REVEREND! VIRE
ERVDITI ONE, S AP I EN TI A ET , ^irtuteprejlintu, D. Gerardi Omken, Superinten* I dentis Ecckfiarum in ditione MegapolenÃ, ÃliOjVrMciÃo Omken,OaHid Chy* tram. S. D.
EMPER NOBIS in conjpee^u Ãt JulaÃuna /èntentia Greed âVerjiis^ ^^X^ A'O-cureiiv Ks^ TîÃoç'sroiee 3^9. \^t ^^ifnuUeenoÃne prindpiu dD^G ^^ximuSylidn omnibus uitee conÃlijs^ ^^^'^^i, er a^ionibus, quas nobis t^ ^^ipfilutares e^e cuptmus^ neeeÃe c/i^ ^^co exordium capietdiuinitusno^ ^^'^ mentes re^i ç^iuuarit Deinde ^^hneÃnem à Deo conditi Ãmus^ Ã* ad hune uÃm utta nobis dafür z^
^ ij
ffrorogaturyUtDeufnueraat^idofi^t
Z^r ifi^ocatione y lt;^ p ip officies ce^f j bremifs, ctomnia uitte conJiliaadiUn^ » ÃrdnJam Deigloria/n rc/crMH/s, i
£(Ãau(e/n\Eib/iid^!io^Ãniori^ ' aliijtiam Det notictafft reünent, ui P^^ * toJcnbityDiÃefttibiis buneÃnem ff^^ ' dp ne prop^eum eà Jebere , ^^ / DEO GR^T^diarep^ gt;
DEO GR^T^fianâ ) poÃint: ta/ttett nobhâ ifi EceleÃa Qri^ ' Ãi. certa JoélritiaÃripiis comprefnn^ '
Ja imme/Jô D EIbe/teÃdo comffti^^ data cE ^ ^uam uultDet/s nera^i lt;^^ ^ftidoft^ ^ inuocationts, t^nojrof rum Ãudioru/n lt;^ at^io/tut/tregubi^^ ZT ftor/ftaffi eje^ EÃi^ititr no offifich gui in Ãudi^s uerÃ/ttitr y ex proÃà Dbeolo^juturjùnt: ^am bieeboM
ft
^^w uita alijs lt;^uolt;p artihus tndtgectait ^^f^omnesyfiuià homines dia^ acpcr» ^^^eri uohmetali^uid temporis difcenf ^^ueradeDeo doélrinæ tributndu
^^itnteîhgunt. Cum^ agnido t^ inuo ^lt;^^10 Dei ,lt;(^Filij ipÃits Domini not hieà CbriÃi pertineatadomnes ho ^^nes i^ ad omnes States : nece^ e/i him tenens puerorum animis inÃri ^^rinam de Deo, praÃrtiin in Dcf ^^iÃaDeii^ Schölts , ipiceencodes ^^drincecoeleÃts eÃe debent. '^
I^are in bac Scbolapro me: oÃlf 'âj tationc propoÃii auditoribiis funtf ^^do^rinæ diuinitus tradifee, dÃrb ham in paucos locos, ^ addUis deÃ^ ^mbus eruditis, ac partitionibus, 3'^âW à meis 'Preeceptoribus Luther ^°)I^hilippo^SnepiOpCtFItclorinodi iij
âiciiUupt'dtam. 7^ec Juhito hune co^^ JènJûm eJJc Cathohar Bedefi^D^h cum quo etiam cougruit CotiÃÃio X« â verendi uiri Putris tuiyCtilluÃriÃiifto^ rum Prificipüy EmeÃi amp;nbsp;Francfh Ã^atrum^ Ducum LuneburgenÃuitU^ Brunpuict^c. Qm ^ BapeÃm y fâ^ quo te adueri Dei inuocationetn, eilt;^ hatte dodlrtnaÃde ampleéiendaitilu^ reiurando adÃrinxiÃty teÃesÃerunt' Di cumÃetetate nominisÃt^edJiaÃd ç^dodlrinam deDBO^quam^e/ft^ pore Conuentust^u^uÃam,C'lt;i^i^^^ cepSyinterÃmmapericula cÃÃiÃntf tibi commendarunt,
DÃautem Patris tui,uiri dod:iamp; fiptentis,iudidop'ermttto,dnexhocli' bello,autalijs,uclitfeÃimmam do^rù na à Dcotradita co^noÃere: tanta cùm
f«wjciam de omnibi/s Lócf^ do^ritilt;e-^^^iÃianisjententiam ipÃus cum con f^ÃiCathoUcceBcck/tic etcommuni ^onÃÃionc Saxonicarü BedeÃaru^ ^'ianti^ÿ-ego ampledor, cougruerei ^^ijcbariÃime FranaÃe, büc libeîîum ^(iiecheÃos iiijcnpÃ. Bam (Juo^ucob ^^ÃitmyUty dun nuper magna cum uoîu pfate Ã3quot; admiratione cor am cognouc' '^'n^te diligenter et accuratefirnmam ^odrinæ coeleÃis, à Fatre tihi pro^ llÃtam^teuere : tuoBxemplo ^alio i^otp^^dokà entes ^ adamorempicf ^lt;ttK ^ diltgentiam redê dijccndi Ca ^tcheÃngniutem.
Hic libellus primumÃudio ç^ dif ^igentia pij lt;(^ dodi iauents Simonis '^âiuli coUedus eÃyCX praledlionibits ^fitecheÃoSfin epuibus Fdethodum UC'
lt;^ Hij
Ÿx Je DEO JoJirin^ey breuitereo^ prehenÃm, er uelut iSTtrepEi Locof rum Ãhcolo^qicorum 'Phih^piy audi' toribifi^ trader e co naban
Spero autem totam vroru'urutri'^i * ^loce/b^rma etmethodumdoärina, ^uam à Preecepforibus mets accepta propago, ^ Ãocorum, aepraap^ Virfatumfiriem ac Defiütiones, Lc Eorihus utda ^ ^rataiÃre, Bf^^ acÃlidter uak. Ã^oÃoebi/y ^finD 7^ D, E^V^ Dtei^»E/ouembri^f Quo ante annos 1717. Judas M^d^' blt;cns 'Eemplum Jerofolymoriun äb t^^iüocbo prophanatu recuperduit, etpe/lum diem Enca: mor muÃt R^'' noualiu in/htuit, utmemoriafuiramiie coRruationis et inÃauratioms Eceb Ãa omnium temporum eelebrarttur.
^POAETOMEN A
V T IL I A.
^rxd^ue QatcebeÃn diÃif
^^^ONDIDIT DEVS HOMI*
â^^^^^^ b^^ credtura riitionales.ciuAui i^_M /âââââ bonitAtcm/apicntiAm, lU^ciatH
CT «(tim,tn omni £ttmittttecommu* ^â''^(ââ¢sya.ijuibiKtticijiim dgnofcatur O' eelebretur. â'« immoifi bonitdte gentri hum^no [e putcÃcit, w 'âi*'i«rti{doi3«fjd, in librK Propbetarum 0 ^poflo ^ââ iin,inyriqunm folumunit cA honumbia agnofei, 'ââoan/oü errekîâMri, Seum^imèetummAndeitf â'â¢'^'inine^bxcforipid Prophetiirum 0 Apo/foior« h^niMiiintjCogitcnt,tdijspropon M 0 interpre* â¢oöir.
Proptèrb^ccaufiim nece[feellc^e^cbohi,mc[ui* â'â liter« docejiwur, er lingii£ dc artes ntct^ari£ ad 'âIt/lts dóftrin« expUcationem^o nd Picipublic£ ac i ^'^^ivwinisoprmnt£con[eriiationem, tradantur. 1 Pr«cipuè igitnr jinguliad d^cendum moneamar
A K
trä,dil:äM iludiriydifci.O-propdgirt. //
Mdtth.i^.Aetemui Pater de cÅb iubet Midi Ff* lium,HVNC AVDITB-iieccjleejiigiMconM nes feu doiirinam ChriÃi, mPUdngeli(lis,Pro^^â^â CrApofioHs defcriptam legi,cognofci,ey alijs toÿio* fcendamperf^icnècrdifertèproponi. '
i.Tim.^. Attende Icïtiom er doélrim.
Coloff.^. Sermo ChriÃi hlt;dgt;itetinuobisopulents ctim omni fapientta,
lohan.\4..chriÃustulgt;etferudri,hoceÃ,diÃâ^. Ãadirt permanent Ãtum, er ampliÃimintprotnift'^ eiddit,Ciu6d euÃodes Ãae dodlrtna ÃntÃiturt do«ittgt;^ hao'ttmplaDei.
z. Timoth.^. Apuero facras litertu MUffifA^^ poffunt erudire adÃlutem . Omnis enim Stf^^ ^« 'sn/tvçoç utilis cà ad docendum ejtâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Deinde, hic finis fit nabis in difeettdo (J ^^^^j^ fropofitus, utDetvmre£leagnofcamus,amp;amp; ip/ius illuÃremus,i.Cor.io.IAiitt. 5. i,Pti-^' ^^^
TertiojUtproÃmus P.cclefite Dti, â^^f'^L^ (iruationemminilkrijEuangelici, orÿ^. Ecdefite. Tit. 3. DifcanternoÃri,titpoÃiâ^^ °âr^j^ per thus praejfâ¢. ad neeeÃarios ufiuf,ne fint
Quarto, ut tranquillitati er/'^â^^^ ^^â^1 ^â^ quaihofpitiumeà EcdefiteDei, prono^to 0 uocatione,confiulantus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^ii
. Quinto etiam, Vthonefiiim locumhit° nbsp;nbsp;^
uita,ui0ium,eAticceffiaria ad Uttam
^)(oitfc^Minur: t^ó^isv quot;^ ii Tjrea^ da,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*.
Stlt;i prindpalK finis ftniper nabis in conj^e^lufitt 'âlitUcetyVtn Dei agnitio er celebratio luxta doUri ^inUbrisProphctiirunK^ ^pofiolorum tradita, ®w* fimms, in Cadchefi comprehtndi folet. idiocy ^fdiAcurd omnium noftrum efifi debet, ut Catechefin, ^^^WMM.ó.Primkm c^ult;erite regnum Dei.
^lt;e eÃoptima ratio dtjeendi doélrif namChnÃtanamf
Dwo [unt pracipM infirumentd, (luibus uerd çf mim Theologie cognitio pardri potefi.
*⢠Studimn,feu lJieditdtio,feuquot;Diligentid in difceitt 1^0,
^â¢' Prperientiifenu^â^iç,quddoShinddtfeen^ ^perceptd,dd ufum trdn5firtur,in quotidtana Inuót ^^^^one,incogitdtione denofiris pecedtis er poenig, ^petendo er expe^hndo duxilio Dei, in no fins fin» ^^^t^rldbonbus nofir£ uocdtionis obeundis, infenfu P^iiedrumcdldmitdtunt,indoloribus ortii exdgnix ââoNfirieDcj ddiierfm nofirdpeccdtd.Deni(^inlt;iUQ« *âi«nis exercitijs penitentie.
Studium'
Sitdlium nero TbeologicufnÃu ^^ r es di/ccnJi^hÃe Recalls ^ubementur^
Ã. FINIS STVDIORVM fimperf^'^ tonfpcâu, uiddicet, uera Deiagnitio er edeiri^io, utfcrtptumeÃ,Oinnid«idglorieimDeiflt;icitc.Mi^^^ finern omîtes difeendt bborcsreÃrdmus, er ^'^o^^^^ ardentibm uotn 4 Deo petamus, ut ipfe neÃri Ãii^ Spiritu fanék fuo gubemet er ddiuuet. Utdli ot^ fludiii funt fiilutlt;(rid,nià 4 Deo mentes regdiitur.
11. nbsp;nbsp;nbsp;DeindeprinucuraÃt,ut TE-XT'^t''^ B1' B L10 R V M nabis fantiUariÃimum reddM, (S
* ^uo folo uultDensdodrinSde uerdÃiiägnition(amp; teternd ÃtlutenoÃn fum, er per UdionêTextuf Ãt^ Verbi fui.dcccndit tn noftris mentibus rMim Ituxtff ethos motusjpirituales. Quotidie igiturminè(r'â^* fperi idiqutd tn BibHp legamiu, er ordineer tuelxii^ tnits.er pr£cipuddièbt erhiÃoritis, mpiahsCiit* ebefeos, feu in Locos commutes,qui fumimm dolirint contineiu,digeÃiss memincrimus.
III. nbsp;nbsp;nbsp;SVMMA DOCTKUUAE ChriÃtM, continens pr^cipuos Articulas pie er erudite cx^b catos.dnimo complechndu eÃ, ad quam onmu ,qiif in Theologialegimus, difcimus,dutdocenius,dextrt â referdinus. TdUs fummd daélrin£,uc!utprolixior Ci techeÃsjin Libro locorum communium Philippi cob le^cÃ, quem ordinè,er uffiduelegdmiiserreâcgiâ mus,
6
^yiontcf^utraäoilrinäutlut corput guodd.mi i«ff^«m tnirno mÃrmemui,^ proprietattm acptf ^mutent ordtionis in txpîicdndo, dUquantum no» fe fdremii^. Ac prodeft tdnt (per nullos atios cSoKO» ^losid) ddolelcentibus dlpicl,O' iUud Plinij dccurd» ^itniftrudri,quinionet,ïiOïi AïVLTA LE» GENOA ESSE, SED MVLTVM. » iâll. Ad diÃmddm Oâ docendam cockÃetn do ^w^mnece^drid tà Didlefhcd, item copia reihte, ^oprix opirjpicuxordtionis.P.xercitdtio dijputdtt. ^iidi(ulinff(je Gr£C£ o Ebr^e.Leiho commen» ^tcwn.HijlorM'Ecclepa o intperiorwm.Deniqut *014 Pbilofophid. Sed de hls alio loco dicendum elk j N«»c undin commonefdihonem dddam, VtiliÃi» ^â¢ntllc in omni genere arttum, dcpriecipuè in do» ^^iind clt;xl(lltdifcendd,Ka,T^^riinv,hoc cR,tdlem Ãr â'^âgt;1 i»^Mionis,in qua mud uoce audit onbusdoUri dineer tos locos diftnbutdtraditur, ernieiÃiman» Stores, w, quxdudierunt or didicerunt, reddere cr ^fdtufc coguntur.
quot;^ropfer luttas cau/Ã s CatecheÃs hoc ^^j tahs^rmain^itutionfs, tluceÃt fw Examen, in BccleÃa ujur^aturi Ãd^Qnatfuntutilitates Exaf mmumin^enere^
i. EXi»« -
Il Exitminii jugent in difcMihM diiigtntuin, w*
ttntionern animi, cr curant rtÃè cr intégré difcenii ^ ta,qug prieponuntur,cùm feiemtfiii ta, qui iudiit^
runt,in examine reddenda eÃe.
II. In EccleÃa neeeÃe eà fingulos hommes (ilt;â
sreconfeÃionumfueeÃdei. ïdeoinprumtim^ccltjii
inÃUuebantur Examina, m quibus Catechur»eni,fsi*
ufquam m EcdeÃam per Baptifmuin reciperitur, tlt;* fti-rtfeu c5fiterifolebant,fe ueram dodrinam de Chri*
fio ampleäi.lnde examen in ceremonijs BaptiÃnireH* quumeft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
111. Adfidelitatem Pajkrum amp;nbsp;docentium in E^ ckpa pertinet,fctre quid intelligent, quonwdo fro* Ãeiant difcentes.
1111. nbsp;nbsp;nbsp;Examina Mum curfumÃudiorum continét i intra metae certof, ne udgetur er aberret.
V. AdiguntaddifcendanecejJdriacruttliafOmfâ nbsp;nbsp;^ fis non neceffdrijs er mutihbus. plcrunq; enaihid^ nbsp;nbsp;nbsp;( »ecaait,Ncceffdria ignoramus,quiano MC^ â^â'â dicimus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' Vl. Corrigent erroresprins animo concef tos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ VIL nbsp;Augent acumen ingeniorum erÃrmant ladi dum.
V lil. Alunt er augentfacuhatem loquendhtyà eundiam extemporalem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ l'X. Adiuuantmemoriam ,utea, quipetcep^f nbsp;nbsp;^ prompte er celeriter,ubirespofcit,redderepoÃit^ X. Toüuntfuperbiam er inatiem pttfuafionft nbsp;nbsp;nbsp;। idodiriMacfipientüe^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Adfup;
^1. kifu^fdcluntidcownunKiitionm fammii ^hrMniMon in omni uita.
Xl I. Formant pronuntintionmfeu uShontm, wt ^'gt;itTtmdauoce,uultu,cr uitandis gejitbuiineptis. Xni. CoHoquM dt doSrinu falutari,dulcis confa UiofuntbonarKmentium indoloriiiK orterumnis» ^iinM(eriiierfudicitUT,\^v^^ç vQO'iotii «iru iet-ïjoiAoj^i.
Xiui. Sunt iwAgo caUflii iUiM fchole,in ^na c« 'ünmditmwDodoremjüiü Oct er cum Przeepto âte nojlrM,PropbttM er kpolioUs coUolt;lutmur, ey ^ireddenUspluntabeisdifcemut.
Hi« utilitdtfj récit Aui,ut cum pleri^i udolefcenteh ^^\gniuiA,uelfuperbilt;i,jugilt;tntexlt;tmina,41i(iuM bo* ''^'nmttsidiimorem x^fiti^i^trtuç, fut Examm«, '*w in etterii irtihwytuin ucró pradpui in dodriM tlïrijlwiMjtxHfcitcm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
(^c^tÃcMjaccrtitudiniiin , do^lrinaChriÃianaf ⢠»
Canfa ctrtitHdinis e^ dutoritM, (3quot; pAtefa^ho di« *'â'lt;gt; ^««extot in Iibrw Propbetamm ^ ApoÃolo«
, *^óddHtem foldbicdodrinnpi «era, certac d» ââ^ttJfentHr, L MiMCHiapropru nature dium« omni«
1
er omnipolentîs, utrefufeititio iwrtuoru/n,rtpt^ fuscurfu^fohi z^pmilu, quibuifoUdccbmx Chi* ftiMi confirnuta eft.
11. nbsp;nbsp;nbsp;Vniucrfulis experientia omnium piorti in ^m* tidiana inuocutione or (xerdtijs pÅnitiiui£.
111. nbsp;nbsp;nbsp;Antiquité.
I in. Vatic miel iftuftria ^ perf^icuel'de nbufM^ ximd,de uoluntattDeijdeferiei^miUMcnftui im* pertorum,qult;e omnia /ic cuenerunt, utpradù^aftnt, V. Ipfum genus dodrinx, patefaciensarMHetiJ ignota,humanlt;e rationi.
VI. nbsp;nbsp;nbsp;Miranda conferuatioEccl;fi.e.
V11. nbsp;nbsp;Odium Oiaboli aduerfus heme doftrinem. '
Vi nbsp;nbsp;nbsp;II. Series dodhrum er mftwratorudodrme (ominuayinde uftqueab initio generis hummi e-c. lt;nbsp;j Uadknus orÃoÃiâjXf^ee.recitatafmtt. ï^ücfuiKâ liMmdo£lrtneeChrifttanee,breuiter zy perfpicift(Xâ ponemus.
