religione fuftiiranturifti.
L,IB. MIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aói
^uia UMder fluUd gentUitdspbi cjUoi^ impie drro gduitmirdculd, utMdgi in^xodo certanta ewn Mofe, (judÃuerbederemirdculdmdiusdliquidÃtt lt;}UimiuÃLcidChrifliMd,cumcrimpijguoc}i legdii turinfdcris lttcriimulidmirdcubfdcere.Vl£c?ld= ^^^1^^^^^^ tonicorum uditd^omnid recenÃiiob id tantum,ut bd -^ pi^^Q^ beremtisfcrèfummdPldtonic£tbeologi£ qudm uo ^jç^^Kid cdnt,cr oÃenderein qudinÃde dignis Æ:ilicet,et iu= fg^f^ign^pf Ãndc (duÃs quidam uamloqui perfuà : Platonud* philofopbiamauÃnt comparare ChriÃidniÃno,cu reueraÃmiarum animi dc mores corpora^,Ãntho minibus Ãmiliores,qudm hx qitddruplices Pldtoni* corum uirtutes commétidie, aliqudntiUdm ChriÃid nifmiueri exprimant urnbram. Sentienduergoeà nullas in homine eÃeuirtutes f tprdpoUticas, neque nobilioresullasinbomiiiis drbitrioÃtds,dtqs abun* denobilitdtifu£fatisfacere eumdnimum,quinon odoÃe nee imprudenter ciuilem probitatem ittam publicepriuatimqsprdÃiterit.ln edrumetenim düi onehominispoliticiÃuminubonumfummaqs fcelici taseflpoÃtd.ilanccoÃecutusuirtutem uir eittihter bonus acfapiens,fcntiatfeÃnem metamq^fuamper ^ â'^^â tigiÃi,utreileCiceroin^.Tufcul.diÃeritcritilib. , deÃnibusbonoruindeÃnit. lidmqu£aduerè Cbri= ^brijtid» flianas uirtutes,ddÃdem iuflicidmqs pertinent,non «tâ'^âquot;â exuttdpbiloCophiaqudtdcunqiM tantums fdcris * â^^2«lt;â* litertsfuntpetendd.
l $ De
COMMENT. PHŸ^.
D E JM M OR T AL IT A TE anintie.Caput XL.
Philofo* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â \/amuii Plata in Ph^done atquealibi,çr phorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p^à fUfff pldtonici multis argumecis im
deimmor^ mortalitatem animterationaUs conenturprobare, tahtate as j^^j-j^ dijputationis furnmam compleüitur Cicero nim£di= im.Tufcul. çrinCatoneaUp(jÃocii,crMacrob, fputatio. inz.Somnij,cap.ii.inpnemuflt;^ circiter dus Ubri, recenfens Arijlotelisargumentacontra Platonem Detmmor (^eorumrefutationem:Tamenhumana ratio pet talitate a= ^â^1111^(^1^argumcntis,necaltisalijspbi pro^ nim^foli y^fe potejl,crperfuaiere,ut eert o creiat immor» uerbo ad talemcffe animamhumanam.SacrisergoliterisKc creiendu. potiuSinniti oportet er diuin£autoritati,quant ra^ Epicurei tioni,autEthnicorum probatiombus. Epicurdue* at^ impij ro ^ bond hodieep pars hominum de anima non a* de anim£ liter dejïniunt,quam itti impij in libro Sapient^ ca. immorta^ i.dixerunt,cogitantâ¬sapudfenon rede.Exiguum Utate quid çycumteedio efttempusuit£noftr£,c^nonefl:re^ fendant, Ãigeriu in Ãnehominif,(yno eft qui agnitusftt re» uerfusab inferis.Qviaex nihilo natifumus,etpoft hoc erirnus tanquam nofuerimus. duoniamfumus afflatus eft in naribiK noftris, er ferma fnntilU ad commouendumcomoftrum. Quia extindus cinis er it corpus noftrurn, erfflintns difflundetur tan» quarnmollisaër, ertranftbit uitanoftra tanquam ueftigium nabis,er ft cut,nebula diffoluitur qu£fu» gata
LIB. IUI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17*
lt;gitdtjlAraiifsÃMs, cricaldreilliasaggraudtdi VenitCyergo 0-frudmur bonis (IU£funt,nemo no» ftrumexorsÃtl£tici£,crnemo eÃo fobrius neque frughubiquerelinquamufÃgnal£tici£. Quoniani b£c eà pars noÃra,^r hæc eà fors noÃrä. li£c im» pij iicunt hodieeji ex duimo^at ait Ule, ciuisquisfait, Ede,bibe,lude, poà mortem nulla uoluptas, neque tUlaseÃfenfas.
Quiacr ex AriÃotelis aerbisnequit probari ani= Ex AriÃ. m£immortalitas.'tiamiiuodiny.de anima dicit.ln neejuitpro teUeilum effe perpetuum,£ternum,feparabilemqi bari ani» nonadanim£ fubÃantiamrefem debet, quodÃt m£ im» immortalis:fed ad naturam,^/ agiUtatem ipÃus in mortalitM teUeflus agentis,cuius naturale lumen eÃperpetu= um,GrÃbifemper conÃat,quam diu uiuit,Qrfepa» rabilis eà non quidem 4 corpore inteUedus ipf:,fei non eà aUigatus certis conceptibiK, er cuiUbet rei intelligibili cocipiend£fuÃicit. Soli ergo ChriÃia» nier pijcertamimmortaUtatis anim£refurredi» onK^ er uit££tern£ fpem habent.ii£c quidem e» tantqu£de anim£ natura atqueojÃeijs notatu zf obferuatudignaexiÃimaui,ideocq; Ãneam»
bagibiK opinionUm, quam potuiÃde» liter expofui, quamuis prolixius.
Verum hanc uerbaÃtatem comoditas huiusmateri£ facile compenfat.
Vnui libri quarti de Anima,
Per
PEROR ATIO HV* IVS COMMENT A-rijPhyfices.
D EINEM haiu^ Commentdrij, uidebaturmihifttidiofi iuuena dd monendhUt PhyÃcdm profeÃiont magnifacer ent de minime négligé rent,poft elementa dicendi percer ptaerufualiquoeomprobata. VerÃqui fibifuiseà ftudijsbeneuolunt, fuaffonteferunturad optimal quicq^erneceftariaperdifcenda, lgnaridutfuiftgt; nis,qiiem eert urn in dif:endofibipropoÃtumuident nullum,er propria alioquifegnitie miftrif non fa^ cileadmoiutionemuUamadmittunt. Ideoq^noutar bic ambitiofts encomijs, qualia iafepe adochÃimii publice pronunciari audiuimus. Qjiid enimifliper
ProfeÃio PhyÃc£ er täatbe
fuadeasulla ratione,Ht deftient ia reru naturaUunt boneftefentiat, que mb mm artishonefcas publics priuatacp nontdUcit^neque et tamper trahit, ut ul^ tro fehmcdedat,queedmaximiiquibusq- erdo^ft finis femper eft amata er reUgiof; eulta,m hanc uf quetetatem.ConftatenimlAathemattc^erPbyfteie profeÃioncmlongeomniumdntiquiÃimdmelfe,er quamuis primum èiTbalete Milefio in lonia er^
^^ Pythagora initaliainuentametGr^cis hominibus tiquiÃimd. traditamLaertiusin utrinsqueuita feribit erdlif, tarnenmultisantefecuUsapui Aegyptios alios'que onentalct
orîtntales populos jloruijjè eum, çum ex ueteru hi* florijs de monumétis.tum etidm è multis locis fdcr£ feripturxeertodppdret.tidm Mofesin Gene.cdp.i. Cr^.defcribcns,nonquidemphyÃcie, t^uniidc o* mnium ereaturdrum originem,tdmen dperteÃgni* Ãcdt Hires ©quot; motus quofdum perpetuos ndturdles^ uieiÃitudines indit us eÃe credturisGquot; eorporibus, quorum omnis ndturdab opiÃeis Dei er diÃoÃtio^ necredtorisdefluxerit,e:^inbuneuÃq; diem deriud tdÃt-,utÃuprdini.edp.y.Grö-oÃendi^auin eyD. PdulusddKomdnosi.cdp.Deumtefldturcognofci percotempldtionemcredturdru. Atquidaliudefl ^yP^ PhyÃcd, qudmcredturdrumçy'rerumndtHrdUum ^â^â feientidqudtenus hxÃunt motui dc mutdtionibus ob noxi£.certisqipritKipijs,cdulis,etcÃc^hs cofidnt.
CiuodÃDeusndtur£omnisdutor,per noticidere* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^*
aturdrumÃidrum^tdnqudmdb effeilisfuis eogno^ P^^' fcitur,utD.Pdulusinquit or Ciceroinlibrisdel:id turaDeornm;priecipuèin i.tertioq;probdt.lnwÃe ergo ne dicum Gâ impie, fdciunt iÃi qui hune philo= fophi£nobilempdrtem nibilipenduntuel negligut. Sinequdinfdcriiliteris quolt;^ multdnon aÃiquen* turiïli,qui confidenttÃimecldmitdnt pugnurc Phy* Ãcdm emn Theologid. Qudreeà non modo res bo* nefliÃimduerume:^ utiliÃimd,huicdrti operumda re,qu£ddexdcuenddingenidcr ddeopidm rerun Abutili. dequirenddm plurimum Udlet, ut de incredibili UQ= luptdte tdeeam. e^is enim Ãt A MuÃs, dtq; abonni bumdito
hamdno fcn^u tam aUenus deremotnSyqui non fum» mam uoluptatem animo capiat ex IcBione dus ope A iucuio. ^i^y^tiodCicero dénatura Deorum confcripÃditit absolute çy iucunde,utno eredam aliquem ejjè tam barbarumquinonuel milliesrepetitadus leêhone, miriÃceoblefletur. Uaplenus ejiiüe liberpulcerri snisrerumnaturaliumexemplis, eyexperimentis, tquarumreruprincipia,caufas çy effeilus proprit Phypea priÃribit. Quii itemtam fit immaniey beluinanatura,quinopulcerrimaifta Animtede» fi:riptioe er pidura deledetur^euius artifex lange . . optimus eji Arifloteles in tribus hbris de Anima, täte vir* ^ â^fingnla perfequar,moneat nos Virgilij quo(^ ... autoritas, quanti enim b afiimet naturlt;s fiudiunt} , tefiaturdicens.
Me uero primumidulces ante omnia MuÃe Accipidnt.PtKeliqua.
