Dit boek is gescand in het kader van het

Incunabelen project.

Een incunabel of wiegendruk is een boek of geschrift dat gedrukt Is vóór 1 januari 1501. Gezien de bijzondere aard van deze vroege gedrukte werken is besloten deze uitgebreid te beschrijven en te digitaliseren.

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: https://repertorium.library.uu.nl/collectie/incunabelen/

Bij deze boeken wordt ook de volledige buitenkant gescand en een scan gemaakt van het geopende boek. De hierna volgende scans zijn (in volgorde waarop ze getoond worden):

• • het midden van het geopende boek*

• • de rug van het boek

• • nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat

*Een deel van de banden in deze collectie bevatten meerdere titels, het is dus mogelijk dat de pagina's in deze overzichtsscan horen bij een andere titel.

I

This book has been digitized as part of the Incunabula project.

An incunable or incunabulum is a book, pamphlet, or broadside that was printed before January 1st 1501. Due to their special nature a project has been started to better describe and then digitize these early printed works in our collection.

More Information on this collection is available here: https://repertorium.library.uu.nl/collectie/incunabelen/

The digitized version of these books includes scans of the outside of the book and a scan of the open book. The scans after this notice are (in the order in which they are shown):

• • the open book (opened approximately In the middle)* • the spine

• • nbsp;nbsp;nbsp;the head edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the back board

*Some of the bindings in this collection contain multiple titles, therefore it is possible that this scan shows pages which belong to a different title.

öüóiUöe. 3^85,

A

liber ^piftoianim bra/ liÄjflufntii rpifropibip ponrnfiörrrUf«. f

Km^ /iJ

CePISTOLARVM.DIVI.AVRELILAVGVSTINI.HIPPONENSIS.EPI' SCOPl: EXIMIKXVE.*DOCTORIS. ELEGANTISSIMO. STILO.DICES TARVM. BREVIS. ANMOTATIO : SINGVLARVM. INITIA.MATE RIAM. ATQVE.ORDINEM. EXPONENS.^ '^i^^ttguHinus Volufianotcundem falutansidr utipfum non pigeat fanHa^ httcraru Audio curam impendere:amp; ’præcipue ad linguasapoftolorum legendas exbortans, ^laL Domino ïnuftriólt;:c.IEgt;c falute tua*

^v olufianus Auguftino:pentionem eius exponent {babitaq;proxime confabula/ tionemrepkcans:Etunumemulns quærentemîqms fibiambigua 0^ dubios fuos fenz fus poffit apenre atep diflblueretVtrum uidelicet mundidominus Ô^ reâor internera tæ nirginis corpus implcucnttcademcp mater deeem menfium looga pertulerit faftiz dia:ac uirgo pepercrit â ^intaSla permanferit. An etiam intra corpufculum uagientà: infantiæ ilTe latuerit:cuiparua return putatur umuerfitastcæterafep bumanæ conditio tnspaflïôes â^ infirmitates pertuleritnntroducés.ËpraJI* Dno uere ôrc.Petis a me» 'iTAuguUin’ Volufiano:quæftiones in fuperiori epiftola infroductas repetcsteifdcq; diferta ac fubtili rcfponfiôe fattfFaciés:Ô^ ilîû ad firma credulitatem diligenter admez nens.EpfadlL Domino illuftri Âzc.Legilitteras tuas.

^TMarcelbnus Auguftino: dicla ipfius excellentercômendâs:ôifnicecuiufdâ précis ut ad ea uigilantius refp5dere dignet : in qb^ difpenfationë dnicæ incarnationis infà/» mantesmibilamplius dnm g alij bomines racete potuerut:fecific uel gciïifle mctianc: Quacftionecß adiungens:lt;Cur etiam deus:quid ^ ueteris tedamenti deus ede firmat; fpretis ueterib’ facrificijs:deleclatus fit amp;; nouis.Camp; prêterca ebriib priedicatio amp;:do Arina reipublicæ morib^ nulla ex parte cöueniat.^cß per ebriftianos principes mulz ta mala reipublicæeuenermtobijcienstôd adbæcomnia relponfioné portulans. Epla .MIL Dno nimiûcp ô(:c.Vir illurtris, ITAugurtin^ Marcellino:fupiores quæftioes amp;nbsp;obieebones data ac diferta tefponfio nedümluens.EpIatVÏ Dno eximio amp;c.llluftri uito.gt; CAuguftin' ’Italicæ uiduæ: fup morte et^ mariti côfolâsî ac de intetiori uifiôc q deus jndei poffit elegâter differcs.Epia.VT'Dnæeximiæ d'c.Non folu littens.

r Augurtin^ Marcellino:bâc qnæftionê foluês: Ô^uô conuetfa in fanguiné tota aq ha terra ægypti:magiPbaraonis îuenerint aquâ unde file facerét:Notâs præ^ea aliâ quæ rtionc ex this libris fibi\ppofitâ: glt;;^bas no folu ab alijs:fcd dfa feipfo reprebêdi debe re fi gd incauti^ uel indoài’ab eo pofitû fit.Humilif quoep côfitcs fe talé exiftimari no debete ut nufg in fcriptis fuis errauerit: Ac deinde a fe pofita exponés:0^ ita reprebégt; fores fuoscôpefccns.EpIa.VIL Dno eximio amp;c.Epirtolâ tua.

CAngurtinus Hieronymoî gaudés q? exiguû quiddâ fui muneris babeat: Slt;!fratrc ei ProfutuÇ2 c5mendans;eundcq; ad interpretationé græcoÇi feriptoçî ptouocâs:ac de ' fuperdua port feptuaginta interprètes editióe:0 ^ de expofitione epfæ ad Galatas car/ pens.Epia.Vni. Dno dileclirtïmo drc.Nung æquequiIg.* irAugurtinus Hieronymo:lt;Eratiâ babés g? pro fubfcripta falutatiôe plena fibicpirto lâ reddiderit:d^ ad litteratoria collocutionêinuitasdibrucp de uiris illufttib^ de cui^ ti/ tulo fe dubitare dicit cômédas:Ad expofitione prætetea epfead Galatas rediés: ad/ iugenfcç illud eiufdéaplr.Et faelus fumludæis dre.Ac tandê ut op^ iftud corrigere uc lit obfecrans.EplaJX . Dno dilecliffimo droHabeo gratia.

^fÀngurtin^ Hieronymo:ad refcribendu ^uocâs:dr ad interpretationé fenptura^ .^græco km feptuagita interptes exhortas. Epla.X. Dno uene.d'c.Ex quo ccepi.

y Hieronymus Augurtino:tribus fupcnoribus epirtolis: de libto uidelicet uitorunl illuftriuîde expofitióecpirtolæ ad Galatas:0^ de fua ex bcbræo fcriptura^ traduHiôe r^ondens.EpIa.Xl. Dno uere fan cto drc.Tres fîmul cpirtolas.

^Augurtinus Hieronymo:fe de libro qué alfcrebac côtra eum Româ mifilfe exput/ gans.Epia.XII. Dno cbanfiimo amp;c.Audiuiperueni(re.•

1

T^icronymas Aoguftmo:rationcm reddens ent epinolæ fuse no rcfpon derft: Ärdl oei aperte fcribat:uelueriora mittatexemplarfa poftulâs: fimulq; fuadens ne muents ipfe fenbedo fené prouocet: Libelli prxterea Calpburnijcxcmplana fibi mififfc figni fiC3ns.Epiftola.Xin. IDno uere fanefo ôredn iplo profeclionis» tf~ Hieronymus Aaguftino:admirans cp p crebras epiftolas fe compellatad rndendu cuidacpiftolæ:cû tHa cadé ófRomae amp;nbsp;in Italia a plænTcp baberidica^caufafcj cur re/ fpondcrc nolueritexponésiatcp ut iuuembus congredia^ lt;Sr fenéac ueteranû non uo eet ad certamé commonés.Epiftola.XIUI. Dno uere dfc.Crebras ad me. quot;^Äugudinus Hieronymo:decómemoratis in iupion epiftola accurate fe purgans: ueniacp filafferit deprecâsdn qua etia déplorât inter Hieronymû Ôi !Ruffinû quonda amietnimos tanta exortâ elfe difeordiâtquos ad priftinâ cbaritatem nititur reuocarc. Egiftola.XV. Dnouenerando amp;c.(f^nis cxirtimc.

tlAuguftinus Præfidio:ut fuprapofitâ epiitoiâ beato Hicronymoaduerfum fccom/ moto trâfmittat rogâs.Epiftola.XVI. Dno beatiffimo amp;c.Sicut præfens rogaui. 'T^ Hieronymus Auguftinœut fui meminerit obfccrâs:lt;S: *ut baiulum iitterarum fanz Hum Præudium fibi germani(TimQ;(îngulariter commendans.Epiftola.XVII. Do mino uere fancto Ô^c.Anno præterito.

iTHicronym’ Auguftino:nt pudori fuo ignofeat obfccrâs:ô^ deinceps ad mutuâ cba .ri^eexbortâs.EpiftoIa.XVIR Domino uere tve.Cum a fanHo fratre.' T^^uguftinus Hieronymo:ad oia fibi refpondés famtenttâcç fuâ tuens:â^ oftendens nô difpenfatoriâ attt fimulatâ:fed ueram ^dignâ fuiffe a Paulo Petri reprebenfioné. ^iftola.XlX» Dno dileHiftimo éfc.lampridemtux.' lt;L Auguftin*JLonginianonouiter in fidexpiimbutum:qdagere debeat g nibil feeffe mauult g ui^ bonûiedocés.EpiftoIa.XX ’ Longiniano Auguftin’:Solere aiunt.

'T^onginianns Aüguftino:familiafiter prætaHæepiftolæ rcfpondens:amp; ad quarûdâ quæftiuncularum eiufdem folutionem exbortans.Epiftola.XXl, Domino uenerä do û;c.Beatus fum âcrelucentis.' CAuguftin us Longiniano:an ad mam qiturad dcu p uirtutes: requiratfut quis Jantiz quorum facrorum praeceptis amp;expiationibus expurgec:inueftigans.Epiftola.XXIfc Longiniano Auguftin^.Cœpi fruclam.

'T^fAuguifmus Bonifaciotan parentes paruulis fuis baptiçatis noceant: cu eosdæmdz niorum facrtficijs fanare conantur:dfquomodo eis profit cum baptiçâtur parentuni fides:quorum eis non poteft obeffe perfidia:determinans.Epiftola.XXIll, Bonifa cio coepifcopo ä^c.(!iueris amcutrum»

tf' Hieronymus Alipio drAuguftino cpis:eo^opera atq; auxilio bxrefim Cadeftina cxtinHam gratulästdifauare contra libros Annianipfeudo diaconi refcribere diftu/ ^^_liffent:excufans.Epiftola.XXIIlJ^ Dommis uere é^c. Sandus Innoccntius. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^

'^Hieronymus Auguftino:dc celo fidei cotra bæreticostôC de odio Ô^ pfecutionceoruZ dem gratulas.Epiftola.XXy. Dno fando ÓVc.CDmniquidê tempore.

lt;rHieronymus Auguftino: falutationcm fratrum illi committens: amp;nbsp;fubfimilitudine de praua baereticorum dodrina in ciuitate bicrofolyma pullulante dolens. EpiftolL XXVI. Multi utromclaudicantpede.

^Hieronym’ Marcellino dfAnapfycbiæide origineaiaecatbolico^tatt^ bxreticoy fcntétias référés:Epiftola:XXVlI. Dominis uere A'c.Tandem ex africa. CAuguftin* ’Hieronymo:deimortalitate aïae:amp;rfiaia fit pars dei: aut incorporea : di' fputas: Deinde ubicótraxit aia reatu quo trabac in condénationé:etiâ infantis:éy fip facfmxpianr gratis: nó liberec:inquirés.Epiftol3.XXVIll. Deu noftrS g nos. T^^uguftin^Hieronymotexpofitionéde eo quod fcnbic in canonica lacobi:Sigs tb tam legé fcruancrittoffendat aut in uno:faduseftomniu reus:pctens.PIurimaetiam de connexione nirtutû ae uitioÇi fm pbilofopboÇi catbolicoruq; fcntentias ptradâs. ^iftola.XXlX'duod ad te fcripfi.^ lt;Hieronymus Auguftino:cur fibiad quacfitanó mox rnderit:fetxcufans: Simtil amp;

»V- fmamicitia ól cbaritaté eidem poliicés: óf ad obuiandS baercticoi^ calumniæ alteruz 6niin:adbortans,Epra.XXX.Dno uere «5l 'c.ViÇi bonorabilem.

J^aulmos Auguftïno:pro pentateucbo ab illocótra manicbæos cópofito:él fibi traf miffotgrâs babes ;,eundcq; pro fakitan litteraß: doclnna âreruditi5e uitæ æternæ de* prçcans.Epta.XXXk Dno fratnWc. Chantas cbnftî.

■fÄuguftm' ’Pauhnotegre âr dolenter ferens üli* ’ abfcntïâ:fimul Ô^ eius fanftû propo ntQ âr ;uebementiflimâwantaté cômend5s:atcp ad fincereô^ rccle fcripta fua relegen d^xorans.Epla.XPO^L Dnouere âtcObone uir.

JzPaulinus Auguftinonterato iuxta prionscpltementem fcnbens: ac îHi^præfentia e^ptans.EpI’a.X^Qi^llL Dno fratri ôiic.Ianidadtim frater.

^fAugudinus Paulino amp;nbsp;Tberafiærde præfentia amp;'meundoadnentu fratçz Romani b^ Agilis gratulas:amp; 'præfentiamiHorum affccransulloruq; mtæ ârdatus integritatem c5mendäs:atq; libros de libero arbitrioïc ad illos trâfmififfe afferens.Epfa. XXXHIL ^IPominis dilecliffimis ôlt;:c.(Cum litteras meas.

17 Paulin’ Alipio;pcntateucbumbeati Auguftmi fe recepifTe : amp;nbsp;ad ilium Eufebijde temporm biftoria librum tranfmifidc attcdansiacde ftirpe Öl 'ùita illi’ certior fiericuz piensîuitamœamp;originem propriamdeclarans.Epiftola.XXXy. Domino menz ^ôdc.Hæceftuera chantas.-^Paulin“’amp;;Therafia Romaniano:deeo q?fanclus Auguftin!*datus effet coadiutor Valerio bip ponenfi epoâllu certiorê reddetes: Simul amp;nbsp;^ falute Licentij adolefcétft gt;nbsp;cruditiffimicoprecantestamp;ad eundem carmina quædâ Âuguftinianææmulatiôis ^ nocatiua:confcribentes.Ept'a.XXXyi. Dno merito â;c.Pridie g bas darem’. ')^euerus Auguftino:familiariter uirtutes eius commendâs:amp; deo grâs propterea

*Venerabili ac defiderabili dfc.Deo grâs frater.

CAuguftinus Læto:tyfociniu illias in dei militia:confortâs:él quomodoodiffe opor let pattern amp;nbsp;matrem:etiam anima propnam eum qui ad regnum cæloçê tendit oftê/ dens:amp;;ad fugicndum blandimcntamaterna:a uita teterna retardatia cdocens. Epla , XXXVIII, Domino dilecfiffimö amp;c.Legicpiftolam.

r^uguftin’Licentioîut ad finé ueræ fapientiæ cófeqüendü:amp;; öincula bui’mundi tang perniciofa effugiendû:operâ det:pfuadens,EpIa.XXXÏX» Vix reperi occa. ^^Licentius Auguftino:beroico carmine uariû fuu ftudiu:5imul Öl 'beniuolentiâ fua ,amp;gratificandianimu erga eundé profitens amp;nbsp;cxplanas.t’pla.XL.ArcanSVarronis, T^^uguftinus Licentionpfum eo qgt; ad diuinä legem dfuitæboneftatem no tam ordi natus g ad carminu compofrtioné accedat increpâs:amp; ad dimittendu uana bui’ fæcuz Ii:aedandum fe totS deo exorans.Epla.XU. Si uerfus tiius.

4O\i^uftinus fratribus maudarenfibusïipïos co qgt; idolatræ effent 0^ tarnen ebrifti no men fcriptis fais infererent:cum quadam cbaritatis oftenfione increpans:acillis onna ebriftianæ fidei facramenta in facris libris præuifa:prædicla amp;« ;fcripta fuiffe demôftrâs; Simuldr ad uiam falutis:amp;; unius deiS^ hominis lefuebrifti fidem cxbortans.Epiftola XLIL Dommis prædicabilib^ élc.Si forte illi qui inter uos.

'VMaximus grâmaticus maudarenfis Auguftino:religionem ebriftiana propbanas : unült; 5deum per uniuerfum orbemdicet uarijs öl 'diuerfis uocabulis:a gentibus uene*

. ran contendcns.Epla.XLIIl. Habens crebro tuis.

lt;Ä~ Auguftinus Maximo grâmatico:Errorépræccdetis epfæ refellens:â; ad grauiora fidei ftudia illu cómonens.Epla. ^öLIIll» Seriumnealigd.

'l^^uguftinus Armentario npario Ss ^Paulineeius uxori.:ad celèrcm falutis portum propter incertum finem applicandum fore exbortans:âfquales æternæaitæ dilecio res efledebeamus:ac nota Ontreddenda cdoccs.Epiftola.2^TV. Dommis eximiis Öre.Vir egregius filius meus.

4rAugaftinus Valentinodn eos qui liberum arbitrium negant: atq; afferuntcf in die indicq non fit deus redditurus umeuieç firn opera emsunuehens.Epfa.XLyi, Do* mino dilediffimo amp;;c.Veneruntad nos.

^TAugudinus Valcntinonuxfa matcnam prions cpiftolx acrius 'contra’ nouos b«/ rcticos pdagianos de uolantatc A; gratia di(putans:Etiftud Salomoms : Nc declines in finiftia neq; i dcxtera;exponcs.Ep}a.XLVlL IDno dilediffi.amp;c. Crefeoniû fedi. tPAnguftmus Vincentio donatiftæamp;rogatidætde correclione multorumbæredco rum exafFeclii gatidens:lt;Quordametiam durius per feculares poteftates ad emenz dationemerroris coerccndos efle docés: De correclionum etiam amp;nbsp;perfecutionum differcntia:ac de bæreticorum baptifmo ^k facramentis pertradans: (S^cp per unitaz tern amp;nbsp;communionem malorum cum bonisnufti non maculcnc;atq; de duplid con/ fufioneadducentc peccatum amp;adducente gratiam d^glonam déterminas. Epiftola XLyni.Dilcftiflimofratri amp;c.Accepiepiftola.j l^Äuguftin^Deogratias pretbyteroifex quaeftionib’ab illc propofitis fe refponfuÇi poHiccns.EpIa.XiJX Sinceriflimofratri amp;rc.(nuæftiôes tibi\ppofitas, ifAuguftinus Bonifacio comituquid interfit inter errorem amanoÇiéldonatiftaÇiî lt;Caufam deinde quare a cómunióecatbolicæ ccclcfiæ donatiftæ recefferint infinuâsî 0: ;quomodo etiam magna mifericordia cam illis fianfi legibus imperialibus ab erroz reluo coerceanc edoccns.Epla.J-. Laudo amp;^.gratulor.

J^Macedoni* Ayguftinonllius fapientiâ admirans: Q^çpob ei’uerecundâ petitioné duos uinâos liberos explicucrit affïrmans:ôrquæ bcatauita amp;nbsp;uere uirtutes fintfeire o^tans.Epla.LI. Dno mento Arc.Miromodo afficior.

lt;[Augurtinus^acedonio:unde uera amicitia emanct:^»^ obq caufam pbilofopbiuc ram pietatem 6^ beatitudineminuenire non potuerint dcclarans. Q^cp earn fola fpe in præienti nita confequi po(Timus:edocens.Epiftola.IJI. Auguftinus epifcop‘’àc J2amp;iis fapientiaiw quammibi.

Tz Macedoni’ Àuguftino:An fit officin faccrdotij interuenire pro reis cofulcns.Epla LIU. Domino merito amp;'c.®ptatasadmodû.

»CAuguftinus Maccdonioifolationêpractadaequæftionisexpedicnsfamp;adillius inz ^quifita refpondens.EpIa.LIlil. Auguftinus eps ödöNegociofinimQ in rcpublica.

'»MDiofcorus Auguftino:fuper quibufd5 Ciceronis dialogo^: interrogatiunculis cO flaeitans.Epfa.JtV. _ Procemiare apnd te.

.tfAuguftm^ Diofcoro:illu de fuperfluis 0^ curiofi's quæftiunculis inqrentê increpasï amp;nbsp;ab inaniunlgi applaufqlt;^ fallaciboim laude cauendu efle demonftrâs : Ó dde fumo bono accurate difputas.Epla.LVI.Tumeinumerabiliu.

'’^Auguftinus Dardanoifeipfum q »tardiusad quæfita refponderit excufans: Ardein? de ad interrogata p eum: (Quo mediator dei 0« :boim homo xps Icfus:nuc efle eredag in cælo:cum pendens in lignoiamepmoriturusdatroni credent! dixeritiHodicmecu cris in paradifoirndens.Epla.LVII.Fatcor me frater.* ^ Paulinus Auguftino: (Quid fit qd in pfalmo decimoqnto dicióSanclis q funt in terz ra ei^: mirificauit oes uolutates eius inter illos ô^c.Qui fint illi fanäi g fût in terratintet/ rogansiamp;dequibufdaalqsdubitatiunculis ex pfalmisieuagelio amp;fepiftolis fibifatiflie ridcfiderans.Epra.Lyill. Depaucis quænunciam.

J^Äuguftmus Paulino:quaeftiunculis emfde in priori epl’a prælibatis: magna eu mo/ deftia utilitate rndens.Epla.IJgt;C Beatiffimo 0; ucnerabiTr óre. ((^ de puentióe. ^EÄuguftmus Ceciliano prrfidi:ut circa bipponéfem diocefim ita innigilare uelit co.* tra bæreticosiquemadmodum in alps Africæ partibus fecerit:exorans.Epiftola.L^ Domino eximio óre.Adminiftrationis tux.

^Auguftinus Dulcitio tribuno;qucmadmodnm oportcat baereticis refponderequt cucxdibus cccldiâ uaftarenó poflïnt:ln feipfos tn crudcliflimiiproprio cxitio eâ ter/ rere fe credât inftitucnsiac deinde auSoritatib ^ plurimis:nemini fibüipfi morte infer r^ccie:edocens*Epl3.LXI. Dno eximio Äre.Non debui contemnerc.

CAuguftmus (CxleftinoHiacono:(Quomodo cbaritas libentcr gaudenterep recipiéz da lihrcceptacp rcpetendaió^q» cum reddi^îadbuc debcaf;explanans.Epiftola.LXU Domino ucncrabil. âïfc.Çguis longe.

^^Aagoftimis eidcm Cæleftfnôîlîbros ftios quos contra maniebros conferipfitrepe tensze^ de tnplicinaturarumdiftnbutiöe differens.EpiftoIa.LXnL Auguftin^ Cæ/ leftino.® utinam poffem affidue.

Ä~Äugiiftinus Aurelio epifcopoteidem de fuabcniuolentia gratias agens : de illiuf^ fagacitate él “ integritatein eedefia Africana plurimum fruftum fperans : atep de con/-uiuationibus ärcomeffationibus ab eedefia proijciendis feuere laborans.EpiftoIa. L^IL Aurelio epifcopo amp;c.(Qua gratia refpondcrem.

^^uguftin^ Paulino amp;^ Tberafirrcp quæftiunculâ fibipropofita nimis breuiter cxpli cuerit conquerenstamp;qualiternoftræ noluntati diuinâ uoluntatern præferre debcaz r^s enodans. Epiftola.LXV* Sanclis amp;rdeo dileclis Ólt;;c.CbariHim* ’frater Celfus. ^TAuguftmus A: Alipius Maximo medico ciui:ut fuosq ecdefiæcatbolicænondum funtincorporati;docere no differat;qucmadmodum unum deum in trinitate eultu la triæ adorare debeantrogansrSdquomodo de trinitate crcdere amp;nbsp;fentire oporteat cxz .pl^ans.Epiftola.LXyL Dno eximio ä'c.Cum a fanfto fratre.

^'Auguftinus Alipio feni:de Gabiniani amp;nbsp;Diofcoriad fide catbolica conuerfioc plu/ fimu gratulans.Epta.LXVIl,- Auguftinus Alipio feni. Frater Paulus bic eft inco. tnClcrid eatbolid regionis bipponæ lanuario primæfedis partis Donatiide nouo gc here amp;nbsp;inauditae erudelitatis pfeentiôe donatiftaÇi amp;nbsp;circûcellionû:contra catholicos perpctrata conquerentes:Simul amp;iaftas poenas eifdem pimperiales leges impofitas ,d^arantes. Epfa.LXVIU. lanuario : Clerici eatbolid Arc. Clerici öd circucelliones. r^uguftinus Reftituto diacono:quomodo in ecdefia dei fi qua forte pucrfa uel etiS fcelerata corrigere aut extinguereno ualeamus: faluo unitatis uinculo tolerada fint: pertradans.Epfa.LXlX. Dno defiderantiffimo Ac.Aeftus indicantes. iTAuguftinus Bonifacio eomiti:Cur poft prions uxoris obitum: alteramnon bapti/ Çatam ducere uoluit : A filiam ex ea genitamperbæreticos baptisan permiferit. Cut etiam concubinali commixtione A uanitatibus buius feculi fe polluerit:paternc cor/ rigensiamp;ad faniorem aiuendi normam alliciens.Epiftola.LX^ Domino filio A?. ,^eliorem bominem A g faciliores.

^^ebridius Auguftinoidepbantafia Amemoria inquircns.Epiftola.LXXL Au guftino Nebridius.Epiftolas tuas perplacet.

Augaftin^Nebridioiad priorainterrogata perpulcbre rndens:A de triplici uiimaz Sinatiua per traftans.EplatLXXIJ Auguftin^ Nebridio. Prooemio fuperfedcbo. ITAuguftinus Poffidio fid qui cu eo funtian Aqmb^liceatfe ornate auro uel ueftibus determinas.Epiftola.LXXUI. Dno dile3iffimo Ôdc.Magis quid agas cu cis. ^TAuguftinus Deuterio epifcopo: de errore Acxpulfione victorini fubdiaconi magt; nicbæi;Ade eleclis Aauditoribus manicbæorurn amp;'corn bærefipertraSâs. Epiftola LXXim. Dno beatiffimo Ac.Nibil melius me facerc.

'IT Auguftinus Auxilio epifcopo:an pro peccato patns/filiusiautmarifi/uxonautdoz mim/feruus poffit excômunicari:Et quae fitcaula luftac exc5municationis; explanâs, Epiftola.LXXy. Dno dileSiffimo Sdc.Vir fpcHabilis filius nöfter.’ fTAuguftinus Aurelioiq? monaebi defertores monafterioÇiad militia clericatus eligi .n^ debeat determinâs.Epla.LXXYL Dno beatiffimo Ac.Litteras nullas tuæ. r Auguftinus AAlipius Aurelio papxigratiarumaftiones deo agentes pro frucluo/ fo incremeto miniftrorum ecclefiae deuotoÇi: per eunde inftituto^^.Epl’a. LXXVJL.

_Domino beatiffimo Ac.lmpletu eft gaudio os noftrum.

^ Auguftinus Efycioide propbeticis didis fine prædielis Afinefeculi: métem fuatfi poft beati Hieronymifcripta apenes.Epiftola.LXXVllL Domino beatiffimo Ac. .„Ad fanciitatem tuamfilio tuo.

TEfycius Auguftino: (Quid ipfe de fine feculi Aaductu dni fentiat déclaras: A ut^ figna euagelica Sdpropbetica quaein nobis compléta funtifinémundiproxime infta/ ^manifeftét:iogrens.Epla»L2Q^l^’ Ï^no beatiffimo Aç.Defiderâti Aexpedâti. ^ AuguftinusEfycio:declarâs q? fingula fcripturarum teftimonianon fint fufticientia’

4

ad îndicandum certdm amp;nbsp;dct^rminatóm tempus aducnfus dominn Ä ^ quemadmd^ dum 111c defiderandus uclexpedandus fit : docens . Epiftola . L2CX^ Domino beatiffimo ólc.Accepilittcras uenerationis tiiæ.

Auguftinus Eudoxioabbatimfulæ Caprariæ:amp; qui cum co funt fratrib^:exbortafc ut memores fui Ôdfratrû fuoÇi fint in orationibus:atq? ut officia ccdcfiaitica ita fubeâtî utneq;auida clationeaffcdafTcincq; blandicnte defidia refpuere uidean^ admonés» ^idoIa.LXXXk Dno diledo ék'c.CQuando qaietem uefträ.

€Auguftinus Largo: ut fallaces fuauitates bums fxculi amp;nbsp;uanos ciufdem appetirite lt;S^ amores contcmnattadmonens.Epiftola.LXXXil ’ Domino infigni amp;'præftan/ t^mo d^c.Accepilittcras cximietatis tuæ.

^TAuguifinus Cryfino : illum propter impatientem mcerorem amiffionis reru tem* poralium:él ftultam eins propemodum defpera'tionem increpanszdradmeliora ex' bortans.Epla.LXXXnL Dno uere óre.Rumorad me detulit»

^Augufhnus Gaiotferipta fua familiariterilli commcndans:ólt; ;fimulquid in bis fentn re: aut cuiafenbere debeat declarans. Epiftola.LX2Olt;lin. Gaio Âugurtmus.X^ a^ te abfceifimns.

T^uguftinus Cófentio:detribus generibus rcrum quæuidentur: Vnum corporal^ liumtiSecundum fimile corporalibus:Tertium ab utroep difcretum:quo ipfa fola rnniz tas uidetur:d;quædam pulcbra de ipfa trinitate pertradans. Epla.LXXXV. Au' eußinus Confentio.Cogitationis carnalis compofitionéi

* Auguftinus Cafulanotan liceat fabbato ieiunare:eleganter determinans. Epidot LXXXVL Dilediffimo ^ defiderantiffimo d^c.Ndcio undc fit fadum. iFAugudinus Fœlicitatiamp; Ruftico: amp;; fororibus quæ cum eis funt:dc ineffabili iuz .cunditate quam præparauit deus diligentib’fe commemorans: dr ut ipfi mutuadilc/ dioneunitatem fpirit* in uinculo pacis feruare ftudeat admoncs. Epla. LXXXVIL Dilediifimæ drfandiffimæ d-cBonus eft dominus.

lt;quot;Hilarius Auguftino:an borna poffit efte fine pcccato:amp;'mandata dei facile cuftodi re fi uelitid^ran infantes non baptijati morte præuentirperire poffint;lDeinde de diui/ te manente in diuitijs:an regnum deiingredipoffit: fi non omnia fua uendidcrit : 0^ fi fibiprodefte poffit:fi forte ex ipfis diuitijs feccrit madata: Sdan liccat aliquo modo iu' rare:Poftrcmo quæ fit ecclefia de qua fenptû eft:cp no babeatrugam neep macula ir^ c^cns.Eplh.OCXXVlUi Dno fando d^c.Sanditatis tuaegratia.

rAuguftm^Hilano:interrogatiunculis prion’s epiftolxtam eleganter g diferte fatiTx faciens.Epta.LXXXlX. Auguftinuseps d^c.Ex littcris tuis didici.

C~ Patres Cartbaginenfts conciliplnnocentio pontifici m3ximo:quid in co adum fuê' rit contra Pelagium amp;dCæleftium bæreticos exponentes. Epiftola« XÇ. Domino bejtiffimoä^c.Cum ex more ad cartbaginenfem ecclefia«'

''W Innocentius papaipatribus Cartbaginenfts conci11] rcfponfiua.Epiftola.XCI In? nocentius Aurelio amp;:c.ln requirendis de bis rebus.

^Auguftinus 0« !alrj epifcopi in concilio Mileuitano præfidentes : Innocentio papa*: deperuerfa Pelagianorum0^ Cxleftinorum bærefi tV dodrina conquerentes. Epik» ^XCH. Dno beatiffimo amp;c.d^uia te dns gratiæ fuæ.

ç^Innocentius papa præfatis Mileuitani concilq patribus:eorundem ordinata amp;nbsp;cS' ditutiones comprobans.Epiftola.XCHI. Innocentius Siluano fem amp;;c. Inter exte/ ras Romanæ eedefiæ curas.

•^Auguftinus Hilarionlli Palladiû fratrem comendans:amp; de prauo dogmate Pelaglj duobus concilijs Cartbaginen.uidelicet Ô^ Numidia: reprobato commémoras. Epla XCIJIL Dno beatiffimo d;c.Honorabilis films nofter pallidly.

IjTAuguftinus Ä: ’all] epifcopi: Innocentio papæ contra dodrinam Pclagq aenus in/ uebentes; atep ad diligente expurgationis eius indagationê faciendam exhortantes» J^iftola.XÇy» Dno beatiffimo 6lt;ic.De concilijs duob^prouinciae.

•fjnnocentius papa præfatis epifcopis:eorum fcriptis refpondens. Epiftola-XCVL

Inooccnttifs Awclib SieTrafcrnitatis neflræ lifteras plcnaS» ir'înnoccnti‘’AureIto óf Auguftmo épisuit in dno gaudcat cupics;amp; ; pro co paria uO/» ta ad deu rcpcndâttprecâs.r’pla.XÇVU’ Innocêti’ Aurelio amp;c.Aceeptiflimimibü ÄTuodius eptfeopus Augurtinotderatione dVdco;de corpore faluatoris an fubdan tiam dei uideat:de anima cbriftitórqui fint fpiritus de quibus Petrus dicit: Mortificaz tus carne âd uiuificatus fpirituun carcerc prardicauittfcirc cupiens. fcpillola.XCyHL Euodius eps ódc.Pndem quæftioné mill*

'^yXuguftm^ Euodio:admterrogata per eu copiofe refpondes: cV fibifatiffiiciés. Epla XCIX* lDno dilecîiffimo lt;yc.Q.uæftio qu3 mibi propofuifti. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘^

C^uguftin^Euodiotfibi fratré Barbaat cômendâsiamp;ffimuliuxta priOra interrogata deegreffuaiæ a corpequeadmoduad corpalia loca fern ' poffitmellocis corpalib^ dez tincriideterminas.E^laiC. Dnobeatiffimo ódc.Frater ifte noie.

'ir^“guftin^Euodio:de difficultate ad importunas finguloÇiquæftiôes rndendi prat rnittes: Vtçt etiâ aia præfens fit cû in fomnis uideat:amp; utR :oculis corporels Filius pâtre uideat aliqd traftas.Epla.Çh Dno beatiHimo Ac.Multa qnæns ab boic.

^^Auguftmus Euodio:de trinitate amp;columba q fpulTancFus demonftratus cd difTc/ ri^s.Epta^CU’Auguftinus ^s âdc.Siea quæmemagis occupât*

I^Auguftmus Quintiano i ilIi Gallam uiduam amp;filiam eius Simpliciolam uirginem commendans:amp;rper cas reliquias fanâiStepbanifibi tranfmififle profitens. Epiftola OI. Dno beatilTimo AfcHonorabiles dei famulas.

^TÄuguftm^ Sixto plbyteroicp pniciofû dogma pelagianoÇ ide gra dei: Iris fuis dull ciffimis ^palauerit:côgratulâs:ôlt;:ad p bâc bærefim læfoÇi uulnenb^rcmediû adbibéz dSamp;fmedelâîexbortâs.Epfa.Çnn. Dno uenerabili amp;rc.Exquo bippone. ITAugußin^ Sixto romanoprefbytcro:dc gratia deiiuxta prioré materia latius dilIc rens.Epfa.GY* Dno in dno dno^i SdeJn epi'a qua p cbarilfimu fratrc.

tTAuguOin^âf Alipius Paulino:de Pclagio Britone:«^ libro illius degfa dei differed t^Epla.Cyh Dno beatiffimo dVë.Tandealiqn prouidit deus*

i^Auguftin’ Vitali cartbagincfi: HIQ ^ co q, dicebat ^ mfidclib* ’nó cc oraduffcd tmz modo ut cónertanc prædicandû obiurgâs: ac infup duodecim de gra dci régulas fm catbolicam fidem tenendas tradens.Epiftola.ÇVlL Auguftmus epifeopus Êeê^Cq de te mibi effent.

^Auguftlnus Seleucianæ:de baptifmo amp;quot;nbsp;peenitentia beati PctrirptracFans, Epiftola CVIII *Religiofiffima c amp;nbsp;in xpiamp;;ë*Ledis litfcris tuis de falote ueftra.

Auguftmus fandimonialib^ullas pro alterna inter fe difcordia óf contentióe inere? panstëëad fraterna concordia cumpræfmitiôc regulæ A rmodi in monafterio uiucdi ejdaortas.Epla.CIX. Sicut parata eft facoeritas.

lt;1 Narratio coiy quaegefta funt: cS bcat^ Auguftinus eps Eradiu prelbyte^idefigna^ u^c ^anunciauit fucceffore fibi.EpIaX^X. (Gloriofidimo Tbeodofio duodecimo. irAuguftinusIuIiano comiti:depfecèi(fima at(^pleniffima iufticia traftans:ôfquô uiz uere debcat quoad deu (St* ,pximos edocés.Eplà.CXL © mi frater daariffime. CAuguftmus Paulinæ:de uidendo dcoffubtiliter diligenterez inquirens:utram pet* oculos corporeos deus uideri poffitdmprimis canfam dilatioms promiffiaffignans: gf plus nalere in bac mquifitione uiuendi:g loquendimodum aftruens,Epiftola*CXlI. Agsuftinus.Memor debiti qd ex tua petitioe.' 9^Auguftinus Komamanoirationem cur in pellicula adeum fcripferit reddens: graz tumqjbabens q fe gaudq domefttci participé facere uoluerit. Epiftola.CXIlI. Nó base epiftola fie inopiam cbartæ indicat.* Nebridius Aogoftino:illumfe amare:illi feruire atq5 inbærerc obtcftans. Epiftola.

Cgt;QnE Ita ne eftmiAuguftinc.^ y^^guftinus Nebridio:epiftolis fuis refpondendo eum confolans:^V quœfticm qua cunclac'':quom0fiat utnobisa fuperiorib^potcftatibus uela datmonib”: 0ccogit3tioz nesquaedam inferantur óffomnia : Illiquoq; qua quærit: utrurn fumma ilia ueritas 0: 5

fumma fapientia ^cgcnerahtcr bominîs:an ctiam nniufcm'ofq; noOrum rationcm co tineat:fatiffaacns.Epiftola.CXy. (Quagmeianimicognitor fis..

C'Auguftin’ Nebridiodittcns eius ubiipfu argmt q, cofulere ncgUgatut una fecu ui/ uere liccat:SimuIetia oftendens quo paflo ad bocpuemn poffit ut finceÇiillud bonj euftcc atc^ amc6Epiftola.CXVb Nungæqueqm'eg toaÇi.

''^Auguftinus Ncbridio:cpirtolx qua petit ut tanto ocio fuo indicet quid tnfenfibilis atep intelligibihs nature difcementia profeccnt:rcfpondens.Epinola.CXVn. Niu rumadmodum eft g tnibi»

tfAuguftinus lanuanonnguifitiombus eius de quibufdam ecdefiafticis obferuahoz nibus refpondens:ccrtaq? ratione diffiniens circa fingula quid faciendum fit i él g? gez neraliter id quodneep contra fidem:necp contra bonos mores iniungitur : indifferent ter fit habendum : ac pro eorum inter quos uiuitur focietatem fernandum* Epiftola. CXVIII» Dilecfiffimo fiho élc.Ad ea quae me intcrrogafti.

' ')|^Auguftinus Ianuario:refidais quaeftionib^ eius refpondendo:caufam reddens cur anniuerfanus dies celebrandaedominica: paffionis non ad cundemredcat anni diem ficut dies qua traditur natus:amp;lt; :de ratione ac myfterio pafcbæ:fidcrum: fabbati: praw ceptorum decalogi: diei dominici:tridui crucirixi:fepulturac: refurreftionisi quadra/ cefimae ieiuniorum:numeriquadragenarq ac quinquagenaripdiffufe Ôi fubtiliter difr lerensiSaluberrimaquoœ régula iterum diffiniens quid de bis quae uarie per diuerfa loca obfepuani ffeclandu fitigd etia refccandû.Epta.CXIXî LeSis litteris tuis» tlAuguftinus Honoratoiquaeftionem de gratia noui teftamenti:cum quincç alijs plt; cum propofitis : accurate : ampliffimeac difcrte pertraftans atcß diffoluens. Epiftola CXX. Quinep mibi propofuifti.

T^’Auguftinus Probae:deorando deo:quod maximu uidaitatis eftncgociu:eleganti c^ioiocp fermone fcnbens.Epla-CXXI. Auguftin^eps amp;c.Et petitie te» tFAuguftinus Viftorianoide tam magnis malis Ódpraeffuris cbriftianis iminentib’ cd aucrentem:amp;;fibi refponderi petentem:fatiffaciens:ac cum dolore talia cómemoran o amp;faggrauado eum fanftaçi fcripturaçi cxemplis plurimum confolas:Qucmadmo dum etiam pro captiuis ancillis dci orare debeatiél quid illas facere uelitiadmonens» Ep^ola.CXXUt Dno dileftiffimo ö^c.Litterae tuae impleuerut»

'quot;^^uguftinus Orontiotgratias pro aduentu él litteris eius agens : nunciatatp in colut mitatemipfius continua optans:amp;;adquaeda uerba ab eodem fcriptabumiliter refpo dens.Epiftola.CXXlIi’ Dno cximio 0cc. Ago gratias.

lt;rAugaftinus Olympio:eum commendans:ö^bonorem adcptumcelfiorem non al ta fapere: fed bumilibus confentire debcre firn cp a domino didiceritïinfinuans : petiz tionemc^ Bonifacq epifcopi fibi faciens commendatam.Epiftola. CXXnil» IDomit n^ilecliffimo ólt;!t.Q.uicquid fis firn fæculi bui’ curfam.

^^TAuguftinus Comelioiepiftolam confolatoriam propter mortem uxoris Cyprian nxpetentcm:incrcpans:0lt; :ut uitam emendet exhortas.Epiftola. CXXV, IDomv no dilecliffimo 0^c..Scripfifti mibiut ad te.

tlAuguftinus Antonio:ei de fideifpe él cbaritate gratulanstêx !dco gratias agensterz roremcç cauendttm:ôlt;fquid defideret:exponés.Epiftola.C2CXVI‘ Auguttin’Anz tono.Cum a duobus tibi fcripta deberen6

quot;^TAneuftmus Donato proconfuli Afncxiut a fcelcratis amp;nbsp;facnlegis anfibus inimicos ccclefix cobibeat:non tarnen occidat: illum exbortans.Epiftola.CXXyH. Dom» go eximio élc.Nollemquidem in bis affliftionib’.

C^Auguftinus eidem Donato:illius uirtutes èi prxconia extollens:ueraq; famam : no in ore uulgi:fed in uirtutis fulgore él pondéré cófiftere demöfträs. Epia. Ç^QCVllI# _Domino exirnio élc.lt;Q ^ tc adminiftrantem.

^^'^uguftin’ Olympio:de illi’ erga eedefiâ deiamore gaudés: amp;lt;ide jsfeclióe él fug« multorum fratrum ob perfecutioné ecclefixquerulâs: él ilium pro prxfidio ferendo obfecrans.Epta.CX^öX. Dno exirnio élc.lt;Öuauismqx..

^TÄuguftinus Circcnfibasjutbonaqaæm corum dtn'tate per cum facia laudan^no fib i fed deo attribnantur conteftanstä^ illud cxemplo attp fcriptnra confirmas. Quid prxterca occulte fegregatis ab unrtate cogitandu di ;cligendum fit exponcs.Epiftola CXXX. Dominis bonorabilib^amp;c.Siid qd’in ueftra ciuitate.

gt;Augofiinus Memorio:confitens fe librosquos cmendatu^fc promfferatmittcre; caufamcj cur id no feccrat exponens:Pofltdium præterea collega fuumnon littcns il lis quas uana^ Itbidinû ferui liberales uoeänfed uere fiberalib’inftitutum cômendâsi Iniquof(ß ödmpios g fibieruditi uidenc confutästac panter oftendens cpilloi^ litter» nórecla: liberales uocenif:lt;i-quéadmodumin biftoriaÇê feriptorib^poifit efle aliqua propinquitas libertatis: pctitiöi quoq; illius de libris a fe derbytbmo 0« :melos compo Iltis rndenstödrationem cur non Icripfcntqbus numeris nerfus damtici conftent red? dens.Kpla.CXXXlquot; Dno beati(umo ôiic.Nullas iam reddcrc.

tfAuguftinus Florentinæ:fanftum propofitum illius ob timorem dnicommendansî ' atq^ a^onens utfi quid ab eo cupiat difcerc:id quod uclitquæratdibere fe ad fatiffaz ciendumexbibendoi^V fuperbiæ uitium in docendo follicitiifime cauedum effe fua* dcns.Epiftola.C2QC2!Ük Dominæeximiæ ô^c.Sanclum propofitG.

^F^uguftinus Ttah^itemis illius litteris ferefpondilTe a(Ïcrcns:cV cur Fratres epifcoz pi de tribulationibus fuis nibil fibiferipfermtadmirans. Epiftola. CXXXIIl. Relw grofiffimxaten in cbriftiélc.Tres epiftolas tuæ benignitatis.

iLÄuguftin*P5macbio:cauafagnitiois ei’ abfentis: firoulê^dilcclióïs expones: 6^ ca de re plurimum exultas atep gratulâs:gratalatoriàfqç bas Iras ad cum fe mifilfe contez J^s.Epiftola.CXXXIUi. Dno eximio amp;fc.Bona opera tua.

rAuguftinus Seucro:quätum debeaturucrac fratcrn ae cbaritatioftendens; ä^ cutti co fàmiliariter de mutua amicitia iocans.Epiftola. CXXXV. Domino bcatilfimo ólt;:c.Epiftola mca quam pcruexit.

iTAuguftinus FcelicidV Hilarinonllos ad perfenerantiâ ebantatis dei exbortas: amp;nbsp;de aceufatione Bonifaci] prefbyteri fe expurgans.Epiftola.CXXXVl. Dommis dile Siffimis Arc.Non mirorfatbanam.

'T^ugnftinns clcro iV uniucrfacplcbiecclefia: bipponéfis:de bis qux circa BonifadS prefbytefy gefta fucrintdolenter enarräsdpfofey proptereaperturbatos paterna: c3r folans.Epiftola. CXXXVIL Dilediffimis fratrib’Ólt;;c.Vtina fcriptur» dci.

^TAugaftm’ ite^ clcro amp;nbsp;uniuerfeplcbi bipponcfi: Ipfos ncabfentiâ fuä molefte fez rant obfecrâs: amp;; cos ad unanimitatem amp;rpatientia exhortas. Epiftola. QXXXVHI*

^pilccriifimis fratribus cVc.Imprimis peto cbaritaté ueftram.

^rAudax Auguftino: In primis gratias babens qdibenter fui fumpferit temptameta fermonisiA : deinde q? minus de defiderato fapientiæ tbefauro acceperit conquêtes: ac poft Auguftini commendationcmoptans atm petens:utabundanti’ fapientiæ flo ribus pafcatur dV uiuifontis bauftibus irn getur.tpiftola.CXXXlX. Domino ucz redke-Habeo grafiam beatitudinitux.‘ ^Auguftinus Audaciirationem quare epiftolam eius IxtnsacccpentiSd cur longain cpiftolam ad refpondendum non confcripferit aflïgnas:brcuitcr($uerbis illius quib’ fe commendauit:ac petitioniipfius refpondens.Epiftola.CXL. Domino diIeSifl» rnoA;c.Breuem epiftolam tuam.

^Auguftmus Maxima::tantum fe fcribens contriftari q? per errores noxios Óc perni ciofiftunos proumciam eius pcriclitari inteiligat:quantum ftudtum fandumipfius cu lætificauentîcaufamçg cur deus ifta permittat exponens:atq5 tpfam cônicndâdo conz * folans.Epiftola.CXLJ. Honorabili Areximiæ Ôdc.Quantum nostuû ftudi u. Illmcertus audor quidam Demetriadi: de uirginitatcamp;uita perfeda;qui poft fui purgationë a temeritate à; ambitionetin cómendatione Demetriadis uirginis qua inz ftitutur’ eftibumana : natura: bonu ac libertatem arbitrij nimis exfollit atep défendit ; 0-;eandeminftituensiquaeprima uirginis cura primuep ftudium effe dcbcat expomtr iftruitcj uirgincquæ confiliumamplexata efttmultomagis feruare debere prxceptu

Ä^ammu.optimis rebus occuparc.IDocctquoeç minimaprxeepta no effenegligêda: 6^ omnia finemurmurationccóplcnda: uirtutes prxterea uitiacg difcernere* Monet deincepsadulanti non debere crederc:necquég adulatione decipere:moderata fer/ uarcieiunia de dignitate nataliumnó glortari:rarocpin publicum procedcre, Inflruit eâ poft boe ‘de congruo orationistpe : Ói !modoleftionis feripturaç: : amp;:qualis debeat , effe ornatus in fponta cbrifti.Erudit deniepipfam ad cautelam in difcernendis co^ita* tionibus:Exbortac{^ poftremo illam ad omnc laborcm fcrcdum: caufam exconudez rationeinftabilitatis bumanæ ârfuturiiudicij aduentu: ætemitatifep contemplatione »aJ^nans.Epla.CXLlI» Sifummoingenio.

J^TAuguftinus amp;nbsp;Alipius IuIianacDemetriadis uirginis matri: quantum illidebeatre ligiomsaffeclumidr quantum eisapud deu lt;51 inter homines fit cura de ipfaiquantufq;

'frueV’ ex eorum miniftcrio exortus fit exponentes : ac follicitc admonétes ut contra-* ria gratiæ dei dogmata deuitet drcaueatiéEob id errorem illorum notantes atq; car»* pentes qui putant ex nobifipfis nos habere fi quid uirtutis in nobis eft.d^uædâ quoqj ipfius libri uerba qui ad Demetriadem fcriptus:0 ^ fub tituloepiftolx præmiftus eft co memorantes:fanctarûcp fertpturarum tcftimonqs arguentes dr condemnantes . Epia CXIdH- Domina: debitis dröGrateadmodum.^ ^Auguftinus Anaftafio:de periculofo mundi blandimcto:d’ dccfteclu amp;nbsp;operatiôe legis pertraftans.Epla.CXLllIl, Dno fratri ôiîc.Salntandi finceritaté» 'l^^uguftin^Sebaftiano:eplæ illiusqua ta:dinma peccatorib’delinquétib‘’legé dei babere fignificabattrefpondens-Epla.CXLA^Dno fancfo dfc.O^uis ab aio» 4rAuguftinus Confentio: iiliusquæftioni: utrum nunc corpus dominioffaamp;fangui/

4 . nem babeattaut reliqua carnis liniamenta:rcrpondcns,Epiftola.ÇXLVL Dileaiifi m^ratri drc.(Quantum ad oculos.

')57Auguftinus Proculiano:oftendensqua rati5e bonufitcüfe inuicé ab errore reuoz care conenciidej; fe agere afferenstdröntumtll3 diligatcxponcsiatcp pctens:ne in rdk fponfiótb’fibtdatis aliqd contumeliofe in fe dictum exiftimet: Ipfum præterea rogâs d; obfecrans:utpromiftiôis fuæ meminerittut fie uerttate difcufta errores de dilfenfio nôtoHanf.Epla.ÇXUVik Dno bonorabili drc.PropterimperitoW.' wAuguftinus Valerio:petens utde periculis offieij epifcopi aut preipyteri aut diaco ni eoguctiinidoncitatemq; fuijpfius bumiliter recognofcens: Ôd ut tempte fibi concez datidrin orationibus admuet doneemagis reddam inftructus.Epla.Ç^^yVjn » Dd» n^o beatiftimo amp;c.Ante omnia pcto.

^^uguftmus Profuturo:eidem malam corporis fui ualitudinem exponens: df quo-* niam id domino placeatirecte fecum agi confites: diefe^ drnoctes fuas orationib‘ ’illf’ commend5s:De fcandalis præterea drmceroribus conqucrens: ÓTad uigilandQ inter bæc ne emufquam odium cordis intima teneat:diligenter admonens.Epta.ÇXUX » ^^Eratri Prorufuro dre.Sedm fpiritum.

MÎAuguftin’Helpidiotgratû babere conteftas cp fe ga errare crediderit reuocarc ab crrore conat^ fitulliq; optas ut de*eu noffe faciatqdnode fe putatidrne in cotuméfié ptem accipiat q gt;nbsp;tantæ fibi cognitióis mun*optauerit petensiatq? ex fubiuncta róne fi liü non ene faâû demonftrâs.Epla.ÇL. Dno extmio drc.(Q.uis noftçferret. 'I^Auguftin* Nebridio:de eo q? fe btm appellaucritampla acfubtili difputatióediffe/ rcns.Epla.ÇLl- Nebridio Augu ftmus.Vtrum ncfcio.’ iTSiluanus ac cæteri epifeopi: de concilio Zertenfi Donatiftisireddctes caufam : cur ad eosadbucueritati acquiefcercnolêtes fcripferint: epilcopofcp ipforum eflemédaz ces ex narrationeeorumquasin concilio gefta fuerunt: comprobantes . Epla . CLH» ^_Siluanus fenex drc.Gum in auribus.’ vPublicola Auguftino:ab eo ut in legeacdmerfis eaufis mftruaifexquirens:quaeftio nefep lingulasadquas fibi fingillatim rüdere poftulatiper capitula lignas.Epla.CLUE

Dilecto óruenerabd1 drc.Scriptum eft.

^CAuguftmus Publicolae:fingulis quæftionihtts iHius in fuperiori epiftola annotatis:

ü^acfubtiUter fatifFacics.Epta.CLlHI. HoUorabilt amp;nbsp;dilecliffi.amp;c.AeduSanimi» 'T^'Auguftiniis Marciano:cx diffmttióeamicitiae probas illu nunc fc ue^ibabcrc ami/ cQ que ante non babucrat:rattonê( ^ rcddés:cur me prtus amicus non Fucrit: eundem prærerea cxbortans;ut ea praecepta teneatgbusipiorumamicina uera ac fempiterna effe ponit.Epla.CLy. Domino merito Arc. Abripui uel potius.

tTAuguftmus Probæ:dicla illius approbans:0lt;iea q? mala buiusmuditolerabiliora du xerit Ipe futuricomendasifibicp a dno futurx uitje præmia Ô^ præfcntis foiatia poicés»

Dominas infigni amp;c.Eftquidcm ita.

quot;Iz AuguiFin^ Optato:de origineaiæ dinercs:â^ fe de quæftiôc p eundcmota:ut^ ui/ delicet aiæ ficutcorpa ^jpagatóe nalcanan creator ops fine ulla ^ipagatóe nouas faci at fmgulasmunq fuilfe aufu definita ,pfcrre fentctia cófités:Doces præ^ea queadmoz dû fine piculo origo aiæ poifit lateretaftruéfeç neminé iuxta fana fidé a contagioe mot tis amp;; obligatióe pcti libcrari poffe mfip unQmediatórê deiÓzboim:boiem xpm Icfüj Curetia creeni filli quos creator pfciuit ad danationênó ad gram ptmcrczfubtilit exz pIanâs:Etad quæftionépricipalê redeudo:diffufedeea difputâsiÔptatû quoqj diligé ter admonéstne minus cautus noua incurratbærefim : ac poftremoqdillu de agitata ^æftiôe diffinitu audire uelit aperies.Epta.CLVlL Dno btiflimo Sze.Q^uis tuæ fan. * Auguftinus Marcellinoiqua ratione gdla per cum promida uebeméter cxpedcC aperiens:ac dubitationiillias refpondendo ut poena fcelerato^ praeter fupplicium mortis fitirogans tV exbortans:ut fic catboheæ ecclefiæ manfuctudo ârlemtas appa* reat:felt;ç qjlibros de baptifmo paruuloÇi«^ cpiftolam quandam ad ipfum non milerit exenfans: amp;ƒ tandem ccclefiam in numidia conftitutam fibi commendans.Epiftola. CLym, Domino merito ô^ôGeftaquæpromifit.

^Angullm’eidê Marcelhnoifollicitudiné fibiafferésincufTammc ipfe circGcelliocs 2*!clencos partis Donati cenfeat tâta fæueritate plecîendosmt qualia feccrûtttalia pa^ tianûeûcj }per dei mifericordiâ obtcftans:ut boe nee faciatmec fieri oino pcrmittat:ac plarib’argumêtis ldfuadens:acpoftremoad proconfulê 'quoq;litteras fedcdiffe ft/ gn^icans.Epiftola.CLIX. Dno eximio Ärc.CircScelliones illos.’ ÏÄuguftinus Apringio:beniaolentiä illius imprimis captans:ae deinde eum depre/ cans amp;; obfecrans ut circucellionibus amp;nbsp;clericis donatiftis pro quibus amp;in fupiori epi* ftola ad Ma^cUinu fcripfit:paria nórctribamfiSzne uel ipfi uel illi quoçebomicidiC pa/ tefaclum eftmultentipulcbriftp rationibus boe fuadens. Epiftola.CLX. Domino infignilt;X;c.Non dubito in bac poteftatc.

quot;JTAuguftin” Honorato donatiftje:cófili3illi^ ut iris inter fc res agac approbasibreuiz tercß qd ab illo rnderi defideret infinuas.Epla.CLXL Honorato epo amp;tc.Cófiliü tu. ^TAuguftin^ Glorio:Eleufio:FoeliciGrâmaticotâe cæteris:oibufcp qbus boe gratu eftt Primo caufam reddens cur ad eos amp;: ad nullos donatiftarum primarios tales litteras mifcrit: ac deinde ad memoriam eis reducés:quæ cumipfis in aclionc de communion ne ebriftianæ unitatis gefta ac recitata finttqmd etiam ipfe refponderit aperiés: amp;:ex bis alqfcçmultis quæaaa funttacri inuediuoep fcrmone cos reprebendens amp;nbsp;confite tans. Poftremoep cuidamobieeboniipforû refpondendo:plurimis exemplis aC tefti.» monqs fcripturarum comprobans:a bonis cbriftianis etiam malos eftetolerâdos.Epi/ ftola.CL2Ùb Dominis dileftiffimis amp;c.Dixit quidé apoftolus.

tTAuguftinus itc^ Eleufio:Glorio: amp;nbsp;Fcelici:narras quæ in difputatiôc babita cû Forgt; tunio Tuburficii cpo acta fintteofq; exhortas ôzobteftâs:ut illu ,pmiffi fui cômoneâtî ac grauiter inftent ut res compta peragat : Simul etiam ut turbulentis turbis deuitatisî a^liquâ uillâ nó magna côueniât fuadês. Epfa. CLXllL Dnis dilec.â::c.Fortanivr. iFAuguftinus Emerito:diligentcrab co inquirens originem fcifmatis âr caufam eut factum fitiinftanterq? ac iterato petens ut quid fibi uideatur refpondere nô grauetur. ^iftola.QLXmi. Defiderabili Ar dilecto ô(:c.Egocumaudio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

^Auguftinus:Fortunat^ôdAlipius Generofo:petentes utaddonatiftai^prefbytcçt quiepiftola adeu dederat:bæcpræfcnpta perferati Eidé^recitct quæ apud diuerfos

gefta funhuteâ audiés taccat: ^ ucntatiinfidian dcfmat.Eplb, CL^CV. IDHeHiffî/ ƒ infi ölt;: bonorabili ö^c.(Quoniam nobis notam.t

tfAuguftinus eps catbobcus donatiftis:caufas propter quascatboha ab eis odio ba/ ben^ refellens accófutans:eofcp ad amorêcbaritatis Órunitatis tnuitas:Demonftrans prætcrea : cp ubiin fcnpturis cbriftus agnofciturubietiam ecclefia agnofcac.Epiftola. ÇLXVL Auguftinus epifcopus amp;c.Cbaritas cbrifti. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

'iTAuguftin^ Fcfto:atebriftianæueritatis affertoresiHä conflater manifedét fuadés: Et donatiftas de pfecutióe qua $ inigtatc fua patiu6nó folu glonâtcs:ucç:etiâ bono* rem martyi ^quærétes:cû cofó errorib” ac ptinacia côdcmnâs:5ignificâsquoqj boies g in regione bipponêfi funnadbuc effe donatiftasmecapud eos htteras fuasqmeg ua luiffê.Épiftola»ÇL2CVlI» Ono dilecliflimoólt;c.Si pro crrore.

tfquot;Äuguftin^Eufebio:dcteftans facrilega eoiy faHa g in diffenfióe pacis ebriftianæp/ (euerât:facinufcp cuiufdâ iuuenis:matrê.ppriä cædcns:amp; in parte Donati fe trafferes: cu magno animi dolore execrâs:amp; tandé petés ut de caufa prefbyteri ipfi’ Proculia/ ni dihgeter pquirat:ä^ faciat ut to ta quæftio diflenfioms cu Proculiano placide pertra Hetur.Epra.QLXVm« -Dno meritoi^ óre.Seit deus eui»

'T^^uguftin*’ite9i Eufebioidicla ilb*’in fenegâs: amp;gd rogaueritab eo acetianuc ro/ get cómemoras:ad excufationé prætcrea iHP g luuenc matrê fua cædété a cómunió« nó probibuit rndensiEt p additionc quoruda execrabiliS cafuS crimêciufdê exagge/ rans:atcp ut bæc Proculiano nota faciat deprecas. Epla.ChXlX. Domino eximio ^.Non ego reeufanti»

CAuguftinus Seuerino:rationêcur iras illi’ lætüs fufeepentcxponés:catbolicacç ec/ clcfiä extolles:amp;: ■parte Donati condemnâs: IDeobicHione quoeç criminum collegas (u^ confLitans.Fpfa.GLX^ Ono multum ârc.Litteras fraternitatistuæ.w 'J^Augufhn‘’don3ti(fis;inueHina eos argutióecpfe ab unitate toti^orbis nefario fciP matis facnlceio diuiferintreprebendens:manifeftif(çfanHaÇi feripturaÇi teftimonqs eonuinccs.Epfa.CLXXl'Vobis donatiftæ catbolica.

^Äuguffinus Cryfpinonllu ut ad bancepiftolâ refpondeat prouocas:Et cp de bac re nibil cuipfo alijfcp donatiftis nifi p litterasagere uelit proteftans:FaHa illoRzprætcrea rcdarguens:â; fingulis illoçt obicHionib' ’ueriffimadiffolutione refpondens.Epiftola CX-XX1I. Quia bumilitatemnotiram,

T^uguftin^ite^t Cryfpino:eundé $ in baptiçandis mappalicnfib’’plusboicm g dcu timuerit reprebendêsiatq; non p boiem:fed xpm cui reiponfur’eft pterrcns : Är ut in ea caufa ambo ipfi audianc poftulansiEpla.QLXXUf Dcu quidê timere.' KTAuguftinus Pafcentio comiti Arriano:Caula curadeu fcripferitreddéstamp;cxrcpc titioncaHo^i in placito præterito:ipfum reprebendés ac confutanstfidccp fuam dare confitenstV exponcns:atq;manu propria fubfcribens:amp;: requires ut amp;nbsp;ille boe faccre u^.Epfa.CL2QÖnk Volueram quidem.

'j^’Auguftinus iteÇi Pafcentiotdicla eius falfa effe 6^ fidé fua fe dicere noluiffe aftruésï amp;fob ld ne ulteri^ laHet cp fidé fua dixcrit ddcómoncs.Epra.CLXXy. Sidicis te» ^n^afcentius comes Arrianus Auguftino:libicpin errore permaneat mcdaciter im/ properans:acconuitiofis comparationib^ eummordens:at(^ad refcripta ipfius pfide ^æf^ndês.Epiftola.ÇLXXy^* (Dptaueram te frater.

TTAuguftinus ite^i Pafcentio comiti Arrano:fupen'oriepiftolæ illiusrefpondens : amp;nbsp;ut ipfe ad argumentum exucrbis Apoftoli fumptum refpondeat petens. Epidola CLXXVIL Litteræ tuænecad reddenda.

^ÎNarratio altercatiôis inter beatû Auguftinu epm:amp;f comité pafeentiu Arrianû:ba/ bitæ in domo Anicia bmponeiregio prælenteLaurctio uiro clariffimo iudice ab utrif/ œnartib‘’eleHo.CL _XXVIIb Laurentius uir clariffimus.

I^nguftinus Probæ amp;flulianæ:de conuerfioneneptis Dcmetriadis gratnlans:exul tans at^ iaudanscp xpo fit defponfata:^ ad pfeuerantiâ exhortas» Epia. CLXX1Xgt; Dominarû honore dignidïmis âi^c.lmpleftis gaudio.

MtAuguftinus Honorato:quacftioniilli^ qua fibi confuli petit quid in penculis occur* rentibus fit faciendumtampUffime refpondens:amp; ^firma ac dilucida fententia diffini* ens:qua ratione tempore imminctis perfecutiois epifccmi dr clerici dei minirtri fugere po(Tint:qua etiam conditióebocipfis nequaq fit petmirfu* Epfa. CLXXX. Sando ftatfi 0lt;:c.Cbaritatitux.

^^Auguftiniis Italicae:eius petitioni ut de inuifibili deomtrum per oculos corpore os po^fit uideri fcribat:fatilFacicns.Epla.CLXX_XI. Dnseeximix Silc. Cd petiuiffes. ItAuguftinus Bonifacioullum ut mores fuosomet pudicitia cóiugalis:omet ft: fobri* ei^ atq; frugalitas admones.Epla.CLXXXU. nbsp;nbsp;Dno fublimi0^c.®rnet mores.

^FBonifacius Auguftino:fuperiori epî^ëîpîîu?refpondés.Epra. ÇLXX50lL Do* mino mento.amp;c.Tuse fanditatis.

ÄAuguftinus iterum Bonifacio:aftrucns folam admonitionem fufficere:amp;ei qui tern plum domini uiolare aufus fuerit poHc condonari i fi tempus pocnitentix diuinitus œneedar.Epra,CLXXXlin. Ego quos diligo.

^Auguftinns iterum Bonifacio: ei militem tranfmarinum Afriexlitos attigiffe: amp;nbsp;ab Italia bodem publicum effe nunciatum refcrens:ipiumcp per diredionem intentionis cordis ad dnm confolans.Epfa.CLXXXV. Dno fublimi 0^c.Africa: litus. ^Bonifacius Auguftino:prxcedcnti epidolx illius refpondcs:amp; ut deum pro fe pre* cetur petens.Epla.CLXXXVL Dno fando ä^c.Scio cp fit tua.

'irAuguftinus ite]^Bonifacio:eum ut pro cómi(fis aufibus debitamagat pocnitentia admones:amp;: oblationc interim atep cómunionéipfi interdicens.Epfa.CLXXXVU »

Dilediffimo amp;nbsp;• fpedabili Arc.Miror quomodo.

Bonifacius Auguftino:admonitionibus illius fe uclle obtemperare affirmans: deli* dumep fuum conntens : amp;nbsp;nimm de foribusecclefixabdradum : illxfum ei offerenst atcp ut ecclefix introitus fibinon negetur : oblatio quocp eius non refpuatur : bumili* _ter deprecans.Epfa.CLXXXVIIL Humilis faluto.Sufccpi aGt tremens.’ 'ITAugudin^ iterum Bonifacio:eaquxuidit illi cum commendatione narrans: 8ifpro Gudila fideliffimoipfius feruo uenia deprecans.Epla. CLXXXIX. Domino fubli m^c.Dum quodam.

^tbonifacius Augudinoffuocriori ipfiuscpidolxrefpondens:amp; ^ueniam Gudilx con ^^nans.Epidola.CXC« Dno beatiflimo amp;c.Fufcns paratocp.

FBonifacius iterum Augudino:fignificans ei Cadinum olim inimicom amp;rperfecuto remffuis fe nunc defcnfionibus commififfeiÄrbonorem dcboc diuinx potentix tri* buens:de puritate tarnen nibilominus Cadini adbuc dubitans : dfut Augudinus ab ipfo intcgru de fuis fenfibus accipiat facramentS podulans. Epfa. CXC1. Domitto uenerabili amp;;c.Cadinus ille priuatus.

MTAugudinus Bonifacio:anteccdentiepidolx illius refpondens: öé Cadinum facraz mento fe prodidiffe qgt; ab omni culpa amp;nbsp;erroribus alienus (itaiferensiExemplis quocp ®inimicis parcendu fit:c0prob3s:Epta.CXCIL Dno infigni amp;rc.Vir illudriffimA ^^onifacius Augudino^raue fibi bellum imminere conqueres: Slt; ;ut preces pro fe domino fundat prccans:Épl'a.CXCin. Dno uenerabili amp;c.(I}raue nobis.

•LAugudin^ Bonifaciotpræmifîx epfe illius refpódens:ód ut manib^arripiat arma:0^ j^ti0e aures pulfet audoris confules.Epfa.CXCIlII ,Dilediflimo amp;^c. Graui de.' ^Bonifacius Augudino:multos cxaduerfarqs cecidiffe:defois autemnullos uulne* ratos effe narras:amp; q gt;oret ut talis de mimicis ultio fxpe ^cedat petes.Epfa.CXCV.

Domino uenerabili ô^c.Manus foperba.

^n^ugudin^ Bonifacio : Ledo fe uacare amp;nbsp;aduentum ultimxdici exoptarc fcribens: aidorixc^illius gaudens:amp;ipfom quemadmodum fe in regimine baberc debeat in/ f^ens.Epidola.CXCYL, Dno infigni amp;^c.Ledo me uacare.

v Bonifaci’ Augudino:fuperiori eius epfx refpondens : amp;; manfionemipfius in bac uita adbuc neceflariam effe fibi confitens:utcp 0^ipfe oret ut falus aliquantulu tempo/ ns condonec exbortans.Eplâ.CXÇYiL Nungdiuinitas.

^TÀuguftin^ Fortanatianohllu cómoncns ut fratréeoÇi de quo collocnti fuerantro/ gare aignetur:ut fibiignofcatfi quid in ipfum durius amp;rafperi^ didumaccepentin epi ftola adeundem fcripta:In qua dixitaftius corporis oculos nec uidere deum nec elle uifuros: Se quoq? mo q? fcnpferlt no pcemterc cóteftas;Etcauß cur bocdixerit diluci de dr fubtfliter cxplicans;l'anflorumq; dodorum audontatibus ac diuinarum fcriptu raÇi teftimonqs dida fua corroboras.Epla.ÇXCYnL Cómonitoriu fando fratri. VAuguftinus Ediciæ:uebementer fe doluifle narrans : q? ipfa fic cum manto cgcriK .ut in adulterq ruinam mifcrabiliter lapfus fit ; d;ob banc caufam atq^q^fne eiufdem manti confenfu pene omnia quæ babebat: duobus monacbis tanquam pauperibus erogando donauerit: Q^ etiam præter illius arbitrium babitum matauerit:acri reproe benfioncincrepans:amp; qucmadmodum fe crga cundem iam ac de cætero baberc de/ beat:diligenter inllrucs.Epla. CXCIX. Dnærcligiofiffimæ ôfc.Ledis litteris re., lt;rAugaltin’ Afcllico:Litteris ilk* de cauédiludaifmidifceptatióerndendo:teftimoz nqs Pauli apoftoli cóprobans:cbnftianos maxime ex gentib^uenicntcsu'udaicarenó oportcre : d^ quæ fit utilitas legis pulcbre declarans: errorefq: aliquorum confutans: Tradando prxterea quæffionem:utrum qui cbnllianus eft;etiam iudæus uel ifraeli/ ta dicendus lit:diffinicns : q? fi boc elle non carne fed fpiritu mtelligatur : non debere ipfum nomen fibi in confuetudine fermonis imponere:fed fpiritali intelligentia retiz ncre.^fa._CG, Domino beatiifimo droLitteras fanditatis tux.

l^Nedarins Auguftino:quantum patriam diligat:d;eam florcre d:incolumeefleca pi3t:exponens:drCalamenfem coIoniam’non leui populi fui errrato prolapfam con/ querensxdepofcenfq;ut fires defendenda fit:innoxius defendatur:0lt; :ab innocentib^ moleftia fepare6Epfa^CQ. Domino infini dfc.lQuanta fit cbantas.‘ lt;rAaguftinus Nedario:epiftolæ illius apnnime0lt;lad plenum cummulta admonitio ne ac reprebefione refpondés.Epfa.QÇÙ, Dno eximio drc. lam fenio frigefcetib^. ^IfAuguftmus Maximino : primo rationem tituli buius cpiftolæ reddens : amp;nbsp;deinde cumdubitet:utrumille diaconum quendam rebaptiçaaerit:obfecrâs:utfibi quid ge/ dum fit refcribere dignetur:rcfcribendi impedimeta repellendo: diligcntcrq; admox ncnsmtfi non rcbaptiget: libera uoce boc clametiCduid ipfe etiam ulterius facere de/ creuerit exponcs.Epfa.CCIlI. Dno dilediffimo dre.Pnufq ad rem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»

MTAuguftinus Donato prefbytcro partis Donati:illidolorem cordis d'follicitudinem pro falute eius exponens:0^ errorem ipfius quo ædimat neminem ad bonum effe co/ §endum:fcnptuns fanclis atq; exemplis confutans:Euafiones quoq; eiufdem amp;obiez aones argute refellens:cum diligentiadmonitione ut refipifcat amp;nbsp;ad eeelefiæ unita/ tep redcat.Epfa..CCiIIl. Donato prelbytero dfc. Sipofles uiderc.

'^^'^ugudinus Aurelio Cartbaginenfis eeelefiæ epifcopo:Caufam cxponensobqua libros de fancla trintate per femueneineboatos déportca reliclos: iam terminare 2»^J li mittere curauerit:petens quoep ut banc epiftolam ad caput eorundem librorum iu ^atanteponi.EpIa.CC^. Dno beatiffimo ôlt;:c.Detrinitate quæ.

^Auguftinus Cyrillo bierofolymitano cpo: de magnificis admirandifqjfaneb Hie/ ronymi uirtutib^acpræconijs:elegâti(Timo ftillo différés. Epiftola.CCyl. Glorio/ fiflïmicbnftianæ fidei atbletæ.;

^Cyrillus Auguftino:demiraculis beati Hicronymi prefbyteri poftmorté celcbraz tis:accurate difertiffimet^ fenbes.Epla.CCVII. Venerabili epo5i ólt;!c.Illi^ fequcftP

Finis.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA Î ET lî

^^T^wt AureUiAuguAini Hipponen.epi: Liber EpiAolaÇifœliciter incipit, 4L Sancti AuguAiniad Volufianû ende falntantisîâ^ ut ipfu non pigeât fanclaÇi litte/ rar«Audio cura impcdcrc:ä^ præcipue adlinguasaplb^ legédas exbortâtis.Epla.L

(Dmino illuAri: amp;; merito præAantiAimo filio Voluuano: AuguAinus epifcopus.IDe falute tua:quâ amp;nbsp;in boefæcult; Io amp;^ in cbriAo effe cupio : fanAæ matris tuæuotis fu for/ taAe etiâipfe nóimpar.Vndemeritis tuis reddês faluta/ tionis obfequiü:bortor ut ualcotut litterarumuere certe ^ fanctaru Audio te cura non pigeatimpendere. Since* ra em 0lt; :folidaresé:nec fucatis eloquijs ambit ad animut nee ullo linguæ teclorio inane aliquid ac pédulum crépi/ tat.Multum mouet: nó uerborum fed rerumauidumtÖid multum ferret faSura fecurumjpræcipueaptbçt Imguas exbortor ut legas . Ex bis em ad cognofcendos ^pbetas excitaberis:quo^i teAimones utunturapK. Siquid autem uclcumlegis uelcum co/ gitas tibiom: quxAionisun quo diffoluendo uidearneceifar^deribe utrefcribâ*Ma/ gis em boe forte:dnoadiuuate:potero q præfentialiter loquitecutnon folum ^pter occupatióes uarias örmeas ärtuas:quoniam non cu mibi uacatioccurrit ut âe tibiualt; eet: Veruetia ,pptcr eoru irruenté præfentiâ :quiplxrfiq; non funtapti tali negociot magifq jlinguæ certaminib^:9 feientiæ luminib^ delcftantur. Qd auté fcriptu babect femp uacat ad legendu:cü uacatlegcti:nec onerofu fit prüfens: quod cum uoles fu/ mÉiiricumuoles ponitur»

aVolufianiad beatu AuguAinuipetitionéeius exponctis babitacp ^ximæcófabu/ lationêreplicatis: Etunumemultis quærêtê quis fibiambigua amp;nbsp;dubios fuos fenfus poffitaperire atep diifoluere:Vtçi uidelicet mundidomin^ólt; :rector intemeratæ uirz ginis corpus implcucrit:cadcq; mater decê menfiumlonga ptulerit faAidia:ac uirgo pepercrit amp;nbsp;intacta pmanferit.An etiâ intra corpufculû uagietis infantiæ ille latueritî cui paruarerSputac uniuerfitas:cæterafc^ bumanæ conditionis paAiones Öï mfnmi/ fates ptulerit:lntroducêtis ,EEta4L_

(Dmino uere fancto^cmerito uenerabili patri AuguAinoepotVolufianuf. Petis a me uir ^bitatis iuAiciæc^ documentü:utaliqua exambiguis IcAio/ nis peritæ difcenda percóter. Amplector gratiam muneris imperati: metç libens in difciplinas tuas offerotueteris fentétiæ auctorifatem fecutus :quæ nullâ ad perdifeendâ abundare credit ætatc.Ncq; imerito fapiens prüdentiæ Audia nullis terminis nec^ fine cóclufit : quâdo primordijs fuis remota uirtusnunqadeo re* ferai : adeuntib'’:ut ois ^tinus ad agnitione patefcat. Dne uere fancle ac merito uez nerabilis pater : eAoperepcium cognofcere babitâ inter nos ,pximc cófabulationê» (Ï^uibufdamamiedru conuentibus aderamus frequetes : proferebantur illic,p inge/ nijs Audqfq; fentétiæÆrat tn fmonis rbetorica partitio (apudagnofcêtê loquor) na etia lAa pauloante docuiAi. AAruebac qd eet iuêtio tquæiuennôis acrimoniaiquat^ difponendilaborîquætrâAationis gratiatquæ iconifmatû pulcbritudo : Ö^ r ,p in genio naturae^ materiæ:appofita etiâ dicendi facultas. Alijrurfus poëtica eleuabât fauen/ tes.Nec bancquidê eloquctiæ parte tacita aut inbonora reliquis:ut cóueniéter poe/ ta dixeritdnter uictrices nederas tibi ferperc lauros.Dicebatur ergo quantus iconiæ ®ir,(nbiuo» effet ornatusiquæmetapboraÇi uenuAastquâta in cóparationefublimitas:iam leues enodefc^ uerfustatq; ut ita dixerim:cæfurarummodulata uariatio.Tunead familiaz rem tuam pbilofopbia fermo dcflccticiqua ipfe ariAotelico more tang efocraticâ fo* uere cófueueras. lt;Quærebam’’ôlt;:gd egerit præceptor exlyciotquid academiæ mul* tiplex lV continuata cuctatio: quid ille difputator ex porticu:quid pbyficoK pcritia: quid epicureorum uoluptastquid inter omnesinfinita difputadi libido.Tuncqjma* gis ignorata «eritas:poAg præfumptum eAq ?poffitagnofci-Dum in bis cófabulatio

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;III

noftra remoratur: Linus emultis:amp; quts luqui't eft fapictia ad pcrfeclum cbnftianita/ C tis imbutus:qui ambigua in quibus bæreo polTiIaperire : dubiofcp fenfus meos uera ueluenfimilifirmare credulitatefStupemus tacétes. Tune in bæc fponte prorupitt Mirorut^ mundidominus ^k rcctomntcmcintæ fœminx corp’implcuent:pertule lit decern mêfium longa illa fafttdia mater : tV tarnen uirgo enixa ftt folennttate pari/ ■ endiiÄ: poftbæc uirginitas putetunntaSa. His âr alia fubneclit.lntra corpufculuua/ gietis infantiæ latct:cui parua putatur uniuerfitas: patic puerilitatis annos:adolefcit: iuuentute foIidaturtTamdiu a fedibus fuis abeft ille regnator: atc^ad unu corpufcu/ lumtotius mundi cura tranfterc.Demde in fomnos refoluitur:cibo alitur:omes mor/ taliS fentit affeclus : nee ullis copetentibus fignis tantæ maieftatis indicia clarefcunti quoniamlarualis illa purgatioidebiliu curaetreddita uita defunclif.Hxc Ôralia ficogiz tcs:deo parua funtUntcruenimus ulteri’ inquirentitfolutoc^ couentu:adpotion's pc ritiæ mérita diftulim’rne dum incautius fecreta temerâc:in eulpam defleaeret error innocuus.Accepifti uir totius gloriæ capax:imperitiæcôfeftionê:quid a partibus no/ ftris defiderec agnofcis.Intercft famætuæiut quærita nouerim” .VtcGc^abfq; detn/ mcto cult* ’ diumi in alijs facerdotib^ tolerac iplncia : at cum ad antiftite Auguftinum uemedegideeft quicqd côtigeritignorari. Incolumêuenerationemtuâ diuinitas fu/ «M tueac due uere fancle acmcrito uenerabilis pater.

tC^anfli Auguftini ad Volufianu:(ßuxftiones in fupion cpiftola itroduflas répété/ tis:eifdemc^ difertaac fubtili rcfponfione fatitTacictis:amp;; ilium ad firma crcdulitaté di/ ligenter admoncntis^E^laJIL

^quot;quot;^^(Dmino illuftriél merito infigni:amp; præftatiftimofilio Volufianot Auguftinus ÎD |d Wndno falutc.Legilitteras tuas :in qbus uidimagni cuiufda dialogi fpecimen: laudabili breuitate coprebefum. Refpodereigic debui : nee dilatioe aiiqd excufitionis opponcre.Accidit cm oportune:ut ab alienis négoces mibi aliquatulu uacaret.Quibus aut dicladis boc ociu ftatuerâ impcndere:paululum diftulitnequaq luftumefte arbitratus:utquéadquærendu exbortatus ipfe fuerä:differre quærentc. Qiusaût noftrum:quicbrifti(utpoffumus)gratiâ miniftramus:cum tua uerba lege/ ritata te uelit doclrina inftrui cbriftiana:ut tibi tin fufficiat ad faluteminon buius uita:

qua uaporis efle fimillima : tantillu apparétis 0Zilico uanefeetis atqjpcreuntis: ferma diuinus admonere curauit : fed illam falute ^ptcr qua adipifcenda amp;nbsp;in æternûobtiz nendä cbriftiani (umnsfPai^ eft ergo nobis lie te inftruiiut tibi fit liberado fatis.Ingc/ mum quippe0i::eloquiu tuum tarnexcclles tâc^ luculentû: ndefte debet etiâ cætcris: cótra quoÇi tarditaté feu puerfitatem:cóuenientiftimedefendenda eft tantæ gratiæ difpéfatio:qua fupbæanimulæ nibilipendut:quænimis affectant plurimu pofle:0: 'ad fua uitia fananda uel etiam refrenandamibil poffunt. Quxris igitur utÇ4 mundi do/ ||5 minus à: 'reclor in temeratæ fœminæ corp^ impleucrit: ptulerit decern menliu longa 111a faftidia matcriÓt tamé uirgo enixa fitdolcnnitatc pariendi : poft bæc uirginitas inuiolata pmâfent: Vt^intra corpufculu uagientis infantiæ:latuerittcuiparua puta/ tur uniuerfitas:paffus fuerit puerilitatis annos;adolcuerit: iuuctute folidat’fit:tam/ diu a fcdib^fms abfuerit regnator ille: atep in unu corpufculu:totius mundi cura traf/ lata fit:deindein fomnos refolutus fit:cibo alitus: omnes mortalium fcnferit afteclus: necp ullis cöpetentib’ fignis claruerint tâtæ maieftatis mdiciaiquonia laruaris ilia pur gatio:debiliu curæ:reddita uita defunftistbxc dr alia fi cogites:deo parua funt.Hanc kribis in quoda conuentuamicoip ab uno ex multis qui aderatillata efte qüæftioné: uos aut interuenifte ulterius inquirenti:folutucp cóuentöiad potion's peritiæ mérita diftulifte:nedû incautius fecreta temeranctin culpa deflecicret error innocu^. Deinz de ad me littera§ituaÇi dirigis intentione:amp;poft banc imperitiæ confeftïoné:admo/ nes ut a partibus noftris quid defiderer agnofcam. Adiungis etia famæ meæ itcrefte ut quæfita noueritis:qduteuep abfep detnmento diuinicult’in alps facerdotibus tole ratur infcitiatat cum ad me antiftitem uenic :legideeftequicquid côtigerit ignorari» , Primû igic bac de me opinioné facile præfumptâîquîçfo deponas:ewcp ammûguis ^

EPisTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in

erga me bemoolctiffimQfoluas atc^ cxuas: ac de me mibimagis g ulh alten credas : fl mibi dilcftioms uicemrependis.Tanta eft em cbriftiana^^funditas littcia^:ut i cis quotidie ,pficcrcm:fieas folas ab ineunte puencia ufep ad decicpita fenedutê maxi/ mo ocio:fumo ftudio:mehorcingcnio conarer addifcere:Nó quo ad ea quaenecefta^ ria funt faluti:tanta in eis pueniatur difficultate:fed cum quifq;ibi fidem tenuent:fine qua pie reâecp non uiui^ :tâ mu!ta:tam(ç multiplicib^myfterio^i umbraculis opaca intelligenda ^ficientibus reftant:tantac^ no fold in uerbis quibusifta difta funt:ue^ etiam in rebus quaeintcHigcdæ fut latet altitudo fapiêtiæ:utannofiffimis lacutiflimis: flagrâtiftimis cupiditate difcédi boe cótin gat. Qd eadê fcriptura quodâ loco habet: lö (Cu confummauerit bomo:tuc incipit. Sed quid bine plural Veniendûpotius eft ad remquâ requins:VbiprimS te fcire uolo:non boe babere ebriftianâ doclnnamcp ita (itdeusinfufus carniqua ex uirginenafcereif:ut euram gubernâdæuniuerfitatis t ucl dcferuerit uel amiferitzuel ad illud corpufculu quafi contraclam materiâ coUcclamq; tranftuIerit.Hominu ifte fenfus eft:nibil nifi corpora ualêtiu cogitare : fiuc ifta crafli'’ ora ficut funt humor atqj bumus:fiuc fubtiliora : ficutaeris CV lucis : fed tarnen cotpo/ ra quoçtnullum poteft efteubiep totfl: qm per inumerabiles partes aliud alibiabcat: neceffe eft: Et quätumcunq jfit corpus feu quâtulûcuc^ corpufculu loci occupet fpa^ ciumteudemcplocum fieimpleatmt in nulla eius parte fit totu:acp_bocdenfari acra/ rcfccre:contrabióV dilatari: iminutias dctcri:CV grâdefeere in mole :non nifi corpoçi eft.Lógealiud éanima: natura g corporis: quâto magis dei : qui creator eft ÔCanimæ amp;nbsp;fcorporis. Non fic deus dicic implere mudu:uelutaqua:uclut aer:uelutipfa lux: ut minore fui parte:minorémundiimplcat parte:amp;fmaiore maiorem , Nouit ubicp tot’ effetScnullo contineri loco. Nouit uenire nô recedédo übierat.Nouit abire nô defe |5 rendo quo uenerat.Mirac hoc mens bumana:amp;:quia nô capitfortafle nec credit:Se ipfam pnmit’migrata miretur: feipfam paululu fipôtattollat a corpore:ÔCabcis reb’ quas folet fentire p corp’:éVuideatipfa gd fit qua? utitur corpore.Sed forte non pôt: Magni quippe eftmgemput ait quidam:feuocaremété a fenfibus:amp; cogitationem a côfuetudineabduccre.lpfos ergo corporis fenfus:aliquäto mfuetius Sc uigiläti’pfcru tetur. Sût certe quint^partiticorporis fenfus: g nee fine corpore:nec fine anima efte poftunt:quia neqjfcntire eftnifi uiuétisiqd’ab anima eft corpori : ncq; fine Corporcis inftrumêtisJÔCquafluafis atœorganis uidem’: audim’tcæterifeptrib’utimur fcnfib’. Intcndathxcanima rationahsiCV fenfus corpis:non fenfibus corponsifed ipfa mente atcg róne cófideret.Ccrte fentire homo nó poteft nifi uiuat:muit ante in carneianteg morte utrûq; dirima^.CQuó igic aia qua: fût extra carné fua fentit:quænô nifiicarne fua uiuitcAn nó ab ei’ carnelogiftimeabfuntfideraïcécloC An nó in cado uidet folêp An fentire non eft uidere:cü fit in quineçfenfibus caeteris excellentior uifuscAn amp;nbsp;in cælo uiuit:quia Arin caelo fentitiS cfenfus non poteft efte ubiuita nó eftfAn fentit: éV ubinon uiuitiquia cum in fua tin carne uiuat: fcntit etiam in bis locis qua: præter cius carnem continentea quae tangit afpecluC 'Vides neg fit boclatebrofum infenfu tam confpicuo g uifus dicic ? Attende amp;nbsp;auditu : Nä «SV ipfe feforas quodâmodo diffundit a came.Vnde ein dicimus:Foris fonat:nifiibi fentiamus ubifonatf Ergo éVillic extra carnénoftram uiuim’.An fentire poftum’:d? ubinó uiuim’icum fenfus fine uita efte non poftiti'iCæteri tres fenfusiapud feipfos fentiuntiguis de olfaclu utrûq; poffit du/ bitari.Deguftuautem atep tacluinulla cótrouerfia efteq? ea quæ guftamus tâgim’: non alibi g in carnenoftra fcntimus.Proinde iftitrès fenfus:ab bac confideratione fe moueanif.Vifus auditufq; afteruntmirabilê quaeftioné.Aut quomodo anima fentiat ubinó uiuit:autquomodo uiuatubinó eft. Nelt;^ enim nifi in carne fua eft.Sentit aut etia præter carnem fuâjbiquippe fcntit ubi uidet:quiaócuidere fentireeft.lbi fcntit ubi audit : quia Ataudire fentire eft. Autergo dribiuiuit:acp boe etiam amp;nbsp;ibieft:aut fcntit cv ubi non uiuit: aut uiuit dVubi nó eft.Hæc omia mira funt:nibil horu affirma/ ri fine quadâ uelutabfurditate poteft . Et defenfuloquimur morticino. (Quid igitur 5 eft ipfa aîa:præter corpis fenfu : id eft in mente qua ifta eófideratf Neç em fenfu corz at

SANCTI AVGVSTINI

poris:de ipfis fenfib' ’corgis ludicah Et putam' ’nobis de omnipotétia dei incredibJe dici aliqd:cu dic)/ uerbu dei per qÆ oia facia funt:ficaflupfiffe corp' ’ex nirgine:â^ fen fib’apparuiflemortalib’îutimortalitaté fuâ non corruperit: ut aconitate fua non mu/ taueritîut poteflatc fua no minuerit:ut adminiftrationémudi no deferuentmt a finu patrisnd eft a fecreto quo cQillo Si iin il!o cft:non recefteritf 'Verbu dei fie in teUige g qÆ facia funt oia:nó ut eius trâfire aliquid cogites;^ ex futuro præteritu fieri. Manet ficuti é:amp; ubieß totS é.Venitaßt eu manifeftac:amp;: cum occultatur abfcedit. Adeft tn flueoccultu fiue manifeftu:ficutlux adeft oculis 0C uidentis amp;nbsp;cæci : fed uidenti adeft præfentiîcæco uero abfenti. Adeft Scuoxaudientibus auribus:adeft etia furdis: fed illis patetuftis latet. (Cuidante mirabiliusg id quodaccidit in uocibus noftris:uerbif cpfonatib’a'n re fcilieet raptim trafitoriacCum ein loqutmurmec fecûdæqdê fyHabæ loc^eft nifi prima fonare deftiterit:SCtn fi unus affit auditor:totum audit qd dicimus: Sc fi duo affmt:t3tudem amboaudiunttqdSCfingulis totSeft.Etfi audiat multitude fiz lens: no inter fe partieulatim cominuunt fonos tang cibos:fed omne qdfonat 0Com/ nibus tots eft;Scfingulis totu.lta ne iam non illud eft potius incredibilc:fi uerbu bois tranfiens qdexbibec aurib’:uerbüdeigmanêsnó exbibet rcbus:utqucadmcdum hoc fimulaudic a fingulis etia totS: ita illud fimulubiqj fit totuCNo itaeg metuedu eft K corpufculu infantixme in illo tâtas deus anguftias paffus effe uidear. Ncq? cm mole fed uirtute:magnus eft deus : quiprouidctia fiia mcliorc fenfum magis formiculis amp;nbsp;apiculis dedit;g afinis d 'camclistQui ex grano minutiffimofeminis tâta ficulncæarz bons magnitudinem créât:cum ex multo maiorib’ fcmimb' ’longe minora multa na/ fc3tur: CC[uipupillam tam paruâ ditauit acie:qua per oculos emicâte:in iclu tempens cxlum ^pe dimidium luftraret: lt;Qui ex punclo dequafi cctro cerebri: fenfus omncs quinaria diftnbutioncdiffudit : Qui corde membre tam exiguo uitalc motum g eet/ pons cuncla difpéfat. His itaqsbuiufmodircbus:infinuâs magna de minimis ;g non eft paruus in paruis.Ipfa ein magnitude uirtutis eius:quæ nullas in angufto fentit an/ guftias:uteru uirginalc:non aduenticio fed indigena puerpcrio fœcundauidpfa fibi anima rationale : de g candéetia corp' ’bumanûitetûcp omnino bominê in meli’ ’muz tandum:nullo mode in detenusmutata coaptauit:nomcbumanitatis ab eo dignanz ter affumens:diuinitatis ei largitertribuens.Ipfa uirtus per inuiolata: matris uirgmea uifcera:mêbra infantis eduxit:quæpoftea per claufa oftia: mébra iuuenis itroduxit. Hic fi ratio quæritui;non entmirabileifi exempla pofcitur:nó ent fingularc;Dcmus deumaligdpoffciqd nes fateamurinueftigarenê poffc.In talibus rebusitota ratio fa ftieftpotentia faciëtis. lam illud qd in fomnos folui6decibo alitur:deomnes bumaz nes fentitaffecl^.’bominé pcrfuadet bominib’ : quénó cêfunipfit utieç fed affumpfit» Ecce fic factS eft:de tn gdä bæretici:peruerfemirandolaudado^ eius uirtutê:natur3 Humana in eo prorfusagnofccre noluerut:ubieft ois gratiæ cômendatioiqua faluos facit credêtes in le:,pfundos tbefauros fapientiæ de fciétiæ côtinés: de fide métes im/ bucns:quas ad æternam c5tcplationé uentatis incômutabilis ^Juebat.Quid fi omniz potens:nominêubicuneg formatu:non ex materne utero crcaret : fed repentinSin/ ferretafpcclibusc Coin’d finullas exparuulo in iüuentâ mutaret a:tates: nullos cibos: nullos caget fomnosfNoneopinionê confïrmaret erroris:necbominê uerum fufce/ pifte ullo mode crederetur:d ' dum omia mirabiliter facit :auferetqdmifericorditer fecitC Nunc uero ita inter dcu debomines mediator apparuit:ut in unitate pcrfonac copulans utrac^ n3turâ:defolita fublimaretinfolitis:de infolita folitis têperaret.Quid autem non mirum facit deus in omnibus creaturæmotibus:nifi confuetudinequotiz diana uiluiffentc^Denicç^ multa ufitata calcantur:quxcófiderata ftupentur: ficut ip/ fa uis feminum:quos numéros babet:6C g uiuaces : g efficaces : g latenter potentes:g in parue magna moliétesiquis adeat anime: quis promat eloquiodlle igic fibi bomi/ nem fine femineopcratus eft:quiin return natura fine fcminibus operator amp;'fenuna. Ille in fuo corpore numéros temporû méfurafep feruauit ætatum:qui fine ulla fui muz tabilitate mutando contexuit ordmem fæculorum. Hoc emm cremt in tempore:qd

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni

cocpit extempore. Verbum autem in pnncîpioîper quod facia funt tempora itcpus 5lóU.n elegit quo fufeipet carnemtnon téporicelfit ut uerteretur in carnem. Homo quippe JVi deo aceelTittno deus a fe receffit.Sic autem quidam reddi fibirationc flag!tant:quo^ modo de” bominipermixtus fit:ut una fieret perfona cbrifti:cu boc feme! fieri opor/ tuerit: quafi rationcmipfi reddat de re quæ quotidie fit : quomodo mifceatur anima corpori:utuna perfona fiat bominisf Nam ficut in urutate perfonæauima utu; corpo re ut bomofitata in unitate perfona: deus utitur bomine:utcbriftus fit. In ilia ergo p/ fona mixtura eft animæél corporis an bac perfona mixturaedei 0^bominis : fi tame recedat auditor a c5fuetudine corporum:quafolent duo liquoreSita commifeeri; ut neuter feruet integritatem fuamtqq Sifiipfis corporibus aeri lux incorrupta mifccac» Ergo perfona bominis:mixtura eft animae él corporisipfona ante cbrifti: mixtura eft del â^ boîs 4 Cum eni uerbum dei pmixtuéaiæ babeti corp” : fimul0lt; :aiam fufcepit él corp”.niudquotidie fit ad ^jcreados boïes:boc femel faclu êad libcrados boks.Ve^ rutn duaçtreçeincorporearu cómixtio facili” credi debuittq uni” incorporéæ él alte/ ri” corporeae. Nam fiaia in fua natura nó fallica'ncorpoream fe efte cóprebeditimul/ tomagis incorporeu êuerbum dei:acperbocuerbidci él animae credibilior dcbuit e(Tepmixtioiq animae él corpis.Sed boc in nobis ipfis experimurullud in cbrifto ere/ dcreiubemur.Siautemutruep nobis panter inexpertum credendu praeciperec iqd borum citius credercmusC Q.uomodo non fatcremur duo incorporea q unum corx poreum:alterücp incorporeu facilius potuiffe mifceriifi tarnen nó indigne ad ifta mi/ xtionis uclmixturaenomen admittic ^ptcr confuetudinem corporalium reru: löge N aliter fe babentiumalitercpnota^cVerbum igitur deindemepdei filius:patricoaeter nus:eademcp uirtusiél fapicntia dei:a fuperno fine creaturae rationalis uiep adinfimu finem creatura: corporalis attingens fortiter:óédifponés omnia fuauiter : praefens amp;nbsp;$ap.8* latenstnufq conclufatnulq difciffamufq tumidaifed fine mole ubicp totadóge alio mo do quodam:q eo quo creaturis caeteris adelbfufccpit borniné: feep élillum fccitunu Icfum cbriftumimediatorem dei él bominutæqualcm patri fm diuinitatc: minorem patre Pm carnemiboc eft Pmboiem:incómutabiliter imortalem Pm aequalem patri diuinitatcieSdécpmutabilé atep mortale Pm cognitâ nobis infirmitaté: in quo cbrifto co temporeiqdoportuniflimumipfe noueratîamp;éante fæcula difpofuerat: uenit bomi nibus magiftcriû fil adiutonu; ad capcifendam fcmpiternâ falutc.Magiftenu quidé: ut ca qux bic ante dicta funt utiliter ucra: nó folum a jjpbetis fâctis:quióia ucra dixc/ runtmeruetiam a pbilofopbis atcp ipfis poetis:filbuiufcemodiauctonbus litteratumî quos multa uera falfis milcuiffe quis ambigat nllms etiam in carne præfentata confir/ märet 3ucloritas;,pptereos qui nó poffent in ipfa intima ucritate cernete atcp difcer/ ncre:Q.uaeueritas amp;;anteq borninéaftumeretnpfaadcrat omnibus qui ci” participes elfe potuerut;Maxime ucro fuæ incarnatióis exemplo id falubriter pfuafitiut qm bo/ mines plxricp diuinitatis auidi: p poteftatcs cxleftes quas deos putarent: ritufep oari/ os illidtoH non facro^ fed facrilcgio^:ambicndum fibiarbitraretur ad deum:magis fuperbae q piae:qua in re 4? angelis fanchsieis fe daemones fuperbæ cogitatiois fuppo' nunt:fcirentbomines tarn ,pximum elfe deum pietati bommu; ad quern uclut longe pofitum p interpofitas poteftatcs ambiebanf.ut borniné fufcipere dignarec :0c cu illo uniri quodamodo ut ei fic coaptarcc bomo tot”: quéadmodumanimae corpus:exce/ pta cccretione mutabilinn qua non conuertic deus ;él qua uidem” cp babeat fil corp” fil animus.Adiutoriu auté qd fine gratia fidei quæab illo eftmemo poteft uincere có/ cupifcétias uitiofas:fil fi qua earumrefidua nó uiccrit:ueniali rcmiffione purgari. Qd ergo ad magiftcrium eius attinet: quis nunc extrcmus idiota tuf quaeabiecta mulieiv cula:non credit animaeimortalitatcm:uitamcp poft mortem futuramfQdapud graegt; cos olim primus pberecydes affyrius cd difputaftet:pytbagorä famiumillius difputaz qpivrccwles tionis nouitate pmotStex atbleta in pbilofopbu uertit.Nüc ergo qd Maro ait: fil om/ Ü^rtbagoara lt;() nes uidcm”:amomûaftyriû uulgo nafdc . (Ódauté adadiutorium gratiae ptinct quæ ^irdabuco.

in cbrifto eft:ipfe eft omnino:quo duce fi qua manent fceleris ueftigia noftri irrita: p/

petua foluentformtdine terras.Sednulla inquiuntxompctentiBus figm's daruernnf tantæ maieftahsindiciatqma laruans ilia purgatio:debilium curæ:reddita uita defun/ cù’s:fi ô^al(a c5Gderentur:deo parua funt. Fatemur quidcméVnos talia quædâ fcci(Tc 5.^01.17. ^pbetas, Nam in bis fignis quid excdlentius q mortuos rcfurrcxine; Fecit bocHez 4.iRc0f.4« lias:fccit bocHdifæus.Nam de magoçi miraculistutrum eha mortuos fufcitauerint: aipuld’ iHiuiderunt qui i^ Apuleium fe cotra magicarum artmm crimina copiofiUime defen dentc:conanc' ’n5accufando fed laudado conuincere.Nos legim^magos ægyptioçs ^ro.T-et artium iftaru pcritilTimos:a moyfe famulo dci fuiiTe fuperatos: cum illi quædâ mira lequentu nefandisartibus agerent: illc deo fuppliciter inuocato : maebmameta eorum cuncla fubuerteret » Sed 0^ ipfe moyfes ét :cæteri ^pbetæ ueraciffimi dnm ebriftû,ppbcta/ uerunt:ó;gloriam magnam ei dedeurt:buncnó tang parem fibimecin eadem miraz culorum potentia fuperiorem:fed plane dominu deum omniü:^ bominem propter homines factumuenturû prænunciauerut.liui,pptcrea amp;nbsp;ipfe taliafacere uoluit:ne P effet abfurdum quæ per illos fecerat : It ipfe non faceret.Sed tarnen âraliquid ^priu facere debuit:Nafci de uirgine:a mortuis refurgrren cælû afcêdere. Hoc deo g paru putat:quid plus expectet ignoro,Arbitror ein talia flagitari:qualia gerens bominem JoB.i» facere non debuit.Na in principio erat uerbum:âruerbû cratapud dcû: ê- ^deus erat uerbum:amp;;omnia per ipfum facta funt.Num bomtne a(Tumpto:aliummundu facere debuit:ut eumeife crederemus:per que faSus eft mudus cquot;5cdnee maior mundus: nee iftiæqualis in hocmundo fieri poIfet.Siautem minorera faccret infra iftum:firai liter boc quoqjparum putaretur, (Quia ergo non oportebat utnouum faccret münz duminoua fecit in mundo.Homo era de uirgine ^crcatus:d^ a mortuis in ætemâ uiz tarn refufcitatus:(Vfup cælos cxaltatusrpotcntms fortafte opus eft g mudus.Hic for/ te refpondent:fe factum boc efte non crederc.dnid ergo fict bominib’: qui minima contemnut:maiora non creduntf Reddita uita defuctis :idco credit: quia dr all] fez cerunt:amp; paru eft dco. Caro ^pria de uirgine crcatatdfa morte in æterna uita fuper cælos leuata: idco non credturquia nemo fecit:dr competit deo : ac per boc quæ fibi lt;5.iUi(li‘ ’ quifqjfa cilia non factu fed captu putat:æquoanimoaccipit ddpra ea ucluti ficta 4 ) fal/ fis ducit.Noli eis effe fimilis obfccro te, Difputanc bæclatius:dfomnis quæftionu nez ceftariaru finus pferutatidifeuffieppanduneded intellectui fidcsaditu aperitunfideliz tas ciaudit.(Qiie non moueat adcredendu tantus ab initio ipfe rerû geftarûordo:ôlt; : ipfa eónexio tempo^ipræteritis fidem de præfentibus faciens:priora pofterioribufi j chaUæoiy:pictate fidcliP fima præditus:cui\pmiffa diuina poft tâtam fæculoru feriem nouidimis temporibus côplenda,pdantur:atcp in eius femme omnes gentes babituræ benedictionc prænuz ciantur.Sie unum deum uerum colés uniuerfitatis creatorem:gignit filium fencx:de coniugequâ fpe pariédi penit^ dcftitutâ ftcrilitas ætafcpiam fecerat. Propagatur ex ex illo numerofiffimus populus:multiplicatus in ægypto:quo illam ftirpem exorienz talibus partibus promiffis eftcctifcp crebrefcens:diipofitio diuina trâfmiferat. Educic ex ægypti fcruitutegens ualida: borrendis fignis atep miraculis: pulfifcp impqs gentiz bus:in tcrram,pmilîionis perducta Ôdcôftituta:rcgno etiam fublimatur,Deindc præz ualefcente peccato : facrilegis aufibus deum uerum qui eis tâta bénéficia contulerat fæpilfime offendensmanjfq; flagellata dadibusidr profperitatibus confolata : ufcp ad cbriftiincarnationem déclarationêcp pducitur,(Querncbrittum:dei uerbû:dei filium deu in carne uentui^:mori tuw:refurrectui^:in cælum afcenfurum:præpollenti(fimo fuo nomine:in omnib‘ ’gcntib* ’dicatos fibi populos babitui^ilncy illo rennHioncpcez catorum:falutcmcpæternam futurâ efte credentib’:omnia gentis illius promiftatomz nés ^pbetiæ: faccrdotia:facrificia:templû:ék 'cûcta omnino fa craméta fonuerut.Vez nit cbn ftusicôplcncin ei^ortu:uita:dictis:factis:paftionib^:morte:refurrectiôe:afcen fione:omia præconia ,ppbctarum.Mittit fpiritûfanelum: implet fideles una in domo congregatos:amp;:hocipfu ^miftum orando atep defiderando expectates.lmpleti auté fpiritufanclo:loquuc repente lingms omniû gentmm:arguunt fidenter erroresipræ/

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni

dicant falubcmmauentatemtexbortanifad pcenitentiam praetent« cuipabths tnhfó indulgentiam de diuina gra pollicen6 prædicanoncm pietatis uerxcp religioïs figna congructia ôlt;:miracula confecjiiu tiir.Excitatur adtierfiis eos fæua mfidelitas: toleräC prxdiclaîfpcrant promi(Ta:docêt pra^ceptatnumero exigui per miindS diTfeminan/' tur:populos facilitate mirabili conuertuntnntenmmicos augentur:perfecutionibus crcfcunt:per afflictioniim anguftias uf(^in terramm extrema dilatatur.Ex impentif/ fimisiexabiecfiffimisiex pauciffimis illuminancmobilitantunmultiplicantur præda^ riflimaingenia:culti(Timaeloqina:mirabilcfcp pcritiasacutoRidacudoru atq; docioru fubiugantcbriftoiét ad prxdicandi i uiâ pietatis ialutifcp conuertunt: Akemisaducr fitatibus amp;nbsp;profperitatibus rcrum: patientia ä^ temperâtiâ uigilanter exercét: Mun/ do déclinante in extrema feififq? rebus ætatem ultima proteftanteimulto fidentius quia tV boeprædiefum efttætemâ ciuitatis cælcflis fœlicitatê expedât : Atcç infbæc omnia contra ecclefiam ebrifti impiaçigentiû mfidelitas frcmit:cuincitilia patiendo: ôrmconcuHam fidem inter obfiftctium fæuitiam j)fitédo:reuel3tæucritatis quæ dm ^imifîis myllicis uelabatur :facrificio fucccdentenHa facrificia quibus boc figurabac î templi ipfius euerfionetollûc:reproba per infidelitatem gens ipfa iudæorum a (cdigt; bus extirpata;per mudSufepquaep difpergitur : ut ubiep portet codices fancios:ac fie ^pbetiæ teftimonium:qua chriftus Ôrecclefia prænunciata eftine ad tempus a nobis nâum exiftimareâabiplîsaduerfarqs proferaturîubi etiamipfos prædielum eft non fuiffe credituros. Templa Ôlt; :fimulacra dæmonû : ritufq; facriiegi paulatim atep alters natirn fm prædiefa ^pbetica fubuertutur:bærefes aduerfus nomen ebrifti fub uelaz mëto tn nominis cbriftiiadexercendam docfrinâ fanftac religionis: ficut prænûciatæ funt pullulant«Hæcomnia ficut Icgunt ’prædicla:ita cernuntur impleta: atep ex bis ia R- tôt amp;nbsp;tantis quæ reftant expectant implenda. Qiiæ tandem mens auida æternita^ tis:uitæcp præfentis breuitate permotaîcôtra buius diuinæauefontatis culmenlumê q; côtendatc '(Quæ difputationes :quælitteræ quorûlibet pbilofopborumtquæ leges quarulibet ciuitatum: duobus præceptis: ex quib^ cbriftus dicit totam legcm ^pbe/ tafeg penderemllo modo fint comparâdæ: Diliges dominû deum tuu ex toto corde ïPattK.zx» tuo:lt;i; cx tota animatua:ôlt;:ex tota méte tua:ô^^ximû tuum tâgteipfumCHic pbyfi/ caïquoniâ omncs omniû naturaru caufæ in deo etentore funt^Hic ctbica :quoniâ uita bona Ô: ^bonefta:non aliunde formaturig cum caquæ diligcnda funt quéadmodS di/ ligenda funt:diligunc:boceft deus 0^ ^ximus.Hic logica iquonia ueritas lumeq;aniz mæ ra tionalis no nifi dc‘’cft.Hic etiam laudabilis reipublicæ falus.Neqjem condic amp;nbsp;euftodie optima ciuitasinifi fundamento Ô^uinculo fidenfirmæq; côcordiæ:cum bo/ num cómunc dihgituriqd'fummuac uerilTimu:deus cft:atq; in illo inuicem fincenfit/ me fe diligant bomincstcum ^pter illum fe diliganticuiiquo animo diligat occultare

S non poffunt. Modus autéiple diccdi:quo fanrta fcriptura contcxiciq omnib^accef/ bilis guis pauciflimis penetrabilisiea quæaperta continet quafi amicus familiaris fine fuco ad cor loquitur indoHoiy atq; doclorum.Ea uero quæ in myfterqs occultât: nee ipfo cloquio fupbo erigit:quo non audeat accedere mens tardiufcula de inerudita: quafi paup ad diuitcifed in uitat ocsbumili fcrmone: quosnon folu manifefta pafcat fed etiâ fecreta excrceat ueritate:boci,pmptis qdïrecóditis babes.Scd neapta fafti dirécdeadë rurfus opta defideraf : defiderata quodamodo rcnouacircnouata fuauif mtima^His falubriter amp;rpraua corrigui : :2x :paruanutriSc: amp;;magnaobleclacigenia» We buic doefrinæ inimicus eft animus : qui uelerrando eanefcit efte falubcrrimatuel y odit ægrotâdo medicinam» Vides g prolixam epiftola fecerimfSi quid ergo te mo/ uet:atqpinter nos ptraclari tati babestnon tibifaciat anguftias ufitatarum epiftolarut uelut cuftodiendusmodus:quia »5^ optime nofti g grandes easueteres babuerut:cu aliquid agerentqd explicate breuiter non ualerent.Etfiauclorum ad alias litteras p/ tinentium:mos effet aîiustnoftroÇi nobis in bacre dignius imitanda præberec auclo/ ritas.fnfpice itacpmodum epiftolarö apoftolica^:uf eorum etiam qui ilia diuina eloz quia tiaaaucrunt:0 lt;nbsp;non pigeat te uel multaquærêda ,pponere : fimulta te mouent: a4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA IM

uel aliquado diutius uerfari qcfquænsiüt quâtum fieri per tales quales fumus poteft: nonremaneat dubitationisnubilumtqdobftetlummi uentatis.ocio em exceUetiam taamtquorundam perpeti obftinanflimas contradicliones:qui propterea putantmel putari uolunt:cbriftianam doclrinam utifitarinon conuenire reipubhcx: quia nolunt flare rempubltcamfirmitate inrtutum:fedimpunitate uihorS. Non autern ficut regi bommiucl cutiibet principi ciuitatisnta etiam deo quicquid a multis peccatur inultu efl.Mifencordia ueroeins 0^ gratia prxdicata bominib^per bominem cbriflumum/ partita autern per deum:deilt;$ filium cundem ipfum ebriftum: no deferit cos qui ex fide umuntieumc^ pie colunt:fiue mala buius uitx patienter Fortiterq; expcriac:fiuc bonis eins miferieorditer ac temperanter utanturixternum pro utrocgpærmium re«* ceptun in ciuitate fuperna att^diuina: ubiiam non fit molefle toleranda calamitas: nee laboriofe frenada cupiditas: fed fola fine ulla difficultate : ôlt; ;perfecta libcrtate re/ tinéda dei amp;nbsp;proximi cbaritas. Incoluméfœlieioremcp te mifericordiffima dei omni/ potentia tueatur domine illuftris 5^ merito infignis :ac præflantinime fili. Sanflam Ólt;i in cbrifto dignidime bonorandam matrexuius pro te deus preces exaudiat:^} meri/ tis ueftris off-iciofifiïmefaluto.Saclus frater Ar coepifcopus meus Poflidius: præflan/ tiam ueftram muïtum falütat*

^TXlarcelliniad beatu Auguflinuidifla ipfius exccllenter comendatis: 8lt; :nice cuiuP dam precantis ut ad ea uigilanti‘’refpóderedignectm quibus difpenfationé dornimz ex inearnationis infam5tes:nibilamplius dnm g alg homines facere potuerüt:feci(Te uel geififfe mentianc:lt;Cuxftionêq5adiungens: Cur etiâ deus:qui cV ueteris teflamé/ ti deus effe firmacifpretis ueterib^ficrificgs:dclcct:atus fit â^nouis. Q: prxterea cbri fliprxdicatio amp;nbsp;doflrina reipublicx morib’nulla ex pte cóueniat. Q^q: P ebnibanos principes multa mala reipublicx eucnerint obijciétis : 0/ ad bxcomnia refpófionem poftulantis.EplaJlllgt;

©mino nimiumqïuenerabili : amp;; omnibus mibioffices unice percolcdo:patri y * uguftino : Marcellin*.Vir illuftris Volufian*beatitudinis tux mibi litteras Iegit:immo mequidem cogcnte pluribus legitiqux fcilicet omnia qux a te di cunfquot; ga ucre mirada funt:uf(^quaq;miratus fu.Sermonis em diuini gratia bumiliter tumcsifacile ut placcrct cmeruit.Hinc cm plimmü placuit q? bois greffus aliquato ti/ tubâtes boni,ppofiti exbortatióe ftatucre ârfirmare cótendis.Eft cm nobiscS codé quotidiana,p uiribusnoftris :0^ ,p ingeng pauptate difputatio.Sanflxgdé matris ei* precatione compullus :cura mibi eft cum rrequentius falutandi gratia cóucnire:licet uicem in bac parte redderc etiâ ipfe digncc. Accepta autern uen era bilitatis tuxepi/ ftolaibomo qui a ueri deiftabilitatc:multo^(quo^ ibac urbe copia ê)pfuafióereuo^ caturnta mof’eft ut fi quatu ipfe c5firmar:litrcraiy,plixiratc minime formidaftetiom/ ne beatitudini tuxqdbabere póttinfinuaffetambiguu.Sed tn fatis: ficut etiâ ipfe ,p/ bare dignaberisiculto accuratoœ fmone:6^ romanxeloquêtix nitorepfpicuo:aliqua fibiexolui impcdio poftulauit.Quxgdêquxftio ufe^quaq; dctrita eft: amp;:eo^ fup bac parte fatis nota calliditastg difpenfationé dominicxincarnatióis infamât : Sed tn etia ego in bac pteiquia plurimis quiegd refcripferis ^futuru effe cófido : precator acccfi ferimtut ad ea uigilanti* refpódcre digneris: in quibus nibil amplius dnm g alijboies apnl^ facere potuerut feciffe uel geififfe mêtiunc. Apolloniu fiquidé fuu nobis:^ Apuleiu aliofcp magicx artis homines in medium ,pfcrunt: quorum maiora contendunt cxti/ X tifte miracula.Ipfeauté uir illuftris fuperius memoratus:multa effe dixit prxfentibus aliquatisiqux buic poffentiunginóimerito quxftioni:fi ut ante dixit: non ab ei* par/ tib*:epl'aris cöfiderata breuitasfuilfet:Qux tn licet fcribere noluerit:tacerenó ê paf/ fus. Dicebat ein g? d^fi fibibodie incarnatióis dominicx ratio redderef : reddi uix ad Iiquidu poffit:cur bic de* g amp;nbsp;ueteris teftamenti deus effe firmatur:fprctis ueteribus facrificijs delecfat* eft nouis.Nibilenim corrigi pofte afterebat:nifiquod ante facfum nó recte ^barcc:uel qd femel reflefaflu fit:imutari ullaten*non debuifte.Recte em facta dicebatmutari nifimmfte nó poftczmaxime quia ifta uanitas inconflantix dnm

, i- SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA V

poffitarguere.Tû deinde q? ei^prædicatio atep doclnna rcipublicaï morib^nulla ex parte contteniatïutpote fient a multis dicic cuins boeeonftet præceptû:utnulli main WattK«^« J )malo reddere debeamus:0^ percutientialiam præbere maxillam :dfpalliü dare gfi ilétitunica tolleretâ: cum eo qui nos angariare uoluerit ire deberefpacio itineris duz

,plicato;quæ omnia reipublicæmoribus afferit effe côtraria.Nam quis tolli fibiab bo^ 'fteahqd patiac: uelromanæ ^îuinciæ deprædatori no mala uelit belli iure reponcreC

Et captera quæ dici ad rem polie intelligit uenerabilitas tua.Hæc ergo omniaiipfi pof fe adiungiæftimoquæftioninhtâtû ut g ebriftianos principes : cbriflianâ religionem , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maxima ex parte feruâtes;tanta(etiâ fi ipfe de bac parte taceat)reipublicæmala eue

nifle mamfeftû fit, Vnde beatitudo tua mecû dignec agnofcere . Ad bæc oia quoniâ multoçimanib’ ’fine dubio tradetur fanftitatis tuæ defiderata refpófio:plenus debet 0lt; :elucubratus folutionis fplédor oflendiimaxime quia eu ifta gererce : eximius bipz ponenfis regionis poifeflbr amp;nbsp;dns præfens aderat: qlt;5k :fanclitatemtuam fub ironiae adulatióelaudaret : 0^ fibicu de bis quærcret;minime fàtifHiSû elfe côtenderet. Ego uero adbæc omia ^amiffionis non imemor fed exaflor dibros confici dcprccor eccle l^bocmaxime tempore incrediliter ^futures,

^^anfli Auguftiniad Marcellinuifugiores quxlhones amp;i obieflioes clara ac diferta refpofionc diffolucntis.Epfa.V,

®minu eximio:0rmento infignnebanffimo ac defideratiffimo filio Marcclliz K Bno:Auguftinus in dno falutemdlluftri uiro d^ “ eloquetiffimo nobifq? dileflifligt; mofilio Volufianomo amplius qad illud qd’inquirendu putauit rcfpondcdu fuit. Ad ea uero quae mibiptraflanda atqj folueda epiftola tuaipfe mifiRr.iiuc ab illot fiue etiam abalijstud fuggeranciuel ingeranciad tc potius,p uidbus no fins ptraflaz ta dVfoluta mitti debuerat: no fic queadmodum agendum eft de bis librorumnegoz cio : fed quemadmodû potis es epiftolari adeffe colloquio:ut fi tibi uifumfuerit : qut eorum motus quotidianis difputationibusexpennsic'v illis legantur bxlitterx,At fi auriculis eorum minus pietate fidci prxcultistfermo ifte non fufficitiprius inter nos qdeis putas fufficere peragatur : turn demuad illos qdpemflum fuerit perferatur* Multa em fut a quibus fenms eorumfi adbuc abborrct c% rcfilit:uel uberiore uel fubz tiliore ratione uel certe aufloritateicui refiftere indignum putcntiperfuaderi aliqua^ S do forfitan poftit. Ergo in epiftola tua pofuifti:moueri quofdam:curbic deus qui amp;nbsp;ucteris teftamenti deus efte firmatur:fpretis ueterib’ facrificqs : ddeflatus fit nouis, Nibil enim corrigi pofte afteruntmifi qd ante non refle faflum probareturiuel qd fez mel refle faflum fit nullaten^ immutari debuifte: Refle enim fafla dicunt: mutarimfii iniufte non pofte.Hxcucrba ex littcris tuis in bas meastranftuli. C^uibus fi refpon/ dere copiole uelim;tempus me citius q exempla defecerint:qutbus return ipfa natu/ ra:ö^ opera bumana certa rationed temporum oportunitare mutentur:neetarnen eadcm ratio fit mutabilis qua iftamutanc. Vnde pauca cömemorc ut ex bis excitata quodâmodo iam g plura fimilia üigil curratintentio, Nonnebvemixftas addito fen/ firn calore fucceditcNöne diurnisitépora noflurna uertunc fO^uotiês nfxuariantur xtatesf ^Adolefcentix puericia non reditura cedit: muent’ adolefcentiæ no manfura fucceditifiniêsmuctutc fenefl’:fencfl’ aut morte finit’. Hxc oiamutancmeemutac diuinx Ruidentixratiotqua fit ut ifta mutentur.Non autéopinor cu agricola aeftate aliudiufterit qiufterat byeme:ratio mutac agriculturx.Et cümane furgit quinoflc qefcebatiuitx confiliu non mutauit.Aliud magiftcradolefccti q puero folebatiimpoz fuit.Doflrinaigic cóftansimutato prxcepto non mutât mftruflionc.Nam magnus il le noftrorum téporummedicus Vindicianus ccnfultüs a quoda:dolori eius adbiberi ^yjdicl?,^ iuftit qd in tgecógruere uidebac tadbibitu fan tas confecuta eft. Deinde poft annos aliquoteadérurfus corporis caufa cómota oocidem ille putauit adbibêduuertitin pcius.Miratus currit ad medicunmndicat faflum.At ille ut eratacernmusnta refpon dit: Ideo male acccp tus es:quia non ego iaftï: ut omnes qui audifient : parucg boiem noftentmon eum arte mcdicmali fidereded nefcio qua illicita potétia putarét. Vnde

SANCTI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AVGVS TINI

cum effet a gb’ poterat ftupetibus intciTogatus:aperuit qd’nó mtellexerat:uidch'cet illi ætati tam non boe fe fuifleiuffurum.Tantû igic ualct ratione atep artibus nó mu/ Äi tatis;quid fm cas fit pro temporum uarietate mutandum.Non itacp uerum eft qd di7 citur:5cmel reHe factum nullatenus cffe mutadum.Mutata quippe tempons caufaî qd rede ante fadil fueratita mutan uera ratio plærûqjflagitat: ut cum ipfi dicatrede non fieri fi mutetuniContra ueritas clamct: Rede non fieri nifimutctur : quia utrunz cp tue entredumifi ent ^ tempooi uarietate diuerfumgt;lt;Sid em in diuerfitate pfonaÇi uno tempore accidcrc poteft:ut buic Iiceat aliquidimpune fa cere:qdno liceatillnno q? diftimilis fit resifcd is qui facitiita ab una eadeq; perfona diuerfis temporibus tunc oportet aliquid fieri: tunc non oportet:non q? fui diftimilis fit qui facitifed quando faz cit.Hæc quæftio g late pateatiprofedo uidetquifquis pulcbriaptteu diftantiam fpar/ fam quodamodo in uniuerfitate return ualetnetp negligitintucri. Pulcbrum enim p fcipfuin confideraturatq? laudatur:cuiturpeac deformecontrariS eft.Aptum uero: cuiexaducrfo eft ineptu:qüafireligatum pcndetaliüde:nccex fcmetipfo: fed exeo cui connedic iudicac.Nimiru etiam decés atcç indecens : uel bocidem eft uel pinde babetur. Age nunc ea quædiximus:refer ad illud unde agir'’.Aptum fuit pnmis tez poribus facririciü:qdpræceperat deus:nunc uero non ita eft.Aliud em præcepit qd buic temponaptum ect:quimultomagis g bomonouit:gd cuicp tépon accomodate

ix.öcduitatc adbibeatur:quid qn impertiat: addat:auferat:detrabat:augeat: minuat uc:immuta/ amp;ct.c3.4.et,5. 511(5 rnutabiliü:ficut creator ita moderator:donec uniucrfi feculi pulcbritudoicuius particulx fûtquæfuis quibufcp temponbus apta fütiuclutmagnum carmêcuiufdam incffabilis modulatoris excurrat:atcp inde tranfeant in æterna cótemplationem fpez ciei qui deü rite colunt:etiam cum têpusêfidei.Fallunc aütqui exiftimantbæc deu ^ luberecaufa fiiæ utilitatis uel uoluptatisifitmerito moucnc:cur deus ifta mutauerif.

lo.bednitue qfideledatione mutabili aliud fibiiubês offerri illo prius tépore:aliudifto : Non aute öci.cä.5 . nbsp;nbsp;nbsp;ita eft. Nibil ein deus iubet qd fibi,pfit:fed illi cuiiubet. Ideo uerus eft dns: qui feruo non indigefióéquo feruus indiget.ln ea quippe fcriptura quæ uetus dicitur teftamez tumió : eo tempore quo adbuc illa oftcrebantur facrificiaiqua eboe tempore nó oftez ^^^ö.^5. runtur:dictum cft:Dixi dominoidcus meus es tu:quoniâ bonorû meorum no egcs.