Defimtio autem dodrm» Chriftia-M,ex coacerMt tone partium commodiftaxf f^*f' tur. '
CAT^
Catechefis, feu
*VMmA DOCTRINAE CHRl* ItiMg, tertii methodo comprehenft^
doclrm^ ChriÃiattie*
| V AE funt prædpuæpaw M t^s umuerfç doering Chri jd^J ftianæ,LEX,feu PræcepW Decalogi ,EtEVANGELi* ®J^ feu promiffio gratiæ Dei SC uitai ^twnæ propter Chriftum donandæ» ^ifcrimat untern mterhiecduogeneradoilriitigt 'i'ââgt;iaccuratiÃime in^cclefiddbommbui pijsdifd^ '^^igh er retmeri néceffe eÃt inÃd in locii de Ltÿt deluÃÃcdtione exponetur.
^lt;^pojjun( ad hge duo genera,uideUett ddLtgem amp;nbsp;^Kwgehum,plert(]i; ^°^^ Tbeologici apte refirri. âd timen, ut Summe, dodriHtè ampliÃime, inplum ^^bra diÃtibut£,iÃuÃriitt er facihui ab adoleÃcna â¢w inimo injigi poÃit,fint in conÃpeiiu D E C E M ® CI pr£cipui,adquos omnesfacraferipturæpar *2gt;°gt;nnes lediones,cociones, er ÃriptaTheologica^ *^^reerpr^(fii(f reÃrantw,.
SVMMà DOCTRINAS â P^RT£S SEVLOCl â doéirifKeChrt/îiajiæprceapui decern Ãnt.
I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DcDcOjSC tribus PerfonisD^ uimtans.
IL nbsp;nbsp;nbsp;DcCrcationcmundi,Anglt;!*
lorum SC hommumt
ÃIL nbsp;nbsp;DcLcgeDet
ÃIIL DePeccato»
V» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DeRcmiflionepeccatoï^âââ
feu luÃitta in Euangdi® promifla.
VI, nbsp;nbsp;nbsp;Dcbónisopcribus,
VII, nbsp;nbsp;nbsp;De Sacramenns, BapoÃno Ãt
' CccnaDominiï,
VIII, nbsp;nbsp;nbsp;DePoenitenna,
IX. nbsp;nbsp;nbsp;De Eccïcfia,SCdecruceacco« . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folatiombusEcdefiæâ â
X, nbsp;nbsp;nbsp;DcInimcnalitate^dcRcfnri'^ cflione corporum,R dw
ÃTtema,
Qjiod
Christianas;
^od eà diÃrimen inter dodlrina/n CbriÃianam ç^ reli^ionem Ethnic
camÃeu'PhdoÃphicam^
Ethnici feuPhilofophi famorcs, ut Cicero in Officiis,Cato,Scneca, amp;nbsp;alii fimiles, r etinent partem Legis diuinæ, feu præceptorum Decalogi, de virtue tibus et de externis moribus,ergaDeû ^ erga homines^honeftè regen dis: fed ^0(Srinam Euangelii de Filio Dei,do« *â100 noftr o lelü Chrifto pror fus igno ïant,Et contra noticiam Legis,naturae *nfitam,appfobant cultus Idolatrrcos *nonftrofac multitudinisDeorum,
Chriftiani autem, no mo do Legem ueimtegram, ÃC iUuftrem: fed ctiâE-'âangelionhabcnt,à uero Deo,GÃman ^ea ignotum effet omnibus creaturis, VatcTadum,quod eft dodlrma degras ^bÃeî, dercmiffionepeccatorumjua «icia 6lt; uita seterna, credentibus Graa ^s,pr opter Filium D ei D ominum no« âuumlefum Chnftum,donanda»
B ü '
SVMMA DOCTRINAB
PRIMVS^LOCVS^
DE DEO.
HcätaÃmmafn cïoélrinlt;e de EÃn^ tla dinifia^ç^ de tribus TerJo^ nisdiiiinitatis.
Quid eà Deus f
DEVS eftefTcntia fpiritualis fntcll^ gcns,ætcrna,lîcrax, b ona,iufta,niiferilt; cors,cafta,libcrrima,immenfe potent tiæ éc fapiennæ, aha à mundi corpora bus.Patcr çternus,qui Fill um imagine fuam ab aeterno genuit, 06 F i L i v s ima go Patriscogtcrna,Slt;SPiRiTVS SA^ C T V S procedens à Patre QC Fffio,®^ ^tefada eft diuinitas certo uerbo, Quxfimul condidit ac feruat cahim 6^ terramSComnes creaturaSjö^ingc* nerc humano colligit fibi Ecclcfia, ut ab ea hæc una SC uera diuinitas, iuxta uerbum perProphetas Ã^ÃpoHoIos traditum, agnofeatur, inuocetur, à C in uita xterna eelebr ctur,
Hw
CHRISTI ANAE. »â¢
Hirte defcriptiontm D E1 crudité (y^pUi Pnect^ P^óre compoÃtam, ijÃiem uerbiSt ^uibi» in loco dc ^to (TitditticÃ^difcMnut.
Qjiot funt perjôtiæ Diai^ nitatK^ nbsp;Tra^
Pater,Filius,0^ Spiritus fandest Qjude/l Pcr/ona^,
Perfona eft fubftantia indiuidua,in* *^nigens,incommunicabili5, nó ruften ^tainaliOf
^r tantum tres 'PerJonce JDiuinitatii tt^noÃendte ç^ inuocandceÃint,
amp; nonplures tfeîpandores^ lt;
OîiiaDeus fie fe patefacit,inBaptif 'â0 Ghnftijô^ inftitutioneBaptifini no ftnAalüs teftimonüs,
Fundainentum äutem totius doAri â'iTheologicç eft hçc fentêtia.Quod â'on aliter fit deDei eftentia Slt; uolun« âate fentiendum aut docendum, quam fient fe Deus, in fuo uerbo, per Pr o^ Phetas 06 Apoftolos tradito,patefecit*
B iU
PATER eft prima perfona dminita^ tis,quar ab æremo genm't Filium coa^^ ternum, imagmemfuam, Ãôunà cuni Fiho Slt; Spiritu fandOjOmnes res ex ni bilo condidn 06 conferuat.
FiLiVS eft fecundaPerfona diuini* tatis , genita ab çterno à Pâtre, 66 eft fubftantialis 66 integra imago aterni patris, qui Filius poftea fait inteteei* for inter D eum 66 primos homines la« pfos, 66 conftituius Mediator aflîinv pfitexuirgine Maria humanà m natu« ram, fadus eft uidima pro nobis,S6 per eum aepropter eumfolumdatât ab æterno Pâtre Remiffîo peccatotu, luftitia 66 uita æterna,
s P i R i T V S S A N.C T V S eft tertia Per fona diuinitatis, ab æterno procedens à Pan e et Ftiio,ô6:mittitur in corda cre dentium, utluccm rede agnofeentem Deum in eis accâ¬ndat,66 ueros motus, amorcm,uitarn 66 lænuam acquiefeen
tem
CHRISTIANAS. n
tctninDeo,6^ omniumuinum cofor« miutem cum ipfo Deo inftaurct.
Qugdefldifcrimen inter T^afei jeuGigniy«^ Procedere^
Nafei eft à Mente. Procedere à Vo luntate. Sicut enim mens humana co* gitando format imaginem rei cogita^ is â. fic Pater aeternus fefe mtuens ac co ^^^ 8*8â¢^ imaginem fui fubftantiale, Huæ eft Filius.Deinde ficut uolûtas hu Iliana habet impetus, 5c cor gigmtSpi i'tus,qui fpargunt afteeftuS flammasî Sic exmutuo amore, quo fc complex Guntur Pater ÃC Filius, fprocedit fub* ftantialis flatus, qui incendium amoris Ã)ei ôtcæteraru uirtutuminnos per* feu ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
Quare Filiifé dicitur^^ay^ fenyierbum^
, Primum, Refpeeftu »terni Patris, i^uia eft imago Patris,et cogitatione na buur. Deinde, Refpectu noftri, Quia B nn
SVMMA DOCTRINAL
Ã)nnius dixit humano genen promif' lonê Euangelii ex arcano finu Patriâ prolatam,utIohan4â.didtur:FiliuSjqui eft in finu PatriSjipfe enarrauit.
IL Quia coferuat minifterium huwâ fui uerbi, feu Euangelii»
IIL Quia dicit in cordibus credent» urn confolationem Euangelii, qua crilt; guntur mentes fenfu irg Da perterre* tadrae»
UIL Quia dice do oftendit nobis a^ ternum patre. Matth» xi, Nemo nouit PatrCj nifi FdiuSjSC cui uolucnt Filwâ teuelare*
⢠Qjtic'PciJonaJiuinitat/saUütnpà humana/tt naiuramf
S eeunda Perfona, uidelicct Füi^ Defjaffumptam exfubftantia uirgims Mariæ humanam naturam pcrfonali wnione fibi copulauipita ut fit unapef fona lefus Chriftus, noftcrMediator! RedemptorJuftificator 06 Saluator.
QaieZeflmcartiittióJ^^Dei* â IN*
CHRISTIANA!!. quot;nbsp;nbsp;nbsp;«
INCARNATIO FILII DEI EST Unio peifonalis duarum naturarum, Diuinæ,de fubftantia afternï Patn's,ab ïterno genitæ,ÃC humane, ex fubftan« tiaMariæ uirginis affumptç,fadU m»r3 âloconfilio diuimtatis, in Chrifto Me-'liatore, utgenus humanü ab ira Dei, ïtcrna damnatione fufFicienti AÃ-âJ^redimeretur.
Quid edl Adcduttorf
MEDIATOR eft perfona inter Del! 'Mfeente peccato, amp;nbsp;genus humanum â^mpeccati 06 iræDei conftituta, ut '^ftiefæDeifatisfaeiat, fuftineat iram '^POEi^ pro peccato, deprecetur pro quot;obisjappheet fua mérita, 00 inuocan* ââuingeinitus amp;^ preces exaudiat.
^'^^^ecelJcfiitinChriÃo Afeduitof ââf ftoÃroÃua^ naturaSjdiuinam lt;^
^timanam interfè unitor eÃe^
Caufæ ab Ãthanafto in libro deins «nationc Verbià ab aliis , quinque â^Hantur«
r ÃVMMA DOCTRINAL
- Primiim oportuit Mediator cm 8f Redemptorem eÃe Hominem »O'® \ enim genus bumanum peccauerat,0t* lt;nbsp;do mlticiæ poftulabat, ut Homo po nam perfolueret.
Deinde oportuit elTeDcum.
L Vt effet Au-ï^sp feu prcciumaq^* ualens» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
IL Quia fola creatura, non potent fufrincrc iramDei amp;nbsp;pÅnam,nci mm cere mortem 2lt; reftituere uitani ^ in*
* fticiam aternam.
IIL Quia Mediator cm oportet effe t: deprecatorem ingredientem in San* ti dia Santorum, uidcntê peCtus patris lt;1 8C corda inuocantium.
UIL Quia natura diuinæ â^ E*â^ ⢠nuelis elt,a(siduè 5d ubiqucadefleEc* defia, ubiqj gemitus omnium afpice* t; re,exaudire inuocantesjdefenderejfet t vare, èC reftituere iufticiam Stuitam fj teternam.
Cumque in prima creatione, Fili® Dei Ã0y(^^ uitam 06 lueem, qua fintP ( ,mago D ei^Hominibus tribuiflet: con* » gruebat fapientiæ diuinæ, ut per ideffl lt;nbsp;Verbum
CHRISTIANAE. fj Verbum quo condita eft. Imago Dei deprauata in nobis reftauraretur»
Qaw eà t^^s doélnricr de tribitt ^erÃm^ diuinitatj^Z .
Vt Deus redè à nobis agnofcatur 5^inuocetur,
QwdcÃdijcrimenuerte^fab a JiV tnuocationis^
Difenmina illuftria fumi poftunt à ' '^ufis impulfiuis,ab Obicdis,ab Adia ^tibus. Sed ufitatè recenfentur hæc w.
Pdus fumptum ab Eftentia Dei*
â Poftenus à V oluntate Dei.
bthnici, Turd, ludaei, etfarnfi iadw ââ'« 5 ft inuocare Deum conditorem ''â^Hac terrae, tarnen au er o Deo aber^ ââ®t,6C fibi ipfis Idolum fculpüt, quod ââ '''^pellant. Vnicus enim eft 8C folus ?'^itor codi at terræ , qui eft Pater ornini noftri Jefu Chrifti, quem ipfi ~prorfus ignorant, uel coniumclia 1 'dunt.Iohan*v.Qui non honorât Ft *'^'âi,nonhonoratPatrem, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Deinde
SVMMA DOCTRINAB
Deinde de Voluntate Dei funt^ certi,qma promifsionem Eu angelus* Filium Mediatorem afpernantur.
Vcraautemlnuocatio ad Euncw Deum , Patrem Domini noftri I®* Chriftij patefadlum miflb Fdio amp;^ dato Euangelió, diredaeft. Deinde eertâ ftatuit, fe recipi Ãà exaudiri piopK^ Chriftum Mediatoren!/
S E C VNDVS
t o C V S.
DE CREATIONS.
Q^uid csl Creatlof
Creatio eft adlio externa Dei, q*^^ Deus uolens, omnes res alias, uidlulos SC inuifibilcs,ex mhtlo fabncauit/on* filio fuo,ut xternS EedeOam fibi conâ derer, Ã quaagnofcatur amp;1 eelebretur, amp;nbsp;in qua in acternum habiter.
Creatio cuius perÃna opus eÃ^
Omnium triumperfonarum,xterlt; ni Patris jFilii, S£ Spiritus fandi, qitæ fimul omnes res alias condidcruntSi confer*
CHRISTIANA». «4 f®^fcruant,ut dicitur PfaLxrxin.Ver* â^Domini coclifirmati funt, 6^ fpintit ^ciusonmis exerdtus eorum. De ^^° ^âââ â^â^^ Iohan,tOinnia per ipfum
Quid e/l 'Prouidentiaf
^Rov IDE N TIA eft aAio mentis di* '*®wt, qua omnia cernit, £lt; cundos e-'^^ntus futuresprofpicit. Deinde gw ^^natio Dei, qua naturam uniuerfam V« conditam fuftentat ÃC conferuat» ^fpræcipuè curat genus humanum, ''^ftodit ciuilem fodetate, punit atro* ^'ifceleraatrodbus pÅnis, Ãd tandem quot;^ftospraemüs ornât»
, ^ifttnw de Deo Crettert, ««»c de Creeturis ui *ââXint«Deicort4itw dicetnin. 3untautem Creetu^ ââWioualfi, elite incorportte iy ini{ifibitts,ut Am Wer Anime homnunr. olie C9r^9Tte er uifibiltt^ 'âHomines.
Quid edl i^n^eïtfó?
AMGELV s bonus eft fubftantia créa '*» fpirituabs condita à D eo ad imagi^ â^^ipfiusjboe eft ,intelligens, ucrax, '^\Slt;libernma, qux non eftpars ala terius
5VMMA DOCTRINAB
terfus fpecici,2lt; eft immortals, or dirt« ta à Deo, ut ipfum eelebret, feu canat, Gloria in excelfisDeo, 00 in terris fit miniftra Ecdefiae 06 cuftospioruni»
Qjtid eà anima P.adonalt'if
ANIMA Hominis eft fubftantia créa ta ÃC ipiritualis, condita a Deo adima* ginem ipfius, id eft, mtdligens, iierax, iibera, Ãc iufta, quæ eft pars hominis, nee extinguitur cum à corpor^difcef fit,fed eft imtnortahs, 06 donecin cor^ pore uerfatur, conuerti adDeumpo^ teft adiuta à Deo , 06 deficere à Deo fua ipfius Voluntate/
QjiiJeÃhomof
HOMO eft fubftantia creataaDeo, Habens corpus 36 animam intelligent tern, condita ad imaginem Dei,ut Dc5 agnofcat Ã6 eelebret.
Qjild e/l Imago Dei^
IMAGO DEIadquamHomocondi tus eft, erat ftmilitudo omnium uiriuni hominis eu Archetypo feuipfoDeo,' wddieetin meme uera o bedien tia,ar« dens
à h il
lt;1 t t 1) t 1
â CHRISTIANAS.' i? ^fnsDncdio Del S^ Ixtitia in Deb,8£ quot;^cordeornnium affedluum coformi« '^cumLEGEmentiinfita, Ephefuu» ^ol.üi, ü,Corinth,MÃf
T E R T l V S
L O C V S.
D E L E G E.
' Ojadeà Lcx Da^
lEx D E i eft dodrina, qxiam Deus quot;'Creatione hominibus indidit, £v po ^ö in monte Sina SC alibi repetiuif, pf^cipiens quaics nes elfe, quæfà ce* f^quæ omittere oporteat, Et promit^« âfnsbonaprçftantibus perfedam obê ^tntiam, SC oftendens ac arguens pee ^5 in hac corrupta natura, SC denun^ 'âïnsiramDei 6C çternas poenas omni ^uspeccato pollutis.
Summa autem Legis Dei funt d E* ^Em p R AE C E P T A. ut à Prophet's gt;nbsp;Chrifto , SC Apoftolis explicati funt, â
Alia â
JVMHA DOCTRINAS ' t^Iia 0^ tlluÃrior J^egis ife/initllt;^ â proximti annts d Philipfo tradUae/l^
LEX DEI eft æterna 60 immoti^ pientia 06 régula ludicix in Deo, ^* fcernens reda 66 non rcda,66 horri^^ liter trafcens omni diftimiJitudini contumaciæ, quæ répugnât hirienoP mæimpfo, 66 eftpatefadahomi'nilâi^ in creatione,66 poftea fçpè repenta e» 66 declarata uoce diuina , ut fciamus, , quod fit Deus, 66 quail's ft t,obligans^ nines creaturas rationales, 66 poft^ Ians, ut©nines fintconformesipfi? damnans ac deftruens omnes non fou formes, mfi fiat retnifsio Of recon^^^** no propter Fifium Mediatoreiu.