Nirn uulgo notus efi: ifie locus infecundo Georg. Pr^terea bona pars meiidnie [aluberrima artis, . e^Poëtic£iueundifiim£fiienti£fuamhabet origi nemaPhyfiea. Quodquidem notius efi:,quam bit EpilogÃS. probarioporteat.ltai^bonaoperamcu aliquafru» ge nauafifie uideor, qui è multis Peripateticorü atq^ aUoruml'criptis,bunceommcntariumqualcmeunq^ defcripfi, m noflr£ iuuentutis ufim, ut habeat non dico quidfiequatur,fied quo admoneatur eoru, qu£ pr£cipuèextammultislibris ArifioteUsey philo* (ophorumpetere ZJ inquireredebeat. Nee quem de terreat
ttrreat Ãylilumilitds,utl utrborüaliquanio info^ lentia,in iflorum etiarn commentarijs, quiu cuique profeÃioni er orti eflfia phraÃs pe'rmittâ¬nda,ntq; todemfermone omnibus fecaUiuÃfunr eruiitijii* Ugentixueroatq^fideiin hoccommentariopr£fti^ U,f.tm mihi adeo conf:ius,ut nihil leque optarim in prüfens,quam ne eÃet hic liber minus absolute per» feHeqiperÃcriptus, quamÃdeliter omnia conatus [um tradere.Hecpuduit me aliéna quaà mutuari ac tranfcribere,cum hoc ipfum plurimosfaéhtare ui* derimus, quorum autoritate er nomine me facile tueripoÃum.Grati ergo er candidiiuuenes boni ca fulant hic quaUacunque, erratisque dent ueniam eruditi, De bene diüis autem nullam aliam petimusmercedemautgratiarn, quam ne maligniin peioremea partem interpretentur.'Benigniuero,ut fuamerganos beneuolen
tiam confiant er can* dideq; confer*
UCtlL
FINISQ_VATV0R LIBRORVM Commentarijin Phyficam ArifioteUs.
IN COMMENTARY
VM PHYSICAE IOAN. 'Velcur.lniex.
A
AeditmicorutTroxnrefeU Aüu^jCttitKiinpotétM M* litur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;106 turaUs eÃ, nulla modo cÃ
Accidtns incorpore nullum res uoluntaria. iff pars eà corporis natu, lofAHum perfeäum et imper Acciientidduplicia nbsp;nbsp;105 feüum qtitbus uerbis Grdm
Accidentia i^uomodo in lo= maticifigniÃcent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f9
eet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71 A^us perfedws Z7 imper»
Afboes humane tripl. if4 fedus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod.
Adio erpaÃio unde. 151 Aduum plurium potentie AlhonesetpaÃioes funtÃn licetÃnt naturales, tarnen ^ulariu,nouniuerÃaliu. 6z adusipÃin hominefuntuo A{iionesinfantium,fatuo= luntarij. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iff rum, brutoru eriÃataaru Adus primus duplex. f9 ad quod genus rerumpertU Adus primus etÃxüdus. f 8 neant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48 Adus primus quid. t9f
Adioinuoluntaria. if4 Adusfecundus. eod. Adto mixta. if4 AdusÃgniÃeata. 58 ^dionupiarumaM impia AeranhumidiÃimus. p8 rumcaufaeÃieiens. zff Aêr an calidus ethumi. 97 Adionisproprietates. i «4 A'ér curhumidior quarn a-AdioquandodeÃnat. 115 qua. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;99. uy Adio quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nj Aêris effedus in mixtis. 98
Adiouolun^aria. zf4 Acrisetymologiaej'fyno^ nyma
Mymrf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97 AgricultunlMSt
Aêrisleuitasprobdtur. eo. ^iyAM.
AerquH. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eoi. ccitamp;nTiKÃpuirtusM£.i^
Aerisregioneitres^edruqi Albertis opero[e dif^utat temperature. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod. nbsp;nbsp;dealteratione.
Aesquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167 Alimentumquid.
Aeflas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9t Alterari.
Aeftus quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97 Alteratio 4 generatione qi
Aeternitasquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76 différât. 109
Aether. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8i AlteratioancopoÃtio. »ji
Aeuumquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76 Alteratio duplex. 109
Affedus bonus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;247 Alteratioms caufa effci=gt;
Affeduucaufeeffeiet.zzf ens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â eod,
Affedus cur motusant. 60 Alteratio propria que. eo.
Aff dus mali,non eu bonis Alumenquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«68
folumffd interfe quoc^ Amicitia EmpedocU quid pugnant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147 Ãgniffet. 198 Affedus malus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod. Angelus quomo in loco.7z
Affeduuquatuorgene.zzs Anima proprie quomo actâ Affedus quid. 140 cipiatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;icjô Affedus quinque diuifio= AnimaanÃt.
nes. 246. 247 Animeanextradueepropa AffedusÃynonyma. 247 gentur.
Agensadeaufarn efficienté Anima bruti.
refertur. «j Animacorporea crmorta Agens duplex: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«ij nbsp;nbsp;lis.
Agerelt;^id. zz Animacuradus.
Anima
Anmäcw d^lu5 crt. «95 AnimäEmbryonisfecttnSil Anima cur aüm corpora nbsp;nbsp;Medicos. t57
organici. «94 AnimiimmortaUtatern'E.* AniacuraHuscorporis ui= nbsp;nbsp;picureiatque impij non
tamhabetispotetia.i9f nbsp;nbsp;credunt. tót
Anta cur ailles primus. 195 AnimiimmörtalitasexA Anima cur aäus fubftantis rijloteUs uerbis probari ahs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i9f nbsp;nbsp;nequit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tod.
Anima cur corporis natu- Animi immortalitate phi* ralisÃtadus. 195 lofophiaprobarecre.eo.
AntideÃniti0esquales.i9i AnimiimmortaUtatemÃ^ Aniim dusqi partui inquis nbsp;nbsp;cris Uteris dodtibus ere*
Ãtionisordo. 200 dendum. eod.
Animaeiusc^fcietia,adqui Animi mors prima erÃeu nam corpora ere. 191 da,fecundumPlato.ióo Animi er corpori cornus AnimirationaUsdui pri* nes Operationes. 19» mariipartes. tjo
Ammi etymologia, «92 AnimifenÃtiui orgos Animi exceUentia. 269 num.
Animi humani ortus er in Animi fenÃtiui parti* corpora ingreffus,fecun tio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;todtin
dumPlatonicos. 2^6 AnimifenÃtiuiobie*
Animi humani origo,fecu Hum. eodem dum D. Auguflinum er Aninuf^edesuelpartes Bicronymum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2Ã6 nbsp;nbsp;très.
AnimaEmbryonisfecundu Animi freies ut numerift LcckÃafticos. nbsp;nbsp;nbsp;2Ã7 nbsp;nbsp;habent.
AninuB
AnimjeuegetatimetfenÃ^ cUmpluuia iedientiumge titi£oftus. z$7 neratio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;141
Anim^uegetdtiuit obiedü Anitnaliuminmariuiuen* crorganum. zaz tium.^uotgenerafecun» Anim^uegetatiuitresope dumPlinium. i8z rationes. 201 Animalium materia pro=
Anim£ uirtutes feiecimfe= pinqua. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»78
cundu Platonicos ZX Pe Animahiuii. i7! ripateticos. 258 Animam compost am ex e* Anim£undeoriantur. t^6 Icmétts(iiiiputartnt.t97 Anima Hermothei Clazo- Anima motiuain corporis menij extracorptts erranit, businanimatis an Ãt.ico ac indein corpus redijt. zci Anima motiuaquid fit.zoo Anima hominis. 199 in Animanatur£ ordo-ico Anima incorporea. 197 oL^amp;^a-!^op.o^(plTM hitrea Inanimalibusneruiscfcar tici. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z^6
necarentibus organum tat Animantiamedia quotupli dus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;208 nbsp;nbsp;cia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;177
de Animalibus quiferipfe^ Animantiaoperationibus rint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;176 ÆmÃtiuis qult;t careant, io6
Animalis acceptio, 17; A nimatiu cauÃa effici. 179 Animalis motusprofecutU AnimatiucauÃa finalis.i9t uijÃecies. 228 Animantium cauÃa jormaa Animalis motusproÃecutia lis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;179
uns quomodoÃat. Z17 de Anima PhiloÃophorü co Animalis motusquid,eiusc^ trouerÃaundeortafit. 196 obieâum. zz6 de Anima PhiloÃjphoru o» Animalium aUarum^reru piniones. *96
anima
Animiipldntitrum. 199 AppttUaforgdtiumcroiid Ama^^undediild. 192 iedum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;af
Anima^uid. 19s Appetituifenptiuui. 101 A nimdrationdUs no orgd- AppetitusfenÃüuui duplex nicd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2j nbsp;nbsp;eiu$q;orgdnuin fecund^
AnimdrdtiondHs quid. 2^0 Pldtonicos' 114 Animdrdtiondlii , fenÃtb Appetitus Udrid nomind, ux zr uegetdtiu£ oÃieia eorumq; cduflt;e. 224 quoq;prd:Ãdt. 2^0 Aplifolertid et politid. 155 AnimdÃenÃtiudquid. 2.0f AquddnÃigidd. 100 deAnimdfepdrdtddeorpo Aqudcdliddcitiui congeld re cuius interÃt trddd= feitqudmfrigidd. i44 re. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;191 Aqud cur extrinfecus md*
Anintd tdnqudm tdhuld rd» gn humedet quSder. 99 fd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2J4 Aqu^effedus in mixt. «00
Animduegetdtiudqd. 202 Aqudlocus. 99 Animitsproprie quomodo Aqux motUs. 100 dccipitur. 196 Aqute rotudUds probd,too AnnuiPldtoisnidgnus. 86 Aqudcr terrd unu corpus Annus foldris. 86 Ãgt;£ricu coflituut,cuius du* AppoUonius Tyuneus mird plex eà centrum. 100. qud* euldedidit. 260 re. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ici
AppelldtioÃtddigniore.i^ Aqudmdltiorem eÃeterrd Appetitiuduisdi£qu£.2J-4- probdtur. 99 Appetitus. 2x4 Aqudquid. 99 AppetituscocupiÃeib. 224 Aqud fdlubrior cr melior AppetitusirdfetbUis. 224 qu£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»47
Appetitusintelkdiuus.itQ Aqudtbermdrum, mûris, flumit
Ãutnmu orfontium nS eft Ariftixccni de animiiftni elementen aqua. 108 tentia. 1^ Aquatiliaqua. 181 Arsmemoratiua. 244 AquatiUum differ enti^i.co. Arsquii. it AquatiUunt exanguiumft^: ArteriaquÃ. zty^ cuniüpliniuintresftie= Ar^ftdaUsreiftecies. 24 des. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eddem Artifidaliürerupartes.z4 Aquadliumexanguiumun Artifidalis res qua.eoiem dedm ftedes fteundutn Artis caufe.
Albertum. codent Artis cognata.
Aquatiliu generatio et pro Artis partes. 'liftcatio. eodem Artisftgniftcata. 21 Arabes,nteteoraignitaquo ArtiumappeUatioundeftia modouocent. 1^7 menda.
Arbor quid. 172 Artiumdifferentia. zz Arborumdifferentia.eod. Aften fus duplex.
Archicauirtus. 2^9 Ajffub appareils ^c. 140
Architaligneacoluba.194 Aftubafcendentes.