Nee illoçi ergo facnficiorü egebat dcus:ncc cuiufg egetungded return diuinitus im/ partitarum:uelimbuendo uirtutibus animoiuelæternæ falutiadipifeendæquædam figna funt:quoi^ cclebratione atcp functione:non deo fed nobis utilia pictatis officia exercent .Nimis autemlongum eft cóucniêter difputare de uarietate fignoÇi : quae cum ad res diuinas ptinêt facramcta appellanf. Sicut aut no ideo mutabilis de^: quia mane aliud:aliud uefpcrefillud boc menfe:illud alio : non boc ifto anno qd illo:ita no ideo mutabilis de’ga uniucrfifeculi priore uolumie aliud: aliud pofteriore fibiiuffit offerri:quo couenicter fignificationes ad doctrina religionis fa1u berrima ptinentes:p mutabilia tcpora fine ulla fui mutatione difponeret. Na ut nouerint boies quos bxc A mouetaam bocfuiffe in rônediumamccd ifta noua cóftitucrëc : fubito priora difpliz cuiffe uelut mutabili uolütate:fcd bociam fixu ó zftatutu fuifte iipfa fapictia dei.Cui 1^5.101. de maionb’ctiâ reçimutatióib^ieadc fcriptura dicit;Mutabis ea 0lt; ;mutabuncitu aut idêipfe esanfinuandu ê eis mutationéifta facramétoÇ i teftameti ueteris 0lt;;nouietia prædictâ fuifte,ppbcticis uocib’.Ita cm uidebut:fi poterut id qd in tpenouu eft;non efte nouuapud eu g códidit têpora:amp; fine tpe babet omnia quæ fuis gbufcp téporib’ ü eo^i uarietate diftnbuit.Na d^in illo pfalmounde cómemoraui aliquidquo demo ftraré nó egere deu facrilcgqs nfis cui diciciDixidno:de’ mc‘’es tu qm bono^ meoZ 'Ifgt;8.i5.. ru nó eges:Paulopoft legii :ex pfona cbrifti: Nó cógregabo cóuêticula eo^idefaguiz nibus:boc é pecoÇi uictimis :gb^ pri’ cógregabant cóuêticula iudæoçi . Etalibi dicit: 'I^s.49. Nó accipiam de manutua uitulos: neep de gregib’tuis bircos.Et alius,ppbcta : Ecce •biere,5i. mquit dies uenient dicit domin^id: confirmabo fup domu iacob teftamentumnouü: non ficutteftamentumquod difpofuipatribus eorum:cumeduxieos de terra ægyz pti.Et alia multa fut de bac re teftimonia:quibus boc deumfacturum efte prædictum

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y_

cftiquâî cómcmorarc nunc longum eft.Hic iamfi fatis conftitit qÆte^e alio tempo/ re conftitutu eft: itiderefte alio tpc pofte mutari:mutantis opere non difpofitioe mu tata: qua difpofitionéintelligibilis ratio cotinet ubi fine tempore fimul funt quae in té/ B' poribus fimul fieri non poftunt:quia tempora no fimul currunt. (Qinfpia fortaffis ex peelet caufas:a nobis ipfius mutatiois accipere;qdipfe nofti g prolixi fit negocij: Vc/ rutamen breuitcr dici poteft q? bominiacuto fortaffe fuffecerit : alps facramétis præ/ nunciari ebriftö cum uenturus effet:alijs cum ueniftetannûciari oportuiffe:ficutmo/ do nosidipfu loquentes diuerfitas rerS compulit etiam uerba mutarc» Siquidé aliud C eftprænunciari:aliud annHciari:aliud cum uenturus eftet:aliud cumueniffet. Nunc deinde uideamus quale fit qd’in epiftola tua fequitur.Adieciftiem eos dicere q? cbrilt; fti praedicatio atq^ doclrina reipublicæ monbus nulla ex parte cóueniat:cuius boc co/ ftet effe præceptu:utnulli main pro malo reddere debeamus : amp;pcuticti aliam praez XPijttB.$, bere maxillam:^^ pallium dare ci qui tunicam auferre pftiterit : amp;nbsp;cum eo qui nos an/ 'gariare uolucrit:irc dcbere fpacioitincris duplicate, lt;0uæ omnia reipublicæ morib* afleruni fefte contraria.Nam quis inquiunttolli fibi ab bofte aliqmd patiaciuel romaz næ ^uincix de prxdatoribus non mala uelit belli iure reponerecHaec atlt;^ buiufmo/ di uerba obtrecl3ntium:fiue non obtrcclando: fed quxrendo talia loquentiQoperoz fius fortaffe refellere : nifi bae difeeptatioes baberétur cum uiris liberaliter inftitutis, D Vnde quid opus eft ut diutius laboremus:acnóipfos potius percontemur: quomo/ do poterant gubcrnarc:atq; augere rempubheam qua ex parua amp;:inopi:magna opu ^aiudt» lentamcp fecerunt:quiaccepta iniunaignofcere g pcrfequi malebatlt; C^omodo cx/ fari utiq; adminift ratori reipublicæ mores eius extollens Cicero dicebat: q? nibil ob* XuUt* liuifci foleret nifi iniunasC Dicebatenim boc tarn magnus laudator:aut tarn magnus adula tor.Sed ft laudator:talem cæfaremnouerat. Si autemadulator:talem eédebez re oftendebat principcm ciuitatis:qualem ilium fallaciter prædicabat. lt;Quid eft ante non reddere malum pro malo:nifi abborrere ab ulcifccdi libidinec ’Quid eft accepta iniuria ignofccre malle q perfequi:^^ mbil nifi iniurias obliuifcicHæc cum icoR: legu/ tur auHoribus : exclamatur dr plaudit:defcribt atq? prædicari mores uidentur: quib* dignum effet exurgere ciuitatê:quæ tot gcntibustmpcraretiqd accepta iniuria igno fcere q pcrfequi malebant.Cum uero legitur præcipiente auctoritatc diuinamo red/ dendum malum pro maloicum bæc tam falubris admonitio cögregationibus popuz lorumttang publicis utriufq; icxusiatq? omniumætatum cV dignitatum fcbolis de fu/ pcriore loco pfonatiaccufac religio tanginimica reipublicæ.Quæ fi ut dignûeft audi rcc:longc melius Romulo:Numa: Bruto: cætenfq; tllis romanæ getis prædaris uiris “® E c0rtitueret:confecraret;firmaret:augerett$rempublicam.Quidenim eftrefpublica »mto nifi res populit’Rcs ergo cómunis:res utiq; ciuitatis.Quid eft autem ciuitas:nifi mulz titudo bominumiin quoddam utnculum redaaa côcordiæCApud eos enim ita legi/ tur:Breui multitudediuerfa atq; uaga:concordia ciuitas facia erat.Quæ porro præ/ cepta concordiæ in fuis templis ung illi legenda cenfuerunt:quadoquidêmiferi quæ/ rere cogebantur:quo nammodo fineoffenfione cutufg eoru,m:difcordes inter fe de/

i osfuos colerepoffentcQdfi imitari difcordantes uellent: rupto concordiæ uinculo: ciuitas labcreturiqd poftea paulatim decoloratis corruptifq; moribus : agi eoepit pee ciuilia bclla.Quata uero præcepta concordiæ non bumanis difputationibus exquifi/ ta:fcd diuina aucloritate confcriptam cbriftiecclcfqs Icclitêc :quts uVabilla religione alienus:ita furdus cft ut ignoret t’ Ad boc enim 0^ illa pertinent quæ malut exagitarc g difeere:altcram pcrcutienti præbendam effe maxiliammolcnti auferre tunica dan/ dum etiam pallium:cum angariante duplicandam uiam.Hocquippe fit ut uincai :bo no malus;immo in bonaine malo: uincatur bono malG:amp; homo liberetur a malo:non cxtertorc cV alicno:fcd intimo ac fuo : quo grauius amp;i pernitiofi^: g cuiufuis boftis exz trinfecusimmanitate uaftatur.Qui ergo uincit bono malö: patienter amittit téporaz lia commodajut doceat g pro fide atœ iufticia contemnenda fint: quæ ille nimis amaz do fit malus : ac fic iniuriouis ab coiplo cui fecit iniuriamsdifcat qualia fint ^pter quæ

SANCTI AVGVSTINI

fecit i'niuriam:atcp in cócordia quanibil eft atih^cittftatnpœnités acquiraiftutHus non fementis m‘ribus:fedbcmuolcnfia patientis.Tune enun reefe fitteum uidetur ei pro' futurum clTc propter quemfît ; ad operandum in eo corredionem atep cócordiam. Hoc certe animo faciedu eft;ctia fi alius exitus conlcquactncc corrigi uclit atq; paca/ rij^jpter quem corrigendum atcp pacandumtuelut curandum éV fanandumadbibita ^Unmltc* ^^ *^^ medicina.Alioquin fi uerba attenderimus : eorum^ ^pnetati feruiédum pu/ F ca.zo.et.xn tauerimus: noneftpræbendamaxilla dextera ;fi Gniftra kient percuffa : (Ïluoniam ZPattß.s. G quis te inquit pereufferit in maxillam dextcrâ:præbeilli amp;nbsp;Gniftra .Magis ante Gnigt; ftra pcutituriq? in earn potius partemtq ad dextera faciliorferiétisiHus eft.5ed fic inz tclligi folet:ac G diftum effettSiquis in te meliora kient perfecut*’:â^infcriora ei præ/ bc:ne uindiclæ potius q patiëntie ftudens contemnas æterna 4? tcmporalibus;cü po - tius tcmporalia.p letemis contemneda fint:taq Gniftra,p dcxtris.Hæefempfuit fan/ clo^marty^i intcntio.Vindicta em ultima :iufte pofcic: quâdo nullus iam reftat corz redionis locus:extremo fcilicet fummoepludicio. Nunc uero cauedum eft ne uindi' candicupiditatc amitta^:utnibil aliud dica ipfa patientia:quacpluris c babcda q ome Xuci.tf, quodpoteft ctiam inuito mimicus auferre.Namq; alius euangelifta in cadé fentétia nullam fecit dexteræ mêtionemifcd tm maxillam cValteram nominauit: utahquato diftinclius intclligcretur in altcronpfum alterû Gmpliciter eandcm patientiâ cômcn dare. Parat^itaqi debet efte bomo iuftus ô^pius patiêter corummaliciam fuftmerc: -quos fieri bonos quærmut numerus poti*’crefcatbonorß: nô utpari malicia fequoqj numero addat maloru. Dcniq? ifta præcepta magis ad præparationé cordis quæitus G eft ptincrc: q ad opus quod in aperto fitiut teneatur in fccreto animipatientia cü be/ niuolentiaun manifefto autem id fiatqd eis uideturprodeffe pofte: quibus bene uel' 1e debemus , Hincliquido ofteditur q? ipfe dominus Icfus exemplum Gngulare pafi' 30B.18, cntixicum pcuterctur in facicm:rcfpódit:Si male dixi exproba de malo Hi autem be ne:quid me cædiscNequaq igitur prxceptum fußfi uerba mtueamur impleuit:Netp enim præbuitpcutiêti alteram partem : fed potius probibuit:ne qui feceratiniuriam augeret : Ä; tarnen paratus uencrat:nó folum in faciem percuti: uerumetiam pro bis Xuef.xx. quoq; a quibus base patiebac crucifixus occidi:^ quibus ait in cruce pendens: Pateri ignofce illis quia nefeiunt quid faciunt. Nec Paulus apokoi' ’ prxceptß dominific max giftri fui uidec implcftc:ubietiam ipfe percuftus in facicm dixit principi facerdotum: 2lctt.xj. Percutiet te deus paries dealbare :fedcns iudicas me firn lcgeni:â^ contra legeiubes me percuti.Et cum a circfiftatibus diceretur:Iniuriam facis principi faccrdotum:inci' dentcr eos admonere uoluit quid dixerit : ut qui faperentintclligerct iam dekruedu efteaduetu cbrifti parietcm dealbatum:boc ebypocrifin facerdotq iudæoçz. Ait qp/ XXo.x-x. pe:Ncfciui fra tres quia princeps cft:Scriptß eft enim: Principi populi tui no malcdk ces.Cum^culdubio qui in eodcm populo creuerat ; atq; ibi lege fucrat eruditus:illu principem facerdotßnefeire non poftet:nec eos quibusita notus erat: ullo modo falz leret quo nefciret.Sunt ergo ifta præcepta patientiæfemper in cordis præparationé retinendaiipfacp beniuolentia ne reddatur malum ^ malo :femper in uoluntate com plenda eft. Agenda funt autc multa ctia:cum inuitis benigna quada afpcritate plc/ K efendis :'quorum potius utilitati confulendum eft q uoluntati : quod in principe ciui/ tatis luculentiftimeillorum litteræ laudauerunt.Nam in corripiendo filio quamlibet afpcre:nunq profecfo amor patem' ’amittitur.Fit tarnen qdnolit â^ doleat:qui etiam inuitus uidetur dolore lanandus.Ac per boc fi terrena ifta refpublica præcepta cbriz ftiana cuftodiat: amp;ƒipfa bella fine beniuolentia non gerentur:ut ad pietatis lufticixqj pacata focictaté uiefis facilius confulatur . Nam cuificetia iniquitatis eripitur jutiliter uincitur:(SJ,uoniamnibil eft inCxlici’’foelicitatepeccätiß:qua pccnalis nutritur impuz nitas:fiFmala uolßtas uelutboftis interior roboratur.Sed peruerfa 0lt;;aduerfa corda mortaliumifcelices res bumanas putant:cum teclorufplendor attendu:: Syllabes non attendu: animo^: Cumtbeatrorß moles extruune amp;*ckodiunC 'fundaméta uirtutu: Cu gloriofa éckufioms infania : amp;:opa mifencordiæ derided : Cu ex bis quæ diuitib*

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V

abundanhluxuriantur biftnoncs : ä^ ncceffana uix habetpauperes : Cum deus qui doclrmæfuæ publias uocibuscótra boemalum publicum clamat: ab impies populis blafpbcmatur:ârdij tales requirunc:in quoiy honoré eaipfatbeatnea corpo^i Äfani morum dedecora cclcbrcnc.Hxc fi deus poliere gmittat:tucmdignac graui’. Kxe fi impunita dimittat:tuncpunit mfeftius.Cû uero euertit fubftdium uitioi^;0lt; copioquot; fas libidines mopes reddit:mifericorditer a duerfatur.Mifericorditer enim ft fieri pof fet ctiam bella gercrctur a bonis:utlicctiofis cupiditatibus domitis bxc uitia perdez rentur:quæiulFo imperio uel cxtirpari uel deprimidebuerunt. Namficbriftiana di^ fciplinaomia bella culparetibocpotius militibus cófiliu falutis pctentibus in cuangc/ lio diceretflut abqcerentarmaifecg militixomnino fubtraberent« Dierurn eftaut eis: Neminem con cuflcrttismulli calûniam feceritisifufficiat uobis ftipendium ueftrum. Jludd* (jambus ,pprium fbpcdium fufficere debere præcepit : militate uti*^ non probibuif.

Proinde qui doerrmâ ebriftiaduerfam dicut elfe reipublicæ: dentexercitum talem qles doefrina ebrifti eêmilites iuflit:dent tales ^üieialcsrtalcs maritos:ralcs côiuges: tales parétes:tales filiosrtales dnos:tales fuosrtales reges:tales indices : tales deniqj debitors redditorcs ôdexactores iplî’ fifci : quales efte præcepit doefrina cbriftiana: amp;; audeantcam diccre aduerfam efte reipublieænmmo uero dubitent earn confitcri

5 magna fi ei obtemperec falutcm efte reipublicæ. Vt quid autê ad illud refpôdeam 4‘®«^^^®*^^ cp dicunt per quefdam impatores cbriftianosmulta mala imperio accidifte romanoc Hæc generalis côqueftio calumniofa eft. Na fi apertius certc de præteritis impatori/ bus aliqua cômcmorarét: poftem fimilia uelfortafte ctiam grauiora de impatonbus non cbriftianis ék *ego cômemorarerut intelligcrent uf bominûbæc efte uitia nô do/ ftrinæ uel non imperatoi^:fed alioru fine quib* ’impatores agere nibil poftSt. Exquo t.tfcCüntarc enim tcpore peftumire cœpent romana refpublica : fatis liquet: litteræ loquuc' ipfo/ »«.aus. rum:longe anteg ebrifti nomen cluxiftct in terris:didum cd:® urbem ucnalctd ' ma SBsluUi’ ture perituram: fi emptorem inuenerit.In libro etiam belli catilinætante aduerS utiq; ebnftindem nobiliftimus biftoricus corSmon facet quâdo primûinfueueiit exercit’ populi romaniamareipotare:Cigna:tabulas piflasruafa cclata mirari:amp;:ea priuatim amp;nbsp;publice rapere:delubra fpoliare:facra ^phanaq; oia polluere. (Quando ergo nee bo minib* ’nccipfis etia quos deos putabant morS corrupto^ ékpditoijiauaricia rapaci/ tafq5parcebatitSc ccepit perire laudabile illud dcc’falufqj reipublicæ. (f^uos demde uitia peftima fucceftus babuerint : amp;^ quato bumana^ireru malo ilia iniqtas 4?fp erafa fitrnunclogum eft diccre.Audiant fatyricu fuum garnedo uera dicentemtSeruabat 3mifhar. caftas bumilis Fortuna latinas CQuoda : nee uitqs contingiparua finebat Tccta labor: fomniq; breucs:0iiuellerctbufco Vexate duræt^ man^rac^ximus urbiHannibal : amp;nbsp;fiâtes collina in turre manti. NSc patimurlöge pacis mala : fæuior armis Luxuria ingt; cubuittuicfumiÿ ulcifcitur orbem.NullS criméabeftifacinufcp libidinis: exquo Pauz portas romana pent.Quid ergo expeSastut ego exaggeré:quanta mala importaue/ rit fucceffu prolpero iniquitas fubleuata:quandoquidê amp;nbsp;ipfi qui aliquäto prudétius attendcrunttplus dolendam uiderunt paupertatem:gopulêtiam perifte romanamt* In illa enim morum integritasferuabatur: per banc autê non muros urbis : fed mêtes

k ipfius ciuitatis dira nequicia omni bofte peior irrupit. Cratias domino deo noftro: qui contra ifta mala mifitnobis adiutorium fingulare » Quo enim non tollerct:qucm non inuoluerct:in quod ^ïfundum non dcmergcret fluuius ifteborrendænequiciæ generis bumani: niu crux ebrifti in tanta uelutmole auéloritatts eminctius Firmiufq; figereturtcuius apprebenfo robore:ftabiles eftemus:nemalc fuadcntium uel in rna^ la impcllentium:tam uafto buius mudigurgite arrcpti forberemurcln ifta enim col/ luuie morS peHimo^ztSc ueteris perditæ difciplinæ: maxime uenire ac fubuenire de/ buit cæleftis aucèoritas quæ uoluntaria paupta té:quæ côtinentiâ:beniuolcntiâ:iufti/ ciam atq; concordiam:uerâcç pietatempfuaderetteæterafe^ uitæluminofas ualidafcp uirtutestnon tin propter iftam uitam boneftiffimegerendammee tin propter ciuita/ tis terrenæ concordiftimâ focictatem:uerüetiä ^pter adipifeendâ lempitcmâ falutê:

X

SANCTI AVGVSTINI

amp;; fempitemâ cuiufda popuh cælcncmdiuinâq; rempublicam : cuinosciucs affoTat fides:fpcs:cbarjtas:ut qdiu inde peregnnamur:feram^eos fi corngere no nalem^qui uitijsimpunitis uolut Rare rcmpublica:qua primiromani conftituerunt auxerunteg uirtutib^drfinó babétes uera pietaté erga deu ueru: quæillos ctiâ in ætemâ ciuitaté poflctfalubriregionepducere:cuftodiêtestn quadâ fui generis q?bitatcm:qux pof/ let terrcnæ ciuitati côftituêdîe:augédæ;côferuandæ£^ fufficere. De’ ein Geoßcdit in opulétiflimo ékrprædaro imperio romanoÇiîquâtum ualerêt ciuiles etiâ fine uera re? ligione uirtutes: ut inteHigerei^bacaddita fieri boies dues alterius duitatis: cui’ rex ueritas:cuiuslex cbaritasicui’modusæternitas. (Quis aûtuelrifu dignû nóputet: )t qjapolloniu amp;rapuIeiS cæterofqjmagicaÇiartiu peritiffimos cóferre cbrifto uel ctiâ præferre conantur : gg tolerabilius fercndu fit : quadoiftos ei potius cóparant g dez os fuos; 'Multo ein mclior(qd fatendueib apolloniusfuit:g tot ftuprorumauctor 0^ ppètrator:qué louê nominät.Ifta inquiut fabulofa fut. Adbucergolaudent reipubh/ cæ luxunofamilicétiofamiplanecp facrilegâ fœheitate : quæifta deoÇi ,pbra côfinxit; quaenó folu in fabulis audiéda pofuitmerûetiâ in tbeatris fpedanda qjpofuit: ubi a 1/ mina plura effent g nominaiquæipfi dijfibi exbiberi babebant libcter:qui in fuos cul tores uindicare debueruntep ea faite uidcrentpatiéter. Sednon ipfi inquiutfuntqui talium fabularu mendacio celebrant.(Qui ergo funtiftitquitaliumturpitudinu celez bra tione placäc ; HoÇidæmonu peruerfitatem atq; falladâ per qucs amp;nbsp;magicæ artes bumanas métes dedpiutiquia,pdidit cbriftiana doclrinaiga mudo uniuerfo patefe-' cit:quia angelos fanHos ab coçz malignitate diftinxit:quia cauêdos poti’ ârquemad/ modscauerenc admonuit:reipublicæ dieii finimicaiquafi nó fi oîno piftos effet tern/ poralis obtinenda fodicitas:quæ!ibctpoti’ fuerat infœlicitas eligenda.Sed neç bine de’ uoluit dubitariig primu populo unu ueru deu co!cntc:deosaut falfiffimos conté/ nentê : gdiu oportuit uetus teftamétu ubiuelamentu teftamentinouicftobumbra/ riitanta reru terrenaÇifœlicitate boneftauit:ut quiuis intelligat: necipfa effe in da:/ mond poteftate:fed in illi’ unius:cuiangeli feruiut:quêdæmones cótremifcut, Apu/ 21b Icius ein ut de illo potiffimSloquamur g nobis afris afer cnotior:non dico ad regnö: fednee ad aliquagdéiudiciariâ ptâté reipublicæ:cumoîbus fuis magicis artib’potuit PLienire. Honefto patriæ fux loco nat’iamp;fliberaliter cducatus;magnaq? prædifelo/ quctia.An forte iffa ut pbilofopbus uolûtate côtépfit : g facerdos ^uindæ ^ magno fuitiutmunera ederct:ucncratorefqj ueffirct: Ólt;;,p ftatua fibiapud coéfes locâda;ex qua ciuitate babebatuxoréaduerfus côtradiHionê quorûdâ ciuiu litigaretf Ô^çfpo/ lleros ne lateret:eiufdé litis orationé fcriptâ memorix cômcndauit.Qd’ ergo ad iffâ terrenâ ptinet fœlicitatêifuit magus ille quoad potuit. Vndeapparet eu nibil ampli’ fuiffemô quia noluit:fed quia non potuit. QJq aducrfus quofdam : qui ei magicaru artiu crimen intenderatieloquétiffimefe défendit. Vnde miror laudatores eius : qui eu nefcio quæ feciffe miracula ilf artibus prædicant:contra ei’ defenfîoné telles effe conari.Sed uiderint utrSueçi ipfi pbibeant teftimoniu:amp; ille fallàm defenfionem. Hz iud fi fapiût attendât:quimagicas aitcs:nô utic^ nifi 41fcelicitate terrena ueldânabili curiofitate côquirût: uel ab eis innocétes :piculofa tn eas admiratiôe collaudât : A* ui/ deâtdauid nfm fine ullis talib’artib’ex paftore ouiu pueniffe ad regiâ dignitatéiCui’ â; peccata Ô^ mérita fidelis feriptura nô tacuit:ut fcirem’amp; gb’modis nô offendereif de’iamp;rgb’modis placard: ofFéfus.Quatu aut attinet ad miracula quæ bumanis Icfib’ dupéda môftrâ^:multû errât g ,ppBis laclis miraculoçimagnoÇtnobilitate præftâti/ bus magos côparât: quâtomagis fi eos côparét cbrifto:quê ^pbæ illi gb’magi glibet nullo modo fut côparâdi:prænûciaüeruteé uctuÇi:amp;; fm carné quâ fufeepitex uirgi/ ne:ôifm diuinitaté g nung fepae a pree'Video me feciffe jjlixiffimâeplammec tn de cbrifto dixiffe oîa:quæ ufeis g tardiore igenio diuina n ualét affegiufeis g licet acute moueââcôtétiofû tn ftudiu A: poccupatio diutumi erroris:ab itelligédo ipedit: fuP ficere uteuq; poffint.Verutn agnofedgd eos côtra moucat:atcç refcribelut uel epHs uflibrisifi admuent de’ud oia refpôdere curem’.Sis i dno fcelixigra amp;nbsp;mifericordia

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VI

emsidne eximîe amp;nbsp;mento infignfs:cbariffîme ac defiderâtiffime fili.’

Cranell Auguftiniad Italicam uidua füg morte eins maritæ côfolatis:Ac de mteno/ ri uifione qua deus uideri poffit elegâter differentis^Epta lt;VL_

ÖOmina: eximiæ ä^ mento præftâtiffimæatc^TcBnftTcbaritate bonorâdæfilte Italicæ:Auguftin^ eps in dno faluté.Nófolû litteris tuismeruetia ipfo référé/ te g ptulit:cóperimultum te flagitare litteras meas : credenté q ? exeis confo/ lationê babere plurimâ poffis.Tuitacp uideris gd exindecapias:ego taméeas nega/ re uel differre nó dcbui.(Eólólec autê te fides amp;nbsp;fpes tua;amp;;ipfa cbaritas quæ diffun/ ditur in cordib^ pio^ p fpiritufandutcui^ nunc aligd ^ pignoreaccepim^: ut ipfa plcz nitudinê deftderare nouerim^.Non em te defolata putare debesï cu in iteriore boïe babeas prxfenté ebriftupfidêin corde tuo.Aut fie te côtriftarioportet quéadmodS i.Xbenal'.4» gétes quæfpemnô babét:cu ueraciffima ^miffióefperem’nos in bacuita unde mi? graturiquofdä noftros migrâtes nó amifim^: fed præmifim^:ad eâ uita effe uéturos: ubinobis erStquâto notiores:tanto uticgcbariores : amp;nbsp;fine timoré ullius difceffionis amabiles»Hic aut amp;rcóiunxtu^icui’abfceffu uidua diceris: tibinotiffim’ erit:g guis Ód bic tibinot‘ ’effettfibi tn notior erat g tibi. Et unde boe: eu tu ei^ corporale faciê uidez res:quaipfe uticg nó uidebat : nifiquia noticia nfi certiontus é: ubinemo feit quæ fut iXorî^u’ bominis:nififpûs bois qui in ipfo cff. Sed cum uenerit dns Ô^üluminauerit ablcondi/ iXors,4^ ta tcncbrai^:amp; manifeffauerit cogitationcs cordisttuc nibillatebit ^ximû in^ximo: nee erit qd fuis gfq; apcriatjabfcódat alienis:ubinullus erit aliens. Lux uero ipfa qua illuminabûc:bæcoia quæ modo in cordib^ recóduniftqualts autquâta fit:quæ lingua ^ferat:quis faltcm infirma mente cótingatfProfeclo lux ilia deus ipfe eft:quoniâ de/ *’5ol5.i« us lux eft:â/tenebræin eo nô funt ullæ:fcdluxmétium purgataÇitnoniftoÇi corpo/ ris oculoÇi.Erit ergo tue mens idonea:quæ illamlucem uideat : qdnue uidendu non

( 0 eft.Hocautêoculus uidcrc corporis ncq; nue poteft:necp tue poterit*Omnequippe quod oculis corporis cófpici pót:in loco aliquo fit neceffe eft:nec ubiq; fit totum:fed minore fui parte minoré locû occupet:âfmajore maioré.Non ita eft deus inuifibihs: Ôliincorruptibilis qui folus babet imortalitatem:amp;lucem babitat inacceffibilé:quem lÆimotK.tf/ nemo bominu uidit nccuidere poteft . Per boeem uideriab bominenó poteft:per qduidetbomo corpore corpora. Nam Ózfimcntibus pioru effet inacceffibilis :nó di/ ceretur:Acccdite ad eum amp;nbsp;illuminamini.Etfimétibus pio^ effet inuifibilis : non di/ I^s.jj. cerctur: Vtdebimus eum ficuti eft. Nam perfpice totam ipfam in cpla iobanis fenté/ i‘3oB.j» tiam.Dilcftiffimiinquittfilq dei fumustd^nódum apparuit gd erimus. Scirn^ quonia cum apparuerit fimilis ei erimus:quoniam uidebimus eu ficuti eft . Intatu ergo uide/ bimusunquantu fimilcs ei erimus:quia 0/nunc intantu non uidemus: inquâtum diffi miles fumus.lndeigitur uidebimus:undefimilcs erim”. O^uis autem dementiffimus dixerit:corpore nos uel effe:uel futures effe fimiles deoCln interiore igic bomie ifta fimilitudo eft : qui renouât in agnitionem dei: firnimagincm cius qui creauit illu . Et lt;£ol«5» tanto effeimur fimiltores illi:quâto magis in cius cognitione amp;zcbaritate proficimus: quia amp;li exterior bomo nofter corrumpic :fed interior renouatur de die in diem :ita XtCorï»4«' fane ut in bac uita quätufcüq;^fecl’fit:longc abfit ab ilia pfeebóe filitudmisJquæ idoz iß nea erit ad uidendu dcudicut dicit aptsifacie ad facié.ln gb^uerbis ccrteifi corporale facié uolucrim^accipc:cófequenscrit:ut etiâ de^talé babeat facié:ólt; ;fit aliqd internal/ lum inter nram ödipfius cu cu uidebim’facie ad facié.Etfiiuteruallu : uticgfinis dr mé/ bro^ habitus terminated: cætera abfurda dictuq; amp;nbsp;cogitatuimpiatgbus animalis bo mo nó pcipicns ea quæ funt fpus deiifallaciffimis uanitatibeluditur.Dicuntem quids eoçiquitalia garriunt:quâtum ad me potuit puenircinosdeum uidere nunc mente: tune corpore : ita ut etiâ impios eum pari modo affeuercnt effe uifuros. Videquätu in peius .pficiunt:cfl fine limite timoris uel pudoris:bacatœ iliac uagabuda fertur im/ punita loquacitas.Antea dicebant carnifuætâtû boe præftitiffe cbriftutut corporels oculis uideret deum:Deindeaddiderunt etiâ omnes fancfos receptis in rcfurreclio/ ne corporib’: eodem modo deum effe uifuros ; Nuciam ifta poffibilitaté etiaimpijs

SANCTI AVGVSTINI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

donauerSt. Donent fanequatuuoluntS^ quibns uolun6 Ma qmsaodeatcontradice/ 3ob.8. re bomtnib’de fuo donätib^fQuf emloquic mendactü:defiio loquitur. Tu aut cum ÏDatt|j.$* bis qui fanamdocîrinâ tcncnt:nibil iftof ^ audeas ufurpare de tuo:Sed cu legis: Beati mundo corde:qmipfi deum uidebunt: intelligeimpiosnó uifuros. Net^ em beati 0^ iXorfaj* mundo corde funtimpq.Item cu legis : Videmus nuc pfpeculum in ænigmate: tune autê facie ad facicm:lntellige inde nostuc uifuros facie ad faciemtunde uidem^nunc p fpeculum in ænigmate. Hocaut utrucßinterioris bomis munus eft: Hue cum in ifta ^ peregrinationeadbuc per fidemambulatur in qua utic fpeculo S^ ænigmate : liue in illa patria cu per fpeciem contemplabic .Pro qua uifione pofitueft: Facie ad faciem.

30B.4, Audiat Caro carnalibus ebria cogitationibus :5pirit^ eft dcus‘:amp;^ ideo qui adorât dcu in fpiritu amp;nbsp;ueritate oportet adorare.5iadorare:quâtomagis uiderefQuis em audo at affirmare dei fubftannä corporaliter uideri:cum earn noluerit corporaliter adora/ ricSed argute fibi uiden^ dicere:0^ qfi interrogando præmere.Potuit cbriftus carni fuæ præftareiut oculis corporeis uideretpatremian non potuitf’Vtfi nó potuifte rc/ fponderimus:omnipotentiæ dei nos derogafte ,pclament.Si autê potuiffe cócefferi' mus:argumêtationéfua exnra refponfionecócludant. (Quanto iam tolerabilius de/ (ipiunt:quicarné afferuntcóuerfum iri in fubftantiâ deiiAfbâc futuram efteqddeus eft:utfic earn faltem uidendodeo faciâtidoneam: nó tâta diuerfitate diifimilê. Qua uanitaté credo iftosabigere a fide fua fortaffe Sxiabauribus. Et taméfiinterrogatióe de boe fimiliter urgeantur:poffïtne deus boe : an non efficcre poffit: utrum eius po/ teftati detrabent fi nó poffe refpóderint:an boe futurS fatebuntur:(ïpoffe conceffe/ rintf’Quó ergo exierint de boelaqueo alieno:fic exeat de fuo. Deinde cur folis ocu' lis corporeis cbrifti:boc donumattributû effe contcndût:num etiâ cæteris fenfibusc* Son’ ergo ent de’:ut poffit ei’ etiâ aurib’pcipiÆt balit’erit ut fetin poffit d’olfaHuC* Etliquoraligs ent ut poffit (S^btbif Et moles entut ponit óiïtagifNóinquiunt.Quid ergo-;quot; An illud poteft deus:él boenon pótcquot; Sinó poffe dixennt: cur derogat oipo/ tentiæ deic^Si poffe Ó«inolle refponderint:cur folis oculis fauent:inuidcntaöt cæteris fenflbus corporis cbnfficAn quoufep uolunt dcfipiut7 Quato nos melius: qui nó eo/ rum infipiénæ terminos figimus:fed ut defipiat prorfus nolumuscMulta ^ferri poP fant:ad iftam demctiâ refutanda:Sed fi aliquadoirruerintauribus tuis:bæc interim eis lege:Skïquid refpondeant:non pigeat te refenbere ut potes . Ad boe em fide cor/ da noftra mundantur:quia nobis fideimerces uifio dei ^smittitur. Quæfip corporis oculos erit:fruftra ad earn pcipiendâ fanclo^ animus cxcrcec:lmmo ucro tam puer/ fe fentiens anim’non in fe exercec:fed totus in carne eft .Vbiem tenacius babitabit 0rfixius:nilïunde fe deum uifurum effe præfumitc'Qd eerte quatu malum fit:intelli/ gentiæ potius dimitto tuæ: qlógo fermone moliar explicare .In ^tedione dnifemp babitet cor tuum dna eximia amp;imerito præftâtiffima ateg cbnfti cbantate bonorâda filia.Honorabiles tecumnobifq; t domino dilecliffimos filios tuos debito mentis no/ ftm officio refaluta.

eSäeti Auguftini ad Marcellinu bac quæftionê foluêtis: Quo conuerfa in fanguiné tota aqua in terra ægypti:magipbaraonis inuenerintaquâ unde fimile facerent: No/ tâtis præterea aliâ quæftionê ex fuis libris fibt\ppofita:amp; ;abatis non folu ab alqs: fed amp;nbsp;a feipfo repbêdi debere fi gd incauti’ uel indofti’ ab eo pofitu fit: Humiliter quo^ cófitêtis fe talé exiftimari non debere utnufg in fcriptis fuis errauerit: Ac deinde a fe pofita exponêtis â^ ita repbêfores fuos cópefcentis. Epfa. VII.

(Dmino eximio:ólt;;merito infïgni:multumc ^ cbariffimo filio marcellino:Au/ U^ ‘W d ^kguftmus in dno falutem.Epifto!amtua qua per fangum fratreärcoepifeo/

Ä nbsp;nbsp;nbsp;Wpum meum bonifaciumaccipi : quæfiui ut refcriberem nee inueni. Rcco/

lui tamé te in ea quæfîffe:quomodo inuenerintmagi pbaraonis : conuerfa in fanguiné tota aqua ægypti:unde fimile aliquid facerent.Quæ duobus modis folui quæftio folet:Siuecum marinaaqua potucrit offcrri:fiuc(qd’cft credibili’)quia in ea regione in qua erat filq ifraeltiftæ plagæ non fiebât.Hoc em quibufda fcnpturæ'.Huis

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VH

locis aperdflime expreffumadmonet: eti'am ubi non diclum eft quid intdligi debc/ at.lllaeautelittera: tuæ quasprefbyter Viban‘’attulit:babct quæftionémitai,ppofi/ tâ ex libris no diuinis fed mcis:quos fcripfide libero arbitrio.In talib^aut quæftiomb’ Xi.^oe libero non multum laboro:qnia dkli defendi fententia mea liquida ratione non poteft: mea ®''bttrio eft:non eius aurons cuius fenfum improbare fas non eft : etiam cu in eo nóintelligo bocunde fentitur qcFimprobädum eft. Ego proindefateor meexeo^ numero elle ^beCrintot^ conari:quiproficiendo fcribunt;amp;rfcribendo proficiunt. Vndefi aliquid udmeauti' ’‘»«P«quot;*® uelindoftius a me pofitu c:qd’non folum ab ali]s qui uidere id poffuntmerito repre^ bendaturmcruetiam a meipfozqma amp;; ego faltem poftea uidere debeo fi^pbeio : nee mirandu eftnee dolendumïfedpotius ignofcendum atep gratulandum: non quia er/ ratumeft:fed quia improbatum. Nam nimis peruerfe fcipfumamatiqui 0^alios uult errareut error fuus latcat.Qiiato enim melius amp;nbsp;utiliuszubiipfe errauitzalij nó errêt: x.beXHnlwté quorumadmonitu errore carcat.(Quodfi noluerit:faltem comités errons non babe/ ^'’lt;P^'’**® at.Sicm mihi deus quod uolo præftiteritîutomniû libroru meorum quæcunq; mibi reftiffime difplicentzopere aliquo ad bocipfum in ftituto coHigamatep demonftrem: tunc uidebunt omnes homines g non fimacceptor pcrfonæmeæ, Vos autequime “^^ ®^‘’* multum diligitis:fi talcm me aUcntis aducrfus eostquoÇimalicia uelimperitia uel in/ telligentia repbendormtmenulq fcriptorum meorum erraffe dicatiszfruftra labora^ tis:nó bonam caufam fufcepiftis:facile in ea meipfo indice fuperamini : t^uouiam no mibi placet:cumacbariffimis meis talis effe exiftimor qualis non fum.Profecto enim non me:fed,p me alium fub meo nomine diligunuft non qdfum bed qd’non fum diligt; gunt.Naminquatu me nouerutzuel de me uerum credut:cgo ab cis diligor: Inquatu autem mibi tribuunt qdin me non cognofcuntzalium talcmqualcm me putant ^ me diligunt.Nec romani maximus auctor Tulli’eloquiji nullum ung ucrbuminquit qd ®‘‘*^* reuocare uellet cmifit.Quæquidem laus guis præclariffima uideatur:ramen credibiz lior eft de nimium fatuo:g de fapiéte perfecto. Na â^ illi quos uulgo moriones uoeât: quatomagis a fenfu cómunidiBonantzmagiRp abfurdi Ó^infulfi funtztanto magis nut/ lum uerbum emittuntqd reuocare uclin t:quia dicti maliuel ftulti ufineómodi pœni/ tere:utiq; cordatoipcfl.S’cd fiin bonam partem accipiat’:utquempiâ talcm fuiffecre damustquicum fapicter omnia loqueretur : nullum ung uerbum qdreuocare uellet emifit:Hocpotius de bominib” dei:quifpiritufancto acli locutilunt:g de illó quem lie Cicero laudat:faluberrimapictate credendum eft. Ab bacego exceltentu tam loge abfum:utfinutlû uerbum qd reuocare ucllem protulcro :fatuo fim g fapiéti fimilior.

Hlius quippe fcripta fumma funtauctoritate digniffimazqui nullumuerbum nó qd rez uocare uellet:fed qd reuocare deberet emifit.Hoc quifquis nóód eftaffccutus :fecuz das babeat partes modeftiæ:quia primas nó potuit habere fapientiæjquia non ualuit omnia non pcenitenda diligenter dixiffe:pccniteatquæcognoucrit dicenda non fuz ifTc.iEum ergo non ficut quidam chariffimimeiputantznulla uel pauca :fed potR pluz ra fortaffe g etiam maledici opinanr uerba dixerim quæ mallem reuocare fi poffem: non mibi tuiliana itta blanditur fententiazqua dictum eftznultu ung uerbu qd rcuocaz re uellet emifitzfcd angit me plane boratiana fentctiazNefcit uox miffa reuerti. Hine l^®’®^* eft qi penculofiffimaru quxftionu librosz de genefi fcilicetz amp;nbsp;de trinitate diutius tez neo g uultis iV fertiszutfi non potuerint nifi babcre aliqua quæ merito repbendaturz fairem pauciora fint g effe poffentzfi præcipiti feftmatione incófultius edercc. Vos enim ut ucftræ indicant litteræ(nam hoc mihi etiam fanctus frater Sc coepifcop^ me'’ fcripfit Florctius) ideo ut cdanc urgetiszquo pofimt a me dum in bac carne uiuo dez fendizeum uel ab inimicis mordentibuszucl etiamab amicis parum intelligcntib^z for taffe in quibufdamcœpennt accufari.(Q.uod uticp proptcrea dicitiszquia non putatis effe in eis aliquid qd uera poffit ratione culpari.Alioquin nó me ad eorum æditioné: fed ad diligentiorcm emcdationê potius hortaremini. Ego auteiudices ucroszSC ue/ ritate fæueros magis intueorzinter quos SCmeipfum primitus cóftituere uolozutad il los ea tantu rephendenda pueniantzquæ a me guis fedulo pferutantezminimeuidcri b

SANCTI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AVGVSTINI

XLy.öelibero potuerut ÇQuæ cumita fint:boctarnen quodtn tertio Iibro de libero arbitr/o team arbirna j^ fubRantia rationali ageremtfic a me pofitum eft ut dtcerem.In corporibus autem infertorib‘’aia poft peccatu ordinata regit corpus fuu : nó omnimodo,p arbitriotfed ficut leges uniuerfitatis finunt: diligenter aduertant qui putât me aligd deaia bumaz na uelutcertu ftatuiffe atlt;p fixifteiqd uel ex parentibus per ,ppagincm ucniat:uelin aclib^ uitæ fuperioris atq; caeleftis peccauerit : ut corruptibili carne merercc indudiï ófuideât fic a me uerba fuifte perpcnla:utretcto eo qd’certum babco : poft peccatu primibomis:natosede atq; nafci cæteros boies in carne peccati:cuifanandæuenit in dno fimilitudo carnis peccatinta oia fonarét:utnulli præiudicarét opinioniqttuor il/ laÇiiquas poftea digelliatcpdiftinxitnó eófirmas aliquaded interim qdageba Icquc/ ftrata illa^ difcuUione detcrminasiutquæcunq; illa^ uera eflet:deus fine dubio lau/ darec.Siue ein ex illa una omnes aîæjapagenf: Hue fingilatim i fingulis fiant:fiueexl tra creatæ mittancifiuein corpora fponte mergantunjaculdubio creatura ifta ration nalis:id eft bumanæaiænaturann corporibus inferioribustboc eft terrenis :poft pec catuoidinata regit corpus fuuminon omnimodo ,p arbitriotinterim q? conftat pecca tu primibois.Nó em diftu eft poft peccatu fuuiaut poftea q pcccauit:fed diftum efl: poft peccatü:utqdlibet poftea fi fieri poftettdifeufla ratio declararet : fiuepeccatum ei^jfiue peccatu parétis carnis eiustrccle diefö itelligcrec qd diftu cftiPoft peccatu in g^j,inferioribus corponb^ordinata regit corpus fuu:non omnimodo,p fuoarbitrio:quia iXorps^ÔC caro côcupifcit aduerfus fpiritû:â:;ingcmifcimus grauati:amp;corpus qd corrumpic ®ap*9» aggrauatanim5»Etqs oia enarret carnalis infirmita tis incómoda; Qnæ utiq; nó crût: iXorpi$. cum corruptibileboc induerit incorruptionc:utabforbcac mortale a uita.Tucita^ fpiritale corpus reget omnimodo ^ libero arbitrio : nücucro non omnimodoUcd n/ cut leges uniuerfitatis finüttp quas eóftitutu cft ut corpora orta occidant:amp;;aufta fe-' nefcat.Namillius primi bois anima:antc peccatu etiâfi non dum fpiritale corpus fed animale:tn ,p arbitrio regcbat.Poft peccatuautcndcftpoftea qpeccatu in illa carne cómiftu eft:exq deinceps,ppagarcc caro peccati: aia rafionalis fic eftin inferioribus corporibus ordinatamt nó omnimodo ,p arbitrio regat corpus fuü.(!Xd - finódum ac'* quicfcutin paruulistqui nullaadbucpeccata propria cómiferunt: lamtn effe carnem peccati:quia dV buicfanada: cum baptiçanc necelfaria cft medicinaifimilitudo illa car nis pcccati:necficiftis uerbis nfis babent qd’ fuccenfeat.Cóftatquippcnifi fallor:c3/ dem carncm etia fi nó uitio fed natura infirma eft:tn poft peccatu cccpiffe nafci: quia nclt;5ita crcatus eftadamtnecß aliquem genuit ante peccatu iQuærât ergo alia qua: reefe repbendantmon folu in alijs feftinâtius editis:uerûetiâ in bifipfis libris mcis de libero arbitrio. Neep em eos muenturos nego unde mibi beneficium cóferant: quor niamfi illi (q?iam in m^ltoç^ manus exicrunt)corriginon poifuntiego certe qm uiuo adbuc poHum.Waïcaßt uerba tam caute a me pofita:ut nulli de animæ exortu:quat/ tuor 111a^ opinionirationi ue præferiberem .Hi tin reprebendât: q reprebédendam putant eandcm ipfam de re tam obfcura eunefationê meaicontra quos me nó defen do q? reftefacia in bac quæftione cSclari:cuomnino nó dubité amp;ïmortalc cffe aiamt iXimotamp;.tf* non ita ut deus q folus habet imortalitaté:fedmodo quodâ fui gcncris:ólt;;câ cffecréa/ turam non fubftantiâ creatoris:ô^fi quid aliud de natura eins certiffimum tenco.Scd X quia boe me facere cópellit de aïæ exortu caliginofiffimæquaeftionis obrcurirasimaz num potins porrigant cófitcnti: dv quicquid illud eftnoffe cupicti : Ardoceantfi poP funt:ueloftendantfi quid de bac re uelcerta ratione didicerunttuelaptiffimo diuino eloquio crediderut.Si em ratio cótra diuinai^ fcriptura^ auefontatem reddit :quali/ bet acuta fitifallit uerifimilitudinetna uera effenó pót, Rurfus fi manifcftiffimæeer tæcg rationi uelut feripturaçi fanclaçtobqcit aucforitasinó intelligit q boe facit :amp; nó fcripturafó iHaiC fenfu ad qué penetrate non potuit:fed fuu poti^ obijcit ucritati.Nec qdin eis led gain fcipfo uelut jj eis mucnitopponit.Exempli gra: Diligenter attéde quid dicam.Scriptum cft,ppe finem libri qui uocatur Ecclefiaftes:cum de folutione Cao,11. boistquæ fit g mortemiftâ:qua dirimit aia a corpore:fcriptura loquerectEtcouertac^

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VII

pnluis in terra ficut fmhârfpirit*rcudtac addeum qui dédit eum.Scntétia buius a«/ i»1Retrac4. ftoritatis ,pculdubio certa c:nec quenq decipit Falfitate :fedfiquifpiam uoJucrit earn fie interpretaritutinde animaÇi ^rpaginemtcp ex illa una qua deus primo bominide/ ditjoés cæteræ ueniant:coneturaflruerejuidec illi fufïragari qcfibi de came diclu ert pulueris noie. Namuncppuluis S^fpintus mbil ahud bocloco q aia ä^caro intelligic: ut eo modo affirmer aiam reuerriad deucp fit de traduce illiusaia: qua primo bomini dedit deusîqueadmodû eonuertuf caro in terracum fîtetiâ ipfa de traduce illius car/ nis qua: in primo boïe de terra facia cibacfi cótendat ex boeq? de camenotiffimueft debere nos credere illud qd de aia occultu eft. De traduce quippecarnis nóambigi/ tur:fed de animafambigic.Vtruq;aüt ita pofitum eftin boc teftimonioi uelut fingula fingulis parilirónercddancicato fcilicet cóuertac in terra ficut fuit.lnde em füpta eft qn raclus eft primus bomo.Etfpirit*’rcucrtac ad deum qui dédit eû : qninfufflauit in faciem bomis quem finxerat ftatö uitæ;amp;. 'faclus eftbomo in anima uiua: ut deinceps ßeii’i» ex utracç re utriufcç rci\ppago decurrcret.Verutaméfi illud eft uerumcp aias non ex illa una,ppagatas:icd alibi crcatas fingulis fingulas deus datietiam buie fentennæ có/ gruit qd dictum eft:Spint^reuertac ad deu qui dédit eû.Solæ ergo reliquæ duxopi/ niones uidenc excludiiquia fi fièrentin fingulis boibus animxpiprix cum creancmó piitarec dici debuifteiSpirit* ’reuertaf ad deu qui dcdit eût fed ad deu qui fecit eum« F Dedit cm ucluti fie fonat quafi iam extra fuerit qd’dari poftet.Deinde qd dictum eftt

Reuertar ad dcumnirgentuerba 0: ^præmût dicétes : lt;ÏXuomodo reuertet ’ubinunq antea fueritcPotius em dici debuifte afterûtiâ^ ad deu uel pergat: ufuadat ad deum: g reuertac ad deü:finungillic antea fpiritus ifte fuifte credendus eft . (tem quomodo aix fponte labanc in corpusten fcriptum fit; Dcdit euinon tâ in promptu eft explica/ reiac p boe ut dixi duxifteopinioncs fub ucrbis buius teftimonij laborant.Vna qua putanc fingulx quxq;ammxin fingulis fuis corporibus fieri fmgulx; alia qua putantf in corpora fponte demergi. Duabus aut illis fiue de traduce illius unius ueniant: fiue antea iam crcatxà:apud deu coftitutxftingulis corporibus dent : fine labore uerba ifta coaptanc.Ettn fi aflertores eius fentetix:qua credunc animx in fuis fingulis cor/ poribus fieri aftirmcntuta efte diets de fpintuiqui ^ anima pofitus eft:deus dedit cut qucadmodQrecte dicic dcdifte nobis oculos:uclaurcs;ul'man^: uel quodlibet altudt quxmebra utiqi non extra là fcccrat ôralicubi rcpofita babcbatiquxcuopus eetda^-ret:hoceft:adderet amp;nbsp;adiûgerctfted illic ca fecitin corpore cui dcdifte illa dicic: quid ei rcfpondcac non uideo : nifi forte alia uel alia tcftimonia ,pferantnr : uel certa ratio undcifta opinio refellac.ltcmcp illi qui putant animas in corpora fponte deflucre :fic accipiunt diets : Dcdit deus e3:quomodo dictS eft: Tradidit illos de' ’in cócupifcêti5 cordis coßi.Proinde unS uerbSrelinguic qlt;Ï dictum eft; Reuertac ad deSpp pcccato accipi poftitrcuerti:ubi ante nó fuit: uaix in fuis quxep corporib‘’fi5t:quo lolo ucrbo unailla^ quattuor anguftac opinio.Sed neep qjpter boeunS uerbStcmere exiftimo illam fentcntiam efte refutandaine forte poflit oftendialiquo genere locutionis:quo fancla fcriptura uti folct:boc quocprecte dici potuifteiut reucrti intclligac ad deu fpi/ ritus creatus tang ad auctorem a quo creatus eft : non tangad eSapud quem primit* 5 fuit.Hxctdeo fcripfi:utquifquis illarS quattuor de anima fcntentia^ aliqua uoluerit aftruere atep defcndcreitalia ^ferat uel de fcripturis in auctoritatem ecclefiafticâ re/ ceptis:quxnon poftintaliter accipiificuti cft;q gt;nbsp;deus bominé fecit:uelróne tam certa ut contradictio autnulla exiftat:aut infame fimilis mcritoiudiccc :uelutfiqui(gdicat: nee ueritatê cognofcere:nec falli queng pofte nifi uitientem.Neep em ut uideamus g fit hoc ue^:fcripturarS auctoritas neccftaria eft;ac nó fenfus ipfe cómunis ita uerum efte perfpicua ratione proclamat:utquifquis contradixcrit: dementiftim^babeatur. Hocfi in ifta obfcuriftima quxftione qux: de anima eft prxftarc aligs potcft : adiuuet i.JBctrnc.i imperitiam mcam.dld’ fi non poteft:nó culpet cunctationem meam. De uirgmita- 'x.ï^enac. te autem fanctx marixifi boequod fcripfi non perfuadet fieri potuifte:neganda funt omnia qux mirabiliter in corporibus acciderunt.QcE fi propterea non creditur: quia

femelfacîum cQtqurre ab amico quem boeadbuc moucttutrum nibtlinuenfatur in litteris fxculanbtKjquod A ffemel faclum fit:IX 'tarnen creditam non fabulofa uanita' tc:icd ficut extftimantbiftonca fide:quxre obfecro te . St em tale altqd mtilts litteris inucnirineganentadmoncdus efttfi aüt faffus fucrit:foluta quæftio eft.

lt;!^ancliAug^uftmtadbeatum Hieronymugaiidcntts q? exiguû quiddam fui munc/ fis babcatiamp;fratrc ei Profuturu cómendantis : cundccyad interpretationé græcoru fcrtptoÇi ^uoeâtisiac de fupflua poft feptuaginta intcrptes editionetôifdeexpofitioz ne eplæ ad Calatas carpentts.Epia.VllI.

_Y'quot;~^K®mino dileftiftimo amp;nbsp;cultu fincciinimo ebaritatis obfequêdotatq; ampleftc/ 5ii u Bdo fratrió^cóprefbytero Hteronymo:Auguftinus . Nug æquequifq ta facile cuilibetmnotuitiq mibttuo^ in dno ftudioçtqcta Ixticia : ÓZuere exercitatio Itbcralis.lt;ï^q ego percupiam omntno te nofte:tamen exiguum quiddâ tut munus ba beoipræfentiâ uidelicet corporistqua ipfam etiâ poftea q te beatiffim’nuccptfcop^t tunenero tam epifcopatu dignusifraterAlipius uidit:remeanfcp a meuifus eft(nega/ re non pofliim)magna ex parte mibi efterelatu cius impreftam : Aran te reditu : cum te tile ibi uidebat:ego uidebam fed oculis cius.Non cm ammomeatq; ilium:fcd cor' pore duos qui nouent dixcrit: concordia dumtaxat Ar familtantatc fidiftimamö me/ ritis quibus ille antecellit. Quia ergo me primitus comunionefptritus :quo in unu ni' timundeinde illtus ex ore iam diligistnequaq impudenter quafi aliquis ignotus com-* mendo gcrmanitati tux fra trem Profuturutquem noftris conatib^ adiutorio tuoue/ re ProfutuRz fperamustnifi forteq? talis eft utipfc tibi per cum fia m comendationq tl Ie per mc.Haäen^ fortaffe fcribcre debucrimifi clfe uellcm epiftola^ folcmum moz re cotentusiSed fcatet anim* in loquelas comumcadas tecum de ftudijs noftris qux babemus in cbriftoJefu domino noftro:quinobis multas utilitates amp;nbsp;uiatica quidam demonftrati a feitineris etiam per tuä ebantatenon mcdiocriter miniftrarc dignar. Petimus ergo Aquot; nobifeum petit ois africanai^ ecclcfiarum ftudiofa focictas : ut inter/ ? pretandis eorum libris:quigrxee fcripturas noftras g optime traftaucruntteurâ atm operamimpendere non graueris.Potes cm efficere:ut nos quoep babeamus talesiv los uiros:Aunum potiffimûqué tu libentius in tuts litteris fonas. De uertédis autem in latinam lingua fadis litteris canonicisdaborare te nollem : nili co modo quo lob inz terpreta tus es:ut fignis adbibitis quid inter banc tuam St feptuaginta: quorû eft gragt; uiftimaaucloritasîinterpreta tionédiftetiappareat.Satis aut nequeo mirandialiquid adbuc in bebræis cxemplaribusinueniciqd tot interprétés illius lingua? pentiflimos iS.amp;eCittUate fugcnt.Omitto cm fcptuaginta;dequoru uelconfilij uel fpirit^ maiore concordia g fi amp;d.ca.4i.et y^us bomo effet non audco in aliqua parte certam ferre fentétuï: nifi q? cis præminez tem auclontatcm in boe munere fine controuerfia tribuendam exiftimo.1111 me plus mouentiquicumpofteriores interpretarenc: AnerboÇilocutionûqjbebræa^ uiam atq; régulas mordacius ut fertur tenerentinon fold inter fe non côfcnfcruntifed etia reliqucruntmulta:quætanto poft eruenda 6^ prodenda rcmancrent. Et autobfcura funt:autmanifefta.Si em obfcura funt:tequoep in cis fallipotuiffc:non imerito credit tur.Siautem manifeftaifuperfluü eft te uoluiffe explanaretqd ’illos latere nó potuit. Hui’ igitur rei pro tua cbaritatc:expofitis caufis:ccrtü me facias obfecraucrim. Lc' A gi ctiam quxdam fcripta qua? tua dicercntunin eplasapKPauli:quarum unamad Ga Iatas:cum enodare uelles:uenit in manus locus ille quoapoftolus Petrus a pernicio/ fa fimulatione reuocatur.Ibi patrociniu mendacij fulccptu effe uclabs te tali uirotuel aquopiamfi alius illa fcripfit:fateor:nó mcdiocriter dolco doneercfdlanf:fi forte rc' fclli poffuntea qua? me moucnt.Mibi ern uidetur exitiofiffimc credialiquod in libris fancfis effe mendaciumiid eft cos bomies per quos nobis illa fcriptura miniftrata eft atcp confcripta: aliquid in libris fuis fuiffe mêtitos. Alia quippe quxftio edit ne aliquâz do mentiri uiri boni.Et alia quæftio eft:utrum fcriptorem fanclarum fcriptura!^ men 'tin oportuerit:Immo ucro nó alia:fcdnulla quæftioeft.Admiffo em femel in tâtuau/-Horitatis faftigiumiofticiofo aliquo mcndacio:nulla illorum librorum particula rema*

,5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vni

Bebihqnæ non utcucß uidcbitumie! ad mores diffidlistuel ad fïdemincredibihsieadé permciofiflimà régula ad menticntis-aurions confilium offidumcß rcferatur. Si enirn mentiebaturàpoftolus Paulus;cumapoftolû Petrum obiurgans diceret : Si tu cû fis ßar.x. iudæuszgcntiliter âf non ludafce uiuis:quemadmodu genres cogis mdaiçare Æt recle lilfuidebàtur Petrus fecifle;quem non recle fedffe:amp; dixit amp;rfcnpfit : ut quafi ammos tumultuàntiùm delinirenquid refpondebnnus:cum exurrexerint peruerfibomies: problbcntes nuptias quos futuros ipfe prænûciauit:Â; dixerint totum illud quodidé àpoftolus de matrimoniorumiur e firmando locutus eft : propter homines qui dilez clione côiugum tumultuari poterant fuiffe mentitum:fcilicet non cp boc fenferit: fed ut illorumplaearetur aduerntasc’Non opus eftmulta cómemorare.Poffunt enirn ui/ derietiarn de laudibus dei effe officiofa mendacia:utapudbomies pigriores dileclio eiusardefcat : atq; ita nufq certa erit in libris fanclis caftæ uentatis aucloritas. Nonne attendimus eundemapoftolum:cumingenti cura cômendandæ ueritatis dicere ; Si i.Corf.i5« autem cbriftus non refurrexit:inanis eft prædicatio noftra : inanis eft Ócfides noftra: Inuenimurautem Ó rfalfiteftes dei:quia teftimonium dixim^aduerfus deumrep fufd/

B tault cbriftum quem non fufcitauitcSiquis buic diceret:quid in boc mendaeio pbor/ refcis cum id dixerisrqdetiarn fi falfum fit ad laudê dei maxime pertinetC None bui‘’ deteftatus infaniam: quibus poftet uerbis ti 'fignifica tionibus in lucem penetralia fui cordis aperiret:clamans non minore aut fortafte etiarn maiore fcelere : in deo laudaz ri falfitatcmig uituperari ueritatemf ’Agédum eft igiturrut ad cognitionem diuma/ rum fcripturaru tails bomo accedatrqui de fanclis librisrtam fanciestueraciter exifti/ mctiutnolit aliqua eorum parte deleclari per officiofa mendaciarpotiufep id quod no intelligit träfeatrg cor fuum præferatilli ueritati.Profeclo enirn cum boc dicit : credi fibi expetitîârid agit ut diuinarum fcripturarum aucloritatibus nó tredamus.Et ego quidem qualibufcuncp uiribus quas dominus fuggcritromma ilia teftlmonia quæ ad/ bibita funtraftruendaeutilitati mendacij aliter oportere intelligi oftcdcrem : ut ublt^ eorum firma ueritas docerctur. Q? enirn teftimonia mendacia efte non debent: tam non debentfauere mendaeio,Sed bocintcHigentiæ relinquo turc. Admota enirn Ie/ clionidiligentiori cófideratione:multo id fortafteTacilius uidebis g ego. Ad banc aut cófiderationem coget te pietas:qua cognofcis flucluareauclontatem fcripturarum diuinarumt ut in éis qd uultquifcp credat:qucgt;d nó uultnó crcdatrli femel fuerit per/ fuafum aliqua illosuiros per quos nobis bæcminiftrata fût : in fcripturis fuis officiofe potuiffe mentiri : Nifi forte roulas quafdâ datuius cs:quibus nouerim^ubi oportet atmentlri:ubirtori oporteat.lßd’fi fieri poteft:nullo modo mendacibus dubqfqjrati/ onibus id explices quæfolnec me oncrofumraut impudétem iudices: per bumanita/ tem ueraciftimam dominihoftri.Nam ut non dicam nullatcerte nó magna culpa me/

C us error ueritatifauct:fi recle in te poteft ueritas fauere médacio.Multa alia cum fin/ ceriftimo corde tuoloqui cuperemték :de cbnftiano ftudio confcrre:fed buic dcfide/ rio meo nulla epiftola latis eft.Vberius idipfum poftum pér fratrem:quem mifcêdu Óialendnm dulcibus atep utilib us fcrmocmationibus tuis mififtemcgaudeoi Èt tamé quatum uellem:necipfe(quod pace eius dixerim)forfitan capittqqmbilo meiîlipræ/ tulerim*Ego enirn me fateor tui capaciorem : fed ipfum uidèo fieri plcnioré:quo me fine dubitatjoneantecellitiél poftea g redierit (qd dnoadiuuante profperatu tri fpe/ ro)cum eius pecloris abs te cumulati:particepsfuero: nó eftimpletürus quod in me adbuc uacuum erit atq; auidum fenfo^ tuo^^.lta fiet utólt; ;ego etia tune cgehtior firn: ille copiofior.Sane idem fraterjaliqua fcripta noftra fert fecum:quibus legédis fidig/ nationemadbibueristetiam finccram atq; fraternam freuentate adbibeas quxfo.Nó enirn aliter mtclligo quod feriptum eft:Emendabit me iuftus in mifericordia Ôlt; ^argu* '^9.140, et me:oleum autem peccatons nó impinguet caput meum : nifi quia magis amatob/ iurgatorfanansig adulator unges caput.Ego aute difficilimebonus iudexlego quod fcripferim:fedaut timidior refto aut cupidior. Video etiam interdum uitia mea :fed Kxe malo audireamelioribusme cum me recle fortafte repbendero:rurfusmibi blaz

SANCTI â–  AVGVSTINI

diar:^; metuculofam poti'us mibt uidear in me g luRam tulipe fcntentiam.

Cranell Augudint ad beatum Hieronymum:(Eratiam babétis g gt;pro fubfcripta falu tatione plenamfibi epiftola reddiderit:amp;;ad htteratona collocutionemmmtantis: hgt; brumcß de uiris illuftribus de emus titulo fe dubitare dielt eommendantis : Ad expo/ fitioncm praeterea eplftola:ad Calatas redeuntls:adiungentifcf illud eiufdemapofto li:Et factus fumtudaels amp;;c . Ac tandem ut opus iftud comgere ueht obfecrantls.

Epidola.lX* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- n

©mmo ddeSiffimo amp;cultu fineeriflimo ebaritatis obferuado : ategamplecle/P |d ■ do:fratri amp;nbsp;eoprelbytero Hleronymo: Augudinus.Habeo gratia q? pro fubz ferlpta falutatloe plenam mibl eplftolam reddidifti:(ed breulore multo : g ex te uellemfumcre tali uiro;a quo tempora quâtallbetoccupet: nullus fcrmo prollxus eft^OJg itacp nos negociorum aHenoÇiieorûcg fæcularlû curis circûftemur ingentib^i tarnen eplftolæ tuæ breuitatl facile non ignofeeré : nlfî cogltarê g paucioribus uerbls mels redderetür.(Q_uareaggrederequæfo Iftam nobifeum lltterarlam collocutioné:quot; ne multum ad nos difmhgendos liceat abfentiæ eorporali : gg fimusin domino fpinz tus unitate coluncliietlam fiab ftilo quiefeamus tV taceamus.Ét libriquidem quos de borreo dominico elaborartupene totum te nobis exhibent. Si enim propterea te no nommus:quia faciem tui corporis non uldlmus: boc modo nccipfe te noRi. Nam tu quocp non uides cam.Si autemtlbt non ob aliudnotusestnifi quia noftlanimû tuum: ^nos eum non mediocriternoulmus in littcris tuis:in quibus bencdlcimus domino: q? tlbi amp;nbsp;nobls omnibuftp fratribus qui tua legunt:te talem dedlt.Llberquidem tuus: inter cætera no diu eil ut ucnitln man^nras:qux fit ci^infenptlo nefcim^adbuc. No embocCodexipfe ut a(folet:in liminaripagina prxtcndebat.Epitapbiü tarnen appel lari dicebatfrater:apudquern inuentus eit. (Qd ei nome tibi placmife ut uiderei ::cre deremus:fieorum tâtum bominu ucluitas uel fcriptaibilegiifemus qui lam deiuncti effent.Cum ucro multoçz Óéeo tempore quo fcribebatur : ä^ nuncufqjmucntlum Ibi cómemorentur opufcula:miramur cur bunc ei titulum uclimpofueris : uel ImpofuiP fe credaris.Sane utiliter a te confcriptum cundemllbrö fatis approbamus. In expo E fitlonequoq5cpiRola: Pauli apoftoli ad Galatasnnuenimusaliquid qd’nos multû mo ueat.Si enim ad fcrlpturas fanclasadmiffa fuerint uclutofficiofa mcndacia: quidieis remanebit auclorifatis; Q.ua ’ tandem defcripturis illls fententia ^fereturicuius pon dere contctioiæ falfitatis obteratur improbitasCStatim enim ut protuleris: fi aliter fa pit qui eötra nititur:dicit lllud qdprolatum erit:boneilo aliquo officio fcriptorem fu/ iffe mentitum.Vbl enim bocnon poterlt:fi potuitin ea narrationeiquâ exorfus apOi* Éar.i. ilolus ait: l^uæautem fcrlbo uobis:ccce coram deo qula non mcntior:crediaffirmarl É«!'»!. cpmentltos:eo loco ubl dixit de Petro d ' BarnabaiCum uidcrem qula nórecte ingrez diuntur ad uentatem euangehjç ' Si enim recte Illi ingrediebanturuilemcntltus ett:Si' autem Ibimentitus eit:ubi uerum dixltfAn ibi uerum dixiffe uldebitur:ubiboc dixe nt quod lector fapitcCum uero contra fcnfumlectorls aligd occurrerit: officlofo men dacio deputabituifNon cnim deeflc potucrunt caufx: cur exlitlmec non folum pox tuiffejucrumetiam debulffe mentirl:ii bulcregulæ concediturlocus.Non opus é bac caufarn multis uerbls agere:prxfertim apud te cui fapicter prouidenti dictum fat eil. Nequag uero mibl arrogauerimtutingcnium tuum dluino dono aureum:meis obo/ lis dltare cótcndam:nccquiig te magls idoneus:qul opus illud emendet. Neep enim E i.Corl.y. a me docendus es:quomodo intclligaturiquod idem dicit:Factus fum ludæis tang iu dæusiut iudæoslucrlfacèrem:ôi^cxtcra:quæ ibidicunturcompaffione miferlcordiæ: non fimulatione fallaciæ.Fit enim tang ægrotus qui miniilrat ægroto ; non cum fe fez bres babere mentitur:fed cum animo condolentis cogitat:qucmadmodum fibi mini ftrarl uellet fiipfe ægrotaret: ârfie ipfe alijs ægrotantlbus miniilrando compatltur. Nam uticp ludxus erat:cbriilianusautem factus;non iudæorum facramenta relique/ rat;quæ conuenienter llle populus Ôt legitimo tepore quo oportebat acceperat. Ideo q jfuiceperat ea celebranda: cum lam cprifti effet apoftolus:utdoceret no effe pernio

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IX

dófabis qui ca uellent ficut a parentibus per legemacceperant cuftodiretet/am cum ebrifto credidiffent:nontarnen in cis iam conUituerct fpem falutis:quoniam per do/ minumlefum falusipfa quaeillis facramentis fignifieabatur aduenerat. Ideotp genti/ bus q jinfuetos a fidei reuocarentoncre graui d^ non nceeflariotnullo modo impone? da eile cenfebat.Quapropter non ideo Petrumemcndauit : q gt;paternas traditioncs obferuaret:quod fi facere uellet:nec mendaciternee incongrue facerct: quis cm iam fuperflua tarnen folita non nocerent.Sed qüoniam gentes cogebatiudaiçare:qctnub lo modo poffetnifi ea fic ageret tamc^adbuc etiam poft domini aducntumnecefia/ ria faluti forent:quod ucbementer per apoftolatum Pauli uentas diifuafit. Nee apo/ dolus Petrus bocignorabattfed id raciebantimens eos qui ex eircumeifionc erat,Ita q? amp;;ipfe uere correctus cft:Et Paulus ucra narrauit:ne faneta fcriptura quaead fidem pofteris édita eft:admiffa auftoritate mendaciÿ.tota dubia nutet amp;; fluctuer.Non cm poteftaut oportet litteris explieariîquâta Ôt q inexplieabilia mala côfequanturrfi boc conceflerimus.Poffetautcmoportunc mmufq; pcriculofe demonflvari :fi corâ inter nos colloqueremur . Hoc ergoiudacorû Paulus dimiferat qlt;f malumbabebantteV in pnmis illud quod ignorantes deilufliciamuV fuamiufticiam uolentcs conflitucrc uu ^^♦i®* diciæ deinô funt fubiecti.Deinde qgt; poftpaflionem amp;rrefurreftionem cbnftt dato ae manifeftato facramento gratix:fm ordinem melcbifcdecb:adbucputabant facrame ta uctera:non ex confuctudme folcnnitatis fled exncccffitate falutis eße edebrâda. Quætarnen fi nunqfuiffent neceflariannfrucluofe atqî inanitcr^ eis macbabæi mar tyres fierét.Poftremo illud qdprædicatores gratiæ cbriftianos: iudæi tanq bolles le/ gis perfcquebar.Hos itaqïatq; buiufmodi crrores Se uitia dicit fe damnare tamp;fut fter/ cora arbitratumrut cbriftum lucrifaceret:nonobferuationes legis fi more patrio cele brarétunficut ólt; :abipfo cclebratæ funt:finc ulla falutis neceffitate ficut iudæi célébra/ das putabantJautfallaci fimulationerquod in Petro repbenderat. Nam fi propterca illa lacramcnta celebrauitrquia fimulauit fe iudæum ut illoslucrifaceret:cur nó etiam facrificault cam gentibustquia rV bis qui fine lege erât tanq fine lege Facius efttut eos quoq; lucrifaceret:nifiquia 0lt; :illud fccit:ut natura ludæus: ödboc totum dixitr non uC fallaciter fe fingeret efte quod non cratded ut mifcricorditer eis ita fubuenicndu elle fcntiret;acfiipfe in eodem crrorc laboraret:non fcilicet mentienris aftut fed cum pa/ tiétis aAcflu. Sicuteoipfo loco generaliter intulittPaflus fuminfirmis infirmustut in/ ï’^ö^I^^* firmos lucrifacerêtut Icqucs conclufiotOmnibus omnia faflus fum ut omnes lucrifa/ ceremtad bxcreferenda intclligaturtutcuiufcginfirmitatcm tanq in feipfo mifcratus

xj apparcat.Non cnim Ödcum diceret:Q.uis infirmatur amp;nbsp;ego non lufirmorunfumitatê altcrius fimulaffe potius qcondoluiffe uolebat inteUigi. Quarc arripeobfecro te in/ genuam Öduere cbriftianam cum cbarttate fæueritatemtad illud opus corrigendu at/ q; emédandûtôd TrctÄipwÄidptut dicitur: cane.lncomparabiliter cm pulcbrior eft ue/ ritas ebriftianorumtq Helena græco^. Pro ifta enim fortPnoftri martyres aducrfus banc fodomât q pro ilia illi heroesaduerfus troiam dimicauerut.Necg boc ideo dicot ut oclbs cordis recipiastquos abfit utamiferis : fed ut aduertas quos cu babcas fanos öd uigilestnefcioqdiftimulatióc aucrtiftitut nó intêderestqujc confequanifaduerfatfl femel credits fuerit:pofte boneftc atq; pie accipi: fenptore diuinow libroi^ in aliq fui opis parte métiri.Scripferâ bine iam aliqn ad epfamtquænó plata cfttqüia nee prexic cui p ferenda tradidcrâtEx qua illud mini fuggeftu etcd iftam diflarc t q? in bac quoq; prætermittere non debuitut fi alia eft fentétia tuatcademeç eft mcliorttimon meo 11/ benter ignofcas.Si enim aliter fentistuerStp tu fentis. Nam nifiuerum fit;melius elfé non potefttut nó dicam nulla certe non magna culpa : meus error ueritati fauet:fi re/ H fle in quoquâ ueritas pót fauere mcndacio.DcOrigcne aütê quod refcribere digna/ tus estiamfciebatnó tm in ecclefiafticis litteris: fed in oibus refla dv uera qux inuene/ rimusapprobare atep laudaretfalfa uero amp;nbsp;prauaimprobare atc^ rcpbendere.Sed il/ lud de prudétia doflrinacp tua defiderabâtêdadbuc delidcro : ut nota nobis facias ea ipfa eins crrata:qbus a fide uentatis ille wir tantqs receftifle coumcic dn libro etia quo

b4'

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA X

enclos quoÇimeniiniffe potmftifenptores eccKadicos : amp;nbsp;eo^i fenpta cpmenionCK? cómodiiis ut arbttrorfieret:finominatis eis quos bærcfiotas effenodi (quado neipz fosquidem prætermittere uolueris) fubiungeres etiam in quibus cauendieflcntigg nonnullos etiam præterieris:quod feite cuperem quo confilio factum fit : Autfi illud uolumen forte onerare noluirti:ut commemoratis bæreticis: nonadderes in quibus cos catbolica damnant aucloritas.Petohe graue fit litterario labori tuo : quo no me' diocriter per domini démolirigratiam in latina lingua fanclorum fludia ^accedifli amp;;adiuuidiiid quod tibi per bumilitatem meam fraterna cbaritas indicit:utfi occupa tiones tuæ finûtomniu bæreticorum peruerfa dogmata;qui reclitudinem fideiebri/ ftianæ:uf(^ad boc tempus : uelimprudentia:ufperuicacia deprauare conati fut:uno libello breuiter digefta edas in noticiam eorum:quibus aut no uacat propter alia nez gociataut non ualent propter alienam Iirtgu5:tam multa legere atep cognofccrc. Diu te rogaremmifiboc foleret efle indicium minus præfumentis de cbaritate.Hucinte/ rea fratrem noflrum Paulum:in cbriflo multum cómendobemgmtati tuae:cui^in no ftflis regionibus exiflimationi bonu cora deo teflimoniupbibemus.

CSanaiAuguflim ad beatum Hieronymutad refcribendum jJuocantis:amp; ad inter ' j prctationem fcripturarum ex graeco firn feptuaginta interptes cxbortantis.EplA.X.

WDmino nenerabili amp;; defiderabili faelo frarri:amp; comprefbytero Hieronymo: b ■ Augudinus in domino falutem.Ex quo ccepiad te fcrtbere auttua fcripta de quot;^'-^fideraremunq mibimelior occurrit occafiotg ut per deiferuum ac minidrum fidelidimummibiep cbariffimum mea tibi afterrec epiftola:qualis é fili^ nofter Cypriz anus diaconus. Per bunc certe ita fpero litteras tuas : ut certius in boc return genere quicg fperare no poffim.Nam nee ftudium in petendis refcriptis memorato tilio noz dro deerit:nec gratia in promerendis:nec diligentia in cudodiendis : neealacritas in perferendistnec fides in reddendisttantu fi aliquo modomercar : adiuuet dominus; 6lt; :adit cordi tuoiSe defiderio meotut fraternam uoluntatem nulla maior uoluntasim pediat. lt;Q.uia ergo duas iamepidolas mifi:nullamautem tuam podea receptteafde ipfas rurfus mittete uolui:credens eas non perueniffe.d^næ dcfi perueneruntiac fotz taffe tux potius ad me peruenire minime potuerutieaipfa fcripta quaeiam mifidiitcz rum mittefi forte referuata funt.Sin minustrurfus dicta quod legam: dum tarnen bis rcfpódere ne grauensîquod iam diu ed;ut expeclo .Primas etiam quas ad te adbuc prcfbyter litteras preparaueram:mittendas per quêdam fratrem nodrum Profutuz rumtqui podea collega nobis facluslam ex bac uita migrauit: Nee eas tune ipfe per/ ferre potuittquia continuo dum proficifci difponit:epifcopatus farcina detentus ; ac deinde in brem dcfunclused:etiam nuc mietere uoluitut fcias in tua colloquia g olim inardefcamiamp;fquam uim patianq? a me tam longeabfunt fenfus corporis tui ; pquos adire poffit ad animumtuurn animus meus : mifrater dulciffime ét in dominimem/ j* bris bonorâde. In bac autem epidola:bocaddo;quod podea didicimus: lob ex bez bræo a teinterprctatum;cum iam quandam baberem^interpretationem tuam eiuP dem propbetæ exgræco eloquio uerfam in latinum: ubitaméaderifcis notadi quas in bebræo funt;ét in græco defut.Obelifeis autem quas in grasco inueniutur:ét in bez braco non funttam mirabili diligentia ; utquibufdam in locis ad uerba fingula:dellas fignificantes : uideamus eadem uerba effe in bebræo ; in græco autem non efle.Por/ ro in bac poderiore interpréta tione quæ uerfa ed ex bebræo : no eadem uerborum fides occurritmec parum turbat cogitantem:uel cur in ilia prima tâta diligentia figâ/ turadenfci ; ut minimas etiam particulas orationis indicent deeffe codicibus græcis quæ funtin bebræis:uf cur in bac altéra quæ ex bebræis ed negligentius boc curatu fitiut non eædem particulæ locis fuis inuenirentur.Aliquid inde: exempli gratiamo/ lui ponpre.Scd mibiad boram codex defuit qui ex bebræo ed.Verutamêquia prasz uolasingeniotnon fblu qd dixenmiucruetiâ gd dicere uoluerim:fatis utopinor itelli gis:ut caufa rcddita:qd’ mouet edifferas.Ego fane te malle græcas poti^canonicas no ß bis interptarifcripturas:quæ Ixx.iterptu aucloritate pbiben6 Perduru erit cm fi tua

ËPISTOLÂ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XI

interptatio:^ multasecctïas frequenti^cocpcnt leHïtarï:q gt;nbsp;a graccis ecclcfijs latfnæ cc^ clcfîæ dinbnabut:maxime quia facile cotradiaor conuincic:græco ,plato libro:id cif linguae notiffimx.ditufqs aut in eo qd exhebræo trâflatu eft : aliquo infolito pmotus ficnt;amp;fallï crimeintendent: mxautnunqad bebræa teftimonia puenitur : quibus defendae obiectu.Qd fi etia puentumfucrit:totlatinas 0^ graecas auftoritates danari quis feratt Hue acccdit:quia etiâ cófulti bebrxitpoffunt aliud rcfpondere: ut tu folus neceftarius uidearis:quietiâ ipfos poflis cóuincere:fcd tarnen qui iüdicct:mirüfipo/ tuCris inuenire.Nam qdam frater noftcr epifcopus:cu leSitare mftituiifct in cecidia cui pneeftanterptationem tua:mouitquiddamlóge aliter abs te pofitumapudlona ,ppbetam:q eratomniü fcnlib^ ibi memoriacep inueteratum: amp;nbsp;tot ætatu fucceffioni/ bus decâtatû : Facius eft tantustumultus in plebe;maxime græcis arguentibus Ôt ingt; flâmâtibus calumma falfitatisîut cogérée epifcopus(ea quippe ciuitas erat) iudæoru teftimoniu flagitare.Vtrum autcm illiimpcntia : an malicia boe effe in bebræis codi-' cib’’rcfponderunt:q(Jamp;fgraeci lt;ÏV latinibabebantatcç dicebant,(Quid pluralCoacius eftbomouclut mendofitaté corrigeretuolcns poft magnum periculü non remanere fine plcbe.Vndectiam nobis uidetunaliquando te quoepin nônullis falli potuiffe.Et uide Hoc quale fit in eis litteris:quæ non poffunt collatis ulitatarum linguaru teftimo? M nijs emendari.Proinde non paruas deo gratias agimus de opere tuoiqdeuangelium ex graeco interpretatus esiquia pene in omnibus nulla offenfio cft:cum feripturâ grae cam contulcrimus.Vndefiquilpia ueteri falfitati edtentiofus fauerit : platis collatifq; codicibus:uel docctur facillimctufrcfcllttur. Etfi quaedam rarilfima merito mouentt quis tarndurus cft:quilabcri tarn utili non facile ignofcat:cui uice laudis rcferre non fufficitel^udtibi autem uideucurimultis aliter fe babeat bebraeoru eodicum aucio/ ritas:aliter graeco^ quae dicic.lxx.uelle dignarcris apire . Neœ ein paruû pondus ba/ bet illa:quæ fie meruit diffamari: dr qufosapfos nó folSres mla indicat : fedetiâ te atgt; teftatumcêmcrnini.Ac p boe plurimu pfueristfi ea græeâ feripturâ quâ.lxx.operali funt:latinæ ucrita ti reddideris:quae in diuerfis eodteib^ ita uaria eft:uttolerari uix pof ’ fit:drita fufpeefa ne in graeco aliud inueniatur : ut inde aligd pfern aut,pbaridubite-* tur«Breuem putabam futuram bac epiftolam: fed nefcio quomodo ita mibi dulcc faz ftum eftin ea pgrediiac fitecu loquercr.Sedobfecro te per domiün: ne te pigeatad omnia refpödcreiamp;rpraeftare mibiquantu potueris praefentia tuam.

^Sancti Hieronymiad bcatum Auguftinü:tribus fuperioribus eplis : de libro uide^ licet uirorumiUuftriuide expofitiôe cplx ad Galatas:êlt; de fuaexbebraeo feripturaçc traducfione refpondentis.Epla^Xf,

'-lt;'“'V(Dinino uercfancto (Scbcatinimo papæ AuguftinotHieronym’ in domino faz Blutem.Tres fimul cplasdmo libellos breues:p diaconu Cyprianu tux dignaz ^^..„^tionis accepi:diuerfas ut tu noias quaeftionestut ego fentio repbefiones opu/ fculo^imeo^i cotinetes*Ad qs fi refpodere uoluero:libri magnitudine opus crit.Tn conabor quantu faccre poffum:modu no egredilongioris epiftolx : S^ feftinâti fratrt moram non faccre:qui ante triduu q profeaurus erat a me epiftolas flagitauitiut pez ne in ,pcincfu:ba:c qualiacuncj funt eftutire edpcllartdr tumuituario refpodere fmox nc:non maturitate fcribentis:fed dietatis temeritate : quae plærûc^ no in doefrina fed in cafu ucrtic:ut fortiffimos quoqj milites fubita bella coturbant: amp;nbsp;ante cogur fugo rc:q poffint arma corripere.iCæteÇinoftra armatura cbrift” cft:äraplï Pauliinftitütio. qui fcrtbit ad Epbefios:Aftumitearmadei ut poffitis refiftere in die malo. Ft rurfum: ^ **^‘ Statefuccincfilumbos ucftros in ueritate:amp;indutiloricam iufticiæ: dr ealciati pedes in preparationccuagdi-jpacisifup omnia accipictes fcutu fidei in quo poffitis uniuer fa tela maligniignita extingucreiSdgaleam falutis accipite:drgladium Iptritus : qdeft uerbum dei.His quondam telis rex dauidarmat’ procedcbatad proeliutdrqumep la* -i*JRcgUi7 pides de torrente accipiés leuigatosfnibil afperitatis dr fordiu inter bui^ faeculi turbi/ nes in fenfibus fuis efte moftrabatibibes de torretc in uia:dridcirco exaltat' ’caput fu/ perbiffimü Gold fgo potiffimummucrone truncauit : peutiens in fronte blafpbemu:

SANCTI AVGVSTINI

Ô Zin ca parte corporis uulnerans : in qua amp;nbsp;præfûptor facerdotij Ogias lepra pcuh?: •1^5.4. 0,^fanelus gloriac in dno dicés:Signatu eiïfup nos lunïé uult^tuidne.Dicatn^igic amp;nbsp;1^s.io7. nos:Paratu cor meu de’’:paratu cor meuîcatabo iV pfalla Ïgloria mea.Exurge pfaltc/ TJ^s.80* riß cV citbara:exurg3 diluculot utinobis poffit ipleri:Aperi os tuQî fix' ego adimplebo 'llbg.6'7. iHud.Etdominus dabit uerbumeuâgdiçantibus uirtute multa» Tequoq; ipfum ora^ re non dubitomt inter nos cotendetes ueritas fuperet,Non enim tuam quxris giori/ am:fed ebriftiXunq ? tu uiceris:dV ego uincam:fi meu errorc intellexero;0 ^ecotrano xXorf.u,» nig uincente tu fuperas:quia non filij parentibus:fed parères file's tbefauriçant. Etin Parahpomcnon libro legimus : q»filijjfrael ad pugnandum ^cefferint mente pacific catinteripfos quoq; glacuos S^cffufiones fanguinis amp;nbsp;cadauera ^iftratorum : no fuam fed pacis uicforiam Cogitantes» Refpódeamus igitur adomnia:ac multipliées quæ/ Hiones fi ebriftus iuffenttbreui fermone foluamus.Prætermitto falutationis officia: 0 gbusmeum demulces caput : taceo de blanditijst quibus reprebenfionem mei mte' ris confolari. Ad ipfas caufas ueniam » Dicis accepiffe te librum meum a quodam fra/ tre qui titulum non baberetnn quo fcriptorcs ecclefîaflicos tam græcos g latinos cnu merauenm.Cnnqp ab eo quærercs: ut tuis uerbis utar : cur liminaris pagina non effet infcripta:uclquo cenferetur nomine:refpondiffe:appellari epitapbium: Etargumen taris q» recte lie uocaretur:fieorum tm uel uitas uel fcripta ibilegiffes qui iam defuncti effen f»(Eum uero multorum Ôlt; :eo tempore quo fcribebatur ; amp;; nunc ufeç uiuentium cómemorarenturopufcula:mirari te:cur eibue titulum impofuerim.Puto intellige/ re prüdentiam tuamiq? exopereipfo titulum potueris ifclligcrc.Lcgilh cnim ófgrx cos cV latinos:quiuitas uirorum illuftrium defcripferuntiqdnug epitapbiü buicope/ rifcripferintifed deilluftribus uiris.Vcrbi gratia:ducibus:pbilofopbis:oratoribus:bi/ ftoricis:poctis:epicis:tragicis:comicis;Epitaphium autem proprie fcnbit mortuoi^» (S^dquidem in dormitione (fanctæ memoriæ) nepotiani prcfbyteri olim feciffe me noui,Ergo bicliber ufdeilluflribus uirismel propric de fcriptoribus ecclefiafticis ap'' pellandus eff:licet a plrrifq; emendatoiibus impcritistdeauctorib^dicatur infenpê’.

Secundolocoquæris:curdixerim in cômentarijs epiftolæad Galatas:Paulum id in P Petro non potuiffe reprebcndere qdipfe fecerat: nee in alio arguere fimulationeni cuius ipfe tcnebatur reus: Etafferis reprebenfionem apoftolicamnó fuiffe difpenfa/ toriam fed ueram:amp;rme non debere docere médacium:fed uniuetfa quæ fcripta fût ita fonare ut fcripta fint» Ad quæprimü refp5deo:dcbuiffe prudétiâ tuâ præfaciun/ culæcômentariorû meoru meminiffe dicentis cxpfona mcaiffhnd igitur ego flultus aut temcrarius:qai idpolliceor:quod ille nó potuitc'Minime» (Quinpotius in co mibi uideor cautioratcç timidioriq? imbecillitatem uirium mearum fenticns:Origcnis có/ mentarios fecutus fum.Scripfit enim ille uir in epiftola Pauli ad Galatas quinq; ^prie uoluminaióiidccimum ftromatum ftioRClibrumicomatico fupcr cxplanationem eius fcrmone compleuit.Traciatus quoq; uarios óiicxccrpta:quæuf fola poffent fufficerc côpofuit.Prætermitto Didymû uidentcm meu : amp;nbsp;Âpollmarc laodiccnu:de ecclcfia nupcr egreffû:ôlt; ;Alexandru ueterc bxreticumÆufebiu quocKcmifenu: ^ Tbeodoz ru beraclcotem:q Ô^ ipfinónullos fupcr bac re cómentarios reliqucrut.E quibus uel fi pauca decerpcrem:fieretaliquid qdnó pcnit‘’cótcmnercc.ltaq; ut fimpliciter fatear: legibæcomnia:amp; 'in mente mea plurima coaccruans:accito notario:uelmea uelaliez na diclaui:nec ordinisinecuerborum interdum:ncc fenfuum memor.Iamdomini mi fericordixefbne per imperitiam noffram ab alijs bene dicta difpereant:0lt;;non place*' ant inter extraneos: quæ placent inter fuos.Si quid igitur reprebenfione dignum pu taucras in explanatione noftra:eruditionis tuæfuerat quærereîutrum ea quæ fenpfi^ mus babercntur in grxcis:utfi illi non dixiflent:tuncmeam proprie fententiam con^ demnares:prxfertim cum libcrc in præfatione confcffus firn: Origenis cómentarios me effe fecuturn:fix uel mea uel aliéna dictaffeiA* in fine ciufdem capituli qdreprebéz dis:fcripferim:Si cuilftenó placet fenfus:quo nee Petr’peccaffe:nee Paul^^cacitcr oftedic arguiffe maiorê:debetexponcre qua cófequétia Paul’ in altero repbedat qd

EPISTOLA

ipfe cómvfit.Ex quo oftedi me no ex definito id defenderetqÆîgraccfs legératfed eà expreiTifle quælegeiâtutlcclons arbttno derelinquerêîutrfl ^îbâda eilenran impró Q_ bâda.Tuigic ne qÆ ego petferâ no faceresmouQ argumétS repenftùut adercres 'gé tiles qui in cbndûcrcdididcntdcgis onere Iiberos;eosaStgexiudæis crederent legi elle fubieclos:utp utroriïq5pfonâ:ôlt; :Paulus recle repbenderet éos glegé feruarenc: qft doctor gentium:«^ Petrus iure repbenderec:quiprinceps circQcifionis id impera ueritgentïbusrqdfoli qui ex iudris erat dcbueruntobferuare. Hoefi placet : immo quiaplacctrutquicuq? credût exiudæis debitores fint Icgis faciédæ: tu ut epifcop’ in toto orbe notiflimusrdebes bac^mulgare fententi5:öf in affenfum tuS omneseoepi fcopos traberc.Ego in paruo tuguriunculo:cum monacbis: id eft cû cöpcccatoribus mcis:demagnis ftatuerenó audeo;nifi boc ingenuec5Fitcri:memaioilt;: fcripta lege/ re:0lt; ;in cómentarijs fmomniu confuetudiné uarias pönerc explanationcs:ut c mul/ tis fequatur unufquifq; qd uelit. Qdquidcm te puto amp;nbsp;ifæculari littëratura:amp;; in diuO

, nis libris Icgidc dr,pbafle.Hancautê explanationé: qua primus Origcnes in dccimó (0a5cne5 ftromatum librorubiepiftolam Pauliad Galatas interprétait :Ô^ cætcri deinceps iter/ prêtes funtfecuti:illa ucl maxime caufa fubintroducunt: ut Porpbyrio refpondcant 'Ï^o^phyri* blafpbcmantirqui Pauli arguit ^cacitatérep principe apoftolorum Petruaufus cftre/ prebendere:(ÎV arguere in ïâcic:ac ratione cô ftringere q7 niale fecerit :id éin eo erro/ re fueritnnquo fuit ipfe qui alium arguitderelinquétem. lt;ßuid dicam delobäne:qui ^Jobanncs dudum in pontificali gradu conftantinopolitanam rcxit eedefiam: amp;; ^^prie fup boc ‘•’»Tfoftom capitulo latiftimu exarauit libru : in quo Ongems à. ’ucterum fententiâ eft fecut^ç Si igitur merepbendis errantem:patere me quæfo errate cum talibus:ä^ cû me erroris mei multos focios baberc pfpexeris:tu ucritatis tux faltcmunum aftipulatoré ^jfer

R re dcbebis.Hæc de explanatione unius capituliepiftolx ad Galatas. Sedne uidcac aduerfus rationétua niti teftiu numeroramp;óoccafione uiroru illuftriu fubterfugcre ue/ ritatemmec manu andere confcrere:breuiter de feripturis exempla ^ponâ.ln 3ctib‘’ apoftoloßimox fada eft ad Petru diecnsrSurge Pctretoccide ólt;!mäduca : id eft omia Metfuo* animalia quadrupedüamp;'ferpétiû terræ:amp; 'uolatiliu cæli. (Quo dictoioftcndir n ullum bomincmfm naturam eflepoHutumdcd xqualiter omnes ad ebrifti cu3ngelium,pz uocari.Ad qdrefpondit Petrus:Abfit:quia nung maducaui comune ôzimmundum. Et uoxad cum dé cælo fecundo fada eft dicens: d^uæ deus mundauit: tu ne cómune dixcris.Iuititaq; cxlarca:amp; ingreftus ad Corneliumaperiens os fuum dixitdn uerita/ te compcri:quia non eftpfonarum acceptor deus : fed in omni gente qui timet cum amp;;opcraturiufticiä:acceptus eft tHi.Dcniq; cecidit fpirituftanclus fuper cos:cVobfluz puerunt ex circucifione fideles qui uenerant cum Petrotep â^ in nationes gratia fpiri/ tulïancîi fuiftet cffafa.Tune refpondit Petrus: Nunquid aquam quis probibere pót: ut non baptiçentur bi qui fpiritûfanelum acceperut ficut amp;nbsp;noséËtiuffit eos in nomiz ne lefu ebrifti baptiçan.Audieruntautem apoftoli à; fratres qui crant in iudæa: quia Mc^‘gt;lt;* lt;S;genres receperunt uerbum dei.Cumautem afcédiCfet Petrus bierofolymam : diP ceptabantaduerfus illum qui eraiit ex circucifione dicentcs: d^are introiftiad uiros præputium babentes:0 ^ manducafti cum illiscQpibusomniratione expofitainouiP fime orationem fu3m bocfcrmone conclulït:5i ergo eandem gratiam deditillis de’ ficut 0^ nobis qui credidimus in dominum lefum cbriftum:ego quis eram qui poftem ,pbibcre deum$Hisauditis tacuerunt:0::glorificauerut deum:dicentcs:Ergo eV gen/

S tibus:deus peemtentiam ad uitam dcdit.Rurfum cummulto poft tempore:Paul* ’0^ actI,i4’Ctu$* Barnabas ueniifcntantiocbia: amp;congregata eccfiairetuliffent quata feciffet deus cu illis:0:'quia aperuiffet deus gentibus oftium fidei:quidam dcfcendetes de iudæa do/ cebant fratres atep dicebant:Nifi circumcidaminifmmorem Moyfi:non poteftis fab ui fieri,Commota igitur feditione non minima aduerfus Paulum À Barnabamiftatu/ erunt3fcendereamp;ipfi qui accufabäntur:amp; bi qui accufabatiadapoftolos Ô^ pfbyteros bïerofolymâfup bacquæft!Ôé.lt;Cuq? bierofolymâ prcxiffent:exurrexerûtgdâ debæ/ refi pbarifæoi}i: g crediderât in cbriftû dicétes: (Dportet circûcidi cos Ôipræcipe illisî

SANCTI AVGVSTINI

ut ferucnt legemmoyfi.Et cum magna fug boe uerbo onre^ quæftioî petrus folita Iv bertate: Vin inquit fratrestuos fcitis qm ab antiquis diebus mnobis elcgit deusp os meumaudire gentes uerbum euâgelij amp;^ crcdere : Slt; ;g nouit corda:deus:tcihmoniu pbibuit:danslÏlis fpiritufanclum ficut amp;nbsp;nobis :filt; nibil difcreuit inter nos amp;nbsp;illos: fide purifïcans corda illorum.Nuncautem quid temptatis deûtimponerc iugum fup eer/ uicem difcipulorumtqdneqj patres no(hincq;nos portare potuimusC Sed per gra/ tiam domini noftrilelu cbrifticredimus faluari quemadmodSamp;rilIi. Tacuit aßt om/ nis multitude rô^ in fententiâ eius lacobusapoftolus ô^ omnes fimulprefbyteri trafic erunt»Haec non debentmolcfta effe Icflori:fcd amp;;illi amp;mibi utilia:ut probemus ante apoftolu pauld no ignoralfe petrutimmo principe bui’effe decreti:Iegé poft euage/ hum nó elfe fernandam.Deniq; tantæ petr’auftoritatis fuit: ut paulus in epiftola lüa fSaV.i. fcripferit. Deinde poft annos tres ueni bierofolymamdere Petru:amp;;mähapudeum ÉaUx. diebus.xv.Rurfumcß in eófequêtibus : Poftannos^xiiq. afcendiiteiy bierofolymam cuBarnabaaftumpto amp;rTito.Afcendiautcm fm reuelationem:d^expofui eis euan' gelium qd’prædico inter gentes:oftcndens fe nó babuifte fecurirate euagclq prædiz Ubls candi:nifi petris g cum eo erantfuiftet fententia roboratu.Statimcpfeqmc: Sepcra' firn aßt bis qui uidebanc aliquid efte : ne forte in uacuum currerem autcucurriflem» (Square feparatim:^; nó publicecNe forte fidelib’exnumero iudæoi9i:qui legem pu tabanteße feruandfUeV lie credendum in domino faluatore: fidei fcandalß naleerer. Ergo amp;nbsp;eo tpe cum petr’ ueniffet antiocbiailicet bocapoftoloi^z afta non fcribat: fed affirmanti paulo credendum fit:in facie illi paulus reftitifte fe fcribit:quia rcpbcnfibi/ hscrat.Pnus em g uenirentquidam a iacoboicum gentibuscdcbat: cumauté ueniP fent:fubtrabebat fe 0lt; :fegrcgabat:timens eos qui ex circßcifione crant.Et eófenferut cumillo exteriiudæmta ut d rBarnabas adducerce ab bis in illam fimulationcm.Sed cß uidilfem inquiteg non refte ingrediuntur ad ucritatcm cuagclijidixi pctro coram omnibus : Situcum fis iuda:us:gentilitcr ftrnó ludaicc uiuis:quomodo cogis gentes iudaiçarec Et cætera.Nulli ergo dubium cft : eg petrus apoftolus fentétiæbuius cuius nßcprxuancator arguitur:primus auctor cxtiterit. Canfa autem prxuaricadonis : ti/ mor cftmdxorum.Dicit em fcriptura:cp primum cdebatcum gëtib’icum autem uez niftent quidam a iacobo:fubtrabebat fe Sifegregabat:timens eos qui ex circßcifione erant.Timebatautem iudæos quoiy eratapoftol’mepoccafionc gcntiliß a fide ebri/ ftirecederét:amp;: imitator paftoris boni:pdcrctgrcgem fibi creditfi.Sicut ergo oftediz mus Pet^ benegdêfenfiffe de abolitionelegis mofaicx:fed ad fimulationc obferua/ dæ eius timore cópulfumiuidcam’ an ipfc Paul’ g aliß arguit:tale gd fccerit.Legim’* actbiS*^ 16 in eodem libro:Perambulabatauté Paulus fyna drciliciâ:confirmâs ecclefias:peruez uitcpin dcrben:(i'lifträ:ölt;:cccedifcipulus quidam eratibi nomine Timotbxus ifilius mullens uidua:fidelis:patreautcm gentili. Huic teftimoniß rcddcbät quiliftris erat amp;nbsp;iconic fratres.Hune uoluit Paulus fecum,pficifci:0daflumens cireßeidit cß propter iudxos:quierantin illis locis.Sciebat enim omnes eg pater eius gcntilis effet. © beate apoftole Paule:qui in Petro rcpbcnderas fimulationem quare fubtraxilfet fe a gentil bus,ppter metum iudæoi^ qui a iacobo uenerant:cur Timotbxß filiß bomis gentills uticp amp;ipfß gcntilé (neq; ein iudæus erat qui nó fuerat circßcifus) contra fen tentiam tuam cireßeidi coegifti. Refpondebis mibi:Propter iudæos qui erât in illis locis. Qui igic tibiignofeisin circßcifione difcipuli uenientis ex gentibusugnofee Â; Petro præz ceffori tuo:çp aliqua fecerit metu fideliß iudxorß. Rurfum fcriptum eft:Paulus ucro actl.i8» ciim adbuc fuftinuiffet dies multos: fratribus ualedicens nauigauit fyria:amp;:cß co Pri/ fcilla 0lt; :Agla:0lt; ;totondit fibi in cencris caput:uotß cm babuerat .Efto utibi timorc lu/ dæoÇi compulfus fit facere qcEnolcbatiquare comam nutriuit ex uoto:dv poftca ea in cencris totodit ex lege:qtfnacarxi qui fe deo uouerintiuxta prxceptß moyfi facere confueucrunt.Verum bæcadcomparationem eius reiquæ fequitur:parua funt.Rez actf.ii. ^^^^ Lucas facræ biftoriæ fcriptoriCum ueniffemus bierofolymâ:libenter fufeeperunt ’nos fratres:0 ^ fequenti die lacobus amp;nbsp;■omnes feniores qui cum eo er5t:euangelio iHius

5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLÀ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XI

comprobatotdixeruntenVtdes frater aüôimilia funt in iudæa qui crediderunticbrf fto:amp;;biomnesæmulatores fuhtlegis.Âudierunt autem de te q? difeeflionem docè/ as a moyfe:eorum qui per genres funt iudæorum:dicens non debere eos circûcidd/ re filios fuos:neœ fm confuetudinemibgredu Quid ergo eftfVtiœ oportet couenp re multitudiné: Äudierötenim te fuperuenifle. Hoc ergo fac quod tibi dicirn”. Sunt nobis uiri quattuor uotum babétes hiperfe:bis affumptis : fanSifica te cu ipfisîâ^im/ pende in eos ut radant capita:amp;;fcientomnes quia quæ de te audieruntfalfa fût; fed ambulas dripfecurtodiens legem»Tune Paulus affumptis uiris;poftera die punfica/ tus cumillis intrauit in templum:annucians expletionem dierum purificationis : do/ neeofferretur pro unoquocpeoru oblatio.© Paule:0^ in boe te rurfus iterrogo1 Cur caput raferis:curnudipedalia exercueris de cenmonijs iudæorû:cur obtulens facrifi cia:amp;: fm legemboftiæ pro te fuerintimmolatæfVtiqj refpondebis: Ne fcâdaliçaré/ tur qui ex iudæis crediderant.Simulafti ergo iadæum:utiudæos lucrifaceresigx !bâc ipfam fimulationem iacobusórcaeteri te docuere prefbyteri ; fed tarnen euadere no potuifti.Orta em feditione cum occidédus clfcsaaptns es a tribuno : drab eomiffus cæfareâ:fub cuftodia militu diligétime te iudæi quafi fimulatorê acdeftrucloré legis occiderent:at(ß inde româ pueniensun bofpitio qd’tibi códuxeras ; ebriftu driudæis dr gentib’ prædicafti:amp; 'fententia tua Neronis gladio cófirmata dh Didicimus q?^/ pter metu iudæo^: dr Petrus dr Paul* ’æqualitcr finxerint fe legis præcepta feruare, Oya igic fronte : qua audacia Paulus in altero repbendat qdipfe cómifitf Ego immo alq ante me expoluerunt caufam qua putauerâtmon officiofum mendaciû defender tes ficuttu fcribis:fed docentes boneftam difpenfationem:ut Ólt;rapoftoloru prudenz tiam demonftrarent:drblafpbemätis Porpbyrq imprudentia coercerent: qui Petru drPaulû puerili dicit in^ fe pugnafle certamine : imo exarfiffe Paulu iinuidia uirtutu Petnid ^ ea fcripfiffe iaclanteriufquæ nó feceritmel fi fecerit:^caciter fecerit:idialio repbendens qd ipfe cómiferit.Interpretati funt illi ut potuerunt:tu quomodo iftu lo V cumediiferaszutiep meliora didurus qui ueterum fehtcntiam reprobafti. Scribis ad me in epfa tua (Neeg em a me docendus es) quomodo itelligatur qdidem apoftolus dicinFaclus fum iudæis tang iudxus:ut iudæos lucrifacerem : drcætera quæibidieux tXorf»?» tur côpafficnemifericordiæmon fimulafione faHaciæ.fitcm tang æger qui miniftrat ægrotomon cum fe febres babcre mentit : fed cum animo condolêtis: cogitât quem/ admodum fibi feruiri uellet:fiipfe ægrotaret»Nam utiqjiudæus erat: cbriftianus aût faclus;non iudæoÇi facramenta reliquerat;quæ côuenientèr ille populus ÔTlegitimo têpore quo oportebat acceperatddeoq; fufeepit ea celebranda eu lam cbrifti ect apo flolus;ut doceret non cfle pnitiofa bis qui ea uellent ficut a parentibus per legem acz ccpcrant cuftodire:etiamcuin ebrifto credidiffent: non tarnen in eis iam cônitueret fpem falutis:qüoniä pdominû lefum falus ipfà quæ illis faeramétis fignificabatur ad/ uenerat.Totius fermonis tui : quem difputationeiongiifima.ptraxim bicfenfus eft: ut Petrus non errauerit in eo q? bis qui ex iudæis crcdidcrant:putaucrit legem eê fer uandam:fed in eo a refta linea dcuiarit ; quo gentes coegerit iudaiçare, Coegentaût nó docentis imperio;fed conucrfationis excmplo.EtPaul’non cotrana fit loCufbis quæ ipfe gelïcratdcd quare Petrus eos g ex genfib’ erat iudai§are compelleret,Hæc ergo fummaeftquæftionisümo fententiæ tuæ;ut poft euangeliu cbrifti bene faciant iudæi credentes fi Icgis madata cuftodiat:boc c fi facrificia offerâtiquæobtulit Paul’: fi filios circûcidâttfi fabbatû lernet : ut Paul’in Timotbæo : dromes obferuare iudæi.

