enùc iBaeraegtige BESCHRYVINGHE ban bet ;, ' ' t

LUDEN ende de DOODT aengebaen

JAN D E BACKER,

g{ielgt;oo}ttc£| ban TOocröen.

Óm de Belijdeniffe van de Evangelifche Waerheytin ’s Gravenhage verbrandt, in den Jare i y 2, J» ecrfltnlLattjnbcfcfi^cbcn öoo?

GUILIELMVM GNAPHÆVM, metöcn feWen in eene tt^ebanseniffe gelegen gebbenOe.

In ’tNederduyts vertaelt door

M\ J A C 0 B V E R W E Y. ï©en ttoeeben ©jutb»

BIBLIOTHEEK DER

RIJKSUNIVERSITEIT

AEN DE

EDELE, GROOT-MOGENDE

HEEREN ENDE S TAE-TEN VAN HOLLANDT ENDE WESTVRIESLANDT.

ENDE EERWAERDIGE, W E L G E L E E R D E, A C H T-BARE PREDICANTEN, ENDE DIENAEREN DES GODDELIICKEN WOORTS IN HOLLANT EN WESTV RIESLANT, MITSGADERS, VOORSTANDERS DER GHE-MEENTEN,DIE VANT PAUSDOM SIIN AFGE-WE ECKEN , ENDE DE

Ai CHRD

CHRI s T ELI ICKE SA-LICHMAKENDE WAER-HEYT DES HEYLIGEN EVANGELII AENGE-NOMEN HEBBEN.

EDELE

EDELE, GROOTMOGENDE

HEEREN,

EERWAERDIGE QP SIEN-DERS Van DE GEMEENTE JESV CHRISTI IN HOL-LANDT ENDE WEST-VRIESLANDT VERGADERT.

Ewijle de Eerwaerdigo, Wel-geleerde Heere D*^. Iacobus ReviusjRegent van der Groot-Mogen-

de Heeren Staten Thologifch Collegie in de Vniverfiteytbinnen Leyden, belieft heeft, het Werck ofte Hiftorie by GuiUelfnurnGnaph^um^in fijnlevenRedor der Schole van ’s Gravenhage, van het lijden ende de Martelarie va Ian de Bac-hr van Weerden, eerfte Martelaer van Hollandt^ in Latijn befchreven, ende by den felven niet uytgegeven_ , foo als men meende ( alhoewel in de rijcke A 3 Boeck-

Opdraght - Crieff'.

Boeckaffe van de Hooghgeleerde Heer Petrus Scriverius, het fclve al over vele jaren gedruckt noch te vinden is ) maer overdehondert jaeren totaes van motten ende fchieters odegen hebbende, door den druck in’t licht te brengen ; Ende dat iny daer van een Exemplaer ter handen gekomen was, Soo heb ick, alsuytde voorfz.Stadt Woerden oeboor^ tigh , achtende dat het veele Chrifte-Jijeke ende Godtfaelighe herten ( het Latijn niet verftaende ) aenghenaem wefen foude foo het in’tNederduyts vertaelt en uytghegeven wierde , om haer wenfeh ende begeeren te voldoen de moeyte aengenomen ’tfelve in ’tNe-derduyts te vervaerdigenj ten eyndede oprechte vroome Chriftenen daerinne lefen endefienmogen, in wat vougen ende door wat middelen de Duyvel, als een Aeitfvyant des Menfchelijcken Geflachts, door zijne Inftrumenten al-tijdt woedende is , omme alfoo den_. loop des Evangelij te beletten, ende de Kercke

Opdr^^^t .^rie^.

Kereke Godes met vervolgingheS, al-derhande wreetheden , ende dooden van reyne Predickers jendeandercop-rechte Belijders van het Heylige Evangelium te onderdrucken i ende ganfeh te vernietigen, ’t welck hem ontwijffe-lijckonmogelijck wcfenfal, ahbo het Vrouwen Zaet, onfe Heere ende Zae-lighmaccker leftis Chriftus, niet tegen-ftacnde zijn inde Verfenen fteeckende, hem de kop vertreden heeft. Des An-tichrifts Commiffarifen ende de Ketter-Meefters waeren vrolijekjende feerver-heucht, dat zy den voornoemden vromen Martelacr, overmits zijne volftan-digheyt inde bekenteniffe^der Waer-heyt, foo onfchuldigh gedoodet ende tot alTche verbrant hadden : haerfelven inbeeldende, fy hadden haeren gegeven laft getrouwelijck volbracht, ende een goedtproeff-ftuck in Hollandt gedaen ommede Lutherianen ^ zijnde by haeren Meefter voor Ketters gehouden, voort gheheel ende alte kunnenuytroyen^

A 4 ende

Of^ärd^ht-Srieff.

ende verdelgen. Maer anders is gebleec-kcn, daerfe geftadigh ende altijdt meer • ende meer toegenomen ende verme-nighvuldight zijn , oock noch worden, volgens de bekende Vaerfen^ :

Sanguine funJata eft Eede^a j Sanguine crevit ,

Sanguine ß/ccrevit ; Sanguine finis erit, In Nederduyts Vertaelr*, ïDeo? 2amp;loct nam «JBoïicö Herrit öc «©rontit ; «DoöjJamp;loet tiefdf ö’ cocB Waföom toonöt : ©00’ asiocbt gebo^bdr ’t groepen ig : ©0012amp;Ioebt Oaer epnb’ fal 3tjn getold » Foyliui ut filfgit /ulgt; iiuro pondéré Talmay Sic magu atere/cit duru Ecclefia rel't^, «©clijffi bc palmboom toafi beel meer / ïOanneetf’ met fmaert’ belaft bJojt feer : ^00 toafl beel meer oorb ©obeo Sertk / 3110 bic moet Hijben uptflaen fïertB»

Teneynde nu dit vertaelde Tradaet eenigh vrucht fal brengen mogen, foo heeft my goet gedacht ’tfelve uwer E : ende

Opdracht - ^rie^.

ende A : toe te fchrijven : vertrouwende

• uwer E : ende A ; füllen het haere Ghemeenten recommandeeren,omme bydegenedesbegeerich fijnde,beko-, men te moghen worden-, het welcke t ick uwer E : ende A : vaftelijeke betrou-W we: defelve, midtfdien methareGhe-* meenten,onfen Almachtigen, Barmher-tighen Godt , tot Vrede, Eenigheyt, ' Atit/gaders, Tijdtelijcken endeEeuwi-H gen Zegen ter Zaeligheyt bevelendo. ' Ende blijvo

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uwe E : ende A :

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M^'u HeereK-a

» Heylwenfchendc Vriendt en Dienaetgt;

J. V E R W E Y.

C * 5j

Des

Des Autheurs

V o o R-R EDEN.

Niier de gene, die 't zy dey voon--tre^el^cie Voie keren daden, o/ie der uytmuntende Adannen ver-maerdedeughden in der Bifiorien getrouwe Boecken beßhreve» helrben, dunckt

m/ gt;nbsp;Vlijtige Lcfer j dat diegene aen de Be-puBi/eke geen ijaade dienße gedaen hekken ^ die der Marte/aeren Chri/ii lieden, met goede trouwe ter gedachienijß hekken aen den dagh gegeven^ al-hot'welvan deßlve die ßtlcks getrouwelifcken hekken gedaen , in deß onß tÿden tot verwonderinge weynlghe kev enden wordetL^. hVanty kehalven dat het naerfiigh keßn der Hißorien het oordeelßherpt ^ het t verpandt wuchert^ de kracht vande Ademorie gerekt, ende de w'/ßheyt ten hooghßen vermeerdert ^ ßoo ßellen ont voorwaerdtr Hey-hge

DES AUTHEVRS

Hee Mannen exempelen, ende de vermaerde Viffonen der Martelaren Chri/li voor ooeen^ niet alleen Godes eoedertlerenhej^ t'onj^aent ende de hacht des Chrl/lel^eken Gelooffs^ maef ' drif^i ons als met ppooren dapper aen , tot ßantvaßloere Bell/deniße van ons Çlgt;etooß^^ ende doet de trage leerten ßeh tot laß' van den Naem Godes meer verheßen^. Vit is de oor-/decke, doer dewelcke ick keßaen Mlgt;e het Leven ende de Doodt , Midtfgaders , de 'Dl/patatien m^t deSophißen van Leuvens inde gevangeniße gehadt vanden ßer vromen ende alderßantvaßighßen Mart einer Chrißt Ian DE Backer z^ heßhrßen. Jt^anty dewße hetßo gevaerlßk is hupdenßdaeghs voor de Schrißtgeleerden ende Pharißen van onßn t^dt , den Naem Chrlßi ßpver ende van herten te bekennen , gelßk het voortifdts inde heginßlen deraemraßende Kercke geweeü is ^ßo ßuden wp voorwaer het hoogh/le ver-i}gt;ß waerdigh weßn, indien top naer ’s exempel derOade, de exempelen van onß krach-tloh - hevediahde Religie tot de Naekomelin-gen niet deden overkomen. Ten^ het nu/oo gedenck-

VOO R-R EDEN.

gedenc^ppaerd/^h niet enü ,de Natm van de gene die haer levUftight hebben het Evan-geUnm Chtißi met het verwerten van haet Eleedt te verdedigen, ait van die, detvelche het voort^'dtt inden begin ghedaen hebben^, Jae, indienwjdejaeche/or^hvu/dei^eh ever-wegen, /oa /al dat onde^he/t ge/ten werden , dat opentl^ch /oddoo/è Tyrannen, ende buiten ade tegen///eechendffgoden-Dienaerf, die oene de doodt aenoedaen hebben: maer dat o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o

eenige vjianden tot den buj/e behoorende,ende de/èlve met een/ch/n van een ver/terde Religie bedecht z^nde , tegen de/è opßaen. tVe!c-hers Bptebaitwen ende A-f omaenßchten^, als medehaer recht, ujt de bracht der gewoonten genomen, gelßhzy voorgeven, wat moeiten het hoßenßude,’tzy met 'tßlve niet te achten, te overwinnen, oße mettegenidr/dende rechten te wederleggen, weten die inßndet hegt in de/è on/è ti/dt heli, die het ßlve beßcht ghehadt hebben. Want het moet eengevaerlßbe ende onßechere ßrifdt weßn , daer met eender/eji aert van Wapenen gevochten wort, eenderleg Vaendel in ß/ßn opgeßeeeben werdende gt;nbsp;ende ßtlcx

des AVTHEVRS

/ùclb daer ebißM, Chrißo, de Waefheß, de Waefhe/t inßh^n, den Oorlegh aenßj't. Wie en ßude niet den loßH^den Overwinney der Evan^elißb Waerheju^vpedeyomaenden ^^S^ gel^emen weßnde, in Joodanigen cnßec-brenßrifdtj met alle Eere “veihe^n i Wie ßude die niet boghe/^cl: , ende met een onfierße/ßb glorie zlßr Naeme ^giftigen ? Op äatw/^ indienwy ßp^gen , niet en/ch^~ neu de deught haer loff te lengden : dewße de Toeier^e verwedt een man te ßerven^ loff-waerdigh meßende. Het welche , denote a/ßo à, ßoo beß mj (ßer vrome Leßr) gedacht^ fymji niet letergedaen te kennen worden^ , dan dat ic^ ’tgenemy ber^ ’tzy door degetuy-geniße mijner oogen aller bnnelßlße wat, ^^} 't gene ikujt de ßer getrouwe verte dinge ßlßs van den Martelaer ( mifn mede-gevan-genj verßaenlgt;adde, in gefchriße ßoude ujt-g(gt;even_.. Waer door het vaH oaet, dat u in deß mijnenarleß hidil niet min ontlreecbn ßl dandeßlvegetooß' tegeven. Vorder ^hel ich goetgevonden deß Hi/7orie in quot;vier deelen^ aff te ßnijden : iraer van Het Eerfte, de leßhrß

VOOR-REDEN.'

be/ehrijvingevan on/en Afartelaer^ ende van t^ijaejffrigejaerenyinhouäett fal. De Tweede, be^n/pt een O r a t i e, waêrinne voor Van Woerdens Jaecb, de a/derlgt;evlec^//e ongehuwede ßaet der Pri eße ren weder/ejit-' wordt» Het Derde , vertloontj met wat hotte j^rgumenten ende ongerfjmde herivijß redenen de Sophßen deWaerhejt fe/ßi bevechten , ende met wat een groote hevighe/t des gemoedts ^ de Marte/aeren Chrißt bejegenen : maer het laetfte, Jal des alderfiant-va^igesMarle/aers Executie, ende deße/ßs boo^loße/ifcbe Doodt, vermeiden, Paertwel, Vroome Lefer , endegebru/ff mijnen arbeidt ter eeren Godes, ende tot opentlijc^c^ Dandfeooinze voor bet Evangelie aen^eno-men. Votons Eadinckßbap in’s Çravenbage, den Eerßen December^ Inden hare i 5 2 ç.

HOOFT-

HOOFT-STUCKEN ■

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ Virhauiielt

In defe Wacrachtige Hiftorie, nopende het Lijden ende Sterven des Vroomen Martelaers

lAN DE BACKER,'

Fan Wo^nlen,

EErfte Deel van lan Je Steker van • Woerden gt;nbsp;begrijpende fijn levens.

Pag. i.

Tweede Deel, fijnde de Oratie van Guïlielmui Gnaph^us, aen de ghe-ftelde Rechters over lan de Backer,

Derde Deel, handelende vande On-dcrfouckingc van fijn Ghelooff by de Sophiften van Leuven^ 85, De

HOOFT-STVCKEN-

De Eerfte Aenrandingho , in fijn GevanshenifTe hem aenghedaen_,. Pag. 86.

DeProteftatie van Z4« de Bachr^ aen de geftelde Rechters» Pag« 104.

De Tweede Aenrandinge ,by de fclve Inquifiteuren ƒ gedaen den 14 lulij, ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'■ Pag. 116.

De Derde Acnrandinghe, vande felve Inquifiteuren. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pag. 151.

De Vierde Aenrandinge , in den naem van des Keyfers Wetten. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;172.

Des Gevangens Biechte, ofte Belijde-niHo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;177.

• r

Des Autheurs Befiuyt- Reden gt;nbsp;met de Executie des Martelaers. •• 191.

HET

HET EERSTE DEEL aec £^actdarü tan

JAN DE BACKER ban ddoeeben/

Begrijpende fijn Leven.

3) o o f?(

WILHELMUM GNAPHEUM f0n mcöc-ncbansöcn/

In’tLatijn befchreven Anno ij2^7

AN DE BACKER, een Ï^ollanöer ban j^atie / banlDoeröen geboortigs/ Ooe-toel ban gfjenngeïtf-fioinRe/ eborS ban etvlijcBe

lt;©utierö gefproten / beeft ban Innötö been aff alle anbere ban fijn ouberbom in cerbaerSept enbe beugst / tt» booj-beeibt gßetoteft. Sfaeip/ foo-Spnu 25 twaclff

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van_gt;

ttoaelff jaren oubt toajö / enbe tn be ï^ooftBertfe met be Æanonljtfien tian Utrecht naer ggetnoonte fongö ( ober* mitjS be jongeling!) een gelbere fient nie jgabbe) be ©ergaberinge ber^jiefie* ren feer aenggenaem gfieUieeft. J^aer b?pc jaren in ' tfelbe manier Van leben betloo^en fijube A geeft gp begonnen geefcg te toojben/ enbe banbe fîttefie* ren beftnaerlgçb fgn afffrgept benomen gebbenbe / ijs gp met be meefie macbert gept fgns gemoetg tot fgne uptgefie^ be / jae / een tgbt langg berlatcne ^tu# beringgen meber ggebomen, 0icr nae geeft gp boo^ jgn JKeeger ggèbgt;upc6t lohannem Rhodium-., een feerbetmaert Reftor van Hierönytai Schole, een geleert enbe 45obtb;eefenbtn jRan. ©an ben baelcgen gp be 3Leere banbe iOobifalig* gept / enbe ban onfe Religie / naergigg aengenomen/ enbe get pjocfgwcB^gntt USclybcniffe blgtitg ggeoeffent geeft*. gae / baer naer fö befe naergige ^eer?’ Ïingg tergonbt met fgn jBeeger ban Wegen get Luterdom in gaet ggeraetSt» ïDant ter bier tgbt begogebe Waeth;yt des Evangeiij aen ben barg te bomen : »jBm be bJeitbc boo? te gaen./ Rhodius felfbbooibeele rcpfen in 5®uptflanbt/ alfooen fgn naerftiegept bebe. JDaer bc feer goebe ©aber bjeefenbe syn^ö Ä''oon£i quaet epnbe / belugle get gate* Igtb bermoeben ban bagg tot bagg meer

Ian de Backer. Eeifle S)e(l.

meet en be meet toied / fie eft hem upt Set éthool f hups ontboden/ ende be* boltn het itofrec-ampt met hem te be* bienen. WaerinhP in’tminfïe niet heeft na gelaten 5ijnc mebeburgerö het ioffbanljct atn ben bagh gehomene bangelic ober al in te planten / cnbe ^thîifîo beeie pberaerö toe te brengen : maer naber hant iö hp na Leuven gefon* ben/ omme (gn berftanbt bojber te oef* fenen. J^nfen Etafmo, Oer Hollandcrcn Eet ende Luyfter aen bebolcn fgnöe / met ben tóclcben bc feer gotbc Ï0abcr in fgn jonefebept ban oittß een logno enbe (ter groote Benniffe habbe gehabt / biant fp habben Ijacr t' famen te hups in bc ge* mcene taelen geoeffenf: het iß bJonbeeZ hoc bedhp in Bouten ttibt ghebo^bttt heeft : maer be U aber hier nac meer in acht nemenbe het boojbed ban ;iin hnpohonbinge/ bartfgnti äoonö êtiP beringeb./ bebentBt mibbel/ toner booj hp boor fitoë ^oorö moepte beter fnlt;' Bom}le beBomen mochte / fenbt hem baer omme nac Utrecht, om g cc ft eine ft tebjorben. ®efefeer goebe jongeling luo;ibt genoobfaecBt 5gno î0aberÿ bc* gecrentoe te Bacn/ en tooit gebtoongen 5hn-5tnntn te begebenom cen^eehe* ïgcB perfoen tetoorben / cnbe het Lu-terdom affte fmeeren / ’tbicltB ftp tod gebaen heeft / foolanghealöbc ePtoon* bighepbt ber Chdlïclgthc Religie bc 25 z c^ctten

De Martdaric vatu.

Werten ottbeftenttoa5î*lt;©dijtft befemfl» ’ nter ban Ubcii De Backer nopt feet be* Ijaerljt Of eft / foo geeft gp ober al bet» felaect / ©at gp btebrenftbaergept ban be ©ccgelgclte oxbien aenggenoincn gabbe / oin fgn ©aber te belieben / ofte i op bat gp in bat leben en gen tigfb bede inbe Catgtrgifino onbecingfen inocg* te/gelgcB gp boerin fnsijnïaaberlanbii blyticgonbcrbjeefcngeeft. ^tlo nu bit meer enbe meer rurgtbaer bjierbe / foo ibget ggebeutt batgpniet langebaer nac / om gem te bcrantüjoo?ben / tot , Vtrecht ontboben i0. iß a er obermitg i gp merebte bc lagen bie gem albaet ge* lept mierben / geeftgp gebjepgertbooj ber «©obtloofen ©ergaberingge te ber* frgijnen : be^ Blepnacgtingc gebben be ^lieilerjO ban get Capittel tot Utrecht met feer ftuaere Blacgte get Hoff van Hollande acngegeben. ©e balftgcaen» Blagene b3ojt gelooff gegeben/ De Bac-ker Wojbt met een jgne mebe-l^jieftet j ban ben Cagclepn ban get Cafteelban IDoerbcn gehangen: ebotg fgn tegen* partpen / boot Ukcö banbe aSurgers {foomen gelooft ) opgegouben/gebben naegelaten jegenö bc ggebangene ( ban Weggen iietterpe ) epfrg te boen / enbe bat in eenplaets boer fpfoobecl ggc* f^aegö niet en gabben. J^u gebenrbe get ƒ foo ben anberen get roobt mclifoen ge* Bregen gabbe / ' bat onfe ban Woerden om

fan de Bäcker. Fe^e !^eef.

om be befmettdgtBOept banöc fit este / «pt fijn gebanefeeniffe loC gij daten lö / onöer belofte ban te ßetfit te füllen flacn. ®e «©ffiricren ban Utrecht rou* hnef) 5tjnbe / bat bun bien bjotb upt baer nuipl ontcotbentoao / hebben bel: met bntre ftoacte bjepgbfimenten baer toe gebjagfu/ bat 5p alle bepbc een tuil* ligebaUtntbftbap nengenomen bebben. ^p befoetfien baer omnie öc «©emeente tot Wntenbergh inSaxen. ^n tuclrhc rep“« fe b^ï maenben toegeb^aibtbebbenbe / fÿn 5P in baer ©nbcrlanbt bjebevorn gbebf^tt / ’t toeltbebp biebanUtrecht bernomen fijnbezüjo^ben 3p emme b«fb tegeno bebeftbulbiginge bejs laberaerb ban ïtettcipe te berantbjoojben / toe» beroniboo; ßerbtgbtroepen. lt;epnbe# Iijtben / bio^t bun bebolen nac Romen te tretfienz enbe gbcbeelcbjie jaerenupt Xjaer Waberlanbt ballingen te blijben.

t^oo^beonbillitbbtpbt ban tnelcbe fententiez Dc Backetbefebïoomttuefen« be Zbtf ft fijn boeten niet eenbingber* bject bupten bd^tebeben bJillcn fet» ten Z bcel min bet bebolene haehomen : biaer boo; fijne tegenpartijen met bed gtootcre gramfebap ontfreetben fijn# bezbebben bem van Woerden een gebJif» fe boob tocgcbad)t/foo 5p bem pemertjï in baer «ßbeitcDtf-gebtebt aentreffen fouben. ©mbatr op te paffen/üaojöt ben Ridtmctftci laft gegeben / Dat bP

35; fwlP

'S

De Martelaric van_

fulcfien WcbcrfpannigDen tube ongfte# ïjoojfamenmenfeO ghebangen binnen Utrecht brengen foube. »©nöertufffben fieeft onfè van woerden gcljecl ï^ollantit bom gberepH / enöe be iSjoeberg enbe lt;J5enicenten inben ï^ccrebergabert/ge* Jicrebt. 3laeóceft ootb mp / aló inebc l Cornells Hoiiius, een feer gefeert üecfitf-gekerbe beneffeng mp/om be bpmp bertoo^pene fDonirberge ghebangen / tot Delft luefenbe/ feer gebienfïigö be« foeöt / enbe oiiö onberrtfOtenbe / een groot boo;beelt ban 45obtfalig0ept gcï toont. lt;©p bat bc goebe man ’t gene ]bp leerbc ooeb metbrr baebtfonbe be« toonen/ beeft bp {’ttoelcbfap bun booj betterffb gebouben too^bt ) baer bp ren Dnefler maa / een bupfbioutoe gbe« troutot. ï©ebJelcBe getronbJt bobben« be/ ia bp boojt gegaen / enbe beeft bem gbebnpjigblgcb ban bet boen ban ben bienfï ber /Hilfen ontbouben: enbe beu ïatenbe 5ijn »©jben / beeft ben OSar« 1 bier gbetoepgert 5ijn ïtrupn te laten febecren : ^ae/bp beeft bem geenfinta ontfien ( nu nien gbctroulut luefenbe ) floobtgen arbept ter banben te nemen, ïüant nn lua.ö bP een Bäcker, nu een Del-vet, ban een Sackm-itaeger ,ofte atbeyder, naerbat een peber fijn bulp ban boen babbe. *3flï fbiijgbe bat bp onbertuf« feben bet bjertb bea ^Bfaangbclri ban bupa te buna gebabbelt beeft/bet ampt ban

Ian de Backer. Eerße 3)eel.

batt ten Evangelifch Predicant bltjttgf) be» öienenbe/foöatüGcncrnflJjceftjtetöctti aÖ«toec|i ben tilbt met gitten Itötgó-gangljboo? te bjtngiten. Tgt;cU)t)it I)p met befe otffentngl) ( alp trb gefept Ijeb) be goebe tgt niet qualirb en beftebe ^ge» beuebeijtt/opbatbe pane ban Go-men jijn toaggelenbc / jae bouto-bal* ligb ùijtb / met be nieu-beefietbe Af-laceii, ffoo bit genoemt boojben) mocOtc onberfiutten. “älsbie nuniet en boter* ben berfioc|)t geige b bie plat bten/niaer beboebtbaerbigbeltet Ijepligl) Äbont* mael ontfangenbe/ tegenpbe manière om niet uptgebeelt Ujierbe/foojijnbc* felbe in (jet^tebeken woerden mebe in* g^ebjagOt enbe gebeplt.'ïTcgenp bc feb be beeft lient befe onfe Ißartclaer / alp een muprboot Ijetljiipö -jf fraelögfte* fielt; boant / gelgeb bie «lt;5obtbjeefenbe Jüan bes ^atanp gebacôten mebe boel biifle/foo rootb lip oocb licfltelgeb bep StnticbïiflP traebten enbe bebjiege* rijen: ïjieromme beeft gp bem fclben in bet iâieclitliiipfgeiî begbeben. Hiebe lt;©obt ! met boekben pbet jgnp góe^* moebtp geeft gp albaer bc fcgalcbgcpt enbe get btb|ogg banbe 'ïtflaten open* bacraenbenbagggebtaggt ; obermitp gp ( ten tpnbe gp gegeel belc bic Brame* rgc bergaet / miïfgaberpbeeleban get bebjogg berïlflaten affBeerigg mate* Ben foube ; ban get 25iecgten ggeen 25 4 25iet9t-

De Martdaiie vaa^

SSfeeßt-penning nemenöc bic tic l?ïte« fïcc0 plachten te ontfangen/ fijn uptetlt; fle nactfilgpept eenigg enbe alleen ge* batn geeft / bat gp tic begtnfclcn bet ’©obtfaltcgcpbt enbe bet Cgpftelgcbe ï-cetc eltfe eenen Inplanten / beftoacBe gemoeberen fn «Cgitgo gecefien / enbe be benaubetonfdenttenmet get «eban* geile OpW ggeruft maetBen foube. 3]ae / gier booj lp get ggebenct / bat/ bcnnlbtö be iSurgersi met goopen tot gern quanten / beis pa(ïoo2ö bilng (eet fobet totetbe / ble booj ontgeltenlffc bantoeggen befe facebe belnceggt /lii ’t ininfïe niet affgclatcn geeft be jUngl• fltaetoptegltfen/bat fp foobanlggen menfeg / ble lt;J3obeö gepllge 13ccgabc* rfnge / bc openbare «©ebeben/ enbe beef tSaniS ban öointnö 'ïtutgogtepbt foo fcganbclgfamp;betbJtctpenbeberacgte/be ïfecreg berbieben fouben. ’'StocItBe/ naebat get ggebaen btaö / geeft onf^e JDartdacc/ betoceggt boofber Äjoe* beren blbben/ op bat gp ban foo een lt;6obtfallgg begonnen biertB niet en foube nadaten / enbe om bat beo ^auu Brametgc meet enbe meet toe nam / In ble baegen eenö een jDljfe gebnen/ enbe ben Barbier tun gooft cens te ftgeeren ggegeben : toeggebenbe meer be llcffoc enbe bc jcgenb)oo}blge noobtbjcnbiggt; Ïtept bet faetßen / ban 5tjn toencnglngc bolggenbc, ©efe geeft bc laet^c enbe In

Ian de Backer. Perße^xel- 9

n ’t getal bc üierbe JötflTe getoccfl/ bfe gt;nbsp;l)p be b^ejaetige ^jiedec opt gljeöaen Keft / maec onbertuffföen befe Bupj* ingö ban eenlamp;adooï f bacc ban top gefept Rebben J ober leben 5ijnbe/ (jeeft een üoonto-gljcfinte bcö eerdeo Jiae^

' bolger/bic van Woerden een nieutoe tra* gebte gefpcelt. Want be Äaebt berga* berbt fnnbe / toierbe onfe de Backet boo; 't (©treedt gebjardt / enbe om fied fel* ben teberanttooojben/ bebolen : JBact ban bed buigen bandet I^aufbam/ get

1 nbsp;nbsp;©agebier / enbe ber ©aberen ®tf reten

gdcbïaefdt3Önbe /deeftdpber tegdcn* partpen onbefrdaemtdept meteen reben

* befpottenbe/gepjotedeert Z ^atlt;©obC te bergetfa gebient toterbe met dßebe*

1 ben enbe Heetingden ber mendden.

1 Jßaer be rebenen ban fijn l^utoelgtd boobt dp aen boo; een ©dederbere enbe meerberebcrgaberlnge ber ©dem een te te füllen gdeben. l^aerommt totetben

i bc ^?feder0 geroepen / bte ban l^utoe» Iljtdfe fateden Benniffe nemen, ©nbe befclbetoacrenbjte bp namen tn gde* tale/ macr onber befe b^e toaffer een bic alboo}eb tot be onberb^aeglngge te Bo* men / btd nieutoen i^adooj# bedaen / enbe treffcl0tamp; toertB befpottenbt / biacgdbe / booj toten0 bebel dp d^m* felben berdont dabbe befe beroerte in een b?pe ^tabt temaetBen? jBaerbe* took dp banbe^ber -deetenban bie 2? 5 fade

fatffie gljccnftcbel en öaööe/fjsDP 6®=’ frOacmttoegljgegarn / en OeDeegaöe* rinfle gfteIrhepDen. jBaec oacgljo üacr aen ócfftöefconbefcöacniöe lafteracr/ ban De fDagifiract ban Woenienbeko* men ïjebbenDe fröiiftelntk beftóept ban 't geene booj Öaecbooj-gebaUenbJa^/ aliep aen *t Hiiff van Stc. Margtict op 0« Oatelijckfic ober ggebjarfju ïDooj Wekkeo bebeUjp van woerhen toeberom ghebangen / cnDe bergefeltfcßapt met bier ^Dieffleperb in’sGravenhaegho, ( ’t bjclfbe mon ©aberlanbt iö ) gOc* boert isi gOebJojben / in bjelcamp;e tepfc / amp;oe-bjel bp berfcbepbclgcbe feerhere gelegentbept babbe ban te ontkomen/ geeft bp noebtansi bet ontblurbtenniet eenb gepoorgt / jae / bp 10 bet Haeghfe Gevangen-huys 310 bcf bigt ban felfö in* gijefeongen / be tgbingbe bantoekke gietke ( gbeigek bie nieuWag ) mp ter oo?e gbebiacbt toefenbe/ bicinbegbe* meene ^cboole alfboen mijn bjerrk babbe / beb uk f be tienne inbe banbt nemenbe ; een ©eranttooojbinge booj ben «©ebangen 25?oeber «bobtfaligb* ïgrb ingekek / toacr inne itk fijne fa* ke gererbt / lifOt enbe « berfeboonen te fgn/onberkac te betogfen / niet toeten» beöatmp’tfelbe lot ban gebangeniffe mebegenaefbenbetoajö. Want binnen bjic naeboïgenbe baegben / toierbeieb in befelbe sebangenitfe genoten / ber* raben

Ian de Backer. Eeiße^ted.

raben fgnbe üan ber gt;ionft6ett acn* Bangf) / alg ber toekamp;ec ojben itb bp seftöpfte gekefbt öabbe/feccher allier bat tefebest nienfcOes ('eer fact gljefel* febap berfunige/ (lelie teb in ( (leelß gc* tu 1)3) met be ^cn/foo g? mp kifß fepöe ’tgfteene Dem banbe iietter-JDeeRerö in t bpfonber toeber bacren toajS/Cfel« be fat inbebolgenbe aenranbingge tec goeber troubjenbetöacltlbüjben. ^êüo gbp { beminbe Uefcr ) begeert u btfen menftjb cpgentlgtamp;en affgcbeelt te tooj* ben/foo fuit gijp bit berftacn ; l)p tung retOt enbe langö ban Uteftaem : 3gn 3ilengefitfjt eerbacr enbe blggeeflitl) : ïloogO ban ©ooj-ljooft : eerigefe enbe blpban gßclaet: gabbe langljftoart / enbe bun i^apj/ ftartbe enbe ba(ie 25ee* nen / map meerber jaerigl) : taant f)p taap nacutuelgtb tot aenfgnfeben-en-ttainticOfle jaecgebomen: in bet 5Bif* puteren toap bp toatber/ in bet Ueeren bloctb/ in bet betmanen bjgmoebigb/ in bet (Ir a ff en banbe tegbenpartpen toonber bebigb / btp menfebenp gangb toap rerbt enbe (iatigb /maer fgnbo# leut bjupnaebtifb« ^rb bonbe tod beel anbete btbjgp rebtnen foo ban fijn «Beuebt / alp ban3gn»©eloo(fbetbae* Ïen /bie itbinbie tgtaenbem gefpoo^t bebbe/ten toaer men booj bjel-getoilbe togn ( na er bet fp?eecbbjoott ) te bet* geefji een bran? upt bangen foubey boe ié 6 fijn

.12 De Martehric vatu , amp;c.

fön Bert fnben latere gebjant Beeft/ get felbt BeeftBpmet fön ILyDè ende ^Boot meet ban gBenougB betoont it Beb ich gBeBabt bat ieb ban ben feet lt;6obt« faUgBen rnenfeO ( öotluel Bojtelgcb ) Beb willen feBiBben« ©tue goebe tron» toeifeerbcininbcUefer ? fal onfen ar» bcpbt ter liefoc ban be CBPfïelijffic lt;©obtfaIicBept bpbe Banbt genomen / ten beften bnpben. ^oo gBp tbojbere mebe tefen fitlt/ 'tWeltb ten Biernaer boen bolgen/ foo fult gp bnpten tuit) ff el met ben^jopBeet feggen / bat de Heet defen fijnen Heyligen , tot cen tnnyr ge-maeckt heefr'. «Sntfanggt nn be berantWooxbingbe / bie top

' belooft Bebben»

E Y N D E

Van het eerfte Deel.

HET

HET TWEEDE DEEL öec Ê^arteUne ban

JAN DE BACKER, ban ÏOücvticib

OFTE O R A T I E ban

GUILIELMUS GNAPHEUS, Aende gheftelde Rechters over JAN DE BACKER gt;4» Woenlen, gevangen , om dat hy ( Priefter wefen-de)ten Huwclijcken ftaeteghegaen was.

IL-Jloe Wel lipt be getupgc» nijfe ber ©cpltflc ^ropf* tuple Wacr genoefö bWet/ Doe ö?p het norit öe pjte* fieren 10/ firD tn ben Ijeeve , ten ^utoeUjeiten (tart te begeben/natö* tan#/ bctotjleiffi fic alptet ntttWepntg teel te toefen bie fjaet ganfrf) mbeelbcn batbegetononte hanincnftóen ingfie# boert / öe# ^^oöbeltjcamp;e Wct0 Brarftt Deeft/

De Martelarie van_

j^eefit/eniJe öc ongöeöutoeamp;c ffact öet ^pel^ecen üoojljct (öoööelrirk liefet geboöen üioiöt. ^oo buiicBt pet mp lie pgnc toaeröigp te jpn /batitSom« me be maeepept aen ben bagp te bten* gen / ^ebenen enbc ^rOjiftupjen ber« 0aeïe / booj be toelfamp;e een peberbeBent toerbc / poe be (ö^ieftcren boo? 3lip tpoptept ber érp^iftupiebefe gpcpeel onrepnc ongpepmuebc (laet niet bec^ hoben iö7 .bic onfen „Van Woträeru. fepgnt in peepteniffe te pouben. ©y bat’tfelbe ban mp bemgfelgcfîer gpe# bacn bjojben inatp / gpeboelc icb mp ban nooben te 5gn onpactgbigpe Qerp* teejS / bic meet naet acept enbc 35illic* pept / alö upt epgpene bewegingen / bc factPetoeloberbjegenbc/oojOecIen. *0= berbentPenbe/ gpelgtP bc ptetpe oocP ig / bat bc tp^annpe ban eïn aengpeno^ mene gpetooontc / al toaer bic ftpoon booj ecn becbolgp ban bed jaeren gpe^ flcrePt / pet «©obbdgrPe ßcept niet bernietigen/ ofteeenigpfinto frpacöc? ïgtpfpn Pan. Want/inbien gpp toe»« ïaetuWe epgpene bduegingen beober« panbt tepebben/ gelijfP gemcendgrp gebeurt/ foo moet gpp niet alle âgt;oppi* flcn met een bollen loop / « fdben te# gpen bc biaerpept aen fïocten/ Wacc boojPomen fal / bat gpp ’t goet gnaet/ ’t guact goebt / bupfïcrnilTe liept / cube ’tUtpt bupflcmijïe te fgn/pouben fuit : mate

Ian de Backer • Eerfle !Deelgt;

tttaer boojtoact / inöien top narr ben racöt ticïS ^tpoflelg / onjö bevfianöt gc^ Van gen gj^eVen onberbe ghehoojfaein^ ()tpt lt;i0ïïllt / lt;«lgt;e onst oo?beel niet ban naer benQegel ofte üic0tfnoer ber ftep* UgÖe ^föïiftupïVougcn eiibc tirOten/

' foo füllen top üan bees öioebiVö faceke toat beter i ban öet g^emeen bolcft bee lt;0^t(lenen boet ) oojbeelen. Want trfe Öooje bat men tegenji ben gefjutoeben ^Ïtefter blamme enbe bier fpnpgót / Boe-toel hp alp notg niet rot fgn ont# i ftfjulötnge gOefpfoorhen beefr. Jfôaer i «6 bibbe u / gbp Geebterp / bat gijp gter tnne ntet ünbeöacbtfaeincn gaet / nofbte btt ontgbigb oojbeel ban get gemeene bolc6 en bolgbt.

lt;©p bat gbpntet/ inbien gbp befcn menfeb ( ntet guaetp Perbtetbebbenbe ) om bet ï^utoelbfb ombiengt / be toact^ bepbt felfp bettootgbt / toekS guaet 45obt berboeben toil. t©ie ootft onfe betten toil openen / bat gbp be ^ebpf^ tupjeberUaenbebbenbe / enbe be rebe* nenobertoogen bte top naer onpBIepn berflanbt füllen bp btengbeu / be toaer-bept utoe liemme naer beboojen geeft / enbe bep te onrerbt gebange menfebe# onfcbult met bigt beftbeemt / foo fal b^t gbefebitben bat gbp befaeebebpbe ^onne ber toaerbept genoetbfacmon* betfoebtbebbenbe/ enbe geleetber gbe* toojben junbe/u gemoet in Ijet Oot= beeUn

iG nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martehrie van^

Jeden in allen toel gerull gebben fuit, «©jjtiat nOp baeroinmc Van get begin bee ^fgeppin ge bees menfcgelijcBen ge* _ flacfits / gbelijc6 ban get lt;£? aff { foa men platb tefeggen ) be faetbeaenban* gen / op bat tup boo; een gebongdijclt; »er totgb tot onÿ boojnemen / enbc van Woetdens factite getaecben / foo fal Bet bfenflicB fijn te Boo;en enbe toeten / met toat tooo;ben be JDan lt;6obe!ï JRoifeb/be rebenen ber feBeppinge ban ben menffB iiptboert : Godt ( fepbt Bp ) Gen.1. fchiep den Menfchnaer fijn beeldt code geiz. lijckeniûe, naer het beeldt Godes fchiep hy ht nu, hy fchiepfe een Man ende V touw. 5fgt;pt tuelfhe tuootben openbaerlijtamp; blijcbt / bat bc eerfle inenfcB / niet ban een / niacr ban ttoeebedepe «©cflatBten gBtfeBapen id / enbe bat niet litBtbaer* belijb enbe te bergeefb/ ten toaer bat be toertb-mceflct fclfjs licBtbaetbicB en* be een bergeefsi toertb-mecfler toaer / bie aUtss gefcBapen / enbe al in gBetal / getoiebt enbe matte gtoibineertBeeft» © oo;toaer / Bp foube met d5oöt feBim* Ïicn / enbe naer ’t gebobt ber lt;©obbe* ijefee Wet met bcboobtflrafbaerfijn/ bie be rebenen ban bed menfeBen fföep* pinge foube laueren, .fßaeröat be re* ben befer frBeppingBein’tminfleniec tebergeefis 10 / bat fpjeetfien felfg onfe reben / bie bc 3ïpoUel gfvaerli;ck noemt. Wantbefetbe obertupgen bat top tot

Bet

I lande Backer« TtveeJe^^eel. 17;

| liet ï^uUicUjcB ( ofte foo ött luoo^öt j ï^utoclijcB te aenflooteUjcB iO ) tot öe ’ boojtteelenbe f famentoougingöe gße* boojen jtjn»

Want/ oetoule be menfeg ban foo

1 ongclgcBc natup^e göefefjapeniö / foo j en Ban öP foo geftSagen niet blgben / tuant met Wat geWelt ofte Bcargt (on* bet gl)p Oobeo maeckfel Bunnen jer* maecBen/tenbiaere göp inter alolt;©oöt tuaert / ofte googgbe te toefen ? Wat iO booit ban ttoeeberlep natupje gfje* feOapen te toefen/ban naec gjieflelte* niffe ber natupje tot bc boog-teelenbe t’ famenbouging5c / ten minflen booj gOenegentbept aengljebjeben te tooi* ben? WantgelgföDetinbematötban be Wan niet en iß bat gp Bern felben in een ©joutu beranbect / foo i.ö Bet oorS een ©joutoe onmogelgcB / bat fp gaere

1 natupje becanbeEt3gnbe/tot een man

( tooxöen foube. Want eltft creatupj iet fgn ^tgepper beóaeögIgfB/in toat ge* baentc / enbe toat ggefialteniffe befelbe inben beginne oock gÓefeBapen iö gge* toee|l/ ten toaere be ^tOjiftup^e t on*

' reeBt fepbe / Dat Godt gefien heeft al wat gj^jp hy gemaeckt hadde j ende het al feer goet n. was. Watt bat ben KntirBnft lt;35oöe0 toevcBcnniet goet en fijn/ bat betogfen 5tjnc Snfettingen ban ben ongeBeuWe* ben Haet/ bp be toeltBe Bp gebiebt/ bat een Wan geen Wan / enbe een^jouto

C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;geen

ï s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie vaa^

flêêtt DloiiVu faï fijn. Wat geeft gpgfev 000j anOerjS te bennen gegeuen/ban bat gpUanbengaet jeggens ben gutoelijt* ben ftaet ftoanger gingg ?

Jföaec nu geeft Godt den menfeh Man jg' ’ ' *”‘^® Vrouw gefegent. '3LteUe ! Wat ig op

* befe plactjs öoöejS jeggmen anbers i ban üoojtteennge te bcla|len / enbe te gcbiebcn/bat5p gaerfoobacntge füllen herblaeren aio 3p ggefegapen jgn ? ïDacront geeft belleer ggewtltbatbe geftgapen inenftg / Man enbe Vrouw, niet en füllen toe laten be teelbaere fimegtber J^atupje/ tcaeggenbe on* b^uegtbaerte blgben leggen /maer in be fegcnlnge lt;i!3obe!S gemfi luefenbe/ tn befelbc boojteeltnge altgbt boojtgaen. ' Mede al- ^jjßt j0 get toanneer gp fept / Waft ende vermenichvuldight,ende vervult het Aerdt-rijek. ï^icc en 10 immer0 geen plaetfe tot uptblutgt, Wantggp gooit enbe ftet/ al0 in get blaere mibbaggo liegt/ tot toat gebjupeb d^obt be ^egepper benmenfeg toeberept geeft / nament* igeb / Dat hy foude waflen, ende vermeerderen,ende het Aerdtrijck vervunen. JiBflet toaer booj fal bit geftgieben ? Äonbe get toel toefen upt beo ^^eryentg ge* fapbe tanben / ofte upt bet booben gge* beentenobeebefegoubergetootpen/ alö ; men geeft in öet}3octen fabulen/d^een--finto / macc upt be f famenbouginge / Die pebet geHacgtnaet be natupjenbe gutoe*

Ian de Backer. Tweede IS eel.''