EVANGELJON eft promiÃio lt;^^ C H R i s T o, feu dodrina ndnaturano* ta, fed ex arcano confiUo Diutoitto^ perFUium prohta, in qua Deusuâ^
fioncin
CHRISTIANÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilt;lt;
fioncm peccatorS, Iufticiam,Spintuin fanâumôd uitam æternam, omnibus agcntibus pÅniteniiâ,ô6 fide hçc pro« miflabona ampIedentibuSt
Sumtna autem £ uangelij c/î hoc di^um ChriÃü
Sic Deus dilexit Mundû, ut Fiïium fuum unigenitum daret,ut omnis, qui credit in eum, non pereat, fed habeat uitam ætemîm*
Vcl Rouît luftificamur Gratis Dei Gratia, per Redemption? inChrifto lefu,qucm propofuit Deus propiciato rià per fidê nitentê fanguine eius 06 c, Q^J c/l diÃrimcn Legfs ^ £uangeUÃ
Tna funt præcipua ^ iUuftria difcri minat
Primum» Lex eft natura nota,utpo« te infita mentibus humanis in prima creatione, quæ etiam poft lapfum non prorfus extinda eft. Rom.t 06 ii» Euangelium non eft natura notum, Ed à Filio Dei reuelatum eft» lohanu»
SVMMA DOCTRINAS
Ephef 1411« Roma.xvï, Gcnefut
Sccundû. A Promifsionibus. Le^f promt rót luftidamct uttarn, fed cun' coditione perfedæ obcdienttæ Ro.x* Qui feccrit hæc,ui'uet in eis«
Euangelïonueró prom it ht R errufâ' â¢fioncni pcccatoriim, lufticiam 66 Vp tam æternam gratis, propter fo« lumChnftum , non propter noftraiquot; obcdicntiam crgaLcgein: Roma«^ an, X«
Tcrtiiim ab Effedibust Lex neminem iuftihcat, neminem libérât à pec« cato, neminem iakiat, fed tantum acs cufat,monftrat 56 augetpeecatum, 66 damnat omnes homines propter pec-catum. Deur.xxvii. Maledidusonmis 5vc.Romjh.iiii. V« viii, GaJar.iirrCo-rinth.xv.06c.
Eiiangclion uero eft potentiaDei ad fahitê omni credenti, ct Gratis pro« pter Chriftum donat credentibus re« miisionem peccatorum,iufticiam et vitam atcrnam.Rom.i.iii.
Hagt;» doHrinii de Ciferimine Legis c Eu^nÿHj, iunten efl in unmerfa Eccltfiit dvdritti m^ximè ne» (elfirwin
CHRISTIÃNAE? !?gt;
'*])4r(«w ad umm agnitionem Dti Cf txntpciortm ^^^ijk, ad utram inuocationem Dei, adfidem, ad ue« ^o^eultuiDeo pr^jiundos, ad ueramconfolationetn ^imorum er letemam falutem. Et eR udut nortM *'^^fgulaomnescontrouerfiM de lujiiÃcationeerii* ^ÃgrauiÃimii artieuOi prtccipuè gubemamae diju^ ^i^m. ïdeo diligent iÃme imii peclorum penetraUbui ^lt;c dodrina de dtfcriwne Legii er Euangelij infigen ^i ed. Cui tantam tribuit Lutberuf, ut fcripferit,cuâm ptr^dum Theologum effe, qui m docendo er in do-tribui conÃientir,Legern ab Euangelio accurate di* I((rtterepoÃit.
' nbsp;nbsp;Extrude pint autem bate discrimina ex didis,qu£
txtant, lohan. i. Lex per lAoyfen data ed, Gratiii amp;V ent Its per lefum Chrijium fadh ed. Deum nemo niiitunquam, EiUm, qui ed in Ãnu Patrie,ipfe enar* Unit.
Kom.ytJunc fine Lege lujlicia Dei maniÃÃnta eÃt ttlbjicata per Legem er Prophets, lujlicia autem iitiper pdem lefu ChriÃi in omneser Ãiper omner, (piicredunterc. Lege totam lUam partem capitii tertij.
Rom. 4. Si ex Lege eà hatreditac,aboleturpromif* fio. Lex enim iram operatur,ldeó ex pde,gratis,ut Ãr niÃtpromiÃtoerc.
Kom. 3. Cùm impoÃtbile ejfet Legi iuÃiÃeare, eà i^nod non feruabatur à came , miÃt Dew Pilium (num in Ãmilitudint carnis peccati, er de peccat»
SVMM'Ã DOCTRINAE
damnciuit peccatum in darne, ut luÃida Legis impie returin nobis.
Kom.io.Niofèsdefcribit iufticum Legis,ciuoil,i{i^i fècerit earn bo!no,uichtrus fit per ettm. Ceetcrum^M ex fide eti iufticia, fic loquitur O'd Gakt. 5. Totitm caput er pr^ecipuè bxc jententia. Si ex Lege e^hf* redites, non tant eü ex pramifiione , atqui Abri^â hie per promifiionem donauit Deus. Quid igiM Lexerc.
Ephef. 3. Euangelium abfeonditum eB i fecu» lis inDeo, qui omnü condidit perk firn Chrifium, per quent audemus accedere cum fiducu per fiden lUius.
Philip. 3. Omniahabeo pro damna, utcbrifiiitn lucrifiiciam,utquereperidrin iüonon habensmeain iujUcium ex Lege, fiedearn, qu£ per fidemeUCbri* fii,erc.
Genefi 3. Seinen nudieris conculabit caputfera pentis.
Gen.iz. In fieminetuo benedieenturommsGOid^^ Hue confiratur caput tert turn ad Galdtiis, (7 ^â^ Deut. Z7. M.aledifhis omnis quinon permanetino* tnnibuSyquxfinpta funt in libro Legis.
leremi£p. Eccediesuenient, dicitDominus,V feriam cum domo [fraclfxdus nouü erd Confiripiâ PDl£ädEbr£os caputodnuumernonumere.
Hiec teftimonia, qu£recitdui,fitnddmentumcona tinent dodrmte de difcnmine Legis er. ^uungelij.
' Idea
CHRISTIANAE. tS
Mro lt;(amp; auditonbus diligentiÃimc confidcranda fimt.
HuncaddoilrinMndel^egc'Deirtdeo.
R eata caufas Rc^h Jiuif^t.
Caufa efficiens eft immediate ipfc Deus,qui hanc normam fuæ fapientig Ã^iufticiæ omnium hommum mentis bus in prima creatione infeuit, ô^po* fteauoce fua in monte Sina ÃC alibi ik luftrauiri
Materia in qua eft , primum ipfa uiensDei,in qua perfecte lucethçc fac pientia amp;nbsp;iufticia in Lege exprefla,cu»s lus radii in mentes humanas poftea des nuati funn
Materia circa quam, Eft conformé tas ac obedientia, Sé dilsimilitudo feu contumada totius naturæ rationalis, 4uæ cum hac norma mentis diumæ, in Lege exprefla^perfedè congruere de« beu
Forma eft æterna Sé immota nor« âuaiunicKv in Deo , obligans omnes ucladobedientiam perfedam, uelad ^ternas poenas«
C iü
SVMMA DOCTRINAE
FinesÃnt.
Primus, V t doceat jQuod fit D^^â ^ qualis fit»
Secundus, Vt hominu natura euâââ bac norma congruan
T er tius, V t môftret,accufet Ãi æâ^âj nis pÅms damnet omnepeccatum.n^â congruens cum hac norma*
Qwd e/î Lex naturise^
Lex naturæ propriifsimè eft notice Leg!s diumæ infitaà Deo naturæ hu# manæ,ut Rom. n. dicitur : Opus kgis feriptum in cordibus eorum. Et Ãnâ* ma legis naturæ in Decalogo comptéââ henfa eft»
Quad e/î diÃ-imen inter Le^^ff^ jJeifeu Legern nature^ CT' Leqes hnmanas^
Diferimina maxime illuftria funthçc quatuor»
Leges humanæ feu pofitiuæMag** ftratmim funt mutabilcs, 06 obligaat tantum certos homines , quibus latæ funt, uel adexternâ obedientiamptæ* ftandam,
CHRISTIANAE'. ijy' fiandamjuel ad pcenas corporales fuftï Jicndas, SedLcxDei cft æterna Ãà immora S'-' immutabilis, èC obligat omnes An^ gdos amp;nbsp;Homines,uel adpcrfcAam o« I^cdientiam, nel ad pcenas æternas fu* fonendas.
^ot^iitpartes -Lett's T^oJÃ iccef Tres flint.
t Lex Mor allâs 06 æterna, feu Deca* logus«
H. Leges Ccremoniales feu Eccle* fiafticæ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Ht Leges Forenfes feu ludiciales. ^urCeremonice ç^ L^eges Foreurs Moyà nuncabrogatiefuntycùnt tame Decalogus perpetuà retineaturf
Tota Politia Moyfi propter banc Qufampræcipuè à Deo conftituta eft, UtelTetcertaledcsEcclefiæ, Ã6 certus locus,in quo Chriftus iuxta pronnfsio* nés exhiber eturt EtCercmoniæ ac fo* tenfes Leges idcô latæ funt, utcon* C bit
SVMMA DOCTRINAE
ti'nerenthancPoIïtiam,ó^ â cgtensgcfl tibus dïftinguerentjufcp ad tempus cX-hibiti Chrifti. Poftquam autem exht^ bitus eft Chriftus, tota politia cön'dd'^ 6óuna cum politia etiam Ceremonie £v Leges forenfes , quæ tantum prOquot; pter ipfam politiam inftitutæfuerunt, extindæ fuÃt»
Sed Lex Moralis feu Decalogus eft arterna Ãi^ immutabilis normafapien^ tiæ amp;nbsp;iufticiæ in ipfo Deo, obligans o^ nines ereaturas rationales uel adobes dientiatn,uel ad poenam, Ideó nequa^ quamabolita eft exhibito Chrifto, ut Matth, v.dicitur: Non ueni foluereLe gern, fed implerc.
Impkt autem ChnÃ/ts Lef gern (Quatuor modis,
L Habendo Slt; preftando pcrfcóam obedientiampro fiia perfona.
IL Perfoluendo pÅnam fufficienté, quam nos noftra inobedientia menti eramus.
HL Docendo Só illuftrandoueruni 66 genuinum intellcclum Le^'s.
Emeiens
CHRISTIANAS; 10
^^n. EiFicicndo in credcntibus no« 'jam obcdicntum cum Lege congru® 'intern per Spiritum fandum,
^wn Lex Morahsfit (eferna er im ^utabili'S, guomodo intelbgcnda Ãint bacdtdla. lTtm,LluÃo noneÃ
Lex g;oÃta,Rom.ÃxtOy2\/on eÃis Jub Le^e.^
Ãuftificari fide in Filium Dei fiberati funt etiam à Lege Morali,quo d ad Ma bdidionem feu obligationem ad a'tcr-quot;as pÅnas attmetSed tarnen manct ç= 'ernaSCimmota obligatio ad obedien® Uam.ldeo enimChriftus maledidione Legis in fe d criuauit, ut in natura bus mana obedientiam, feu coformitatem turn Lege Dei infiauraret»
Hincintelligi poteft^quid fit LIB E R« Tas CHRISTIANA,uidelicetLibera® tioapeccato,abiraDci, à malediction ne Legis,à Ceremoniis amp;nbsp;Legibus fo® tenfibus Mofi, SC à ritibus Adiaphoris extra cafum fcandali.Iohan.viii. Rom.
SVMMà DOCTRINAL vi.vii^vûbEphefiï.Gatin.nu. vgt; Q/j^r funtpr^ectpUip /èntentiæ Lc^^^ A/orah's^^ÃuyQuotJuntpraf cepta Uecalogif
Decern, Récita.
PRIMVM PRAE^
CEPTVM.
Ego fum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Acgypti. Nó habebis Deos ahenos coram me, ÃÃG
Ojicefuut 'VirtutdyÃu bottaoptf raprimi Pra:ccptif
Omnes iiirtutcs onunturacogni* tl one feu à Nottcia gubernathce, quia ignon nuïla cupido. Idco ö^ primum Præcepturn ab agnitione Dei orditurï Ego fum Dominus Deus tuus, 66 di^ fcemit Deum ab omnibus Creatuns 06 comentittis numinibus.Eft autê licc cognitio ueJ Elfcnnc diuio£,üeluolun tails
CHRISTIANAE.' ' ti
*atispatcfadç aut ïn lege Ã^ commâtio âiÃ3us, autm promiflîombus èC Euans gelio.Cùm LegêDei Ã^ commationes â¢^ognofcjmuSjCtuera affenfionc ample '^tnur,oritur Timor Dci. Cùm autem P'omiffioné de Chrifto ampledlimur, Oritur Fides feu fiducta acquiefcens in ^eo,ÃC muifteans corda Ã^ panens Di lâ^(^rionemergaDcum 00 ergaProxis 'âium.Ex hoc fonte fumpta eu difthbu ^0 Virtutum primi praeçepti, quas lus ^uobus uo cabulis, T lirions D ei,Slt; Fis ^dPhilippus in locis complcÃtur»
Vfitatumeft autem unauoce Pieta OsfeuReligionisomnes totius prima: , ^abulæVirtûtes comprehend!,fed ut 'lluftrior fit explicatio, pró deft cas es ^âoliii,06 in plures fpecies diftribui,qua f^m fingulæ appellationcs, fæpcplus ^alias perSynecdochen includunt* *^ccitabimus igitur fine fuperftitione ofto genera operum primi Præceptu ^cftudiofo5 hortor, ut fequêtes Virs dtüdefinitioneSjUclutnorrnas £lt; Res ?^bsomnium confiliorum Ãdadicnu ââW proponant.
Virtue
SVMMA DOCTRINAB
VirtutCi feu bona operapri' mi Preecepth
I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VerdnotiaaGci. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;; II» nbsp;nbsp;nbsp;Timor Dei.
III. nbsp;nbsp;nbsp;liumilitdf.
IIII. nbsp;nbsp;Fides.
V» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dtleêtio.
VI.
VII.
Spes.
Patiënte.
VIII. Perpucrdntid.
I. VERA NÃTITIA DEI efteffentiS 0^ uoluntatem Dci in Lege èC Euangc lio patefadam, rediè agnofcerepuxta verbum perProphetas QC Apoftolos traditu,8lt; certis ac illuftribus teftimo^ rins miraculorum,ut eduÃ'one pop^ liraël ex Aegypto,refufcitanoneiâ^oâ^ââ tuorum 06 umilibus confirmawnâ» Peccata pugnantia funt, Caligo eoedtas mentis ignorantis Deum, cW^ nesfalfe opinioncs deEffentia et * luntate Dei non congruentes cumn^ bo perProphetas2ëApoftolos tra i'= to, uidclicet Ethnic«, Phüofophâ^^æâ Turcicæ Judaicæ,omnes hætefe^ °â^' roptete
'If l i t «J
(
I ( i
CHRISTIANAE^ â »s mptelæ EuangeliijBlafphemiari H. TIMOR DEieftexpauefcerecon (pefluiræDeiaduerfus peccatum,SC nietu iræ ac iudicii diuiniuitare deli« âa,2v fe reuerenter Deo fubiicere, èC uoluntate acuerboDei omniaconfilt; lia amp;nbsp;omnes adiones, in ui ta fpirituali S^ ciuili gub crnar e»
Extrcinafunt, Securitas feu effe fie '1 gt;iccura,finetimore iræ 2v iudicii diuie tó,6C Superftitio trépidants timorejubi ^on eft timor,ut Pfal,xiiii,dicitur, 111. ViCiNA uirtus Timori Det eft âlVHILITAS,feuTAnEINO4gt;PO2T-^H,quæ cftuere timercDeum, £lt; agni 'ione propriç infirmitatis non appetee , â^cinaiorauocatione,necdefpicere a® lios,fedfiduciaauxilii diuini faccre ne# '^fflariauocationisofficia^óó fcire nul# lius induftriam felicem effe, nifi iuuan ^^Deo.EftetiâinpÅnispræftare obe ^ientiam, etnonirafci Deo tanquam Wufte punientü
Extrema funt^Eida feu fimulata Hu WlitasSiSuperbia,
Ht FiDES eftnotitiaomniumartie
culorum
SVMMà DOCTRINAE cuîonim doctrinæ Chriftianç ,ôf afîi-â'^ fus, quo ampïcÃmur totam doâf®â à Deo nobis traditâ, amp;^ in hacProip**' fi onem gratuitæ rcconciliatioms, c^* to donandç propter Chrdrum Mediator cm: £lt; eft fiducia acquiefcensin â'quot; fericordia Dei propter Füium Media* torempromifta, Slt; certó ftatuens übi ipfi peccata remitti propter Chriftuni»
Tcccatapugnantia ewn Fidc odlo/unt.
L Dubitationes Epicurcæ 06 Acade micæ,de Deo,de Prouidcntia,amp;quot; catio mdine doctrine per Chriftum 86 Apo dolos traditæ»
IL Diftidentia ergaDcum»
IIL Dubitare deR.emiftionepccca= torum,anfmus in gratia Dei, an Deo placeamus. ÃIIL Deiperatio.
V« Confidentia feu præfumptfo.
V L Fiducia humanorum auxiliotS» VIL Superftitio,
VUL Magia.
V. DiLEa
CHRISTIAN'AE.quot;
Æâ DiLECTioeftpoftquamueraFi« ^sapprebêfa eft mifcricordia propter '-hnftu promifla, uiciflim cor fubucee â¢^^DeOj 06 feruare mandata Dei cum ⢠^uadam Ixtitia acqiriefcente in Deo* MDüedio eftobedientia uniuerfas ^iuxta totâ Legem,ut dicitur Röm« ^»« Diledio eftimpletio Legis»
Peccatapugnantia funt omnes pra-''^ inclinanoneSj Odium D ei, Stupor ''oftrorum pedorum non fentiens ar= 'Ifntes flammas diledlionis, denitp o= ^niiim cæterarum uirtutum extrema, ^b SPES,cft certa expectatio uitæ ⢠Uferns iuxta promiflîonem in Euans ^dio expreflam, 06 eft expedatio mis ^gationis calamitatû in hac uita, iuxta ^onfiliumDei,
Extrema Fidei Ã6 Spei funt,Defpe« fatio 06 Præfumptio.
PATIENTIA eft obedircDco â'ïtolcrandis aduerfis, ita, ne faciamus âliquid contramandata Dei 3 fedfide ^ofcamus cum nobis propitium eft % 06fpcrcmus auxiliumDei,mitiga« ^onem et liberations,et hac fide et (pe vorêleniamus, ^ Extre»
SVMMÃ DOCTRINAE
Extrema funt Impatient!a, et Hypo critica tolerantia cruciatuum fponte, accerfitorumjUtinflagelIiteriSjEremi^ tis et fimilibus,
VIIL PERSE VERANTIA eftinue raagnitioncDei et Fidc inChriftum conftantcr et pcrpetuó ufquead extre mum uitæ fpiritum permanere.
Extrema funt Defeólio aride, et Pertinacia in opinionibusimpiis, aut fuperftniolis cultibus.
Extrema communia feu peccaUpu gnantia cumtota prima Tabula funt Epicureus ac Cyclopicus ^ontemptus Den
ID o L o L A T RI A,q ue eft uel fingere hoc e{reDcum,quodnó eftDeustuel honorem Deo propriè débita tribues re cuicunque rei, quæ no cftDeustucI alligare Deum ad aliquam rem,ad qua fe ipie non alligauit fuo uerbot uel db gere et inftituere cultus fine uerboae mandatoDci, et cófidcrehis cultibus, quod propter cos Deus nobispropi* hus fit et bene facial.