Auena. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169 Affitb deftendentes. 138
Argentumuiuumquii. tóf AtomiEpicureorum quid
Argentumquid. 166 ftgniftcent. «28
Ariftotelcs inteUedum per Attradto.
petuum atlt;^ infeparabUë Audum quid. 110 fadensquoreftidat. 227 Auditioquomodoftat. 215 Ariftotclisodolibri Phyft Auditusobiedum. crorga coruin,curdeaufcultati num. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;212 one Phyftca tituluni haa Auditus quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod. beant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 Augenstriplex. ««o
m Augmen
Attgwentmtió an cowpoÃ^ nbsp;nbsp;noxiumejfe.
tio. ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151 T5ruta an habeant aliquant
Augmctatiozj'nutritioqi nbsp;nbsp;rationem.
différant. 104 BrutaGritciioc'^oyx.. 228 Augmêtatioinfolii anima
tiscorportb.fitpropri. 109 CalculiuefÅet renaniqu^ Augmétatioii propriu.110 modogenerentur. lóS Augmentatioquid. nbsp;204 Calor naturaUs.
Auror£caufa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;152 calidumquii.
Arroracurfignificetpluui CalidumquomoÃccet. 120 am piermq;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;152 Calor quotuplex.
Aurumquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167 Campus.
Autumnus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;sgt;t Candela alteram accen.i'^9
B nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Candela ardens.
Bicongius Ciceronis filius Capnefaltantes. ' 1^9 curdiüus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i7} Cajlorcr pollux.
Bilisappetitusorganu. 22^ CafuszrÃrtunaquiddiffe^ Binarius. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;198 nbsp;nbsp;rant.
fito^wnxToi. 189 Cafuscumfat0inatura,ar* Bitumen quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;108 nbsp;nbsp;te,Z7 libero arbitrio. af*
Boetiusaiiumuocat ,quod nbsp;fnitas.
Ariflotelesi'iTiMxfta.p Cafttsquid.
GfCicero motionem co^ Cafusfgnificationes. Æ4 tinuatam. 58 Catena aiireaapud Hom-tt Bonumduplex. 49 Caulisquid. 171 Bonumtdemquodfinis. 48 Caufaanfttulla. jS BonumjiirumprimismotU Caufaaprincipioquid dif* biisnbautéfecundarijsob ferai. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;58
, Catifa
edited£^â¬1^^ piedut impie edufdrumzre^c^Utme'n' fadorum, 255 cuius.- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8
Cdufdefticiensqit^. 47 Cdufarü omnium comunis Cduf£eflicientisiiwÃo= ufus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$6
nes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48 Cdufarumplunuminterdu
Caufie efficientes uolutariæ unus finis. $o ratio e^ruoluntas. 2SS Cdufanipropridoffcid.^z
Cdufdinternxd Cicerone Caufarumquatuorqu^fiti* partesnominantur. 40 ua,qbuseliciuntur. 39
Cauf£qu£certiQres. 41 Caufarumfextadiuifioithe Caufe quo or dine inqui rcn= feset hypothefâs gignit. 40 d£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;42 Caufaru tradatio apud Aa
Cauf£fecHd£ pr£cipu.3.13 riftotelem , quem ufum Cau^fignificatd. 38 pabeat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$6
Cauf£uniusplures effedus a caufa uniuer[ali omnes nonnunquim. 52 aliüependent.40. 47
Caufa quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;38 deCaufis^ effedibusregu
Caufarn ad effedus copar a l£topic£. Æ2 tio,quomofieridebèat.s6 deCaufisreguUodo. 42
Caufar urn catena. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;42 decaufis tradationis brea
Caufarucognitioquarene= uisepilogus. s'^ ceffaria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;37 Ceruifia,
Caufarum communia C7 chalybsquid. 167 propria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;56 chaosPodicum. 3»
Caufarum dignitatis et gr a yx^id.°t.â
d«« ordo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$6 âx^ypax. 'Vuittenbtrg£ ui*
Caufarumdiuifiones trede* fum.
nm.^^.C^fiq^^ntibus, cholerici CT Melancholici
n 2 cur
eurparuin dor mut. lU et^.
Cholertcoruaffeólus. it6 Cxlcftiumorbtumotui.Só chords quid, ^unde ori= CaUconctntus z^ harmo»
antur. 2Z7. 22^ nu quid.
Chriflianifmumfacrit Ute^ Caliöâcotporumcaleftiu
riefoUdocent. 261 materu.
Cicero de utomis quid du Cceleflium orbiu numerui cut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;127 crordo.
Cicero Z7 Rodolphus quid deÃoelimuteridetfirmaco uocenteffeilum. ft trouerÃainterP]}yÃ.4f
Ciceronii de natura T)eorü Coeli motuf qualis. 84 triulibroruargumen. 7 Coeliproprietates. 8;
CiceronisÃliu^iCurBicongi CoeliÃtm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81
ufÃtdiäui. t7f CceliÃgniÃcata. eod.
CircumfiantiiC. 60 de Calo er mundo tradati Cleopdtr£unio quanti aÃi onis comendatio. 78 matult;Ãt. ii8 in Ccelopluresmotuf. 8}
Coelefliacorporatantü modeCoelo quo ordme doceat tulocaUmouentur. m Arifioteles. 82
CcclefiiaquomodoagantinCccluin anin loco. 87 inferiora. ^4 Caelum non uidetur. 88 deCoelefiibus orbibus tra=CcclumqttatenusÃmplexet
darecuiminterÃt. 8f quatenuscopolitu. 6. 7 CceleflUinfiuentiaan impoCaelumquid. 81
nat neeeÃitatem huma=^ Caelumferenum,cur erruquot; nii abhonibus. ogt;i leumuideatur. iff Coelefiiiinfluentiaquid. 8fCoelutripliciteragitinl}£e Coeleflismotuscaufaefficia inferiora. 8;
Cali
Ãadum unie iiSlum. nbsp;nbsp;81 Je CopoÃtione corporii M
CognitioApofleriori.^ 257 turaUs tra{ldtioni5u= Ãognitio A priori nbsp;nbsp;nbsp;eoJ. fus. «51. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;152
CoÃii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loj CompoÃtionis cognata. iji
Colores uirgarumin nubis Compojitionisüitcrfa. i^i
buiunie. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^^ CompoÃtioniseÃ-eiius. iji
ColoriiÃeciesÃeptem. 210 CopoÃtionis efÃdentidexa Color quid eiuiq;CAufdeffi= tenta et intema.izsi.^o dens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod. CopoÃtiois exepla. 120. tjt
Coîabaligneaarchita.zÿ^. CoinpoÃdonisÃnis. sjo Comatuseometa. 151 CompoÃdonisÃrntaÃeu Cometacaudatus. eod. modus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117
ComeLe (j Glt;tlAxi£ natuc CopoÃtiomsmaterid. 126 ' ra. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem CompoÃtionisnomina.ii6
Cometaquid. iso CompoÃdonispartes. iz6 CoinetarumÃiedestres.ifi CompoÃtionisÃedes. tzf Cometarumtempuscrmo^ CompoÃtioquid.iz6. 104
tus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151 CopoÃtumcorpusqutd.i)^
Comentarijhuiuspartiti. z Conceptus duplex. nbsp;nbsp;nbsp;z^f
Commentarijhuiusquatuor Coticeptusquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;258
librorum argument Condenfatioquid. nbsp;nbsp;nbsp;no
ta. 91. ÿz ConÃdentix diÃcrâ¬nti£ea*
Comentarij bains quatuor rum^i cauflt;c. 240 librorum capita z.e^Ã=^ ConÃdentix indicium quo» quentibus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;modo fiat. 245
Complexioadpondusetad Confidents officia. 244 Juflitiam. «8 Confidentiaquid. codent
Coplexio quid er quot.éod. Confiequentia qa£. 66
« 3
ConÃlid optimdcurfaüdn=^ Corporândi dttimdcowpd* tur (dpiÃime. ^^ rdtioquaUs. tSgt;f
Confuetuio. 25f Corporii habitus dnimindn /Contdüus continuus. m turantprodit. 180 Contadus proprij dud con-^ Corporum compoÃtio ^uda ditiones. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m nbsp;nbsp;druplex. »78
Cotadusproprius guid.eo. Corporum (opoÃtorunatu CotddiKtrifariadicitur.eo raUuquinq^fpecies. «JJ Contadus uirtualis quid er Corporum reÃolutio dn quomodoÃat. uz proximoÃat in materil
Contiguaqud. 66 prim am. ic8 Contingens. 14 Corpus copoÃtuquid. «JJ ContingentidÃrtuitd. eod. Corpus duplex. 190 Contingetid uoluntaria. co. Corpus mixtum quid, tef Continuiproprietates. 66 Corpus mobile. tc)0 Continuum quid. 6$ Corpus naturale mobile Conuaüis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loj nbsp;nbsp;quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6
CoraUium. 169 Corpus org(inicuquid.i94 Corpora dolentium er gr a CorruptibilitatisrerucdUa uioribus afÃedibus obno ja.
xiorum^tcurtabeerma- Corruptions caufa cff.ci= cieconÃeiantur. 187 ens.
Corpordopacd.nonopdca, Corruptie generalis z^ Ã'C lucida,luminofd erc.2c9 dalis.
Corpora qu£ magis aut mi= Corruptio quid. m. ic7 nus obnoxid morbis.iSo Corruptio/Ãecialisproa
Ãorporis erdnimdoperati nbsp;nbsp;priaçr improprid.tc7
pitd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iigt;i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Corruptio
Corruptio unius eft generd nbsp;nbsp;bctLdfldntidf. S
tio aUerius. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^o^ 'Dein quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7
Corruption.getterdtione nbsp;nbsp;Deinquomodointoco. 71 quiddifferat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;108 DiUdmérationisquid. 245 incorruptodn aliquid ftr^ Dióiammnrdtion ofti.i4-i meercmaneat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loSDiesnaturdUs. 8lt;» Corufea/eu fulgurqd. 1^9 Digeftioeiusqilrei operati
CriftdUaf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169 onei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20 j
Cuprum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167 Digeftionis ordo quddrua
Curx etymologid. 1S7 plex. = 20}
D Diminutioquid., 110 Ddmdftenmfyntereftn dp= Dmurcbi de dnïdopi. 197 peUdt uolutdtérdtio.ï^i Dir.ez^furi£apud Poetm Dei cognomina apud Phy= quid ftgniftcent. 24^ ficos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 Dijcontmuu. 6y. nbsp;nbsp;66
Dei ucra cognitio ex fdern Diftita uel no coheerétid. 6$
Uteris petendd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^Diuiduumquid. Dernenfm diurnum. 174 Diuindtio ex infomnijs.zï^
Demenjiimmenftruum.t7y Dohum.