8utoclfjcftfe feupfljept epgen isr.^nbcrt tuffcOen locöene ich met / foo gfjp lieu inner Indien tnenfeO aenfiet (gettoelc* fee oüfer belie gcOceltcis ) enbetjetbcelt lt;fi5ooejs/ bat bp berbult ban get liegt ence be Senniite «©obea / be onfienelgt* fee bingen/met get berflant aenfegout ; jffôaerbatgetmenfrgelgcfe oojbeelgie« rinne ggenaeggfaem làtgt / enbe befe fpjeuefee noojberargtelgcfe gout / Waft ende vetmenichvuldigh t, ’t felb e Upt gat* ten 6?oy ggeüepnfbelntfe uptmetenbe/ bat en 10 niet nieuo. Want gelgtg bejs nienftgeo natupi blinöt io/enbe fonber «©oöt leeft / (co en fict befelbe noegte beBent niet bupten bet toebergeboo^te bergetnoebtrenbat onp in befe glättst buben albet licffbe/boojgcgoubcn enbe aenbebolen bio jbt. Want/bat onOlt;6ob gebiebt te Waffen ende vermeerderen , bat 10 ono 5aet bobber uptb^epben/ enbe binberen teelen / baer inne bcbcclt gp infgelijrBö / bat top inbe tedbacre t’fa* menbouginge ben anberen aengangen füllen / enbe geeft onp beneffeno bien oocB in alfultBengencgcntgcpt/toacv boot top/ ’tgene top getecitgefaben/ge* neren. Want gp toil niet bat top teelen füllen / foo bat top/ ’tgene ban ong ge» teelt 10/ ben bienft b’felbe ban natupicn toefeomenbe/ fouben ontgonben. Uaet baetomme be blamerenbe menfegê ban gettoertB «ißobeoteberifpen / agaten/ lt;nbsp;a enbe

De Martduie van_

entte laet Ijaerhebec be Wet omgelfen ban lt;) ar en ebeu-naeftenb liefde/ onb m befeplaetfebebolen/te bet^oonen/ fob fal het gefchteben bat top toaeebtger en hepltgec ban be cebenen beb hutoeltjfbö fp^eetben/enbe geboelen füllen/ban ben gemeenen hoop derCheologen plachte.

Wat toaect foo booj be felbe toooi* ben/ bic tebgefept hebbe / in enfe gepit natup^e eenige beacht gegeben toierbe/ toaer boor top onjS in een onderfchep# beltjrb gheiTaegt fouben bunnen b^en* oben/ ten epnbe top niet upt ong felffö alleen teelenbe fouben 3011 ? ^002 het Woo^bt 3ijn alle bingen gemaeebt / be ^ee / Wentel / Sterbe / cube toat in ben oingangh ban bien begrepen ip. ©ooj Det lDûû^ütùc0 moQcnücn ^oöjEï/lDoi« ben alle bingen beftup^t ; maec toat lÿ alhier het Woo|bt 45übe0/ anberiSalgi beffelfiS toereb i Want hp heeft het ge* fpjooeben/enbehetib gefchiet: hP heeft het behalen / enbe ’t ib al ghefchapen. Want toat lt;(5obt fp^ecebt / bat boet hp OOfb/ hp bebeelt Datwy Waffen füllen: bit foube nietith toefen / ten toaere hp infghelücbâ gaebe / enbe inbe jgatup; tojoehee ghenegenthept tot dejS 3aetia berineerbecinge/het toelcbe eenpebet boo? eenich lebenbich gheboelcn in fgn felben bebinbt toaerachtich te toefen. Waerom/gelhcb top in het boo^gaenbe bep »nenfehejj oojfpjonfb fien/ foo bun* nen

Ian de Backer. £eifie3)eef.

Zl

Hen top gier ooft (ten got top Voo^tgaen moeten/naer get fatfoen ban onft fegep« pingge. Want Doo: get Woojöt geeft onp ^obt fijn mille uptgeamp;;utgt / enüe Öaer mebe niet beeggenouggt fgnbe / geeftgp get felöe Wflojöteen Medegeld t gp gebonggt / namentlgth / des Woords werek lélfs : ten epnbe / indien de daedt ofte de faetge niet en dolggt / eggtec de fo;ggduldiggtpt dep Wsojdtp in toe* fen bigde. Wie faïöandennienfrg foo firatgtclgcftop defemaniere/ ggclgcfe ggp gtgoo?t gebt / gefegapen / bunnen decandecen / ende de felbe een nieutoe Bcaegt ende gefleltenige/ de oude der* toogt;pen fgnde / inde plaetfe ggeben / 'lt; toelcB toel de ^baup dan Konten / metfgne Wettendandenongegutoeden Haet ( goe-toeltedecgeefplpooggtte doen, ©odi en Ban ’tniet toefen / dat pemandt deaenggebojen toenepgingge dan te manen öooj eenigge toegg ofte Bund Ban flutten ofte bedtoinggen/ toant

Al gingh’t ghy deMatuyt fchoon met Horat.

een Voick verdrijven , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inEp,

Sy komt doch ftects weerom, en wil

niet achter blijven-..

^ie dan defe Wet dan Waffen bedjgdt toil fgn / moet get dleeftg aflegggen / ende den (lecfTelgtBen menfegupt-tree» Ben / demgle top niet andeep dan tot get Btndecen-teelengeboojtnfgn» «öe* C 5 Itjcft

^ijj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Manelarie van_

lijdt frit booj bc toaceBept San feggen/ Ont Öf0 bierg natupj Iject is/iiet luatee nat/ cnöEöe jlKagnect-Rcen ’t Sfetnac Bem trcdtt:alfoo ootS (al bel^ootn niet «aelaten gjoen te ujoiöen ofte te groept tn / al0 be mortel kbenbitB / tube tn ten Pnifhtbaer lanbt geplant iö/ baerfe ( alffe baer apt g^croept Ig j boobt lept» leant cenpeber creatupj tg belaft enbe fteboltn / batfe nacr finer aerbt bjutöt boo^tbjengen fat Älfjier toilbe teb wel een peber menfrbeö raetfman toefen / bie ben ongeButotben Sact acngenomen Beeft/ bat BP ^” (kh (elben gaenbe/ onbetfoctbe off BP be braeBt ban bit toooibt in fitB niet lebcnbitB enbe brags titBoebinöt? ^oo falBet gefcBieben bat Bp ficB banbe amp;rafBt ban ontBouf binge foo (eer niet en (al beroemen enbe met bc gäbe ber Bnp(Bept mertfielgcft trot(en/Bet toeltbcnict een men(fB (gn epgBene BratBten Ban toe meten.

40anbe 4ïbange[jfd)e be(nebcne / (al toepnigB Bier nae gefjanbelt toojben.

«©e ^tlljlftUpje (ept / wie kan hem betoemen, dat hy een kuyfeh herte hebbe. iêp (gn alle onrepn bie fleebtö met ontijbigBe betoegingen in Bet blee(tB oBeBetelt toojben / enbe menigljmael niet flerljts met toenepgingBe naer be Butoelgtbfe omBeKingBen toenRBen/ iae bjanben. ©et moet { meen itB) een potli ofte bloeit toefen / bie niet ( 000?

een*

Ian de Backer« ^»^eetie ISee/.

cenfgß fgn joocBen ) gcöiEbentuojt tot Bet gedafötuan Bern UerfeDepöen toc* fenöc» gac / top (ten ooeß bic gheene ƒ bic Baer cpgöftolgtß be cere ber BupP Dept toc-meten / Boc-toel fp Boer aenbe IBiontoen niet en betioopen / bat fp noeBtanss Baer gcfelfcBap licfBcbbcn /. Dacre Banbenbatten / geen afffeBonto ban Bacre feBoonBept Bobben : macr Dacre oogden faclufiigen / cnbc fieebt^ Beeten online be felbcj feBarp te acn* feBoutoen. ^tß meene bat onber be menftBen niet een foobanigen Cato ijj / bic niet een foctere gBebaeBteniffe ban een ©jouto ban ban een jWan B«ft: jîîaer toaer öooi geftBiet bat anberst ban bat top aen be gemeene/onsS gBege* ben Wet/berbonben fgn / Waft, ehdc vermenichvuldicht? ^Cß ftoÖgC bcatn* gBenaine lu|J bic een peber gcmccnclijcfe iot jongde ^oontjenÿ cnbc g^oeßter* ßeno Beeft. Want Biet in fictinen / bat bcmcrtfiBcn /Boctoeïflup^ïS/enbefon» ber natttpjlijcfie betoegingen / met be Binberen noeßtanjs / alö ßetbe tßtfoo geeft / fptelcn / latßtn / enbe bie met boetfenbermneeßen. ®iebe Ïiinberen/ ató natup?l0tße fp nip ten enbe ßoitp toglen beo ^ntoel0cß0 in foobanigßc manière lieff ßebben / bic en dunnen geenfintp lootßenenbat fp met be liefbe tot be ßwtoelijcßfc t' famenbougingße aijibe gßelcgentßept fulcßp geeft/be* et 4 Dan*

J4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van_-

Uanftl^en toojben / alsS toaer upt foa aenggename enöe HcffchjtBc fyjupten Jjoogfiomen. ï©egÖ nu met bie Bloo-licr-jSonnen enbe Jamp;agonen/ btegaer/ öo£igt;8acre ontBoubmge teggen baneft / ten loffüanhupföcpt toe meten. Weg^ met alle be üoomö - gefinbe enbe lt;§gt;0» pgtflen / bie öaer met be Veftaiifcho jiiaecßben/ enbe ï9jte|ier!S ban Ceres, ober beßtatöt ber hupfßept ( bte fp ban hupten bepnfen j ßaer (eiben (00 toon* berlgcß beßaeggen / enbe booj-geben be geßubiebe te hoben te gaen « Xp fön befelbe ntet bie fp feßijnen enbe baerfpbool gßeßouben enbe gßegroet Werben / alo hupten ben ßubielgcßen (laet ßupffß te toefen. ^p fgn gßeen JBaegßben / toant beö UeßaemüS hupf# ßept en gelbt boo^ «©obt ntet alh ßet gemoct onrepn 10. «Cßjißub fpiectfit/ Muh. ' Dat die faligh (uUen wefen, die reyn van 5 8’ betten fijn: bfe/Rgge ttß/maer nletbe gene bie ßaer alleen ban’tl^utoelßrß tot een feßgn ontßouben/maer bie gene bie oogenßehhS bie ban binnen b;p ban Oberfgel fijn/fullen «©obt fien. Jßaer gelgß men boort be gaebc ber ßupfßept feer felben bim / foo en toort niemant toegelaten/ ban ben genen bie hoben befe Wet ober alle bleefcß gßcgßeben / fießbetßoonentefgn : foo bat fpbooj ben ]|eere in be toaerßept f^aegßben fgn/,bie opjecßi enbe ßupfeß fgn foo ban

Ian de Backer. Tiveede 3)eel. 2f tan hcfjatmal^ semoebt/ bat fö/bfe cen ceutoigSe gacuc fiebben ficD banbe ©xoHtnen te ontfjouocn / foo bat gaere begeecItcBljept bare toe in’t minde niet en fal fîretben. ^n tockb geflaegte be l^eece ben lt;6egub)eben frgijnt ingOe« gouben/jae uptgeblufl te hebben ben beacht ban ben aengeboo^en b|anbt/ bat fp tot be lud ban boo^t te teeten niet betoeeght en mobben. Weit he gae» be ghp feggen fuît/ bien alleen gegeben te fijn / inbe totlcfie het gheloof foo Bjachtigh lö / bat het ben jSted boben het blccfch berheft/ enbe alfoo ben loop ber natume duttet / gelgcB als top tod lichtelych toedoen bat ghefehieben Ban in be gene bie nu geheet berbooft'/ald boobt ftjnbe / bit hoer leben in *t geheel niet achten aio od fpban bentenfeh in cen «Engel beranbert toaere. ^obanige gelubbe/inbien fp be libtmaten ber toe* nepginge enbe begeerlicBheben geboo* bet hebben / toojben te recht ghefcpt hacc felben om het ögeBber ï^emelen ghelubt te hebben, «©aeromtoil icB/ bat ghp/toic ghp foubt mogen toefen/ u felben niet en lact boojdaen bat bc tahilofophiealo onberrechtcro ber ma» niereenbe oocB beWet-gebenbe J2*au.-fen/ foobanige gclubbe be «EhPdelgcBe lacrtBc geeft / betoglefulcBO alleen te toeghe b^enght be herbarenbe «5eed / bat top inbe toaerhepbt Bupfthfgn /

€ 5 enbe

De Martelaric vatu.

enöebnt boo^jet sclooff: inbien beftlbe oiife fterten niet en repnigijt / enbe onö banbc begeeditöeben nieten ^upbertZ foo bltjüento'i onvepn / enbe fouöe'üan ongbit te pils bunnen luoiöcugeb’agfjt bat Fiaccus fepbt/ batfe

Van binnen vuyl heel ftineken, Doch fchoon van buyten blinekeru.

®at ijS get feite 1 gene be ;§gt;tBïtft«p* , re fept / Dat het Gelooff is een gordel onfet »17’ i®”*^®‘’cn, bctogle bevitte bet onJuipf# fiept ( bie inbe lenbenen fiacre plaetfe ficeft ) niet ban boo^ fict lt;©cloof gcblufl too;t / Wacrom oot6 bc ï^ebjeufefie Op». Ïögfenianfept /lek wide wel dat ictmy u- niet kuyfeh konde houden ,ten waste het tic Heere gegeven haddo .

31nbien bit beroep tot ben ongefin» toeben |iact foo fclben gfieftfiiebenbe / ootb foo toepnigfi onber be berboo^ene i gebeurt / namentl#t6 / alleen boo? bc ! toclbactcnbcftratfit «©obep : fioc bomt fiet ban bat bc üoomfefie ÏDet-geber/ ; bcfclöc foo teel bupfenben menftfien affbtoingt/bacefipfonber onberfefiept ben ongefiutoeben flaet alle ^}ic|icrcn/ jöonnen cnJBonitbcnberbict?Di Geeft Epl’- 4quot; gheeft yedet de mate des Gelooffs nact fijn ’'' welbehagen : nict / Hiebe |^anp / nact bfin toitlc en gebobt. lt;en |ïaet nict in bgnc fianbt : btoaclt nict/bat gp maet* ben foubet bie be bicutoen beminnen/ tot

Ian de Bäcker. T/Pf^Ä ®«/'.’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^

tot (tatcro Von tien IguluelitcBeri flaet: Wäntliufbanigcn |laet toil öc Oerboos rcnöe4Bf)eeRboo| firg bjö beftouben/ naer befe Uptfpjaeeb/ De windt waeyt ^j^’ waerfewü.

IBacr laet on« tocber Beeren tot dBe* nefin. lt;J5obt be l)eer beeft ootB gefept/ Hec en is niet goede dat de menfeh alleen is : Gen. s. 5®ant (©obt fagb bcö inenfcöcb geitel* ‘’* teniffe bat óp getroeben toierbe tot ben ButoelgtBfen banbt / op bat bp toaffen eube bermcetberen foil be •, bertoojpen» be ben ongebutotben (laet / bp betupgt bat bet niet goet en ib benmenfrb at* leen te toefen/ bat io bupten ben butoe* lijtBen Ratt : toantbiet too^bt ooB niet gebanbelt ban foobanigben eenfaem leben / alö beele ootfi lt;15obtbjecfenbe nienftbtn / om b^t gttooel beo bolcBb tnbe ber ^teben te ontgaen/ aengbe* nomen Rebben be eenfaembept beb on* gebutoeben ftaetb. 3!nbten btt ««t goet en ib bat be menftb alleen leeft / gbelbtB be uptfp^awB dBobeb mebe* bjengbt/ foo bolgbt baer upt bat bet goebt ib bent een bjouto bp gbebougbt te too^ben. Waeromme be eenfaembept bupten ben butoelgcBen (laet / met be conbitte beb menftbb niet ober een en Bomt / betonle be ^eere gljetoilt Reeft bat top baer ban toijbt enbe b;eebt aff toefen fouben. ï^icr toe beRoojt ootB bat be ^jebiBer fept : Soo de eene vak, lal die

De Martelaric vaiù

die vande andere opgeholpen werden. Wee ♦■ de gene die alleen is ; Want als hy valt heeft hyniemandt die hem op helpt. Wühaec* ointncôctôutoelijcâ beebtebt/ en bec« bieöt niet alleen toat goeöt tö / ten toaere (©oOt loogp / bie niet lieggen en Ban / maec berWicBelt ons noch mebe ingetbeeb^ietbee eenfaem[iept / gge« Igc6 bie fonber lieffbe {jet op-fjclyen banbe geballenebengbt/ naebien get blgcbt/ bat be menfeg boo^ benmenfeg enbe niet boo: fgn felben ggeboo;en ib. JBaec/ op bat nu bel^eece get quaet Gen.*. ^^^^ ongegutoebé (faetg tegulpegornen 18. ‘ foube / geeft gp boojt gefept ; La« ons den menfeh een hulpe maecken, die hem gheiijck fy. jBaec Watgulpebotgitibe menfeg toegebouggt i ä# Ô^t ïu^l «c« onfatfoenlgcBen Kep? ^0 get een gooft ban een Caubioecbe/ofte ban een leben« loofe ^oppe i lt;6eenfintb. JUaec Godt de Heerheeft van de ribbe die hy van Adam Verf. ï^'genomen hadde, een vrouw gemaeckt, ende heeft dietot Adam gebraghtquot; : 553CC gebt ggpbe gulpe bie be I^eece ben man toe» geb^aggt geeft/bat gp bie als be gelft ban gem omgclfen foube. »©aerom/be* Ingle be bjoainen öaer toe gefegapen fgn bat fp bet mannen gulpe fgn füllen/ goe foube bes Satans boofgepbt ficg felben bobben fiellen tegen be o|binan« tie bec «©obbelgcBe jfBajegepbt / enbe onS foobanigg onbeefianbt benemen / fon«

Ian de Backer. TtvetdeSietl- z^

fonbecbetoeUfic lie UoojttccUngljc be# menfcgeltitamp;en geflaegtsi niet lange be* (iaenftonbe. WpniaetBtbooitDaei; ben menft# onbohnaeebt / bie ^bam 3gne œba beneemt / baant ggelgcb onfen ob^fpiongb/ opboebinge/ enbe ’ BebenjS booggangg in anbete guipe beflaet/foo ganggtbemanaenbeb|oubi / be b;ou aenbe man / beebinberen boo|teeltnge enbeopboebingge aenbe «Oubecis : Sn bougenbat baanneet een gubaelgtb te tergt boltcocben/enbe inben ^eete aen« ggegaen 10 / b'cene menfrg boo^iuaec be# anbeten menfegep «f^obt 5p / nart bat get fp^eecb-b)oo|bt lupbt. HHle befe foo gebaenfegte oeffentngen/ foobafte eeniggept/ en betbinteniffebet gemoe« beren /en begaegen ben* Hatgnfcgen • 25ifTfgop niet tn jgnen onggeguboeben van Ro-Haet/ btealgier met fgneinflellingenmen. firgbt tegen «t^obt ben ^Ibergoogfren. lisant beei gubadtitBri noobtbuenbig» gept/ beboelc6e gp berargtelgcb tegen ijS/bebe(iiggton0 bel^eere/ jaefclffö aen be baebt / ter biglen gp be €bam gaeren Itbam foo blgtigg toebienggt / bit albujö fpjeeeBt/ foo gp bie booj 3gn gelfte a en-neemt / Dit is nu been va mijne Verfass beenen, ende vleefch van mijnen vleefche_j. iSiat is befe banbt : ®itiö befe t’fa* menbouginge / baaet booj alleen be giu luelgrbtn inbet baaergept Uioiben gge* floten, Want gies Ujojt ggeften / gier

[ö nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelatîc van-

ijS life t)cc«ntngtngc ber lt;©cmoc beren/ Dieober-ccn-ftemnUngOc ban bc eene enbc be anbere / bic tn Oct ï^ubjclgcft ban belleer felfö foo feer aenbebokn toojbt / als blaer ban öP «Heen / enbc fleen flecffclgcb menfeg/ aiutDcur iS, Math. Die Godt alfoo t’famen ge voeg ht heeft ( gC* 15.6- Igcftinljet exempel bccïScrftgefrljave# ne ©UberS te fien is ) die lal de menlch niet fcheyden_.. jDaccDpbereciugOtöe QPÖentoebecen boo: ben natnerlicBen banbtbes l^uüjcltjfös / beboojgacnbe bereentginge ber »©emoeberenmacebt bec licfjantcnbereenigingc in ben ï^ec? re loffelij tß/enbe bebigt bic ban bc op-fpjaerfe ban alle onrepntgbepbt. l}icr bocij boo^bjaer/ betogle bc ©louto ban bes jDans bieefefj enbc been is/ geitjes top alhier fien / foo berntaent bc äpo^ fiel niet fonberreben / Dat de mannen^ bate vrouwen li.ff hebben füllen als hare eygene lichamen : want nietnandt heeft oyt fijn eygcn vleefchgehaet, maerkoeftert ende geneert hetgelijek oockChriftusfijnGhe-meente , naderaael wy ledematen fijn des lichaems Chtifti, van des felfs vlecfch enda beenen_,. lOant boo? bc ribbe €hït(ro/ namentlijefiben nicutoen cubain beno# men/ ’t todeft ghefcOict is boen lip ban bc ghebaentc «©obs ontbloot toitrbe / is ons ftoatS blceftf) injijn jijbc / foo Öp in het aennemeniban ben nienfrfi bc* neben 4S5obtbcrncbcrttoaS/ingebo«gt göt*

Ian de Backer. Theede S^ifl’ j t

ßBetooibcn / op bat top inljeinfiracö« f isd Qrmaetamp;t enïittjemDafler ban een 25jupbegont fijne Odjupbt üeibonöen fouben toojben. ^at 10 bte berbo^gent* Sept / be toekfie be 3(poflel tn ^Djifta enbebe ((Gemeente foo feer roemt/bat Ï0 fjet Siacrnnient / bat be ^ntköpH tobe ïïerfbcltiheojöcn gepjebicht cube onberfjouben te tooibenniet toil geboo* gOen/ bic ber Cópkencn ïdptploften / fijnbe anberfinto Dcpligb enbe bol ban berbo?gcntfjcbcn/ boo} onnecrlijfamp; enbe fcganbelgcbgoubt, bie onb ban foo een toactteetBen ban een herborgen Bepliffi toetfB/ enbe beoeffentoge ber lieffoe upt flupt. ï^ierom en is booitoaer niet ge* Deel bergeeftb / ofte balftg / batglje* ineenlijcB gefepttoojt ; Aiiehuwdijcken fijn ill het Paradijs gefloten--. «Detonieret etempelber ecr|ie ©uberb / onb boo? tengefïaltcniffc ban een toaecarijtig§ l^utoclijcB boo?geroubcn toojbt / alg toacrinne gbp fpoojt bc gBemotberen alb een knoop boet onbeclingBc aen ben anberen te Bangen. Want foo ^bam/ bc facefie fclffb bjpmoebigöer upt* fpjeerBenbe/fepbt/ Dat is nu been van mijne beenen^, ^00 Öt«ft lt;12ba (jaec'O, “ • löjupbegomb geboden mettet öerten ‘ ” toe geftaen enbe gDtboIgrt. SietgEip nu niet/grp uptmuntenbe Wet-gre* benbe ^au0 / roe bat onb booj «Dobt al0 a epbtfman Jet rwl»dijtamp; in’trert enbe

J 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tie Maitelarie van_

enbe boo; be oogen (toeeft / enbe gof Wp/opbat0eton$tamp;e|)aeg()e enbe aen« locfeet/gelept toojben ? ö el geb Uiaec* Igc6 be Wgfeman becUlaect / Dat Huy s rrov.19-ende Rijekdom, ons van onfe Ouden nae-i4» gelaten, maer eeu goede vtou van de Heere

ghegeven wordt. Waecotn en geboog^t gijp met bat top Rebben/ bat onb lt;©obt toegclaten 0eeft/ bie onepnbclgcBe bee* lengtooter ts banggp3gt? i|p Beeft gljetotlt batfe aen on0 gebougt too;ben fal / met een banbt bte nocljte tn Iteff noeBte m Ueöt te ontbinben ïb. Want be Wet beo t^utolgtfïb Beeft bat tn / bat top/’tgeene top tn benï|eere begon* nen Bebben/ niet tegenfîaenbe Bet gBe* lucb tegen loopt/ lt;15obtfaligBlgramp; ber* GeneCi.bolgen. Daerom fal de menfeh Vader ende ï4- Moeder verlaten, ende fijn Vtou aenhan-

gen. 5Baeromme fept Bp/ bat be ujouto Manninne gBenoemt toojbt / bermibts 3Pbanbe JBan genomen to/ foo fal be menfeBsijn vOnberö bedaten/ op bat Bp aen jijn ï9;oub) Bange / Bet toelcbe be üoomfcBe ætfftBop berbiebt.

gbcfebetBaelbe Wet B«ft bid alleen plaetö in Adam, maer ootb boogt in alle beet felf0naeBomelingen:toant ooft dlgifïnö/ bieBetWoojbt jijnsi ©a* bers iö/ Beeft onö befelbeWet in bc lt;2bangclifcBe ^cBjiftnerein gBebacB* tenifle BerbgaeBt en boog-gBefeBgeben. Want alle be gene bie ben naern ceno

menf(B#

Ian de Backer, Togt;eeJe 3)cel. ^y

menfeöö met affgljdcpt en gebben/ too?t baer gefept / bat fp gaere »öuöcrö bedatenbe / Oaece bjoutoen aenbangen füllen / bat fp foo tmee In een UlccfcjJ jgn, 'ïTtoee / foo ootb be i^pcfier/ met 3tjn bjonUï / booj «öoöcö o^binantte bcbolcn moïöt / in een blccfcó te 5nn / nner üel0et »Gobes alle bleefrOe glje* Obeben. IBaer upt ban bolgfit /batbc föaujS ban Ulomen niet feer Gobtbiee^ fenbeisi / bie befen lt;«etötcn-banbt/ foo Ïtcótbaerbelijfb bo^fï te niet boen / bic «Gobt felffó foo ernjligb getollt geeft / batfoobafiblijbcnfcnbe/ bat bupten bien top oorS onfe «Guberb fouben ber^ laten moeten. ï^pmoet «Gobes tegen^ partije toefen / bie bes Ï?eeven geboben om 5yn ^nfettinggen toillc te niete maetflt/Endcde lidtmaten Chrifti indes^ g^j, Duyveis lidtmaten verändert, Want de gene 6,15. die aen fijn vrou hanght, wort met haer een vlccfch in den Heere, Dc ghene die aen een Hoerhanght, die wordt methactoock een Lichaem-., maer tn’tblecffg/niet in* ben i^eere: ^tTottoeklie tfamenbou» ginge een groot benfier / ja een gcgctle beur op boet / be feer onrepne onggegu* toebe ^act ber j^jieReren. jBacr ic6 goo^c batmen bacr tegen toil in b?en* gen / ®atbe|^}ie(ïcrS booi gacre on# gegntoebe (tact niet ggeropentoo^ben totï^oereepe/maer totBupfgept: quan# f«pS als eff 3P boorbien naembooi

33 «Gobt

34

De Martelarie van^

45obt tr intn l?oercei'beviö toaren / foo bat fpUJtlban biiptcn mogen bepnfen feupfcó te toefen/ foo fp toef (laren ban ’t Outoeltjcn affgebouben toojben / öaet fp noegtans ban binnen ban Jfèmne bjanben/ enbe tn beelbctganbc manière beronrepniegt tootOen. €gjt(lito fept : ^’*h- J-Soo wie een vrouw aeiifict om dicte begee-*’■ ren, die heeft alreede m fijn hert Ovetfpel volbracht^, jßaer goc beel fgnber boel onber öiclßnefteriienö/ben ongegutoe» ben Raet aen-nemenbe/bie bolgeno befe ©et bp tgben lt;©berfpel bebjgben ? ï©p gooien bat boot «i^obt get «©ber# fpel boot ben b;ift beb ggemoebtb bol# Ma h bjaggt bJojöt. jamp;aeöemacl Uyt het hert ij^jó, S’*®” quaede gedachten. Ovetfpel, Hoererye, Laftetinghen, enbeanberebierggelgrge, Waerom bat lt;©obt / ato gp be fonben ban ï^oererpe enbe onBupfegepbt tipt meet / niet naer be guptgelrpe ber toer# gen / ofte be momaenfiegten bet ï^en# liggept / maer naer be gegelteniffe ber b^iften gaet : betoeUbe ecgter be ©jbi# nantie ban ben ongegutoeben (laet niet toegg en nemen / notgte eenige meerber ftupfgept mebe fa mengen. 3 ft en 5te niet toattopanberbban ben ongegutoeben fïaet gouben moeten / ban een groote gebepndgept / enbe pebele inbcelbinge ban gupfegept/ieg f to g ge meer anbere binggen. «©etoelrbe / goefe ber men» fegen oogen eer bebjiegen/foo beet te ftoaer#

Ian de Backer, 7gt;«lt;/e fi)«/. J ƒ

ftoaerber ent)clt;©oöt temeer openbarr SPn/bte fittenbe boten be ï^cmelen / be affsconben boo^ftet/ bie ooch {iet bin» nenfle beroerten tefo;g{|tulbt8ec on* berfouebt ban eenigge menfcgeltjcken baglj. lt;@p bat g{|^p niet en meent / bat Öp boo? momatnfuöten enbe pbele

1 fcógn tan Weregen bebiogen San Wo?# ,;.’

I ben / baer Godt een herten - kenner ende doorfiender der Herten. de Nieten in des menfehen Lichaem ( goe-luel ban bin* nen geel berbojgen ) Proeft. boo?bjfngt enbe gem booifienlntS maetSt.

Web erom 0001 its / bat ban onfe jßaegSben onb tegen geUjojpentoojt: Wat top boo? gebacOten ont bergrepen gebben/bat bunnen top boo? gebargten toebtromberbeteren. «Bit to aller ber IBefîaelfe maeggben eentgg ItebeSen. ißaerbefe btoaefe maeggben berflaen niet/ bat 3p boo; befe gaere beSententf* fe berber benebenber gegutoeber Bupf* Sept / gOttooïyen tooien. Want teS boube get baer boo;/ bat bebjouper* foonen / bte in bit bed beSennen be ftSaemte berloojen te gebben / onrepn* ber enbe meer gSeftgent fijn ban De \ onbeblecSte Cebtf lupben ban een on* bebleeSt bebbe. Waeromme en foube icB bieniet onbeblecBtrtoemen / bie in 1 ben Heere toettelgtBen 3011 teamen ge» bougfit / ato toekfter Bedde ban ben 31pofTdberBIaert too}bt Onbevleckt te'***“-

«5) a wefen Î ‘’‘ *’

j(î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martclarie van_.

wefen ? 5Dat Oft «etfitc X^tööe oUct al fûO ontepn gge^ouôea toog / tiat Somt ( foo ttß nitt en Dtoade) uanöeDlnlofo^ pipe ber jeben/bieonÿ booi beuglée op» geb^ongen fjeeft fuldte toereSé gebaente cnbe bie feïjtjn-fupberftept / baer mcbe bcsi Wcrclts 00 ou to-fpcl boben al ge* bient toog. Doc bed billicßec fouoen top boen / foo top be fupberljept ofte onbeugïjbelgrSfjepbt ban een pebere batbt bepjoeffben naer be UcgOcl be# »Oelooffo cnbe bet ^cOgftupi ? Want Rom.14. Wat nictuyt het GeloofF is. dat is Ibndo.

=5- JSuen ^ic «B niet boe g0putocbedoo* ren Cere met gebaeßten Bunt toebec te tergt bgnghen. Want tote fal immer* meet be tocnepgingOe^nnO ggemoebt# Bunnen toenben toacc genen get gern belieft? Wie fal 3nnggebargtennaer 5gn toille Bunnen gebteoen? lt;êoo ggpfe gebiet/toaerom lact gpfe u ban ontbal* len ? ^nbienfe u ontballen/ gelgtB ggp beBent/ fooontballenfe boojtoaec booj utoe ft guit : fo fult gp mit# bien toacr* bigg jijn bat ggp u fclben biefgalben nimmermeer en foubet begaegen/ nim* mermeerublaggefo googg laeten blie* gen / bat ggp be bolmaerBtgept utoe# IU^aem#/(oo tegen baneB ober al om* geboert/ gebjagen foubet gebbcti.Doe-tod top moegten toe ggeben/ batter een moegte 3gn bie om t figcB ber ï^e* melen gdubt toefen foube / noegtan#

landeßacker. 2Tigt;eeiieS)ee/. ^^

Deeft tic felbc niet bat Bp Bem bacrom alg ban cen bpfonbere berbienfîc betoc»-me/ bic moet eer öoöt bantfien/ bat Bp boot bcffelffö bJtlbact foo een béqua» me gäbe be bomen Beeft/ boaer booj Bp ban foo beel fbjaertgBeben ban foi« gen / enne eUenbigBeben / bic Bet toclgtb genoegBfaem metBern brengt / bebigt lO : Ä00 mie Betbrupgenbe ar* bent ban bien tn’t lt;©cloobe berbulbigB Op neemt / enbe lt;ï5obfaltglijcft bjaegt/ en fit teb niet in toat beel bcfelbe bp ^obtminber jqnfoube/ banbie gBe* Jubbe inbenlt;iübangelio. Want/foobc ^eBjiftUpj berBaelt / Gelijckde befnij-GA itf. dinge des W ets niet en is, de voothuy t niet en is. ^00ig ootb openbaer / foo beelben aert ban’t leben aengaet/ ben ï?utue* Igbcn (tact niet te toefen/ ben (tact bnp* ten tfutoelijcbc niet te toefen/obermttg A^ ,, Godt gheen uytiictnet der Perfoonen is, ghe-csl. j.«. lijek mede tufTchen Joden ende Gtiecken , knecht ende vrije, man ende vrouw gheen ondetfeheyt is, 'Naedemael wy alleen door hetGeloove door de liefFde dadigh Hinde, Godtvteefende, gehouden worden. «©BC* Ïgcb in tegenbeel. Het ongelooveeen fon-- ^n^ de ter doodt is : Waer van alleen de Gheeftfj. j,^. de Weteldt ootdeelenfal, om dat zy in Godt nochte in Jefuni Chiiftum , bicn BP tb bC ïDccrclt gBefonben B«ft/ ni« ghelooftj en hcbben_,.

ï0ojbcr/ Bet CBjifïclgtb enbe ßceBt* 1© 3 baei»

De Martelarie van_

öaerbfgfimaerfetnöc «©ôeloofffïaet tot tie t’faincnöougingftcn ban eeelgcbe aStOts lupüen bte repn entte onbevlekt 3gn : Waecom ban beBlatiiien befelbe tie^opöiflen/ entfetten ftefj biest tie beblechte inaegfjben ? ^telbt firO bte te becbloechen des Paus gebtoetfei,al0 off bte onrepn / en eentaeccfibejöbleefrhst toaer ^ lt;6iielgramp; aljs ben tepnen a liess repn/enöeöen onrepnenbacr tegen met tepn en 10 / foo en han ooch get Cc ôte bebbe ben Cólihenen niet onrepn 3gn/ om rebenen bat baecinne tegena het gelt; looff bet Confetentte ( ’t Ine Ich boo; Ijct IDoott «Cobeö toojt ggecegtect ) niet gefonbigtino^bt. lisant gelgchcrtoyfe g0p/ foobichmilogöp hongert/ fon* bet beftoateniffe um er Confnentie/ uWen bongcrfgenmacgó te bjeben fielt fmitai lt;ï5elooff inboenöitó fp^eecht / enbe be natupj felffb keet/ batmen ben gonget met fpgfe füllen magamp;) alfoo tö get ooch be Ccïlte lupben geoojloftmet «engoebe Confeientie t'famen te ber^ gabtren/ toanneet 5p gact niet ontóon» ben ofte bebbiingen hunnen / ober nu tö getgeïoofftoeflaet/batbe mtnfcó tot gepbe ’t felbe boo^noot gebteben Uiojt/ giettegenö geeft be latere remebie beclt; leent/betoekBe/ g el g th gpgepligg fö/ foo toojbt gelooft / bat gp oocB geplige temebien ggeojbineect geeft, want hy roept

Ian de Backer. T»fee4e!Deel.

53

roept ons niet tot onreynigheyr, mact opdat ’■ Thef. een yedet fijn vat befitten fal in heylicheydt * * '^' endeeete. Qljdtjftiöe ?lpo(ïcl getupgOt. ï®aerom/aljïljpfcpöt/ Ende fy (uilen twee in een vleefch fijn_., foo ^teft Jp niet getollt Datiné ö c t’ famenUouginge ban

» man enöe biouto fifd frijatnen foube / gelg£68ct geboelen öeö bleefffjö be feh be tot een fpot gout/ bie Meteen toöf* Ijeptiiï/’tgenelt;i5oöt eenbtoacfócpbt loubt / foo b’ Stpofïel fepbt : «Bitgeb« ben top baetom te totjtloopiget gefept / op bat be bltnbemenftgcnban Cwötö inlieUingen enbe toertben leeren mogen toaerbigberte ggeboeltn/ enbe beter te

' oo^beelen.

^ aerom in bie plaetfe baer €b;i(}u# be 1®et enbe topfe be0 butoeltjrhti toe« bergaelt/ geeft gp blaet genoetg te Ben» nen batbeongegutoebepaet benméft^ gebaerlijtb is /baer gp ono geeft toillen betmanen bat top ono niet bcrmetelgft 'uilen bunBen laeten be gaben ber bol« lomengcpt beBomen te gebben / toaer )oo? top bupté folge fouben son : toant )p fept/ Dat woon en vaeten niet alle.IL ie: Math, bet! Wat toooit)?®ooitoaerbatgpbe*»'».

Ir 28po{ïelen ban geen bjouto te troutoen gefept gabbe/en bat alité bie get baeten bie get gegeben iÿ.Waer ban baen? Vau de V adet des lichts,van wien allé goede gaven voo-t komen. iiBaerom en begtgyen bat tooojbt ban ben ongegutoeben Raet © 4 niet/

*40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martclarie van_ met/bfe genc btegaec fclbcn 'tfp met ce* nige Bcatgt ofte feon|l befe gaeüc pogen te geben / gelgtftboojmaer tot 't feiue licClooJlcrmaeg-Iienöaer befi öoen/öc» luelrtte / meenenOe nat baec bp geitomen te tuefen/noefj berber baer aff 5Ön/enbe berloojcn arbept boen / om ccubJehjc6 een ongcfiutoet leben te lepbcn. «©bet* mitb be bjant binnen ’s Infö boo?tbacrt Raer tpjannije te plegen/foobatfe niet Ittötelgrb bebmongen Wojt/ enbe geeft gbenoeglj. te bennen ôoebat befefjupo» trgten bit tooo|t ban 5icö han’t ï^uiue? Igcben te ontOonben/ niet enbaeten.

HBacromme Cb^ifinb/befluptenbe al* gier 5gnc Ibjcbitatie/nict en tuil bat pe* manbt ongegmoet, bigbcn fal / biebit luoojöt niet baet / ban bic om bet Ggeb bet j^cmelen luiilc ontmant ib / batis/ bie upt ftracOte banbc lucöcrgfjcbooitc be gencgentl)epttotb|ontucn te boben gebomen ib : ^p fept / Die ’t vacten kan *ï*‘u dievaetehet. ^oo boïgljt /bat bcgene ’ bic bat bloost niet batten bunnen/ 5ifö ten l^uluclgben ilactebcgeben mogen / maer inben ictère/ Öet5gn JBonieben ofte J^onnen. Want bet gene be l^ecce allcfonbcr nptbefonberinge tocgelatm i geeft/ cn füllen 0110 oocb bc pootten bet indien niet benemen. Waccomme bc Raufen niet anbeeb ban een ooitogb met«©obt acn-bangben/ biebengan* ftgengoopbet lt;5 tieferen bluingen om geßn*

lande Backer. TivicJe Diel. 4?

geïjutoet te bl0bcn/ met acFjtenbe off fp {’ct tooojöt banonthoubinge gebact licbben/öan niet. ^De feite bomen boo^j iuaer oinme onö te benemen ’t gbene «Chufrnö allen bm gljehitcufjeefr.

pubien be Raufen te gelijeé met ßaer gljebobt be met bee Itbimaten bebtuon* gen/ foo foubemen ßaer lullirb fooien moeten : ’tluelrb/alfoo fp mettetoege beengen/ituat maeeßen fp onoban boo? fiaere gehoben anber^z ban eenige boo# be graben/ ban bupten tott / maer ban binnenbol ban alle bupligljept? jDabe# mael Daevomme/fiof-bjel be Î^Mefteren gefeftoun ftjn / en be j^onncn Capjoe* nen beftomen fjebbe/fjaet erOter bleefefj enbe bloet nocl fapblgft/cnbc5P in geen lt;2ngelfe natupje beranberen / ôaet bip blijben fal/albjacrtfcljoonbat be bt^ nijbero quamen te bergen / Ijet mibbel bejs öubjclijtfebte gebjupeßen / gelijtS »öobtfelfö/ omme be obcr-flojtenbe golbcn ten ftumelijrbe aenönjbenbe te fintten/ljeeft toillen ojbinecren.

itaet n/berfïanbigfje l^’icllerp/ befe b;pftept niemant benemen : gebiupramp;t befelbe bapmoebelijfS aïs be falie fulrr igt;ercpfr!)t / ootk in fpijt bet tegenpar# tpen lt;ï5oöeö / bienietenbetaembeonst bupten be ^cójiftupïe pet tegebieben. ^nbeberrijffenilfcber booben/ enfuh len be biomuen niet ten i^ntoelgeBcn 8tS«Ven toojben / noesteooeb be man* ^ j ntn

«en b^ontoen troutoen / mact fp fullcn ùaer imincrö toefen alö be «entfielen 450000. JU act bat bit leben bet Ij utoe* Iijffe berepfegt / laet bit inaec tot een betotjfteben ^gn/bat 45oöt manenbe bjou niet te bergeeffögefföapen beeft/ be fetoe mebe beeïenbe een boojtteelenbe naetup;e / gelgtb gier boo? gefept iö.

tOaeronime / obemutö ben Itpoflel niet berbo^gen toas bat top om iitn* beten te teelengeboojen^gn/baettoe top als booibuft betnatupte geb^ngen toojben / foo bttft bp ton peber ber=lt; maent / bat bp jijn epgen bupfb;ioutoe hebben fal/tetoeten/ omî^otrerpe te feboutoen. l)oo;t gp niet/ gijp onrepne maegbben / bat u bet Ijutoelntb bebo« Ïen toojt/ op bat gbp u met leebjcb be^ fniettenbe in utoebertelbobentoeelbith fuit 5nn ? ’lt; gene bier be 31 po Rel een pebetbclaR/gaet bat niet mebe alber* fjanbe pjuRcreaaen? 3D aer beQ. 4300(1 , nieinanbtuptbeftbepbet/ jBeentgbp/ 4D gDp gt;©ber(le bor Jterrljon/rerljt te 3gn / pentanbt bet menfeben upt te be* febepben? lt;ö5bp en5btbobenbe toaer* bigbept bet ^tbjifttipienietbetbeben. lt;©ptoilt niet bat top onö met bjontoen füllen bebleeben:l^otfelbe betbiebt be «©eefloocb bie een 3€utbour ber^ebjip tuple 10. j!ßit0toelcbenbie gbebiebt/ Datcenyeder fijnHuyfviouwe hebben fal. ï©antbet geflatSt bet ©oloobigon is onbe*

Ian de Backer. Tiveeile S)eet. 4?

onbeslecht inbe Uefföe. ^p too?0cn niet onrepn / öic met bjouWen te boen Rebben : ^et I^utoelgcßber Cöïiflenen 10 fonber fonbc.lndien gy eeiiHuyfviouwe trouwt, fept bp /foo hebt ghy niet ghefon- Vetf.28. dighir. Sjnbien be gene bie een bupp bjoubjetroutot / niet en fonbigöt / boe toojbt bp gefept te fonbigen bacr mebe beegabetenbe ? Dan bc Jï5aegbben fp^eecht be felbe'ÏCpo|lcI/Soo een Maeght medeal-Tiouwt,foo beeft (y nietgefondight.Wantdaer. betlIllbJelijtB/Endc een orbevleckt bedde, nebr. is eerii)ck. 5^ier upt blgcbt amp;laec/ bat een ’ *• *‘ peber tot repnigbepbt beo I^utoel0c6o geropen enbe ooth geb^ongen luoibt / bat bP in seen gebaer ban te ï^oeveren Boome tebciballen. Want berepnig* bept beo lt;(5eIooffO maetBt / bat top niet unt toelluft / maer upt ï^utoelbchfe plicbt/ inbe bjeefebeo i^ccren tefamen nomen. Waec ban ono be ^cb^iftup^e een exempel booiftclt in ben jongen ^0--biao enbc5bn i^upfb?outoe. ®eo 2tpo# Helo raebt (laet baerom bafl / bat be gene bic bttn niet ontbouben Ban / bet ^utoelijcB aengaen fél / toie bie oocB foube mogbensun. Want het beter trou-, .cor. wen is, dan te branden. ILieberl Wat boet 7 -9' be ïtccrBelbcBe ongbebnSjebe (laet an* btto / ban bat 5p ono met gbebupjigen bjanbt eer gehangen boubt / ban bat sp bet contract beo i^utoelijcBß billicBcn foube? Wat quabe begecrlicBbeben bo?*

© 9 bei/

44 De Martelarie vati_

bet / ftoerctpen / bupIigBcben / fcß pngge (tuaeröerr bingen/ ùaer uptbol* göcn is fcganbcltjcfeupt te feeecBen. ^t6 bjeefe bat onfe ÈlooJïercn ( bte fcöolenöer €ójt)lcncn bcóoo?bcn te toe« fen ) norö tn t? oer hupfen/ a3oo;0celen/ cnbebleefcObancftenber fielen beraer* ben füllen, Want bic onber be Bloofier-JBaeghöen boof be^epltghfle gehou* benüJtllcnjtjn/ enbeöaer metanbers! gelaten / ban off be (©obtfaltgfjept al* leen bp;fjaer begraben lagö /»fict hoe berBeeibelgfft bic borf) boo^ jjaere rep* nigheptforgOe btagen. ,èp beroemen Bacr boot one als een groot teecBen ban ï^epligbept enbe matiggept / öacc bifd) eeten / ’ttoelcB ?p een naern göe* ghe'Jtb toillen Bcbben / op bat 5p niet inbebiepte besonthouöenöfonbcit aff-baUen/macr bie fette ftierlupben aten niet / bat öacr bacr booj biepet aff-gront enbe bed meer gebaer genactben* beib/ ban 5p tn ons bleefcf) eeten bc* binben fonben. Wanneer bte goebe lup* ben fiacre magfien met be alberbeftc î^tfefi-g^tûfiten / tot boben toe gebult fiebben/bie een peber meet bat naerbe iiatnpjcbaabeSce fefiupmatfitirfi is/ tube naer manière enbe be lt;aejfel-rc£ös ten cenigfie frifftfie ûomets bertoar* «tenbe Wijnbaec opgegoten : 59cnfBt baninumcgctnocbcrcn/ fisc bat filet boo? bietcclcnbcfitatfit / ^iebenbe enbe oberloopcnöe motbt / mddu'boor bier:

Ian de Backer. Tiveede 3)eel. 4j

gclgthc berUJccfeingcn ontflcecScn son* be 10 Oct WonDec foo Oie ntet boo; tjet ft^upmigS opseben foobanigen hracljt Bregez alp off gp »©lie in get Diet goot. lOat epnOc oan footiantgcn tjittigftcn ffrgt magô Rebben/ geigtft bet mp niet tn luff te bcrgalen/foo febutoen bet oorB eedgeBe oojen te gooien / biant get ifS oocB niet gecaben alfuIcBen buplen goot te roeren / op bat bic onfe fupbere neuf» garen niet en toerffintbe : gier booi iff bat be 3€poffel fept / Dat nochte de Ëc-breeckers, nochte de Hoerenjagers, nochte de Weeckelinghen het Hemelrijck be-erven füllen. ®efe boojffaenberb ber ï^otrerpt Boubenbooj een fabel ofte fpecltgöen/ gaere fielen tp^annie ober be eUenbige Ï^jiefferen enbe Können te oeffenen/alö bebJekfie fp in fecebere pcriculen ffelltn ban onBupfOept enbe buple begeedicB» Öept l^aulUS roept ernffiCÖ/Darmen de Hoererye vlieden fal. J®acr fp bact tegen fien be oberbloebigegoererpcn boojbe bingerZ ofteffcciBen boer tot tod ßet bier acn. ^en ggetupgeniffe ^gn gaere toeffemmenbe fp?eecB-tooojben Z to niet teyneliick, laet het maer liftelijek wefen_,. i- Cor. ^BeigrB afb oft lt;öobr foo bcrblinbt enbe *• * ontoetenbe toaec z bat gp niet fienz niet nier eben enbe niet oojbeelen foube ’tgene be gpporrgten ingetgcpindijtBffcga* rer fünfen z jac ingttbinnenffegaettt gerten begaen enbe booinemen, Wat

toil

De Mattelarie van_«

lüiï men feigen/öat fp Hclicr toe te fîaen glieöogen yet openbaer mifömptö ban twee ofte ö;ie fjoertjens/ tot een ftgan# öael banöe gcfjeeletJBemcente/tian öat fp Igben foutien een neder fgni^upftiïouWe te Rebben? Wat/bat tot tornen alle bingben te koop fijn ? (CenO anbecÿ ecöt te mogen ft^enben / bloebtfcöan» be / bieberpe / meneebtgbepbt / beel b jonWen te mogen gebbé ^aet be trauet toe/maer ntemanbt ban fijne Dïic|ïersï g^eeft ftp be marót ban ten óuwelg6en flaete te gaé : alg bic lieber fjeeft bat een iölteRtt in fgn Dupö tien Doertjenö houbt/ ban bat óp eene b^outjenWet* ujeften inben Deere aenóangóen fonde, i^etio nietnoobicó / bitineteloeró gc« óaelöcercmpelen boojwaerarótigó te beWijfen : óet ongelijramp;ban óier tr iant be / befe beO feet goeben mans nientoe gebangeniljc / betoont befen onfc bjoet» bige hlafOte al te toaeratótitó te totfem Wat boor oojfaecó i|fer Waerom befe onfe van Woerden góebonben Wordt ?