5iboe ueru êun.Cberintbi drHebionis bærefim dilabimur:quicredentes in ebrifto: propter boe folum a parétibus anatbematiçati funt q? legis cerimonias cbrifti cu5gez iio mifcuerunt:drfic noua cófeftï funt:ut uetera nó amitterêt. Quid dicam de bebioZ nitis qui cbriftianos elfe fe fimulantcVfep bodieptotas oriétis fynagogas iteriudæos bærefis eft quæ dicit mineoi^itôX a pbarifæis nunc ufq; damnac:quosuulgo naçaræos nücupant:quicreduntin cbriftu filiu deinatu de uirgine maria :dreum dicut effe qui fub pontiq Pilato paflus eft drrefurrexitan que dr nos credimus. Sed dum uolunt öd c

SANCTI AVGVSTINI

ludæi effe amp;? cbriftianûnec iudæi fut neccbrilHanL Oro ergo te: ut qui nro uuînufcu/ lo medendu putas:qlt;îacu foratum:îmopunclu dicic ^buius fententiæ medearis uub nerr.qdlancea:Âf(ut ita dicam)pbalarice mole peuffumeü.Necp em eiufdé eft crimiz nis in explanationefcnptura^ diuerfas maioçi fentêtias ponere : amp;ƒbærefim fcelera tiffimârirrfû in ecdefiâ mtroducere.Sinautc bæcnobis in cubitncceffitas : utiudæos X cûlegitimis fuis fufcipiamus: amp;;hccbit eis obferuare in ecclefijs cbriftiqcï exercuerût in fynagogis fatbanæ:dicam qdfentio : no illi cbriftiani fient:fed nosiudæos facient. (Quis em boccbriftiano ^ patienter audiat:qcPin tua epfa côtinc^.Iudæus erat Paul’’: cbriftianus aûtfacl^mô iudæoÇifacramenta reliquerat : quæ côuenicnter ille popul'’ 0lt; :legitimo tempore quooportebatacceperat.ldeoq; fufcepit celebrâda ca cumiam cbriftieffet apt's:ut doceretnó effepniciofa bis quiea uellent ficuta parentib^p lege acceperat cuftodireç’Rurfû obfecro te:ut pace tua meß dolorem audias.Îudæorum Paulus cenmonias obfcruabat: cumlam cbrifti effet apfs:0rdicis cas non effe pnicioz fas bis qui eas uelint ficut a parcntibus accepcrantcuffodifccEgo econtrario loquar: 0lt; :réclamante mundo:libera uoce^nunciem:cerimonias iudæoÇi amp;; pniciofasefle amp;nbsp;mortiferas cbnfbanis.Et quicunç eas obl^ruaucrit :fiuc ex iudæis: fine ex gentibus: ^0,104 eum in baratru diaboli deuolutum: Finis em legis cbriffus ad lufbcia omni credenti: ludæp fcilicet 6« ^gcntili.Neq; em omni credenti ent finis ad iufticiam : fi iudæus exci/ Xiur.ltf« piturdncuangelio legim'’: Lex i^v .ppbetæ ufq; ad iobanem baptiftam.Et in alio loco: 5^15.5« Propterea ergo magis quærcbant eu iudæiinterficere : qa nó fold foluebat fabbatû: 3oe.i. fed (^ patrem fuG dicebateffe deu:æqualem fe facies deo.Et ite^:Dc plenitudine ei’’ nos omnes acccpimnsrcb gratia ,p gratia:quia lexpMoyfen data cfbgratia autem amp;nbsp;ueritas plefum cbriffu fada efbPro legis gratia quæ prætcrijt gratiam euangelq acce pimus pmanentem:lt;5l:,p umbris amp;:imaginibusueteris in ftrumenti:ueritas per lefum lbiere,5i, cbriftum facia elKHicrcmias quocg expfona dei uaticinatur: Ecce dies ueniunt dicit dominusid; cofummabo domuiifrael drdomui iuda teftamentum nouQ: non fm te/ ftamcntumqd difpofui patribus eorum:in diequando apprebêdimanueoç:: utedu cerem cos de terra ægypti.Obferua quid dicat:cp non populo gentiliQ:ei qui ante no receperat teflamcntum:fed populo ludæoÇicuilegem dederat p moyfen: teffamen turn nouu euangelijrepromittat:utnequaq uiuantin uetuffate litteræ:fed in nouitaz tefpiritus.Paulus autofupercuius nominenûcquæflio uen tilac^tcrebras buiufcemo Ä«r4* diponitfentëtias:equibus breuitatis ffudio pauca fubnedam :Ecce ego Paulus dico uobis:quoni3 fi circQcidamini:cbriffus uobis nibil ^deff.Et ite§i:Euacuati etfis a cbri flo:quiin lege iuftificamini:a gratia excidiffis.EtinfraiSifpiritu ducimininâ non eftis fub lege.Exquo apparet:qui fub lege eff:non difpéfatiue ut noffri uolucre maiorcs: fed uere ut tu intdligisieum fpintülancfum non babere.Qualia fintauté præcepta le £5ccl5«io. galia:deo docentedifcamus.Ego inquitdedi eis præcepta nó bona: SZinftificationes in qbus non uiuant in eis.Hæc dicimus: nó quo legem luxta Manicbæû drMarcioné deffruamus:quâ amp;nbsp;fanctâ drfpiritalê iuxta apoftolü nouimus:fed quia poftq fides uc/ J6al'.4. nit:drtemporu plcnitudo:mifit deus filium fuGnatum exmuliere facfurn fub lege:ut cos qui fub lege erant redimeret: utadoptionem filio^irecipcremus : d”nequaq fub pædagogo:fed fub adnltoólt; :domino dbærede uiuamusu Sequic in epla tua: Non K ideo PetrGemcndauitcp paternas traditiones obferuaret:qd ’ fi facere uellet:uec mé/ daciter necincógrue faceretdterum dico:epifcopus es ecclcfial^ cbriffimagiffer :ut æbes uerum effe qdafferis:fufcipealiquem îudæorum qui factus cbriffianus: natum fibifilium circGcidat:quiobferuet fabbatum: quiabffincat a cibis quos de^creauitad utenducG gratiaruacfione:quiquartodecimo die menfis primiagnum mactet ad ue/ fperam:óiicum boc feceris:imo non feceris(fcio em te cbriifianG:dcrem facrileganon effe faclurum)üelis nolis tuam fentétiâ reprobabis :ó^ tune fcies ope difficilius effe cóz firmare fua:q aliéna repbendere. Ac ne forfitan tibinon crederemusiimonon intel Ifgeremus quid diceres(Frequenter em in longG fermo4)tracfus:caretintelligétia:d/ durn non fenticJabimperitis minus repbédiQinculcas replicas: boc ergo mdxo^

EPISTOLA ,, XI

Paulus dimiferat qd’ malum babebat.Qd eft malu ludxoÇitqd PauI’dimifcratc V ti- „ ^^ eg illud qd fequióq» ignorâtes inquit del iufticia;0^ fuam uolentcs côftituereuuftieiæ dei non funtfubiefti.Demde eg poft paffioné dV refurreftionem ebrifti:dato acmani/ feftato facramento gratiætfm ordinem melcbifedecbtadbucputabantuetera facra/ menta nó ex cÓfuetudine folénitatisifed exneceffitate falutis effe celebranda: Qua: tn finug fuiftetneceffaria : inFruHuofe atq; ïnaniter,p eis Macbabæi martyres fieret. Poftremo illud qd prædicatorcs græ cbriftianos: iudæi tang boftes legts pCequercr. Hos atep buiufmodierrores amp;ruitia:dicit fe damnare:ódut ftercora arbitraturiutebri q^binj.

S ftumlucrifaceret-Didieimus p tc:quxapt’s Paulus mala reliquerit iudæoÇi:Rurfum te docente difcamus:quæ bona eoçi tenuerit.lt;S)bferuatiôesinquies legis quas more patrio cdebrâtdîcut ab ipfo Paulo celebratæ funt:Rneulla falutis neceflitate. Id quid uelis dicere:fine ulla falutis neceflitatemo fatis intclIigo.Si em falutê no afferunt : cur obferuan^it'Siaut obferuanda l«nt:uticg falutê afferunt:maximequæ obferuata mar tyres lâciunt.Nô em obferuarencmifi falutêafferrent . Neeg cm indifferétia fût inter bonûÔdmalû:ficutpbilofopbi difputant.Bonû eft continentia:malu eft luxuria.Inter utrû(p indifférés ambulare:digererealui ftercora : capitis narib^ purgaméta ^ijeere: fputis rbeumata iaccrc.Hoc nec bonû nec malû é.5iue cm feceris fiuc n feceris ; ncc lufticiâ babebisnec iniuftieiä.Obferuareaût legis cerimomasmon poteft effe indiffe rens:fed aut malû eft:aut bonû eft.Tudicis bonû:egoaffero malum : Ôdmalû nô folû bis qui ex gentibus:fcd ex bis qui ex iudaico populo credidcrunt.In boc nifi fa11or loz çoidurn aliud uitaS:in aliud deuolueris . Dum em metuis Porpbynû blafpbcmâtcm: in Hebioms incurris laqueos : bis qui credût ex ludæis: obferuandam Icgem effe de/ cernens.Et quia periculofû inteHigis effe qd dicistrurfum illud fupfluis uerbis tempe/ rare conansdîne ulla falutis'nccefutate: ficut iudæi celebranda putabantiaut fa liaci fi/ mulationc:qdin Pctro repbcnderat Paulus.Pctrus igitur fimulauit legis cuftodiam: ifteautcrepbenfor Petritaudaclerobferuauit légitima . Sequie em in epia tua. Nam fi propterea illa facraméta célébrauit:quia fimulauit fe iudæum : ut illos lucrifacerct: cur non etiam facrificauit cum gentibus:quia Ó;bis quifine lege erant tang fine lege faftus é: ut cos quo® lucrifacerct:nifi quia d dillud fecit ut natura iudæusiôdboctotû dixitmô ut Paul^fe fingeret effe qdnon erat:fed ut mifericorditcr ita fubueniedû ce fentiret:acfi ipfcieo errore laborarctmó fcilicetmétiêtis aftu: fed cópatictis afteftuc' Bn defcdis Paulütcp nó fimulauerit crrorc iudæoÇê:fcd uere fueritii erroreiNecgimv tari uolucrit petçi mctiêtciutqd crat metuiudæoÇi diffimularet: fed tota libcrtatc iu dæû fe ec diceret.Noua clcmêtia apli:dü iudæos cbriftianos uult facerc:ipfe iudæus fadus eft. Nó em poteratluxuriofos ad frugalitatem rcducere:nifi feluxuriofum ^/ baffetid : mifericorditcr ut ipfc dicis fubuenire miferisinifi fe miferü ipfc fcntiret.Ve/ re em mifelli:ólt; :mifericorditcr dcplorandi:qui contentione fua d^ amore legis aboli-tæ:apoftolû ebrifti fecere iudaeû. Necmultû intereft inter mcam d^ tuam fcntêtiam: quia ego dico amp;nbsp;Pcti^ d:Paulum timoré fideliû iudæorû : legis exercuiffe: imo fimuz laffe mandata.Tuautein afferis boceos feciffe clemcntcr;non méticntis aftu: fed có patientis aftedütdümodo illud cóftetuelmetu ucl mifcricordia :cos fimulaffe fe effe qd non crant.Illudauté argumentü quo aduerfus nos uteris : cp d^ gentilibus debuez ritgentilis fieri:fiiudæis iudæus fadus eftimagis ^ nobis facit.Sicut ern non fuit uere iudæus:fic nec uere gentilis cratró dficut non fuit uere gêtilis : fic nec uere iudæ^ crat. In eo autem imitator gcntiliü eftiquia præputiû recipit in fide ebrifti: Slt; 'indifferenter pmittit uefci cibis quos danantludrunon cultü ut tu putas idolo^i. In cbrifto em lefu Éaf.y.et.tf» nee circücifio eft aliquid:nccpræputiû:fedobferuatio mandatoÇidei. tjüæfo igitur te èi iterum atcg iterudcprecor:utignofcas difputaciunculæ meæ : S* !q? modum me/ urn egreffus fum : tibiimputes qui coegifti ut refcriberê : Ódmibicum fteficboro ocü/ los abftulifti.Nccme pûtes magiftrum effe mendaeipqui fequor cbriftü dicêtê: Ego 31®5»i4 fum uia: ueritas druita.Ncc poteft fieri ut ueritatis cultor : mendacio colla fubmitta.

Neqgmibiimpcrito^ plebecula cócites qui te uencranc ut epifcopum: d in ecclefia

SANCTI AVGVSTINI

declamâtemffacerdotq honore fufciprânbme aßtætahs ukimae:amp;; pene dccrepitû: ac monafteri] Ô^ ruris fecreta feclantem parüipendöt:ólt;!quæras tibiquos doceas fine rcpbendas.Ad nos em tantis mans atq; terraru a te diuifos fpattjs:uixuocis tuæ fon^ peruemt.Etfi for11tan htteras fcripfens tanteeas itaha ac roma fufcipient: g ad me cui mittendæ funtdeferanc. lt;Qd auté in alijs quaeris eptftolis tcurmea prior in libris ca/ nonicis interptatio afterifcos babeatt amp;? uirgulas prænotatas: ÔZpoftea aliam traflati/ onéabftç bis figms edidcrim:Pacetua dixerimtuideris mibinon intelligere qdqux' fïfti.Iila ein interptatio.Ixx.intcrpretatum efftär 'ubicunqjuirgulætid eft obeli futtfig' nificaturqj.lxx.plus dixerint g babetur in bebracotubiaötafterifci :id eftftellæ prxlu cêtes:ex Tbeodotionis editióe ab Origeneadditn eft. Etibigræca tranftulimustbic de ipfo bebraico qd’intelligebamus expreffimus fenfuS potins uentatê g uerboÇiin^ terdum ordinem cóferuantes.Etmfror quomodo.lxx.interpretum libros Icgas t nó puros ut ab cis editi futtfed ab Origenecmcdatos:fiuc corruptospobelos amp;• aftcrif/ costó ' ebriftiani bois interptaciuncula nó fequaristpræfertim cum ea quæ addita fut ex bominis iudæi atep blafpbemipoft paftionem cbriftieditione traftulerit.Vis ama»* tor eße uer’’.lxx.intcrpretumtnon icgas ea quxfub afterifcis funt timmo rade de uo Juminibus ut ueterü te feutoré,pbes. {Qd fifeceris: omnes ecclefiarum bibliothecas condemnare cogcris.Vix em un^ aut alter inuenietur libertqui ifta nó babeat. Por/ ro cp dicis non debuifte me interpretan poft uetcres : amp;nbsp;nouo uteris fyllogifmotAut obfcura fucruntquæinterptati funt.lxx.aut manifefta»Siobfcura: te quoep in cis falli potuiffe credendum eft.Simanifeftatillos in eis falli nó potuiffe perfpicuu eft.Tuo ti bi fermone refpondeo.Omnes uetcres traftatores qui nos in domino præcefferunt: amp;nbsp;qui fcripturas fantas interptati funttautobfcura interpretati fut taut manifcfta.Si oblcuratquomodo tu poft cos aufus es differerctqdilli explanarc non potueruntfSi manifefta:fuperfluu eft te uoluifle diftcrcreîqdiHos latere non potuittmaxime in ex/ planatione pfalmorum:qtiosapud grxeos interpretati funt multis yoluminibus.Pri/ mus Origenes:Secfldus Eufebius cæfariéfis:Terti’’Tbeodor’beracleotes: lt;Quartus Aften' ’feytbopolitan’: Qriintus Apollinaris laodtcen’;Scxtus Didym^alexandrin’: Feruni :amp;ƒdiuerfoi^in paucos pfalmos opufcula: Sed nue de itegro pfalmo^corpo/ re dicimus. Apud latinos aut Hilari’ piHauefis : amp;nbsp;Eufebius ucrcellenfis epifeopnOri genem ÄrEufebium rraftulcrunNCQuo^ priorem amp;;nofter Ambrofi’in gbufdam fez cutus eft.Refpondeatmibiprüdentia tua:quare tu poft tâtos Ôd tales interprètes in explanatione pfalmorû diuerfa fenfenseSi cm obfeuri funt pfalmi: tc quoep in cis falli potuifte credendum eft.Si manifcftiallos in eis falli potuiffe non creditur:ac per hoc utroep modo fupHua erit interptatio tuai^ bac lege poft priores null' ’ loqui audebit: ärqd’eunep alius occupauerit:alius de eo fenbcdi non babebit licentia: quinpoti’bu/ manitatis tuæ eft:in quo uenia tibi tribuis:indulgere 0^ cæteris.Ego ern non tarn uetc ra abolcre conatus fum:quxlingux meæ bomimbAmcdata de græco in latinu tranf/ tulug ea tcftimonia quæaiudæis prætermiffa funtiuf corrupta ^ferre in mediumtut frirentnoftrigd bebræa ueritas contincrct.Si cuilegere non placet;ncmo compelliC inuitCi.Bibat mnu uetus cu fuauitate:amp;noftra mufta conténat : quæ in explanatione prio^ édita funttut ficubiilla nó intclligunucx noftris manifeftiora fiant, d^d’auté genus itcrptationis in fcripturis fandis fequendufit:liber quem fcripfi de optimo ge/ nereinterptandi: amp;nbsp;omnes præfariunculæ diuinorû uoluminû quas editioninoftræ præpofuimus explicât:ad illafqiprudente Icftoré remittédû puto . Etli me ut dicis in' nom teftamenti emédatione fuicipistexpomfcp caufa cur fufeipiastga plurimilinguæ græcæ babétes frientiâ.: de meo poffent opéré iudicare:eandémtegritate debueras etiâ i ueteri credere teftaméto: q? nó nra eófinxim^tfed ut apud bebræos inuenimus diuina tranftulimus.Sicubi dubitastbebræos interroga. Sed forte dices: (Quid fi be/ bræiaut rcfpódere nolucnnt:aut métiri uoluerintC Tota frequentia iudæoçt in mca interpretatione reticebit:nullufcpiueniri potent: qui hebrææ linguæ habcat notioné aut omnes imitabun^ iilostud^os quos aid's in afncæ repertos opiduloan meam co/

EPISTOLÂ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Xli ’‘

fpfraffe Calummam.Huiufccmódt em in cpiftola tua texis fabulam. Quidâ frater nôz fter coepifeopusteu leHitare indituifTct in ecdefiajcuipræeftiterprationem tiiâ:mo/ uit quiddam longe aliter a te pofitumapud lonam^jpbetamîg erat omnium fenfibus memoriæcp inueteratum:ôd tôt ætatum fuceeflïonibus decantatum:Faclus eft tantus tumultus in plebc;maximc græcis arguentibus amp;nbsp;mflâmatibus calumniam Fallkatis: ut cogeretur epifcopus(ea quippe ciuitas erat)iudæorum teftimoniu flagitarc.VtiC autem illi imperitia:an malicia:boc effe in bebræis códicibus refponderunt : quod ÆL graeci S^latini babebantatqj dicebant.Quid plural CoaSus eftbomouclut mendo/ C litatem corrigere:uolês poftmagnu periculu nó rcmanere fine plebe. Vndeetiâ no/ bis uideturauquâdo te quoq; in nonullis falli potuifte. Dicis me in lona .ppbeta male quiddâ interptatuiiV feditione populi côclamantei^pter unius uerbi diftonantiam: epifeopu pene facerdotin pdidifle . Et quid fit illud qd ’ male iterptatus fim fubtrabis: auferens mibioccafionem defenfionis meæmequicqd dixeris me refpôdête foluat ; nififorte ut ante annos plurimos eucurbita ucnit in mediuiaftercte ilîi^ tpis Cornelio amp;nbsp;Afinnio Pollione : me bederam ^ eucurbita trâftuliffc .Sup qua re in cómentario lonæ,ppbeta: plenius refpondimus:Hoc tin nunc dixifte contenti: qd in co loco ubi Ixx.interptes cucurbitâ:À; Aquila cum reliquis bederâ trâftulcrunttid eft kanacon: in bebræo uolumine ciceion fcriptu babec : qua uulgo fy ri ciceiam uocant. Eft autem genus uirgultnlata babens foliajin modu pampini. Cunep plantatSfuerit;cito confur/ git in arbufculxabfc^ ullis calamoru Ä^baftiliuadminiculis:quibus 0^cucurbitxamp;bc^ derae indigetduo truco fe fuftincs. Hoc ergo uerbum de uerboedifferens : fi ciceion trafterre uoluiffem:nulPintelligeret : fi eucurbita id dicere qd in bebraico no babec: bederâ pofui: ut exteris interpretib’cofentirem. Sinaute iudæi ueftri:utipfe aflcris: malicia uel imperitia boc dixerut effe in uoluminib^ bebræoçe : qd in graecis amp;lt;nbsp;;latinis códicibus cotineturtmaniFcftum eft eos aut bebraeas ignorare litteras:autadirrideA dos cucurbitarios uoluiffe mentiri.Peto in fine eplxiutquiefeente fcnc : olimq juetc/ ranuimilitare no cogas:amp;:rurfu de uita periclitari;Tu qui luucnis cs:amp;ripotificali cul mine coftitut’idoceto populositVnouis africæ frugib*’:romanatefta locuplcta.Mibi fufficit cu auditorc Scleftore paupcuio in angulo monafterq fuFurrarc.

^TSanfti Auguftini ad béatu Hieronymû le de libro que afterebac côtra cumromâ mififlc cxpnrganns.Epla.Xll. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

D^'-^^Omino cbariflïmo ^ defiderâtiffimo Ôrbonorando in ebrifto fratri SP côpre/ F ^bytero Hieronymo:Auguftinus in domino falutcm.Audiui perueniffei ma —Ak-^nus tuas litteras measifea q gt;nbsp;adbucrefcripta no meruitnequaqimputaucrim dilcêionituæ.Aliquid proculdubio impedimenti fuit. Vndeagnofco a me dominu potius deprecandum: ut tuæuoluntati det facultatcm mittendi qd referipfens. Ma refenbendiiam dedit:quia cumuolueris facillime poteris.Etiam boc ad me fane per/ latumtutrumquidem crederem dubitaui: fed bine quolt;^tibi aliquid utrum feribere dubitare non debui.Hocauté breue efttfuggeftû effe cbaritati tuxta nefcio qbus fra tribus mibi diclum étq » librum aduerfus te lcripferimtromamcp miferim : Hoc falfum effe noueristdeum noftrum teftor bocme non feciffe. Sed fi forte aliqua in aliquibus fcriptis mois reperiuni :tin qbus aliter aliquid q tu fenfiffe reperiart nô contra te diftû fed qd mibi uidebac a me fcriptu effe:puto te debere coguofceretaut fi cognofci non potefttcredere debere.Ita fane boc dixerimtut ego nô tm paratiffimus fim fi qd te in meis fcriptis mouerit frâterne acciperetqd côtra fentiastaut de correebone mea t aut de ipfa tua bcniuolctia gauifurustuerûetiam boc a te poftulê ac flagité. © fi licuiffett Mnô cobabitâte faltem uicino te in domino pfrui ad crebrum amp;nbsp;dulce colloquium. Sed quia idnô eft datumtpeto ut bocipfumtqd in ebrifto qua poffumus fimul fum^t conferuari ftudeas épaugcriac pficitéprefcripta quis rara non fpernerciSaluta obfe/ quio mco fanclumfratrem Paulinianfit Sc Omes fratres quitecum acdete in domino gaudent.Memor noftri exaudiaris a dno in omi Fando defiderio tuotdne cbariffime ê cdefiderantiffimeSCbonorande in ebrifto frater.

C5

SANCTI AVGVSTINI EPlSTOLA XIII XHII 4

^rSan3i Hieronyftii ad beatum Auguftinutrationéreddentis dir cpidolæ fùæ non re/ fponderit:amp;^ut uclaperte fenbattuelueriora mittat exemplaria portulantisrfimultp fuadentis neiuuenis jpfe fenbedo fenê ^uocet .LibeUi præterea Calpbumijexem/ plaria fibi mififfe fîgnincâtis.Epr».XlII.

©mino uere faclo:acbeatiTfimopapa: Auguftmo. Hieronym^in cbnïlo falu E Btc.In ipfajjfeftiöis articulo : fancti fib] nfiAfterijbypodiacom neceffarijmeü beatitudimstuælitteræ fupucnerunt:qmbus fatilTacis:tc cótra paruitatc mea Ifbrumromam non miTifTe.Hoc nee ego facia audieram:fed epiftolæ cumfdam quafi admcfcriptæ:per fratrem nofti unaSyfinmûdiaconnm buc cxem plana puenerunt: Ïn qbusbortans me utTfàÀipüjÂiàp fuper quodaapo(lokcapitulo canü:dv imiterSte fieborS inter uituperationes amp;nbsp;laudes Helenæ duelLiante : ut qui detrabendooculos pdideratilaudandorcccpcrit.Ego fimpliciter fatcordignatiom tuædicet ftilus dk Siti' x.5ipH eedTd tua mibi uidereni f : tarnen non temere cxcmplanbus litterai^ credendu putauimeforte me rcfpondente ixfus:iufteexpoftularestqd^abare ante debuiflem tuum efle (crmoncm:amp;. fie refcribcre » Acceflit ad moram facta: amp;nbsp;uencrabilis Paula: longa infirmitas.Dum cm langucnti multo tépore affedimustpene epiftolæ tuæîuel [ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eins qui fub tuo nomine feripfcratiobliti fumus:memores illius uerficuli:Mufica in lu

d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcmn. Su importuna narratio.Iraq; fi tua eft epiftola;aperte fenbemcl mitte exemplaria uc

b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rioraiutabfq; ullo rancore (romaebinn feripturarû difputatione uerfemur: Öcuel no/

Is nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;flrum emendemus errorcmiuel alium fruftra repbendilTe doccamus.Abfitautcm a “1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;me : ut quicq de libns bcatttudinis tuæattingereaudeâ ♦ SuEieit enimmibi probare 'yo.ötf.vtiitam mearôd aliéna no earpcrc,Cxtcru optime nouit prudentia tuamnûquéq; in luo fenfu ■[ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abundaretôd puerilis elfe iaciantiæfqd olim adolefcentuli facere confueucranr)accu/ ffando 111uffres uiros:fuo nominifamaquærere. Nee tam ftult‘ ’fummt diuerfitate ex/ planationu tua^mclædiputc:quia nee tu læderis finos contraria fenfenmus. Sedil/ “l^crltus la eftuera interamicos repbenfio:finoftra pera non uidentestalio^i iuxta Perfiüma/ ticam cófideremus«Supeft ut diligas diligétem:6din feripturaÇicampoiuuenis; fenê I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non j)uoces.Nos noftra babuimus tcpora:ódcucurrimus guantu potuimus. Nuctc

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;currenteide longa fpacia tranfmeätemobis debet ociumdimulcp utcumucnia lV bo/ æin5.£ne. norctuo dixerimmefolus mibi de poetis aliquid^pofuiffe uidearis;mcmento Dare/ Itis amp;nbsp;EntelluÓduulgaris ^uerbijtep bos lalfus fortius figat pedcm. Triftcs bæc dina/ 1uim^.Vtmam mcreremur complexus tuos;6dcollationcmutua uel docerem’aliqua ueldifceremus.Mifitmibi temeritate folita:maledicla fua Calpburni‘ ’cognométo la/ narius;quæadafricam quoqjftudio ei^didici peruenifte. Ad qux breuiter ex ptc re/ (fpodueV libelli eins uobis mifi exemplariadati’opus cumoportunu fucrit primo mifi ’furus temporeen quo illudcaueba ne in quoq exiftimationélæderc cbnftianamded tm ut delyrantis imperitimendaciu acuæcordiâ cófutaré.Memcto mei fände ac uc/ ncrabilis papa.Vide quantü te diligamt ne qmocatus quidé uoluerim refpódere:nec dcda tuu efle qd in altero forte rcpbcnderé.Frater Cómunis fupplicit te falutat.

v Sandi Hieronymiad beatu Auguftinüiadmirantis cp p crebras eplas fe compellat ad refpondenducuida cplx;cum illa cadéâ/romæamp;in italia a plænfc^ baberi dicarl caufafcp cur refpóderenoluerit exponctis :arq; ut luuenib’ congrediac Ó dfenê ac uc/ teranu nâuocetad ccrtamccömoncntisJ^laüXIlH.

— ^^Omino uerefando Arbeatiflimo papæAuguftinotHicronym^m dno falutc. f _V BCrebras ad meeplas dirigis:ô^fæpe compellis utrefpondeâ cuidam epiftolæ —^ tuæ:cui’ad me ut ante iam feripfitper fiatrc SyfinniS diaconüexemplaria p/ uenerüt:abfq ? fubferiptioetuaidc quæ primupfratré Profuturü: fccudo pqueda aliö te mififlc fignificas;amp; interim Profuturü retradS deitinere:amp; ’epifeopû conftitutum*. ucloci morte fubtradu:ilium cui” nomen teticesimaris timuifte difcnminaió: nauiga/ tionis mutafle confiliu. (Quæ eu ita finnfatis mirari nequco:quomodoipfa epiftolaid^ romæ amp;nbsp;in italia baberi a plærifqj dica6ôlt; :ad me fold nô puencrit;cui foli mifla ê:præ/ fcrtim eu idem frater Syimnius inter cæteros tradatus tuos dixerit ; ea fe nó iafricam

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XIIII

no apud te:fed in infula Adriæante boe ferme quinquenniu repperifTe. Deamidna ois tollenda fufpitio eft:amp;rfie eu amico qfi eu altero fe é loquendu. Nónulli familiäres mei druafa cbrifti:quo^ bierofolymis amp;nbsp;in fanctis locis pmagna copia ê : fuggerebât nófimplici a te animo faciuifedlaudem at^ mmufculos ^gloriolam populi require/ tem:iit de nobis crefceres:ut multi cogno{cerct:te,puocnrc:me timcre: te feribere ut doclu:metacere utimpcritütä^rtandem repperifTe qui garrulitatimeæ moduimpo/ neret,Egoaut ut fimpliciter fatcar:dignationi tua::Primüidcirco refpódere noluuqa tu3 liquido eplam nó credeba:necutuulgide quibufdam ^uerbium cd : litum melle gladiu.5)einde iHud caucbâ:neepifcopo cômunionis meæ:uidcrcr jacacitcr refpon/ derc;(3ealiq in rcpbendentis epla repbcndere:præfertim cü quædâ in illa ba?retica in dicarê.Ad extremane tu iure expoftulares Órdiceres: Quidcmf’Eptammca uide/ ras:ódnota: tibi manus in fubferiptione figna depbenderastut tam facile amicû lædc/ C res:ó^ alterius maliciâ in mea uertcres contumelia; ’Igic ut ante iam fcripfi:autmitte eandé eplam tua fubfcripta manu:aut fenem latitanté in cellula lacellere define. Sin/ auté tuam uis uel exercere ueloffendere doclrina: quaere iuucncs amp;nbsp;difertos fttnobn les:quo^ romxdicunc e(Te qplurimi:qui polTintóiiaudcanttecü congrcdi: ÓZin difpu tatione fanclaçi feripturaiji iugu cum epifcopo ducere.Ego quoda miles: nunc uefe/ ranus:^ tuas amp;;alio^ debco faudare uicforiasmóipfe rurfus effeeto corpore dimicaz re:ne fi me frequenter ad refcribéduimpulcrisnllius recorder bidonæ ; cp Hannibalc Tifus liniu^ iuueniliter exultantem.ï^.Maximus patiétia fua fregerit. Omnia fcrt ætasianimum ^iranbaco» quoep: fxpe ego longos Cantando pueru memini me códerc foles.Nuneoblita mibi totcarmina:uoxquoc^moerim:lam fugitipla.Et ut magis de fcripturis faclis loquar: Berçellai ille galaaditestregisDauid beneficia : oincfq: delitias luuenidelegans filio: i.^cgf.i?» oftendit fenectutem bæcappetere nó deberenecoblata fufcipe. ^^autem iuras te aduerfummelibru nó fcripfi(Te:necpromam miRfTc qué non fcripfcrisifed fi forte aliq in tuis fcriptis reperianc: qua: a meo fenfu difcrepentmó me a te Ixfu : led a te fcriptu qd tibirectum uidebac:ï^ixfonit me patiêter audias.Non fcripfiffi libru nV quomo. do mibirepbenfionis a te mea::p alios fcripta delata funtcCur babctitalia: qd’ tu non fcnpfilfip^ua róne pofeis ut refcribam ad ea qüx fcripfifle te dencgasdNec tam be/ bes fum:ut fi diuerfa fenferis : me a te Ixfu putê.Sedfimca coming dicta reprebédas: Arrationê feriptoip .expetasjSdqua: fcripferim einendare cópellas:amp; ad ardeXipcuAidp .puoces:aroculos mibireddas : iboeIxdic amicitia: iboe neceffitudinis lura uiolanc» H Ne uideamur certarcpnerilitcnó^ fautoribus inuicem uel detractorib’noffris tribu/

ere materia cótendendi:ba:c fcribo:qa te pure 0: 1ebriftianediligerc cupiot necquieq in mea mente retinere:qddiftet a labqs.Non emm conuenittutab adolcfccntia:ufqj adbanc xtatenn monafteriolo cu fanctis fra tribus labore defudans:aliquid cótra cpi fcopum communionis meæ fcriberc audea:óieum epifcopu:qué ante cccpiamarc q noffe;quime prim^ ad amicitias ,puocauit:quem poft me oriétc in fcripturarum cru/ ditionelætatus fum.lgic auttuunegato librum:fi forte nó tuus eff : dl define flagitare refcriptuad ea quæ nó fcripliffnautfi tu‘’eff:ingcnuecófitere:utfi in defenfione mei aliqua fcripfero:in te culpa fît qui ^uocaftimon in me qui refpódere cópulfus in. Ad/ dis præterea te paratum efTc : utfi quid me in tuis fcriptis mouerit : autcorrigere uo^ lucroifraterne accipiasiSc nó folSmea in te beniuolentia gauifurü:fed ut bocipfum fa ciamdeprccans.Rurfum dico qd fentio.Prouocas fenemitaccté ftimulas:uideris la^ ctare doctrinam.Nó effautem ætatis meæ:putari maliuolum erga cum: cui magis fa/ uorem debeo.Etfiin euangelijs ac ^pbetis puerfi hominesinueniunt:qdnitantur re prebcnderc:miraiis fi in tuis libris amp;nbsp;maxime in fcripturarSexpofitione:quæ uelob/ fcuriffimæ funt:quædam a recta Iinea diferepare uideanc. Et hoc dico:nócp in opcriz bus tuis quædam repbendenda lam ccnfcam.Ncq; em Icctiom eorum ungopera de/ di:necborum cxemplarioi^ apud nos copia efl:præter foliloquiorum rnoigt; libros:0^ quofdam cómcntarios in pfalmos:quos fi uellem difcutcrc:nó dic5 a me (qui nibil fu) fedaueteru græcoÇidocerem interptationibus diferepare.Vale mibiamice cbariffi/

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XV

metætate filndigmtate parens:ô^ hoc a me rogatus obferuamtquicquid mibifcnplc/ ns:ad me primum facias guentre«

lt;h5ancfi Auguftini ad beatu Hieronymu:decómemoratis in fusion epta accurate fe purgâtismeniâç fi Ixfcrit deprecatisjn qua efta déplorât inter Hieronymu ft; Ruffv num quoda amiciflimos tanta exortä eé difeordiâ : quos ad priftmâ cbaritatê nititur reuocare.Epla._2CV«

(Dmino uenerado Ô^ defiderâtiflimo fratri amp;nbsp;côprefbytero Hieronymo: Au/ 1 P Bguftinus in dno falutê.lt;J^uis exiflimemanteg iftas fumeresiucniflein manus

tuas iras mcas:qs p dei feruü filiunoftru Cyprianu diaconum miß : gb^ certiP fimeagnofceres mea elfe cplam.Cui* ’exemplaria illucpueniffe cómemoraih : unde lam me arbitrorrefcriptis tuis uelutentellinis grädibus atep acribus ceftibusuang aiw dacem darctem ceepiiïepulfariatq; uerfari.Nuc tn eis ipfis refpondeo litteris tuis:qs mibi p fanciu filiS noftru Afteriu mitterc dignat^es.ln gb’multa in me cóperi tux be niuolcndimæ cbaritatisiSdrurfus quædâ nô nullius a me tuxoffenfionis indicia .Iraq; ubimulcebar legcnsubt continuo feriebar:hoc fane uel maximeadmirans: q? cum di cas te exemplaribus littérale meaÇiideo temere no putafie credendûtne forte te re/ fpondéte 1refus lufte expoftularem : q »phare ante debuiffesimeum ede fermonemî fie refcribere:pofteaiubcas fi mea ëepla:apte me fcribere:autmittcre exemplaria ueriora:utabfcp uHo rancore ftomacbiin feripturaç^ difputatióc uerfemur. Quo pa/ clo em poffum” in bac difputatióc fine rancore ucrfariifi me Ixdcre parasdAutfi non paras:qu5 ego te nó lxdcte:abs te læfus iiifteexpoftularërqcfpbareante debuiffes: mcu ede fcrmonc:amp; fic refenbererHoe eft ór fic Ixdere. Nifi em rcfcribcdo læfides: ego lufteexpoftulare nó poffem.Proinde cöita refenbis ut!xdas:gs locus nobis re/ Imquic in difputati5e fcripiuraç::fine ullo rancore uerfandiç Ego quidem abfitutlx/ dartfimibi certa rónenolucris amp;nbsp;potueris dcmonftrare illud ex epiftola apoftolimd quidaliud fcriptnraieiandarnm te uerius inteüexifîc q medmmo ueroabfit:ut nó cu gratiaruaftionelucris mcis deputcm:fi fucro te doeëte inftrucF:autemendante cor/ reclus.Verutamê tu mibi frater ebaridime:nifi te putares læfû fcriptis meis : non me putarcs Ixdi pofte refcriptis tuis.Nullo em modo id dete opinatus fuero iep nó tear/ bitracis læfumdî fic tn refcribis ut Ixdas.Autfi te nó ficrcfcribente : ego ,p ptcr nimia ffulticiämcamlxdipodeputatus fumiboc ipfo læfdli planeicp dcmeira lcnfifti. Sed nullo modo tu me:quemnung talem expertus es:temere talé credercs: qui litteraru meaiji excmplarib’etiä cu ftilu meu noftes:temere crederenoluifti.Si em non imeri/ -to uidiflimenufta cxpoftulaturu fuiftcdi temere crederes efte litteras meas:quxnó effent meæ:quâto luftius expoftulare meipfu temere putatu talem:qualê me expcr/ tus nó effet qui putauiftetCNequag ergo ita ^labererisiut te non rcfcribente quo lx/ derer:metarnen exiftimaresnimisinfipiêtem:etiam tali tuo refcriptofxdi potuifte. Reftatigitur ut Ixdere me refcribendo difponeres:fi certo documen to meas efte il/ las litteras nofccres.Atc^ ita quia non credo q? iniuftemeIxdcdum putares:fupereft utagnofcam peccatum meum:q gt;prior te illis litteris Ixferim : quas meas efte negare non poftum.Curitaqjconor contra fluminis traclumtacnon potius uenia petof lt;E)b/ K fecro te ergo per mâfuetudinêcbnftiiütfi Ixfi tetdimittas mihimcc me uicidim Ixdcz do:malumq )malo reddas.Lædesautem me fi mibi tacueris crrorem meum:quë for/ te inueneris in fartis uel dirtis meis.Nam fi ea in me reprebenderis quæ rcpreoendé/ da non funtite Ixdis magis g me:quodabfit a morib’*amp;; fanclo ^pofito tuo:utbocfaz cias uolutate lædendi:culpâs in me aligd déte maledico:qdméte ueridica efte fcis nó culpadu.Ac pboc:aut beniuolo corde arguas:etiâ fi caret deliclo: qd’arguédu putas. Aut pafno aftectu mulceas quéabijcere ncqas. Pótem fieri ut tibialiud uideac g uez ritas habet:du tn abs te aliud nó fiat g chantas babet.Et ego amiciftimârephenfione gratiftimeaccipiam:etiam fi reprebendinon meruit qd rede defendipoteft.Aut ag/ nofc3 fimul amp;nbsp;beniuolentiam tuam:d^ culpâ meam:amp; quantu dominus donat in alio gratusiin alio emedatus inueniar. Quid ergo? ’Fortaffe dura fed certe falubria uerba

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XV

tuaitan^ ceflus Entelh pertimefcam. Cxdcbatnr ille:non curabaturïóiüdeoufnceba tur:non fanabatur.Egoautemfimedicmalem correptionem tuamtraquillus acccpc/ ro:non dolebo. Si nero infirmitas uelutbumana mea (efiamcumucraater arguor) non poteft nifi alïquatukim contnftarnmehus tumor capitis dolet dumcuratur:q du ei parcitur ólt; ;non lanatur.Hoc êenim quodacute uidit:quidixit: Vtiliores effe piar/ runcß inimiCos iurgantes : g amicos obiurgaremetuentes,dlienim dum rixanturdu cuntaliquandouera quæ corrigamus : ifti autem minorem g oportet exhibentudhgt; ciæ Iibert3tem:dumamicitiæ timentexafperare dulcedinem. (Q_uapropter â^fi bos ut tibi uideris:laffus feneclute forte corporismon uigore animi : tarnen in area domiz nica frucfuofo laborc defudans:ecce fum:fi quid perperam dixi : fortius fige pcdem» Non mihieffe debet moleftum pondus ætatis tuæ:dummodo conteratur palea cub L pæmeæ.proindeilludquod in extremoepiftolæ tuæpofuidi : cum magnidefiderif fufpirio uel lego uel recolo.Vtinain inquis mereremur complexustuosid/ collatióc mutua:ueldocercmus aliqua:uel dikerem’.Ego autem dicotutinam faltcm propin' quis terrarulocis babitaremus:utfinon poffent mifcerinoftra colloquia: litteræ pof/ fent ede crcbriorcs.Nunc ucro tanto locooi intcrualloabfumus a fenfibusnris:utde illis uerbis apii ad Galatas:iuuené me ad tuâ factitaté fcripfiffemcmincrim: amp;nbsp;eccc ia fenextnecdum refcripta meruerimifaciliufqjad te exemplaria epkemcæpuenerint: nefcio g occafione ^ueniéte:g ipfa epla me curate . Homo em g câ tuneaccepatmec ad te pertulerit: nee ad me retuIerit.Tantæautê mibiin litteris tuistquæimanusno?-Aras uenire potuerut: apparent res:ut nihil dudiorum meorummallem fi podemïg inbærere lateri tuo.lt;Quod ego quia non poffum :aliquem nodrorum in domino filiz orum:erudiendum nobis ad te mitterc cogito:fietiam de bac re tua refcripta mcruez ro.Nam neep in me tantum fciétia: fcripturarum diuinarum ed:aut ede iam potent: quantum mede tibiuideo. Etfi quid in bac re habeo facultatis : utcunq; impendo po/ pulo dei.Vacate aut dudiofis diligentius g quæ populi audiuntindruendis : propter ccclefiadicas occupationesomnino non podum. Nefcio quæ fcripta malcdicaifuper tuo nomine ad afneam perucnide audiuimus: Accepimus tarnen q? dignatus es mitz tere:illis refpondcns maledictis, duo perleclo: fateormultum dolui: inter tam ebaz rasfamiliarefq; perfonaficunctis pene ecclcfijs notidimoamicitiæ uinculo copulatas: tantum malumextitide difcordiæ. Et tu quidem quantum tibimodereris : quantûqj teneasaculeos indignationis tuæ : ne reddas malediclum pro maledifto : fatis in tuis litteris eminet. Verutamen eas ipfas cum legidem: contabui dolore amp;nbsp;obnguitimoz re:(Qiiid de me ilia facerent:quæ in te file fcripfit: fi in manus meas forte ucnident?’ Væmundo ab fcandalis,Ecce fit:ecce prorfus impletur quod ueritas ait : (Quoniam x0ättBu8* abundabit iniquitas:refrigefcct cbaritas multorum . (Quæfibienim iam fida pcnora Watt5.i4. tuto refundantur fin cuius fenfu tota fc proijciat fecura dilcclioV'C^uis deniep amicus non formidetur:quafifuturus mimicus:fi potuit inf Hieronymum à: ; Ruffinum hoc quod plangimus exoriri'; © mifera 0;miferanda conditio . ©infida in uoluntatibus amicorum fcientia præfentiumiubi nulla ed prxfcientia futurorum.5ed quid hoc alz ten de altero gemendum putemiquando neeipfe quidem fibi homo ed notus impo derumçNouit enim utcunq; uix forte nunc qualis fit: qualis autem podea futurus fit i^norat.Hæc porro non tantu fciétia qlis quilq; fit: ueruetia præfcientia qualis future nt:fiedin fanftis Ô^beatis angelis: quomodo fucrit diabolus bcatus aliquando cum adbucangelus bonus edet:fciens futuram iniquitatem fuam 0; fempiternum fuppliz cium:omnmo non uideo.De qua re fi tarnen earn node opus ed: uellem audire quid fen rias.Vide quid faciantterræ ac maria:quæ nos corporaliter dirimunt. Si bæc epi/ delà mea quam legis ego edemuam mibi diceres quod quæfiui:Nuncuero quando refcribesf^Quado mittes; Qiiado pueniet; lt;Q.uando accipiamcEt tarnen utina onq; fiat:qd tam cito fieri non pode g uolumus:quäta podumus tolerantia fudinem^. Vn/ de rccurro ad illa uerba epidolæ tuæ dulcidima:fancli^ defiderq tui plenidima: éc ea facio uicidim mea:Vtmämereremur cóplexus tuos : amp;nbsp;collatione mutuaïufdoceren»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XV

mus aliqua viel difceremus: Si tarnen elle ullo modo podettq? ego te docerem . In bis N autem uerbis non iamtms tm:fed etiam mets ubideledor amp;ƒrencior:0^ipfo gm’s pen/ dente amp;^ non attingentemtnufcpnoftrum dcfiderio:non parua ex parte cófólor.Vbi rurfus acerrimis dolorum ftimulis fodior : dum cogito inter uos : quib^ devis bocipfü quod uterepnoftrumoptauitdargumprolixumcp cocefleratmt comndifluni «^ fami/ lianffimimella fenpturaÇi fanebrum pariter lamberctis:tantaeamantudims irrepfifle pernioemiquadonontubi no: cuino bomim formid3da:cu eo tépore quo abicchsn farcints fecularibusaam expediti dnm fequebamini : A: in ea terra uiuebatis fimul:in 3oft.i4‘ q dns bumanis pedib’ambulas:Pacemea inquit do uobis:pace mea relinquo uobis: 3ob,7. uiris xtate maturis iCk* m eloquio dni babitantib’uobis accidcre potuitf Vere tepta/

no êuita bumana fup terra.Hen mibi qui uos alicubifimulinuenire no poffum:fortc ut moueor:ut doleo:ut timcot^iciderem ad pedes ueftros:flerem quantuualerc:ro/ garé quantu amaré.Nunc unuqué($ueftrû ^ fcipfoinuc utruep ^ alterütro:ék^ alijs amp;: maxime infirmis:,p quib^ebriftus mortuus eft:qui uos tang in tbcatro uitæ bums cû magno fui pèriculo fpeelâtme de uobis ea cofcribendo fpargatis:quæquädoep co/ cordâtes delete non poteritis:quinûc concordare nolitis:autquæ côcordes legere ti^ meatistneite^ilitigctis. Veie dico cbaritatituæmibil me magis g boe excmplu trez mui(Te:cü quæda ad me in epla tualegcrê tux indignatióis indiciamó tam illa de Enz tcllo 0/ bouela(fo:ubimibipotius bilariter iocari:g iracude minari uifus es : g illud qd’ lerio tefcripfiffe fatis apparet:Vnde fupra elocutus fumtplus fortaffe g dcbuiifed no plus g timuitubiaiftime forte læfus iuffe expoftulares.Rogo tefi fieri poteff:utinter nos quæramus â/ différain^aliquid:quo fine amaritudine difeordiæ corda noffra pa/ feanturtfiat.Siautem non poffum diccre quidmibiemédandum uideatur in feriptis tuis:nec tu in mcistntfi cû fufpitioncinuidiæ autlæfioneamicitiæ:quiefcam‘’ab bisÆ noffræ uitæ faluticp parcam^.Minus certc affequac illa quæ in flat:dum nô oftendae il lacobLj. la quæædificat.Ego me loge effe fentio ab illa pfecliôe:dequa fcriptum eft : Si quis in

uerbo nô offcndit:bic pfeSus eff uir.Sed plane in dei mifcricordia puto me polfe fa/ eile abs te petcre ueniadi quid offendi:qd’mibiapcrire debes:ut cû te audiero lucre/ ris fratrem tuü.Neq; cm quia boc^ptcr longinquitaté terraRZnó potes facere inter me Ô^ te:,pptcrea debes fi'ncrc errate me. Prorlus qlt;ïad ipfas res quasnoffe uolum* attinetifi quid ucri me tenere ucl fcio uel credo uel puto:in quo tu aliter fentis: quâtû dat dns fine tua iniuria conabor affercre. Qd autem ptinetadoffenfionem tuam : cu te indignatum fcnfcromibil aliud g ucniam depcabor.Necomnino arbitrer te fuccé/ fcrc potuiffemifi aut boe dicercm quod non debuitautnon fic diccrem utdebunquia nee miror minus nos fcire inuieem g fcimur a cóiunftiffimis iV familiariffimis noffris, In quorum ego cbaritatem fateordacilc me totü progcio: præfertim fatigatû fcâdalis feculi:amp;; in ea fine ulla follicitudine requiefco.IDeumquippeillic effe fentio :in quem mefecurus ^iicio:0 ^ in quo fecurus requiefco.Nec in bac mea fecuritate craffinum il lud bumanæ fragilitatis incertû:dequo fupen“ ’gemui: omnino formido.Cum enim P bominéebriffiana ebantate flagrantê:eacp mibi fidelem amicum fadum effe fentio: quicgd ei cófilio^i meoÇi cogitationûcp cómitto:nó bomini cómitto:fed illi i quo ma/ ’•3ob,4, net ut talis fit.Deus em cbaritas é:^ qui manet in ebantate in deo manct: quafi defe/

ruerit: tantü faciat neceffe eft dolorcm:qu5tü manens fecerat gaudiü.Verûtamé ex amico intimofadus inimicus:quærat fibipotius qd fingat affutusmon inueniat quod prodat iratus.Hocautem unufquifip facile affequic:non occultâdo qd fecerit:fednó faciendo quod occultare udit.Q^ mifericordia dei bonis pijfep cócedit: ut inter mi/ micos quoflibet futures libert fecuricp ucrfentur:aliena peccata fibi cêmiffa non pro/ dantiquæ proditimeantipfinulla cômittât.Cum enim falfum quid a maledico fingiz tur:aüt omnino non crediturlaut certe integra falute fola famaucxaf. Cû autem maz lum pcrpctrac:boffis eft intimusietiam fi nullius intimiloquacitate aut lite uulgetur. (Quapropter quis prudentiü non uideat:etiâ tu g tolerabiliter feras amiciffimiguonz . dam Ô^ familianffimiincredibiles nue inimicitias:cefolante eöfcientiaiö^ quemadmó*

EPISTOLA XVI XVII - XVIII

du uelqcPia3itat:iiel qd a quibufdamforfitan credit : in finiftnsarmis deputes : qbui no minus g dextris contra dubolu dimicacfVerutn illu maluerim aliquo niodo miti/ ore g te ifto modo armatioré.Hocmagnu dV trifte miraculQ é : ex amicitijs taïibus ad basinimicitias pcrueniffc:lætum ent ôdmultomaius ex mimicitiis talib’^adpriftinam concordiam reuertiffe.

MTSanftiAuguftini ad Præfidium : ut fuprapoßtä eprambeato Hieronymo aducrfu fe cömoto tranfmittatrogantisJEp^lh^yl.

—^®mino beatiftimo amp;nbsp;merito ucnerando fratri amp;ƒcofacerdoti Præfidiot Augu ■ftmusm dno falutem.Sicut præfens rogauifmeeritaté tuâmunequoq; cómo/ neojut litteras meas fanSo fratri Ó dcoprefbytero noftro Hieronymo mittere nó graueris.Vtauté nouent chantas tua:quéadmodû etiâ tu illi,p moa caufa fcribere debeas:mi(ïexemplaria htteraru uVmearum ad ipfü:^ ad me ipfiuS » t^uibus kftis ^ tua fancla prudentia facile uideas dVmodiïmeu qué feruanduputäundimotum cius que non fruftra timui.Aut fi ego(qdnon debur.uel quomodo nó dcbuQaligd fcripfit nóad illum de me:fcd ad mcipfum potius fraterna dileftiócmitte fermoné: quo coigt; rtóuspetam utignofcat:fïmeam culpamipfe cognouerOi

^Sanfti Hieronymiab bcatû Auguftinu;ut fui memincrit obfecrJtis : è« ;ut baiulum Ifaç^ fancis Præfidiû fibigermaniflimü:fingulariter cómendatistEpla.XVlL

— nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mino uere fan^o dV beatiftimo papæ Auguftino:Hiercnym^chrifto falu Wé.Anno prætento p fratrénoftrû AftenS hypodiaConu dignationi tuæ epi/ ftola miferât^mptS reddés falutationis offîciû:quâ tibi arbitrer redditâ.Nûc quoeç p fancis fratré meum Præfidium diaconu;obfecro primum ut memineris mei» Deinde ut baiulS Ifaç: habeas c5médatum Ô dmihi feias germaniftimS: dV in gbufcScÿ neceftitas poftulauerit foueas atep fuftétes;nó quo aliq re (chrifto trihuctc)indigcat; fed quo bono^ amicitias auidiftimeexpetat : Sdfe in his cóiugédis maximSputet bc/ ncficium cófccutS.CuraStad occidenténauigauentupfo potens narrate cognofce/« re.Nos in monaftcrio conftituti uarijs hinemde fluclibus quatimur:dfpegnnationis molcftias fuftmemus.Sed credim^in eo qui dixit:Cöfidite:ego mei mundum:cpipfo ^oB.is» tribuéte amp;; prxfule:cótra boftem diabolum uicloria cófcquamur.Sanclum amp;nbsp;uenera bilem fratrê noftrum papa Alipiumtut meo obfcquto falutes obfecro .Saai fratres g nobifcSin monafterio dno feruire feftinattoppido te falutât.lncoluméte amp;; memoré meitchnftus dns nofter tueatur omnipotcs dne uere fanclc Ódfufeipiéde papa. erSancli HicronymiadbeatS Auguftinum ; ut pudori fuo ignofcatobfecrâtis:6ddez inceps ad mutu5 cbantaté exbortantisJEpta^XYHL,

—^^“'V®mino uere fanclo ädbeatiftimo papæ AuguftinoiHieronym' ^in dno faluté. Bes a faclo fratre nfo Firmo follicite quærerê gdageresifofpité te Ixt* ’audiui. RurfS cS tuas Ifas nó dico fperaré fed exigerémefcicte tc:dc africa fe.pfedu cfte dixit.kacp rcddo tibipcSfalutatióis officia: qui te unico amore cóplcdiciiimulq; obfecro utignofcas pudori mco:q, diu præcipiéti ut refcriberê negate nó potui. Nec ego tibufcd caufæ caufa refpódit.Etfi culpa eft refpôdifte:quæfo ut patienter äudiast multo maior é ^Juocaftc.Sed faceftant iftiufmodiquærimoniæ.Sit iter nos pura ger* manitastamp;'dcinceps nó quæftionûtfed chantans ad nos fcripta mittam’.Sâcli fratres g nobifcS dno fcruiunt arfatim te falutat. Sandos g tecum chriftileue trabut lugum: præcipue fancis öd fufcipiédSpapa AlipiSiutmeo obfequio falutes precor.Incolumé te ödmemoré meichriftus deus noftertueatur omnipotcns. Dne uere fände Ö:beagt; tiftime papa:5ilegifti librS explanationsilona ; puto q ? ridicula cucurbifæ nó rccipn as quæftioné.Siauté amic^ g me prim’ gladio petijt ftilo repulfus é:lït hSanitatis tuæ attpiufticiæ accufanté rcpbédere nó refpódenté.In fcripturarum campofi placet: fiz in£,noftro inuicédolore ludamus.

tSandi Auguftini ad beatS Hieronymü:adoia fibi refpódétis fententi✠fua tuétis: âdoftédentis non dilpenfatoria aut fimulatam: fed uerâ ôddignâ fuiffe a Paulo Petrilt; reyrebenfiQné.Epfa.XlX* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

SANCTI AVGVSTlNI EPISTOLA XIX gt;

„^^^'^©m!no dtleHiffimo:a^ in cbtifti mfccribusbonorando : fanHo fratn amp;ƒcopre/ T Ï Wbytefo Hieronymo:Augiiftin^in domino falutem.Iam pridemtux chanta/ tijïlixam epiftólam mifi : refpondés ilH tux qua per fanftum filium tuû Aftez rium:nunclam non folum fratremtueruetiam collega meum mififle te recolts ♦ Q.ux utrum tn manus tuaspuenire meruerit:adbucnefcio : mfi q? per fratrem fincenffimu Firmurn feribis.SiiHe qui me primum gladio petijttftilo repulfus c: ut fit bumamtatis mexatcp iufticix acculante repbendere non refpondentem* Hoc folo tenuiffimo in dido uteSœ coqdotlegiffe te illam epiftola meam.ln ea quippe deploraui tanta inter nos extitifle difcordia:de quorum tâta amfeitia quaquauerfu ea Fama diduderatteba/ ritas fraterna gaudebat»lt;Qdnon fecirepbededo i aliquo germanitate tuâtem’i ea re aliqua culpam me cognouiffe non aufus fum dicere: fed dolendo bumanâ miferiamt cuius in amicitijs mutua cbaritate retinendis:quatalibet ilia fit incerta permanfio clF Veru illudmaluera tuis nolle refcriptis:utru mibi ueniam qua popofceram dederis» Quodapertius mibi intimari cupio:quis bilanor quidam uultus litterarStuarum etia boc me impetraffefignificare uidcatunfi tame port leefa illam miffx funtrqd in eis mi nimeapparet;Pctis uelpoti^ fiducia cbaritatis iubes: ut in fcripturaiy campo:fine no ftro inuicem dolore ludamus.Etquidem quatum ad me attinet: ferio nos ifta g ludo V agere mallem.öyd fiboc uerbum tibi,pptcr facilitate ponere placuit:ego fatcormaP aliquid expeto a bemgmtate uirium tuarum prudctiaq5 tarn docla amp;ociofa: annofat ftudiofa:ingeniofa:diligentia:bxc tibt non tantu donate tuerüetia dieiäte fpiritufan/ clotut in magnis At laboriofis quxlhonibus:non tang ludentem in campofcripturaÇi fed in montibus anbelantem adiuues,Siautem qaptcrbilantatern qua clTc inter cba/ nflimos differetes dccct;putalb dicedu ectludam^tfiueilludapertu dplanfi fitunde coiloquimurtfiue arduu atq; difficile:bocipfu edoce obfecro te;quo nâ modo aAcqui ualeam*’;ut cu forte aligd nos mouet:qdnobis 0lt;fi no cauti^attendétib’ :certc tarai* intelligentib^nó ^batû eftidr quid nobis uideac cotra conamur aflererc:fi boc aliqn fecuriore libertate dicamusmo incidamus in fufpitionepuenlis iaclatix: quafi noftro nomini famâtuiros illuAres accufando quxramus. Si ante aliquid afpeÇiqcfrefelledi nece(fitatedepromptu fuerit:quo tolerabile fiat:leniore circufädamMoquiotnelitö melle gladiû Rringcrc ludicemur.Nili forte ille modus ë quo utruqj boc uitiu uf uitij fufpitione caucam^:fi cu docliQre amico fic difputem*:utgcgd dixerittneceffe fitap/ probare:necquerendi faite caufa liceat aliquatulu rcluftan.Tu uero fine ulio timore offenfionis tag in capo ludirtfed miru fi nobis no iUudif. Ego em fateor cbaritati tux *foils cis fcripturaiylibrisig iam canonici appcllanc:didici buc timoré honorée^ defer/ re:utnullu coiy auctore feribédo aligd erraffe firmiffime credo «Ac fi aligd in cis offen dero litterisiqd uidcac contrariu ueritatimibil aliud g uel mendofum eue codice: uel intcrptemnô affecutu effe qd dictuciuel me minime intellexiffc nó ambigam. Alios autita legotut quâtalibet fanclitate doftrinaq; prxpolleât : nóideo ueru putcm : quia ipiita fenferüt:fed ga mibi ufp illos auHores canonicofiufjjbabiliróneiqd a uero nó abborreattpfuadere potucrunt.Nee te mi frater fentire aligd alifexiHimo: Prorfus inquâ nó te arbitror:lïc legituos libros uelle:fag ^pbeta^i ufaplbi^: de quorum fcri/ ptis qdoi errorc carcat:dubitarc nefariu c. Abfit boca pia bumilitate: 0^ueraci de te metipfo cogitatióctq nifi effes prxdit^:nó utiq; diceres: Vüna mereremur cóplexus tuos:ék: collatióemutua:ueldocerem^aliq ucl difcerem*.Qdfi teipfu‘cófideratione X uita:: acmol}:ruoi^:nó firnulatc:nó faliaciter dixiffc credo:quatomagis xquuelfrnc ©aia» f-j-ejefe aplrn Paulu non aliud fenfiffe g fcripfcrit:ubi ait de Petro Ö^Barnaba:Cu ui/ dèrc ga nó reefe igrcdiuf ad ueritatê euagclq : dixi Petro corâ oib'’: Si tu eu fis iudx* gentiliter amp;nbsp;non ludaice uiuis:quógétes cogis ludaiçarccDc quo em ccrtus fim q? me Éar.4. tenbédouelloquédo nó fallat:fi fallebatapis filios fuos quos iteru parturiebat donee in eis ebriffus:ideft ueritas formated, (Qjiib* cu prxmififfet dices: Qux autfcribouó ^ot.i« bis:ccce corâ deo ga nó mctior:nó tn ueraciter fcribebat:fed nefcio g difpefatonafi/ «mulatione fallebat:mdific fe petru ÖrBarnaba nó reâe ad euagelq ueritatê ingredié/

\

tcs:ac Petro in fadem reftitiffemö ob aliud nifi q, gcntes cogcret mdaiÇare. Atcni'm fatius eft credereapoftolum Paulum ahquid non uere fcnpfifle : g apoftolum Pctrîï refte non aliquid cgifîc. Hocfi ita eft: dicamus (quodabfit) fatius eue credere men/ tin euangelium:g negatum efle a Petro clariftum ; amp;nbsp;metiri regnorum librum: g tan/ turn propbetam a domino deo tarn excellentcr elcclum amp;nbsp;in concupifcenda atq; ab/ ducenda uxore aliéna commififfeadultenumtól^in mantoeiusnecando tarnborrenz dum bomicidiumdmmo ucro fanclam fcripturam:in fumo amp;'cxlefti auclontatis culz mine collocatam:de ueritate eius certusac fecurus legam:0^ m ea bomics udappro/ batos:uelcmendatos:ucldamnatos ueradter difcam:potius g facia bumana:dum in quibufdamlaudabilis excelîentiæperfonis aliquando credere timcoucprebcndcda ipfa dmina eloquia mibifintubiq? fufpecla.Manicbxiplurima dminarum fcripturai^: quibuseorumnefarius error clanftima fententtarn perfpicuitate conuindtur:quia in aliutn fenfum detorqucre non polTunt:falfa elfc conten dunt:ita tarnen ut eâdem fal/ fitatem non feribentibus apoftolis tribuât: fed nefeio quibus codicum corruptorib*» lt;J^dtame quia nee pluribus fiue antiquioribus exemplanbus:nccpræcedétis lingua: aucloritate(undclatini libriinterpretati funt)probare aliquando potucrunt : notiffiz ma omnibus ueritate fuperati confuficp difcedunt.Ita ne non intdiigit prudentia fanz ela tua quata maliciæ illoru patefcat occaftoifinon ab alijs apoftolicas litteras efle fal/ fatasifed ipfosapoftolos falfa fenpfiffe dicamus: No c inquis credibile : boc in Petro F Paulu qdipfe Paul* ’ fecerat arguifle.No nueinquiro gd fecerit:fed gd fcripferit qux/ ro:boc ad quxftioncm quamlufccpi maxime pertinettut ueritas dminarum fcriptuz rarum:adnoftram fidem ædificandam memoriae comendata: non a quibuflibet:fcd ab ipfisapfistac p boc in canonicu aucloritatis culmerecepta: ex omnipte ueraxatq; indubitada perfiftat.Nâ fi boc fedt Petrus qdfacere debuittmetitus eft Paulus cp cu uiderit no recle ingredientc ad ueritate euagdij. (duifgs em boc facit:qd facere dcz bef:recle utiq; facit:Etideo falfum de illo dicit : qui dicit eum no recle fecifle ;qd cum nouit facere debuifle.Siautem ucrum fcripfit Paulus :uerum eft ç Petrus non recle tuncingrediebatur ad ueritatem cuangclq .Id ucro faciebat qd facere non debebat: 0.T1 tale aliquid Paul* ’ ipfeiam fccerat:correclumpotp etia ipfum credam:coapoftoli fui correclionc no potuifle negligere:g mendacitcr aliquid in fua epfa pofuifle.Et epi ftola qualibet:quätomagis i ilia in qua praelocutus aitîQitæ autem fenbo uobis : ccce ^sr.i. coram dco:quia non mentior.Ego quidem illud Petrum ficegifle crcdo:ut getes co/ gerct iudaijare.Hoc enim lego icripfifle Paulum;quem mentitumeffe non credo:A: ideo n5 recle agebat boc Petr^.Erat enim côtra cuangclij ueritatemt putarent g ere/ dcbant in cbridum:fineillis ueteribus facramentis faluos fe efle no pofle : Hoc enim contendebantantiocbiæ:qui ex circumdfione crediderant. Côtra quos Paul: *perfe/ ueranter aciiterq; conftigit.Ipfum ucroPaulum non ad boc id geflifletqduel Timoz tbxum circucidit:uel cenebris uotum pfoluit:uelbierofolymis a lacoboadmonit*’ cu cis qui uouerant légitima ilia celebranda fufcepit:utputari uiderctur per ea facramc/ ta etia cbnftianam falutc dari. Sed ne ilia qua: pnorib* ’ ut cogruebat tcporib*’: in umz bris rc^futuraçi deus fieri iufteratttang idolatriam gentihu damnare crcdcrcc.Hoc eftemqd illilacob^ait:auditu de illo cê qd difciffionê doceata Moyfe. dlduticçne/ fas c:ut crcdentes in cbriftu difeindae a ^pbetis cbrifh : tag ci* ’ doclrinam deteftates atep danantestde quo ipfe cbrift‘’dicit:Si credcreris Moyfi:credcretis 0lt; :mibi: deme ^oB.f* Si em ille fcripfit.Attede ein obfecro ipfa uerbalacobi.Vides ingt fraterquot milia funt Sc^»w in iudaea g crediderut in cbriftu:amp; bi oes xmulatorcs funtlegis. Audierut aute de te quia difciflionem doccs a Moyle:coiy g p getes funtiudæoÇi:dices no debcre circuz cidere cos Elios fuosmeq; firn cofuctudinem ingredi: C^id ergo c:Vtiq; oportet coz uenirc multitudinc:audieruntein te fuperucnifle:boc ergo fac qdtibi dicimus:Sunt nobis uiri quattuor uotum babcntcs fup fe:bis aflumptis fanclifica te cum ipfisit^ im/ pende in eos ut radant capita:amp;:feiet omnes:ga quæ de te audierut fafa fût: fed fcqns dr ipfe cuftodiens lege:degentibusauteg crcdidcrut nos madamm*’: indicates nihil

SANCTI' AVGVSTINI ' EPISTOLA XIX

ciufmodi feruareiHostnifi ut feobferuent ab idohs imoïato:ói ^a fangûine:amp; a fomica/ tione:non ut opinor obfeurum eft:0^ lacobum bocideo monmfïe: ut fdrentfalfa effe quæ de illo auaierant:bi qui cû ebridum exiudæis credidiflent:tn æmulatores erant Iegis:ne per doftrma cbrifti uelut facrilcga:nec deo mandante cofenpta damnari pu tarenturiqua: p Moyfen patribus fuerat miniftrata: boc em de Paulo ucîauerâtmô il li qui intelligebât quo animo a ludæis fïdelibus obferuari tue ifta deberent: ^pter co/ mendanda fcilicet aucloritaté diuinam: ôlt; !facramcntoÇi illo i^,ppbeticam fanflitaté: non ,pptcr adipifeendâ falutem quæ iamin ebrifto rcuclabac :amp;ƒp baptifmi facrarn^ turn miniftrabac.5ed illi boc de Paulo fparferant:quific ea uolebantobferuari : tang fine bisin cuagcho fal^ credcntib^ eé non poffet. Ipfum em fenferant uebemétiffimu gratiæprædicatorem: â^intêtioni coÇimaxime aduerfum:docentem non perillam bominemtuftificaritfed per gratiam Icfucbnlb:cuius prænunciandæ caufa : illæ unv bræ in lege mandatæfunt.Etidco illi inuidia A: :pfecutionêmolientes concitare: tang inimicum legismandatorûcpdiuinoru criminabani::cuius falfæ criminationis inuidia congruentius deuitare no poHet: g ut ea ipfe celebraret quædamnare tangfacnlega putaba^: alqj ita oftenderet neeiudæos tue ab eis tang a nefarijs probibcdos;ncc gé tiles ad ea tang ad neceflana compellendos.Nam fi reuera fic ea reprobaret: qucad/ modum de illo auditum crat:5eidcocclcbranda fufciperet:utacboe fimulata fuâ pof’ fet occultaré fentétiamó ei dicerct lacob’:Etfciétocs;fcd diceretiél putabütoés:qm q de te audierut falfa fût: præfertim ga in ipfis bierofolymis apKia decreucrat : ne gfg' gétes cogcrctiudaiçare:n aut decreuerât ne gfg tue iudæos iudaiçare^biberet:guis etiâ ipfos lâ doftrina cbriftiana no cogeret.Proinde fi poftbocapfoç :dccretu: Petr* babuitilla iantiocbia fimulationéq gétes cogeretiudaiçare:quo 15 necipecogebac: guis ^pter cómendanda eloquia deùquæiudæis funt crédita no ,pbibcbatur . Qiiid mirufi cóftringebat eu Paul' ’libéré afferere:qdcum cæteris aplis fe bierofolymis de/ creuiftememineraté5iaut boc(qd’magis arbitror)antc illud bierofolymitanu concis Iiu Petr* ’fecit:nec fic miru eft:qd’ eü uolebat Paulus nó timideobtegcre:fedftdenter affercre:qd ’eu panter fentire ia nouerat:fiue qd cû eo cótulerat euangelimfiue qd'in Cornelijcêturionis uocationc:ctia diuinitus eü'de bac readmonitü accepat : fiue qd anteg illi quos timuerat ueniflentantiocbiâ:cû gcntib*’eüconucfci uidcrat.Nclt;^erri negam’in bac fententia fuiffeiam Petru:in qua d : paulus fuit . Nó itaegtüc eu quid in ea rç ucrû effet docebat:fed eius fimulationé:qua gentes iudaiçare cogebanr targue/ bat;nonob aliud:nifi ga ficilla omnia fimulatoria gerebâc:tang uerum effet qd illi digt; cebât qui fine circûcifiôe præputq atqjalijs obferuationib*umbræ futuro^:putabât: ~ , credétcs faluos etfe nô pofîe.Ergo èi Timotbæû circûcidit,pptcrea ne iudæis S^ ma/ îî.q.9. 11145 xime cognationi eius maternæ:fîc uiderenc qui cx gcntib‘ ’in cbriftûcrediderât: do teftari circûcifionc:ficutidolatria deteftâda eft:cum illâ deus fieri præcepcrir:bâc fa/ tbanas pfuaferit.Et Titû ^pterea nô circûcidit:neoccafionédaret eis qui fine ulla cir cûcifione dicebat credétcs faluos eé nô pofte : d;ad deceptioné gétiû boc etiâ Paulû fentire iaclarét.iQd ipfe fatis fignificat:ubi ait: Sednecp 111* g mecu erat:cû eét græ/ raf.z. ç^j côpulfus eft circucidit^îpter fubintroducfos aûtfalfos fratres g fubintroierât per/ fcrutari libertatê nfam:ut nos in feruitutê redigerent:gb^ncc ad bora ceftimus fubie clioni:ut ucritas eu^elq pmaneat apud nos. Hicapparetgd eos captarc itellexerit: ut nô faceret qdinTimotbæo fecerat :0lt; :q, ca libertate facere poterat : g oftenderat: ilia facraméta nec tâg neceftaria debere appeti:nec tag facrilega debere dânari. Sed cauendum eft uidclicet in bac difputatione : neficutpbilofopbiquædâ facia bominû media dicamus:itcrrecle faeiü 0lt; ;peccatû:quænccp in rede faciis:neq; in pcccatis nu/ meréc:drurgeamur eo:g gt;nbsp;obfcruare legis cerimonias no poteft eé indifférés :fedaut bonum aut malum:Vtfi bond dixerim*:eas nos quoep obferuare cogamur. Siautem malu:n5 uere fed fimulate ab apKs obferuatas efte credamus. Ego uero apRs no tam exemplu pbilofopbo^i timeo:qn Ôi illi in fua difputatione uerialigd dicunt: g forenfi/ urn aduocatoÇi:quâdo in aliéna^ caufa^ aciione mentiun6lt;Upo§ifimilitudo:fiiipfs

expofittone cpiflolæadGalatas ad confïrmandâ fimulahonem Petrid^Pauliputata eft deceterinduengder^o apud te timeam nomen pbdofopboÇiîg no ^pterca uani funnquia oia falfa dicut:tedquia d^falfiwlxnfc^ tôfidût: Ärnbiuera iueniüe ’ dicerea cbrifti gra : qui éipfa ucritas:alicni fut.Curautnó dicâ præcepta illa uetefG facramé/ tow:ncc bona efte:quia nó eis boies luftibca^ : Vmbræ em funt prænûciâtes gramg iuftificamur:nec tn mala:quia diuinit’ præcepta funt:tpib^ pfomlcp cógruêtia : eu me adiuuet etiâ ,ppbctica fenténa:qua dieit de^feilli populo dedifte præcepta no bona* Forte em qiptcrca non dixitmala:fed tm non bona:id eft no talia utillis boies boni fu A ant:aut fine illis bonino fiant»Vellern me doceret benigna finceritas tua:utru fimula/ te qmfg fanftus oriétalis:cû romam uenerit ieiunet fabbato:excepto illo die pafcbalis uigiliæf'Qd fi malu effe dixerimus:non folu romana ecclefiâ:fed etiâ multa ei uicina: ^ifiii‘5^1^ ô^aliquâto remotiora damnabimus:ubimos idé tenef 0^ manet. Si aöt non ieiunare fabbato malu putauerim’ : tot ecclefias orientis amp;imulto maiorê orbis cbriftiani pté: qua tcmeritate criminabimurï 'placet ne tibiut mediu quiddä eé dicam”:qdtn acce ptabile fit ei:g boenon fimulate:fedcógruentifocietate afq; obferuâtia fcécrite Et tn nibil indelegim^in canonicis libris præceptu effe cbriftianis : quâtomagis illud malu dicere no audeo:q? deS præeipiffe ipfa ebriftiana fide negate no poffu:qua didici:no eo me mftificaritfed gra dei plefu cbriftu dnmnrme Dico ergo circucifione præpu»’ cij:lt;5k 'caetera bmoKprioripopulo p teftamentu qd■ etus didc: diuinit” data : ad figniz ficationëfututo^tquæ p cbriftu oportebatimpleri:quibus adueniétib’:remaofiffe ib la cbriftianis Icgcda tantu ad intelligétiâ præmiffæ ^pbetiæ :nô aötncceffario fade»' da gfi adbucexpeclandö effet ut uenirct fidei reuclatioïquæ bis fignificabac effe uéz tura.Sed guis gctib‘ ’imponcda nó effentmó tn fic debuiffe auferri a cófuetudine tu/ dæorum:tang deteftanda atq; dânanda. Senfim proindeatep paulatim feruétê fane prædicatione græ cbrifti:qua fola noffent credentes fc iuftificari faluofep fieri: nó illis umbris reçeantea futura^:tGc ia uenientiu atcppræfentiû:ut in illoçeludæoçeuocati/ one:quos præfentia camis dni:2lt; aplica tépora fic inuenerâtîomnis illa actio côfume/ rec umbraiv : boc eis fuffeciffe ad cómcndationc:utnó tang deteftäda: amp;nbsp;fimilis idoz nbsp;nbsp;nbsp;•

latriæ uitare6ultra uero nó baberet ^agreffum :ne putarec neceffaria tang uel ab illa falus effet: uel fine illa effe nó poffet.Qd’putauerût bærettei :g dû uolût amp;nbsp;mdæi effe

amp; cbriftiani:neciudæinee cbriftiani effe potucrut» lt;QuoÇi fentétia mibicaucd5:guis in ea nung fuenm:tn bcniuolentiffimeadmoncre dignat’ es : in cuius fententiæ noil confcnfioné fed fimulationé timons Petrus incideratîut de illo Paul^ ueriffime fcribe ret:qgt; eum eum uidiffet nó recte ingredienté ad uentate euangelij: eiq; ueriffime di/ ccretq ? gétes iudaijare cogebat:qd Paulus utic^nó cogebat.Ob boc illa uetera ueraz citer ubi opus effet obferuas:ut dânanda nó efte móftraret : prædicans tn inftanter: non eis:fed reuelata gra fidei:fideles faluos fieri: ne ad ea quég uelut neceffaria fufeiz piéda compcllcret.Sic aut credo apoftolum Paula ueraciter cucta illa geffiffe:nectn nunc quég factu ex iudæo cbriftianu:uelcogo uel fino talia ueraciter celebrate :ficut nee tu cut uidec Paul“ ’ea fimulaffetcogis iftu uel finis talia fimulate.An uis ut etia ego dicâ banc effe fummâquæftioms : immo fentétiæ tuælut poft euâgeliû cbrifti:bene/ faciat credétes iudæi:fi facrificia offerant quæ obtulit Paulus:fi filios circûcidât:fi fab/ batû obferuét ut Paul“’i Timotbæo:amp;foés obferuauere iudæi:dû bæc fimulate ac fai laciteragätifHocfiita eft:nó iâ ibærefimHebionis :ul'eoiyquos uulgo naçaræosnu/ cupât:uelquâlibet aliâ ueterê:fednefcio in quam nouâ delabimur:quæfit eo pnicioz B fior:quo non errore fed,ppofito eft ac uoluntate fallaci.((^ fi refponcieas:ut te ab bac purges fententia:tucaplbs ifta laudabiliter fimulaffe:ne fcandaliçarec infirmi qui ex iudæismulti crediderant: amp;; ea refpuenda nondûintelligebât:Nuncueto cófirmata p tôt gentes doctrina gratiæ cbriftianæ cófirmata etiam p ocs cbriftiecclefias lectibe legis â:’^pbeta^:quomodo bæc intclligenda nó obferuâda recitenc:quifgs ea fimuz lando agere uolucrit:uidcac infanirejeur mibi non licet dicere apoftolû Paulû : èé ali/ os reet» fidei cbiiftianos :tunc illa uetera facramenta paululumobferuâdo ueraciter

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XIX

commendare debuiffeme’ putarctur ïllaepropbetkæfignificatioms obfcruationes a ptjdimis patnb^ cuftoditæ:tangfacnlegia diabohca apoftens deteftatæflâ cm cu ue/ niflet fides quæ prins illis obferuatiomb^prænûciata : poftmorte âr refurrecfionem dni reuelata êtamiferanttang mta offidj fut.Verutn fient defnfta corpora neceftario/ ru offices dedneeda erat quodamodo ad fepnltura:nec fimulate fed religiofe: nóant dcfcrêda côtinnotnelinimiCoÇi obtreftafiomb' ’tang canu morfib^^ïijciêda^Proinde nnc qnifgs cbrîftianoÇitgms fit ex indans fifiter ea celcbrarc nolnerit: tang fopitoscP neres finans mon erit pins dednftor nel bainl’ corporis : fed impins fepnltnræ niola/ tor.Fateor fane in eoigd epiftola continetmea:g gt;ideo facramenta indæoÇi Paul” ce/ C lebranda fufceperat:cn ia ebrifti effet apoftolns tut doceret non effe pniciofa bis g ea uellenttficut a parentib” g lege accepcrat:cuftodirc:min”me pofuiffe:illo dutaxat té/ pore:quo primufidei gra reuelata e, Tnc em boc no eratpniciofum : progreffu uero tpis eratpniciofu: nifi ille obfcruatides ab oib” xpianis defcrercniftne fi tue fieret: no difeernercc qddeus pplb fuo pMoyfen præcepit:ab eo qd in téplis dæmonioÇi fpus immudus inftitnit.Proinde potins culpâda eft negligetia mea:quia boc non addidi: ♦1^€^®^^» qnâobiurgatio tuatVerûtaméloge ariteglifteras tuasaccepiffem fcribés cotra Faux num manicbæum:qnomodo eundem locum guis breuiter explicauerim:ôebociUic non prætcrmiferimtô« :legere potent fi non dedignet ’ben^nitas tua :él a cbanffimis noftris p quos nucbæc feripta mifî:quô uolueris tibifides fiat: illud me ante diftaffe: mibicp de animo meo crede:quod coram deoloques iure cbaritatis expofco:nûg mP bi uifum fuiffe:etiâ nue ebriftianos ex iudæis fados facraméta ilia notera quolibetaffe du celebrare:ôlt;;quouis animo debereab eis ullo modo colitcu illud de Paulo femper ita fenferimtex quo illi^ mibi litteræ innotuerût:fîcutnec tibi uidec boc tpe:cuig effe fimulada ifta:cû boc feciffe aplbs credas.Promdc ficut tu ecôtrario loqris : amp;i licet re/ P clamâte(ficut fcribis)mudo:Iibera uoce 4)nucias cerimonias iudæoiytdi'pniciofaseé ôlt;!mortiferas cbriftianis:â^ quicucß eas obferuauerittfiue ex iudæis fiue exgentib” eâ in baratrn diaboli deuolutû.Ita ego banc uoeê tuâ omnino cofirmotél addo:(Quicûlt;p eas obferuauerittfiue ex iudæis fine ex gentibus:non folûueraciter:uernetiam fimu/ late: en in baratrn diaboli deuolutu . d^nid quæris amplius i Sed ficut tu fimulationé apoftoloç^:ab buius temporis rationefecernis: ita ego Pauli apoftoli ueracem tûcin bis omnibus conuerfationétab buius temporis:guis minime fimulata cerimoniaÇiiu' daica^ obferuatiôefecerno:qm tue fuit approbâda:nuc deteftâda.Ita guis legenm'’: Xnefutf» Lex Ôlt; :^jpbæ nfq; ad iobâné baptiftâ:amp; ga ^pfea quærebâtiudæi ebriftn iterficereî quia nô folû foluebatfabbatu:fed ài pâtre fuû dicebat deu:æqualé fe facies deo: élga 3o6.i. gram^ gfa acccpimus:ôi^quoniamlex per Moyfen data cft:gratia aut ât^ueritaspef ■?tere.ïi» lefum cbriftum fada eft.Et per Hieremiâ ^miffum eft:daturu den teftamentn noua domuiludatnon fm teftamentum (jd difpofuit patribus eoÇi : non tn arbitroripfum dnm fallaciter a parétibus circucifum.Aut fi boc^jpter ætatê minime q^bibebat: nec illud arbitror eum dixiffe fallaciter leprofo :quem certe non ilia p Moyfen præcepta obferuatio :fcd ipfe mûdauerat : Vade 6lt; foffer ^ te facrifîciû qd præcepit Moyfes in teftimoniu illis» Nec fallaciter afccndit ad dié feftö:uflt;^adco non caufa oftentationis corambominib^:ut non euidenter afcenderit fed latêter . At em dixit idc apoftolns: Cany. Ecce ego Paulus dico uobis:quia fi circucidamini:ebriftnuobis nibil ,pderit.Dçcepit ergo Timotbæniamp;ffecit ei nibil ,pdcffc cbriftuC An quia boc fallacif fadu c :ideo no obtuitr At ipfe boc non pofuit nec ait:fi circumeidamini ueraciter ficut nec fallaciter; fed fine ulla excepti5e dixittSi circûcidamini cbrift” uobis nibil æderit.Sicut ergo tu uis bic clocn dare fentétiæ tuæ:utuelis fubintelligi nifi fallaciter: ita no impudéter fia gito:ut etiam nos illic intelligere finas eis didu: Si circucidamini:qui,ppterca uolebât circncidiiqdaliter feputabât in cbrifto faluos effe nô poffe.Hoc ergo aio: bac uolûtaz te:ifta intentione:quifquis tune circncidebac:cbriftus ei nibil oino ,pderat.Sicutalibi ÉaV»i. apte dicit:N5fi per lege iufticia: ergo cbriftus gratis mortu” cfHoc ergo declaratid^ Éar,5, qdipfe cómemoraftuEuacuatieftis a cbrifto ; quiilege iuftificamini: a gra excidifti^«

SANCTI AVGVSTINI . . EPISTOI-A XJX

Ilios itaq; argui't qui fe iuftificari in lege credcbant:nó qui légitima ilia in eins honore a quo mandata funtobferuabantinteliigentes:ârqua prxnunciand^cueritatis ratiôe mandata fintamp;quoufq; debeantperdurare.Vndeellillud quod ait: Si fpiritu duci/ Éar.$. minunó adhuc eHis fub lege.Vnde uclut eolligisapparere qui fublege eih nó difpê fatiuctutnoftros putas uoluiffe maiorcs:feduere ut cgo intell)got eum fpiritûfanctû

E non babcrc.Magnamihi uidctur quælh'o:quid fit elle fub lege fie: quéadmodûapo/ ftolus culpat.Nccç em hoc eum propter circucifioncmarbitror dieere:autilla faenfi/ cia quæ tucfacla a pamb'’: nûc a ebriihanis nó fiât: tV cetera buiufmodi:fed bodpfit ctiam quod lex iubet: Non concupifces:quod fatemur certe cbriftianos debere ob/ ^xo.20« feruare:atq5euangeliea maxime illuilratione prædicari.Lcgem dicit elfe fanclam:^ Mo»?« mandatu fanctum:ä^iuftum:amp; ;bonum.Deinde fubiungit:4^uod ergo bonû eft: mi.quot; blbclum eft morsCAbfitiSedpeccatQ utapparcat pcccatum:per bonû mibi opera/ turn eft mortem: ut fiat fupra modu peccator: aut peccatu permädalum.O^uodant hie dicit:peccatum per mandatu fieri fitpra modum: boc alibi ait: Lex fubintrauit ut M0.5. abundaret delictum.Vbi aut abundauit delictum: fupcrabundamt t%‘ gratia. Et alibi: eum fuperius de difpcnfatione gratiæ loqueretur:q7ipfa iuftificet: uelutinterrogans aitiQind ergo lexCAtcpbuicinterrogationi continuo refpondif: Prxuaricatióis gra iCabj, tia pofita cft:donccnemret fernen cui^miftum eft.Hos ergo damnabiliter dicit elle fub lege:quosrcos facit lexmon implentes legem:dum no intelligedo gratia: benez ficium ad facienda dei prxeepta: quafi de fuis uiribus fuperba elatione prælumunt. Plenitudo em legis chantas. Charitas ucro dci diffufa eft in cordibus noftris: no per ^^■'^’ nofipfos: fed p fpirtufanctum qui datus eft nobis. Sed buic reiquantû fatis eft expli^ candæ:prolixior fortafleô:ffui proprij uoluminis ferma debctur. St ergo illud quod lexait:Non concupifces:fi bumana infirmitas gratia det adtuta no fuerit:fub fereum tenet:«^ præuaricatoré potius damnat:^ liberal pcccatorem : quantomagis illa qua: fignificatiois caufa prxeepta funt:circuctfio 0^ cæteratquæreuelatióegratiæ latius in notefcente necefte fuerat aboleritmftificareneminem poferät; Non tameideo fue/ rant tang diabolica gentiû facnlcgia fugienda:ctiam cum ipfa gratta iam ccepcrat re/ uelari:qua:umbris talibus fuerat prænunciatatamp;d pcrmtttenda paululu eis maxime

F qui ex illo populo cui data funtuencrât. Poftea ucro tang cum honore fcpulta funt: a ebriftianis omnibus irreparabilitcrdcferenda.Hocautê quod diet's: non difpenfati ue utnoftri uoluere maiores:quid fibiuult oro tecquot; Aut em boceft quod ego appello officiofum mendaciü:utba:c difpenfatio fit officium uelut bonefte mcnttêdi : aut gd aliudfitoino non uideo:ntfï forte addito nomine difpenfationis fiat: ut mendacium non fitmcndaciu.ißuod ft abfurdum cft:cur ergo nó aperte dicis officiofum mendaz cium defcndendum:ntfi forte nomen te mouet:quia nó tam ufitatum eft in ecclefia/ fticis libris uocabulumofficip.quodAmbrofius nofter non timuit : qui fuosquofdam 3mb?ofiu3 librosutilium præceptionu plenos: de offices uoluit appellate c 'An ft officiofe men* tiatutquiftp culpandus eft: fi difpenfatiue approbandus t 'Rogo te mentiaturubiIc/ gerit qui hoc putat:quta dr in bocmagna quæftio eft: fit ne aliquando mentiri uiribo '-ni:imo uiri cbriftianiquâlibet dictum efttSit in ore ueftro eft eft:non nontut non fub yonrtB.v, iudtcio decidatis.Et qut cum fideaudiunt:Perdcs omes quiloquunc mcndaciü.Scd lt;^§,5. ut dtxi Sralta èimagna quæftio eft:eligat quod uoluerit qui hoc exiftimatubi mentia tur: dum taméa fcribcn tibus auctoribus fancî:a Çi fcripturarum ô^ maxime canonical rum:tnconcufte credatur STdefendac oinó abeffe mendaciu : ne difpenlatores ebri* fti: de quibus dictum eft: Hiciamquæric inter difpenfatores: ut fidclis quis inuenia/ _ tut: tang magnualiquid fibifidclitcrdidicifte uideantur:pro ueritatis difpenfatione ***®*’W« mentiri:cumipfa fides:in latino fermoneab eo dicatur appellata:quia fit quod dicic. Vbiautê fit quod dicitur: meUicdi urup nó eft locus.Fidclis igic difpenfatorapofto lus Paulus:proculdubio nobis exbibetin fcribcdo ftdem : quia ueritatis difpenfator erat: non falfitatis: Ac per boc uew fcripfit uidiffe fe petrum nó recte mgrcdicntcm ad uentatem cuangelip.eup in faciemteftitiffe:cpgentes cogéret iudai§are.{pfe uero

d

SANCTI AVGVSTINI

pctrus:c|Rod a Paulo fiebat utihtcr libcrtate cbantatis : fancla acbcnignapictate bu' militatis acccpitutq; ita rarius A; fancltufexemplum pofteris præbuiKquo non dedi^ gnarcntur: ficubi forte reell tramitem reliqut(ient:etiam a poderionbus comgi;q Paulus: quo confidenter auderent etiam minores mafonbus pro defendenda euanz gelica ueritate falua fratcrna cbantate refiftere. Nam cum fatius multo fit a tenendo itinere in nullo qialiquo declinare:multo é tarnen mirabifius Ôlt;;laudabfli'’libenterac cipere corngentemtg audaeler corrigere deuiantem. Eft lausitacp luftælibertatis in Paulo : â^ fanchc bumilitatis in Petroiquæ quantum mibi pro modulo meouidetur: magis fuerat aduerfus calummantem Porpbynu defendendatg ut ei daretur obtrc' ftandi maior occafio:qua multo mordacius cnminarei :cbriftianos fallaciteriuel fuas Iitteras fcribere:uel dei fRi facrameta tractarc.Flagitas a me ut alique faite und often/ dam:cuius in bac re fententiam firn fecutus:cum tu tam plures tiominatim comemo/ raueristqbi te in co quod aftruis præceflerSt: petens ut in eo fi te reprcbendo erran' ■ tem:patiar te errare cum talibus : quoru ego fateormeminc legi: fed cum fint ferme fex uelTeptem:boru quattuorauftoritatem tu quoq; infringis. Nam LaodicenScuz lus nomen taces:de ecclefia dicis nuperegreftum.Alcxandrumautem ueterem ba:/ reticum:(Drigenemueroac DidymQ: reprebenfosabs te lego in rccentioribusbpu' fculis tuis:amp;nómediocritermec de mediocribus quæftionibus:quis Origenem mira biliter ante laudaueris.Cum bis ergo errare putoiganee teipfc pafierisiguis boe per inde dicatur:ac fi in bac fententia nó errauermf. Nam quis cft qui fe uelit cum quoli^ ‘bet errareCTres igiif reftant:Eufebius emifen‘’: 'rbeodorus Heraclcotes:ólt;;qué pan lo poft commémoras lobannes: q dudu in pontifical! gradu conftantinopolitana re/ xit eccIefia.Porrö fiquæras uelrecolas : gd bine fenferit nofter Ambrofius: gd nritiz dem Cyprianus:inuenies fortaffe nee nobis defuiffc quos in eo qdaffcrim’ftqucre/ mur: quang ficut pauloantedixi: tmmodo fcripturis canonicis banemgenua debea feruitutem:qua eas folas ita fequarmt cófcriptores caiy nibil in cis oino erraffe : nihil fallaciter poluiffe rfó dubitem.Proinde cumquæro tertium: ut tres etiam ego tribus opponam.Poffemquidem(utarbitror)facile rcperirc fi m iilta legiffem.Verutamen tpe mibi pro bis omnibus:imo fuprabos omes apoftolus Paulus occurrit. Ad ipfum confugioiadipfum omes qui aliud fentiunt:litteralibus fuis tract3ribus,puoco:ipfiim' interrogans interpello óbrequiro : ih eo quod fcriptum eftad Galatas : uidiffe fe pc/ trum nó recte ingredientem ad ueritatem euangcliy.ciq; in facie proptcrea reftitiffe: Çilla fimulationesentes ludaiçare cogebat. Vtrum uerum fcripferitian forte nefcio qua difpenfatiua ralfitatementitus fit:Etaudio cd paulo fupcrius in ciufdénarra fióis cxordio:religiofa uoce mibi clamantem:(Quæadt fcribo uobis:ctcc coram deo quia non mentior.IDent ueniam quilibetaliud opinantes: ego magis credo tanto apofto' lo in fuis Ólt;fpro fuis litteris lurantug cuicp docUffimo de alienishtteris difputanti. Nee dici timco;fic paulhm defendcre q?non fimularit errorem iuda:ofó:fed uere fueritm crrore:Quoni5neœ fimulabat errorem:qui libertate apoftolicamcut illi tempori có/ gruebat:uetera illa lacramcnta ubiopus erat agendo: cómendabat ea:non folum fa/ tbane uerfutia decipiendis bominibus:feddei prouidentia prænunciandis rebus fu/ .tumspropbctice conftituta.Nec uerefuerat in errore iudæoçiiqdi non fold nouerat fed etiam inftanter amp;;acriter prardicabateos errare quiputabant gentibus imponó da:uclluftificationiquordcuntp fidelium neceffaria.Quodadt dixi ed faclumiudxis H tang iudæd:ôlt; !tang gentilem gentilibus: nó mcntictis aftu: fed compatientis affeSu: quemadmodd dixerim parum mibi uifus es attendiffeiimb ego fortaffe nó fatis boe * explanare potuerim.Ncep ein boe ideo dixiicp mifericordifilla fimulauerit:fed ga fic canó fimulauit:quæ faciebat fimilia iudæis : quêadmoddnee illa quæ faciebat fimilia gctib’:qux tu quoeg cómcmdrafti:atq? in eo me qd nó ingrate fateoradiuuifti.Cuifi cm abs te quæuffem in epiftola meaiquomodo putecideo faclus iudæis tang iudæus quia fallaciter fufcepitfacramenta iudaeorum:cum ft; gentibus tóng gentilis faclus fit nee taméfufcepit fallaciter facrificia gentium; 'Turelpondifti in eo fadutu gentibus

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XIX

tang gefthleftijç prepuhu rcccpcnt: q?indifferenter permiferituefci cibisquos darrt nantiddxi:Vbi ego quaero:utrum 0lt; :boe limulate feccritf Chrod li abfurdiffimöatcp f3l{inïm3éft:Sic ergo dnlla in quibus iudxo^ confuetudinicogrucbat libcrtäte prii/ denti;non neceffitate fcritili:aiitquod dlindignius difpcnfatióe fallaci potius 9 bde/ li.Fidclib*’cm amp;nbsp;bis qui cognoueruntuentafcmdicuripfefdlaturzmli forte tv bic fab Iit;omis creatura dci bona clbcvnibilabijcicndumzquod cum gratiatumacboneaccp pitur.Ergo Slt;ipli paulo non folum uiro:uerüctiain difpenfatori maxime fidclnnó lo/ lum cogmtoriiucructiam doclori ueritatis:omnis utiqj in cibis creatura deinon fimu bteded ucre bona crat.Curigic nibil fimulate fufeipiêdo facroW cerimonia^cp gehti Iium:fed de cibis à:; præputio ucra fentièrtdo atqi docendo: tame tang gentilis faffus eft gcntibus:dVnó potuit fieri tang iudæus iuda:is:nifi failaciter fufcipicndo facramé/ taiudaeorumtCuroleaftro mferto feruauit difpcn fiitionis ueraccm fidcm:lt;% 'natural libus ramistnon extra fed in arbore cöffitutismefcio qd’difpenbtonaè fimulatióis uez lamen obtcndit f ^Cur factus tang gentilis gentibus : quod fentit docet: quod ait lenz tit : Facius auté rang iudaCus iudaiisialiud in pedorc claudit:aliud promit iri ucrbisiin faclisan fcriptisCSed abfitboc lapere. Vtrilip ein debebat charttatem de corde puro éb confcicntia bonatS* ;fide non ficla.Ac per boc oniibus omia fa ftus c(l;utomes lücri IXorPjk faceret:nort mentientis alluded compatientis affeftudd eft non omnia mala bominu fallaciter agendoded aliorum omniu mails omnibusttang fi fua effet mdcricordis me dicinx diligentiam procurando » Cum itaqi 1111 teftamenti ueteris facramenta etiam fibi agenda minime recufabat: non mifericorditer fallcbat ; fed oino non fallens : ateg boc modo a domio deo illa ufq; ad certi tempons dilpéfationêiuffa effecomendast a facrilegis faCris gctiu diftingucbat.Tûéaût nó métictis affuî led cópatiétis alleftutiu/ dns tang iudæ’ fiebattqn eos ab illo crrore quo hel in xpm credere nolebattuelpue tera facerdotia fua cenmoniaruq; obferuatides t fe a pftts poffe mudari: ficriq; faluos exiftimabattficliberare cupiebatttag ipfe illo crrore ÉenereóDiligês utiqi.pximQ tan 3uâ leipfumtamp;bæcalijs faciéstquæfibi ab alijs fieri ucllct:liboctlli opus eilet.(Ud 'cu

rts monuiffet adiuilxittHaec eft enim lex Ar propbètæ.Hunc compatientis adeftum; Wattß.xi» in cadem epiffola ad Galatas prxcipitdicens : 5i præoecupatus fuentbomO in aliquo ÉaI.d. deliftotuos g fpiritales cftisnnftruitc buiufmodi in fpiritu Icmtatis ; intendens teipfutn ne amp;nbsp;tu tempteris. Vide fi nó dixit;fiere tang ille:utillu lucnlacias.Non utiq; utipfum deliclum fallaciter ageret : aut fe id babere limularet:fed ut irt altenus delifto : quid eti5 fibiaccidere poffct:attenderet:atcp ita altert tang fibiab altcro uellettmifericorditer fub uenirettboceff non mentientis aftutfed compatientis affeclu : ficiudteo: liegentill ; fic cuilibetbomini paulus in errorc: uel peccato aliquo conftituto : non Ifmulando quod non erat:fed compatiendo quia effe potuiffetitang g fe boiem cogitarct omibus Omiat

1faftus ell:ut ocs lucnfaccrct. nbsp;nbsp;Tcipfumfi placet obfecro te paulilper intuerelteipfum

inqua erga memetipfum tVrecoleiucl fi babes confcripta relege uerba tua in illa cpiHo/ latquä mibi per fratre noilruua collega meu Cypnanu breuiorc mililliig ueracitg gergt; mano;g pleno cbaritatis affeclutcu quaeda me in te comififfe expollulalfcs grauiter fub iunxiftitln boc læditur amicittatln boc neceffitudinis iura ulolantur: ne uideamur certa repuerilitcr:dvfauroribufinuicem;ucl detracloribus noftris tribuerc materia cotenden di. Hæcabs te uerbamon fold ex animo difta lentio: ueruCtiam bcrtigno aio ad cofule dum mibi.K)eni(^addis quod etiam fi non adderes apparërct amp;i dicis:Hæc fcribo quia pure tV cbnllianc diligere te cupio:nec quieg in mea mente retinere quod dtllet ab la/ bijs.l)uir fancle:mibicp(ut deus uidet antma mea) ueraci corde dilccte : bocipfumqd pofuilh in litteris tuis: qd ’ temibiexbibuiffenó dubito : bocipfu oino apl’m Paulu ere/ do exbibuiffe in litteris fuistnÓ unicuilibetborninulcd iudæistô: græcis: Ótomibus geil ribus filijs fuis quos in euangelio genucrat : órquos paricndospartunebat.Ft deinde polleroru tot milibus fideliumcbnllianorum : propter quos illa mcmorixmandabac epiffola : ut nibil irt fua mente retineret : quod diffaret ab labys . Certe faftus es etiam tu tangego:non mentientis aftutfed compatientis afteftu : cum cogitares tam menoil

SANCTI AVGVSTINI

relinqucttdum in ea culpa in qua me prolapfum exiftimafti: g necte uellestfi co moz do prolapfus effes. Vndeagens gracias bcniuolæmenti crgamctuæ:fimul pofeo ut etiâ mibi nô fuccenfeas: g? cumin opufculis tuis aliqua me moucrêt; motû meû in' timaui tibi.Hoc erga me ab omnibus feruari uoîês:quod erga te ipfe feruaui:ut quicz quid improbandum putain in feriptis meis: nec laudent fubdolo peclore: necita te' phendâtapud alios ut taceantapud me.Hincpotius exiftimans lædi amicitiâ Ôiinez ceiîitudinis lura uiolari.Nefcio em utrû cbnftianæamicitiæ putandæfint:in quib‘’ma Œerenté’« gis ualet uulgare ,puerbiu:lt;Dbfequiu amicos ueritas odiû parit: g ecdefîafticû: Fide z '^wiur.i7. liora funtuulnera amicug uoluntaria ofcula inimici. Proindecban(Timos nodros qui nodris laboribus fincerinime fauent:bocpotios quata podumus indantia doccam'’: quo feiant fieripoffe:ut inter ebanflimos aliquid alterutro fermone contradicac : nec tarnécbaritasipla minuatur:nec ueritas odiü parturiat quædebetfam/citiæ:fiueillud uerum fit quod contradicitur:fiue corde ueraci qualecûcç fit dic(tur:non retinédo in mente quoddidct a labijs.Credant naq; Fratres nodri familiäres tài:quibus tedimo' K niumperbibes cp fint uafa cbridi:me inuito Fictum:ncc mediocrem de bac re dotbré ineffe cordi meotqdlitteræ meæ prins in multorumanus uencrunt: g ad te ad quem fenptæfunt peruenire potuerunt.Quoaut modo id acciderit:ârlongum ed enarrax retdrnifi fallor fuperfluum:cum fufficiat fi quid mibi in boe creditur : non eo faHurn aïo quo putacrncc oino mea: fuiffe uolutatis aut difpofitióis aut cófenfionis aut faite cognicionis ut Fieret. Hoc fi nô credut:qd ’cede deó loquor gdampli^facia nó babeo. Ego tamen:abfit ut eos eredambæc tuæ fancfitatirmalinola mente fuggerere: ad ex-* eitandasinter nos immicitias :quas mifericordia dominideinriauertat a nobis: fed fine ullo noccndi aio: facile de boie bumana uitia fufpicari.Hoe cm mede illis æquu ed crederc:fi uafa funtcbridi:non in contumeliä:fed in bonorem fada él difpofita in domo magna a deo in opus bonu. d^uod fi pod banc attedationcm mcä fi in noticia eorum uenerit facere uolucrint:g no rede faciant: â^ tu uides qd fane fcripfcra: nulz lum me librum aduerfus tc romam mifide:ideo fcripferam:quia ô^ libri nomcn:ab ilia epidola difeernebam.Vnde omino nefcio quid aliudte audille exidimaucram:élro I* main necipfam epidola:fed tibi mifcramiödaduerfus te no cde arbitrabar:quod fm/ ceritate amicitiæ:fiuead admoncdum:fiuead te: uel meabs te corrigendum fccide me noueram.Exceptis ante familianbus tuis:teipfumobfecro per gratia qua redem pti fumus’utquaccuq; tua bona qua: tibi pietate domini conceffa funt: in litteris meis pofui: non me exidimes infidiofo blandiloquio pofuide.Si quid aut in te peccaui: diz mittas mibi.Nec illud quod de te nefcio cuius poeta: fadum:ineptius fortaffe g littc' ratius a me c5memoratum ed:amplius g dixi:ad te trabasicum continuo fubiecerim non bocidco me dixilfeiut oculos cordis recip eres : quos abfit unquam ut amiferisî fed ut aduerteres quos fanos ac uigiles babcrcs:proptcr fola ergo JtcfXiptüAicfp fi all' quid fcripferimus:qdfcripto poderiore dedruere debeamus:imitand5 non proptec deficbori caecitate: qua cordi tuo nec tribui nec timut attingédû illud exidimaui:at^ identidêrogo: ut me fidcter corrigas:ubi mibibocop’effe ^fpexeris: Quag em fm bonorum uocabula:qua: iam ecclefia: ufus obtinuit : epifcopatus prefbytcrio maior fit:tarnen in multis rebus Augudinus Hieronymo minor ed:licet etiâ a minore quo' libet non fit refugiendauel dedignanda corrcctio. nbsp;nbsp;De interpretatioe tua iam miz**

bi perfuafidi:qqa utilitäre fcripturas uolueris tranfferre de bebræisrut FciKcet eaqax a iudaeis prxtcrmiffa uei corrupta funt: proferres in medium. 5edinfinuarc digne?' ris peto a quibusiudæis:utrumab eifipfis qui ante aduentû domini interpretatufunt: élu ita ed:quibus uel quo nam eorum:an ab idis poderius:qui proptcrca putari podunt:aliq de codicib^gra:cis ul'fubtraxiffe uel in eis corrupiflc:neillis tedimonijs de cbridifina fide conuincercnturdlliaut anteriores:cur boc Facere uoluerintmon inz ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uenio . Deinde nobis mittas obfecro interpretationem tuam de fcptuaginta: qua te

gt;ædidide nefcicbainJ^ibrumquoep tuum cuius mentionem fecidi : de optimo gene' re interpretandicupio legere:(^ adbuc node quomodo coæquanda fit ni interprète

pertiä Iingua^tconic3uris eorum qui fcripturas cdinercdopertraclat : quos needle eft efiam ft refle atq^ unius fidci fuennt:uanas parère in’mulfcrum locorum obfcuru täte fentétiasiquâms nequaq ipa uarietas ab etufdc fideiunitate difcordet:Sicutetia unus tradator Fm candcm fidem:ahter atq; aliter eudem locumpofcft cxponcrc qa boe eiusobfcuritas patitur.Ideo autern defidero mtcrpretationem tuam de feptua/ gintajuttV tanta latinoruminterpretumiquiqualdcüq; bocaufi funtiquantum poilu mus impentia careamus:â^ bi qui me inuiacre putât utilibuslaboribus tuis : tandeni aliquando:fi fieri potcft:intelligant:propterca menolle tuâ ex bcbræo interpretatie» nern in ecdelijs legime contra feptuaginta auclontatemitanquâ nouum aliquid pro ferentes:magno fcandalo pcrturbemus plebes ebrifti: quarum aures Accorda illam interpretationemàudire confueuerût:quæctiam ab apoftolis approbata eft. Vndé illudapudloham: Virgnltum: fi in bebræo nec bedera eft nec ci/curbiraded nefeio quid aliud quod trunco fuo nixum: nullis fuftentandumadminiculis erigac : mallem iam in ornibus latinis cucurbitam legi. Non cm fruftra boe puto feptuaginta pofuifte mfi quia dv buic ftinile feiebant. Sans me iino fortafte plus g fatis:tribus epiftolis tu is telpondifte arbitror:quarum duas per Cyprianum accept; unam per Firmu. Rc/’ fcribeqtf uifumfuerit ad nos uel alios inftruendos.IDabo autopcram diligehtiotetti quantum me adiuuat dominus: utlitteræ quas ad te fcribo prius ad te perueniant: q ad queq a quo latius difperganc.Fateor em:nec mibiboefieri uelle de tuis ad mc:qcE de meis ad te faclum iuftiftime expoftulas.Tamcn placeat nobis inuiccm non tantu cbaritastueruetiam libertas amicitix:neapud me taceasiuélego apud te quodin no ftris littcrrs uicilftm nos mouet: eo fcilicet animo ; qui oculis dei in fratcrna dilcdiogt; ne non difplicet. (Quod fi inter hos fieri pofte fine ipfius dilectionis perniciofa offene fionenon putasmon fiat.lila cm cbaritas quam tecum habere uellcm profecto maiot çûÜedmelior bæc minor g nulla eft«

Canell Auguftiniad Longinianu nouiter'in fide cbrifti imbubeqd agere debeat g nihil fe efte mauult g uirû bonû:edocentis._Epl3iXXî.