Deorum tantus numerus d= Drdco uolans.
pudEthnicosquidfigni^ DulcidleuiordqUdre. »48 ftcet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 Durdbilitdtis caufte. 204
Dfoj prophdnos nihil efte Duratio quid,eiusqi caufd ipforumetiamgentiliu efficiens. iudicio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 ^V5V)^X.
Deftinatumquid, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yi Dettmefte quid probet. nbsp;7 Ebrijs cur pleraq; dupUcid
Deunt unuefte quornoproti nbsp;nbsp;uideantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ny
EccUÃafticoru[cntcntiäic Elemëia copord fîntpUcidt munio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81 qHomoiocopoÃtauoed«
^(hoturultimastdntumuo ripoÃint, 104 ces répétât. iij Elew enta non eÃe prima
Eebo quii. 1^9 principiä. ^8. jó Echo quii et quamoÃiü.zi-^ 'Eleméta qudteniKÃmpUcia l^ffeiiusdiuiÃones 50 ejquatennfcopofitd.6.7 ^ÃeiluieÃicientis. 51 ElementdqudtuoreÃiproi 'p.ffeäusÃnis. jt batur. 94. n8 'S.ffedniÃrmie. si Elementaquomoiomanedt Effeilusidem üuerfdrum inmixtis. 119
interdum cdu[dru. 51 Elementa quomo ÃmpUcid EfÃe{iuimdteri£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi nbsp;nbsp;z^purd. «zi. nbsp;nbsp;nbsp;ii4
Effeäus proprietdtes. 51 Elemctafecundti partes qua Ejfedmquid. fo, nbsp;nbsp;nbsp;^i nbsp;nbsp;modoinÃemutuo trans-
Effe^us Ipecies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51 nbsp;nbsp;mutentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ixj
EfficienscdUpdqu£, 47 Elementafecundumfetota EjÃeiens externum quadra quare no transmuté. «2j
P^^Xâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47 Elementiacceptiones. 9i
^jÃeiens particulare quo= Elementi etymologia. eod.
modoagat. 47 ElementorumÃgura. 9} Efficientia, 119 ElemdorÃmo. 87. 9? Efficientiscauf£ diuiÃones Eleméntumquid. 9
47-e:9'fequentibut Embryo an corpus ani.t9f t/^afytra. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 deEmbryone c^Jpermate
lp,le{lrum. 169 dijputatio. 180 Elementa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^z Embryoquaanimà uegete*
Elementa anÃnt. 9^ turç/fentiat. *68
Embryon quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^orrrorquti. $4
Empedocles. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«98 EfÃntia quinta. 179
b7tA6yaaâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;192 EuetusÃrtuituf duplex, ff
t'in^î'xeixc;Ãgnificdta-fS EuentusÃrtuittKqua. 54 detvJlAsxâotç uoce doilo Euenttaquid. , 12 rumcontrouerÃd^ 193 Exanguiaquotuplicia.irô m'ç^ijxâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipj Exhctlatioquid. ^6
Entiarationis. zi9Experientict. 248 Eorîlt; qua fini diuipones. f^ ExpulÃonis modi. 204 EpheÃnitempliinccdiu.iói tv^vp.ïx.
Epicureorum atomi quidà Ãvrvxlx.
^niÃcent.
Epicurci atqs impij immor^
litatem animte non ere»
dunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z6o Edetrequid.
Epicureorudefato crpro= Eailorumpie aal impie ca» uidentia opinio. 9 faefficiens. zff Epicureortiftntentiade Ãr Eatalis or dofecundum Pen tuna. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fz nbsp;nbsp;paticos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10
tTTisHfxovixop uis aniic. if9 Eatalis res dupUciter accipi tTn^vpiiTtKÃp uis ani^ tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tz
ma:. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zfSEatiefÃeilm: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod.
irroxH Academicoru reÃel EatineceÃitasquoadhomiâ litur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;106 nbsp;nbsp;nem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tt
t§p.miVTiKÃpuisantie.z69Eatitrafiatioquoanimole« Error. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;448 nbsp;gendaÃt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;w f Edta
Pato dnomnidjidnt. p YÃumind tyÃntesxumon^ Tatum anÃt. eodem nunquamabforf^eantur, l'dtum A prouidentid ^umeÃeidnt, dut recenter end^^ différât. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to Ãantur. 140 Tatum aÃrologicum. 9 flumina cur modo mdiora, fatum et prouidentia an ne modo minora. «48 eeÃitatemimponant can fluminaquare interdumin ÃsG-euentibM. eodem hyemedecreÃeant. 146 fatum duplex. 8 fluminum aqua cur dub fatumPhyÃeum. 9 cb. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;148 fatum quid. code fluminum o'fontiu mate^ fatum undedicatur. 8 riafecundu PhyÃcos.i49 faxlata. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«40 faUcitas politica. tót ferrum quid. 167. 174 fontium uirtutes ac miraca fides. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;248 nbsp;nbsp;la. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;146 fines plureseiufdem reUn^ fontium generationn mo* terdum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yo du^. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4y finis diuifiones. ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49 fontes curin montiufummi finiscrcaufaÃnalisquid tatibusinterdum. 14; différant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49 fontes Ã7 flumina in byeme finispropriumofficium.yo caltda.in^Jlateuerofl'b finisquandocaujaerquan gidaquare. 147 doeffe^us. 40 fontibus generandislocaa^ finis quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49 nbsp;nbsp;ptiora. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;146
finis ultimusduplex. 49 fontium atq^fluminu diuer finitumquidj 05 fltatis caujie. 145 flatus cur nouideatur. 161 fontat zy fluminu materia flumen quid. 140 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fecundum
fecunSum Plyfuos. i4y Torma quare Sicatur cerna Pentium çr fluminu ortiu nis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jx
fecundufacrasliteras.144 firmafecundaalia ingene» lorm£ an aliquid in corru= rabdis et incorruptibilis ptoremaneat, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;108 alia gener abdis çr cora
firmlt;ediuifio. 32 ruptibdis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45
tónna prima mdteria,fir: firma fecunda non principi
ma,cfiiciens,et finis. ^4 um,fiedcdufia. eodem forma ratione agit quid= firmafecunda qua. 44 quid agit. ji firmafubftantialiscr âcei firma fecunda appeïlatio= nbsp;nbsp;dentaria. 104. izf
nes,earumqiratio. 45 firtunacumfdto,fiaturat déforma fecunda produfh nbsp;nbsp;Arte e^ libero arbitrio
oneuariathilofopboru nbsp;nbsp;afimitas.
opiniones. 4y fortuna effeâus.
firmafignifiedtiones. 32 firtunaquid.
formauarid nomïa.âi4. ^6 firtunauariaacception, y^ tormanoneftlocus. 71 de fortunauaria opiniones firmanonnafciturex ma= philofophorum. nbsp;nbsp;nbsp;ft
teria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117 jrigidum quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nf
firmaparticularisAcomu^^ fi-igidumquomodo burner
ni quid différât. 40 (let. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fît
firma prima quid. ^6 fi-igusquotupîex,
firma prima quomodo co= fiuduum ufus.
gnofcitur. ^z fruguminuentores.
firma principiualhuü. 17 frutexquid.
firmaprincipiuin quopra fulgetrinoxa.
dicamento. 34 fulgetrurn quid.
fulgur
fulgurt^rfulmenquiiiif^s naît ant nr. ^69 fer ant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lôtGemmaruuirtutesunde.eo. tul gun s edufa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;160 Generatio ab alijs mutatio» talmen tjuid. i6t nbsp;nbsp;nisJfedebuniuii differ tulmineilapidisgene. tót nbsp;nbsp;rat. fulmineus lapis quid. 162 Generatio Ãcorruptioneqd talmineas lapis quornodo nbsp;nbsp;nbsp;différât. acuminetur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;161 Generatio generalis cT'^^ talminis/feciestres. i6i nbsp;nbsp;cialis. tami anpnt. ij6. 142 Generationis caufa effici* tumiplures ^ craÃiores nbsp;nbsp;nbsp;ens. unde. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;251 Generationisimpedimen» tamos noneffe exiguo5dc= nbsp;nbsp;ta. monfiratur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t^6 Gener atioisinÃrumeta.eo, tumus duplex. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^6 Generatiopropriaquid 107 tamusundeâ¬xcttetur.i4-oGeneratio Jfecialis pro^ tariie et Dirxapud Poëtas pria Z7 impropria. 107 quidpgnifcent. 245 Generatio unius,efl corra* turiops car pleraqi dupU- ptio alterius. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to7 dauideantur. u} Grammatic£pnis. i)
G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Grandiniscr üiuis ttapor Galaxia et cornet £ nat. i^i nbsp;nbsp;quid différât. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4j Galaxiaquid. i)t Grandinis pgwaâ 144 CaldxiaouotemPoreetubi Graniinislocus. 144
incalocojficiatar. eod. Gr admis uaporqualis.iA4 Gemm£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«óp inGrandinequareanimalia Gemm£curlndisaâ Aethi nbsp;interdum,aut aUeresre opibusmagisquAmnobis nbsp;nbsp;periatur. eodem
Gaando
Brando quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144 Habituum Uoluntatis Cdltfa
Granda quarecu pluuia de ejjiciens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ea d.
cidat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144 Halo cur foplus fubluna.t^^
Graue quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59 tialonislocta. codent
Guftusiegrotanttum depra Haloquando ferenitatemà uatU3 quare. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«4 gnificet.
GUAM cum taHu ajjinigt;t nbsp;nbsp;Halo quandoÃgniÃcetplua
tas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;214 nbsp;nbsp;uiam.
Guftui obieilum,organunt HaloquandouentosÃgniÃ
zy medium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;214 nbsp;nbsp;cet.
GuÃiK quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;21} Halo quid.
âGuflucutilitas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;214 Halo[anguineicoloris, eo.
GuttarumdiuerÃtasun^ nbsp;nbsp;Harmonia quid,
de. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;142 Herba quid. 171
H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Herbarumdiff'erentite.eod.
Habitus animialijinnatifd:: Hermothdi dazomenij a» alijacquiÃti. 249 nima extra corpus erra HabittKelefhuus.quid. 2^1 uit çr Mein corpusres Habitus int elle HiuiÃcundii dijt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20t
AriÃotelem. 249 Heroicauirtus. z$9 Habitusuoluntarij e^ intel Heroicauirtutesunde. n leihuiobiedum. 2^1 iTi^o'^'^tei quid. u^ Habitusuoluntarijnonfunt Hierarchicauirtus. nbsp;nbsp;259
incorpore. 2^7 Hominesquareinaflatemi Habitusnoluntatis duo.zso nus, in hyeme magisfa= Habitus uoluntatis quid e7â mefcant. ti6 quottuplex. 251 HominiseetatesÃcunduMe dicos
ücoi quatuor. i'r^^lgniiekmcntieff'edMinmt lîotnniilt;eteites[eptem,Ãe= xtis.
cunium alias. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eoi. Ignis efficadam qn^ repris
Hominisanima. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;199 mant.