Wat andere ban bat óp Óem een Dnpf* b|onWe gettouWt óeeft/ enbe bat óp te» genbep Da ito «t^obtloofc inReUingóen banben ongeónweben ben Depligóen «Gróten fîaet berbebigót óeeft? 3Sïi befe faeó Waerbigó batmen (o bcclmmoerjS maerót / batmen foo óatelnrB teghenö ben goeben Man uptbaert nlö off óP een boobtWaerbigóe fonde begacn gaode ?

Want

Ian de Backer • Tjveeäe !Seel. 47

lOnnt gOpBuntbeUeeutoen ftenmet be tanben Änerffen / be Wölben neren/ op bat fpöen boomen inber tuaer^epöt lt;tpobtb|eefenben man baecomme met be tanben fouben mögen berdinben. lt;iBpP Bunt befe blocbtglertg^e mannen ften feer onberbulbelgtamp;nac beo onfcgulbf* gen menfegeo bloet te öo^fren / baer toe ginto enbemebecop enneberte loopen ben anberen be Danben te bieben/ berga* beringen te leggen/ menigbbulbigDlöB te beraetHagen/cnbe lange-bp-eenbom» Ren te Donben / onbertuffeDenontbjeec* ben niet onber befe abereeDtö Itercbe* lijtbe JBannen/bie/ op bat fp febijnen fouben met befe0 arme menfebeji elenbe mebelgben tegebben/enbe batfpbem ban fgn boo^nemen/ toteengobtloo^ toeber-roepen fouben beengen/ Croto* bgl0 tranen flopten. 4211 foube niet op fultbe feboone ( toilbebet gt;öobt ; eyern* pelen ban Cbjibelgtbe «JpoUtfalicftept be ^atan iatben / enbe be openbaere bpanbt onfer falicbept ficb innetlgtb berblijben/ bie ban alleonrepnigbept bemeeftelieffbebber ip? Warbt ugbp jöïieflerjS / warbt u gbp können/ bat gbp bet jorb niet en trerbt met ben ongelobigben / warbt u bat gbp u lobt niet en maerbt met bat oberfpeeligbe bolcB/Want die fijn de onvernuftige dieren ï-P«» ** van natucte geboren datfe gevangen en ge- “' ’ƒƒ flachtet weiden,die daet lafteren,daet fy niet **

van

van weten, achtende voor welluft als fy in gcnoughtelcven, fy fijn fchandeende lader, die in haer goet çiet inaccken tegen u opftaen, fy hebben oogen vol overfpcls: waetomme fyinhaerverdcrfFclijckwefen omme komen fiillen, bekomende loon haerdet ongetech-tigheyt. Wflutbat öït gcbdircn falboop fept öe fjcpltglje löctrug / ùaetomme bte gijp licffficbberö öcr ï^uiuclpcftfe «piügóepbt fgt/ Wiet öit 2amp;abilon/ enöÉ fdjeptu bare ban aff.

pubien onfe opperffe lt;©{cnelörBü b|tngcn füllen op be beereten banbe ge* purperbeBaberen / foo bjnft glip bner tegen upt be looojben Cijnfri : DatGodt tc vergeefs gedient wordt, met de leetmgen ende geboden van menfehen : ende datmen Godt meer moet ghehoorfacm fijn , dan de menfehen. lt;ï5[jp f|eöt get öojbeel ban ben “Jlpoffel geyoo Jt / Pat het beter is fich ten Husvelijcken ftaete tebegheven, dan te branden. Waerominc / gtliitö be Du* bjelijcften niet gehoben / mate bid gbe* laten luo^ben; bie noeOtams bie luanben fnnfe bebolen / maer bie gebgiptBen bet bie beblamme beo bteefeb^ niet ober* toinnen Bunnen. Wat gijp bier boen fult / gOp bennfecö ber repnigbepbt/ jtjt fclfd fieefjterö ; cube / op bat glip fee bitte ber onBupftbept inoogbt Boe* len / enbe niet langt) er aies ber Raufen Haben banbe queningBenutoerbe geer* iitamp;óeben göepyniglitbJbjbct/be geeft utot

Ian de Backer. Twff(/f®e#/. 4«

u tot be ban lt;0ot)t toegfielatene gutoe« WeBen.^manOt mochte aliter (eggen/ bat tcB/obennitjS ich al tot (jet ^uWe* lttBb}tng0e/ tegenö ben ^poflel (Irijöe bteopentltjcB getupgijt/ Dac hy vandc, j,g Maeghden raedt, maer geen gebodt hèefr'. aj. 3tBbeBennebatbe tïpoflel ben onge» guweben (laebt biel raebt / maer (00 ÖOtf) / Dat hy door fijn raedt over niemant -een ftrick wil worpenu. JBact ÖP fOUbe*quot; *^' een grifft baer ober moppen / foo óp een ooifaetBer Waer batfe ^qn raebt alleen bolgöenbe / goe-toel 0aere Confeientte baer tegen (Ireebt / ben ongegubieben / ató tn alle# beter 5 gäbe ban ben t^iilue* lijcBf (laet/aen-nanien.iDatbp nu jgn raebt ban ben ongegubjeben flaet Goec heet, om de jegenwoordige noodt : ^at t# niet te betRaen / al# off baer boo; be ongegubtebe beter biaeren ban begge* gumebe/ enbe bat bie (egaebe aen gaere jaliggept Igben (ouben bie gaer met get ^ubtelgcB mnplbanben: j@aer om bat be beBommerniffebc# ïjubJclgtB#/ enbe get Brup# alleen betginberingge 30ninoebacrbtggeceblucgt bie be btlt;= Bennet# be# «Cbangelg al# boen naec* Benbe wa#/ boo^ber gitaetbiilligen ber* bolginge / bie be betBonbinge Cgjiflt foo niet en Bonben Igbtn / beel min boo? goet poefen, ^cfe noobttoenbig* gept ban blieben tube get Wooibt b|p te ^jebitBen / f# be oojfaetB gdneefr /

C baaerom

5^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelavie van.,

luaerointreSIpofHl letter gejhabt ^eft bat bt gene Dientet en bwitöm/ onge# fjuiuct btgUen fouDen/ Dan fitö ten ^u« verf z, totigcJien Pacte begeben, üe gene die ende ro. ßfapjgn ^g ^,q,j j^q^. j^^ Hecica gebod bevolen dat een yedei lij B Huyfvtouwe hebben fat lt;öactnu enDe teergelgcbcnbe^auU raeDt met De Wet dSoöciö / berblegnt pet l^itoelgcb / cnöc benight ben onge* DuWeben pacht onbee be Ijooffötn Dcc menpOtnban foobcepbepbene gbeno gentbeben Zbaer be ^opclben ^uUie* Igcben pact oiiö niet foo eenpigb mbe Place acn cact/ ban alp De «©roote bet iterthe bic pogen te beepepen. '©oeb en gooien top pier niet ben itgipcpop ban ^tribom / alp een onmatigp pin* fee Dcc lUaegbben/ alp toekben top in« De Schooien enbe Heccplactfcn banbe onbectogfeep inbe toclfgjcecamp;cnpepbt / niet inbe^r^olcn Der lt;0obtp-gele erben gebent Rebben tori gljcocffent te 31)11/ Daccóptcccercnban 31)11 boo?gcnotntn PoPbe ï^utoclijtficn/«Epicutifcöeber« mabrii)cb0rigt;en noemt/enbe upt-eoegt te toefen : toant baer en ip niet foo on* gerijmt enbe foo ongedoopt / bat niet foo te toefen foiibe ftOijnen / booj een lt;©?atie ban foo een toel-fp^cctbcnben man / bolgenp 31)11 ampt göcbacn.

Ißaer noeptanp/ foo top be Ätpjif* tup? böigen/ foo moeten top befeennen/ bat De bjonto een goebt fcóepfri ©obp

Ian de Backer. TiveedeüieeL ƒ1

fjS/felfÿ bemannen tot een gulp toegóe* bought. Want top ootft met met bien Commebtant Demea , een 3^epbenjet mcnfch/btenmenfcó met boo? ellen* öigh fp|eec6é bie ten l)utoelpcamp;en (late genomen toefenbe / indien dem cenigfj tegheufpoet ober komt/ ’t felbe btefhal* ben ftoaer neemt / betogle be linipf-toegh ben gheloobigen dooi €hg(lum toe-ghe-epgent ist. «Kboeh beel eer bie ban ben gepUgen «©eedgebjebentoojs ben füllen pet putoeltjtb aenbaerben alu een alber-beguaemiletotntamp;el/om* me baer tnne foo pet lt;©peloo(f alO be Sltefoete oefenen/baer onfeongepu* toebe ^nederjö boo? ber î^aufen gpe* bobt / bupten gpedoten tooiden, ©n peeft be man meteen Blaere enbepem ooc6 te gemoet-bomenbe gelegentpept/ om fhn gelooff tn ©obt met gebult te berblaeren /toannect pet btere tijdt ib/ be hinderen fiec6 fijn/dc ï^upfbjoutoe derft/ be bmnben bepoeftigp fijn/enbe betomdaff-memt i

5® ie be man ib/ peeft bie met be gpe* legende ooifaefeom fijnnaedenópupf» bjoutoe enbe hinderen / mtbtfgaberb Petgepeele ï^upfgpefin liefde te de to ii* dn? getoldepptratpt alö©aderdes ^“Pfsefinb/ bat pet met bc jijnetoel gaenmagp/bat pet inde pupfpoubtnge toelmagp toe gaen / dat ^ijnebloedt-bjienben enbe goede behenbe inde ©od*

lt;2 ï falig*

De MarteTarie vàn^

faltgftept onäcrtocfen too^ben ? jRatt toat Doét be Wet-getter De|amp;au0?flupt fjp niet fijn gefc^ojen goop hupten beft Sepltge oeffeningen/ bettiijle ftp be feltte booï ftjn gegeben Wetten gebtetïnle# btg^ept fetcBcr te letten/booj arbept ban anbere greinen: te boo^ben / enbe jftaer in anbere Óupfgefinnen in te b^in* gÖen? Wantbip ftenluel boe feer öeft Dep fjepligbe ojbenj8lt;6öee(lelijc6e0et amp;rupp bep gubjeltjrbp blieben / enbe {|oe bat fp boo; oberbaet berquiderjS / booj lebigBtpbt be sybarite«.,, enbe ©JOUto-atljtiggept be Satdanapaleo^ te botten gaen: Wetoeltbe/ inbien 5p alp getrouwe «Begte lupben tot be pupf« Ijoubinge geropen toierben / gelócb bt ^podel gaer baer toe boo;feebtr roept/ jpfoubenban bertelfiept foo feer gepl «ietjijn/fp foubenfoogljeen lieffljeb* berg lijnban ©jouwen ; maer fouben met alle «©obtfaligemannen / baer toe arbepben / bat 5p finer fiupp ten beften morfiten boojUaen /beel lupben booj*^ berltjcfeftjn/ enbe booj fiaere fianben arbepbt ttetbienen / bat jp bc gebjetb-Igbenbe mebe beelen bonben.

WeWyle ban be ?tpoflel opentlgcb bebentbanbe jBaegfiben geen gebobt te fiebben/ maer alleen ûaebt te getten/ ’t Welch fip noefitanp niemant booj een Wet wil opbungen: ©001 Wat berme* tengept burbén ban be Raufen ban ßolt; mtn

lande Backer. Tweeiie'Deel. j^

men ban een ûaeüt een Wetmaeeben ? l^ptficecbentie alfoo be palen boben ben k^ ban son ^tnibaffactfcbap ? ïBaet €Öït(iu0 niet geUjilt 0eeft bat be apo# fielen gaenfonbenbupten be palen ban jgn Woojbt / baet ftp fept / Leerende naet houden het gene ieku geboden hebbe.i», zo. lt;©bermibts( baeroinme be l}cere net» ggensf bcbcclt / bat be ^ienaerjJ bes Woo^tö fifbban ’t l^umehKb ontwon« ben füllen / foo boenfe qualirb bie onfen ongöeöubJeben flaet foeefeen flaenbe te I^ouben met be 3(pofloltfcf|e autöoji« tept.

m)er'»poflelen autSojitept/ gelijcS I^aulits getupgt/ bias gegeben totbou. fCor. winge des gelooffs, maer niet tot vemictinge. *5' **• Jßaer be Ißaufen Beeten ött om / jae / bluffen Bet gtlooff meet upt ban bat 5p ftet bebefligen fouben. ^De «poflelen boterden gbefonbenals H ämmeren on* bet be Wölben / maet befe ballen in be 3^ctfBe als Wölben onbet be stamme« ten / Dcwijle xy ons binden aenondtage- j^jij^ lijeke laden, die (y fclffs met geen vingenoe- 21.^. ten willen, ï)oe fo?göbulbeli jcB enbe 5e’ BigólijtB gaet bé ïtpoflcl/ick en (ou-Rom.ij, de niet {fept f)p ) yetswes dotven fpreec- 11. ken,datÇhtilîusdoormy niet en werekt. Woet be f^aus ban G omen /naet bien Öp een Wet-geber is / bermeerbert bc fonben / bermenig^bulbigUt be ober* tr ebingen/ enbe maeBt upt Ujöe Bneiö*

lt; } ten :

ƒ4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van__

ten : Warr boo; get gefegiet / bat top niet mtn geloofft tooxben ato boo; be* fenonggegutoeben gaet €g;lt;genente i. Tim. toojben. Jae, het fijnleeringendctDuyve-4. t.i.s.len, dooiden bedriegenden Gheeft io ghe-veynftheyt logenen fpreeckende, voorghe-Aelt. Die daei verbieden te Huwelijeken, ende de fpijfe te gebruycken die Godt ghe-fchapen heeft,op datfe vande Geloovige met Danckfegginghe ghenoten worden fullen_,. ^iet gp Oaitö toe boo; toat'treeft ggp be^utoelgcben berbiebt/ ban €g;tgo toegelaten / bat ggp ootb be fpgfe beclt; toebt bte lt;©obt ggefegapengeeg om# me met ©anebfeggtnge te ggenteten.

ILoct onö botgibacrommefoobantgc ^obtloofe leettngen ber ^upbelen tn ben aggront ber l)ellen bannen/ baetfe banbaen geh omen 3 ij n. ^at3pboo;b brengen / bat tn befe plaetfe eentge lt;a* tianenban Jamp;aulo gemeent tooiben/bat 10 met; want blebetboben niet/ maer betboemben tn ’tgegeel be toe-gelaten WntoelgiBen / aio een buple faccb bte fonber fonbe ggeenfinto 6onbe begacn. jIDaer betogle be teggenpartgen ont# Bennen/ bat’tggeenetotnorg toe upt bc ^rgjifnipK ban ben ï^utoelgcftcn |ïaet bp gebtoggt ia / banbe J^jtegeren enbe «©eegelgcBenbergaen moet too;# ben ; foo füllen top glaerlgtg betogfen batfe ef ftnobbe inbe 15obbelbtefe foec# Ben: WantbeWüse Kpogclnictop een

lande Backer. Tî»ee(leS)eel. . jy

ten ylaet# alken foo tie Kiffdjoppen aljS iàgefîeren tot get Qulutltjck roept, lisant gp / ftgjgöcnöe aen lt;iinogt; tgeum / fept : Een Biflchoptnoetojitftraf. felijckfijn, eener vrouwes man, die fijh buys^ wcivooiftaet, die ghehootfarae Kinderen ’j.l.j.quot; heeft in alle kuyfheyt, maerfoo yemant fijn 4. ï. buys niet en kan voorftaen, hoe fal hy de Gemeente Godes gciiocghfaem' bedienkiv. ?

^ft fept gp met befe Uiooïöen: öoo^ toner en latt ht itpofiel UeJötffegoppen be gutoelgBé niet alles toe/ maer markt gaec alleen öe felbe niet noobttg : ^Dfc ban alleen onflraffelgcB fgn fal / foo gp eeneies ©joutoiS jBan 13. Want foo gp meer bjoutoen gabbe/ foo foube gp licgtelgcB tn’tberntoebenbantoeelbtg« gepbt ballen / bie fteg ban allen ftggn ban qua et begoot te ontgouben.

Waeromme gp onbertufftgen get gntoelgcB ban berfcgepben ©jontoen berifpenbe / genotgg gout te fgn/ bat een ©tgegop eenep ©joutog wan fp ƒ bp betoeltge gp ben treebbeß blecftgß/ bolggmß be Wet beg gutoelgcBß Ban ftillen ; op bat gp niet / inbien gp gern langer ban getbeg«o?t/eft be menfege* IgcBe fmacBgepbt Igbenmagg /banbe Qgemxenftgap beß ©loutoß ontgoubt ban ben ^atanbeBoojt en toerbl. ©n’ bertuffrgen foube icB niet mifpjgfen / foo WannenbanonbetifpelgcBenaera/ bie niet minbanouberbom^toeggen/

C 4 aW

810 ban lange geoeffentie togfïitpt / ere pertentteban facthen/ enbe beebonbin« ge Dec natupje p^teftcren fnn / tot be regtertnge bet ïtereBen befielt toojben. 3® ant ban foobanigge ©lenaccô/ iae/ CbangbeUftbe ontmanbe/ bebenne left bat ’t gbemeene befie bec Cbitfielgcbe Becebe meet opeerbte enbe gbetcouWe btenfien ggenteten foube/ ban ban gene ge{iub)ebe / enbe met be bupf0oiibtnge tebeel bebommert bjtfenbe iamp;?te|iercn enbe dienaren be0 Wooitg : ^Die/ boe bat fp meet foegb blagen boo^ ’t gene be taionto aengaet / enbe fjacc aen be |jup(ïjoubtnge laeten gelegen fgn/ gate foo bed min bebommecen met ’t gene bes ï^eeren is/enbe minbee fojgbbub big0ept bebbenbooj bc «©gemeenten» J©aec niet te min / bctoglc ons ban al# fulcbe t9|ie(leccn groote fegaeefgepbt is / foo is get beter batmen upt get ge# tal ber ggeguluebe tot Mertben-^ie# naecs mannen biefe ban onberifpelgcft leben / ban upt ben goog bec lebigge menfegen/bie fleegts alleen een getal maetben/enbe geboojen fgnomme te eeten enbe bgneben»^

jSaecalfoo bc3Cpofïelbei5ifrcgop# gcnbecblaert bacr «mpt alföanipcfi Waerbigg te fgn / bianneec fp in alle tepnigbept gegoo^fame binberen geb# ben / foo blgtftt baer upt blaeclgcb/ bat be binberen bec ^jtefleccn /upt een

- onbe#

Ian de Backer. TiveeJeDeel. quot;y^

onbeWtfht bebbe geboten / geen quaSe faern in’t minflegebbtn/ enbe ron» rerôt booj Óocren-binberen gefjouben toojben. 31ae/bc3ï|ioflclBrï)tóetbooj een gäbe bet 33tftóoppen/ foo een ®tf* frOop een ttjucótbarc ©aber toojbt ban een eerlgrb 6tnbt : Welche inneftelUn* ge 10auU geenejs menfeOb toacrbtgóept ooch niet bep pauö/ fal bunnen beente* tigen off berfmarben / alfioeüjel bie ßet niet ben Odiffebop Rouben/ befelbe nn boojgertngb acht en/ofte immcrjs geen bieren baer ban maerhen / bie be gaben een waecen iSifftöop toe beljooienbe/ niet aen en fien / btbiglefp óaeve toe^ ffcinnierp in gene {jaere bcpltgóepbt biiUen gepjofeffgt te jijn / alp bie alleen baer naetratóten bat gaerenbupb ber« fojgöt magô fgn / bat baer hrupn góe» (eÓoien/ bebinger ongefalft/ betoet* tige geboojen / enbe niemant be gubie* Igtbe trouble toegeffaen fp. ïïoitaff/ foo gbp fgt gebjeeff bobbelaer / cebjee^= fier / boobtbager / bjontbacrt / meent# bigbc/ goereerber /beuftlacr / men on# berfoeebt baer niet ban : jßenacOtbet niet bed boat góetupgbeniffepemanbC beeft ban be gene bie baer buptenjgn ; ’tbiel(6 be Jtpoffd noebtano emffigb toil in bet betSiefen ber ïiercben-lt;Die» naren onberbouben te üio’öen/op bat fp niet in berfmaetbepbt ballen banbc lafferaer^. jUaer iebbeet biebtrom tot C j mgn

mijn Voornemen te betbolgen,

3nöten bec Iß^ufteren ï?iitBeïiKamp; foof^tganbelgcfe toaer/ entre ontoacr* bigij totonfe €0ji|leltjcamp;e ^eigbeniffe enbe beö Woo;bt0 bebtentngö^ ; ^oo en foubenbe Spoflelen/enbe alle lt;©oût* b^eefenbe mannen / onÿ ’t felbe met gaer ejcemuelen met gecetommenbeect gebben. en lefen top niet/ bat gene lt;(5obeb bienfibaece «6öeeflen tot bet* eetinggebanbe t^ulneltjben bet t^epli* gen ghebomen fgn tot Abraham, Manu-we, beffelffö onbiutgtbaere öup(b;oult; toe/ enbe den jonghen Tobias ? en geeft niet »©obers »«Engel ben geboo|tf-bagg ban ben l^epligeniDoopet aen ftjn Ba« bet Xatbatias/ felffo een 10miedet toe» fenbe/ te booten betbonbigijt? Wat toil menfeggOen: datgene ï^peflcr naebeoibje ban Melchifedcch,onfe ï^ce» re COjidusS toel ban een fKaegót fön jBoeber/ boel) aen een iBan berlooft/ Beeft toillen gbeboojen toojben? Wat oocamp; mebe / bat öp be i^utoelgcBen bet $Öne niet min met het boen baet bp ban toonbet-toertBen/met 50b jegentoooj* bigöept beteert ?Beeft ? Wat toil icB be 'tipodelenbetgaeleiWbiebp natalie « geöutoelötBt getoeed fön / enbe gele» fentoo|benöaer in ßaer ^Ipodel-ampt ban gaete gupfbjoutoen niet ontgon« te gebben / feggenbe be 3tpodel / En hebben wy oock niet maght een Sufter tot

een

Ian de Backer. Ttvseiîe 3)eel.

een Wijffom te voeten ?als de andere ApO-ftelen, ende des Heeren Broeders ende Cephas ? ^Baet toe Bomt / hat beWertBen her Jtpofteleii BlaerlgtB getupjen/ Dat de Jongeren des Heeren t’ famen met haete Huyfvrouwen, ende Kinderen Paulum ende

Barnabam uytde StadtTyrum geleyde ge-daen hebben , foo fp repfhen naë Ptolo-maidem .han maer / hoen fp fc^ephen / lijojhen fp geicfenbp hen 'rSbanggeltfi Phiiippum Verberge gBenomente geb* ben/hte tn’tg0etal luaö banhe feben z©taconen hie aen he Caeffelen hien* hen, Defe verhack Lucas openibjck dat vier dochters gehadt heeft,van een Prophetifchen*^ *’• Gheeft gedreven wordende, »ßn Wochen ‘’‘ *‘ ®' haetomine hte niet t’ontrecht inhejs J^auö üBfB onecrliJcBer gOeftonhen / han het gt;|lt;tfleren enbe ^diffefjopyen faaftarhen / enheöoeren Binheren? Wat Bebben oorB nae het Slpoflelen tghen gcbjeefl/ gene Hilarius, een he beroemfie 25tffcfjopban hieinhe «©ojierfeïtan* hen ? Wat Hermes ? Wat gene Spiridio van Cypren ? Wat Tertullianus ? lt;!Snhe totefonhefe alle Bonnen noemen ? «Sn hebben hte niet alle gehnbieliicBt glje# bjeefr ? ^00 meen icB han / hattet 00:= faetb gïjenoegh ijS / toaetom top het t^jiefteren ongeOutoehen Raet laecfien ató hie niet alleen «©oheö infettinge/ maer oorB he toaetötpt / he btllicBfjept hejß rechte/ he rehen fclffo/ enhe he al* herSep*

^o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van_.

tiecgepIfgOfle ejctmpclen / foo feet te» gen flrgot. «©nöertuflTefjen gelöt niet bat fjter pemanùt be p^xfcriptte ban jaeren/tontrarteggcb^tipfft / enöe öe 3lutfjojttepbt bec menfeöen / ofte be ^aerramp;elijtüe tnflelltngen boo^toerpt / ^t^cüjglc gelgrb geen reegt pjæfcriptie M«h. geeft tegens »©obéis Woo|bt7 alfa o en if.j». geibt eeiugemcnfcóelgtamp;etnne}lellÉnge ganftfjmebenfet.

Want openbaer fö getz bat »©obt betgeeffiS gebient Wo^öt met menfeben gehoben eniceefngen. ^oo gebiet onÿ OOfb be lotete / Datw y denwegh onfet Ezech. Variëren niet ingacn füllen , ofte haere 001« »O.I8.I9' Seelen onderhouden,wat ieku gebiedeifept ftp) dat doet alleen den Heere. 2Èae/lt;Cf)}i» ditiS allee üioit onö om gehoon te inoj» ben boo^ bes OaberS fremme ban ben ^emcl aff- gefiomen/ aen bebolen/ Defe is mi|ne myeemgh beminde Soon, dicnfult gby booten. Wie geeft ban be ïterebe ’t rcrf)t ban ober ons een fillabe inne te (teilen bupten be 5gt;rI)xiftnpje ? €b?i* flelgcbe gemoeberen moeten ßaer ftfta» men banboo^tCrtgcbclen bes gelooffs aen te nemen ’tgene be Oeplige ^cfj^ip tuple niet en beeft inne gefielt enbe ge* Oibineert. Wie fal mp ontkennen men* fcftelgcBe berfietfelen te fgn / bie bp bc ^fft|fftup|enietenbJü|öé toegeflaen ? lt;6ftelgtB alS booitoaer nergOenS inbe ^róiiftupie ben Piiefleven bt tjepUge

Jan de Backer, Theede J)eel. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;61

gutoelgtfien becboben fgn. ^anlufi ontbent / bat fjet oojbtel bee Mcrc6e# igehe faedten fal bitfen bp be (jeerfejjen« be 25iffcboppen / ofte ©beeilen bee »cetbe/maeebpbe 25pfittee0, Waer* otnine ooeb bee felbee faerhen oo^beel ons is. ItnbcrfintjS / tnbten bip aen bee menfegen ojOinantten enbe ’tgebieU banbe tpjannge bee gebioonbeben bin« fl5en / biat biaerber onfeecberber ban get COdflenboni i Waer foubebet ge* iooff plaetfeb Rebben i IDaerjbooj be# toeegbtSptcecken wy wat wy gc loo ven , 2. cor. niet dat wy dooide handen det ouden ontquot; 4-Blt; fangen hebben.^00 aenbe iatcen/aenbe aengenomenebietten/aen betoeflem* minge bes! boltb0 enbe bee ©abeeen op btnantten / be faetbe bee ©obfaltgbept gangenbe 10 /foo en biaeeen be befug# binge enbeDesi Wet0 «Cereinonien met Çeen goebt eeeßt biegft genomen : enbe 10 Stephanus te retbt geboobt/ bie get bolcb ban be ßeligte beö lt;empel0 aff-beeeigb gemaeebt geeft.

©ooj befelbe rebenen fouben get oorft getoonnen gebben be gene bie get jBa* rgometifegeongeloolf groot atgten/ en ten uptee^enberbebi^en. Jßaerfobae» * nig ban ben menfrgelgcamp;t bage gegaelt begulp/fgal te fmatg/enbe üiojt baer* ommetot bebe|iigingc berïLtcre bet ©oötfaliggcptsi niet biel bp gebxaggt/ oVemuDisi inöe fatege ban Ûdigte be

PF»;

jjîæfcrfptie ggeen pketfeO en geeft. .

wat nu be gelegentgent her Conti« ïien aengaet / Uoojtoaef öe felte / naë* öienfe öihtoilö tegenö öenanöeren (Icg« öen/ enOefnocr-rcegt teggen fgn ootg in befeinnegeUinggenUan öen ongge» guUieöen gaet/ luacr inne bpöepjin* , cipaelfte bet ilcrthe langg en bed gear« bepbt iÿ eerfe toierbeupt gegeben/foo fgn baer ober tentoeber 3göen groote moo?öeneft beclöooötflagen geftgiet. ^fg aegte get oocfenictinoggclflcgte fijn / bat een enöe be felbe »öfjeefï ber Waergept b eene tegenjS b’anbere grg« benbe bingenfoubebooj Hellen/ en ge« Igcg oljS upt een mant Warm enbe bout blafcn/ ggelgcfe bat gp nu jae/ ban neen feggen foube: foo bat ’tgene nu be« goo|lijc6 bjaer / terHonbt foube onbe* goojlÿt6 toefen. Watter omme gegaen iiï / toat ggebifputeert / enöe begoten iÖ in öen Nijcenifchen Synodo, bie OtlbCt be bcrmaertfle gegouben tooibt aen« gacnöe ben ongegutoeben gaet ber pdf’ fleren/ ib betl beter begentupt get ejr« cmpcl ban ben feer «6oötbjeefenben man Paphimtius, ban off get ban noo« bentoaer gier te bergalen. jlKaer bat t berftgepben anbere Coneihen ber (©u« bcngetgubjelgrlt ber |ó|tefleten meer gebilliebt gebben / ban be gene bie nac gcbolggt fijn/ ban tipt be t© er reten ber Raufen glaerlgtU blgtgênt Want get

Toléra-

Ian de Backer? Treee^e ^teel. 6f

. Toletanifche fllÖatC Uccllaet/ Dat de Prie-fteren hacre huyfviouwcn van overfpel fchul-digh, niet dooden, maet lievei in haete huy-fcn gevangen behouden fouden. De Synode van Conftantinopolen geeft niet getollt/ Datraen ongehuwelijckt te blijven beloven foude. «B at mtec t!$/ Geotdineert,datmen de Pnefteren excommuniceren foude, die haete huyfvrouwen verlieten om de acngenomene Orden , foo ff hit noemen. W a er om id hat be d^jtechen bit joed bed onge* gutoeben jlaetd dantaftigglgk gebben ggetoepgect aen te nemen / tuekbec

. Gliederen notg gupbenfbaeggiS gupf* bjoutoen gebben ^ gnbe CgiongtBen bee ouben too^bt tot gebaegtenide bet* gaelt/bat inbe jaece 1072. bp be ^upt* fegen feet laet en teaegg befen ongegu* toeben d^etijs aengenomS: bat in’t Bif. dom van Ments,tegen0 bed traust gebobt bee! gedeeben getoeed ib : in Summa,bio 000 beeDabeeen Concilié boojtoerpen/ boo; ben ongegutoeben duet bee ^;ielt; deeen / bie bjepgen top baec tegen on* ggclntg met befe tooojben bed ^?o» pgeetd ; Wee u ghy affvalhge kinderen, dicEamp;i. 50-fonder my taedtflagen, ende buy ten mijnen

1 Gheeft befcherminghe foecken^. Want in ptber fteecfielgcB gebobt / ’ttoclck cen pbet fonbe op lept / moet men ben monbt lt;15 ob cd biagen / op bat get be ^fgjiftupjenbe toaergept gdgiöma» tlt;ÔÔ fp / 't Bene alhier tot opbontoinge bet

De Martelaric van^

ber Ißcvtßcfcögnt g^eboben te toefen. 4J5ÔP gebt 056000^1 / Wat ban bet €0ji|îcnen 0utoelgth te g0eboclen5p / met toat autbo^ttepôt / toat troutoe / enöc ban toien öc on0c0utocöe (laet in* geboete fp/cnbe boe öe.ö ïbauiS betbobt benjamp;itellerennietcnbetötnt : boojbt nu / booj toat noobt-btoangb / booj toat tebenen onfe van Woerden betoom gen iö/toat bupfujontoe/ en bot bp bie fieb getroutot beeft/ op bat alleen ben* nelgeb too|Oen magb ) off bP te reebt ofte ’t onceebt in beebtemffe gebjagljt ija. Want befegoebéntan/fieunenbe op betoaetbept oer ^ebnftupje/ be* toelcbe niet ftbabelbcb fgn ban / enbe bp bemfelUen obeebenebenbe be gebaetlt; litbbeben/ inbentibbenbantoelcbe bp boo? bc beftuaetltchbepbt ban bem te ontbouben ( gbelijtb Ijp ban bolbomen onberboin toa0) lecfoe/becft (jeni in ben ï^cete een bupfbjoiitoc gbenomen ban goebtenbe feboonbept niet uptneinen* be ; niet ban groote affboinfïc; niet ban toeelbigen oubetbom/notbte boftelgcb ban bleebeten ; maer een bjonto / bie te jaert ban fob ere mibbelcn/ enbe notb* taniö ban geplbcpt niet te bcfcbulbigen toao/ op bat gbeen acbtetblappec pet hebben foube bat bP biet bonbe laRe* ren. ^Lieber l Wat ib biet tegenja bet lt;l5eloobc enbe be Uieffbe gefonbigbt ? 5l0aet be Jtieffbe bier geen ergeniffe ge* geben/

Ian de Backer. Tvettle 0ee^' e^

Settm/mbe get gtloobc geengfieWeU 8befcgtet 10, Wat 10 be oo^faecb ban bat göP teggen ben ontfcgulbtgjhen fop Inmeet ganbelt ^ «©ebeucht gp/üecglt; terp/bie Pan befe fake Benntlfe nemen fuit/ batu get tergt bep fmaertp geen* fintp öacr toe gegeben lp / bat ggp alle bte be ^aup Pan tornen PetBlaert Pp* anbé5i)npagcPp enbe ban 51)11 Ueerin* gen te piefen / enbe Pooj Metterp gout / terflonbt omPjenggen fult ? »©gp Pet* Polggt gier €gjt|lum in 50ne lebe* maten. Clberp werbt Perfrgoont be gene bie 5gn ganben noobtfgalPen mif* bjuptbtgeeft; en falgpgiet betoog* Peelt Woiben/bat gp/bewgle gp ben on* geguPiebenfiaetniet Poten Bonbe / tot get guPielgcB ( elcB een toegelaten ) upt noobt om ben b;anbt te fliffen gebWon« gen/ fitg begePen geeft? ^iet op pan* hun/bat ggp bie met befenonfen JKar» telaer niet en Peroojbeelt/ bie opentIgrB PerbUert/ Dat het betet ty te trouwen i .Cor. dan te branden-,, ^iet tot bat ggp nttt 7 s-met beïamp;gjgggen te laet pigp pjo^bt / Wanneer ghy in eeteGcn fult wiens leven C’P S-J. ghy nu voot een uytfinnigheyt achter. JBact menmoet lt;i5oöt bibben/ feggenfp/ bat gp be brargt Pan te ontgouben gePe / foogp firg niet ontgouben ban : Want gp geeft gefept/ Bidt, ende gy fult vetkrij- quot;^ gen : klopt, ende u fal open gedaen worden, ^at gooje enbe behenne ttb : lt;i£enp

± 45obt*

éfi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martdarie vait_ .

45ütgt;tfali0en ntenftgeö geflabfgö g^e# bebtbermadj beek iDaEröooiüJatüe. lofteUcrfecchectfal iefe gbcloücn / bat iefemettebergteffs omljet onthouben öibben fal/ bacem Cftjida Sefu «ùt , en 3p man ofte bjouto / gegutoebe ofte lohin OngtÖW'JJeÖt ^ ^Ö^ttPUOfept/ Wat ghy / 16, ij. ‘ien Vader bidden luk in mijnen naern, Gc-looft,het fal u ge worde; ^H Cf|Jt|ït na Ein tbojben geplfame bingégebeben. ^aec be onobecmtnnelgcBe bjanbt bet gene* gentgept tot eentojouto / bte ggp met geen bracht toeoeeftaen bunt/ betgoont genoegd enbe oberbloebtgó / bat göp totfjet ßuüJElijb beropen ^yt/btaecinne gbpoocamp;faligó enbe ge0epltgbttoojt, jDettoat feblin ban foube be gene / bte ban foobantge gljenegentgept io / burben lt;@obtmetbtbbenbtfoecben bat ftp fijn beflupt foube betanberen / bat gp ( quanfup# ) besi ISibbctiSbeggeeren geftoojfaemen foube { lt;|p bibt biel/ maerenbjojbtniet bergoo^t/ bebitjle Ijpongeiijmbe bingenberfourftt. 3c6 bjeefe boojtoaer / bat be gfteene bte foo fttbt/ June raetflagen meet beftaggen / enbe felffö 3nnc bJeggen lieber toil in* , gaen / mitfgaberst / met een nieutoe

• ^obtloofgept ÖEm d5obt pooggt tot een hiiErfjt te maeeben/ ban bat gp ftein «©obeo toiUe onbertoerpen foube. «©gp fttbt d^obt om ontgoubinge/maer gp moet gOebenefien / tnbteng9pü;anbtz bt felbe niet in ben onsEtjutoebm mart

Ian de Backer» Tweeiie meel. C?

inben geguWeben flaet g()clegen te tot* fen. ©aer booj foo göp ötebegeert/ fuit göpfe toerbrggen / anber» fuit göp ^oöt tempteeren/ enbe fonder bleuge* Ïen totllen bliegen. l©ant be genegent* fiept ban met een biouto te boen tefieb* oen bupten gutoelgcfi / fuit gfip geen* fint# Dopen bat booj u toenfrOen enbe btbben ggeblufcDt toojbenfal. ij et id boojtoaee een onberlïanbt/ jae beel eet een fottigfiept / bat góp u felben lieber biep enbe gebaerlttft teilt begfieben ut fiet figeb bet bugle genegent^cben/ ban meteenbiuggetgen u terrecôterDanbt baet toegemaeebt/ te gaen ober be ma* tafcfibanutoenbianbt. JDaericfeteil u (toie gp ootfi 5gt/ foo göp mp fioojen teilt ) taetfman^gn / bie gp hermeent boot gebeben be ontfioubtnge te Bunnen beBomen / bat gijp niet en onbertoint bien (nellen blo et bet quabe begtcrlitb* fiept met (teennnen ober te Bomen/ be* togle gfip in't (te emm en onbebjeben fgt/tn bat u een ftfiupt oftebniggetgen bpbefianbt id/baet op gfip u boo^fcee* Berbafl bettoutoenmoogfit / ten jp gp lieber fiebt u leben in gebaer te ftehen. ?Lnet u fiet fiutoelgB boojtoaet in plaet» feban eeubjugge ofte ftfiuptgen jfin/ toaer mebe gfip ober be âibiere ber qua* be begeerlgcBfitben fonber gebaer 60* men Bunt. Waeromme bie gent ban’t d^tiooff met entoeten/ jae mbe ’©telle?