HYPOCRiSiseft fimulatio pietatis, iuftida^.
CHRISTI AN AE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14
lufticix 2lt; fanditatis externa, cum ta^î men corfitfineueroTimoreDeiSCfi neFide,plenû dubitationibus, prauis indinationibus et affedibus,fuperbia, admiratione fur Stc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7^
SCAND ALVM eft autfalfadodrma, autmalum exemple, quodgloria Dei ftCfalutialiorumhominumnocet, uel ^uia feducit alios, uel quia deterr et ali-os ab Euangclio,uel quia prabet occa fionem maledicendi Euangelio 66 Ec^ defia,ucl quia alios adimitationem in yitat,uel quia feritaliaplurapeccata»
SECVNDVM PRAE^
C a P T V M.
Non allumes nomen Domini Ãeituiinuanum,
QateÃm uirtutes feu Bona o^era Secundi Tracepti^
1. nbsp;nbsp;nbsp;Veminuocdtio'Dei.
11. nbsp;nbsp;nbsp;GntiArum aâio.
SVMMA bOCrRINAE
111. Vera pr^dicatio.
. IIII. Con/i-Ãto.
V. lufiurandum.
L VERA INVOCATIO DeicftfflO« tus cordis 36 Imguæ, qm a uero Deo patefacQoïMprominïoncDuangehïamp;^ milTo FiÃïo,pcntÃóexpcdat bona æ^ terna 06 corporaha, QC repugnans du-bitutioni certóftawit a Deo recipiSC cxuiidin preecs, iuxtu iplius promiffio nes proprer Chr/ftum Mcdiatorcm.
Extrema fimt, Omiffio lnuoauo= nis,Et omnes iuh'eïniiocutionesEthni cx,Turcicæ,Papiïiicæ, Inuocatioho* minum mortuorum,
IL GRATIARVM Aüio efl me'ttK S^uoce conhtcri, quod bona fpintm-Jia 8écorpovuUu non eufu offerantur, n cc noEru Eipiemiu SC uirihus tantum parentur ÃC confementur, fed quad Deus uere omnium b eneEciorum 3U^ ' tordit, ÃC propterea uero cordefe ei fuhiieere QC obedire,utDeusgïoriaof netur, Sf plures ad ueram agnitionem ófmiiocationemfJeimuitentun
Lxirema üjntJngraatudo SfSimuf hta
CHRISTIANAE. tf
IataGratitudo,quaIïs eftPhà rifæi Lu^ ca xvüi.
nt VERA PRAEDICATIO cft dos ^rinam à Deo traditam Legem ôC Ei' üangelion, uel in publico minifterio, uel alibi,pro fuo loco SC uocatione,re* ^e St pure doccrc,Sv corruptclas dex-trerelutare.
Extrema funt, Corruptelæ doc^tri-næ,Hærefes,Negligentia in docendo, Curiofitasin tradlandis materiis non tieceffariis.
1111. CONFESSIO eftucramdeDeo dodrina conftâter profiteri, nee abn^» cere earn propter terror es, odia,fuppli cia,uel gratiam potentum,propter hue finem,utDeo obtemperetur,00 neue-raDei noticia in terris extinguatur.
Extrema funt,Defcdio ab Euange« lioà Pertinacia in caufis impiis.
V. ivsiVRANDVweftinuocatioue hDei,in qua citatur tanquam tehis ue rus,8lt;petitur,utfeuerè puniat men= tientes.
Extrema funt, Periuria, £v Supers: ftitiofa obferuatio impiorumiuramen torum. D ü
SVMMA DOCTRINAE
TERTIVM PRAEâ
CEPTVM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Memento ut diem Sabbatifan* difices»
Prçcipit confemationem mmifîcrü EuangdicijAd quam m docêtibusnc# ccflana uirtus cft Fidchtas ïn omnibus mimftern par tibus obeundis,
In auditonbus,Diligentia m au^cn da amp;nbsp;difccnda dodrina amp;nbsp;ufu Sacra* mentorum,
Reuercntiaamp;S ObedientiaergaMi niftros»
Acquitas tegens Sv codonansquaf-dani ïnfirmitatcs mïniftrorum,
Collano facukaium ad alendos docentes.
Quid e/i Afiniflenum Euan^ebj»
MINISTERIVM EVANGELIIcà mandatum dïutnum doccndiuerbum Dei, Legern 2lt; Euangebum,admins ftrandiSacramêta,annunciandircmif' fionempeccatorum multisuel Imgii'
CHRISTIANAE. ilt;S ^jOrdihadi E cckfîæ mini ftros,excorn ®ïunicandi côtumaces inmanileftis fla 8*uis perfeuerantes: Ãdabfoluendiac â^ecipiendi agentes pÅnitentiam.
Qj^^dÃint Scholar^
s C H o L AE funtpars minifterii Euan gelici, glt; funt cÅtus docentium ac di* ^centium diuinitus inftitutijUtfint fes âninariaÃcclefiæ,8lt; doceant ac difeât ueram deDeododrinam, Ã^hteras, liguas, 00 artes ad explicatie nem de« ^rinx cÅleftis, 2lt; ad conferuationem Reipub, ôc uitæ communis ac pnuatæ â^eceffarias»
^ùm pmeepta Dccalogi Ãnt ceterna Ãquot; immotaycur Lex de oh(eruatione Sabbati dChnÃianis abr'^f giita eÃ^
Lex de Sabbate partim Merab's eft, quod ad genus,hoc eft, ad coferuatie-nempublict miniftcrii attineti partim CeremonialiSjfcilicet, quatenus ritum feptimi diei præcipit, qui unà cum cæ*
D iii
SVMMA DOCTRINAE
tcris Ceremonus Mofaids abrogaws eft»
Quid tic Oeremoni^s in JBcfleÃa inÃi^ tutisfciendum eÃf Ceremoniæ aut
funt
|
Diuinæ ftu à Deo mandate in
|
Humand dutvritdtc in^ jUtuU. Witobfcnuii^, funt profiter difciplflt;^ ç:r bonumordinetn-^t nequdqitdin dlfumttK^ tft opinio, quid »x^t* dntur remiÃionempit^ cdtorum, dutpittcultm nd perfefe, aut fmi (gt;quot; perd meliord ez ^amp;^ pidcentidneojqvïwd qua necdlogm ptitciââ pit,aut quad fintnecef firidddfalutem. |
QVARTVM PRAE^
CEPTVM.
Honora Patrem Sc Matrem» Q^ute
r CHRISTIANAE. ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
Qw^ffint VirtiKes, fiu Bona opera Qjiarti Prcecepfi^
I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PictiU feu Phdojhrgia.
Ij. luihcuVniuerfalii.
Ill, nbsp;nbsp;nbsp;luÃieUGijiributtua.
1111. Ktuerentia.
V. nbsp;nbsp;nbsp;Grdtitudo.
VI. nbsp;nbsp;nbsp;SedulitM.
Vil. nbsp;nbsp;nbsp;GrMUM.
VIII. nbsp;nbsp;nbsp;Kodelïu.
I. nbsp;nbsp;nbsp;PIETAS feu PHILOSTORGIA cft Virtus,quxparcntibus amp;^ libcris Só eg ten's ûngutncmndfis tribuit conucni= entern honorem 2*^ débita officia.
Peccata pugnâtia cum Picrate funt» Ãftorgiajndulgcntia et Impictas.
II. nbsp;nbsp;nbsp;IVSTICIA Vniuerfalls eft obedt entia erga omnes Leges et Magiftra* tusin focietatepolitica, quæ honeftis legibus regitur.
Quid eà Politia^
POLITIA eft légitima ordinatio eer* ti coetus hominum honeftis legibus eu norma legis naturae cógrucntibus con fociati,inquo per certos Magiftratus legibus ordinatos , iuxta certas leges, D üü'
SVMMà DOCTRINAB retmetur difciplma 06 pax', proper hune finem principal cm, ut in pace ci* ues Tint quam beatiffimijS^ quam maxi me inter fe amici,hoc eft, ut doctri ho* mines de Deo,06 educari ae inftitui fo* boles,honefte regi difciplina,ct colligi Deo æternaEcclefia poffit»
Qjadeà Afa^^ratus^
MAGiSTRATvseftgubcrnatorDei âórdinatione eóftitutus, ut fit nutritus EcclefimDei et Scholars, et fit euftos difeiplinæ ac pacis, iuxta leges nature et congruentes leges, et fit executor le guiTijpumens poenis corporalibus con tumaces,et defendens contra iniuftam uiolentiam obedientes.
Extrema lufticiæ funtJnobedientia â feu contumacia feu contemptus Tupe* riorum Alagiftratuum etLegum, Se* ditio,etSuperftiriofa obfcruano qua* rumlibct Legum»
11 r. i VS TIC t A Diftributiuacft,quæ proportione Geometrica difcermt gradusperionaru et ofticioru in uita, ctfingulis conuenientê locum et ho* norem
CHRISTIANAE. â nbsp;nbsp;28
Jîorem St conueniâens munus attribuiV Extrema funt, Confufio graduum, Tyrannis,
â¢gt;n. KEVEREN TIA eft ufttus , qua tribuimusalns fuum locum , Sedona öd in aliis agnofeimus Ãt magnifaei* âHUS, 06agnofcentesnoftram infirmly tatemnos eis fubneimus, 2lt; hanc fub* iet^ionem externis fignificationibus âIcdaramus.
Extrema funt, Superbia, S^ Afleri^ tatio,
^' (3RATiTVD0eftIufticia,quaebeE ^cmeritis debitam gratiam cum animi bcneuolentia,tum aliis officiis reddit. Extrema funt, Ingratitudo,00 fimu« btio Gratitudinis, quæ fituerbis mas âaibus.
V i. S E D V L i T A S eft lufticia fuos cuis ^nelabores attribuons , SCinclinans V oluntatem3ut diligenter, fideliter St conftanter, propter Deum 8lt; commu â â'«n falutem, faciat labor es uocationi conucnientes.
Extrema funt,lgnauia3 St -arsÃtj'^-^ci^ ^usiruv»! feu curiofitas.
SVMMA DOCTRINAE
VIL GRAVITAS cftvertus,quacne' reffaria uocationis officia facit conftan ter, hoe eft, eodem modo,amp; omnesa^ Ãioncs etgeftus régit,ut congruanteS ordinenaturx,perfonis4ocis,tenipon bus QC aliis circumftantiis.
Extrema funt, Leuitas Ã^Morofe tas»
V111. M o D E s T i A eft uirtus,quæ fre« nat nos, ne in opinione de nobis, aut fermone , aut in adionibus fupra no= ftras uires nos efferamus , nee extra uocationem aliquid fufeipiamus, nee defpiciamus alios» Sed inTimoreDei fit ftde diligenter faciamus officiant cationis, £lt; neceflaria conftanter,id eft, eodem modo, iuxta rectamranos nem faciamus, 96 m geftibus non dike damns à naturæ, perfonarum Sôlocos rum ordinc.
Extrema funt ArrogantiaJadantia, Ambitio jincilrilitas morum,Scum1b tas ingeftu SC ueftitu, ObfcÅnitas,Ãij Jmpudentia,
QVIN^
CHRISTIANAS. i^'
QVINTVM PRAE= C E P T V M.
Nonocddes,
^j^fintyirtutcsfin Bona o^era Qwnti 'Pnecepa^
1. nbsp;nbsp;nbsp;lujliciii Particuldrii.
II. lujHcupununsfccltrt,
III. TortitudobeUica,
II IL fortitudoTogatd.
V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PdUtntiii Philofophicd,
VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lAcinfuttudo.
VIL EHIEIKEIA« VIII. Ulifericordid, DC Candor.
X. nbsp;nbsp;nbsp;Amicitid.
XI. nbsp;nbsp;nbsp;ridelttdt.
X11. Studium Concordias,
XIII. numanittid. XIIII. iiemeÃs.
â¢â IVSTlCiA Particulans eft iiirtus, Qu? nullius corpori/amç ucl bonis no fctiui, aut fraude, fed debitum cuique â¢â edditjôC feruat æqualitatcm»
Peccata J
SVMMA DOCTRINAB
Peccata oppofita funt, INIVRIA, qiiæ eft,uel ui,uel dcfcrtionc,ucl frag« de, akerius corpus, famam, uel bona, lædcre fine niff a caufa.
PETVLANTiA, quæ fineulkcaiifa ahos contumefia afticit, 24 pro ddeda jUento habet alns damnum dare, uel quoshbet contumefia afficcrc.
N E QV i c i A cfr affedata Icuttas, fine cum afiorum tmurns, fiue cumfibidmi bus coniùnda,fiuegratfsludens.
ExccHus eft Summum lus feu calult; mniofum,
11. nbsp;nbsp;nbsp;i v s T i c rA Diftributma in Magt* ftratibus,afiiciens fceleratos pÅnis.
Extrema funt,Cr udefitas, amp;' Indufi gentia,
lii. nbsp;nbsp;nbsp;FORTITVDO cftuirtus,propuï gnatrixlufïiçiæ, fufeipiens pencula Ãf laborespró defcnfioneEcdefiæ,paâ triæ,honefiæ difc/pfinæ, coniugumji« berorum,Slt;c, Et nonabiieiensanimS in rebus ad tier fis, necefferensanimu in rebus fccundis4
Extrema funt, Timiditas deferens cos, quibqsdcbetur defenfio, S^Te* méritas
CHRISTIANAS. 30
^witas acccrfens pericula non neceamp; wia, glt; non depellens ea reda ra* ^ione,
'ââ i- FORTITVDO togata. cft conf âtantia animi per feuerantis in propofi* 'ohonefto rede lüfceptoiuxtauocaf lioncm, 06 tolerantisiniuriaspropter ^oneftam caufam,0ó excelfo animo de fpicientis uoluptates, honor es, corruc ptehs,op es,ob tr edarion em,inui di am winutis caufa, ita uidelicet,ut propter ^^c impedimenta propofitum honçf ftumnonabiidat.
Extrema funt, Mollities animi,iniuc ftapertinaciaóóStoicamorofitas» V. VlCIN AuirtUS eft PATIENTIA Philofophica,quac obeditrationi in to Erandis iniuriis 06 omnibus rebus ad« Werfts, 06 moderatur dolorem,ne op* ptimat naturam,2lt; ne impellat,ut con* Valufticiam, Cóftantiam, Modefham Wel alias uirtutes facial
Extrema funt, impaticntia, ÃC ftu* por.
Vi. MANSV^TVDO eftuirtus,quæ tuoderatur iracundiam ÃC umdide cu* piditas
SVMMA DOCTRINAE piditatem,remittK offcnfiones, Ãi een donat etiam ucras iniunas,publiée c5^ cordiæ eau fa.
Extrema funtjracundia, OJium.cé Lentitas.
Vii. vidNAÃfferè prorfus eadem uirtuseftEniEiKEiAfeuAEQViTAS quae in perfequendis imuriis renutot aliquid de fummo lure, SC tolérât in :u Ins multas mfirmitates , ut morofiw-tem, iracundiam, fegnitiem, ^fM a-uvlw, auiditat em glorie, SCc. j^ubh^ cæ concordiæcaufa, ôé ambigue ta eu non calummofc in deteriorem pattem rapit.
VIII. VlClNAprioriMlSERlCORDlA cftuirtus, quædoloreafRcnurm^i^j na calamitate,prxferttm bonoruwâ^ fedudorumhommum,5C probabil'^ - tione lenït poenas SC opindaturffluf' ris,Vel propter lufticiam,ut cö fçuRf crgainnocentes, Vel propter bonK^ temrelaxantem aliquid de fonunot re, ut Deus miferetur generis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Vel quia nobis quoep in conmwn* te aliorum mifericordia opus eit.
Extren»
CHRISTIANAS. jlt; ^Extrema flint. Crudchtas uclA^afi-3quot;«') non afFici fen fit ahenæ calainitatis, ^~^^Mpinrj,x.ia,, Indulgentie,non punir e eft puniendum, aut non eft igno-â^fndum, JX. c A N D O R eft nirtus nolens bonis âcue eftc,2d lætans eorum rebus fecun ^0, glt; approbans aliénas uoluntates Ptobabift ratione, quædâ etiam ambi-guafledens fnmeliorem partem.
Extrema funt, Maleuolcntia,Sulpi« facitas,Liuor,2lt; ftulta credulitas, X. AMiciTiA eftuirtus pro uerabe= neuolentia reddens ueram bencuo-biuianij 06 parijns mutuam communi cationem officiorum 6lt;I return lib era« lan,uirtutis caufa.
Extrema funt,Inimicicia, Odium,Si muhtio bcneuolentiæ.
XL FiDELiTASeftconftantiauolun tatisinuerabeneuolentia amp;nbsp;omnibus officiis amicitix debitis.
Extrema funt, P erfidia, 6C Affenta-tio,
Xii. STVDiVMConcordixfeu4gt;iA)j ru;^ilt;* eftuirtus,quçhumiliter de fe fen tiens
SVMMA DOlt;TRINAE tiens 8C frenans ac modcrans iractin* diam,Sd tolerants aliorum infirmitates, Sé condonans etiam lieras iniunas, tue tur concordiam,Slt; cauctnc pugnetul lare non «aide neceflana, nepublica tranquillitas Ecclefix ëC Rcipub. turf betur*
Extrema funt ^^tAavciKia, 0^ Lcntitaamp; XIII. HVM ANITAS eft COpuIatïOlU-fticiæ dim uirtutibus mitioribus Ã^fua . uionltâus, cQ comitate, manfuctudinc, tT^ieaciM, affabibtate SCc.
Extrema funt, Morofitas non often dens ullam ftgnificatïonembeneuolen nxergaalioSjSCLcmtas^ gt;nbsp;Xiiii. NEMESIS uelZELVSeftindb gnatio aduerfus^ turpitudmcm, feu m-ftus dolor propter admiflum ab alio feelus, ^ cupiditas depcHendiacpu-nicndnllud»
SEXTVM PRAE^
C E P T V M.
Non mcechabens.
QjLâ^
CHRISTIANAS. }*
Qklt;cÃttt \^irfûtes Sexti 'Pr^cepa^
I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CdjhtM, n. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Verecunditi.
111. Tempmntia.
L C A s T1T A s feu Pudicitia cft ud in cÅhbe uita , fine incendus libidinum Si fine ulla commixtione, aut alio femi ilis abufu uiuere : V el in coniugio fer* tore ordinem mirando Dei confilïp tonftitutum.