Æ)nginiano Auguftinus. Solere àiuntquendam ueterum dicere:qutbus fatis I IpCrîuafumeftetmt nibil mallent fe efte g uiros bonos: bis reliquâ facilem efte _JL^doftrinam.Hæc fenten tia fi rite recolo:focratica eft:longeantiquior propbez ticapr^ecfierat: præcipics boibus breuiter amp;éfimul:nô tantum ut fe nihil malmtefte g bonos:ueruetiam unde fiant boni.IDiliges inquit domina deum tuum ex toto Cor / WattK.n« de tuo:öfex tota anima tuaiö^ iex tota meilte tua:ôrdiliges proximum tuum tang tegt; ipfum.Hoc cui perfuafum cfïct:non ci rdiquam facilem : fed cam totam efte doart^ nam dumtaxatuttlemac falubtem.îMultæ cm doclrinæ funt:fi tarnen doefrinæ dice/ dælunt:uel fuperflue uclnoxie.Veterumlibris cbriftus atteftans:ln bis inquit duo /• bus præceptis tota lex pendet dr propbetæ.Promdcquia mibi uidcortnfpcxifte tan qua in fpeculo fcrmocinationis tuæ:nibil te efte malle g uirum bonum:dcum quo ni bil eft meliusidrunde humanus animus baurit ut bonus fit : quo nam modo colendu credasiaudeo percontari:nam q ?eu colédum crcdas: iam teneo. (Quarro etiam quid de ebn' fto fentias*lt;Quod ein eu nó paruipendas aducrti fed utrum ca amp;nbsp;fola uia qua: ab illo demonftrata eft: ad uitam beatam pcrueniri pofte cxiftimes: amp;nbsp;aliqua ex eaugt; fanon earn ncgligas ire: fed différas: an amp;nbsp;aliam uel alias ad tarn optima tV præomni/ bus appetendam pofteftionem uias efte arbitreris:öräliquam ea^iiam teihgredi crez das: nofte cupio ut opmot non impudenter* IDiligo em te propter id quod fupra di xi:mecpabs te diliei non temere exiftimo:neculla de re alia inter eos qui fe beniuole pouerunt:fcrmo rructuofior:uel impenditur:uclrcpofcitur:uel accipic:uel recipitur: onde boni bcatiqpfittius.

® Longiniam ad bcatu Augu ftinumfamiliariter prætaclæ epl’x refpondentis : Et ad „ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quarudatn quæftiuncula^ eiufdc folutione exhortantis.Epfa^XXl.

miho UCPerando dr ucre ac merito pcotendo fclo pn Auguftino:Lohginia is.Bcatijs fum ^telucentis puro mrtutis tux lumineadmodumilluftratusi

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXII

qui dignum me diuini tut affaminis bonore cumulandum eile duxidû Sed graue mi' bi onus dr difficilimam refpondendt prouidentiam domme uencrande iatts imponis : (St rpraecipuetuis percunclattóibus:lt;3^ fub boe tempore in talibus explieandiszper me« opinionis fententiamnd eft a pagano bommetquæftiombus fiquidem abundet: quod ex parte ueliamdudSinter nos eonueneritmel nuncidentidélitteris magis magifq] co ueniat præceptismon dicam tantum fbcraticis: nee tuis romanorum mr uero optime propbeticis:autpaucis bicrofolymiticis:fed etiam orpbeicis atc^ ageticis:drtrimegifti cis:longeante illis antiquionbus drpenerudibus adbuc feculis:dqs aucloribus enatis: amp;i toti orbi terrae certis limitibus partin' trifariam diuinitus oftenfis: Pnufq nomen aut europa caperet:aut afia acciperet:autlibya poflideret:uirumbonu ut tu mediuffidius dr eris dr fuifti. Siqmdemadbuc poftbominSmemonammifi xenopbontis figmentis compofit3e fabulæfcbemaconcedas:adbuc audierim:legerim:uiderim neminem:aut certe poft unum nullum: quod deo tefte : bono periculo certo quædixerim : nifi te: dcum conniti fcmper agnoiccrc; ô^pode puritatem Janimi corporifq; proieHa graue/ dine fedari facilime: S^ Ipe perfecta: confcientiae non dubia ercdulitate tenere. Verum P qua uia effîci poftit magis eft ut tu no nefcias: d'mibi non infinuato extrinfecus aliquo di(Teras:q ut a me domine percolendæ fcias. Qiia tune fateor bums boni in lede pro/ fedurus iùfticiens : ut mea expctunt facerdotia . Minime necdum d fi tarnen potuc/ ro : uiaticum colligo,Verum quid traditum fände atej;antiquitus teneamatep cufto/ diam ut potuero paucis edicam. Via elf in deum melior qua uir bonus : pijs puris: m/ ftis:caftis:ueris didis fadifqj fuis: fineulla temporumnominu mutatorum captata ia' dationeprobatus:dc 'deorum comitatu uallatus: dci utiep poteftatibusementusad eft eius unius 0lt; :uniuerlidincomprebcnlibilis drineftabilis infatigabilifcp crcatoris impie tus uirtutibus: Quod (ut ucru eft)angelos dicitis : uel quid altcrum poft deum uelcu deoiautadeoiautin deum intentioneanimt métifc^ ire fcftinat.Via eftinquü qua pi«2 gati antiquorum facrorum pijs præceptis expiationibufep puriftimis Sdobfcænis obier uationibus dccoduanima dr corpore conftantes deproperant. De cbrifto autem tux lam credulitatis carnali dr fpiritu dei:per quern in illum fummn beatu uirum d^patrem omniumire fecurus es domine pater percolende : non audeo nee ualeo quid lentiam exprimeretquia quod nefcio difticilimum credo definite. Vtautem me culforem tua/ rum uirtutum:dignatus es(iamolim fcienti)infinu3rc:quoddiligas fatis ad bonæuitx teftimonmm babeo : q? cum ne tibi difpliceamjqui deo per te animâcp tuam quotidie infinuas culfodiodntclligis proculdubio cp Ôdego te deledabiliter diligam:cum tui in/ dicij de me babiti normam lineacg accipiens teneam.Sed ante omnia quæfo temt exi/ guæ opinionimeæ ueniam concédas:^ fermoni meo ad tc:quia coegiftureminb forte incongruo facile indulgeas;amp; me quid de bis exiftimesmel tu quid lentias fandis feriz Sas tuismtille aitnam non melle fed nedare dulcioribustfi mercor informât! digncrisi

gt;ei pietate perfruaris dnepater:ac perpetua fanditate dco placeas qd’necefle eft. CTSandiAuguftiniad Longinianum:An ad uiam qua itur ad deum per uirtutestre/ quiratur ut quis antiquorum facrorum præceptis amp;nbsp;cxpiatióibus expurgetumnuefti' gantis. Epiftola.XAlI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

quot;■W j®nginiano Auguftinus.(Ecepi frudum fcripti mei; refcriptu fcilicetbcniuolcn/

■ nbsp;nbsp;1tiæ tuæ.Vnde iam uideo exortum amp;rexorfum inter nos magnæ bac de re ma/ difputationis quafi fernentem:boc eftquod uolebam prius:deinde quod adbuc ùolb: deus adiuuabit.Id autem eft ut boc cceptum debito acfalubri fine clauda tur.Proinde quod de cbrifto nibil temere tibi uf negandum uel affirmandum putaftiî boc in pagani animo temperamentum non inuitus acceperim. Quod uero etiam fen/ ptis meis doceri te cupis de bac re:nequaq abnuam necydefiftam buic tam bonæ mi/ niep cbariffimæ feruire uolutati tuæ. Sed prius opus eft eliquare ; quomodo rcfpiciam fententiam tuam dcantiquis locris.Cumenim dixilfes cam uiam in deum ellemeliorc qua uir bonus;pijs;iuftis:puris; caftismeris didis fadifcp finé ulla temporum mutato/ rum captata iadattoneprobatus ; lt;3C deorum comitatu uallatus ; du utuj poteftatibus

EPISTOLA

ementusad eft eins unîus â^umuerfi amp;'Încomprebcnfibilts amp;nbsp;ihfâdgabilis: meffabihlq; creatonsadimpletus uirtutib^. Œh-iod ut uerumeft angelos diotismcl quid alterû poft deum uel a deo uel cum dco autin deum intentioneanimi mentilq; ire feftinat- Q.ua: uerba ex cpiftola tua recognofds:cum addidifti tV aifti: Via eft inquâ qua purgati an/ tiquorum racrorum pips prxceptis:cxpiationiba(q;puriftimis:ôi^obfcænis obfcruatio niDus decoSiianima âfcorpore conftantes deproperant.In bis uerbis fentiomifallor: uiden tibinô fufficcre ad uiam qua itur ad deum: uti uir bonusîpijsduftisfpuris; caftist ueris: diftis facliftp promereatur:deos quorum comitatu uallatus in ilium fummu de« omnium creatorcm ire feftinetmifi etiam facrorum antiquorum ptjs præceptis expia/ tionibuR^ purgetunC^obrem uelim feire quid arbitreris efte per facra purgandumaa eo qui pic:iufte:pure:ueracitercp uiuendo promeretur deos:^ per eos unû ilium deo /.

. rum deum.Sienim adbuc facris purgandus eft:utiq; mundus nô eft: 0lt; ;lîmundus no ^ eft:pie:iufte:pure:caftctp non uiuit.Si enim iamita uiuitnam mundus eft» Porro iam mudumatœ purum:quid opus eft facris expiando purgaricitaep bic nodus eft difpu/ tationis noftræ:quo foluto confequétia uidebimus.Vmat ne bomo bene ut facris pur geturf^An facris purgetur ut bene uiuatd An ipfe quantus bene uiuendiin bomine mo dus nondum fit idoneus ad beatam uitam quas ex deo capitur:nifi accédantadiumengt; ta facrorumCAn bene uiuedi quædam uelut portio fit etiam facra percipere:fcilicct ut nô aliud fit bn uiuere:aliud facrate uiuere:fed bn uiucditermin^etiâ facrata uita clau^ dac. HorS quattuor quæpropofuitqd ’ potiftimS^bes:quæfo te litteris aperire nô pj/ geat,Plurimumquippeintcreft ad id quod fufccpimusunter nos colloquendo peragc reme cum multa non neccflaria:tanqua ea fentias: quæ forte non fcntis refellere mcli/ or: tempus neceftarium in fuperfluis infinuatur.Onerarete itaq; epiftola nolui:ut te ci to refcribente extera contexamus.

^TSanfti Auguftini ad Bonifacium: An paretes paruulis fuis baptiçatis noceantteum eos dxmonioru facrifieijs fanareconant: Et quomodo eis profit eu baptisant parent« fides:quoru eis nÓ poteft obefte pcrfidiaidcterminantis '.Epla.XXl^k

©nifacio cocpifcopo:Auguftinus in domino falutem, (Quxris a me utrum pa rentes baptiçatis paruulis fuis noccanticum eos dxmoniorum facrificijs fana/ re conanturxtfinon nocent: quomodo eis profit cum baptiçantur parentum fidcs:quorueis non poteft obefte perndia.Vbi refpódeo tantam illius facramcti fboe eft baptifmi falutaris efte uirtutem in fanfta compage corporis cbrirti: ut femel gene/ ratus per alioru carnalem uoluptatem:cü femel regeneratus fuerit;pcr alidrum (pinta/ lem uolütatem:deinceps non poftït uinculo alienxiniquitatis ob(Ïringi:cuinulla fu3 ««« uolütate c0fentit.Et anima enim patrismca eftinqt:ä/anima filijmca eft:Animaqux ^^^^‘‘‘ peccaueritipfa moriet::non autem peccatiplh: cu parentes ei omino ncfcicntducl qui/ libet alius adbibet facrilegia dxmonioru.Scdidco ex adam traxi't: q? facramenti illius gratia folucre6 quia nondum erat anima feparatim uiuens ; id eft altera anima de qua dicerec:Etanima patris mea eft:amp;fanima filn mca ê.lamitaq; cu bomo in fcipfo eft: ab **‘'*^‘ *“ eo qui genuit alter effeclus:peccato alterius fine fua confen(ioncnon tener obnoxius» Traxit ergo reatü qa unus erat cu illo â^m illo a quo traxitquando qd traxitadmiftum eft.Non autem trabit alter ab altero:quando fua unoquoq; propria uita uiuente iam é

1 t unde dicatur: Anima quxpeccauerit ipfa morietur.Vtautem poftit regenerari per of/ ficium uoluntatis alienx:cum offcrtur con(écrandus;facit boe unus fpiritus ex quo re/ generaturquot;oblatus . Non enim fcriptum eft : Nifiquis renatus fucrit ex parentum uo/ luntate:aütexofferentium uel miniftrantium fide: (ed nifi quis renat^fuerit ex aqua ^oß«?» dr fpiritu.Aqua igle exbibcns forin fecus facramentum gfx: ärfpus opcrans mtrinfe^• eus beneficium gratix: foluens uinculum culpx: rcconcilians bonum naturx:regenc rat hominem in uno cbrifto : ex uno adam gencratum » Regenerans ergo fpiritus in maioribus offerctibus: amp;i paruulo oblato renatoep communis eft: Ideo per banc focie/ tatem unius ciufdemcp (pintus prodcft oftcrentmm uoluntas paruulo oblato»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA 20011

Ägt;ccSfe.t»if. Quando autcm in parnulummaiores peccant: offerentes eum atq; obligare conan/ 4..ca.qrt9 j.^^ darmonö facnlegis umculis: non eft anima utrorûqj communis : ut etiam eulpam poftint babcre comuiiem ♦ Non em m fie communicatur culpa per alterius uolunta/ tem:c|uemadmodum comumcat gratia per fanHifpintus umtatem.Poteft emm Sx^n hoc (iin filo bomic cfle unus fpudanaustctiam fi muicem nefciat per que Fit utriufep gratia comunis. Non aut poteft Fpiritus bominis cflc amp;nbsp;buius 0lt; :filiustpcr quern pec/ cante altero:ékfaltero non peccante:fittarnen culpa comunis: Ac per boc poteft par uulus feme! ex parcntum came generatus: deifoiritu regeneran : ut amp;-illius obligat tiô contracta foluatur.Non poteft aut femel deiipiritu régénératus exparentum cat ne regenerari:utobligatio quæ foluta eft iterum contrabac . Etidco femel percepta paruulus ebrifti gratiam:nô amittit nifi propria impietate fi ætatis acceffu tarn malus euaferit.Tune cm etiam propria meipietbabere peecata:quæ non regencratiôe au/ . ferantur:fed alia curatione fancntur.Verûtamen recte dicuntur parcntes:uelquicuz V cp maiores Elios feu quoftibet paruuloS baptiçatos dæmoniorum facrilegfis obligate eonantes:fpiritaliterbomieidæ.Nnm iii illis quidcm interfeftionem noh faciunt: fed quantum in ipfis eft interfectores fiunt.Recteq? fill’s dicitur : quando ab boc fcclcre .ïbciraL?. probibentur:Noliteoccidere paruulos ueftros.Dicit cm i^v apoftolus:Spintû nolite cxtingucrc:non quia file cxtingui poteft:fcd quantS in ipfis eft: extmetores eius me/ rito dicutur qui fic agunt ut extinctu uelint. Ifto fenfu reae intelligi poteft:quod fcri/ CypHan” pfit beatus Cyprianus in epiftola delapfis:cum cos qui tempore perfecutionis idolis immolaucrantarguens:Atnequiddeeflct inquitad criminiscumulû:infantcs q«oçp parentum manibus impofiti uel attractiamifcrunt paruulr. quod in primo ftatim na* tiuitatis exordio fueranteonfecuti. Amiferut dixit:quantu atfinuit ad illorum feclus aquibus amittere coacti funt:Amifcrunt in eorum mente ac uoluntate:qui in illos ta turn facinus comifcrunt.Nam fi in feipfis amifincnt:rcmanfiflenfutiep diuina fenten/ tia fine ulla dcfcnfione damnandi.(ï^uodfi fanctus Cyprianus aibitrarctur:nori eoi^^ defenfionem continuo fubijeeret dicens: Nonne fili cumiudiei jdies uencrit dieentî Nos nibil fecimus:nec derelicto cibo öl 'poculo dominiiad propbana eötagia fpontc properauimus:perdidit nos alicna perfidia:parctcs fcnfimus parricidas.Hli nobis cc/ dcfiam matrem:illi pattern deum negaucrunt:ut dum parui ^ improuidi éEtanti fa cinoris ignari per alios ad confortium criminis lungimur : alicna fraude caperemur* Hane defenfionem non fubnecieret:nifi luftiifima crcdcrctiSc in deiiudicio paruulis profutura.Si cm uere dicitur: Nos nibil fecimus:anima quæ non peccaucrit:ipfa cut moricturcNee illi pcribunt fub dei iufto iudido:quos parentes fuo fcclcre quantum 'ad feipfos attinet perdiderunt.lllud uero quod in eadem comcmorac epiftola: quart dam paruulam turbatis in fugam parentibusjnutrici derelictam:atqîab eadem nutri/ ce dæmonum faerfiegqsimpactam: poftca in ecclefia illatam fibicucbariftiam mins mofibuS refpuifte.Idco mibi uidetur diuihitus Factum:ne maioresputarcntnibil fc in paruulos in illa iniquitate pecc^c:Fed potius intelligercnt:per ilium figniFicantcm quodâmodo geftum corporis ^rum:quiloqui non potcrant fc mirabfiitcr admone ri quid ipfi Facere deberent: qui soft tantu illud ncFas Facramentts Falutaribus irrue/ bant: unde Fc utiep pœnitend© abftincre dcbercht. Ncc cum tale aliquid diuina pro/ uidentia per inFantulos agit:ipFos id agere fcientia uel ratione credendum eft * Nelt;p cm quia cuiuFdam propbctæ demcntiam deus uoluit: etiam afitta loquctc coerccrd Idco admiranda eft afinoru Fapientia. Porro fi p animal irrationale Fonuit aliquid bo/ mini fimilim5:quod miraculo diuino non cordiafinino tribuendu fit. Ra potuit omni potes per in Fantis animainon ubi ratio nulla etatded ubiadbuc Fopita erat:geftu cot*'

. poris cius oftendere:quid fili qui dr in fc dr in paruulos Fuos peccauerat:curare debe rcnt.Cæteiu cum infans non redeat in parentemJut cum filo amp;nbsp;in filo unus bomo fit*.

lt;jecB.i?»fed oino alt’ Fit:babcs carné Fuâ ÔTaiamluâ: Aia quæ pcccaueritipa moriec.Nccillud X te moucat q»quidanó ea Fide ad baptiFmupcipiendflpuulos Ferut : ut gfa Fpiritaliad mta régénérée æternâifed q »eos putst bocremedio tgalé retmere uTredge fanitaté*

EPISTOLA

Non ein propreren iHî non regenerantur: quia non ab iftis bac intentioe ofFcruntin*» Çelebrâtuf ein per cos neeeßana minifteria. Filios aut fenquoflibetparuulostdæmo ©c'cörc.ölf. niorum facrilegijs obligate conantesifpiritaliter luntbomicidæ.Nam in illis quide in/ 4»Qtteri»» terfecbonem non faciuntifed quanta in ipfis eftunterfeclorcs fiunt. Et recle illis dicic quado ab boc fcelere probibentur:Nolite occiderc paruulos ueftros.Non auté refte bls dicitur:Nolite uetba facramcntorum:finequibus confecrari paruulus no potc ft recitare.SpSsaut die fancies qui babitat in lanctis;cx quibus unadlla columba dearge tata cbaritatis igne condaturiagit quod agit etiam per feruitutemialiquando non folS fitnpliciter ignorantidm:uerûetiatn damnabiliter indignorQ.®fferunturquippe par/ uuliad percipicndam fpintalcm gra/iam:non tarn ab eis quorum geftantur manibus: guis 0^ab ipfis fi 0^ ipfi boni fideles funt: gab uniuerfa focietate fanCtoæ atq? fidelium» Ab oinibus nanq; offerri recte intelliguntur:quibus placet qdofferuntur : Óéquorum fancta atq; indiuidua cbaritate ad comunicaüonc fanctifpintus adiuuantur.Tota boc ergo mater ecclefia quæ in fanctis eft facit:quia tota /mesttota fingulos parit. Nam fi cbriftiani baptifmifacramentum quod unum atcpidipfumeftietiam apud bxrcticos ualctólt;fufficit ad confeCrationcmiquis ad uitæ æternæ participationem nKfuffiriat: î quæconfecratio ream quidem facit bæreticum extra dominigregem babcntédoz tninicum cbaracïèremicorrïgendum t^mc admonct fana doctrinafnon iterum fimili ter confecrandum : quato potiuTrn catbofica ecclefia etiam per ftipulaeminiftcrium frumenta purganda portanturiut ad maffæ focictatem mediante area perducantur» KHludautnolo te fallatmt exiftimes rcatus uinculum exadam tradum: aliter nó pofte dirumpi nifi paruuliad percipicndam cbrifti gratia a parentibus offerantur.Sic ein fcribens dicistut ficut parentes fucruntauctores ad eorum pcenamtper fidem paren turn identidefn iuftificcnc t cum uidcas multos non offerri a parentibustfed ctiam a quibuflibet extrancistficut a dominis fefuuli aliquando offeruntur. Et nónunq morz tuis parentibus fuistparuuli baptiçantur ab eis oblati qui illis buiufmodi mifericordia præbere potucrunt.Aliquando ctiamquos crudeliter parentes expofuerutt nutriéz dl a quibuflibet: nónunqalacris uirginibus colligunc:^ ab eis offcrunc ad baptifmu. ÎZuæcerte proprios filios non babucruntullos : nee babere difponut: ac per boc ni/ bil aliud bic fieri aides : nifiqd in euâgelio fcriptum eftteum dûs interrogàftct: quis illi a latronibus fauciato:amp;: femiuiuo in uiadcrclido ,pxim’fuiftet : Refponfu eft em: xuefite» O^tii in illum fecit mifericordiam. IDifficilima fanequæftioné tibi propofuiffe uifus

mendacium.Siconftitua inquis ante te paruulu: amp;nbsp;interrogem: utrnm cum creucrit futurus fit caftus:uel fur non fit futurus:fine dubio rcfpondebis: nefcio.Etutru in ea/ demparuula ætate conftitutus:cogitet aliquid boni uel mali:diccs:ncfcio.Siitacp de moribus eius futuris nibilaudes certi promittere: amp;rde eius præfenti cogitatióe : qd eft illud qd’ quando ad baptifmu offerunf:pro cis parentes tanq fidci dolores refp5 denttamp;rdicunt illos faceretqdilla xtas cogitare nó potefttant fipoteft occultS eftcln tcrrogamus cm eos a quibus offerunó amp;idicim‘’:crcdit in deutde illa ætate quæ utru fit deus ignorât:refpondct:crcdit:amp; : ad extera ficrefpondct: fingala quægeruntur» Ynde miror parentes in iftis rebus:tain fidentcr pro paruulo relpondere : ut dicant cum tâta bona facere quæ ad bora qua baptiçat^tbaptifator interrogat:tn cade bora fi fubijeia: erit caftus q baptiça^ aut no erit tur:nefciô at^ audet dicere aliquis : aligd . bo^ erit aut no crit:ficut mibi fine dubitatioc rndet: q? credat in deö amp;fq? fe touertat Z ad dcu. Deinde fcripta tua cócludés:adiungis Ôrdicis: Ad iftas ergo quæftiôes pc to breuitcr rüdere digneris : ita ut non mibi de cófuctudine præfcribas : fed rationê reddas-His litteris tuis lecfis 0lt; :relecfis:amp;;quantum temporis anguftiæ finebant con fideratis:recordatus fum NebridiSamicQ fncG: q cu eftet reru obfcuraru ad doffrinä pietatis maximeptinentiG diligêtiftimus 0lt; :accrrimus inqfitor: ualde oderat de quæ/ ftione magna relponfionem breuem.Etquifquis boc popofciffet: egerrime ferebat: çumq j fi eius perfona patereturiuultu indignabudus 04uocc cobibebat: indignu de/

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXIII i

pnians qui talîa ouaercrct: cum de re tantai ta multa dicipoiîent débetentq?: nefcirct, Sed ego nbi nó fimiliter : ut folebat ille: fuccenfeo. Es em cpus multis cutis occupatus ut ego. Vnde nee tibi facile uacat ptolixum aliquid legete: neemibi fctibète. NamiHe tune adolefccs qui taliâ breuitet uolebataudite: 0lt;:multa in noUta fermoematiôequ^z tebat;abociofo quærebatodofus.Tüucto cogitans nunc:gs Óii a quoiRa flagitcsibre* IPccórc.tgt;if. uitêr Je re tanta tcfpondete meiubes.Ecce facio quantS poffum:dominus adiuuctiut 4.qiicrtó ^^ poftulas poflim.Nempe faïjgt;e ita loquimut: ut pafcba ^pinquate dicam^:ctaftinaJ ulpetcndinam domini paflioneicum ille ante tam multos annos paifus fit: nee omino mil femel illa palfio facia (it.Ncmpe ipfo die dominico dicimus:Hodic dominus tefut Ôi rexit:cum exquo tefuttexit totanni ttanlictunt : Cut nemo tam ineptus elf: ut nos ita loquentes atguat eflcmentitosmifiquia iftos dies fm illotumquibus bæegèfta funtfi militudinemnuncupamus:ut dicatutiplè dies qui non elfipfe : fed teuolutiohe tem/ pons fimilis eius:0^ dicatut illo die fieri:ptopter facramenti celcbrationcm: quod non illo die: led iam olim factum dbiNonnc feniel imolatus eft cbtiftus in feipfo:0itarnen in factamento non folum pet omes pafebæ folenitatesifed omi die populis imolatut: nec utiqjmentitutJqui in tetrogatus eum relpondetit imolaric Si cm faCtamenta quan^ dam fimilitudinem carum tetu quatum factamenta funt non babctcnt:omino facta-' menta non elfent, Ex bac aût fimilitudmc plætuc^etiam ipfatu tcru nomina acCipiut.

«.c^ftTero Sicut ergo fin quendam modum facramentum corporis cbrifti corpus cbrifti eft: fa/1 4.fcittea.îgt;ir. cramentum fanguinis cbrifti fanguis cbrifti eft:ita facramctum fidei fides eft.Nibil eft 4,ca.iiecm g^f almd credere:q fidem babere. Ac per boc cum rcfpondetur paruulus crcdcre : qui fidei nondumbabct affectum:refpondetur fidcm babere propter fidei facramentum: amp;nbsp;conucrtere fc ad deum propter conucrlionis facrametum:quia amp;'ipfa refponfio ad 31^0.is. eelebrationem pcrtinct facramenti. SiCut de ipfo baptifmoapoftolus: Confcpulti in# quit fumus cbrifto per baptifmu in mortem.Nó ait:fepulturâ fignificauimus:fcd pror fus ait: conlèpulti fumus. facramentum ergo tanta:rei non nilieiufdcm rei uocabulo nuncupauit.ltacpparuulum:amp; ;fl nondum fides illa quxin credcntium uoluntate có' lirtiruam tarnen ipfius fidei facramentum fidelcm facit. Nam ficut ctedeterefponde/ tur:it3 etiam hdelis uocatur:non rem ipfa mete annuendo:led ipfius rei lacramentS per/ cipiendo.Cum ante bomo fapcre cceperit : non illud facramentum repetit fed intelligin .queng g^^p^ ueritati cofona etiam uoluntate coaptabitur. Hoc quadiu no poteft ualcbit facra/ mentum ad eius tutelain aduerfus contrarias poteftatcs : lV tantu ualcbit ut fi ante ratio' nis ufumlex bac uita emigrauerit:peripfum facramcntu comendate ecclefiae cbaritate:ab• illa condemnatione quæ per unu bominem intrauit in mundum:cbriftianoadiutorio li/ beretur. Hoc qui no credit dr fieri non pofte arbitraturiprofcclo infidelis eft : amp;nbsp;fi babcat fidei facramcntu:longcq: melior eft illc paruulus:qui etia fi fidem nodu babeat in cogita tione:non ci tame obicem contraria: cogitationis opponit:unde facramcntu eius falubri ter percipit,R-cfpondificut exiftimo quæftionibus tuis quantum attinctad minus capa/ ces amp;nbsp;adcontctiofos non fans: quantum aut ad pacatos ôdintelligentes plus forteg fat eft. Nee tibiad excufationemeä obiecifirmilfima confuetudinc:led falubcrrima: con/ fuetudinis reddidi qua potui rationc.

tCSancli Hieronymi ad Alipiu 0^ Auguftinu epifcopos: co^ opera atq; auxilio baere fiin Celeftinam extinftam gratulatis:0tquare cótra libros Anniani pfeudo diaconi re/ fcnbere diftuliftentiexcufantis: Epl'a.XXllIL

©mints uere fanflis atq; oirriaffeflione ac iurc uencrandis:Alipio dr Augufti/ J Bno epifcopis:Hieronymus in cbrifto falute. Sanflus lnnocentius prcfbytcr g buius fermonis eft portitor:anno prxterito quali nequag in Africam reucrfu rustmeaad dignationêueftrâ fcripta nó fumpfît.Tamc deo gfasagimus : g? ita euenit ut noftru filcntiu ueftris eplis uinceretis. Mibi em oïs occafio gratilfima eft p qua fcri/ bo uræ rcuerétix:teftêinuocâs deu:q gt;nbsp;fi poftet fieri: aftumptis alis columbæ: uris am/' plexibus implicarer.Sempquidê pro merito uirtutu ueftra^: fed nuc maxime ga co / opatorib’drauflorib'’uobis bxrefis celeftina lugulata c:qua: ita infcdt corda multo^ï

6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA XXV XXVI XXVII

Utcum fupcratos damnatofcp effe fe fentiant: tamé ucnena mentiumnon omittantt â rquod folum poffuntnos oderint:per quos putant fe hbertatê docendaebærefeos B pdidiffe.diuodaûtquæntis utrumrefcnpfenmcótra libros Annianipfeudo diaconi ecledenfis:qui copiofiffime pafdcutiahenæblafpbemiæ uerba friuola fubminiftret: fdatis me ipos libros in fcedulis miifos a fanclo fratre Eufebio prefbytero fufc^ifle'i non ante multu temporis:amp; ;exindeuel ingruentibus morbis uel dormitione (anclai: Sufuenerabilis filix ueltræ Euftoebijita doluiffe : ut propemodu contemnendos puz tareJn eodem em luto bxlitat:amp;exccptis uerbis tinnulis atq; emedicatis nibilaliud loquituriTamen multum egimus:utdumcpidolx meæ refpondere conaturt apery tins fe proderet:«^ :blafpbemias fuas omibus patefaceret.(ß.uicquid em in ilia miferaz bill fynodo diofpolitana dixi(fe fe deneganin bocopere ^fitetur: nee grandeeftjm/ eptinimisnenijs refpondere.Si ante dominus uitam tribuerit: amp;nbsp;notarioÇi babueri/ mus copiam: paucis lucubratiunculis rcfpondebimus : no ut conuincamus bxrefim cmortuam: fed ut imperitiamatcp blafpbemia eius noftris fermonibus confutemus. Metiufcp boc faceret fenciitas uePraine compdlamur contra bærcticum noftra lau/ dare. Sanctifilq comunes Albina pinianus amp;nbsp;Melania plurimu uos falutant.Has lity terulas de faneta Betbleem fancco prefbytero Innocentio dedi perferendas, Ncptis ueftra Paula miferabiliter precaturtut memores eius fitis: Öemultum uos falutat. Inz columes uostV memores mei domininoftri iefu cbriftitueatur demetia domini ue/ t^nctiatcßomiaffectione uen crabiles patres.

^^anSi Hieronymiad beatu Auguftinû: de çelo fidei contra bacreticos: amp;nbsp;de odio d^perfecutioneeorudemgratulantis.Eplb^XW ^

(Dminofancloac beatiffimo papæAugüîïînotHieronymus.Omiquidétem/ pore beatitudmem tuam eo quo decet bonore ueneratus fum : â: fbabitanté in te dilexidominu faluatorem: fed nue G fieri poteft cumulb aliquid addlin'^

deplena complemus:utabfep tuinominis mentide ne unaquidem boram præterire patiamur;qui cótra Gantes uentos ardore fidei perftitifti : maluifticpquantu in te fuit iolus liberari de fodomis:q cum pereuntibuscómorari.Scit quid dicâ prüdentia tua. Made uirtute in orbe celebraris : eatbolici te conditorcm antiquæ rurfum fidei uez nciantur:atq; fufpieiüttä^ quod fignum maioris gloriæ cfhomes bæretici deteftaneb ä ^ me pari perfequunturodio:ut quos gladijs nequeant:uoto intcrficiant.lncolumc ^meimemorê te cbriftidni clemêtia tucaf ’dne uenerande amp;‘ bcatiffimc papa. ^Sandi Hieronymiad Auguftinü:falutationê fratrC iilli cómittctis: à; fub filïtudiné de^raua bæreticoÇidodrina in ciuitate bierofolyma pullulate dolctis.Epfa.XXVI ID nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Viti utroep Claudicat pede: amp;nbsp;nee fradis quidem ceruicibus inclinant: haben'’

tes affedum crroris priftinitcum prædicandi eandem non babeant libertaté.

_^____Sandi fratres qui cumnoftra funt parmtate:præcipue fandæ ac uenerabiles filiæ tua: fuppliciter te falutant. Fratrestuos dominu meum Alipium:amp;rdominum mcum Euodium: ut meo nomine falutes : precorcoronam tuam. Capta bierufalem tenctur a Nabucbodonofor:nec Hieremiaeuult audire confilia:quin potius ægyptu ^iderat ut moriac in tapbnes;amp;? ibi feruitute pcreatfempiterna.

Sandi Hieronymi ad Marcellinu Ar Anapfycbiâ:dcÓrigineaîæ catbolicoru atqj bæretieoçi fententias referentisÆpiftola.XXVH.

©minis uere fandis atcpomnioftîcioÇ: cbaritate uenerandis filijs Marcellino J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anapfycbix : Hieronymus in cbrifto falutê.Tandemex Africa ueftræ lit/

feras unaniinitatis accepi;amp; nó me pcenitetimpudcntix: cfua tacentibus uo/ bis epiftolas meas frequenter ingeffiiutrefcriptum mcrcrer;Aruos elfe fofpiles non alijs nunciantibus:fed ueftro potiffimu fermonc cognofccrc.Superanimxftatu me? miniueftræ quæftiunculæ:imo maximeecclefiafticæqua:ftionis: VtÇilapfa de cælo fit: ut Pythagoras pBusiocfcy Platonici: St Origenesputât: anima: An a propria dei fabftantia : ut ftolƒl : Manicbæus Arbifpaniæ prifeilliani bærefes fufpicantur : An in tbefauro habeanc' ’dei ohm conditæmtquidameccleGaftici dulta perfuaGone confié

SANCTIAVGVSTINI nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA XXVIII

dunt.An quotidie a deo fiant:0rmittanc in corporatfm illud quod in euangelio fcriZ

• 3ol 5♦$. ptum efttPater meus ufq; modo operac:amp;'ego operor.An certe ex traduce:ut Tcf/ Tcrmiiano tuHianus Apollin3ris:ä^ maxima pars occidentaliu autumant: utquo corpus excor^ ’”® pore:fic anima nafcatur ex aia : 0lt; ;fimili cum brutis ammâtibus conditione fubfiftant. Super quo quid mibiuidcatur:in opufculis contra Ruffinu fcripfifle me noui aduer^ fus cumhbellum : que fanfla: memorise Anaftafio cpifcopo romanæecckfiæ edidit: In quo lubrica d^ fubdola:imo ftulta confeffi0e:dumaudito^i fimplicitati illudcre ent titur:fuae fidei:imo perfidix illufit:quos libros reor fanflum parenté ueftrum babcrc Oceanu. Olim cm editt funt multis Ruffinilibris aducrfus cakimmasrcfpon dentes. (Certe babes ibi uiru fanflum amp;: eruditS Auguftinu epifcopuiqui uiua (utaiunt) uo/F ce docere te poterit:0^fuam:imo per fe noflram explicare fen tentiâ.Et Eçccbielis uo lumen olim aggrcdiuoluitamp;rfponfionecrcbernmâ ftudiofis lefloribus reddere: fed in ipfo diflandi exordio:ita animus meus occidcntaliû prouinciaçs: amp;nbsp;maxime urbis romanæuaflatiôe confufus efl: ut iuxta uulgare proucrbiu: propriù quoq; ignoraré uocabulum:diuc^ tacui:fciens tempus effe lacbryma^.Hoc aut anno cum tres cxpH Birgilius caffem librostfubitus impetus barbarosytdc quibus tuns dicirVirgilius:Latccg naga/ tes Barcæi.Et faiifla feriptura de Ifmabel contra faciem oim fratrum fuoi^ babitabit: fic egyptilimitem: pa!eflinæ:pbccnicis:Syriæ pcrcurritinflar torrentis cuncta fecu trabens: ut uix manus coÇimifericordia cbrifli potuerimus cuadere. Û^uodli iuxta inclytum oratoré diet inter arma Ieges:quantomagis fludia fcriptur3^:quæ amp;nbsp;libroz rum multitudine Ôdfilentio : ac librariorû fedulitatc quodq; propriù efl fccuiitate cV ocio diflantiu indigente Ruos itaeç libros mifi fanflac ftliæ mcæ fabioix:quoiy exem pla fi uolueris:ab ipfa poteris mutuari.Pro anguflia quippc temporis alios deferibe^ re no potui: quos cum legeris amp;nbsp;ueflibula uideris: facilis coieflura erit: qualis ipfa fit futura domus.Sed credo in dei mifericordia qui nos audmit in difficilimo principio fupradicti opens: qpipfe adiuuet amp;■ in penultimis qapbetæ partibus: in quibus Gog 6^ ^^§°g b^^^^ narrantur: ci; in extremis in quibus facratiffimi d^ inexplicabilis tcmpli ædincatio:uarietasmenfuraq; dcfcribiif.Sanflus fraternofler Oceanus cuiuos cupv tis comendari: tantus (Vtalis efl:0lt; :fie eruditus in lege domini:utabfq; noflro rogatu inflruere uos poffit:d;noflra fuper cunflis quxflionibus (criptura^ pro modulo coz munisingenij explicare fententia.Incolumes uosSiiprolixa xtate Horentestcbriflus deus nouer tucatur omipotens domini uere fanfli.

(TBeatiAugullini ad fanflum HieronymQ:deimortalitateanimæ:Etfi anima fit pars dei:aut incorporea:difputantts.Deindeubi contraxit anima reatum quo trabatur in Condemnationc: ctiam infantis : dr fi p facramcntum cbrifliana? gratis no liberetur: inquircntis.Epjflcla^XXVIlL-Eum noflrum qui nos uocauit in fuumregnu dquot; gloriam:Ôlt;!rogaui drogo: ut Iboe quod a te fcribo fanfle frater Hieronymc: cófulcns te debis quænefcio: frufluofum effe nobis uelit. d^uanq em te multo q ego fum ætate maiorena: tarnen etia ipfe lam fenexconfulo : fed ad difcendum quod opus cfl: nulla mibixtas fera uideri potcfl:quia d fi fencs magis decet docere q difccre : magis tarnen difcerc g quid doccantignoraré. Nibil equidem molcflius fcro in otnibus angullqs meis qs patior in difficilimis quaeftionibus: g in tarn longinqua tuarcbaritatis abfcntia : ut uix poffim meas darctud recipere Ifas tuas:per interualla no dieç^/non mefmm/ fed ali^ quot anno^:cum fi fieri pofret:quotidiepræfenté tc baberc ucllcm:cum quo loque/ rer quicgd uellc.Ncc idco tame non debui facere quod potui: finon potuitotumq^ uolui. Ecceuenit ad me religiofus iuuenis:catbolica pace frater:ætate fili‘’:bonoreco .^ prefbyter nr Orofius: uigil ingenio:parat’eloquio:flagrâs lludio:utile uasin domo dni efle defidcrans: ad refellendas fallas perniciofafqjdoflrinas: qua:animas bvfpa^ norum multo infcclicius g corpora barbaricus gladius trucidarut, Nam indead nos ufcp ab oceanilitore ^perauit: fama excitus: q? a me podet de bis qua: fcire udlct qc/ quid ucllet audirc, Ncq; ullifm ceepitaducntus fui fruflum:Primo ne de me multum

^ 6 nbsp;nbsp;nbsp;- EPISTOLA - XXVHI

f;îtnaî cfedcret.Deindedocuibominé qdpotucquodautnó potui:undcdifccrc poP Pt admohufatcp ut ad te iret bortatus (um.(Qua in re confiliS uelpræccptû meß cunt libêter amp;'obedicter accipet:rogaut eu ut abs te ueniês: p nos ad ,p pria rcmearct. (Qua -ei* ’poUicitationc tenés : occalionê mibi crcdidi a duo eße cóceflam: q tibi fcriberé de bis qua: per te (cire cupio. l^iærebam ein quem ad te mitterc:nec mibi facile occurre bat idoneus Ölt;;fide3gcndi:ö' ^alacrirateobcdiendi:lt;V excrcitatione pcregrinandi.Vbi H ergoidû iuuenc expertos fumteuipfum eße qualemadno pctcbâ:dubitarc nó potui» Accipe igic quxmibi pcto aperiri ac dißererc non graucris. Qiiæftio deaia multos mouet: in qbus amp;nbsp;me elle c5fiteor.\’â qÆ de aîa firmißimeteneânô tacebo. Deinde fubiûgam quid mibiadbue expediri uelim.Anima bommis imortalis c(bfm quendâ niodû fuû.Non em oimodo ficut deus: de quo diclu cß:ga fokis babet Ïmortalttatem i.ïiitiotÇ.^. Nam de animæmortibus fanera fcriptura multa cômemorat. Vndeillud ê: Ame mor/ Xuq.ÿi tuos fepelire mortuos fuos.Scdcp ira moric ahenata a uita dei:ut tn in natura fua mue re non oino defißat:ita mortalis exaliq c3ufa inuenic:ut etiam imortalis nô fine rôné dicac\Nô ê pars deiaia.Si ein bocelTct:oimó incómutabiratcj? icorruptibiTect.lf^cr fi efletinecdcficeret in deten^incc ,pFiccrcr i meli^:ncc aliqdi(einctipa uFinciperct ba bcrc qd no babebatiuel defineret babere qd’babebat qntu ad ci*’ipfiusaßeffiones p* tinct. d’ut uero aliter fe babeat:nô opus elf extrmfee'’ teftimonio:quifqs feipfum ad uertit:agnofcit.Frußra aut dicit ab eis qui aiam dei partem eße uoluntibanc eins la/ bem ac turpidinéquam uidemus in nequillimis bominibus : bâc deniep infirmitatem

Ö^ :ægritudinë quam fentimus in omibus bominibustnon exipfa illi eße fed ex corpo te . Cjuid interelf unde ægrotet : qua: fi effet ineommutabilis aliquo modo : undeli/ bet segrotare non poßct.Nam qd’ uere incómutabile él incorruptibile elf:nullius rei aceeßu comutariuelcorrumpipotelf. Alioquin nó acbillea tantu: fieutfabulæferu^î . fed omis caro effet inuulncrabilis:fi nullus ei cafus accidiffet. Nó elf itaq; natura incoz mutabilis:quxaliquo modo:aliqua caufa: aliqua parte mutabilis eff: Deumautnefas

* elbnifi uere fummee^ incómutabilcm crcdere.Non elf igic anima pars dei. Incorz poreamquoqjeffe animatél fi difficile tardioribus perfuaderi potelf: mibi tarnen faz teoreße perfuafum.Sed neuerbicontrouerfiâ uel fuperfluo facia uel merito patiar:

• quoniam cH deie conlfat:non eff opus ccrtare denominc:ficorpuself:omis fubltan tia uel eflentia: uel liquidaptiusnuncupat : id quod aliquo modo eft in feipfo corpus '-eftanima.item fi earn folam incorpores placet appellate naturâ:quæ lumme ineórnu

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tabilis drubiq: tota eft:corpus eft anima:quoni5 tale aliquid ipfa non elf.Porro fi cor/

'pus non eft: nifi qd’ per loci fpaciu aliq longitudine:latitudine: altitudmc ita fiftic uel mouctur:utmaiore fui parte maiorem locumoccupettôt breuiore breuiore:minufqj fit in parte g in toto : non eft corpus anima. Per totum quippe corpus quod animat i.icnt^btf» non locali dilFufione : fed quadam uitali intcntione porrigitur, Nam per omnes eius Jquot;?*^®’*^ *^ particulas tota fimuladeft:nec minor in minoribus:0lt; :in maioribus maior: fedalicubi intentius:alicubircmilTius:Ac in omibus tota:Æl 'in fingulis tota eft. Neep em aliter qd jn corpore etiam non toto fentit:tamen tota fentit.Nam cu exiguo pundo in carne ui ua aliquid tangle: guis locus ille non folum totius corporis non fit: led uix in corpore uideaê:3nimâ tarnen totam non latet:necp id quod fentic per corporis cuncla dilcurz rit:fedibi tantum fentin ubi fit. Vnde ergo ad totam moxperucnit:quod non in toto fit:ni(i ga S: ibi tota eft ubi fit:nec ut tota ibi fit cætera deferit. Viuut em St ilia ea priez fente:ubinibiltale faftà eft. (ßd fi fieret St utruep fimul fieret: fimul utrucp totam part ter non lateret.Proinde St in omibus fimul él in fingulis particulis corporis fui:tota fiz muleße non po(Tcr:fi per illas ita diffundcret: ut uidemus corpora diffufa per fpaciu Iocoru:minoribus fuis partibus minora occupare:lt;5l amplioribus ampliora.lt;Q.naproz .aterfianima corpus efte dicenda eft:non eft certe corpus quale terrcnu eft: nee qua

. Ie bumidum:aut acrium:aut a:tbcreum.Omnia quippe talia maiora funt in maionb^ ocis:Stminora in minoribus: élnibileorumin aliqua fui parte tofu adeft : fed ut funt partes locorumlira occupantur partibus corporum.Vnde intelligttut anima fine coiy

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXVIII t

pus flueincorprca dicenda fihpropna quandambabere natura:omibus bis mudanX molis dementis cxcellentiorefubftantia creatam:quæueraciter non poffit in aliqua pbantafia corporalis imaginumquas per carnis fenfus percipimus cogitariifed men/ te inteUignuitacs fcntinWec bæcperindeloquor;ut te qu^ tibi nota funt doceâ : fed K ut aperiam quid firmiffime deanima teneam:ne me quifq cum ad ea ucnero quæ le/ quiroimbil de anima uel fcientia uel fidetenerearbitretur, Certus ctiam fum anima nulla dei culpamulla deî neceffîtate uel fuaifcd propria uoluntatein pcccatû eße col-* lapfam'.nec nberan pofle de corpore mortis buius uel fuse uolStatis uirtute tang fibi ad boe fufïïciente uel ipfius corporis morte:fcd gratia dei per lefum cbnllum domi-* numnoftrum:necomino eße anima ullam in genere bumano:cui non fit neeeßanus •' 'adliberationem mediatordei ékfbominû bomocbnflus lefus.îiuæcûcç aût fine gra/ tia media ton's óffaeramento eius in qualibet corporis ætate de corpore exierit: amp;i in poena futuram ófin ultimo iudicio recepturam corpus ad pocnam. Si aut pofl gene/ rationem bumanâquæfacla eft ex Adamiregcnerct in cbrifto:ad eius pertinens fo' cietatem:0lt; !requiem poft mortem corporis babituram:0 f corpus ad gloria receptu/ ram. Hæc funt quae de anima firmißime tcnco.Nuc accipe quaefo quid requiram : óf L noli me fperncre:ne te fpernat qui pro nobis dignatus eft fperni.Quæro ubi contrat xcrit anima rcatum:quo trabac in condcmnafionc:etiaminfantis morte præucnti: fi ci per facramentS quo ctiam paruuli baptisant ' cbrifti gratia no fubuenerit. Non ent es ex illis qui modo noua quædam garrirecœperût: dicentes nullum reatum eße ex adarn traftümî qui per baptifmu in infante foluac , (Quod te fapere fi feirem: imo nifl te id non fapere feirem: ncquag bocabs tequaercrênutquærendu putarcm.Sed ga tenemus de bac re fententiam tuam continétem catbolicæ fundatißimae fidei : quia Jobaç. amp;flouiniam uaniloquia redargucnsiadbibuiftiteftimoniu ex libro lob. Nemomun / dus in confpeclu tuo:nec infans cuius eft dici unius uita fuperterram.Deindc fubiun xifti. Tenemurcç rei in fimilitudmc pracuaricatiouis Adae. Et libcrtuus in lonam pro pbefam fatis bocinfigniter dilucide^déclarât: ubi ieiunare paruulos propter ipfum originale pcccatû:merito coaSos eue dixiftiinon inconuemetcrabs tequæro : bunc rcatu anima ubicótraxerit:unde oporteat earn etiâin ilia ætate per facramentu cbngt; 3ll.5.»elibero ftianæ gratiæ liberari.Ego quidéante aliquot annos cum libres quofdam fcribcré de M wbitrio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libero arbitrio:g in multoiyman‘ ’exierGt:ófnuc babenc a plurimisiquattuor opiniez

nes deanimæincarnatiôe:Vtrû ex ill3 una quæ primo bomini data eft cæteræ pro/ pagentf: An fmgulis qinbuig; nouæetiâ modo fiant: An alicubi iâ exiftétes uel mitta-* tur diuinitus:uelfponte labant in corpora:ita putaui eße traclândas: ut quæhbet ca-* rum sera eflet: nô impediretintentionemeâ qua tuneaduerfus eosquâtis poterâ ui ribus agebam:quinatura malifuo principio pra:ditam:aduerfus deum conantquot; ’indu-* ccre:id eft contra manicbæos.Nam de prifcillianiftis adbucnibilaudierâ qui nô mul turn abiftis dißimiles blafpbemias fabman6ldeo quintam opinioné non addidi: qua in tua epiftola inter cæteras cómemorafti:ne aliqua præteriresmbi de bac quæftiôe intcrroganti: refcripfifti religiofæ memoriae uiro nobifg ^ in cbrißi cbaritate gratißiz mo Marccllmoicp aia no fit pars dei.Primo:quia n5 de incarnatióe eius fed de natu z ra quaeri^ cu boc quacriü'. Deinde quia bic boc fentiunt illi contra quos agebam: ài id maxime ageb5:ut creatoris inculpabile inuiolabilccj; natural a creaturae uitijs Óflabe fceernercm:cu illi a fubftantia mali cm propriu principiu principefq; tribuunt: ipfam boni dei fubftatiam ex parte qua capta eft corruptâ ófoppreßam ófad pcccandinc/ ceßitatem perduclam eße contendunt.Hocitaq; cxccpto bæreticæopinionis erroz rc:exquattuorrehquis opinionibus:quae nam fit eligenda fcire defidero.Quæcunq; cm cligcnda eftiablit ut impugnet banc fidcm de qua certi fumus :;omianimæ etiam paruuli infantis neeeßariam eße liberationem ex obligatióepeccatueaeç nullam eße nifi perlefumcbriftum ófbunc crucifixum.Proinde ne longü faciam^:boc certe fen/ N tiscp fingulas animas fingulis nafcentibus etiam modo deus faciat. Cui fcntentiæ ne obijciatur g » omes creamras fexto die confumauentdeus: Órfeptimo die requeuent

. nbsp;EPISTOI.A nbsp;• xxvm

adbibés tefîimohiû ex cuâgelîo: Pater me’ ui^huc opar cV ego o^or.Sic emad Klar I«M* cellinum Jcnpfiftüln qua cpiftola etiam mei cömemorationerh bcnwolcntiffimc Face/ redignatus cstcpbic me baberetin Atrica:quiei iplam^diios pofTem cxplicare fenté tiam.d^uodfi potuifTem:non ille boeabs te tam longe pofito mquircretm tarnen id ti biex afnea fcnpüt.Namquado fcripfentnefcio:tantiim fcio q? dc[boc bene cognout^ fit eunctanonem meam, Vndemeinconfulto Facereuokntxjuamq etiam fi confulereÉ magisbortarer: iV gratiasagerem q? nobis conferre omnibus poflet: nifi tu breuiterre feribere q refponderemaluilTes : (Credo ne fupetfluo laborares ubi ego ciTem : quern putabasid optime feite quodille quæfiuerat,Ècce uolo ut illa fententia etiam méa fitj fed nondu efle eonfirmo.Mififtiad me difcipulostut ea doceamquA 'nohduipfe didi ci.IDoce ergo quod docea.Nam ut doceâ multi a me^flagitant: cilqj me ficutaliä mul/ ta âr boeignorare confiteor.Et fortafle guts in os meum uerecundentur:tamen apud fe dicuntïTu es magirterin ifrael amp;ƒbxcignorasf(Quodquidem dominus et dixit qui ^öß.y* eratunus illorSquos deledabat uocari rabbi. Vnde etiamad ueru magiftrum notie uenerat:ga fortadis erubefcebat difcere:gdocere cófueuerat:me aut poti^magiftçiau diretg uelutmagiftÇideleclat audiri.Recolo em gd dixerit eis quos præ cæteris elegit: ZPänß.ij* Vos aut ingtnokte uocari ab boïb‘ ’rabbi: unfein eft magrurcbriftus* Nee ali’ docuit Moyfen per letro: neeaims Corneliu etiam per priorem Petrum: nccalP Petru etiam per poftenorem Paulum. Aquoeüq; em ueru diciturnHo donante dien : qui eftipfa uc ritas.(ïi.uid fiideoadbitc ifta nefeimusjdr ea neep or5do:neq; lcgcdo:necp'cogitado:0c ranocmando inuenire potuimus:ut probemus no folumindoAos quata ebantate do/ ceamustucru a dodis etiam quanta bumilitate difcamus. Doce ergo quæfo quod do/ ceam:doce quod tcneam:0 ^die mibt fianima:lingilatim in fmgulis nafecntibusbunt: ubiin paruulis peccent:utindigeantin facramento ebnfti remiffione peccati:peccant tes in Àdam:cx quo caro eft propagata peccati: Aut fi no peccanttqua mfticia creato/ fis ita peccato obligantur alieno;cum exinde propagatis membris mortalibus mlcrun türmteas nifi per ecclefiam fubuentum fucrit:damnatio confequatur:cumin earn po/ teftate no fit:ut eis poffit gratia baptifmifubueniri. Totigitur animarum milia quæ in mortibus paruuloru fine indulgentia ebriftianifactamenti de corporibus excuntiqua æquitate damnantur:fi nouas create nullo fuo præcedente peccato:fed uoluntate crca toris lingula: fingulis nafcenttbusadbasferuntiquibus eas animandis ille creauit amp;nbsp;de/ dit qui utiqpnouerat q? unaquæcp eaiy nulla fua culpafinebaptifmocbrifti de corpore fucratexituta $ quot;(Q.uoniamigitur neq; dedco poffumus diccrc:qd’uelcogatanimas fie fipeccatrices:uelpuniat innocentes: neep negare fas nobis eft : eas quæ fine cbnfti fax cramento de corpibus exicnnttctiam patuulorum non nifi in damnationem trabiiOb fecro te quomodo bæc opinio defendituriqua ctedunturanimæ non ex ilia una pnmi P hominis heri omnestfed ficut illa una uni:ita fingulis fit^ulæÆa uefo quæ dicunc aha

contra bancopinionem:Facile puto me pofte reFcllere:læuti eft illud:quo earn fibi quiz dam uidenc' ’urgerc:qu5confumauerit deus omniaopcra fua fexto die: d: feptimo re/ ßeß.i*' qaieuit:finouas adbucanimas créât CiQuibus fi dixerimus quodex euagelio in fupra dida epiftola pofuiftuPater meus ufq; nunc operatur:Rcfp0det:opcratur:dictum eft 3®M« inftitutas adminiftrandomon nouas inftituendo naturasmefenpturæ genefcos cony tradicaturjubi apertiftimelegitur confumafte deum omnia opera fua. Nam ô^ q? eum fcriptum eft requieuifte:uti£p a creandis nouis crcaturis intelligendum eft : non a guv bernandis:quia tunc ca quæ non erantfecit;a gbus faciendis requieuit:quia confuma/ ueratomia quæ anteg effent uidit effe facienda: ut déinceps non ea quæ non erât:fed ex bis quæiam erant ctearet bilfacerct quicquid faccret.ita utrucp uerum effe möfträ/ tur:ä/ qddidum eft:requiemtab operibusfuis:amp;fqddictum eftmfepnûc opérât:qua Q mam Genefi non poteft euangelium effe contrarium. Verum bis qui bæcideo dicutt ne credac modo deus: ficut illa una nouas animas quæ non crât facere : fed ex ilia una quæ iam erat eas createuel ex fonte aliquo fine tbefauro quodam quern tue fccitmxs mitterejfacile refpodetunetiamillis fex diebus multa deu crcaftc exbis naturis quas

SANCTI AVGVSTINI EPISTOl-A XXVIII 6

lam creauerat : ficut ex aquis alites âfpifees: ex terra aut arbores:fccnu : animalia: fed tj, ea quænon erant tunc feceritimanifeftum eft.Nulla em crataiüs:nullns pifeis: nul la arbor : nullum animali^ bene intelligitur ab bis creatis reqmeuiffe quæ non erant: 0rcreata funtud eft ceflaffe: ne ultra quænon erant crearentur.Sed nunc q? dicic aniz mas no in(nefcio quo)fonte iam exiftetes mittere: nee de Icipfo tang fuas partieulas irrorare:nec de ilia una originaliter trabere:nec pro delictis ante carnem cômiftis car/ neis uinculis compedire:(cd nouas creare fingulas fingulis fuamcuilt;^ nafcenti: no alt quid facerc dicitur quod ante non feceratdam enim fexto die fecerat borninc ad ima ginéfuam:qcPuticç Pm aiam rationale fecifte intelligic : Hoc 0 lt;nbsp;nue facitino inftituedo qd non erat fed multiplicado qd erat.Vnde amp;nbsp;illudueru eft qgt;a rcb‘ ’quæ no erant in' ftituendis requieuit.Et boc uerum eft cp non folum gubcrnado quae recit: ueruetiam aliquid non qd nondum: fed quod iam creaueratnumerofius creando ufq; nue ope/ ratur. Vel fie ergo uel alio modo quolibet eximus ab co quod nobis obijcitur de rez quiedei ab openbus fuis:ne propterea non credamus nuncufc$ fieri animas nouas: non ex ilia unazfed ficut ilia una.Nam q? dicitur:quare facit animas eis quos nouit cito R moriturosf quot;nbsp;Ponum^refpondere : parentum bine peccata uel conuinci uel flagellari. Poffumus etiamrecte illius moderationi ifta relinquere:quem feim^ omibus tempo' raliter tranfeuntibus rebuszubi funt etiam animaliu ortus de obituszcurfum ornatiffi/ mum atcp ordinatiffimum darezfed nos ifta fentirc non poffezqux fi fentiremus dele' elationeineffabili mulceremur . Non enim fruftra per propbetam quibæe diuinitus infpirata didieeratzdiclum eft de deoz Qui profert numerofe fæculû.Vndemufieaid eft feientia fenfufue bene modulandi:adadmonitionemmagnæreizetiam mortalib’ rationales babentibus animas deilargitate conceffa eft.Vnde fibomo facicdi carmi' nis artifcxznomt quas quibus moras uocibus tribuatzut illud quod canitur decedcnti bus ac fuccedentibus fonis pulcberrime currat ac tranfeat: quantomagis deus cuius fapientia per qua fecit oia longe omnibus artib‘ ’preferenda eft:nulla in naturis nafce tibus 0lt; :occidentibus temporum fpacia: quae tang fyllabæac uerba ad partieulas buZ lus faeculi pertinentzin boc labentium reru tangmirabili canticozuel breuiuszud pro' duclius g modulatio praecognita «^præfinita depofeit prxterire permittitvHoc cum etiam de arboris folio dixerimzAr de noftroru numéro capillo^tzquantomagis de bo minis ortu Ar occafuzcuius temporalis uitabreuius produHiufue non tenditur g deus difpofitor temporum nooit uniuerfitatis moderamini confonaredd etiam quod aiut: S Omme quod in tempore coepit eftez immortale clïe non poffezga ornia orta occidut: Araucta lenefcututeo modo credicogantanimu bumanuidco effe imortalczqd’antc omnia tempora fit creatusznon mouctfidemnofträ. Vtem alia taccamzccepit effe in tpeimortalitas carnis ebriftizquæ taméiâ non moriczô 'imors ei ultra non dominabiô T lllud ucro quod in libro aduerfus Ruffinu pofuifti : quofdam buic fententiae calum Z nianzep deum dare animas adulterinis conceptibus uideaturindignumzonde conan' tur aftruere mentis geftaeante^camem uitæzanimas quafiad ergaftula buiufmodiiuz fte pofte perduciznon me mouet multa cogitantem: quibus baec poftit calomnia re/ futari.Et q, ipfe refpódifti: nó efte uitiu fementis in tritico quod furto dicitur effe fub latumzfed in eo qui frumenta furatus eftznecidcirco terram non debuiffe gremio fuo femina confouerez quia fatorimmunda ea proiecerit manuzelegantiffima fimilitudo cft.iQiia 0^ anteg legere nullas mibiobicctio ifta de adulterinis foetib^ in bac quæftio' ne faciebat anguftiasz generaliter intuenti multa bona deum facere etiam de noftris malisznoftnft^ peccatis.Animalis autem cuiufeunep creatioz fi babeat pium prüden/ tem« confideratoremzineffabilcm laudem creator! excitatzquantomagis creatio no cuiuihbet animaliszfed bominisfSi autem caufa creandiquæritur z nulla citius éi mez lius refpondeturzoifi quia omnis creatura deibonaeft.Et quid digniuszg ut bona fad' at bonus deuszquaenemo poteft facere nifideuscHæc Ar alia quæ poffumzficutpoffö dicö aduerfus cos qui banc opinioné qua credunturanimæficut illa una fingulis fieri

iabcfacîafêconantur.Sed cnni adpœnas'ucntû cd panmlorn i Wàghis mibi credo coartor angufhjs:ncc qmd refpondeam prorfus muenfo.Non folum cas pcenas dî V lt;0 quas habet podhätte infam ilIa damrtâtio:quo neccfie ed frabantur fi de corpo/ rOexienttt fittecbndiattægratiæ fa cramonto : fed cas ipfas quæ m bac uita dolen z tibus ttobis üerfâtttiit ante oculos:quas enumerare fi uehm:pnustempusq excm/ pla deficiitttt» lLanguefcunt ægn tijdinibuS:tôrquetttur dolon'bus: fameôlt;:fiti cruz cïantur:debilîtattturmembnstpnuatîtürtenfibusmexantur abimmûdts fpintibuï» Dj:mondrâdum ed unq;quomodo ida fine alla fiia mala caufaïude patianc. Non cm dio fas ed:âutida ignorante deo fieri:aut en non poffe refidere facientibustauC iniude ida uel facere ud permittere. Nungd nam ficutilIa animalia irratiôabilia re/ de dicimus in ufus dari naturis excellétioribus:Sx. 'fi uitiofis:ficutapertidîme in euâ/ j^attlj^» gelio uidem^: porcos ad ufiim defîderatû coceffos elfe dæmonibiis: hoc 0lt; :de bote rede podum“ ’dicereCAialed em fed rationale amp;' fi mortale: Anima ed rationalis in illis mêbris:quæ tantis afflidionib’ pcenas luit. Deus bonus ed:de’iudus ed: deus omipotens ed:boc dubitare omino dementis ed. Tantorum ergo maloru quæ fiz untin paruulis:caufaiuda dicatur.Ncmpe cum maióres ida patiunturdolemus dix ceretaut ficut in lob mérita cxaminari:aut ficut in berode péccata pUniruEt de qui/ bufdam exemplis quæ deus manifedaede uoluit: alia quæobfcura funt bommunt X coniedare conccditur:fcd hoc in maionbus . De paruulis autem quid refpondcaz

mus edidere:fi pccnis tantis nulla in eis funt puntéda peccata.Nam uticp nulla edin illis ætatibus examinanda indicia. De ingeniorum uero diuerfitate quid dicâ : quai quidemin paruulis latet:fed ab ipfis exordtjs naturalibus dudatäpparet in grandi/ bus:quorumnonnullitam tardi éV oblmiofi funt:ut ne prima quidem difcere littcra rum elementa potuerint. (Quidam uero tantæ funt fatuitatis:ut non multu a peCo/ ribus didcrant:quos Moriones uulgo nocant.Refoondec forîadeicorpora boefaz cmnt.5ed nunquid fim banc fententiam quam derendiuoluimusiamma fibi corp* elegit: âr 'in eligendo cumfallere^ errauit fAut cum in corpus cogérée ’mtrarénez ceflitatenafcendi:alia corpora præoccupantibus animarum turbis :ipfa aliud non’ inuenitc quot;Et ficut in fpedaculo aliquo locu : ita carnem non qua uoluit : fed quam ua/ luitoccupauitc ’Nunquidbxc dr tafia uel dicerepoffumus ucl fentire debemusfquot;

F Doce igitur quid fentireiquid dicere debeamustutcondet nobis ratio nouärö ani/ marumfingilatimcp fadarum fingulis corporibus. Ego quidem nó demgenps : fed Jtf.^.öeUbcrd faltem de pcenis paruulorum quas in bac uita patiuntundixi aliquid in libris illis de ^’■l’i*gt;'i*/ libero arbitrio.lt;Sluodquale fit:amp;rCurmibiin ida quam babemus in manibus quarz dione non fufficiat:intimabo:dreum ipfum de tertio libro locum fecerptum biS litteris inferam: Nam ita fe habet. De crueiatibus autem corporis quibus affligUtt z tur paruufitquorumper ætatemnulla peccatafuntifianima:quibus artimantunnó priufquäipfi homines ede cceperut: maior querela órquafi mifcricors depromifo/ let:cum dicituriquid mali fecerunt ut ida patcrene;(Quafi poffit ede meritum inno centiæ:antequâ quifcp nocere aliquid poffit. (Cumauté boni aliquid operatur deus in emendationemaiorum:cum paruulorüfuorum qui eis cbari funt doloribus aC mortibus dagellanturicuridanon fiant: quandocum tranficrintipro nó fadis erut in quibus fada funt: Propter quos aut facta funt: aut meliores crût fi temporalibus incommodisemendati:rcdius elegennt uiucre:aut excufatiortem in futuri ludicq fupplicio nô babebut:fi uitæ hui* angàrib*:ad æternâ uita dcfideriu conuertereno luerintc (Quis aut nouit:qd paruulis de quoru crueiatibus duritia maiorû côtundic: aut exercetur fidesiaut mifericordia probat é Quis inqua ergo nouit quid ipfis par uulis in fecrcto iudiciorû fuorum bonxcompenfatiottis referuet deusé (Quoniam quanqua nibil rede fecennt:tamen nee peccantes aliquid ida perpedi funt. Non cnim frudra etiam infantes illos:qui cum dominus nodericfus ebridus necadus ab berode quærcrcc:occifi funt : in honore martyrumreceptos commendat cedefia.

eÃŽ

SANCTI AVGVSTINI EPIS TOLA XXVIII

Hxc tune diMî cum Banc ipfam de qua nuncagiturudlcm comunire fenlcntiam. 2 5icutcnim pauloante commemoraunquaccGc^ illaru de animai incamatione quat/ tuoropmionumuera eflehinculpatam fubftannamcreatons amp;nbsp;a noftrorum pecca/ torum focictate remotiffimam nitebar offendere : Etideoquæcueg illarum uentate poffet conuinci amp;nbsp;repudiarirad curam mtentionis meæquam tue Babebam no per/ tinebaùquandoquidem cunHis diligentiore difputatione difcuflis: quxcuncjillaru recle umceret exterasime fecunfTimo fteret:quando etiamfm omnes id quod agez baminuiHum perfiftere dcmonftrabam\Nuncuero unam uolo fipoflum ratione refta eligere ex omnibus:«^ 'propterea Buiufipfius de qua nucagimus defenfionem in bis qua: commemoraui de illo ubro uerbis meis attétius mtuens : ualidam firmat^ non uideo.Nam uelut firmamétum cius illud eft:quodibidnd:Quisaut nomt quid paruulis de quorum cruciatibus duricia maiorum contunditur;aut exercetur fides: aut mifcricordia probat T Qgis mq ergo nouit qd ipfis paruulis in fecreto ludicioru fuoru bonae compenfationis referuct deus CQuonia quaq nibil recle fecerint: tame hec peccantes aliquid ifta perpefli funt.Sed Boe non immento dici uideo:de Bis qui uel pro cBriftinomineac uera rdigionc talc aliquid ctiam nefcientes patiuntur;uel facramento ebriftilamimbuti funt:qa fine focictate unius mediatoris liberari a dam/ natioe non polfunt: ut polfit eis etiam pro illis malis quaebic in diuerfis affliamp;oibus pertulerSt:compenfatio ifta præftari. Nuncautem cum ifta quxftio non poffitabz folut: nifi etiam de bis paruulis refpondeaturzqui poft grauilfimos cruciatus fine fa/ cramento ebriftianae focietatis expirant jquae circa eos compenfatio cogitanda eft: quibus infupcr amp;;damnatio pracparata eftf Nam ârde baptifmo paruuloru in code libro :non quidem fufficienter:fed quantum illioperi fatis effe uidcbatur uteunep re fpondi:qdetiâ nefciétib^iâ: ;fidem fua nondu babentib‘ ’prodeftinon tame de damz natione eorum paruulorum:qui fine illo ex bac uita emigrant tunjaliquid diccndu putaui:quia non quod nuncagitur agebatur. Sed utomittamus Afcótemnamus ea 61 quae breui tempore patiuntur:ncc tranfacia reuocantur:nuquid fimiliter cotemnere ».Corfu?. polTumus:quod per unum bominem mors:Ä rper unum bomincm refurrcctio mor tuoruf Sicut ern in adamocs monunc;fic ài in cbrifto omes uiuificabuntur. Per bâc cnim apoftolicam diuinam claraq fententia : fatis euidenter elucet: ncminem ire in mortem nifi per adammeminem ire in uitam æternâmifi per cbriftu. Hoc eft quippe omnes âromncs:qma ficutomcs bomines per primam : boc eft per camalegeneraz fionem pertinent ad adam:fic omnes bomines ad fecudamiid eft fpiritale régénéra* fionem ueniunt:quicunlt;$ad cbriftum pcrueniunt. Ideo ergo diclum eft:amp;;bic om* nes:0^ibiomncs:quia ficut omnes qui moriuntur:non nifi in adammoriuturnta om nes qui uiuificabuntur:non nifi in cbrifto uiuificabuntur. Ac per boc:quifquis nobis dixerit:qucnquam in refurreclionc mortuorum uiuificari poffe nifiin cbrifto:tanz guarn peftis communis fidei deteftandus eft.Item quifqujs dixcrit q mcbrifto uiuiz cabuntur et^am paruuli: qui finc facramenti düs ' participationelde uita exeut: Bic profeclo amp;nbsp;Contra apoftolicam pratdicationem uenit : dtotam côdemnâteeelefiâ: ubi propterea cum baptiçandis paruulis feftinatur CL curritur:quia fine dubio credù fur aliter eos in cbrifto uiuificari omnino non pofte. Quiautem non uiuificaturin ,JRo.$. cbrifto:reftat utin eadem damrianoc mancatide qua dicitapoftolus:Per unius de/ liclum in omnes bomines ad condcmnationcm.Cui deliclo obnoxios paruulos naz fci:CLomnis credit ccclefia : CL ipfeiam contra louinianu difputans:CLcxponens Io / nam propbetam : ficut pauloante comemoraui : fide ueraciftima definifti : credo CL in alijs loeis opufculorum tuorum: qux uel non legi:uel in præfentia non recorder. Huius igitur damnationis in paruulos caufam require: quia ncq animarumfinoux fiunt fingulis lingula::uideo cfte ullum in ilia ætate peccatum:nec a dee damnari alP quam credo:quam uidet nullum Babere peccatum. An forte dicendu eft in paruulo ? camé folâ caufam cfte pcccati:noua uero illi anima fieri: qua fm do prxeepta uiuctc

EPISTCLA XXVin

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in adiutorfo gratae cbnflutïl 'ipfi camiedomitæ ac fubieàæpoffit incorruptiois meZ ritiim comparare: Sed quia in paruulo amma nondum id agere potclbmiicbriftiat cepentfacramcntumtper banc graham cami eins acquinc : quod illius moiib^non/ dum potuit: Siautem fine ullo faeramento anima paruuli exierit : ipfagdem in aster na uita entiunde earn nullum pcccatum potuit feparare : caro uero eius non refur/ get in cbriftomonperccp to ante mortem illius facramentos 'Haneopinionem nun quaaudiulinun q legitSed plane audiui cV credidi:propfcr quod amp;: loeut’fumiquia ueniet bora quando omnes qui in monumentis funtaudieht uocem ems: amp;nbsp;proces 5oß,$, dent qui bene feccrunt in refurreHionem uitædpfa eft de qua dtcitür: Et per unum nCorUi; hominem refurrcclio mortuorum : Ipfa eft qua in ebrifto omnes uiuibcabuntur: Quiautem male egerût in refurrectionem iudieij. Quid bie ergo de illis infantibus intelligendum eftiqui priufquâ poftentagere uel bene ucl maletfinebaptifmo cor/ pore cxuti funt s'Nibil bic de tailbus dictum eft. Sed fi caro eoruideo non rcfurget quia nee boni aliquid fecerût nee mali:necillorum refurreefura eft: qui percepta ba ptifmi gratiatin ilia state defundi funt in qua nibil bene uel male agere potucrunt♦ 51aSt illi inter fanctos refurgent : id eft inter eos quibene egcrunt: inter quos Ôtilli refurreduri funtmifi inter eos qui male egerunt:ne aliquas bumanas animas eredam mus corpora fua no recepturas:fiue in relurreftioncmuits : fiue in refurrectionem

A iudieije Qua: fententia priufquâ refellatunipfa nouitate iam difplicet. Deinde quis ferat fl credant fe 1'111quiad baptifmu cum fuis paruulis curruntiproptcr Carnes eoz rum non propter animas currere c Beatus quidcm Cyprianus non aliquod decre / Cypilan^ turn condensnouum:fed ecclefis fidem firmiftimam feruans ad corrigendum eos qui putabant ante octauum diem natiuitatis non effe paruulum baptiçandum: non carnemjfed anlmam dixit effe perdendam:i^mox natum rite bapti^ari pofte; cum fuis quibufdam coepifeopis ceufuit.Scd contra Cyprianialiquam opihiohem;

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ubiquod uidendum fuit fortaftc non uidit : fentiat quifqp quodlibet:tantum contra apoftolicam manifeftiflima fidem hemo fentiahqui ex unius delicto omnes in con/ jào.ÿ. demnationem duci prædicat: ex qua condemnatioe non libérâtnifi gratia dei per Icfum ebriftum dominum noftrum:in quo uno omnes uiuificantur quicunq; uiuifi/ canc.Centra ecdefis fundatiftimum morem nemo fentiat; ubiad baptifmu ftpro? ß pter fola paruulo^ corpora currerec :baptiçâdiofferré^ amp;'mortui. Qustu ita fiht: qusrenda caufa eft atqjreddcndaiquaredamnentur ahimsqus nous créant fin / gulis quibufep nafcentibus: fi prstcr cbrifti facramétu paruuli moriahtur. Damnari enim eas fi fic de corpore cxicnntiär 'fancta feripturatS« ;fahcla eft teftis ecclefia.VOz de illa de aiaiy nouarû creatiôe fcntëtia:fi banc fidê fundatiftimâ ho oppugnatifit Ô^ mea:fi oppugnat:non fit ö^tuaiNolo mibidicac pro bac fehtentia debere accipi qcf fcriptû eft: Qui finxit fpiritum bominis in ipfo:Ô^ qui hnxit fingilatim corda corum. i^S.jii Aliquid fortillimum atq; inuictiftimumrequirendum eft: quod nos noh cogat den credere ullarumanimàrû fine culpa aliqua damnatorem : Nam uel tantundem ua? let uel plus eft forfitan create q fingeretd/tameh fcriptum eft: Cormudum créa in 1^§.$ó» me dcus:Nec ideo putari poteft amnia hoc loco optare fe fieri priufquâ aliquid eft fet.Sicut ergo iam exiftens creatur innouatione iufticis:ficiam exiftens fingic con finhatioe doSrins.Nee illud quod in ecclefiafte fcriptû eft: Tune conuertcc in terz jEccs.h; rampuluis ficutfuir;amp; fpiritus teuertetur ad dominum qui dédit ilium : iftam conz firmatfententiam:quam uolumus eftenoftram* Plus enim boc fuffragätureis: qui ex una putant omnes efte animas.Nam ficut conuertitur inquiunt puluis in terram ficut fuihA / tameh caro de qua boe dictum cibad hominem nori reuèrtiturex quo propagata eftifedad terram uhde primus homo factus eft:ficdrfpirit’ ex illius uni^ fpiritu prop3g3tus:non tarrié ad eum reuertitur:fed ad domina a quo illi datas eft:

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C Verum quia boe teftuhoniu ita pro iftis fohat: ut non orâimodobuicopinioniquä

SANCTI AVGVSTINI EPlSTOLA XXIX

defendi uolomidcatur enecontrariumtadmoncndam tantum crcdidf prudentiam tuam: ne talibus tcftimonijs ex bis anguftijs me coneris erucre.Nam licet nemofa ciat optando utuerum fit quod uerum non eft : taméfi fieri poffet optarem ut bæc fentétia uera effet ficut-opto;ut fi uera eft:abs te liquidiffimeatq; inuicliffime defen datun Hæcautem difficultas etiam illos fequif’iquiiam exiftétcs alibianimas Ô* ^ab initio diuinorum operum praeparatasia deo mitti opinantur in corpora.NJarn ê» ^ab bis boe idem quæritur ft animæinculpataeobedienter ueniunt quo mittuntur : cut in paruulis fi non baptiçati uitamiftam finienntipuniunturc ’Eadem prorfus in utralt; ’q{fententia difficultas eft.llli fibi uidentur de bac facilius exire quæffione;quianigt; mas aifeuerant pro mentis uitx prions fingulas fingulis corporibus im plicari. Hoc cnim putant efle in Adam mon: in came fcilicet quaepropagata eft ex Adam fup/ plicia pendere.A quo reatu inquiut gratia ebriftiliberat pun11os cum magnis. Hoc quidem reftc:ueracitcr: optimcep: q? gratia ebrifti liberat a reatu peccatorum puz «i.bcCIttitatc fillos cum magnis.Sed in alia fuperiore uita peccare animas ; amp;nbsp;inde præcipitari in öei.ca»xj. carecres cameos : non credo; non acquiefco : non confentio . Primo quoniam ne* fcio pquos fieri circSitus id aiuntiftiiut poftnefcio qnta uolumina fæculorû ite^iad iftam farcinam corruptibilem carnis amp;:fupplicia pcndenda redeundu fit; C^na opi* nione quid borribili’ cogitari poffit ignoro; Deindequis tandem luftusdefunctus eft ; de quo non fi ifti uera dicunt:folliciti effe debcamus; ne in finu abrax peccans‘ in flammas iHius diuitis derjciaturC (Dur enim non ä^ poft boe corpus peccari poffit fi amp;nbsp;ante potuit;'Poftremo;longealiud eft in adam peccaffe.Vndc dicit apoftolus: »o»5» Ï0 9^0 omnes peccauerunt; à* 3iud eft extra Adam nefcio ubi peccaffe; Étideo in Adamiid eft in carnem quaeex Adam propagata eft;tanqua in carcerem trudi. lila P uero opinionem q? ex una fiant omes animæ;nec difcutere uolo nHneceffe fit; Atz œ utinam ifta de qua nucagim' ’fi uera eft;ficabs te dcfendac; ut bic neceffe iam nó fit.(ïiuüuis autem defiderem;rogem:uotis ardcntib^exoptcm cV expeS:em;ut per ■f‘ te mibidomin’buiusrciauferatignorantiam;Tamen fiqdabfitminimemeruero: patientiam mibipetam a domino deo noftro;in quem fie credimus ut aliquanobis non aperiri etiam pulfantibusnullo modo aduerlus eümurmurare debeam^iMe/

3oB.i^« ®’^’ priusipfisapoftolis diSu; Multa babeo uobis dicere; led non poteftis illa porz tare modo.ln bis quantuad me attinet etiam boe deputem, Neqjqui boe fciam me indigner indignum;necbocipfo etiam conuincarindignior.Multa enim alia fimilP ter ncfcio:qua: cómemorare uel enumerate non poffum.Et boe tolcrabiliterignoz rarem:nifi metuerem ne aliqua iftarum opinionum contra illud quod firmiffima re tinemus fide;incautis obreperet mentibus. Sed antequâ fciam quæ nam earum po tius eligendafit;boc menon temere fentire profiteor: earn quæ uenteft non aduer fan robuftiffimæac fundatiffimæfideiiqua ebrifti ecclefia nee paruulos homines re centiffimenatos a damnatione credit ; nifi per gratiam nominis ebrifti quam in fuis facramentis cómendauitpoffe liberari.

iOSancli Auguftini ab beatum Hicronymum;cxpofitionem de eo quod fcribic in canonica lacobi:Siquis totam legem feruauerit ; offendat autem in uno ; fadus eft omniG reus:petentis.Plurima etiam deconnexione uirtutum ac uitiorum firn pbi* (ofopborum catbolicoruqj fentcntias traclantis ^Epla.XXlX.

VVodad te fcripfibonorande mibiin cbrifto frater Hieronyme; quaeres de g ■ nbsp;nbsp;Kuima bumana:(inafcentibus fingulis nouæ fingulæ nunc ufep fiunt;ubipee

x,gt;5fati uinculum contrabunt;quodper faeramentum gratiac ebrifti etiam in in fantibusrecenter natis;foluendum effe non dubitamus ; cum in non paruum uoluZ men procéderet;nolui ulla alia onerare quæftione : fed quod urget acrius;multo minus eft negligendum.Proindequxro;0i per deum oblecro:ut exponas mibiq^

EPISTOLA

mukis exiftimo profuturu:aut fi fam uelabs te ucfab’alio aliquo expofifu babesidP rigas nobis;quomodoacdpiedumfiriquod in epiftola lacobiapodoli fenprum ell : Jacobhx« Quicanc^ enim totam legem feruauerit:ofFendatautem in unotfaclus eftomnium x.»lt;trac» teusîquæ res talis ac tanta eft:ut quod bine tibi non iam ohm feripfi: multu me poe/ “**4^» niteat. De agenda nanq; prxfenri uitatquomodo ad uitam perueniamus seternam: non de prxterita perfcrutanda:quam penitus demerfitobliuiotficut eft illudqcEde

gt;anima quærendum putaunbre uertitur quæftio.Eleganter autem dictum effe nar' ratunquodbuic rei fatis apte eonuenit.Cum quidam ruiftet in puteuiubiaqua tanz ta erat: ut eum magis exciperct ne morcretur : g fuffocaret neloqueretur : acceflit aliusidceo uifo admirans ait: (ï^uomodo buc cecidiftiVAitille.Obfecro inquit cogi/ ta quomodo bineme liberes:non quomodo buc ceciderim quærasJta quoniam fa temur:äc fide catbolica tenem‘’:de reatu peccati:tanquam deputeo: etiamparuu' ti infantis animam ebrifti gratia libcrandam: fatis eft ei : q?modum quomodo falua fiat: nouimus : etiam finunquam quomodo in malum illud deueneritnouerimus» 5ed ideo putaui effequærendum: ne forte exillis opinionib^incarnationis anima: aliquam teneam’ incautius: qua: libcrandam prorfus animam paruuli contradicat: negans earn effe in ifto malo.Hoc igitur firmiffimeretento:q gt;nbsp;anima paruuli de rca tu peccati libcranda cft:nec alio modo liberanda nifi gratia dci per Icfum ebriftum dominum noftrum:fi poffumus etiamtpfius mali cautam amp;nbsp;originem noffc uanilo/« quisnon difputatoribus:fed litigatoribus paratius inftrudiufq; refiftimus.Si autem non poffumus:non quia latet miferixprincipiumiideo pigrefcere mifencordiæ de bet officium.Aduerius eosautem qui fibi uidentur fcire quod nefciunt : boe tutiogt;• rcs fumus:quod banc ignorantiam noftram non ignoramus. Aliud eft enim quod nefeire malum eftialiud quod feiri uel non potcft:ucl non opus eft; uel ad uiz tarn quam quærimus in dinerens eft.HoC uero quod de litteris apoftoli lacobi nue requiro : in bac ipfa qua uiuimus amp;; ut femper uiuamus dco placere ftudemust pactione uerfatur. O,uomodo igitur intelligendum eft obfecro te: Oluicunc^ toz tarn legem feruauentiotfcndat autem in uno: faclus eft omniu reusc lta ne qui fur/ turn fecerit:immouero qui dixerit diuiti:fedebic:paupcriautcm:tu fta illic : deboz micidij de adultery 0^ facnlegp reusefte^uod fi non eft : quomodo g in uno often/ dat; faclus eft omniu reusf An illud quod dixit de diuite amp;ƒpaupere ad ifta no perz tinet:quorumfiquis in uno offenderit:fietomniu reusCSedrecolendSeft undeue nerit ilia fententia:0fquæ ilia fuperiora pepererint:qbufcp conexa dependeat. Fraz ^««I’t*» tres meinoliteinquit in perfonarum acceptione babere fidcm domini noftri lefu ebrifti gloria:. Etcnim fi introierit in conuentu ueftro uir anulum aureum babens in uefte Candida:introierit autem dV pauper in fordido babitu;fiC intendatis in eum qui indutus eft uefte præclara:âcdicatis ei:Tufede bic bene:pauperi aut dicatis: tu fta illic:aut fede fub fcabcllo pedum mcorum: Nonneiudicatis apud uofmetipfos: defacti eftis indices cogitationum iniquarumCAudite fratres mei dilectiffimi: none deus elegit paupercs in boc mundo:aiuites in fide : Sebxredes regni: quod reproz mifitdeus diligentibus fefVos autem exbonoraftis pauperem propter ilium fcili' cet cui dictum eft:fta illic:cum babentianulum aureum dictum effet:tu fede bic bez ne.Ac deinde fequitur eandemipfam fentcntiam latius uerfans Sc explicans: Non* ne inquit diuites per potentiamopprimunt uos:0e trabut ad iudiciaCNone ipfi blaf pbemantbonum nomen quod inuocatum eft fuper uosc 'Siquidem legem perficiz tisregalem fecundu fcripturam: Diliges proximum tuum ficut teipfum: benefaci' tis.Si autem perfonas accipitis:peccatum operamini: redargutia lege quafi tranfz greffores,Videquemadmodum trafgrefforeslegis appellar:qui dicunt diuitufede bic:0epauperi:fta illic. Vndc ne putarét cótéptibile effe peccatû:in bac una re legê tranlgredi ifecutus adiunxit : Qiiicunqj totam legem feruauerit : offendat autem in

€ 5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXIX

ünoîfaclus oft omnium reus.CQiii enim dixit : no mccbaberis:dixit: cv non occidcs* Qixod find occidistrnecbaris autdartus es tranfgreffor lcgis:propter id qddixerat redarguti a lege:quafi trânigreffores. (Qua: cum ita fint:confequcs uidcturrmli alio modo ihteliigcndSonendatur:utqui dixentdiuiti:fcde bic:0,^pauperijfla illic:buic non bonorem:quemilli deferens:^ idolâtra amp;éblaCpbcmus c^ adulter amp;nbsp;bomiddat 0^ne quod longu efticunda cômemorem:reus omnium criminum iudicandus eft. ©ffendens quippein uno:faclus eft omnium reus.At cnim qui unam uirtutem ba/ G bet:omnes babetkVaui unam non babctinullam babct.Hoc fi uerum cft:confirma tur ifta fentCntia: Sed ego earn exponi uoloino confirman : quæ per feipfamapud nos omnibus pbilofopborum auctoritatibus firmior eft. Etilludquidem de uirtuti/ bus amp;nbsp;nUijsdi ueraciter dicitur : non eft confequens:ut propter boc omnia peccata fine paria.Nam illud demfcparabilitate uirtutummififorlitan fallor:tamen fi uerum memini:quod uixmcmini: omnibus pbilofopbis placuif:quieafdem uirtutcs agcn dæmtæ neceffarias efle dixerunt.Hocautem de parilitate peccatorum foli Stoici aufi funt difputareicontra omnemfenfum generis bumani: qua eorum uanitatcm m louiniano illo:quiin bac fententia Stoicus erat: in aucupandis autem Sddefenfan dis uoluptatibus Epicureus:de fcripturis fanftis dilucidinimeconuicifti. In qua tua fuauiffima à: 'praeclariffima difputatione fatis euidenter apparuitinon placuifte au/ cforibus noftris:uel ipfi potius:quæ per eos locuta eft ueritatcomnia paria elfe pec/ cata. (S^iomodo autem fieri poflitmt etiam fi boc de uirtutibus uerum eft : non ta/ men ideo cogamur faterixqualitatem omnium pcccatorum:quantum poffum ad/ iuuante domino apenrc conabor. Quod fi eftecero approbabis;ubi uero caufedc/ H fuero tu rupplebis:(Certebincpcrfuadet:quiunam uirtutem babuent; babcre env nes:0^omnes deelfc cui una defuerit:q gt;nbsp;prudetia nceignauia neciniufta nee intern/ peras poteft efte: Nam fi aliquidborum fuerit:prudcntia non crit.Porro fi prüden/ tia tunc erit fi amp;fortis amp;:iufta d;tenmerans fit: profedo ubi fuerit:fecum babet ex/ tcras.Sic amp;Fortitudo imprudens elle non poteft nd intempcrans ucliniufta:|ic tc/ perantia necelfe eft ut prudens:fortis amp;nbsp;luftafit.Sic iufticia non eft mfi fit prüdens: fortis:temperans:Itaubi eft una uera aliqua earumÄ alix fimiliter funt. Vbiautem aliXdefunt:uera una iUa non eft:etiam fi aliquo modo fimilis elfe uideatur.Suntem* ut fcis quxdam uitia uirtutibus aperta difcretione contraria:utimprudentia prude tix.Suntautemquxdamqux tantum uitia funt:ideo contraria:quadam tarnen fpe cie fallaci fimilia;ut eidem prüdentix:nó imprudentia : fed aftutia. Nuncenim cam dico aftutiam;qux:ufitatius in maliciofis intelligi druocarifolet:non ficut noftra Io/ XDattb.io. q® fcriptura confueuit;quxfxpeaftutiam in bono ponit.Vnde:Eftoteaftuti ut fer pentes.Et illud:ut dr innocentibus det aftutiam:quaq dr apud illos:romanxlingua: difertilfimus dixcrtt:ncq; illi tarnen ad cauendu dolus: aut aftutia decrant: aftutiam ponens in bono:fedapud illos rari(fimum:apudnoftros frequentiffimu eft. Itemq? in partibus temperan tix apertiHimc contraria eft cffufio parlimonix : ea uero qua: tenacitas dici uulgo folet:uitium quidem eft: tarnen parlimonixfimileinon natura: fed fallaciffima fpccie.itcm dilfimilitudine manifcfta cotraria eft iniufticia iufticix. Soletautem quafi imitari iu fticiam uindicandi fe libido:fed uitium eft, Ignauia for/ titudini perfpicue contraria eft:duricia uere diftat natura:fallit fimilitudinc.Conft3 tia pars quxdam uirtutis eft.Ab bac inconftantia longe abborret: amp;nbsp;indubie con/ trafiftit.Pertinacia uero conftantia dici atfeclatid: non eft:quia illaeft ui'rtus: boc ui/ tium.Vt ergo no iterum bxc cadem commemorate necelfe fit:exempli gratia:po/1^ glatoftiws namus aliquid:unde polfint cxtera intelligi.Catilina ut de illo fcripleruntiqui noffc potuerunt:frigus:fitim:famem ferre poterat: cratej patiens inedix : a!goris:uigi!ix fupra g cuiquacredibile eft:ac per boc 0rfibi dr fuis magna prxditus fortitudine ui/ W nbsp;nbsp;lt;lebac:Sed bxc fortitudo prudens nó crat: mala èm pro bonis eligebat.Temperäs

-7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XXIX

'non efahcorruptclis entm turpiPfimïs fœdcba^. ludas no erat: nam contra patrtam cóiurauerat.Etideo nee fortitudoeratifcd duriria fibi:ut ftultos falleret: nomé forti tudinis imponebat.Nam fi fortitudo effettnon uituim:fed mrtus eflet.Siautem uir/ tus effetia eaeteris uirtutibus tang infeparabilibus comitibus nunqrclmqucrctur. (Qiupropter dum quæritur etiam de mtijs : utrumipß fimilitcromia fint ubiunum erit:aiit nulla fint ubiunu non eritdaboriofum eftidoftendere : propterea quia uni mrtuti duo uitia opponi folent,Etquod aperte contrarium eft:ó^quod fpeeie fimili' tudinis adumbratur. Vndetlla Catilinacquia fortitudo non crat : quae effet cum fe J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cu uirtutes alias non babebatifaeilius uidebatur. Quod uero ignauia fueritubi excr

eitatio quaflibet grauiffimas moleihas pcrpetiendiatep toleradi: fupra g cuig credibi lecft:fuit;ægfc perfuadere poteft. Sed forte acuti” intuétibus : ignauia apparetipla duritia: galabore bonoru ftudioru gbus uera aegne fortitudo neglcxerat.VerStn ga funt audaces qui timidinon fùnt:Ôlt; ;rurfus timidi gbus abeft audacia: cu fit utrtïqj uitium:quoniam qui uera uirtute fortis eft : nee fernere audet:nec inconfulte timet : L cogimur fateri uitia pluraeftc uirtutibus.Vndc aliquando uitiu uitio tollitur:utamo re laudisramor pecunia: .Aliquando unum cedit ut plura fuccedant: uelutqui ebno/ fus fuerit fimodicu biberit : amp;nbsp;tenacitatem 0^ambitionê didicerit, Poflutitaqj uitia etiam cedere uitqs fuccedentib*non uirtutib’ : Et ideo plura funt. Virtus uero quo una ingrefta fucriuquoniam fecum esteras ducitiprofefto uitia cedent omnia quae* eunep inerant.Non cm omnia inerant:fed aliquando totidcmtaliquando plura pauz cioribus :uel pauciora pluribus fuccedebant. Hxc utrSita febabeättdiligentius in* quirendum eft.Non enim amp;nbsp;• ifta diuina fententia eft qua dicic: Qgiunam uirtutem ^q nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;babuerit:omnes babet:eicp nulla ineft:cui una defuerit:fed bominibus boe uifu eft:

multum quidcm ingcniofis:ftudiofis;fed tarnen bominibus.Ego uero nefcio quem/ admodum dicam:Non dico uiru a quo denominata dicic uirtus: fed etiam mulie/ rem: quae uiro fuo lèruattbori fidem fi boefaciat propter præeeptum 0lt; :promiffum dei: ó; qua: primit’fit fidelis non babcre pudicitiamiautpudicitiam nullam ucl par* uameffe uirtutcm.Sic amp;; maritum qui boe idem feruat uxori: Et tarnen funtplurimi tales : quorum fine aliquo pecca to çffe neminem dixcrim : Ü utiep illud qualecum^ peccatum ex aliquo uitio ucnit. Vndepudicitia coiugalis in uiris fcemmifcp religio/ [fis cum proculdubio uirtus fit;non cnimautnibilaut uitiumeft:non tarnen fecû na* betomnes uirtutes.Nam fiomnes ibi effent:nullum effet uitiuminullQomnino pee/ catum.Quis autfine aliquo pcccato C Qins ergo fine aliquo uitio : id eft fomite quo* dam uel quafi fine radice peccatitcum clamet qui fupra pectus domini recumbebat: Si dixcrimus quia peccatu non babemus:nofipfosdecipim^: Si !ucritas in nobis non i.JoR.n’ eftc^Neeß bocapud te diütius agendum eft: fed propter alios qui forte boclegerint dico. Nam tu quidem in eodemipfo opere fplendido contra louinianum etiam boc M de fcriptuns fanftis diligeter æbafti.Vbi etiä ex bac ipfa epra:cui’ uerba funt:quo^ nucintelleftu requirim^:pofuiftiqi fcriptu eft:In multis cm offendim^oês.Non cm ^acobkv ait:©ffenditis:fedoffendim^ocstcu cbriftiloquerct apfs.Et cu boc loco dicat:Quiz Jacobi.i. cûcg aut totam legcm feruauerit: offendat aût in uno:ractus eft omnium reus. Ibi nô in uno fed in multis:necquofdam fed omnes dicit offendcre. Abfitautc ut quifg fi* dclis exiftimct tot milia feruorum cbrifti: qui ueraciter dicunt fc babere pcccatum : ne fcipfos decipiannà ' ueritas in eis non fitmullam babere uirtutem:cum uirtus ma gna fit fapientia.Dixit autem ipfa fapientia bomini:Ecce pietas eft fapiétia. Abfit er* go ut dicamus tot ac tantos fideles amp;nbsp;pios homines dei non babere pietatcmiquam

j( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;graeci uel Sólt;rép8ÏcCp:uelexpreffius amp;nbsp;plcnius ösocrspsidp uocant.Quid aut eft pie/

tas nifideicultuscEtundeille colitur nificbaritatef ^Cbaritas igitur de corde puro amp;nbsp;bj*.. cófciétia bonaó^ fide nô fifta:magna Ô^ uera uirt‘ ’eft:gaipfa eft filt; finis praecepti. Me rito dicla ê fortis ficut mors:fiue ga nemo eâ uincit ficut mortê:fiuega in bac uita uf p , gpad morte eft mêfura cbaritatis:Sicutdns ait:Maiorébac cbaritatê nemo babettg t* -\ii)

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXIX

Utaîam fua ponat pro amicis fuistfiue poti^:ga ficutmors aiamanelht a fenfibus car nis ficcbaritas a concupifcentijs camalibus^Huic fubfermtfcieftUacueft utilismam fine ilia inflat,Quod uero ilia ædificando impleueritmibil ibiifta inane quodinflet , inuentet, Vtilem porto fcientiam definiendo monftrauit : ubieum dixiffet: Eccc pietas eft faptentia:cqntinuo fubiunxit: Abftinere uero a malis:fcientia eft.Cur er/ quot;nbsp;gó non dicimus : qui bane uirtutembabet babereomncs: cumplenitudo legist cbaritasc'An quantomagis eft in bominettantomagis eft uirtute praeditusf ï^uan^ to autem minus;tanto minus eft mrtustquiaipfa eft uirtustéEquanto minus eft uir/ tusitanto maius eft uitiumf 'Vbi ergo illa plena amp;nbsp;perfecta erit: mbit ex möo tema/N nebit.Promde mibi uidentur ftoidfaIJitquia profïcientembominem in fapiétia no/ Iunt omnino babere faptentiam:fed tunebabere cum in caomnino perfcfluHuc/ ritjnon quia ilium profedum negantded nifi ex profundo quodam emergendó re/ pente emicetur in auras fapientiæ liberasînullâ ex parte effe fapietem. 5icut emm nibilintereft ad bominempræfocandum:utrum aquam ftadqs multis fupcriebaz beat altam;autunum palmumaut digitumdkillos qui tenduntad fapientiam pro/ ficere quidem dicut : tang ab imo furgentes gurgitis in aerem:fed nifi totam ftulngt; ciam uelut opprimentemaquam proficiendo uelut emergendo cuaferint:non ba bete uirtutem neeeffe fapientes.Vbi autem euaferinttmox babere totâmecquieg ftultieiæ remanerei unde omnino ullum peccatum podit exifterc, Hæc fimilitudo ubiftulticia uelut ag: amp;nbsp;fapicntia uelutaerpomturuit animus a præfocatione ftulti cir tang emergens in fapientia repente refpiretmómibi uideturfatis accommoda ta noftrarum Icripturaru auäoritatitSed illa potiusmt uitium uel ftulticia tenebris: luci autem uirtus â ffapientia comparetur: quantum ifta fimilia de corporalibusad intelligibilia duci poffunt; Non itaœ ficut de aquis in aercm furgens:ubi earû fum/ mum tranfierit repente quantum luftîcit infpiratur:fed ficut de tenebris in iueem proeedenspaulatim progrediendo: illuminatur.lt;IXddonee pleniffimefiatnam eö tarnen dicimus tanquä dcabditüfima fpelunca egrediétemtuicinia lucis afflatu tan to magis:quanto magis propinquat egreftusiut illud quod in eo lucet:fitutitp ex lu mine quo progreditur, lllud autem quod adbucoblcumm eft:fit ex tenebris uncle '1^5.141« egreditur. kacp ^ non iuftificabitur in conlpcctu dei omnis uiuens;âc ramen iuftus Sbaebue.i, exfide uimt.Etinduti funt fanefi iufticia: ali’ maiusralius minus. Etnemo bic uiuit ff nepeccatoródboe alius maius;aims minus. lt;Dptimus autem eft qui minimum.Seel“ quid ego tangoblitus cuiloquor: doclori fimilis faftus fumteum propofueminquid abs te difccre uelirnî quot;nbsp;Sedqma de peccatoruparilitäte: undead id quod aiebam in/ cidit quæftio:examinandam tibi fententiam mea promere ftatueram:iam earn tan/ dem aliquando concludam.Quia k fi uerum eft :-eum qui babet unam;omncs ba/ bere uirtutes:eum qui unam non babetmullam babere:Nec fiepeccata funt paria: quia ubiuirtus nulla eft:nibil quidem rectum eftinec tamcn ideo non prauo prauft cft:diftorto( ^diftortius,5iautem quodputo effe uerius:facrif(^litteris congruen/ tius:,ita funt animæ intentiones: ut corporis membra : non q »uideantur locis : fed cp . fentiantur affeclibus:amp; aliud illuminatur amplius: aliud minus : aliud omnino caret lumine amp;nbsp;tenebrofo inumbratur obftaculo : pröfedo ita utquifcp illuftratione pise cbaritatis aftectus eft:in alio aclu magis:in alio mm'’:in aliquo nibihfic poteft dici ba/ bere aliam:lt;5E aliam non babere:aliam magis:aliam minus babere uirtutem.Nam0*1 maior eft in ifto cbaritas g in illo:recte poffumus dicereiö; aliqua in ifto:nulla in illo quantu pertinet ad cbaritatem qua: pietatis eft : k in ipfo uno bomine q gt;nbsp;maiorem babuit pudicitiam g patientiam ; 0c maiorem bodie g berifi proficit ; k adbuc non babeat continentiam:0lt;!babeat non paruam mifericordiam. Et ut generaliter bre/ uiteri^ complétât: qua de uirtute babeam notionem:quod ad rede uiuendum attinet : uirtus eft cbaritas:qua id quod diligcndum eft diligitur:ba:c in alijs maior: in alijs minor : in alijs nulla eft. Pleniffima uero qua: iam non poffitaugeri : quädia

7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- EPISTÖLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XXIX

bic bomo itimt eft in nemine;quamdiu antem augeri poteftîprofecîo iHud quod minus eft q debet: ex uitio eft .Ex quo uitio no eft iuftus in terra qut faciat bonum j^^^Sf-S. Sinon peccet.Exquo uitio non inftincabitur in confpeftu deiomnis uiuens. Propter 1^5.t4^‘ quod uitium fi dixerimus : quia peccatum non babemus : nofmetipfos feducimus:amp;; i»?«®»*» ueritas in nobis non eft. Propter quod etiam quantumlibet profecerimus : neceflaz

num eft nobis dicere: Dimitte nobis débita noftra ; cum iam omia in baptifmo dicta : WattS»^* facla:cogitata:dimifla Gnt.Quiditacp qui refteuidet : unde Siquando amp;ubi fperäda fj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fit illa perfeftio cui non fit quod adijci poflitfSiautem præcepta non eftent: non unq;

effet ubi (e bomo certiusinfpiceret Si uideret:undeauerteretur:quo conaretur: qba-* P re gratularetur:quid precarctur.Magna eft ergo utilitas prxceptorum:fi libero arbigt;

trio tantum detur:ut gratia dei amplus bonoretur.Quaefi ita fc babcnt: unde fiet om Slacobtit niumreus:fi in uno onendatiqui totam legem fcruaueritf An forte quia plenitudo Ie Eo.ij.

gis cbaritas eft;qua deus proximufcg diligiturdn quibus prxceptis cbaritatis tota lex ZDartB.i-* pendet Sipropbetæ:merito fitreus omniu qui cotra illam facit:in qua pendct omiac' Nemo autem pcccat nifi aduerfus tllam faciendo:quia non adulterabis: non bomiciz ^’^''f» dium facies:non furaberistno concupifces:Sifiqdeftalmd mandatum: in boc fermo* ne recapitulatur:in eo q?diligis proximum tuum tang teipfum. Dileftio proximi ma f turn non operatur.Plenitudo autemlegis cbaritas.Nemo autem diligit proximu: niz fidiligens deum:amp;boc quantum poteft:proximoimpendat:quem diligit tang feipfu ut Si ille diligat deum:quem fi ipfe non diligit:nec fe nee proximu diligit. Ac per boc qui totam legem feruauerit: fi in uno ofFcnderit:fitomniu reus: quia contra ebaritatê Q^facit:unde tota lex pendet,R.eus itaqj fitomniû:faciendo contra eam:in qua pendent omnia.Cur ergo non dicantur paria peccatacAn fortequia magis facit contra cbariz tatem:quigrauius peccat:minus qui leuiuscEt boc ipfo quod admittit;fitquidem om nium reus:fed grauius peccans:uel in pluribus peccans magis reus. Lemus autem uV in paucioribus peccans minus reus: tanto maiore fcilicet reatutquanto amplius: tato minore: quanto minus peccauerititamen etiam fi in uno offenderit reus eft:quia con tra earn facit:in qua pendent omnia. Quae fi uera funt:eo modo Arillud abfoluitur qd

ait bomo etiamapoftolicae gratiaedn multis enim oftendimus omes.Omnesenim ot Jacobuy»! fendimus: fed nnus grauius: alius leums. Q^nnto quifm grauius Icuiufqjpeccauerit:

0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tanto in peccato comittendo maior:quâto in diligêdo deo amp;fproximo minor.Etfurgt;

fus:tanto minor in peccati perpctratione:quanto maior in dei amp;nbsp;proximi dileftione. Tanto itaqjplenioriniquitatis:quanto inanior cbaritatis.Et tunc pfecH fumus in cba^ R ritate: quando nibil reftat ex infirmitate.Nec fane quantum arbitrer putandû eft lez ueeffe peccatum in perfonarumacceptionebaberc fidem domini noftriiefu cbrifti: fi illam diftantiam fedendiac ftandiad bonores ccclcfiafticos referamus. Quis enim ferat digi diuité ad federn honoris ccclefix contempto paupere inrtructiorc atep fanz ftiorec ^Siautem de quotidianis confeflibus loquitur:quis nó bic peccat:fi tarnen pee catinificuapud feipfum intus ita iudicatmt ei tanto meliorquato ditior filo effe uidea turc 'Hoc enim uidetur fignibeaffe cu dicit : Nonne iudicatis apud uofmetipfos: amp;nbsp;fa/ Ïacobhx»’ fh eftis indices iniquarum cogitationumCLexitalt;çlibertatis:lex cbaritatis eft:de qua dicit:Si tarnen legem perficitis regalem firn fcripturas:lDiliges proximum tuumficut teipfum:bencfacitis.Si autem perfonas accipitisipeccatum operamini:redarguti a le ge tang trangreffores.Et poftillam fententiam ad intelligendum difficilimam de qua fetis dixirquod dicendum putaui:candem legem libertatis cómemorans: 5icloquaz mini inquit:â^ fie facite:ficut per legem libertatis incipientes iudicari. Et quonia quid paulo ante dixerif;nouit:quoniam in multis ofFendimus omnes:fuggcrit dominicam

5 tang quotidianamquotidianis: i^“ fi leuioribus tarnen uulneribus medicinam.Iudiciu **?*“? ‘“ft'“^ fi®.® nufencordia illi:qui non facit mifericordiam. Hine enim SZdominus: Â^d.^»’ dimittite inquit amp;nbsp;dimittetur uobis : date:amp;rdabitur uobis . Superexaltatautem miz fericordialudicium j non enim eftaduerfomdicio ; fed fuperexaltat : quia plures pee

SANCTI AVCVSTINI EPISTOLA ' XXX

Watts.?. nuTencordu eoüfguntnr. Sed qui mifencordia pfæGitcrunt: Beati em mifericordesr gaipfis mifercbi/de«s,Et boe utK^ iuftu eft: ut dimittac eis quia dimiferunt: amp;nbsp;detur eis quia dcdcrt. Inert quippedeo CV miferieordia iudicanti: diudiciû miferanti: Pro* 1^5.100. pterquod ei dicic:Miferieordia ó ciudicium cantabo tibidomme. Nam quifquis uc/ lut nimiu lurtus iudicium fine miferieordia quafi fecurus expeftatfiramiurtiffima pro 1^5.141. uocat:ciu3 times iHc dicit: Ne intres in iudiciu cu feruo tuo. Vnde dici^ po pulo cofu/ Ibierc.I. maci : Ï^id uultis mecum iudicio cótenderef Cum enim rexiurtus ièderit in tbrono gs gloriabic cartum fc babcrc corcAutquis glonabir mudum fe erteapeccatof lt;QuX igic fpes ertmifi fupCEexaltet miferieordia iudiciumï'Sed ergaillos qui mifencordia fe' Watts.«?, ceruntueraciter dicendotDimittenobis ficutcV nos dimittimustde finemurmuratióe a..Corf»9» dando.Hylarem cm datorem diligit deus. Deniep fanclus lacobus iam ex irto loco de “f miferieordia: opcribusloquicmtquos uxbeméter illa fcntcntia tcrrueratconfolcc:cü admonet:quomodo etiam quotidiana peccata fincquibus bic non uiuic: quotidianis remedijs cxpicnturmc bomo qui cum in uno offendent fit omniu reus in multisoffen dendo:quiain multis offendiinus propter magnu aggerem reatus fui:minutatim col/ leelum ad tribunal tanti iudicis perueniatióCearnquam non fecit mifericordiam no in* ueniat:fed potius dimittedo atq; dando mercatur fibi dimitti peccata: reddiq; promit fa.Multa dixiquibus tibi tædium fortaffis inferrem:quibæc quæ tarnen approbas:no expeffas difecretep ca docere eonfucuirti.5iquid autert in eis:quantum adrem ipfam pertinettnam quali eloquio explicata finttnö nimis curo.Si quid ergo in eis crtquod eruditionem ortendattuam:quæfo ut'refcribendoadmoneastäc me corrigere nó gra trens. Infcelix ertenim qui nó tantos etiam fmetos tuorum ftudioru labores: de digne , bonorat:amp;; de bis domino deo nortroicmus munere talis es : gratias agit. Vnde cum Itbentius debeam'a quolibet difeeretquod inutiliter ignoro:g prompt!us quoflibet do cere quod fcio:quanto iurtius abs te boc cbaritatis debitum flagito : cuius doffrina in nomine 0Cadiutorio domini tantum in latinaJingua ecdefiartica: litteræ adiutæ funt: quantum ungantcapotuerunt.Maxime tarnen irtam fentcntiam: (Qutcunœtotamle gern feniancncoffcndat autcm in unodacèus eft omniu reustfi quo alio modo exponi melius porte nouit tua dilediotper dominum obfecro: ut id nobifeum communicate

IfBeati Hicronymi ad fanefum Auguftinumteur fibiad quæfita non moxrefponde/ rit:fe excufanristSimul0C fui amicitiam amp;nbsp;cbaritatcm eidem pollicentis: Et adobuian' dum bæreticorum calumniæ altcrntrû:adbortantis.Epla.XXX._

— lt;''''Xlt;Dmino uere fanftozôC omimibiaffeclione uenerabili papæAuguftino: Hiero y Bnymus in ebrifto falutem.Virum bonorabilem fratrem meu:filium dignatio* nis tuæOrofium prclbyterü:amp; fui merito amp;nbsp;te lubêtc fufcepitSedmcidittem/ pus difficilimum:quando mibi tacerc melius fît g loqumta ut noftra ftudia certarcntn^ iuxta Appium canina excrceretur facundia.Itaq; duobus libellis tuis quos méo nomi/ ni dcdicaftueruditirtimis CV omieloquentiæ fplendore fulgentibusiad tempus refpon dere non potui* Non quo quieg in iHiS’ vefpendêdu putem:fed quiaiuxta apoftolu: 3^.14« Vnufquif^ in fuo fenfuabundet:aliusquidem fïc:alius autcm fic. Certe quiequid dici potuit éV fublimiingenio de fenpturarS fanclaÇibauriri fontib^: a te pofitu atqjdifcrtu eft.Scd quæfo reuerétiam tuam : parumper patiaris me tuumlaudarc ingenium.Nos enim'inter nos eruditionis caufa dirterimus.Cæterû æmuli ÔCmaxime bæretici fi diucf fas inter nos fententias uiderint:de animi calumniabuntur rancore dcfcenderc:Mtbi auté decrctu eft te amare:te fufcipere: colerc;mirari: tuacy dicta quafi mea defendere. Certe Sc in dialogo que nuper edidi:tuæ beatitudinis ut dignu fucrat'rccordatus funu magifq; demus operam ut pernictofirtimabærefis de eccldijs auferatur quæ femper fi muht pccnitentiämt doccdi in ccclcfijs babeat facultate.Ne fiaperta fe luce ^didcrit: foras expulla moriai;.Sanâæac uenerabiles fiÜæ tuæ Euftoebiu ä^Paula:öi gencre fuo ^ exbortatióe tua dignegradiunc : fpcaliterq; falutat btitudiné tua: ©is quoeg finitas quænobifcu duo faluaton fuite cona^Schn pfbyteÇi Firmûîâno prætento ob ré ea^

7, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XXXI

Rauennâ: amp;nbsp;inde Africam Siciliamep dircximusiqucm putamas lam in africæ paft// bus cómorari.Santos tuo adbærentes latcmut meo obfequio falutcs:precor. Litte»» ras quoep meas ad fanctum prefbyteru Firmudirexnquæ uad te uenermt ei dirige/ re non grauens.Incolumê te 6^ mei memorcm:cbriftus dominas cuftodiat: domine uere fände tV bcatilïimc papa.dirandc latini fermoni« in ifta prouincia notarioÇipati murpenuriam:amp;fideirco prxceptis tuis patere non ponumusimaximein editióe fez ptuaginta quæaftenfcis uerfibufep diftindaé.PIarracp cm prions laboris ob fraudem cuiutdam amifimus»

^Paulini ad btpi Augudinu:,p pentateuebo ab illo côtraManiebæos cópofito:amp; fibi tranfminb:gfas babetis: Eundccp,p falutan littcraru dodrina ét eruditione uitæ ætec nae deprecantls.Epiftola.XyXl,

y-'-lt;'''''^®mino fratriunanimo ét uenerabili AuguftinotPaulinus ét Tberafîa pecca' J nbsp;nbsp;wores.Cbaritas ebriftiqua: urget nos etia abientes : licet per unitatê fidei alli/

gacipfa fiducia ad te fcribendiipudorc dcpulfo:pra:{htit:teq;per Htteras tux as nifeenbus meis intimauit:quas amp;nbsp;de fcbolafticis facultatibus affluentes:amp;r de cxle thbus fauis dulces:utanima: meæ medicas 0lt; ;altrices : in quinep libris interim teneo : quosmunere benedidi2t uen erabilis nobis epinoHri Alipipnon ^ noftra inftrudio/ nctanturn:fed etiam pro ccdefia: multarum urbiu utilitate fufeepimus.Hosigifnuc libros ledioni babeonn bis me obledotde bis cibum capio;n0 ilium qui pent led qui operac uitæ æternæ fubdantiam per fid^m nodram qua adcorporamur in ebrido le fu domino nodro.Cum fides noftra quæ uilibilium negligens : inuilibilibus inbiat : ß cbaritatê omia fin uentaté oîpotentis deicredenté: litteris ét excplis fideliu robore/ mur.® uere fal terræ:quopræcordia nra ne podint fæculi uanefeere errore condiun/ tur.® lucerna digne fupra candelabrum eedefiæ polîta : quæ late catbolicis urbibus de feptiformi ligno padum oleo læticiæ lumen effundens:dcfas licet bæretico^ caligt; gincs difcutis : ét lucem uentatis a confufione tenebraÇifplcndore clarifici fe^monis enubilas. Vides frater unanime: admirabilis in ebrido dno étfufcipicdc : q familianx ter agpouerim te:quato admiror ftupore:q magnoamore c5pledar:quiquotidie col loquio littéral tuarum fruor:étoris tuifpiritu uefcor. Os cm tuum fiftula aquæ muæ

' amp;:ucnâ fontis æterni merito dixenm : quia fons uitæ aquæ falicntis in uiam æternam 5oß»4« ebridus effedus ed: Cuius defiderio fitiuit in te aia mca: étubertate tm duminis inelt; F briari terra mea concupiuit. Ideocp cG boc pentateuebo tuo côtra manicbæos me fax tis armaueris : fi qua in alios quoip Lodes catbolicæ fideimunimina côparadi : qa bo^ disnoder: cm mille nocendi artes: tarn uaiqs expugnandus cd teils qoppugnat in?» fidqs, iQuæfo ^mere mibi dearmamctario tuo: ét eóferrenóabnuas arma iudiciæ £ Sum ein laboriofus:étiâ nunc fub magno honore peccator:ueteran^in numéro pec/ cato^:fcd æterno régi nouus in corpore tyro militiæ. Sapientiâ mudi mifer bueufep miratus fum:êt per inutiles litteras reprobataep prudentiam deo dultusét mutus fm» Podqinueteraui inter mimicos meos:ét euanuiin cogitatióibus meis:leuaui oculos mcos in montes ad præcepta legis: amp;nbsp;gratiæ dona fulcipiés : unde mibiauxiliGuenit a dno:quino fm iniquitates retribuês:illuminauit cæcu:folqit compcditQ:bumiliauit credû male:ut engere^bumiliatu pie.Sequorigic nó æquis adbuc paffib”magna iu/ doK ucdigiadi podïm ofonibus uedris apprebendere: in quo dei mifcratióibus ap' prebenfus fum.Rege ergo paruulu in terra reptanté: ét tuis greffibusingredi doce. Nolo cm in me corporalis ortus magis q fpiritalis exortus ætaté confideres. lt;ß.uippc ætas mibi fm camé ca ed:q fuit ille ab aplis in porta fpeciofa uerbi potedate fanatus, In natalibus aGtaiæ illius adbuc mibi tempus infantiæ ed:quæintentatis xpo uulneri bus imolata digno fanguineagni uic|im3 præcuciirrit: étdominica aufpicata epadio/ nem: Atepidco ut infante adbuc ucrbo dei ét fpiritali ætate ladentem:cduca uerbis tHis:ubcribus fidei fapientiæ cbaritatis inbiantem.Si officium cómunccöfideras fra/ ter es:li maturitatemingenq tui ârfenfuû:pater mibi es.Etfi forte fis æuo iunior:quia te ad maturitatem menti honor feniorem prouexlt: Ar iuuenem cana prudential.