ƒ » igtUe

^g De Maytelanc van_ .

lijcfte hingen onerbaten fijn / bieöooj gaer pogen/bafïen/iMpjen Sleehcn/gé* o^öineccöe gebeoebenpi enUe Jäloäfler-lt;CelletgcniE(/ ôaer herepnigOept onher* toinhen tebehomen. Want boo^Wacc ötfelbealleen bijefe ban ftroa/ tegen befe gttaöe begeerlijffigept alg ten fnetle bloettebergeeffg gefielt toojben.want op ötfe manière ban be gitte bâ be felbe begeprlitbgept geenfintg geflut tooj« ben/ obermibtg bie altijt boo?-b|ingt/ enbe ben bijeb meefler bjojbenbe en niet aegtenbe/ meer enbe meer ob er loopt. Cn fiet ggp nietbatbeggeenebie een arm leben lepben / jae met ben ganger toojflelen meefl met meer binberen fae* ïafl fijn / ban bie ban 1er beentje ober» bloet gebben / enbe in lebiggept ber* flentfen bie baer leben banBoonen enbe ftg?ael 23joobt / in alle anbere gebjetb* Igtbgeben onbergouben^ ^Delutjle 3p foobanige 5gn/ bat geen ban bie ïtloo* flcrlupben flrengg leben/ en'flitgaemg berberbinge/ get leben ban befe te ber* gelgtben ig/fo fnllenber noegtang gene footoepniggalg befe fonber Binberen Herben : natbcmacl be ï^epliggept on* ber be Blepne Woont / enbe 13 enu g inbe Barneten. ^00 een Braegtigg bingg ig be genegentgept om boojt te telen/ om bat veber natupï ober een Bomt met fgn oojfpjongg. efi tcB tWijffel niet off befe ggebangtn 25;ocbcr geeft grootelgcBg gearbept/ enbegern felben gemartert/

Ian de Backer ; Tiveitle Sieel. C^ ^“tpPJfltt Wééftfi tótbfc oiitpouCifngpe fouöc temmen ; mant ftp / foo pemanot anbétjö / geleeft geeft jpattgg / enbe in aebepöt enbe ggeb|et6 fier berbulOigg.

^0 geefrget epnbe enöe bc noobt herepfrtjt/beüjgle bé bcflc enbe grootje lt;5obtbcmcnft8tlgt6e natupj m gern met en geeft toeranbert/ bat gp een gupf» bjoume troutoen / ofte booj bjanbinge enbe gebepnftgept berloo?en gaen fou* be/bemglegpniet entoertroiiujcoe bat boo? fgne ggebeben / fgnïS Uifgaemst bjaubt fbubeggeblu^ üjojben, «Cnbe* gooien bc (eebtecefterö enbe ^oevèer* berö niet beter toe te jten / Die de Heet Heb. oórdeeicnfai? ^cfepencuïenfeggenfp/ ” ♦• enbe befe benaubeuptfiomfïe ber factfie gabbegpbegoojtte boojfien booj fgn Intogbingc tot be »©^ben /get beroubj iïinittclaet:’lt;iönu (e laet tebebfa* gen. »©cncEpimctheusfalban ons met gegoojt mojben/ bie raeöt enbe berouto fclffjs nac bc baebt gebbe. Jîîaet toat maert foo van Woerden doeg alfbocn fOO gp beft ‘öjben acngingg / ficg fcibtn met genoeggen benbe? Wattoaert/

1 foogp boot fön jonebgept alle befc bin* gen niet te booten ffenbonbe ? ^oube bannergenó bergeberi mogen looibea bc ggene bie booj onbebatgtfacmgept gebaUenbiaer ban fgn jontbgeptjSon* booïfiegtiggept / jaefgrt bigt om fgn Ouöer^ te gegoojfamen / bacr toe ge* Jr 3 boett

De Martclaric vaa_

boert fjS bat ftp gem geeft latten fn* totjen ? Wat tuaert foo get quaet öec fcegecrUtfigept in bien onbetbom fgn braegtennoegmetengabbe betgoont / boen gp tngeüipet tof erbe ^ W at Waert foo gp gegoopt geeft balboos gttaen-nemen banbe »©then be fa ht beter gaen fonde? töte ober ai In fulebeloaerbe teterbe gegouben/batmen gelooffoe bat top boo; braegt ban bien terfionbt tn tenfge Engelen fonben gerbo^en tooj* ben. ^^nbiengetbe üeUgtentetenber* boobt/ tolefoubenlet lieber tn toelluH leben In ben ongegutoeben gaet/ ban be moepeUebgeben beb gutotlgcbb ober* bonten / oocb met gebaer beo lebeno ? lt;(5gelncbboa}roaec In gebaer 5gno Ic: beng bomt befe nleuto-gegutoebe : be# toelbc toatgp gefonbiggt geeft/ Ib niet flen en ban ban batgp/ foo be glttebto bleefebo In ben ongegutoebenmetr cnbe meer toe nam/befe cenige fcgult ( toant ggp ben gepUggen Ccgten ftaet booj een ftgulbt gont ) flgg ober ghegeben geeft. Waggel niet beter In getmlb# ben bet btoallnge te rugge te betten/ ende bó ben guaiqcb bootgenomen loog affte Ilatn/ ban gertnetbelljtbte btoa# lenenbe berloojen te gaen ? pu bebent gp jijne btoaefgepbt enbe onbebatgt# faemgept ; gp berfoept jljnracbt ble gn eer 11 gabbe booi genomen : toant gp gabbe gern fottelijtbenbeinfggellltbo onbe#

Ian de Backer. Tweile2)eel. ^f\

cnfaebacijtfacin be obcrtutnntttge fnge* bedt bie bee Upants macOt met en ben« be notgte befotOt babbe? Waerom bieb op tuet uwen bjoeber liebet: geiutb / nu bp tot becflant Weber ob^bomen enbe uptgetoebaerban befe ineen beplige babenontbomenib ? opheeft Ïjet bugt; Welgbaen oenomf omboo; onberftant ban bien een beplige ;ee-baben tegen be bpanben ber ongbeteinpertbepbt/ bie bem ghefïabigb quelben te bebomen : baera b^efibPO^btelWelinbefen beele berfojgt/ al bot Wel gp btw ten boogb* ^cn berboemt / bie gbp ber menfeben infettingben be lt;6obbeltjtbe Wetten Îtb elij tb maetbt boo? eenpberber üe* igie/ maer niet naer be benniflTe.

^cb Weet bat be tegenpartijen alOiec boo|b3crpen füllen / Wat ghy Godt be-Ecd-j.;: looft hebt, (eggen fp / fult ghy nictver-trecken te voldoen; lt;Cnbe/belooftGodt ende , voldoet het. 5^ctijS Wêlgefept. Want ^ ' ’^ bet gene dISobt belooft to/ib beboojlgcb bat Wp bolboen. ^aer alle beloften Wo^ben «6obt niet gebaen / bieWp Wet beeten lt;©obt gebaen teWefen/ foo en neemt ootblt;i5obt be felbe niet alle oen.

Want men moet lt;6obt bolboen/ bat bem upt ben gtloobe belooft Woibt ƒ anberfintiS miniaegbt lt;©obt be belofte fottelneb enbebupten geloobe gebaen. we ^eere gbebiebt inbe jbwPÓtten/ , Dat wy wet doen lullen dat ons recht dune-

JT 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ben “

De Martclarîc van_

ken faî. WscroiTt foo toat upt ottfen ratotmcet lùfjtüacrtielijcamp;tianupt ten oojöeel foo ban 't*©tloo|f alb tie Kteföe ftp onb belooft Uiott / ban met anti erb ban ten grouVuel boot lt;0001501’.

gin get boo? bergaeltic gebben WP be# toefen / bat get gutoelgcb be albetsele« gen(letotnc6el tb Z ommebaerinne get «0clooffen be Uieffoe teoeffenentobec* mtts ban inbe opentlgtbe belofte ban ontgoubfngge foo get lt;0geloo’ff alb be S-feffbeginbergebaen toojben foube/ fo moet be belofte niet bolbaen toojben: ^®bt / Naedien het fonde is, het gene ,3/ niet en is uyt het gelboff. lt;0nbe tn een 0n* gectjinbe belofte / moet get boojgeno# ineneberanbcct too^ben.

^ Wat boo^t be boo? aenggetoerbe . ;êtg?fftticr-plattb ätngaet / be ftlbe ib te bet ft a en ban bte facthen/ bic naet be 10ct /Bofib belooft toierben : lt;0clgcg ’ bib toaeren be benoemingen bec ©ier-bagen/bet »öfferganben/enbe lt;Dantg-bagen ober beramp;régen ©ittojie/ maec niet ban repniggept / enbc ongegutoe# bcnfïact.ïlDanfget ib fottelgcb cnbe te bergeeffb te befóbtnlget gene top niet in be gantgebben/ cfi anbereniet bolboen ftunnett. mant nacbcmael niemanbt 5Öner libtmatenl^eere ib ; Wat reegt enbe geerfegen gcbben top botg alb ban ïnbetoenepgingen bcb gerten/ omme be felbe natr onb belieben toertoaerfb top toillen te fileren / onb in’t minfie

Ian de Backer. Tri)ieJe^)eel. ^^

Seenniatöt gegeben fjs ? Want gelgcft 8ÖP ßentgen tfjeben tot toopi/ bcngöin« ße/quelltngic/entiebjeefenaerwtoeHjf» Ijagen ntet aff-leggen Jiunt/foo en Bunt gOp ootfe doo; u feltten be begeetlttamp;^e* ben niet gebieöen/ inaer gbp fuit boo;? toaet altgbt cer met ben «poflel geboc# len/ alfjoe-bJfl gpufetben grtoelbigg batt tegen flclt/pe Wet uwer ledematen, de Wet uwes gernoetstcgeiite-ftrijden , foo *’quot;’, ^ dat ghy het quaedt doet darghy niet en wilt , ende hetgoet niet en doet dàt ghy wilt. Wie foube baeromme niet feggf)en pbel te luefen be belofteniffeban onfe ont^ou* bing^e/ betoeltamp;e be faeramp;efelfföniet tuilbolgen / noeftte geben Ban ? 3Daéc nat fult gßp ootB in ar^t nemen/bat irt gljcballe gyp be gäbe ban 4^obt gebt bat gOp met en bjanbt / gÖp alfban te bergeeffiS be repnigljept belooft ; ató boo; be WelcBe boo; lt;6obeÿ gäbe cube niet boo; utoe belofte bebomen/ gftp lt;6obt enbe niet utoe beloften bantBen moet. JPaer foo gópb;anbt enbe eefi* ter repnigfjept belooft/ foo belooft gyp boo; ben naern ban ontboubingbe niet ban Poereren ofte oocB buplbere onrep* niggeben ; betoelcBe / Fjoe Wel gpfe niet upttrlgrBin'tWercB fïelbt/gp norg* tang met innerlijtBe tocnepginge bol* brengenfult. Watib batonfe Stiefle» ren ( niet lt;©obt fclffiö maec ben peere 5amp;auj5)8a«w ongeèuWebenflaet belo*

$ i ben /

ten /alö tofenö tp^annge fp meet at* hooifaemen ctiöc onbeebanfsg fgn bait yet fa ebt! «ßobeS; naebten inbe ^cöjif* tuple ban ben onaegutoeben ftaet geene ï©et gegeben is^ TO a er om befe gelofte bermtötö Die een Doubt Dan menfcOtn ijsal^fot enbeltcamp;tDaerbigïi fonber ee* nigh Di|oegen bet confeientte onfe bt* Dotatifen te bieetfien / geoojloff Djo|t. lisant tn qnabe beloften falmen geen gelooff bouten^ ^nfgelgcbja mach nie* manbtpet boen Door btmfelben / bat lt;^ob aengenaemjp/ten fp bat get gem Dan ben ï^cniel ggegeDen fal fgn/ Diant toat Dan ben tremel gegeben tö/ D)o|bt BtacOtelgcb gegeben. TOaeronnnein* bien befe gäbe ban repnigbept onbecgt; bieetbelgcb loaer als ban lt;$obt ben Entbeut ban bien gefonben; foofoube bte u nu nieutot menfebtn maerhen *, foube boo| een nteubie Dttanbeitngbe Dan ontepne repne inacrben ; bet btefe^ 6e alfoo niet en gbefebiet/ foo bolgbt bat befe aect bet gbtloften bebooienbe 10 tot bet pbatlfeen boen / bebieltamp;e/ foomen naeeberbefietenbe terecht be^ ttaebtz füllen Dip Debtnben batter meet onberfcbuplt ban fp bact inbeelben. Want foo wie tot ben frrijbt en faelgbe* nifiTeber «bl’ftcnen tngeluget fgn / bte ÿebben baet 0?tflo berpltcbt/btbfaen lt;bltftobuttt geloften getroubielgfien toegefept.Jßlt0 UjeUben Dtp alle aen be fo?0b*

lande Backer. Tltgt;eeJelt;0eel. ff fojööbulbfööeptlier ggeloftcn gebon* ben fgn/ enöe alk g^eboben luo^örn gebouben lt;6obt gebepltgbt te toefen ; ten 10 nu niet nobigbbat topbe^ep* liggept bec geloften alleen gene bebota* rifen toe ftSjgben. Wp beloben be rep* nigbept alle te fanten / bte upt get ;Sgt;a* trament beo aengenomen boopo beben* nen / boo^ bet babt ber innerlgcbe toe* bergeboojte gebiaffente fijn/ cnbe alfoo 45obt be 25jupbegom onfer 3iclcn / be betoaeringbe onfer fielen cnberepnig* bept ber berten belooft tebtbben, ^efe repnigbeptbooibjaet iji boojtreffelbc* ber ban ber ]kloofler-J@aegbbm/ be banbt beo Ijiibjclijramp;o Woibt niet ber» looien : nnberfiubtsi foube ons lt;$obt ffamenbougen ter onrepnigbept/ enbe niet ter eeren. lt;ot befe beloften roept ons be eé)fb?tftupje : gclijebbefe lt;i5obt to er ben belooft/ foo moetenfe ootb bol* baen tooiben. leant *2l{)ji)ïu0 fepbt Opentlgcb : Dat die gene faeligh zijn, die . . dact fi|n van een teyn herte, die niet gehoe- ƒ,ƒ teert en hebben met vreemde Goden, want die felve Godt fien fullen_. ©an bCfe 10 ’^ ”* gefept / Gelovet den Heere, ende houdt ' nbsp;nbsp;*

het, naedemael anders de Heere onfe goe-^'’'™-deren niet en behoefr'.

t^anbe gebooifaembtpt tube armoe* te/bat top b« onbertuffeben aenroe* ren/iobetfelbige te geboden. ï©ant boojUjatt top niet alleen dSobt/ maec ootb

De Martelarie van_

ooffi om lt;®oöf!3 mine nlle menfrOcn ge. booett molden upt IteffOe gijcftoogfatin te toefen. ^oo hebben lupoocft üa nar» moefte gelofte geöacn / bfè top Öoogcc Chïlftum / ban ©aber enbe jßoeber/ ban onfe neue Htnbcren / ban be goe» beren bie top befitten/upt een pber aeß» i.Cot. ten moeten; bilde diewydefe Wereltgc-7.ji. bruycken, als off wyfe nieten ghebruyck-ten ; foo top ma er fijn / toaer boo? top toillen geftouben toojben/ bat iö Cßii* ftenen. 90 tod pcmanbt ban onp bo* ben befe geloften geBomeiï / bat bp oms be obetblocbigfje toereben ( foo fp bie noemen ) beftoojben plaetjt te hebben ? ©at toil be l^cer boiber bat top boen füllen / anberö ban bat top fnllen bol* brengen bat het Swaerde des Wets is Ge-M»th.ï3 rechtigheyt, Gericht, en Gelooff? (Cierifljt ” Rouben top/alö het fonbige bleefth ban onp in het röt ft öeö «©eejlp ghefet toe* fenbe/ geodjbcelt/bcrboemt/ gljeboöet enbegeferiipfltooibt/op bar bet tegen lt;5obt gheen bnantfehappen boo: en neme. Want foo toie opt lt;5obt be* Gil.j-J 'ïiaegljt hebben / Die hebben hacr vleefch gekruyft methacregebteecken eride toeney-gingen JB^tt onfe gebepnföe ^ebota* tifen / be to ijle fp getoitte boobe graben jrjn / niet foetbenbe befe bed bleefrhö boobinghe / Boffen felffp 0aet epght« hanbt / het toelcBe be alöergrootfïe «©obtloofhept ip / enbe ban (öoöt be selber#

Ian de Backer, TS’se^Je o«/. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,77

Ulbec^oogDlit gefleaft luojbt : gdgtB men bp Öen i5jop0c£t 5«cft. Want 3p berfjeffen ôaere gfjeloftcn / enUe betbc^ bjog ban tjaere goebe mettSen roepen ft upt/ enbe eejenfe / foo jpfc met acn en bibben. fßaer be gererfjtig^ept boen top/bemgle bip biaeratijtttb gelooben bat be l^eere gefus ong ban wobt ben ï0aber be lt;J5erer{jtigl)ept gemaeebt 10/ op bat bip cnbe al het onfe/ ban alle be* roemingegeljeel bupten gefloten tooi* ben / enbe bip lt;^obt alleen banrbbaec fijn booj be goeberen bie mbe Waer; gept goebtfijn / «©eretfitigOept / ^ae* UgÖtpt/ enbe IjepUgljmalunge.

3^00^’t »öelooff / bigbete gdooben bip bebomen te Rebben ’tgene top notg* te boo; onfe geloften / norgte moepten ber biercBen niet Bunnen berBrggBen ; bat 10 onferreegtbaetbigötnaetBinge ; inbien inner bitiöelooff booibeHieffbe babigh t0 / bie oocB onfe Berten rep« nigljt/ al-Boe-bjel top benBiibielgtBen fiaet aengaen ; bie ootB be traege g^e* moeberen be biertBen ber lie^be tot Bupfbioubit / Binberen ƒ enbe bgmben nobigB aenbjgft : i®^ oocB bigtotlligc enbebjoIgtBe geber0maetBt inben ^cc« te. ï0oo;biaer biemetfulcBen geloobe Begaeft fijn / bieboen enbe Igbcn aUt0 in ben ButodgeBen Raet / fonber alle berbjiet enbe fonber betBooninge ban bjoeffenijfc, ïóeft gereeBtigBept / bit gerieBt

7»

Dc Martclaric van_^

flerftgt enbe ge to o ff ( fegO ftB ) foo top beloben entie bolöoen / Dan füllen top boojtoaec toanöelen Öooj een lt;^st)toaecgt; btgl) beroep in goebe toereben / öte ons 45obt noojberepbetbeeft/oorb tnbet butoelgcb bat top baerinnt toanöelen foubf. W at öer|3ne|ïecen eebt belangt / befelbe beeft gelgtbe gelegentbept met gbtlbften. Want gbelgcß be gbelofte lt;3obtlttbtbaerbelgtbgebaen niet upt bet geloop ib/alfoo en berbtnbt oorb niet befelbe be gene Die geftooo|en beeft. Want bpfieb felbenmet boo^geftbie* ben toootoen een Wet boo|fielt / öte nietmogbelgcb normte bebooilbtb l^ bat bp bem ban bet bwtoelgtb eeutoe* inrit ontbonben foube / aio bier te boo* ten genoegbfaemaengetaefenio.Waet» om en foube niet be gene bie tot be intob« fnge in be bepligc ojben omme te ftoee# ren geropenio / met bien Ovidianifehen Vrijer met goebt reebt enbßtoaetbepöt mogenfeggen : leken heb nietgefworen, maerdeseedis woorden gelefcn? 3nöien gbp befo^me beo eebto toat naerber in* fiet/ foo en botibt befelbe beobutoe* ïbebO afftoeringbe in’t minfle niet in, Wantbefefo?metooïbt be in te togene boojgeffbteben/ bie fp upt een booige» lept b tie ff ft en lefen ; tok beiove dat ick nac deH. Regulen naer vermögen ende weten-fchap leven fal, foo moet inyGodt helpen.

;amp;iet botb liebe Ucfer/ boe bat be te* genpartgen niet en hebben / bat 3P ons

Ian de Backer. Tiveeit Hetl.

ten tcötbooj luoiptn. Want genomen tat be ongefiumebt (iaet/ on# boo; be# 10an# aegulen bebolen i# / giec up( bolggt nocljtan# niet befelbeon# ter* boben te fun/ ban boo} foo bed be men« ftöelgebefniacamp;gept enbe onWetengept ’tfclbe It)ben han; Waecomme befe onfe gebangen met feet goebt reeßt onbec« biefen / befjoog lo# te gaen/ enbe ban meeneebigbept niet ban befrbulbiggt wölben / baeromme bat gp gbeene I^aptflifrlje regel nae ^gn bermogen enbe metenfebag naer^igb onberbon* ben bteft / naebien bp boo} noobt gbe« bwongen / enbe boot onmacht ban ont« boubinge een bupfbiouWe getcouWt beeft. 15p foo berre bic alle gefept loop ben meeneebigb te toefen / bie alle be# Ißau# befwoienregelen niet foo gebeel nauw onberbouben/ fo Weet icfi met off fp niet Wel alle ontrouw bebonben Wop ben fouben. Want bot beel fgnber Wel upt ber gefcbo}ene enbe bebotarifenge» fin/ btenaerberegulen/ 6leebingbtn/ scupnen / ommegaen / gemeen Wefen/ manieren enbe leben btt booiftbiift ber regelen in alle# niet onberbouben? 211« Waec bet feboon foo / bat bc ongebuWe« ben ftaet befwoojen Waer / foo magb noebtan# bat^acrament bjpclgcb enbe fonber eenigbe W?oegb ber confeientte obertcebenwojben : ©bermit# bat bet niet enbannaegebomenWoibenbp be«

Se , De Martelarie yan_

fen onfen flijebangen JSjotber ban ben agt;eej: tot öetfiuüJclötamp; geroken/ fonbeç fuiaetbei: fonbe / ten toacre (jet gheen füiaerber quaet enbiaer tot i^oecerge tebetbaUen/ ofte firb anberö booj on» tepntg6ept te befmetten / ban «en ïjupf» bjoitme te ttoubjen.

bD e l©et boet be geloften te niet / bte be bjou boet hupten lutlle ban ben man/ om rebenen bat 5p ober ^aer heb a ein geen mat^t en beeft / maergaec fetben in baeress «eebte-gaberb banben ober» gbegebenbeeft, Waecom en laet gbp met t’felbe reebt ntet toe be te-nieUboe» ntnge ban ben eebt / beWelcBe m foo een gelegentbept balt / batfe geenfintb bol» b;agbt biojben Ban ? Jßen boubt bec minbec jaertgen eebt te goebe / om beb ouberbomb onbebaebtfaembept ( meen ttb ) ofte litbtbaerbtgbepbtb totUe. Waerom en gefebtet niet ’tfelbe in befe onfefaeebe? Waerinne bieben ongbe* bubiebenfiactbefujoojen beeft / inbien bp maer beeft geftuoonn / boo; ben fel» ben oubetbom geen gebaec in bet niet ongebuWet te blgben gefien gbebabt beeft, ©oe bed b illicit et ( gbP fterb» terg ) fonbe bet toefen / foo onfe Ïtccc# fielbcBc degeerbero / befen onfen gbe» bangben / geen ftoaeebere fitaffe ofte oneer aen boenbe/ befelbe 39111amp; pellet» Ibebe bibbept enbe tbpeflcrbom bena» men/ enbe tot bet Heetbtn ojben gebo» ben

Ian de Backer. TweeJe meel.

feen toeber te Secren/ ban bat 5p aen Ite* Ôaem enberonfrientie tomber gOeUiclt boenfouben? Wantbicflraffcbeeft on» fc atcrt6clgc6e ©abnen in boognben genoegf) gctocefî. Wat fal ick berDa* lembe O^binantte ban Gregorius deNegen-de, bic niet getollt öeeft / bat get bec* b;agg tn een fcfjanbelgrke ofte onmo* gOetgebe faetbe eentgebcaegt {lebben foube ? lt;££n ip bet niet ffl)anbelgt6 / ’■ mitfgabersi ootb onmogelgtfi / bat bc gene bic b?anbt / fiel) felbcn be ontgon» binge toil opleggen / biegpnietinjgn ganbt en geeft ? ^ie {amp;?insi toojbt ont* fcgulbiggt/jae gepjefen/bie jgne Wet* ten tot biUicBgept enbe get goebe ge* tiegt gebben / batfe naec be billicß* gept uptgelept tootöcii fal/ op bat niet get meefle retgt/ get meege órergt too?» bc. Wacroininejgntop algier Schärpe Eyfchers.cnbtonberbibbclgcheArcopagi-ten. bie top be innegellinge banben on» gegutoeben gact/ op aller goofföcn foo gert toillen bringen i 5# bat niet geer» fegenoberonè gelooff/ Ende fitten indez.cor. heyligeplaetfe (’ttoelfBgctkindi derfon« î-i-denplacgtc )foocn fie itb niet toat get ?P/over ons gelooff ende confeientie gceC’ ftgen. jl)acr getjegentooojbige booj* ncnié iö niet tegenö onfe tegenpartgen bitterlgigte ganbelen. jUacr top toil* len lieber alle goebelitpöen bermaent gebben /bieban befe faetBe iacegterö

45 5gn

Sa DeMaitekne van lande Backer.

5tin fiiUen/ bnt fpufet tnltjöcn/ bat be iBaerj^cptfdffsi met liefen onfcnjlîar^ tclaec onöerbiutftt toojbe / enöe gaec met toe en laten bat ft et ïtereftelijffe gftetoelt/ onp ’t feine beneme 'tgeene lt;6oöt felffö get menfeftelijehe gedarftt Ïjeeft tocgftelaten : lie enangfttltfcöe Waerbept een pföer Vip toegeiïaen / öe alöeroutfie ^onttlten geoo^loft / enöe alle lt;©obtfaltge jDannen / ^poflelen / »artelaerp / enöegeentoepnlge 23if* feboppen met b'^ete exempelen bene» (tigljt bebben. gnöien top tfelbe booj lt;!tb?iftton enbe bc (iïnangelifebeWaer» bept/ugelooffenbclt;©obejS b^eefe ten boocbfltn fatöbenbe / ban ii niet en bet* toerben/ alfban ( ’ttocltb bet naefte liS ) foo btööen top benKlöetbcflen en boog» pen »15obt/öatbc lt;roo(itr/öe ijepltge lt;J5eefl met 3nne gaben befen onfen ge* bangben 2amp;joeöer gbenaöelbcb toilbp flacn/ bat bp nletberfcbïtffitcntoo?be Inöcberanttoöojblnge bec Waerbept / ble ftp aengenomen beeft boo? bte gene/ bic bit Ulfbaem toel füllen bunnen omb^engen / maer beletten bat baere *3rpïannge bier nac niet blnöen magb omme met gbetoelt bojber te tooeben ♦

Eynde van’t Tweede Deel.

HET

HET DERDE DEEL öec^avtelaue ban JAN DE BACKER, ban Woeröen »

OFTE

^e onbcrfoucftinfle tjc0 oSftelooffjï/ g^fbacn bp öc ^opQtlïen ban L E U y EN.

GUILIELMI GNAPHÆI

y 0 0 ^-S{ E S) ]^ \.

IER geven wy u, gunftigc K Eefer,deacnrandingentnetDif-B puten.die de uytmuntende Mat-S telacr Chtifti lan de Bacher niet ^SÉkSSu mininet gemoedt ende vertrouwen, a!s naet Geleettheyt ende Godtfaligheyt met de Sofhiften van Leuven, die hacr uytge— geven hebben voor ondetfoeckets der Ket-tetfehe boofheyt uytgeftacn heeft. Waet uyt een yeder lichtclijck vernemen fal, hoe dat des Antichrifts Rijekop geene Schtiftuy-gt;^cn gegrondetbeftaende is,ende hoe die goede Theologhen als voor de Religie, ende de huyfelijcke welftanat ftrijden, op dat fy dit 4^ z nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hast

haer Rij ck moghen befchermen. Maer ghe-lijckly arme ongeluckigeendt^fwacké voorvechters met toetuftinge van fltjck gewapent fijnde ntetdan Piecken van bielen^ende^foo» menfeyt) loodefwaptden regende (childen d«r waetheyt uytfteecken, fo moeten fy b^ei doch feer leelijek overgeven, ende mtt groote fchande uyt de Theologifche vechtpUetfeh wijeken. Maer fy wijeken , ende verhelen de faeck, vvanneer fy voor overwinneis ende feet dappere Triumpheerders aengefien willen fijn ; Dat is, wanneer fy toevlucht neme tot haer uyterlijck onderftandt ende wapenen , de Martelacren Ghtifti het fwaett ende vier toe bereyden. Waeromme hier van -lt;i«-reUai ^u^ufimns ghetuyght, dat de Marte-laets felffs niet in haer leven, maer in haer fterven van haere faecke ovetwinners worden, niet alleen vande fonde ende haere tegenpartijen, maer oock vanden Prins detduy-fletniflan, die in de kinderen des ongelooffs werekt, ende van die ghene drein Triumph geleyt worden, die om den naem lelu niet en ontGen het uyterfte uyt teftaen. Soois ons Hooft Chrifto niet dan door fijn doodt de overwinninge geworden, Vorder. oock 1e-vere ick u defe Aenrandingen met fulcken trouwe te Lefen, gelijek ick die inde gevan-gemfle , alwaet ick als doen by hem flagh , met fijn montgedideert.eerft opglt; fchreven, cndedaernaegepolijftcrthebbe. AKoo defe Thelogiften delen Mirtelact dickwils hebben Aengetandet, ende veel beufelachrighe din-

Ian de Backer. IDerJeS)éel. gj

dingen wederhaelt ; foo Beeft my goedt ghe-dacht, de Sommatie van alle ’t gene alldocn gefptdotken is, in dne Difputatten ofte t’Sa-nienfpreeckinghen te vetdeelen, op dat kk niet- y èmandt met verdriet des lefens mochte befwaeren. Want in defe’e Sjmenfpreeckin-gen als in een fpiegel te fien is, hoe de ellen* dige Sophiftèn haerfelvéngclijck fijn, endè hoe ongheluckigh fy fttijden. Want fy fijn niet de Onderfoekers det Ketterijen,Leetaers der onverftandige leyders der dwalende,ende Meeders der waerhcyt,gelijck fy haet beroe-mentewefen. Dcwijle daergeene en fijn, dié min als fy de onghelcerde onderwijfen, ende de onwetende den wegh der waeihcyt leeren. Hetwelckein defe Difputatien uyt haetdoen, niet uyt mijn quaetgunftigheyt ofte gemoet opcnbactlijck uyt de Schriften te fien is. Maet de vlij tige Lefet heeft wel te letten, wat een yedet (eyt,Dat het niet en geheute loo hy weynigh met aendacht leeft, ende niet let j wat, wie j ende van wie ge-antwoordt wordt, dat hy te minder vrucht ende nut uyt het lefen van defe Aenrandingen bekome met defe eetfte ondervragingo, ( hoe-wel nochtans eenige andere niet wel bekende, fijn voor gegaeri } is gefchict in den jaete 1525, den Xiüj. lulij.

G 4 EER-

■1 Ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. • • - quot;

Jé nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van_

EERSTE AENRANDEN.

T’SÀME2^S^^El{^Sf!(S. j

MagifterNofter, 7^icolaiu àA^ontil/fa^ ofte Montawu, Inquifiteuc-,.

M. N. Goiifchaktu J^femnn4ui » Aflef-feuc^’^

M. N. ^^uardiii Enciiti/anfu, AfTcITeur, fBuchoEtmanlui Fri/tta, Deecken vanden Hage, endeBurgermeeftee^.

!Eiilgt;en}gt;orti)Ui Erunthiu, Procureur Fi-fcael.

Fan Woeriieni Heer lan Van Woerden, Gevangen- .

MONTANVS.

2(1 '3E tollt glip rngnen f AN, bat top ILatgn fgicecBcn / ofte be /ßocberlgdie ^ad?

Van,Woerden, WUt 0ÖP

tollt/ ten ftöeeïtmpniet.

Montanus, iDat fai banboo^eecft te blagen toefen / Jilïfln ï^eeren ?

Rofemundus. ^ aet 0110 tot be faetfte felffjsamp;omen, .

ËnchuTanuf) ^cfnftut.ö : Ijct fal bette toefen

Ian de Backer • S^enle S)eeL

8Z

toefen bat gcbjacrfttiuojamp;t/offfjp ® boo? etn beyoojlgrBen Gecfiter erßenu

Mont, l^ccr Ian, fuit80p fwaeriff* Beptmaeeßen/ mpopört gebjaeggoe te anttoooiben i

Van Woerd. 3(ffi anttooojbt op Bet gene bat naer Qeeßten isf.

Mondt, fineert ban bcóanbt op be bü||l gelept / bat gijp be Uiaeröcpt feg* gen fultZ op Bet gencu gebiacgöt tooj« ben fak

Van Woerd. ©oojUjact bcel te flucc* ren beftoaer xcB mp / mate bat belobe lebtet goeber trouwen/bat ubulup* ben fal antbioojben naer ’t recljt ban befe ® terfröaere»

Mont. Wat? bentgöp befe Bant nfetZ Wefe lö gene ubie belgbentffe / bte gijp onlangBb boo^be öaeben ban ’S 3»ep» fetS l^offalBter gebaen Bebt.

Van Woerd. ï|tt inagB 3gn bat Bet foo iö. IßaeticBBebboo^gBenoinen / foo gijp bed bjaeght / niet te anttooo?* ben boot enbe aleet leb be rebenen in0nsï lt;6elooffÖ / u lupben (n 't gBemeen bergt; blaett Bebben fat WefdbebiilbeicBZ bat gBp goebigBlBtb acn-naeme.

Mont. WatBebben topniet utoepta# teftatunteboen ? lt;§eg{;c bat bjp bja« gBen/ flaet gBp befe uUie 25elgbcniffc niet toe ?

Van Woerd. ®eeï eet niet een tuttel ƒ ten 5P SÔP ragne pjoteftatie toe het.

0 4 Monk

De Martdane 'van., *

Mont. jDacr top füllen cVen-toci nf et ïgoen / liât gijp pet pjotefletren fuit, ^eg!^t Hat top blagen.

Van Woerd Wat? Wilt gljp Utp foo btoingen/ bat tcfiin’tanttooojDenal* leen utoe quadt lufi ten btende fal 5gn ? WatonbillttßBept Ig bat ?

Duven. ï|et tö btHtcß bat 0p beefoeßt, ?Laet get toe / Hact gp pjotefïeren toat Öptoit

Van Woerd. 3^et fcßijnt bat gßp niet anberjï gßeßomen fijt / ban om mp te acftterljalcn. Wat manière iö bat?

Enchuf. ©eel eer poogden top bat aP leen/bat top u toeberom brengen tot een gefonber gevoelen» Waerom toepgert gijp ban onp te anttooo^ben ?

Bucho. ©p bat gp/ mijn lan, be faecß berftaet : hier ip be ^epferigeße Com* nuffanß tegentoooWigl) / om in utoe (aeeße aeeßter te fgn.

Mondt, ^tet be ©sieben ban mgn ïad.

Enebuf. Haet ßet ’Krtgeßel gßelefen too?ben/ bie befnmme beß ladö inßont.

V in Woerd ^tß gßelooff feet toel/ bat ßp ban ben 3iepfer ßertoaettp gße* fonbenip.

Ênchui. l^ct ip genoegß / ßp betoil* ligßt in ben Heeßtev. Uaetßet gefeßje» ben üiojöen.

Mondt, wat idée nu ban ban befe utoe belgbeniffe ?

Van

Ian de Backer. (Derdedeel. Sÿ

Van Woerd. ^I0 iefi nttjncbclijamp;cniffe flebam fal gebben/ ban fult gijp fjoogen laat kb anttaoo^ben fal.

Duven. Wd/ fegfuon^ban entdkfe utoE pjotefratie.

Van Woerd. ^cB^aii van Woerden p?0= tc|lerc booj « .Wat iö óet borg bat góp fa greniebt lt;® Pöatifaifcöc ï^oobaci:* bge i

Bucho. ï^ect 3an/ lt;©nfe meefïetjS belacOtn u niet /maerfp grenen alken baerom / bat gbp u lact boojßaen nine jjoteflatte foo beftigft ingc^dt te ßeb« ben. jUaer gaet boei) book.

Van Woerd. 3iCB lanvan Woerden,pJO» tcflerc boa? n / bat kb niet ban meemn* ge ben pet te berblaertn.

Enchuf. ï^a/ ï|a/ l)e ! lt;6ßp goebe ©erblaerber ! Wie fal u tot een Ï3er^ ftlaerber toelaten in een lt;ßeologif£ße faeebe ? © gbp bermetene menfeß I

Van Woerd, ^ootubdieft inp alfoo te bejegenen/ foo fal itb niet een luoojt meei: baer bp boen.

Duven. ©erbolgßt ’t gcene gßp aen* gehangen ßebt.

Van Woerd. ^Cb lanvan Woerden pjo» teuere boo; u / bat itb niet ban ineen» ntngcbenpetteberblaercn / ofte bake* Ï0c6 te feggßen / bat inbe 5^epligße ^tßjiftup; niet begrepen iö.

Enchuf. ©out eenbjepnigß op ; geeft mputoen25gbd. Wat? galmen ban lt;5 ; alleen

50 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarîe van__

alleen öc ^cöjlftupjc / enfte niet mebc ije^aticrg gelooff geUen ? fßaer noego tang Vermaelen be toertBen bet »pofte* lenBIaeclgcB/bat Daulusi bevolen Beeft bet »poftelen enbe ©utfteii «gehoben te onbeebouben.

Van Woerd. 59at ijS ootft üjcl banbtn Jdpoftcl/toant bic felbe «Deboben bet «Outften / tuaeten De ^cBJtftup’cgöc* lijcBmatigB«

Rofem. jüacr nocßtanjS feggOen be 3tpoftelen in’t felbe kapittel/ Het heeft den Heyligen Geeft ende ons goet gedocht, jia.ij. datghy uvan het verftickto.ende bloedt ^*' onthouden fult. 111)act Upt blftcBt/bat bc »poftclcn / cube Bacre DachoinctO / bunten bc ägt;cB?tftup|cpetbje0 gehoben Bebben. Want fp feggen / Het heeft den Heyligen Gheefténdc ons goedt gedachr”. Wat fegBt SBP Op Ö^t toOOJt/Ende ons?

Van Woerd, »llbaet en ijS bp be »po* fielen niet bebjeben bupten be autBoji* tept banbe ^rBïiftupj. Want be Wet Babbe berboben bc giobenniet teeeten ’t geene ban felfô geftojben mao / ofte bloeftboclcBebocfCn foubt boo?be5ic* Ie ban Btt gBcflacBte offer» ^oo ootft betoeeb bic »poftolifeBe ï9trgaberingc booj ber ï^jopBeten bootfeggingBen / batbc I^epbcncnbojbertotBtt €Bjt* flenbom acngenoincn moften b)0|bcn, ’CbJcltfealfoo bc ^obenboo? beö Wetö tteffelKBhept opgeblafen / qualify toe» lieten/ ,

Ian de Backer. Tmde Xleel.

Helen / foo fjeeft öc 2€pofielen goebt ge* boegt boo; inggeben bco I^epkgOen lt;©Ecflo ccnmtbbcltebebcncamp;en/ toaer boo; foo bctft0cpbenepatt8ijcn in ee* ntgOept bEOi^elooffiS beegabtet U)o;ben fouben /Octtoelcfie Mieten Bonbe gge* ftDicben / ten toaere be eene partfiye be anbece ban Weber j^benWat toe gäbe/ enbebatuptbefeljulbt ber lieffbe/bfc fomWglen banbe Wetten petWe^ boet affbjneamp;en. I^ierboo; 10 fjetgefrOict / betoijlebehobenfoo ôaer felben/ als be ^epbenc banbe flrengiggeptber be* fngbinge ontRoegen :bat be ^epbenen baer tegmen ôaer alleen boo; een tgbt längs ban get berfiiebte enbc get bloet onthielen/ enbe bepbe bie bolbecen baer tot be «ebangSeUftSc Utere begaben. Ji^aer bat beo;binantte ber^poflelen be ï^epbenen niet’altgt berbonben beeft enbe geen ggelgcSe autbojitept beeft met be «©obbelbeBe geboben/bat blijfit baer upt / bat bupoenfoaeggs oefelbe 0beb«eI#tb te niet gbebaen is. Waec» omme bp bc ?tpofielen nietlitbbaerbe* ItjcB biet in iS gebaen/ enbe fp be palen ban baere uptfenbinge / baer bpjBa* tbeHmbefebjeben/niette bupten gbe* gaen bebben.

Mont. 45bpfult JDatbei 13. an tiers bebinben ban gbp fegbt.

Van Woerd. Wat hâ 6Iaetber fijn ban beft Woojben / met beWeUbe be ^pofie* len

52 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' De Martelarie van_

Math. ïennibctoerelt gefonbcntoojbcn^ Gacn; ^’^’* de indeghehecle werek ( fept ^TOïHluS ) °’ ptedickthet Evangheliumj alle creatueren ketende te houden, ’t gene ick u gheboden hebbcj. ■ ■

Mont. î^atentoilbeiffentet/toaev fcÄ flae óp géi 23. lt;apyftel7 altoact v«f, t. alfoo gelegen toóibt: Op den ftoei Mofi hebben gefeten de Schriftgeleerden, endé Pharifeen ; Wat fpu (eggen bat boet/ macr totlt naet ftare toereken niet boen: Doo^t gkp bat toet ^ tjebt gOn Ijet niet toet berftaen ? Wat ly u fegghsn ( fept CÖ^iliUiS ) dat doer*.

Van Woerd gae/cn jijt göp ban niet bc .Sthjiftgheleeröe cnbe (3harifeen hanonfc «Ecutoe / tutend tooo^ben top Dooien füllen / enbe toereken bertooj* yen ? âiet toe/bat göp niet in ’t felbe ooibecl beo l^ eer en/ met be felbe en balt biegöpmet utoeö lebens (inaet erem* pel / be ^upberhept ber «Ebangelifcöe 3Leerc onttoget / Doetoel ick niet toe en flae bat g^n Mofi Roel in Debt / om batgkpbeó i^eeren Wet Mofi gegé# ben / niet en leert baeromme moetg^p ban onb niet ggekoog toojben. Want Det tooojt moet ber menfeken infettin* gen te rugge «gejlelt tooibenbe / jupber gcbieben toojben / befen bolgenbe: Wat Peut 4. *ckugebiede , dat doet den Heere alleen j ï. doet daet niet toe nochte aff.

Enchuf. gnbienöetWrijiöatgDp

ülöft/

Iah de Backer. (Derdt SieeL 93^, b^gf^t / foo Debben be ^poflden groote» Igt60 banbe toacebept aff gebluaclt.

Van Woerd. Waerom bat boc0 ?

Enchuf. Want be togfe ban boopen ban Cb^tflo met bupbelgtbe Wobben booxgefebjeben / hebben fp burben aff-

• fngben / Want fy alleen inden Naem Ie(u Aft. ». doopten,gdgtbbetoectbenbet ?ïpofïc» ^’' Ïen tnnebouben.

Rolrm. Ï©at 10 be faeeb / Heet Magi-ftet Noftetj •

Mont. Wat hebt ghP Ö^« / bat gfjp antbïoo?t i ,5)bjggöt gijp /

Van Woerd. jDott men foo tegen mp roepen? galmen foo be onWetenbe lee* ren enbe be boolenbe te recht bjenghen? lt;Cgt;hp alle bonbert tegen mp met eenen monbt / als een beel Wolben tegenmp ’t ächaepjen / alö of ghp mp berflin* ben foubt. ^ggt;al men foo hanbelen ?

Rofem. jBgnian, 'Mil matmp boen/ boen mp boo?maer om urnen’t mille/ op bat mp u ban be bmaelinge mebecoin op ben rechten megh brengen fouben.

Van Woerd. ï|ct epnbe fal bat upt» mgfen.