Eft autem C o N i V GIV M légitima et âüdiftblubilis coniundio unius maris Junius foeminXjin^ftit^ts. diuinitus,uC ^gnofeamusDeum effe mente caftam, ^ ei in caftitate ferui^mus, 2lt; hoe mo-'^opropagato gener eriumano eolliga ^Ur atternaEcclefiaDeo»
Extrema funt, Vituperationes 6£ ptohibitiones coniugii ÃC fexus mulie« ^hs, Vagæ libidines 06 feortationes, ^dulteria,Diuortiauulgaria,incendia ^âbidmû, omnes effufioncs feminis ex* ^a coniugiumjfimulata Caftitas» h- vEREc vND i A feu pudor eftuit«»
E
SVMMA DOCTRINAE
tus, quæuerctur ueram infamiam fem' per comitantem dehela, amp;^ metu ludi-cu diuim 00 propriæ cofdentiat èC aho rum rede iudicanttum,coercet omnes cupiditates amp;nbsp;uitat delida, QC geftusa* nimorum ac corporum ita regit,ut co* ueniant ordini naturæ, perfonarum Si locorum.
Extrema lunt, iMPVDENTiA,qux eft contemnere Dei Slt; omnium ho* minum iudida, Ãd finercfpeduiudicii confeiemia' propriæ amp;nbsp;alioruin feno* rum, omnibus cupiditatibus Irenosla* xarc.
Stupor, lt;ï'ucramp;)'Zïr/«t,nimia ucrecundia.
Lafenria, quæ eft pronitas ad uarios ludos Slt;^ uarias uoluptates finecupidi^ tatenocendi.
Proteruitas eft pronitas ad prauas uoluptates 06 ad cótumelias faciendas. III. TEMPERANTIA eft uirtusquæ moderatur appetitiones cibi Ãdpotus, na ut nee precationê neefomnumim* pediant.
Extrema funt, V oracitas, Ebrietas 66 nimia abfttnenua.
SEPTfc
CHRISTI ANAE. H
SEPTIMVM PRAE»'
C E P T V M.
Non furtum facias.
Qa^cfintVirtutes feu Bona opera Septimi 'Pneceptif
I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luÃapolfeÃio er bontit uÃapro» pnarum rerum.
11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luÃicid commututiua. Iir, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BcneÃccntiaÃu liberality.
11 11. Hojpitahty.
V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frugality feuParÃmonM.
VI. nbsp;nbsp;nbsp;AvrApKesci^
1 nbsp;nbsp;nbsp;ivsTA PolTeÃio SC bonus ufus propriarum facukatum eft uirtus, quæ in timoré Dei ÃC fide ac bona con=: feientia tenet proprias facultates , SC agnofeens eas à Deo dari SC cuftodiri, fedulo ftudet eas honeftis rationibus augere^Si ad ufus à Deo ordinatos cos ferre.
Pugnantia funt omnia iniufta aucu-piaopum, Superftitiofa coUatiofacuI-tatum in commune,Auaricia 06 c.
ll . IV S TICIA Comutattua eft uirtus
£ ii
, SVMMA DOCTRINÃE quæ in contradtbus feu commutation ne return feruat æquaHtatemÃrithnic ticam»
Pugnant cû hac uir tute omnes frail* des in contra(flibus,filt; omnia Furla» lit BENEFICENTIA feuLibcralitas eft uirtus 3 quæ commimicat facultatcs 06operas non débitas obligarioneci* uilijfed natural! feu diuina,ubi 06 quan do decet, 06mediocritateefficitinter profufionem 86 fordes»
iiiL HOSPiTALiTAS eftuirtusuici* naBeneficentiæ , quaPercgrinosô6 Hofpites, ac præcipuè propter ucræ dodlrinicprofelsionê cxulantcs, ucra beneuolcntia 86 omnibus officus ho* fpitalibus complcCti'mur,
V. PARSIMONIA cftuinus, quotes proprias cuftodit,ùtiliter collo cal, uitat fumptus non neceflarios ; cmacita-tesjuxiim, ædificationes,ô6 tarnen ubi ratio poftulat, expédit quantum opus eft»
Extrema funt, Auaricia, Sordes, S6 Profufio,
yi. AYTAPKEIA eft Virtus, uicina
parfimo;
CHRISTIANASâ.' 54
^arfimonfæ, quæ contenta dlpra^fcn*: tibusbonis, Sè placide fertpaupcrtatê Ã^ alia incommoda, nec appétit aliéna bona, necfrangiturinopia, ut contra pietaternDeo debitamuel alias uirti^ tesfaciat,
OCTAVVM PRAE^
C E P T V M.
Non loqueris falfum tcftimoniu
Contra proxim um tuiim.
Q«lt;rÃmt quot;VirtutesÃu Bona opera Oélaui Br^rceptif
I, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VerUtif.
II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Simpheitdf.
III. nbsp;nbsp;nbsp;ConÃMUd. nil. nbsp;nbsp;nocditii.
V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TaciturniUi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. \
VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Elogitcntid.
V11. nbsp;nbsp;ComM.
VIII. nbsp;VrbarntM.
â⢠VERITAS eftVirtus,quæinclinât üoluntatem, SC lieras fententias, hoc cftjCQ rebus quales funt, congruentes, E iii
SVMMA DOCTRINAL
in dodlrina deDeo 0^ ahis artibus anâ^ mus, 2lt;r uera, rcda, explicata £v falut^ ha conftanter dicamus ÃC faaamus,^ in moribus fugiamus mfidiofas occub tanones amp;nbsp;limulauones.
ObieélaÃifjt.
L DoArma de Deo, naturafcruin, moribus 2lt;c
à L Indicia, uidelicet, Aceufatione^j Defenfiones, Teftimoma, Sententie ludicum.
IIL Pada feu PromiÃiones omn^s in foederibus Ãt contradibus, empdo* nibus,uenditionibus»
UIL Cófiliaingubernatione èCpïiâ^ iiata uita*
V. nbsp;nbsp;nbsp;Sermones de aliorum uirtutibus fiC turpitudine,feu laudes 56 uitupera* tiones.
VI. nbsp;nbsp;nbsp;Significatio noftræ uolunta# fis erga alios, in Sermonibus,geftp bus amp;c.
Peccata pugnantia eft V eritate/unt omnia aï e n d a c i A, id cft,omnes opi= niones, fermoncs, Ãógeftus non congruentes
CHRISTIANAE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;j
gîuentes cum rebus ipfis, 2v nocerites ud ipfi mendacijUel ahis, 80 tota foplus fteajquæ fai las optniones £lt; malas can fasfucofis prætextibus ructur.
L Hærefes, èC ftudium difcendi, doe cendfaut defendendi falfas opmioncs, Hel inutiles Se non neceflarias fubtihta tes in omnibus dodi inis,
U Calumniæ forenfes omnes, in ace oifationibus^tcftimonns, fententiis lue dicum,
nt Perfidiainno feruandis promilê fis,8C fÅderibus, ac amicitiis, periuria, 2lt; fraudes in contradlibus,
Hit Perfidiaetlroniae in dandis c5e flus.
V, Obtredhtio jMalediccntia, Va* nitasjadantia.
V L Omnis hypocrifis feu fimulatio wimoribus etgeftibus.
U SIMPLICITAS eftperfpicua et a* perta ueritas fine inuolucris et amba« gibus. Scu eftuerajredajCtcxplicataj «nartibus et in communi uita, proprie ft perfpicue diccre et faccre.
Extrema funt, Duplicitas , Fuci, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E iiii
SVMMÃ DOCtRINAE
Ambages in dodrina 5lt; monbus,' Et fimulatione fimphcitans alteriinfidia^ ri 00 nocere,
ÃIL coNSTANTiAeftpeffeuerantia inueritate*
Extrema funt^Leuitas S^ pertinacia»' ÃIIL DOCiLiTASeftVirtus,quxfle^ dit animos, ne arroganter defefent^ ant/ed ut alios audiant, difcant, 0lt;^ ue^ ris fententiis aflentiantur*
Extrema funt,Pertinacia ^ Acade»* mica £'3ro;^^,feii Leuitas femper 2lt; om* ma difcens, dC nunqua ad agnitionem ueritatis perueniens»
V* TACJTVRNITAS QC Moderate ufus Linguae*
Extrema funt, Garrulitas, Futflita^ ZC Diisimulatio eorum, qui tacét tune quoep , cum mandatum Dei pracipit confeisionem*
VL ELOQVENTIA eftuirtus,qux mentem Sd linguam régit, utDeo ^ra* ta 06 hominibus falutaria, perfpicue £6 ornate dicat
Extrema funtlnfantia, Loquadtas, 06 omnes. abufusEloquentix*
Comi-
CHRISTIANAE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;36
VIL COMITAS feu AFFABILITAS tft Virtus inclinas nos, ut inloquêdo, inaudiendo,inrelpondêdo £lt; officiis præftandiSjin uultu èC geftibus^quada foauitate beneuolentiamnoftram er« ga alios declavcmust
Extrema funt,Leuitas etMorofita« bftkiiofc audiens alios,duriter refpon denSjSó difficulter officia preftans,nee ullam fuauitatis èC bcncuolcntig ftgnt* ficationem erga alium oftendens, VIIL VRBANITAS eft ornament5 â'critatis,qua iocofe uel figurate, ucl lal f^didis tempeftiuè Ãóhoncftèalii ads ââlonentur, autleniuntur,aut etiamin locoirritantur.
Extrema funt,ScurriIitas,que iocos ^ffecenos Slt; contumeliofos fpargit, amp;^geftuuelmordaci diefto petits lanter reprehendit, 00 Sto= liditas aclnfulfttas.
E v
SVHHA DOCTRINAE
NONVM ET DEC^
MVM PRAECEPTVM.
Non concupifceSjamp;Tc»
In lX. amp;nbsp;X.præcepro prædpitur ReAitudo omnium uinö hominis con gruens ad normam Legis, uel confor-mitas cum Lege Dei, feu congruenria, feu conuenientia,feu fimilitüdo tonus naturæ humane,hoc eft,mcntis,uolun tatiSjCordis, omnium uirium 06 menv brorum externorum,quæ cumnorma m entis diuinae in 1 ege expreflæ, perfe* (^è congrueredebcbat.Infumma,Eft lufticia originalis feu imago Dei, 2d quamhomo conditus eih
Peccatum pugnans cumiX. KX. prçcepto eftcoNCVPiSCENTi A,quc cft o!,~Ã,^X,feu corruptio omniumuin^ urn hominis,uidelicet, in mente eoed-tas,ca1igo St dubitationesdeDeo. In uolötatc X corde aucrfio aDeo, Xn2 cuitasTimorisDei,diJe(Qionis,iniioca tionis,fidei, Itcmprauæ inclinanoncs, inordt-
CHRISTIANAE. J7 inordinatæ appctitiones 8lt; flamm æirf ^oforum afl;c?ruum.
0«/ funt uÃfs Lc^ïs JtuifKe ^ Legis notida eft teftimonm, quod
J'frè fit Deus.
fllt; Docet quailâs fit Deus, uidelicet Mus,uerax, bencficus,caftus, qualem fex defcribit,
fli. Docct ad quid condita fit natu^ â¢^ahumana, uidelicet ut Deu agnofcat^ ei iuxta Legem obediat,
fill Oftcnditpeccatum,8lt;cftper= petuumindicium Dei, aceufans 06 da* â¢^nans omnes homines,qui non confu ÿunt ad Chriftum Mediatorem.
*. Eft régula bonorum opcrum, in tjuibus renati fuam obedientiam erga Ãeum exercere debent.
^L Eft norma uitæ bominum etia ââonrenatorum, ut mores honefta dis fdplina regant.
T^roptcr quas caiip^ fiecefjè eÃprieif Ãare extemam JÃiplinamf
Propter quint^ caufäs.
MandatuDeicuinecefleeft obe« dire. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â Vt
SVMMÃ DÃCTKlNAÃ
ÃL VtuitcnturpÅnæ.
ni: Vt focietas duiliscôferucwrSi tranquilla fit»
Il IL Vt noftro excmplo aliosad mr tutcm muitcmus.
V, Quïa-eftpçdagogiainChriftum, hoccft. Homines non polTunt doccri deDeo, necChhftus eftiniisefficax, qui uiolant difciplinam, feu qui pcrfo uerant in delidis côtra confeientiam.
DE TROMISSIONb biis (;^ comuîntatioiiibus adf diti^ Decalo^o.
XnpnguÃi'Dccitlogi prxceptii prodtjih^i lt;}Ki'gt;'j: ^UicÃiones ordine confiderArL i. Qji£ uirMid fllt;f^ gitentur, i. QuomedofieripoÃint. ^ QUiepcc^ catAprohibeAntur. 4. PromÃiones Additiuirtiiti* tui. f. ComminAtiones pÅnArum, qu£ certiÃme peccAtAcomitMtur.
Etfi AUtem no funtAddita Ãngulii Pr^ceptii prot miÃiones o' comtninätiones in ipfo DccAtogOytdmat fuminx comprehenfd eà in bde condone ddditdprimo Pracepto. Ego funt Dominus Dem tuns,finis Zefa* tes, uifitdus tai^iühttempdtrum mÃlios, in teniM
CHRISTI ANAE. 38
O' ^iwfdw gcn(rationtm torum,qni odtrunt me, er f'inens mifencorditim w: mlUu his,qui diUguntme a-^»^diunlpweptdmea. ItemLe«it.i8. Quificerit ^âfCjUmetmcM.Rom.io.Gd/df.^.erDeMtcr.xy. M4 ^diHusomms,qHinonpennAn['erit in omnibus,qua flt;fiptlt;ifsmtin hbro'Legis.
His iddantur promiÃionespreemiorum er com* ^nitioncspoenctrum,de uirtutibus er uidjs pngulo^ ^'Wpneceptorum tradita, quorum pier deque inPro* ^^bijsSdlomonis er ^cclepr,fiico conçût funt,etpdif Ægt;«inProphetarumconcionibus debonorum opera ffemijserpeccatorumpcenisrepetuntur.
Vtlt;aitem recie 'mtcUiglt;mtur?romipiones er Com ttinlt;itioncs,prodeP hitsjex commonefudiones m con» ft^efitt Ijijbfrc,^«;« nunc braupimèrecitAbo.
PRIMO: Cum Deus fit uerAX,certifiimum eft co ^'â MUones ipfius non inunia temculamenta efie, neo ftomiftiones inanemfonitum eftâs,et ideopropofitas, xt^Hoquo modoftultosdemulceant, Virmiftimi igi» to ftituamus, etiamfiftepe euentus nobis non uiden» ^urreftondere,tarnen omnes diuinas promftiones er tomminationes,in ea firma er fintètia, qua Deus cm indidit zy mterpretatus eft,uer(ts,certas,ratits,ftrma/s eUmmotasefte.
S E C V N D O: Accurdtijitmis Umitibus dftcer^ uendafuntgenerapromiftionum.Promiftio Duange» bipropria,remiftionempecctüorum, imputationem iuficiit,SpiritufanSiumer Mt^ attmamomn^^ « ertden» '
SVMMA DOCTRINAS tredentilus G R A TI Sprotgt;tcr Chriftum proinitt^, non propter utlumnoslrurn incntumuel obediëntie-
PremiÃiones ueró legales nequaepiam Gratis oHi^ runtremiÃionempeccatorum zy uitam icternant,(J aliapriemial^iritualitiaecorporalia/eddiiitexain^i'* bentconditioncm per^da; obedientite, tanejuam cM^ famz^ merUuni,propter quod bona proinijÃaÃnt ex^ hibcnda.ut dicUur: (^ifècerit hA'c,uiiict.üein,Sitnt mifericors bis, qui diUgunt me, or culiodiuntpriece^ ptamea.
TERTIO: Cumautemnemopratjktperpda obedtentiant,quam Lexflagitat quierunt anxifânen-tes,quomodo ampliÃim^ promiÃiones pramiorunt Ãngulis uirtutibus additie, nabis rattepant ,amp;âqiioâ nodo poente uitaripoÃint f Ad hanc qutejlionent reâ ÃiondetPaulus t. Cor.t. Omnes promiÃiones D«W Chrijk funt Amen, id eÃ, ratte, ac firmte,hoe efi, uere lt;(y certó danturpropter Chriftum. Item Kom.pi't^^ ftdbilimus per fidem. Nam fide cofiigientibus ad Chrl ftum datur Spiritus fanäus, qui inchoat obedientiM congruentem cum Lege üet, quoi priemijs Ãiritthiliâ bus er corporalibus m hac uitacr£terna ornatur,ut t.Timoth. 4. dicicur: Pietas habetpromiÃionespreâ fentis orfiiturlt;e uitte. Item Math.^.Nenes uejiraeà copiofiaincÅlis.
Dantur autem premia, in promiÃionibus obbiti, to ordineer modo,quem Chnftus in Puangelio preâ fcribtt, Narei deeimo,R.ecipient ceiituplum in hae tu*
CHRISTIANAS. ;^
^ifid cum trAuliitione,cr pofi hi^nc uitii»},uitam te» i(rn!im,hoc eli,pr£cipua priemia er pr£cipu£ pesena , ^gt;^unturmuitiim£tcrnam.
QVART O: Difccrncndtefuntprom^ioncsin ^iMngcUo trdditx.
Prim«, l'umiMçrTinlt;xxifnè necc^dria. eji PRO* MïSSIO GRATIAE errccoHcilutionicdcui* ^idtcmie, l(ubonorum^iritudiiumer£ttYnorumt ï«lt;Dj(« propterChrijlum certo ernamindtimer WcuUiconditioneertxceptiompromiÃt fe daturu ^f-c.üicpr^cipudtiuMgclijpromiÃio femper raU trÃmA cà credenti, eticim omnibus bonis corporalis tiMomiius. idcoÃ-, ÃmuÃmiaÃdc rttinenddeÃ,ut tob 'âidicitur, ^tiamà occident me,^erabo m eumstemt Ueo txÃde gratis, ut firmafitpromifiio.
tax fimtPromifiionesKerwin Corporalium ne» ^\fimarum ad hums uit£ mortalis confiruationcm, vtuit£,hon£ualetudtnis,cibi,potus-,dcfinfionis,libe» fdtionK expericuUs, beUo, pcfic,fioccunditatis agrorti trfimilium,(iu£ panis quotidiam appeUatione conti Wntwr.H«« q«o(j; tradidit Deus propter fex caufias.
t VtagnofiamusVieumauthorem er confieruato» wm ej}c etia huiu4 uitx corporalis, nee cafu^argi bo »4 corporalia, nee nofira tantum diligentia acijuiriz StduerèdDeo dari.
^' Vt ^edefia m hac uita conferuetur.
}' bifides,er inuocatio, 'm petitione,er expedis
Ã0B6
SVMMA DOCTRINAB fionecorporahum bonorum exerceantur.
4. nbsp;Vt commonefuciant nos de ChriÃo er promip fione bonorumfpirituuUum.
f. nbsp;nbsp;Vt Grutitudmem nofiram quotidie in ufu bono* rumcorporaUum declaremut,
6. nbsp;nbsp;nbsp;VfBoiiiicorporaliaÃntadminicula nojïr£uo' cdtioniS:,er inÃrugt;nentlt;tbeneÃcentite er äUtirumuit^ tutum,
Qy INTO: PromiÃionibus bonorum corporis tium età uniuerÃditcrmdendum eil : tarnen Ãmpef hlt;e quatuor exceptiones addenda:Ãunt, I. , Poena: impiorum.