Hominis corpus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;185 ignis ekmeti effedus in fua
Hominis ortus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;codé fphera.
Hominispartes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;codé Igniselementumanoftroi=
Hominumperuerfttas. iz nbsp;nbsp;gnequid différât.
Homo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;185 ignis elementum cur non ui
opioyviltiquid. nj nbsp;nbsp;deatUr.
Homo p.iK^0}iocfizolt;;. 78 ignis elementum quid pro^ Homofibiipfi eft caufama^^ nbsp;nbsp;prie.
IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iz. ZS4 ignis fatuus.
Horiz.on. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ziz ignis lambens. 159
Honzotisfemidiameter, dijgnisnojler quarenonftte* ameter^circumferétiaet lementum. 97 tota area quanta, ziz ignis nofterquotuplex.
Humidinatura. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;98 ignis perpendicularis.
Humidumquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u^ Ignis uolitans.
Hyems. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿi imagïesundeftngatur.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Imberquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^z Ideaancaufaftrmalis anefimmortaUtas animteex A« ftdens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46 nbsp;nbsp;riftotlt;elis uerbis probari idea quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;40 nbsp;nbsp;nequit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z6z de Ideis Pfeudoplatonicoru ImmortaUtatem anima: Epi trror. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46 nbsp;nbsp;cureiatqueimpijnoncre Idunijfinis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49 nbsp;nbsp;dunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tót immor
ImmortaÃitdtêdnim^pMo ïnfifloru paften^ ment^ fophidprobdreneqt.tói brd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSj
ImmortaUtatem anima fa- ïnflitutio plteriUs a primis erw literU docetibui ere dnnis qualis Ãt^plurimu
dendum. eodem refert.
»55
Impij atq^Epicurei non ere ïnftrumentdartificu âiiau dunt immortaUtatem 4^= fdm efficientem pertiné.
nim£.
tót Inteüeého 2^- nbsp;nbsp;(47
Impragnatio animaUu.iSo ïnteUedu^appetitut. tet incendia ubi faila. ÿ7 Wetteêumagamp;emimmor» IncorruptibiUa cyâ ingene= tale Ariftotelet curfepa rabiUaquatenusimmobilia ratuamateriafadat. xjx quatenuit mobilia. 66 Intelledum agentem omnia Indiuiduumquid. 67 facere,paÃibilem omnia Infnitümreru natura nub Ãeriquomodo inteïligen lumypraterfolu Deü.6} dum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;235
in^nitum quid. 6^ intelledum perpetuum effe InfluentiaeoeleÃisquid. 83 cre quoreferendü. tót Ingenio ualentes cur magii InteUedui adu quid. 233 obliuioft. «4» intelleduiagenia'päÃibb' lnfedaqult;e,et quare fiedb Idquornodo différât.i^t £la. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i8i intelleduf agens quid. 2jt InfedorurnGTUermiumdif intetteditsauoluntate quid ferentia. «ode différât. codent in fed or u generationquot; pro intelledmcompofitus. 233
Ufeatio. cod. IntetleduscompoÃtuidua infedorum mores nr mge^ plex. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;233
nia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»8^ InteUeduscumfenfuinqub
,,tiuconuenidt. r^4lnuentithominu(iaii, i^-InteüeHus curpro pdÃibililnuentd hominu (^uiiefm» paÃibiliidquibuÃidmuo pferint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tó
cetur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2;i inuoluntarid dStio. 1^4.
InteUeilmc^rdtionis iiÃÃelrisdltcrd interdwu curdp rentid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijp pdredt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z^5
Inteüeüus Oquot; fenf i$ quorno Irii diiÃuerit dnteNdbd,i5f dodiÃÃerdt. i-i4lriscurdrcudtd. 154 InteUcüuihdbituqtiid. 25; iriscumoediem nubispdr InteüeüuspdÃibiUsqd. 2j2 teuidedturdboibitt.tj4 Inteüeüusprd^cuiqd. 233 Iris cur nointegrifolisimd adlnteUeélüpertinétid.i^o ginemreferdt. codent Intelleélnspropridoffi. 2^4 triscurrdriorfubLund.iff lnteÃle.propriHobieilu.220 Iridis colores. tf4 Inteüe.quomo diuidd. 251. Ins qunre udricolor. codent InteUeà us figniÃedtd. 251 tris quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i}4
Intelleilusfimplex. z^ luppiter
Intette.JÃeculdtiuusqd, z^lusquid.
Intelledusuel mens qd.i-^t
Inteüeüus uniuerfdlid or^Kee^x^xuirtus. z6o
dine intettigdt. 238 KxÃxçriKÃp uis dnã. 260 tntelligendimodus. 2-^6KivnrtKÃpuisdnim^. 25S lnteUigedimodiquinq;.z'^6
inteUigentidquid. 248 Ldduntij opinio de
IntcUigentite. 68 uifionis.
IntelUgibileobic^um. z$^Ldmpds.
Intentio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;21^) i^anceddrdens.
mtentioqidd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;217 Ldpidesexlignisfd(h.t69
Ldpi»
t^pUtt Ãati (y ampli, et tm nbsp;nbsp;tur noluntatî. if^,
continuianie, iô8 Liberum arbitrium in rebut
Lapiies ubi generétur.169 ualuntarijs quare neceffa L4piduiiuerf£ J^eaes pro rioÃt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eo.
diUerÃtate matera. i69 Liberum arbitrium qd. eo. tapidum Grgemmarucau Libritertijhuius comenta=t faeÃieiens. 169 rijfubieélum. «jj
Lapidum materia. »68 Librorum ArifioteUi dea^ Latioquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«0 nbsp;nbsp;nima materia. 191
Latiotriplex. tu Lib roruAriÃotelis dec«» Legis natur£ cauÃa cfÃd^ to ey mudo mat er ia. 190 ent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i42 Librorum Ariflotelisdege
ad Legem nature pertinent neratione ey corruption principiapradtea. codé nemateria. 160
Legisnatura:primariapra Lineaperpendiculares.iff ceptaodo. t-i-i Lixiuium.
Leue^uid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9$ Localis poÃtionisfex diffe
Lexnaturaquid fecundum rentia.
Ciceronem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;x42 Lociconditiones[ex. 71
Lexc^uid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;codé Loei diuifiones.
Lex triplex. eodé Locorumperpetuo ardenti LiberiarbitrijÃnis. nbsp;nbsp;:e?^ urn caufa.
Liberi arbitrij obiedü.eod. Locus Grammatice e^ pby^ inLibero arbitre duauires Ãcequid.
animarequirantur.code LocusimmobiUs primo qua Liberum arbitrium an et in nbsp;nbsp;re.
quibusrebusÃt.zyz. zyy Aoyinipuisanima. ty'S, Liberum arbitriü coniungi Aoyi9iKÃpuis anima, cod.
n Lucre
tuerttim ie ^tomii quid H f^aris focus.
' cat. j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,j8 M.aris profunditus.
Lumenquid GT unde, 209 M^t^^^ reciproedtionis eau*
Ltina. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80 nbsp;nbsp;f'^-
Lunaqudre in£qualiterlu=: ^^driireciproedtioqd. eo.
meninferecipidt. 88 Midrisreciprocdtionis jpee Lufeis cur pleraq; duplicid cia.
uideantur. 215 ^drisfubfldcid no ere. 147 Lux quid zr Unde. nbsp;nbsp;nbsp;2o()I^drs.
M ïAdteri£prirnje zre.-^o. 36 M.dnnddnimalibt{fzrpïdn ^dteri£fecund£ cu primd tiicurÃtexitialis. i4; quidconuenidt. 44 Kdnndquid. eod. f^dteri£figniÃcdtioes. t9 Mdrednelemétudquæ.147 Mdteri£Udridnomind. ^7 Mdrecur no excrefedt Ãt= ^dterid corporumÃrmior perUttordÃid. «47 fedditurfexeffirientLm Märe cur Ãtlfumet dmdrü ^dtcridinquamprimdqud Mare quid. 147 lt;14 8 litdioperatur diligenter Mdre quomodo generetur eà difcernendd. itó Z7corrumpdtur. eo=. ï^dteridnoefl locm .71^ Mare quoi uplex. t^c) MateridprimddnÃt. 29 Maria oïd cur no eodetem^ Materia prima quid.19.3à pore çy modo redpro^ Materia prima quomodo co cent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;149 nbsp;nbsp;gnoÃcipoÃit. 29. jo I
Manna aquaquomodo dul Materia principium inquo cisejÃeiatur. 148 prddicamento. J4 Maris eyfcemin£confuctu Materia principium paÃt» doeyproUficatio. *80 uum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»7
Kiteria firim^twucà nià fJiernoriitnitiuraUs:
fubftantidlii. izÿ Msmorta quid.
Materidfecundiialid inge* MemaridfeiiÃtiud.
nerdbiUietincorruptibiUs, NlenÃs.
alia generabilii ZX cor- Meniudintdleilusqd. zji ruptibihi. 4j SJieiifurarum uulgatiora
Materia fecunda a prima nomina. 174 quid différât. 44 Mercurius.
' Materiafecunda nonprin^ Metalia corpora homoge^^ cipiumffedcaufa. 46 nia.
Materiafecundaqua:. 4y Metaült;tre quid. 164 Mathematica. 6 Metallaria à meteoric quid Mechanica an Philofopi£ différant. t6f ffecies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 Metallariuefficiéscattf.164
Melancholici e:^ Cholerici MetallariumÃnis. i6f cur paru dormiant. 221 MetaUar. forma triplex ib,
Melancholicoruaffcét.zzó Metaïlariu materia. 164 Memoratiuaars. 141 de Metallaribut qui fcripfe Memoria artificialis. eod. rint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15,0
Memori£intcUeéliu£obie= MetaHa ubi generëtur.166
Hum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z4i Mecallietymologia, i6f
Memori£duo officia, eod. Metalli maieria. eo. Memorieobieflum cx or= M.etallifjgt;eciesfeptem.eod.
ganum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.21^ Metalli triplex caufaeffîcia
Memorie officia. 218 ens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;166
MemoriainteUediM. i4i Metaüoruaffinia. 167 ad Memoriarn exacuendd Metallorum daëtibUitat un
qttatuorfuntneceffa.z4z de. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167
n z
nietaRordnÃrmn. tóf Meteororu a^uofomm mi MetaUorumffarentes. eod, nbsp;nbsp;teria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eoH
Ketamorphofiscorporuti* lAeteororü eduÃi efficiens puiPoétdsqdflgnifi.zfó nbsp;nbsp;remota. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«?4 tAetaphyÃea. 6 Meteorora educ'dÃnal. ijz Ketdphyftclt;emateria. 198 Mcteororuiidorulo. 139 l^etaphiÃceiqu£ pars non MoteororumdiuiÃo. lt;J4 neeeÃÃarid.etquautilts.6 MeteororÃdiuerfitas. «41 lAttempÃychoÃi pytagor£ Meteororumignitorücau* quidÃgniÃcet. 2flt;i faÃnaUs. 140 KeteoraaquoÃaqute. 141 Meteoro.locaquatuor. ijó Meteora cur corpora im= Meteororummateria. 134 perÃeäd. 190 Meteororumateriapropi» MeteoracurÃcuocetur.t33 nbsp;nbsp;qua er remota. nbsp;nbsp;nbsp;137 Meteora ignita. 137 Meteororummediorumpri Meteoraignitaubicrebriu^ nbsp;nbsp;migenerisJÃecies. tfo
appareant er quare. 139 MeteororuÃecundi generis Meteora media que. tfo nbsp;nbsp;qu£ color ata dicut urÃe
Meteora paueiÃimafub tor des. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem rida zona cur Ãnt. iff Methodus. Meteora plurimaÃub zona Miners curdida, 164 ardica habitabili quare Mixtaadto. generentur. code Mixtile. MeteoraregionUm fepten= MiitilianoÃdtimreÃoluuâ trionaUum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i3f turinmateriäprima.tit Meteoronquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;133 MixtiUaquomoincompoÃ
MeteorornmaquoÃorUmlo tionealterentur. cod..