Mont. ?tntmoo2t op het 'Jfirgument banben ï^eer Magifter Nofter ban be foj* me ber 5ï)oope banbe 2tpofïelcn bet* onbert.

van Woerd. âp TBoopten tnfonbec* hept in ben jlaem 3efu/ alö bic mep* high öehent / enbe booj een lt;êaiigip maecher

maetSetbcc Wcrcltnocf) niet acnseno-men toaö / op bat öp meet enbc meer geretommenbeert tusrbê mochte. Wat ijï tomber tnben nacni^cfu ©oopen/ bic te gcIpcS lt;5obt enbe Jïïenff0 Wa#/ ban in ben nacm/battjS/bcBrac0t best Dab er 55 / beg ^oonö / enbc bes ^cpU* gen lt;©ecfljö/ ^oopé? lt;cn5P CBjiRmS niet boor toaecatôttgB SÖ«RPt Ö«ft/ loh. JO' lek, ende de Vader fijn een, ^nbetbebec* ’®- om / Philippe die ray fier, die fist oock den Vader. Wat ?^oubcbicmp teefionbt ontBennen beß ^oonß enbe ï^epiigOtn lt;6ec|tß I^erfooné/bicbcn goeben'aUbcr« Bootijfien gt;15übt alleen met bcö Daberß Jlïaein atnfp?ecamp;t? ^oo Beeft Cfiziftuß fclf^ß onß qnalÿtB leeren bibbé/bic ber« füjggenbefön Daein/ Bet gebebt banbe retómmenbatte fgns © aberß begonnen Beeft. Watbefo;me ban boopen aen« gaet ban€B?i(lo ingeficlt/bcfelbe Beeft Bp onß niet foo foigBbulbcIijcamp;boo^gc» fteltoff Bet een grobe fonbebjaer/foo men banbe booj-gefcB?ebcn bjoojocn macr een toepnigBaffbJötBt / alö Bet banbe facB felft in aUeß ober eenfiomt/ ï- Cot. Want het Rijck Godes beftaedt niet in ♦•lo.’ woorden, raaet inde kracht. Wgberß/in ben ßaeni bcö Daberö / ^oouö enbc i^epligen (©BeeUßbJoft inbebjaerBept nicmantboo|lt;i5obt geboopt/ ban bc gene bic booj bc Bracht «©obeo met öc falbingBe beß ï^cpltgBtn lt;peeft''ß be* fineert

landeßacker. Sgt;er/ïe Hieet.' 'gy^ fineert enbegerepntgöt/ naer ben iiv hienbigen menfeÿe knebergebojen tooit. 3®P moeten bepuntgeito-letteren/enbe boo|gcfthjcbenc tooo|ben in onfe in* topingefoo Peel niet toefcgigben/ban bej^erbatenbe Bracht / enbe met een be* teren lt;© eefl/ onfe j^erten in bit babt bet toebergeboojte nettenbe. 3ti-fioe-toel mp pemant fal ontbennen/ bat be 2tpo* fielen ootB in ben jSaem beö ©abers enbe bejS ï|cpligen «©geefisi be Cbiifit^ nen gehoopt (jebben / betoeUb îtneaÿ ber melt toel inben Naem lefu,matt niet alleen gehoopt te toefen.

Bucho. ©en foo langen bifpupt en ijS nietnoohigö. iBaerbeï^eeren^ngui» fttenriS blagen bat alleen / op bat gijp jiaere meeninge reeftt moogftt beefiaen/ ‘®ff SftP niet en gftelooft ’t gftene in be Óepligfte ^tftïiftupie niet nptgfte^ b|Utbt 10 i

Van Woerd, j^cen / meteen jota.

Mont. ï^oubt gftp ban boo? onreeftt / batmen pettocs bupten be ^eftiiftupje gftelooft ?

Van Woerd. 3|cb engöeloobegfteen ^tft|iftup|e ban he ©cpltgc/als omme boer upt he,^aligftmacfbcnbe Heere te fffteppen/ nobigft.

Bucho. Wacrom fteeft (Cftiirmö ban

gefept / wie uhoort, die hoortmy ? Luc.i«. Van Woerd, übatiß 8aer tereeftt ge* u.’ '

fept / bie nptgftefonbm toierben in ben

«Bban*

De Martelarie van^

lt;eüanceHfcöcn angft : lisant be ber» fionöigerjS tiejEf cSbangó^lÖ moctmen Jioojcn/ gljdijfB alö 4lÓ2i(Tum fclffö, Want öantiefclöe too^bt gefept/ Ghy luyden fijt niet die daet Ipreeckcn gt;nbsp;raaer de Geeft mijns Vaders fpreeckt in u. ^Ijnbïen gÖP lupöcn nacr 't frlbc ercmpcl banbe ;l^ecr inben btenfl / omme ftet «Cbange* Mum nvt te b^epben / gfttfonben luier* bet geigcB Hammecen onber be Wol» ben/tup foiiöen onö nietbeftoaeren u oocB te booten ; gae/top fonben ii booj lt;öüöeö »uingclcn Rouben» Jßaer alfoo gijp nu Ijler göeamp;omen fijt / gljetoa» pent met bep ïtepferö enbe lt;5aus Bgc» ben/ niet om ons tebebjaeren/ maet te berniclen/ foo fijt gijp Jiaenfebcn/ enbe niet 3lefu €öztfii lt;J5cfanten: Waerom lup u int minfte niet en begoeben te booten, jïïitftoelrfien Ijetii in'tmin* ffe nieten raerbt/ bat be 3lpo|ïelen ge# fept ip/ Wie u hoort die hoort my.

Mont. lt;©p fijtboottoaer onbefegaernt gljenoeglj ban tongfje.

Rofem. t^elooft gp ban alle be 25oet# Ben ber ï^epligbe ^efjuftupje ?

Van Woerd, ^ae alle / maet bieboo? fngeben bep lt;J5eefïp boot Canonifclje aengócnomen fijn.

* Mont. jRet toat ooxbecl ip u beBent / toat OSoerBen a engen omen ofte bertoo?» pen fijn / ten fp baet toe bompt be toe# (temminge banbe lüerthe ^

Van

Ian de Backer, ^erde S^eel. 97’

Van Woeid. ^( I^ecc6e IjS boben be ^tbitftupjenfct/ Cube be ^fÖPftup»

* tt feiff0 en bekomt ban be Bertke geen

, autßojitept / maec alö fp t’ famen ober een bomen / enbe be «treeft beo gelooffiS

; gebtebt / bat top on0 baet mebe ggentfl gouben füllen / fooiö get billicb/bat top ban be ^djjiftup^e met goebec troutoe fpjeetbtn/ ootb niet toat{)tenbe get geboelen banbe akeetbe. Waerom* me be2llpo|ïel fept/Ende wy, te toeten/ , ^,0, die eencs Gelooffs Geeft ontfangen hebben, 4. uquot; gelooven, waetommewy oockfpreecken : Gelijck gene gefeyt heeft, kk heb gelooft, y-ßim. daetomme heb ick ghekroocken.^ : ^00 16.ilt;».* moeten top bit «beloof enbe befenlt;0ee(l intoenbigO fp^ceebenbe / meer öe trou» toe bet ^cögftuere toe geben / banijet eojbeelber li ere he: 3n toekbeg matst Set niet en is / bat fp onp pet te gljclo^ ben fal toefeSupben / bat niet met bc

. lt;êfhnftiip2cöooï toerhingebepöecrt^ .

« opgeffÓJfben/bcbefligS toojbt.

Enchuf. Maer toat ip bc oojfacebe / bat glip niet mebe en nSdooft be ï}cp: lige ;©otto?en bet Jiereben ?

, nbsp;nbsp;nbsp;Van woetd.^nbe ^ teuften ber^ot»

tojen/ Ban icb beb?ogcn toojben ; 3inbc l’^cpligc ^fl)iiftup?e geenfintP. Wp== berg / tie aktrebe lt;£amp;?i|Ii Scefi eenen 11 tetaerber WaceSept / genen ï^emek ftfien (Geeft bic banben ©aberuptgact: betoeUbe alfoo eenWljeut bet ^ti)}ifgt; Jê tupje

98

2. Pet.I. ttipjC i^f Die nieten is van yemants byfon-‘°- dete uytleggmghe, a iß ÖC 19 ^plight |Öe« triijöbttupgftt: ^00 en tfr geen loonöer bat €f)|i(ritß onß togft om öe felbe te g^elooben/fcggenoe : Ondcrloeckt de loh’quot;' Schtiftuyre, die ielve is die van my gctuygt ^■’‘ l©atbocO?«!£n toog onö niet gehoben boo; een Hemme tot on0 banben kernel boog g0eb;agOt / Di' nfult ghy hooren, bat top CögflumfelffïSamp;oognfüllen/ Enchuf. -3[en (iaet u nocljtanb niet toe/ bat g0p be äeggften ber lt;©eleerbe jDannen foo onbeleeffbelgrB beracljt. WanftgOenebe «ÊbangBcliHen met Htlftoggen booj-bp gbegaen hebben / biebe toetefeen Cb^tHtniet foo bolbo* melgcB hebben bunnen Hellen/lo het be ^ortoogn enbe Ijcpltgc ©abero bebo« len be natbomelingen bebent te mart» Ben. Waecomme goganneiS be Cban* lohan. S^llH Hpt : Dact fijn oock andere dinghen 20.30, die Ie fus ghedaen heefr, die, indienfe alle ghefchreven wierden, ick meene dat die felvc de Werelt niet vaten fonde kunnen^ .

Rofera. ZDaer iß gheen t toil (fel aen off’t genebe «EbangeliHen niet en Bebo ben geopenbaert/iß benaethomelingen enbe 19eplige©aöeren als booïBanben batmae obergegeben.

Van Woerd.©ooitoaer een frftoone re* ben / maer ftoe Hutfeiö-gOetoijß men be ^tfuiftupg boog btenght/ blijefif alleen baet lipt/ bat wen göebcpnfbeltjeB arô*

hin de Backer, teerde ^cd. $^

achter toege Uet 'tgene 3]ü8annf0 öacr bp Uoiigt : Mact dit (feptfjp) isgefchre-Vcif.'ï-ven,op dac ghy ghelooft dat lefus is ChriftuS Godes Soon, ende op dat die ghy gelooft, het Eeuwige Leven hebbet door fijnen naero.

«en blgrltt liter tipt niet Itlaerlijrft / bat ftet al gl)efcf):eben is bat ons ban noobeniß telneten/ foo bat ba et en ba« ben niet ban boen en fijn anbere J!®cnlt;» ftgen ftOjiften ofte infettingOen ? lt;ot eenen lt;joo|ler/ben fReefier bet toacr* gept fenbt ons €fjii)hiß / op bat top ban ben felben in alle toaerljept gge# lepbttoojben.

Enchuf. Doottoact /glip fijt een ber» meten menfeg/bie gijp n beroemt boo?» feetber te toeten / toatter gefr^jeben f#/ boojtoertbingebes «©eefts.

Mont. Lient gbp benfinbes 3^eplt^ ggen lt;©ecJTS ?

Rorem. lt;©ocbe lt;©obtï ï)oebcrmefe^ Itfcbfiinbiemenfelien / bic meenen ben l^epiigett lt;©ee|l te öebben d

Van Woerd. Wacroin botö bncrftlit gbp tegen mp foo op bc tanbcn? Wacr* om bejegent gijp mp foo npanbclncb ?

Enchuf. lt;©p fot I ï)ebt gp ben ï^cp# ^atth ligben (©eefl ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;26.6/.

Van Woerd. Die den Geeft Chrifti niet „ nbsp;nbsp;„

k r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kom. 5.

en neetc, die is de Ginenier^.

Brunth. ®atr)etmet tt oo|IofFgIjc# febiebe/ Mijn Heeren, ^fft fal fclffS 1110» bc toat bjagben, Heerian, Wacrupt ï^ a toeet

ioo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van_

iuett cöp öat Göp «en PHefrer föt/enbe toacc upt getooff flÖP / ùat um« Daöev iö/bte Böp ©abergroet? Wie öeeft u befe hingen befeent gcniaciBt ?

VanWoerd «tSn frOaemt ghp uniet tanfoo toerfeftepben enbe ongberpmbe b^agen? ^eefber / be hinberen Waeren metretOtiuaerbigh baeromme gefla* eben te tuojben. devoot onöerfrhepbt ifTer/ lt;© göp uptnemenö« man/ off gOp banbe l^«pltglje ä)fft?iftupje pet gije* looft / 't iueltS alle «J^obtfalige hupten alle tüJöfftlgelooben/ enbe bat booj ben «©cell bes gelocffö / bienfp ontfangen Öebbtn/oftc bat gijp pet gelooft bupten öc ^cöïtftupxc ban andere bingljen» 3^et «©Oeiooff in «ï5obt / enbe in jijn ÏDoojbt fijnbepbe noodigt) enbef)eplgt; faern. jBner Det lt;6clooben ban anbere bingen / ofte een gebatte nieeningOe is notöte nooöigö / noröte öeplfaem : matr biojt cenbpeberjBi oo|beelb?p ge» laten / bupten fföaebe ber lt;6obtfalig^ fiept.

Mont. ID at ? lt;!5elooft gijp niet bat gÖPeen 1^|iejïer fijt ?

Van Woetd. iDaerom niet ?

Mont. Wie ficeft u öet berftregfien tamp;jieffcrboin bertroutot ? Wie fieeftu idjieffer geniaecht ?

Van v Voeid. *Dc totflcmmenbe 25if*

Mont, lt;0elboft öÖP niet bat be felbe matfit

Ian de Backer, ^erde J}eel,

inacQt geefit ute ojlnncercn^

Van Woerd gacick,

Mont. jßacc notfjtaniö fiebt ggn fukamp;0 ntetoertjs inbe l^cplige ^camp;jtp tupje: ^00 gfjclooft gOp öan pet öaC hupten öe e§gt;c0|tftupjegeb?chen toog; Te weten, öcnniacjjt ntoest2amp;ffftj^o^ om te oginecren.

Van V Voerd. Wat hcrgOeltjtkmgöe Öetftöefe mgn mepm'nge nanlt;?5eloo» ben / met {iet recïltbaetöigfi maccBenbe gclooff? Wat gocto hoger öeb iefe ban footiaiügcn25t|fcfjog behommöan bat icB ï^gefier ggegroet tooge / Ban ick met ften / betonlc iebban ten teelten .25tfftf|op ootb felffö reebt / in 't getal her IßgeJletcn berfeoogn ben.

Enchuf. ï}oe moet ban na er u lt;2 ban* gelte een l?iffchoy gemaeebt / ofte een |0gc|lergeogtnnccrttoogen d

Van V Voetd. Wp toogen niet ïamp;gc* fleren gemaeebt /maer boo? ben ^eefl enbe bet toater tot Ißgejlcrcn toeberge* bojen / bic top gbeboben toogen ben Ï^cere «üaeeftelgtbc offerbanben te offen ten. ^efc üertbc »©obess / bc abrupt Cbjifli toeet ban geen anbere i^geflcn^ ren. fUaerbe ©ienaeren bes Woogs enbe ®pftenbers ber Sertben/toogen ’erbtet boot bet fltmmcn ber lt;6emccn* te gbeboogn/ ofte banben wette be* toeptn.

Enchuf. ^ onflerffelgcbc (©oben, W 3 ï®at

iQi . De Mattelarie van_,

-jDfltRanöecottgcctjmtict gefept too?» iicn / Dan hat alle öe Cßpflenen id^ic^ fieren fgn?

Rofem. Wat ? gis Öct niet mebe tie ' biouiuen geoojloft Jt er eh ein ehe bienft tc boen / get tioleh ‘ßoöes Woo^t te tJieûtchcn enbe te boopen ?

Mont. «De Moiaîfche Wet Ijeeft geen t^iiefieren banbanben gheUaeljte Levi.

Enchuf.^oofe alle lt;5iiefrerC toacren/ foo foube get €h;ifienbom ober goop itsggen / enbe inbe ieerehe geen oibie gegouben toojben. lt;egen ben Äpofiel/ I. Cot. tliebaer fept ; Laet hetalle eeilijck ,ende oidenteliickgefchicdeiui.

Van Woetd. i^oc gact getbocgbutl toc / ggp bulbert alle ge In ch ? itacter cen tnben naem ban alien fp?eecamp;en/ op bat ich bieten inagg/biat/ enbe bite ieh antbioo^ben fal.

Mont, wilt ggp ban fiaenbe gott* ben bat alle Cgniienen |5;tegetß fgn f •

Van Woerd, ^ae / fp fgnt : lt;!5elgcB f^V « ^® ^^^*'® ftpt/ My isdegeheele aertbo-’ ’demi ende ghyfult my wefen tot een Pric-ÖerJijek rijek, ende Heyligh volck. ï^ict en fpjecfgt be i^cere niet alleen be l*vitcn aen / raner gegeel ifraëi. Sne / foo ggp ! Cöiifiüm aenffgoubiet / foo fgnoofft Rom.s». ^jp banonbeminbe/ beminbe. ^etrujS *^’ ’tfelbe be bergaberinge ber bergropbe gobé tocffg;igbenbe/fept:Gy fi|t het vet-'^ z^r ^®**® g'^c^^chï, het Konineklijek Priefter-dom.

Ian de Backer , S)trile fDeet.

dom,het heyligh vo1ck, het verworven volck dcshevls. «Dctotjlt hit alfoo 10 /fooloil iramp; ndefttans met / hat [iri) alle lie 23c^ htemngbe ^^^ Woo^Ht^ontieclntnlien füllen. WantniemanöttstotUte fact* Ben toaerbigf) dan hie toan lt;ï5otitg(îe* roepen toojöt / gclqck als Aaron. Wp fÿn mi 10 bien alle ïè|tcfTe«n/öooj foo Becl top met €1)21 ft o/ gt;150111 een aenge* naentcoffctBantie/ onfcn bccfïanöigtn Öicnfl lt;15olit op-offeren/ enbe upt fcöult ber litffbe onbetUnsOf ^boj benoobt* facfBelgcamp;hcpbt ber 35ï0föcren Pooi« blbbtnge boem

Enchuf. lt;Êp botó ! ï)oe Bcrfcgcpbc* Iptfien boolt befe menfeó ?

Rokm. ^fljacintg^p ubefe bingen niet ?

Mont. lt;©BP 5üt geheel uptfinnigO / btegftpboojtoaer opcntltifb fegfjt bat alle (Cbïf fienen ^a^Oicten fijn.

, Van Woerd 3itbfaluboü|toaer cen bobt exempel Pooï-öouben/toelcBc bc gelcgcntljcpt ban bcngefcgaphnenfclj aengaet. 25enitamp;meteen incnfrö/fob tod alö Kevret Karei ? «©nbcrtufffbcn tooit hp itepfer gOegtoet upt bc ber* t BtefingOe / niet upt bc gBeboojtc / bic mp met gern gemeen iö ; macr icB upt geringer geflat^t geboojen/ Icbcflctg* telötB bp m#n fclbcn.

Mont. :©at iö geen bcrgcltjtfiingc.

Enchuf. l^etbeeft een anbere gelegen« 3^ 4 Öept

De Martelarie van_

]^cpt matt öc |5;teflerHjf6c «Ojben / ünöcUJdt6c onö etnteetSen tngefaîUtBt toojbt / Dien men niet uptlniffen San»

Rofem» ®efe lept onjS Deel gijcltjche* nfffen Doo?.

Enchuf. jöu blgcBt get / Dat g|p Dan {iet ^»arraincntöeö lOjOers qualitBse» Doelt / Dien gijp met n J^eejlet Luther foo «©oDtloofelijrii bcrtuoipt.

Rofem. ?5at iö feetamp;edgrtt macr.

Wont. ï©atre(ieerternuteDoen/

Enchuf. 25eDeelt gern De pjoteftatie te DetDolgen / Die gp begonnen geeft» Van Woerd, geb meet niet mat ieb (eggen fal / bermitjS ggp mp geDuetigg troost»

Mort, ^egljt cfljter.' Wp füllen ftog* gen / tot ggpDieggcgeelgtbgge-cpn» Diggt gebben fult»

Van Woerd. g9aec opfoo falitb get Dan foo Doen»

lek Iunvan Woerdeniprozedeze opent-lijckvooru, dat ickniet van tneenjnge ben yet te verklaren, ofte voor vad te feggen, datinde Heyligc Schriftuyre niet uy[gedruckt en is » alfoo verdaen wordendeals de Heylighe Geeft, die de felveuytghefproocken heeft,die heeft gewilt verftaen te worden.' om welcke uytte leggen, niet noodigh en is , dat wy andere woorden gebruyeken dan inde

lande Backer. (Senielcel.

inde Schrifcuyrefelfs verhaeltfijn.Maer in andere dingen geloove ick al ’c geene deHeylige Catholijcke Kereke gelooft. Waeromme ick vermaledijen endevcr-vloecke alle leeringen aller menfehen « endeketcetijen, die Godes Woort tegen fijn_.

Hier hebt ghy de proteftatie,

Mont. ßu blgtßt hlaerbcr alÿ get liegt / tat ggp öcr Bereken / enöe öe reegt ggelcüenöc ïSaöcren niet en gge* looft.

Van Woerd, geftgtg ggcfcpt/foo ggp get inbaggttgg fgt/ tiat itamp; alle ;sgt;eg?iften geloohe enïie bpUal boe / Oie met öe i)eplige ^tgpftupje ober een Bomen.

Mont. ï)et id teel / bat ggp ber ©a« beren ^ebiften alfnotg pet in toaer^ ben goubt.

Van Woerd, «©gp ftggntop mp een ^toaert te treeften / met gonigg gge» flreeeften. Haet mp bat luat felaerbec ggefept too^ben.

Bucho. 3|eer3an/ bat blagen u be Weeren : (©ff ggp ggeboelt/ bat on* bergouben moeten bJojben bc Bereite* iijefte ginfettingen : be Wtpligge cube ©aften daggen / beloften ber JBonic* fien / eube biergdgefte o|binantien ber ©aberent

1^ J Van

De Martelarie van^

Van Woerd. ^00 todt beboUn too^t tcaïnöbenütcötfnoecï)£EèfÓ?tftup?e/ baer toe en 6anifamp; geenfintg wönCon» fdentie beebtnben.

Enchuf. jOner nor^tano rcfoniinnn« beert onO öe tjeplige ^eftjiftupje Ï]et ©aften / ©teelten / be auftoagö^n / j^ft Kbontmael / enbe be nae6onnnghe ber beloften / bie oné boo| be^lutftojt# tept ber ©abeten enbe ïiertbe / tot ge* hoben getootben fnn.

Va) vvoerd. ï^etiö geeneenegftele* gentbept alle t geene gp alO tn een bon* bel begrijpt.

■ Enchuf. l)oe i ^ö get ©aften gbeen gbebobt/oy bat uip baerbtger fouben Ino’öen tot bc lt;©obe0 bienften / nact get exempel Wofts / bie beernglj bae* often gebaft fteeft / boen ftp be tocojben be0 ©erbonbtjs beji ï)ecrenontfingft.

VanVVoetd. lt;©ff bataifooici : Wat gact bat nine ©aften aen / bte onö op geftelbe bagen / enbe met boojgefeft^e* benefpijfen gehoben too^ben met b^cp* ginge ban boobt-fonbe? S^et baften ber .^rfViftupte m matigftepbt / ebbe fo* bérftept fallen tijben te onberftouben/ baer Cftpftnjs aïbUïS fept: Wacht u Liic. 12. dat s;hy uwe herten niet en befwactt met ?i. braflen ende dtonekenfehap, ende forghe defer tijden-.

Mont, ©ntSentöftp ban batmen ©a» ften moet ?

Van

Ian de Backer. Zierde S)eel. io-^

Van Woerd. lt;ï5ecnfitttö i jDacrbat toil tfftmaer / öat gOn öe noobtfaecfic# IncftOcpt üan gene ©aften unt öe 'ïtu* taïtteptöcr S)C0nftitpie betonfen fult : »DeÜJljIe Paulus Öe Galatheten becifpt/ Datfy de daghen ende tijden onderhouden : Galat. 4. ende ontkent het Rij;Ck Godes gheleghen te ’°’ wefen in eeten ende dtineken. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rom.14.

Enchuf. fßaer bat moet gijp geheilt* '^‘ fitn / öat öe hifpenfatic öefer hingen öe boojltaenherö het liercftetoe betcontot iö / enhe bat ’t getne bic ojbtneeren be SjacOt bes TOctö Ijeeft.

Rofem. l)cet iDortoi / bat ©ifpupt foube te lange ballen. ï.aet onb toebee beeren tot be inncflellingen beramp;erebe.

Mont. Wat? lt;l5elooftg0pootamp;bjat bc «Catliohjche ïtertbe gelooft ?

Van Woerd. ï©at gclOObC itB.

Mont. lt;c toeten / bat men Rouben moet al toat be felbe gebiebt.

Van Woerd. 39C ©OOmftÖC UcCcBe Ijecft niet tcgcbiebcn/nocljtefianonö met göeen Wetten beftoaeren : macc ib het ebangdiumgöeóooïfaem/ in ’t toclcBe 5P leert batmen Boojen fal.

Enchuf. ^Baer bat en moagöt gijp boflj niet ontBennen / bat be ïtercBc* Iqthe Zeremonien togfTtlÖcfe ingfjefet fijn / op batbemenftßentnben löoöeö bienfi niet traegb tooiöé fouben. Want boot het ©aften / bc tjepligc - ©agen/ lt;0ttgben/ 23iet9ten/enbcanbere meer/ tooj*

?o8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van^

tooîbenîie lape gQemocbc«ti her men« fthcnopgetticcfet / Infonberftcvtln liefe ïaetfle tijöt / toaet Inne be Itcfföe ber# Itoulut/ enöe bcboofOepötbcrmeerticrt ' is : foo bat tap be ptlthelen enbe fpoo* ten bet Wetten ban nooben fjebben. gnOien alle befc bingoën berouberen fouben/ toat gebaente foube tenlaetfie be CntOoUjtlit IKcrcbc Oebben ?

VanWoetd. lt;0oebelt;J5obtÎ mettoat botte r eb enen beflnut gijp lupben J ï^ebt gOp nopt gelcfcn/ PatGodt een ». Cor. vrolij eken gever lit ff heeft? WacV online ®-7- ban btoingOt gOp belnpaerto boot be brarOt beo Weto / ofte be bjeefe bet firaffe tot Oct tuerebbat 0aer nietbooj# lohan.s.becUgO (0*1 f®l- ß^n Knechten bli)ft niet jy eeu vichinhet Hiiys. ©OOltp en fijn alle bjerefeen geenfinto gelrjrfe/ bie top felfo uptonoberfieren / enbe anbere opleg« gen / met bie geene / bie onO booj bc Wet lt;J13obesibooj gefcOVeben toojben» Rom l'id*“u Abraham een Vader aller gcloovigen ï, '‘^’door de Weicken des Wets Gcrechcvaer-dight , hem voor Godi niet en heeft te beroemen , beel min Oebben 0^« boot 45obt te beroemen geneutoerecOtbact» bige boo? O^t mompelen / ban öaere ge* tuben / booj Oa^ï^ ©aften enbe feoube Zeremonien»

Mont pubienbaer geen Wettenenbe o^binantfen toaeren / toat gebet / mat gefleUenifTe foubebe j^epablgO fjebbe?

Bucho.

Ian de Backer» ißerde Îgt;etl. lo^

Bucho. ^00 öaer geen lt;i?algg / en be ^WaeetWaeren /üoojtoaer teken fou* tie boo? be l^eeren Weggen niet bueben kuanbelen ; foo feer fouben be J!ßoo?be* rijen / »©ietoergen/ enbe Uoobergen benneerberen.

Van Woerd. ®oo}üjatt itk geloobc mebe met u lupben bat öet met bc faec* befoogbekgen iö; Maer benHepfer bomt toe / bteDet reegt ban 't ^Sinaert ban ben ©eer gegeben 10 / be onfrljub bigbe ban’t ongelflcB tebefebermen / enbe be fcamp;ulbtgóe naer berbienftente Haffen, «enbe bat bc ©urgctlgeSc biet» ten tot bemaeringen banbeiBegublijthe noobtgö fijn / en ontkent niemanbu jiUaer Wp fjanbekn bier ban feerfbe* Igcbe Zeremonien enbe Zjbinantien ’ inbe onberboubingbe ban bebiekbe irb gefeptbebbe/ batniemanbtfieb booj ^obt beeft te beroemen.

Mont. Wp ontbennen niet / bat be b?ome banbertenakijbt goebt boen/ maerbe onbpmeniet banboo^ breefe bet ffraffe/enbe bet ff taffen gbebtoon* eben / ban bet quaet baere banben oiitgt; bouben.

Van Woerd. Wat ongbelfjtb iö bat ban / batmenbeb}ome enbeonb?ome tot befelbe Wetten btoingbt? !©acr ge# . febjeben ff act / Darde techtvacrdigcgcen’p'”’” Wet geftelt is, maer deonrechtvaerdige ende ongeloovige, Watt toebatf W«nt / foo mie

tok met en bad / nfet en bfect/ gern bantie berboöen fpnfe ntet en ontboot / naer De tnfetttnge oer iteerbe / Die bet« oo|Deelt öbp/öie trerStg^p ter draffs t 3ae / gact bacr-en-boben bood met utoe lt;pjannge aen onfe jtele npt te dretben. Want gbptotlt bat top alle/ ’tfptop b^anben ofte nieten bfanben ongeftutoet blriben:bact topbanlt;i5e* loobe enbe Conftientic toegöentot (jet ftutoelrifbgOeropen too?ben. 5Jsi ban dier niet det meederetOt/ öctmeede onrecht?

Enchuf. Wel aen ; anttooojbt mp een bing/ off top niet naer be Wet ber liefbe / ben eenen ben anberen Dienen moeten ?

Van Woerd. jKet reben.

Enchuf. Waerom füllen ban niet be goebehaer upt be lieffbe fthieben tot bie Wetten / om alle ergerniffe toegh te nemen / toacr booj be guaeoe ban get gnaet bebtoongen toojben ?

Van Woerd. Wanneer be Confcien« tien ton blriben/cnbc het lt;©clooff geen getoclt gefchift/ geltjchhet boo|toatr hier ghefehiet in het ghebobt ban ben ^dtl^f’^ïntfetn ongheimtoeben daet/ ban ib het ben «Chtidenen licht allen totJänechten te toojben/ op batfpfe alle €hddo ghetoinnen ?

Mont Wat? ^onbt gp ban burben/ bacr gdp ïSijiedet 591/ berachten bc be* lofte

Ian de Backer Sierde'Deel. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;HI

lüfte ban repniggept/ enbe een getrout Lilian toojöcn ?

Rofetn. ^tet ! nu bomen top biel te pab tot öc faeefie felffo.

Van Woerd. Wat Öe «écgltftupje alien fonOet onbeefegept bjp ggelaten geeft / bat en moeten top niet tot toep* mgge treeben/ Want, alle en vaten dat woon niet, ban ggeen l^upfbioutoe te„ . troutoen. Waeromme betoglè Oe 3fipo»n. fiel gebiet Dat een yeder fijn Huyfvrouwe hebben fai.toaerom en foubebanootb een p?ieftec geen getcoutot /Ban tooj* ben moggen ?

Mont. Debt gp ten ï^touto getrout / ofte niet ?

Van Woerd. 5)eggt ggp bat icb een getrout g ebbe ?

Mont. 55e roep gaet immerö bad baer ban.

Van Woerd. Dotberoep gaet/baer enbjaegg iebniet nae,

Mo'it. Wat i Anthem ggp noeg ’tgene baer al be lupben be monbt bol ban gebben/enbe bat tod (toaertnoot ) met bupfentgetupggen foube betoefen bunnen toojben i

Van Woerd. 31nbien ggp ban mgn ï^utoelntb getupgen gebt/ feggt be na* men ban be felbe.

Mom gne / ©an toegen be faern ai* leen/ inbien getupgen ontbjnecbenfult ggp infonbergeptnaeronfe Canoniftgc -Uecg*

P2 aecgten / beewefen hunnen tooibetu 3ll0ocüJd top ban liefe faeche foo ober* blocötge gfietupgljen hebben / bat ’t fp ghp|)ctbc6ent / ofteontfient/ haenöt op hat« göctupghentfle / top u toel ten Incrc beroojbelen füllen.

Van Woerd. ^oogÔP bût boO^gCUO’ men hebt / toat behoeft u ban bit te on* 'bet blagen ? Waeroin en beengt gpmp banntet tenceefïenaen cenyael/öatgp utoe lull berfabet? lisant ghp boo?toaec bloetgierigefijt/enöe bier upt-aefemt.

Mont. 5I5atfegh ich Ute booten/foo ghp boort gaet ghdgth ghP begonnen hebt u achter te houben / top füllen u methaebt pijnigen aengaen/ bat ghp/ foo ghp niet ban fclffo toilt / met ghe* toelt gebtoongen / fult behennen ght* hutoelifamp;t te toefen.

Van Woerd. Wtl/ ÜefhtCnö! fult ghp foo ten pijnbaneb bjengen/bie met gée* nt getupgen obertoonnen i0 ? 3)Tcr pe* manbt gehouben hem fclben te befchul* bighen ? Ïjet io onrecht/ bat ieb u tot 25eulcn hrijgen fal / bie tot ^nguifi* teurb ban mijn gelooff gcRelt ftif.

Mont. lt;cn eccjlcn ghetupght utoe ^jofhiacn/ bat gijp een getroutot man fijt/toaer ober hp » acn I;etï)otf tej^^e* thclen aengeb?aghth«ft. îDarr nae be alghemeene faem bebeßight be faèefie fclffö. Wacromtop betog^ Ghenoegh hebben / ommen met pönighen aente xaßen, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Van

Ian de Backer. 3)erJe 2)eel.

Van Woerd, größer foo met ber gc* hangmen faite gelegen?^oo tes ßet tüic ofte bjie îLafteraenô hrßt hantle on^ frßulötgehalfrßegernrßtenupt tefiro« pen: betoeifhe/inbienmen heßthaer* bigß gßelooft / fooiiößtttcr|lonötmet ons lebengßebaen. fUarr laetbel^a« ftooihan onfe feerrheroepen / bat ßp tegenmoojbelnffe getnpge / off ich ten ßupfhjoütoe getroumt ßebbe.

Mont. Wp toeten bat gßp tenßupf* hioutoe getroutot ßebt.

Van Woerd. 3n toat ïterrbe ? ®ooj toten ? Wanneer ßebt gßp ber|îaen fulrbö geffßKt te toefen ?

Mont lt;en tô niet geßed te hergeeff# bat be faern geeft.

Van Woerd. ®oo?toaer /gp5ßt te* geniö mp onretßtbaerbtgeöetßteris/bte mp alleen booj ’t genießt / geßeele ttoee maenbentnbe gebangeniffe gßeßouben ßebt. Soo ßet it genoegß lö getupgen geßatt te ßebben ban te ßoojen feggen/ tube niet ban gefien te ßebben / ©aert boojt / bcroojbeelt mp ; tDat teh ban ßet berbjiet ban befe gebangeniffe cenjï 100 toojben magß/enbe bat glip opßom ben moogfit mp langer te gtieUen.

Mont. zpefe utoe bcrtocbingfiefal u booitoaer geen booibcel geben / off top füllen one reefit ten upterfïen toe tegen iibcibolgcn. Waerommefiet beter fnn foube / enbe tot u faeltgßept / bat gfip 31 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;011#

114 De Martelaric vanu.

cnô ban alle be factôentoipinnebigÿ een openbaece ^Belgbcnlffe bebet ; op dat up/ foo gijp u booj onö becopbt moe* bigOt / be fc0ulbt aff bibbenbe / u be fegootbee becmgectiggept openen ful* ien mogen.

Van Woerd. ^tB Ben utoe bebpegöe* tge maer boo| gdp Bomt mp te aej^tec« itaelen. Dtoetijütiö nu berept; ^ÖP fuit Wel bit mijn HtcBaemtgen Bunnen bjanben/ maer befe jtele/ fal be ï^cmel» feOe Dabcc eeuUielgcB tn fijn Banbt be* Uaecen. /Bet UelcBe goope geRerrBt falt(Bmetb;eefen boo; get aengeftegt bet gene / bïe mpqualqcB toillcn.

Bucho. Mijn lan, bitlt boc0 niet u Bett foo beebarben tegen be 5)ccre q^otto* ren/maer milt lieber be biaerljept be* Bennen / enbe uUe faecBen füllen Wel gaen / göelooft mp bat.

Rofemund. Wat fielt gOpubenl^eec «CommiffarfiS foofwaer ? l^elptu fel* ben borf) uptbefen Ijanbel.

Van Woerd. «©BelijcB itB hu gBefüt ben / en falicB nietfegghen /tenfpieB mijne befrljulOtgcrti tegBenwooibtglj fie. »©p bat / inbien be aenBlatger niet en bebiijfl / be aengBcBtaegBbe maglj bjp gefpjoocBen bioiben.

Monc. «DeWijle Bet WepnigB boo^t* gangs Beeft / bat Wp boen/ foofalmen ten anbereWegB ingaen moeten.

Duven. ï?tt 10 tyt bat Wp be Derga* berin*

! Ian de Backer, S)erJe ^Deel.

bteinge b^eecben ; Want get i^ free nat* bp tie Jlgtbt)ag0,

Mont, watfal tie gehangen /

I Brunt. Haet HP toetierom inoe geban« gentlfe gebjag^t toojben.

' Enchuf. ^et en t^ met geraben / bat bp baecWebecom gelept Wojbez baer GuielmusGnapheusISi/ op bât fp nlet f fa men beulen.

Mont. îtaet bp Itebec foo lange gbe« boept tn btt tiertrefft blöbcn / tot bat top naebe JBtbbagötoeber ftomen,

VanWoerd. stltoac« bat ifft nietge* boept en toteebe / ieft foube eben-toel niet toegb loopen.

Mont. iBaetbt bat gbp u bp u fei* ben bebenebt/ tot bat top toeberom bo* men / boe gbp onh te totlle Bonbt fön/ opbatgbp nptbefe gebangeniffe ont* flagben toog.

Brunt. Waeromgaen top met?

Enchuf. Waeröooj/Wilt gbp geen 23etuaerbero gelaten bebben / bte acht op be lt;0ebangen nemen ?

Btunr. ga troutoen. lt;!5bp betoaert bem naetfielgtb,

Des Eerfte Aenrandens

E Y N D E.

I 3 De

ii6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DeMàrtelanc van_^

De tweedo

AENRANDINGHÈ

By de felve Înquifîteuren, gedaen

dcii 14. Julij. âende Middagh.

MONTANTS.

nUlt; fttbfgßp mtbooîgeboet Un / ïioc bent gijp gnnoct ?

Van Woerd. SîtSb«« ÖOOJ* toaer tod gemoet.

Mont. 5^ebt gijp utoe Hebenen toe! bp it fewen te begen ober gelept ?

Van Woerd, ^ae/altoel te begen.

Mont. ï)oe ban? ^ult göp ban ten latteen censs anttooo|ben op be ttboo}* gcfldbc bjage ban u ï^utodtefe ?

Van Woerd, g|tb fal anöttoooibtn / botó op be conbitien bte itb gefept ßeb« be / te weten, bat inp eerfl mijne aen* filagetjS tcbooifcgijn geb^argt toojben füllen.

Mont. Wilt gijp bat teb u met een toooit fegge toatterbanbe fattSe ia ?

Van Woerd, ^at mocgljt gijp tod boen.

Mont. '57en ^p gijp ons bcfdiepbdirlt anbttaoojt/ fóo fuit gijp aenben liep» fetlöcbénüaebeobergëfcljifftttoojbtn/ bat

Ian de Backer, ^erde Deel. ijj

bat gijp öacr metpüniaen beproeft ofte u De uptrrlh flcaffe aengebaen luo^öt. fill Wel-aen/ Bomt mat naerbee bp nip. Ï©at antmoojt gfjp ten laetHen ?

Van Woerd. Ï^etUljlC gliP Üef0ttCÖ fijt / foo gOteft nip Vionber bat gijp ingn clenbigg menfc0 / foo Ppanbeltjc» Benaenbalt.

Mont. j^acblen gijp u foo gertnee* 6tgg betoont / foo foube irb u met geen minbecetontagiemijnis gbemocto tot get bier berWijfen/ alö ich be Jüilfe boe / alobojbebanbaec fijnbe/ bat ich baec boo| »©obeo gtamfegap bjeefen foube.

Van Woerd. ^fB ggeloobe get toet ïOant be|ógartfeen enbcïBerbolgero ber €gjiftenen fgn ban foobaniggen aert/ bat fp gelooben/ Zy doen Godt een Johan, dienft met ons te dooden. ^jetggptOe/ »6.1. off ggp Æfuini nacboïgerofgt/bientcs mant tot get gtlooff gebtoongen geeft.

Rofem. en ifTec met ggeftgjeben/ Dwingtfe inneregaen_,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Luc-K

Van woerd.'^efibenbefïemmemnnö *’• 3^ecren €g|i(lt gfer met ter reegter plaetfefngcboert.Want ©obtöWingt enbe gebiebt te bboingen / niet met ge* bangeniffen/met met bier enbe flae* gen / maer met meniggbulbige bJelbó» ben / enbebraegtigeinfegerpinge ban lt;5obcö ïOooibt. ?t!foo moeten ootb be bpanben gebtoongen toojoen/ op bat fp 3! 3 met

jx8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van-

met onü tot be genaebe toebitr Beeten / Rom. Op hacre hooffden vergadert wordende vie-“•*‘’’ rige kooien. Wrlramp;öïBflngO toojluacr/ fltlgthfe foetenbe Iteffelgca ig / foa tffe mebeï^catótfgö. «©tg! offgp/bolgen* be get exempel bet apoflekn/ bed bup» fenben menfegen tot €gp|ït 25jnploft met biel leben enbe leeren/ bWonggt te Bomen ?

Enchuf. jRaerbefepcfle fofooboojh Bruppenbe/batfe/ten 3gfe uptgefneben tooibt / aio BantBer/ be baer bp toefen* be plaetfen bergtften faU 5Baerom tO get befi bat men een fdioift ftgatp bp tgto toegg neemt / ban bat top todaten fouben/ bat get felbe fgnfengn mget gegeek fcgaep-fïal brengen foubc.

Van VVoerd. ^00 10 ban ^gjlfluß mtnber ban ggp ban togogept / bic ge* Math, bidt geeft / Datmen hetonkruyt foude lae-ty.jo- ten waffen tot den dagh des Ougfts, op dat wy niet mede de tarwe uytwijden foudcn.lt;2nbe Tit,3.io. bC 3tpo(lel ^anluO fept/ Een Ketterfchen nienlch mijdt nae een ofte twee Vcima-ningen_j.

Mortt. ïDatiO tergt: Mijdt (fnïa* tgn Devita ) bat to foet ( aio gOefept tn Üatgn rdie ik raa ) bat fo/ beneemt gem get leben.

Van Woerd '»ï-goe-toeï gBp ffBgnt fulcBo om mebe te laegen /'tipt te fp?ect= Benmorgtono gebben tn titoelt;©^bcn ge* toeefï/bie gegonben gebben foobaenige upt*

Xan de Backer• S)erJe Deel. n^ uptlfggtnsïjc gegcel lufïigfj te toefen/ enöe toel te paffe te bomen / möien ieft een 3äetterben / toacrt)oojic6inp nfet tnóouöe/ toactom en ftcaftgöp mp ntetmet gefeöigöept/ off trbmifftDicn upt beo ODupUcIs ffrieben tot rerftte benniffe mochte bomen ? Waerom en foube ieb u niet met meetber reeßt fietterö / enbe lt;Cö?tfft teggenpattgen noemè/bte/ om bat top ittoe fetbte ntet toeffaen/onp tnbe bogen fet? I9pttoac exempel Cópfft gebt göp geleert / bat=» menmetmp fooganbelcn foube?

Mont. loeten lö geen toonber / bat CfutQuö foobaentgöen exempel nopt geeft gegeben ; ï©ant fijn faerben ffon* ben al te fierst/ bat Op retötfgebteben gebben foube.

Van Woerd. fopr OfF niet alle het lohan. gericht den Soon gegeven waet, ende hy alle s-i». macht enhadde inden Hemel ende op der^’'^' Aerden ? jßaer to at ip ban ben ftpofrel I^etro? Wiens naebolger ggp gout ben ^aup ban fiomen te toefen i

Mont, i^eeftf^etrup met draff gße^ ganbeltboen gp AnaniamcndeSaphitamAa.s.1. vervloedc ende denDuyvel overgafF.^ßf

Van Woerd, ^ctogle ggp utoe aff-^ fepnbinge flétri amgoptepttoefeg^jft berboemt mp ootbbooïbebraegtfamp;es tri/ berboemt mp ter l^ellen/ be 53 up# beien ober gegeben.

Duvenvot. Wat ? .êoubt ggp bstl 31 4 burben

De Martelarie van_.

butten flet pcrötamp;el ban foobantgQe ?[ttact Uicnfflnniftc bertrouboen / enac ulefte bctblocrhtngc bertoarOten ?