â–  SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXXII

Fouc igir iV corrobora me m Gens Htteris amp;lt;nbsp;;fpiritalibus ftudijsttcmporcCut dixi)rc? Centern : amp;nbsp;ob boe poftlonga difcrimina:poftmulta naufragia:ufu rudern: uix duni à fluebb^ fcCculi emergcntem:tu qui lam folido litore cóftitüt’:tato cxcipe fïnu:ut in porta falutisdi dignu pvitas:panternauigemus.lnterca me de pCriculis uitæiftias âr profando peecatoÇieuadere nitentem:oratióibus tuis tanq tabula fuftine: ut de boe mundo quafi de nautragio nudus euadam.Idcirco cm me leuare farcinis:^ Ueftimé; tis onetantibus exucre curauuut undofum boeqd inter nos 5e dcû: peceatis interla/ tranfibüs féparat:præfentis mtr falam:ómiamiclu earnis:amp; cura did fequetisnuben/ te âiadiu-uâte cbnfto expedit^enaté : neep id me pfecifte glorior:qc^ Ô^ fi gloriaripoP (cm:in domino glortarer:Cuiuscft perficere quod nobis adiaCet uelle:Sed cócupifcit adbuc anima meâ defiderareiudiCia domini. Vide quandoaffeqda^ effeciSdeiuoluz tatum:quiadbuc ipfum defidcrare defiderat: il^d ’ in me tarnen cft:dilcxidecorc do mus fanclr:^ quanta in me fuindegerâ abicH^eflc in domo domini.Sedcui plaçait Icgregare me ab utero matris mex:amp;;ab amicitia carnis amp;' fanguinis ad gratia faam trabere: eidem plaçait inopem me omis boni meriti:fufcitare de terra 5e de lacumife riaruiac de luto fecis educere:utcollocaret me cuin principibus populi fui: ói !partem meâ in tua forte poneret:ut te præftâte meritis officio fociat' ’æquarer.Præfumptiôe 5 igic no mea fed placito Ô^ ordinatione dominiifratcmitatis tuæ mibi feedus ufurpâs : tanto indignus honore me dignor:quia tepro tua fanctHate certo fcio. Nam uenta/ tem fapismon alta fapere:fcd bumtUbus congruere: Idcoqj prompte amp;nbsp;intime recc*' pturum fpcro cbantatc bumilitatis noftiæ. i^vam ouidem iam rccepiffe te per bea/ tiftimu facerdotem Alipiû : quia dignac patrcm noftrû côfido. Is cm line dubio de fe tibi exemplu præbuit nos ante noticiam Ôdfupra mentir diligcndnqui incognitos fibi nos Se longinqua fali intercapedinc difparatos:fpirituucræ dilcclionis:qui ubic^ôd pe nctrat â^ enundttur:amp;; uidcrc diligcndo potuit: d^ailoquendo pcrtingcrc.Hicnobis prima affeftus fui documenta: (i‘cbaritatis turpignora in fupradiHo munere libroru dédit . Et quanto ftuduitimpendio ut fanclitatem tuammon ipfms tanta ucrbis : fed plenius eloquentia Sefide tua cognita:non poffemus amarc mcdiocntcr: tantope re curaffe eundem crcdimus:utnos uiciflimipfius imitation e plunmu diligas. (Gratia dei tecum:utSecftin æternû maneatiDptamus frater in cbnfto domino unanimciuc ncrabilisidcfiderantiflimeiTota domu Se omnê comité Se nnulatorê in dno fmciira^ tis tuæ plurimo ffaternitatis unanime falutamus affcctu . Pané und qué unanimitatis indicio mifimus cbaritatitaæ:rogamus accipiendobenedicas.

IfBeatiAuguftmi ad Paulinu:Egre SedolétCr ferétis illi^ abfentia' :Simulóecius fan/ clu propofitu amp;nbsp;uebemétiffimâ cbantatc cômendâtis:Atep ad fincerc Serede fenpta fua relegenda cxorantis.Epta^XXH.

®mino ucrc fando Se uenerabilitSe cximia in ebrifto Iaudeprædicando:fr3tri ^ Paulino:Auguftinus in domino falutê.® bone uir Sx bone frater : latebas ani/ mammeam:Se eidico ut toleret:quid adbuclates oculos meos:Seuixmibiob

temperat:imonóobtempérât. An uero tolérât.' 'Cur ergo me extradatdcfiderium tui apudipfam intus ammä'Nam fimoleftias corporis paterer: amp;nbsp;fi non perturbarec æquitatemanimimci rede illas tolerate dicerer. Cum autcm non æquo animo fcro: ^ te non uideo: intolerabile eftiftam appellate tolerantiam. Sed quando tu talis es: èffe fine te fortafte intolerabilius toleraretur.Bene eft ergo quia æquo animo fette non poflum.lt;ß_uod fi æquo animo fettem:æquo animo ferendus noneffem.Mi'' rum eftffed tarnen ucrum quod mibiacciditidoleocp te non uideo:lt;V meipfum eon/ folatur dolonka mibi difplicetfortitudo:qua patienter fertur abfentia bonorum het: ti es. Na óf bierufalé futurâ defideramus utiq{:óf qnto paticti‘’dclidcram^iplam:tan/ to patientius fuftincmus omnia propter ipfam,Mizuis igitur poteft non gaudere te ui/ fo:utpoftet quâdiu tenon uidctnon dolerefErgo ncutru poftum:ôlt;;quoniamfi pof/ fcm:immaniter poftem: n5 pofte dcledor:atcp in eo q gt;dclcdor nonullum folatiö clK K)olentem itatp mcinon fedatus : fed confideratus confolac dolor.Ne teprebendes

â–  nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â–  EPISTOLA XXXII

quæfo fanchorc grauitate qua præuales:ôlt;idicas:non reeïe me dofere: q? adbucte h3 nouenm:cum ammSmibituüm:boceft teipfumintertorem afpiciendu patefeceris» (Quid enim fi ufpia uclm terrena tua ciuitate : dididfïem fratrem ó ddiledorcm meßt ólt; !tantß là dnó actalë uirutnullu ne me dolorem fenfurß fuiffe arbitrarens ; fi no fine/ ^ rer noffe domu tuamç’Quomodb ergo non doleam:quodnondß federn tuam nouii boeeft domßanimætnætquam ficut meam nouriLcgi emm littcras tuas fluentes lac ôd mel:præferentes fimplieitatem cordis tm: m qua quæns dominû:fcntiens de illo in bonitate:0iiafferens eî elaritatem ôs bonorem. Legerut fratres amp;i gaudent infetigabi/ liter 0lt; :mcftabilitcrnamubcribus iV tarn exccHentib*donisdeubonis tai's.(QpotquoC eas legerut rapiut:quirapmnc cumlegut. lt;!^fuauisodor cbrifti:amp;gfragrat ex eis:di/ dnon poteftullæ litteræ cum te ofterut ut uideanst quantum nos excitent ut quæra/ ris:Nam amp;' perfpicabilêfedut amp;'defiderabilem. (Quanto enim præfentiam tuamnoz bis quodâmodo exhibent:tanto abfentiam nos ferre non finût,Amât te ornes irt eisj Ô^amariabs te cupiût. Laudatquot; cV bencdicic de‘’:cui’ ’gratia tu talis es.lbiexcitât ebriz ftus:ut uentos ÔZmaria tibi placare tendenti ad ftabilitatem fuam dignei ^ a legentib^. Ibi coniunx excitaturinô dux ad molliciem uiro fuo:fed ad fortitudmem redux in of/ fa uiri fui:quam in tuam unitatem redaSam amp;nbsp;redditam: Ó^fpiritalib^ tibi tanto firmi* oribus: quanto caftioribus nexibus copulatamtofficijs ueftrx fanftitati debitis in te uno ore falutamus. Ibi cedri libani adterram depofitæ : Sdin areasfebricam compagi/ ne cbaritatis creclas:müdibui^ fludus imputribiliter fecant.lbi gloria utacquirac con temnic:amp; mudus ut obtineat rclinquic. Ibi paruulifiue etiam gradiufculi fïlijbabylogt; nis didunc ad pctraiuitia fcilicet cófufióis fuperbixq; fasculans. Hase atcy buiufmodi fuauiffima5lt; facratiffima fpeeÏ3cula:lfae tuxpræbét legétibusditteræ iHælræ fidei no fidæditteræfpei bonas:littcras paras cbaritatis.dluomodo nobis anbelant fitim tuam öldefideriu defeclucp animas tux in atria domini s’ (Quid amoris fancfiffimi fpirantf (Quanta opulentiâ finceri cordis cxæftuantP(Qiias agût gratias decs Q.uas impetrât a deo:Blandiores lut:an ardentiores:luminofiores:3n fœcudioress (Quid erneft q? ita nos muleent:ita accendut:ita compluût Ôrita fcrenx funtSCQuid eftquxfo te:aut gd tibi pro eis rependam:nifi ga tot*’fum tuus:in co cui^ totus es tusSi paru eft:plus cerz A te nôbabeo.Tu aßt fecifti ut nô mibi paru uideac:g me in ilia epla tâtis laudib’bono rare dignat’ es;ut cû tibi me refßdo:fi parß boe tibiputé:nô credidifte conuincar.Pa det me gdé tm boni de me eredereifed plufpiget tibi no credcre.EftqdfaciaiNo me creda talc:qualc putas: qm non agnofco: amp;: creda me abs te diligi : qm fentio 0s plane percipio:lta nee in me temerarius:nec in te ingratus extitcro.Et cu me tibi totuoffero paru non cft.(Dffcro em quern uebementiftime diligis: amp;nbsp;offero fi non qualem me efle arbitraris:eum tarnen pro quo ut talis effe mcrcar deprecaris.Hocem magis iam peto facias : ne minus optes mibiadqciad id quod fum: dum me exiftimas lam effe quod non fum.Ecce ebanffimus meus eft: ÖSab ineunte adolefcentia mibi femiliariteramiz ciffimus:gbaceximietati tuxac prxftantiffimxcbaritati epiftolä apportai.Hums no men eft in libro de uera religione:quern tua fanctitas(quantû litteris indicas)libcntifff me legit.Fad:us em tibi etia tanti uiri g tibi cu mifit comendatione locundior.Ncq; em buic tarn familiariamico meo uelim credas:quxde me fortelaudans dixerit.Senli etn etiamipfum fxpe non mentiendi ftudio:fedamandipropenfione felli iudicantem:di arbitrari iam me acccpiffe quxdam:quibus accipiendis: a domino patente ore cordis inbiare.Et fi boc in os meum:quis non conqciat:quanta deme abfente meliora: g uez rioralxt’effundatsLibrorßautem noftrorß copiam feciet ucnerabili ftudio tuo: Nam nefcio me aliquid fiue ad eorum qui extra ecclefiam dci funt:fiue ad aures fratrum fenz

B pfiffe quod ipfenon babeat. Scd tu cum legis mi lande Pauline : non teita rapiant qux per noftraminfirmitatem ueritas loquitur : ut ea quxipfe loquor:minus diligcnz ter aduertas:ne dum auidus bauris bona âsreda quxdata miniftroinon ores pro pec cans äs erratis quxipfe committo. In bis enim fiaduerteris qux tibi rede difplicebfit: egoïpfe conlpicior : Inbis autem quxper donum fpiritus quod acccpifti: rede tibi

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXXIII ’

1^5.5$. placent in libris mcis;illcamandns:îllc prædicandus eft: apudquem eft fons uttæ: amp;nbsp;«Xoil.ij, in cuius lumine uidebimus Iumen:0lt; !fine xnigmafc Ô^ facie ad faciem:nuncautemm aenigmate uidemus.In bis ergo auæipfe de ueteri fermento erudaui : cum ea legens agnofco:meiudico cum dolore.ln bis ucro quæ deaçvmis Gneeritatis amp;rueritatis(do «,CorI»4* no dci)dixi:exulto cum tremore.Q.uid emm babemus quod non accepimuscApad deum enirnmelior eft:qui maioribus Arpluribustg qui minoribus amp;nbsp;paucioribus do/ nis dei diues'eft : quis negatf'Sed rurfus melius eft nd de paruo dei dono gratias ipG agere:gfibiagi ueliede magno. Hæc ut ex animo femperconfitear : menq; cor a lin/ ‘®‘5»*7» glia mea no di(fonet:ora pro me frater ; (Dra obfecro ut no laudari uolens: fed laudas inuocé dnm : amp;;ab mimicis meis faluus fiam.Eft etiam aliud quo iftu fratremamphus® diligas:Nam eft cognât^ uenerabilis amp;*uere beatiepifcopi Alipiy.quem toto peftore amplederis amp;merito.NamJquifquis deillo uiro benigne cogitât: de magna dei mife ricordia ä^ de mirabilibus deimuneribus cogitat.lfacp cumlegiftet pentioncm'tuam: . q defiderare teindicafti:utbiftoriâ fuâ tibi fcriberet: â^ uolebat facere ^ptcr beniuo/ létiam tuamn^ nolebat propter ucrecundiam fuam. Qiicm cu uiderem inter amoré pudorétp fluftuantem: onus ab illo in bumeros meos franftuli: Nam boe mibi etia p cpiftolam iuftit.Cito ergo fi dominus adiuuerit: totum Alipium inferam præcordqs tuis.Mam boefum ego maxime ueritus:ne illc uereretur aperire omnia:qua£ in cum dominus contulit:ne alicubi min’intelligcnti:Non enim abs te folo illa legerenif: nó diuina munera concerta bominibus: fed feipfum prædicare uideretur. Et tu qui nofti quomodobæc legas: propter aliorum cauendam infirmitatem: fraternacnoticiæ de/ bito fraudareris. iam feciflem: iamqj iliu legeres:nifi.pfcclio fratris improuifa rc/ pen te placuiffet.Quern fie commendo cordi amp;nbsp;linguætuæ: ut ira comitem te ei pr«/ beas:quafi non nuncillum: fed mecû ante didieeris.5ienim cordituo non dubitaue/ rit aperire feipfum:aut ex omniaut ex magna parte fanabitur per Imguam tuâ. Volo enim eum numerofius contudi eorum uocibus:quiamicum non fæculariter dihgût. Filiumautem cius:filium noftrum:cuius etiam nomen in aliquibus noftris libris inue nies:amp; fi ad tuæ cbaritatis prxfentia ipfe nó pergcret: ftatueratIittcris in manu tua tra dere:cófolandu:exbortandüï inftruendum:nó tam oris fono g excmplo roboris tui. Ardco'quippeut dumadbuextas eius in uiridifceno eft : çiçania conuertatin frugé: amp;nbsp;credat expertis:quod experiri periculofe defiderat. Nuncergo ex eius carmine di exepiftola quam ad eummifnintelligit bcniuolentilGma Armanfuetiftima prudentia tua:quid de illo dolcamtqmd timeam:quid cupiam.Nec defpero affuturum dominu: ut per te miniftrum eius tantis curarum aeftibus liberer.Sanequia multa fcripta no/ ftra Icclur’ es:multo erit mibi gratior diledio tua: fi ex bis quæ tibi difplicuerint emc/ daueris me iuftus in mifcricordia:d^ argueris me.Non enim talis es: cuius oleo time/ arn impinguari caputmeum.Fratres non folum qui nobifcum habitant:lt;Sk :qui ubi/ libet habitantes deo panter feruiunt: fed propeomnes qui nos in cbrifto libenter no/ uerut:falutant:ueneranc :defiderât germanitatê:beatitudinem: bumanitatem tuam. Non audeo petere:fed fi tibiab ecdefi'afticis muneribus uacat : uenias 0^ uideas quid m^um fcntiat Africa.

^Paulmiad fancium Auguftinûlterato iuxta prions epiftola:mente fcribentis:Ac il Ims prxfentia cxoptantis.Epla.gt;ÖCXIII._

©mino fratri fanâoamp;unanimo Âuguftino: Paulin*ÄrTberafia peccatores. P lam dudum frater in cbrifto domino mi unanime:ut te in fancis Örpqs laborG quot;^^.^ bus tuis nefcientemagnouuabfentcc^ uidiitota mente cóplexus:alloquio quo eg familiar! ategfratemo per ktteras audire properaui . Et credo in manu Arm gratia dominiifermonem meum ad te fuiffe perlatum: Sed morâte adbuc puero: quemad tealiofcg dilecfos acque deo falutandos : ante byemem miferam*:non potuimus ultra amp;nbsp;officiu noftru fufpendere:0 ^defiderium fermonis tui cupidirtimu temperate. Seri/ nunc:fi priores ad te litteraenoftræ peruenire meruerunt:aut pri/ ; tuas peruemcndi fcdicitas non fuit.Sed tu fratetfpiritaliter omia

Î8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA XXXIIlï indicans: amorcm in te noftrumnepéndas officio folo: aut tempore Iitterariim’Dógt; minusenim teftis eft : qui unus atq; idem operatur in fuis ubicp cbaritatcm fuam ; iam abindenobis exquo te bénéficie » ucn crabiliLim cpifcopornm Aurdijamp; Ahpippcrtna in manicbæos opera cognouim^:ita inditam dilecfionem tuam: utnobis non nouam aliquamamiciham fumeré : fed quafi ucterem cbaritatcm refumere uidercmur. Dex nieç nunc amp;' fi fermone:non tn tanq A affeclu rudes fcribimus : teq; uiciflim in fpG per inferiorem bominem quafi recognófcimus.Nccmirumfi äfabfentes affumus uobis: Ôiignoti nofmet nouimus:cum unius corporis membra fimus:unumbabcam^capOt: unap^rfundamur gratia:uno pane uiuamus:una incedamus uia:eadem babitem*’doz mo.Deniq; in omnequod fumus:tota fpeac fide qua Hani*’in priefentiinitimur in fuz turum:tamin fpiritu q irt corpore dominiunum fumustne fimus nibil fi ab uno excida mus.Qaantulum ergo efftep abfentia corporalis nobis inuidetnoftri : nili fane fmefu iftumtquo pafeutur oculi temporaliumcxpeclatores : quäuis nee corporalis quidcnl grafia:temporalis in fpiritalibus dici debeat:quibus etiam corporumxferniratcm regt; lurrecfio Iargiec:utaudemus in uirtute cbnlh : dk’bonitate dei patris ndindigm præ/ lumere . (Cuare utinam boCquocp nobis munus annucrcf gratia dei : per dominurrt noffrumlefum cbriftum:utetiam in came faciem tuam uidcrcmus:non folum defigt; dcrijs noftris magnum conferrec gaudium : fed etiam mentibus lumen acerefeeret: d:‘ extua copia locuplctareturinopia noftra.Qi’od quidem (Vabfcntib‘’largirt pox tes:bac pra:fertim occafione:qua nlq noftri unanimes amp;cbariflimi nobis in domino : Roman^«^ Agilis:quos ut nos alios tibi commendam^iin nomine dominireuerten/ tunopere cbaritatis impletonn quo tüæ cbaritatis affeftu fpccialiter utanc rogamus* Nofti enim q celfa pronnttataltidimus fratrnfratrem adiuuanti. Per bos : fi quo me gratiæ:quæ fibi data cibdono rcmaneran uoles:tuto facies.Sunt enim uclimcredas unum cor: amp;'una nobifeu in domino anima. Cratia dei tecum (uteft) in æternS max neat frater in cbrifto domine unanime:ucnerabilis‘.dilcft:iflimc:amp;^defidcrabilis.(D,mx nes in cbrifto fanclos:quales tibi cobierere no dubiu eft : a nobis faluta.Comcda nos oS'fiusianclistuttecu pro nobis orare dignenA

®Beati Auguftmiad Paulin urn ô.'Tberafiam:Depræfcntia ^iucudoaduentu fraz trum Romani â: *Agilis gratulantis:amp; præfentiam illoi^ affeclan tis:Illoruq:mtæ ÔV.ftà tus integritatem comendanfis: Ateg libres de libero arbttrio fe ad illos trafmififteaflé rentls.Fpiftola.XXXUUx.

L^^^VDminis dilecfiftimis amp;' finceriflïmis: uere beatirfimis : atq; abundantiffima dei 1 »ratia prxftantiftimis fratribus Paulino amp;nbsp;tberafix:Auguftinus in domino fa 'K^,^_^utcm.Cum lifteras meas quibus refpondipriorib^ ueftrisifi tarnen ueftris lit tens ullo modo a me refponderi poteft:celerrimeoptaucrim tienire in ueftræ eban/ tatis manus: ut quo pacloabfcns cito poftem effe uobtfcü:lucru mibiueftræ cpiftolæ contulit tarditas mea. Bonus dominus qui bon tribdit fiepe quod uolumusi ut quod malimus attribuât.Aliud eft enim qdaccepta epiftola mea fcripturieftistaliudqdnó accipiédio fcnpliftis.d^Liod cü Ixtiflimelegcrcm’tdefuifictnobis certc ifta Ixticia : fi utoptauim’ maximeep uoluim’:cito ad ueftram fanditatc nfæ litterx pmeaftêtiNuc uero ôiibæcbabere fcripta : iV illa fperare rcfcripta igaudio cumulatiorc deleclat. Ita necnoftra culpa accufaripotcibeV domini largtor benignitas fccit:quod noftro defix derio conducibili^cfle iudicauir.Aandos fiatrcs Romanum tV Agilem aliam cpiftoz lam ueftra audientc uoces atq; reddcntem:ólt; ;fuauiftimä parte urx prxfcntiXtqanoz bis uifendis inbiaramus auidius : cü magna in domino lucunditate fufcepim’. Vnde aut quando:aut quomodo:ucluos prxïfarcmelnos poflcmus exigcre:utnOs de uo bis tantafcribendo doceretis:quanta corum ore didicimust Aderat etiamquodnuP li ebartxadeffe poteft: tantum in narrantibus gaudium: ut peripfumetiam uultunl oculofeploquétium:uos in cordibus eorum fcriptos cum incfFabili lxticia legerem^* Hoc quocßamplius erar:cp pagina qualibet:quantacuncp bona fcripta contineatmibil ipfa proficit:quauis ad profe^um explicetur aliorum. Hancaufem epiftola ueftram

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXXIIII

fratcrnam fcilicctanimam:ficin corum colloquio Icgebamns: uttanto beadorap^ parerctnobis:qnto ubenus conferipta effet ex uobis. ItacgiHamadeiufdem beatatts imitanonemtftudiofiflime de uobis omia pcrcunHando in noftra corda tranflenpfi/ mus.Necideo tarnen eos tam cito a nobisdicet ad uosremcantestfine moleffia padi^ fumlVidetc cm quæfo nos gbus quaticbamuraffcâib^. Tanto utiq; dimittédicrant* uelocius:quanto uobis impenfms obedire cupiebant.Sed quanto id cupiebant ma/ gis:tanto uos nobis præfentius exbibebant:Eo quippeindicabant: ^ cbara uedra ui' icera effent.Tanto igitur eos minus dimittere uolcbamus:quanto iuftius ut dimittc/ rentur:inftabant; ® rem non ferenda : nifi a nobis ifta difcefkone non difccderemusï nifi unius effemus corporis mébra:unum baberemus caput:una perfuderemur gra/ tia:uno pane uiucremus:unaincedcremus üia:eadem inbabitaremus domo.Cur cm nó cifdem etia uerbis uferemurfAgnofeis ern credo bæceffe exepfa ucftra. Seri cut potius bæc ueftra fint uerba Smea:qüæutuç g uera funt: tam anobis ab eiufdcm capi ris communioneproueniStP Et fi aliquid proprium uobis donatum babent:tantoma/ gis ca fic dilcxi: ut obfiderentuiam peeforis mcimecg a corde ad linguam meamuerba tranfire fineréndonee tanto priora qnto funt ufa procederent.Sancli fratreS amp;nbsp;dilecli deo:noftralt; ^ inuicem membra:quis dubitct nos uno fpiritu ucgetarimifi qui non fen tit qua nobis dilccdonc uinciamurCVellem tarnen fcire: utrum baneabfentiam cor-* poralemtuos patientius g nos facilius toIeretiscSiita eft:fateor non amo iftam fortitu dinem ueftram:nifi forte ga nos tales fumus:ut min*a uobis defiderari:g uos defidera re debeamus.In me certe fi effet patientia ueftra: abfenna: perfcrendae: difpliceret mi bnSegniter em agerc ut uos uiderem. Quid aStabfurdius g fortitudine fieri fegnio* rem C5cd qua ecclefiaecura ten ear ; ex boc ueftra cbaritas oportet : attendatiq? bca tiftimus paterValerius qui uos nobifcum quantum falutetiquantumfitia tiaudietis ex fratribusmec prefbyterum me effe fuum paffus efttnifi maiorcm mibt coepifeopatus farciqam imponeret, Quod quidem quia tanta eins cbarifate: tantoq populi ftudio dominû id uejle credidi:nonnullis iam excmplis præcedentibus:gbus mibiomnis ex cufatio claudebatur:uebemcntertimui excufare. Sed quang iugumcbrifti per feipß leue fit: ék farcina leuis:tn ^pternoftra afperitatematq infirmitatê : fi gd me mordet! boc uinculum:3tq; urget boc on us:incffabihtcr mibi aliquanto ueftræ præfentiæ fob/ tio tolerabilius amp;; portabilius redderetur. Vos audio curis eiufmodi expeditorcs b / bcrioref^ uiucrc:quare non impudcnter ego rogo uos.ä:pqftulo Ôé flagito:ut in Afri cam : maiore talium bominum fiti : g ficcitatis nobilitate laborantem : uenireidigne/ mini. Seit deus quia non folum propter defiderium meum: neq; folG propter eos qui uel per nos ueftrum propofitum : uel undecun^ fama prxdicante didicerut: fed etia propter exteros qui partim non audiunt:partim audita non crcdunt:tamcn poflut co perta diligere:uos iftis terns etiam corporaliter adeffe cupim*. (Quauis enim fedulo atc^ mifericorditer id agitis :tamen etiam coram bominibus regionum noftrarum lu/ ZDattK.f. ccant opera ueftra:ut uideant bona facia ueftra: amp;nbsp;glorificet pattern ueftrfl qui in cac/ ïOattB.4, Jis eft.Pifeatores uocante domino:qgt; nauiculas amp;nbsp;retia dimiferufit:omnia fe dimififte:

amp; dominum fecutos effe etiam commemorando:laetati funt. Et reuera omnia cótcm nit:qui non folum quantum potuit: fed ctiam quantum uoluit babcre cotemnir. Sed in eo quod cupiebatur:oculidei teftcs futnn co quod babebatur«V bominum.Nefeio äuo autem modo cum fuperflua 0^ terrena diliguntur: artiusadepta g concupita coz ringut.Nam unde triftis ille difceftit:aui confilium uitææternæ côfequendæ:qux/ rebatadomino:Cum audiftet uendenoa effe omniaXua:ólt;!diftribuenda effe pauperi/ bus:ófbabendum tbefaurum in cxloifi uellet effe perfcclusinifï quia magnas:uteuaiV geliumloquitur:babebat diuitiasfAliud eft enim iam nolle incorporate quæ défunt: aliud lam incorporata diuellerejlla uelut cibi repudiand'tilla uelutmembra præcidun* tur.(Quanto igitur Ôrquantum mirabili gaudio: noftris temponb^ cbriftiana cbaritas confpidtiper domim enangclium cumlxticia fieri:quod ex ore domini cum trifticiai dmes audmit;Quang nullis uerbis explicem conceptionem ac parturitionem cordis

J 8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLÄ' XXXV

tnentamen qüià prudchtcramp;picmtcïhgtósnon cfîciftam uenranxbofenhumahäi • fedin nobis donum gloriam.Nam amp;nbsp;inimicS cautiffimeintuemtni: dcuotiBimeq; agPgt; tis:uttanquâdifcipulicbrifti:bumiles cordeÔ^mifcs fitisiVtik^ cnHn terrchaopüichgt; * tia tenetur bumiliter:q ruperbcrdinquitur.lt;C.uia ergo tè^cihtçHîgitis hon baheede ueftram fed domim gloriamtindetis q parua amp;nbsp;cxigua dixerim. Dixiemm delaudib* cbnftnquibus funtlingnaeimparcs angclorum.Hancergo cbrifh glon'amt Ctiamocu lis noftrorum bominum cuptmusadmoueri jin uho coniugio:propobta urnqi lcxui calcandæ fuperbiaemo defpérahdæ pcrfcclionis exempla.Ncfcio fi quicqüâ mil'ericor H dins agitis : q fi tantum uelitis latcrCtq? tales dhs : quantu tales efle uoluiftis. Vetuftix num impijsquoq; miferabilcm puerum uefttæ benignitati cbantaticp ccmmcndod caufas ealamitaris df peregrinationis cnisaudietis exipfo.Mamamp;rpropofitum cius quo feruituru fc cGc polliceturdco:tempus prolixius: de 'atas robuftior: 2k tranfaftus timor certius ihdicabüht.Tres Iibros(atq5utinam tarn grandis quxdioms ita explicâ tores ut grandes:tanto minus metuens in te laborcm legendi : quanto ardorcm per/ fpicio dingendi) mifi fanclitati dv cbarttati tuæ: Namquæftio eorû de libero arbjtrio eft.l-{os aut[non babere:automnes nó babere fratrem Romanians fcio:per quêpror peomniaîquæ qbuflibet auribus accômodata fcribere potni:lhidio in nos tue nöap/ portâda dedi:fed ad legédaludicaui. Habebatcnim ia ille omia feeiiep gedabat : Per eumautem prima rcfcripta trahfmifi. Credo lam expertam fanaitatem tuam fagaaz täte fpiritali : quam tibi dominus tribuittquidiHc uir boni animo gerat : Ódquæ in iHó infirmitate pars daudicet.Vndèbumanitati dV cbantati tuæitamipfumqfikum eiust legifti ut fpero q follicitüdihe commehdaucrimidV quanta miblnécelTitudihc copula ti lint. Aedificetcos per te domin'’: quod ab illo magis petendû eft : Nam id tu qucz lis noui.Aduerfus paganos te feribere didici ex fratnbus.Si quid de tuo pecrere mez remurhndiflèrentermitte ut legam’: Nampeclus tuum tale domim oraCulum eft:uC exèo hobis placita contra implicitatdraduerfus loquaciftimas qüæftiones;cxplicatiO fimadari refponfa prxfumam’. Libros beatiffimipap^ Ambrofq credobabcte fartz ditatem tuam.Eos autem multu defidero : qtios aduerfus riohnullos imperififtimoS êk 'fiipcrbilfimostqui de Platoms libris dnm profeciffé contendunt : diligcnnflimc dr copiofilTime fcriplit.Beatiffim’ frater fcuer’de codlfciplinatunfo miIcnitanx antifteS Ö nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ecclcfix;bcneapud eandemciuitatem fratribus cognit’tdébito nobifcum ofticio fan

ditatcm ueftram falutat.Fratres quotpomncs nobilcü domino feruïentes: tam id fa/ cmnttq uos defidcrantitamuós defiderant:q uos diliguntiódtam diligunt:q cftis boz ni. Panis quem mifimus ubcrior benedidio fict:diledionc accipientis ueftratbenigni tans.Cuftodiat uos dns ab ifta generative in æternû: domint dilcctiBimi dr fineerilTi/ ijiyere benigni ftdabQdan tiffimadni gratia oræftantiftimi fratres.

tPauliniad A1ipium:pentateucbumbeati Auguftini fe recepiBeiEt ad ilium Eufebq de temporu biftoria librS tranfmifilfe atteftantis: Ac de ftirpe 0duita iHms certior fieri cupientisiuitaqi dr origine propria decl3rantis.Epla.XXXV.

(Dmino merifo bonorabili drbcatiffimo patri Alipio: Paulin’ drTberafia pec

4 Lafores . Hxc é uera cbaritas : baeeperfeda dilcdio quam tibi circa bumilitate hoftram ineffe doeuifti:domine uere fände Sidmerito beatiftime ac defidera z bibilis.Accepimus enim per bominem noftrum lulianumdc Cartbagme reuettente litteras: tantam nobis fanditatis tux lucem atferentes:ut nobis cbanta tern tuam noh agnofcere:fed recognofeere uideremur.duia uidelicet ex illo qui nos ab origine mu dl prædeftinauit fibncbaritas ifta manauit;in quo fadi firm’ autequa natitquia ipfe fez '^^3.99, cit nos: d/ non ipfi nos: qui fecit qua? uentura lunt. Huius igitur præfeientta dropère format! in fimilitudinem uoluntatutd” unitatem fidei: uel unitatis fidem prscuemenz te noticia cbaritate connexi fimus: ut nos inuicem ante corporales confpedus reuez nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ lanfe fpintu nofceremus.Cratulamur itacp 2lt;gloriamur in domino: q unus atq; idem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ubitp terrarum operatur in fuis diledionem iuam fpintufando : quern fuper omhehl

Æ’ ÃŽ

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXXV

camemeffudit : fluminis impctu laehficans duitatcm fuam. In cuius te ciuibus prinz cipalem cu principibuspopulifuitfedcapoftolica merito collocauit:nof£^etiamquos erexit clifos:0 ^ de terra inopes fufcitauit ; in ueftra uolmt forte numerari. Sed magis gratulamur in eo dominimunere:quonds in pedoris tui babitatione coibtuit: qmqj ita uifceribus tuis infinuare dignatus eft:ut peculiaremnobis cbaritatis tuxfiduciam uendicemus J-Iis officijsatcp muneribus prouocati: ut nos diffidenter: aut leuiter te amare non liceat.Accepim’enim infigne amp;i prxeipue dileftionis ô^ follidtudinis tuxK op^:fancb 0( 'perfecli in donsino cbrifto uiriifratris noftri Auguibnilibrns quincp con/ ar.fttl clplm’ feSum:quod ita miramur atcp fufpicimusmt diftata diuinitus uerba eredam*. Itacg b/' ducia fufcipieda: nobis unanimitatis tuae: à; adipfu fcnbere aufi fum^: dq nos ilh p te: 0; de iperitia exeußdos lt;51 ad ebaritaté cômendâdos præfumim*: fieut amp;nbsp;oibus Iclis: quo^nos lt;VabfentiG offices fofpitare dignat*es:pari.pculdubio curatur*affeclu:ut p (anebtatem tuaminoftris inuicem falutenc obfequqs:^^ in dero fonditatis tuxeomiz testât in monaflerijs fidei ac uirtutis tux xmulatorcs.Nsm amp;nbsp;fi in pqpulis:acfuppoz pulum agas oues pafcuxdominr.regms follicitis uigil pallor excubqsjtamen abdica tione fxculi:0^ repulfa carnis ac fanguinistdefertum tibppfe fecifli: fecretus a multis t iiocatus in paucis.Sanc uicario aliquatenus muneredicet per omniatibiimpar: ut iuf feras prouidi: illam Eufebij uenerabilis epi coilantmopolitani : de cunftis temporib* biftoriam.Sed in boc fuitobtemperandi moraiqd in fmclutuoiqaipfcnon baberem bunc codicem: romxrepertapud parentemnoftrumuere fancliflimu Dommonem qui proculdubio promptius mibi paruit in boc beneficiotquod tibi defercndum ludi cam.Verutamen quia 0^ loca tua mibi fignificare dignatus cs:utipfc monuidi: ad ue/ nerabilem fodum coronx tuxipatremnoftrum Aureliu ita feripfimusmt fi nunc bip' pona rcgione degeresnllo tibilitteras noftras:amp;;tranferibenda in cartbagine mebraz na mittere dignaretur. (Quod Ô^ fanclos uiros quos indices cbaritatisipforum tuo ferz mone cognouimus:Comitem ó(Euodiumrogauimus: utbxcfcribcre ipfi curarent: ne uel parenti Dommom diutius codex fuus deforct:âftibi tranfmüfus fine neceftita te redbibendimanerct. Specialiter autem boc a te pcto : quoniam nie immerentc 6(b inopinantem magno tuiamore complefti: ut pro bac biftoria tempora ; referas mibi omnemtux fanclitatis biftoriamiutqd gcnus:unde fis domo: tato uocat‘’a domino: quibus exordijs fegregatus ab utero matris tuxtad matrem filiorum dei proie Ixtan tetabiurata carnis 0« :fanguinis ftirpe tranfieris: drin gen* regale óffacerdotale fis traf Iatuse:differas.4tJuod cnim indica ftuiam de bumilitatis noftræ nominctapudmedioz lanu te didicifleicu illic initiareris:fateor curiofius me uelle condifcere:ut ex omni par te te nouerim:quo magis gratuler:fi a fufpidendo mibi pre nro Ambrofio:uel adMe inuitatus esmel ad facerdotium confecratustut eundem ambo babere uideamur au/ Soré.Nam ego amp;',fi a Delpbino burdegalix baptiçat*:a Lampio apud barcilonâinB| fpaniaiper uim inflammatx fubito plebis facratus fim:tamen Ambrofij fempcr óf diz ledione ad fidem nutritus fumiA nu«n faccrdotü ordine confoucor. Deniq; fuo me clero ucdicare uoluit:ut óffi diuerfis locis degamtipfi* prxfbyter cenfear.Sgd de me nc quid ignores’.fcias antiquiffimum peccatorcm : non ita olim de tenebris amp;nbsp;umbra mortis educlum : fpiritum aurx uitalis baufifte : nee ita olim pofuilTc in aratro manu: Öfcrucem domini fuftulifte: quam ut in fincm perferre ualeam*: orationibus tuis adz ïuuemur.Accumulabitur bxcmentis tuis merces:fiinteruentu tuo onera noftra re/ leuaueris.Sanclus enim laborantemadiuuâs:quia fratrem non audemus diceretexal i tabiï ficut ciuitas magna.Et tu quidem fuper montem ciuitas xdificataes:uel accen/ fa fuper candelabrumluccrna in feptiformiclaritate colluccs : nos fub modio pcccaz j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;torum delitefcimus:uifita litteris tuis:amp;: profer in lucem in quaipfe uerfaris:fuper au/

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rea candelabra confpicuus.Eloquia tua lumen femitis noftris erunt:ófoleo lucernx

X, , tux impinguabitur caput noftrum. Et accendei f fides: cupide fpiritu ons tui cibum

** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mentis amp;nbsp;lumen animxfumpferim’.Pax 0« :gratia dei tecüióf corona lufticix tibi ma'

neat in die illo:dominc pater merito dilecliffimc: ucncrabilis âr exopfatiflïme,Bene/ dictos ianclitatis tux comités 0lt; ;æmulatores in dommofratres: ii dignanc noftro fam iecdefijs q in monaftcrijs cartbagini:tbagaftx:bipponæregio:0i itons parroebijs tuis atep omnibus cognitis tibi per Africamlocis:domino catbohee feruicntes:multo affez ctu 6dobfequio faiutari rogam^.Siipß membranä fandi Dommonis accepcris ; tranP feripta nobis remitterc dignaberis.Et boc rogo fcribas mtbi quern bymnu meum co/ gnoueris.Panemunu fanaitati tuxunitatis gratia mifim*’:in quo etia trinitatis folidigt; tas contincc,Hunc pane eulogia effe:tu facies dignati de fumendi.

(TPauliniârTberafiæad Romanianu:de eo q? fandus Auguftinus datus effet coad/ iutor Valerio bipponenfi epifcopoallum certiorem reddentium: Simul amp;nbsp;pro falu/ te Licentijadolefcentis eruditiffimi comprecannu:amp;ad eSdem carmina quædâ Au guftinianx xmulationis prouocatiuaxonfcribentiu.J^ti ’lQÖCVL, ।

®mino merito prxdicabili 0, ^bonoran'do fratri RomanianotPaulm^ â^Tbez Œ nbsp;nbsp;Walia,Pridic q bas dafemus:rcueifis ex Africa fratrib^noftris: quorumexpez

ciatione nos pendcre uidifti optatiffime fanftoÇi0^cbariffimofSiuiroru inde epiftolas recepcram*’:id eft Aurelq:Alipip AugHftini:Profuturi:Seueri:iä omniû paz riter epifcoporum* Ergo tot fandorum talmm recentiffimis fermonibus gratulantesr properauimus ad te noftram referre Ixriciam : ut tibiquoep expeclatu in peregtina z 'tióefollicita gaudiSffeftiuiffimis conferrem^mdieijs.Siforte eadem deuenerabiltb’ igt;iamantiffimis uiris: p aliaruaduent' ’nauiu cóperifti:per nos etiâ repetita accipe : 0^ quafirenouatjibilaritate rurfus exulta, (^dfiprimus bic a nobis tibinuncius ueniet: gratulare tantamin,tua patria ebantatem ebrifto donante partam:utquicquid illic diuina prouidentia gerat:mirabilis femper (ut fcriptum eft) in fandis fuis: uelprimi: uclcum primis fciamus.Non autem tantum boc fcribimus gratulandum q? epifcopaz turn Auguftinus acceperit:fed q »bac dei curam mcruerint Africana: ecdefiæmt uerz ba cacleftiaAuguftini ore perciperent:qui ad maiorem dommici muneris gratiam no uo more profecius ita confecratus eftiut non fuccederet in catbedrqcpifcopo;fedac cederet.Namincolumi Valerio bipponenfis eeelefiæ cpifcopo: coepifcopus Augu* ftinus eft.Etille beatus fenex:cuipuriffimam mentem nulla unquam liucntis inuidiae macula fuffudit:dignos(fuicordis pace)nunc ab altiffimo frudus capit : ut quem fuc/ cefforcm facerdotïj fui fuppliciter optabat:buncmereretur tenere collcgam.Credi neboc potuit antcqua fieretC Sed in bocquoq;omnipqtentis operc dicieuangelicS illud poteft: Hominib’ bxc ardua:apud deu aSt omniapoffibilia. Exultemus itacp âi lætcmur in co qui facit mirabilia folus:^ a facit unanimes babitare in domo:quoniam iple refpexit bumiltatem noftram : à; uiutauit in bono plebem fuam : qui erexit cor/ nu in domo Dauid pueri fui:amp;: nunç exaltauit cornu eedefiæfuæ in cledis fuis:ut cc^ nua peccatorum (ficut per propbetam fpondet) boc eft donatiftarum manicbseoru tç confringat.Vtinarn bæc nue domini tuba;qua per Auguftinumintonat:filq noftri Licentijimpulfet auditus.Sed ut ilia audiat aure qua ebriftus ingreditur: de qua non rapit dei fernen inimicus.Tune uere fibi fumus cbrifti pontifex Auguftinus uidebic : quia fe tunc amp;fexaudiCum fentiet ab excelfo : fi quem tibi dignum genuit in litterist bunc d/ fibi digneblturn pariat in ebrifto, Nam amp;nbsp;nunc uclim credas : flagrantiffima de ipfo nobis lollicitudine fcripfit. Çredimus in omnipotentem cbriftum : q gt;nbsp;adolegt; fcentis noftri uotis carnalibus : fpintalia uota Auguftini præualeant.Vincctur ucl inuitus(mibi crede)uincetur:piiffimi parentis fidetncmala uidorfa uincat.Simaluez rit impcrnitic fua uincere: g ^ falute luperari: ne uacuû fratemæbumanitatis officiu uidereifidebuccellato cbrifttanæ cxpeditôisâcui’procincfuquotidieadfrügalitatis N annonâ militam’.Panes qnq; tibi pariter drbbo noftro Licctio mifimus. Non em poz tuim’a benediSiont fecernere: quem clipim‘ ’cade nobis gratia penitus annectere*

f 4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXXVI 8

Panels tarnen amp;; ad ipfum loquamur : ne neget fibi fcriptu:quod de fe tibi fenptu eft» Aefcbino emm diatur: quod audit Micio. aed quid de alienis loquar:cS de proprio cun^a poftum^:amp;^ aliénaloqui non foleat efle fam captttsf(Huod dei gratia fano â^ fab uo fum*’:quibus caput eft coriftus. Incolumem te ætate § plurima: 0^ beatum femper cum tota domo tuamtcupimus babeamus in cbrifto:domine frater merito bonoran diffime amp;nbsp;dcfiderâtiftime.Audi ergo fili legem patris tuind eft fide Auguftini: amp;nbsp;no' li rcpdlcrc confilia matris tuae:qd’æqué nomen in te Auguftini pietas iure fibi uendiz cat:qui te tantillum geftauit fmu fuo:0«!aparuulis primotaHc fapientix fxcularis imz butum: nunc etiamIpiritalibus laciare Arenutrire domino gcftit uberib’’. lt;0_iioniamj te adultum ætate corporea in fpiritalibus adbuc cunabilis uagientemtuidetadbuc m fantem uerbo dei uixdum in cbrifto ptimis paffibus amp;nbsp;ueftigio titubante repentem: fl tarnen Auguftini doctrina ; tanqua manus matris î amp;nbsp;ulna hutneis inftabilcm regat paruulum.diiiem fi audias 0^ fequaris : utrurfum te fermone Salomonis alliciam:Fili coronam accipics gratiaru fuo uertici.Ettunc ucrc eris file non pban tafmate fomnia' tus:fedab ipfa ueritate formatus conful Afpontifexiuacuas imagines falfi opens imz plente cbrifto folidis fuæ operationis effeclibus» Vere emm pontifex amp;nbsp;ucre conful Licenti erisifi Auguftini ueftigijs propbeticis amp;nbsp;apoftolicis difciplmisiut facrato bea tus Heiifæ’ Heliæ;ut illuftri ApoftoloTimotbæ’’adolcfcens adbxreas:indiuulfo per itinera diuina comitatumt A^facerdotifi corde perfeclo difcasmeren : CVpopnlis ad falutem magiftri ore confulere.Satboc monitis lt;S:fbortatuu Modico cnim fermone 0 0lt; :labore te arbitror miLicenti ad ebnftu pofleincitan.lam a puens femper cs ad ftu/ dia uerftatis 6lt; :fapientia^iquod utruc^ ucre eft cbriftus:Afomnis bom fummS:ucncrsi bills Auguftini fpintuamp;ore ftammatu.Quis paru apud te ,p te ualuitc (!^id ego tan* to interuallo pofterior:0lt;iomnium illiusopum payper efficiamfSedquia amp;ilkus fa/ cultatis potentia: Artui ingenijbumanitate confifus : plcmora atq; maiora in te fpcro elaborata q elaboranda;aufus turn bifcere duplci gratiaiut dr illi uiro demnera cbarita te compararer in folhcitudine tui: Ar inter eos qui falutemtuam diliguntmel contefta to numcrarer affeefu . Nam effeefus in tui perfeclione palmarn Auguftino potiftimS deftinatam fcio. Vercor fili nc a urcs tuas afperitate temcrari] fermöis oftendenm : ÔiJ per antes aio etiam tuotcdi] mei uuln’intulerim “Sed inmcnte uenitepiftola tua:q te muficis familiarem modis intellexit A quo ftudio ego xm quondam tui non abhor ruidtaeç mibi ad tuammentemtfi in aliquo exulceraftem:deliniendam:remediu litte' ras tuas recordatus reperimt te ad dominu barmoniæomoiformis artificem: moduz lamine carminis cuocarem . d^uaefo te ut aure audias: neq; caufam falutis tux in uerz bis meis fpernas:fed piana ctiram ódmentem paternam:etiam in defpicicndis fermo/ mbus libenter accipiastquib* infitum cbrifti nomen:qd eftfupra omnenomen: banc deberi uenerationem facit:ut non poftit a credente contemm.P (l^uarc age rupe moras: Ar uincla tenacia fæcli. (Ï^uem nuc ueilciuuatimox uoluiftepiA acrf’Tlb^ilini Neemetuas placidimiteïugudni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scandcre celfa iuuat:tremorcdefcédcr^ ‘’

au centtum. puichragdem fed mira uagis præfentia reçt

Mentib*’:at fapiens nó ftupetifta anim’. Nuc te follicitat uarqs malefuafa figuris: Heu ualidos ctia uerterc roma potens, Sed tibi nate prccor:femp pater Auguftini ®ccurfet:cuctas urbis ad illecebras»

niu tanta inter fragilis difcrimina uitae Afpiciens:0d babes peclorc:tutus eris. Hoc tn Ar répétons iteruq j iterCiq; monebo. Vtfugias duræ lubrica militix:

Blandu nomébonos:mala feruit^iexit’acger.

8 nbsp;nbsp;nbsp;0 EPISTOLA , . XXXVII

^^eueri ad fangum Auguftinu familiartter uirtutes eins commendantisiôr deo gra/ tias propterea agentis.Epiftola.XXXVll.

nerabili ac defiderabililt;^ toto flnu cbaritatis ampleclcndo epo Auguftino: Seuer’.lDeo gratias frater Auguftine:cuius donü eftquiegd in nobis bono% gaüdiorum eft.Fateor:benc mibi tecum eft: multü te lego:mirum dicam:fed uerum plane:g mihi abfens (ölet efte præfentia : tam præfens facia eft abgt; fentia t'ui.Nullæ fe nobis in terponunt turbulentac acliones temporalium return. Ago quantum poffum:6lt; :fi non tantum poftum quantum uolo:quid ego dicam quan - turn uoloCNoftt optime g auarus firn tui: nee tarnen murmuroiquia non tantum ago quantu uolo: qm rurfus non minus ago quâtû poftum.Deo ergo gratias frater dul/

4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XXXVUI

viflimetbenemibi tecum eft:gaudco tecu artfus conuïn^us : Ä rut ita dicammmOimC quantum poteftadbærens tibi: redundantiam ubcrum tuorû fufeipiens uircs conv paro: fi poffimidoncus effici ad ea coiicuticnda amp;fexprimenda : ut quicquid fecreti* amp;; interius claufum curtodiunt: remotis pdlibus quasadbucladantiluggendas infez rutnpfa mibi uifccra fi poffibile eft dignene cfFundcremifcera mq mibi ut refundan / tur cupio.Vifccra tua:uifccra pinguia faginacxlefliig^ condita omni dulcedine fpiri'’ talimifcera tua uifccra puramifcera fimpucia:nifiq gt;duplici funt uinculo redimita gc^ minx cbaritatis : uifccra tua uifccra perfufa lumine ucritatis: tv rcfulgcntia ueritatc. Horum mcmanationiuel refultationi fubijcio : quo nox’mea in lumine tu o dcficiat: ut in did daritate fimul ambulate po(ïimus.lt;ï) uere artificiofa apis dcnconlfrucns fa/ uos diuim ncclaris plcnosimanantcs mifericordiam âr uentatcmipcr quos difeurres delitiatur anima mcait'v 'uitali paftu quicquid in fe minus inucnitiaqtimbecillum fen/ titircfartire ^V fuffulcirc molitur. Bencdicitur dominus per præconiû oris tuiWfdc' le minirtcrium:q'fic concinere eVrefpondcrc facis cancnti tibi domino:ut quicquid deems plcnitudme ad nos ufq; rcdundat: iucudius ctficiatur 0lt; ;gratius per tuum de/ gantern famulatum 0rfuccinclam mundiciamiamp; rfiddeaccaftum fimplcxq; miniftc/ num: quod ita rcfplendere fact's per argutias.tuas : dr uigilantiam tuam : ut perftrin/ gatoefos 0lt; :in fe rapiat.Nilitu idem innuas dominu:utquiegd in tc ddcclabile lucct: referentes nos ad iliumipfius elfe agnofcamus : de cuius bonitate tarn bonnes: dde cui’puritate ö^ fimplicitate dV pulcbritudine:purlis:fimplex 0lt;:pulcbcr es:Etilli agenz tes gras de bono tuo dno q fuo dignat^ c nos tibi adiügere:ul'quoquomó fubiugcrc: ut plenms fubijciamurilli: cuius te ductu acmodérationctalcm gaudemus: ut drtibi eontingat gauderc denobis:quod non diffido forcifi tuis mc oratiombusadiuuesicu ius imitatione nonnibil iam profeci: ut talis dfe deftdcrem. Vides qd facias cp fic box nus CS : quoniam nos rapias in amorem proximi:quinobis primus ad dilcclionc dcn ê duitimus gradus cftidquot; quafi limes quo fbi uterq; annecfic dei amp;nbsp;proximinn quo nos (ut dixi)quafilimite flantesiamborum calorc tangimunamp;anaborum flagramus amo re. Sed quanto nos ilfcignis exulferit amp;purg3ucritproximi ; tantû nosin ilium pu^ riorem dei ire compellit.{n quo iam nullus nobis amandi modus imponitur: quando ipfe ibi modus eft:fine modo amare.Non ergo yerendum eft ne plus amcmus domi, num noffrum:fed nc minus:timendum.Ha:c cpiftola fuperior: qua: tibi mcqualiab'* ftcrfa trifficia facilitate aclionumtdelibcrali ocio quod tccum mibi agcre licuit in boc rure pofitoinam ita liccre potuit Ixtiorem oflcrt:antcquâ fane ucnerabilis epifcopus nos uifitare dignaretunqualimeta illorum gaudiorum fcripta clf;amp; quod ucrc miror codem die uenit quo fcripta eft. (Quid boc elf quæfo anima mcamifi forte qd nos de/ ieSatitamen amp;nbsp;fl boneftii elbnon tarnen fa tis utilc:quia in parte eft; Interim licet uni uerfo bancipfam parte : id eft nofipfos quantu pro peccatis nodris nobis cedit mate/ ria : id eft nofipfi cedimus nobis elimatiores ci compaginabiliorcs : fi tarnen admit/ tis boc uerbuaptare moliamur.Habes epiftola nopro tua magmtudmeifcd pro mea paruitate longiorcm qua 6^ prouocauerim:ut iam non pro mea paruitatei fedpro tua magnitudine mibiepiftola mittac. Qua: tarnen quantacuq; ent : mibi lohga non ent: cut totu temp“ ’breuc eft ad Icgendu.Rcfcnbc mibi qndo aut ubioccurrcre dcbcam: propter illamcaufam qua meluftiftioccurrcre. Qd 11eft integra:0lt; :non forte aliud melius placuit:tunc occurram.Sin minus : rogo te:nolo me a curfu rcuoces mco.llla cnim fola uifa eft quam præponeré mibi.Fratrcs omnesq nobis in dno conferui funt; ô^efîdero multu amp;^ faluto,

Cßcati Auguftiniad Letum:tyrocinium illius in dei miIitia:,confortantis.Et quomo/ do odilfe oportet pattern amp;rmatrem: ctiam animam propriam cum quiad regnum cxlorum tendit:oftendcntis.Etad fugiendublandimenta materna:a uita xterna re'

tardantia edoccntis.Epta.XXXydll.

■©mino dilecli(fimo amp;^defideratiftimo fratri Leto:Auguftin’in domino falutc. X Lcgi epiftolam quam mififti fratribus confolari tc cupiens : q; multis tempta/

8 EPiSTOLÄ xxxvni

honibus tua tyrocinia quatiantur.fn qtfa etiam mfinua fti defidcrarc te littcras nogt; ftras.Condolui fratcr:0dceffare ab fcnbcndo non potui:ne non folumtuo: fed cham meo dcfidcrio negarezqd me mdeba officio debere cbaritatis. Si te igic tyrone ebriz fti profiteris:caftra ne deferas:in quibus tibi enamædificanda turns eft: ilia de qua in euangelio dns loquiifdn ea quippe ftantemzamp;ffubarmis uerbideimilitantem : nulla ex parte penetrate ullxtemptationes ualent.Inde 0^ iaclata in aduerfariu tela:graui pondcre ueniuntid^ profpecta firmomunimine deuitantur » Confidcra etiarn domiz num noftru lefum cbriftum cum fit rexnofter : tame a focietate qua etiarn frater eflc dignatus eft:reges appellaffe milites fuos: Ô^ unûquemtp ad bellandum cum rege qui habet uigmti milia: inftruclione decem mihû idoneum effe debere præmonuit. Scd paulo antequâ de turre amp;nbsp;de rege exbortatorias (Îmilitudmes poneret: attende quid dixcrit:Siquis uenit ad meuV non odit pattern fuum:â: ;matrcmtiV uxorem:ôr filios: M-uefaq-.’ Ô^ fratres: amp;nbsp;forores : adbucôianimam fuam:non poteft meus effe difcipulus.Et fi n5 tulerit crucem fuam Ô«fuenerit poftme:non poteft meus effe difcipulus.lDeinde fubz iungit: mollis ex uobis uolcns turrim ædificare: non primo fedet ^computat fi fum/ plus babet ad confummationemine quando cum pofuerit fundamentumtnon poffiC ædificare:Etomnes qui tranfeunt âr uident:incipiantdicerc;Hic bomo cœpit ædifiz tare: ôdnô potuit perficereC Aut quis rex uadens committere bellum cum alto regeî non primum fedet Ô^ cogitât; fi potens eft cum decem millbus ei occurrere : qui cum uiginti miltbus uenit ad illume(Carterurn dum adbuc longe eft:mittit legationemiro/ gans pacem.(Quo autem pertinerentiftæ fimilitudines: ipfa conclufióe fatis aperuit» Ait cnim: Sic ergo omnis ex uobis;qainon renuciatomnibus qua: funt eius: non poz teftmeus effe dilcipulus.ltaqp Ôr fumptus ad turrim ædificandam:âe bellantiû decem miliumaduerfus regem qui uiginti babet:nibileft aliud q ut renßciet unufquifcp omz P nibusqux funt eius.Prælocutio autem fuperior cum extrema conclufióe concordat.

In eo enim q? unufquifeç renunciat omnibus qua: funt eius: etiarn illud continetut : ut oderit pattern fuü;t‘V matrem:0^ uxorem:ÓV filios:amp;rfratres: Ó iforores: adbuc dVanix mam fuam.Dmnia enim bæc propria eius funt:qua: plxrumq; implicanttSdimpediut ad obtinenda:non ifta propria temporaliter tranfituraifcd in æternum manfura com munia. (Quo enim tibi modo nunc quædam muiter mater eft: bocipfo utieç no eft âd mtbi.(Qua propter boc temporale ac tranfitoriu eft:ficut tranfiffe iamuides q? te con cepit:q, geftauit utcroiq? peperit:q, lade nutriuit. C^ aut foror in cbrifto cft:amp; tibi eft amp;nbsp;mtbitäroibus quib’ una carle ftis barreditas:amp;rprde'’: fid frater cbriftus:in cade cbaz ritatis focietate proraittitur. Hare acterna funt: bæc nulla tempons labe deteruntur: hxc tanto ftrmius tenendafperantur;quanto minus priuato:icd communi potius iuz re obtinenda prædicatur.Potes boc facilime in ipfa tua matre cognofcere. Nam un/ de te nunc irretituminuoluit: drab inftituto curfu retardatum infledit amp;rcuruatini' fi exquo tua propria mater eft^ Nam exquo foror eft omnium:quibus eft pater deus: dr mater ecclefia;tam te non impcdit:q nec^ merneq; omnes fratres noftros:qui earn non priuata: ficut tu in domo ueftra : fed publica in domo dci cbaritate diltgtmus. lt;i ergo tu illi etiarn carnali neceffitudine annederis : ad fortcm ualere débet ramiliarius colloquenditfid apertiore lant^ confulendiiut bocipfum quo te priuatim diltgit:inter/ , nbsp;nbsp;nbsp;Ficia^ in ea:nc qd ex utero fuo tc genuit:pluris pedal: q quod exutero eeelefiæ genita

^J eft tecum.Quod autem dematre dixi lboc de tali caetera propinquitate intclligcndu eft.Hoc etiarnquifep de anima fua cogitet : ut etiamin ipfa priuatum alFedumoderit: q proculdubio temporalis eft.lDiligat aut in ea cómunionê focietatécp illam:qua didu eft :Erat illis in deu aia una fidcor unu.Sic ein aia tua no eft ^priatfed oim fratru: quo-* ^lt;4.4. ruetiä aiætua: funt: ucl poti’quoru aiae cu tua no ata::fed aia una eft cbrifti unica:quæ de manu canis ut eruatur:canic in pfalmis.lnde ad côtemptû mortis facilime pucnic. Nee fuccenfeant parentes boc prarcipere dominu: ut cos oderim‘’:quando nobis boc de anima noftrapræcipi6 Nam ficutnunc de animaiubec : ut eam propter cbriftum

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA , XXXVIIt^

cum parentibus odenmus:ka qd’ alio loco’ do anima idem dominus dieft : in parentes ^oMu qiiocp poteft congruenniTime conuenirC:(Óuiamatinquitanimam fuamiperdetcaw«

Dicam criam fidenter: (Ogi amat parentes fuos:perdet eos.De anima quippe bocibi dixft odêrft:quod bic pcrdet.SiCut autemboc præceptum quo perdere iubemut animam nortrammon ad id ualet ut fe quilq; interimat: quodinexpiabile nefas eft ; d^ tarnen ualet ut interimat in fe camalcm animas affcHumiqno cumimpedimento futu ræ uit» præfens uita deleclat»Hoc eft enim quod diftumcft:odcrit animam fuam: d' perdat earn.düod tarnen diligendo fitiquandoquidcmapertiftime fruftumeiufdem Whig animasacquirendæan eodem prascepto comemorat dicens : (Quiperdiderit earn in ïfto fæculo : in ufta æterna inuenièt eam.fta de parentibus reclifiïme diciturtut qui cos amat perdat eos:Non more parricidaru interficiens : fed fpiritali gladio uerbo dei carnalemaffedum cofó;qno 0lt; ;feipfostamp;'eOSquos genuerut irritämentis buius fxculi obligateconanc:pie fidenterq ^ percutiens Ó^occidês; illud in eis uiuere faciat:quo fo' tres luntiquo cu blijs fuis tpalib^jparétes æternos deu eedefiat^ cognofcut.Ecce rapU te ftudiu ueritatis cognofcedas atqjpcipiedas uolutatis dei in fcripturis fdis.Rapit eua (^ gelicæprædicatôis omciû.S)at fignû dns ut uigilem’in caftris:ut asdificem^turnm:de qua boftem lempiternas uirx:0lt; ^profpiccrc amp;nbsp;propcllcre ualeamus.Rapit milité ebrù fti tuba cxlcftis ad prosliu:6dretinetmater:Nóplane talisiqualis macbabacorum birt• nbsp;nbsp;''

nee falté fimilis lacedasmonijs matribusidequibus memorias traditu eft : q? filios fuos ut pro terrena patria fangumcm funderent:multo qmplius afq; ardentius in certami' na bel!ica:q fignorum fonitus excitabant. Nam mater quae tead difeendamuitamre/ moueri a curis feculanbus nó permittit:fatis oftendit quemadmodu te: fi opus effet: ad obeudam mortem pcnitus fasculum repudiate permitteret. 5ed quid dieft: autgd alIegatcForte decern illos mcnfes:quib* ’uifcera cius oncraftizcV dolores parturftionis: ac labores educatóisfHoc boe mterfiee uerbo falutan boe perde matris:utï uita aster nam inuenias cam.Hoc memento utoderis in eadï diligis earn : fi tyro ebrifti es: fi tur* Xtt444» ris fundamenta pofuifti:nedicant tranfeutes: Hic bomo cccpit asdificare : Ö^ non po/ tuit perficere.Carnalis enimaffedus eft ifte: cV adbuc ueterem bominem fonat. Hunt carnalem atfedum ; à; in nobis amp;^in noftris:militia cbriftiana ut perimamus bortatur. nee tarnen ita ut ingratus fit quifq; parentibustórcadcm ipfa bénéficia : quibus in uita banc editus: fuiceptus atcp nutritus eftenumerata detideat:feruet potius ubieppie/ tatem.Habêt base locum ubimaiora non uocant. Mater ecclcfia:mater eft etiam ma^ tris tuæ.Hæe nos de cbrifto concepit:basc mattyrû fangume parturiuit:basc in fempi ternam lucem peperit : base fidei lafte nutriuit amp;nbsp;nutrit : ciboftß maiores prasparafis: quod adbucparuuli élt; fine dentib’uagire uultis:boriefcit. Hæc mater toto orbe diffus la: tam uarijs élt; multiplicibus errorummfcftationibus agitaif: ut aborfiüiiam filij eiuS aduerfus earn mfcftis armis belligerarc non dubitent.lgnauia etiam atq; torpore quo/ fundam quos gremio contmetrmembra fua frigefcere plunmis locis Órfouendis par/ uulis minus idonea fieri dolet:Vndenifiper alios filiosumdc nifi per alia membra:quo rum enumero es:iuftum ac debitum pofcit auxiliums Huius ne tu neceffitates defe/ rensiad carnalia uerba conuertansf Nonne base grauionb’querdis infonatauribusv Nonne base cbariora uifcera:amp;;caslcftia ubera oftcntatcAddeuiri eius fufceptionein carnisme camalib’inlaasrercs : Ô^ a uerbo aeterno uniuerfa quas tibi mater improperat ne bis implicarcrisiaftumptas adde cótumelias:flagella:morté:mortê aut crucisf Ta libus cócepit te feminibusitalicp in uitamnouam cónubio procréât: languefcis amp;nbsp;cou tabefcis in ueterem bominem é Ita nematrem terrenam : non babebat imperator tu/ ÏÜattS.ix. uss’(Quae tarnen cumemunciaree agenti caeleftia refpondit:(C.uasmibi mater:autqui fratreséEtextendens manumin dilcipülos fuos dixitmon pcrtinere ad cognation,eiu fuam nifiqui facerentuolutatem patriS eius. In quo numero profcclo etiam ipGm'Qn äam Mariam benign' ’in clufir. Faciebatem 0dlla uoluntatem patriseius. Ita optimuJ :ƒ ■ magifter atq; diuinus:0lt;.'maternumnomen quod eiquafi priuatum ptopriûq; nunciaj u€rant:quia terrenumerat:in comparanonecxleftis propinquitatis abiecit: âr eande

cxleflcin propinqnitatem: in difcipulis fuis commemorans : quo fibiruffum conform tio generis cum caeteris fanclis: uirgo fanfta cobæreret oftcndit ♦ Et ne ifto faluberri/ mo magifterio:quo contemnicamalemaffeclumtn parentibus docuittadmimculum error acciperet:qrto matrem babuiffe a quibufdam ncgatur: alto loco dilcipulos moz nuittne fe patremin terns dicantbabere: ut quomodoiHos manifeftum eftbabuiffc patrcs:ficle babuiffe matrem manifcftaret.Cui^ tarnen terræna cognatione contem/ A pta: contemnendarum talium neceflitudinumdifcipulis præberet exemplum.Hæc ergo interrumpuntUFuocibus matris tux: 0lt; :inter bæc locum inucnit commémora / tio pregnantis atq; laelantiszut de Ada 6lt;:Eua:alt ’ Adam nafcercris amp;nbsp;nutrirerts. Re/ fpice poti^trefpice Adam fecundu de cælo: cV porta tam cæleftis imaginemïficut ter/ ræniportafti: Imtno ók *bic babcant locu materna ipfa bénéficiât quænbiad enema/ tionemcordis enumerantur.Habcant prorfus locummoli effe ingratustrepcnde gra tiam matri tuætrepende fpiritalia pro camalibusipro temporalibus fempitema. amp;d quinon uultfequimonimpediat.(Quinon uult conuertiin melius:caueatnein detez rtus peruertat lt;^ euertat. (J^uid intereft utru in uxoretan in matretdum tarnen Eua in qualibctmultere caucature Nam ifta umbra ptetatis de folijs tllt^arboris uenicquib* leprimu parentes noftrinn ifta damnabili nuditate texuerunt.Et quicquid in illis uerz bis atc^ fuggeftione:quafiofficium tibi cbaritatis obtendit:ut a germaniffima atep fin / ceriflima euangelijebaritatc te detorqueat:adaftutiam ferpentis pertinet: 0lt;:ad duz plicitatem regts illius qui babet uiginttmiliatquä nos docemur decê mtliutboc eft cor B distin qua deum quxrtm^:fimplicitate fuperare.His potiusintendecbariftimetôdtolz le crucemtuam ólt;:fequere dominum,Nam cum te præfens animaduerterem: dome fticis curis a diuino ftudio retardaruferri te potius cVducia emee tua : non earn te ferz reacducere fentiebam.Cruccm em noftramdns quam portari a nobis lubettutcu ex peditiflimt fequamurtquid aliud q mortalitatem carnis buius fignificatflpfa enim nos cruciat donecabforbeat :mors in uicloria.Crux ergo bæc ipa crucifigéda c:amp; 'trâffigê da eft clams timoris deimefoluns amp;; libcris membris rcluclanrcm portare non poftis. Sequi enim dominum nifi earn portans: omnino non ualcs. Nam quomodo cum fez queris:fi non es emsftluiautem Icfu ebrifti funt (ait apoftolus)carnem fuam crudfiz ^••’♦f* xcrunt cum paffionibus Ôi defiderijs.Si quid fane pecuniar res tua familiaris babetteu lus tc implicari negocto nee oportet nee decettreuera tribuendum eft matri 0^ dome i.XimotU.s. fticis tuis. Horum quippeindigentia ft paupcribus ut fis perfeetus inftituiftidiftribue retalia:tut primum apud te locu obtinere debcnt.Siquis enim fuis amp;nbsp;maxime dome/__ ft;cis(aitapoftolus)non prouidet:fidem negauit:amp;iertinfidelidetcrtor.Q.uibusordtz nandis rebuilt ut collumcxucns induendu fapientiæ uinculis:profccfus a nobis cs:qd tibinoeefraut quo pacfo te puellut matris lacbrymæfluctes carné : aut ferul fuga taut mors ancillaiV;autfrati}.’morbofa ualitudofSi é in tc cbaritas ordinatatfciés ,pponcre maiora minorib^:amp;rmilcdia moueri:utpaupes euageliçêe: ne meflis dni copiofa opa/ noi^ mopia in prædâ uolucribus iaceattä rparatu babere cor ad fequendâ dominiuo luntatênn eo q? ucl flagellado uclparcendo agere ftatueritcumferuis fuis: bæcmedi tare: in bis eftotut proueefus tuus manifeftus fit in omnibus. (Dbfccro tc ut caueas ne maiorem trüliciam des bonis fratrib' ’torpore tuo : g læticiam alacritatc lam dederas. Cómendare te aut litteris quib‘ ’uoluifti:tam fuperftuü putaui:q fi quifq te mibi codé nißdo comendare uoluiffet.

Beat! Auguftini ad Licentiu:utad finem ueræ fapientiæ confequendû: amp;' uincula bui^n^i tang perntciofa effugiendûtoperâ dct: perfuädentis.Epta^XXXlX« xrcperi occafionem fcrtbenditibitquis credattSed mibi tarnen Licentiu ncz ceffe eft crcdere.Nolo tc caufas rationefcp rimariiquæetiam fi reddi poftent :

Il fidei tamenqua mibicredis non eas debeo. Nam él litteras tuas non per cos accepi:perquos poftem fcripta redbibere. iS^uæ autem petifti ut pctere: curam per epiftolamquantu promendu uidcbat : fed quid efficcerim tu uideris. iQiiod finondq ctfedum elbucl cum fcicro again mftantmsîucl cu rurfus ipfcadmonucns. Haefenus

5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XL

3ax bui^üitemncula perftrepût teculocut^fimtnuc paucisaccipe pcHoris mci xfltiS efpetua:nó tranfttonaquoda modo:uia tibipatefcat in deu:miLiccnti:efi5 atq; etia reçufantern 0^ formidanfc compedes fapientiæ: timeo te rebus mortalib^ uaUdtdime 0lt; ;pemiciofiffime compcdin. Nam fapientia quos primo anigauerit:amp; rexerdtatorijs quibûfdam Iaborib‘ ’edomueritifoluet poftea:liberatifq; fefe donatad fruendum. Et quos primo tempahb’ nexibus erudiuerit:poftæternis amplexib^aUigabit.d^uo uin-' culo neciucudius nee folidius cogitariquieg poteft. Prima bæcaliquantulu dura effe eófiteorJUa uero ukimaïnec dura dixenmiquia duleiffima fut: nec mollia quia firmifz fima.iSluïd igii? nifi qlt;Jdicinó poræft:fcd credi:tamen amp;rfperariâ; amaripoteftfVin cula uero bui’ muditafperitatc babentueramnucuditatc Fallam: certSdoloic:inccit3 uoluptaté: durumlaboremttimidam quietem;rem plenam miferiæ: fpem beatitudi/ nis inanem. His ne tu inféras ä^ colIum ä^ manusölt;:pedes:cum 0lt;:bonoribus buiufee/ modifubiugari affeclas:0lt; ;facia tua non aliter frucluofa exiftimas : ârambis inbærere quo no modo inuitat’: fed nec copulfus quidc ire debuidi.Hic tu fortaffeTerentiani Cerentius fermmibi refponfum dederis:©bc:tuuerba fundis:bic fapientia.Gape igic ut funda potius q effundam:Aut fi ego canto:tu aut ad alia uocem faltastNecjUcquide me poe nitçt.Habet em fuam bilantate ipfa cantatio:etiam cu ad ea mebra no mouct: cui plc/ na cbaritatis modulatioe can tat.Verba quidam in cplis tuis me mouerut:fed debis tca^are cufacloÇi uitæcK totius tux cura excoquat:inept5 putaui.

IL Licentij ad beatum Auguftinu beroico carmine uanû fuumftudiumtSimul â^ be', nmolentiä fuâ Ôr grattficandianimSergaeundéprofitentis Sx ; explanâtis.Epla.XL» canu Varronis iter ferutâdo profundi nbsp;nbsp;Labiäin icniuq; trabituDwrïöïïërö^*''’ Més bebet: aduerfâqi fugitcôtemta lucc. (Corda replet:patrecg fuû patréep deo^ ec miru:iacet ois em mea cura legendi nbsp;nbsp;Conciltat:legéq } bonâ:pacécp cruenW ( lante manû:amp; côfurgere fola uere6 nbsp;nbsp;nbsp;Monftrat: Ô^ abduclo uelamine fing'’^ Nam fimul ut perplexa uiri côpendia tanti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Viginti emenfus:nalongos forfitano%

Voluere fuafit amonfacroftp attingere fenfus: • 5oîis eras:cu te ratio pulcbcrrima m^p Cluis numeçt dédit ille tonis:mundûq; tonâti Ditior imperqstârneelare dulcior on’*,,, Differuit canerdi^ pariles agitare choreas: Implicuit uaria noRru caliginc peefusî Induxittp aïo reru uiolentia nubc.

Inde figuraÇipofitas in puluere formas Pofco amêsuliaftp graues offendo tenebras;

Ad fummâ altroÇ i caufas clarofm meat’: (Dbfcuros quoRtille fit’pcrnubila möftrat: 5ic iacui nutans:ut talé oino ruina:

Nec g nos probibet latebras agnofcerecxli: Nec pfona daretpundoÇi fréta cauernis.

Proteananqjferunt ueteru c5menta pelafgu:

lt;Q.ui du follicitis nó uultaperire futura:

Spurnatap:fluit undatfremit leojfibilatanguis: Admonet antiftes:uentüracp flumma Captum aliqn tn in munera parua uolucru. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;© mibi tranfacios reuocet fi priftmaÇ'

At mibi qui nimium euris grauionbus angor: nbsp;nbsp;Lætificis aurora rotis:quos libéra tccu

Dolcia qua^ animæ:fed dulcia pabula quaero ♦ ©da temptantes:0 ^ Candida iura |5ow Varronis refponfa latét:q gt;firn plee cantu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Duxim’italiæ medio:montcfq:plt;^aiw'

Pradidiu nympba:rcgéc ^0^ flumina pofcam. An te uoce uocé:clariquérector olympi Fontib’infantu pradecif:amp; abdita iulfit Vbertate animilögemetare fluenta.

Ferto magifteropéiac tu ne déféré uires Inualidasimecucp facras fubucrtere glebas, |ncipe(tgsem)nifi memortalia fallunt

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLII '

fteresdonecordmares:corngeres:ftatuefcsîæquarefuerfu tuu:difcédo ôlt;:agendoar tem metricâ accrnmo ftudio:ôlt; :labore quolibet.Qd cum inordinateipfe peruerteris

'cum legibus deitumpfe non {tas:neq; in agenda uita bonelbs tuoru uotis : Siibuicipfi erudition! tuæ cócinis:abqciendu pofttergû putas ôrnegligendu:quafipræ fono lin/ guætuæfis tibi Ôlt;:uoce uilior:ârincôpofitts moribus q? offendis aures dei leuius fit:g fi incôpofitis fyllabis tuis grâmatica fuccenferet audoritas. Scribis:® mibi tranfaftos reuocet fi priffina foies Laetificis aurora rôtis: quos libéra tecu ©cia tcmptâtes:0^ can dida lura bono^ Duximejtalæ mediozmôtefq; per altos.Non me dura gclu prohibez rentfrigora cano. Mec fera tempeftas çepbyrum frcmitufq; borini: Î^um tua follicito premeré ueftigia paffu.Hocopeutiubeastm.Me mifeç^:fi ego n iubeo:finô cogo at' cp impero:finô rogo ac fupplico.Sed fiaures tuæaduerfus meas uoces claufæ lur:orf tuo pateât:pateant carmini tuo:exauditeipfum duri(fime:imaniflime:furdiflime:quo mibi lingua aurcâ amp;nbsp;cor ferreû: quib^ ego nô carminibe fed lamentatiôibus fufficiam plangere carmina tua.In quibus uideo:quâ aiamiqdingeniû non mibiliceat a pprebe dere:lt;X 'imolare deo noftro,Expeclas ut ego iubcâ:fis bonus:fis quietus:fis beatus:q/ “ fi quiddâ mibi dierum gratins Hlucefcatiq utingenio tuo fruar in dno:autucre tu ne' fcias qui te efuriam ôlt;:fitiâ:aut nô bocipfo id carmine fateans.Reuoca animu quo ifta fcripfifti:nûc mibi die: boc op^ut iubeas tm:Ecce iuffum meu:da mibi te:fi bec opfert tin : da dno meo te:quioim noffrum dns eft:quitibiillud donauitingeniu. Nam ego , _ quidfummifi feruus tuus peripfum:ó^conlcruus fubipfo.An ipfe nó iubctiaudi eua/ Zvattp.m geifujn:Stabat inquit lefus amp;; clamabat: Venite ad meomnes qui laboratis 0lt;;oncrati ertisiót ego uos rencia.Tollite iugum meu fuper uos : amp;nbsp;difcite a me quia mitis fum amp;nbsp;bumilis corde:ódinuenietis requiem aiabus ueftris.Iugum eni meu leuc cib amp;nbsp;farcina mea leuis cft.Sibæc non audiunóaut ufegad aures audiunc : expeftas ne Liccnti : ut Auguftin’iubeat conferuo fuo:ó^ nó plangat potius fruftra inhere dnm fuu: imo no iuberc:fed inuitare Ólt;;rogarequodamodoiut qui laborant rcficiani fab eo.Sed uidcliz .eet fortiffimo ÓVpræfidenti collonugu mundilugocbrifti eft iucundius: qui fi labom' re nos cogeret:utdequis cogeret:q mercede cogeretfVadcin campaniâ: difce Pauli num egregiû Ô^fantin deiferun:q grandem faftum faeculi buï^itanto generofiorc:qn' - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to bumiliore ceruice incunclater excufferit: ut ea fubderet cbriftilugodicur fubdinit:

amp;;nunc illo moderatore itineris fui quietus ô^ modeftus exultât. Vade difce : quibus opibusingenq facrificia laudis eiofterat: refundens illi quiegd boniaccepit exillo : ne amittat oia;finó in eo rcponat a quo bæc funt. (Quid æftuastgd flucluasfquid imagiz nationib’ mortiferaçi uoluptatuiauré accómodas:ét ^auertis a nobist'Mentiunc:mo' nunciin mortétrabSt.Mentiun^ Licenti:fic nobis (ficuti optas) Verü rónepattfead Sic plus eridano fluat.Non dicit ue^i nifi ucritas:quia cbriftus eft ucritas. Veniam^ad cum ne laboremus. Vtipfe nos rcficiatitollam^ iugum eins lup nos ófdifcam^ ab eoi qin mitis éamp;bumilis corde:ó'inueniem’’requiêaiabusnoftris.lugum cm eins Icueé: amp;nbsp;farcina ei^ leuis c.Ornari abs te diabolus quærit . Si calice aureu inueniffes in terrât donates illn ecclefiæ deic Accepifti a deo ingenin fpiritaliter aureû: dr miniftras inde libidinib^idfin illo fatbanæ propinas teipfum,Noliobfccro fie: align fentias: gmifero âpniferâdo peclore bæc fcripferim:0rmiferearis iâ mei:fi tibi uiluifti.

CLSancli Auguftini ad fres mâudaréfes : ipfos eo q gt;idolatræ effent dr tn cbrifti nome fcriptis fuis infererét:cumquadâ cbaritatis oftenfióeincrepantis : Ac illis oia cbriftia f næ fideifacramêta in facris libris præuifa:prædicla dr fcripta fuiffe demóftratisiSimul 0^ ad uiâ falutis:d ' uni‘ ’deiétbominis lefu cbrifti fidé exbortâtis.Epla.XLll. ©minis prædicabilib^ô^ dilecliffimis fratrib^ mandaten fibus;quoç^ per fratre 1 lorentiû cpl’am accepi: Auguftin”. Si forte illi g internos catbolici cbriftiarii* funt talia mibi fcripta mifernt:boc tantumiror: cpnon fuo potius gordinis noz mine.Si aut reuera ocs:aut prope oes ordinis uiri ad mc dignati elbs lifteras dare:miz ror cp patri:dr in dno falutc lcnp fiftis : quoru mibifup ftitiofus cultus idolorum : cótra quæ idola facili* tcmpla ueftra g corda claudun6uel potins quæ idola nó magis in tcz

9 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPIStola nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLU

pits g in ueftris cordib^includumf: cum magno eft dolore notiffim*: mfi forte iam de falute ipfatcmaetn dno efttper qua me falutarc uolm'ftis: tande prudenti cofiderahoie cogitetis.Na fi non ita'eft:quæfo uos:qdlæftquid offendi bcmuolentia ueftramt me htulo epfeufæirridendûpotius S bonorandu effeputaretis: dni prxdicabdcs dVdigt; leftiftimifratres.^^ em fcnpfiftisiPat« Auguftino in dnoætemam falutétcum legere tanta fpe fubito ereftus fum:utcrederê uos ad ipfum dnm:cV ad fpfam æternâ faute auttam eße cóuerfos:aut pernoftrû miniftériu defiderare côuerti.Sed ubi legt cæte/ ra:refriguit animusmeus.Quæfiui tn ab epfæ perlatoremtçt iam uel cftetis ebriftiani ûel elfe cuperetis.Cuius refponfióe pofteaq compenmequag uoseße mutatos : gra/ uius dolui:qgt; cbriftinome:cui iamtotu orbefubieJu eße cölpicitis: nö folum a uobis repcllendütfed etiâ in nobis irridendu eße credidiftis. Non em potui cogitate altert] dnm:fm quem poftetcps pater a uobis uocari præter dnmcbriftü.ptft eßet binc aliq de interpretatióe ueftræ fententiæ dubitatiotfubferiptione epfe tollerer î ubiaperte pofuiftis:©ptamus te dne in deo âfcbrifto eius: per multos annos fempin clerotuo gauderc. (Quib^ oibus plechsatœ difcuftis:quidmibialiud occurrere potuit:aut Cuiz Iibet bomini poteftmifi aut uericUco aut fallaci fcribentifï aio bæc efte conferipta« Sed fiueridico aio ifta fcribitis:quis uobis ad banc ueritatéintcrclufit uiar (Ojns afpera du meta fubftramte '(Quis rupiS perrupta mimici oppofuitc Poftremo gs bafiheæ ianüa mgredi cupiétib^claufit:ut in eodêdno pquê nos falutatis: candé faluté nobifcu bfe k nolitisf Siautfallaciter atc^ irridét’ bæc fcribitisn 'ta ne tandé mibinegoeia ura curâda iponitistutnoméei^p quê aligd poftü:audc3tlnó uencratóe débita attolleret fediful tatiöeadulatoria ucntilaref Sciatis me cbariftimicu incffabili ^ uobis tremorc cordis bocdicere. Noui em qnto grauioréólt;fpniciofioré caufa fitis babituriapud deu: fi fru^ ßra uobis boe dixero.lt;E)miaquæ præteritis tpibus erga bumanu gcn‘ ’maiores nfi ge fta eßememmerüttnobifq; tradiderutioia etiam qua: nos uidemus ; amp;nbsp;pofteris tradiz mus:quæ tn pcrtinétad uerâ religione quærêdam amp;nbsp;• tcnendâ:diuina fcriptura no ta/ cuit:fed ita oino ennefa tranfeunt:ut tranfitura efte prædicta funt. Videtis certe popu lum iudæoÇiauulfum a fedib^üiistper oés fere terras difteminatû atœ diffufum:lt;JV ori go eiufdépopuli 0lt; :incrementa amp;fregniamiftib Ôdper cuncta difperuo. Videtis certe exipfo populo uerbû deidegeq; prodienté per cbriftû:qui cxillis mirabiliter nat^eftt oim gentiû fidem occupafte atep tenuifte:!ta bæc oia prænunciata legim^ut uidemus: Videtis certe mftos præcifos a radice cbnftianæ focietatis: quæ p fedes aplbpt:ôlt; ;fucz ceftiôes epifeopoK: certa per orbe propagatiôe diffundióde fola figura origenisîfub cbriftiano noie quafi arefcentia fa^rdméta gloriari:quas bærefes ÔZIcifmata noiamusi præuifa:prædifta:fcripta fût oia.Videtis certe fimulacroçi templaipartim fine répara tione collapfa:partim dirutaîpartfclaufa:partim in ufus alios cômutatajpfaep fimüla/ cra:uel c5fringi:uelincedr.uel includimel deftruf.atep mfas bui^ fæculi ptâtes:quæali/ qn pro fimulacris populu ebriftianû pcrfcqucbanif:uicras bi domitas:nô a repugnanz tib’ fed a moriêtib’ebriftianisiâr contra eadê fimulacra pro gbus ebriftianos occidez bant:impetus fuos Icgefcp uertifte:ôdimperg nobilißimiemincntiftimu culmen ad fez pulcbrupifcatoris Petri(fubmißo diademate)fnpplicare. Hæc oia feripturæ diuinzê: quæin man' ’oim ia uenerûttante longiftimatpa futura efte teftatæ funt. Hæc oia tanz to robuftiore fide lætamur fieri:qu5to maiore auäoritate prædicata efte i fanftis litte ris muenim^.Nungd nam obfecro uostnunquid nam folû iudiciû dei qdinter fideles atep infidèles futurû efte in eifdem litteris legim^:cum ilia oia ficut prædicla funt uene rintfNungd nâ folû iudiciû dei ucn tillen5 efte putabim^t Immo uere uenictificut ilia L oia uenerût.Necquifg erit bomonoftroÇitcmporû:quife in illo iudicio de fua poftit infidelitate defcndere:cû cbriftû cantet : amp;'iuftus ad æquitatêiârpenur^ad fraüdê:ô^ rexad impenû:â^ miles ad pugnâ:amp;maritus ^pi fregime: à; ;uxor,ppter obfequiû:ô^ pater propter præceprûtÆb filP propter obedientiâ: amp;* dominus per dominatione:äi feruus per famulatû:ôlt; :bumilis ad piëtaterni 0lt; ;fuperb^ ad æmulationem : lt;V diues ut porrigat: ö^ rpaup ut fumat:0;ebriofus ad pbialaiódmedicus ad ianua: ârben^ ut præ/

g 5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLIII 5

net: amp;nbsp;malus utfaUatiél cbnftianus ucnerator:amp;; paganus adulator:omnes ebriftutn cantant:ólt;iqua uoluntateateg ore cantcnt:eidem ipfiquem cantantratïonem fine du-« bio reddituri funt. Eft quiddammuifibilc: ex quo Creatorepnncipio funtomnia qua: uidemus:fumm3;æternum: incommutabile tVnunieffabile nifi trn fibi. Eft quiddam quo fe ipfa fumitas maieftatis narrat 0lt; :prædicatmon impar gignenti atej narranti uef bum:quodiHi qui uerbum gignit oftendic.Eftquaedam fanaitas oim quæ fanSæ fiût: fanebheatrixipfius incómutabilis uerbi:pcrquod narrac illud principiu:amp; 'ipfius pria cipij quod par fe uerbo narratinJeparabihs li indmifa cómunio.Quis autboctotum qa non dicendo dicere conat^fum:0 ; dicendo no dicerelt;Quis boc poflit fereniftima 0^ finceriftima mente contuerbeot^ contuitu beatitudinê ducere;atq; in id qd intuc^ deficiens quodâmodo fe obkuifciiärpergere in illud cui^uifioneinuifibilis eft:qdim' mortalitate eft indui:obtinere aeterna falute: p qua me falutare dignaminic 2^uis boc poflit nifi qui oês fuperbiæ fuse tboros inanes:peccata fua côfitens cóplanauerit : ficc^ fubftrauerit mitem atqj bumilem ad excipiendu deu doHoremf d^uonia ergo a uani täte fuperbiæ;prius ad bumilitaté deponedi fumus:utinde furgentcs folida celfitudi' nem tencam’.Non potuit boc nobis tanto magnificenti^iqnto blandi’infpirari: ut no ftra feracitas non ui fed pcrfuafionc fedaret'’: nifi uerbuillud per qd’fc angelis indicat deus patcriqduirtus ót lapicntia ci‘’cft : qd cordebumano uifibilii?rerum cupiditate cæcato:uiderinô potcrat: perfonâ fuam in boieagere aqjoftendcre dignaicc;ut ma' gis bomo timcret extolli i^ftuboministq bumihari exemplo dei.Itacp non cbriftus re gno terrxnodecorat‘’:ncc cbriftus terraenis opib’ diues : nee cbrift’ulla terræna fee-* lidtatc præfulgens: fed cbriftus crucifixus: per totum terraru orbem prædicar , dd riferuntprius populi fuperbo5i;amp;;adbuc rident reliquiæ.Oediderunt aut prius pau ci tue populi:qa tune ad fidem paucoÇiamp;; cótra irnlionc populo^: cum cbriftus cruci fixus prardicareciclaudi ambulabätimuti loquebancdurdiaudiebant:cæci uidebant: mortui refurgebât. Sic tandëeu aduertit terræna fuperbia: nibil in ipfis terrænis eflc potentius bumilitate diuina:utctiam faluberrima bumilitas bumana:contra infultan/ tem fibi fuperbia diuinximitatióis patrocinio tucrefur. Expcrgifciminialiqn fratres mei 0^ parentes mei maudarenlêsibancoccafioem fcribenoiuobis deus mibiobtulit' d.uantu potui quidem in negocio fratris Florentini:perquêlitteras mififtis(ficut de*’ uoluit)atTui amp;adiuui.Sed tale negociu erat qd etia fine opamea facile pcragipoflet» Propeoês ern dom’ ipfius boies g apud bipponc funt: nOuerSt Florentins c%'multS eius orVitatem dolent. Sedepiftola mibi a uobis miffa eft;ut non impudés effet epla mea:cum occafióe a uobis accepta:idolorum cultoribus de cbrifto aliquid loqueref. Sed obferco uos:fi eu non inaniter in mea epiftola nominaftis : timete illS quem pri* ludicatSirrifit fuperbus orbis terrait amp;nbsp;nuncludicem fubicäus cxpc8:at.Erit ein te/ dis affedus in uos cordis meiiper bac (quantu potui)paginâ cxpreffus.Entteftis uo' bis in iudicio eius:quicredentes fibi cofirmaturus eft : Arincredulos cofufurus. Deus uiuus amp;nbsp;uerus:uos ab omni bui’ fxeuli uanitate liberatos conuertat ad fe domini prx duabiles amp;nbsp;dilecliflimifratres.

C^^'laximi gramatici Maudarenfis : adbeatu Auguftinum:rcligionem ebriftianam propbanantis:unult;$deu per uniucrfum orbedicet uarijs 0^ diuerfis uocabulis:a gen'

,tlbusuenerari c5tendentis.Epia.XLIII.

Abens crebro tuis affatib^lætifïcari:amp; inftinclu tui fermonis:q«o me pauloan M ■ Wte meSdiffime falua cbaritate pulfafti:paria redbibere non deftiti: ne filentium PmeS poenitudinem appellares.Sedquæfo ut fi bæc quafi feniles artus offe duz xenstbenignaçiauriû indulgentia profeqris. Olympumótem deo^i effe babitaculö: fub incerta fide græcia fabulai. At uero noftræ urbis forû falutariSnuminû frequétia f)offeffum:nos cernim’ lt;51 probamusiequidem unS effe deu fummS fine initio:fine p cnaturæ:fei^atrem magnûatep magnificu: iÏ^is tam demês: tam mente captus ne get effe certinimu^Hui’ nos uirtutes per mundanu opus diffufas:multis uocabulis in uocamus : qm nomen eius cundi propriS uidclicet ignoramus . Nam deus omnibus

9 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLini

religioib*c5mune noméefUta fit:ut dû ci^quafiquxdä mehra carptîm:narijs fuppli cationibüs profeqüim«r:totû colere profecto mdeamur.Sedimpatientême clTc tan ti errons dimmulare nó poflu. Quis ein ferat lont fulmina fibrann perfcrre mygdo/ nemdunonùMineruæ: Venerïueltcq; fananc;ä; cun3is(prola nefas) dijs imortalib^ arebimartyré? Nam Pbanionc:inter quos incitas etiâ baud minore cultu fufdpic: atz Cf alijinterminato numero:dijs bominibufepodiofa numinaïqm confcia nefandoÇ i fa cinoï^;fpecie glonolæ mortisdcelcra fiia fcelerib^ cumulantes : dignû morib^ factifqj fuis exitu macula«repereft.HoÇ ibuda G memorata dignû cfhreïedis templis:neglc dis maiorû fuo^manib^:ftulti frequctât:ita utpræfagiû uatis iHi'’indignefcrêtiscmi/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

N neatdn quædcû remplis iurauit roma p umbras. Sed mibi bac tempedate propemo Xueanug dum uidec bellum attiaticû rurfus exortû : qno ægyptia mondra in romanorû deos audeanttela fibrare: minimeduratura.Sed illudqnæfo uir fapientidimc: utiremoto facundiaeriibore:atlt;ç explofo qua cunclis clarus esiomidis etiâ quibus pugnare foie/ bas CbryGppeis argumefis : podpoGta paululû diaicticatqnæ neruoig InoÇi luftamie nibil certi cuiq relinqucre nitic : ipfa rc approbes:quis fit ide de^: quem uobis ebridiaz ni:quaGpropriû uendicatis:amp;; in locis abditis præfentem uos uidere copomris . Mos ctcnim deos nodros luce pala anteoculos omniuiatq; aures oim mortaliu pijs precis busadoram^: élrper fuaues boftias propitius nobis cfficim^: (“Va cundis bæc cerni Ód probari contcndim’.Scd ulteri’ buic ceramini me lèncx inualidus fubtrabordrin fen/ tentiam mâtuanirbetoris libenterpergo:Trabit fua quemfßuolüptas. Poftbæcnó Bir.üibuco, dubito uir eximie:qa mea fecb dcmaftiibanc epiftola aliquorü furto detraftam:dam/ ruis iielquolibet patio perituram.Qnod Gaccideritierit damnûcbartulæ: non nodn fermonis:cuius exemplar penes omnes religiofos perpetuo retincbo.Dij te feruent;

per quos 0lt; ;coiy atep cundoÇi mortaliu cómunem patrê:uniuerG mortales quos terra fuftinet:mille modis cócordidifcordia ueneramur âf colim‘’.