11. nbsp;nbsp;nbsp;CaÃigationispiorum fett crucis^ qua Veut ettto conÃlio PcclcÃam in haci^Uapremit, accauÃe'X.11â poÃrarecitabuntur.
III, nbsp;nbsp;nbsp;No« pr^Ãnbenduseà Deo Modus erT^o^quot; pus,quopromiÃabonaexhiberedcbeat. Vult enim Deus nos Ptde in ChriÃum ab ipÃo pcndere,crl^lâtra=â tionem expericuUs er altabona expeiktre, nonuult nosnoürisopinionibusregi,utpfai£^o.lnÃtgt;ti^tgt;tt fpe. Item,Expech, Dominum. Item,Cum ignoramuf quid agendum fit, oeuh noÃri ad te toliuntur. '£,this diHis maximefalutaris Kegula Vit£ extruitur, uidtH cetjC^ubd nccefiariauocationis officia dimnitustit^ dataÃdehter facienda fint,er tranquiUo animo expt danfieuentus falutares, etiamfi à rations humant profpici non poffunt.
1111. nbsp;nbsp;No« funt rapiendatpre^ifiones corporale noÃris
Christianas; 46
iullrii CüÃlijs fine uocdtiónediUinit,VtfiUjEphraini (i^itr.^^J mui^ientei tard prow^dm fine uocdtio» nejinterÃetuntur,
SEXTO: Comnundtiones ZT Pcenlt;e,qult;e immu Ultliordinepeccdtd comitdntur, fdncitnefunt dDeo pfopterfixcdufiis.
t luiheid Dei, cuim nermd ufernd er immotd efi, pttnirc er dc^uere dc ddaefcekrdtos,
⢠I- Vf in pcenid confpiddmia difenmen Virtutnni ' ^^dciorum, erd^.ofidmut Deutn bonum, iufiwm, ^Virtutii dnidatem e^e.
^ 1 !⢠Vt hié breues poente corpordlesfimt commoner fdhonadc atemis poenis.
**n. vtpoen£nósimpeÃldntdd poenitentidm,di ^âidndd pcccdtd,er emendationem uit£.
y* Vt trdnquiÃitd^publicdconfieruetur.
7» Vf exemplis horribdium poendru detetriti alij *''â^^^ddicl4,(^uibiiip(xn£attrahuntur, ^mnibui dutem commindtiombui poendrum dd^' ' ^eut conditionem pÅnitentilt;c,qtid femper uel hbe ^ 'o lid mitigutio cdldmUdtum impetrdtur, ut lera* jjf^ âÆ' ^^^dur. si pcenitentidm egerit gens iÃd 4 mda Ku,f'â^â^ âi^â^^ ^°H'^°^' ^^^'^ ^ ^a° po^itititf« lóf '^^***^°gt;^âfodcogitdut,utf4ceremeii Seddi ^Cd] â^ ^^^^^^ *** Lock depecedto, de poemtentUi flt;)l^^â'*^^*^ ^ â¢â^'^^ fopiofiorexplicdtioptoporti '
r. SVMMA DOCTRINAB
QVARXVS LOCVSgt;
DE PECCATO.
OjiideÃpeccatum^
PECCATVM eft quicquidnoncon 'gruit cum norma Legis diumæ,i Joha» in» ^ a^dpna. eçiv Mspetd.
li£c breuti DeÃnitio à Praceptore crudité cuolu* tu eÃ,nwnÃrato fundamento feu tiMterutlipeccatidjit uerbis.
PECCATVMeft defedus lid inclina tio, ud adio pugnans cumLegeDei, promerens iraDd 0^ æternas panas, mfifiicrit fada remiflîo propter FiW Mediatorem.
Q«lt;f eà cctu/a e^ftctefts peccatif
Totopedoreampledenda eft fen* tentia, Deum non efle caufam pcccati, nec approbate peccatum,nec impelled' xc ad peccandn« Sed pnmi peccati can fafm'dibera VoJuntasDiaboIi 06pri« jnorum Parent«, qm hbere Sd fua fpon te airerterunt fe a Deo, StT fapientiam, juftitia 06 Jibertatem uoJuntan'sin créa tione ipi'is infitani ,fibi Ã6 toti pofterita tmmifermit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Extern
CHRISTIANAB.' 4t £xternorum aHtempcccatorum tresfint cauÃr.
t ErroreSjfeu cÅcitas 06 caKgomen tó humanx, quæ lapfum prwnorum pa fentumfecuta eft»
à t Prauæ cupiditates»
Hl. Ãncitatio Diabolo
Materia in qua eft Mens 06 Vdun*
las. Cor, 06 potentiae obtempérantes, 06 omnia membra externa»
Forma eft reatus, hoc eft, obligatio perfonæ ad ira Dei 86 ^ternam damna tionem»
Fines z^ effiélitó funt^
t Ira Dei»
It Aeternadamnatio»
Hl Mors corporis,
HU, Omnes calamitates generis hu* mani,
^ ⦠Tyrannis Diaboli, Vb Concupifcentia, quxfimuleft peccatum S6 poena peccati, Q^fintfpedes peccati^
^FECCATVM ORlGINIScftin F «
SViMMA DOCTRINAE omnibus hominibus natis ex uirili fe* mine,am!lTio lucis in mentc^Su auerfio uoluntatis à Deo, amp;nbsp;contumacia cor* dis contra Legern Dei nobifcumna^ fccs,06 fcquuta lapiumAD ae. Propter quam corruptionem naturæ, hommes rei funtirxDei Só eternaru pÅnarum, nififueritfada remiffîo propter FiJm Dei Mediatorem.
PECCATVM ACTVALE,cft affio interior uel exterior pugnans cumberâ geDei,
Dic alfera/ft JiutJionefn^eccaii^
VENiALE peccatum eft defedus, uel inclinatiOjUcl affedtus, pugnans c3 LcgeDci, inrenato,cui retinentiüde, 00 repugnant! prauis affedibus Spin-tu/eatus remittitur»
mortalePeccatum eft in non re« nato quodcunlt;ppeccatü»SedinIapfo qui anteafuit renatuSjeft dehetum con tra confdenuam, propter quod homo amittit gratiam S^ Spiritum fandum, '' nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;fit reus iræ Dei 66æterntepÅnç,ni
fi rurfus ad Deum conuertatur»
PECCA«
CHRIS TT ANAE. 41
PECÃATVM CONTRA CONSCIES ïl AM eft, quod fit à feiente 6^uolente*
PÃCCATVxM IN SPIRITVM SAN» C T V M eft, uel ueritatem agnitam petu lanter 00 perfeuerâter oppugnare î uel opera quæ certó apparet fpintu Dei ficta effe odio Pharifatco tribuereBc« olzebubjöó dieere Diaboli opera effe: ueldefperäre, hoceft, adimereDeo hudcmmifencordiæ feu gratig exube rantis fuprapeccatum.
SednosquantaeSepfint neftra pee cata,fcïamus mandatü Dei efte,ut ere* datnuSjOmniapeccata nobis remitti, et promiffionem Gratiæ uniuerfalem aegratuitarn effe,ut dicitftr Matth.un« decimo,Venite ad me omnes.
Rom. v. Gratia exuberat fupra pee catum.
loban.ni. Omnis qui credit in FiliS, habet uitam a-ternam.
'aVINTVS LOCVSgt;
DE REMISSIONE PECCATORVM fauujiicMmZti.wgdio.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F üi
SVMMA DOCTRINÃ (^omodo cof^t^iiitur Fdomo remf^ Ãonem peccatorum z^ luÃif dam coram Deo^
SoIafidcinPiIiumDci lefumChn* ftum,hoceft,
G R A T i s,non propter propria opc^ ra aut mérita, fed tan tum propter uni* cum Mediatorem lefum Chriftuni,qiii pro nobis uidima 8C propitiator fa* d'US eft, confequitur Homo remiffio* nem peccatorum, Spiritum fandum, amp;!: fitiuftus,hoceft,Deo platens 06at* ceptus 3 propter Chriftum iuftitia ini* putata, 6^ fit hxrcs uitæ ætemæ,ctîni certô credit hart bona fibi à Deo pro* pter Filium donarû
Qjiod eà dÃnmeM infer luÃiciAni
Lgt;egfs er Buan^elÃ
Lexpromittit remii^onem pecca* torum, iufticiam amp;C uitam gtemam/cd fimul Heigl tat perfedam obedientiam tanquam caufam*
Ideo Iuftitia Legis eft ucl perfecta omnium uinumobediçntia erga tota legem
CHRISTIANAE. ' 4J
legem D ci, expers omnis peccati, qua* lism nullo hommum, folo Ctinfto ex* cepto,cxtitit,Vel eft qualifcunep obe* dientia extemorum membrorü præ* ftans externa opera, quæ Lex Dei Ha» gitat, ÃC nunquam fatisfacitlegi Dei.
Euangeliumucro G R. A T iS promit* titremiffionem peccatorum, iufticiam amp;nbsp;uit am æter nam, non propter noftra obedientiam erga Legem,fed proprer folumFiliumDei, dominum noftrum lESVM CHRiSTVM, quem fola Fidc ampledimur.
(^digitur cà iuÃieta EuangeUjJêtt luÃiaaChrtÃianayÃu IuÃtÃcagt; üo hominis coram Deo^
IVSTICIA CHRISTIANA cftremit fio peccatorum 00 imputatio iufticiac Chrifti Sv acceptatio aduitâæternam graiuita,non propter ullas uirtutes aut opera , fed propter folum Chnftum Mediatorem fola fide apprehenfum, c5qua coniunda eft donatio feu inha* bitatiosPiRiTVS SANCTI,etrenoua F iin
SVMMÃ OOCTRINAE
tfo naturae, ac inchoatio nouarum uiïâ tutum,quae in perfona iufta,hoc cft;Fi de recondhata Deo placent proptet Gliriflum,
Quid èdl Fides iiÃ^cam^
F i D E s eft noticïa perfonæ ac benefi dorS Chrifti ac totuis dodtnnæ,à Dco tradûæî et affenfus, quo amplcdiwur tatam dodrinam, et m hac pronuffio* nem gratuité recodltation/s feu impu tationis iaftidae propter Cbriftum do* nandæ:et nducia m Chrifto Mediate* re lux ta pronuflionem acqu/efcens j et çertô ftatüens fibi peccata remirtp ft Deoplacere,/êredpi et cxaudiri,pro* pter folum Chriftum G r A r i sjiópfo* pter propnam dignitatem.
Quornodoinfeni^enda eÃh(ec'Pgt;'(^i^ 3 nbsp;nbsp;poÃtiOy,jSola MdeJu/nus iuÃt^
Correïaöuè mténtgenda eft, uideïi=â cçt, Quod propter folum Filium Dei Dominum noftrû JeÃim Chi iftû acçi* piamus rcmiilioncm peccatorS, iatti^ ciawgt;
â CHRISTIANAS. â nbsp;nbsp;44 riam, amp;^uitamætemamGR ATis^uon propter noftramerita,
Heo autem hac forma uerboru (Filt; ^eiuftificamur) utitur feripturajum« rrumepdoceau
*⢠Quae fit caufa feu meritum luftific cationis,feu quæ fintbeneficia Chrifti, videlicet, quod per Sv propter folum Chriftum donetur nobis remifsio pec* catorum,iufticia 06 uita tetema.
U Deinde quomodo nobis appli* rati amp;Ã ad nos transferri deb eant^uidc* Ãâcet Sola Fide amplcctentc Promis fioricm, ÃCinCHRiSTO acquiefeente* ^md exchdunt her particulier Sola
FideyGrads y Sine Lege^Sif
nc operibus Le^'S^
Non ex éludât meritum Chrifti,nec noftrampoenitentiam, nec rcliqua o-pera aut uirtutcs,ric adfint aut fequan* turtSedadimunt ceteris uir tu tibus feu opcribus,mcritu feu caufam remifsio* nispeccatorum, feu iuftificationis, 84 transferunt caufam in folum Chr iftum Mediatorem fide apprehenfum*
F v
ÃVMMA DOCTRINAE
^^ropter (^nas cai^ neceffe e/l rétif neri particular ExcluÃuarjSola Fide^ Gratis Ãne oper» biir Legis f
Propter quint» caufas,'
E Quia non eft aliud medium, quo promifeionem Gratiæ Si Chriftumalt; gnofeere ÃC apprehendere poffumus nififolafides,
IL Vt Chrifto debitus OC propnus honostribuatur, uidelicet, Quodip« fins obedientia fola fit meritumjtemif fi ohis peccatorûjiufticiæ ôc uitæ æter# nænobisdonandæ, Ãôquôdnoftraoa pera non fint meritum, propter quod recipiamur*
IJL Vt co...cientiaâ babeant certain amp;nbsp;frmam confolationem, nititurpro-müsio gratiae folo Filio Dei S' non no Uris menus, ideo dicitur, Sola Fide,ut cor certo ftatuat ,Deû nobis propioô clTc propter Chriftum. Hanecaufam Paulus Romanuiii. récitât,Ideo exfidt *3RATtS,utliiiirma promiÃio.
VuHu«
CHRISTIANAE.' 4^ ïni Vtilluftn'usfit difcnmcnLegij ^Euangelii.
v. Vtucra Inuocatio pr^ftari pofsit, g^uamneceffe eft mti Solo Mediator« Füio D E i,non noftris uirtntibus» luftificat ne folaFides tantum ratio« île pnncipii,utloquuntur,Deindeuc-â'opoftprimam conuerfionem feu tu« ftificationem, ftatuendum eft nos par« tim fide 3 partim propter noftra opera, (fu propter Fidc,Spem,2lt; Charitatem tuftos effe 00 Deo placer etquot;
Inprincipio 3medio, Ã6 fine,fempcr ftatuendum eft 3 Nos propter folum Chriftum Mediatorem fide iuftos ede, amp;^ Deo placere, 8lt; hxredes cfte uitat ^ternæ3non propter ullanoftra opera lut uirtutes, ut prolixe difputat Paulus Galatdii,
ItemjRom. v. diptur, luftificati fide pacemhabemus apudDeumpcrDo» minum noftrum Icfum Chriftum, Abac.ii, luftus fide fua uiuit» Nee poteftfides niti duabus rebus, Chrifto ^ noftris opcribus, Alio« quiprorfus incerta fieret, nee ui lam fiimam
4
â¢A. SVMMA DOCTRINAE
firmam confolationem adferret. Rolt; man.uïï.Quia femper manent etiam m /and/speccatainhacuita, pro quibus orant, Remftte nobis débita nofrra» Idcó Chriftirs cft Sacerdos in sternum pro nobis intcrccdcns,6lt; fuamiufticia nobis applicans, nee cft in aliquo alio faills»
Qjiode/l diÃritrtcü inter dot^rin^i!^ ueramnoÃrarumJE^ccleÃarififtin i.^ticulo duÃiÃcatiofni^o* ' fazant 'PapiÃarum do/ dlrinam^
Tria funt præcipua diferiminai L Papiftæ docent hominem inereri remifsionem pcccatoru 66 efteiuftum non propter fetum Chriftum folafidf, â fed etiam bonis operibus, feu proprus trirtutibus congruentibus cum Lege Dei,Item operibus MonafticiSjMibis, Iciunns.
IL Cum nemo fciat an fan's habeat bonorum operum,docent femper dU' bitandmn efle, an habcamus remifsio,
nem
CHP.I STIAN AE.' 4*5
nem peccatorum,Slt; an fimus in gratia^ HL Docenthominê inhacuïtapoamp; feLegi Dei farisfaccre,0ó hac Legis im pïetioneiuftuni efle,ó^ uitam çternam meren,
JScontrtlnoÃrce EcckÃceucratn Euangelifdoélrifiatnam^ Ãe^lcntcs docente
I Remifsionempeccatorumdonari Gratis propter folumChriftumMe diatoremjnó propter noftra opera aut mérita,
H, Non effe manendum in dubitaê tiünc,fed omnes, gui in delitfb's contra confcientiam feu une fide in Chriftum uiuunt j debere certo ftatuere feDeo difplicere, 8C reos effe iræDei 2lt; aeter» narumpÅnarum, nifi adDeum con« uertâtur, E contra omnes5qui fentiunt pauoresiræDei, Ãócupiunt conuerti adDeum, ëC fe emendare,debere eer« toftatuere fibi remitnpeccata , fein gratia eife , óó Deo placere propter Chriftum MediatorenijUt exprefie di*
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;citur
SVMMA DOCTRINAE
citur in Symbolo,Credo remiÃioncnl peccatorum»
IIL Hominem non poiTe inhacuita Legt Dei fatisfacer e, ut Ro. vu. 00 vüi» darè dicitur.Scdiufticiam Qé uitâætet nam donari credentibus G R A T i s pro* pter Chriftum»
SEXTVS LOCVS.
DE BONIS OPEEN but.
Qjtidfint bona Operaf
BONA OPERA funt Opera à DeO mandata, quæ fîuntprælucenteagni* none Chrifti 66 fide, hoc fine, utDEO obedientia SC bonos pr^rtetur* '
Qu^e Species^ , Species commodifsimè iuxta fen'cm præceptorum Decalogi poffunt di-ftribui,
V era agnitio Dei iuxta Euangebon» Verus Timor Del« Verafiduciamife^ ricordix promifDe propter Chriftum» Diledio Dei, Spes,Paiientia,Huintlilt; , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tas,
CHRISTIANAS.â 4^ tisJnuocatioDci fada in Spiritu 0^ Ueritate. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
luftida uniuerfah's. Pietas erga Pa* rentes, Obedientia, lufticia particular ns, Beneficent ta, Mifeneordia, Caftir tas, Veriias ôdc. ut fupra in Loca de Lege,Cataloguai V irtutum/adiundis definttionibusjtecenfuimus,
Q»(rfunt cauÃe Evidentes Ãu
QuomodoÃeripojJunt bonaOpcrat
Tres caufæ concurrunti
t VerbumDei8lt;ueraagnitio Chri»
it Spiritus iandus,accêdens in mente agnitionem Chrifti 2lt; fidem, 2lt; co» gnitionem præceptorum diuinorum. Deinde impellcns Cc adiuuans uolun-tïtem, ut obtemperet praeceptis diui» nis,2lt;iuxtaearegatadiones externo» tuntmembrorum.
Ht Mens SC uoluntas Humana im», pulfaetrenouataperSPiRiTVM SAN« CTv M erregens externamembra.
. SVMMÃ DOCTRINAÃ
Qw^e e/î cauà Formais Ãtt Qwif tnodoplacent Deo bona opérai
Opera Runt bona Só Deo phccntia per Fidem in Chriftunvld his quatuor articulis declarandum eft.