Van Woerd, Watram niet ? War t foofouöcopenbaer Worben/ o f be l^cp» Itgc «l5eeft be betbloerhinge oer gener / bie ftaer Äpoftden te toefen beroemen / tantoaerben bonoen fak jßaer (pen füllen ftaer tuet onbtrtotnben befe ma^ penen in be ftanben te nemen / bit ban be Uepfer enbe fdunren bet toerelt/ anbetetoapenen geleentftebbtn/ toaer mebe fp be gftereffttigfte onbetbiurfien enbe bernielen. €l)2i!lnb ( btenièmant btoingt) fept/ Soóghytot herleven wilt ingaen , foo hout d« echoden. jT^aCt Utoe blftt iö befe ongelprb / bie bifpgïjt onö be boobt / ten fp topugeltjrb geben/ Cftpfl’iö fteeft niet getoilt / bat be fijne ftferfteerftften fouben; fteeft niet getoilt batfe gftetoelt ftebben enbe niet anbete ban geeftelijcfte toapenenberftten fou* ben.. Watt noefttanp be |äaup betftoont ftemin alle manieren genen Anttrfntfl te toefen/enbe en fteeft geenebeugftt/ biei be Deplige âeftiiftnpj ben l}epli« nftén ^etro met cére toeboegftt.

Enchuf. Wat beftoeft ftet/ bat gftp onp becl fdiebicBt ? En is alle macht niet van Gode de Heer,.?

Van Woerd, ^aefe.

Mont. îBaerotn ip ootB befe onfe warft t ban lt;0obt/ toaer boo| top 11/ alp een

Ian de Backer. Sterbe i)eel. etn I^etter mogenberooitjeUn / enbein ganUen bantie üjereltlgtamp;e «©berigljept ober leberen.

Van Woerd, »©p öefelbc manière fal oocB gene ifcatiot ontfrfmlöigt mobilen / liie€f)ii(ïumlie©ber|ïcöer Ç^xiejîcren obergljeiebert fteeft. pullen oorB öc booxnaemfle bet '3oben ontfcbulötgöt bjoiöen / bie eonfctentle maeéten €bji’* flum te booben; maer een geringefaeefee luaö 0rm omberluefen te uoo^nen/inb» ftanben Pilatiober te leberen. Want met geUjrli ree^t is Baere macht ban ^5obt ghewccfl/ als toaecboo^i gOpbermeet befe uboe macht ban lt;©obt te liefen. Jßaec fiet toe/ bat befe iibae goebe rebe* nen / u niet en bcrniclen ^^ Want gelijcft be gebaeftteniffe Cfniflt enbe bee 2tpo=» fielen / tot een fegeninge blyben / enbe h icrc gebooxt-bath/ bp be naeftomdin* gen getoemt booxben fal / foo cn tbinf# fel ietî ntet / off foo glip mp om öc 15e* inbeniffe mille bet Waerftept fcfioon omb^enght/ icamp; fal ter ceren gepxefen/ maer gijp baer tegen fuit onccrlgcB bcrlt; atljtfnnceumelilcB.

Enchuf. ânlt gijp ons foo bergeIncBcn bp bc 3obcn / ^rhiift-ghcleerben ƒ «nbe ^ahacifeen ? »© gijp onbefcljaembe menfeh !

Rofem. ^pn mp ban ©ecbolgerö ?

Van Woerd. War gijp fijt/bat fpxeet* Ben befe bopen / off ieb feBoon fmegc.

3 j lt;©nöer*

«©nbtrhifTcOcn beroep fcb nip op utoe confrientie / off g^p pet min oen mp lioetbanbeSotien/ öie COpRum boo* ben beben? 3camp; ben boom hebei gehangen/ fïeetbfoo langen tgbt fnbe ge-hangeniffe : enbenu alp ban 3*etteróe berWefen/ bjcpgljt gbp mp be Werelt* Igcbc lt;© bertgöept ober te leberen. '0iu Wat oo^faecb both ?

Mont I© eil en fer beeft behalen/ bat Sbp fout gehangen genomen toojben; 3^etip onfe ftbulbt niet. 25e6laecbtu baerbanfap baere löepferlgtbe jBajelt; pept.

Van Woerd. ï^et W boojbjaet fraep batgbpbe ^eetlgebebjaerbigbept om ben üepfer tot een betbmantel neemt ban uloe lt;6obtloo(bept. tßner narb« tanß beeft bP ben lab ban bit toereb op «hoe ftbouberen gljclept / alp betoekbe bp gaff be Cbfologiftbc benniffe. ©e ojieben ban tommiffie ( foo fp bie noe# inen)fynbooibanben/bte nnbertboont fijn. Waerom ban onfe onfcbult btbom ben ftjiibe en ontflaet gbp onp niet / behoble ’t felbe aen tt ftaet?

Mont. 3tenonp ? lt;15eenftntP ; Want OÖP fgt bep ïtepferp gehangen.

Van Woerd. (0 gbp goebe mannen/en Gal,lt; 7. booltniet ; Godt en laet hem niet bc-fpot-, teic, notb en laet b«m geen blantbetfel aenfmeeren.

hnehuf. j^oep gbp buplemenfcbz bie 00?

Ian de Backer j t^äde S)esl.

lij

ç^pfoo(louteïijc6enbefpottclörß te* 80«« onfe JBeeftertn bnn foo grooten nacm Dürft spflaen ! lt;©I)p fgt niet toaeröigö Dat fulrhc /Daunen u ant* luoojDt füllen toillen Sooden.

Van Woerd. gt6 en beroem mpniet / Cfielijffi 5ÖP Doet / een HeeraerDeron« toyfe/ ofte fecrfioogö geleert te toefen, Rofem. ZDctonle gnp niet feer geleert en fijt/foo en ftaetu niet toefoo gge* lectDe ^Kannen tegen te fpieetèen.

Mont. lt;i55p fijt een feet gertnetBigO Setter / Datrom en fouDe ich niet bjee* fen u ten biere te bertoyfen.

' Van Woerd. lt;©rf) ’ offfjet top geben* ren mot0tebooï Den naern C^pfli Den booDtte fierben.

Enebuf. 1© ! myn b^oeber/ beficert uZ toant gijp mijl Den gebeden ï^emel ! gcB fouDc boojtoaer met u in Defen ftaet niet toillenRctben/al moebt icB De gebade toerelt toinnen.

Van Woerd.enDe itfi boottoact met u niet/Die fulBen bett bebt/’tfp leben ofte Herben, »©fip onDerDjueBt enDe quelt mp ; 3rB/ off ifB feboon BoiiDc/ fouDe , n in’tminße niet toillen beleeDigen.

Monr. Dier ban is gtnotgb gettoiR. Haet onq toeDeromgaen tot bet gene Daer top bét gelaten bebben/ enDe tot De booftfaceBe ban onfe gnquifttie.^egt met een tooo/t/off bet bepiicftcren ge* OOjloft fp te butodyben? stobst gp ? ßueho.

124

De Martclarrc vatv^

Bucho. WtKrom toepgert gp boeg be 3^eeren uloemeeninge tcopenbaeren ?

VanWoerd. lt;®tn batteegcene acn» Itlagfters berfrgijnen / banbefemgne ßerfjterp.

Mont. iôbp fgt meer ban gOenofgO aengfieBIaegru / bat gapeen ^ubaelgcB aengegaenOebt.

VanVVoetd. î£en geBUtgljt ? jîîaer ban toic/toacr/enbe Joe? Want betog» ïegBp ûct{)tec fgt/ (ootôbet onreegt bat ghp get ujeetB beiS «EpfTtgers u on* berbitnt.

Mont. 31 ae/ uButoelgtB/ bat gp fetfd boni bcelcbcBent bebt/bebt gbp met gepmdgtB/niaer openbaer aengegaen.

Van Woerd, iDnerom ban / Bebbenbe mgn îEeBentemffe/tnbe lioojfkn fgnöe banbeelgctupgen/en fpieetbtgp geen Sententie.

Mpnt. ^Dat foubeonO liegt te boen fgn: Want met inniie ©o^enbeb icB geBoott bat glip (laènbegout / bat ber ^jtefleren orgeButoebe fraet niet en lp naer Bet ©obSelbcUc recht.

Van Woerd. Wel-acn / lact toe bat ftB op een geinaerBt Conrteelmgn fact* Be openbaerlgeB magB berbebigBen : ^00 itfi mp baer niet en berbebigBe tnbe bet ^Jnellcren ongeButoeben (tart «ttt bopbigB toebetleggBe / foo fal icB betiptetficRcaffe lijbcn.

Mom. WegB/ toegg/ met bien ra et.

Want

lande Backer. fSerJe^Deek lisant be l^cpUgûe fioomfe^e BertBe lact bcfujactlgcfe toe/ bat top met Het» terÿ ^Difpueteren. lisant fp fijn al te ftertnetfeigb / ban bat fp befeennen fou* ben obettoonnen te toefen. ïDaeromme ftet betee iö bat fp met be Wamme/ ban mettooaibenobectoonnentoojben/ op bat fp niet meer quaetbaen en red)ten.

Van Woerd. i©at ? 3|(fer ban geen onberfri^ept in alle'tgbene bat banbe ^rtitulen onfep lt;0I)elooffô befloten tooit? ®atall)et®olt6mttföicnobet be fienniffe ban bien geropen toojbt ?

Enchuf. WtefoubeinfoobanigeOan* belingbc fid) betooibeel bunnen onbec* toinben / batijp betegbtn benanberen (Irgbenbe partgen foube bunnen ftbep* ben? 5gt;oubebet toel een iboubapper en* be een Wagenboeff bunnen boen ?

Van Woerd. grat/beober-een-Rem» minge banbe toegeboojige it er die ( bp betoekbebet oojbeél bet ^tbiiftupjen enbe ^’opf)eten alleen ia ) beRact niet bp een ofte ttoee / bie met ben tgtel ban jfeeeRer ge-eert toojben.

Enchuf. (01)p racR / bunebt mp ; llOant bet ongelecrbe gemecne bokbz betogk bet gbeen berRant beeft/ toat foube bet ban Cbeologifcö« bingen totl ooibcelcn ?

Van woerd.Wat i^batboojcenupt* blurbt ? ?t!ö off be ^djpftupje niet felffjï be toaerbept toe-Remmen banbe bac;

bneeban cenigöe onggekeebe beoi be ganfege iiEvehe geen gebact en tg. ^n» DtenbebonDen (al biojben/ Dat teb De i^epUgc ^cgjiftupje met biel fupbec enDe getrentoelgrb ganDele / (00 (al icit niet beletten / Dat alle-man mp nae ’t btee treckt / ofte tminers met fteenen bcDecBt / mier berDtenfle oinmc bien» ggen. Jföact (00 IcBBomc teoberbitn* wn/ enDe De lupDen oojDeelen mpDe (aetke te boben te Bomen / foo (al teb boojueeniniDDelaec enDe beletter toe# (en ; jae / mijn (elben lieber mibben in ’tpergcamp;el'begeben/ eer batuB Igben (oube / bat u peinant met een bingger aentaetBcn foitbe. Want get gun gge» noegg (gn (oube betoategept aenben bagg ggeBomente (gn. ?ll-goe-toel ggp u niet te beb;ee(en en gebt b001 get ggeraeei öeö ©olcBö Daer ggp met De bjieben enDe ganDtDe0 gt;ep(er0 getoa« pent (gt.

Monc. Wp entoillenboojtoaer niet tcnboet-b|cet togcBenbanbe getooonte ban Doenber äoomfege JäertBc.Want get billicB ig / bat get eenboub'igg cube ongdcect bolcB / gaet onbertoojpen get geboden enbe be ïtercamp;elgtBc oojbeelen Der gdeerbere/ lieber ban be 5Botto^cn/ enbe be lt;©bcr(lcber ItercBcn ganggen (ouben aen get toegaen ofte niet toe# ßaenber fdber

Van Woetd. ©oojtoatt bsoj Defe ma» niete

i^7 niece enbe toegô/fult gijp utoe ^quifi’ tie niet te Vennaeebee maeckeu / notate eentglje Bettenjen upteoepen. Want ggpboo; bufbanige èepmelijtBe ©if* uutatien/ ma et mebe gup be maecgept felffs onbecb}ut6t/ enbe ben Unnentn ’t beebotgen opBockt / get Dnltb geen* finttibolboenfult/bie ban bie (aetke inebekenniffe moet gebben/ bie gaec infggelgckb aengaet. ^en fp boo^be Waeegept fulckp te gooien enbe ban u ggefept te toojben een litgte faecke fp / Die quasi doet, die haet het lichr'.

Mont. ^eileerkenenbiojbentotget TDifputceren ban get geloofd niet toege» laten. Wantfplicgtelgckggelooben / enbe gaecn Wat nieu0 gooien. Waec* omme/ aio fp goojenbat ggp €g;i|lnm inbe monbt gebt / enbe gaec be ^epUge ^tgjifcupjc infcgecpt/bebjelke be liet» tero placgten natc gaeie fin te bjaepen/ ban foubenfe uteegont gelooff gebenZ enbe foube ggebaec wefen batter Wel tenigg ongebal ofte opvoer inbe Gepit’ bigeke beroojfaeckt Woxben moegte. ©no kan boor een erempcl bienen/gene 2IIertfketter Amus, bie foo beelfielen/ booj 5gn foet ^engnber balfcge leerin* gen ingenomen geeft/en boen betloojen gaen / alg gp mebe boo^gem be ^egjif« tHiJjeboojtbjatgt/maccbttkeerbclgtft. Wekken/ foo onfe ©ooi- ©nberg in get eerfle begin met get bier orngebjaggt gabben /

nS gabben / bare foube baer nae foo groo* ten janimecinbe^ectamp;entet ontflaen gebben.

Van Woerd. ï)ct lö ganfc0 cenonge» ÏÜrfte bergelgcbtngt bc arrtaenfe balp j^eptZ enbe onfe fact fee : Want top / te b?cöcn fgnbe met Ött boojftcllen ban oito geboden / enbe onb be felbe niet be ;égt;ff):iftiip|e bebefligöt/ te onbertooj* pen get oojbeel bec ret0te€atolofie3Ser« Rc/ inner tot onb gljeboelenen btoin* gen top niemanbt. jiltJaer Anius ( toienb ttempel gijp gctoelbtgft naebolgt ) aen* roepenbebentocreïtltjcbenarin ( toant alfoo fpjeebt gp ) beeft op een toonber* Itjche tonfe möc feer toieet getooebet in bie gene Die fijn gevoelen niet en toilben aen-nemen. Wie öan boen inter/ bol* genbe be ^tfipft/ lt;i?fip lupben/bieinet Arno alb toieebe toolben / boobt enbe berfebeurt bc anne ^tbarpgeno? s©fte top/bie bet lobt ber berbolgingc met be 3lpobclen / enbe alle uptbetbo|cne berb^agen ?

Enchuf. ïDatgbpnieniantbtoingbt/ ib bc ooifaecbe bat u beniarbt om ’t fel« bete boen / niet gegeben too^bt.

Van Woerd. jR^t toat inarbt / iiban lt;!r!0bt gegeben/ back gbn onb ter drap fc ? döntbalfl / berbjant / boobt / enbe Verboet gbp onb ?

Enchuf. «fenftaettr niet gefcbiebcn / Alle mache is van Gode de Heer, «enbe toe* berom /

Ian de Backer. S)ertie 3)eeL

betont / Het ziele fy de hoogetc M acht on-detwotpen ? «ïii fept oocB ^auluj8 met / Weeftgehooifaera,dieovet u gefet fijn, oock die wondetlijek fijtu ?

Van VVoetd. ï|et befte ban bien bat qBp (^ uptnemenbe man ) niet en hooit en 10 niet lt;^auli / maer IBetrt. ^dt ggp fao erbaten inbe boo;Re plaetfen bet ^cfniftupie / bat göp ben eenen booj ben anberé ‘MutBeur boo^t brengt? ^00 gl)p I^auluin niche te ceebt in faeegt / gdp «n fout niet oojhcelcn bat ÖP fpieerfit ban hefe utoe marót/toaet ban gópu beroemt.

Enchuf. ïDel ! fult gijp onö leeren/ gÓponbefcóaembeman /óoe bjplt;9au* lumberfïaenfüllen? gehmeene boot«’ biaer / bat bip I^aulum meet gfjclefen Rebben ban góp/Bltpn lt;f)cologi(ïgen.

Van Woerd. iRacrUiat (eggen be Itinöeren inbe Erholen ? tiefen enbe niet berflaen/io geen bier tb baer ban maerben.

Rofem. 3tnc lafïcrtngftc arfttcrbicge gelaten : toat fcgljt góp botó baer op / Alle macht is van Godf ?

Van Woerd, ütiot befc plactfeb it niet en raerfit: biantbefe niet ban bc n'a* giflcact enbebiertltlijfBe lt;©berigliept ( foo góp bic noemt ) Ijct retót ban 't fbiaert geeft / maer niet be menfrljen ban utoe jPihen/ aSifTefjoppen enbe ISjiefieren / biienO 3tmpt 10 niet Bet ü ^mpt

■3tmpt hc# (©gceflg te beeöttn î Jet WelcBe get 11300it lt;$ot)e0 t0 / nae bit

2. Cor. flögen £)e0 ?tpo(telö ; Onfe wapenen fijn ro. . niet vleefcheli|ck , maetGeeftelijck» ï©at ï|l ? ©at €{)|t(lu0 be ggenegentgept tot googen flaet enbe eetfurgt u geeft getollt benomen te 31)11? ©act: gp fept/

Buc. ’•2. Alfoo enfal hetondee u niet zijn^.

’‘’‘ Enchuf. j3u 5itn top slaeclgcB / bat ggp Idaulum niet en beeftaet / enbe niet ban booj bp gaenbe alO pet anbecti ganbelcnbe/ bc ^cg^iftupje leeft, leder ziele ( fept gp ) fy de Machten als van_/ veele, niet de macht, onderworpen. ©00^ toclcB tuoojbt top bermaent toojben ƒ bat men niet min bc ©ccflclgtbc / aljS bc tocrtltlgcBc /ßaegt/ gegoojfamen fai/ toelcBc bepbctnflcllfngcnbct: itecj Beenbe ilcpublntke/ «Ignguö ffamen ggebouggtte toojben / getoilt geeft / 1UC2 2.'’°’5^”®‘ ®*f'^ tooojben / Siet, hier zijn jg. twee fwaerdeti_,.

Van Woerd, gac / glCt Upt 3iet gg? , filaerlgcB / foo ggp niet falmbt en 3gt/ goe ongcreegte enbe onaegtfaeme ©pt* Ïcggcr0 ggp jijtber ï^epligclt;Sgt;tg?if* tiipjc / bic niet ban booj ^cgjiftnpic/ niet boot bjoomen / upt utoe gerfenen j gefponnen / btllitb begoojt uptgclept ■ tetoojben. ©nss too^ttoelgebobente Pet i ggtgOOjfaincn Alle menfchelijtkc Crea-ij.' luyten, nact tamp;ctvi feggen : oftc / De

•uytnemeiide Machten^, nact failli feg^ 1 gen ; '

Ian de Backer lt;I)träe’2gt;eel.

» 3 *

gen: Ende dat om Godes wille. JBaft foo 8ÔP b^aesöt / toclcöc jRarfiten mm gegoojfamen fal? i^et felbe becBIaect u ÖÊ feite J^epligc |öetru,ö ; Want gp fept / 't Sy den Koningh , als de Overfle , ofte/ de Stadthouders. als de gefondene van hem tot wraecke over de quaet doenders , ende tot lofF den vromen. 4amp;^p luphm gebt Ubier Machten-, beelboubtg^ blo Set recljt öe0 ^toaertt gljegbeben ijS x blienjs ggebjupefe ttb gheOeel berScert aen 5te/bJant nergems toojben öclt;©bec-fpeellierö gSeftraft : ^e i^ocreetbetst bioiöen tot geen quaben naern ingge* trotben : ^e bjontbaertss toetben boo? bcrmaetbelgcbljept / enbe om me be te latfien / gebouben : 10et bobbelen ist tgbt betbjnf : een balftöcn eebtboen iö geoojloft: enbe geit in te frö^otben beeft be naern ban gaubiigftept. lt;tEpn« belgrb / is bet « lubt b^t Woojt lt;ï5o-beometubituptleggingen enbe bpo« men te betbalftben. jBaer boo|biaer/ inbien een «EföjajS opiïact / bie lt;i5obegt beroube Wetten totberom in ’t licbt bicngbt/ bie be Ücrtbelgrbc /Bannen/ bie upt bertelbfpt mbe oberbaet ban ben anbeten ballen / enbe liebtbacebe* inrit (janbelen / in o|bcn beengst : bien toept gbp boojbiaer b^ie ofte meer ma» len uptpoojeen ïtettet. 3nbenfelben biertbatbct âtoaert/ nietu/maer be biereltlgthe JB agi dra et gegeben / ter* B ? ftonbt

lîj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Mattelane vanL

fîottbt upt be fegepbe getebçBen/ ftnp gen alfoo banbe Ißarhtloff begoebe / cnbe ^ raff'enöe bjeefc be quabe.

Mont. jKaer meet gfip hoojtoaer fiOC ?

Van Woerd. Wat ?

Mont. ïDie g^p giet mffbabigDe noemt / biebehennengacre ftgult / foo toanneerfe ober Caere fonbe bermaent bJojOen. Wacromme tjet billicSiö / bat 0acr bt frhult affgebeben gebbenbe/ bergeben/ enbebet fWacrt foo niet ter» fïont uptgettotben toojOt. jl^atr gbp/ baer gbp een gupfbioutoe gïjctroulut Ócbt/bcamp;entnocljtanöubje fonbeniet / bic een ongeoojloft 0nbJelfjamp; aen gegaen Ijebt. Wie foube foo obflinaten menfeb be bergiffemffe bjactbieb atbten ?

Van Woeid. Wat b«nt6t u boeb meer te prüfen ofte btrbjaegelgcBcr te toefen/ bat een fdnefter/alö bp. b^ant/ mibefe/ban gene l^oere/geflabigboen* bangbt/off bat bp een bupfbïout6en met butoelgcfic troutoe tot bem neemt? 3 tb bibbe n / op utoe Confeientie/ bat gbp mp oprecbtelurS / enbe naet be ^rbjiftupje/ anttooojbentoilt.

Mont. Wp binben goet op geen ban bepben te anttooo|ben.

Van Woerd. Wetoglc3p ban naeru oojbeel bepbe fonbigben / to a er om en neemt gbpfebanniet om baerebegaene frbulbt bepbe gevangen ? 3cU bjeefe / foo

Ian de Backer. (DerJe (Deef.

foo bat geftgteben fonde / batter geen p la et ft he in Oct gebangcn-hurß fonde toefen/be toelcßeallebe »©berfpeelberö enbe ï^oereerberjS ber Pjie|feren/foube Runnen bergen.

i Enchuf. zOefen Snoop fal ieSuont* binden.

^efe / betoijle 3p in haere fonben Saerniet en beroemen/niaer oobtmoe« bigS beSennen fondacrO te luefen / foo toojben Ijaec be fonben genabelgcB ber* geben.

Van Woerd. «©Rp bergeeftfe toel : gae/ beel eer ;iet gijp haer fefjelinifcfj leben dooj be linger/mate te bergeefo/ enbe ongobbelijcS : ter oo^faecSe / bat 3P ban gaere begaene boeben-flucBcn geen opleest berouto en gebben / enbe bat meer ijs ) 3P in 9aere bupligljedcn aen enbe aen bied erom herballen / die 3pmct ßaerebalfcljcenbe gSebepnfbe » 35ietBte affgebjaffen Rebben.

* Rofem ^üt toe bat gijp niet qualgcB enojbeelt: Want indien 5p bagelgcBïS ballen foo ISiecRtenfe ootB / berouto gebbenbe baegelgcBs.

Van vvoetd. i|et blaer beter batfe j nbsp;nbsp;nimmermeer bietsten/ ban bat 3p on*

öecbecBfelbanaSietDttnte bwer fon^ bigenfouben. netst H^iecfiten / ijS be fonben ban Berten gaten.

Rofem. jiaaerboojbjaer/3p25ietg«’ , ten niet alleen / 4? ! goebe man / maer ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ü 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÔP

4

'i24 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martclaric van-

5P feitbcn ootS lt;6ol)t fanbet opöou* tien / bat fip gun gaere fonben toil ber-Geben,

Van Woerd. Iß a er 0 in bofn?pDaet lieft niet meer bat ^çphetberouto met be maece bact betogfen / lt;6obtfalt^ ger leben / enbe betupgen bat 3p ban allegebppnftgept geheel affgeftgepben 5!jn^

Mont. Starter niet ggefcßieben / rrov.24. Dg lechtvaerdighe valt ’s daeghs Scveii-* ' marl ?

Van Woerd, »©at beften itft Î j®aev befc 3pn notate ter|)tbaerbigft / noté flacn nnmermter bieberoin op : Want bit oberfpcclbifrlK gbrdarlit 3itn top nergens / gelijtft be buple barcheno/ npt éatre mobber op^ijfen off 3p bunt« fien mannelgcftz ofte ï^oercren fehan^ beltjcft: ofte3p lepben top lebigh leben, «Cnbebefe (quanfups) frljoonc ft0gn ber rccDtbaerbigfttpt / foubemen ben loff ban bes lebens bemieutoinge toe* feftjijben ?

Monr. Wp beSennen/ batfe alle gfte* flraftbeftoojcn tetoo^ben/inbien maet ’tfeibe quaet niet berbetert ftan tooj=gt; ben, flïacr nn / betogk btt ober beele ftoofben berfpjept is / foo moet men/ balgens be Gegel / be menigte ber mif* babers berfeboonen.

Van Woerd. «©bP behoeft UtoC tOC* Utinge enbe berftbooninge bet boeben-ffutfteu

Ian de Backer, S)erJe tèeeh i jÿ

Huchen met be mentggte niet tebeöcc^ hen. Want bat öet fmatet tegenis ober« fpeelöcrb niet uptgetrothen toojt / ge» looff ichbatmeeebe oojfaech tb / bat be gene/ bie Bebtenaers beb ^Waertst behoojen te toefen / bed tgbtb ban be felbe 5tcc6tc ftoanger gaen / enbe ban be felbe gebjeechen bol 51)11. ^aerom* me5ict toe / bat obeemtbtb göp ober mijn fphnter J^emel enbe 3tecbe ober goop gaelt / ggp felffb / too?benbc u» toen balcb niet getoaet/geen ftoacrbec oo|bcel ontfangljt. 3lc6/ feecberigcB/ tooWeoin get gutoelgcbZ mp ban ben I|eere toegclaten / matt ban een men-* fcgelgché dage tot cenfeggnberboben/ booj een i-ictter gegouben/ enbe tooibe tot ten gemepn fcgou-fptl. jBaectoat ggp tn utoe onggegutoebe Haet beelt enbe ten googgjlen buple bingen öe» gaet/ get felbe fal u ntemanttot fegan* bt bupben. jUaet baet 10 ten «l^obt bie bit aen5tct/ goe-toel ggp fegoon bet menfegenoogen berblint.

Rofem. Jßagg ban een ^peRer met goebe Confeientie/ een getcoutotman too^ben? Want fulcbeö buntfit mp bat iefi upt utoe tooojbtn affnemen fian.

Van Woerd, ^ooitfi gtt u feggge/ foo en fult ggp mp niet ggelooben,

Mont. Uaet onb goojen / toat toilt 8gP Hffsen ?

Van YVoetd. Jßaec ich bjeefe bat

Ä 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öVP

IJ s De Martelarie vaa^

ÿflp mp 8118 Çonîicn toefen fuit /baer« Illmer om top te berfegeuren / ban te leeren.

Mont, ^pteerfet boeg toel.

Van Woerd. ^00 gfipu’f ooîbeel on= bettootpen tofitnaer be .^rfiriftupje / foo lt;8 mijn anttoooU flutp gereet.

Mont. Wel-acn ban/ toat bertoeft gflp te anttoooïben ?

Van Woerd. 1©at? ^ult gijp mtjH oo?beel niet tor Ra en ?

Motit. i^et toaer Confeientie/ bat topbatfepben.

Duven. ^ftb btbbe u lupben / laet Óem feggen. ^tetz top Racn « ooi* otel toe.

aiMont »Daten beloben top u booj* toaerntet ; jDotj^tansS gebieben top u te anttooojben / op bat / inbien gijp pétoerjï inbanbe Waerfteptaff btoaelt/ gbp ban onp beter onbertoefen mooggt tootben.

• Van Woerd. lt;6ftp 5nt met lt;dilato on* toacrbigft/bat men n banbe IDaerftept getupgeniffe geben foube / toant men moet ftet Weplige ben öonben niet ge* ben / noeftte be paerlen boo; be bert* Sen0 toornen.

Mont. ^ult gftp niet eens ten laet* Ren anttooojben / offgftp een Wupf* b^outoe getrontotgebt / off niet ?

Van Woerd, t^een ïten5p batter ge* tupgen boojt-gebjagftt toojOen.

Mont.

Ian de Backer, ^aàe ^al.

Mont. Wacromme beroept gijp u altgt aegtcrboubenlic / foo feer op ge* Wpgen ? Uaet get immers genoegt ƒ ^gn / bat Wp u befe mifbaet acn (ïg# gDen.

van Woerd, fleemt gp ban get 3tinpt ban ben ƒ ifcael aen ?

Mont. giacujp. Want trb beblaegc u ban een öntoelgcb aengegaen te geb* ben. ïBerflaet gbp bat tod ?

Van Woerd, j-ocp j «Senmonfïer! quot;©Öe^ft ggp mp een ƒ ifrael tot een Öediter ?

Mont. Wel / Off gene ninn lïnefOt J^ifcael toaer / enbe teft Getater ?

Van Woerd. 3t6benbacr niet tegen : Uaet bc ƒ iftaclfebe bneeftt hier bp bomen / laetbp bes aenblaegers 2tinpt aennemen. ijem / glip / betogl glip J^tfcael^gt/ ^egt toat mifbaet hebt gÖP tegben mp i ,^iet / een ƒ ifcaet fonber tonge / enbe (lommer ban een ©is.

Mont. l^oubt op : 3itb fal getbooj gern (eggen.

Van Woerd. 3! tb (al’t niet toe laten/ fegb ieb : l^p beeft 5gn jaeren ; Hatt bp fdffS fpjeeeben. '

Mont. Jßaer gOpbebt boojtoaee « butoelgcb ban te booten felffS bebent / Waerom lootbent gbp/ ‘t genegbp fae« bent bebt^

Van Woerd, tj^bp bomttotberom tot

J J s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie van_

]^et feWe Uebeßen. ©ff ich/ ’t5p tiooj ujeefe üan firaffe / ofte get berbjiet banlic gtbangenfffe / behenöe/ öat teft ten flvaetfcócnöer U3a0 / ^ouöt gijp Öetgamp;tlooöen ?

Mont. © fni’œehKS en foube niet al te Leuven aehgdebïagót 3ijn geiueefl.

Van Woerd. ^oep ! lt;©ff quanfupiS be logenatljtise ƒ aern 006 niet be gan* frfie uicrelt booj blteggt? 31ae/ bie oorfebetoeeght3lc6üJtlbeliebet bat mp booj peber loogden bet faein een jenningh/ ban booft feggcnbanbiaje bingen / tien galbe ftgellingen ggetelt luierben: biantbanbe gene foube meet boo;öcclp toefen.

Duven. 510 get U ontgoen / mijn Tan, bat ggp onö / niet foo lange gekben/ begenbè / boen top u ^myto galben onberbiacggbcn ?

Van Woerd. ^00 ggp/ iSctgterO / mp onberbjaefgt/ enoe eenquatt fept/ beboobt biaerbigg 3gnbe/ in mp bc» bonben gebt/ foo fractget u bjp fentenî tie tebjgfen.

Duven. Wp 31)« noegte ubje öetg* tetO / noegte utoe atnftlaegeto.

Enchuf. 2ïcgbibbcu/baaer omgout ggp u foo lange aegtet ?

Van VVoeid. gnbiengpmpbelooft/ bat ggp mijne faetbe oojbeelen fult niet naer urne infettinggen/ maet naer oc maergept bet t^epUgge ^egnftupje / bit

Ian de Backer, S)erJe S)eel.

î)fc hüben aller menfcDen jelooben ge* Donhen moet toojben/ enbe billtch ban meerber ßctoitöt 10 / foo fal tth u met langer opljoubcn.

Monr. ï©p en beloben u niet feeherb. jiBaer boojlnacr / Inbien glip be faeche opjceljtelgchfeght/ foo bebelen topu toat goet.0 te hopen.

Van Woerd. 2ltBfoube booïtoacr ble ÖopentetüJtllenfeoopen / foo met ge« bacr nnimolebend/aio met be fegaebe ubïer31elcn.

Mont. îLtefffîe Heet Ian , bat feglj Ich u/ bat if b ( foo moet mp lt;0obt ôtU sen ) ’tubiaerto nlet quaigtb genegen ben : IB a et inbten gljp boojt gaet u gutoclgcb / met foo een hertnechigen gemoet te ontbennen / foo fal leb mp booiWaer u foo toonen / bat u htrt baer oberberfchilthcn fal.

Van Woerd. 2110 gijp meeflraefl/ foo fal leb ©obt meeft btbben bat bp mp in alle ntim berbjtet genabelgcben ber* bulblggept berletnentoll.

Mont. 3Dat ftoeer leb u boo? bc I^ep* Ïtgheptber Wlfftn/ bat leb boogaen gheen «Confeientie maerben fal / ban met ubpanbelgtbcn tehanbeien.

Van Woerd. ï©at 10 be factbc/ te toeten / Dat inde laetftc tijden menfehen i wefen füllen, haei felven lieffhtbbende, op- ’ geblafen , laftetaers, onbarrahertigh, ende ongenadigh.

Mont.

140 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martdarie van_.

Mont. ZDat 10 be faccBc met. leant top t0oonen u cn^ praff acngöeftcót bacr toe / bat top u met alle manieren Ijerfoctfien/Dff top boo? eenigen mib^ bel utoen foo Onben / enbe obfiinacten gemoet/fouben Bunnen berfacljten/niet om u te bernielcn / maer te bc0oubcn. ®)actom toil itB a raetfman jon / bat ggp fonbet bjeefe anöttoooiöt / enbe maer met centooo?btfegBt toat 0Dp gebaenliebt/ enbe toat niet.

Van Woerd, (©ftp full mp nimmer* meet obertupgBm bat ich ten Bupp b?outoe gBetrontot B^öBe. llDie tcB boo? lt;i5obtbcn/ engaetuniet aen.

Diiven. fUaer 5iet toe bat gBp al0 een ^erb-mupei / niet boo? 11 geboekn omme Bomt / ofte « engen Banbt niet tegen fp?eerBt: men fat « anberg btoin* gen u Banbt0-ghcffB?ift te beBennen. leacromme Bet beter iö / bat gBp Bet ButoelijtB / bat gfip aengBegaen Bebt/beBent; baer nneuboen fboo? foo btel gBp fiunbt ) met gcpBlift Ber* bebigBt.

• Van Woerd, gifb gcloobcboo?toaer/ mijnï^ecre/ bat gfip fo?gBbulbigfi« lijffi fianbtlt/ batmfin faccBe niet qua* Ifirfigaenenfal. Waeromme icBgeen ftoacrigfiep t macefie / mnn felben naer utoen raebt te0eb?agen. 2amp;p foo berre gfip be gererfitigfiept boo?te flaen/ mp onftBuWißB te beBouben/ enbe mp Ban bn*

Ian de Backer. (Derde Deel.

onretgt te fiefröermen / gDelncfi ggp öacöet^ jut / niet en fait ontfeggen / foo ieft maeröefe mijne faeefie ceeBt* haerbigBlicb / entte te üecontfrOnlöi* gen te mefen / foo met be ^c0?iftMp?e/ al# met Gebenen magB beinijfen / foo enfalicB u niet betbergen ban‘t gene gOpmp blagen fult.

Duven. Wp füllen u boo?fpjeec6en tn ’t gene bat naet recljten is.

Van Woerd. Wel-acn Î ® el-aen ban/ bebjglemp »Jnobtin’tbinneiißc mijns Betten Biet toe beroept / gelijcb mebe mp beroept ubiegebaene belofte : foo falicfe geene ombtegen meer gebjupt» Ben. jleemt ban aen banbe gBcBeele faecBebefe mgne belijbenijfe. ick bekenne, ick heb my een huylvtouw ghe-ttouwt, ende darin ’t heymelijck. ende fonder yemant daer by te wefen, maet ick hebfe met recht getrouw r'.

Mont. j!©acr met toat reçût boef) bibbe icB ? lt;©obbelgtB ofte jiaenfcBe* IgcB i

Van Woerd. 31)8 Bet niet booi men* fcBelgcBbotB boojbjaer öooidóoöbe* IgcB : Te weten, op bat icB alfoo öe# bleefcljö onmatelgcBen bianb ontgaen/ enbe beï^oergerngbenfonbe.

Mont. ^egBtgBpban bat bc|amp;)ic* fier# geoo;loft lö / al# 5p Baer met be* lofte tot ben ongeBubJeben jîaet ber* bonben Bobben / baet tegen ben fin^ toelgr*

De Martclarie van_

lu cio fît en fîaette g^ebjupeBen ^

Van Woerd. WHer 01« met / aliS 5P Bjanben ? *©ctotjlc get beter t$/ ató 0C?{pofleIgetUpg()t/ Te trouwen dan te brariden_/.

Monc.i?9at feggen bes ^poflelö boop lu act t,ci niet te uerllaen banbe 13jtc(îe’ «n enbebebotarifen»

Van Woerd. lgt;Ct ÎÔ boojtoacr lUOtV ber / bat g^p foo cen uptbeötnginge berftert/ baer be ^eplige opeefr/een ^tutgeur bcr^cöjtftuere/ niemât baer ban nntbefonbett/ nocljte JBonieBen/ nochtè i^onnen / baer be Sîpoftel foo Uptb^UCBelgcB fept/ Een yedet hebbezijn huyfvtouwe , om de Hoeretije wille. 'STen 3)) onfe bebotarife |5ueflers geen inen« ffOen en 3nn / bat bit beo ■»pofîcljï feg^ gen ônn niet acn engaet.

Enchuf. ï^et Beeft bo?be een anbere gbcIegOcntBept ban be g^ene bie rep^ nigöept belooft Bebben / als ban be îLeetben.

Van Woerd. 3sbanbe25ïic|f aen be €onntBercn alleen boo? bc JLceefien gefeBjeben ?

Mont. o?at iö altnbt bc meeninge banbe ^fBïiftupïc / bat / ßlmacr bic fpjectfttban Bet recht beo BubJclijchsi/ batfe altrjt luil be^pefferb baer innc niet begrepen te 3nn.

Van woetd. ï©it Beeftu bic mtentn* gBt banbe ^tBJtftupît geopenbaert / baerfe

Ian de Backer, Sierße 3)eel.

*43

tiaerfe nergens tnamp;e ïjeplige ^eftjif* tup;e uptgeDjufBt 10? ©nnoe tooojöen entte geboden 45oöe0 moctinniuiet aff ofte toe boen .IBptüiatautfioptept ban ( ofte heel eer beemetengept ) burft gp giet naer utoe lufï/ be ^ctjjiftupje foo ontoaerbelntBen b^ijben ? l^oojtoaer/ ieb gebbe€g;i(luin ban mijn gubielók tot een ßaebtfman/ bie lutl/ bat bie gene/bie getbjoojbt ban buptengu* Ibelgcke te blgben/ baten Ban / bat gp get felbe bate. 3nbien gp ’t felbe om* Beert / foo moet toefen/ bat bie get niet en San baten / get felbe niet en ba* te. ©ptoelcbc biptcgept betroutoen* be / beSenneitS/ geb ic6 een Ï^upf* bjoutoe getroutot ; ’lt; felbe ober bent* Senbe/ toat get inber baebt luaö/enbe toatieSmet grooten arbept öeö gge* moebt0 gabbe befoegt/ Dat bet niet goetcen. ,. en was den menfeh alleen te wefen, bat 10/ ongegutoelicSt/ bat gp ban boen gabbe Een hulpehemghelijck zijnde, j^ament* IgiS/ ten Huyfvrouwe. 511 toat bongen .BanpetbupbelDcBer gefept toojben ?

Mont, Snbien ggp getoilt gabbe / ggp gabber booitoaer n f-toen baer ban licgtelgcB Bunnen ontgouben.

Van Woerd. 1^06 botg geb icB ben bloct ber natupje beter Bunnen Putten/ banboo^getgefelftgap ban een bjout* gen/bie itB/ om itérer ge te fegutoen/ totmp ggenomen gebbe^ lt;©nbectuf* ftgen

fc^en en meenfc6 met Dat tn beele €ol » legten bet jUontcBcn peinant gebonben toojbt / tutcnb genegéntgept meet aff» fiecrtg5 flebjeeff is al ban jongljîS op ban met b^outoen omme te gaen / ban be monc. geb fini)ge / öoc feer icB ge* fmeet enbc gljearbcpt Btbbe / bat tcB blip fel) foube leben. jTSaer mp tö gße* beurt/ bat/öoe tc6 fultBsmeerpooglï» bc / fjoe Bet quaet ber begcerUtfiB^pt tn mp meer toe nam.

RoCem. jßaer feecBerlijtB/ met toat rtmebicnpoogBbegBpöttquaet tebe* jegenen ?

Van Woerd «D00? be gene/ toaerboo? bien acebt Oer gnupbelen placBte upt* gebjebentebJojOen / onmatclgtS ba* Ken / gebup?tgc gebeben / cnbeftoacren arbepbt; «CnbebetotjleitB mgnfclbcn foo pijnigBbe / bat itB gBeBeele ttoee jaerenfonber Wgn te b?incBen geleeft Bebbe.

Monr. 3Bit Babbet gBp te booten be* Boo?t te toeten / enbebentBen eer gBp u tot be l^epligc «©?öen begaeft. JlSaer nu is Bet berouto te Inct.

Van Woerd 5fObien ifBmBofelben genoegB gefient fiabbe/ enbc Bet te boolt; ten getoeten/ irB en foube mp nopt tot befe »©?ben ber J3?icff eren begehen Beb» ben; betoeltbe mp botB nimmermeer fecrbcBaegfit Beeft.

hnehuf, Wat Beeft u ban betoogen/ bat

Ian de Backer, ^erde 3)eel-

'i4 r '

liât ggp tâgefîer torérbc ?

Van Woerd. J^fCt anößtö fOO feer / alg mijnd ©aberö ùaer toe ongetpöige quellt ige : ©ic fleets geWütjEieeft nat ich ©Pfeffer too^öen foube : eenfbeeljC om oat ftp niet feftgnen fouöe anber* fintö foo toed Boften tot mgnftutieren te toergeeftto acngelcptteftcamp;öcn : entoe anöerbeelp/ op bat ftp een goeb beel ban 5ftn ftebtentngfte / bduftle ftp Softer 1030 / op mgne (eftouberen leggften foube.

Mont. itaetentojpbie bingenlaeten baeren / cnbe tot bc faeebe fdffp fto» men. Wat fegt gftp ban?® at een |amp;ttcgt; ftet een ghetrontot manmagft iyq;öen fonber fonbe ?

Van Woerd. ©oOjUinet be ^fftjff* tupje felftö fpicerkt booi mp ba er to an Blaer genoegft. ^eWeleße irB niet ert totlnocftte moet bepalen.

Monr. «©ftp en toetftaet be ^eftjif* tup je met.

Van Woerd. ^00 gftpfc mp leeren tollt IrB fal mp betftoonen een leergle* rigen ® Ifctpel te toefen.

Monr. Ds CanonifcheRechten, aen be toelcBe gftp met eebe toerbonben jijt / gebieben be t^jiefteten ben ongfteftUf toeben ftaet.

Van Woerd. ®atl0 BlUCftttgft Î ƒ5U bjengftt gftp ftet ftoogftfte Gerftt booj* ben bagft toaer mebe left gljctergftt

S. magft

I4lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martdane van_

inasf) toojben. Ten Eerden, bekenne(eft boojtoacctoel bat be Canonilche Rechten, be Geeftelijoke Orden ben OHgeljU* hieben flaetbebelen : Dan to elf fee fa ec« Be Stee geen queflttcniö: fßaennet toat autfeoptept ban lt;6obej$ Woo^t ’tfelbegefcDtct/laet tc6u lupbenomte betogfen, ®aerinne tb be gefeeele que* flie gelegen, ^aernae toattefe geftoo* ren öefabe/óeb ieb naegtbomen.lt;©bet* inltb tefe geftoojen gebbe / Dat ick leven fonde naerde Regelen, naer vermögen ende kenniffe. tOant bit ijï get fo?mael ban ben gebaenen eebt, pubien ieb mp lan* get gabbe bunnen ontbouben/ieb foube ben muplbantbtjsöutotlgtbjï niet toe* geUten gebben,

Enchuf. «De Catljolntbe lacrcbe / bie boo? ben t^epUgen «©becfl gberegiert too^bt/ geeft bectnogen naer gaer teegt bcel te o^bineren/ ootb ban bie bingen/ bic bupten bc ^rgjiftupje jgn : lt;©c* Igtb ootb |^aulu0/ bc alberggctroubi* JTc ïDienaec ber fclbcr iicrcfec fept / i.Cot. Als ick kome, fal ick de andere dnighen ”’34* ordineren-,.