€^^eati Auguftiniad Maximu gramaticGiErrorc præcedentis epfæ refellentis:Et ad grauiora fidei ftudia illu cómoncntis^Epfa.XIJin^

^ ^21 Erium ne aligd inter nos agim’: an iocari libetf Nam Geut tua epiftola loquïif: ntru caufxipGusinfirmitateian moru tuorü comitate Gt factum : ut malles ede facctionq paratiordneertum babco.Primo cnim olympimontis gefori ucftri ƒcompatio facia eft: quæ nefcio qno ptinuerittniG ut me cómonefaceret : Órin illo móz telouem caftra pofuiffe: cu aduerfus patrem bella gereret:ut ea docct biftoriaiquam ucftri etiam facram uocât:amp;;in ifto foro recordarer ede: in duob” fimulacris:unu mar tem nudum:alterum armatü:quo^ dæmoniû mfeftidimu cimbusiporreclts tribus di gitis contra collocata ftatuta bumana comprimeret.Ergo ne unquâ ego crediderim: nentionc iUiusfori facla : numinutaliu memoriam mibi te renouare uoluiffe: niGio^ can pon’ g ferio agere maluidcs.Scd illud plane qd’ tales deos quædâ deiuni’ magni mébra ecdixifti:admoneo(ga dignaris)ut ab buiufmodifacrilegis facetijs te magno pereabftineas.Siquidem illu dcu dicis unu:dequo(ut dictum eft a uetcrib’)docti inz docli^ confentiunt.Hui’ ne tu membra dicis cde:quo^: immanitatem:uel(fibocma uis) potentiam : mortuibominis imago compefcit, Plurabinepodem dicere : Vides eniin pro tua prüdentia : g locus late ifte pateat reprebeufioni. Sed meipfe cobibco : ne a tcrbetorice potius:g ucridice agere cxiftimcr.Nam q? numina quædam punica inortuo^ó collegifti:quib’in nodram rcligioncm: feftiuas (uttibi uifueft) contume z :an filcntio præterire . Si enim res

*quot; idæ uidenc tam leues tuæ grauitati q futnocari mibi nó multu uacat.Siaütgraues tibi uidcncimiror cpnominu abfurditatc cómoto:in mente nó ucncrit babere tuos:ólt;in fa cerdotib*’eucaddares:6lt; :in numinib’abaddircs.Nam puto ego ifta tibicu fcriberes in aio nó fuiffe: fed more bûanitatis Æe leporis tui: commoncfacere nos uoluifti ad relax xandûanimu: qnta in ucftra fuperftitione ridenda Gnt.Nelt;^enim ufi^adeo teipfum

g4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLIIII

obhmfcipotaiffes : ut homo Afer fcnbcns Afnsïcum fim^ utri^'ih Africa conftituh^ punica nomma exagitada cxiftimarcs. Na fi ea uocabula intcrprctcmur: Nam Pba^ nioquid aliud f^nincatq boni pedis hominem: id eftcui^aduentus afferat aliquid foclicitatis:ficutlolemus dicere: fecudopede introtffetcuiiis introitum profperitas ah' qua confecuta fit. lt;Slaælingua fi improbac abs te: negapunicis libris:ut a uiris doebfi fimis prodic : multa fapienter effe mandata memorise » Peemteat te certeibi natumƒ ubibuiufmodi linguae cunabula recalent. Si uero £x!fon’ nobis non rationabiliter div plicet: (if me bene interpretatum illud uocabulum recognofeis : babes quod fuccen' feas Virgilio tuo;qui Herculem ueftrum ad faera quae illi ab Euandro celebrant inui' 0tr.8,£ne. tat boe modo: Et nos Ôftua dexter adipede facra fecundo: Secundo pedeoptatat ueniat. Ergo ucnirc Herculem optat:n5 Pbanionem:dc quo tu multu nobis infultafc dignaris,Verutamen fi ridere deleftanbabes apud nos magnam materiam facenaR-' Deum ftertutiindeam cloacinamtuenerem caluam:deum timorem:deum pallorem? deamfebrcm:amp; caetera innumerabilia buiufccmodi;quib^romani antiqui hmulacro/ rum cultores tcmpla fecerunt:amp; colenda cenfucrût: il^uæ fi negligis : romanes deos negligis:cxquomtelligeris non romanis initiatus facris: Ôf tarnen punica numina tan/ quam numinum romanorum altaribus dcdita:contemnis ac defpicis.Sed mibi uidc' , ris oino plufquâ nos fortaffe illa facra nibilipendere : fed ex eis nefeio quâ captare ad hui^ mtæ tranfitu uoluptatem: quippc qui etiam non dubitaueris ad Maronem con' fugerc:ut fcribis ài eius ucrfu te tueri:quo ait:Tratait fua quemep uoluptas. Nam fi ti/ 0ir.(nbuco. bi ^udoritas Maronis placet: ficut placcre fignificas: profeclo etiam illud placet:PrP atir.8,£»c, mus ab ætberco uenic Saturn’olympo:Arma loi|is fugicns:amp;regnis exulademptiS' Et cætera:qu^b^eû atep buiufcemodi deos ueffros uultmtelligi hommes fuiffe.Lcgc/ rat cnim ille multamhifforiam uetufta auHoritate roboratam:quam etiamTullius le gerat:quihoc idem in dialogis plufq podulare auderemus commemorat:0 ^perduce re in bominum noticiam : quantum illa tempora patiebantur : molitur. Q? autem du cis :eo noftris ueftra facra pt'æponi:q? uos publice colitis deos : nos autem fccrctiót* bus conuenticulis utimur.Primoillud abs te quxrotquomodooblitus fis Liberum d lum quem paucorum facratorum oculis committendum putatis: deinde tuipfe indi^ cas nibil aliud te agerc uoluiffe ; cum publicam facroru ueftrorQ celebrationem com-' »nemoraresmifi ut uobis dccuriones ófprimates ciuitatis p platxas ueffrae urbis bari chantes ac furentes ante oculos quafi fpeftacula pon erem*’:ln qua celebritate fine nu mine inhabitamini: certe uidetts quale illud fitquod adimit mentem. Si autem fingü tis:qua: fût ifta etiam in publico ueftra fecreta: uelquo pertmettam turpemendaciut deinde curnulla futura canitis fi uates effis: aut cur fponatis cireuffantes fi fanicftis ï* Cum igitur bæc nos cV alia quæ nunc prætermittenda exiftimo:per epiftolam tuam feceris rccordari:gd nos no derideam^deos ueftros:quos abs teipfo fubtiliter deride ri nemo non intelligit:quiamp; ingenium tuum nouit: g* :legit litteras tuasdta^ fi a liquid inter nos de bis rebus uis agam^quod ætati tux prudentiaeep congruit : quod deni® de noftro propofito iure a cbariflimis noftris flagitari pot: quære aligd noftra difcuu fione dignumtd^ ea pro ueftris numinibus cura diccre:in quibusnon te caufæ præua/ ricatorem putem’ :quo nos magis comoneas : quæ contra illos dici poffunt g pro eis aliquid dicas, Ad fummamtamen:ne te boclateat: amp;nbsp;in facrilega conuitiaimpruden / tem trabat: fcias a chriftianis catholicis: quorS in ueftro oppido etiam ccclciia conflit tuta eft:nullü colimortuo^imibil denies utnuméadorare qdfit faclu ófcöditü a deo: fed unuipfum dcü:g fecit amp;nbsp;condidit omnia. IDiffcrenc ifta lati^:ipfo uero ófuno deo admuace:cH tegrauiter a^ere uelle cognouero.

iï/Sancli Auguftiniad Armentarium riparium : ófPaulmam eius uxorcm ; ad ce/ lerem falutis portum propter incertum finem applicandum fore exbortanus : Et quales æternæ uitxddeftores effe debeamus : ac uota fintreddenda edocentis. Epù ttola.XLV.'*

^9 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. EPISTOLA’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-XLV

'— /'quot;'^©mtnis eximijs mcritocß bonorabilibus acdcfidcrabîhbus filijs : Armcntario Paulinx:Augufttnus in domino falutem. Vit cgregius filius meus Rufen^ affinis uefter retuUtmibigd domino uoueritis : Qua emsnarrationebilarat^: amp;nbsp;ibidemmetuensmealiud fuadeat iHe tcmptator; qui bonis tailbus antiquitus mui/ detzexbortandam paucis credidiebaritatem tuam dommeeximie mcritoq; bonora bilis amp;nbsp;defiderabilis filizut cogites qd in diuinis cloquas Icgic : Ne tardes conuefti ad £«cu^*’ dominummeq; différas de die in diem:atcç arripias curefœ reddendS: qd ei te uouiP fe noftuqui amp;: débita exigitu^promiffa perfoluit.Nam Ô^ boe feriptum eft:Vouete 6^ lïgt;5.7$» reddite domino deo üeftro : quaquam ^ fi non uouiffes : quid aliud tibifuadendum • fuittaut quid melius ab bomine fieri poteftig ut ei fe reftituat:a quo inftitut^ eft: præ-* - fertim quia ebantaUs erganos dei tantû 3pparuit:atq;cluxit indicium:utfiliumfuum, unigenitummitteret:qui pro nobis morerec C'Reftat ergo ut fiat quodapoftolus ait : propterea mortuum effe cbriftum:at qui uiuût:non fibiiam uiuant:fed eiqui proip/ iX^tfif» fismortu’ eft amp;nbsp;refurrexitmififorte adbuc mudusamand' ’eft:tanta rerum labe conz

^ tritus:ut etiam fpeciem feduHionis amiferit. Nam quantu illi laudandiatq; prædican/ di:quidignati non funt ctiamcum mundo florente flörere:tantum mcrepandiór ac^ d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cufandilunt:quos perire cSpereute delcftatzlabores 6lt;:pericula Örexitia buius tranfi/

torix uitæ: fi pro eadem uita quandoeç fmienda fubeuntur : ut mors eins non omni/ noauferatur : fed paululum differatur : quantomagis pro æterna fubeunda funt: ubi mortenee natura follicite cauet:nccignauia turpiter timetmcc fapiêtiafortitcr fufto , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;net f Nulli quippeerit quæ non erit . Habeatigitur te uita æterna in dileclortbus fuis :

Nonne cernis bæc uita miferabilis â^ egena: quebementes babcat:quanturaq; fi/ bi obliger amatores fuos ^ Qui tarnen periculo eius fæpeturbati : citius earn fimunt t eo ipfo quo finite formidant:lt;5; mortem dum declinant:accelerant:uelutifi quilq flu/ uio rapiend’ iriu3t:latronc beftia ue fugicndodactant in mare tepeftate feuienteali/ quando Sdalimenta; ék rut muant proqciüt unde uiuant:ne cito finiaturtquod uel mla bore uimtur.Quantis laboribus agitur:utlongiore tempore laborctur: amp;nbsp;mors cum impendere cceperit:ideo caueturtut diutms timeatur CNam inter tot eafus fragilita.* tis bumanæ : qmultx mortes timcntur : quarum certe una cum uenerit : reftat cætez ras non timeritói :tarnen fugitur una cum omnes timeantur.Quibus excruciantur do loribus: qui curanturamedicis Ód fecantur f Nunquid utnon moriantùr:fed utali / quanto ferms mori3ntur7Multi cruciatus fufeipmnecerti:ut pauci dies adficiantur in certi : Et nonnunquamipfis doloribus uiefi continuo moriuntur : quos mortis timoz rç fufeipiunt. Et cumomnino non eligant uitam finite ne doleant:fed dolere ne fini/ ant:accidit eis ut doleant Ódfiniant:non folum quia amp;nbsp;fanati utitp uitam finiüt poft do jT lores:quæ tantis pccnis coparata nee fempitemaeffe poteft ga mortalis c:ncc duitur na gatota breuis ê: nee de ipfo breui fpacio fui fecura ga fempincerta eft : uerûetiâ cp b align eâ dolore finierût: qua ne finirent dolere uolueft. Habet etiâ boc magnû main ac uebcmenter execrandum ô;'borrenaum nimius amor uitæiftius up multi dum uolunt paulo diutms uiuere:grauitcr offendunt deum: apud quem eft fons uitæ.At / ‘Ibg.jy, lt;5 ita dum ab eis fruftra qui neceffario futur’ eft uitæ finis metuitur ; illincprübibcn t tur ubi fine fine uiuic.Hue acccdit quia uita mifera etiam fi poffer effe perpétua : nul/ lo modo beatæuitæ etiam breuiffimæ comparanda eftj Ärtamen iftiamando mifer* rimam atq; breuiffimam: perdût beatiffimam ac fcmpitemam:cS in bacipfa qua male diligunt boc uelint quod in altera perdunt: quia uticg in ifta nec miferiam dillgunt: nam beati effe uolunt:necbreuitatem:nam earn finiri nolunt : fed tantuquia uita eft fic amatur ut fiepe propter cam (licet miferam amp;nbsp;breuern) beata amp;■ fempiternaamitz

V taturi His conuderatis : quid magnum uita æterna lubeat amatonbus fuis: ciimfe lubct fic amari;qucmadmodum Bæcamatur a fuis f An uero dignum eft:uel felt;« rendum : cum contemnuntur omnia quæ amantur in mundolutwita poft paulUz g $

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLV

Ium finienda : faltcmipfum paululum tcneatur m mundo : Ô^ non contcmnitur mun/ dus: utobtineatur uita : quæ fine fine apudülüm eft: per quern fadus eft mundusï' lt;gt;«Betrac»4;. ^4odo cum ipfa roma domiciliu danflimiimpenjbarbarico uaftcrec incurfu : q multi buius Ultar temporalis amatores:ut earn uelinfceliciter producendam nudamq; rediz merent:dederut omnia quæilli non folumobledandæ drobtinendæ: ucrûetiam fu^ ftentâdætuendæqj feruabât.Solét certe amatores illis qsamât ut cas babeât mita co ferre :Ifti amatâ fuânô baberct:ni(i amâdo inopcm reddidiftenttnec ei mita côferrétî fed cûcla poti^auferrent:nc fibi earn hoftis auferret.Mec eorû reprcbendo confiliû. (Qiiis enim nefeiat perituram fuifte ipfam : fi non ea periflcnt:quæ rccondita fuerant propteripfam:quamuis Ô^ quidam perdiderintpri” illa:amp;moxipfam:quidam uero li' cet parati cunSa perdere propter ipfam:pri^ perdiderint ipfamr Sed bine admonen' di fum’:qualcs æternæ uitæ diledores eue debearn’ : ut propter cam contemnamus cucla fuperflua : cum pro bac tranfitoria uita contempla fint quæ illi fuerant necefta/ ria.Nccp enim amatam noftram:ficut illifuamut teneam” expoliamus:fed illi æternæ adipifcédæ iftam temporalem uelut famulam cxpeditiorcm feruire faciam^. Sic earn. nec omamentoÇi uanoçt uinculis alligern’mec curarum noxiaru farcinis oneremus. Audiamufcp dominu g nobis illam mtam fûmo ardore defidcrandam fideliffime pol WattCui» licetur : uclut in totius mundi contionc clamantem:Venitc ad meomncs qui labors/ tis ä^onerati eftistöiicgo uos reficiam,Tollite iugum mcû fupcr uos: dr difeitea me quoniam mitis fum Arbumilis cordc;amp; inuenietis requiem animab^ucftris:IugS enim meumlene: d^ onus meumleue cft.Hæc difciplina piæ bumilitatis: uentofam drturz bidam cupiditatem : auidam rerS extra noftram poteftatcm conftitutarum pciliteX animo:drquodammodo expirat.lbienim labor:ubi multa quarrunt amp;idiligunc; quigt; bus adipifccndis atqjrctinendis uolûtas non fans eft : quia confequentem non habet facultatem.Iufta ucro uira:cumuolumus adeftiquia camipfam plcne uellc iufticia eft. Ncc plus aliquid pcrficienda iufticia elhg perfertam uolutatcm requirerc. Vide fi lax bor eft:ubiuclle fatis cft:undediuinit’ didum eft: Pax in terra bomimb* ’bonæ uolSz Xucl.i. tatis. Vbi paxibirequics:ubi rcquies ibi finis appetcndi drquot; nulla caufa laborandi. Sed bæc uolûtas ut plena fit:oportct ut fana fit.Erit autcm fana:fi medicum non réfugiât: cuius folius gratia Canari poteft a morbo defideriorû noxiorum. Ipfc eft ergo medic* qui clamat: Venite ad me omes qui laboratis:iugum fuumlene : Ô^onus leue dicens: quia dilFufa per fpiritufanefum cbaritate in cordib*noftris: profeelo amabic quod uigt; debitur: d^ non erit afperum ncc onerofum fi fub boc uno iugo : quantominus tumiz da: tantomagis Iibcra ceruice fcruiatur. Et bæc eft una larcina: q ei*baiulus non præ' mitur fed Icuac.Diuitiæ fi diliguntur:ibi fcrucnc ubi perire non poftunt. Honor fi digt; Iigitur:illic babeatur ubi nemoindign*bonorae ’.Salus fi diligitur: ibiadipifcenda dez fideretur ubiadepta nihil timctur.Vita fi dtligitur : ibi acquiratur ubi nulla morte fi/ nitur. Reddite igic quod uouiftis : quia uofipli eftis:dfci uos redditis a quo eftisircd'K dite obfccro.Necpemmqd redditis: reddedo minuec:fcd poti*feruabic d'augcbit. Bcnign*em exactor eftmo egen*:6lt; :g no crefcit ex redditis:fed ife crcfcerc faciat rcdz ditores. Huie ergoqd non reddit perdit: qdaût reddic:rcddcndoaddi6 Immo ue/ ro in eo cuireddit: ipfe reddens fcruac. Idipfu quippe erit redditu dfredditor:ga id.* ipfum erat debitu d^ debitor.Deo nanœ feipfum debet homo : eiq; reddendus eft ut XDattS.ji. beat* fit: a quo accepit ut fit.Hoc fignificatqd in euagelio dornin* ait: Redditecatfaz ri:quæcæfaris futidrdeo quæ dei funt. Hoc enim dixit: cu fibidcmonftrato nummo: dfquæftto cui*haberct imagincm:refponfum eftet cæfaris: uthincintelligerét:qgt;de* cxigeret ab homme imaginem fuâ in bomineipfo:ficut fuam cæfar exigcbat in numz mo: dhiantomagis ergo reddenda eft cu promittic:cui etiâ no promifla debet.Quaz propter chariffimc: podem guide pro mea quantulacucg facultacula : fancfi propofiti qddeo uomlfe uos comperi: uberius laudarc fruclum : ac demonftrare quid aiftcc

intcr cbriQianos dileclores mudibuiiis:5^contemptorcs:gin's fideles utriq? dicanfur: Eodeq? utriq; lauacro facri fontisabluti funt:eiufdeimbuti confecraticp myfterijs:utri (Çeiulde euangclij:non auditores tm;ueructiam prxdicatores : nee utriep tarnen re-* gnideiIncifcp p_articipes:amp;uitæ a:ternæ:quæ fola eft beataîcobæredes.IDns em lefus: no ab eis qui no audiut:fed eos inter fe auditores uerboÇi fuoiydatinimo Iimite:nó tci nui diftinaioe difereuit. (Dut audit mgr uerba meabæc él facit cadimibbo eum uiro ^attl5.7, prudétiîg ædificauit domûfuâ fupra petrâ:G)efcenditpluuia:ucnerut flutntna:flaue/ *'’’^*^* runt ucntt:â: rtmpegerut in domuillam:ô:’nô cecidit: rundata ein erat fupra petram, (lluiaSt audit uerba mea bæc:amp;; n facit ea: fimilabo eS uiro ftulto: g ædincauit dorn« fuâ fap barena:©efcédit pluuia:ueneft flumina:flauerütuêti:0^impegeft idomûiHa 0^ cecidit:amp;: facia c ruina ei’magna.Audire ergo illa ucrba:ædificare eft.In boeutriep pares funt.In faciendo aut 0« ^non faciendo qd audiunt tm difpar eft : quanta ædificiS petræ foildata? fundatum:difpar eft ei:qd une ullo fundamento facili barenæmobilia tate fubuertitur.Necideo quifgs omino non audit:tutius Hbi aliquid comparat.Nibil cm ædifieans fine ullo teclo:multo fadlius obruendus:rapiend^:(3c difpergendus tm/ t) ^brib^: fluuijs uentifcp donaf’.Poftim ettam pro modulo meo eofdem ipfos pernnctes

ad dexteram:regnûlt;5 cæloçt in fuis gradib^meritifq ^ diftingucre ateg oftendere : quo différât uita coiugalis filios procreantiû:patrum matrfiqj familiast uerutamfn religion föruac pio^:a beata uita qua uos deo uouiftis:fi nue ad earn uoucndam exbortadus elfes.Sed quia ia uoutfti:iamte obftrinxiftt:aliud tibi facere no licet: priufg elfes uoti re^:libcR 4fmtquo elles inferior: gms non fit gratulanda libertas: g fit ut no debeatur qdcum lucro reddic.Nunc uero ga teneifapud dcu fponffo tua:non te ad magnaiu' fttcia inuito:fed a magna inigtate deterreo.Non em talis cnsifi no feceris qd uouifti: qualis manftlfes: ft nibrl tale uouilfes.Minor ern tunc elfes no peior: Modo aut tantu (c[dablit)miferior:fi fide deo fregeris:gnto beatior ft perfolueris.Nec ideo te uouilfe p poeniteat:imo gaude tarn tibi fie no licere;qdcum tuo detrimento licuilfet.Aggredo reitacg intrepidus:0 ^dicla impie faclis:ipfeadiuuabtt g uota tua expetit.Fcelix eft ne/ ceflitas:qu3cinmeltora cope lit. Vna fold elfe caufa polfct:q tc id qd uouifti : no folu yj‘lt;l*?«w» no bortaremur:ueruetia probibcrem’implere:fi forte tua contux boc tecu fufctpere 4-fenrcn.oif. animi feu chrnis infirmitate recufaret.Nam bi uouenda talia no funt a coniugatis: nifi ^^*‘®*'* ex eófenfu (^ uolutate cot : Et fi prxpropere faelu fucrit: magis eft corrigenda terne/ ntas g perfoluenda promiflio.Neq; em deus exigit:ft quis ex alieno aligd uouerit:fed poti’ ufurpare uetat alienu.Diuina quippe de bac re : per aplm eft prolata Icntentia:

Vxor no habet poteftate corporis fueled air.Similiter amp;nbsp;uir no babet poteftate cor/ »♦Corf,'/. ports fui;fedmulier:fexu nomine corporis nuncupauit. Sed cu illa tarn parata elfe au diam deo dicare continentia: ut eo folo impcdiactfi tibidebitu reddcre coniugaluu/ re copelliViambo deo reddite qd ambo uouiftis:ut tilt pfoluac qd ab alterutro nó ex/ •gitis.Si continctia uirtus eft(ftcutieft)cur ad ca fit promptior fexus infirmior: cu uir/ lus a uiro poti’ cognominata uidea6ucut fimilitudo uocabult refonatf Noli ergo uir aberrare a uirtute:quam muller eft parata fufcipcre.Sit uefter cófenfus oblatio ad fu/ pemualtarc crcatoris;ó: 'uicla cócupifcentia tanto fortius quato fanclius uinculu cba «tatis. Gaudeam’ de uobis in abudanti gratia ebriftudomini eximij meritoij honora Ólt;:defiderabiles filij.

SandlAuguftiniad Valcntinü:ln cos quiliberu arbitriumncgantiatcp alferuntq»

lt;n dieludicijnó lit deus rcdditurus unicuicg fmopera ei^:inucbentiSiEpft^XL\^ /''''V (Dmino dileclilfimo: amp;nbsp;in cbriftimembris honorando fratri Vaïentino:A fra/ rtbus qui tecum funt: Auguftinus in domino falutem.Veneruntad nos duo tuuenes:(CrefconiusÓCEcclix:dc ueftra cortgregatione lè elfe diccntes:qui no i»Mlt;t«lc.«» bis rctulcruntmonafteriu ueftru nonnulla dilfenftone turbatuieo q? quidam in uobis flegratia prxdic4nt:utnegenthominis elfe liberû arbitnûiôcqdeft grauius: dicantg, in die ludicij non fit uel redditurus deus unicuiqj fm operacius.Etiam hoc tarnen indicauerutig, plurcs ueftrum non ita fentiant ; fed liberumarbitnü adluuari fateanc

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLVI I®

^ dei gratia:ut recta fapiam^’atcp faciam^:ut eu uenerit dominus reddefC umcuitf fm opera eius : inueniat opera noftra bonaïquæ præparamt deus utin iHisambulemus. i«lt;orf«i. Hoe qui fentiStbene fentiut. ©bfecro ita uos fratresificut corintbios obfeerauitapo ftolus:per nomen domininoftrilefu cbrifti:utidipfum dicatis omes: cV nó fint in uo/ bis fcifmata.Primo em dnsnofterlefus cbriftus:ncut fcriptu eft in euagelio lobannis ~3lo)5»j» apfi: non uenit utiudicaret mundG;fcd ut faluarec mSdus per ipfum.Poftea uero:fi/ cut fcribitapoftolus Paulus:iudicabit deus mundum quando uenturus eftificut tota ecclefia in fymbolo confitetur: iudicare uiuos amp;'mortuos.Siigitur non eft dei gratia: auomodo faluatmundumC ’Et fi non eft Iiberumarbitrium : quomodo iudicatmun/ umç'Promde libruuel epiftoia meâ:quâ fecu ad uos fupradidi attulerut:fm banc fi^ dem intelligiteiutneq; negetis dei gratiâmeep liberum arbitriu fte defendatis:uta dei gratia fepètis: tanq fineilla uel cogitarealiquid uelagere fm deu ulla ratione poftim’ qd'öino non poftumus. Propter bocem dns cum de fructu iufticiæloquerec:ait difd 5oB.is« pulis fuisiSine me nibilpoteftis facere.Vndefupradicta epiftoia ad Sixtu romanæecP ^ancluV^ clcft« prefoytciy: contra nouos bæreticos pelagianos noueritis effe conferipta : qul dicunt gratia dei Fm mérita noftra dari:utqui gloriat: nó in dno fed in feipfo gloried: boe eft in boie non in dno: lt;Cuod probibetapius dicens: Nerno glorie^ in bomic.ft iXot^u* allo 1oco:(f^ui gloriacmquicm dno gloriec.llli ucro bxretici fciplos a feipfis iuftosfe ri putâtes: quan boe eis nó dederif déus:fcdipfifibi:non utilt;^ in dno:fed in femetipis i«CorJ,4 glorianc.Talibus etn dicit apt's:lt;Qjus em te difcernitfQiiodideo dicit: quiademafta illi‘’perditionis quæfacta eft ex Adam nd difcemitboïem:ureum fâciatüas in bono/ rem:nó in eontumeliâ nifi deus. Scdqm bomo carnalis amp;inanirer in flatus cum audit' fcnäyuis ein te difcernit:poftet refpódere uel uoce uel cogita tióe amp;fdicereiDifcernit me fides mea:difcernit meofo meaidifcernit me iufticia mea.Moxapls occurrit cogi ®^^ ® tatiomb' ’eius (Vdixit : (fluid em babes quod non accepifticSi aut accepifti: gd gloria ris:quafi nó acceperisf’Sicautgloriané ’quafi nó accepcrint:g fe a fcipfis iuftificare pit tantiac per boe in femetipfis nó in domino glorianc. Propterqdego m bac epiftoia: quæad uos peruenitrprobaui per teftimonia fanctai^ fcripturaçz:quæibi poteftis in/ lpiccrc:0 ^ bona opera noftra: à pias orationes: deredamndem nullo modo in nobis Jacobi,!, eftep©tuifte:nifi bæc acceperimus ab illo:de quo dieitapoftolus lacobus:(Dmne data optimu:amp; ' ome donu perfectum de furfum eihdefeendens a pâtre luminu.Nec quil| dicat mentis operum fuoçt:uel meritis orationu fua^:uel mentis fidei fuædibi tradifa dei gratiam:St; putei :uerurn efte quod illibxretici dicunt: gratiam dei Fm mérita no/ ftra dariiquodomnino falfiftimfi eft:Nonquia nullum eft meritum:uelbonum pioi9^' uel malumimpio^:alióquin quomodo ludicabit deus mundum c ’Sedmifericodia tV 11^5.58, gratia dei couertitbominem:de qua pfalmus dicit: 5)eüs meus mifericordia eius prae ucnietme:utiuftificei :impius:boc eft eximpio fiat iuftus: Et incipiatbabere mérita bonum : quod deus coronabit quandoludicabiturmundus. Mufta erant quæ uobis C mittere cupiebam:quibus lectisUotam ipfam caufam quæ conciles epifcopalibus acta eft aduerfus cofdc pelagianos bæreticos:diligenti’Ôlt;:plcni‘ ’nofte poftitis:fed feftina/ uert fres g ex numéro ufo ad nos ueneft: p quos uobisnó rcfcripfim’ ifta: fed fenpfi/ m^.Mullas em ad nos ufx cbariratis litteras attulerut: tn fufcepim’ eos:qm fimplicitas coÇi fatis mdicabatmibil illos nobis potuifte confingere. Ideo autem fcftinauerunt:iit apud uos agerent pafcba:quo poftit adiuuante domino tam fanctus dies:ueftram pa/ cem g diftenfionem potius inucnire. Melius aut facitis (quod multüm rogo) fi ipfum aquo dicunt fe fuifte tutbatos:ad me mittere non grauemini. Aütenim non intclligi* , librum meum:autforte ipfenon intelligic: quando difficilimam quæftionem ä^pam cis intelligibilemifoluere atq; cnodare conac.lpfa eft enim quæftio de gratia deiiquX ®0‘ï‘ fecit ut homines non intelligentes : putarentapoftolum Paulû dteere:facumus ma/ 12 juj- ueniant bona. Vnde apoftolus Petrus in fecûda epiftoia fua: (Qua propter ingt ‘cbariftimiibæc expectantes fans agitetin uiolati amp;ƒimmaculatiapudcu repeririin pa/ ccri^ dni noftri cum patientia falute exiftimantesj Sicut Sc dile3iflimus frater nonet

J^ 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, XLVH

Paulus:Fm eSquæ data eft ei fapientu fcripfitnobis;utamp; in oib^cpiftolis loques in eis de bis in 9b’ funtquædâ difficilia intelledu : quæindoftiârinftabiles boies peruertöt: ficutÓdcætcras fcripturas ad fgt;priG fuu interitû.Cauete ergo qdtâtus apis tâ terribili/ ter dicit:6;“ubi fentitis uos nö inteiligere:interim crédité diuims eloqunsiquia amp;nbsp;Iibe/ rum eft hominis arbitrium:amp; gratia deitfine cuius adiutoriodiberumarbitriu nee con uerti poteft ad dcum:nec proficere in dco.Et qdpie creditis:ut etiamfapieter intelkgt; gatis orate. Et ad hocipfum em:id eft ut fapientcr inteUigamusteft utiep libcru arbitri ûm.NiG cm libero arbitrio intelligcrcmus atep lapercm‘’:non nobis praeciperec dicete Fcripturatlntelligite ergo q inGpientes ertis in populo:«^ ftulti aliquado fapitc. Eoipfo 'Mbg.jj. quippe: quo praeceptum amp;i imperatum eft ut mtclligam^atq? lapiamustobediêtiâ no uram rcquirit:quaenulla poteft efte line libero arbitrio. Sed ft poffet bocipfû line ad.« iutono dei gratiac fieri per liberum arbitriQ:utintelligeremus atq; fapcremus:nó dice retur deo: Da mibi intelleclu: ut difeâ mädata tua. Neep in euangelio fcriptum effet : lPgt;s.n?.

• Tuneapcruit illis fenfum ut intelligerétfcripturas. Ncclacobus apls dicerct;Siqsaüt itiic(.x4* P ueftrum indigetfapientia: poftulet adeo:quidat omnibus affluêter;dVnó impropcz 3blt;obui.

rat:amp; dabitur ei,Potés eftauté dominusiqm amp;nbsp;uobis donet ófnobis: ut de noftra pa/ ce amp;nbsp;pia cofenfionemuneijs celerrimis gaudeamus.Saluto uostnó foldmeo nomine: fed etiam fratrum qui mecû fut : Ôifrogo ut pro nobis cócorditer att^ inftanter oretis. 51t uobifcum dominus.

tf^Saneb Auguftini ad Valcntinu: iuxta materia prions epiftolxacrius cotra nouos bæreticos pelagianos de uolutate amp;i gratia difputantis: Et iftud Salomonis : Ne decli/

D nesmfmiftram neep in dexteram:cxponcntis.Epiffqla.XLyI1._

'■lt;^^^^mino dilecbffimo:(Slt;in cbrifti mebris Donorado fratri Valcntino:Si 'fratrib’

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tecum funt:Auguftihus in domino falutem. (Erefconiufedicem à i alium

^^^-^Fodice dei feruos:qui ex ueftra cógregatóe ad nos uenerutmobilcu egiffe pa feba noucrit cbaritas ueftra.lt;Q,uosideo tenuim’aliquanto diutiustut inftruftiores ad uosrediret: aduerfus nouos bæreticos pelagianostin quorS crrorcm cadit qui putat aliquo merito bumano gratiam dei dari:quæfola bomincm libérât per dominu nrm lefum cbriftum.Sedrurfum:quipufat:quando ad indiciumdns ucnerit:non iudicari boiem Fmopera fuaiqiam pætaté uti potuit libero uolutatis arbitriomibilomin’in er tore eft. Soli em paruuliiquinodum babet opera propria:uclbona uel mala:Fm folu originale peccatum damnabuntur:quibus per lauacrum regenerationis no fubuenit gratia faluatoris. Cæteri autem omes: qui iam utentes libero arbitrio:fua propria pec catatoriginali peccato infuper addiderunt:fi de poteftate tenebraru per gratiam dei non eruunc:nec tranffcrum^ ad regnu cbrifti:nô fold Fm originismcrdctiam Fm pro/ prix uolutatis merita:iudicidreportabdt. Boni uero etia ipfi quide: no folum Fmfuae bonx uoluntatis mérita præmium confequentur : fed etiam ipfam bonam uolunta z tern per dei gratiam cofecuti funt:ac lie impletur quod fcriptum eft:lra èv indignatio: ®®»*» v tribulatio amp;:anguftia:in omneanimamhominis operâtis malum:iudaeiprimd grx/

E ci:gloria autem A honorMpaxiomni operanti bond: ludxo primd 0^ græco.Oe qua difficilima quæftioneiboc eft de uoluntate 0^ gratia:nô opus babui etia in bac epiftoz ladiuti’ dilput3rc;qai 5/ aliam iam eis dederam: tanq citius redituris: Et fcripfi ad uos etiamlibrd:qué fi (adiuuäte dno) diligenter legeritis;0lt; :uiuaciter intellexeritis:nullas cxilbmo inter uos de bac re diffcnfiones ulterius lam futuras. Portant ante fecum 0i aliatquac uobis dirigcda ee credidim^:qb’ cognofcatis:quéadmodd catbolica ecefiat in dei mifericordia pelagians hrrefis uenena repulerit. lt;Q.uod em fcriptd eft ad papa ' Innocentium romanæ urbis epifcopum : de concilio prouinciæ catbarginenfis:(Vde concilio numidtæ : âraliquanto diligentius a quince cpifcopis : 6^ qua:iple ad tria ifta refcripfir.lte q? papxzofimo dcAfricano cocilio fcriptd eft: eiufep refcriptd ad uniuer fos totms orbis epifcopos miffum: amp;nbsp;cp pofteriori concilio plenario totius African co/ tra ipfumerrorem breuiter conftituimus:0k ‘fupramemoratum librummeum : quern modo ad uos fcripfi: bxc offna à: in prxfentilegim’cd ipfis:amp; per eos mifimus uobis.

ANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLVII W ‘®

Lc^imus eis etia librnm bcatiffimimartyns Cypnani de oratioc dnicatiV odendim'’ queadmodS docuent oia quaead mores rifos pertin ct:quib^recle uiuim^:a patre nfo to’froTrburw 4^* ^” ^æ’'^ eftteffe pofeendame de libero præfumentes arbitio: a diuma gratia dcciz «,1^. damus.Vbi etia demonftrauim^quomodo admonucrit idem glonofiflim’martyr;

etia pro inimicis noftn's ; qnondS in ebnftS crediderGt:nos ut credant orare debere, (Quod utiep inamterfieretmifi ecdefia crcderet etia malas atq; mfiddes boim uolunlt; tates:per del gratia in bonupoffe conuerti.Sed bunc Iibru fanfti Cypriani:quia dixez runt etia illic apud uos efle;nó mifimus. Meam quoty epiftola ad Sixtu romans cede gt;nbsp;vfiæ prcfbvteiy datâ:quam fecö ad nos attuleruntdegim* ’cû eis; g lt;nbsp;oftcndimus aduer-* fus eos cHc confcriptam:quidicunt gratia dei fm mérita nodra dari:boccd aducrfus eofdem pdagianos.(Quanta ergo potuimus:egimus cûidis Óc :uedns ^nodris fratri bus:utlu fide fana catbohea perieuerct. (Quæneq; liberflarbitnu negatjfiuein uitam mala fiue in bonâ:neœ tantum ci tribuit:ut fine gratia deiualeataliquid;fiue ut exmaz lo couertar in bonü;fiue ut in bono perfeuerâter ^ficiat: fiue ut ad bonufempiternur pueniat:ubiia nó timeat ne deficiat.Vos quoq; cbanlïimi etia ibac epla exbortor:qlt;ï ^*’**^‘ nos omes exbortac apls : Non plus lapereq oportet fapere:fed fapere ad tempérant tiam:ficut unicuieç deus partitus eftmenfuram fidei.Attendite qd per Salomonêmo T^:üiier.4.. pg^ - fpndanebus:Rectos curfus inquit fac pcdibustuis:amp; uias tuas dirige:ne declines in dexterâ:neq5in finidraiauerte aûtpedétuû a uia mala : Vias cmqusadextris lent nouit dns:peruerfæ uero funtquae a finidns funt.Ipfc aût redos facict curfus tuosuti/ nera aût tua in pace producer. In bis uerbis fanctac fcripturae conlidcratejfratrcszquia fi no effet liberû arbitriûmô dicetet:Redos curfus fac pedib’ tuis: 0lt; ;uias tuas diriges * ne declines in dexter.dneq; in Cnidram : Et tn fine dci gratia fi poffet boc Ficrimo po/ flea dicerec:Jpfcaûtredos faciet curfus tuos : 0lt; ;itinera tua in pace producer . Nolite ergo declinateneqj in dexterâneq: in finidra:guis laudent uiaequsadextris funt: amp;nbsp;mtuperencquaefunt a finiflris.Hoc efl ernpropter qd’addidit;Auerte aût pedêtuûa uia mala:boc efla finiflra:Quodmanifedat in fequenrib’:dicens:Vias em quæadex tris funtnouit dns:puerfs uero funtquæa finidns funt.Eas uncy uias ambulate debe “Ï^S.i. mus quas nouit dns:B)equibus in pfalmolegit:Nouitdns uiam iudoçi: 0i(uia impio rum pcribit.Hanc em non nouit dns:quia finilta ed.Sicut didurus cd etia illis ad fini dram conditutis:N0noui uos.(Quid edaût qdille non nouit;quiuticpnouit oia;fiuc bona bominu fiue malafSed quid ed:N0 uos noui:nifi tales uos ego non fecit (Qiicz admodum illud quod didumeddc ipfo domino lefu cbrido: quia non nouerat pec/ catum:quid edtnifi quia no feccratf Ac per boc quod didum ed; Vias quae a dcxttiS funtnonit dnsiquomodo intelligcndum ed:nifi quia ipfe fecit uias dextras : id ed utgt; as iudoÇi:quæ funt utiqj opera bonatquæ præparauit deus(licut dicit aplus)ut in illis ambulem’.Vias aût fimdrasperuerfasud eduias impioiy;non uricpnouit:ga non eas ipfe fecit in bominetfed bo fibi.Propter qd dicit: ©diuiaût ego puerfas uias malorii: ipfæfunt a fimdris.Sed refpondctur nobis: Cur ergo dixit: Ne declines in dextram: neep in finidra;cum potius dicere debuiffe uideac:Tenedexterâ:ô(ne declines in fi-* nidrâCSi bonæ funt uiæ quæa dextris fût:cur putam^:nifi quia ita uiæ funt bonæquX a dextris funt: ut in dexteram tarnen decltnare non fit bonums Decimate quippeil'’ le ed intelligédus in dexteram;qui bonaipfa opera quæ ad uias dextcras pertinent; fibi uultaffignare nó deo.Etideo cum dixiffct: Vias em quæ a dextris funt nouit dns; peruerfæ aût funtquæ a finidns funt:tanq diccrcc ei: (Q_uomodo ergo non uis ut dc'’ clinemus ad dexteram: fecutus adiunxit:lpfe aût redos facict curfus tuos:itinera ant tua in pace ^jducet. Sic ergo intellige: qd tibi præceptû ed;Redos curfus fac pedib* tuis:lt;V uias tuas dirige:utnoueris cû boc facis;a dno deo tibi prædari ut boc facias:'^ no declinabis ad dextcra:quis ambules i ups dextris : no cofidcs in uirtute tua:lt;5ffip^ erit uirt^ tuatg redos faciet curfus tuositV itinera tua in pace ,pducet.(Qua4)ptcr di[c di(fimi:qcûcpdicit:uolutasmea mibi fufficit ad faciéda opa bona: déclinât in dexterâ. Sedrurfus ilk qui putantbona uitam effe deferendâ:qn audiut fie dei gratiam præck^

1

caruat eredag S^intdlfgaif uoluntates boimtpfas’ex mail's bonas faccrcunas etiam qs fecerit cuftodire:amp; propterea dicut:Faciam’mala ut ueniantbona:in (ininra déclinât. Mo.y» Ideo nobis dixi: Non declinetis in dexteram net^ in finiftram: Hoc eft non fic defend datis liberu arbitrium:ut eibona opera fine dei gratia tribiiatis:nec fic defendatis gra tiamtut quafi de ilia fecummala opera diligatisiqdipfa gratia dei auertat a uobis. lt;nbsp;a/ liumquippe uerba fibi præponens apt’s ait: (Quid ergo dicem^f^Permanebim’ in pec ^®‘^ catoait gratiaabundetfAtcç bis nerbis boim errantiu:«^ ^ deigratia non intelligentiu: refpôdit ut debuit dicespAbfit.Si em mortui fumus pftóiquó uiuem’in eofNibil po tuit dicibreui^ lt;!Vmeli^. (Quid em nobis gratia dei utili’eonfert in boe prætcnti fæculo maligno:nifiutmoriamur pclofAcpboc ipfigfæinueniei fmgra t^iqui ,ppteriHâ uulc uiuere in pctö p qua morimur pcló. Deus aut qdiues eft in mifericordiaidetuobis 0^ fanSfapere: amp;nbsp;ufep in finé proficiêter in bono propofito permanere. Hoc pro uobis ; boe pro nobis:boc pro omib’quiuos diliguntïamp;fpro eis qui uosoderut : inftanter in pace fraterna amp;Ô uigilanter.orate:ut deo uiuatis.

*Bcan Auguftiniad VincentiS donaftitâ amp;nbsp;rogatiftam:dc correctionc multoÇi bæ/ reticoÇi exafteelu gaudentis.^uofiiam etiâ durius per feeulares potcftates ad cmé/ dationê errons coercendos eHc docentis.Decorreftonu etiâ ófperfecutionS differ* tcntiaiac de bæreticoÇibaptifmo óf facramentis pertraclantis.C^Zij per unitarc óf co munioncmalofó cum bonis:lufti non maculen6Ati^ de duplici confufióe adduccn/ te peccatu:ófadducente gratia óf gloria determinantis. Epfa.XLVlH»

Hecliftimo fratri VincentioïAuguftini, Accept epiam qua tuâ effe nó mibi in?

4 ■ credibile uifum eft.Attulit em earn: que catbolicu cbriftianu elfe conftaret : q utopinor mibi mentiri nó audcrct.Sed fi forte nó funtlitteræ tuæ: ego ei qui fcripfitrefcribenduputaui. Nuc me potius quietis effe auidu amp;'petentem: g tune cu meadolefcétem uiuo adbuc R-ogato cuifucccffiftióiIapudcartbaginé noueras. Sed *M«4‘«lt;«»lt;5 donatiftxnimiu inquieti funt: quos per ordinatas a deo poteftates cobiberi atqjcor/ tigimibinon uidetur inutile.Nam de multorum iam correclione gaudemus:qui tam Keraciter unitaté catbolica tenent atqjdefendut : ófa priftino crrore fe liberatos effe lxtani::uteos cu magna gratulatione miremur.lQiii tn ncfcio g ui confuetudinis nulƒ lo modo mutari in meli’cogitarentmifi boe terrore perculfi:follicitam menté ad con/ fiderationêueritatis intenderent:ne forte nó ^ iufticia:fed ^ peruerfitate Ófpræfum ptioneboim:ipfas temporales moleftiastinfrucluofa Ófuana tolerantia patcrene : Óf apuddeu poftea nó inuemret niC débitas poenas impioÇi: qui eins tam lenéadmoniz tionê:amp; paterna flagella contépferint.Ac ficiftacogitatione docibiles fadi:non in ca/ lumnijs óffabulis bumanisifed in diuinis libris promiffam per oés gentes inuenirent ecclcfiaiquam fuis oculis rcddiconfpiceret;in quib’ óf cbriftu prænunciatû:ctiam nó uifu : fuper cxlos effe minime dubitarêt. Nungd na egoifto^ falutiinuidcre debeba: utcollegas meos ab buiufmodi paterna diligentia reuocarê: per qua faclu eft ut mui-' tos uideam^aceufare fuâ priftinâ coccitaté:g eu fup cælos exaltatu cbriftu etiâ nó uidc tes credebât:gloriâ tn cius fup oém terra : etiâ uidentes negabât:cû propbeta utrucg una fententia tâta manifeftatione complexus fit diccsiExaltare fup cælos deus:óf fup T^suo-jr, oém terrâ glïa tuaflftos ergo atroces quôdâiimicos nros:pacc ófquieté nramuarijs uiolétiaçi óf infidiaÇigenenb' ’grauiter infeftantes:fi fic cótemnerem^ óftolerarem^: utnibil oinoqd ad eos terrcdos ac corrigcdos ualere poffetiexcogitareifófarguerce anobisióf ueremalu pro malo redderem’.Si em quifginimicu fuu periculofis febrib’ iy.q,4.niiij(ä freneticu facluicurrere^uideret in præceps:nône tue poti” malu pro malo redderet:fi eSfic currerc pmitteretig fi corripienduligandu® curaret : óf tn tune ei moleftiffim^ dfaduerfiffim^ uidercd’iqn utiliffim’ ófmilericordiffim’ cxtitiffctcSed plane falute re paranutato uberdci gras ageret:qnto fibi eu min^ pepciffe fcfiffet.© fi poffê tibi onde ^^. ^^‘P’^ circucellióib’:gmultos iâ catholicos manifeftos babeam* ’damnâtes fuâ pri ftinâ uitâ ófmifcrabilc erroré:quo fe arbitrabâc ^ ecclîa dei facere gcgd iquieta terne «täte faciebât:g tn adbâc fanitate nó pduccrefnili Icgu iftaÇfquæ tibi difplicétmneuf

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ XLVIII tanq frenetic! iigaren^ (Earn'd illud alterû genus morbigrauiffimicoç::qui turbulent ’ quidemaudaciam non babebantded quadamuefufta locordia premebanódicentc^ nobis: Vcrû quidem dicitis:non eft qdrefpondeatur: fed duru eft nobis traditionell parentu rehnqucrecMonne falubriter régula temporaliû moleftiaÇi excutiendierât’ ut tanquâ de fomno letbargico emergercnt:amp;rin làluté unitatis euigilarentf (Q ^ ®*’^ ti ex ipfis nunenobifeu gaudentest priftinû pondus perniciofî fui opcris accuiant:â/ fatencnos fibimoleftos elfe dcbui(le:ne tanquâ mortifero fomnonta morbo ueterno xj,lt;l,4.n!iniû fæ confuetudinis interirent.At enim quibufdam ifta non profuntmûquid ideo negb gendaeft medicina: quia nonnullorucft mfanabdis peftilentia f Tu non attendis ni» eos qui ita duri funt:utncciftam recipiant difciplmam. De talibus enim fcriptumefti I?ierc.x. Fruftra flagellaui filios ueftros:difciplinam non reccperût. Puto tarnen quia dileftiO'' ne non odio flagcllati funt. Sed debes etiam tarn multos attendere : dequoru lalute gaudem‘’,Sienim terrèrent Ô^non docerentnmprobaqualî dominatio uidercc, Sed rurfus fi docerenc Ôi^non terrcrcnciuetuftate confuetudinis obdurarent: 0lt; ;ad capC'' fcendain uiam falutis pigriusmouerenc: quandoquidemmulti (quos bene nouim^) reddita lîbi rationc iVmanifcftata exdimnis teftimonijs acritatc: rcfpôdebâtnobisi cupere fe in eeelefrr carbolics ' cómunionem tranlire: fed amp;'uiolentas perditorS bo minum inimicitias formidare : quas quidem pro iufticia tV pro æterna uita uticp conlt; temnere debuerunt. Scd talium infirmitas donee firmi efticiant fuftinenda eft non 5oB.iï» defperanda. Nec obliuifccndu quod ipfe dominus adbuc infii'mo Petro ait: Non po tes me modo fequi:fequcrisautem poftea. Cumuero terrori utili doftrina falutan^ K adiungic:ut non fold tcnebras crroris lux ueritatis expcliatmerdetiam malar confuC/ tudinis uincula ms timoris abrumpatide multoi^ (ficut dixi) falute lxtamur:bcncdi/ centium nobifeûtô^ gratias agentiû deo: q, fua poliicitatione complcta:qua reges ter/ ï.q.S.nó oints ræ cbrifto féruituros effe promifit:ficcurauit morbidos:lîc fanauit infirmos.Mon om/ *gt;^;4‘«lt;n»t5‘nis qui parcitamicus eft:nec omnis q uerberat inimicus. Mcliora funt uulnera amieb 'lP:oner.X7, - uoiuntaria ofcula mimici.Melius eft cû fæueritatc diligere:q cum Icnirate decipcrc.-' , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vtili^cfurienti panis tollitur : iide cibo fccur‘’infticiam negbgebar : q efuricnti panis

frangit:ut iniufticiæ feducfi’acquiefcat.Et q freneticum ligatiiir q letbargicû excitât: ambobus moleftus:ambosamat.Q.uis nos poteftamph/’amare q deusc Et tamé nos non folû docere fuauiter:uerûetiam falubriter terrere nô ceffat. Fomentis lenibusq/ bus conlolac:fæpeetiammordaciBiinû mcdicamentû tribulationis adiungens:excn cet famarpatnarcbas etiam pios amp;rcligiofos:populiî contumaccm pcenis grauiorib* agitat. Non aufertab apoftolo ftimulû carnis tertio rogat’: ut uirtutem in infirmitatc perficiat.Diligam^ etiam inimicos noftros:quia bociuftû cft:ô^boc præcepit deusiut ïDartBj. fimusfilq patris nfi q in cxlis eft:qui facit folem fuû oriri fup bonos amp;nbsp;malos:ô^ pluit fa perluftos Ô^ iniuftos.5ed licut ifta dona eius laudam'’:ira etiâ flagella eius in eos quosf i^j^nimitt diligit cogitem^.Putas neminé debere cogi ad iufticiam: cum Icgas patrêfamiliasdi*’ 3(4.9’ xifle feruis : Quofeûqrinuenerins cogite intrareg Cum Icgas etiâ ipfum primo Saulû: poftea PaulQ:ad cognofcendâ iV tenendam ucritatê: magna uiolentia cbrifti cogent tis eife compulfum: nifi forte cbariorem putas bominibus elfe pecumam:ud qua’ lemlibet pofteffionemtq lucern iftam quæoculis capitur.Hancille cælefti proftratus lumincfubito amiftam non recuperauit nifi cum fada: incorporarctur ecclefîæ:Et pu tas nullam uim adbibendam elfe bomini: ut ab cricris pernitie liberctur: cum ipfum deum quo nemo nos utilius diligit certiifimis exemplis boc facere uideasiSdcbnftum 5oK.lt;. audias dicentc; Nemo uenit ad me nifi que pater artraxerit:quod fit in cordibus oim qui fe ad eu:diuinæiracundiæ timore conuertuntf Etnoueris aliquando furem:aucr' tendis pecorib‘ ’pabulü fpargere:âfaliquando paftorc flagelle ad gregem pccora er/ Ädiutf, rantia reuocare.Nonne contumaccm ancillam data fibipoteftateiSara potius afflige batg Etutieç nó earn quam fuperius beneficio fuo matrem fecerat ciudelitcr oderat: _fed in ea fuperbiâ falubritcr cdomabat.Non autemignoras cpilhe duxmulicresiSara Ûr Agarjôd duo filijea§t lfaac £lt;lfinael:pro fpiritalibus ^l cainalibus figurent ’: Et cum

10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- - EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLVni '•

Icgam^’ancnia amp;v filin ei^ a Sara paffos graues moleftias:Paulus tn apoftoPdidttq; ab *• Ifmaele perfecutionem fit paffus Ifaac Sed ficut tunctinquit: ille qui erat fni camem; ßat‘.4« perfequebai :cû qui erat fm fpintutita â::nuc:ut qui poffuntintelligant : magi secele^ flam catbolicam perfecutionem pati fuperbia ifv impietate carnaliu:quos temporalib’

M moleftijs atq; terroribus emendare conac. (Q.mcquid ergo facit uêra âflégitima max .....a teriefiam fi afpeÇiamarCq; fcntiac non malu projmalo redditifed bonu dilcîplinæ ex/ pellendo malu miquitatts apponitinon odio nocendn fed dilcHione fanandi: c3 boni, Somali cadem facintieadctp patiunc monfaais cVpccnis: fed caufis utiq? difcemendi funt.Pbarao populu del duns laborib^atterebat: Moyfes eudempopulu impie agen tern duns coertionib^affligebat:fimilia fecerut: fed non fimiliter prodeilc uoluerunt;-Illedomtnationeinflat^:tfte $elo inflammat^eft.Ieçabeloccidit propbetasîHclÎ3S oc'gt; cidit pfeudo propbetas:Puto cp diuerfa fint mérita facientiûiâ^ diuerfa partout. AfpiZz cc etiam tempora nom teftamenthquando iamipfa manfuetudo cbaritatis: no folum in corde erat feruandatuerSetiam in luce monffrandatquando Petri gladius in uagilt;. nam reuocaifa cbnftoÄoftendi^ non debuifle de uagina eximinec pro cbrifto. Le/ gimus tarnen non fol3 tp cæcidcr3tiudæi Paul3apoftoluiueruetiamcp cxcidcrunt èi græci pro Paulo aplbSoftenen iudæ3:Nône fimilitudo faHi quafi utrofq; coni3git;0^ tarnen eos caufxdiffimilitudo difcernitcNempe deus proprio filio fuo non pepercit: j^M»' led ,p nobis oibus tradidit illu.Nempe de filio ipfo dicic : dLui me dilexit 0lt; ;tradidit fe/ jggr.t, metipfu pro me, Nempe di de luda dicic: cp introierit in eu fatbanasmt traderet ebriz 50(5.ijt Ifû.Cû ergo amp;^ pf tradiderit filiS fu3:0lt; :ipfe xps corp^ fiiû:amp; ludas dnm fuu:cur in bac traditione deus eft pius:ä; bomo rcus:nifi in re una qua feceft caufa no una eft qua fe cerSt.Tres cruces in loco uno erantdn una latro liberandnsan alia latro damnandus: in media cbriftusialternm libcratur‘’: alterum damnatur*’:(Quid fimilius iftis crucib*’C' quid diffimilius iftis pendentib^f Tradit’ eft Paulus includendus tV colligandus : fed artf.itf» quolibet ciiftodc careens:Qeior eft utieg fatbanas:cuitarnen ipfe Paulus tradidit bo iXori,^« minem in intentunvcarnisiut fpiritus faluus fit in die dominilefu. Et bic quid dicim^f

N Eccemitiori tradidit crudelis traditor:crudeliori tradidit mifericors traditor.Difcam’’ frater in fimilitudineopciy difcernere animos operantiu :jne claufis oculis calumnie z mur:d::beniuolos pro nocentib’accufemus,ltem cum ait idem apoftolus : tradidifte^ j^^^^g fequofdam fatbanæ ut difcercntnon blafpbemare:mal3 pro malo reddidit :an po/* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘'

tins malos etiam per mal3 cmendare:bon3opus effemdicauitfSi Temper effetlauda bile perfecutionem pati:fufficeret dominodicere:Beati qui perfecutionem patinne: xDauB.S. necaddcret:propteriufticiamdtem fi femper effet culpabile perfecutionem facere t i,j.q^n(Mi»ft non fcriptS eftet in fanclis libris:Detrabentcm proximo fuo occulte : bunc perfeque/ ^§,,00, bar.Aliquando ergo â^ qui earn patic:iniuftus eft:0lt; ;qui earn facitiiuftus eft. Sed plaz nefemp: lt;5fmaliperfecutif3tbonos: lt;3Cboniperfccutifuntmalos.lllinocendopcrinz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. »

lufticiam: illi confulendo per difciplinam, Illi immaniternlli tcmperantcr.llli feruietes cupiditati:illi cbaritati.Nam qui trucidat: non confiderat quemadmodulaniet:qaute curat confiderat quemadmodu fecct,llle em perfcquif fanitatemullc putredine. Oc/ cideruntimpq propbetasioccidcftimpiofcirpropbetae.FlagcllauerStiudxicbriftu: iudæos flagellauit öd cbriftus.Traditi funtapoftoli ab bominibus poteftatibumana« tradideft St apoftolihomines poteftati fatbanæ. In bis omnibus quid attcndiifinil igs

Veorum pro ueritate:quis pro iniquitate:quis nocendi caufa:quis emcndandicNon in 15.lt;1.4,no-uenitur exemplum in cuangelicis Sdapoftolicis littetis:aliquid petitum a regibus ter/ to»«»*««' ræ pro ecclelia eV contra inimicos ecclefiæ:quis ncgat non inuemne'Sed nondum im? pleba^ illa propbetia:Et nunc reges intclligitc:cV erudimini qui iudicatis terramiSerz q^g.x, uite domino in timore.Adbuc enim iHudimplcbac:quod in eodem pfalmo paulo fu/ perius dicir: (!lu3re fremuerunt gentes:ârpopulimeditati funt inanialt;Aftiterunt re/ ges reri-æ:amp; principes conueneruntin unumaduerfus dominuicV aduerfuscbriftum eins. Verdtamen li facia preterita in propbeticis librisifiguracfucrót futuroiy in rege illo quiappellabac Nabucbodonofor:utrücg tempus figuratumeft: 0^quod fubapoz

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLVni

ftelis habHit:amp;iquod nunc habet ecclefia. Temporibus itatç apoflolo^ amp;nbsp;martyrum dludimplebac quod figuratu eft quando rex memoratus pioslt;Viuftos cogcbat ado rare fimulacra:^ ' recufantes in flammas mittebat.Nucautemilludimplec quod pau/ lopoft in eodem rege figuratum efticum conucrfus ad bonorandum deu ucrum:dc/ •anteUi» creuit in regno fuo:ut quicüq; blafpbemaret deum Sidrac /Mifac0«;Abdenago:pcc/ nis debitis fubiaceret. Prius ergo temp’ illiusregisifignificabatpriora tempora rcgö infidelium:quospafftfuntchriftianipro inwqs.Poftenus ucro tempus illius.rcgis: fi/ gnificauit tempora poftertorSregum iam ndelium : quos patiunifimptjpro cbriftiaz nis. Sed planein eis qui fubnominecbrifti erant feducii a peruerfis:ne forte oues cbrifti fint errantes:ëèad gregem aliter reuocandæ fint:temperata fxucritas amp;nbsp;magis manfuetudo feruatur : ut coertionc exiliorum atcßdamnorum tribulationc admo^ nean^ conftderare quid lt;3t quare patianc: amp;rdifcantpræponere rumoribus d fcalum' nijs bominu fcripturas quasIcgunt.ö^nis enimnoftrum:quis ucfti^ non laudatleges ab imperatoribus datas aduerlus facrificia paganorQ f Et certe longe ibipccna feue/ nor conftituta eft:illius quippeimpietatis capitale fuppliciu eft. Deuobisautem cor' ripiendis ategcoercendis : habita ratio eft;qua potiusadmoneremini ab errore difee/ dere:q pro fcelerepuniremini.Poteft enim fortaffe ctiam de uobis dici:quod ait apo p So♦10, ftolus de ludans: i effimomû illis pbibeo:ga çelû dei habetded nófm fcientia.lgnora tes ein dei iufticiaid ^ fua uolétes eóftituere iufticiæ:dei nó fût fubiecli.Quid emaliud d ; uos g ueftramiufticiä uultis conftituereiquando non dicitis iuftificari nifi eos qui a uobis potuerunt baptiçarit'In bac ergo apoftolica fentcntia quam de iudæis protulin hoc diftatis a iudæis; q gt;nbsp;uos babetis facramenta cbriftiana ; quibus illi adbuc carcnt. Cæterum ad boequod aittlgnorates deiiufticiam:dr faam uolentes conftituere : ^cp ^elum dei babent:fednon f m fcientiamjpares eftis omnino: exceptis dumtaxat illisr qmcunqj in uobis funttfeientes quid uerö fit:d^ pro animofitate fuæ peruerCtatis:con ,tra ueritatem ctiamfibinotiffimam dtmicätes.Horum quippe impietas: ctiamidola' triarn forfitan luperat. Sed quia nó facile cóuinci poffunt (lii aio nâcç latet hoc malö) oés tang nó anobis minimis alienileniori fæueritate coercemini. Et boe quidêuel de omnibus bxreticis qui ebriftianis facramcntis imbuun^ték ' a cbrifti ueritate fiueunita te diffentiunt:uel donatiftis omnibus dixerimus.Quid autem ad uos attinet: qui non folum cum illis cómunitcr donatiftis a Donato:ueruetiam proprie rogatiftæ a Rogaz to appcllaminifMitiores quidem effe uidemini:quia circucellionum imaniffimis gre gibus non fæuitis: fed nulla beftia fi neminem uulnerct proptcrca manfueta dicitur: quia dentes drungues non babet. Sæuire uos nolle dicitis : ego non poffe arbitrof« |ta enim eftis numéro exigui: ut moucre uos contra aduerfarias uobis multitudincs non audeatis : amp;nbsp;fi cupiatis. Sed ponamus uos etiam nolle : quod non ualetis : ponazC ZDattRj. mus uos euangclica Icntetiam qua fcriptum eft: Si quis tibi uoluerit tunicam tollere :

amp; iudicio tecum c0tcndere:dimitte illi 6« :paHifidic intelligere: fic tencre:ut perfequéz tibus uos non folum nulla iniuria:ueruetiamnullo iure rcliftcndu putetis.Hunc certe intelleclum Rogatus audor uefter : aut non babuit : aut non impleuit. Qu de nefcio quibus rebus ut dicitis ueftris accrrima perfeuerantia etiam forenfi difceptatioe con/ nixit.Cui fi diccrcc:quis unquamapoftolorum in caufa fidei:res fuas iudicio publico defendit:ficut tu in epla tua pofuiftif ’Quis unquam apoftolorS in caufa fidei res alio nas inuafitdWullum quidem in diuinis litteris buius faefi reperiret exemplum: fed ta/ men forteinueniret aliquaueraindefenfionem: fiueram ecclefiam retineret: d^non fub ecclefiæ uero nomine impuden ter aliquid poffideret. Quidautem pcrtinetad terrænarum potcftatSiuffa: contra fcifmaticos aut bærcticos;ucl impetranda uel ex/ ercnda fllli quidem a quibus uos feparaftis accrrimi fucrunt: amp;'contra uos (quanta audirc potuimus) dfcontra maximianiftas : qd geftorum etiam certis documctis pro bamus:fcd tarnen nondum ab eis feparati eratis:quando luliano imperatori in fua pc titionedixerunt : q gt;apudeum fola iufticia locum haberct:quem certeapoftatam noz uerantid^ idolatrijs deditum fic mdebant : ut aut lufticiameffe idolatriam fatcrentuN

jlo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'EPISTOLÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLVIII

autfe federate mcntitostnegarenott poffeht:utapud ctim diecrcnt folani locum bagt;' here inftidamtapud quernmagnû locû cernerét habere fdolatrîam.Sed fucrit error in uerbo:de fafto ipfo quid dicisCSinihillulhim ab impêratore petendum dl 1 cur à luliano petitu eft:quod mnumputatQ efte An pboe pctédutn cft:ut fua quifqjreeu^ pcret:non utahquemquo abimperatorecoerceac: aceufetdntenm^vin fuarum re/ rumredpiendarum repetitioncabapoftohcisexemplis rccednf: quia boc fedffe ne/ R. motnueme illorum.Sed tarnen cummaiores ueftriIpfum Cecilianum tuneeedefia: cartbaginenfis epifcoputcui tang cnminofo communiearenoluerûnàpud prindpem Conftantinum per Anultnum proconfulem aceufauerunt: non res fuasamiffas re/ pctiucrunt:fed innocentem(ficutcxdhmam^: amp;nbsp;ficiit ipfeludidorum exitus doemt) calumniofe appetmerut: d^uo quid fcelcratius ab eis fieri potuire Si a utem(ficut falfo arbitramini)uere criminofumludicandum tenvnis poteifatibusfradiderutt quid no . bis obijcitis qc? ueftrorû præfumptio primitus feeit : q» cos hô argucremus épia fecez runt:finon animo inuido 6lt;;noxio:fed emendandi amp;fcorrigendiuoluntate feciflent* Vosautcm indubitanter arguimusîquibus crimen mdcc de mimicis cémunionis no ftræ îcbriftianoimperatori aliquid conqüeri:cum libellus a maionbus ueftris Anu/ lino proconfuli datas:eV Conffantmo imperatori mitten dus: ita utfupra lenptum fît: P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Libellus ccclefiæ catbolicæ criminum Ccciliani: traditus a parte maiori. lllosautem

magis bincarguim^:quia cumapudimperatorem ultro Cecilianum aeeufanent; que primo Hti(^apudcollegas tranfmarinos conuinccre dcbuerint.Iplo autcmimpeta? torelonge ordinatius agente:ut epifcoporu caufam adfc delatam:ad epifcoposmit/ teretmec mcli paeem cum fratribus babere uoluerunttfcd rUrfus ad cundcmimpera totem uenerunt:rurfas non Cecilanum tantumtuerßetiam datos fibicpifeopos nidi? ces: apud terrænum regem aceufauerut: Rurfus ab allo cpifcopali iudicio ad eudem «mperatorem appellauerutiNeceoipfo inter partes cognofeenteatqjludicante : uct «eritatc uel paci cedendum elle dixerunt. Quid autem aliud flatuerct ConnantinuS aduerfus Cecilianum amp;nbsp;focios eius:fi effentucflris maionbus accufantibus nifti : q cp ftatmt in eofipfos:quicu ultro accufaflet:nec ca quæintendebât probate potuiffentc' Noluerunt enim ucritati confentiremec mfti. Ille quippeimperator prim^ conflituit iï.qp'Hiniïi in bac caufa: ut rcs conuiftorum: 0^ unitati peruicacitcr refiftétium:fifco uendicarcc* Sed uidelicet fi ucflris maioribus accufantibus atep fuperantibus contra communion

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nem Cecilianiiimperator talc aliqinddccreuiflet:prouiforcs ecclcfiæ:dcfcnforcs pa/

:cis gxlunitatis nominan udletis.Cumucro in cos qui ultro acculantes : nibil probate ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potuerunt:necoblato fibi gremio pacis:quo correaiexciperentur; confentire uolue/

-nmtnbimperatonbus talia decernunóindignum facinus clamitacineminemaduni/ ’Z Itatem elfe cogendumimalum pro malo reddendû nemini eile contenditur: Quid eft * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;almdq id qd’ de uobis gdam fcripfit: quod uolum’ fanftS eflcEt nue no crat magnum

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neep difficile confiderare atep cogitate Conflantini ludiciu atq; fententiam contra uos

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uigereiquaeueflris maionbus Cecilianumapud imperatorcm:totiens accufantibus gxl

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non conuincctib’:aducrfus uos promulgata eût earn neceflario fequiexteros impera

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tores:maximecatholicos cbriflianos:quotiêsdeuobisaliquidagcre urxobflinatiois

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 neceffitas cogit.Facile erat ifla cogitaremt uobifipfisaliquado diceretis: 51 Cecilianus

7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uclinnoccs mit uel noccs:0;quot;conainci non potuit:gdin boc negocio tarn longe lateq;

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difiufa focietas cbrifliana peccauitfÇur orbi cbrifliano no licuit ignorarc:qd ’non po/

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuerunt qui accufauerant demonffrarecCur illi quos cbriflus in agro fuo:id eft in laod

1mundo feminauit:amp;rinter çiçania crefcereuftp ad meffem præcepue Cur tot milia fix i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;delium in omnibus gcntibus:quorum multitudincm ftellis cxli örbarentematis do/

7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minus comparauit:quos in femmeAbraæ bencdicendos promifit amp;nbsp;reddidibproptd

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tea negant efte danilianiiqaia in bac caufa in qua difeutienda non intcrfucrunt:iudi/

7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cibus potius fuo periculo iudicantibus : g melis litigatoribus credere maluerutL Ccr/ iÿlt;q.4.itfmt^

S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te nullius crimen maculat nefcientem.Quomodo fidelcs toto orbe diffufiicrimcn tra i.ci.4,imi!iiîa

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditorum cognofcerepoterant: qd’accula tores etiamfi nouerant: tame eis oftendcre

•quot;bt

'SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLVIII W'^

non nalebant fHos ergo ab boecnmine innocentes effe : nempeipfa ignorantia fa/ cillimeoftendit « Cnrergo innocentes falfis criminibus accafantur ; quia crimina alie/ na:feu fa1fa:feu uera nekieruntc Quis locus innocentiæ referuatur:fî crimen eft pro/ prium ncfcire crimen alienumcPorro ft tot gentium populos:ipfa ignorantia (ficutdi *y.q.4.n(m£6 Humeft)innocentes oftendit:^’ magnumcrimen eftabiftorum innocentiQ cornmu-* ««»•^inasfw nione feparanVNam Ss ifacta nocentium:quæmnocentibus dcmonftrarimcl ab inno/ centibus credinon poffunt:non inquinantquequam:fipropterinnoccntmm confor/ tium etiam cognita fnftincnt.Non enim propter malos boni deferendi: fed proptec bonosmali toferandi funt: ficut tolerauerunt propbetæ contra quos tanta dieebant: nee communionem lacramentorum illius populi relinquebat: ficutipfe dominé no/ centçm ludam ufqjad condignum eius exitum tolcrauittö; eum facram ccen am cum innocentibus communicate permifit. Sicut toleraruntapoftolieos qui per inuidiam (quod ipfius diaboli uitium eft)cbriftnm annunciabant: Stcuttolerauit Cyprian’ col/ legarum auariciam:quam firnapoftolS appellat idolatriam. Poftremo quicquid tune *■ inter illos epifcopos geftum efttetiam fi forte ab aliquibus eorum fcicbac:fi non fit ac/ ceptio perfonarum nunc ab omnibus ignoratur.Cur ergo non ab omnibus pax arna' turfHæc fa cillime cogitare pofletis:aut fortaife etia cogita fis» Scd melius erat utama retis poffeffiones terrænasquas timêdo perdcre cogoitæ ueritati confentiretis ; q ut amaretis uaniffimam bominum gloriam : quam uos putatis perdcre fi cognita: ueri/ iy,q»d«vW«s tati confenferitis. Vides itac^iamfut opinor) non efle confiderandum qjquifeçco' * nbsp;nbsp;gitur: fed quale fit illud quo cogitur:utrum bonum an malum : non quo quilq; bonus

poflit eife inuitus:fed timendoqd no uult pati:uelrclinquit impedicntem animofita' temmelignoratam compellitur cognofeere ueritatemmttimens uel refpuat falfS de quo contendebat: uel quterat uerum quod nefcicbat: à- 'uolens tencatiam quod no' lebat.Superflue boc fortafle diceretur quibuflibet ucrbisifi non tarn multis oftende retur cxcmplis,Non illos aut illos bommesfled multas ciuitates uidemus fuifte dona tiftas: nuncefte catbolicas:deteftari uebemcnter diabolicam feparationcm: diligete ardenter unitatê»iQ.ua: tn timoris buius (qui tibi difplicet)occcafionibuscatbolicæf3 clac funtper leges impcratorum:a Conftantino apud quern primumeeftri ultro Ce' cilianumaccunuerunt:ufi^ ad prüfen tes imperatores: qui iudicium ilk’ quem ueftd elegcrt:quem indicibus epifcopis practulerüt:iuftiflïmecontra uos euftodiendu effe aj.ci.lt;»vilt;ie« decernunt.His ergo exemplis a collegis meis mibipropofitis ccflï. Nam mca primiez ’ fententia cratmeminem ad unitatemcbrifti efte cogendummerboeffeagendum;di fputatione pugnandum:rationc uincendum : ne fictos catbolicos baberemus ; quos apertos bxreticos noueramus.Sedbæcopinio mca nó contradiccntium uerbis : fed demóftrantium fuperabatur exemplis . Nam primo mibiopponebatur ciuitas meat lt;Q.uæcum tota effet in parteDonati:ad unitatem catbolicam timove legumimperia' lium conuerfa eft:quamnunc uidemus ita bums ueftræ animofitatis perniciem dete/ ftarimt in ea nunquâ fuiffe credatur.Ita alias multasquæ mibi nominatim commemo' rabantunutipfis rebus agnofceremtetiam in bac caufa recte intelligi poffc:quod feti'^ T^wtur,?« ptum eft;Da fapienti occafionem amp;;fapientior erit.Ç^ multi enim(quod certo feim^ iam uolebant effe catbolici:manifcftiffimaueritate commoti:0t oftcnfionem fuoru re/ ucredo quotidie differebât. ^ multos nó ueritas (in qua nunquâ præfumpfiftis) fed obduratas confuetudmis graue uinculu colligabat:ut in eis complétée diuina ilia fen' ten tia: Verbis non emendabitur feruus durustSienim amp;'intellexerit nó obedict.il^ multi proptcrea putabantueram ecclefiam effe partem Donati : quia cos ad cogno' fcendam catbolicam ueritatem:fecuritas torpidos:faftidiofos pigrofq; faeiebat.O.«^ multis aditumintrandiobferabantrumores maledicorum ; qui nefcio quid almd nos in altare dei ponere iaftitabant. (Qiia multi nibil intereffe credctes in qua quifeç par-* te cbriftianus fit:Ideo pmanebâtin parte Donati:quia ibinati erant:amp;' eos inde difee' dcre atqjad catbolicam nemo tranfire cogebat, His omnibus ba^êIcgum terror:q^‘^ bus promulgandis reges feruiunt domino in timoreuta profuit ut nuc alij dicantiam:

*lt; gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPlSTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLVin

fam boc uoIebatnustSeddeo gratfast qui nobis occafioné præbuitiamq; faciehdi'i^ dilatjonum morulas amputamt * Alq dicant hoc effe ueritm lam feiebaha^ : fed hefcid qua cofuetudme tenebamudöïratias domino qui uineula hoftra diriipif:amp; nos ad pâ cis umculum tranftulit.Alij dicantmefdebam^ bic effe ueritatemmec earn difeere ud lebarnusned nos ad cam cognofeendam metus fedtintentos: quo timuimusihe for? te fine ullis return asternarn luCiistdamhorcrum temporalium feriremuriGratias do? mino qui ncgligentiam noftram flimulo terrons excuffit: ut faltem follidti qua!rcrcz luusiquod feCunnunqua nolle curäuimus» Alq dicant: nos falfis rumonbus terreba' tnunntraretquosfalfos effe nefciremus nifi intraremus: nee intrarcmusnifi cogère ? WIK ' ‘ißratias domino qui trepidationem noftram Hagello abftulit : expertos doemt g uana â^ maniaide ecdefia fua mendax fama iad:auetit:Hineiam credittius Arilia fab faeffequæauclores buius batrefis criminati funti quado poftcri eorum tarn falfa gepe lora finxerut.Alij dicattputabamus quide nibil intereffe ubi fidem cbriHri tencrem^: Sedgratias dominoiqui nos a diuiiîôc coHegitiâ:*boc uni deo côgruere:ut in unitate coIatur:oftendit.His ergo domimcis lucris impediendis:ad tontradicendum me op? ponerem collegis mets: ne in montibus 0^ collibus ucftris: id eft in tumonbus fuperz biæ ueftrætebnfti ones errantes: in pads omle colligerentur:ubi eft unus grex 6^ un’ F paftor.Ita fane buic prouifioni cótradicere dcbui:nerés quas dlcitls ucftras perdere? tis:amp; fecuri cbriftum profcriberetis:utiure romano teftamenta conderetis:0^ iure du uino patribus çonditum teftamentum:ubifcriptum eft: In femme tuo behedicentur ße^.i^^ lt;nbsp;o^ÊS gentes: calummofis crimmationibus rumpcretis:ut in emptionibus Óduenditiö nibus liberos cótraclus baberetis:amp;;uobis diuidcre quodebriftus emit uenditus au? derehs : utqd qnifq; ueftrum cuiquam donaffet ualeret: Ó^quod donauit deus deoru a.folis ortu ulq; ad ocafum uocatis blijs nó ualeret:ut de terra corporis üeftri in cxiliij nö mittcreminitSe de regno fâgmnis fut: a mari ufqj ad marerOc a fluminc ufq; ad termi nos orbis terræ: cbriftum exulem facere conareminiClmmo Uero feruat reges terrae ebriftq etiam leges ferendo pro cbrifto. Maiores ueftri Cecilianum 0; 'focios eius reƒ gibusterræ puntcndos;falïîs cnminibus obiecerut: (Tonuertantur leones ad commi/ nuenda offa calumntantium:nec Daniel ipfe intercédât innocés Comprobatus: Ötde laCU quo illi perçût liberatus. (Qui enim parat proximo fuo foueam:ipfeiuftius cadet in eam.Eripete frater:dumin bac carne uiuis: ab ira quæ uentura eft pertinacibus âr fuperbis.Terror temporalium potcftatum:quando ueritatem oppugnat:iuftis forti? bus gloriofa probatio eftunfirmis periculofa temptatio:qnaut ueritatem prédicat er rantibus Sc difcordatibus : cordatts utilis admonttio eft : ä^ infenfatis mutilis afflictiOe Non efttamépoteftas nifia dco. (S^ui autem refiftit poteftatit deiordinatioi rcfiftit. IRo.ij, Principes enim nó fut timori bono open fed malo.Vis autem nó timere poteftatemC Bonum faç Sc babebis laudcm ex lila . Siué enim poteftas uentati fauésaliquem corri 2 gatdaudembabetexilla qui fucrit emendatus:fiue inimica uentati in aliquem iæuiat: laudêbabet ex illa q utclor fuerit coronat’. Tuaut nó bonüfact nt timere nó debeas ptaté nifi forte bonûê federe amp;ƒnon àduerfus frém detrabere : fed aduerfus frés oés in o.ibus gentibus conftitutos: quibus teftimonm perbtbent propbetæ:cbriftus:apo/ ftoli:cumlegitur:In feminetuo benedicenturomes gentes:cum legitudAb ortufolis ufeß ad Qccafum facrificum mudum offertur nomini meo:quoniam glorificatu eft no ^^^ ’* * men meum in gentibus dicit dominus.Audi dicit domin’:nó dicit Donatusiäut Rö/ gatus:aut Vincenti’: aut Hilarius:autAmbrofiusiautAuguftinus:feddicit domin’;

cum legitur:Etbeiiedicenturin te omnes tribus terra::omnes genres magnificabût TJ^g.-zu eum:Bcnediftus dominus deus ifrael qui facit mirabilia folus:Etbenediclum nomen gtiæeius in æternum;«^rin fæculum fæcult : Et replebic gloria eius omis terra fiat fiab Ettu fedes Carténis amp;: eu decé rogatiftis qui remanfiftis dicitis:non fiat nó fiât.Audis loquieuangelium : (Dportebat im pleriomnia quæ fcripta funt in Icgc amp;* propbetis âc Xud.i.4« pfalmis deme;Et tûcaperit illis fenfum ut intcHigerenticripturasni 'dixit cisî (Ï^uonn am fie fcriptum cft:ôr fie oportebat pati cbriftum;amp; refurgere a mortuis tertia die: â;

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA ' XLVHI

prædicamn nomine eins pccnitcntiam: Ärremiffionem pcccatornm peromnes gen tes : incipientibus ab bierufalem. Legis etiam actus apoftolorum : quemadmodam boe cuangeliumcceperit ab bieru(alem:ubt primo illos een turn uigintifpirituflancluS implcuit alq? indein mdæam afep famariam: Ói fin omes gentes cxierit:fieutcis dixerat Sctf.i. afeenfur'’ in exlS:Eritis mibiteftes in bierufalem:órin tota iudca:amp;; famaria : Ó dufq; tn fines terrx : quia in omnem terram exiuit fonus eorum : ófin fines orbis terræ uerba corum : Et tu contradicis dntinis teftimonqs tanta firmitate roboratisitanta luce ma' nifeftatis:óf ad iftam profcriptionem ebnrti bæreditatem pcrdueere conarisîut ctim in eins nominc(fieutdixit)prædieec pecnitentia in omnibus gentibu's: i^uifquis baC fuerit prxdieatione eommotus:in qualibet parte orbis terraru: nifi quaefierit cV inuc' nerit latentem in mauritania exfarienfi eart enenfem Vineentium: auf aliqucm exei‘’ nouéauf decern eofortibus dimitti ei peeeata non poflint. Quid non audeattypbu$ morticinac pellicula:: quo no fe præcipitet præfûptio carnis óf fanguinisfHoccine eft bonum opus tuu:propter quod non timeas poteftatcmlt;Tantufcandalum ponis ad'' uerfus filium matris tux:paruulum fcilicct ôlt;iinfirmû: propter querncbriftus eftmon tuus:nondum cibo paternoidoneumifed adbuc maternolacte nutricndum: amp;nbsp;HHa'® rq libros mibiopponis:uti neges ecclefiam crefeentem in omnibus gentibus ufq; in fi ftem faeculi:quam deus contra incredulitatem ueftram cum iuratione promiGtfEtcÛ eftetis infœliciftimi: fi tuncquando promittebatur rcfiftcretisinSc etiam cum reddit contradicitis . Sed biftoricus doctus magnum aliquid inucnifti: quod contra dei te' ftimonia profcrendum putares.Dicis enim quantum ad totiusmudipcrtinet partes! modica pars eft in compenfatione totiusmundi: in qua fides cbnftiana nominatur! nec uis attenderciaut tenofte diftimulas: in q multas lam barbaras nationes: tarn pat^ uo tempore ueneritcuangelium:ut nec inimicicbrifti dubitarc iam poffint:breuitcin pore futuru : quod difcipulis refpodit de fxculi fine quxrentibus: Et prædicab t hot cuangelium in uniuerfo orbe:in teftimonium omnibus gentibus:^ tunc ucniet finis. Nunc tVclama Ófcotende quantum potcs:etiam fiapud Pcrfas 0lt;;lndoscuangelium praèdicer:ubiqdéiam diu prædicat:Nifi quifquis bocandierit carténas uenerit trclm uiciniam cartcncnfiurmmödariomnino a déliais fuis non poteritiita ne li carucns if: uocc:ridcri te metuis: óf cum ea non careas: Here te no uis Acutuautem aliquid uide ris dicerc:cum catbolicxnomen non ex totius orbis communionc intcrpretaris : felt;l exobferuatione p- æceptorû oim diuino^::atq? óimlacramctoi^:quafi nos etiaffifot/ te bine fit appellata catbolica:qd ’totum ueraciter ten cat:cuius ueritatis nonu lxpaf' ticulx: etiam in dmerfis inucniutur bxrefib s' )bums nominis teftimonio nitimuriad demoftrandu ecclefiam in omibns gentibus:amp; :no promiftisdei:amp;;tarnmultis tam^ manifeftis oraculis ipfi s ueritatis.Sed nempe boc eft totum quod nobis perfuaderc? conaris: folos remanfifte rogatiftas: q catbolid refteappellandi funt:ex obferuatione prxceptorum omniu diuinorum:atq; omniu faCramcntorumió ruos effe folos in qui ' • bus in ucniat fidem cum uenerit filiusbominis:da ucniam: non credimus.Licetem 8^ ^bocaudeas forfitâ dicere:at in uobis poflit inueniri fides:qua fe in terra no nuentuÇf dominus dixit: óf non uos in terra fed in cxlo effedeputandos : nos tarnen apoftolus ; . ita cautos reddidit:ut etiam angelum de cxlo nobis aliud euâgeliçantem : prxterquâ quod accepiTnus:anatbemadebere effe prxceperit. CJuomodo autem confidim‘’ex diuinis littcris accepiflc nos ebriftum manifeftum : fi no inde accepimus 0tecclefiam manifeftam:quaflibetquift^anfas óf uncos aduerfus fimplicitatem nenfatis intexat: quaflibctnebulas callidx falfita tis ofFudat: Sicut anatbema crit qui annuciaucrit ebrv ftum:necp palfum effe:necptertia die refurrexi(fe:quoniam in uerifate euangelica ao XttcI,i4.‘cepimus :©portebat ebriftum pati:6^ rcfurgere a mortuis tertia die: fiecrit anatbez ma quifquis annuciauerit ecclefiam prxter communionem omnium gentium: quia eadem ueritate confcquenter accepimus 0lt;:prxd!cari in nomine eius pccnitentiam óf remiffionem peccatorum per omes gentes: incipientibus ab bierufalem : Etincon cuife tencre dcbemus:qmfqmsuobis annuciauerit:prxeerquamquod accepiftis:ana

EPISTOLA

thema fitSiautem immerfos donatiftasnoh audimiis;fc pro ccclefia cbnftiopponcz tes : quia nullum pro fe teftimomum de dtuinis Iibris proterunt quo id doccant: quaz tominus rogo te rogati ftasaudire debemus: quinceillud pro fe intcrprctari conaz bun6quod fcriptum eft: Vbipafcis:ubicubas in meridief Sienimboc loco fcriptura ^ rummendies Africa intelligenda eftun parte C)onati:quæfub cæli fernentiori plaga eft: omnesuos maximianiftæfuperabunt:quorû feifma in byçantio eVm tripoli exarz fit.Sed confligant cum eis arçuges : ârboc magis ad fe pertinerecontendant: Mauz titaniatarnen cæfaricnfis:occidentali qmeridianæ parti uicinior:quandoneeAfricam fe uult dict:quomodo de meridie gloriabic c'Non dico aduerfus orbem terrarum; fed aduerfusipfam partem Donati : unde pars Rogatibreuiffimû fruftum de frufto ma' ioreprædfum eft. (Quis autem no impudentiffimenitatur aliquid in allegoria pofinî Fgt;ro fe interpretari:nifïbabeat amp;nbsp;manifefta teftimonia:quorQlumine illnftrentur ob z fcuraflt;Q(Ïautoibus donatiftis dicere folem’:quanto uobis fortius dicimnstfi poftunt (quod fieri non'poteft)aliquibabere caufam mftam: qua communionem fuam fepa' rcnta communiöeorbis terrarum:eamcpappellent ccclefiamcbrifti:q? feiufteab om nium gentiu commnnione feparauerint: unde fcitis in cbriftiana focietate : tam lonx gelatecp diffufa: ne forte anteqnamuos fepararetistiam fe aliquiiufta caufa feparaue.* rantin longinquiffimis terris: undead uos eomm iufticiæ fama non potueritperuc' nire f Quo in uobis poteft elle ccclefia potius qtn illis : qui fe priores forte feparauez runte r Ita fit cum boc nefcitisnneertinobifmetipfis fitis: quod neceffeeft cótingat om nibustqm pro fua focietate utunt ’teftimonio non diuino fed fuo. Neep enim poteftis dicere;fi hoc contigiftetmos latere non poffet:cum in Africa ipfa:quot iam partes faz ftæfintiex parte fint Donati: fi interrogemini: nó dicatis:præfertim quia tanto fibi ui den^qui boc faciut iuftiores:qnato fucrint paöciorcs:ólt;:utiep tâto funt latctiores. Ac per boc incerti eftisme forte aliq panci luftiârideo minime noti:alicubilonge contra Africæ meridiemtantequa pars Donati iufticiam fuam a cæterorumbominuminiqut täte lcccrneret:fc primit’ caufa acquilTima fepauerint in latere aquilonis: Aripa fit poz tins ecclefia dei tanqua fyon fpiritalis:quxuos omes iufta feparatione præuenit:mulz toep præfumptius pro fein tcrprctetar quod fcriptum eft : Mons fyon latera aquilo / nis:ciuitas regts magniiq pro fe interprétait pars Donati:Vbipafcis: ubi cubas in mez nbsp;nbsp;nbsp;*^'^* ß ndie.Ettarnen uereris:nc cumimpcrialibus legibus ad unitatem cogimini: nome dei mus populis ilrael etiam bcllo delete uoluerit duas illas trib^ A* dimidiammuæ ultra lordanem terras acceperant:quando eas putauerut feab unitate fui populi leparaffe. Pagani uero magis nos blafpbemare poftunt de legibus:quas contra idolorum culto res cbriftiani impcratorcs tulcrût:0^ tarnen ex eis multi correefuA 'ad deum uiuu ucz rumep conuerfi luntiódquotidie conuertutur.Sed plane Ô^ iudæi A^ pagannfi tam pau cos putarent eftc cbriftianos: q pauci uos eftis: qui folos uos cbriftianos efte perbibez tis:nec blafpbemare uos dignarentur:lcd Afnuquam ridere ceftarent.Non timetis nc uobis dicat iudæi:Vbieftcp Paul’ uefter ecclefia ueftraintelligit ubi dicfu eft:Lætare -^f, ftenlisquænô paristerupe Afexclama quænô pturtiqmmulti filq defertæ magis g ei* quæhabetuiru: præponens mul^tdmc ebriftianoÇimultitudmiiudæol^fi cbrifti ec délia eft paucitas ucllracHoccincalfis dicfuri eftis: Ideo magis lufti fumus : quia p auci !fumus:nec attenditis eos refponfuros:quodlibet uos efte .dieaû^no taméeftis illi de quibus diclumeft:Multi filq defertæ:fi tarn exigui numéro remanfiftiscHic tu oppoz fiturus es cxemplû iuftiilli^in diluuio: qui cu*domofua folus liberari dign^inuentus C eft.Vides ergo adbucq longe fis a iufticia prorfiis:donecad fcptc remaneas:quib‘ ’tu

fis oftauus juftum te efte nódicim^:fi tarnen nó iftam iufticia ficut dicebä præripuit aliquis ante parte Donati:0^cû fuis feptem iufta aliqua caufa çômotus:fc longe alibi fe param t:0lt; :a mudibui’diluuio liberautt.lt;Quod eu ignoretis an factum fit:atcpita uobis maud itu: ficutmultis populis cbriftianoçt in longinquis terris conftitutorum nomen '\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,........b4,

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA' XLVIH

Donati manditS eflMnccrfi eftisubi Gtecctefia. Ibi emm etit:ubiprimufotGtan faHS eft quodpoftea uos feciftistfipotuit effe ulla iufta caiifaiqua uosa commumone om' nium gentium (epararc poffctis.Nosautideo certi fumusmemmemfe a comunionc C omniu gentium iufte feparare potutffeiquia non quifq?nofifu in mftieia fuaded in fert pturis diuinis quxrit ecclefiamii^ut piomifta eft reddi côfpieit.Ipfa eftem dequâ clû Cântî.i» cituf:Sicut lilium in medio fpinarumtita ptoxima mea in medio nliarut iï^uæ nee fpiz nx dicipoftenttnifi malignitate morummee filial nifi eOmmunione facramentofutn» 105.^0 Ipfa eft qua: dicitt A finibus terra: ad te clamauieum anxiaretur cor men:(Qua: in alio *1^5.118. pfalmodiciti Tedium detmuit meapeccatoribus dcrclmqucdbus legem tuam;d:ni Cawt.i. dimfenfatos 0lt;;tabefccb3m.lplaeft quae dicit fponfo fuo: Vbipafcismbi Cabas in me/ ' ridieme forte flam ficutoperta fupcr greges fodalium tuorumdd eft quod alibi diCit' ^5.89. Dc'xteram tuamnotamfac mibi:0lt;:erudicos cordein fapientia.In quibusluee fulgent tibus drcharitate feruétibusîqua in mcridie requiefeisme forte uclut opertatÏd eft oC culta Óiignorataurruam no in gregem tuuded in greges fodalium tuorutid eftbæretî corum:Quos ita fodales dicittlicut fpinas illas filiastpropter communioncm facramé 1^8»$4« toÇitDeqbus alibi dicittTu uero unanimis meus 0lt;;duxmeus amp;rnotus meus: g fimul mecûdulces capiebas cibostin domodniambulauim‘’cûcôfenfuîVeniatmors fupil^ los:ólt;:defcendantin infernum uiuétes: ficut Datban Ô^ Abiront impiae feparatióis au/ Cantl.a cfores.lpfa eft cuicontinuo refpódetur : Nifi cognoueris temetipfam 0 pulcl?ra inter muliérestexi tu in ueftieqs gregût à: *pafte Iaidos tuos in tabcmaculis paftoçe.O re/ XDattB.$. ftonfio dulciflimi fpófi: Nifi cognoueris ternetipßingt:(Qiiia utiq; nó pot ciuitas ab/ ftódi fupra monté cóftituta:él ;idconó esoperta: utincurras in greges fodaliu tuo^ Ego em lum mons paratus in cacumine montium : ad quem uéhictumuerfa: gentes' Null ergo cognoueris temetipfam nó in uerbis calumniofoi^:fcd in teftimonijs Iibro» ^f3»$4* rum meorum.Ndi cognoueris temetipûmtquia de te dictum efttPorrige longius fuZ niculos:0lt; ;palos ualidos confirmatetiam atep etiamin dextcramatq; finiftram extend dc.Semen enim tuum bæreditabit getest amp;nbsp;ciuirates quæ defertæ erant inbabitabis» Non eft quod metuas;prxualebis enim : nee erubefcas q? deteftabilis fueris. Confab , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. fioneem in æternûobliuifceris: ignominie uiduitatis. tuxuon en? mcmor.Ego cnim

’ Tum dominus qui facio te tdommus nomê ci. fit quieruit feupfe deus ifrael umuerfe terrx uocabic.Nifi cognoueris temetipfam 0 pulcbra intermulierestquia de te didu '^8,44, efttConcupiuit rex fpeciemtuâtquia de te dictu efttPröpatrib^tuis natifunttibi fli]* cóftitues eos principes fupoém terra.Nifi ergo cognoueris tcmetipfa exi tutnó ego te cijcio:fed exi tu ut dicac de tetExnobis exieft: fed nó crût ex nobis.Exi tu in ue(u/ gijs gregutnó in ueftigqs meistfed in ueftigps gregu:nec um' ’gregistfed gregu diuer lo^i Óderrantiu.Et pafte bedostuos;nó ficut Petr^:cuidicictPalce oues meastfed pa/ fee bedos tuos in tabernaculis paftoi^tnó in tabernaculo paftoristubi eft un‘ ’grex amp;nbsp;un^paftor.Cognoftitem femetipfat ne boe et cótingattga eis cótingit bocglein illa nó cognouerut. Ipfa eft de cuius paucitate dicit in comparatióc multoÇi maloti t ga 20attl5,7. angufta ólt;farta uia eft quxducit ad uitam: amp;nbsp;pauci funt qui ambulant in ea . Etrurfus 4ea.il ipfa eft de cui^ multitudine dicit tSic erit femétuutficut ftellxcælitâc ficut barena ma ris. Idem quippefideles fancti Alboni: Ô^ in cóparatióc plurimoÇimalo^ paucifut: amp;nbsp;4at.4. pfefpß multi fuottga multi filq defertxtmugis g eins quæ habet uirû.Et multi ab one/ ateg.s. jg ^ occidéte ucnicnttSi^ecubent cd Abrandfaac d rIacob in regno cæloï^tEt ga exbi betJibideus ppl'm abundante xmulatoré bonoÇiope^.Etmulta milia quæ numerate nemo póttuidene in apocalypfi : ex omi tribu Af lingua in ftolis albis palmifq; uiftnei/ bus.Ipfaeftquxaliqn obfeurat’tdr rang obnubilât multitudine fcandaloç/tqn peccaz P tores mtendut aredtut fagittet in obfeuta luna rectos corde.Scd etiâ tde in fuis firmif fimis eminet.Etfi alig in bis uerbis diuinis diftributio facicda efttfortaftenó fruftra di Sum fittde femineâbraæ ficut ftellx cxli: ài .ficut barena qua: eft ad oram mans : ut in ftellis cxlitpauciorcs firmiores elariorefep intclliganc: In barena autemaritimi litoiis; magna multitudoinfirmorum ateg carnulium:Q.uu: aliquando tranquillitate tempo/

JI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLVni

ris quieta él libéra apparettahquandöautem tribulationum amp;*temptationum flucligt; bus operitur atcp turbatur. Tale tuncerat tcmpus:de quo fcripfit Hilariusturide pu^ taftiinfidtandum contra teftimonia tot diuina:tanquamperient ceddia de orbe ter / ;vatu. Potes boe modo dicere:nee tot ecclefias galatiæ tue fui(le:qnädo dicebat apo/ ftolus : O ftulti galatæ quis uos fafcinauit:ut cum fpiritu cceperitis:nunc came confus ß®r‘J« mamini fSic em calumniaris dodo uiro: qui tardicordes amp;nbsp;timidos grauitcr increpa/ batzquos itcrû parturiebat:donecebrijus formarec in cis.iQuis enimncfcit illo tem^ pore:obfcuris uerbis multos parui fenfus fuirte delufos:utputarent boecrediab arria nis: quod etiamipficredebant: alios autem timoré ceflilTc él Emulate confenfiffe:nó rede ingredientes ad ueritatem euangelij:quibus tu polfea corredis fic quemadmo/ dumnotumcfhnollcs ignofcieProrfus non nofti litteras dei.Lcge enim quid de Pcz tro feripfent Paul’: 0lt; ;qd indeetia fenierit Cyprian‘^*élnó tibi difpliccat ecclefix ma*' faetudo:quæ membra cbriftidifperfa colligit : non collcda dilpergit: gq ódilli qui tue firmnfiïmifuerunt : ófuerba bxreticorum infidiofa intelligerepotuerunt : fed pauct quidem funt in comparatione cæterorû : fedtn etia ipfi quidam pro fide fortitcr ex/ ulabant:quidam toto orbe latitabât: Ac lie ecdefia quæ per omes gêtes crefcit: in bu/ mentis dominicis conferuata elbô^ ufq; in finem donee omnino gentes omnes etiam barbaras ten cat cóferuabicdp fa eftigitur cedefia in bono fcminc:quod fern inauit fix-lius bominis:ófufcp ad meflern crcfcere inter çiçama prænunciauit. Ager autem mû/-dus eft:meftis finis eft fæculi. Hilarius ergo decern prouinciarum Afianarû: autçiça/ nia non triticum arguebat:autipfum etiam tnticum quod defcdu quodam périclita'

E baturtquanto uebemcntius:tanto utilius arguendu putabat. Habentenim etiam Icri/ pturæcanonicæ buncarguendimorem: ut tanquâ omnibus dicat Ó^adquofdamucr bum perueniat. Quod etiam apoftolus dicit ad corintbios:Quomodo dicut quidam i.Corias, in uobis:quiarefurreftio mortuorum non elf; Manifeftatutiep non omnes efte tales : uerûtamen amp;nbsp;talcs non extra : fed in eis fuilfc teftatur:a quibus ncilli fcducerentur:0lt;: qui non ita fentiebat:paulo poft monuit,dicens:Nolitc feduci: Corrumput mores bo ^-biS nos:colloquia mala, Sobrq cftote iufti: amp;fnolitc peccarc, Ignorantiâ cnim deiquida babcnt.Ad reueretiam uobis loquor.Quod aQt dicit:Cum enim lint inter uos xmu/ i-CorPs* latio amp;nbsp;contentio : nonne eftis carnales : ft; fm bominem ambulatis y Tanquâ omni/ bus dieit,ft uides g fit graue qcf dicit.Promdcnili in ipfa epfa legcremus: Cratias ago iXorJ.i. deo meo femp pro uobis in gfa dei quæ data eft uobis in cbrifto lcfu:quia in oib’ dita ti eftis in lUo in omni uerbo él in omni fcientia: ficuttcftimomu cbrifti confirmatû eft in uobis:ita ut nibil défit uobis in ulla gratia: putarem’ omnes corintbios carnales él animales:non percipientcs quæ funt lpirit’dei:contentiofosæmulos:fm bomine am bulantes. (tacp él totus mudus in maligno pofit’ eft : propter çiçania quæ funtp totû »•Jo8«ï» mûdiï:ôfcbrift’propitiator c pefóRZnoftroiyinon tin noftroru:fed totius müdi:proz pter triticu quod eft per totum mudum. Refrigefcet autem cbaritas multorum pro'^««5«’’4» ptcr fcandaloru abudantiam: quatomagis magifcp glorificato cbrifti nomine congre geni fin communionem facramentorû ci* etiam maligni:ôlt;:perfeuerabut omino per/ uerfi:fed tn tangua palea de area dominica:non nifi ultima uentilatione feparandi:nó cxtinguentifti ffumenta domimeajn corum quidem comparatione pauca: fed muk ta per fcipfa:non exiguût eicàos'dei congregâdos in fine fæculi: ficut euangelium lo quitur: A quattuor uentis:a fummis cælorum ufq; ad termines eotydpforû enim uox ®b(S eft: Saluum me fac domine quomodo defecit fanftus: Quoniam diminutæ funt ueri IP’S.«» tares a filqs bominum.De quibus óf domin’ dicit inter abundantiam iniquitatis: Qui Wattis. ^4. perfeucrauerit ufep in finem bic falu’erit. Denimnó unSbominem: fed plures in eo/ dem pfalmo loquicófequétia docent:ubi dicit: Tu domine feruabis nos amp;'cuftodies TP*®*”* nos a generatióe bac in æternu. Propter banc cm abudantiam iniquitatis : quam dns

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;futuram effe prædixit: etiâ illud pofitû eft: Cum ucnerit fili’bominis:putas inueniet I^hcJ.iS»

fidem in terraf Dubitatio cm cuncia feientis: noftrâ in illo dubitationc præfigurauit: g uando ecdefia ex multis:de quib’ multum fperauit:fæpe decepta : cp aliter g credez

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLVIII

bant : innend funttficperturbatur in fuis : ut de nullo facile boni aliquid uelit ercdere. Ipfos tn quo^i inuentur^eftfidemin tcrra:per totu agriî eu çiçaniis crefeere dubita' re fas nó eft.Ipfa eft ergo ecclefiaquae intra fagenam dominicam eu malts pifeib’na/ fpl54. tat:a quibus corde femper â^ moribus feparatur atq; dtfcedit : utexbtbcatur uiro fuo glonofonon Habens maculam neep rugam.Corporalcm autem feparationcmtn Itto/ re manstboc eft in fmefeculi expeclat:corrigcnsquos poteft:toleransquos corrige/ re non ualet:Nontarnen propter eorumquos no corngit miquitatemtipfa bonorum frat ’‘quot;®*^ defetit umtatc.Noli ergo frater côtra dnuna:ram multa:tam clara: tam indubitata te^ ftimonia colligerc uelle ealumnias ex epifcoporum fcrtptis:fiue noftrorum:ficufHib rij:fiue antcquam pars.Donati fepararei : ipfius unttads: ficut Cypriani amp;nbsp;Agrippinf Primotquia doc genus litterarumab anctonratc canonis dtftinguêdum eft.Non cm fic Ieguntur:tanqu5ita ex cis teftimonium proferacrut contra fentire non liceat: lieu/ bi forte aliter fapuerint q ueritas poftulat.ln eo quippenumero fumus: ut non dedi/ '®’bir.j. gnemuretia nobis diclû ab apoftolo acct perc:Et ft quid aliter fapttis: id quoq; de' ’ uoZ bis reuelauit: Verutamen in id qc Jperuenim^in eo ambulemusttn ilia uia fcilicet quX 1^5.tftf, eft cbriftus. De qua ma ita pialm^ loquitur : Deus mifcrcar noftri â/benedicaf nobis: tlluminet uultu fuufuper nos: Vtcognofeam^in terra mam tuam : inomnib^gcnbus falutare tuum.Detnde ft fancfi Cyprtaniepifcopi 0: glonoft martyristtedclcctat audio ritas: quam qmdem licut dixi a canonica auctonratc diftingmm^:cur in eo te non de/ leclanq? unitate orbis terræ:atcp oim gctiû:â: diligêdo tenuit: ä/difputado defendit: Cf cos q fe tanq luftos ab ea fcparare uoluiUcnttarrogannflimos amp;nbsp;faperbißimos ludi/ cauit: irrtdcns cos boe fibiadumeretquod nee apoftolis conceflïtdns : ut ante temp* çiçania colligcrenttaut tanqipüs paleam ferre:amp;-aream purgare concefium fr:paleas conarentur a tritico feparare: quo unumquemq: pcccatis atienis maculari non pofte monftrauit: qua fibiornes impiæ fedtdôis aurores folâ caufam feparatiôis aflumutî quodin eoipfotn quo aliter fapuit: colicgas diuerfa fcnrientes :ncc iudicâdos:nec a iure communionis amouendos effc decreuit. (ßjiiod in eaipfa epiftola ad lubaianö qua: tn concilio(cuiusauefontatem ad rebapnçandum feqm uos dicitis)primitus reci tata eft:cum fateatur in præteritum fic efle admiftos in ccclcfia qm fucrantalibi bapru jati: ut denuo no bapdçarent : unde tllos fine baptifmo fuifle arbitratur:TantS tame ponit utilttatis amp;nbsp;falubntatis in pace ecclefia::ut propter illam non cos credat ab eccle fia: muneribus feparan. (Q.ua in re ficutingeniu tun noui: facilime perfpicis totam caJ famueftram penituseuerfam tV cxtincfam.Si enim facra mehta cum pcccatoribus co municado (ficut putatis) perijt ecclefia qua: fuerat in orbe terrarum : Nam uos idco feparaftis : iam prius tota pericrat : cum licutdicit Cyprianus : in earn fine baptifmo admittebantur:ac fic nee ipfe Cyprianus babebat in qua ecclefia nafceretur: quan/ tomagis multo pofterior uefter auctor patere^ Donatus G 5i autem illo tempore: cum in earn fine baptifmo admittebantur : erat tarnen ecclefia qua: pareret Cyprir anum:parerct dr Donatum: mantfeftum eft non contaminamuftos alicnis pecca/ tis:quando cum eis facrameota communicant.Ac per banc feparationcm qua cxifHs ab unitate:qua excufatione poffitis abluere non babctisumplecq: in uobis lancfa: fed pturae illud oraculu : Films malus ipfe fe iuftum dicit : cxitum autemifuumno abluin Meritis autem Cypriani fic non æquatur:qui propter paria facramenta neeipfos bre’ reticos audet rcbaptiçareificut no aequat mentis Petri: quifqs non cogit gctes ludai' Çarc.Sed ilia Petri no tin claudicatio:uciyetia correefio in fcripturf canonicis cótineó Cyprian^aût fenfifte aliter de baptifmo : q forma 0c cofuetudo babebat ecclefia: : no in canonicis fed i fuis de in cocilij Ifis inuenir.Correxiffe aut ifta fentétiâ no iuenitino incógruêter tn de tali uiro exiftimSdu eftqd corrcxcrir:0c fortaffc fuppreffu fit ab eis qui boe errore nimium deieefan funtróZtanto uelutpatrocinio carere noluerunt:qua/ 'quam non defintrquiboe Cyprianum prorfus non fenfifte contcndant: Aed fubeius nomineapræfumptoribus atq? mendaeib’fuifteeonfictu.Nccç ein fic potuit integri/ tas ateg noticia litteraÇimni^ quâlibet illuftr[epifcopicuftodiritquêadinodü fcriptura

CanonicaîtotImguarum Htteris Sr ordinc ac fucceffione celebrationis ecdefiaPiccc cüftodit .Contra quam tarnen non defuerût: qui fub nominibus apoftolorum multa confingerent.Frultra quidemiquia ilia fie cómendata:ficcelebrata:fic nota edi VerG quid poffit aduerfus litteras:non canonica ancloritate fundatasietiâ bine demondra/ uit impiæ conat” audaeîæ:* amp;nbsp;aduerfus eas quæ tanta noticix mole firmatæ funt:fcfc engere non prætermîfit.Nos tarnen duas ob resmon negam^illud fenfiffe CyprianG qd Ôtftilus edbabet quädam propria faciem qua poflit agnofci: ÓCq »ibi magis contra uosnodra caufa mondrac inui3ior;uedrælt;^ leparatióis prxfumptio:uidelicetne ma cülaremini peccatis alienis:quibustota facilitate fubucitir:cum apparetin litteris Cy pnaniïcómunicata effecumpeccatoribus facraméta:cumadmidifunt in eedeiîâ : qui fm uedram:är(ficutuultis)illiusfententiä:baptifmunon babebant: amp;rtamen ecdefiä non periflcifcd in fui generis dignitate per totum orbem fparfa: dominica frumenta raaniiffe: ac per boc de pturbati tang ad aliquc portu:ficadaudontatc Cypriani con.* fugitis:uidetis quern illic fcopulum ueder error offendit: St autem iam nee illuc con/ fugere audetistfine ullo ludamine naufragatis . Porro aut Cyprianus : aut non fenfit omnino qd’ cum fenfilfe rccitatis'.aut boc podea correxit in régula ueritatisiautbunc quafineuum fui candidiffimi pectoris cooperuit ubcre cbaritatis: dum unitatem cc* clefixtoto orbe crefcentis:d*copiofiflimedefendit: «St 'perfeucrantiflime tenait uincu lum pacis.Scriptu cdcnim: Cbaritas cooperit multitudinem peccatoR:. Acceflit buc ')p)ctf(.4. etiam q tanquâ farmentum fructuofidimu fi gd in eo fuerat cmendandu:purgauit pa ter Falce palfionis. Sarmcntum autem (ait dominus) quod in me facit fructum : pur / ^ft^^i’J^ gatillud pater meus : ut maiorem fruSum afferat. Vndenifi quia barrens in diffufióe uitis:radicem non deferuit unitatisc’Nam (if fi traderet corpus fuum ut arderet:cbari/

1 tatcm autem non baberetmibil ei prodeffet. Attende adbuc paululum in litteras Cy priant: ut aduertas ginexcufabilem odenderit: g fe uolucrit ab unitate ecclefiæ(qu3 deus in omnibus gentibus promifit éV reddidit)quältiudieix fuæ caufa leparare.Maz gifep intelligas g fituera fentétia pauloante a me comemorata : Füi^ malusipfe fe ludu dicit: exitû aut fuu nô abluit.Ponit in quadam epidola fua quâ fcripfit ad Antonianu ; tem quandam fatis rei de qua nuncagimusnccedariam ; fed melius eius uerba infez rimus.Antecelfores inquit nodri quidâ epilcopi:idic in prouincia nfa dandam pace moecbis non putaucrunt:fed in totum locum pcenitentia: contra adulteria clauferut: non tarnen ab epifeoporum fuorum collegio receffcrunt: quantum catbolicæ cccicz fix unitatem : uelduriciæ : uel ccnfurx fuæ obdinatione ruperunt:ut quia apud alios adulteris pax darcf:qui non dabat de ecclefia fcpararee : manentecôcordiæ uinculot ôrperfeuerante ecclcfiæ catbolicæindiuiduo facraméto: Acium fuum difponebat rV dirigebat unufquifq; epifcopus rationem propofiti fut domino redditurus. Quid ad bæc diets fraterVineenticNempc intueris bunc tantum uirum pacificum cpifcopum ê ^ fortiflimum martyremmibil uebcmentius fategtdeig ne unitatis uinculum rumpe ree .Vides cum parturientemmó folum ut paruuli in cbrido concept! nafcanfquot; : ueruz etiam ne iam natilde finu matris exculfi morantf. Porro autem ipfam rem qua m conz tra impios feparatores commcmorauit attende: Siadulteris communicabant: qui f)ocnitentibusadulteris pacem dabant:nunquid ölig boc nó faciebât:collegio macuz abâ^ idorumfSi autem quod ueritas babet:0^quod ecclefia merito tenetircHe pee* nitentibus adulteris paxdaba6tlliquitotS in locum pcenttentiæ côtra adulteros clan debanttimpie utiq; agebant:quimembris cbridi fanitatem negabant: Ó^claues ecclez fixpuKatib* ’fubtrabebät: âr mifericordidimæpatiëtiæ dei: quæ illos ^pterea finebat uiuereiut peemtêdo fanarent facrificio côtriti fpûs amp;nbsp;contribulati cordis oblato:dura crudelitate côtradicebant.Nec tn idos mifericordes «V pacificos:cu cis î^iana facraz mêtacômunicâtesi^amp;cos intra unitatis retia tolerates: donee ad lit^ pducti feparenc: Tamtnianis coiy error Arimpietas ingnabatiut ft ingnaretn'a tune ecclefia maloti có^ munione dcletâ effeiódnee erat quæ pareretipm Cyprianu.Stautqd certu edpman ft detecclefia:eertu edetiâ peccatis alienis in unitatexpinemmé poÜc maculartinon

SANGT! AVGVSTINI EPISTOLA XLVin

malorû EiHis confcnticntcm: ncipfis peccatis communicando poUucreófcd propten focictatem bonoçi: malos tang paleas ufqjad ultima uentilationem in area dominiez tolerantem. (Qua: eu ita Gntiubi eft præfûptio fepatióts ueftræc ’Nonne ftlij malieftisK g ipfiuosiuftos dicitis:exitu autueftrS nóabluitisf lam fi uelim à: illa commemorarC' quæ Tyebom*bomo córnunionis ueftrx fcriptis fuis inferit: g magis contra uos pro ecclefia catbolica fciipfit:fruftra fe ab Afroçt gfi traditorum commumonefccerncnS’ quo uno eu Parmeman* ’fuffocat:quid refpódere poteritis:nifiqd de uobis idem Ty' cboni’dixitîôi ego pauloanterecoluiiqduolum’fanclu éfScribit ern iHeTycbonPbo moCut dixQueftrac communionis a ducentis à: feptuaginta epifcopis ucirris : cocilP cartbaginicélébratu.In quo concilio per feptuaginta 0lt; ;gnq; dies poftpofitis oib^prX/ teritisdimatameffe fententiâ atq; décréta:ut traditonb* ’immefi criminis reis: fi bapt'^ çari nollcnt:pro integris communicated. IDeuteriu aut macrianenfem epifeopû coif^ munionis ueftrx:dicit traditoßiplebem congregatam:ecclelia:mifcuifle:ä^fm ftatu ta illi^concilij a ducétis amp;nbsp;feptuaginta epifcopis ueftris facti : feciffe cS traditonb’unit tateteiq; Deuterio poft boe factü iugiter cómunicaffe Donatu:Nec Iblu buic Dcute,* nofed ctia uniuerfis mauroiy epifcopis per qdragin ta annos:quos dicit ufq;ad pfeco tioné p Maebariu faSa:traditorib’finc baptifmo cómuncafte.Sed dicis: (Quis mibi^ ifte Tycboniasfllle eft TycbonPqué Parmenian’rcfcribédo cópcfcit: amp;teü deterred ne talia fcnbatinon tn refcHitcaipia quæ fcribit:fed uno(ficut fupra dixi)eû prcmit: tp cu talia diceret:de ecclefia toto orbe diffufa: â: g? neminem in ei’ unitate macularcnt aliéna peccata:abAfrorum fe tarnen quafi traditorum contagioneremouebat:amp;feraf in parte Donati. Poftet autdicere Parmeman’: iftaeüomia eftc mcntitum: Sed fiöi^ idemTycbonius cómemorat:adbuc uiucbant multi: per quos bæccertinimaamp;iapcf tiftima cc oftêdercnd.Scd de bis taceo:cótende Tycbomu elfe rnctitû: ad CypnamP tercuoco:cui’mcntionêipfe fecifti.Prorfus firn fcripta Cypriani:fi peccatis alicnis in^ unitate quifc^maculadtiamante Cyprian Qperijt ecclcfiatnec erat unde exifteret ipf^ Cypnan’Siautem boe fentire facrilcgu eft: amp;nbsp;certu eft ecclcliam permanerc: nemo alicnis peccatis in ci* ’unitate maculaerfruftra filq mali iuftos uos eftc dicitis: exitu uc' ftrSnon abluitisinon purgatis.Cur ergo ings:nos quxritis: cur fic fufcipitis quos bs^ reticos dicitis^Vide g facile breuiterq; refpôdeâ.duærim’uos ga periftistutdcinuf tis gaudeam’:degb^pditf dolebam’.Aæreticos aut uos eftc dieim’:fcd antegad pac^ catbolica cóuertamitantcg errore quo irrctiti cftis exuami: Cu aut trahtis ad nosipnf uticp relinquitis qdcratis:ncad nos bæretici trâfeatis.Baptiça ergo me mquis.faccf^ fi bap tlcat“’n5 cftes:aut fi Donati ucl Rogatitnó cbrifti baptifmo baptiçat’eftes.Nôb cramenta cbnftiana fàciut te bærcticûi fed prana diffenfio.Non propter malüqdpt® ceftir ex te negandu eft bonGqd remanfit in tc:quodmalo tuo babes: fi non ibibabcs i.qa.ctca- 'Unde eft bonu quod babes: Ex catbolica cnim ecclefia funtomia dominica facramtn tboUa nbsp;nbsp;ta:quæ fic babetis ô(datis:quemadmodubabebanc amp;nbsp;dabanc:etiam priufg indeC5lt;gt;

TCtis.Non tarnen ideo non babetisiquia ibi non cftis unde fût quæ babetis.Non inn® bis mutam’ in quib’nobifeû cftis:ln multis enim cftis nobifcû. Nam amp;nbsp;de talib’di5lt;i 1P5»54» cftiQm in multis erant mecG.Sed ea corrigim’in quib^nobifcG nó eftis: 0: da uos b^ accipe uolum’:quxno babetï illic ubi cftis.NobifcGaüteftis in baptifmo:in fymbolo: in cætei is dominier faeramétis. In fpïritu aûtunitatisaamp;umculo pacis:ln ipfa denitj^ tbolica ecclefia:nobifcG non eftis. Hæc fi accipiatis:non tueaderCt : fed tue proderßt quæ babetis. Non ergo ficut putatis fufeipim’ueftros:fcd fufcipicdo efficim’noftf®^ g recedût a uobis:ut lufcipianc a nobis. Et utincipiâteftc noftnipn’ defimmteffe uri-Necnobis coniungi compellim’(operariosquidem errons deteftamur)fed ideo »o^. bis illos bomincs coniungiuolum^:ne hoc fint qd’detcftainur. Scd baptiçauit inqwj^^ poft lobannc Paulus apfs:Nungd poft bæreticumtAut fi forte audes illGamicG fpó' ftbæreticG dicere:ólt; :in unitate eedefiæ nó fuifte:uolo amp;:boe fcribas. Siaut boe dem« tiflimucft:uel fentire:uel diccrc:Iam tuæprudentiæ eft confidcrarc: qre poft Iob3n^ pem Paulus apfus bapti^auerit, Si cm poft æqualem:ocs poft uos baptijare debeUt*

Si poft maforem:debes ó: ftu poft Rogatu.Si poft minorem:debuit poft te Rogatus cum prefbyter baptiçades . Siaût baptifmusîqui nunc datur: ideo pariterualet in eis quibus datur:guis fint imparis meriti p quos datur : quia cbrifti eft nóeorum a quib‘’ miniftraturiPuto q gt;nbsp;iam itelligasadeo Paulu dediffequibufda baptifmu cbrifti : ga lo/ bannis baptifmofuerant baptigatimon cbrifti» lobannis quippe baptifmus ille diftus eft:ficutmultis locis diuina fcriptura teftaturtqd â^ ipfedominus dicit: Baptifmus Io/ WattE.n. bannis unde erat;decælo an ex bominibusVßaptifmus autem quem dédit Petrat nó erat Petri fed cbrifti:amp; que dédit Paulus non erat Pauli fed cbrilh:amp;ique dederunt g têporeapoftolorum non cafte : fedpinuidiamcbriftû annuciabant : non erat eorum fedcbriftiiEtquem dederût qui tempore Cyptiaßtfundos infidiofis fraudibusrapi/ ebant:ufuris multiplicantib^ fcenus augebät:non erat eorum fed cbrifti. Et quia cbri ftierat:ideo guis non per æquales daretur cisitamen quibus dabatur æqualiter ,pde/ rat.Nam fi tanto melius quifcpbaptiga^ : quâto a meltore fuerit baptigatus :non reHe gratias agit apoftol^:q gt;nbsp;neminem corintbiorö baptiçaueritimfi GrifpumAi Caium : amp;nbsp;i.Corpi» Stephane domû:Tâto enim melius baptiçarenôquanto erat Paul” mclior ; fi ab ipfo nbsp;nbsp;nbsp;.'

baptiçareni:. Denig; cû dicit :Ego plantaui: Apollo rigauitiuidetur fignificare fe eu5z geliça(fe:illum bapti$affe.Nunquidmelior Apolloig lobannescCur ergo poft iftum non baptiçauit:qui poft lobanem baptiçauerat : nifi quia ifte baptifmus per quélibet datus:cbrifti eratdlle autem per quélibet datusiguis cbrifto uiam prxpararet:tarnen N lobannis eratcïnuidiofe dici uidetur poft lobanem baptiçatum eftiórpoft bæreticos non baptiçatur.Sed poteft amp;i boeinuidiofe dici:poftlobannébapti$atum eft:amp; poft ebriofos nó baptiçatur»Melius enim boe uitium commemoroiqdnee occultare poft fantin quibus regnat:amp; gmulti ubi($fint;quis uelcæcus ignoratéEt tarnen inter opez ra carnis:quæ qui aguntiregnumdei non poftidebût: etiam boe ponit apoftolus;ubi etiam bærefes enumerat.Mamfefta auteminquit futopera carnis iquæfuntfornica/ Éar»5* tioncs:immundiciæ:luxuria:idolorum feruit’:ueneficia:inimicitiæ:côtêtiones:a:mu

- lationes : animofitates:diffentiôes:bærefes:inuidiæ:ebrietates:comeffationes:ôlt;; bis ’lîmilia;quæpr^edico uobis;ficutprædixiiquoniam qui tafia agunt: regnû dei non pof fidebût.Hac ergo ratione guis baptiçatum fit poft lobannem: non baptiçaf ’poft bæ/ reticum:qua ratione guis baptiçatum fit poft lobanem : non baptiçatur poft ebriofû: quoniâ glt; :bærefes 6^ ébrietates in eis operibus funtiquæ opera quiagut : regnum dei non poftidebût» Npnne tibi uidec quafi intolerabilitenndignuiutcum baptiçatufu/ erit poft eum qui non fobrie uinum bibens:fed uinumomnino nó bibens ; rcgno dei uiam parauit:non baptiçetur poft ebriofumiqui regnû dei non poftidebitC lt;Quid bic refpondecmifi quia ille baptifmus eratlobannisipoft quem cbrifti baptifmo baptisa-* uit apoftolus:Ifte autem baptifmus cbrifti cft;quo baptiçauit ebriofusclnter lobanné êx^ebriofumta contrario multum intereft.Inter baptilmum cbrifti Ôd'baptifmû lobanz nis:non a contrario:fed tamé multû intereft.Inter apoftolû amp;nbsp;ebriofum multû inters eft:lnter baptifmû cbrifti quem dedit apoftolus;amp;quot; baptifmû cbrifti quem dédit cbri' ofus:nibil intereft.Sic inter lobané Ô^bæreticumta cótrario multum intcreft: éé inter baptifmum Iobannis:amp;finter baptifmum cbrifti:quem dat bæreticusmon a cótrario: fed multû intereft.Inter baptifmû aût cbrifti que dédit apoftolus : amp;nbsp;baptifmû cbrifti gué dat bæreticus:nibil intereft. Agnofeie enim facramétorû fpecies æquafis: ctiâ eu 0 magna diftcrcntia eft in bominû meritis.Sed da ucniam;erraui:qn te uolui de ebrioz fo baptisante conuincere:exciderat mibi cum rogatifta mebabere:nó cû qlicûq; do/ natifta.Potes cnim tu in tam paucis collegis tuisidr in ornibus clericis ueftris: nullum inuenire forfitâ ebriofum » Vos cm eftis g non ex totius orbis cômunioncdcd ex ob' feruatione præcepto^ omniû diuino^ atq; oium lacramctofó;tcnctis catbolicâ fidé: Ingb^ea fofis inuêtur” eft: cû uenerit filins bois: quando non inueniet fidem in terra: quia nec terra eftis:nec in terra: fed cæleftes in cælo babitatis: nec timctis:nec attcdi/ tis:quia deus fupbis refiftit:bumilibusaûtdat gratia.Nec nos cuangelq locus ipfe cóz Xacobu4» pangit ubi dns ait:lt;Cum uenerit films bomis:putas inueniet fidem in terra; ’ Côtinuo Xn4»i8»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA' XLVIII

auippe tang præfdens nônuUos fibiftipcrbe arrogaturos : bancfïdem dixit ad quoi/ 3Luq»i8. aam g fibiluih uidcbantur:0t fpernebant cæteros:fimilitudiné banc.Duo gdâ aken/ deruntin templum orare:«nuspbarifæus Ô. ^alter publicanus:ôlt; !caetera . lam tibiqu® fcquût' ’ipferefpode.lnlpice tarne diligentius ipfos paucos ueftrosîutrum nullus illic -baptiçet ebriofos': Ta em late uaftat bacc pcftilctia animas : cV tata libertate domina' tur:utmultum mircr:fi non etiam ueftrum gregiculum penetrauit : guis ante mfuin aduentumfilij boministunius boni pakoris iam uos oues ad bedis feparafïe iadetis. Audi fane per me uocem dominicoçi frumetoru:in area dominica lufep ad ultimam uentilationem inter palcam laborantin : per totum fcilicct mundum: qua deus uoca/ uit terram a folis ortuufcp ad occafum : ubietiam puerilaudant dominum : quicuncp *quUó(8^* '^^^ ^’^ occafione legis bums imperialismon diledione corngendiifedinimicâdiodio

perfequitur:difplicet nobis.Et guis res quaec^ terrena:rede a quoquampoffideri non” poffit :nifiueliure diuino : quo cunSa iuftorum funt: uellure bumano:quod in pots' date regum eft terræ.Ideocp res ueftras klfo appellatis : quas neeiufti poffidetis : amp;nbsp;fecundum leges regum terrenorum amittere iuffi eftis:fruftraq; dicatis: nos eis con' gregâdis:laborauimus:cum fcriptum legatis: Labores impiorum iuftiedcnt. Sed ta/ men quifquis ex occafione buiuslegis:qua reges terrxcbrifto feruiétes:ad emédan' dam ueftra impietaté ,pmulgauerüt:res marias Ufas cupide appétit:difplicet nobis» (Quifquis deniep ipfas res pauperS : uel bafilicas congregationü:quas fub nomineeü clefiæ tenebatis (quxoino nó debcntur mfi ei eccleiiæ:quæuera ebrifti ecclefia é)n5 ï^4’n‘t.Qttif'4® per iufticiam fed per auariciam tenet:difplicetnobis. (Quifquis pro aliquo flagido uf facinore:proiedu a uobis ita fufeipit:ficut fufeipiuntur qui (excepte errore quo a no' bis feparamini)finc crimineapua nos uixerût:difplicet nobis.Sed nec facile ifta mo/ ftratis: (3t;fimonftrctis:nonnullos toleramus:quos corrigere uel punire non po(km'’; nei^ propter paleam relinquimus aream dominimeep ,ppter pifccs malos rumpimus retia dominiinecp propterbedos in fine fegregâdos : deferimus gregem dommnnc '. lt;p,ppter uafa fada in contumeliam:migram’ de domo domini.Tuautcm fratenqua ' turn mibiuidetunfi uanam gloriam bominu non attendas : amp;ƒmlcnfatoK contemnas opprobrium:quidictun funt:quare modo fine dubio trafics ad ecclefîam:qua ucram fentire te intclligo:nec buius kntentix tur tcftimonia loge peto: Tuquippe in eiufi dem tuæcpiftolr principio:cuinunc refpondeotbæc uerbapofuiftbCum optime in' quis nouerim tc:lögcadouc a fide cbriftiana fepofitum :0^ ftudijs olim deditum litten rarumtquietis amp;i boneftatis fuifte cultorem:Cucp poftea conuerfus ad cbriftiana fid^ (ut ex multorum relatione cognoui)difputationibus legalibus operam dares ; Cette fi tu ad me illam cpiftolam milmitbæc uerba tua funt.Cum ergo fatearis me conuet' fum ad cbriftianam fidemteu nee ego ad donatiftas:nec ad rogatiftas conuerfus fiw: fine ulla dubitatione confirmas: cïV praeter rogatiftas : amp;'prrter donatiftas eße ebn' ftianam fidem.Hrc ergo fides(ficut diximus)in omnib’gentib’dilatac: quæ firn dei teftimonium in femmeabrar bencdicunc.lt;Quidigituradbncdubitastenere qdfen' tis:ni(iquia id quod non fentis : uel aliquado fenfifle uel aliud dcfcndiffe eófundens; ólt;idû erubefcis corrigere crrorê:nó erubefcis pmanere in crroretqd uticp potius cm' fca.4» befcendû fuite Hoc eftillud qd’fcrlpturanó tacuit.Eftc5fufio adduces pcccatü:amp;el^

cófufio adduces gram èi gliam.Confufio adducit pcccatü:cü erubefcit quifep prana mutare fententirne autinconftans putectaut diu erraffe feipfo iudice tcncac:lta de' IPs.54* feendût in infcrnû uiucntcs;id eft fuampditione fentiétcs:quos Datban amp;nbsp;Abiron amp;nbsp;umerUm» (gßo,.j. hiQtu terræ abforpti: tanto ante futures figurauerût. (Cófufio aûtadducit gra' tiam (itgloriam:cü erubefcit quifep de q^pna iniquitate:amp; peenitedo in mclius eónm' tac :quod te facere pigetilla pniciofa cófufione fuperatü:’nctibi ab bominib' ’nefcien' tibus gdloquanrlobqciac 111a aplica fehtenti3.amp;em quæ deftruxiibrceadéite^i®di JBat.!» fico:præuaricatorêmeipfû conftituo.iQuæfidicipouet etiâ in eos g ueritatc correft prædicât:quâ peruerfioppugnabätnn ipfum Paulû primitus dicerc(:in quo ccclefa: ebrifti magnificabat deum:audientes q »cuagcligaret fidemiquâ align uaftabat. Net

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLIX

quég putes ab errore ad ueritatem:ueVquocuncg feu magno feu parno peecato;ad a’epcnf.öK; correflionê fine poenitétia poffe träfire.Sed nïmisimpudés error eft:binc uelle ealu/ ’♦“®‘“® niariéccBæ:quâ tot dtuinis teßimonijs cóftat eflc ecclefia cbnlU: q? aliter travat illbs qui earn deferut:fibocipfu pœmtendo corrigât: aliter illos g in ea nondßfuerunt: Ô^ tune primu eins pacemaccipiunt:illosamplius bumiliando : iftoslenius fufcipiendo: utröfcpdiligehdo:utrifc^ fanandis materna ebarkateferuiendo,Habes epiftolam ^/ Iixioré fortaffe g uelles: Effet autem multo breuior:fite tin in refponden do cogitaré: Nucuero fttibtnibil^fit : nó puto nibil eis ^futuram :quiearn legere cS deitirnore: ïgt; ^fine pfonaÇiacceptione curauerint,Amen»

^^anfti Auguftiniad Deogratias pfbyte^ :fex quxftionib’ ab flo ,ppofitis fe refpo/ gpollicentis.Epfa.XLlX«

Inccriffimo fratri Öreópreïbytero Deogratias:Auguftini in dno falütê. Ouxz i.JSctrac.caji ftiones tibi propofitasmibi delegare maluifti: nó ut opinor pigritia : fed q? ea quocpipfa quæ noftclibentius p nos audistdu nos nimis diligis. At ego ^pte/ leba a te illas apenri:q- gt;ille ipfeamicus:g eas ^pofuit: quanta ex boe eónei da/ tur:q gt;nbsp;mibi ad quafda epiftolas nó refcripfitzquafi nos uerecundatur fequi.Vident g ob caufamhoc tame fufpicor:necfufpicto mea ucl maliuola eft uel abfurda : cd 0 lt;op/ timenoueris quatu eu dilig5;quatoq; mibi dolori fit:q? nodu cbriftian^ eft:0k utiep no icouenit’arbitror eu que uideo mibi refcribere noluiffe : nibil fibi a me fcribiuoluiffe. Proindeobfecro te:ut quëadmodu ego tibi parut : atq; tnfmeas artiffimas occüpati/ ones tuâ fanclâ mibicp ebariffimâ uoluntatem offendere timui:fi nó facerem qdpetigt; ftiata tu quoq; facias qdpeto . Hocêautë ut breuiter quemadmodum a te ficutmibi indicafti:poftulauit:ad omiailli refpódere nó graueris:qd £krante facerc potuiftuSci* es em cumlegeris:nibil pene a me diclumtqdipfe non noueras:autqdmetacëte noG fenon poteras.Sed boeopus meum rogo habeas cum cæteris:quoru ftudio fcis con uenire:Tum uero illud qd flagito babeatipfe cuiboe potiflimum congruit : Arcætez tiquosnô paru ifta deleftant:quemadmodu dicipoffuntabs te : inter quos ó;ipfefu, Viuas fempin cbrifto noftri memor.