OK, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14» Mixtio or compoÃtio cor*
ports
farifänfitnätttrnUi-iz^ ttdliotamquemUbet rt^iA mixtionisticceptiones. 121 runturquin^. öj Mixt io idem 5«od compos Motin.
fitio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n^ Motus itnimdlit profecuti»
tldmixtionemtresrequirun um quomoÃitt. 217 turconditions. 122 Motin animilisprofecutiui
Mixtiononfitexuno. iji jÃecis.
Mobile. 6. 69 Motin dnimalii^uidetus^
Mobile däu. 70 obieitum. 226
Mobile potentia. 70 Motin dnÃt.
Mondflicd uirtus. 2^9 Motin dnÃt idem cüÃuo ma Mons. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;105 nbsp;bilinecne. 69
MonfirorumeduÃe. ijo Motin diuiÃoesfeujÃecies» MonÃrumlt;iuid.2s.s4: i9f carumqiproprietdts.öz Mordle principiuqd. 2$2 C7fequentibin. Mordle principiu cuiuÃun Motmduplexre]Ãe{i9.67 fententidnoneÃ. eodem Motmlacdlnomnibmcor* MordHumprincipiorumu^ nbsp;poribin eftcomunis. 92 fus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem Motinlocalndiff'erctiie.2^ Morsdnime duplexfecun= Motusmaterid.Ãrmd,cÃici dum Pldtonicos. 260 enSiÃniSiCiifcumfidntiiet Morsquid. 188.170 dccidetid,efÃeäin et pro Morstriplex. 188 orium oÃieium. 62 Mortindturdli qux copiez Motus mediuinÃeu interme xio minus obnoxid. 189 dium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70
Moj quid er unde. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;251 Motus ndturdlis quorumÃt ddMotumcot'ntridre corporum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;66
quiruntur, 66 MotuspdÃiofbrmdln. 69
Kol:Uflt;}UÃi. 58. 61 nbsp;nbsp;nbsp;tuinamp;^(^^^^^^'âff^âââ^'^
IflottKquiiuulgopgnifi^ cnem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80
cet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;61 inuiiâtisdniternfis.Si. 81
Kotusguilibetunits. nbsp;nbsp;67 iAunäusanintempore.76
Motus fignificationesapud Fundusfinitus. 81
PhyÃcos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60 MundusperfeäiÃimu cor»
MotusfurfuntideorfuntyO, pust nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem laterecjualis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95 Mundus^udtenusmutabiUi ie Motu traHdtionis breuis quatenus immutable epilogus. 77 lis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80'
qu£Mo«edntur uolocius, Mundusquid.
80
gu£tdrdius. Mouens duplex. Mouensejuid. Mouentid^uin^i
86 MundusfedcsD^ItCrcre»
69 turdTum. 81
68 Mundusundediiius. 79 eo. Mtindusunustdntu.So .Si Moueri. 6. 60. 190 MundKS KKigo crTbeolo» MundiappeUdtiones. 79 gisejuidÃgniÃcet. 79 MundiÃrmd,eÃiciensÃnis Mufculusquid. 217 effeHuStetdccidentia.St Mutdtio corporu Ãt rdtioe
C7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81 materi£noÃrm£. icy
Mundimdterid fecunduPo Mutatioquid, eiusq-edufd etds.BccleÃdÃicoSiPeri eÃeiens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jcf pateticos crPldtone. 81 Mutdtionis Ãiecies [ex. 105 Mundi partes prïcipales (7 Mutatio totalis Ã7Partien» ininusprincipales. 80 nbsp;nbsp;nbsp;laris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cod.
Mundi partes Ãcunditmû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j^.
N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iam putarint. 17
tidphthdc^uid. 167 ^dturdmcrdreldtio.' cod. Haturaanfit. 14 natUraijuid. 14. 15 Haturdduplex. eod, deUdturatraHdtiocur dif nature diliones zr uitam ÃdUsuidedtur. 77 lt;juipldnctlt;egubernët.çt de datura traélionii fum» Uatur£Cduf£. 17 maridrepetitio. tSâ19 Ãdturd! circuflantUfÃgnd Kebulaquid. 141 indicidetdccidentid. iS Heceffdriuinquid, 14 ï^dtur^cognatd. codent l^eceÃitdf duplex. ij Hdturd: dinerfd. eod. ëieruiscdrentespdrtes non üdturddiuifio. 15. ló fentiunt. 208 lJdtur£ in genereeffeii. ix JüeruifenÃtiui cf motiui iadtur£jÃecie$. 17 unde oridntur. ix8 lidtur£propridofficid eo. l^eruuf opticus. ito liatur^figni^catdqudt.i^ ïieftorinconcionibtisGr£» lidturdtquo pr£dicamë.is corum eft inteUedus d* HaturdhsresÃquibM diffe gens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xjx
rut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zo curtiingdtinterduinmon»
Hdturdlis res cur itd dicd= tibuSlinpIdms nero plus tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19 nbsp;nbsp;dt.
Kdturdlisresquid. codent Ãbiitruntquid. ió8 Udturdlisrestrifdridmdici t^iuis Ã7 Grundinis Udpor tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod. nbsp;nbsp;nbsp;quiddiffèrnt. 143
HdturdliumreruÃnis.eod. Nixcurnbcdddtin£ftd.eo. lidturdUum rcrum utruin üixquid.
Ãienti.t. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^oiÃiKtiuirtut.
pâtura curdiüntdtdm quis Noinicd uirtus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z^çi
n 4
tioticiddhlird^Uti. ijS fcdlpdllL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X«8 l^oticu offidu duplex 148 Oceunus unde diHus. t^ó Hoticupartitiones. 148 QculitunMtühuora.tio Kotier jjiecies. 14. i49Odorgttid. 114 lioticidintuitiud. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;218 Odorum^iecies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«4
Koticiaqtad- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;248 Qeconomicauirtui.
l^ubeculaquii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;141 Ctfjiciumquid.
Hubes caraïbe. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^2 Oleramedijgeneris.
Hubes cur nig.uel atr^.i^z Olfadus ad fanitatem quo» Hubes cur no décidant. 142 modoconducat, 2*4 tüÃtes currube£, punice£ Olfadus obiedum. 414
uel[angtiine£, etquare Olfadusomniufenfuummi periculof£. i^z nimeneceffarius. 214 Hubes curuirides. tf2Olfa{lusorgdnum. eodem Hubes quid. 142 olfadusquid. 214 Hubiumcoloresuarij unde. Opticorum fentitiade mo» Hubiummotusunde. 142 douiÃonis. 2»» HunteriquidÃgniÃcet.i9S opticus neruus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»io
Httmerasmathematic9.77 Onchalcumquid.
Humerus numerous. 76 Origenis de origine anim£
Humérus nume.triplex.77 humaitf opinio. 45
Humérus numeratus. 76ouipara.
Humérus qd ÃgniÃcet. eod.
Hunequid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7f PalingeneÃaPythagoriip
Hutritionisoperatiots.icz quidÃgniÃcet.
HutritioqtAd. 202 Palus quid. 140
O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PanisÃnis.
QblitiaUcuiKS cur occiput ParaÃeluue. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tff
fdreliusquii. tff prouiicntidopinio. 9 Pdrtts diÃimuldres, 184 Peripaieticorum opinio ie Partes externs Oâinter* modouiÃonis. «1 nx, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;184 Phdntdfiaiuplex. 154
PdrtesÃmUdreiÃuehomo* PhantaÃ^inbrutU crloa genid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;soi. nbsp;nbsp;minibus diuerÃtds. 218
Partitio huius comentarij.x PhataÃd ojÃeid quin^. UTi Parttum edup. gt;84 PhdntaÃd obieüum CT or» PartiumdiuiÃones. 104 ganum.
PaÃio indterialis zx Ãrmd PhantaÃd^bus dglUor.UT li^â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70 PhdntdÃdeiuid. xiT
P aÃiones et aphones funtÃm Pbantafmataquii. 121 gulariumnonuniaerfd* lt;^x.rrx^ieapuisam£. i^i Hum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ét PharmdeiÃnis,
PaÃiomsproprietätes. «4 PhiloÃophidcomenJatio. *
PaÃioquaniodeÃnet. nbsp;nj PhiloÃophidÃiecies.
PaÃio quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nj phUofophiaquid.
qud Patidnttirdà miüuoPhlegmdticorumajÃea
dutfecus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uj dus.
Patiensrefsrturdicdufdm PhocyUdisç^ Theognidis materialem. eod, fententid. t^t Peripateticoru dt^ poëtd* PhyÃed W z^quando dia rHfentctidieÃrtund.5i.^^ feenia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tót
Peripdteticoru,PccleÃaflia PbyÃed (cmmenddtio.eoi.
corum et pldtonisÃenten PbyÃcdcfÃcienscdufd. ÿ tiade mundo. 8i PhyÃedet mathemdtied
Peripateticorum defato er profeÃiod ntiquiÃima. tis n $
t'hyÃc^finii geneUdUi the= planets quornodo gubemêt oricuf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ uitdtncrailionesndtiH
PbyÃc£inuentorei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ nbsp;nbsp;r£.
PhyÃc£ nidteridingene- Planet£ÃnguliininÃriori ^1' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^90 nbsp;nbsp;bui quid efficidnt.