Van Woerd Wat aengaet bc politgc» bc ggebjupeben / €etcinonicn / enbe gocbcfcbcn/gecfficblicgtelgcb toe / bat bc I^cvcbebaccinncbipclgcbmagg o^ineren ; foo noegtanp/ bat onb giet niet opgebjongen too^bt in bc plactfc ÿan een ?trtötbcl / alji noobigg tot bc 3ae*

Ian de Backer, S)trde 3gt;ee7.

jaelfgîjept, Jßacr nae bien be onde* nuWeoe flaet bet j^nefleten in ggeene toacre Canonifcge ^cgjiftupjen bebe« flight toojbt/ foo begoojtfeb}? te big* ben: foobatooeb geen «tingelen upt bett l^emel baet upt een nieu Sctgcbel best lt;0elbof$e maeeben bunnen / oocbfelfjS be Ketebe / bie booƒt Woojöt ^obe# geregiert toog/ en gebiet enbe öeerfeöt niet ober get tooog,

Epchuf. »©ntbent g^p ban / bat be Ibeccbe pet gebieben magO op pene ban boobt - fonbe ?

Van Woerd. 5llae / bat ontfien ieb geOeelijcb. 113ant / foo bcel be maegt bet menftötn niet en ban upt läinbe» ren bc0 Sicfttis / enbe mebe beclatètige bes Qyrhö / ütiiberen bet Ijellcn enoe bet bupfletniffe maeeben ( toant bat bomt 45obt alleen toe/ bie/be «©upbcl obettoonnen 3gnbe/ alleen 1 gljebicbt ober leben enbe boobt beeft ) foo beel enbanootb niet eenigbe ïtetebe/ pe« manbibetmenfebenbooj batte gebo* bebenb aenbe boobt-fonbe bad maec» ben/foobieniet in«iBobepI@oogge* gtonbet 5tjn.

Mont. wat ? Weent gbp ban onge* bepnfbelgcb / bat men be oginantfen ber feerctic toel ober treben enbe bet* ßcbim magb ^

Van Woetd.45eenfintsï/inbienfemaet met öe ^cpiiftupg ober een bomen / % z ‘ttoebb

14? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelarie varuj

’î tocUB tcBu foo bicBtoil^'fnpîante, Enchuf. Wat gevoelt gBP ^®’’^*’^®P Dinanticn / betotltamp;e ftoelucife Bnpten (©oticjs Woojöt/ tbofl met öaet team 5nn? WdrBerlcpcöe ïtercBegwiiteep* mge ficcft? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Van Woerd, gin öcfeltoe Boc-tod men Belfefftie bed moet toegeben / foo moet men öorB be ronfctentien gOeen ffcieB fetten : ^dgtB onö be -?6po(}dben on* gegubjeben fïaet alfoo recommenbeert/ bat 0p noegtans ober niemanbt een firtfbbJojpenbJiU JBaergpfouöe een fïrifB baer ober UJotpen/ in btengp pe* manbt om ^qnoraeötö Wille tot ben pngcgubjcîicn (lact bWong: get WdcBc ggp iupben al te flontdncB boet.

Mont, j®ojgen füllenbjpn booj een anbere Wegg aen gaen / beWgle top booj befe niet en bobberen.

Rofem. jsetoontn / bibbe ftB/ïieff» fle Iohannes. onfe JB CC g eren leerfaem* Van Woerd. ®00?toaer/ bat fal ifB gaern boen / foo 5p toat leeren / bat reegt ijS.

Rofem. geh fal ©obt booj u feet bierigglgcBcn bibben / bat ggp opben reegten toegg toeber Beeten mooggt.

Van Woerd. Wanneer icB ban bèn reegten toegg affbtoade/bibtget fel* be ban.

Rofem. gcB fal get nocgtang morgen inbe 5^eplige/Biffe bibben, ,$al bat « tod

lan de Backer..,..Bierde Bieel,

tori aengenaem? tin?

Van Woerd. 25töt WgttgD ; 5c6ûfn Öacc neet tegen/ toant lt;8 o ht ban mÿ« uertpanoen gebebt/ jÿnbe ongobt* ùieefenbc dpobt btetfenbe tot toff cube eerejgn# J^aento laetengebgcn.

Duven. jßgn f^eeren / get is tgbt bat top nae f)up0 gaen/ toant get too^t abonbt.

Mont. J!©o|gen Bornen top toeber# om/ JBaetBt ggp onbettuffegen / bat ggp allcO bp u fetoen ober leggt / enbe u bootnemen bcranbert / ten jp ggp booj een gertneebigen ikettec berslaert toilt toojben. 3;tn gebt u te booten gefept.

Enchuf. ©oottoaer toft ggetoobe bat get al obec (ebenen to.

Rotem. 30 getal? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

Enchuf, ,.étet Off befto naegto ober* bentfttnge n toat goebto bedeenen toil/ bat ggp u gtboelcn toebettoept : anber* (into (ult ggp u tn ggeen ftlepn gebaer begeben gebben.

Van V Voetd. 53c toflu beo 3|etttn gefegfebe,

Dcs tweede Aenrandens

E Y N D E.

GUI-

De Martdarie van-

GULIELMUS GNAPÆUS.

DÄechs daeraen, Bemimi! Lefer, hebben de felve Inquifiteurs. naerlatendc een weynich Taa Weerdem Inquifitie, my voor hun laten komen ; dien zy befchuldig-den van een groot vermoeden van het Lutet-dom verdacht te fijn, om oorfaecke wille, dat ick de Monickerye wederleyt, ende eens oyenemenden Monicks affval in een BriefF geptefen hadde. Doen ick aldaet door aff-weetingedes mifdaedts, ende uyt de om-ßandigheden der faecke de daedtfelfs g'fuy-vert, ofte ktcyn gemaeckt hadde, foo hebben zy mijn, uytftellende de vordere Inquifi-tic, wederom in het Gevangen-Huys ghe-fonden, ende hart beft daet nae gedaen om-me onfen Van Woerden tot wedertoepinghe fijns Huwelijeks aen te porren. Wclck poo-gen, doen zy faeghen dat nacr den fin haet ’s gemoedts niet genoegh en gelucktc, foo is by de Inquifiteurs gheaibeyt, dat zy omme tot de voorgaende bekentenide by te vougen cenige andere Articulen opfochten , dat zy den menfeh, wefende andetfints onflraffelijck van leven, ende naern , niet alleen ter oorfaecke van het Huwelijck, maet oock van wegen Kettetye, vetootdeclen mochten. A1-waet ick u, liefet Lefer, niet verbergen wil, dat niet alle ’tgene inde volgende t’Samen-fpteeckinghe begrepen is, op defen cenen dagh is gnefchiet, maet fulcks dat uyt alle t’Sâilien-fprecckingcn ende Inquifitien, die daci

Ian de Backer. liii-Je S)^e[. jytr da« nae v«fcheydelijcken gevolght2ijii_. * dit, dat wy nu lullen ghevcn, is get toe ken, ende in dit ons derde Aentanden t’ faemen gebraght: ten eynde wy niet, indien het alle in’t byfondet wierde gefchteven, veel dingen tot walgen toe meennael vethaelen foude moeten, daet in de laetfte Aenrandin-gen vande Inquifiteuts, beufelachtich, gc-nccl veel een andere ghedaent ghegeven is, daerom zy u dit hit derde Aenran^n, maet uyt veelc i'famcn geraept^.

Het Derde Aenranden-. ?

MONTANU S.

Hlt;© C / Heer lan ? Ï)ebt gftp fn « hert niet alles naegeöacljt / tiat irB u / han liter gacnöe / bctoolen gaööe?

Van Woerd. 2(36/ alleS fojgllbul» tielgcB.

Mont. ï)oestitg[|p ban nu gemoet?

Van Woerd, ^ch^tb nopt gerulicr ban gïjeinocöt gl|eüjee|l: / ban icB nu ben.

/ Rofem. «Cnfiebtglip tnuÇert niet Bbeboelt be Bracht enbe toerBlnge mg* ner gebebeBenö. Want Ijebcii geb ttB/ boenoebe jDiffe booj u / met bfedge gebeben lt;i5obt aen getogen, ^ebt glip , bat niet geboelt ?

314 Vaa

t^i De Mattelarie van—

Van Woerd lt;pn foutic ïffi met geboc* lm toat een rerfit gofötmanöglitbcöt bermaglj ? ©oojtoaer icb öeb een feer goeöt gemoebt.

Mont. Wel-aen/ bat gaet toek lt;®8p 30t ban berept allés te toeberroepen ; boet g0p niet ?

Van Woerd. Wat alle i

Monr. lt;Ep mp ! Wp ftontt toebetont totgetoube» Dtue btoaelmgen / üoo^ toirljt.

Van Woerd. ^fB en Öeb / bat Ït6 toeet / niet g^ebluaelt Inbe rebenen bie IcB u gegeben ft ebbe mijns gelooffs»

Enchuf. Debt gijp niet gftebloaelt ? 5|nben cecfïen ftebt gBpgeen«©obtfa* llgft geboden bande inzettingen bec ïtertBc / betoelcbe gftp / als een §oon ber ongeftoo^faeinftept / met een ï?upp b|outoe tetroutoen / fcftanbelgcB ber* fmact ftebt. Si|et üjelcamp;e boo^toaec/nof0 te berb wegen 3nn foube / enbe ber onto ßebbenbe / te beegeben / ten toaer gftp u ’tfelbe naec be «©obbelftcBe ßerftten geoojloft te toefen / gefteele ftertnecBe» IfttB tollbet flaenbe ftouben. is bat niet btoalen ?

Van Woerd ütB ft ebbe boojtoaec f mftn ftutoelgcBmet aennemelftcBe rebe« nen / baec nae ootB met feer Blaerc ;ggt;cftjlftup?e enbe epempelen beBraeft^ tlgftt enbe bebefllgftt. Jlfeet alle ’ttocl# , Be/foo UB bp g niet en Ban tolnncn/foo

Ian de Backen Zierde Deel,

tJi

^B ftft noth een jfcl ober : öeUjeïefie Ïc6 tenlactfien niet beftoacrt toefen fal tie gocöe «©oötober te geben / op tiat ic6 immecö met mgn bloedt bebefltge ’t ggene ich met be antfiojitept ber ;g)c0ltftupje befirarOtigfit hebbe. ©c* Ï|albenbefe5tele/en§cb trb met meer/ battebtereeren banket •CbangeUe te boft leggen ban / toanneer 't felbe ge* feinet fal5tjn/ foo fal (öooplcb) tn Cftnflt laetfïe «©erlebt niet toefen/ bat mp bertoeten ban too^öen/ bat leb mijn leben / lieber ban be l|eec felffp gegabt hebben foube.

Mont, jisacr 5let toe bat befe utoe raebt/ enbe bit uboojntmen/niet al teblttlgb en5p, «Ênbe en faeelt « niet In / tollbe leb toel / bat ong bojll nae u blocbt ; toant top toenfeben In alle ma* meren beel lieber / bat göp toeOerom guaernt tot be feboot banbe jUoeber be aacrebe.

Van Woerd, t^oe gijn mijne bebonbe« nlffe toenfebt / fal fclffö be faetbe upt* tonfen. 3S« feecberlljtb ben leb niet anbersSgeflnt/ ban gbp geboojt bebt.

Rolt;em. 31tb / mgn^oon ’ Weeft f boo? u felben. lt;©obt gebe « / blbbe

Itb / een andere 3ln.

Van Woerd, ^ae / Itb mochte lieber toenfeben / batu een anbere 3ln gege* ben tolctbe ; bat gbp niet alleen afliet bet CbangeUmn te bccbolgen/ maer % j mebt

De Martelaric van_

meîie ona getuigen ban lt;0oöe.ö Woojt te bootten«

Mont, «©ftp teilt al te berfîanbigft toefen : Wilt op utoc tegfóept niet flennen«

Van Woerd. Dooibjacr ifB flenne in* fonDerBept in tiefe faerbe niet op mijne tonfOept/maer oen baflenöoeclïfieen/ bat ia/CÔîiflo bangO icamp; ganfeljelgcB aen/ ban teienp teoojOenaff te teijt* Ben ieb oocB inOe OooOt niet ban mee* ninge ben«

Mont. J©oe ? 25etoegöen u niet Oe reebt «©eioonige l^aberen / met Oe au* tfioiitept oer ^cpligcöcrcamp;e/ niet öc OiOfnantienOer Conciliën/ niet Oe toe» flcinmingljc Oep bolcfep / niet bet aen* gbenomen enOe booj goeOt gegouben gbtbjnptftban toel boen / infoo lange jaeren ? ^öt gamp;p alleen togfec ban alk? lt;cgcn alk befe bingben te geboe* kn / ip bat niet op jijn epgen togf bept fleunen ?

Eiichuf. 3ae / 5P füllen algereet alk bteakn bebalbcn gbp.

Oati.s. Van Woerd. Al waeic dat een Engel uyt den Hemel ons een ander Evangelie verkondigde dan 'tgene vvy van denApoftel ontfan^ gen hebben . die zy vctvloeckt. ^ei^ep* lige .êrbuftup’e berkent onp be big* bept ban onp ten buteelbcBen flatte te begeben; befelbefalicBnietlgben bat inp benomen tooiOt ban een fietffeltjt*

Ben

Ian de Backer, !Der4e i)eel.

Sen bage. Cnbc baer tegen geeff feft geen gc8ooj Conciliën/ h^aderen/3111«= tOogtept ber 3äertBcgcbjupcamp; cnbe ge# tooonte : ^ien boojtoacr / alle ftet Woojbt lt;ï5obe!ï gljccn naebeel geben Bunnen ; {jet Welche ich Weet bat booj onjs iö.

Ënchuf. 113el acn / nu fal ich met een hiacre plaetfch bet l^eplighc ^th^if^ tupje / uWe grobe bWaUnge bermeti^ gen : beWijlc gOp niet Wi* batmen n anberjs aW be ^ch^iftupt boojtbjen* gen fal. 2tlfoo fept Chpftuö :lck hebLuc. ,^ Petre voor u gebeden gt;nbsp;op dat u GeloofFniet ’*• op en houde : Ende ghy cens bekeert we-fende, foo ftetekt uwe broederen. Zehent/ ghp menfeh / niet be Wooiben Cöjijie onfesi ^alighmaethero ?

Van Woerd. 3cherhenfc enbehoube beel baer ban. ißaer / Wat meent ggp gier upt tebedupten ?

Enchuf. jïaebien hetretlit^innigBe ghelooff nopt in |5etto onibworhen Beeft / foo bolght baer upt / bat in Bet ßoomfeBe I^aufoom/ 'tfelbe niet heeft mogen ontbjecchen ; ober Btt welche gefept Worbt bat i3etruö felffö / boo? 5ime jâaebolgetjï / ató noch opfieBt Bttft.^00 Wat baeromme befe 2lpofragt; liftBt ^tocl ojbineert/ en fal oheen recöt-geloobige onthennen / bat on* berbjcethelnchen moet onberBouben toojben. lt;©Bpóebtnuöje^tB?iftup?e

Watt

»jß.

toatr op ggp ualtgbtbecoept

Van Woerd. lt;© gijp fottC UptlcggeoS lier ^töjiftupze ! SnOelaelcBegöp « begooittefcOamen/ nantie naemban een lt;{(cologant / in tiien ggp inöe ?^epligBe ^cö^iftupje in allen alfoo leert. ï^etri gelooft / toaer melie ÖP hupten alle bleefcgelgtB geboelen be* i^Upgljt beeft Chtiftum te wefen des k-vendigen Godes Soon, fal nimmermeer affnemen : jlBaer get fal nimmeer aff* nemen foo lange in tiefe toerelt upt* berboojene toefen füllen / tiie Cbitfit i naern / met i^etro met tie felbe baflig* beptbes 45elooffö boogft p^gfen füllen. Jißact toat bcrgelnrbtnge ip met liefe flertBljtpt ticp «©belooffp beó |amp;aui8 rijtb / tici8 ^oomfeben KertBo ber* tooeflinge / enöe bermenfeben infet* tingen i ÆôllflujS falbp 5gne uptber* Boojene toefen tot bét «pbbe toe ber toerelt : j®et toelcBtooojbt niet min geojbineert too?bt / ban bet Boom* ftbe i^aufbom. want het Rijck Gode« ^“'•ly. komt niet met ondetfeheyden van dagen ofte *®- perCoonen, ofte plaetfen, tijden ofte fpijfen efceoock der kleederen ende ceremoniën; toaer inne be Daub ban aoomen *t ce* nenmaelbecrffbt : maer is in ons. l©aer Lu 22 bo|ber/bat #ttrogefept toog/Ende ij- g^y* ^'® ë’’y ®®*” wordt bekeert, foo fterekt uwe Broederen ; «Dit toO^bt alleen ge* fept/bie met Petto,Petts, bat iÿ/ geneg baffen

lande Backer. 3)erdé3)eel.

quot;ïJ?

ballen fleenö / te weten , €öp|lt hoaj :, ticg «©öelooffis göecll belli tiers 3Ön» Want ten neber Cg^iilen flaet toe bat ftp 5ijne j5}oebecs upt bjoeberltjcbe Heffbe tcooH / leert / wel bermaent / enbe in’t geloobe Rerefit.

Mont, jpoep î 15oc quaUfft qeboelt befe wenfeft banbe Paus van Roomen_., banbe Hooghfte waerdigheyt Pétri, etlbC banbe Authotiteyt der Kercke ! 10OOJlt; toaer / -îTen?? gftpbefe btngften binnen biepnigfte bagften Weber - roept / foofult gljpals ceniietter berb^anbt Wojben.

Van Woerd. Wcl-aen / tuaccht ftet bier b?ae gercet / maerftt bat ftet ôaeR bjanbt ; gftp ftebt lange genoegft gfte» fjepSfit»

Mont. lt;Bftp en gelooft mogftelöfB niet / bat u foo een gcoufaine RraRe gftenaerftenbe is : enbe onfe Wao|ben ftoubt gftpbooïfabulcn/ jicitft Wel / ’t felbe maeeftt u trots. Jöaer ftoe Wp ftet u niet tebergeeffSen bjcpgen/fult gftp / inbien gftp u niet bp tijbts bc# Beert / Wel ftaeR geWaer Wojben.

Van Woerd. Waerom ftacR gftp « niet mijn blocbtte berRorten / bat gftp «We ftanben baetinne WaR {

Rofem. j^rft 1 Doe elenbelijcBen fteeft « be peRiietitiale iiettertje ber JLutera» nenberlept ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Mom. Wat fal men epnbelijcBen met

De Martelarie van_,

met tt Doornemen ? Wat falmcn met « öoen {

Enchuf. Heer Tan , Waet om eil Tact 58p uWe OaröigOept niet ccnWepntg8 Vallen, opceft öen Deer CommtfÏari# een wepnigO toe / Die u begouticntotl/ enoeniet berboen.

Van Woerd, jßacr/üjat fal üB öocn? ^al l(ïB öen ßaetn mij no d5oöeo aff^ fineren / cnöe 8et gelooff VerfaecBen? enöe alö een Verraöer in 8et leger betf jamp;atano oöerloopen ? lt;enöe Wilt 58? Ïupötnnip öaer toe öjingen ?

EnchuC. lt;6eenfintjS ; jßacr öat 38p be UrengigB^pt Van u gevoelen Vanbe fnf£tttng8en tier iterrhe een Vïcpnfg8 VetfarOt. ’'^TluelcBc/ foo 58p Ooet/ foo füllen top allcgefamentlgcB arbep# öen / öat 58? upt öefc sStVangeniffe Verloflfult too^ben.

Van Woerd. Wd-acn / ^cB fal foo Veel boen / bat tcB mpn gljtVoelen foo Veel Verfar8te/ alobe8ouben 8et g8c* looff bet Confeientie g8cfr8teben fal Bunnen. ILact mp yenne enöe papier geven.

Mont. l^et gaet toet Æîntoel-aen/ icB bibbe / toont « rctBelneft,

Van Woerd, jïïaet icB vjeefe bat ftB 8iet booj toeberom een Venset ope* nen fal / om mp te Vangen / enbe in 't net te brengen.

Mom. lt;ügt;8pbe8oeftniet tebjeefen;

Wp

lande Backer. S)erJe S)tel, tjf

V^p füllen tcöclgcB met u Banbelen/ tuöten göp u beleeffoelgcB onbec onjt begeeft.

Van Woerd, ^fet / Jlec Debt göp toat fcB in ’t gemeen ban bet menfegen infettingen geboele : maec onöer fuUB bebingbgeeff icBuBetober/ batg^p mptot geene bpfonbete bingen beroe* pen fuU.

Mont. itecfl get / Heet RuardoÏ

EnchuCOat gcvoele ick vandc Infettingen der Kcickc , Dat men die niet lichtvaetde-lijck fal oveitredcn ; maer die’tzy vooc.

, noodtfaeckelijek ofte loffwaerdigh houden moet gt;nbsp;voot foo veel defelve teghen Godes

| Wooidt nieten ßrijden^.

Mont. îDat is tod.

Enchuf. Wat gljeboelt gijp ban ban get berbobt ban bleefcg te eeten tube tragen.

' Van Woerd. ;giet borg / goe gaeg bergctenbe be nip ggebaene beloften / trcclit gbp mp tot bpfonbere bingen.

Enchuf. «Jamp;öpBuntlicgtelnrB / nacc bitnfcginben/ anttooojben/bat get

, « begaegljt.

1 Van Woerd, ^tnöimggp niet te bje« ben 301 met befc betfatgtinge ban mijn

( geboelen / 5iet / foo toeberroepe itB toat icB u tergonOt gegeben gcbbe.

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Enchui.^etogletopaentigert ttog*

feien/toat ongdijcBgefcgietecban/bat

1 top’tfelbebepjoeben-

Vaa

Van Woerd. Doojluncr / met recOt Heb tc6 mp altgbt ban ubeb^eefl / bte niet ban oo^faceft gefoefjt Oebt / toacc booj ööp mp foubt bunnen aeöter* Halen.

Enchuf. €gt;ff bip biel frftoon te hieben jijn / foo moeten bip noeötanb toe5ten bat btebolbaenbio^benbïeonb totbefe Snnuifitie Hebben mtlkn uptfeftitben. lüant baer niet alleen onfez macr ootb baere/ enbe aller recht -geloobigöen faeebe gehanbeltbio^t.

Van Woerd. lt;J5aet boo^t metugeWfb te toefen/toant gp foube be fl)opiaën fegupjen / bic n foube poogen te reegt te brengen.

Monr. 5amp;ctoglc ggp nict ones ber* blaert/be getooonten ber iïerrbe Ioffes Ïgtb te ;nn enbe bc ^tutgoïitert ban bien tocflact / foo ent ton ff cl iebgeen# fintb/ off ggp^^oubetconftientte maet* ben op een ban ben Ibercbe berboben bagg / blcefcg te ceten.

Van Woerd. SoodeSpiffe mijn broeder 1. Coi. ergeren fonde, foo fal ick met Paulo daet *• *ï' toe inder ceuwigheyt niet gebraght worden, datick vleefch fonde eeten-'-

Enchuf jßaerinbienbaer geen ber* moeben / enbe Ujeefe ban erggerniffe toaec; enbe u nut eenen goebe gclegcnts« gept boo?btel om blecfeg te ceten ; fonss bc n ban bc toacrbiggept ban getgge* bobt ber SereBe niet afffcgiicBen ban baer aff te eden ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Van

Ian de Backer. Sierde S)eel. ïÇt,

Van Woerd. WotlOOftlSCB S^et QÖP mp acn?

EnchuC )^oubt oy/lactone tenlucp* nigö beötntfeen.

Van Woerd, ^tlffd «COgfÏU^ ant^ toooiïit u lupöen öicr / Die ronlitupt bertilacrt / Dat de ziele niet befmet het „ *’’ geneten monde in gaet. Cnbr ÖeHy0flrt/„ ’ HetRijck Godes beftaet niet in ecten ende*”,™'’^’ dtineken. «Ctlbê WthetOin / De fpijfe en i. cot. recommendeert ons Godt nier'. Ït^at 1(1 *•*• bat öefelüc Ït y o ft el beröteöt / baton# pemanöt oojbeelcn fal tn ecten enbe bjtntamp;cn i

Enehuf. Jèoo betoegenu öe lt;©|btnan* tien bet Becefie niet/ naer irh upt utoe tooo^benaffntme. Waerom hebt gijn ban gefchjeben/batmenöc 3nfcttin^ gen bec Berthe niet obertreben moet ?

Van Woerd. ® at g0p nict cn bOOlt ;

31 c6 8cb bact bp gebougOt / Lichtvcet-deiijck.

Rofem. mat Doubt ggp ban Btt bie* tenber i)eplige-bagen? i)oabtgp niet ’tfclbcn noobigft te bjefen?

Van Woerd. *15ftp gebt geftoott bat l^auïujS be lt;15alatcten draft / bat fp ban bagften / jaeren / enbe tgben / on* berftftept maethten.

Enehuf. ®atiö8et/batitBfeggc/ bc Hutfterancn btgetren niet ban ftet blecfeB te bed toe te geben.

Van Woerd. ï^ier üjojt nict / uptne» iß ntenbe

1^4 De Maridarie vaiUi

menfee man / ban pet bleefcö te beel toe te gcben/gepanbelt / maec babbe b^g# fiept bet Confeientte/ ettbe be maecgept bet ^th^tftuere. Want / inbien ïtb naer mt|n monbt foube te luereb gaen / Ïoofoubetcbbet9tfcb bobcn’tölceffö loubcn. Waeromme / Wat be ^pijfe aengaet / foo laet u genoegg ^gn / bat leb berbiaert gebbe / batmen be lieffbe gier inne moet te gemoet gaen.

Enchuf. «©nbertuifcóen tffer een an* bete reben biaerom be Äcrcbc geboelt bat men ^iep ban bleeftg ontbouben moet / te weten, op bat 0110 bleeftp met bjeelöigöenmoiöe.

Van Woerd. i^ct bleefcö moet nltgbt tn ben toom gegouben Wobben : Want bte lt;15oöt opt be^aegt Hebben/ bie geb* ben pact bleefcH met alle gaere gebleet* firn enbe begeerlitbljeben gHeBrnpiï. Wat gemeenfepap ó«ft öat met gene 1. Tim. Weeringen der Duyvelen (gelgfe be Stpoflel V r.' bte noemt ) tiet onberfebept bet ^pgfe * enbe ben ongHegubiebtn (laet aen te nemen ?

Enchuf. 31cBb}etfe grootelflcB^/bat fip ban be btoalingen Lutheti geheel in* genomen (b. ^ßaec mat geboelt gpp banbe ^Sacramenten ?

Van Woerd, willeb biel / boo} fOO beel tiet «Sacramenten jpn,

Mont. «©Öelooft gpp ootB batter fe» ben 3gn /

Ian de Backer ®rn/e®w/.' i^j

Van Woed. ZDacc ban fai Bf« nat teBanbelen toefen, ^u moeten top be faerbe han’t ButoelgcBaff BanbeUn.

Mont, ^te in Bet eene bboaelt/ Wojbt ooc6 foo betmoebt in’t anbere.

Van Woerd. m)en UttgcSel banbe ;g»actamenten en neem ik mp niet aen/ boaecom ieMtot be betbebinge bec fel* he niet Bomen fal.

Mont, b^at foubt glip ten minfien hoen / bat gBP u her^anbt gehangen gaeft inbe geöooïfaemBept €Bji(ii/ ootb inbe ^nfettingen bet iiccrke.

Van Woerd. Cn boe icb bat niet / haec iramp; mijn felbcn gBeBcel ftBitSe naec lt;6obe0 iDoojöt ?

Enebuf. JBaeeboojtoaer; gBpmotÉ henthen / Dat gehoorlaemheyt beter zyOÊ.s.S. dan Offer..

Van Woerd. ïDat beften ieft’, Jllacc «iet alle/maer bet gehoben lt;©obC!S; Dewelcke geen gbehoor te gheven, eenMst 9. fchelmftuck is van affgodetije, gelieft be ’’-^tBïiftimje getnpgót. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J;. »t

Mont. ^00 bop lange met « bifpu« teeren / foo fuit g0p / meen ieft / epnte* Weft ontBennen / batter gerne Sttrefte 5P / baer gBp bie foo lt;©obtloofelijtft herfmaet.

Van Woerd. ï)eteniö nietnoobigO/ bat gp bat bjeeft ; bcmnle/ bermogenst be cerffe toe - gBemaeeBte 'JfirtijtBelen/ bie uptfinnigamp; foube moeten 3011 bfe JB * niet

1^4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DeMaitelarie van_

nfetenöelooffbe tie algcmccnc 3^ettBe tc toefen be sOoneenfegap 0« Wepit* gen / maer befe feerrhe / gamp;elijtfe die ban ben t)eplig{)en »©fteeft gOeregeert toojt/foo geeft 5p bie geen geftoo^/enbe leert ooc6 niet te onberftoubcn ban 8et gene lt;ï5oöeö Woo;bt gfjelgcamp;matigÖ 16; gelntitlesoocfi Van te booten ge* fept^tfibe.

Enchuf. «Gelooft gijp ban bat be al* gemeene Merebe ^epligg lo ?

Van Woerd. DUaetomfoubeicBbat niet gelooben/nae bien itb mp boo? een Uibentaet ban bien upt gebe ?

hnehuG «©een leb en bi gf) / meen icB/ macr berrot/alp bie be gbeboben ber felbebanganfcben gemoebe beratet.

Rofetn. ï^oe Bunt ggp bocB toeten offgÖP een1Libtmaet3gt/ ofte niet?

Van Woerd, ©ooi be gamp;ttupgeniflTe beg dPeeflp in inp fp?cecBenbe.

Enchuf. WatboojitB? ^p|cecBtbe l^epltge lt;15eefi toel in u ?

Rom ï '^“ '^°^'^^- lOefelve Geeft f fept be 3t* ló' ' vofrel ) getuyght ghelijck met onfe Geeft, dat wy Kinderen Godts zijn_,.

Rofetn. 4Boebe lt;©obt ! ï^oe b|ebel* moebigb^ijnbie Kutljcranen J 3cB en foube ban mp niet burben feggen / bat ifamp; ben l^enligen d^eeft babbe.

Van v Voerd. «©betmitjS gbp niet en Rom. y. gelooft / Dat de licffde Godes in onfehet-j.' ten uytgeftott is door den Heyligen Geeft * die

Ian de Backer. Sierde S)eef. K?/ die ons gegeven is. © onjclooff niaccfit u toantroutoenöe / ©oötlooö / entte tiejs ïpcpligen i©eefïö niet DEelarrjtifFj.

Enchuf. ^ctoijle gBp be it er ehe si5o' beö l)oo;l?cpligf) ftoitöt / Waecom en i tgn u ooeg be geboden ban bien met i^epltgö ?

Van Woerd. 75fe Beafic lt;l5obejS / toaet ban Cftiiftnö fjet Wooft ïb / en löbtntet bed metten gelijcfi gene ntue fioomftge ^anjS : btepgntg^tbe fon* frientfen niet / enbe berineerbert get beroo^belennfet / gelijeS al0 gijp boet.

Enchuf Wat ? ^oube bie oorft be 3^eplige df enfi mogen boen / bie aen een bioote lt;aeffel / enbe fonber eentg^e ülepltge ïttïeebfnge / enbe fonber Waf* baerfen / be IJeplige btenfl boet bupten be ginfettinge bet it er rite i

Van Woerd. Waerom foube fjetniet gïjeooxloft toefen / nact get exempel j nbsp;nbsp;(Cijnfit/ bet ^bontmael beö Ï^eeren te

bebtenen op ijd eenbonbfgbfte / fonber Ceremoniën enbe Wafbaerfen/ enbe fonber |B?ie|ïetlgtB getoact ?

Mont. lt;0bp menfeij jijt arger ban

( be 'KerttSbetter itutberuß.

’ Rofem. Wp en ftebben geenbopt bat top ban foo eenijarbt Sooft/ obertoin* nets toojben füllen.

Enchuf. Wat gbebodt gbp tan Set at rament bet laetbe lt;©lien ?

Van Woerd. Wie toeet met bat Set i® 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;een

De Martelatîe van_

#«tt sDetooonte Der Berthe i^ß /

Mont, Wp gebben moepte enöt at* bepöt genoesO aengb^Went om befen Bctterfcljen menfrlje tebebeeren/ boe» toel te bergeeffst. Waeromme b«t niet gbecaben tn 1$ / beWgle top niet upt en rechten / bat top meet met bem fpîterben.

Enchuf. Cube itb 5iemebe/ bat ban 51)11 ^aeligbept gb'ebttl te toanboo* P^n 3P‘

Mont. jl^et Dier enbe ï)out füllen top booitaen met bem boo^tbaeren.

Van Woerd. ï0erbult in mp be mate tttoer 13 ab eren : ScB en bibbe ben boobt niet aff / bebjekbe/ gelgcfife mp een gemin / u alfoo ten eeutoigbeyyn 30« fal.

Enchuf. Älboetoel top nutoegb gaen/ Hecrian , foo iBojbt u notbtan0 noeb tôt gegeben om u te bebeneben / enbe te toeber toepen;€nbe top en füllen tegen ugeen fententie executeren / boo; enbe al-eet ieb « inbe gebangeniffe noth «£«? befoebt bobben fat

Van Woerd. «De toine bcö i^eeren ßefebiebe.

Mont. Haet onji toegb gaen.

’Rofem. Heer lan, eet enbe O^incht/ enbe quelt u felben niet.

Van Woerd.Jßet mgn gemoebten i^i niet qualgtfi gb^lïtlt ; 3r6 eet enbe bjineb boo; mgn gefontbept beter ban opt ban te boojen» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rofem.

Ian de Backer, Sterile 3)eel.

Rofem. lt;®clj ! off 50p anamp;ec0 öröaeöt toaert !

Brunth. Haft Oem toeftet fn 500 gfic* bangenöupjs gebjaeöt tooiden.

Van het Derde Aenrandens

E Y N D E.

GUILIELMUSGNAPHÆUS i^e» tien ^odlvree/ènden

LESER.

NA E dat alle defe dinghen ( ghelijek wy, beminde Lefer ghefeyt hebben ) alfoo ghedaen. einde oveivlocdelijck Ghedifputectt wacren, foo is |gheb.eutt dat oock gene Btoedeilijcke Ru»dtts, Enchu/a^ nul, zijne beloftenindachiich wefende, on-, fën Martelaet niet foo lange geleden gedaen, den fclyen in fijne boeyen ende donekere Gevangen - Huys gedoten, befocht heeft, met zijn wefen fien gelatende hem quanfuy* een dicnft van Godtvreefentheyt te doen,dat hy hem tot wederroepen beweghen fonde , mits weicken de wcnteltrappe opgheklom-men zij nde, het wonder was hoe dat hy, defe fachte ende teere menfeh, te »eteu, die Theologant fweete, ende hoe befw aerlijk hy

/B 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zijn

1^5 De Mattebrie vati_

ïijn Aefem Haelen konde. Die, foo Haeft Hy xijn voet eetft in het Gevangen-Huys ghe-ftt hadde over de ftinekende vuylighcyt ter-ftont fich qualijckhoudende, begonft heeft uyt te fpouwen, niet fonder vetfoeyinge van foodanighe oafuyverheyt^. Den wclcken F4« Woerd«» aen de Tralie , omme met den Theologant te fpreecken, nu geroepen zijnde . met een grootbeklagh over de ongodde-lijckheyt van aeng“gaen heeft gehadt, dat, dewijle het Ghevanghen-Huys, een plaetfe wefen tnofte tot bewaeringhe, zy hem , die geen mifdaet(dedood waetdich)begaen had-de , in een foo vuyl-ftinckenden kot gefloten hielden. Ru^tnitts ontfchuldichde hem , flatteerde in alle manieren, ende vetmaende den Ghevanghen met belofte, dat hy hem eerft-daeghs uyt de Gcvangenidevetlonen foude , dathy niet langer foude ghedwongen wefen dat ftinekende Gevangen - Huys te verdragen. Mact foo weynich hy te vooren door drcygementen beweeght wietde, foo wey-liigli pafte hy op de hem gegcvene foete ho-_ pe van loflatinge. Ondertuffehen wierp defe goede Theologant een Difpuitghen vooc., doch in*tkort, va»\ Gebodt der Kereke, van de authoriteyt der Vaderen ,■ ende vande Ordinantiën der Conciliën. Maer ten laetften komthy tot des gevangens gemoet te vettrooften, hooghelijck verklaerende, dat hem fijn val leer jammerde. Hier nae affcheyt genomen hebbende, is Ruardm haeftelijck nae de trappe weder gek eert, uytlpouwcnde ende uyt-kuchende

Ian de Backer J Sierde Siech kuchende den ftanck die hy van binnen ont-fanghen hadde, maet VanWoenitn, keerden weder nae fijn neft, fijnde vol Luyfen ende WeeghIuyfen ( want aldaet waeten int ’tfelve Gevangen-huys met hem ingefloten tien rabauwen ende vagabunden, in ’t midden van de welcke defe onfc fich mocht fchicken, als het ptincipael hooft van alle de fchel-men ) heeft dentijdt van fijne vordere Ghe-vangenifle met een wonderlijeke, foo lijdt-ftemheyt, als Godtvteefentheyt, verduyrr*. Want voor dit gefpuys van menfchen, dede hy daghelijckfe Predicatien, omme haerej verftockte herten, met de kennide des Evan-gelii, ende Godes, te vermorven, ende hun tot verfmaedinge des doodts, die een goet deel der felver naet verdienflenghefmaeckt hebben, een moedt te geven, Alwaet hy foo veel te wege gebraght heeft, dat veele vande felve opentlijck verklaetden, dat zy van gan-fchet herten wenfchten, met fooeenGod-falighen menfeh te fterven ; hy heeft aldaet feecker Rabautgt; armelijek gekloet wefendc, fijn Rock by hem uytgetrocken, aengege-ven. Hy heeft my in die rijdt meer alseens vetklaert.dat hy foodanigh een Attijckel der Schtiftuyre , foo klaer ende acnnemelijck benomen hadde, dat hy met vetflottinghe fijns bloedts foude bekoopen moeten : Waer door hy oock den hoop der fchelrofe Theologanten in foodanigen engte ghedwongen hadde, dat zy niet en witten , hoe zy hem houden ofte qaijt werden fouden. Indien zy

3® 5 hem

iyô nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Maitclarîe van^

hem los lieten, foo foudendoot ßjn exempel feet veelc vander Priefteren tnenichtc fich hacftelijck tenHuwclijcke begeven, maet foo zy hem hiclden,foo foude der tegenpar-tyen wroegende quaede Confeientie nim-, menneer tuften. Dewijle r^w Wooi/r» hier bynae noch eengeheeleMaendtblijft,ten ^ndc hy doch door de langdueticheyt der Gevanghenifte, tot het wederroepen fouda gedrongen worden, welcke tedoenhy van gantfehen gemoedt weygetde , foo is ghe-beutt, dat Vnuar Margriet, Dochter van Maxi-, miliaen, met, ende beneffens den Stadthou-det vande Provinciën, de Heere Mmtigai, Grave van Haoghftraten , ende voort den ghe-heden Keyfctli|ckcn Raedt inden Haeghe gekomen fijn. Al waet in’s Graven Haeghe alfdoen alle deGevangene, die om demif-dactderKettetyein hechtemffe waeten, uyt alle de Steden van HoUandt gevoett fijn ge-worden-,. Macr in defe nieuwe Inqnifitic was Overfte de Preßdent van Mechelen, Mee-fter ledocto Loveriagta, een hartneckigh beu» felacr, als oock eenRechtfgelcerdc foo ge-noemt.wel kunnendefwetfen, hetwelckc ick felffi befocht hebbe: want ick hebbe mede dier tijt met den felvenMan, als iofge-lijcks met de Inquifiteuren te doen genade, ende fchetpelijckgheftteden, doen zyovet mijn geloove my op Articulen ondetvraegh-den, waet van ick hier nac bandelen fab Doen, mitfdien Van Weenien , wederom voot defe Vergadetinghe ghebtacht wictde ( hy wictd»

Ian de Backer, 3gt;irJe J)etl.

wieide dickwils daei voot gebracht ) fooit Loverin^iu dapper doende, hout, ende dringht aen, geeft foete woorden, wort dol ende uytfinnigh ; belooft fomwijlen Goudc Bergen , ende verändert hem ( als een Protem ) in allerhande gedaenten, op dat by het ghc-moedt van Van Wotrden ( die ftaen blijft alt een mctaelemuyt) tot het weder-roepen bewegen Ibudc: maet voocwaer, op dat de Lefer uyt eene Aeniandinghe giffen magh , hoedanige de andere niet min veele,fulck getier maeckende, geweeft fijn (want als gy de eene weet, foo weet ghyfe alle) foo füllen Wy u van defc vertellinghe, jaehetwerck van een Tragedie nu het laefte leveren ; waet inne ghy, beminde Lefer, als in een Spiegel, fien fult kunnen hoe hevigh deSathan fijne Gaven oeffent, ophitft , ende ten laerften mede met een dollicheyt aendtijft, dat maet Chriftus vernielt,ende de Waetheyt onder-druckt worde, die vootwact de Pootten det Hellen nimmermeer kunnen doen wijcken. Ende defe, die wy nu geven füllen, is ghe-weeft de laetfte Inquifitie, in het binnenfte vande groote Sael der Hagenaets ghedaen. Met het fitten nu vande Inquifiteurs was het aldus gelegen ; Naeft denPræfident Leverin-e‘^r» gt;nbsp;daet van wy gefcyt hebben, faten de Heer -van Angey , de Heer ^ffendelph, ende Safiout. Daer tegen over, ten Ooften, faten daet by do Theologifche Inquifiteurs, Montantes gt;nbsp;’Enchufaniu , ende Rofemundut Ten Zuyden, faten aen de tacffel Brunthw, procureur

Jjx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelane vaiu

reut generael, en de StaJeUtu opperfte Schrij« • vet, maet Nicolaet vm Dam, opper Scherprechter flondt daet by, lettende op het wenken der Heeren, of zy yet bevelen fouden ; Ende ten 'N oorden beneden aen, fat J^-*» Wetnien alleen. Leeft , L E S E R gt;nbsp;’tgheene wy geven ; ende ghelijck ghy met de ctbar-raelijcke blindtheyt der Sophiften medelijden fult hebben, alfoo verwondert u ende doet eetbiedingeover des Mattelaets volftan-digheyt ende gelüovo.

DE VIERDE A ENRAND EN.

. T’S^MEI^S!Pgt;l(^El(^E^S.

Magifter Tedociu Lo}gt;enngut gt;nbsp;Recht/ge-lecrde. Prefident van Mechelen^.

Magifter Nofter ?^colaiu Cosinus ^ Mon-tiius, ofte Montanus f Theologant» Inquifiteuc-..

Magifter Nofter Godfeakus ^o/emundut, Theologant van Leuven^.

Magifter Nofter !l(aardus Enciu/anus, Theologant van Leuven_.

lan de Sacrer gt;/fn Woerden , Gevangen^.

AfTelTeurs vande Inquifitio.

D. M. van ^m^eh ^aetî^fer des Keyfers inden

Ian de Backer. !Der4t Sieek inden Secreten Raedc.

D. GerirdusVan ^enJegt;ff, Ridder, ende

Raet(heer inden Haego»

M. latobus SaJlout, Rechcfghcleerdc, ende Raedtiheec^.

M. ^eynerusSrunthati Rechtfgelecrde, Procureur Fifcael.

M. ^moldus ZandeUnut i Opper Schrijver , voerende de Penno-

LOVERINGUS.

«2 tient sDP lilt al ^^ii SÖe* V4uoelcn?

Van Woerd.‘©an’tfelbe gelieft hooi liefen.

Lovetin. 35ent gijp norft niet fceefter» Igrk beliatDt om te weberroepen /

Van Woerd jïïOfh niet.