Primæquæftionis folutio : Vtru Cbriftian Laçari refurreflio coueniat^miffæ Fu/ ^“^^^utfeäioni«

S/■\©uetquofd3â; réquirutdeduab*’refurreclionib’’: quæ conueniat^mi(ræ re/ w I Parrecfioni:Vti^ nam Cbriftiran LagaridSicbriftiinquidt:quo pôtbæcconue — MLuiirc refurrecfioninatoßiex femme ei’:g nulla feminis conditionenat^ efteSi aSt Laçatirefurreebo couenire afferic :neebare gdem congruere uidec« liquidé La? Çan refurreclio fana fit de corpore nondû tabefcente:dc eo corpore quo Lazarus di/ cebarinoftra aut multis fæculis poft:ex eöfufo eruetur.Deinde ft poft refurreftioné flatus beatus futur' ’cftmulla corporis iniunamulla ncceffitate famts: quid fibi uult cv batu cbriftum fuiffetd: ’uulnera móftrauiffed Sedfi.ppter incredulum fccit:finxit. Si auf ucrûoftendlt;ergo in refurrectionc accepta futura funtuulnera.(Quib’refponde turudeo non Laçan refurreebonë: fed potius cbrifti cógrucrc ^jmiftærefurreclioni: quia Laçarus ita refurrexit: ut iteru morercc: Cbriftusaßt (ficut de illo fcriptum eft) jRo.^, fiirgensa mortuis lam nó mon6amp;mors illi ultra nó dominabif . Qdetiam.pmiftum eft refurreefuris in fine feculi:amp; cum illo regnaturis in æternu . Sic aßt non ptinct ad rcfurrecHonë:differentia natiuitatis cbrifti Ódnfæ : q? ille fine uirili femine : nos aßt nó fine mro amp;nbsp;fccmina creati fumus : ficut etiâ non ptinet ad ipftus mortis difterentiam. Non em .pptcrca illius non uera mors fuit:qüia fine uirili femine nat” ë:fïcutnee ipfi/ US primibois:aliter exorta caro g nratquandogdem ille fine parentib” de terra créât” eft:nos uero ex parentib”:aligdattulit ad differentia mortis:ut aliterille morcrcc:ali/ ter nos.Siçut afit ad mortis:fic neead rcfurrcctionis differentiamtualct diuerfa natiui tas.Sedfi nee boe qd fcriptß ë de primo boie: fimiliter infideles boies uolßt credere: quærâtuelanimaduertâtifi uel boepoffut:gmultonanimaliu genera fine parëtibus ex terra ^crcenc:quæ tn coeundo pariât: etiâ ipfaluifimile : nee ^pter dmerfitatcm

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA KLIX

natimtatis interfitaliquid ad natura eorumtquæ procrcata funtex terra : ße *eoru qnx ilhs eoeuntibus orta funt.SiKter em uiuöt:fimititcrlt;^moriutur Jgms diffimihtcr nata fint.Ita no eft abfurdummt fimiliter refurgat corporaiqux diftïmihtcr orta funt. Hu^ lufmodiautem bomies non ualétes mtuerbad quarem interfit aligddiucrfum : lt;3^ ad qua nó intcrfitmbmó aduerterintaliquam diftantiam primordiorü:etiam omnia co^ fequentia diftare oportere contcndunt: Poffunt tales putare oleum ex adipibus no debere nafare fuper aquam:ficutillud qdexoliua eft:quoniam longe eft utriufg; ori / ƒ go diffimilis:quando illud ex ligno:boc excarne profluxerit, (Quantu autem attinet adillam differentiamtq jcbrifticorpusmon diffolutum tabeatcp putredine:die tertio refurrexit;noftra uero poft longö tempusicx quo foluta difcefferantconfufione: relt;* parabuntur:bumanæ facultati utrûq; impoffibilc eft:diuinæ autem poteftati utrui^ facilimum.Vtenim radius oculinoftriznon citius peruenit ad propinquiora: g ad lon i4Codgt;i5» ginquiora:fedutraqiinterualla:parili celeritate contingittita cQ in idu oculi(ficut apo ftolus dicit)fit refurredio mortuornm:omnipotentiæ dei amp;nbsp;ineffabili nutui tarn fad/ le eft quæq; recêtia:g diuturno tempore dilapfa cadauera fufcitare Jncredibiliafunt bæc quibufdam:quia inexperta:cumomnis natura rerumztam fit plena miraculislut non quafifacili perueftigatione rationistfed uidendi confuetudine:miranon fint: at/ cß neg; ob boc:nec conftderatione:nec inquifitione digna uideatur. Nam ego amp;mc.-cumquicunq jinuifibiJia dei per ea quæfacta funtinteliigerc moliuntur: aut non min^ aut amplius admiramuiun uno feminis tarn paruulo grano ; omnia qua: laudamus in arbore rang liciata latuiftetg mundi buius tarn ingetem finum: quæ de corporib^ bn/, manis du dilabuntur:a(fumit refurredioni future tota 0^ integra redditu^.iï^uó aut * côtrariu é:dV cbriftu poftrefurredioné cibatû:(St ;irefurrediôequæ,pmittic ciboÇiin' dijetiâ nó futurâteu dr angelos legam^ eiufdêmodiefcas codcq; modo fupfifl’e : non fiamp; örinanipbantafmate:fed manifeftiftima ueritate:nectn ncce(Titate:fedpotcib tec^Aliter enim abforbet terra aqua fitiens:aliter folis radius cadens.llla indrgctiaLÜT potétia.Futuræ ergo refurredionis corpus:imperfedæ fcelicitatis ent : fi cibos funuy re nópotueritilmperfedæ fcelicitatis: fi cibos eguerit. Poftem bic de cómutationib’ corporalium qualitatum:ór de præpotenti ualêtia ininfenpxa corpora corporumfu' periorumlatius difputartzSed breuiter mibirefpondere ppofitum eft:órtalib^ingez nijs boe fcribitur:quæadmonere fuffecerit.Sciatfane g bas ppofuit quæftiones:cbd JIum poft refurredionem cicatrices non uulnera demonftrafte dubitantibus : pptet quos etia cibSac potum fumere uoluitmó femel fed fæpi’:ne illud nó corpus:fed fpi^ ritum eife arbitraréif:órfibi non folide:fedimaginaliterapparere ♦ Tuneautillæ falfó cicatrices fuiffentifi nulla uulnera præceffiffent:amp;; taméneeipfæ effent:fieas effe no/ fuiffet. Voluitauté certæ difpcfationis gratia: ut eis quos ædificabat in fide non fifta’ non aliud pgt;alio:fcdbocqd crucifixum uiderant:refurrcxiffe monftraret.Quid éet/ go qd’dicitur:Sipptcr incredulum fecit:finxit:quafi uero fi quifg uir fortis pro patria dimicans:multa aduerfa uulnera exciperetiSr peritiffimo medico : qui bæcita curare' ualeret:ut cicatrices nullæ apparerentupfe potius diceret:ficfe uelle fanari : ut magis effentin corpore fuo ueftigia uulnerum tang tituli gloriarum.ldeo ille medicus cica/ trices finxiffe diceretur:quia cu per arte efficere potuerit ut non effent:certa exiften/ te caufaiper artem effecit potius uteffent:quæ uno folo modo (ficut fupius dixi)^!^ c^inceren^:fi nulla uulnera fanarenó

tSecudæ quæftionis folutiozCum folus cbrifti fit uia méritas ^uitaiquld ante ci*’ad/ uentu egerinttot fæculoy bomines.v

W Tem alia ppofueruntiquæ dicerent de Porpbyrio cótra cbriftianositang ua ■ lidiora décréta.Si cbriftus fe inquiunt falutis mam dicit:gratia drueritatcmiw M fem folo ponit animis fibi credentibus reditum:quid egerunt tot fæculoÇibo mines ante ebriftuf ' Vtdimittainquit tépora ante Latin rcgnatS : ab ipfo Latio quaß principiu human inominis fumam’.ln ipfo Latio ante albâ dij culti funt; in alba æquS religiones ritufj ualuere templorum.Non paucioribus fæculis ipfa roma: longo lx/

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. XUX.

culorû fracliufmccbnfliana lege fuit ♦ Quidinquit aclum de taminnumeris animis: qui omnino in culpa nulla funt:fiquidem is cuicredipoflet : nondunaaduentö fuuin bominibus comodaratfOrbisquoq: cumipfa roma in ritibus temploç: caluit,lt;J}uaié inquit faluator g dictus cfbfclc tot fæculis fubduxitrSed neinquit dicat: lege iudaica bominu uctere curatum genus:15go poft tempore lexïudæorum apparuit ac uiguit angaftaSyiax regione:pofte3 uero prorepfit etia i fines italos :fed poft cæfaré CatO: autcerteipfo imperate. (Quid igic aâu de romanis animis uellatinis;quæ granondû F aduenientis cbrifti uiduatæ funt:ufcp in cæfarum tempusçHuic,ppofitionircfpóde/ tur:utprimoipfi dicant : utrum ,pfucrint bominibus deorum fuofó facra: qua: cóftat certis temporib^ mftituta. (Qua: li negâtaliquid ^fuiffe ad animaru falütemmobifcu ea deftruuttSdeffeinania cófitér.Nos qdc etia pniciofa monftram^ : fed paruu nocft utipfi interim prius inania fateanc. Si uero ea dcfendüLä: fapienter atq; utiliter affc/ runtinftituta:quæro quid actû fit debis qui antegbæc inftituta eftentmorte obicrût: bac ein uticp falute atq; utilitatc fraudatiiunt.Siautpotucrût alio modo purgari: cur nôidêmodus perfeuerauitmpofterosf 'Qindopus erat in ftituere nouitias côfecraz tiones:quæ antiquitus non fucruntdHic fi dicût dcos quidemipfos femper fuilie : (k ad liberandos cultores fuos pariterubiq; ualuiffc:fedqp uarictate return temporaliu acterrenarum:quæ feirét certis tpib^locifq;congruere:in bis alias atq; alias: alibi atq; alibaalitcr atq; aliter fibi uoluiffe feruiri. Cur bac quæftionem ebriftianæ religion! in? gerunnin qua nobis ipfi pro dqs fuis aut refpondere non poflunt : aut fi poftunt in co ipfo fibi end pro ooftra religionc refpddeantdta nibil intcrclTc,p diuerfa temporum locorutnt^ congructia :g diuerfis facramcntis colaturdi qd colitur fanefum efttSicut mbilintereft ,p diuerfa linguarum auditorumq; congruentia : g diuerfis fonts dicar'’: fi qd dicitur uerum eft:dum boc fane interfinqu lingua: fonus quib^mter fe fua fenfa c0municent:ctiam bomines paefo quodam foctetatis fibiinftituere poftunt;(Quibus autem facris diuimtati côgruerêttuolûtatem det fecuti funttquireefe fa puerut. (Quæ omnino nûg defuit àd falutem iufticiæ:pietatic^ mortaliu:amp;ii qua in alpsatq; alijs po/ pulistuna cademep religione focietatis uaric celebranc:quatcnus fiat plurimu refert: quo amp;nbsp;bumana exbortelur uel coleretur infirmitas : tVdiuina nóoppugneturauefo/ 2 ntas.lt;^obrem cumcbriftum dicamus uerbum det : per qd facia funtomnia : dv ideo filium;quia uerbummec uerbu dictumatq; tranfaclum: fed apudincómutabilem pa/ tremincórnutabile ipfum atq; incómutabilitermanens: fub cuius regimine uniucifa creatura fpiritalis amp;nbsp;corporalis:^ congruentia temporu iocorüq; adminiftrac : cuius modcrandxô(gubcrnandæ:gd:quâdo g\.'ubi:circa earn fieri oporteat: fapiétia Ótfeiz entia:penes ipfum eft.Profeeïo cV anteg ^pagaret bebræol^ gentem:perqua fui ad* ucntus manifeftationcm congruis facramentis pra:figuraret:ölt;i ipfis téporib^ifracli* ticiregni:(v deinde cu fe in carne de uirginc accepta mortalibus mortaliter monftraz uit:amp;:detnceps ufq; nunc:cum implet oia qua: per japbetas ante prædixit : â^ abbinc ufç in finem fæculi : quo fanclos ab impqs direpturus é : 0« ;fua cuiretributurus:idem ipieeftfili’dei:patri coætern’:â; incômutabilis fapictia:p quâ creata eftuniuerfa na*' tura:amp; cuius participatione omnis rationalis anima fit beata.Itaq; ab exordio generis bumaniiquicump in eum credideruntteumcp uteüq; intellexerunt: amp;nbsp;firn eius præce pta pic dziufte uixerunt:qu3dolibetamp;;ubilibet fucrint: per eum ^culdubio falui fa/ ctilür.Sicutcnim nos in eum credimus dtapud pattern manëtem:d^qui in carne iam ucneritific.credebant in eu antiqui:0 (apud pattern manentê:amp;; in carne ucturu.Nec quia,p temporuuarictate nuncraclum annunciac ;qd tunefuturum prænuciabatur: ideo fides ipfauariatamffal^ ipfa diuerfa é. Nee ga una cadccp rcsialijs atq; alijs facris dcfacrametis uelprædicac aut,ppbctatur:idco alias atq; alias res:uel alias atq; alias fa/ lutes oportet intelligi. Quid aût quandofiat qdad unameädccß fideliuamp;piorulibe/ rationcm ptincattconfiliu dco tribuamusinobis obedientta teneamus,Proinde alijs .“ tune nominibus de fignisialijsautemnuc;ólt; ;prius occultius:poftea manifeftius:ó (pri/ us a paudorib^td; poftea a plurib’tuna tamé eademtgreligio uera fignificac amp;nbsp;obfec/ ‘5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLIX

üatur.Nécnos cis obtjdmusîqlt;ïaliter Numa pompili^:dcos colcndosromanis infti' ' tuit:afcp aliter ab cis uctitalis antea colebâc. Neeqa pytbagoreis teponbus ilia pbilo fopbia celebrata eibqnr antea uel omnino non erat:uel in paudflimis cadem fcntic-'f tibus:non tarnen codem ritu uiuentibus forta lTe latttabat«Sed utru dli dij ueri autco/ lendilint;amp; utrurn illa pbilofopbia animarum faluti aliquid profit: boc cu eis agimus: bocin quseftionem uocamus:boc difputando couellim’’. DeGnant igitur obijecre no bis: qdoi fetletdroinomini re igionis obijcipoteft.Cum em non fortuito labi:fed di/ uina 4gt;uidentia tempora ordinari fatcantur:qd cuiep tempori aptum(^oportunû fit; bumanum confiliu praetergrediturtâ^ lUinc difpertictundeipfa prouidentia rebus co fulit.Si enim dixerint proptcrea non femper neeubiq; fuid'e pytbagorica difeiphna: quia pytbagoras bomo fuitzncq; boc in potedate babere potuit : Nuqd boc etiam di cere po(Tunt:eoipfo tempore quado fuit: amp;in bis terrarSlocis ubiilla pbilofopbia ui/ guit:omnes quieumaudire potuerunt: etiam crcdere fectariej eu uoluifief Ac pboC magis fi tantæ poteftatis fuiflet pytbagoras: A; ubi uellet:A^ quado uellet:fua dogmaj ta praedicaret: Etfi baberet etiam cum ea poteftate fumam return præfeiêtiam : nuf^ 0lt;!nunq apparcret:nifiubiä^quando fibihomines credituros efle prxnofeeret. Pro// mde cum ebrifto non obijeianttep cius doclrinam non omnes fequûtur.Sentiûtenim Ör quot;ipfuncquaq boc recle obqei pofle:uel pbiloibpboÇi fapientiæuel etia numimdeo/ rum fuorum: (Quid rcfpondebuntfi excepta tlla altitudine fapientiæ Arfeientiædcit ubi fortaffis aliud diuinum confilium longe fccretius latet:fineprxiudicio etiamalia' rum forte caufarum:qu3C a prüdentibus inueftigari quæunt: boc folum eis breuitatis grafia:in bums quxftionis difputatione dicam’itGc uoluiffe bominib’apparcrc cbri/ lium: Arapud eos prædicari doHrina fuâ:quado feiebat 0lt; :ubi fciebatefle qui in eum fuerant credituri; His enim femponb^ Ar bis locis:quibus euangeliu eius no eft prx' dicatum:tales omnes in cius prxdicationcfuturos efle prxfciebat:quales non gdem omnes:fed tarnen multi in cius corporali prxfentia fuerunt: qui in eum nee fufeita/ tis ab co mortuis crcdere uoluerQt:qualcs etiamnunc multos uidemus:cGtanta ma' nifeftatione de illo compleâtur præconia ^pbctarum:noîle adbuc credcre : Armalle bumana aftutia rcfiftere:q tarn prædaræatq; pfpicuætamcpfublimi Ar fublimiterdib famatæ diumæ crcdereaucloritati.^^diu paruus Ar infirmusêintcllcctus bommisîdi umæ débet credere ueritati. lt;Q,uid ergo mirû fi tâ infidelibus plenSorbe terrarû cbri ftus prioribus fæculis nouerat:ut eis apparere:uel prædicari merito nollet: quosnec ueibis nec miraculis fuis credituros efte præfeiebatî 'Neep cnim mcrcdibiie eft tales nbsp;nbsp;*

fuifle tuneomnes : quales ab eiusaduentu uftp ad boctépus : tam multos fuiffe amp;nbsp;ef' fe miramur: Ôlt; ;tarnen ab initio generis bumani:alias occultius: alias euidentius :ficut congruere temporibus diuimtus uifum eft : ncc qipbetan deftitit:nec qui in eum ere dcrent defuerunt:ab Adam ufq; ad Moyfen: Ar in ipfo populo ifrael:qui fpeciali quo/ dam myftcrio gens,ppbctica fuit:Ar in alps gctibus anteq uenifletin came. Cu cnim nonulli comemorantur in fancits bebraicis Iibnsuam ex tempore Abraæ:nec de ftir' pe earnis eius:nec expopulo ifraehncc ex aduenticia focietate in populo ifrael: qui ta men bums facramenti participes fuerût:cur non credamus etiam in cætcris bacat^ lilac gentibus:aiias alios fuifleigms eos cómemoratos in eifdem audoritatibus non le gamusrlta falus religionis bui’ :p qua folam ueram fal^ uera ueraciterq; qamittir: nul' 'ï.Eetrac.ji» u unq defuit qui dign^fuit: Ar cui defuit dign‘’non fuit:Et ab exordio ^ipagationisbtt' man æiufq: in fin ê:qbufdâ ad præmiûtqbufdam adludiciumprædicar , Ac per bocamp; quibus omnino annunciata non cft:non credituri prxfciebantur:Arquib^non credit tuns tarnen annunciata eft: in illorum exemplo demonftranc.iQ.uib’ auté credituris amiûeiac :bi regno cæloiy êcfanefo^ angelot focietate præparanc.

ClTertiæ qftionis folutio: Quare fides cafbolica repbêdat ntus fàcrol^:boftias: tbu' jmô^ cæfa q têplo ^ cult’exercuit:eu idé cult’a deo uideac primit’ exorfus Ariftitut*« W Am uideam’eâ quæ fequif quæftioncm. Acculât inqt ritus factor:: boftias: A tbura:Arcætera quae temploru cultus exeremt : cu idem eult’ab ipfis inqt uel

a dcoqneln colut exorfus é tepohb^piifcis:cu induci/de^primitus cguiffc* HuierCi« Ipondcc : qm ex iHo fcriptma^ noftraru loco bre quxftio^pofita agnofcif:ubiferù ptumefbCain ex fructibus terræ:Abel autécxprimitiuis ouiuobtulifle munus dec: CcS,4* Hmcpotius effe intelligendu g fit res antiqua facrificia:qdno niß uni deoucro offerri oportere:uer3ces ólt; :facrælitteræ monent:non q? illo egeat deus:cü in eifdêipfis litte/ fis apertiffïme fit fcriptû:Dixidno:de^ meus es tu :qm bonorû meorû non eges:Sed 1^5.15» qietiäin bisiuelacceptandis uelreprobandis uel pcipiendis: nó niffboibusconfulat: Nobis cm ^deft colerc deü:non ipfo deo.CG ergomfpirat èidocct quo colendus lit: non folu fua nulla indigétia facit: fed nfa maxima utilitate.Significatiua fût auté omia talia facrificia:Ôlt;;quarûdamrcrû llmilitudines : gbus admoneri nos oportet ad eaipfa q«o^ fimilitudines funtdiue fcrutanda:fiuenofccnda:fiuerccolenda.De qua re qua/ tu fatis elf diUcrcndatnon breuis fermo flagitandus elf: quo nunc refpondere nobis ,ppofitumnon efttpræfertim quia in alps opufculis noftris:de bac re multa iâ dixim^. lo.öeCiultatc tt qui antenos dei eloquia traàauerunr:de fimilitudinib’facrificioiy ueteris teftamé/

B tr.tâg umbris figurifc^futuroÇi copiofdocuti (ût.Hoc fancnccm dfa brcuitate pra*/ tercundu cicp templum:facerdotcm ; factificium: amp;nbsp;alia quaccung? ad bxcptinentia: nifi uni uero deo dcberi noffent dij falfi:boc eff demones: qui fût præuaricatores an gelimung bxcfibi a cultonbus fuis quos decipiunt expetiflent. Vcrû bæc cû exhibé/ tur deo:fm eins infpirationem atq; doctrinamiuera religio eil : Cûautemdæmonib* fmeôç/impiamfuperbiä:noxia fupffitio. lt;Quapropter: g ebriffianas iras utriufcp tez ffamenn fciunt:non boe culpat in facrilegis ritibus paganoçziçp conffruant templ3:ó^ mftituatfacerdotia:dcfaciâtfacrificia: fed q?bæcidolis dr 'dæmonijs exbibeât.Etido/ bquidemomi fenfu carifere: quis dubitetc Verûetiam cû bis locâtur fedib^iboncraz bill fublimitate ut a precantib*atq; immolantibus attendanciipfa fimilitudine animaz torSmembrorüatq; fenfuumiguis infenfata amp;nbsp;exanimata afficiunt infirmos animos; ut uiuereac fpirare uideanc : accedéte præfertim ucnerationc multitudinistqua tan/ tus CIS cultus deiimpenditur, ï^uibus morbidis g*:peftilentiofis affechbus medetur leripturadiuina:quærégdénofam fed famé falubriremedio admonitionis mculcat dices:©culos babentd no uident;aures babent amp;ino audiût:ôi :cætera talia.Hæc em 1^gt;§.iiï. uerba quo magis apta d'popularitcr uera funt:eo magis incutiut falubrépudorcrn il^ lgt;s qui cu talib^fimulacris diuinu cû timoré cultû exbibétieaq; uiuentib^nmilia uencz tâtes:ador3ntcs qux c0tuéc :eif($uelut præfentib^pces allegât;ui ctim3S imolât:uo/ ta pfoluût: ftcndiciunc omnino ut ea fenm carentia putarc nô audeât.Nearbitrentur aûtifti boc folum noftros libros uelle fonare : q? buiufeemodiaff'eftus bumano cordi ex idolis innafcic:aptilïime fcnptû eff:(Qmocs dij gentium dæmonia.Vnde amp;'apIica U^s.ç^. difciplmanô folûdicittqdapudtobanné legic: Fratres caucte a fimulacrismcrûetiam i.JoB.s. çjd’apud paulû:Q.uid crgocDico ç idolis imolatû fit aligd:autidolû é aligdfSed quæ nCorfao imolât gëtes:dæmonijs Ôlt; ;nô deo imolât:nolo auté uos focios fieri dæmonioÇi. Vn/ de fatis intelligipôt:nô tâ ipfamimolationc(nâ ucro deo prifci fancli imolauerût)fed 9 dijs faills d fimpijs dxmomis imolac :rcpbcndi a ucra religione: in fupffitionib^gë tiû.5icut em ueritas bortac boies fieri focios laclo^ angeloçttita feducit impictas ad focietaté dæmonio^:cuiôparaïf ignis ætern^:(icu t regnûæfnu focietati faclo^ . Nez ^illihcexcufâtimpii fua lacrilega lacra amp;fimulacra iqu elegant' ’interptant ’gdquæcp ngnificét.Dis gppe ilia interptatio ad creatura referc : n5 ad creatorc: cui um debec feruit’religionis:illaqux uno noie latria grxeeappcllaif.Ncc nos dicim’’rerr3:maria; cæ!û:folé:lun5;ffellas:â^gfdân5 in ,pmptu fitas cxiites poteffates effe dæmoniatfed cû ois creatura partim corporalis fittpartim uero incorporalis:qua etiâ ^iritalé uoea/ tnus:manifeffüéid qcfanobis pic ac religiofe fit:a uolnutate animi ^ficifci:quæ crea/ tura fpiritalis é:ólt; ;oi corporal! præponéda.Vnde colligic corporal! creaturæ nó eé fa crificadü.R.cftatfpirital!s:quæuel pia :uelimpia é: Piafcilicet in boibus amp;nbsp;angelis luz ffis d deo rite feruicntibusiimpia uero in bominibus Slt; angelis iniquis: quos etiâ dæ/ moncs dicimus. Ac per bocnçc fpintali :guis luffac creaturæ facrificadum é* Quoni*

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLIX

am quafomagis pw eft 0^ fubdita deo:tanto minus fe tali honore dignatur.: quem fût non debcri nifideo. Qiianto ergo pemiciofius eft facnficare daemonqs:boe c iniqu^ fpiritakcreaturae:quae in boc^ximoÖdcaliginofo caelo inbabitans: tang in aerco ear/ cere fuo pracdeftinata ê fupplicio fempiternoCl^obrem etiamteum fe homines fupeV fioribus cxleftibus potcftatib‘’:qua:no funt daemonia :facrificare dicunt:amp;;folius no* minis mtereffe 3rbitrantur:qdilkdeos:noseos angelos appellamusmo fe opponunt eis ludificädis mukiplicifallacia:nifi daemones quierrore deledâtur dzquodamodo pafcunturbumano:quonia fanfti angelihon approbantfacnficm : nifiqd ex doftrina uere fapientiæ:ueræcp religionis offer^uni uero deo: cuifanfta focietate deferuiunt Proinde ficutimpia fupbia:fiuebominö:fi’ue daemonu:fibibos diuinos honores exH ben ueliubet uel cupit:ita pia bumilitas uel bominu ulai^eloi^ fanctofid;baec fibiob' lata recufauit:drcuidcberec oftendit. Cui’ ’ rei manifeftiikma in facris ins noftns ex' empla möftranvilDifpertita aut diuinis eloquijs facrificia per têpoçi cógructia:utali3 fièrent ante manifeftationé nom teftamenti:qd exipfa uera amp;? in unius facerdotis m/ cfima:boc e effufo chrifti fanguine miniftrac : d/aliudnûcqdbuic manifeftationieH; congruü:qui iam dcclarato nomine cbnftianiappcllamur ofFerim”: nófolS euangeü/ cistueruetiam ,ppbcncis litterisdemóftrac. Mutatio quippenon dei:nóipfpreligio/ nis:fed facnficio^ ÖdfacramentoÇdimpudéter nuc uiderec prædicata:nifi fuiffet ante prædicla.^Xueaamodû enim unus idemi ^ bomo:fi deo mane aliud offerat : aliud uez fpere:,p cógruëtia diurnitpismon deu mutat: nó religionésficut necfalutê: g alio mo mane:alio uefpcre falutat:lta in uniuerfo traftu fæculoÇd cu aliud oblâtu eft ab antiqS fancbstaliudab cis g nûc funt öftere:non bumana præfumptione:fed auftontate diui' na temponb' ’c^rua facra myfteria celebrannnon défaut religio cómütac. tr^iiiartæ quæftionis folutio:lt;D,uó ebrift’eû in euangclio dixerit:Ó.ua méfura mcü fueritis:remcticc Ôduobis: Alio loco minecïîbinon crcdentib ’’æterna fupplicia:dlîe panammfinitam,p tcmporali peccato.

W quot;Amnunc deinde uideamus:quale fît qd de mcnfura peccati: attç fupplicij,P' pof«it:fic euangclio calumniatus.Minatur inquit ebriftus fibi non credétib^: XPd^utgt;.7— . ^^/^*'*^^ fupplicia:Et alibi ait: In qua menfura menfi fuentis remetietur uobisî Satisinquit ridicule atœ contrarie . Nam fiad menfuram redditur^ eft pœnamtAfoiJ menfura circûferipta eft fine temporis : quid fibiuoluntmmæinfiniti fupplicqdftan’ quæftionem a qualicucp pbilofopbo effcobieftamattp propofitam difficile eft credo re. (Quippe qui aittomnis mefuracircufcnbic tcmpore:quafi non foleat nifi tempos eife menfura:ficut bor3rum:amp; ddierum: (St ;anno^: Vel ficut dicim^breuc fyllaba fmV plum habere tpis:ad fyllaba longa.Puto em modios: 0/ rabones:urnas amp;ampboras: non temporu eife mêfuras:qu5 ergo omis menfura circufcribic temporee ’Noneipi* dicunt:folemiftum fempiternum efte: qui tarnen quant?fit ad terram:menfuris geo/ metricis perfcrutan audent dd renunciareeQdfiue poffint fiuenon poffint:cóftar eö tarnenjppriam fui orbis babere menfura.Quia â^fi compbendut quatus fit:mcnfiir3 ei^côprebendut: âdfi bocnon affequûc:mêfurâ ei’uticpno cöpbédüt:necideo nuilï .eft:ga boies ea nolle nó pollut.Poteft igic aliquid A; fempiternS cfle:amp;; certâ fui mo^ di babere menfura.SeeSduipfos em de foils æternitatc locut” fum:ut fua fentétia co uincani :atep côcedât effe pone aligd cQ menfura fempiternu. Ac fie nó ideo putent non effe credendum de fupplicio fempiterno:qdminatus êcbrifP:quia ide dixit : In qua menfura menfifueritis remetietur uobis , Si enim dixiffet:qdmenfi fueritis:boC metier uobis:etiam fic non omnino ad eanderem ex omni parte necefte effet refit/ re fentétiam.Poffumus em refte dicerc:qdplataucris:boc decerpes : guis nemo plâ/ tet pomum fed lignum:decerpitauté pomummagis g lignum: fed illud dicimusfm arboris genus:quia non ficu plantat:unde nucem decerpat.Ita dici pollet: qdfeceflS patieris:non ut fi ftuprum fccerit:ftupru patiac : fed qd peccato ifto fecit kgi : hoco lex faciat:id eft:quia legem talia ^bibenté de fua uita abftuht:aufcrateu etia ipfa 1^ de bominumuita:quä regit.ltemfi dixiffet quatu menfi fueritis:t3tuïemeticC ’uobis-

•EPETOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XLIX

neeficeffet confequés:utomnimodo squales peecahs poenas itclligere debcrcm’*gt; Ncc^ enim aequaha funt: Verbigratia:triticu ÖZbordeu: dV profeflo dia poffetîquâtS , menfi fuentis tantum remetietur uobis:boceft quantu triticitatum borden Qdfi de doloribusagereturateg diceretur:quantSdolorem ingefferîtis ; tantus ingeretur uo/ bis:fieri ponet ut tantus dolor effetiquis tempore diutumiortboc efttmora maiortuf fiar. Neep enim fi de duabusluccrnis dicamus' : tantum ignis iffe caluit quantum iHc: deo falfum erit quia una earum forte citius cxtincia eft.Non itacp fialiquid Fm aliud tantum eft:Fm aliud non eft tantumiquia non omnino tantum eft:ideo falfus eftmo/ dusin quo tantum eft.Cum uero dixcritdn quamenfura mcnfifuentisrrcmetict ’ uo/ WottS.^* bisiCuncp manifeftum fit:aliud effe menfuram in qua metitur aliquid,: aliudipfa rem quaemetitur:lam fieri pot:ut in qua menfura bomincs mclï effent: Verbigratia:mo/ diumtritici in ea illis metientur milia modiorum:utèi tam multurn intereffet in qua/ titate frumeti èi nibil in méfura:uttacea de ipfa^ re^i diuerfitate : qa nö folu fieri pot utm q méfura qfqsmefus fueritbordeü:in ea illimctiac triticu;.fed q mêfus fuerit fru? métü:iea illi metiae auÇi: amp;fruméti fit un’ modi^iauri aßt qplurimi.Ita cQ fine eópara tionererS ipfai^:ä^ gen’Ô^quantifas différât: dici tn reftiffime pot: In q menfura me/

Ffus eft:in ea illi metitu eft.Vnde autbocdixerit cbriftus:paulo fupi’fatis eIucct-No/ „ life inqtiudicare ut noiudieemim.ln quo emludiao iudicaueritis: iudicabimini. Nm ®^‘ö gdfiiniquo iudicio iudicabut:iniquo iudicabiiccAbfit.Nulla qppc iniqtas apud deu. Sed ita diduedn quo iudicio iudicaueritis:in eo iudicabimini:taq dicerec:In q uoluta te benefeceritis:iipfa liberabimini: uel in q uolutate malefeceritis : in ipfa punieminu Velut fi quifpiam ad turpem concupifccn tiamoculis utens excæcari iuberetur:rccle utiœ audiret:|nquibus oculis peccafli:i eis fuppliciû meruifti4udicio enim quil^anp mi fui:feu bono leu malo utitur:uel ad benefaciendum:uelad peccandum.Vnde no iniquum eft:ut in quo iudicat in eo iudicetur. Hoc eft ut in ipfo animi fui iudicio peez nas luat:cum ea mala patitur : quae male iudicantem animum cofequutur. Alia nanep funt manifefta tormenta : quæpoft futura præparantur:ctiam ipfa ex eodemma/ lx uoluntatis cardine extrada. In ipfo autem animo : ubiappetitus uoluntatis bomiz num eft :bumaoorum menfura fadorum continuo poena fequitur culpam: plxruncp maior no fentientis excitate gratiore.Ideo cu dixidctiln quo iudicio iudicaueritis iu/ dicabimini: fccutus adiunxit : Et qua menfura menfi fueritis metieturuobisdn uolu/ täte quippe propria metietur bonus bomo bona fada:amp; : in ea metietur et beatitudo.

^ Itemcp in uolutate propria:metie^ malus bomo mala opera: ék in ea metietur ci mife-* natqm ubi quifcp bonus eft:cu bene uult: ibietiam malus cum male uult : Ac per boo ibi etiam fit uel beatus uel mifer:boc eft in ipfo fuaeuoluntatis affedu:quæomniu fa/* dorum meritorum® menfura eft.Exqualitatibus quippe uoluntatu: non ex tempo/ ru fpatijs:fiuerede fada fine peccata metimur: Alioquin mai’pcccatu babercc:arbo rem deijccre q bominc occiaerc.lllud cm fit loga mora:idib’multis:boc uno idu bre uiflimo tempore:^ quo tarnen exigui teporis tarn grandi peccato:fippetua déporta tibne bomo punirec:etiam miti’ cSillo adQ:q dignus fucrat diccretur : quts in Ipatiq têporalilôgitudo pcenæ:cû breuitate facinoris nullo modo fiteóparada . (Duld ergo contrariu eft:fi erunt panter longa:uel etiam pariter aeterna fupplicia:fedalqs alia mi tiofa:uelacriora:ut quibus tempus xquale eft : non fit æqualis afperitas: qjptermenz fata etiam peccato^i:n5 in ^dudióe temport: fed in uolutate peceâtirifVolûtas qpx peipfa puni6fiue animi fupplicio fiue corpis:utquæ deledac in peccatis:ipfa pledac m pccnis:amp;r ut qui ludicat fine mifericordia:fine mifencordia iudiccc.Et i bac quippe fententia:ad boc folu eadé méfura eft:utqdnô præftititinon ei præftetur: Atq; ita qz ipfa iudicatur sternum erit:quis qdiudicauit:æternu elfe nequiuerit.In cadem igitur menfura:quis non æternorum malefado^iætema fupplicia remetiunuut qa æterna uoluit baberipeccati pfruitioné:æternâ uindidæîueniat fcueritaté . Nóaûtfinit^po fita breuitas refpôfionis meæ:ut colligâoia :uel certe qplurima quæ de pcccatis;ôlt; de peccatoÇipcenis:fandilibribabét:at$ ex bis unâ eruâ fine ulla ambigmtate fentétiâ;

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XLIX

fi tarnen id ualeam niribns metis :etiam fi congruu nancifcar ociumiNuc tn arbitrer fatis clTc monftratum: non eße contrariu ætemitati fupplidoÇi : q gt;in eadem mcnfi^' ureddunenn qua peccata comißa funt.

^Û^iintæ quæfliohis folutioîAn Salomon deu babuißefiliu dixerit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,h

^—^/quot;^'VOß banc quæflionem;qui cas ex Porpbyrio ^pofuit:bocadiunxit,Sanc eti* ’ B Ode iHo inquit me dignaberis inßrucre:f) uere dixit Salomon:FiIium deus non a^^-^babet.Çito refpondetur.Nô folumbocnon dixit: ueruetiam dixit ;q? de* ’ba'

Tpgt;:oiicr.?, beat hliùm.Apud eumemm fapientia loques ait; Ante ómes colles genuit me . Et qo *^:otter,}o» eßebrißusmifideifapientiaf Item quodam loco prouerbiorum:De*’inqtdocuit na^ fapïentiam;ö^ feientiam fancloru cognoui. (Ï^uis afcendit in çælum Ôlt; ;delcédite ’Gp'^ collegit uentus in finnt'Quis conuertit aqua in ueßimentofQuis tenuit fines terrât (ßd’noméeß ei: aut qdnomen eßfilq cius;Korum duorum quæ in extreme comc* moraui:unuretulitad patrem:ideß:qdnomeeß ei:propterqd dixerat:deus docuit me fapientiam:Etalterum cuidenter ad filium cu ait:autqd noméeß filq eius: ^pt^ extera qux de filio magis intelligüc:boceß;quis afcendit in cælum:0^ defccndit.Cy £pB.4. Paulus ita cómemorat: (Qui dc{ccdit:ipfe eß ä^ qui afcendit fup omnes cælos. Qp^ collegit uêtos in finu:id eßanimas credentiu in occulta atep fecretû: (Quibus dicitut:

Cof.î. Mortui enim eßis: tv uita ueßra abfcódita é cumcbrißo in deo. lt;Quis cóuertitaqua ^at.j. in ueßimento:utdicipoßet:(Quotquotin cbrißo baptiçati eßis: cbrißum induißPquot;

Serf»!» Quis tenuit fines terra:: qui dixit difcipulis fuis:Eritis mibi teßes in bierufale 0Zin to^ ta iudæa amp;? famaria:«^ ufq; in fines terrae»

lt;fSextæquaeßionis folutio:lt;Qiió Ionas in corde pifcis dica^ fuiße. (Quid ctiâ fibiuc'gt; lit:fupra euomitu lonâ Cucurbita natâ:amp;'quid caufa: fuerit ut bæcnafeerer.

—W^''^Oßrema quaeßio propofita c de Iona:necipfa quafi ex Porpbyrio: fed tag c* » Birrifione paganorum.Sic enim polita eß. Deinde quid fentire inquit debcn’’j ^JtzZ^dc Iona: qui diele in uentre ceti triduo fuiße:gd fatis cciriOdpopëódincredib* ’ ie:tranluoratum cu ueße bominemtfuißein cordepifeis: Aut fi figura eß:bäcdign3/ bcris pädere.Deinde qd fibietiam illud uult:fupra euomitu lonam cucurbita natam’ quid caufa: fuit ut bæc nafcereóHocem gen*’guxßionis : multo cacbinno a pagain^ grauiter irrifum animaduerti.Adboc refpódecttp automia diuina miracula crededa non fint:autboecur non eredag caufa nulla fif.ln ipfum aut ebnßuiq? tertio die ref»'^ rexit nó crederem^:fi fides cbrißiano$ :cabinnû metueretpaganoru. Cumautebin'^ quaeßionenó,ppofucrit amicus noßer:utrüeredendü fit; uel Laçaru refufcitatu o^t quarto die:uelipfü cbrißu tertio die refurrexiße:multumiror bocqdfacfu eßdellt;^ na:eS,p incredibili pofuiße:nifi forte facilius putat mortuü de fepulcbro refufeitad' q uiuum:in tarn uaßo uentre belluae potuißefcruari. Vtein omittam cômemorarcî quäta magnitudo bellua^ marinarumtab cis qui experti funtiudicec tuenter que co/ Itæ illæ municbât:quæ cartbagine in publico fixa: populo nôtæ funt:quotbomiesin fpacio fuo capcre poßet: quis nô côijciatquâto biatu patebat os illud qd uelut ianua foeluncæ illius fuit:nifi forte utpofuit:ueßis effet impediméto ne lonas deuorari po* (et illæfus:quafi per angußa fefe coartauerit:qui per abruptum aeris præcipitatus: fi^ exceptus eß:ut prias reciperef uctrebeßia::q dente laceraretur : Ç^q fcriptura neqj nudum ncq; ueßitu in illud antrum deieclu efle dixerit:ut poffit intelligi illuc etia ml dus irruiffe:fi forte opus erat;tanq ouo corium:ita illi ueßem detrabi:quo facilius for beretur.Sic cm funt bomies de ^spbetæ buius ueße folliciti : quafi aut per feneßraifl paruam repfiffe:aut in balneas intraffe dicatur:quo ctiâ fi neceffe effet itrare ueßitü' uix moleßum effet:n on tarnen mirû.Sed babent reuera q* non credant: in diuinom* raculo uaporê ucntris quo cibimadefcut potuiffeita téperari : ut uitam bominis cow feruaret; Q_uato incredibilms ergo proponerenttresillos uiros; ab impio rege in ca/ j^ minummiffos: dcambulaffe in medio ignis illxfosCQuapropter finulla ißi diuina mj racula uolunt credere; alia difputationerefellendifunt.Nccç em debent unumaHqd taq incredibile ^ponere:(^in quaeßione uocare:fed omia quæ uel taliatud etia mir^

bihora narraciCt tn fibocqd’ de lona fcriptu ê: Apulci’maudarêfïs:uelApoHoni^ty/ apulduff anc^feafie dicere6quorummulta miratnuUo fideli auclore laétitanttgms »fV dæmoz nesnónulla facial:angclis fanflis fîmikamo uentate fed fpecie:non fapictiatfcd plane fallacia:Taméfi de iftis ut dixu quosmagos nel pbilofopboslaudabiliternommants tale aliquid narrareemólam mbuccis creparet rifus: fed typbus Jta ndeätfenpturas noftras:quantu polfuntrideantiduper lingulos dies rariores paudorefqj fe uidcanf: uelmoriendotuel credendotdumimplenturomnia quæ prædixerut; qui bos contra ueritateminaniter pugnaturos:uane latraturosipaulatimdefefturos:tanto ante rife runtmobifcß pofteris fuis:non folum ca legenda dimlferut : uerSexperienda ^mife/ mnt.Non faneabfurdemecç importune requinturiquidida fignificentiut cu boe ex/ pofitum fuentmon tin geftatfedctia propter aliquam fignificationem cófcripta effe credantur.Prius ergo non dubitet;Ionam ^pbetam in aluo ingéti manna: beluæ tri/ duo fuilfe: Qiii uult fcrutari: cur nam boe factum fit:Nó em fruftra faclu cfblcd tn fa/ Hum eft. Siem mouctad fidem qua:figurate tm dtcfa nó facta funtiquâtomagis mo/ uere debent : quæfigurate non tm dicta fed facta funt»Nam ficut bumana cofuetudo uerbistita diuina potctia etiam factis loquitur * Et fient fermonibumano ucrba nouas uel minus ufitata:moderateacdecenter afperfaifplendorem addutntain factis mira/ bilibus congructer aliqd fignificantibusiquodamodo luculentioré diuina cloquctia.

L Proindegd figuraucrit: qgt; ^pbet3 belua illa deuoratu: tertio die uiuu reddidit: cur anobis quæriturscum boecbriftus exponatfCeneratio inquit praua èiadultéra fignu WanBai* quænnârfignum non dabitur eimifi lignum lona: propbetæ.Sicut enim Ionas fuit in Sgt;cqftionibu9 ucntre ceti:tribus diebus ^ tribus nocnbus:fic crit filius bominis in corde terra:: trib^ ^angdij,U.i» diebus amp;; tribus noctib^.Deipfo autem triduo mortis domininoffn lefu cbrilti : quo/ modo ratio reddatur:cum a parte totum itelligitur : in die primo amp;énouiffimosut roti tres dies idécum fuis noctibus computer: longum eft differcre : amp;nbsp;in alps fermonib’ lam fæpiffime dictum eft. Sicut ergo Ionas ex nauiialuu ceti: ita cbriftus exligno in fcpulcbru:ucl in mortis profundum.Etficut ille pro bis qui tempeftate périclitaban/ tur:ita cbriftus pro bis qui in boe fæculo fluctuant . Et ficut primo uifum eft ut pratdi/ caretur ninmitis a Iona:fed non ad eos peruenit propbctia lonæ:nifi poftea 5 eum ce tuseuomuit:ita,ppbctia præmifta eftadgctcs:lcd nifi poft refurrectionem cbriftinó puenitad gêtes. lam nero q gt;nbsp;tabernaculQ fibi eóftituitró/ cófedit exaduerfo ciuitatis niniue:gd ei futurü eftet expectas:alterius fignificatióis pfonâ^pbeta geftabat.Præ/ figurabat em carnale populuifrael. Nâ buic erat amp;rtrifticia de ialute niniuitaç: : boeê dercdemptione â::liberationegentiu.Vnde uenit cbriftus uocare:nóiuftos fed pec t-o^^* catorcsipoenitctia . Vmbraculö ergo cucurbitæ fup caput ei^: ^miffiones erat uete/ ris teftamctiiuclipfa ia muneraiin gb‘ ’erat utiq; (ficut dicitapls^umbra futuroiy : tag ^of»i« ab æftu teporalfu maloti î terra,pminionis dcfenfaculû præbcs,Vermis aut matutin^ quo rodente cucurbita exarüit : ideipfe rurfus cbriftus occurrit: ex cui^ore euagelio diffamato : cucta illa qua: téporaliterapud ifraelitas uelut umbratili prius fignificatio/ ne uiguerut:euacuata marcefcut. Et euct^ ille populo amido bicrofolymitano regno: ä: ;facerdotio Ö: lacnficioCqd ’ totum umbra erat futuri in captiua difperfione) magno æftu tribulationis aduric:ficut Ionas:qd’fcriptum eft:a folis ardorei^ dolet grauitcr: Ötfamê dolori eius atqjumbræ qua diligebat: falus gentium pœnitentiûq: præponi/' tur. Adbuc cacbinnent pagani:etiamuerme cbriftu:ä^ banc intcrptationë ,ppbctici facramêti fupbiore garrulitate derideât : dum tn amp;nbsp;ipfos fenfim paulatimq ^ cöfumat.

Nam de oibus talibus Efaias ,ppbctat:p que nobis dicit deus : Audite me qui feitis iu/ JEfa,$i. diciu popul’ me'’:in quoiy corde lex mea eiopprobria bominu nolite metuere:à;dez tractioneeo^i ne fuperemini: nee q, uos fpernat magniduxeritis: ficut em ueftimetu: ita p tempus abfumcr Sgt;i ficut lana a tinea comcdcnc:iufticia aut mea in xternum ma/ net.Nos ergo agnofcamus uerme matutinu:quia Si !in illo pfalmo cuius titulus in fen/ bitur: Pro lufccptione raatutina:boc feipfo nomine appellate dignat^eft.Ego inquit fa uermis â^ non bomoiopprobnu bominu amp;abiedio plcbis,Hoc opprobri« de iHis

31

IX

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA L

opprobrijs cft:quælubemur no metueretper Efaiam dicentcm: Oppiobna bomimi nolitc metuere.Ab ilto uerme tangatinea comeduntur:qui fub eins dente euangeü' co;per fingulos dies paudtatctn fuam deficiendo minorantur . Nos bucagnofcam^'

Si ^^falute diaina bumanaopprobria fufferamus.Vermis eft propterbumilitaté car/ nistfortaffis etiam.pptcr uirginis partum.Nam boe animal plærunq; de carnemelde qcu(Ç re terrena:fine ullo côcubitu nafcitur.Matutin’ étquia diluculo refurrexit.Po^ teratutiqj illa cuctirbita amp;nbsp;fine ullo uermiculo arefcere.Poftremo fi babebat deus ad bucuerméneceffarium : quid opus erataddere matutinum:nifi utille uermis agno^ T|^§.ii* feereturtqui cantat pro fufeeptione matu tina : Ego autem fum uermis amp;nbsp;non bomo'quot;

Óiud iftapropbetia : iam ipfo rerum effeclu «^adimpletione lucidius:Siirrifuseft uermis iftc cum penderct in cruccdïcut in eodem pfalmo fcriptum eft: Locutifutla' bqs amp;imouerut caput: 5perauit in deum eruateum: faluum faciat eum qm uult cum' Cum compléta funt quæ pncdixitiFodcrunt manusmeas ÓV pedes meos:dinumef3/ ueruntoia ofla mca:Ipfiuero confiderauerünt:amp;; confpexeruntme:diuiferüt fibiue/ ftimenta meaicv fuperueftem meam miferuntfortem:qdtanta manifeftationefuW' rum inlibro antiquo ,ppbctatur:quanta manifeftatione faclum in nouo cuangehöre citaturcSedfi in bac bumilitate(ut dicere ccepcrâ)ifte uermis irrifus eft: nügdadbuf irridendus eft:cum ea compleri cernimus:quæ confequentia pfalmus ipfe babet:Co memorabuntur amp;i cóuerteni :ad dominu uniuerfi fines terræ:Etadorabût in confpe' ftu eins uniuerfæ patriæ gctiumidXuomä domini eft regnum:â: /ipfe dominabi/ ge^ tiu.Stccômemoranfuntniniuitætamp;f conucrfifuntaddnm.Hâc falutê pcenitétiae gé^N tium tanto ante præfiguratâ in Iona: dolebat ifrael: ficut nuncdolct umbra nudat^di aeftu fauciatus. Liceat fane cuilibet qualibet aliter:dum tame fm regulam fidei:cxtt^ ra omnia quae de Iona ^pbeta myfterqs operta funt:aperire.illud plane ç in uentre ceti triduo fuit:fas non eft aliter intelligere:g ab ipfo cæleftimagiftro in euangdioco 'mcmorauimus reudatû. Propofita expofuimus ut potuimus:Sed ille quipropofmt*' iam fit cbriftian”: ne forte cum expcclat ante librorum fanftorum finite quxftioncS' prius finiat uitamiftam:g t»'-anfeatamoiteaduitam.Fierienimpoteft:cpanteg ebn' ftianis facramentis imbuatur:quæritde refurreftionemortuoK. Concedendu etian’ fortaffis qd de cbrifto quxfiuit:curtato poft uenerit:uelfiquæfûtaliæ pauexö^mag^ XDattß.7» næquæftiones:quibus extera inferuiut.Siautem qualis eft illa:ln qua menfura wdh fueritis metiec uobis:uel qualis ifta de lona: etia omnes tales antcg fit cbriftian‘’fini^ re cogitat:pparû cogitat uel conditioné bumanâmel xtaté iâ fua.Sunt em mnumera/ biles qux non funtfiniédx ante fidem:nefiniac uita fine fide » Sed plane retenta ian* fide:ad exercendam piam deleclationem mentium fidelium ftudiofiftime requiren/ dX;amp;rquod in eis cluxcrit:finetypo arrogantiæ cômunicandû:qlt;îaut latuent:fineamp;: luüS^difpendio tolerendu.-tfSancîi Auguftiniad Bonifaciu comitem:quid interfit inter crroréarrianoÇ tamp;^^^ natiftarû: Caufam deinde quare a cómunione catbolicx eccicfix donatiftx recent'' rint infinuantis. Et quo etiam magna mifencordia cu illis fiatïfi legibus impialibusab erroreluo coerccanc edocentis.Èpla.L. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,

Audo amp;nbsp;gratulor amp;;admirorfili dilcfliffimcBonifaci:cp inter curas beUonH”vJ Ódarmorumiuebementer defideras ea noflequxdeifunt.Vere bincteapP^'| _______ret etia de ipfa uirtute militari:fidei feruire qua babesïcbnfto.Vt ergo brcui/ ter infinuem diledionitux:inter arriano^ amp;:donatiftarum:quid interfit erroróArn/ ani patris d^ filij Ó« ifpuffaneii:diuerfas fubftantias efte dicöt. Donatiftxauté non bot, dicunt:fed unam trinitatis fubftantiameófitent . Etfi aliqui ipforum minorem filw®1 efte dixerunt g patereft:eiufdem tarnen fubftantixnon negarunt.PIunmiucroiei^ boe fe dicuntomnino credere de patrc amp;filio amp;i fpiritufanclo:qlt;Ïcatbolica crédité^ défia . Necipfa cum illis ucrtic quxftio:feddcfola cómunioneinfccliciter litigant:^ contra unitatem cbrifti rebelles inimicitias:puerfitate fui errons exercent. Aliqui«? auté ficutaudiuimus:nónulli exipfis uolctcs fibi gotbosrccóciliare:quado eo$ uw®

EPISTOLÂ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L ■

aliquidpoffadicunt boc fe crcderetqiJ amp;nbsp;iHi crcdût.Sed maiorum fuorum ^u^ioritaf te cômncuc : quia nec donate ipfe fie credidiffe alfcntnrtdc cuius parte fe effe glonaz p tur. Non te autéliù conturbet fih dilecliflime, Hærefes em cV fcandala futura præz dida fût:ut infinimicos erudiamurtac fie Ôrfides 0lt; ;dilcäionoftra poffit effe^batior. Fides utic^:ne ab eis decipiamuiadileflio autemtut etiamipfis comgendis quatu pof fumas COnfulamus.Non folû indantes ne infirmis noceant: atq; ut ab errore nefano 1iberentur:fed etiam orantés,p eis:utaperiat dns illis fenfû: £lt;:mteHigant fcripturas: qmain fanclis libnsaubimanifcihac domin' ’cbnftusubiamp;cius eedefia dedararur dfii autem mirabili cæcitate:cum ipfum ebtidu prêter fcripturas nefciant:eius tame cc/ dcfiam non diuinarum litterafuaucloritate cognofcutzfcd bumanarum calumniaK uanitafe confingunt.Agnofcuntnobifcü cbrirtü:in eo qdlcgiturtFoderüt man^mc/ ip»g.xu as ö^pedes meos:dinumerauerütomia offa mea:Ipfi uero eófiderauerütamp;eófpexe/ runtme:diuiferunt fibi uedimenta meatdr'fuper uedemmeammiferunt forte: ólt;no luntagnofcere ccclefiam:in eo qd poft paululQ fequic : Cömemorabüc amp;nbsp;conuertee ad dnm:uniuerfi fines terræ: Et adorabunt in confpeftu dus uniuerfæ patriæ gctiü: Quoniâ dommieft regnu:â^ ipfe dominabitur gentium.Agnofcuntnobifeû ebriftû: in eo quod legte:K)omin^dixit ad me:filius meus es tu: ego bodie genui te:â^ noluht ns-s.i» agnofeere ecclefiâin eo quod fequitur:poftula a me amp;'dabo tibi gcntes bæredttatem tuâ:ôlt; :poffeftionem tuam terminos terræ.Agnofcûtnobifeum ebriftû : in eo qdipfe dominum eu3ngelto loquiy:©portebatebriftûpatiamp;^refurgere a mortuis tcrtia die: Xuc'.i^. ôfnolûtagnofeere ecclefiâ: in eo qdfequidEtprædican in nomine eins pccnitêtiam ö/remiffionem peccatoig peromnes gentes:incipientib*’ab bierufalem. Et innume/ rabilia fût teftimonia librorû fancioÇi:quæ in bûclibrû coartare nô debui:In qb^ ficut apparet domin’ cbrift*’: fine fm diumitatéqua æqualis eft patri: qui in principio erat Joß.i, uerbum:amp;; uerbum eratapud deum:amp; de’ eratuerbum:fiue firn fufeeptæ carnis bu/ militatdqua uerbü caro faftu cibiV babitauit in nobis:Sicapparct ctia ei’ ecclcfia:nó in fola Africa(ficut iftiimpudentiftima uanitate dclyrât)fed toto orbe terraig diffufa.

Teftimonijs em diuinis:lites fuas præferût : quia icaufa Ceciliani quoda eeelefiæ car/ ^‘^^’^fo^tg tbagincfisepifcopi:cui crimina obiecerunt quæ nee potueruut^abare nec polïunt:fe ab eedefia catbolica:boc eft ab unirateomniû gentiû diuifcrût. (Q^uis amp;fi uera effent quæ ab eis obiecla fun t Ceciliano:^ nobis poftentaliquado monftrari: ipfumiä mor/ tuum anatbematiçarcm’:fed tarnen ecclcfiam cbrifti quæno litigiofis opinionib’fin/ gitur:fed diuinis atteftationibus comprobatur:^pter quelibct bomincm rclinqué/ tenon debcmus:quia bonu eft cófidere in domino:q confidere in bomine.Neq; em (qd ftne inmria innocctiac illius dixerim)fipccca uit Cecilianufiideo bærcditaté fua m pdidit ebriftus. Facile cHbomini:feu uera feu falfa dcaltcro bomine crcdcre: fed fee/ leratæimpudctiæ eft:,ppfcr crimina bominis:quæ orbi terrât non poftis oftcnderc: comunionem orbis terrarum uelle damnarc. Vtrum Cccilianus a traditorib’ diuino/ rum codicumfuerit ordinatus:ncfcio :non uidi:ab mimicis euis audiui. Non mibi de lege dei:non de præconio ^pbetarum:non de fanditate pfalmoçt:non de apoftolo ebrirtenó de cbrifti eloquio reçitac.Ecclefiâm uero toto terrarum orbe difFufam: cut no comunicat pars donatituniuerfaru feripturaçt teftimonia cofona uoce ,pclamant: In femmetuo benedicenc omnes gentdiLex dei dicit.Ab ortu foil's ufq; ad occafum ^aigcHc.i» facrificium mundu offert nomini meo:qm glorificatum eft nomen meum in getibus: Per ,ppbet3 de’ dixit. Dominabit a mari ufq; ad mare : de a flumine ufq; ad termines 1^5.71» orbis terrait: Per pfalmum domin’ dixit. Frudificans amp;nbsp;crefeés in uniuerfo muhdo: *^’*’**‘ Per apoftolu dominus dixit.Eritis mibi teftes in bierufalê:amp; ' in tota iudæa ödin fama/ ^«‘J^* ria:amp;;ufcpadfines terræ:Filius dciore fuo dixir.Cecilianus ecclcfîæ cartbagmêfis epi fcopus bumanis litibus aeeufat.Ecclefiâ cbrifti in omnib’gétibus cóftituta diuinis uo cibus cómendancdpfa pictas:ucritas:cbantas:nos non pmittit contra Cecilianu eoiy bominuaccipere teftimoniü:quosin eedefia non uidcmus:cuideus pbibet teftimo/ nium.Qyi em dimna teftimonia non fequutdrtpondus bumaniteftimonq gdiderut.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA L

ConHantin’ Addo q^Cealiani caufamtipfiadïmperatons Góftantini ludidu accufändo miferöt’ K (tecUUn’ immo nero ipfum Ceciltanö poftepifcopalia mdiciatubicumoppnmerc non potuc' runnad fupradiHi impatons examentptinaciffimis pfecutonbus perduxcrunt. EtqiÏ m nobis modo repbenduntut decipiantimpentos dicentes:non debcre cbriftianos ï..Metrac»4o» cotra intmicos cbriftialiqd a cbriftianis ipatorib’ poftulareiipfi priores fccerunt, 11lt;^ etia in collatione:quâ fimulapud cartbaginébabuim»s:negarenóaufi funt ; immo ê*^ gloriariaufi funt:cp apud impatorem maiores eorö crimtnaliter Celicianü fuerintin' iccuti.lnfup adderes médaciutcp eum illic uicerintfcccrin tq; damnari. Qiiomodo er* go nuncipu non funtpfecutores:quicu accufando pfecuti funt Cccihannzó^ ab eo ÜV erint fupatiVFalfam fibi gloriam impudétiffimomendacio arrogate uoluerutmon fo lum culpam non putantes:ueruetiam ^ ina laudeiaciantes :fi,pbarcnt Cccilianu ma i.lEieïracj?iori'busfuis accufan tib^fuilTe damnatû .lt;t^icadmoduautem in ipf3 Collàtione modjs oib^ uiftifint:quonia ualde,p!ixa fut gcfta:ä^ tibi alijs rebus romanæ pacis neceftarijs . occupato:multum eft utlegancibreuiariü eo^itibilegi forfitan potent: qcPcredo ba^

«PptatHs bere fratrem 5« !coepifcopumeu Optatu:Autfinó babet:poteft facilimeaccipere d^ [ eedefia fitiuenfr.quadoquidem liber ifte iam fua prolixitate curis tuis forfitan oncto^ fus c.Hoc etn contigit donatiftis : qd’ accufatorib^ fancli Danielis.Sicutem in illos Ie- '*, ones:fic in iftos côuerfæ funtleges:quibus innocentem opprimere uoluerunt: nifi$ ' ,pptcr mifericordiâ ebriftitmagis pro eis funtiftx legcs:quæ illis uidene aduerfxiqm multi p illas correftifunt:óiiquotidie corrigunt :amp;fe efte correclos:atq ï ab ilia furiofa pernicie libcratos gratias agunt.Et qui oderant diligut: moleftafqj fibifuiffe falubcr/j rimas leges quatum in infania deteftabancttatumrecepta fanitate gratulanif:6^ in rc^ï fiduos cum quibus fucrâtperituri:iam fimili dilcSioncnobifcum ut panter mftemusj i5.q.4.1pf» ne illi perçant:cxcitanc.Moleftus cft em amp;nbsp;medicus furenti frenctico : amp;nbsp;^pater indi* pictas. nbsp;nbsp;nbsp;fciplinato filio:ille ligando:ille cædendo:fed ambo diligendo. Siautem illos negligat

ö^perire pmittant:ifta potins manfuetudo falfa crudelis eft.Si em equus â; mulus:9^ bus non eft intelleclus:morfibus ä;calcibus refiftunt bominibusia quibus eorumca' randa uulnera confreclantur:amp; ’cum inter dentes eorum lV calces fæpe bomincs pc' riclitentur:0. 'aliquando uexentur:non tarnen eos dcferunt:donccper dolores amp;nbsp;mö leftias medicinales:rcuocêtad falutem:qu5tomagis bomo ab bominc:örfrater a fra^ trc:nc in acternum pereatnon cft dcfercndusiqui correctus intclligerc poteft: quatu

ÉaEd, fibipræftabatur beneficium:quâdo fe pfecutionem perpeti querebaturf Sicut ergo ‘ apoftolas dicit:infat!gabiles cum tempus babemus opcremur bonum ad omes : qd poftuntcatbolicoç: præceptorum fermonibus:quipoifuntcatbolicorum principum Icgibus:partim per eos qui diuinis admonitionibus:partim per eos qui luftis imperia/ libus parentïomncs ad falutem uocentur:omncs a pernicie reuocentur. lt;I^uia Ö^im'' ^’res^w^tto pcratores:quando pro falfitate contra ueritatem conihtuut malas leges : probantuF busrequê. nbsp;nbsp;nbsp;bene credentes:0: ;coronantur pfeucrantes.d^iüdo autem,p ueritatc contra falfita/

ii.ci.^tmperdz tem conftituuntbonas leges:terrcnturfæuientes amp;fcorriguntur intelligentes . Cui-* efiep ergo legibus imperatoÇi: qua: côtra ueritatë deiferuntur obtemperare nó uult* acquirit grande præmium , Qincuq; autem legibus imperatorum: qua: pro deiucfi' täte feruntur : obtemperare non uult : acquirit grande fupplicium.Nam âr tempos ribus,ppbeta^:omnes reges qui in populo dei non ^bibuerût:nec cuerterunt qua: côtra dei pra:cepta fuerantin ftituta:culpant^: ä;qui j)bibueruntamp;eucrtcrnnt:fuper »anterj» 3{jo^ mentadaudant.Et rex Nabucbodonofor:cum feruus effet idoloÇi:côftituit ft crilegâ legê:ut fimulacç: adorarecifed eiusimpia: cóftitutioniquiobedire noluerut: pie fidelitcrq? feccrunt»Idê tarnen rex:diuino corrcftus miraculo : piam ó^laudabilc Icgem.p ueritatc eóftitnittut quicuep diccrct blafpbemia in dcü ucrum SidraciMiftc 0lt; :Abdenagoïcu domo fua pcnit^interirct»Hanclcgê fi qui cótcmpferut : ó^ id qdfu/ erat cóftitutu merito ppeffi funtidebuerutdiccrc:qdifti dicüt:feiuftos effc: ga ex le/ ge régis pfecutioncpatiebanc:qctuticp dicerentfi ita infanirentficutifti infaniutig di' mdutmébra cbrifti:exufflant facramenta cbrifti: Öi de pfecutióc glorianc:ga ,pbibcc

EPISTOIA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L

ifta facere lcgib^impato ^:quas côftîtucrunt.p imitate cbrifti: ii^iaSat feHaciter inox cenhâfuâtEt quânô poflunt a domino accipetab bomim'bus quærûtmartyru glona. VyeriaQtmartyres illiluttdequibus dnsaitiBeatiqpfecutione patiuntiir^pter lufh-203^6,$. ciam. No ergo qui,pptcr iniqmtaté: 0gt;^,pptcr ebnftianxunita tisimpiam diuifionem: fed quipptcr mfliciam perfecutionem patiuntunbimartyres ueri fût. Nam d^ Agar jtUi.oefcr.öni paiTa eft pfecutionem a Sarath: ilia erat lafla quxfaciebat: ilia iniqiia quæ patiebatur, wmSte»ca.4, Nunquid amp;;buic pfecutionitquâ pafla eft Agar :cóparandus eft fanet' ’ Daaid:quêpfe cutus êiniquus SaulcValde iitiq; diftatmóquia patiebatur :fed quia ^pter iufticiam patieba6Etipfe dominus cum latromb^crucifixus c : Sedquos palTio iungebat:cauz fa feparabat. Idco in pfalmo:uox ilia intelligenda eft ueroru martyrutuolcntiu fe dit terni a martyribus falfisdudica me deus amp;nbsp;difeerne caufam meam de gete no fmeta: '®’5»4i» No dixit: difeernepoenam meâ:fed difeerne caufam meam.Poteft em effeimpioru fills poena:fed di(Timilis ê martyr 2 caufaiquoi^ amp;nbsp;ilia uox eft : Iniufteplecuti funt me: Tts-nS. adiuua mc.ldeo fe dignum exiftimauit:qm adiuuarec iufte:quia illi pfequebantur in/ X iufte.Namfiiufte illi pfequerenturmon ruerat adiuuandustfed corngedus-Siautem putant qjnemo poffitiuftealique pfequidicut in collatione dixer2t : illam effe ueram eedefiâquæ pfecutionempatitur:nô quæfacit:®mitto dicere qd ’fuperius eömemo/ raui:quta fiita eft:ut dicunt:Cccilian‘’ad ueram ecclefiaptinebat:quando eu maiores iHo^ufcpadimperatoris iudiciu accufando pfequebantur.Nos em dicimus:ideo 1112 ad ueram ecclefia ptmuiflemon quia pfecutionem patiebatur : fed quia propterluft^ dam patiebatur. Ilios autéideo fLUlfc alienatos ab ccclefia:non quia pfequebanc: fed quia iniuftepfequebâtur. Nos itaeßboe dicimus:llliuero fi no quærunt caufas qua/ te quifeßfaciatpfecutionem uelquarc patiac : fed boe putat effe fignu ueri cbriftiani: fipfecutionénon faciat:fcd patiac : fine dubio Ceeiliauu in ea dcfinitione côftituunt: Cecilianus qui no faciebat:fed patiebac.Maiores auté fuos ab ea definitione foras mittunt : qui faeiebât no patiebanóSed boe: ut dixi:omitto:illad dico:fi ecclefia uera ipfa eftquæ zj,q,4ft«dU pfecutionem p3tic:nó quæ facit:quærant ab aplb qua ecclefia fignificabat Sara: qua-* do pfecutioné faciebat ancillæ:Liberâ q uippe matre noftra cælefté bierufalé:id ê uc/ ram deiecclefia :in ilia mullere dicit fuifle figuratâ:quæaffligebatancillam.Siautem meliusdifcutia m’’:magis illa pfequebaturSarâ fuperbiendo:q illam Sara coercendo: lilaem dnæfaciebat iniuriæilfa imponebat fupbiædifciplinâ.Deindequæro:fi boni Ö rfanftineminifaciuntperfecutionem:fed tantumodo patiuntur: cuius putatcHe in pfalmo uocé:ubilegic:Perfequarinimicos meos:amp; cöpbendam illos: amp;nbsp;nó couertar I^^.i? donee deficiantC Si ergo uerum dicere uelagnofcere uolum^: eft perfecutio iniufta quafaciuntimpqeccKæcbrifti:ö^éiufta pfecutio : qua faciuntimpqs cedefix cbrifti, Jftaitaq: beata ë:quæpfecutioné pane ,ppteriuihciaulli uerö mifcri qui pfecutionem patiac ppt miufticiä.Proinde ifta pfeqc diligendo:illifæuiédo » Ifta ut corrigat:illi ut euertant.Ifta utreuocet ab errore: illi ut præcipitét in erroré» Deniep ifta plequic ini/ tnicos amp;: cóprebendit donee dcfïciant in uanitate:ut in ueritate ^ficiât:llli autem re/ tribuentes mala^ )bonistquia eis cófulimus ad ætemâ falutc:etiâ téporalem nobis co naturauferre :fic amâtes bomicidia : utin fcipfis ea pcrficiant:quado in alqsppetrare

Knon poffunt. Sicutenim cbaritas laborat ecclefîæ : fie cos ab ilia perditiôe liberate ut eo^ nemo moriac:ficeo^ilaborat furonaut nos occidere ut fuæ crudelitatis pafcant libidinê:autetiam feipfos ne perdidilfe uideanctoccidcdoit bominu poteftaté. Q.ui autem nefciuntconfuetudiné iHoÇiiputanteos modo feipfos occidere: quado ab eo/ rum infaniffima dominatione peroccafionêlegu iftarum quæ,p unitate funt eóftitu/ txitantipopuli liberanc.(Q.uiaut fciunt:ó«iante ipfas leges quid facere foleant:nó eo/ rum miraturmortes:fedrecordanc mores: maxime quandoadbuc cultus fueratido loru:adpaganoiy celeberrimas folénitates ingentia turba^ agmina ueniebant : non utidola fragerét:fed utinterficcréc a cultorib^idolorum. Nam illudfiaccepta legiti/ ma poteftate facere uellét:fi qd eis accidiflet:pofrentbaberequalccüqiumbra nomis martyru: fed ad bqc folu ueniebattutintegris idolis ipfipcnmcrcnc : Na finguli quiep

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ ' L

ualêtiflimiinuencs cultoresidoloÇitquis quotoccideretupfis ïdolis uouere cóCuéuelt; ranf.Quid5 etiâ fe trucidâdos armatis uiafonbus mgci-cbannpcuffuroseos fe:nifi ab eisperimenif terribiHter cöminätes.Nonunq dVaiudicibus träfeuntib^extorauebat uiolentertut a carnificibus uel ab officio ferirenr.VndequidâlUosfic illufifle pHbecJ ut eos tang pcutiendosthgan d^ dimittimberct; atqjita eoÇiimpetQ incruent^amp;iHX'’ fus euaderet.lamuero p abrupta præcipitia:p aquas amp;; flâmas occidere fcipfos: qm^ tidianus lUis Indus Rut.Hæc cm eos tria mortis genera diabolus docuitmtmori uolé/ testquando non inueniebât que terrerét:ut eins gladio fenrenc :p faxa fe mitterent: aut ignib' ’gurgitibufi^ donarét, l^uts aßt illos bare docuiffe credendus eftpoffidens ï-iK;.4, cor eoru : nifi nie qui Ô dfaluatori nfo:ut fe de pinna temph præcipitaret ; tang delege

iLigPcHite Cui’ fuggeftionê a fe utic^ ^biberétffi magilHu cbriftu in corde portarent» WareUf» Sed ga in fe diabolo potius dederutlocumiaut fic pereunt quéadmodû grex ille poP co^i:quê de monte in mare turba dæmonu dciecit:autillis mortib^ crcpri:amp; pio maz tris catbolicæ gremio collefti:ita liberanuquêadmodu dl a dno libcrat^iquem pater 3üDatt5.i7, diis a dæmonio fanâdum obtulit dicens:q gt;nbsp;aliquâdo caderc in aqua: aliquâdo in igné

foleret, Vnde magna in eos fit mifericordiaicum etiâ pifbs imperatorû leges : ab Hb 5 fecla:ubi p doclrinas dxmonioç: mendaciloquoÇi mala ifta didicerunt:prius eripißc inuiti: ut in catbolica poftea bonis præceptis amp;nbsp;maioribus fanent affueti. Nam muit* eoi}tquo^i lamiunitate cbrifti:pium fidei feruoré ebaritatemep miramur : cu magna Ixticia deo gratias aguttcp illo errore caruerunt ubi mala ifta bona putaucrunt.^^ua^ gratiasmodo uolentes non agerentmifi prius etiam nolentes ab illanefaria focietatc difcederent.l^uid deillis dicamas:quinobis quotidie confitenc : cp iam ohm uolebat effe catbolidtfed inter eos babitabatunter quos id qd uolebat efte no poterat p infir' mifatë timorismbifiunu uerbum ja catbolica dicerent: amp;nbsp;ipfiS* ^domus eolÇ^funditus euerterenifç i^uis eft tarn demens:gnegetiftis debuiffepluftaimpialia fubueniri: ut de tanto eruercturmalo:dumilliquos timebat timcrc cogundamp; zeodem timore aut etiâ ipli corrigundaut certe cum fe correftos efte cofingunt: correftis parcunt : a gb* antea timebanc f Si autê feipfos occidere uoluerint:ne illi gliberadi funt liberetub amp;nbsp;eo modo liberantiu terrere pietate:utdum timet ’ne quidâ pditi pereant: no eruâtur pditioni:qui ueliamnolebât penreiuel coercîti poterât no perire. (Quid bic agit eba*' ritas cbriftiana:præfertim Cum illi qui fuas mortes uoluntanas Ô^ furiofas minâdin pQ pulo9i liberandoÇi cóparationeppauci fint; ' lt;Q.uid agit ergo fraterna dileftioiutrom dum paucis tranfitoriosignes metuit caminoçz:dimittit oês xternis ignibus gebéna^ rum : Artam multos ueliam uolêtcs uel poftca nó ualentes p catbolica pacem ad uita ' uenireppetuam;relinquitin interitum fempiternü:cauendo ne quidam uoluntariu morianc interitu:qui uiuuntadimpedimétum falutis alio^:quos nó pmittut firn cbn fti doftrina uiucre : ut eos doceant quocunep tpe firn confuetudiné doftrinæ diaboli' ex ad easqux in illis modo timenc mortes uoluntanas feftmare; An potius cófcraat quos p0t:ö^fi fpóte pereât: quos côferuare non pot; Vt cm ornes uiuantardéter es' optat:fedoés ne pereant plus laborat.tEratias autem dno:cp cV apud nos:nóquidém oibus:fedualdeiplurib’ locis : lt;51 ^ p alias africx partcs:fineulUs iftoÇiinfanorum mor' Çibusipax catbolica cucurrit Ôfcurrit.lbiautem ilia funefta contingunt:ubieft tam fit riofum amp;^ inutile boium genus:qui amp;nbsp;alqs temporibus eadc facere confueuerunt .Et jj prius quidc g iftx leges a catbolicis impatoribus mitterentur : pacis arg; unitatis ebn' fti paulatim doftrina crcfccbatióe in earnquifcp ficut difcebat amp;nbsp;uolebat â; poteratcS ipla parte tranfibat:cum tn apud illos pdito^i boium demétiffimi greges : in diuerfis caufis quietë innoeëtiumpturbabät.ÖQuis nó dós fcruum fuumtimere cópulfus eft^ ftad illorum patrocinium confugiftet; (Quis euerfori minari faltcm audebat aufton» (Quis cófuptorëapotbecarS; Quis quclibet poterat exigere debitorë:auxiliu eoru defenfionëcp pofcentë:timorefuftiS amp;nbsp;icëdioÇimortifg; præfentis; Peflimoru fuo' rS ut liberi abfcederët tabula Rangebatur:extorta debitoribus cbirograpba redde' band Qtueüeg dura iHo^ uerba cótëpferanndurioribus uerberib^qdiubebät facere

l', ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tPBTÔLÀ ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'1

fogebanf’:innocentlu qui eosoffendcratdomustaut deponeban^ ad folu:aut ignib^ cremabanc.Quidam patrefFamiliasbonelto loco natcamp;gencfolo cultu cducatüuix uiuipoft co^ cxdes ablan funttuel uinHiad molauVca in gyrum ducerc: tang lumc/ fa cótemptibilia uerbere adafti funt, lt;Ï^ em de legibus auxilium;a ciuilibus potefta f*busaduerfus cos aliqd ualuit:quis Ïpræfentia coig officialis anbclauitc duilq; qdik ^noluïifentexactor exegitf (Quis cos qui eo^ cxdib^ cxtincti fût uindicare téptauit: f’*^ ^ïpna de illis peenas pofcebat infaniatcum alq ^uocandis tn fe gladijs bominü: quos ut ab eis fenree morte terrebattalq p uaria præcipitia: alq per aquas’ialq p ignes fe in mortes uolutarias ufq;quaq; mittebantiS ^ animas ferales a fe fibiillatis fupplicqs

? ipiiciebantcHorrebant ifta plurimiin ipfa fupftitionebæretica cóftitutiióc cu innocê? tiæfiix fufficcre arbitrarenc:qcP fibi falia difpliccrctidiccbac cis a catbolicistfiinnocc/ tiarnueftrammala ifta non polluüt:quomododicitis orbé cbriftianü:uelfalfis uel eer teignotis Cccilim peccatis eé pollutuCQuomodo uos nefario federe: ab unitate ca/ fbolicattang ab area dominica fepatis : qùæ ufq; ad tempus uentilationis:nece(fe é ut l’abeatamp;frumentüin borreo recondendu ct palea ignibus confumendamï 'Ateptta ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gmbufdä ratio reddebac:ut aliqui ad unitatem catbolicatetiamininucitias perditoÇi

paratifuftinere trâfîrent:fed plurcs guis id uellent:eos tamé boies quibus tâta fucrat licentia feuiendianimicos facerenó audebât. Nónulliquippe illos cum ad nos träfif/ fent cruddiffimos paffi funt. Accidit etiam ut apud cartbaginê quendâ diaconû fuu nomine Maximianmcontra epmfuum fupbientemtquidam epo^ eiufdem partis fa do fcifmate;ólt;:in plebe cartbaginis diuifa parte donati;ordinarent epm contra epm. Qd cum eoÇi pluribus difpliccret:cundcm Maximianu cum alps duodecim : qui ei’ ordinationipræfentes affuerant damnauerût: cæteris autem ad candem focietatem feifmatis ptinentibus:die conftituto facultatéredeundi dederut. Scd poftea exipfis duodecim quofdami^f ex illis quibus dilatio data fuerattpoft diem pofitû redeuntes ÿpterpacem fuam in fuis bonoribus fufeeperunttS^quofeunq; extra ipfo^ comuni? onem damnati baptiçaucrant ; rebaptiçarc nó aufi funtÆcepit boe col}: fnetu contra 'Uos ;p catbolica multu ualere:ut ora eoÇipenitus clauderêc. (Quxres cü(ficutopor/ tebat)ad fanandos ab fcifmate aios bomniü fpärgerer mftantiusicV quaquauerfû por teraticatbolico^ fermonib’ac difputationib^ monftrarctur:cos,p pace donati Órda/ natos fuos in bonoré fuum integru fufcepilfe : èibaptifmuquê damnati uel etiam di/ Uti foris ab ecclefia eorum deder5t;non aufos fuiffe rcfcindcrc;amp;. 'orbiterraç: contra ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pacem cbrifticontaminationê(nefcio quoç:)obijcere peccatoiç::amp;cuacuare baptifz

niudn illis quoq; ecclefijs datumiunde in Africam uenit ipfum cuangcluuplurimi co/ ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fundebâtii^ manifefte ueritati erubefcêtes corngcbanctfolito crebrius: Sc multoma

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gis ubicûcçab eorû fæuicia refpirabat aliquanta libertas.Tum uero illi fic exarferunt:

■Ó:tantis funtodiorü ftimulis incitatiiut contra co^ infidias atqi uiolctias: Scapcrtiflix , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ma latrocinia:uix ullxnoftrx cómunionifecefiæ poftent effc fccuræiuix ulla uia tuta:

’qua iter agerent quicuq; aduerfus eorum rabiem pacem catbolicam prædicarêt: eo/ rumc^ dementia pfpicua ueritate côuincerét: Vf(çadeo prorfus non folumlaicis: uel , ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gbuflibet clcticisifcd ipfis quoq; cpis catbollcisiquodâmodo ,pponebac dura condi/

(tio.Autem tacéda erat ueritastäut eo^iimanitas pfcréda.Sed u ueritas taccrecin fo/ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lunemofuerat ei’ filëtio liberad’ : fed multi etiâ illoi}: fcductioncpdédi.Siaut ueritas

tis prædicatioe furor eo^ad fæuiédû^uocarec:aligb’liberatis nfifq; firmatis:rurfus

'afequcda ucritate:formidoipediret infirmes . Cu igic bis anguftijs affligerec eceba: quifgs exiftimat oia potius fuftinêda : g deiauxiliutut pcbriftianos impatores ferret: ‘fuiffepofcendutparum attendit non bonâdebacnegligentia reddipotuifferationé.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A Quodem dient qui contra fuasimpietates leges iuftas inftituinolunt:n5petiffe are 45,lt;i»4»^^*

jgibus terræ apoftolos taliainon confiderantaliud fuiffe tunetempus:amp;; omnia fuis té ^poribusagi.Quis em tune in cbriftu crediderat imperator:qui ei ,p pietate contra im

^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pietate leges ferédo feruirenqn adbucillud ^pbeticum eóplcbatur: (Quare fremuc/ q^S.i»

runt getestamp; populimeditati funtinaniat Aftiterutreges terrætô: principes couene/

1^5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA I.

rutiunS: aduerfus dnmó^aduerfus xpmèi’.Nódü autageba^qd paulopoft icodé pfalmodiciif:Etnuc reges ïntelligite:erudimint qui iudicatis terram:Seruite dnoi0gt; moretói ^exultate ei cum tremore. Quo ergo reges dno feruiStin timoré: mfica qus contra iuffa dnifiunt:religiofafæuenrate ^bibendo ateg pleclendof 'Aliter ein ferait quia bomo eft:aliter quia etißm iVrex eft»C.uiabomoeieifermtuiuedo fidditer : 93 uero etiarn rex eft:feruitleges iufta præcipiétes âr contraria ^bibentestconuenienti 4.Be0i.i8« uigore fancliendo:Sicutferuiuit Eçecbiasducos amp;nbsp;templa idoloru:amp;;tlla excelfa qaX 4»l^esf‘i^ï^ »cótra præcepfa deifueräteóftrufta deftruédo : Sicutferuiuit loftasitalia amp;ipfe faciès JoiK.j. do:Sicut feruiuitrex niniuitai^:uniuerfam ciuitatcad placandü dnmcópellendoiSi/ IP9r»ier.i4‘ cut feruiuit Darius:ido!um frangendSin poteftatem Danielt dando: Ö^mimicoscius ®9nier.j. leonibus ingerendo:Sicut feruiuit Nabucbodonofor:dc quo lam diximus:omnes in regno fuo pofitos a blafpbemado deo lege terribili ^bibendo.In boe ergo feruiunt dno reges inquantufuntreges: eu ea faeiut ad feruiêdû illi:quænô pofluntfacereniß reges.Cû itaep nôdû reges dno feruiren t teponbus aplbi^tled adbuc meditarenc inz anta:aduerfus eu amp;ƒaduerfus ebriftum cius:ut,ppbcraiy prædi3a oia côplerenônon uticß tunc poffentimpietates legibus ^biberi:fed potius exerceri.Sic ein ordotepo' rum uoluebaóut d^ iudxiocciderét prædicatores cbrtfti: putâtes fe officiu deo face/ re:ficutprædixerat cbriftus:óiigétcs fremueruntaduerfus cbriftianos:amp;ƒois patiétis martyÇi uinceret.Poftea uero g cœpit implcri qd fcriptu eft: Et adorabût eumcésf® ges terræ:otnnes gentes feruiütilli:ll.uis mete fobrius regib* ’dicat:NoIite curare in regno ueftro a quo tueac ut oppugnec cedia dniueftrunon ad uos ptincat in regno ueftro:quis uelit elfe lîue religiofus fiue facrtleg^:quib^dtci nô pót:non ad uos ptineat in regno ueftro:quis uelitpudic^eéqs impudie^C dur eincûdatu fit diuinit^bomini ’’ IibeÇi arbitriutadulteria legib’puniâc:0^ facrilegia pmittancCAn fidênô feruareleui^ cft anima dco:q feeminâ uirocAut fi ea quæ non côtemptu :fed ignorantia religionis comittunetmitius utndicadatnunqdideo ncgligcda funteMelius ê gdé:gs dubitauÇ/ rit:ad deum colcndu doefrina boies duci: g poenæ timoré uel dolore côpellifSednó ga iftimeliores funt: idco illi qm tales nó futnegligédi fut. Multis ein ,pfuit(qd’cxpe/ rimentis,pbauimus d;^ïbam^ prius timoré ucl dolore cogi: utpoftea poffint docc^ ri:autqd’ tam uerbts didtcerät opere feftart.Proponutnobis quidam fententiamcu' iufdam fecularis auftoris:qui dixit:Pudore d libertate liberos retineretfatius cc ere' do g metu.Hocquidcm uerum c:lcd ficut meliores funtquos dirigitamornta plurcs funtquos corrigit timor. Nam ut de ipfo auctore iftis refpódeac :apud illum ettaml^ gut:Tu mfimale coart^treefe facere nefcis . Porto autem fcriptura diuina dr,pptcrip 1.3106.4 los meliores dixit:Timor non eft in cbaritate:fed pfecta ebaritas foras mtttit timoro Et^pterbos inferiores qui plures funttait: Verbis non emendabitur feruus durus:^ emó^intcllexeritnonobedtet.Cudixit:uerbis eumnon emcndari:nó eum luflit dd feri:fed taciteadmonuit unde debeatemédari:Alioquin nó diceret : uerbis nó eme/ dabitur:fed tantumodo diceret:non emcndabic.Alio quoq; loco dicit:Nó folu feruü fed etiarn filium indifcipltnatSplagis elfe coercedum. Et magno fructu. Nam tu qui/ *^roiieruï* ^^^quot;^inouitpcutis eum airgataiam uero eius liberabis a morte . Et alibi dicit: Qui pat/ 11^6,41 cit baculo:odit filtum fuum, Dauid etn quirefta fide uerocgitellectu : totis antmæfus^ uiribus dicit:Sitiuit anima mea ad deum fonte uiuQ:qu5do ueniam d apparebo ante facie dei:Etbuic tali nó folum temporalium pcenarumiuel imperialium legS;fedn«lt;’ gebennarû timor eft neceffariustcui tarn defiderabile bonu eft adbærere deotut non iolumab illa fcelicitate altenari : tang magnum fupplicium pborrefcat:ucrQetiamdif .

Ibbir.!» fettimolefte fcrat.5cd tarnen antcg dicant boni fikp Côcupifeetiâ babemus difiof” d; effc CÛ cbnftotmulti prius tang maliferui d quodamodoimprobifugitiunad dnm iM*4’^snos fuum temporaliu flagellorum uerbere reuocantur.Quis ein nos poteffampldamatc 3^0(5.10 g cbrtftustquianima fuam pofuit ^ ouibus fuisÆt tarnen cum Petrum dalios aplbs 3ctfi9» folo uerbo uocaftcttPaulu prius Saulûtecdefiæ fuæ poftea magnû xdificatoremtfi^ horrend« antea uaftatoretnon folû «occ eópefemt: ueru etiâ ptäte ,pftrauit:at$ wW*

)! 15 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L

dditatfs tenebris fætuenté:ad dcfiderandû lumen cordis utfurgerct:prins corpis ex cifate peuHit.Sf poena illa non effet:non ab ea poflmodûfanarcc.Et qnapertts oculis nihil uidebanfieos faluos baberet : nóadipontionêman‘ ’Annaniæ:ut eo^eapenre^ obtafus:tanq fquamas quib’claufus faeratinde cecidiffe: fcriptura narrarct.Vbieft qdifticlamare con(ueuerût:libcrû efferedere ud nó crederc:lt;Cuiuim cbnftus intu/ niaUd lit:quécocgitÆcce babét PaulSaplm :agnolcat in co prins cogëtc ebriffu : amp;'poftca docente:priusferienté ei ' poftea confolanté, Miru eftauté quo ille qui poena corpo/ ns ad euangcliû coactus intrauittplusilhs oibus qui folo ucrbo uocati fût in euâgelio labor3uit:Etque maior timor côpulit ad cbaritaté: eins pfeftachantas foras mittitri' moré.Cur ergo non cogeret ccclefia pditos filiofut redirent:fi perditi filtjcoegerunt alios ut pcnrenteQjuis etiam illos quos nô coegerunt:fed tâtumodo fcduxcrunt:11 g terribilestfed falubres leges in eius gremio reuocent :bladiuspia mater amplcctitur:

® (5^ de lUis multo amplius g de bis quos nung perdidcrat gratulatur.An non prinetad diligentiam paftora!em:ctiam illasouesquaenon uioléter crcptæ:fcd blande lemter q5feducfac:a grege 3bcrrauerint:ôlt;;ab alicnis coeperint poffïderi;inuétas ad oude do^ minicû firefiftere uoluerint flagclloçt terrorib’’ueletiâ dolorib^reuocare: præfertim qm fiapud fugitiuos 0^ prædoncs fcruos foecunditate multipliccnc : plus habet iuris qd in eis dnicus character agnofcitur:g in eis quos fufcepimus:ncc tamérebaptiçam^ minime molaturc ’Sicem error corrigédus eft ouïs:ut non in ca conüpaf ’lîgnaculû re demptorif.Netp em fi quifg regio cbaraclere affignato defcrtore fgneciölaccipiatm/ dulgentiam: atep ille redeatad militiatillc autéeffe in militia in qua nódu eratincipiat: in aliquo coram character ille rcfcindit: an non potius in ambobus agnofcic él bono' redebito qin regius éapprobatCiï^iaergo non poffunt malu effe oftendere quo co 0 gunânec ad bonum fe cogi oportere côtèdutifed a cbrifto coactû oftendim’Paulu» miita^ itacp eccliaiiftis cogedis dnm fuß : q pri’ ut nemine cogeret expectauit:ut de ij.q.tf.ftif/ fide regu at^ gctiu pdicatio ^pbetica copleror. Etia bine ein nó abfurdeitelligic ilia “’arid apHea fnia:ubi Paul* *bcat‘ ’dicit:Parati ulcifct ocm inobedictia cû cópleta fuerit prior iXorf.io* obedientia ura.Vnamp; ipfe dns ad magna cœnâ fuâ pri^adducilubet conuiuasipoftea *■«lt;♦14» cogi.Näcû ci ferui fui refpódiffent: Dne factû eft qdtuffiftitamp;radbuc eft locus: Exite inqiiit in uiasAfepcs : amp;nbsp;quofeunq jinueneritis cogite iutrare , In illis ergo qui Icniter pnmoadducli funt:completa eft prior obedientia’ln iftis autem qui cogunc:inobedi

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;entia coercec.Na gd eft:cogite intrate:cu primo dictu effet:adducite:él refpófü cet:

fadû eft qdluffiftiÀ adhuc eft loc’cSimiraculo ^ terrorib’ cogcdos uoluiffet itelligi: magis ad eos g pn^uocati fût diuina miracula multa facta fut:maxie adeos degb‘’di/

,dû éludæi figna petut:In ipfis quoeç gentilib^ talia tpib‘ ’aplb^i miracula euageliu có' ij.q.tf.fdfme/ médaucrûtiut fi tailbus cogiiuberenf: priores ut dixi potius cóuiute coacli effe meri/ ridet.q,4.ipf»

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to credetc6 lt;Q.uapropter ii poteftatem qua p religionêac fide regu tempore quo de P’^‘’'^

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;buit diumo munere accepit cecidia:bi quiinucniunc in uqs él in lepibusad eft in bæ

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;refibus él fcifmatibus coguntur intrarctnon quia coguntur repbendant: fed quo co/

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gantur attendant.Conuiuiu dominiunitas eft corpis cbrifti:non fold in facraméto al/

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taris:fcdctiâ in uin culo pacis.De ipfis fane poffum^ ueriffime dicere cp nemine cogat

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bad bonu, Qiiofcuq; cm coguntmó coguntnift ad malu. Vcrutamen antcg ifta e leges

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quibusadcóuiuiu fanclum cogunc intrare in Africa mittercndnónuliis fratrib‘’uide?