L Perfonaqugfacïtbona opera, fra-tuatfciufta elle ôôDeopheere GRA^« Tis propter CHRiSTVxMÃdé,
à L Agnofcat 2lt; deploret niuIdpKda peccata , adhuchærentia in nobis,ut Calïginem de Deo, d ubitationcs, pranas ïnchnationes, fecimtatem, fuper-biam,adniirationern fui OCc, quæimpe diunt,quó minus Legio e i pofsimus f# lisfacere,
ÃIL Et tarnen ftatuat Dei uolunta^^ tem «eternam 6(1 immotam effe, ut eim bonis openbus feruiamus ólt;^ nouant obedientiam eu ipfius Lege congruen teminchoëmus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
UIL Sciat hanc inchoatam obedien tiarn placere DEO, non propter pro* priam dignitatë,fed propter Chrif^ Mediatorem.ut i. Petn ii, dicitur,0i* ferte
CHRISTIANAS; 4? fertcDco hoftias fpintuaks, acceptas DEO per Chriftum»
Qu^eÃnt cauf^ Finales ?Ãu
' â - CurÃaciendaÃint bofi na opérai
Nequaquam eo fine facienda font fona opera j ut mercamur remiÃion^ peccatorum, iufticiam QC falutem aeter nam. Nam hæebona propter foliusFi lu Dei meritum credentibusGRATiS donantur»
Sed alijÃni ueri Fines,
t GloriaDei, i.Cor.x.Omniaad gïo riamDei facite» Matth» v, Luceatlux Ueftra coramhominibus,utuideantue ftrabona opera, £lt; glonficctur Pater üefter cceleftis»
n. Vt débita obedientia Si bonos Deopraeftetur.Nam ordo iufticiæ di* binac immutabilis eft ,ut creaturaDeo obtemperet.
111. VtretincamusFidcm,Gratiam^ Spiritum fandum, ÃChxreditatemro«
SVMMA DOCTRIfJAB
gni ccelorum.Nam hgc bona amittunè tur per mala opera feu peccata contra confcientiam.
à nV Vt pÅnæ præfentes Sc æternæ uitentun Nam mala opera Deus regn« lanter enam in hacutta punit.
V. Vt mercaniur præmia fpiritualia 66 corporalia,præfentia Ãà æterna4',Ti moth. ini. Pietas promifsioneshabet prxfentis Sc æternæ uitæ.
SEPTIMVS
L Q C V S.
DE SACRAMENTIS.'
Qjude/ï Sacrafnenfi tum^
â SACRAMENTVM eft adio facraj Deo mftituta, conftans uerbo Ã^ad* miniftratione elcmentiintegri, Ã^adlt; dita promifsioni , quæ eftEuangcIil propria, utFidemin uiuentibusobfi« gnet 6lt; coiuirmet»
Qtiot
- CHRISTIANAE. - 4?
(^otÃnt Sacra/nenta 7^oui '-^
. , â 'TeÃamentà Duo.
Baptilmus 2C ÃÅnaUominû
' nbsp;nbsp;nbsp;Quide/l Baf ïi^tiifóf nbsp;nbsp;nbsp;'
BAPTiSMVS eft aóio feu ceremo^ ïüa à Deo inftituta, continens mérfio^ nein feu ablutioncm, 06 integram pro^ nundattonertiueibotum, Egobapti^ 2ote in nominePatris 26 Pilu amp;^ Spd ritus farufli, qui teftatur baptizatutna Deo recipi, 26 donari Spiritu fanclo, 26 acceptari ad hæreditatem uitae æ« ternae» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Q«(C e/1fintentia uerborutn ^ Bgo
â baf tizo ie in J^omine'Patrii ipu/n [^^^^^ï^Sfiritus
â Sandii^ , ,
- Ego ( inquit Minifter ) mergo Eue *bluo te aqua , 26 inuoco fuper te ue« rumDeum,qui eft æternus Pater Do® mini noftri lefuChrifti, 26 Filius ipà coæternus , 26 Spiritus fanctus» Et teftifteor te ab hoc uero Deo recipi, G «
SVMMA DOCTRINAB
Ã^tibipcccata remit«, propterCh«lt; if um, qui ab J LUI te hoc baptùmo, ut fi* gmficet tua peccata ipfius ùngutn^ ablutacfîè , et régénérât ac/anÃfie^C te spin tu foo ad lufttciam et ui tâ æter* nam.Quare tu uidÃun hune unum ue* turn Deum agnofees, inuocabis et ce* lebrabis*
Swit ne Infantes haptic Z^ndif
Sunt baptizandi.Quia ad ipfos pft* ttnetpronuÃio Ãâluü5,ut diatur,TaliS eftregnum codorfi. Non eü autem ûlt; lus extra EccleÃam, ut diciturîoha,iiigt; ISUri nuis renatus fuent ex aqua etSpi* ritu non innoibitin Regnum D et Ej'* go necefle eû Infantes per baptï/mirnJ regeneran et m/êri Eccîefîæ/ Efi autc Chriftus efficax in Infantibus per ba* ptifinû, et operatur in eis fidem et afios motus,pro ipforum modo»
COE N A DOMINI.
QjJ!^ ef CÅna jDotninif COB il A
CHR-ISTTÃNAÃ.' jfo
ÃOENA DOMINI eft adio, à Filio I^èî inftituta, Ã^ ordinata, in qua fum-pto Pane de Vino/umitur uerum corpus et uerus fanguis Domini noftri le* fo Chrifti, ut hoc pignore accipientes, commonefadi de promjisioncEuan* pelü propria, Fidem côfirment £lt; ob? «gnenu
,^d (juid inÃituta c/îCÅ^ nd Dommig
Primus 06 principalis finis eft, Cow* firmatio fidei in couerfis, Nam Sacra-menta feu figna uifibilia ideo addita funtpromiisioni remiisionis peccatos ïum,iufticiæ QC uitæ æternæ,ut nos co« monefaciant de promiisione,et fint tea ftirnonia feu figiUapromifsionis, ut fin gull promifsionem fibi adpÃcent per fidem in uero ufu Sacramenti.
if Gratiarum adio pro omnibusbc nefidis Chrifti.
in. Eft Symbolum feu nota confcf= fionis ÃC dodrinæ»
lut Eft neruus pubfici minifterii. y. Commonefacit de mutua dde^ dione» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G iii
SV M M'Ã â Ã ÃÃÃ RIÃ^ AB
Ontgint præapui abuÃ^ CÅtiæ jDömimapiidPapiÃasf
Pri'mu Papiftæ mutilant Sacrament turn, oc akerâ fpeciem Laids adimuntj contra expreffa uerba inftitutionis Chrifti^ '
Secundo : Fingut fe ipfo opere meâ reri remiÃionem peccatorum, feu ut ipforum uerbis loqüamur, Sacrament ta nouæ Legis conferre gratiâ nonpoâ nentibus obicem*
Tertiot Mutant Sacramenta in alio# ufus diuerfos ab inftitutione,ut ad drâ cumgeftationem et adorationem^cùm tarnen nulla res extra ufum aDeoorâ dinatum ÆÂ« Sacramentum*
Quarto: Transformant CÅnâDo-minrin facrifidum, quo fingunt femeâ reri remifsionem peccatorum fibi et aâ k'S ex Opère operate» Contra fomifsi-mè ftatuendû eft, Chriftum une facriâ ficiofo. ara crucis fado, meruifletoO Ecclefîæ remifsionem peccatorô,quæ fola fide accipiatur;
i Quintô: Transforunt Coenam Doâ tu - tnini
- ⢠CHRISTIANAE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi mini ad mortuos ex purgatorio libe= ïandos»
Sexto ⦠Aliqiri nunc di(putant,Mifr fameffe application? ûicriHcii Chrifti, â Quam tame feiendum eft, fieri propria nde,non propter opus alienum, ' Exh is erroribus difenme inter Mit fam Papifticam St noftrarumEcdefia rum facile intdhgt poteft.
Quid edl Sacnficiutti^
SACRiFiCiVAi in gencre eft Cere« monia uel opus noftrumjquoDeo tri« buimushonorem proprium diuinita« tis , feu quo teftamur hune ocre effe Deum,quem fie colimus.
Qua:Ãm{Ã)ecits Sacrifié doritin^
Alia funt Typica feu Imagines: Alia funt non Vmbræ fed Res, St hæc funt duplicia^V n6 Pr opiciatoriû: Alia funt ETXAPISTIKA,
Quid e/1 Propkiatorium. Ãcrificiumf
PROPICIATORIVAI SACRIFICIVM
G iiii
SVMMA DOCTRINAB
eft opus, quod plaçât iram Dci adufl'lt; fus peccatum, reddit Deum propi* cium, 36 merctur aliis remiftionë pee* catorum, iufticiam £lt;^ uitam ætcinani. Tale eft unicum Sacrificium fummi Sa cerdotis Chrifti , uidclicct uniuerfa obedientia Chrifti, in tota uica , in omnibus adionibus , doloribus SC morte.
Quid edî Sacerdos^
SACERDOSin genere eftPerfona 3 D E o ordinata j ut doceat Euangelion, 60 oret pro aliis, Habens promÃsionc, quôdexaudiatur, OC offeratfacrificia, quæ Deus inftituit.
Quid cdl Summum Saif cerdof^
SVM.MVS SACERDOS feu CHM* STVS eft perfona immediate à Deo uocata ëiC unda plenitudine Spiritus fandi, ut Euangelion proférât ex ar* cano finu æterni Patris, amp;nbsp;deprecetur pro nobis , Habens promiÃienem, quod certo exaudiatur , 6^ offerat Sacrificium, videlicet feipfum, quo
Saai*
CHRISTIANAB. p
Sacrifido meretur tod Eedefiae remif fioncmpeccatorö, iuftidam etuitam Jtternam»
Q«^(/çÆ7ETXAPI2TIK0lî
Sacr^cium^
ETXAPI2TIKON SACRIFICIVH dl opus 4 Deo mandatum, quod fit in nobis prælucentc fid ein Chriftum, Ãà refertur ad hune fincm,ut Deus hono* te afficiatur, hoe eft, ut teftemur hunc Here efreDeum,qucm fic colimus, nee eft precium pro peccato, nee meretur ladend uel alns rcmiffionem peccato* rum,fed eft teftificado, quód fit Deus, amp;^ teftimomum obediendæ feu gratia* rSadionis, Talia facrifida funt omnia bona opera et afflidiones piorS.f PeU ü.Pfa]»xlix. Pfal.l. Pfabevi, Pfakexv, Rom« Xë Rom» x v«
SVMMA DOCTRINAE
OCTAWS LOCVS^
DF POENITENTIA.
Q^id eà Poenitentia^
POENITENTIA feu CONVERSlOad Dcum, eft expauefcere agm'ti'oneir« Dei aducrfus peccata, QC dolcre quod Deû ofFenderimus,nee tarnen fuccuiy tere dolori, fed fide in Chriftum aco* percremiffionem peccatorunijgtatia 6^ Spiritum fan Aum, Et in hac confo^ Jatione nouam obedientiam cumLei ge Dei congruentem inchoarejôôhæ« redem efleuitæ æternæ»
Q«lt;r partesÃnit PÅnitentiee ^Ãu ConuerÃonis adDeianf Tresfunt.
I. c o NTRI TI 0,quæ eft expauefcere cofpeclu iræ Dei aducrfus peccata per Legern monftrata.
ÃL FiDEs agnofcens placata effeira Deiaducrfus noftrapeccata, propter Chriftumjamp;i certo ftatuens fibi rernitd peccata, èC fc placere Deo propter Chriftum»
r-HRrSTIANAE? ' â jj
ÃHi NOVA OBEniENTlA/quxeft ^»lucentcfïdeinGhhftum, obcdirc Peoiuxtaomm'aipfiusmandata, hoe ^^j^ti^cus honore ^fficÃ3.tur 0^ ede^ l^retur»
â Qk(CfïitttcaujæContritiom^^ '
Quatuor font caufæ efficientes*
t Spiritus fanctusmouens mentem, utagnofcatpeccatum óf iramDei ac poenaSjSf incutiens uoluntati óf cordi dolores propter admiflapeccataJoha; Xvi,Spiritus fandus arguetmudum de peccato*
Icrem,xiii.Poftquam conuertifti me Domine,egi pÅnitcntiajConfufus fom óf erubui.
Thrcn*v* ConuertemeDomine32»f conuertar. : It LexPei denuciansirainDei ada uerfos peccata, Sf oftendens magnitu= dinemacatrocitatepeccati. Roman* Per Legem agnitio pcccati*
III* Omnes hominum calamitatesâ morsjmorbijbellajófc.qux font cócio= nespoenittntiæ* Mens
SVMMX DOCTRINÃI
fin* Mens êó uoluntas Humana,con ucrfapcr Spiritum fandum,agnofcê« pcccatum,2lt; dolens, nee ea repeter» Quee funt cat^ Fidetf Tresfunt;
L Spiritus fandus accendens inmen te cogitationem Euangclii de gratuita remiflionc peccatorum propter Chri* ftunijSC mouens uoluntatcm, ut aflen* tiatur.
Ih Verbum Dei feu Euangelium» IIL Mens Slt; Voluntas Humana con tierfa per Spir itum fandum,ludans cS dubitatione, 6C credens Euangelio» f nbsp;nbsp;nbsp;Quæ funt cauÃe F/oua
obedienü^^
Indern tres quæ luprain loco debo lus opcribus récitât ar funk
Q^ »umerant PapiÃa partit Focfutend^^
Tres*
L Contritionem cordis,
IL ConfeHionem oris. Satisfît*
CHKÃSTIANAB:
Satisfadionemopcrisi ^^idfentiendum eà de bis Tribus Taf
^a^iÃamtnin doélnnade 'Poemtentia^
Primum: Dc Contritione fentiem ^um^neceflariam effe aliquam contri« ^â onern,{eiiahquos dolores ueros ÃC f« â^ios propter peccata.Dc hac parte du* Ostetros errores defendunt Papiftæ. Ãâ Quod oportcat Contritionem fof ficientemeffe, cum certum fit nuUo« Dolores ullius creaturæ,quaintuinui# *âtagnos,pares effe irxDei, nee poff« fompenfare pcecata,
U QuodContritiomereaturremiCi fionem peccatorum ⦠Hie deteftandus error in opus noftrum transfert hono* rem foli filio Dei debitum^ôé cum tot» dodrina de luftifieatione pugnat» IIL Prorfus nihil dicut de tide in do dnnapÅnitêtiæj2lt; pertinaciffime ne* gant opus effe hacFide,qua TIBI IPSI eertó credis remitti peccata propter Chtidum« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et
.gt; SVMKTA'DOCrKfflAE
Et quia nemo fat, an contritio fue^ rit fufficicns, docent femper dubitan* dumeflc,anrennfla fint nobispecca« ta, quod cum tota dodrina EuangéW pugnau nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Secundo : De Confeflione fentien^ dum eft, Retinendam effe in Eedüfia generalem Confeffîonem 2^ morepe= tendæ abfolutionis prfuatæ^ut in gene re fatcamur nos reoseffè df dol ere, quódDcum offendcrimüSjói: utpriua tim applicetur nobis petentibus pro-miffio remiflionis peccatorum uoce abfolutionis.Inbacparte errantPapi^ ftaefmgentes numerationem omnium delidoru neceffariam effe, cum tarnen nufquam in Euangclio præceptafit,Sô prorfus impóffibilis fitjiuxta illud:De4 bda quis intelligitc'
o: â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- t
Tertióï De Satisfadione Canonica^ quæ iuxta Papiltarum fomnia,eft face* re opera non débita,hoe eft,non mam data Lege Dei, fed fupererogationis, impofita,utmereanturremiilionêp05 narun
CHRISTïANAE.''' ? nbsp;nbsp;^
narum purgatoni, uel aharum huius ui fæJciendum eft totam dodrinam Pa« pifticä de Satisùdtione, chaos efte mê# daciorum Sx^ Idolorum lt;nbsp;Nam remiffio culpæ £lt; pÅnæætemæ non propter ullam nofti am fatisfadionem, fed pro* pter folum Chrifti mentum eredentt* bus donatur^ôC pÅnæ hums mtæ temporales, nee imponi nec tolh poteftate dauium poflunt, 00 cùm fatisiadiones Ã^apjfticæ fint (ut jpfi fatentur) Opéra ûon mandata LegeDei, fan's eft oppo nere hanc unam regulam, Fru« ftra colunt me mandans : hominum;
NONVS a
quot; SVMMA DOCTRINAS
'NONVS L0CVSgt;'
DE ECCLESIA.
Q^uid eà ScckÃaf
ECCLESIA DEI in hacuita, eft uifilt; bills cÅtus omniumhominum, qui pu ram Euangelu doclrinam amplcdun^ tur, SC reAc utuntürSacramennsjift quo CÅtuDcus perMimfteriS Euan» gein effieax eff, multos ad uita æter» nam regenerat óófandificatj fimul au-temfuntineo ccetualiimultinon fan^ dijfed tarnen de dotflrinaconfentien« tes» - - â ' â
Oi^^tit T^otic tnondlranfcs ucram B^cckÃatn
Dd^
t Pura dodrina evangelh dc Clirifto,
IL Legitimus u fus Sacramento ruw»
III. Obe-
CHkiiTïANAe;â - j^ îît Obcdienna débita miniften'o/n his qUacadMiniftetfum prcphcpciü« henu
'Procter ^uas cauÃt^ liccleÃd
'' DeiÃbie^laeJl
CrUd^
Omnium calà mitatum totius genêJ ^ishumanijEcclefia: 8^ Imperior Q,cau fe efficientes K impulfiug communes^ Quatuor funt
t Peccatum commune totius geilet tishumanij quod uultDeus aboleri, Ãdeo deftruit naturam pcccatricé mor* te ÃC al lis cahmitatibus»
Jt Error es mentis humanaf, ut Prauæ cUpiditates»
Hit Tyrannis Diaboliprécipitant tis homines in miferias ÃC ealamitates«
Fines autempried^ui duo fund
t Vt agno fcant homines Deumeffe Epientem Si iuft uni, amp;nbsp;ueram ac hor-tendam effe iramDei aduerfus pCcca* tumamp;iniufticiam»
SVMMA DOCTRINAE
IL Vrcalamïtatibusfledanturhomi* nesadtimoremDei jModeftia Sdfre* nandas cnpiduates, quibus ærumnæ accerfuntur,
amp;c/ caiif^ calaffütatum I^cdeÃa: fcà euhares Qjtatuordcam recenfatturf quarum quaruorÃtntJmpulÃute^
û Lap fus primorum parents amp;f pee catum inde in omnes deriuatum»
à L Immundities nature interior, ui* delicet dubitationes de Deo, fecuritas carnalis,admiratio fui,èi,Ta,^ia, omnium afFediiunqamp;c.quam mundus negligit, hanc uultDeus abLeeJefia agnofoó^ emendari.
Ã11. OdiS Diaboli rabiofius infidian^ tis Ecclefiæ,quamcæteris hominibus» ÃIIL Certa delidafandtoruminEc* cl efia,q uæ eer tis p Ånis pumuntur.