Loverin (61)p fait iJooitnaec / ofte toeberrofpen / ofte fait aio een Ijertlt; nechtge better becbjanbtuiojben.

Van Woerd, geh ben boo?üjaer at lange booff getooiben ban btergelncfie biepggeinenten nip foo bicbünlo gbe* baen.

Loverin. iJD at gf)p niet en meent/bat get pbelc toooibcn jgn bte ftb u feggamp;e; Ä00 fineer teb u ban/ bp mgn ütbber* igebt iwaetbtgöept / bat gijp morgen flerben

^74 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®® Martekric van_

flttUen fatt ; «Cnbe gijp fult oms met uwe öalHettfiöep«/ met langóetop« gouöen.

Van Woerd, gjtß en jfe nocO 09een ^ouöt bp een b^enggen. 10 a et om en gijp yet l^oubt te bper niet aen ? /Bijn Dert gaet op/ alb icamp; öaec ban 900} fpjeetamp;en.

Lovetin. Offset ÖÓP onb iwcB / göP tieugg-nfet

V an Woerd. 3 rB en befpot u lupben nfet/ maer belaglj uwe pdele bjepge* menten.

Loverin. J0eênt g^p bat be Ikepfec ban (obere mibbelen ib / bat ÖP niet gebbenfoube/ omme booj u eenbpec teberepoen ?

Van Woerd. lt;0een(tnja / © gÖP upt* nemenbeman. Waeroinen(ouöeniet jet €ptamp;en25o(tö ófcrbp / oberbloe^ btgb bout genoegt bunnen uptlebcten/ omme tWee bupfent menfefjen / ban mijnen boen / mebe te berb^anben/ foo ’t noobigh Waer? geb en fcamp;iet niet op be ^eeri0t9t Waeebigijept beb Bep« ferjö / maer göp lupben jijt mp als ee« nige ^atöan0 : lt;©amp;p öeröaelt mp (00 berftwijlis getbper / Oom/ enbcpael/ bat ieb meene niet beter te Bunnen boen / ban bat itfe « ten minden / met Öet te beratftten / obertoinnen moge. Want bat gÓP lupben Boopt te füllen geftOieben/ bat ich btbeBenbeWaer« Oept/

Ian de Backec, ^a^ ^cd,

Ïiept / met get toeberrotpcn afffluectcit fal/ bat ï0 niet-, ten toaere mp lt;0obt ban jgn kcaegt berooffoe / ’t toeick icö Bope bat Dp niet boen en fat

Loverin. ^00 fessée icB « ban nu ronb - upt / bat u moiggen aen ben bagö be ganfege getoiffe boobt toegt* ffDtekt 10,

Van Woerd. ï©el-aen / îaet nip be boobt mp foo langue enbe bcel gge* bïepgöt/ aengebaen toojben / enbe ge* b}upfkt be maggt u ban hoben ggege* ben, 3cS (al OHbectufTektn 45oöt/ naec mijn bennogen/ ten DoogRen baneken/ bat kP nip tot bien bagk oebiaect Deeft.

Loverin. Jßojgen/ (egge ick / fuit gkp (Tetben / top en füllen niet toelaten bat glip meer baggen ober leben fuit, jläaektubaerom berept totbeupterfîe (iraffe/ foo gkp oojbeelen fuit bat« aaligk toefen fal.

Van Woerd. i©ierbénits; 3tkben berepbt tot alle ’tgkenempopgkelept i0; een klepn upj falmp groote ruhe geben,

Loverin. gcamp;toilöe bat gkp niet en koopte / bat u Igöen u foo ko}t toe* fcn fal.

Van Woerd, ©toe -^prannke fal ten mindenbinnen een kalben bagk berfa* bigkt kunnen tooien.

Loverin jl}en magk toelkenen gaent t^p en kan niet toeberom op ben toegk geblaakt toerben, Mom.

lylî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martelaric van_^

Mont. ï^p 10 gï)e9^fl obfiinaet, Korem. Wpfjebben boo^ùiaec tegen

Dcmgroote facgtfinntgftept gebjupbt; maet top Rebben aUgbt üooj een booff« Iliana beur gefangen,

Loveiin. ^iet/ icö üerftonbïgc / bat u öe laetfle öagg genaecht / gp Sllrgfle 2terbtf-6etter / op öc toelcBe g^p utoe Derbienbe (ïrafTe beBomen fult, Weinen / toel-aen / berBiefl upemantit aen ben toelcBen göp utoe quaeöe pepten 25icföt.

Van Woerd. 3fBen toil nfct bat nip Bier Beur gegeben toojben fak

Loverin. Wepgert gbp ban ootB te 2BietBten ?

Van Woerd. lt;® goebc man ! in geen* beriep manieren. Want / Indien wy onfe fonden bekennen, foo is Godc getrou, die ons vergifFeniffe der fonden belooft^ heeft^.

Loverin. wtetotItgBp ban bat tl tot 2amp;iecöt - ©aber toegöebougöt too;* ben fal {

Van Woerd. ï©ie pet u belieft,

Loverin. Wilt gap een J®onicamp;/ ofte een ban befer tgbto t^pelfersi ?

Van Woerd. Wie oöp tollt ban bepben.

Loverin. (Offtop een jBonicB galen lieten.

Van Woerd. Uaet öet geffgiebeu.

Loverin. «©ff gebt ggp lieber een toe« xeltfcgen l^jtefler ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Van

Ian de Backer, 3)ertle Steel.

Van Woerd. J^et fegeeU mp met; 0?* Dineect bien gijp ruilt.

Lovetin. «©ff gj^p M. N. Ruaido, asieegtebe ?

Van Woerd. llDel-acti; laet get ge» fegieben /

Lovetin. Heer Magifter Noftet , ggp fult u met befmaecen / bibt tcB / befeg a5ietgtetngetoo| teontfangen.

Enchuf. èoon/ gijp fult mettoep* geren mp te ÄiecIjten ?

Van Woerd. «Seenfintö.

Loverin. iSeggeeft u t’ famen tu get naefïe bertceeb.

Enchuf. ILaet ons nu allebertrecfiem Heet i an, aamp;tecgt alfnu ban / tnbten get U belieft.

Va» Woerd. lek, de aldctgtootfte fondaer, ende Godes gramfehap, om ontallijcke re-ïficttjbeï denen waeidigh, bekenne mijn ongeloofFnftïe »3 ( waet door wy alleen van Godt affgefchey-^yÿquot;“. den worden) deootfaeck tcwefen,dat ickden. my niet gheheel , oock de doodt niet achtende , tot Godt begeven, en my hem.niet op-gedtagen hebbe.lck bekenne infgelijeks, dat ick met handen ende voeten, datés, met alle genegentheden mijns gemoedts, tegen Godt my heb plegen te dellen, dat my niet geiioechfaem belieft heeft, Godt met her* Gelooffquot;, ende de Nacften mettet Liefde te dienen, Want, foo feer is inroy geworfelt de kracht ende genegentheyt der fonde , ende dat uyt het gebrcck van eygen lieffdc, foo dat

dat ick ni et en ben (wanneet ick my naerder befie ) als de fonde felffs gt;nbsp;ende loutere vuy-ligheyt. Waet mede ick , van het hooft aft » tot de onderfte voeflolen toe,foo mifmaeckt legge, dar, indien de gene die va God gefielt is een Richter det levende ende der doodcn, met my in’t gheticht gaen foudc, de fclve iny,naermijn vetdienfte, billick tot het eeuwige vyer verootdeelcn foude.Maet dat felvc quaet fal van my affwenden {hoop ick ) de byfondere ende lieve goedtheyt Godes t’on-fwaerts, die (if n Soon voor ons in den doodt gegeven heeft, op dat in zijn bloedt] waet mede ick verblijdt ben, doot de gaven des Gheeftes , ende het Badt der wedergeboorte befprengt te zijn, mijne Tonden aftgewaften worden, al waett datle her getal van het zant aende zee te boven gingen_,.

Dit Gelooft maeckt my Too getuft, dat het my licht is defc fchaduwe des doods acn te’ gaen, door de feeckete vetwachtinge van het beter Lot, dat ons vootwaer,van ’tleven ontbonden fijnde, ghewotden (al. Dit Geloove vermeetdete ende bektachtige my Godt, die boven al Ghelooft is in Eeuwighevr^, AMEN.

Enchuf. «©attbOOjt.

Van Woerd, ^itßcbicft (JCfiaÏlt DOT tC‘25tC£fiten.

Enchuf. gööatl5iefhtcn / öder gOp geënt fonörnaenroert / ofte bp naeinen noemt ?

Y an Woerd, (gelooft mp / Het onge-looff

Îan de Backer , inertie ^»1.

loofFenisgeen lichte fonde} omhei: welch alleen de werelt van den Hcyligcn Geeß ge-

' oordeelt worden fal.

Enchuf 19 ebt göp ban foo geDcel geen foube / bie göp tnbatótigö 39t bp « Bebjeben te toefen ?

Van Woerd. Wtlt gijp ban bat left «toe ^oerergen / bjonrhenfeOappen / boob-flagen/ ineeneebtgfieöê/enöe bob» beien / al op mnn bupiu opfeggeo fal i JDacr bate aen boojtoacr en ben tcb nip niet ftljulbtgO / Alhoewel ick daet door « niet gherechtvaerdight beru..

Enchuf. d51)p foubt «toe läcttettjcn in »ngn fell cot nptbojten / enbe iitoc ob|îfnaetbept aff-bibben. 'Sen 5p gp bie bp « bboj gSeen Ijooft-fonben en Boubt.

Van V Voerd. 2111-Boe-toel bie Booft-fonben3nn / in mp notötano faebinbe feb foobanige fonben niet. 'Sentoaert B^t lettertje to act / Bem ban Slijtlto niet te toillen latten aff- treeben / enbe ban 59« I©oojbt tot menfröclgtbe in* fettingen/ niette toillen aff-togeben.

Enchuf. ZDie Bem banbe ïtcrtbc bet» bjeemt / bic maetbt 3itB ban CBPffo

^ affgeftBepben.

van Woerd.9tft betblgbc mp ban bejs 5gt;fttBanti ïterebe affgefrBepben te toop ben/opbatifb een IcbenbïgB 1Lib]tbe €ft?ißcigcbe ïierrhe inagh toetben in» gegriffeU,

£ Enchuf.

i So nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De Martclaric vanu

Enchuf, gnbtcnßöpäcn nip geen an* here Uierôte boet/ foo (al U gun abfo* Iwttc gegeben tóoiben

Var. Woerd. «OffgÓp mp ffjoon met en abfolbecrt / foo tffer borft ï e ^ bie mp abfolbeert / enbe alle fonben bet* geeft / namentlgcb / G o d t.

. Enchuf.^ult gbp foo/ beraefttenbe bejs |0;fefler0 abfolutte / met be lt;i5ob* belgtBe te b;eben toefen ?

Van Woerd. Waecomme niet? nae* *’’'28. ^*^” geftg^ebenftaet / Komtaiietot my, ’ dieaibeydetende beladenzijt, ende ick fal Matt “ verquicken, ^nbe toebecom / Ick ben 3. Û* bet, ick ben het felfFs, die de overtredingen uytwift om mijnent willex

Enchuf. en foubet gij O niet gljebeel efi als een Luthetanei toefen/ boer mijne abfoluttebp u gljefjcel enbe al her a rijt tnbebeefmaett!^? 0 gijp te beblagene menfclj J

Van Woerd Wat fal ÜB botB boen ? nbsp;nbsp;.

i® at, itB tegen baneB u be abfolutte aff-no^ffen foube / bat en ban noefite toil leBniet.

En huf ,§oubct gijp foo burben ter boobt gaen / bacv u be fonben noth niet Vergeben 3nn ? «Sn fjebt göp geen bjeefe nbsp;nbsp;nbsp;i

bqoi bc eeutoige fjclfflje pijn? Wat ber* metenBept is bat ?

Van Woerd, ({labten fs niet als een menfrö/bat Bp 3ifB onfer niet en foube ontfarmen. 3cB geloobe enbe toeet/bat itB

Ian de Backer. (Sertie (Seel,

iSi

itkin lt;îîuïfîo gefu be tJerfoenfngßc ban alle nique mifljanö cling en D^bbe OÜcIcgöen te fgn.

Enchuf. 4amp;c5 •’ ’^tÖ ï ^06 bcöiocft Jet mp / bat gijp foo berbjeemt blijft banbe fc0oot bet Wepltgc J®oebcr be 3Sett6c; WekBer flcutclp gp fo trotfigfj betatbr? ï®at icB boen fal / meet üü niet : Wat both fal icB feggen / aio itB tot be ï^eeren toeberom binnen geBeert fal jgn? geb toilbc niet bat 3p befe bin» gen quamen te toeten. 3tBfal get ( u berfeBoonenbe ) niet openbaeren / op. bat niet gaete gemoederen / nu al meet al0 genoegb met Baet tegen u ontHeec# Ben / meer enbc meet blammigB gge* maecBt en tooiden.

Van woetd. ©anmp i# B^t u toel ge* oojloft te openbaeren.

Enchuf. J6aeeljttfoube uboojtoaer geenboojbeel toefen/ öaticBïietbebe.

Van Woerd. Dctip mpebenbcel.

Enchuf. lt;êtelt gijp Bet mp dan bm / bat irB alle befe bingen/ gclgcB bie Ijler gefeBiet jBn / binnen ojbentigtB ber* Baele ?

Van Woerd. 31aeicB.

Enchuf. (©ff foubet gijp lieber Bobben bat Bet geftoegen toierbe / bat Btt te* gen u niet tot meetber fjaet bertoeeBte?

Van w oerd. (©ff gBp B« ftoggBt/ban off SÖP Bet berBaelt/en fcBeelt mp niet. l©ie ich Barr ben / enbe tote irB ban

JS 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Batt

■iSx De Martelarie van_gt;

Jaet gfieooiamp;telt tootbe / bact am t^ Duoitoaer mp niet gelegen: îSatUtinaet IcB mp ba|lelgc6 ingcbeeit ^ebbe / bat ich booléen ft banb ell) rben ûoobt «t5obt «ict en fai Bunnen mfffjagöcn. Want flelqtBecojiifealô itß 9cm lebe / foo fal ïtB Oem ( foo icB Ooye ) mebe flerben.

Aen den Godtvreefenderu.

L E S E R»

DOen hy dit geboort hadde, vlieght de geveynfde menfeh wegh binnen inde Vergadetinge det Inquifiteureo-, hetende onfen Pd!« W^rzamp;sin het vertteck; dcwelcke, nachy een wijltijts aldaet nedergefeté hadde, verwachtende de wedetkomfte van zijn bekoordet, is hy ten heeften felffs ( ongero-pen ) tot de Vergadetinge in getreden. Al-daer bevint hy den hypocrijt , de niet te betiouwene zaligheyt van onfen Martelaer, met Crocodils Tranen jammerlijck te beklagen. Alshy nu gingh by-fitten, hoe-wcl buyten laft, vegende ^nebufanu^ de Tranen uytdc hoecken van zijn oogenaff, ende de andere hem met een fttaff geficht aenfien-de, wierde hy gevraegt van den Frefident va» Mechelen, die de begonfte Inquifitic in defe nianterc veivolght heefr'.

Ï-OVE.

Ian de Backer, Gertie T)ce!.

»8|

LO VERINGVS.

lt;© Ctll i l^tHQ^p gebicgfjt? Van Woerd. ^^^ / ttS f)cbbe. Loverin. 4211ÖC 3gt gf)p geab» folbcert ?

Van Woerd, j^ecn fcB.

Loverin. Watronmic met ^

Van Woerd. lt;©m tiat licfc m0ne 25ict8t ©atlcr/mp 25tecötcnöe / toep» gert de gandt op te leggen.

Lover, Ïl9at Ij3 ÖC 00jfaec6e / Heer Magifter Nofter, dat g^p Dem ntet en ab* fold eert?

Enchuf. lt;©m datbp niet naec beDoo* ten geeft ©teegten luillen. ïDant gp geeft alleen in ’t gemeen cenige dingen uptgefnatect/befpottende meet get ge* b|upcb ban JSieegten / dan get felbe eerlytb ban Waerden te gouden : ï^et toelcfte defer ]fóettersi manière iö.

Loverin. ï^oc? Inmeet ggpniet dat ggp fult gerben moeten? en gooit ggp niet / dat u een gooft-ftraffe genaec* bende io ? ÏDaeromme en ©tergt ggp dan niet/gelgtb alg andere€g?igenen?

Van Woerd, geb geb gebieggt/ maer aen den ggenen die mgne ©eigdeniffe getrouWelgtber aengenomen geeft/ dan defemenfrg.

Loverin. ©eratgt ggp de «bfolutic alfoo ?

Van Woeid. 3tb RSSt diet dat ieb de |gt; 4 Stbfo*

184

'Mbfoïutfc ber CgiiReïgffic Beccamp;e bet* argt : l^oeftonbc frß bic aff-po^ffenben genen / biefe te gijeben mepgert ?

Loverin. ï©ic fal u ban be fonben beeggeben / toanneet ggp ter boobt gact ?

Van Woerd, Dat Lam Codes, ’t welck al loh. i. (jgj Weeteks fonde draeght^.

’* Loverin. Wat bocn top / mijn ï}ce^ ren? Watbocntop?

Mont. ^tlï()ouöe i)ct booj een toon* bcrhif 6 bingo bat petnant ban bc men* ftOen foo feer ber0arbtfiantoo|ben.

Rofem. ®an befc ellenbigöc menfeO ijs gOeen gope tneer bet jaligOept.

Lovetin. i^oc ? 30ent gOp bit leben foo mocöc / bat göp bc boobt felffÿ toenfcOt boot bit u leben?

Van Woerd. Jfâtjn lt;I0?$ftUjS/ fjS mp lieber ban bit mijn leben.

Loverin. ï^ebt gOP scen tretS tot utoe lt;©ubcr6/ enbe ganfeO geen bcrlangen nae u jlBocber?

Van Woerd Wacrom niet? grit ben cenmenfffte: toatmenfeOdgebi^ / en 10 ban mp niet bcrb2ccmt.

Loverin. ^at blgfbt notfitanö nfet / bacr göp fjaer jammer foo liegt a rijt : «Cnbe gbpmocteen tojeetmenfrO toe* fen/ bie miffeOien boo ? utoe OertneeBig» Oept utoe ©übero oojfaetB geben fuit/ bat^g/’tjptotarmoebe/ ofte tot Bet beröangen ban Baev fclbcn/ gebwgBt toojben

lande Backer. Sierde Î)eel. i^S

toojben füllen. Want gijp fuit toeten / bat utoe ©nbe Baber boo: be Daetban u / ban jgn Mofîer-ampt / ’t toekô öp foo lange jaerenbebient Deeft / nu aff* gOefet to. jl)eent gijn bat ben Buben .Wan toobantgft berheb niet quellen fal ? Waer gijp /booitoaev /huntIjeiu begouben / bat Qn met en bergaet / bat lip ban bjoeffeniffe niet bermagcre ; 3f6 ftonge ftoaerbere btngen.

Van Woerd. WijneBuberb 5Öninp toel Iteff/ maer Bfttiffub lieber; toienb j^anbelin befen irh ljoogljer arOte ato mijne bpfonbere genegentgeben. ^tk bebele mijne Buberb Godtden Vader, baerbp füllen 3p ben albetbepligijflen Wtaer Rebben / baer toe 3p in (jaere nooben fjaer toeblucljt nemen mogen. Bnbeic6 ttoijffel niet/ off be Aiderge-nadighfte Vader fal mqne Buberb bie genaebe troutoelneS berleenen / bat 3p bit mijn lot f gelijr63p moeten ) inbert l^ecre met lijbtfaemgept berbjaegóen füllen.

Loverin. ^oeban? Utoe Ï^upfbtoutoe/ lept bie niet in u Jert ?

Van Woerd. Niemanr heeft oyt zijn ey- EpheCy. gen vleefch gehact, geh bekenne / ieb «s. heb baer lieff / maer inben l)ecre:anöere lieffbe begeert 3p oocb niet / noeßte ben itb fjaer fdjulbigh.

Loverin. ^rS mcenebatbefaecßebeel anbersS gelegen to ban gijp fegt. Want y (heb

i8é

(ßeb left get tort ) foo üetbnet u fn jaeren afgäenUen auberuoin/iitoe jonge jatten te terflijten? ï^et tortcue uc oojfaecBc to/öat ggp ïieber in öefe aen« ggttaïicne mifmaecBte ücltgie totlt Perben / öan tot get beöxoefföe enbe onbjucgtbaer gutoelötft toeOette Bee^ ren. Ï^tb icB nietgefept ’t gene be fact* Be Iß?

Van Woerd. (6 een fill tß ntet/© gp upt* muntenbeman! WantiBoragelfenign ï^upfu joutoe upt -ergte lt;routoe gaer gegeben enbe toebegoojenbe/enbegaere fteffbe Ban teb oocB liegtelgeB tet5gben fetten/ inbien get be latere alfoo gebie* ben fat. Want CgpPuß felffß loocgent jgnjongec te toefen / bic niet berlaet 30n ©aber / jBoeber / ^upfb;outoe / enbe Uanben/ enbegcinnaebolggt.

Loveiin. lt;t^ff top u Upt befe gebangt* «iffe loö lieten / foubt ggp toeberom tot utot gt;^upfb^outoe Beeren/ bie u oojfaccB ggetoctp iß ban foo grooten torb^ict enbearbept?

Van Woerd. Wactom foubc itB niet °'quot;' *• tot gaer totberBeeren/ Daer defelve been is van mijne beenen, ende vleefch van mijn vleefch ? Want baer iß niet bat itB bit mijn Brupß gaer topten foube / ggcIgcB alp Cgtipup 51)11 boobt 5 tja en Datber nittggetoeten geeft.

Loverin. i)oe i /êoubt ggp ootB ban nicutocblgfcgap opfppngen / foo top u upt

Ian de Backer, Sierde Sies!.

lipt tiefe gfteüangenfffebiij tuegg lieten gaen / Inaer batggp totWe ?

Van Woerd, ^nöten »©otit 't felUc totlöc / ten foutic niet onaenghenaent luefen: JUaer tuanneer gijp Jjet niet en tioet / foo geeff ich öaer 0002 tie nioeöt niet bedoven, jSaeöemacl ic6inp intien taille lt;5otieja[ omme met nip te Robben enöe tobben ) in allejs ober - gebe.

Loverin. Wel/ off top Utoe l^Upfb|0U’ toe alhier lieten bomen ; Loubet gijp niet toenfegen om met öaer te fp2ecclt; ben ?

Van V voerd. gitb foubc het toel totn* fchen/inbienljet mochte gefefitcöen.

Loverin. ;ggt;ouiiet U niet toel lufïen/ inbienfe u toe geflaen toierbe/ met hae€ bleefchelgcb te bctbccren ?

Van Woerd, ƒ op ' fcljacint UbOCÖ ’

Lovetin. I^oe ?

Van Woerd. t©at gijp mp met foo on» gefcljtcbteb^agöcn moebe maerbt.

Loverin. Weeft toelghemoet; utoe l^upfbjontoe toojbt ban baegfte ban Woerden hertoaertsi ontbobcn: ^ae/feb hooje batfe hier al isi / nu moogljt ghp blgbe 3Ün : Want u fal toegfjclaten tooibcn Ijacc te5ien/ enöe met gaerte fp^cetben.

Van Woerd. ï^toe öatbtflagcn fïae teb toe ; Wat gijp ban nip/mtjnï^upf» biontoe / enbe mijn faeebe beflupten fuit / baetbeb itb geen toefen ban. dc beract-

i8S De Martelanc van_,

®^ lt;«.beractflaginge des Heeren fal vaft ftaeHj gt;nbsp;”’ ende al (îjn wille fal gefchiedeiU/.

Loverin. «Doen gijp Dorf) een ï?npf* tjoutoc troutuen mofï/ foo mofï gijp ten jongere gOettoutot fiebben/ bic u Skinberen baerbe.

Van Woerd, ƒ op ! ï^oc ontb^eeeßt ben îtafîeraer nietget gene pp ooB tnbe beugfjben berifpt ? 3nbien ttamp; een jon* gere ofte feer feBoone getrouwt fjabbe/ foo foubet gfjp pet nptgDclept Rebben bat ’t felbe puluelijfb een merck bejS bJeeftftjS toaö. ƒ Da er nu ttamp; een ï^upf* bjoutoe getrouïntijebbe bte niet rijcB/ niet iiptnemenbc frijoon / matr een b^oulueban eenijebbelgebe gijebaente iö/ enbe toat ban te btcl jaeren ( bit boep niet geBomen iö boben bc jacren ban b^Ufptbaerbept ) foo binbt noeó* fanc bc balfcpe aenBlager Wat pp la^ fleet.

Loverin. lt;i5ÖP liebt gefept/ bat glip baeromniccfl ctn0up(b|ouWe getrout Babbet / bat göp booj beo bleefeijo aen* beefttinge ban een ftupfbjonwe te ne# men/u nictenBonbet bebWingen. 3fl niet foo?

Van Woerd. 3£amp;Öcb gefopt pet gene befacrBeWaïö.

I.overin. «©lip liebt u/ ban nWe hupf# lijonWe aen te raerBen / Wel gfjeOecIe biermaenben ontftouben : pubien Wp « langer inbe gebangeniffe pouben fon# ben/

Ian de Backer. Sierde S)eel.

Öen / en font göp niet geUtoongen toe* fen altgt ongeOutoet te leben? Watt* om beefeftoont gOp ban utoe onturgt met öe uptec|le nooötfaecamp;eltramp;öept ?

Van Woetd. I^OUÖt gftp lt;©001 foo toieet enOe draff/ gein affmetenbe naec u gemoebt / bat gp mp begoten foube laten bobenmgn beemogen? ^tg gebbe tot norg toe toecegb genoegg ggegabt metingnelt;©geedelgtge bpanben/ foo ban binnen ato ban bupten/ bat in mp niet mebe be moebttoillige lud bese ©leeffgo / gaeret bulliggept geoeffent geeft. Watmaert / foo ifgu met utoe 25ptebautoéenbe JBomaenfiegten foils be binben/ toaec mebe anberfintb be onbebaegtfame enbe eenboubigge men* fegen betobert toojben?

Loven .©oottoacc/icgtocnfcgtetoel bat ggp be ©upbel felffo onuer u gab* bet gtgaot/ boen ggp utoe gupfb^outoe cerft bebenbe : ^tb toenfrgte/batggp met bic buple gotren alfooen te boen ggegabt gabbet/boen ggp nmetutoe gupfotoutoe cerft bermenggbe. ^oo bed toerebo enbe moepten boet ggp ono acn.

Van Woerd, ƒ oep l êtgacint u ban foobanige lafteringe tegen lt;©oöt/enbe ben gutoelgcgen ftaet f bp gem ingefet.’ ^gtgilpeen fßanban öaeötz jae een gótcfibent ban alle be ßaebtfgeeren/ felfsi ïn’0ïiicpferb Qoff/ bieonbetame»

Igrb

ljo De Martelaric van_, amp;C‘ ïgefi foo bupic enbe lt;15oötloofe bin* çenuptfloot? 3cB(foo inoctmp lt;©oDt lieff Rebben ) fetjame mp / enbe get is mp leebt ban utoent toegen,

Mont. Heerlan, DCrRoOH U fOOfteC niet : Want góp berfiaet niet te recht b3atbel^eer I^Mibent fept. Want bit 10 3911 meentnge/ inbien ghp boben op ben ©upUel gelegen/ enbe foo gp Doe» retge facb?ebcnhabbet/foofouöet ghp baer ober blutig bermaent 39nöe/ ubic ftftulbttcrjlonbt bebent hebben. Do?lt; bec foube u ( be fchulöt opjcchtelgcn biechtenbe ) niemanbt be bergiffeniffe toepgeren. j®acr nu hebt ghp bp een Önp(p?onbJe geflapen / enbe houbt het ongeoojioffbchutoelgrb booj een eer: enbe het 10 boibe ban boer / bat ghp ubjc fchulbt bcinoebelgcft foubet aff* bibben. ©efeubje hertnechighept/bit onboetbeerbigh hert / nufhaeght ben i^eer I^jefibent.

Van v Voerd. ginbien gp met foobani# ge onhebbclhrftc berfierbe bingen lt;15 ob bentehter fuit hunnen bebgeghen/ foo fal ubje facefte niet gualtch fiaen. ƒ» a er 03 ebt en laet hent ntetbebjtegen.

Loveiin 'ïtaet bcu berloojen / enbe fchalthachtigen menfeh / baeberoni in 5gnöangenhup0 lepben.

Des laetfte Aentandes E Y N D E.

BE-

BESLVYT.REDEN, met de ftraftngho.

GUILIELMVS GNAPHÆVS ^f» den Vlytigen Leßr.

I^j^ai^l 3;ft S^bt 80? / Gunftigho S EH P ^‘”’ Û^t fp^be Dan liefe 1 I '^’ r®*ï^®” “ (PjeetBingge î a E ®fn Welchen / onfe Van vVoerden,mpmetÔemtn ÖttgePangenBupöüjefenbe / terflonùt berbaelt fjeeft / goe-toel ßet ban get mgne( eöotömetöoutit) affgefebepben maö. ü^aeromme ggp aen be maer* bept befec lt;©tfputatie / temtnöebt te ttogffelen. jUaer bet gene itamp; bier nae/ Dooj foo Veel ick uptmijn gijebangen* bupss geb ^ten Bunnen / ofte ban anoetc Mannenban goeben geloobe beb bet* fïaen geftbiet te toefen / fal icB « tot fio?t mebe beeten.

^to nu be natbt aen quant beffelbt« gen baegbs / to a er op btfe btogen ge* bifputeert 5gn / foo toterbe De Backet ontrent ten tbien upjen ban ben €g* pier flilleBcnS upt be gebangeniffe ge* lept (quanfupöiato of bp met synl? upf» b^outoetbic alfbom toet binnen in 't

BESLUYT-REDEN.

ï^upé tegentono^ötgO toas ) fpi«cSen fouöe. jliacr jp bcöjogeii öcn goeoen man met logenen / enöc locamp;ten ócin acn met een pbeleDope : 5p / alÿ ï^tn# beren beiS ©uVelö/öie een ©aber 10 al« lcr logftenen; 1®ant 3p en lepbenben goeben man niet nae 3tjn gupfbjouUje/ macr onber be 36erbe / in ftoacrc nfere 25oepen / aimaer tot gern niemanbt cenige bagen langlj / toegang!) öerleent Wierbe.

j®et bie manière ban gebangeniffe gaben 3p ftlacrlijtlt te Bennen/ bat ftp nu al ter boobt betbiefen tunsi. 9(baer fitonfe Jliartdaer geleek bier bagen met gijcboepbc beenen / op een {loop aerbe. gn’tlaetfte toierbealhier jijn «IF’ clooff / enbe öe boinanbigbept 3Ört0 gl5emoebt0 / op beelberlcpc manieren aengebotóten/ ban be lt;15rootc / ban bc jSoniefeen/ban be l^jieficren/ ban be aSurgermeeflcren / enbe ban gemeene lupben / bie be ;§gt;opöi|len berfetjepbe* ïijfhen góefonben Dabben om Ijem te quellen / op bat Dp ten minden tot toe# ber-roepinge gebjarOt foube mogDen too;iben : maer alle Oebbenfe berlooten arbept gebaen. WantDp entoilbe niet ten bingDer-b^eet banbe ïamp;elDbtntfle bet WaerDeptafF-toptben. grb foube Dier Dunnen betDaelen / be alber-bpen# belgeDJle t' famen-fp^eetbinge ban ben ïiofler/

^5}

»oflctZ 50« feet goebe ©ab« lan de Oude, met bentoon : ben tudeSen / alg be goebe man fag0/ bat öp boo; get lt;3eloo^ enbe *t Woog «©obeo gefteramp;t toao / enbe bat öp get guWelgeB met 30n bloebt berbebigen toilbe / foo bat gp be boobt niet en aegte/ enbe bat giet niet en mats bat gern ban 30nboo|nelt;* men affttetamp;en bonbe / ootb niet en aegte ban op «Cgg(htm te 5ien / enbe ben felben boben al lieff te gebben« Willenbe 50n ^oon / ban gern gge* Hercbt / berlaeten / geeft gem bebolen goeben moebt te gebben / enbe inbe beuggbeboog te baeren / fegggcnbet ZDatgp betepbt mass naetget exempel Abrahams, jgnenten googOHen lieben ^oon / aio ban ben biekBen gp nopt toaobeleebiggt/ lt;6obt op te offeren» WeIcBebejS®abersibaebt beginquifi» teuten toonberlgcamp;en mifgaeggt / enbe aUebe tegenpartgen feet qualgeb aen^ geflaen geeft. l^etfoubebiaedgcB een goebenarbept toefen/ inbien icamp; inp ggelgcbO betgaelen foube met toat anttooojbt gp een peber / bie gem in befe bier baggen in be ggebangge* ni|fe bermatnbe/bejegent geeft / met toat tooogen enbe Dermaninggen gp elrh ccnenlactengaen geeft/ inbien icB mp niet toilbe ontgouben ban bie te noemen/enbe bat befaetBefelffoal te

' BESLUYT-REDEN.

te langden btrOad bctcpATthen foube. lt;Cbofh/ epnbeïOfficn / boen öc^opfji* flen/énbe be luenigfjte bet tegenpar» tijen fagen / bat 3p ganfefj met ein boj* berbeninettoatfoojtcban toapenenjp ben feee danbUaftigen jîfâartelacr ooeft am gingen: feiffô obertoonnen5gnbe/ inaccftten 3p boeô gSeteetfeßap omme ßem met bpee te obertoinnen. iîDaet Weet een doubt bpee t’ famen gedapelt/ be gdebangen Wieebe be boobt aenge« fept ; bJcltSe boobifedap dP niet eene te beeWonbeeen / enbeongebJooneblg* fedap/aengenomen dteft.^en gedeelen naedt deeft dP met aenbaedtige «©bet* benebingden/ be 0epligde ^ggt;td|iftupïe te lefen/ cube een tijbt lang met getufte* inch te Hapen boo: gdeb^agdt. Ilia er ben bolgenöen bagd faten op een 'Sroiv neel / gemacedt booj dît ï^off banbe ^jino fop baffe ban allen gefien fouben Wobben. ï^tee be Grave Montignij van Hooghftraten, met alle be ßaeben ban ï^ollanbt ; fl) a er ginber fatten nae daee o’ben bp ben anbeten / De Heer Ridderus, ÏDp-Tdiftfdop/ debbenbe alg «en lt;©ebitbet te feggen. 35 a er bp faten b^ic 71 b ten / Joannen treffe Inch onge* leert / enbe biel gedapt. ®e lt;dtolos fliftde 31uquifîteurÿ / bolgdben baet aen. 3in dtimibben biab een ^^jebitd* ftoel/toact op feceder Jleptfcde ƒ tan* tifta»

EESLUYT. REDEN.

nfeaner / oberiupbt met een toeeenbe flemme ’t fp tfep ofte gupltic / bet* miwöpftnrnenfegujajs bubbelt bltnt/ te weten, ban Htgaein cnöe3tele.59cfc tuift be b^eembe binggen ban onfen Jßartelaer boo? be^ercaberingc bejS bpflacnben bolebsS / upt öaet banltet* terge bopper te befmaeren. «Doen tot get ïtrtgcamp;el ban óet ï)uUjeIijramp; bet 1^?tefïeren g0c6onien toOiO / ontbenbc OP / bat Op ober get bp-flapen bp een ®?oubJ toao bertoeftn : inatr alfoo Van Woerden (îaenbe giel/ bat gp baer aen ntet gtfonbl ggt / enbc geen ftgulbt en gabbe / bat gp baeromme met tergt tot be firaffinge niet getrorhen toterbe. 55 e lt;5?ebtcatte gtepnbtegt 5Önbe/geeft Van Woerden, 5gn aenggefifgt gern na ’tboIcbtoe-Beerenbe/ baertegen btti* len fegggen / geeft 5gne betantbjoo?* binggemettet blutgt begonnen / feg* genbe : Mijne broeders ïSict met wat een ghewelt de Antichrid foodanigh zijn Rijck ftaende houden wil ! lt;l2nbe gp foube get bo?bere betbolggt gebbcn ( Want gp inbe fin gabbe beel te fegggen ) ten Waere bit Nicolaes van Damme, lt;©pper-^ètgtrpretgter gern onberfîaenbe boo? be faerbe te fp?eecben / met berRoo^e»» mfle ggeflut gabbe / met b?epgingge opentigcb gcbaen / inbien gp niet en fWeegg / bat gern be monbt met een

lt;0 a bWoerf-

BESLUYT-REDEN.

btoaetf-öottöt göcfïopt toojben foube, l®cl£B fessen beß gunfrige üoltfis gc« moeberen grootelijcBjs tot berftooange Utetoeeftt Beeft.

g^c «©obtfaltge J^an geßoojfaemt notötaniß bec lt;ôobtloofen lt;p?annge / geigcB een fegaeg bat om geßaegt te toojben ggcoibtnetrt lö. J^ier-en-tuf» fegen too^öt gp ban benWp-25iff£gop lacobo Riddero,ontbjget/ gebegrabeert toojtgetggenoemt. Want gp toierbe metbpgebaene Ceremoniën naer gge# tooonteüan get ^peflerlgeg getoaebt gegeelgeS ontbïoobt / geftgojen / enbe tot een frgonbj-fpel bertgoont. ^gnbc nu ontbïoobt ban ^gn ïtereBelöfB ga* bgt/ 'ttoeUB 5P ató berbloe£amp;t in ’t onttogen / ontoaerbelgtBen toegg öc# ben / enbe nu ( fepbe gp) gelgeB icB beter een Cg^ißen / met befe mgne goe-toel toereltlgcBe Bleebinge / ban fiojtiS te booten. lt;etßonbttoierbe gp aenggebaen met een geel Bleet / maec toattenau/banbat5pgcttot3gn lig» gaernfionben paffen/ enbe fepbe : Dit is heel wel : dit Kleet fal my met Chrißo tot befpottinge dienen, het is welgedaen. 25o* ben op jgn gooft toierbe mebe ban bc felbe Boleur een goet met ooglappen ge* fet / op bat gp ban alle be 'Coefien* bersingebacntebaneen ^ot foubege* flen Bunnen too^ben, JBet foobanigg onge^

BESLUYT-REDEN.

ongetooonlgcB cnbc nfeu ïtlect aciige* öacn /cnöc ten uptntcgOfelöesJtoertltS gegouticn ;gnÖe / ftteft Van V Voerdenu. met een big cnbe marlt cc gelaet bc fen» tentte üc£iöooötcÈ ( 000? öenïjecc^t^ ;retari^ boojgelcfen ) ontfangen,lt;®aev nac/ gelgcBer toefenbe bcnlcpbet/ban be ggelepbe / geeft gp ban fe ffö tot bc boobt gegaed. ^n5gnaengeftcgtbjajS befelbe lufliggept/ befelbe ggeftelte* niffe ban 31111 ggebaente bleef gern bp totgetuptecRe opggeben toe ban 31111 geêfi. «©acnbeboojbp get gehangen-gnpiS/ maetgte gp met lupbec ftemme 3gne mebe - ggebangene JSjoebets een moebt/ mttbcfebjoo?ben; ^eggenbe ; Siet, feer lieve broeders.’ Ick heb mijn voet nu gefet felffs op des Marters dorpel. V Veeft wel gemoedt, als feer ftareke helden Chrifti, door mijn exempel verweckt. Wilt de E-vangelifchewaerhcytteghcns het onrecht*' voorftaen. HDeltBe Woo^ben 3P Itipben een - flcmmelgtfe met blgftgap gebben aengenomcn/latenbe gaec getoep/enbe ganben-gloppé/uptget gebangengupö opentlgcft gooien. Weeflont gebben ^P ben jDartee met lt;6geeflelgtfte U-tc» begensi/ googg gepjefen. Want 3p foils gen tot fpgt banbe bpanben Cgifflt / gefamentlgtft befe gelncB-bJcnfcgcnbe Ïtiebeben^ : u Godt,lovenwy,Eengroo-ten ftrijdt, amp;C. enbe ; 0 Heylige Feefteo-.

lt;© j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;der

BESLUYT-REDEN.

det Martelaeren ; «Gnbeban bit fttighCït ^n tulïcnnocgte lieten nietaff. ?0efe goede mannen/Bernardus Monachus,Gerardus Vormardus. tHöe Guilielmus van V-trecht, foo lange tot bat defe jlïarteloer lt;5obt3gncn «éfieefi: opgeoffert Dadde. ïüant indefpatiebancen/ende defelüc tijdt/ Bonde men foo Van woerden 3ten (ietben / aio get epnde ban öaere gefan» flengooje. ©oo^bjacr/ dit tciumpöan* telijcB fingen / ontroerde der ©erbol* gertigemoedetenfoo feer/dat ^p ’föol* genden daegÿ de felbe (Iraffinge fouden Rebben moeten lijden/ ten toaere alle de Wederpartijen doo: foo ggel^eel Randt* baRigen Wärter banonfen Van Woer-dea-, grootcljjefisi bermo^bet toner en getoo^den. jBacr toat Van woerden-, aengaet /defelbe opdenRoudt-Roop ge» Ronbêtoefende/Reeft beh ^fRerprerR* ter/ bie boo; Rem Raenbe/ ende Rem na gebwontebab Remfetoillen betgReben benboobtbieRpRem aen boen fonde/ beleeffdelijth bejegent / ende noemende Rem Broeder,’t felbelicffelijtB te goede geRouben: 42dotR/Rem fclbé te gemoet boerenbe be f)iüpRêttje bieRp ’^jaerö te booten ban Rem gebaen Radde. Want Rp Rem berbonbigRt Radde bat geben* ten fonbe/ naer bat 3ijn gRemoebt Rem booj-fepde/ bat Rp ter faetBe ba Ret e» bangelie een? in 2èenl0 Randen berbal#

BESLUYT-REDEN.

Icnfouöe. jiBaevaïfS ftp nu nncröec ftp ftetUier gebuaftt toierbe/ openbe ftp 0002 ben ^efterpjeeftter jgn boefem fclffs z op bat ftp ftet bufb^upt bacrinne boen foube. Cecflont op een baneft ge« treben 30nbe / bjuebte ftp ?nn rugge bteftt aenbe^aekboen ftp gebiaec inier « be bat be äefterpKeftter tot epefutte ftaeftebe ; toonbee 111 / ftoettütinpftan« tehjeft ftp beboobt ftaec obedninninge bectueten gfteftabt fteeft; feggftenbe ; Helle gt;nbsp;waer is nu pwe betocraioge ? Doodt, waet is uwe overwinninge ? De doodt is ver-flonden inde overwinninge Chrifti. JßaeC botn ftp merthte bat be ^cfterpiecft* ter aen ^tjn (Iroote bomen foube/ batte ftp ftet 'trouble/ Waer mebe ftp gebjoi» get bjojben foube / enbe feftfeftte ftet met 3ftn ftanben om ?ijn beet lt;^aec nae op-ftenbe nac ben ^emel/fcpbe ftp: Heer lefu, vergeeft het haet, want zy weten niet wat zy doen_,. «Önbe foo bc zSefterpjeeftter ftem toojgften foube / fepbê ftp ; Ö lefu Chrifte J Soone Godes. ghedenekt mijner ! Weeft my ghenadigh ’ ïbet toelcbe gefept jgnbe / ib ftem ben “Jllbem benomen. Dae toelcbe laetflc Betoclbt/ enbe toelcbe pöneban Itooj* fl«n / geene ftetoeginge ber libtmaten / öffn feftubbfnge ban ftet ftooft / geen ombzaeptnge ber oogen ( gftclgcb nu» mee# geniefniych öefröiet ) gebalgt tb.

lt;J5ftp

BESLUYT-REDEN.

lt;0öp foubet niet anbersi göefept heb* ben/ öan öat befe onfe Jföartelacr in tenen heffel geben flacy toaö genauen / felgcb ÖP boojtaaer ootB tons. Want p leeft met €0?i|ïo / beb^ht nan alle quälen / alg bie oocb felffa tnbe boobt ban be ©eltjbeniffe besi Ó^iHelgcben naemjs niet eenö aff-gbetoeetben gge* toeefl its. Welcbtbracht on0 in ’tepn* bemebebedeenen toil bie lt;i5obt/ bie baec iet in aliéna ggepjefen in *eeulüigÖept /

AMEN. AMEN.

Eynde vande Executie defes

MARTELAERS,