PhyÃc£ mdterid in JÃe= nbsp;nbsp;Pldnet£ unde dicdntur. 89
cil' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cod. planet drum motus.
pbyÃc£ nobiUÃimd Plant£etymologid. 179 pärs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2;c Pldnt£ quornodo dldntur et
Phyfu£fubieflum. 6.1x4 crefcant. 171 phyÃcd generdlic. $ Planta quid. 170 PhyÃeaquid. 189. xój Plantar um anima. 199 phyÃeaquidd mathematica PlantdrumÃnis. «71 er metaphyÃea diÃÃ* Plantdrum materid. 170 rlt;tt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 Plantarum partes. 170
PhyÃcaqdpr£ternaturdle Plantarumqualitates e^y-ui corpus mobile tradet. 7 res. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17«
PhyÃcaJÃecialis. y dePlantarumÃemine. 171 PhyÃeaundediedtur. y Plantarum fÃecies. 170 PhyÃca utrumfeientia. y Platinusphilofophus plato PhyÃcorüodolibriAriflo nicus' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xóo
teliicurdeauÃultatione Plato.
phyÃcatitulu habeant.i Platonicd Theologia qua» phyÃologt'd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y nbsp;nbsp;lis.
4gt;vTi)ióp UK anima. 258 Platoni cur omnes habitus PifceiZ7 alia ammalia pul innatt.
mone car ent ia quornodo Platonicorum error. KO f^irtnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;188 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;platoni
Pldtonicorum opinio 3e ui PoÃtionii localis afferent» Ãone. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in nbsp;tixfex. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7z
Pldtoaicorum uirtutes con Poftenus ([uüt yf templatituâcomenti.z6o PoÃHomus. 198 flatois de anta opinio. 198 PotentU augmentdliut or Platonismagnus(tnnus.S6 ganum. 104 Plumbum quid. i66 Potentinediaif ones, f9'60. eumPluuid deddentiuani^ Potetia: generatiu£or.ic$ maUthdUarumqi rerum Potentite generatiute très gencratio. 14z operationes. 205
Pluiiitemiraculofic. «42 Potcti£motiu£paTtit.zc6 PluuuefdngtdtMG'ld» Potente ndturalisfynonyit äeiecdufd. 143 mä. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;249
cum pluuid quarr grando Potentinfguifcata. $9 décidât. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;144 potetidgenerdtiuaqu^zoy
Pluuidquid.^ i^-iPotentiandturaUs. 249 pKvp.cLTK0p uii dni£' 258 Potentid quid. y9 PvonTiKÃp uis dnim£. eod. Potentidrum natardlm plu PoUdupUces. 8ó resdllusinhominc funt Pohtied uirtutes prteci.zy9 Mluntdrij. 254 Politicd: uirtutis JÃecies fe^ Pr£text£ finis. 49 pUm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z}9 P^KTDióp uis dnim£. zy9
VüAiTiKÃpuisdnim£. zy9PraxisfiueTbeoricdincere Polyeletus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41 td. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zy9
Polycrates. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yy Pr£fteris,proccll£, ety turn
Porphyriusdpoftatd. 259 biais materia. 161 PórtusCarthaginenfs. lyPrafterisIÃecies. 160 PörtiisPipÃienÃs. zypr£flerisÃynonymd. 169
Prefterquii. 160 éUuifecuniarium, Jö Pneipia naturaUd curpr£ Principiü dUafbeum in nd ter elemenl d Ariftotelei nbsp;nbsp;tard notant triplex. 150
commentu$Ãt. ' xS Principium diidHicü quid Principidndturdlidcurpri crquotuplex. eodem mddiedntur. 36 Principium morele, cuiaÃ* Principiandturdlidtdntam nbsp;nbsp;uisfententia non eÃ.z^z
trideÃiprobdtur, 27 Principiundturdlequid.eo.
Principidnihilfant prater Principiumrtdturdleqd.x/ corpus compoÃtu. j6 Priudtio d mdterid er Ãr-Principid prd^cd dile^ë mdquid dijferat. JS ndtur£referuntur. 24t Priudtio cur principiü per Principid quontodo eÃen» accidens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^f
dantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z^z Priudtio nuUd coeleflis dut
PricipijndturdUs mdterid, jÃiritualis. eodem Ãrmd,efficies et finis. j8 Priudtio principium media
Principijndturalispropri» eÃiprobutur. 3; etdtes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eod. Priuatio qudre in mdterid
Prineipij Ãgnifiedtd. 27 habile nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jf
äePrtcipijsndturdlibusphi priudtioquid. 34, 37 lofophoruopiniones.zS priudtioné Arifloteles cur
Principijsqueefunt comma fit commentas. ^f nid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;37 de priudtioné quorunddm
Principiorummordliuma» opinio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if
fui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2f2 Priudtionisdcceptioes. j4
Principium d eduÃa quid dià priadtionis diuiÃones. if ferdt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;38 prias quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7!
Principiamdliad primum, probubiUs rdtio qaid. zf6
froctUaquti. tôt rar.
PrognofticaquairitpU= nbsp;nbsp;puerilii inftUatio ^aUspt
cia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16^ Ã primisannisplurimureÃ
prognoÃieum quid. 6^ fert.
propofitiomentaUs. t4^ puüiÃrmattoinouo. tSi profecutiuæ uirtutii caufa pulfuiquid. 227
eÃieiens. zt6 Pamices,Tophi nt alia po^ profecutiuæ uirtutis orga^ r^fa cur fupernatent a» num. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;227 nbsp;quarn
profecatiuauis anime. 226 pythagore Metépfychops profecutiuimotusanimalis etpaligenepaqdpgnifzyó
Pgt;ecies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;248 pythagorefententiedeam
profecutiuus animalis mo= ma.
tiKquornoiopat. 227 pythagorM. 198 prouidentia A Fat o quid diÃ
prat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10 Qualitasaliafenpbilis,alla
prouidentie D E l eÃea infenpbihs. 114
^M. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12 ç^uaUtasdupUciteraccipie
prouidentia er fatum an tur.
necefitateimponantcau QuaUtasneq; materianeq^ psereuentibus. 9 prmapóflantiaUs cora prouidentiaDElquid. 10 poris. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jjo
prudentiaconpliacur falla Quidit. nuUainfummogra turfepiÃime. yy duincopoptoquare.uS pruine er Rorisdifferent Qualitasfecundaquid. 119
tia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4j QualitatesailtuieerpaÃia
pfeudoplatonici. 19t ue que er cur. ii7 pfeudoplatonicorum er» Q^aUtates interdunon pr»
frïM fei contrdridi ach CXaiej :ens^ onesperÃeiunt. itp ii3 Quiefceretiaii.
QuaUtitaprimaiqudreÃe CiuieseftinterminOdi que uocentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nf nbsp;nbsp;compr^htn^Q.
Qudlitdtcs quelles fint lau^ Quùs quid.
feeffictétescopoptiois.iio Qnieitriplex.
Qudlitdtes fecund^ curÃe Quietisacceptiones.
dii'l£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;120 Q^ietis duplex re/^eü. 67
Qtt^littttesfenÃbilei, aUx
primeuli£fecund£. u^B.ddixquid.
Qualitdtesuirtualcs. 115 Karefuiho quid. no
QuAitdtu d^hoes pri-Ãitÿ R.dtionis entid. 219
mdri£ a-feeuddrilt;e. lt;nbsp;15 Rdtionis or inteüeHiK diffe
Qn ditdtu elementdriu in rentid.
augmenidtione corpora Kdtionis due purtes. 24j uÃus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;204 RdtionisÃgniÃcdtd. 239
QUdlitdtestdgibileseuruqi â^âttioinferior. caâiC£. 119. nbsp;nbsp;nbsp;19 Kdtiopdrticuldris.
Qudlitdtu primdrum inco= Kdtioprobdbilisquid. 145 poÃtione corporum co^^dtioqudre inter dam aber miÃio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91 Kutioquid z^o (ret.z^o Qndlitdtumprimdrapdrid Kdtiofuperior. feuÃymboliÃmiÃex. 118 KegulusÃruduit Ãde Chur QUdlitdtuprimdrumÃym= tagineÃbuiduiluihoneÃd boltÃmtpoÃibtles Grim= KeidrtiÃcidliicu (te.241 poÃibiles. n8. nbsp;nbsp;nbsp;94 ndturdlicogndtiocrdià CiUuntitdsquielibetQrc.66 ferentid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^5
QtidttmdriM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»98 ReJ drtiÃcidHi mdtertaÃr»
md,e^cieii^ ?yâfinis. 14 tint ab artefuiimÃrntiint Reiartificialisf^ecies. 24 accipientes inquopr^di Relatiuorum naiura. 52 camento. 25. 2à Reminifciquid. 24z ref^iratio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«83
Rem artiÃeiaUu partes. 24 Kejfirationis ufus. code B^eruartiÃdaltuÃnis. 19 refÃiratioqnid. zi;r Kerum naturalium utrum Kesqti£däinfoloa(lu,0ti£ feientia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 nbsp;nbsp;daminfolapotentiaqu£
Kerum non natUraUum tri dam partim in potentia plex ordo. 20 ipartiminadu. 60 Rerumquatuor genera. 1^ resuoluntariaqu£. 254
KesartiÃcialisqua: 24 retentio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zoj
Kesfatalisdu£ acception Kitutsquid. 146 nes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;li Kodolphus zd Cicero quid
Kes fèrtuitaqug. ^^ uocenteffeélum. 50 Kes naturales curita dican roris (y pruiux different
tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ic) nbsp;nbsp;nbsp;tia.
Resnaturalisaquibus diffe rosquid.
rat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zo
Res naturaUs quid. 19 Sal.
Kesnaturalistrtfariamdi-Salts fÃecies. v 167 citur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem Sanguineoru affedus. aó Res nonnaturaUsinatura^ Saporis et coloris diuerfitai li quid différât. 21 nbsp;nbsp;in aqua pluui£ unde, t^t Res non naturahsquatenus Saporis fÃecieSt à pbyÃco coÃderetur.zo Sapor quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;todent resnonnaturalisquid.eod. Saturnus.-
Kes partim it natura , pars Saturnus quails.
Scîentiit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^^Senlùi exterior quü. ^â 07â
Sci(nt ia duplex, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$6Sen[uiextcriorestre;. zi6
Sdentiaciuid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;244SenfiK interior n proprium
Sare quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$6 obiedum.
Semenanex omnibui memSenfui interior quid.
briscoUigatur. nbsp;nbsp;nbsp;179 Senfu nihil percipiturÃne
Semen materia ne an e^ci- medijs qualitatibus paÃi en$. 44» nbsp;nbsp;nbsp;47 bilibuf.
Semenquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44 Senfus pngularium,intelles
SemmaliiuirtUsquid. 47 iluiuniuerfalium. eodé Seminatio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;180 Senfui partim aiHua^par» de Semine diuerÃe fenten* timpaÃiuapotetia. 207 tia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20^ Senfuu exterioruuÃm. 215
Seneda. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i7oSentiendimodu$. 219
SenÃbilia communia, 112 ad Sentiédi operatione qu£ adSenfuminteriorem quid requirantur. exterior conférât. zióSeparatauelfeiunda. 6f adSenfumqMrequiran» Septentrio. 157 tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;207 Serpentes.
Senfutcomunis obiedu.itó Siccinatura.
Senfus comunis organu.eo. Siccumquid.