Cau/Å FI/V^.^L JS^ S deccin,
L Calamitates non ideo nobis impo nit D eus,ut pcrdatnos,fedutnobisbc nefaciat,Ezech, xxxiiüViuo ego,nolo mortêpeccatori5,fed hoc uolo, ut con uer*
â CHRIStrANÃR. â yr ^ Uertatut 86 uiuat.Pfalm.cxvfiï.Bonum ^ftmihi Domine,quo d adflixifti me» Ãt Vt explorentur, exerceanturSd âfonfirmentur uirtutes Sanólorum,Tf* *ttor Dei, Hides, Inuocatio, Patientia, Confeflio 2lt;c.Hæ fummæ uirtutes ere fotnt, cum ærumnis exercêtur Sandf, in rebus fecundis fiunt languidi or es 66 paulatim prorfus extinguuntur» UI, Vt Ecclcfia agnofcat iram Dei aduerfus peccatum commune totius generis humani 66 aduerfus interiore immunditiem,quam mundus negligit; UIL Vt afflidiones fint teftimonia immortalitatis piorum»
V» Vt fint teftimonia certitudinis dodrinae, et fint occafiones diligêtius difcendae dodrinæ»
V L Vt pü efficiantur fimil es imagi» nisfifiiDeuRom» vin,
VlI. Vt emendent peccata interio* ra,dubitationes, fuperbiam, fecuritate 8lt;c. 06ut caueant futur os lap fus, VllL VtappareatEcclefiamobedi tCjno propter aliqua corporü comma da,fed propter folam gloriam Dei, H ii
SVMMA DGCTRINÃ
-lx» Vt prapfenoa Ãà auxUium Chnlt; Ãi m mirandis libcrationibus illiiftnus confpiciatur.
, X» Vt cófcquantur ampliffima pre« pua calaxnitofis promilTa,
Math, v, T ahum efl regnS coelorS.â i'i.Cprinthaïn, Momentaneakuitas quot;adflidionum actemum pondus glohx parit,
Q^ Junt prtedpua ^ ej^caces
; Oonfolationcs opponcndx
Craci ç;^ Calaniitaf
; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ùbuS^
Ethnicæ/eu Philofophkae confola# tiones hint feptem,
I, nbsp;nbsp;nbsp;Neceffitas f ei cdi mala, que dolent do tolli non poflunt,
11, nbsp;nbsp;nbsp;V irtus anteferenda dokri,
III, nbsp;nbsp;nbsp;Bona conkicntia, mi, Exempla,
V, Collario euentuum,'
V nbsp;nbsp;nbsp;I, Cauhefinales feuutilitates, VII, Incerta fpes hheratioms, CbnÃdf
CHRISTIANÃÃ. ,8
C^hri/ïianie autem Cojolationis duo^ deam^fîtesfunty ex (luibuiÃxpria res y età titulo cum PhiloÃphici^ con* ^ruuntÃinen res maiores codnent^f^ addunturÃx alice uerlt;e tf^caces, ç^ ^hilÃphssignotceÃdiuÃio Euan» . ^[ Jiopat^adla^BcdeÃ^x propri^e.
t Neceffîtas obcdiendiDeo,fut ci» hrs mänif potcnn nos humiliart opor« tetà nequaquam eins fâpiendæ K ina fticïà c repugnare?
ÃV Dignttas Virtirtis, S^pictatiser* gaDenm/ac confcffionis anteferend» omnibusrebus fecundis aut aduerfis* 111; Bona confeientia 8^ uulneratas confeientiæ fanatio perfidem mln 113 Det
UIL ExempïaFilüDei, Abelis, A# poftolorum,Martyrum,óó totius Eca defiæ, qiiam oportet fimilcm fieri imâ ÃinisfilnDcü
V, CoUatio cuentuum, Naminre« . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. H ui
/. SVMMA DOCTRINÃE bus fecundis omncs fîunt fecunores et infolentiorcs.
V b Caufg finales dcce prius redtatç funt, quibus teftimoma adiungantur.
VIL Agnitio bonaruoluntatis Dei certo promifTæ propter Chriftum, feu beneuolenn'x Dei' erganos,
VUL PræfentïaDel ïn ærumn/s, ÃX. Promiffio auxilu diuim corrolt; boranns corda in ærummSjUt per ferre onuspoffint.
X» Promïffîo mitigatioms calamto tu in hac uita, SiC certæ hberationis ueJ in hac uitajuel ïn aeterna.
XL Ad bas promifflones cum acce* (fit fides ftatuens Deum adeffe £lt; miti^ gare calanutates, inuocado, obedient tiajpes auxiln OC JiberationiSjpanentia Ãóc.hxc omnia coniunda hunt ücrifi* dum Deo grauffimum.
X J L Po/irennis ëC pr^cipuus eofola tionis locus efi Jmmortafitas Eecîefiæ, Re/urredljo corporum,^ porrus lutae aâtemacjinquoÃcclefiafiberataex o* nimbus miferus fuauiflïme acquïefcefj St^ nouaJuce, fapicnnajiuftïciajglqria
^ Ixtiiia, Ã Deo compJebi tun
CHRISTIANAS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ff
bEClMVS LOCVSgt;-
DE IMMORTALITATE HOMINVM,
Refurr(Hionecorporum,c/ uU4 ^etcm4» l^edrauÃimoniadclmmorta '
Iitate ^.yfiiimie.
Mat.x. Anima no poffunt oedderei LucaexximHodiemecu erisin Pa* radifo.
Matth.xvii.Chnftus colloguitur efi Mofeamp;EHa, qui longe ante mortui fucranu
Exoddii, Deus eft Deus Abraham, Ifaac et Iacob. Citatur hoc didû Matt«
XXIU
Luc.xvi.Lazarus et Diues uiuunt;
i.Pec h. Chriftus praedicauit fpiriti« bus incarcéré»
De à eÃrrertöne corporutn^
Sedes Matcrix de Refurredione' mortuorS, eft decimumquintu caput prions Epiftolæ ad Cormthios»
i. ThelT.mi.De his qui obdormier ut nolo uos ignorai e fratres, ne lugeacis, H üü
SVMMA POCTR-INAE
fïcut casten, qui fpem refurrcenonü non hab ent.
Iohan.v. Vernet hora, çumomnes quifunt in fepulçhris,audicnt uocem rillt Dei, ÃC pro dib tînt alii in refurre^ä lt;^(Qnê uitç,^iiin refurredioné p^nÃ* lohan.yi. Hæc eft uoluntas Dei jUt cmnis,qui ilidet Filium Ã^ crédit in eS, non pereatjfed habeat uitarn çternatn, Ãà ego relufeitabo eu in nouiffimo die.
loha.xuRefufckaturLazaruStEgd , furnrefurrectio ÃC uita.
lob.xix. S cto quad in nouiffimo die de terrorefurredturus fum, SC rurfus circumdaborpelle mea , SC in carne mea uideboDeum SCc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
-j Dcextr^fiïoJuJiao, r
Matth, xxv. Ãômuenerit Filius ho minis in gloria iua QC omnes fandiAn gelicum ço,tunciedçbitiupcr thronö gloria- faxbC iudicabic 8Cc.
« AA, xvii* Deus conftituit Dient, in quo iudicabit mundum in luftjcia.
ü.Theffii. In reueJationeDomini Je JuJe çÅlo punientur «terna pernM^a qui
* GHRISTIANAE. ; ^o
qui non obtcmperaruntEuangcIio»
Roman, ü. Cumulas tibi iram in die irx 0^ reuelationis mfti iudic« Da, qui rcmbuetunicuicp iuxta opera fua,
UcN^ita enternd.
loHan.iihSicDcus dilexitmundum, utFilium fuum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non per cat, fed habeat uitam æternam,
lohan. vi. Hæceft uoluntasDei, ut omniSjqui credit in Filium,habeat uitJ ïeternam»
Quid eà uita aterna^
VITA AÃTERNA erit-coufpedu* Dei3quo Ecclefia refufeitata ex morte» £lt; prorfus ab omni peccato liberatâj coramintuebitur effentiam S^uolun# tatem totius diuinitatis æterni Patris, Filii 06 Spiritus fandi, 06 noua ac per* pctua luee,fapicntia,iufticia,uita 06 lx* titia æterna à Deo,qui erit omnia in o* mnibus, complebitur, 06 uiciisim De* umcelebrabit.
FINI S.
c* SVMMÃ'âD0CTRmAE
APPENDIX
Breuis amp;nbsp;emdita
PRECATIONIS DOMI-nice,Pater t^oÃer.
Chrifto Lucae xi. 06 Matth. vi.propofita,quinqueLod i præapue cóft derandifunt. L oyis siT ÃEVS, quem compel!» mus, uidelicet æternus Pater Domini â noftri lefu Chrifti, qui fe patefedt miÃ' fohoc ipfo FilioMediatore, propter que nos quoÅ confugientes adipfum Fide, paternabencuolentia compledi tur, amp;noftraspreces recipit S6exau-dit.Hanc dodtrinam continet compel-latio Dei,Pater nofter*
11. Mandatum Chrifti, quo d præci-pit inuocationcm,et quidem recitatiO' nem huius forma uerborum à Chrifto tradita«
lift PROMiSSio,quôd Deus certo uelit
CâWRI'STIANAE.'â * ét Wellt noftram inuocationem redpere etexaudirc, et bona optataeo ordine etmodo exhiber e,queiTi in promifsio* ne exprefsit. Ideo didmus, Pater no« fier. Pater eft. Ergo paterna beneuo« lentia et çc^ij/ï nos complcditur, ut Lu cæxi.multis ueibis dicitur,Si uQS,cum fitis mail etcEt eft Nofter Pater,Id eft. Non folum diligens fuum unigenitum Filium, dequoinquit, HiceftPilius meus diledus, fed etiam propter eum Nos adoptiuos filios amans , refpi-ciensj curans, defendens, exaudiens, faluans.
Un, FidesaddensAMENpromifsio« hidiinnæ,- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
V, lies petendæ fpfrituales et cor* poral es, æternæ et præfentes, quæ e* ' ruditèin feptempetitionesdiftributae font.
P RIMA' P E^
T I T I O.
Sandificetur Nomen tuum.
» Nome fignificat noticiam, feu agnf tionem.
SVMMà DOCTRINAS tfoncm j inuocättoncm amp;nbsp;celebrätiö* Ticm*
- Sandifîcà ré fignificat land«, id eft, punim,mundum, Deo platens facerf, amp;nbsp;dicare uÃbus diuinis.
Petimus igitur hac oratione,Sandi* ficeturnomentuum* J* â â^ I. Vtnoticia feu agnitioDeiuerairt generchumâïioconferûetûr, ÃCom* nes falfæ opmiönes dcDcö, óódubn tationes Kt iioftris mentibus toftan* tur, lt;
IL Vtliera deDco'dodrina 6Ãuox Euangelii late fpargatur, QC deleantuf omnia impura dogmata 66 harefes, quibus nomen Dci contumeha afficigt;lt; tun gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
. IIL Vtuera amp;^ munda Inuocatione amp;C obedientia, iinemacultspeccatoru Deus eolatur amp;C celebretur.
SECVNDA PE^â
T I T 1 o.
Adueniat Regnum tuum»
REGNVM DEIinhacuitaeftgo i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ber«
CHKISTIANAE? *- ^x
bcmatio Dei,qua non folutn naturam uniuerfam à fe tfonditam, ac genus hu= inanum cuftodit 6lt; confet uat,2lt; feeler tatos punit Jed etiam petminiftenum Euaiigclü propter Chriftum colligit fibi Ãcclefiam omnibus temporibus mundij as remittit ei peccata,libcrat c« amab aeterna morte ^ fandificat earn dato Spiritu farido,mirabihter defend dit ÃC regit earn oppreflam cruce in hacuita, reprimitDiabolos amp;S Tyrann nos 8lt; prauos naturae impetus,2lt; refit» feitateamexmorte ad uitâôCglonam xiernam.
Hacebona omnia,uidelicet
1 nbsp;nbsp;nbsp;CollcdioEcclefia: per uocemEs uangelü.
IL nbsp;nbsp;nbsp;Remifsiopeccatorum;
UL Gubernatio Spiritus fandi* 1111, Defenfio in hacuita, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^
V, Hæréditas regni coelorum, po* tuntur hac Oratione, Adueniat Regnum,
TER-
?', SVMMA DOCTRINÃE
TERTIA PE^
T I T I o.
Fiat uoluntas tua Hcut in cÅlo 3: in terra.
Hoc eft:
Petimus ,utnoftræ uolunfatcs,nolt; ftra confilia £lt; adiones cumuolunta* te ôf uerbo tuo congruant. Fledeno* ftras uoluntates , ut tibi in tolerandis , rebus aduerfis, faciendis officns uoca« tionis, deniqj in omni uita obediamus, ut Angeli in cÅlo tibi obediunt, daft?
» lices fuccelEis in uocatione Ecdefia« ftica^ Politica 2C Oeconomica,ut tibi grata fiant.
dVAR T A P E^
T I T I o.
Panem noftrum quotidianum da nobis hodie.
Significat autem Panis quotidiafs nus , ipfam uitam corporis , bonarn ualetudinem, uidum, ueftitum, pa*
cem.
CHRISTIANAS.' â tfj rem, honeftam difcipHnam, fertflita« tem terrx ,bofpiua, domos, defénfio* nemlibcrorum, coniugum, bonæfa» mæ.
Hæc bona omnia ad fuftentatio* hem hums uitæ corporalis neceffaria uult Deus à fe peti propter quatuor caufas.
Prima eft , ut agnofcamus Deum datorem filt; conferuatorem ede huius Uitç corporalis,nee cafu offerri panem quotidianum , fed certo Deiconülio diftnbui.
Secunda,ut fciamusDeuminhac ui tauelle feruare Ecclefiam, ipfum redê agnofcentem, inuocantem, Slt; in omni aiernitate eelebrantem.
T ertia,ut Fides,Inuocatio K gratia* tumadio, inpetitione, expedatione ^ ufu Panis quotidiani exerceatur»
Quarta, Vtcommonefaciatnosde Chrifto, qui eft panis uitæ æternæ, de Remifsionepeccatorum £lt; bonis fpi« titualibus,quorumpetitio femper præ beere débet petitioni bonorû corpo* taliumjdeo ftatim additur.
» QVIN-
SVMMÃ DOCTRIMAB
Q.VINTA PE^
T I T I o.
Et remitte nobis débita noftrS, ficut 06 nos remittimus debitors bus noftris.
Qua petitur remifsio peccatoruni, non propter noftram manfuetudinem feu mifehcordiam remittentem alus offeniioncs 06 iniurias, fed propter fos lumChriftunl, ut tota Euangelu do« «firma tcftatur. Ac ut cetera bonaope^ ra nee G Har 10 remifeionem peccato^ rum comitantur ucl fequuntur, itaut non poÃit remiisio peccatorum Si gratiarctmerinifiadfint , nee tarnen â font caufa RemiÃionis peccatoruni, fed effctfhis ucl neceflano coniunda, ficManfuetudo quoep feu Mifcricor' diaremittensalnsoifenfiones, necef* faria eft.
SEXTA
«
? CHRISTIANAE. 64
SEXTA PE^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TITIO.
Et ne nos«nducas in tentation hem.
' Tentatïo fignificat alias folidtatfo* nemfeu ïmpulfionem ad quæcunque peccata feu lapfus : alias calamitates 36 mifcrias, quibus uel punimur uel pros bamuó
Në inducas, ld eft, Non finas nos impelli à Diabolo ad peccata 66 la» pfus', fed guberna nos Spiritufando Uo.
SEPTIMA PE=^
T 1 T I o.
Sed Hbera nos à malo.
, LiberatonoS ex omnibus malispræ lentibus 2lt; æternis, à peccato,motte, TyrannideDiaboli, calamjtatibus pu» fclicis Sc priuatis, Ãà donato nos uita 06 ^»tiiiaxterna»
I
SVMMA DOCTRINAE
Quia tuum eft Regnum»
In fine adduntur caufæ impulfiuæ Slt; finales , propter qyas expedatnus tona petita in feptê petitionibus prio* ribust
Tuum eft Regnum) Tu es Rex 2^ Pater nofter, ideo uis bona promilTa dare»
EtPotentia)Et potes nobis darebo napromifra,quia es omnipotens.
Et Gloria) Caufa finalis, propter quam petuntur bona , fit gloria Dei, uidelicet, ut, cum Deus exaudit, tes ftetur fibi pura; ede Ecclefiam, ut bias fphemi refutentur, qui dilputantnon ede DEO curæ res humanas, non ex* audiri Ecclefiæ preces, ut Fides pio« rumconfirmetur, ut cumhxebenefiâ cia recitantur,multi agnofcant Deum, ÃS inuitentur ad Timorem Dei 8óFfi dem,ut Gratiarum adionc Deus cele» bretur»
Amen)
CHRISTIANAE. éf
Amen. ) Certum fit,, ST cueniat, quodpetimus, Hæc noftra precatio non eft inane murmur , fed certô fta^ tuimus exaudiri noftras preces, 8c cértóimpetrari optatabona iuxta promifsiones, AMEN.
PHILIP- MELANTH-
NVÃvM dlfiUx condtui er utdis ungu^m, ConÃlium ft non detij- iuutte^ Deut.
Tune iuuat lÃe autè, eu mensÃbt cofeu reÃi
Manditt ojfieij munerd iufftfacit.
EtÃifud duxtlium prafenti d numine Chripi Po feit,er (xpeSklt non dubitunte fide.
Sie proeedet oput faujium popuUscjj tibiq;, l^Miter durs tue ueLdÃcundduehet.
Inuiihmqi Det dexträm uit nulla repeUet, Omnia eogentur cedere prona Deo.
Ipfa etiam quamuis AdamAnti mcifa firuntur, Cum petmut,cedunt fatafeuera Deo.
Nee Deut esl numen Parcarum careere claufum, Qj^alc putabatur Stoicut eÃe Deut.
\pfc poteü faits currut mhibere uolantes, Ipfe uelut feopulos flumina fhre lubet.
'Precatio ex if Par tly xx, exu freUa uerÃbits^
PHILIP. MELAxNTH.
1N tenebrit nofli-e er denfia eaUgine mentis, lt;..iimn:hil ed (otope^reconfiUj.
Turbati
âlt;5lt;Ã
Turidti erigimm Dtut ad tt luntimi cordii, Hojlra tuam'q^fid(5 foliM orat opcm:
Tu rege confilijs dilus,Pater optime,no[iros, üojirum opmutUudiferuidtomnetu^.
TE manedt femperferuante P-cclepd Chr^, tnÃrtoscj-ipÃnos tuddextrdtegdt. Tres uclut in flamma tejkf Habylontde[eruM, Rex ubi pr^fentem te uidet eÃe Deum.
'Precatio fumpta ex diélo GeneÃÃrif mo y Spiritiis DeiJouebat aejuas.
PHILIP. MELANTE.
Spirits utDomini nafeentid corpora Ãuitf Cum maniK artificn conderet ipfa Oei, SicÃueat catut^c^ui ChriÃi oracula difcuntj
Accendaté^ igm peciora noftra fuo.
G. F,
lu Ãudijs toto Dominum cole peilxtreChriÃum, b parui merces magna labors ent.