Senfus comuais quid, eodem Signa zodiaci planetarum Senfuf communis tres opera qualitatibus quorno par tiones. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;116 ticipent' Senfus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;249SimulHelnonÃmulefÃquje
si fus exterior es quinc^.207 dicantur. 6f Senfus exterioris proprium Singularia ab artibus funi cbiedum. *»0 remota, 40 iSingn*
ipnguîitrieM(4âtfcenien= tur.
düep diuniturfiilem or Sonus quid.
iinepr^dicamé^urio.^o Spuciorumnomind.
Sol.
SolanperfecaUdus.
Solcurdnimamundi. Sol curmedius planet.
90 Spacium quid.73. 74 -
87 Speciei fenpbilis norntd. wS
88 Specierum fenfibiUum fuba
88 ieHum. Solesplures. ifj Species immateriales quo* Solis obnubilationis pue de »wio intettigamus. z^ô feiles caufa. 155 Species inteüigibilis dua Solisuid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loj nbsp;nbsp;plex. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, zif
Sol quomodo iUuminetÃeU species inteUigibilis immaa lus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;88 nbsp;nbsp;nbsp;terialisquid. 2j6 Somniatriplicid. iiJ Speciesitelligibilisqu£.z^$ . Somni cauÃa ejpdens. ixi Species inteüigibUes quorno Sommeffeâus. zzz doinpntanime. 218 Sornipnis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zzz speciei inteüigibilisfynony
Somniefficienscaufd. zzz ma. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;155.
Somni materia circa quam.
Somni multicaufd.
Somni paucicdufd.
Somniumquid.
Species quomododfeinuicS zzo diperant. 17^ zzt Speciesfenpbilisdupl. »«9 zn Speciespiipbilis quid. 218 zzo deSpermdte.C7Embryone .
Somnusquid. zzz dilputatio. 180 SonidiuipotifS. zi3 Sphxridferioresmotu pro Sonitusindërecdufd. 144 priocurmoueantur.86.27 lt;4 Sonum tria requirune SpintaUs uirtiisquid. zi7
o
StdnnumquH, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167 Stoicomm ie fata ey proui
SteÃ4 cdiens. i;9 dentid opinio. ^ SteUaquii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87 StoicorufententiddeÃr. fi
Steã aUdÃxe ali£ plane- Stradiotica uirtust 259 tx. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S9 iubieitumceffamquid. 6t stellte ancolor au. 99 Subfolanus. 157 Stellxan ignex. Sr Subftantix duplicei. too Stella curtantum noUuuitt Subfiantixincorporextan» deantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;88 tHmotulocali mouétur.ta SteUxcurfcintillareuidean Succi ?yUquore$.
tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89 S.ujfrutex.
Stella Ãxa quoi fecuniuui Sulphur duplex,
Mathcmaticos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^9 Sulphur ey argentu uiuum
Steüxnonomnefaqualuci ubigenerentur.
dia quare, 88 Sulphur quid, i6f Stella qualitatîi cognomina Surculuf quid.
quomofortiainur. 90 SuÃiiciouelcoiefiurd. 143
Stella quomodoluceant.87 Syüogifmui prägens
Stella quomo calefaciât.Sr quid,
StellarumÃgura, 89 SyneÃsquid.
Stellar um Ãxarum differ SyntereÃsofÃeium.
rentiafex, 89 SyntereÃsquid.
Steliarum inÃuxui in infe= SyntereÃsÃubiedum.
riora corpora unde, 90
Stellarummagnitudo. 90 TadiKobieSlum. 107
Stellar um motus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89 Ta^uioibuianimahbusco
Sterilitas.
Stipula, ardentes.
180 munKeft.
»88 Taiiusorganum. nbsp;nbsp;nbsp;xey
VaHtagniä. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tor fie efidélité!. «o#
Tdäusufui dcläc neceÃbTerrxejfiüiKimixHs.iot
las. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;io8 Tcrrfmotumpeftiicuuple
TentpeÃdtisdcceptioes.if9 rumyfiqadtur. tfS TempeÃdtum locus çy tem Terrxmotiucdufa. coi.
pus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lót Terræ motus Udrif crc. eo..
in Tempore eÃe cjuid. 76 Terr£motus ubi pandores^ !deTemporepr£ternuncni ttbiplures. codent hilfentitur. 7S Terr£qttdtuordiuiÃo. 101 Tempore que menfuretur, Terr£ rotunditds nonimpe c{u£non. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76 nbsp;diturmontiumz^coudlx
Temporis djjinid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eo. nbsp;nbsp;liumincgudlitate. lot
Temporisproprium officie Terrdcy dqua unum tor» urn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75 nbsp;nbsp;pusl]}h£ricumconÃitu^
Tcpusqudlis numerus. 77 nbsp;nbsp;unt,cuius duplex eà een
Tempus quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75 nbsp;trumAoo. quare. 101
Tempus triplex, eodem Tefreflrid que. 191 TiwÃiQ quid z^ unde orU terreftrium differétid-eo..
antur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti7 Terreftriumgenerdtio.eo.
Terminiduo. 7o Terraiinmobilis. lo» Termino proprio uel alie= Terra magna mater curuo nocötineriquidftt. 117 ^cetur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10»
Terminusquid. 70 Terra quare ftedor quant Ternariits. «98 ignis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iji
Terraanftigidd. «oz Terraquid. 100 TerraanfteciÃima. icx deTerraquornodoloquan» Terra centrum mundi. ici f ur M athematici. 101 Terre differentiarum cau^ Terra rotunda. 101
Theogni^ii er PhoeyUdii fterismdteria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«ét
fententi£. i^j Turbo quid.
TheologidPhttonii. 261
TbtoricaadpraximntcfÃ- Vaccuumanpi.
faria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;259 Vacuum quid. 7?
^ia^HTiKÃiiuisanimit.tod. de Vacua trium quapionü Tbermf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«47 nbsp;polutia.
Thermarum cdlor,fdpor. Vapor.
color et uirtutes unde.eo. Vaporccopringereqd.141 ivg^wtuirtiu. 26a vaporé couertere qd. codé iv^iKop uis anim£. 25^ Vapor qiitd. ^6 curTonet^ fulguret non deVegetabilib9,fenpbilib.
nunquaminhyeme, «63 c/homie qtraüent.i^z Tonitru. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169 Venaquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;217
Tonitnuur tardais audia= Venti occidentales erfepte
turquam corufeatiouU nbsp;nbsp;trionales cur apud nos
deatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ióo nbsp;nbsp;prequentiores. i$S
Tonitru 0â corupeationis Venti orientales z^Pepten*
caup£. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^9 nbsp;nbsp;trionales quare palubri*
Tonitruquid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodem nbsp;nbsp;ores. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;158
Tophi, pumices er alia po Vcntiquomodoaugean=
ropacurpupematent 4= nbsp;nbsp;tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifó
qifittn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«é8 Vcntorumcaup£. ts6
Torrens quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyt vent or urn numerus pecun*
Tranpeendentia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;238 nbsp;dumArifiotelemerPH
Turbiniacetumedetur.t6o nium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t}^
TurbiniSfproctlUscrprea Ventorum numerus fecun* dun
à imPoêtds. t^l^ quot;VirgiUiK ie cauÃs futmta VcntorumÃtusdiuerfiquidquot; hum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lôz
effidant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;code Virtui hcroied. z^ç
Ventorum tempérament quot;VirtuspoliticiKiuid. t^ ta. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eodemVirtusquid. zfi
Ventosgutefiftant. tfô Vi^tusfèmmalistiuii. 4^ Ventos pluma (}HomoÃÃat VirtusÃiiritualis. ulr crquomodocieat.eodévirtusuitalis, Zzy Ventusidem,curnon ubiq; Virtutescotemplatùliieplae f^iret. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i$6 nbsp;nbsp;torticorum quie ey filial
Ventus quid jecundum péri ri ah eis excogitate, zéè pateticos. tf6 Virtutes politicte primat Ventusquid fecundumVit w. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z^9
(Iruuium. 15$ Vittutii et uidjj^ccies. zÿi Venus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;90 VirtutKpolitic£fepté ^es
Ver. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91 nbsp;nbsp;eies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;159
VeÃiertinaruhedocurÃere Vifio quomodo fiat tfaria nitdtemÃgiiiÃcet. 15t opiniones. ut VeÃiiÃnis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;25 viÃuus radius quid c^ qm
Vigilia quid. izy tuplex. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tag
VigiliacauÃiejÃciens. nj adVifumtriaÃtntneceffa* Vina unde peculiaremfapo ria. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*ii
rem acquirät interdu. 146 de Vifu tradatio eur Uffit Vinumfauftianum. 161 cilis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;108
Vinum[ubUmatum. 97 -vifui eu tailu aÃinitas. *«4 Vires occulta. uf vifus inpiano quoufque ten Virgilius. ri-6. 19^ ^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ta
o ) Vifus
Vi^M indium- lit Vncid circumferenti^
Vifus obieHum. 108 qaii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijr
VifatorgMum. 110 VniuerfdUdquH- tj8 yifuiquii. 108 exunonulldfitmixtio. 151 Vitd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^f Vocis infirumentd noué. 215
âVitdcontempldtiüd. 160 VoldtiUdÃ^auei^uie. 181 Vitae er mortis cdufoepotif VdÃdtiliumgenerdtio.oud, finue. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;186 nbsp;nbsp;incnbdtio,fomentd. 181
Vitte eindturtedSHonesqui Voldtiliumnomencldturd, planets gubement. 91 mores, naturd cy pri^
Vitte langte calidum edufd prietds. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;181
bifdnam. 180 Voldtilium partes cruis
Vitte langte er breuii eau* dus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»81
fte. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»86 Voluntdriaaého. 254
Vit£ langte humidumcaufd Voluntdrite edu^d effiden» bifaridm. i8ó tesrdtioeruolutas.zsf
V it £ langte in homilie prds Voluntdridresqud. 1^4 eipua caufa. 187 Voluntarij habitus na funt Vit£ longituio er breuis in corpore. ^7 ttn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;180 Voluntas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;247
Vitalisj^iritusquid. tty Voluntas duplex. 240 Vitalisuirtus. 07 Voluntashominis. « 240 Vitam inpotentia höhere Voluntas irrdtiondlis.240 quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iç)f Voluntashberaernanlibe
Vitd quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;168 nbsp;nbsp;raqute. 240
Vitiumqmd. â iji ad Voluniatem pertinent
Vutipara. ' - i8j tia. - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijo
^^untatis turn Ãrtunae!^ quot;VrfdfatumluuÃn^UlMt* arte«iffiniti(Sgt; tsf bendo.
Voluntatiseffeilus. ii
Voluntatii humane office Xenocratts. 198 urn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»40
Voluntatis obieflum. »40 Zodiacus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;toj
Vox quid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xij [onnKÃiiuis animée. *j8
Vrina er Sudor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«48 Zoute quinque, tot
l£.xcufum Tubinge Anno M. D. XXXX.
ooM 'S5'^'^«olt;?2-