,batur:ingbus ei ’ ego eramiguis donatiftarum rabies ufqjquaep fæuirct:non effe pete* . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dum abimpatoribus:ut ipfam bxrefim iuberetomnino nô effe:pcenâ côftituédo eis

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui in ilia effe uoluiffent:fcd boe potius cóftitucrét : ut eo^ furiofas uiolentias nó pa/

terror gueritaté catholica uel prxdicarct loquendo uel legerent conftituendo* Qd-

11gt;*^lt;3mófieri aliquaten^poffe arbitrabamur:lïlegepijffîmæmemoriae Tbeodofij qua i?.q.4.tpf» generaliter in omnes bæreticos ^mulga uit:ut quifquis eoçe epifcop’’uel cleric^ ubili/ P^*® j'bet effet iuent^:decem libris aurimultaredexpreffi^ in donatiftastg fe negabat bacre/ fft^?’ *^ cófirmarent:utnort oês ea multa feriren^: fed in quölle regiomb’ aliquas uio/ jIedas a dericis uel a drcucellionib’ del populis eo^i ecclia catholics patereóutfcilicet

zk 4

SANCTI - AVGVSTINI EPISTOLA I.

poft ^teftationem catbolfconimiquifuiffent ifta perpeftinam cura ordinum adpfol uen dam multam epifcopi fine mimftn cæteri tencrenó ka em exiftimabamus cis tel tins : amp;nbsp;nibil tale facere audentibus pofte libère doccri tV tenen ' eatbolicam nentatd . utad earn cogereturnemo:fed earn qui fine formidine uellet fequereturtne falfos ^; fimulatores catholicos baberemus.Et quis alqs fratribus aliud uidcrccnam xtate gr^ uionbustuel multarumduitatu amp;rlocorum exempla currentibus:ubi firma cV uerai« catbolica uidcbamus:qux tarnen ibitalibus beneficijs deiconftituta eftet atq; fir»3/ tatdump priorum imperatorum leges ad cómunionêboies eatbolicam ucnire cog^' renc'':obtinuimus tn utillud poti’qd dixi ab impatonbus peterec : decretu eft in co' cilio nro: legati ad comitatQmifti lunt. Sed dei maior mifericordia qui feitet banik^ gum terror 0^quidam medicinalis moleftiatg multorum eftet prauis uel frigidisaoi misncceftanatä^ illi duridæ:quæ uerbis emendarinó poftet uelpotcftifcd tn aliqn^' tula fæueritate difdplinæpoteft : id egit ut legati noftri qd’ fufceperantobtincrenon poftent. lam em nos præuenerantexakjs locis quædâ epifeopoÇi qùerelægrault*' mxiq mala fuerat ab ipfis multa perpeftnöiia fuis ledib^ exturbatitprædpuehorréda amp;;incrcdibilis cædis Maximiani epi catbolici ecçlefiæuagtenfis eftedt:utnoftra lc'' gatio iam qd ageret nô baberet.lâ em lex fucrat ^mulgata:ut tantæîmanitatisbxf^^ us donatifta^;cui crudelius parci uidebatur q ipfa fæuiebat:non tm uiolenta efteiH dmninoeftemon finerec impune.Non tamé fupplicio capital! ^pter feruandâ etianj circa indignosmanfuetudiné cbriftianâ:fcdpecumarqs dânis;ppofitis :Ö^ in epos ud miniftros corum exilio eöftitutos. Supradiftu quippeepifeopu uagiéfemîqm apudr ordinàriû iudicem dicta inter partes fententiatobtinuerat bafilica qua illi cu eatbohd ^ ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eftet inuaferunt: ftanté ad altare irruentes borredo impetu dV furore crudeli: fuftib^

e ^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^buiufeemodi telis :lignis demep eiufdealtaris effractis imaniter ceciderunpugion^ efiam peufterunt in inguine:quo uulnere fanguis effluéseum exanime redderetiP^ ei ad uitam maior fæuicia coi^ ^fuiftet.Nam cum grauiter fauciatum per terra infop ^traberentiexundati uenæpuluis obftrufus fanguineobftinuit:cuius efFufioneibatm ‘morte.Deinde cum ab eis tandem reliclum:noftri cu pfalmis auferre temptarend’jf* I'iraardentiore fuccefi:eum deportantiu manibus abftulcrut: male multatis fugadf^ Icatbolicis:quos ingcntimultitudine fupabantamp;facile f«cuiedo terrebât.Indeinquâ^ Fdam turré leuatu:iam dcfecifte arbitratesicu ille adbuc uiueret abiecerunt. Scd qult;’' 'dam molli aggere exccptus d a gbufda nofte trafeuntib^’p lucernâ confpecl’:agnitlt;^ atcp coHeftustd^ ad religioß domSapportât’ : adbibita magna cura poft multos did cum ab ilia dcfperatiôe recreatus eftet ; occifum eum tn fama fcelere donatifta^idi^ tranfmare nuuciauerat-Quo poftea q uenit óduita eius inopinatiftima apparuit:ciC2'' tridbus fuis tam muitis tam ingentib’ tarecentibusmon fruftra fama mortuü 1c nun' xj.q.y.maiit/ ciaftemonftrauit.Auxilium ergo petiuit ab imperatoreebriftianotno tam fui ulcifd' mianirs nbsp;nbsp;nbsp;j^. j^^jß»^ tucndæ ecclcfîæ fibi crédita:. Qd fi prætcrmififfcttnon eius fuiftet laudan' actl.xn da paticntiaded negligentia merito eulpanda.Ncep em Órapoftolus Paulus uitæfu^ tranfitoriæ cófulebat:ied ecdefia: dei:qn cotra illos qui eu occidcre côfpirauerât: co/ filium ilIoÇi tribuno ut ,pdercc cfîecit: Vnde faclû eft ut eum ad locu quo fuerat pdu' ccdusideduceret miles armatusmeillol^ pateretur infidias:romanas etiam leges im' plorare minime dubitauit:ciuem romanumfe efte ^clamans:quos tuncaffligi uerbe' flctî.iç, ribus nó licebat.ltcmq; ne iudads eS interimere cupiétib^traderef’: cæfaris popofdt

auxilium:romaniqdê principis fed nó cbriftiani.Vbifatis oftedit qd facere deberent poftea cbrifti difpéfatores:qn imperatores cbriftianos periditate ecclefia repcrirent' Hinc ergo factum ê : utimpator rcligiofus amp;nbsp;pius platis in noticiam fuam talibus aU' fis ; mallet pqftïmis legibus illius impietatis errorêomnino corrigere: amp;nbsp;eos qui eóftJ cbriftu cbrifti figna portarent:ad unitaté catbolica terrédo amp;nbsp;coercendo rcdigcrcq^ feutenditantumodo auferre licentia amp;nbsp;crrandiac pereundirelinquerc. la uero cum ipe leges ueniftent i africâ:præcipueilli qquærebâtoccafionê:autfacuiciafurétiu ^c' tuebat:aut fuos uerecûdabâc offendereiad cccKam cótinuo traafierGt. Muln etiagt;^

EPISÏÖLA-

qui fob illic a parétibus tradita confuetudmefenebantortqualê uero catifamipfa bæz ^^ refis baberetnuq antca cogitauerat: nungquærere Afcofidcrarc nolucrät; Moxubt cœperuntaduertere : óf nihil in ea dignu inuenire ,pptcr qd’ tâta damna paterentur: fine alla difficultate catbolici factilunt. Docuit enim eos follicitudo quos négligentes fecuritas fcccratdlloi^ autc oiumpræcedêtium aucloritatcm amp;nbsp;pfuafionëfeeuti funt multi;qui minus idoncietatp feiplos intclligerc:quiddiftaret inter donatiftarG erro/ rem:0( ;catbolica ucritatc : Ita cum magna agmina populoiy uera mater i find gaudés reciperet:remanferuntturba: durse: c'y in ilia pefteinfodicianimofitate fitfientes : Ex bis quocf plurimt fimulädoeomunicancrnnalq paucitate latuerunt. SediHi q fimula/-bât panlatnn a nncfcêdo:amp;prædicationc neritatifaudiendo;maxime poft collationc ä^difputationequx inter nos amp;nbsp;epos eoçtapud eartbaginê fuittex magna pte Correa' Si futdn qutbufdâ uero loeistubi ptinacior ÔCimpacatior prænalmt multttudo:cm refi ftere nô poterât pauciores quoip cratmelior de cômuniôe fentêtiatautturbæ auclo/ ritatipaucorum potentio^ fubditæ in malâ parte : obtéperarunt:aliquâto diutius b/ boratumeft.Ex bis funtin qbus adbuclaborac:in quo labore multi catbolici:^ maxi/ me epi (S^ clericiborréda 0lt; ;dura ppefti funt:quæ cómemorare longd eft:qn quoruda ólt;loculiextincli funt;ólt; ^cuiufdä epi manus 0lt; ;lingua præcifa efttnonnulli efiâ trucidati fât.Taceo crudeliftimas c^edes:Ôlt;;donloç^deprædat^oncs:p noclurnasa Mrefl'iones , Ôlt;!inccdia:nôfolum priuator5babit3culo çt:uerumctiâ ecclefiaçi:ln quas fîamas non dcfiierunt:quiamp;;codices dnicos mittcrct. Sednos buiufmodiafHiftos mails :confc/ Quens cofolatus êfruélus.Na ubicunegaperditisifta comiffa funtabiferuetius ateppz Feclius Unitas cbriftiana ^fecit : amp;:uberius laudac dns qui donare dignatus é ut fcrui dus paffionibus fuis lucrarentur fratres fuos nVoues eins mortifero errore difperfas »0 pacêfalutis ætemæfuo fanguine cógregarêt.Potës eft dns âr mifericorstquë quo/ tidie rogamus ut etiâ cæteris det pccnitentia ; ëV refipifeant de diaboli laqueis : a quo lt;^aptiuitencntur firn ipfius uoluntatetqui non quxrunt nifi unde nobis calumiuéctôii rétribuant mala ^ bonis:quia nec intelligerc nouerunt:qucm circa eos animum dilc/ dlonemcp fcrucmus:0lt; :quo eos uelimus firndni prxeeptum : qd p Eçccbielë ^^pbefa paftorib^dedittreuocaieerrantestSzpditosinucnire.llliaGtqdamp;alibialiqn diximus: öiqdnobis fa ciunt:fibinon im putät:Är qd’fibi faciuntnobis imputat.lt;D_uis cm noftru iM»^*^®^ uelit no folum aliquem lUorum perire: uerGetiâ aliquid perdereC Sed fi aliter no me/ mit pacembaberc domus Dauidmifi Ablalon films eius in bcllo qd contra patrege/ rebat füllet extinefus: guis magna cura mädauent fuis ut eum quâtum poflentumu .laluumç feruarentiÂt effet cui pcemteti paternus affedusignofccret:quid ei reflitit: nifi perditum flere;6^ fui regm pace acquifita l«am mœfticiâ côfolariç 5ic ergo catbo/ Iica mater bellâtibusaduerlus eam:quid aliud g flhjs fuistquia utiep ex ipfa magna ar/ boreiquæramorum fuoru porrectione toto orbcdiffunditar: l'fte in Africa ramufeuz lus fraftus eft:cum eos cbaritate parturiat ut redeatad radiccm : fine qua uerâ mtam baberenô poffunt:fi aliquotpditioneîcæteros tammultos collcgit: præfertim quia ifiinô ficut Abfalon cafu bellico:fed fpotaneo magis interitu pereut; dolore materni cordislenit Ôrfanat tantoÇilibcratione populo^ : i^uorû fi uideas in cbrifti pace læz ticias:frequëtias:al3critates : ÔZad bymnos audiédos ô^canédostÂr ad ucrbum dei p/ cipiédû célébrés bilarefq; conuétus :multorGq5in eis eu dolore magno recordationé præteriti errons :0lt; ;cG gauefio cöfiderationé cognitæ ucntatisióc cGidignatióe éV de/ teftatione:mendaciummagiftroW: cpmó cognofeâtde nhs facramentistg falfo idefa* uerintmulto^ etiâ in eis cöfefftones:q gt;nbsp;olim uellët effe carboliccnec mf bomincs tati furoris audcrët.Hoç: ergo populofg cógregationes p plunmas afnex regionestab il. la pditióe libcrato^tfi fub uno cofpectu uidercs:tGc diceres nimiæfuiÛe crudeliratis: fi dû timercc ne boies dcfperati:amp;iftorûinumerabili multitudini: nulla æftimattone cóparandi fuis amp;nbsp;uolGtarqsignibus cremarenenfti in æternG pdendi: amp;nbsp;fempiternis

(limbus cruciâdi relinqucrcnc. 51 em duo aliquii una domo babitarét|qua ccrtiflime X5.q.4.tpfa kirem* ’eê ruiturätnobift^ id prænuciantlb^ nollct credere: atç ï ca manere pfiftcrêt: Piews

SANCTI AVGVSTINI EPISTOIA L

fi eos inde poffem^ eruere ueliniiitos : fibusiminctc Hla ruina poftea demöftrarem’' utredire ulterius fub eius periculunon auderent: puto nififacerem^nÓ imcrito cru/ detcs dijudicaremur. Porro fiun^iHoÇi nobis diceret:qn intraueritis eruere nos: mC ipfum continuo trucidabo: alter autem necexiregdem inde nee eruiucllct:fcdnccp necare fe auderet:gddigeremus:utriiambosruinæ opprimêdos relincmere:an uno faltem p mifencordiæhoftra opera liberato:alte^i non noftra culpatfed fua potiusm' terireCNemo eft tâ infœlix:qui non gd fieri in talibus reb’ oporteat facilimeiudicet« Et de duobus bominibustuno fcilicetpdito amp;i uno liberato fimilttudiné ifta jppofui« call'd ergo fentiedû eft de quibufdam paucisperditis: ^inumerabili multitudinepo puloçt liberatorufNon ein uel tot funtilliboies qui fua uoluntate pereunt : q? libcrâquot; tur per iftas leghes ab illa peftifera æternaq; pcrnicie fundnpagi: uici:caftella tmunid/ 5ï,.q.4,tpfa pia:ciuitates . Siautem diligentius rem de qua loquimur cogitem^:puto ç fi pluriel P^^*^®® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eftenfin domo ruitura :amp; inde faite unus liberan poffct:atcp id cQfeccre conaremuf-

alq feipfos præcipitio necarét:dolorem de cæteris nfm:de unius faltem falutc cófol® remur:non tn ne feipfos alij pcrderct:pcrirc uniuerfosnullo liberato pmitteremus« C^iid igii :de ope mifericordiæ qd ^ uita æterna adipifcenda Ó/ peena æterna uit3lt;l* boibus dcbem’ impcndcre iudicandöcft:fi ^ falutc ifta non folum téporali : fed e^ breuiadipfum tempus exiguüliberada:fic nos boibus fubuenire:ratio uera amp;i benig/ X5.q»7.q6artt na copellitC lt;iXdautcnobis obijciut: qgt;rcs eorum cócupifcam* lt;X^aufcrram^:Vtm®K catbolici fiant:»^ non folum quædicöt fua : fed etiam nra in pace nobifcQamp;'ebaritate poflideat. Vfc^adeo autem caluniandicupiditate caecanc : utnó attendat:g fint inter fc côtraria quæloquûtur. Ipfi certe dicutÔlt;;inuidiofiflïme fibicôqœri uidcnócpcuS in noftra cômunioné uiolcfo leguimperio coartamus. Hocutiep nullo modo faccre/ mus:fires eoÇipoftidere uellem^. Quis auarus quærit copoffeftorce’ (Ï^uis dominât di cupiditate inflâmatus uel faftu dominationis elatus dcfidcrat baberc conforter» 'Ipfos certe attedat quonda fuos ia nfos focios : ó^ fraterna nobis dileSiÓe cóiundos: jquemadmodü fua Ceneat:non folu quxbabebât:fed etiâ nra quænó babcbat:qux» men fi paupcç ^ cópaupes fumustV nra funtd; illo^. Siauté priuatim quæ nobis fuffi^ ciant poftidemus:n5 funtilIa nra fed p3upeig:quo^ ,pcurationem quodamodo gerf 'mus : nó ,pprietatc nobis ufurpatióe damnabili ucdicamus. Quiegd ergo nomiecd defiaiy partis donati poffidcbaC':cbriftianiimpatores legib^religiofis cQipfis cedefijs ad catbolica trafire iufterunt.Cu ergo nobifcum fint plebes carundé eedefia^tnobif* cu paupes g ab eifdem poffeffiunculis alebane':ipfi potius foris pofiti: definât cócupf feere alienatfedintrét in unitatis focietatem:ut panter gubernem’:nó illa tin quar^i’'' i.Corf.). cuntfua: ueruetiam quæ dicunc ék :noftra.Scriptü é em:©i3 ufa:uosauté cbrifti: ebri ftusautdei.Sub illo capite in uno crus corpore unum fimusjtV deiftis talibusreb^fe/ a«f.4‘ damusqd fcriptu cft in aftib*apfoÇi: Erat illis aia una«V corunu:0lnemo dicebataJj/ '»^’♦*gt;*'nd ^priü:fed erâtillis omnia cómunia.Amcm‘ ’qd cantam’: Eccc g bonum amp;nbsp;g ioc^' i»Corfix aum babitare fratresin unS:ut fic cxperiâ^:ôr fciantg ueraciter ad cos clamet matei æap.iQ ‘tatboltcatqd fcnbitbcaf’apoftolus ad corintbios:Non quæro quæfunt ura fed uos» xt.q.7.qiiéni Siauté cófideremus qd fcriptu eft in libro fapicntiæddco iuftitulcrut fpolia impio^tj admodum item qd Icgiturin .puerbqs: Tbefauriçae autéluftis diuitiæ impio^:tüc uidebim^ö®.

effequærenduqui babeâtres bæreticoÇ3:fed gfintin fodetateiufto^e.Scimusgdéil 'b los tantam fibiarrogate iufticiam:uteâ le laftentnó folu baberc:fed etiam alijs borni nibus dare. A fe quippc dicuntiuftificari eum:quê baptiçauerint: ubi nibil cis reftatt nifi dicere illiquibaptisai: ab eis utin baptiçatoréfuû credat.Cur ein nó faciat:quado JRo.4» apoftol’ dicit:lt;Credcti in eum quiiuftificat imp:u:dcputaj ffides dus ad iufticiamd® ipfum ergo credat fi eum ipfe iuftificat:ut deputeturfides ei^adiufticiam, Scd pü' to q jetiam ipfi feipfos borreant:fi taméifta uel cogitate dignantur.Iuftus enim amp;i3^ ftificans non eftmfideus, Poteftautem amp;i de iftis*diciqd dicit aplus de iudæis: iQjjis 3^.10 ignorantes deiiufticia amp;nbsp;fuamuolctes conftitucre:iufticiæ deinó funt fubiccli.Abut auté ut quifg noftrum ita fe luftu dicat:utaut fua iuftida nclit conftituerc : id eftqu’^

EPISTOLA-

afeipfo fibidatani:cum dicatur ci:Quid cnini babes quod no aceepiflif ’Aut line pcc tCorf.4 cato fe cdclaflare audeatin bac uita : ficut ipfi in noftra collatioc dixerut in ea fe efTe ecclefia quæiam non babet maculam autrugarn : aut aliquid buiufmodi : nefcientes /^P®»?» hoc modoieis compleri:qui uel port baptifmum côtinuo uel dimidis debitis qua: di ^ «»Mlt;tr3c,tf» mitten da in oratione pofcuntur de bocexeunt corpore : in tota uero ecclelia tuefu/j turum ut fitomnino no babes macula autrugarn aut aliqd euiufmodirquado dicedui/ erittVbi eft mors uiftoria tuacVbic mors aculeus tuusC Acule’ em mortis eft pccca iXorîaf» tum.ln bac autem uita ubt corpus qÆ corrumpitur aggrauatanimam : fi ecclefia eoru Sap.?» iam talis eft:nó ergo dicatdeo:q? dns nos orare docuit:Dimitte nobis débita nfa.Cui em in baptifmocuncîa dimiffa finttutqdboc pofcit ecclefia:fi iam etia in bac uita non babet maculam aut rugamraut aliquid eiufmodifContemnant:0;apoftolu lobancm clamantem in epiftola fua: Si dixerimus qmapeccatum non babemus: nofipfos deci/ njob.i pimus : lt;X:ueritas in nobis non eft » St autem confeftifuerimus peccata noftradidelts eft à iuftus:qdimittat nobis pcccatanVmundet nos ab omni iniquitate.Proptcr bac fpem dicit uniuerfa ecclefia: Dimitte nobis débita noflra:utno fuperbientes fed cofiz WauB.^. têtes mundet nos ab oiiniquitateiatqjita fibi dns cbriftus exbibeat in ilia die glorioß ecclefia no babenté maculam aut ruga autaliqd ciufmodi : Qua modo mundatlauaz ero aqua: in uerbo:quia neq; aliqdrcmanet in baptifmo: qd’ non dimittac oium prætc ntotó peccatoÇiifitamen ipfe baptifmus non fruftra foris babeaturili aut intus detur: aut1 1iam foris datus eft : non foris cum illo remaneat: cvquiequid ab eis qui poft ac/ eeptum baptifmutbic muntinfirmitate bumanacótrabic tquaruqjculpaÇi ^pteripfü lauacrüdimittic.Neq: em altqd,pdeftnó baptiçato dicere:Dimitte nobis débita nfa. Ita modo mudat ecclefia fuam lauacro aquæ in uerbo:ut tuneca fibiexbibcat:nöbaz ^Pß lt;» bentêmacula neep rugâ:autaliquid ciufmodi:totä fcilicet pulcbrä ateppfe^mquando abforbebitur mors in uicforia.Nunc ergo inquatum uiget in nobis qd’ex dco nati fuz tnusiexfideuiuentcs:iufttfumus.Inquatum aut reliquias mortalitatis ex Adam tra/ bimustfine peccato no fum‘’,Et illud em ueru eft: Qui natus eft ex deo nó peccanEt »♦JoS*^» iHud uerum eft:Si dixerimusquiapeccati rnó babem’tnolipfos dccipim^: ^Vueritas •♦Î^lî«** m nobis nó é, Dns itaq; cbriftus SCiuft’ é c‘v iuftificans:nos autiuftificati gratis p graz ^‘’•î*

*ba ipfi^’.Nö autluftificatnifi corp’ fumqcféecclia .Etideo fi corp’cbnfti tollit fpolia gj^ód’^^ impm^id^ corpixpitbcfiuripr diuitia: ipio^tmon debetimpijforis rcmancrc:ut ca lüniêc:fed intrare poti’ ut iuftificétf. Vnde amp;nbsp;illud qd de die ludicij fcriptu ê:Tuc ftaz ®af*»?» bStluftiirnagna cóftatia aduerfus cos q fe anguftiauerut:élabftulerutlaborcs co§i: nó;uti(pficintelligendfl eft: qa ftabitcbananæus aduerfus ifrbcu cbananæiabftulerit labores ifrl;fed ftabit nabutbæ^ aduerfus Abab:qin labores nabutbæiaftulit Acbab. Cbananæusqppeimpius:Nabutba:’iuftus.Eodémodo non ftabit pagan* ’aduerfus wriftianu quiabftulit labores eius:quadoidoloru expoliata uel donata funttcmpla: fed ftabit cbriftian* ’aduerfus paganu: qabftulit labores eius: quado martyru ^»ftrata funtcorpa. Sic ergo nó ftabitbæreticus aduerfus catbolicu qui abftulit labores eius: qn præualucrunc leges catbolicoçt ipato^:fed ftabit catbolicus aduerfus bxrcticuiq abftulit labores eius:qn furores præualebâtimpiorû circucellionû.îpfa qppc fcriptu/ rafolmt’quæftioné:quænô ait: Tue ftabut boies:fed tue ftabut iufti: Et ideoimagna 1conftanti3:quia in bona cofcientiaduftus ante bic nemo eftiufticia fua:id eft tanq fibi afeipfo facfatfcd utdicitapoftol’ificutunicuicp de’partitus cftmenfura fidei.Scquic jRoax aut ^adiunginSicut em in uno corpore malta membra babemus: oia aute membra non eofdem actus babetdta multi unurn corpus fumus in cbrifto.Acpbocnemo poz tent effe iuftus qdiu fuerit ab unitate buius corporis feparatus.Qucadmodum enim iî.q.7.quonz mcmbrum:fi præcidat ’ab bois mui corpore: non pot teuere fpirituuitæ:Sicbomoq si‘^”iodmn præcidic de tbriftilufti corpe:nullo mo pot fpiritü tenere iufticiæ:etiâ fi figura mêbri tepeatqu5 fiïpfit in corporc.fn bui* ’ergo compagê corpisuemât : St labores fuos non dnandicupiditate:fed bene utendipietate poffidcat.Mos auté uoluntaté nram:utia diftuefttab buius cupiditatis fordibus:quolibetinimico iudicapte purgam’’:quando

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA L

. eofipfosqaoruttilabores dicSturtutnobifcufnamp;ilhsSi'noftns mfocietateeatbolK^ utantur : quatS ualemus inqutrimus.Sed boc eft inquiuntqd’ nos mouEt.51 imuftif^ mustquare nos quæritisV’Ôuibus refpondemus.Quæn'tnus nos iniuftos: ne peimaz Âne;.!5. neatis iniu'fti.QuafhmusperditoKut de inuentis gauderc poflimus dicctes ; Mort» erat frater amp;nbsp;reuixit:perierat amp;nbsp;inuentus eft. Quare ergo me inquit nô baptisas: uj abluas me a peccatisCR.efpódeo. Quia non facio iniuriamebaraften imperatorisîCjî ertorem corrigo defertoris.Quare inquit apud te ufpœnitentiâ non agoc'lmmo mil egeris faluus effe non potens. Qiiomodo emm gaudebis te effe correoummifi dole' as fuiffe peruerfnm:Q_uid ergo inquit apud uos cum ad uos tranfîmus accipim^» fpondeo.Nô quidem accipitis baptifmum:g uobis extra c5pagc corpis ebriftiineße potuit:,pdeftenô potuitUed accipitis unitaté fpus i uinculo pacif;fînc q nemo potent ï.'l^etri.4. uidere dcû: (^ cbaritatem: quæ ficut fcriptum eft:cooperitmultitudinem peccato^’ Q.d tam magnum bonumtfine quo nee linguas bominum amp;^angeloçt: nee fcicntiam omniu facramentoruminecjapoetiaminec tantam fidéqua montes tranffcranc : net omiaquæ poflidet bomo diftributa pauperibus : nee corporis in ignibus paifioné^' iXorf.iy. dede aliquid:apoftolusteftis eft.Hoc ergo tam magnubonum:fi paruS amp;nu11urn m’ tatis:mcritoinfcelicitcr erratisimerito fi in unitaté catbolicam non tranfitisipentis.P? pews^^*^ ^{B° inguntoportet ut nos extra ccclcfiâ «Vaduerfus ecclefiâ fuiffe pceniteat:utfalugt; effe poffimustquoinodo poft iftapcenitétia apud uos clerici uel etia cpifcopipman^z mus;Hocnó ficret:quoniam reuera qdfafendu eft fieri non deberetnifi pacis ipß'?’ compenfatione lanarcc . Sed fibiboc dicât ét ? multo maxime bumiliter doleat guntj tâta morte præeifionis iacenttut ifto quodâ uulhcre matris catbolicæ reuiuifcat. (^ ein præcifus ramus infcritur : fit aliud uninus in arboreiquo poffit recipi ut uiuatiqai line uita radicis peribat: Sed cum recept ’ recipient! coaluerit:amp;; uigor cófequetunót ffuftus.Siauté nó coalueritalle quidem arefcitifcd uita arboris pmancbit.Eft em S tta le infèrendi genus : utnullo praecifo ramo qui intus eftnlle qui foris eft inferatunnonlt; tn nullo fed uel leuiffimo arboris uulnere.lta ergo amp;nbsp;ifti cum ad radice catbolica ucnlf untmèc eis guis pofterroris fui pccnitentiâ bonor clericatus uelepifcopatusaufcr^’! fit quidem aliquidtangin corticc arboris matris contra intcgrita tc fcuentatis • Veröl' i.Corf.y. tarnen quia net^qui platat eft aliquid ncqi qui rigat:addei mifcricordiaprecibusfo/ | ®lf.5o.vtcotv fis coalefccnte infitoru pace ramo^:cbaritas coopcrit multitudine peccatoÇi. Vto® ftuuerctur coftituerec in ecclelia me quifg poftalicuius criminis pcenitétia clericatum acdpiat'. uel ad clericatumredcatmel in dericatu mancatmon defperatione mdulgétiæffcdni gore faftum é difciplinae,Alioqum cotra claues datas eeelefîæ difputabic : de quibus Watts. 16. diclu efttQtiæ folucntis in fra foluta crût 0ricxlo. Sed ne forfitan etiâ de cxtcris criz minibus:fpe bonoris ecclefiaftici anim’intumefcés fuperbe ageretpœnitentiâ:fcuc' riflïme plaçait ut poftaftam de crimine damnabili pcenitcntiamemo fit deric’iut^^' ftierationetéporalis altitudinis medicina maior(^ uerior effet bumilitatis. Na d^^J’' aus dauid de criminib’mortiferis pœnitentiâ egit: 0lt;;tarnen in honore fuo perOitit! Et beatum Petrum quâdo amariffimas lacbrymas fudit:utic^ dominu negafle poenig tuitiâ; tarnen apoftolus mâlît. Sed nó ideo fuperuacua putanda eftpoftqrio^ diÜg^ tia : qui ubi faluti nibil detrabebafbumilitati aliquid addiderut : quo falus tutiusmuz niretur : ex perti credo aliquorum ficfas peenitentias per affedatas bonoi^ potétias-pieMs^^^** ^oguwtem multas inucm'rcmcdicinastmultoçi expérimenta morboi5ï. Veruin bup »if.5o.vtcoiv iufmodi caufis ubi pergraues diffenfionu feiffuras non buiusaut illius bominis eftpt ftiweretur nbsp;nbsp;nbsp;riculum:fed populo9i ftrages iacent :dptrabendû é aliquid feueritati:ut maiorib’ni3/

lis fanandis cbaritas fincera fubueniat.Habeat ergo ifti de praeterito dctcftabili erro/ reificut Petrî *babuit de mendacq timoré amarû doloré:amp; ueniant ad ecclefia ebn^t uera:boc eftmatré catbolicaiSint in illa clerici: fint epifcopi utiliter:qui contra iHaw erunt boftiliter.Nóinuidemus:immo ampleclimur:optam*:bortamur: ólt;:quosiuils aut fepibus inuenimus:intrare cogimus: amp;nbsp;ficnonduquibufda pfuademus : quianon res eo§i:fed ipfos quxrim’. Apoftolus Petrus quâdo lalirttotem negauit 0^ fleuitó^

EPISTOLA

apoftolusmanfit:nondSacceperat ^pmifTum fpintufancïum.Sed multomagis ifli eu nonacceperut:ubi a corporis copage dinifi'.cjnod folum corpus uunftcatfpuHanaus extra ecclefiam amp;nbsp;contra ecclefiam:ecclefix facramenta tenuerut : Slt;tang ciuih hello nnscotra nos ereclis fignis armife^ pugnaucrunt:ucniat:fia tpax in uirtutc bicrufale: quæ uirtus chantas eft.Cui fandæ duitati diftum cfl:Fiatpax in uirtutc tua: â^abun^ lPgt;5.ixu dantia in turrib’ tuis. Non fe extollataducrfus materna follicitudinc:qua ,p ipfo â^ -,p tantis populis quos decipiunt uel decipicbant coliigcdis 0lt; ;babuitâ^ habet : non fupx biant:qnia fic eos fufccpit:non referantad elationis fua£malum qlt;ffacit ipfa propter pacts bonum:Sic multitudmibus per fcifmata: dr hacrefes pereuntibus fubuemre co/ fteuir.Hoc difplicuit lucifero:quia faclum eft in eis fufcipiendis atq; fanandistquiuez neno perierât arriano:dfcui difplicmt in tenebras cecidit fcifmatis amiftolumine cba '^ntatis.Hoc erga iftos ab initio feruauit Afiricana catbolica ôTcpifeoporum fententia:

qui in ecclefia romana inter Cecilianu dr partem donati iudicauerQt:damnatoq ;uno quodarn donate:quiaudor feifmatis fuiffe manifeftatus eft:cæteros correclos:ctiam fi extra ecclefiam ordinati eflent in fuis bonoribus fufcipiendos ede cenfuerunt:non quo etiam foris ab unitate corpis ebriftipoffent habere fpintufanclum : fed maxime ^pter cos quos foris pofiti poftent decipereîôra fufeeptione illi’muneris impedirc, Deinde ut etiam ipfoip infirmitas lenius excepta intus fanabilis fieret: iam nulla per/ tinacia daudente oculos cordis aduerfus euidetia uentatis.d^uid autem aliud etiam *P^lt;cogitaucrunt:quando maximianiftasquosin facnlego ficuteorum cociliumindi cat feiimatæ damnaucrat:drin quoR4iam locum alios ordinauerant:poftea guiderät ab eis populos non recedcre:ne omnes pderentin fuis bonorib^recepcrüt:ör baptifz mo quern foris abeis damnati dederantmullam cotradidione quxftioncmq; mouez runtfiS^are ergo mirantur aut querunc aut ealumniantur q?eos fie fufeepimus pro liera pace chrifti:amp;:non recordanc quid ipfi fecerint pro uana quae contra cbriftu eft pace donatifQcfeorum factum fi contra cos teneaf dr intelligcter afterac : quid omz R mno refpondeatnon babebunt.lt;1^autern dic5t:fipeccauimus in fpiritûfanctûjquia exufHauimus baptifmu ueftrum: ut quid nos quæritis:cum remitti nobis boe pecca/ tSomninonon poftit.’dicente dominot Öiui peccauerit in fpiritöfancluinon rcmittc/ 2Dattf,u» tureuneq: in bocfxculo neq jin futuro:non attëdunt:quia Fm iftum fenfumnemo ligt; beradus eft. (ßuis cm non loquir aduerfus fpiritufanctu amp;i peccatin eum:fiuc g nôdû eft cbriftianus:fiuequi eft baerctic^ arrianus:aut cunomianus:autmaccdonianus qui eum dicuntefle crcaturataut fbtinianus qui ems omnino negataliquamede fubftan/ tiam:fed unu tantumodo effe dcumpatrenufiuc alq baereticiquos cómemorare lonz gum cCNulli ergo iftoÇilibcradi futdAutipfi iudæiquib’ dns hocobiecit:fi in eu ere/ derentno crant baptiçandidNô ein ait faluatordn baptifmo remittetur;fed no remit tetur inquitinecp in hoc faeculo:necp in futuro.In telligantergo no omne fed aliquod ^r***^» fignificatu effe peccatu m fpiritûfanctû:qlt;fomnino non remittee .5icutcm cum dixifi fet:Si non uenirempeccatum non babefenttutiqi non omne peccatu intclligi uoluit: quadoquide pleni erat multis magnifc^ peccatis:fcd aliqd^priu peccatu qd’ fi no baznbuLca^^X^ berent:poffentillis omnia dimittiquæ babebât: Id eft :q » in eu uenicnté non credide/ runt.Hoc cm no haberêtpeccatû:finó ueniret.Sicetiâ cum dixit: Q.ui peccauerit in fpiritûfanctu:uel qui ucrbum dixeritaduerfus fpiritûfanclutnô utiqjomneqd in fpiriz tumfanefu peccat facto fine dictoifed aliqd certum df^jprium intclligi uoluit.Hoceft autem duricia cordis ufejad fincm hui^ uitnqua homo recufat in unitate corpis ebriz ftiiqd uiuificat fpuffancl?: rcmiffionem accipere'peccato ^i. Cum cm dixiffet difcipuz lisiAccipite fpiritufanftum: eötinuo fubiecit: 5i cui dimiferitis pcccata dimittctur ci: 3o6.io. fi cui tenucritis tenebur .Huie ergo dono grasdei gcuqj reftiterit amp;'repugnauent:uf quoquo mo fuerit ab co alicn^:uf^gt;i fine hui^tpalis uitæ n remitted ’cimcq; i hoc fæcu lo neq; ifuturo: boc fcilicct ta grade peccatu ut co teneac cucta pcccata: qdno,pbac ab aliquo eé cómiffü:nifi cû de corpe exierit.lt;Wdiu uero bic uiuit:eu ficut dicitaplus patiétia dei ad pccnitétia adducit.Sed fiipfe pfeuerâtiffima inigtate:ficuteófequeter

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LI

JRo.i» admngit apoftoIus:Scd’m dtincu cordis fm:Ó^corimpeenités tbefauriçatfibi framin die iræ amp;nbsp;rcucbtiomsiuftimdidjdei : non remittetur ei neq; in boefæculo neep in b' turo.lfti autem cöqbus agimtis: nel de qüib’agim^nó funt defperadi. Adbuc cm ßtS in corpore : fed no quærant fpiritufandSmfi in cbrifti corpe cuP habet foris facrame/ tû: fedrem ipfânô tenent mt^cuius ciUud facramétSiâf idco fibiiudiciü mâdneatô^ f.torlao» bibût. Vn^em panis facramentSeft unitatistqm fientapt’s dicit: Vn’pamsanû corp’ multi fumus, Proinde ecclefia catholica fola corpus c ebriftitcuius ille eaput eft falua/ tor corporis fui.Extra boe corpus neminem uiuificat fpiritunanftusiquia ficutipfcb 3Ro,5» cit apollol‘’:Chantas deidiffufa eft in cordibusnris per fpiritufanctum qui datuséno bistNon eft autem pticeps dtumæ chantatis:qui boftis eft unitatis . Non babentitacp Jude.!» fpixitufanclum:quifunt extra ecdefiam.Deilltsquippe fcriptumé: Qui feipfos fegte gant animales fpiritu nó babentes. Sed necille eum percipit:quificins eft in ecclefia-®ap.i. lt;^ quomodo deinde fcriptu eftiSanclus enim fpiritus diiciplinæ effugiet ficlum. Qui ergo uult babere fpiritufanclum:caueat foris ab ecclefia remanere:caueat in ca fimu' late intrare.Autfilamtalis intrauiticaucatin eadem fimulatione pfiftere:ut ucracitct coalefcat arbori uitx. Prolixu tibilibrum direxi: 0^ tuis fortaffe occupationibus one/* rofum.Si ergo potucrit tibi ufpartibus tegi : dabit tibidominus inteUeclumtutbabe/ as quid refpondeas eis corrigendis atcp fanandis:quosetia tibijpfi tang fidelifilioima ter ecclefia ubipotuciis;amp; quomódo potuerisifiueipfe loquêdo Ö^ refpodendoifinc ad doctores ecclefia: pducendo in adiutorio dnicorrigendos fanädofq; cómédat. fi'Macedonijad beatu Auguftinuiillius fapictiam admirantisiQqjob eius uerceun' dam petitionê duos uindos liberos cxplicuerit affirmâtis : Et quae beata uita ik : uer^ uirtutes fint fcire optantis.Epla.Ll.

®mino merito ucnerabili druere fufcipiendo patri Auguftino epifcopo:M3 ^‘ edonius.Miro modo afficior fapiétia tuaiamp;rin illis quaeedidifti: 0lt; :in bis qua^ internenlés ^ follicitis mittere non grauaris.Nam ótilla tantu babétacumin^ fcientiae fanditatisiut nihil fupra fit: Et bæc tantu uerecûdiæmtnifi faciam qdmadas: culpa penes me remanere : no in negocio effet dqudicem:dominemerito uenerabf lis Ôlt; :uere fufeipiendae pater. Non enim inftas(quod plaeriq? hommes ifti’ loci faciût) utquodcûc ^follicit '’uolueris extorqueasifed quod tibia ludice tôt curis obftndo pc* tibile uifumfueridadmones fubferuiente uerecundia: quae maxima diffîcilium inter bonos effîcacia eft.Proindeftatim cómêdatis edeetum defiderq tribui: Nam fperan/ dl uiam antepatefeceram. Explicui duos liberos(neep enim tam languidiaut inertes crant ut me aliud g fe curare paterentur)inieceruntmanum: ereptumqj alqs follicitis dinum caufisifms uinculis illigauerut . Ita enim mibi deus propitius fit:,ut ego ancepS fum:quid in illis magis mirer : facerdotij perfeclionêipbilofopbiae dogmata : hiftod^ plcnam noticiam:an facundiæ plenam iucunditatemé Quae ita impitos etiam illicere poteft:ut donee explicent non defiftant:órcum explicauerint: adbucrequirant con' uicti. Nam qui funtimprudcnter pertinaces : lamindea bonis quæ memorant fixen/ lis pro naturae return obficuritate conti giffc peiora:falfofq5 omnes illitis quadamduf cedine feelicitatibus fiuis:per quas no ad beatitudine:fied ad praerupta fiSt ducti. H^c uero noftra prxceptaiók rfimplicis ucricp dei myftena praeter uiam perpetdamiquam puriffimis uirtutibus pollicentur:ctiâ bæcfæcularia:ôlt;:neceffario(quinati fumus cue/ tura)mitigare:amp;/ufius es ualidiffimo exemplo recentis calamitatis : quo licet firmiffi^ me caufammuniueris: tarnen fiutrumius licuiffet:id tibi nolueram fuffragari.Sed quando orta indefuerat conuin cendorum ftulticiae querela: neceffe erat inde argu/ menta ueritatis accerfire.Hxc interim occupatus alqs curis:quac éé fi uane funt:ciiin return exitum cogitamus :tameii quafi neccffarie pro nafcendi códitione fubferipfu Siocium fuerit lt;51 fuperftes uitaietiam de italia relcribam:ut tantae doctrinae op’de/ bitis: âefi non fatis facicntibus remuneretur officijs: Incolumemlaetamcg fanctitatem tuam:deus omnipotens xuo largiffimo tueatur domine merito defiderabilis gé uerc fufcipiende pater»

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LII

(TSancliAugufliniad Macedoniu:undeuera amidtta emanet:ÓZob gcaufam pbilo/^ fopbiueram pietatem amp;nbsp;bcatitudinê inuenire nó potuerintdeclaranhs.^Qjcj earn foz Ufpe^præfenti utta confequipoffimus:edocêtis.EptaJLIL

guftinus epifcopus famulus cbnftitamïkæq; eiusTdilecïo filio Macedonio:

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in domino falutem.QJ^ms fapictiam quam mibi tribuis m me non agnöfcam: '

ƒ nbsp;nbsp;^^antæ taméerga me beniuolétiæ tuæ tâq; finceræ: gratias ago debcoq; pluris

/mas:amp; meoÇi ftudiorum labores:taliac tâto uiro placuiffe deledor«Multo uero am/ pli^ïcijanimum tuu cbaritate ætemitatis 0lt; :ueritatis atq; ipfius cbaritatis affcctö:diuigt; næ illi cælefti(çreipublicæ:cuius regnator eft cbriftus:âr in quafola femper beatæq; uiuendumeft:fi refte bic picq; uiuaturagnofco inbiantcm:«ideo propinquantc:eiuf

* «5potiundæamplcHor ardenté.Indequippemanatetiam ueraamicitia:non penfanz da tcmporalibus cómodïs:fed gratuito amore potienda.Nefno em poteftueraciter amicus effe bominis:nififueritipfi‘ ’primitus ueritatis: Qd fi gratis non fiatrnullo fieri pado poteft.©equa re etiam pbilofopbimulta dixerut;fed apud eos uera pietas : id eft uerax ueridei cultus(undeomnia rede uiuédiduci oportet officia) nó inuenituiï nonob aliud:quatumintelligo:nifiquia beatarn uitamtipfi fibiquodâmodo fabricarc uoluerunt:potiufcß patrandam q impetrandam putauerunt:cumeius datornó fit ni/ fi de’. Nec^enim facit beatum bominemtnifi qui fecit bominem. Nam qui tanta crez aturæ fuæ bona:bonis malifq; largitur ut fint: ut homines fint:utuigentes fenfib’: ua/ lentes uiribus:affluétesopibus fint:feipfum bonis dabit ut beati fint: quia eius etiam boemunus eft ut boni fint. Illi uero qui in bac erumnofa uita:in bis moribundis mem bris:fiib bac farcina corruptibilis carnis : audores fuæ beatæ uitæ A rquafi conditores effeuoluerunt:uelutoprijs ea uirtutibusappetêtes : iamqj rctincntcs:nóab illo fon/ te uirtutumpetentes atq; fperantes:deum fuperbiæ fuæ refiftentem fentire minime

X potuerut.Vnde in erroré abfurdiffimu lapfifunt : ut cu afleuerat:etiam in Pbalaridis 'i^h^aris taiiro beatumefte fapientem: cogunc fateri uitam beatam aliquando efte fügten da. ^^^ggefatis enimmalis corporis cedunt:atcç in eorum moleftqs grauiffimis abfee/ dendum exbac uita effe deccrnut : Vbinolo dicere quantum fit fcelus feipfSboicm occidere infontem:cum omnino non debeatuelnocentem.Vnde in primo libro triu WeviubtâU.i gt;llorum:quosbenigniffime:amp; ftudiofiffime plegifti:multa lam diximus: Sed certe có fideretur:nec fuperbe fed fobrieiudicef:quomodo uita beata fit:qua non fapicns re/ tenta fruitur:fedillatis fibi manib’ carerecompellic.Eft apud Ciceronem in extrema Tullius in ntfeis parte quinti TufcuIanaru libri locus: propter boe qddico animaduertendus. wfola. Cum em de cæcitate corporis ageret :atq5affirmaret etiam cæcum beatum ec poffe fapientem:multa dixit quæ per aures pcipiedo gauderct. 1teep fi furdus effet: ea quiz bus obledaretur ad oculos tranftulit. Si autem utroep fenfu orbaretur:0^ cæc’ furduf q;fieret:n0eft aufus bineferre fententimeumcp beatum dicere: Sed addidit eti5 do/ lores grauiffimos corporis:quicumfi non interemerint:ipfe fe interimat: 0rad portu non fentiendi bac liberatns mrtute pueniat. Cedit igitur fapiensimaniffimis dadibus at(pfuccumbit:int3tu at eis cogatur amp;; in feipfu bomicidium perpetrarc.Cniiam par/ cat ut illis careat malis:qni fibqpfe no parciteCerte femp beatus eft: certe beatam tri/ tarn in fua-poteftate cóftitutam:nulla ui poteft allias ealamitatis amitterc.Ecce in cæ/ citate fl/ furditate amp;: atrociffimis craciatib’ corporis:aatamifit beatam uitam:autfi ô^ in iftis afftiftionibasadbuc beata eft:fit per baiufcemodi doftiffimoru bominu difpu/ tationes:at fit aliquandobeata aita:qaâ fapiens terreno poffit:ael quod eft abfurdd: qua fapiens ferre non dcbeat:eamq; fugiat: abrupat :abiiciat: fefcq; ab ea ferro etiam feu ueneno uel alia uoluntaria morte fabdacat:at in portu non fentiendi uel null^om nino fit:qlt;iepicurci Ôrfi qui alq fimili ftulticia putauerut:uelideo beat’ qm fuerit ab il/ la beata uita:tangabaliqua pefte liberatns.® nimium iacläs faperbia:fibeata uita eft in cruciatib’ corporis:cur in ea non manet fapiens ut fruatur^ Si autem mifera eft:qd obfecro te nifi typusimpedit ne fateatur:ne oret deum : ne iufto amp;; mifericordi fup/ plicet:quipotens eft 0^ uitæbuius mala nelauertere uel mitigarc:ucl ad eatolcranda

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LH

fortitudine armareturab cisomnimodo Iibcrai'e:^ poftbæcuerc béatam uiïaW^^^ jZ re:qiio nullum malum admittatur:0^ ubifummubonunungamittaturc Hoc plofuf’ præmium eft:cuiusadipifcendæ fpe:uitam iftamtcporalcm afep mortalem :non Wf® ddeftabiliter g folerabilitcr ducimus:amp; mala ems tune bono confilio S Zdiuïno W“*’^ re fortiter ferjmus:cum bonorum æternorû fidch deipromiflione amp;nbsp;fiddinoftra^^ Beat» pcftatione gaudemus. Ad boe nosapoftolus cxbortatus ait : Spegaudentes: inƒ“^ bulatïone patientes.©ftendit emmquare in tribulatione patientes:præmittédo; »?ƒ gaudentes . Ad bâefpcm exbortor per lefum ebriftum dominum noftrum.Hoc^'’’ deus ipfe magifterdatente maieftate diuinitansióliearnis infirmitate apparente :no® folum fermonis oraculo docuitiuerumetiam fuæpaftionis ä^ refurreftionis exemP*^ roborauit.In altera emm qualia to1erare:m altera qualm dcbeamusfperare monft^^ uit:Cuius(^ 1111 gratiam mererenturmiü elati inflatie^ fupcrbia inamter eonaren^ »7 uïtam beatamipfi fibi faeereïquod folus deus ueraciter eultonbus fuis poft banc ugt;^ tam fe largiturum efte promifit, Sanlor quippe eft eiufdem Cieeronis ilia fententi®’ ubiaitiNam bæc uita quidem mors ë:qu3 lamentaripoftemfi Iibcret.d^omodo cf^ go firede lamentaturibeata comprobatur:acnó potiusqm recte lamentatur: mifef® elfe conuinciturf '(Qiiare affuefee (obfecro te uir bone)beatus effe interim fpe ; ut 1'^ etiamre:cu pictati pfeuerâtidïmæ retribuetur merces foclicitatis æternæ, Si prolb® epiftola onerofus fum:tu boeimpetraftitibi: qui me fapiëtcmappellafti.Hinceßt®* aufus fum bæc ad te loquuut tibi fapientiamtnon qualis mibifit oftentarem : fed qu®^^ lis effe debeat often derem.Hæc eft autem in prælënti fæculo uerus ueri dei cult^î ut fit eius in futuro fæculo certusatcp integer fruclus. Hic conftantiftima pietasnbifeP’^ piterna fœlidtas.Ex ifta fapientia quæ una amp;' uera eft:fi quid babeo :a deo fumpfitntJ a mepræfûpfi:atcçabillo in me pfiei fideliter fpero:aquo incboatueebumiliter gau' deo:nec in eo quod adbucnon donauit incrcdulus:necin eo qdiam donauit ingt®' tus.Non enim meo uel ingenio ufmeritoifed eius dono fum fi quid laudabiliter fuß’' Nam quædam acutiffimaÔdexcellentiftima ingénia:tanto in maiores errores ierunß quanto præfidentius tang fuis uiribus cucurrerunt : nec fuppliciter ac ueraciter dey ut fibiuiam oftcnderet petiuerunt,Merita uero quorumlibet bominû quæ fint : qua' doquidem illequi non cum mcrcede dcbita:fed cum gratuita gratia uenitiomes pec^ catores:folus a peccatis liber SC liberatorjinuenit . Si ergo nos uirtus uera delcftattei I!^®»’?» dicamus:quod in eius facris littcris legimus : Diligam te domine uirtus mca. Etfi «^ re beati ene uolumus ( quod nolle non poffumus) id quod in eifdem litteris didid^ 1^5.)9. mus;fido cordetcncamus. Beatus uir cuius eft nome domim lpcs eius: ^v non refpeZ

xit in uanitates 0^ infanias medaces. (Quanta eft aut uanitas:quanta infania:quantûlt;F mcndacium: bominem mortalem:erumnofam uitam mutabili fpiritu bi icame ducefl tem:tot peccatis oncraturn:tot temptationibus fubditum:tot ccrruptionibusobno^ xmmtpeenifqjiuftiifimis delhnatum : feipfo fidere ut beatus fit : quando ne iilud qugt;' dem quod babet in naturae fuæ dignitate præcipuû:id eftmetem atq; rationë:poteft uendicare ab erroribus:nifi deus aifit lux métiumf ’Abijeiamus itaeptobfecro te falft^ rum pbilofopborum uanitates amp;^ infanias mendaces :quia nec uirtus nobis eritinifiaf fit ipfequo muemur t nec beatitudo nifiaftitipiequo Fruamurtamp;itotQ mutabileat^ corruptibilenoftrum:qd p feiptumimbecille amp;nbsp;quædam materies miferiarumé: de/^ no imortalitatis atcpincorruptionis abforbeat» Quoniam uero te reipublice fciirni5 amatorem:nó aliunde effe beatum bominemïahSde ciuitatem: uideg fit in illis facris litteris darum.Nam quidam in cis fanclofpintu plenus bæc loquitur oras: Eximeme de manu filio^e alienoi^:quo9e os locutum eft uanitatem:ó,idextera eoÇi dextera ini/ quitatis:Quorü filijuelutnouellæ conftabilitæ in iuuêtute fua ♦ Filiæ eoi^ compofitJe amp;nbsp;ornatæ ficutfimilitudo tépli: Ccllana eorum plena eruftatia ex boc in illud ; Oues corum fœcundætmultiplicâtes in exitibus fuis:boues eorum craftæiNô eft ruina m® cene nec^ tranfitus neep clamor in plateis eorum : Beatum dixerut populum cui bxc funtibeatus populus cuius dominus deus ipfîus.Vides exaggeratione terrenæfoelie

ÊPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LIÎ

atatis:bc3ttrm populism non did nifi a filijs alienis: id eft non perh'nentibns ad rege/ nerationé q efficimtrr filq dei:a qüoi^ manaifte fe eximiprecar ; neab eis ibâcopinu onern atep in peccataimpia pertrabatirr . Loqirêdo qnippe nanitatemtbeatam dixe/ runt populnm cm bæc funt qaxfapra commemoramttqaibus ea fedidtas eóftat qua lolam dileclores baius mundiinqüirant.Etideo dextera eorum dextera iniquitatist quia bæcpræpofirernnttqnæ fuerant poftponédazficot finiftræ præpomtnr dextera» Si enimbabentar:nontn eis beata mta ponendaefttfed fabdita debenteffet no præ^ ditaffequentia non dücentia.Haic antem qui fie orabat:ä^ a filijs alienis qui beatû dix xerut populum eut bæc funt:eximi difcerniq; cnpiebatttâg dteeremusdpfe quid feri'' tisfQue beatum populitm dicisç 'Nô ait : beatus populus cuius eft uirtusanimieins» Qd fi dixiffet:difcreuiffetquidem etiâ iftû populum ab illo qui beatâ uitamiifta mfi/ bdió^corporali fcelicitate con ftituittfed nondö tranfcendiffet omnes uanitates órin/ faniasmédaces.Malediftusenim omis (ficut alibi eædemlitteræ docét) qui fpem fa/ lbUrca%’ arn ponit in bomine:Ergo neeifeipfo quifep debet;quia Óiipfebomo eft. Proinde ut tranfiret omnium uanitatum Ódinfaniarum mendacium limites:atq; ibi beatam uitam poneret nbiuere efttbeatüs inquit populus cuius dominus de’ iplius, Cernis igic unz de petendö fitiqd’omnes doelt mdoftiœ dcfiderant: amp;nbsp;multi errandoac fuperbiendo unde petac 0lt; :ubiaccipiaturignorant. V tricpautem in quodam diuino pfalmo fimul teprebenduntur:amp; qui confidunt in uirtute fua: Ó iqui in abundantia diuitiarumfuaz Tpgt;ë.48, rum gloriani fnd eft amp;; pbilofopbibuius fæculi:ólt;iabborrentestuel a tali pbilofopbia beatumep dicentes populu cuifuppetit tcrrena opulentia.Ac per boe a domino deo noftro a quo facit fumus èi uirtutem petam’iqua buius uitæ mala fuperemus: amp;nbsp;bea/ tam uitam:qua poft ifta uitam in ei’æternitate perfruamur: ut amp;zin uirtute óetn præz iuio uirtutts:ficut apoftol ‘’dicit: (Q.ui gloriac in domino glorietur. Hocnobis uelim’: iXorf.io, hoc ciuitati cuius ciues fumus.Non enim aliude beata ciuitastaliunde bomotcu aliud

^ cimtas non fit g concors bominummultitudo. Itacp ftomnis prudentia|tua qua cófu 1èreconaris rebus bumanistfi omnis fottitudo qua nullius iniquitate aduerfante terz reristfiomnis temperantia quain tanta labenequiffimæ conluetudinis bominum te a corruptionibus abftinestfi omnis iufticia qua recleiudicando fua cuiep diftribuis:id laboratndnititurtut bi quibus uis ut bene fitifalui fint corpore : amp;nbsp;ab omnicuiufgimz probitate tutiateppacati: babeantfilios ficut nouellas conftabilitas : fïlias ornatasfiz cut fimilitudinem templitcellana plena eruftuâtia exboc in boc : foccudas ouestcrafz fis bouesmee macerie ruina deformet prædium :ncc litigantium clamor perfonet in plateis eorum:ita non cruntuere uirtutcs tuæ:ficutnee irtorum beatitudo.Hic enim‘ ad ucrum diccndumnlla mea uerecundia qua in tua epiftola benigno fermóelaudaz ffumeimpedire non debetifiquælibet inquâ adminiftratio tua: illis quas cômemoraz uiinftrucla uirtutibus: boc intentionis fine determinatur : ut bomines fm carnénulgt; las miquas moleftias patiantunnecad te exiftimas pertineretquo iftam quietem qua præftare niteris referant:ideft:ut uerbis non ambiam:quomodo deu uerum:ubieft quietæ uitæ omnis fruclus:colant:nibil tibi prodeft ad uitam uere beatâ tantus labor. In uerecundius boc diccre uideor : Ôdoblitus quodammodo côfuetudinemintercef? fionum mcarum. Sed fi nibil eft uerecûdia nifi quidam difplicendimetus: ego in bac caufa metuendo non uereor.Metuo enim ne primum deo:deindeipfi amicitiæ(qu3 mecum mire dignatus es)iure difpliceam:fi minus liber in admoncdo fuero:g me adz monerc faluberrime exiftimo.Sum certe uerecudior cum tibi pro alijs intercedo:Cu uero pro teipfo:tanto libenor quantoamicitior: quia tanto amicitior quâto fidelior: ggbæcipfa non dicerem nifi uerecundius agerem.i^uæ fi maxima eft:ut ipfe fenpfi/ fti: difftcilium inter bonoseffîcacia adiuuet me pro te apud te:ut i illo te fruar qui migt; bi banc ad te îanuam fiduciamcg præftitit:præfertim quia id quod fuggero:iam facile J^ arbitrer eê animo tuo tot diuinis munerib’adminiculato S Zinftruclo. Si em uirtutes gsaccepiftca quo acceperis fenticsicicp gratias agens:eas ad ipfi^ cultu : etiam in tuis

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LU

iftis fæcularibus bonoribus conféras:tnæœ poteftatifubditosbomincsiad cum cole/ dum exemplo tuac religiofe nitæ: â^ ipfo nudio confulendi : feu fonédo feu terrendo erigas «f^adducasmibit^ aliudin eo quod perte fecurius uiuut uelis:nifi ut binciUum promereantur:apudquem beatæ uiuât:â^ueræ illæ uirtutes erunt:amp;rillius opitulatiV one:cuius largitate donatæ funt:ita crefcent amp;nbsp;perfidentur;ut te ad uitam uere beats quæ non nifî æterna eft: fine alla dubitatione perducant : ubiiamnec prudentcr diP cernantur a bonis mala:quænon erunt: necfortiter tolerentur aduerfa: quia nonibi erit nifi quodamem’:non etiam quod tolcrem'’: nectemperâter libido frenetur:ubi nulla eins incitamenta fentiemns:nec iufte fubneniatur ope indigétibus : ubimopem atc^ indignum non babebimus. Vna ibi uirtus erit:Etidipfum erit uirtus præmiumcf 1^5*7^‘ uirtutis:qnod dicit in fanclis eloquijs borno qui bocamat:Mibiautemadbærere dea borium eft.Hæcibi erit plena dV fempiterna lapiétia:eademlt;çucraciter uita iam bea/ ta.Peruentio quippe eft ad æternum ac fummum bonum:cuiadbærere in æternuin eft finis noftn boni, Dicatur bæc â^ prudêtia:quia profpeâiftimeadbærebitbonoqd non amittatur:ô^fortitudo:quia firmiftimeadbærebit bono:undenô auellatur : â ^ té/ perantia:quia caftiftïmeadbærebit bono:ubiiam no corrumpatur:amp;^ iufticia:quia re' ftiftime adbærebit bono:cui merito fubqeiatur. (Q^q Ô^ in bac uita uirtus nô cfhnifid* ligere quod diligendum eft. Id eligere prudctia eftînullis indeauerti moleftijs:forti/ tudo eft:nullis illecebrisîtemperantia eft:nnlla fuperbia:iufticia eft , lt;Quid autem elu camus quod præcipue diligamustnifi quo nibil meli^ inueniamus? ^Hoc deus eft : eu* fi diligendo anqd uel præponim’tuel æquamus:nofipfos diligere nefcimus,Tâto ein nobis melius eft:quantomagis in iliumimus quo nibil melius eft.Imus autem no am' bulado:fed amandoiQiiem tanto babebimus præfentiorem:quâto eundê amorem quo in eum tendimus:potuerimus babcre puriorem.Nec enim locis corporalib^nel extediZuelindudic . Ad eum ergo qui ubieg præfens eft;amp;;ubiq; totus:non pedibus ire licet : fed moribus. Mores autem noftri: non ex co qd quifq;nouit:fed ex eo quoä quiflt;^ diligit:dqudicari folcut. Nec faciunt bonos uel malos mores : nifi boni uelmal’ amorcs :Prauitate ergo nfa: a reflitudine deilöge fumas. Vndereàum amâdo cor^ rigimurtut recto rech adbærere pofiimus.Ad ilium ergo quâta opera poffumus: etw illi ut perueniantagamustquos tanqnofmetipfos diligimus: ft nofmetipfos diligere« 225attl5.il. lam diligendo lam nouimus: (Cbriftus naq^Cid eft ueritas) dicit: In bis duobus praece' ptis totam legem propbetafeg pédere:utdiligamus deum ex toto corde:ex tota aniï matextota mente:amp;:diligamus proximos tag nofmetipfos. Proximus fanebocloco non languinis propinquitate:fedrationis focietate penfandus efttin qua focij fûtom' nes bomincs.Nam fipecuniæ ratio focios facitiquantomagis ratio naturæ:nonnegu ciandi:fed nafcendi lege communis.Hinc amp;nbsp;tlle comicus(ncut luculentis ingenijs no défit refplcndentia ueritatis)cum ab uno fene alten feni dictu componeret:Tâtû ne ab re tua eftoeij tibitaliena ut cures: ea quæ nibil ad te attmcntc Refpofum ab altern îCerenrtnn reddidit:Homofum:bumani nibil a me alienu puto. Cui fentêtiæ ferunt etiamtbeaz tra tota plena ftultis indoctifegapplaufifte . Ita quippe oiumaffeclu naturaliter a ttigit focietas bumanorum animorum:ut nullus ibibominu nifi cuiuflibet bominis prox^ mum fe ee fentiret. Cum ergo illa dilccfiôc:quâ diuina lex imperat:debeatbomo di/ ligere deum amp;^ feipfum 0rproximumtnon tame ex boc tria præcepta data funt: nee dictum eft in bis tribustfed in bis duobus præceptis tota lex pendet amp;propbetx:m eft tn dilectione dei:ex toto corde:ex tota anima amp;nbsp;ex tota méte:ôlt;:æximitang fui ip' fius:uidclicet utintelligerctur nullam effe aliam dilectionem qua quifq; diligit feiptu* nifiqd diligit deum.iQui enim aliter fe diligit:potius fe odifte diccndus eft , Fit qmp' pc iniqu’ priuaturq; luce iufticiæiqut a potiorc ac præftâtiore bono auerfustatet; inde uel ad feipfum cóücrfus:adtnferiora öèegena utiq; conuertitur: fitq; in ipfo qd uera/ Iba.io, cüTimcfcriptum cftiQui autemamat iniquitatem odit animam fuam.Qitta igitur ne' mo nifi deu diligêdotdiligit feipfum:nó opus erst ut dato de deidilectióe præcepta’

etiam feipfum bomo dihgere inberetnr: cumin co diligat feipfumq? diligit deumb Debet ergo Ôdproximum dihgere tang feipfumtut que potuentboimne : uel bene- iî.q.4,t)ebet ficentiæconfolatione:uelinformationedoftnnæ:ucl difciphnæcocrtionæadducat adcolendum deum:fcicns in bis duobus præeeptisttotam legem propbetafq ;penz

C dere.Hoc g fobria difcretione digit. 'prudes eft: qui nulla bine affliclione auerticur: fortis cft:qui nulla alia delectatione:temperans eftzquinulla elatione:iuftus eft.His uirtutibus dininitus infpiratis :per gratiammediatoris dci: cum patre ^nobifeum bominis lefu cbrifti:per quern poft mimicitias miquitatis reconciliamur deo in fpi«gt; ttfcbaritatis.Hisinqua uirtutib^diuinitustmpartitis:0:'bonauitanQcagic:lt;3cpoftea præmium eius:quxnifiæterna effe non poteft: bcata uita perfoluitur. Hie enim fût eædem uirtutes in actuubiin eft'eclu:bic in opere: ibiin mercede : bic in officio: ibi in fine.Itac^omnes boni: »i:fancli etiam in tormentis quibuftibet diuino fulti adiuto^ rio:fpc illius finis beati uocantur:quo fine beati erunt.Nam fi in eifdcm tormcntis:6lt;; atrociftimis doloribus:fempeflent cum quibuftibet uirtutibus:eosdfe mifcros:nuiz la fana ratio dubitaret. Pietas igitur:id eft uerus ueri dci cultus:adomia prodeft : amp;nbsp;quæmoleftias bui' ’uita:auertat aut leniat: Arqua:ad111am uitam falutemqipducat: ubinecaliquidiam mali patiamur:0lt; bono fummo iempitcrnoq; pfruamur.Ad banc teperfeftius aftequendam: A' perfeuerantiftime retinedam cxbortor ut meiplum: ew’nifiiam particeps elfes: tuofcu iftos bonores teporales ei feruire oportcre iudigt; cares:non donatiftis barreticisiadeos in unitatem cbrifti pacccgredigedos:per cdi? ftumdiceres: Pro uobis bocagifipro nobis facerdotcs incorrupta: fidei : pro uobis imperator Auguftus:pro uobis nos quoeç eius indices laboram” : Et alia multa quæ in codé ediclo ita pofuifti:ut te apparent in terreni iudicis cingulo mo parua ex par/ te: cæleftem rempublicam cogitare.ij^are fi de ueris uirtutibus : Aruere bcata uita nolui diutius loqui tccum:quæfo ne onerofus deputer tuis occupationibus : Immo uero rne non effe confido : quando tnadeo magnum animum amp;'mirabihter laudan/ dum gcns:ut nee illas curas deferas:0lt; ;bis libentius acfamilian* ’occupcris.

C-Macedonn ad beatuin Auguftinum:An fit officium facerdotij intcruenire ^ reis eonfulentis.EptaXUI.

ItY'quot;'V®mino merito uenerabili: Arunice colendo patri Auguftino: Maccdonius, ptatas admodum fanclitatis tua: litteras accepi: per Bonifacium ueneia.^ legis antiftitem : quern ego magis receptum dilexi : q? ad me defideratu pertulerat fcrmonem fanclitatis tuæô^incolumitatcm : domine merito uenerabilis amp;nbsp;unice colende pater.Itaq, fine mora quodoptabat obtinuit:ueru qm exiftit occaz fio:bocipfum quâtulûcûcg eft:quod admonitus indulfimolo fine mercede remaned re.Cupio enim accipere ea qua: mibi comodet fine pendentis incomodo : imo qua: mibi comodet cum gloria dependents,Officium facerdotij ueftri effe dicitis:intcrz uenire pro rcis:amp; nifi obtineatis:offendi:qttafiquod crat officq ueftri:minime repot tetis. Hie ego uebementer ambigo: utru iftud ex religionedcfcendat. Nam fi a do/ mino peccata adeo probibentur:utnee peenitêdi quidem copia poft primampœni tentiam tnbQatur:quemadmodûnos poftumus ex religione contendere : ut nobis glecunq; illud crime fuerit dimittature(ß_uod utieg cum impuuitum uolumusproba mus:0 rfi conftat non minus auclorem g probaterem tenen' in omnibus qua: pecca tur:certum eft nos culpa: focietate uniciri:quoticns eumimpunitum efte cupimus: quiculpa:tenetur obnoxius.Tum prxterea accidit boc quod grauius eft, Naomz - nia peccata uidentur ueniabiliora:cum is qui reus eft correclionem promittit.Veru nunc ut mores noftri fût: Ar fceleris pocnam cupiunt bomines fibirclaxari: Ar id pro/ pter quod fcelus admiffum eft poffidere.Pro bis quoep interueniedumputat facer/ dqtium ueftrum:dequibus adeo futuri nulla fpes eft : ut etiam in pra:fenti cade cri/ minis ratio perfeucret. Nam qui tarn peruicaciter tenet propter qua: crimen adz mifit:o.ftendit fe ubiheentia fuerit : fimilia pcccaturum. ©bba:cigitur confulo pruz

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LHII dcntiam tuam;amp;; meboc ambiguo quo laboro : abfolui dcfidero ; nee ob aliam-cao' fam confukum re putes.Cæterum hoc mibi propofitum efttut interce(Tonbus:prx/ fertim talis meriti qualis tu es:etiam gratiasagamus.Plæratp enim quæ fponte face/ re uidcrinolomeremiflio feuerkatis alios armet in crimma : opto bonis intcrecffor ribus relaxaretut qcf libcns concedo : falua feuentate iudicij afterins merito uidea/ tur indultu.De feriptis fanclitatis tux:aliqua mibi promiferasiSC no aecepitquæfo ut uelnuncmittas:amp;fad bancmeam epiftolam refpódeastut quia fanftitatem tuamiu/ terim uidere non datur:faltem fermonibus tuis pafcar.lncolumê fanclitatem tua di/ uinitas æterna tueatur xuo largiflimo : domine merito uenerabilis Aruere colendc

. pater.

ti SanSiAugaftiniad Macedonium:folutionem praetaHaequxftionis expedient!« éfadiHius inquifita refpôdetis. Ep ^fa.LIlII.g Vguftinus epifcopits famulus cbrifti familia:cp eios:dilcclo filio Macedonia in domino falutem.Negociofiflimum in republica uirum:0lt; ;non fuis fed aim/ ^______rtim utilitatibus attenti(fimum:qualemte effc;amp; tibi gratulamur Ar rebus bu manTstnec deferere debemus alloquio:nec occupare proamio . Accipe itaq; quod per me uel node uoluifti:uelutrum ipfe noffem experiri. Qiiod fi parumaut fuper/ fluumiudicares : nullo modo inter tarn magnas tamq jneceftarias curas tuas curau/ dum ede eenferes. (Qnæns a me cur offieij lacerdotq noftri effe dicamus mtcrucni/ re pro reis;0lt;!nifiobtineamus oftendi:quafi quod cratofficq noftri minime reporte/ mus:Vbi uebementer te dicis ambigere utrumiftud cxreligione defcêdat.lDeindc adiangis:qua rationeita mouearis.Nam fi a dno peccata inquisadeo probibcnriut nee pcenitêdiqdem copia poft prima pœnitentiâ tribuaturtquéadmodffm nos pof' furnus ex rcligione contendere: ut nobis qualecut^ illud crimen fuerit dimittaturf Adbuc grauius urges : 0lt; ;dicis nos probare quod uolumus impunitum : Sdfi confiât non minus auftorein q probatorem teneri in oibus quæ peccantur: certum efie nos culpx focietate uinciri: quotiés euimpunitu effe uolum’: qui culpæ tenet 'obnoxi^' His uerbis:quem non terreas:tuæ Icnita tis amp;nbsp;bumanitatis ignarumCVnde nos qui tenouimus:âfbæcqüærendi gratia non dccernendi fcnpiideminime dubitamusî alqs uerbis tms adifta citi*’rcfpödem’.Tanq cm nos bæfitare in bac quadbone uo/ Iueris:autpræuiddb quid dictun eftemusiautadmonuifti quid dicere debcrem*’- f aifti:Turn prætcrea acciditboc qlt;fgrauius eft.Namomnia peccata uidcntur uenia/ ^ biliora:cum is qui reus eft correftioncm promittit.Anteq ergo difcutiamtquid fit il/ lud grauius:quod in epiftola tua fequitur : boe interim quod dcdifttaccipiam : coq? utar ad molcm banc amouendum:quanoftræ interceffiones pofte reprimi uidebä/ tur.ldeo quippequantufacultas datur pro pcccatis omnibus interccdimus : qa om' nia peccata uidcntur ueniabiliora:cumisquireus eft corrcctionêpromittit.Hæe tua cftibæc amp;inoftra fententia. Nullo modo ergo culpas quas corrigiuolumus : appro/ bamus:nec quod perperam cómittitur : ideo uolUmusimpunitum cftciquia placet: fed bominemmderantes : facinusaötem feu flagicium detcftantes : (Quantomag^s nobis difplicct uitiumitanto minus uolumusmemendatS interire uitiofü.Facilc cm eft atepprocliue malos odifte:quia mali funtirarum autem lt;51 pium eofdem ipfosdi/ Iigere quia homines fut:ut in uno fimul amp;ƒculpam improbes : â^ naturam approbe« noeft ac propterea ctripa iufti^odcris:qd 'ca fcedac natura qua diligis.Nô eft igitur iniqut' tniquitatis tans:fed potius bumanitatis focietate deuincfusiqui propterea eft criminis perfect!

tor:ut fit hominis liberator.Morum porro corrigendorum:nullusalius q in bacuita Iocus:nam poft banciquifcp id babebit:quod in bacfibimet conquifierit . Ideo com/ peilimurbumani generis cbaritate intcruenife pro reisineiftam uitam ficfmiantpcr fuppliciumiut ca finita non poftint finire fupplicium.Noli ergo dubitare bocofird' urn noftrum ex rcligione defcendere:cum deus aptrd quern nulla eft iniquitas : cm* fumma poteftas eft:qui non tantum qualis quif^p fit mdet : uerumctiam qualis futu'

IH nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lini

rös fit pmiidct : qui folus poteftludicado non labitqma in cognofcendo non poteft falliifadt tarnen ficut euangehum loquitur : folcm fiturn onn luper bonos amp;nbsp;malos: â ^ pluit fuperiuftos â^ imuftos.Cuius mirabilis bonitatis ut fimusimitatores : domigt; n«s cbrift’ exhortas : Diligiteinquit inimicos ucftros:0^ benefacite eis qui uos ode/ 4?3tt!5,$ runtiA * orate pro eis qui uos perlequûtur: ut fins blij patris ucOriqui in cxlis eft:qui facitfolem fuu oriri fuper bonos A'malos;SCpluit fuperluflos rV miuilos.Hac indul gentta amp;nbsp;lenitate diuina:multosabuti ad perniciem fuâ quis nefciat f Quos argués apoftolus amp;grauiter increpans dicit:Exiftimas autem o bomo omnis quimdicas ^®‘** cos qui talia agüt:ólt; :facis eaiquonia tu effugics indicium deifAn diuitias benignita'' tis eius éL patiëntie iVlonganimitatis contemnis f Ignoras quoniam benignitas del ad patientiâ te addueitir'.îecûdû autein duriciam cordis tui 0lt; :corimpcenités tbefau tiças tibiiram in die irxitV reuelationis iudiludici] dei: qui reddetunicuiep fecund« Opera eius. Nunquid quoniam lifi in fuanequicia perfeuerant: ideo deus in fua pa/ dcntia non perfeuerat:ppauca in bocfa:culo puniens:ne diuina prouidentia nóeffe credatur:0 ^ multa feruans ultimo examinnut futurumiudicium cómédetur fNóut opinormagiller ille cxleftisiimpietatem nos diligcre præcepitmt nodros diligam’ inimicostbenefaciamus eis qui nos oderunt: oremus pro eis qui nos perfcquuntur: cum proeuldubio fi pie deum colim' ’inimicos atq; odps aduerfum nos acerrimis in/ citatos ac pcrfecutores:nifiimpios babere nô poflimus: Numigitur diligcndi funt ’’npije 'Numimpqs benefaciendû cftcNum,p impies ctiam orandum cftclra plane. Qui enim hoc præccpit dcusé:nec tamênos hoc paclo focietati adiungit impiorö: quibus Sc ipfe parcendo:^uitam falutcmq;largicndotnon utiep fociatur.Cófiliü qpz peeius:quâtû bomini pio nofle donatum étexponitapoftolus dicens: Ignoras quia patientia dei ad peenitentiam te adducitcAd banc uolumusadduci pro quibusiterz uenimustnon eorum peccatis uelpardmus uel fauemus. Nam quofdam quoijicri niina manifefta funt:a ueftra feueritate liberatos : a focietate tamêremouemusalfa nstutpeenitendo placare poBintiqucm pcccando côtempferanttfeœ ipfos punten/ lt;^o 'Nam nihil aliud agit quem ueraciter peenitet: nifi ut id qtî mail fecerit: impunie turn cffe non finat.Eo quippemodo:fibinon parcenti ille parcit:cuius altum iuftum qjiudiciumnullus cótemptor euadit. Quodfiiniquis ódfcclcftis ille parcendoteifep uitam falutemcp largicndo : ctiam plærifq? eorum quos nouit non acturospeemtéti/ amuamen exhiber patiennamiquâtomagis nos in cos qui correelionempromittût: Öfutrurn faciant quod promittunttinccrti fumus:mifericordcs elle debemus : ut ri/ goremnoftriupro eis intercedcndo flectainus:pro quibus ék ;dominum:quem nihil demonbus eorum etiamfuturis latet:non tarnen impudenter:quia hocipfc prxcc/ pit oramusdntantu autem bominum aliquädo iniquitas progrediturmt etiam poft j^fn^^’’^**’^^'^* adampcenitentiam:poftaltaris recóciliationem uel fimilia uel grauiora committât: 4.fcnren.t»ir. ^tamêdeus facit etiâ fuper tales oriri folem fuü:nec minus tribuit q ante tribuebat: i4»£a.çvero largifiimamunera uitæ acfalutis.Etquis eisin ecclefia loc^ fimiHimæpccnitétiæ non concedatur;deus tarnen fuper cos fuæ patiétiæ non obliuifcitur.Ex quorum numc/ to fl quis nobisdicat:Aut date mibieundem iterum pcenitcdilocum:aut defperatu me permittite:utfaciamquicquid libucrittquantS mcis opibusadiuuor:drhumanis legibus non probibcor ; in fcortis omniep luxuria damnabili quidcmapud dominu: fed apud homines plæroftp ctiam laudabili: Aut fi me ab bacnequicia reuocatis : di*' cite utrum mibialiquid profit ad uitam futuram : fi in ifta uita illecebrofiffimæuolm jpe p/nhoif.

(jptatis blandimcnta côtempfero: fi libidinum incitamenta frenaucro : fi ad caftigan/ suntni. dum corpus meum multa mibietiam licita ék/concefta fubtraxerotfimepcenirenz do nebcmentius q prius excruciauero: fi miferabiliusingcmucro di fleuero ubert*: fi uixero melius : fi paupcres fuftentauero largius : fi charitatc (qua: opcrit multitu* dine peccato^)flagrauero ardeti'’ : qs noftru ita dcfipittittbuic bomini dicat: Nihil dbiifta,pderutimpoftcru: qade fake uita: buf fuamtate pfruerc f Auertat de* ’ tarn

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LUU

Wlf.5o .«Bina, immanéfacnlegam^ demétia. Q^üiS ergo caute (alubntercp prouiföfit:ut1oc^illiu5 qiuiUeƒ' ’^* bumiflimaepoenitétiae femel in ecdefia cocedatur : ne medicina uilis min? utilis eiïcC 4.fet«eii.öif; ægrot:is:quæ tantomagis falubhs clhquanfo minus cótemptibilis fuerit:quis tarnen i^iUiid. nbsp;nbsp;nbsp;audeatdicere deo:quare buic bomini qui poft primampoenitentia rurfus felaqueis

iniquitatis obftringit : adbuciterum parcis CO^us audeat dicere ergatftos non agu Mo.t. quodapoftolus ait : Ignoras quia patientia deiad pcchitcntiam te adducitcAutiftis exceptis effe definitum quod fcrip turn eft:Beatiomncs qui confidunt in cumfAuf *^^•5® ad tftos nó pertinerequod dicitur: Virditer agite âr copfortetur cor ueftrum:omcs qui fperatis in dominum; Cumigitur fuper peccatores tanta fit patientia :tanta miz fericordia dciiut in bac temporali uita: moribus emendatis : no damnentur in xter-* num:quinullius quæfibipræbeafürexpeSat mifericordiam:quoniam nemo eft iHP be3tior:nemopotentiormemoiuftior:quales nos efteoportet homines erga bomP nes:quib5c uitamnoftramiquatacöc^ laude cómédemus : earn fine peccato efte nó i.3oßii. dicimus;Qiiod fi dixerimus:nofipfos((ïcutfcriptum eft)decipimus : Ö^ ueritas ino/• bis nó eft.Proinde licet aceufatoris alia perfona fitiaha defenforis:alia interceftoris» alia iudicis:dequorum proprijs officijs nimis longum eft Örnon neceftarium boe fel ufone difterere:Sic tarnen etiam ipfos criminum u!torcs;atq; in boe officio nó ira^z pria concitatos : fed legum miniftros : neeiuarum fed alienarum exanimataruminz luriarum uindiccsiquales iudiccs effe debet : terruit cenfura diaina ut cogitarentfi' bi propter fua peccata deimifericordiam neceffariam:nec putarét ad culpam fuiof* ficij pertinere : fi quid erga eos mifericorditcragerentîquorû uitænecif(5 babcrent legitimampoteftatem. Nam cum ad dominum ebriftum uidæiadduxiffent mulie/ rein in adulterio comprebenfam:eum($ templates diccrent : q?iuffa effet lege bpi^ 50B.8. dari:ac deinde quærerent:quid de ilia ipfe prxcipereti Refpondit eis;(Qui fine pec' catoeft ucftrum:prior in cam lapidé iaciat.Ita nee legemimprobauit:quæ buiufmo di reamiuffit occidi:amp; illos terredo ad mifericordiam rcuocauit: quoru iudicio b^c poffet occidi:Puto q, bac fcntcntia dominiauditaifi præfens fuit etiam maritus ip^ qui uiolatâ fui tbori fide uindicari poftuläbat : exterritus animuad uolutaté pareen' dlab ulcifcédicupiditate deficxit.Nam quomodo eftadmonitus aceufatornefuas perfequereturiniurias iquandoipfiiudiccs ita funtaludicädo probibitiiquiin adul' tera punienda:non priuato dolori compellebatur feruire:fed legi;Vnde Iofepb cii» uirgo maria domini mater fuerat defpófata ; cum earn comperiffet effe pregnatam^ cui fe noucrat non effe cómixtam:amp;^ ob boe nibil aliud qadultcram crcdidiffct : pu' niri tarnen earn noluitmecapprobator flagitij fuit.Nam bæc uoluntas eins etiami^ XDa«15,i» fticiæ deputatur.lta quippedeillo fcriptum eftïEtcum effet bomoiuftus : amp;nbsp;nollct earn diuulgareiftatuit earn occulte diimtterc.Hæc co cogitante : apparuitilli ange' lusiqui doceret cé numinisiquod ille putauerat criminis. 5i ergo cogitata infimuta'* te coinmuni:dvaceufatorius dolor:ÔCiudicatorius rigor frangitur:qcf tâdem eenfes pro reis effe debcrc:ucl defenforis uel intercefforis officium :quadoquidé amp;'uos ui' ri boni qui nunc indices eftis : de in foto aliquando uerfati cauias bominum fufcepi' ftisifatis q libentius defendere q accufare foletis ; Et tarnen defenfor ab interceflo' replurimum diftat.Namille diluendis uelobtegendis criminibus operam maxime impenditilntercefforaût etiâ com de culpa conftat:pro pcena remouenda ueltepez râda curâ gerit.Hoc funtapud deô pro pcccatorib '’iufti:boc 4)fe ipfi peccâtesinui' 3lalt;obi.$. cem ut faciant admonen6Nam fcriptu eft iConfitcminiinuicem peccata ueftraiói orate pro uobis.Has fibi partes bumanitatisiubi poteftiois bomo apudboiem nen' dicat.Nam qdipfe quifcp domui fuacpuniret admiffum:in alten' ’domo unit impuni' tum.Siüe emadbibeac apudamicumdiuc illc cniqin quern poteftas ulcifcendiefife præfente fuccenfeatifiue irafcenti fortuito fuperueniat:non iuftiffimus fed inbuma' niffimus iudicatur:fi no intcrueniat. Scio ego teipfu cu alijs amicis tuis in ccclia car/ tbaginefiUnterceffiffe 45 cler1co:cm merito luccefebat eps ; 0^ utiepnullu ibidifcrimf

ßguims,: fubincruéta dtfdplina timcbaturtNcc cumid (qd etia uobis difplicebat) fn/ ultumeffe uelitisttaq delifti approbatores uosludicabamus : fed tang bumaniffimos interceffores aüdiebamus.Si ergo uobis fas eft ecclefiafticam correptionem intereen dendo mitigare:quomodoepißopus ueftro gladio nó debet intercedere:cü illa ex? eratur:ut in quem exeritur bene uiuat : ifte ne uiuatf Poftremoipfc dominus : apud notnines interceflitnelapidarcturadultera:ólt;!eomodo nobis inrercelfionis comme/3oB,?« dauit officiummifi quia ille terrendo fecit:quod no s petcndo.Ille enim dominusmos fetuifumusï Veruntamêille fie terruit utomnes tirnere debeamus.iQuis enim ê no/ ftrum fine peccatocQ.uod cum illis dixi(Tct a quibus ei offerebaturpunienda peeca/ trixtut qui foret fe eße fine peccato:prior in illa lapidem mitteret: cecidit feuicia tre/ uiente confcientia »Tune enim ex illa iam congregatione dilapfi : folam mifericordi tniferamreliquerunt. Cedat buie fententiaepictas cbriflianorum : cui ceffit impietas iudæorum.Cedatbumilitas obfequentium:cuiceffit fuperbia perfequétium . Cedat L eöfeffto Fidelis : cuifucceffït (imulatio temptatons.^ Malis parce uit bonc:quâto me/

Hontanto effo mitior:quanto fis celfior poteftate:tato bumilior fias pietate.Ego quiZ dem intuens mores tuosiappellaui te uirum bonumtSed tu intuês uerba cbrifti : die fibijpfuiMemo bonus nifi unus de’. Qiiod cum uerum fit(boc enim ueritas dicit)nec ^©«rcUio» ^§0 tarnen illud exiffimari debeo fallaci affcntatióe dixiffe:amp; dominicis uerbis quafi contrarius extitiffe:ut cum ille dicat: Nemo bonus nifi unus deus : ego te appellaue/ um uirum bonum,Non enim fit ipfe dominus contraria fibilocutus eft: ubiait: Bon’ Xuef.^. J’omo:debonotbefauro cordis fui profert bona.Dcus ergo fingulariter bonus eft:amp; Rocamittere non poteft , Nullius enim bom participatione bonus eft:quoniam bo^ ’’Um quo bonus eft ipfe fibi eft:bomoautem cum bonus eft : ab illo bonus eft:quod 3 feipfq ede non poteft, lllius enim fpiritu bona fiunt:cuius capax creata cnoftra na.* Jura per proprium uoluntatem.Pertinet ergo ad nos ut boni fimusaccipere : amp;rba-* berequod dat qui de fuo bonus eft.lt;Quo quiftp negleclo:defuo mal’eft.Proinde in/ quantum bomo rede agit:id eft fcienter amp;; amanter:^ pie bonum operatur:intâtum bonus eft.lnquâtu autem peccat:id eft a ueritate 0^ cbaritate amp;nbsp;pietate deuiat: in tan/ ’um malus clr.Qjns autem é in bac uita fine aliquo peccatoç Sed eum dicimus bonu '-Ulusprenaient bona: eumcjoptimum quipeccatminimum.Idcircoipfe dominus: Huos dicit bonos propter participationem gratiacdiumæ : eofdem etiam malos dicit propter uitia infirmitatis bumanæ:donec totuquo conftamus:ab omni uitiofitate la uatumitrafeat in earn uitamïubi nibilomnino peccabitur. Nam utiep bonos docebat orare:n5 malos:quibus præcepit ut dicerent:Paternofter qui es in cælis. Ex boe ein aPattK.d, boni:quo filq dei:non natura genitifed gratia facli:tang biquibus rectpientibus eum dedit poteftatem filios dcifieri. lt;Quae generatio fpiritalis more fcripturarum etiam Jo^i» sdoptio nominat’:utdiftinguatur ab illa generatióedei de deo:coaeterni de coæter/ Uo.Vnde fcriptum eft:Generationem eius quis enarrabitcCum ergo bonos effe de/ ^fa»55» gt;nonftrauerit:quosuoluitdeo aeraciter dicere:Paternofter qui es in cælis:præcepit tarnen ut in eadem oratione:inter caetera dicerét;Dimitte nobis débita noftra : ficut ZPateß.^. ^nos dimittimusdebitoribus noftris:(!iuædebita:effe peccata guis manifeftum fit: poftea tarnen manifeftius declarauit dicens:Sienim dimiferitis peccata bominibus: ®bi§ dimittet uobis amp;nbsp;pater ueftcr peccata ucftra . Hanc orationem baptiçati orant : nee eftprorfus praeteritorum aliquid peccatorum: quod non baptiçatis in fanda ecclefia dimittac.Sed poftea uiuendo in bac fragilitate mortalimifi contraberentquod dimit tendumeffet:non ucraciter diccrent:Dimitte nobis débita noftra . Boni ergo inqua/ t^um non peccant :filq dei funtiinquantu autem peccant (quod fua non mcndaci congt; feffione teftanc)uticpmali funt.Nififortequis dicatialia bonorum :alia malorum effe peccataiqdnon ufqjquaq; improbabiliter dici^. Verutamen dns lefus fine ulla ambt/ gmtate:malos appellauit cofdc ipfos:quo^: patrê dicebat deu. Naieodéfmoe ubi ik

Udocetotationê:afio loco exhortas ad peadü deu ait: petite «^ accipietis:quxrite amp;nbsp;W8ttB,7*

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA Unî‘

înncniettsîpulfate amp;fapenctur uobis . ©mis cnim qui petit accipit:8^ qui quaeiit iniic^ WattP»7» nit:â^ pulfantiaperietur.Et paulopoft î Si ergouos inquit cum fitis mal’ înoftis bona data date fîiqs ueftris:qaantomagis pater uefter qui in cælis eft : dabitI’ona petcnti/ bus fefNum igitur deus pater maiorueftfAbfit. Quo ergo dicitur pat ?rueftercx/ lefttstquibus diciturjeum fitis malimifiquia utruncg ueritas monftrat: quid fimus dei ©enéca dono:quid bumano mtio:boc commendanstillud emendasfMerito ait Seneea(qut temporibus apoftolorumfuitteuius etiam quædam ad Paulum apoftolumleguntut epiftolæ)omnesodit qui malosodit:amp; tarnen ideo diligcndifuntmalimtnó fint ma^. li:quemadmodum non ut permancant:fed ut fanentur diligunturægroti. Quicquid 1'’ autem poft earn qua: fit inbaptifmo ablutionem peccatorum in bac uita manendo peccamustetiamfi non tale fit:quod a diunis remouere compdlat altaribus : non do/ lore ftenlufcd mifericordiæ facrificqs expiaóQd ergo agimus ut faciatis intercede tib^nobis:deo nos noueritis offerre pro uobis . Indigetis enim mifericordia qua prx/ Xueqg. betis:Et uidete quis dixerit:Dimittite A; dimittcc uobis iQg etiam fiita uiueremus’ JÛOattB.tf» utnon effet qre dicerem^iDimitte nobis débita noftratquanto a nequicia puriorani / !

mus e(fet:tanto dementia plenior effe deberet: ut fi non compungeremur fententU foU.S, donuni dicentis:Quiueftrum eft fine peccato:prior in illam lapidem iaciatdpfius qu’ boe dixit fedaremur exemplum:quicS eétutfep fine peccato:aitmulieri qua pertef' riti illt reliquerant:Ncc ego te condemnabo:uadeiam deinceps noli peccare. Potuif enimmetuere flagitiofamulier : ne illis difcedentibus qui fua peccata cognouerant ut peccato parcerent alieno: illam iuftiffimeiam ipfe damnaret qui erat fine peccato. At file non cófcientia pauidus:fed plenus dementia : cum ilia refpondiffeta neming fe fuiffe damnatam: nee ego te inquit damnabo. Tanq diceret: Si malicia tibi parcel re potuit:quid metuis innocentiamC Et nc deliclorwm non doctorded neapprobatqt uideretur:uade ait iam deinceps noli peccare : ut fe bomini peperci(fc : non bominis, culpam fibi placuiffe monftraret. Iam uidesigitur de religione dcfcendere : necnos ; focietate criminum obftringi: qp intercedimus plærunq; etiam pro fceleratis:amp;li non fcelerati: tarnen pro peccatoribus peccatoresî amp;rquod^ueradter potius qiniurio-'.gt; i5.q.S.nó fie dictum accipiasiputo cpapud peccatores . Nee ideo fane fruftra inftituta funt po'; ft ailra. teftas registuis gladijcognitoris:ungula: carnificistarma militiszdtfciplma dominant tis:feueritas etiam boni patris.Habet ifta omnia modos fuos:caufas;rationes: utiWa' tes.Hxc cum timentur:é^ cocrcentur mali:ó;quietius inter malos uiuuhtboni:non* quia boni pronunciandi funt:qui taliametuendo non peccant (Nó enim bon^éqdj^^ piam timoré pœnæifed amore iufticia:)ueruntamen non inutiliter etiam metu kg'' bumana coercetur audacia : amp;: ut tuta fit inter improbosinnocétia ; amp;; in ipfisimpro 'j bis dum formidato fupplicio frenac facultas:inuocato deo fanetur uolutas. Sedbuit ordinationi rerumbumanarumteontrana: non funtinterceffiones i^ifcopo^tlmifO uero nee caufa nee locus intercedendiullus effet: fi ifta non effent.Tanto em funtiü' tcrcedcntium:amp;parccntium beneficia gratiora:quanto peccantiumiuftiora fuppl'' cia.Nec ob aliud quantu fapio in ueteriteftaméto:antiqüorum temporibus propb^ itarum fæuerior legis uindtrta feruebat : nifi ut oftenderetur recte iniquis poenas co^ ftitutastutquod eis parcere nouitcftamenti indulgcntia commonemurtautremc«*' urn fit falutis quo peccatis parcatur amp;nbsp;noftris:autcommendatio manfuetudinis:ötp

;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eos qui parcunt:ueritas praedicata non taotu timeatur:ueruetiam diligatur, Plurin’quot; ^

autem intereft:quo animo quifep parcat.Sicuti enim eft aliquado mifericordia punquot; cnstita amp;nbsp;crudelitas parces.Na: ut exempli gratia:manifeftumaliquid ponam:Cpi5 non crudelem uerius dixerit eum:q puero peperccrit uolcti obftinatilfime de ferp^ tibus ludere C Quis autem nó mifericordcm qui talia ^bibens:c0temptoré uerbor^ etia uerberib*emédaueritc'Etideo nó ufep ad morte,ptendcnda édifciplina:ut cÖl» «^^»^»cubS cm ' ^deffe pofftt:qq etia cü bó ab boie occidic:multü diftetutru fiatnocédi tetuhniufte akqdaufercdnficut fit ab inimico:ficut a latroneun ukifcédiufobedie“*

EPISTOLA

ordinetficfft a lodicc: Heat a carnificè: an clndcndi Weifubtteniendt neceffitate : fient interimitttrlatro a uiatore:bofhs a milite » Et ahquädo qm catifa mortis fmt:potnts in Cülpa eft:q iUe qm occidit: nelutfiqmfq dccipiat fideiurforem fuum : atcp ille pro ifto fupplicium légitima luat:nec tarnen omis qui caufaaiienæmortis eft; reus eft ♦ G^uid fienim qmfq ftuprum petat:fefecgfi non impetrauerit intonmarr (Qind fi films times patris pia ucrbera;præcipitio percat7 (Quid ft alius bomine liberate: uel ne alius libe/ tetiir:fibijpfemortem inferateNum propter iftas alienarum mortium caufas;aut feez leri confentiendum eft : aut uindida pcccati quae non fit nocendi fed corrigendi ftm dio:etiam paterna tollenda:autopera mifencordiæ cobibenda funtcHæccum accigt; dunt: debemus eis bumanum dolorem;non propter ilia ne accidant reele fadorum •■eprimere uolutatem. Sic etiam cum intercedimus pro peccatore damnado: fequuz tur aliquando quaenolumustfiue in ipfo quinoftra intcrccffione liberatur: ut uel ima/ niusinipunita craftetur audacia fubdita cupiditati : ingrata lenitati: atq;unus morti eteptus plurimos necet;uelipfo per beneficium noftrum in melius commutato;moz dbafeçcorrepto:alius male uiuendo percattfibiejj bums impunitate propofita:ta/ huel grauiora committat;non utopinor bæc mala imputäda funt nobis : cum inters cedimus nobisdcd potius ilia bona quæ cum id facimus intuemur ^ uolumus : id eft commendatio manfuetudinis;ad conciliadamdilecfionem uerbo ucritatis : tV ut qui p liberantur a temporali mortetfic uiuant:ne in xternam (unde nunq libercntur)incur

• ■ant.prodeftcrgoamp;rfaeueritasueftratcui^minifterio quiesadiuuaturamp;noftrazpro? i5»lt;l‘5»P»dcft deft Winterceftio noftra;cums minifterio feaeritas temperatur iV ueftra.Non uobis difpltceatquod rogamini a bonis;quia nee bonis difplicet:qi$ timemini a mails. Nam bominuminiquitatem etiamapoftolus Paulus: non tantu deiudicio futuro : ucrumz etiam de prarfentibus ueftris fæcularibus tcrruit:aflcres 0^ipfas ad difpenfationem di uitix prouidentix pertinere.Omnis inquit anima: poteftatibus (nblimionbus fubdiz ^®’*^* ♦ant.Nô eftctnpoteftas nili a deo.(C.uæ autê fun t:a deo ordinata funt. Quapropter ftuirefiftitpoteftati:deiordinationirefiftit.Qiii autemrdiftunt:ipfi fibimdiciumac^ 9Wut.Principes enim non funttimori boni opens fed mali. Vis ante non timcre po/ ^ftatemrBonum fac ét babebis laudem ex illa, Dei enim minifter eft tibi in bonum.

malum fcccris time:nó enim fruftra gladmm portât:deienim minifter eft:uin/ dexin ira ei qui male agit.ldeoq; neceffitate fubditi eftotc : non folum propter iram: fed amp;nbsp;propter confcientiam:Ideo enim ét tributa prxftatis.Miniftri enim det funt:in boapfum perfeuerates. Reddite omnib’debitatcui tributum tributum:cuiucctigal nedigal:cuitimorem timoré:cui bonorébonorem : nerniniquicg debeatis:nift ut in uieem diligatis.Hxcuerba apoftoli:utilitatem ueftrxfxueritatis oftendöt: Proinde iy»q‘5.ptlt;’lt;^eft ficut dileclionem iuffi funt terrentibus debere qui ttment:ita dilecfionem mfti funtti/ mentibus debere qui terrent.Nibilnocédicupiditate fiat;fcd omnia confulendi cba' titatetS^nibil fiat immaniter : nibilinbumaniter: Ita formidetur ulno cognitoris: ut necintercefforis religio contemnatur:quia 2t pledendo ét ignofcendo boe folum bc neagttur:utuita bominum corrigatur. Qd ’ fi tanta eft peruerfitas ét impietas:ut ei amp;nbsp;corrigenda? nee difciplina poffit prodefte nec uenia: abonis tarnen intentione atq; confeientia quamdeus ccrnit:fmefæueritate fmelenitate:nonnifi officio dilcaioz 'U.nisimpleatur. lt;Quodautem in epiftol3 tüa fequitur:ubi dicis:Verum nunc ut mores noftrifunt:étfceleris peenamcupiunt libi bomincs relaxan : à:; id propter quod fee/ lus admiffum eft poftidere :peflimum bominum genus commémoras : cui pceniten* di medicina omnino non prodeft.Si enim res aliéna propter qua peccatum eft :cum ^‘*ƒ*?^J#, reddi poffit non redditnr:nonagitur pcenitentia fed fingitur:Siautem ueraciter agi/ tur:non remittetnr peccatum nili reftituac ablatü:Sed ut dixiicu reftitui pot. Pla?rü/ ö.peccstmu epemqaufert amittitifiue alios patiédo malos:fiueipfe male uiuédo: necaliud babet imdereftitu3t.Htticcerte n poffum^ dicere: redde qd abftnlifti:nifi cu babere crediz mus(\;ncgare.Vbiqdem fi aliquos fuftinet répété craciat^:du exiftimac bfe qdred dannalla êinigtastga Sifinó éunde htat ablata pccuniatmcnto tn dum ea pmoleftias

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA UIH

corpales adbtbere cópellid’:peccati quo male ablata é:poenas luit. Sedmbumanu no eft ctia,p talib^ intercedere:tanq ^p reis criminum: nó ad boe ut minime reftituär ali/ ena:fed rte fruftra homo in bominé faeuiat: Ille præfertim quiiam remifit eulpam fed quxfit pecuniamtä^fi fraudari metuit:hon expetit uindicari * IDcnicp in talibus eaufis fi perfuadere potuerimus cos pro quibus interuenimus : non babere quod pofcitur’ continuo nobis eorum molcftix rclaxac.Aliquado autem mifericordes ä^in ipfoda bio noluntbomini pro incerta pecunia:certainferre fupplicia : ad bac mifericordiani etiam nos proüocare ^ exbortaridecet: Melius enim etiam fibabet:amittis:g fi non babet:aut excrucias autoccidis.Scd pro iftis magis apud eos qui repetut:gapudeos quiiüdicantintercedere conuenit:neipfe uideaturauferre qui cum babetpoteftate non cogit reddere:guisin cogendo ita debeat adbibereintegntatem :neamittatbu/ manitatem.llluduero fïdentiftimedixerim: eum qui pro bomine ad boe interuenit: ne male ablata reftituat:amp;: *qui ad fe confugientem quâtum bonefte poteft ad reftita endum non compcllit:focium effe fraudis amp;; criminis.Nam mifericordius opem no/” ftram talibus fubtrablmustg impendimus. Nó enim opem fert qui ad peceädum ad/ iuüat:acnó potius fubuertit atqjopprimit:Sed nunquidideo nos aut exigere autad exigendum tradere uel poffumus ueldebemüsC'Agim’ quâtum epifcopalis facultas datnr:0^bumanumquidem nonnung : fed maxime ac femper diuinumiudicium co/ minantes. Nolêtes autemreddere: quos nouimus amp;/ male abftuliffejö; undereddât babere :arguimus:in crepamus à/ deteftamur:quofdam clam: quofdam palam : ficut diucrfitas perfonarum diuerfam uidetur pofte recipere medicinam : necin aliorum perniciem ad maiorem infaniam concitari: Aliquâdo etiam fi res magis curanda non impeditifancb altaris eommunionc priuamus.Verum fæpe acciditutnos fallant: uel negando fe abftulifte:ut 'affïrmando fe unde reftituant non babere: 5æpe etiâ d^ ^uos * fallamini putando uel nos non agere ut reddant:uelipfos babere unde reddant:âr orndes aut peneomnes hominesamamus noftras fufpitiones uel uocare uel exifti' mare cognitiones: quando credibilibus rerum fignis mouemur : cum credibilia non nulla fint falfa : ficut incredibilia nonnulla funtuera . Ideo quofdam commemorans: qui él fceleris poenam fibicupiuntrelaxaruÆe id propter quod fcelus admiftumépof fidere:Addidifti Ó, iaifti:Pro bis quoeç interueniendum putat facerdotium ueftruni’ Fieri enim poteft:ut tu fcias quod ego ncfcio:ö:/propterea putem pro aliquo interne S nicndum:quod fi me fallere potuit:cum te non potuerit:ut ego eum non eredam pof fidere:quod tu poftidere nofti. Ita fitut cum de reo fententia non una fitnoftratneu/ tri tarnen noftrum placeat:cp res non redditur aliéna: De bomine ut bominesidiuer/ fa fentimus:fcd in ipfa iufticia fimul fumus.Eo modo etiamfieri poteft:ut quod fein aliqucm nonbabere:boeeum tu babere non certiftime teneas : fed credibiliter fiv fpicaris:ólt; ;ob boe tibi uidear iteruenire pro eoqui ólt; ;fceleris poenafibi cupiatrelaxa/ riiÄ'id propterquod fcelusadmiftum cft poftidere.Ad fummam igitumeeçapudta Ies(fi qui repcriûtur qualem te efte gaudcm^)ncq; apud ipfosquimagno ftudioalic' na acnibil profutura;multoq? etiam periculofa ac perniciofa pcrût:neg: apud corme/ um(cui teftis eft dcus)aufim dicerc:fentire:decernere:intcrueniendum eftepro ab' i4»Q'5»trófane qiio:utquod fcelere abftulit:fcelerisimpunitate poftideahSed ut remifta iniuria:q^ iniuriofe abftulit reddat:fi tamé babct qdabftulit:uelaliud undeillud reftituat. Nói fane quicgd ab inuito fumitur:iniuriofe aufertur. Naplacricp nee medico uoluntred/ dere honorem fuum: neeoperario mercedem:nee tarnen bæc qui ab inuito accipi/ niq.j.nólicrt unt:periniuriam accipiunt:quae potius per iniuriamnó darentur.Sed nó ideo debet iudex uendere iüftum iudtcium:autteftis ucrum teftimoniu:quia uendit aduocatus «iüftum patrocinium:ó: 'iurifperitus uerumconfiliu. Illi enim inter utrâq; parte ad ex/ amina adbibentur:ifti ex una parte confiftut.Cumafitiudicia 0lt;iteftimonia :qua:ne£ iufta nee uera uededa fût:inig 0Zfalfa uenduómulto fcelerati^uticp pecunia fumietga federate:etiâ guis a uolétib’ datur. Ille tarnen folet tang male fibiablatam pecuniam repeterc qui iuftum iudicium emit:quonia ucnale effe non debuit,Q.üi uero promV

EPISTOLA '

quo ludi'cio dedit: uellct quidemrepetere :m'fi ti'mcret uèl ptidcrctcmi(Te.SuntaIia; perfonxinférions loci:quæ ab utraq5parte non infolenter accipiunt:ficut officialis:ö^ aquo amouetur:ÓV cuiadmoueturomciumiab bis extorta perimmoderatam impro bitatem repetifolent: data per tolerabilem confuetudiné nori folentJmagifcprepre/ bendimus: quitalia inufitate repetiuerunt: q qui ea de more fumpferunt:qm multà: neceffariæpfonæ rebus humanis:uelmuitanc buiufmodicómodis: uel tenentur» ÜH fiuiâ uitæ mutauerint:autexcellétioris côfcenderintfancbtatis gradum:facili*’ca quæ boe modo acquifierunt:tanq fua pauperib' ’largiunuq eis a quibus accepta funt tanq aliéna reflituant.iQui uero cótra lus focietatis bumanætfurtisîrapinistcalumnqs : op/ prefltonibus:inuafionibusabüulerit:reddenda potius q donâda cenfemus : Zacbæi publicanieuâgelico exemplo:quicumbofpitio dominum fufeepiffet: in uitam fancta repente mutatus:Dimidiuminquit rerSmeaK do pauperibus:ó r ficui aliquid abftuz Xnc'.iy» b:qtia^drupliim reddo.Verutamen fnufticia fincerius confulatur: iuftius dicituraduo to:R.eddeqdaecepiftiïquandocótra ucritatem ftetifti: miquitati affudli:iudicê fcfel 1'fti:iuftä caufamopprefliibidc falfitate uicifti : Öiuod uides multos boneftiflimos öi difertiffimosuirosmon folumimpuneiueruetiam gloriofe uideri fibi committere:q ciJig gt;0 quolibet officio militanti: Redde qd accepini:quandoiubente iudice cuicut^ raufeneceffariö hominem tcnuilhinercliftcrct uinxiftnnc fugeret inclufidirpoRre/ *rgt;o aut permanente lite exbibuifti:aut finita dimifidi. Sed illud curaduocato non dû ratur in promptu e!hquia fcilicet ita nó uult homo repetereiqdpatrono ut male um/ reret:dedit:ficut no uult reddcre:qd ab aduerfario:cum male uiciffettaccepit . (Quis tandem aduocatus:aut ex aduocato ita uir optima facile reperirtqm fufcepto fuo:digt; can Recipeqdmihi eu tibi maleadeffem dediltuSC reddeaduerfario tuo:qd me âgé/ te inique abftuliiliV Et tamé quem prioris non reelæ uitæU'ectiHime pccnitet:etiâ hoc beere debet:utfiiHe qui inique litigauit:non uult admonitus corrigere iniquitatêici^ taniê miquitatis nolitidc habere mercedem: nifi forte reditucndum eft aliéna : qd p brtumdanculo auferc:amp;freftitnendu nô eft alienum: qdin ipfo foro ubipeccata pu V ogt;unc:dccepto iudicc:Stcircûuctis legibus obtmece CÎXuid dicam de ufuris: quas etiâ

’X^ ^rges ck indicés reddiiubente 'An crudelior é qui fubtrabit aliqd uel eripit diuiti: îiquitrucidat paupcrem fœnorecHæc atcpbuiufmodimale utiq; poffidéc:dV uellem 'Jtreftituerenif:fed non eft quo iudice repetanólam uero fi prudeter intueamur: qd briptum eft : Fidelis hominis totusmudus diuitiaru eft : infiddis autem nccobolus: poneomnes qui fibi uidentur gaudere licite conquifitisteifep utinefciunt: aliéna pod bÿre conuincimusCHoc em certe alienum no eft :qdiure poffider: hoc autem iure hociufte qd benc.Cme igitur qd male poftidet alienum eft : male autem ponidetiqui male utic.Cernis ergo q multi debeant reddere aliéna: fi ucl pauci qbus teddantur repcriunifiqui tarnen ubi funtitanto magis ifta contcmnut:quâto ea lufti’ poffiderepotucrunt.lufticiamquippe amp;nbsp;nemo male habet:0lt; :qui non dilcxertt non babet: Pecunia uero amp;i a malis male babe^ii^ a bonis tâto melius habet :qu3to min’ ®tpaCiSed inter base toleratur iniquitas male habentiu:ä/ quædam inter eos iura coz uituutufjquæ appellani fciuiliatnon cp binefiat utbeneutentes lint:fed utmale uten/ tes minus molcfti fint;donee fideles amp;:pq(quo^ iure funtomia)q ufex illis fiunt: ucl jnt illos tantifper uiuentes:malis eoiy non obftringunt:fed exercent ’ :pueniantad 11/ •am ciuitatem:ubibaereditas xternitatis eft:ubi non babet nib iuftus locum mo nifi fa ptens principatumtubi poffidebunt quicunq; ibi erut:uerc fua . Sed tarnen etiam hie non intercedimustut fmmores legehç tcrrenas non reftituantur aliéna iquis placabi les nos uelimus malis : non ut placeant uelpmaneat mali:fedquia ex illis hunt quicu/ j^buntboni;2x facnficio mifericordiæplacatur deus:quem nifi ,ppitium habcrct max limnUi effent boni. Diu eft cp occupationib’ tuis loqucdo uideoronerofusicu tibi box. riiiniacuto 0/ do3:o cito folm potuerit quod quærebas.Iam dudumauté finite debezlt; ’^k”w ^^^^’^^ ^’quot;*’'^ fuifte ledurü qd flagitafti ut refcriberê. Foelix in cbrifto uiuas fili

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LV LVI

^TÖiofcori ad bcatu Auguftinum:fuperqbufdäOceroms dialogoru mterrogatiun/ culis eFflagitantts.Epfa^LVi.

R-ocemiarcapud tc non folum fupflaum eßzfed ctiam molcftum :quirem no X . » Buerba dcfidcrasddcoq; fimphcifcr audnSenex Alipius rogatus a mc : fxpiuj ^poHidtus cractecum refpondere dialogoçt pauculis interroganüculis:amp; qm inmauritania dicic bodiecpc[Te:pcto uinb’oibus:^ rogotuttu fol” refpödere dignc' nstqcTctiam pracfentc ipfo fratre tuo:finc dubio facturus eras. Non eft pecunia: non elf aurü:qdejuouis daturus eras ^culdubio fibaberes:nücuero fine laborc loquC' ristqdrequiro.Poffem te pl* amp;i per mukös cbaros tuos exorare : fed nouianimütuü: quinon rogari dcfiderat:fed omnib” prxrtare:fi tm abfitqi dedecet: qd in bacrepcz nitus mbileftdcdccoris:tamc quodcunqjefb peto præftes nauigaturo. Nofti q»^ moleftiflïmû eftoneri effe:non dico fmeentati tux:fed cuipiam.Solus autcm de”no' uit:quoniänimia neceffitatc impulfus boc feci: Vobis emlaluis är fauéte dno nauig^ türus fum:öimores bominö non ignoratis:qui ndiucs funt ad uituperädum: amp;iq®*' interrogatus quis non refpondentundoctus â^ Debes putabitur.Vides ergo obfecro te ad omnia fine cunctafionc refpôde:ne me trifte dimittas. Sic uidcam paretcs ni£^ os:quia ,ppterboc folS cerdonémifi amp;*ipfum expefto folQJfraterZenobi”:magifiof memoriae factus eft:amp;fmifitnobis eueclionem cum annonis.Si ergo dign” nó fumim rcfpódcas in terrogatmnculismeistfaltem timeac annonaedncolumétefummadim^ pitas lóga nobis tueatur xtate. Papas pkirimSdignationc tuam falutat.

CBeati Auguftini ad Diofcoruullum de lupAuis i^ curiofis quxftiunculis inquirent« increpatisig* ;ab inani uulgiapplaufu 0lt; :fallacibominö laude cauédû eê demôftrâtis: Et de fummo bois bono accurate difputantiSjEplxjLVk^

me inumerabiliu quæftionuturba repente drcûuaHandû: uel potius obm'f at J endum putaftuetiam fi uacan tc ociofumcpcredidifti. Quädoem egoin quo' gt;V*bet ocio:totreturn nodos tam feftinantitâr ut fenbisaâ ptne,pficiiccnti pol-' fern diftoluereCNumcro cnim reru ipfarum impedirer : etiâ fi nó difficiles ad foluen^ dum forent. Tanta funtautépplexitate inuoluti:6lt;:tenacitatc conihictuut etiaßp^m cieffentïociofiffimu me occupantes: magna mora temporis fatigarcntintentioneni' atqjattcrerent ungues meos.Egoautem uellem tc abripcre de medio dclitiofarüm ', quilitionu tuarum: cV conftipare inter curas meas : ut uel difcercs nó effe manitcrcm riofus.’uclcuriofitatem tuam cibandam atqjnutriendam: imponere non audcrescis: quorum inter curas uel maxima cura eft rcprimere acrefrenare curiofos. (Quantoj em mcliustquatocp fruHuofius : firn dandis ullis litteris temp” atq?opera impéditut: ad boc potius impendictut refecemj ’uanxatep fallaces cupiditates tuætquæ tatomï' gis cauendx funttquâto facilius decipiüt:nefcio qua umbra boneftatis: âr liberalium ftudiorum nomineuelatxatcp palliatxtq utnoftro miniftcrio(arq;ita dixerim)fatc^ Iitio indurat5:quo tam bonam tuam mentem praemantucbcmêtius excitentur.Eccc cm tot dialog! lediifiad uidcndufinem ÔCcapeffendû omniuaftionum tuarumn^quot; te adtuuerunt:quid ^funt:dic mibi.Namubi finemconftitueris totius buius flagram tiftimiftudijruilde 'tibi infrucluofiiV nobis moleftitepiftola tua fatis mdicas.Cu einde folucdis quxftionib”qu3s mififti tu ad me:per litteras fatageres:ita fcripfifti: Poffel te inquis plus amp;nbsp;pmultos cbaros tuos exorare:fed noui animütuu: qui nó rogandc“ deratifcd omnibus prxftaretfi tm abfit qddcdecetiqd’ in bac re penit^ nibil eft dedm coristtamenquodcunepeftpeto præftes nauigaturo» inbis uerbis epiftolx tuxredt quidé de meexiftimastqd’ omnibus præftare defiderêtfiabfit qd dedecet.ScdibaC te nibil effe dedecoris:non mibiuidec : Nó em dedecora facies rerum attingit feo? meum:cum cogito epifcopS ecclefafticis curis circüftrcpcntib’idiftrictum atepdißc' turn :repente quafi obfurdefcentë cobibere ab bis omnibus: ÔCdialogorum tullianm rum quæftiûculas:uflifcbolaftico exponeret (Qdquantu dedeceatiqq tuop: ftudio® raptusardore prorfus nolis attendere :tuetiam fentis tarnen:(Qqnd em almd indicé' qd cum dixiftes:in bac re penitus nibil elfe dedecoris:ftatim admnxifti : tn quodcu?

EPISTOLÀ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LVI

eft peto prunes nauigaturo.Hocenim fonatuideritibiquidê nibil in bacre eé dedex coristtaméquodeSq; eft dedecon's:petere te utpræftem nauigaturo. Sedqdéquæ^ lo tc;qcFaddidilH nauigaturoCAn ego:nifi nauigatur^effesxpræftare tibialiquiddedc con's non deberemfMimirum putas:q gt;nbsp;aqua manna dedecus abluaturfiQa fiita eet: 2 mecutn certe qui nauigaturus non fum:inexpiatum remanerct. Scribis etiamnofle *ne:g tibimoleftiflimum fitoneri efle cuipiam : amp;nbsp;atteftans folum deumnoffe: qdm/ mia neceffitateimpulfus boe feceris.Hic fane cum epiftolamtuam legerem:fat(s adz uenianimu cognofcere neceftitatem tuam.Cd ecce mibiaffers cv dicis: mores bomix num non ignoratistqui^diues funt ad uituperadu:amp;^ qm fi mterrogatus quis non rex fpondentnndoclus à bebes putabic.Hoc loco ucro exarfi ad reienbedum tibi: Hoe enimlanguore aninü tui pénétraftimibi pccïus:amp; ' iirupiih in curas meas:utdiftimuz Iarenon poflem:qu5tü me deus adiuuarctmedennbiuió ut de tuis quxftionib^cnox dandif explicandifq; cogitarem:fed ut fcclicitatem tuam pendétem ex linguis bomi/ num atqjnutatcm a tam infcelici retmaculo abrumperem : óV cuidam fcdiomnino mz côdiftæ ftabiliqj religarem.Tune o Diofcore nee Perfium tuu rcfpieis tnfultanté tibi H^errms contorto uerficuloïfed plane puerile caput:fi fenfus affit idoneo colapbo:cótudétem 3tcp eoercété:Scire tüu nibil é nifite fcire boc fciat alter.Tot ut fupcri^dixidcgifti dia/ logos:totpbilofopboRialtercationibus cor infcruilh: IDic mibi gs coç: fmem actions fiiarS conftituerit in farna uulgi: aut in lingua bominûuelbonorû atep laptentiSr Tu a«té(’5lt;:qdmagis pudendu eft)iam nauigaturus: : fatis præclarc te in Africa,pficifccrc teftaris : cum aliam ob caufam te onerinon efle afleris ncgoctofiffimis : A in alia longe diftantia intentis epifcopis:ut tibi exponS Cicerone:nifiquia times homines ,pcliues adoituperandu:neinterrogatus ab eis :finon t'efponderisundochis 2» ;bebes putcris.

®rem dignamuigilijs öducubrationibus epo^4.Nó mibi uideris aliunde dies noclef Çcogitare:nilî ut nudqs tuis atep doftnna æque lauderis ab bomtnib’. Iod amp;fifemp adcerta derecta tendentib *’:periculofu efle iudicaui:nunc tn in te maxime expenon Non ern aliunde g ex eadem pernicie non uidifti: qua tadére poflemus moucn;ut tix biqlt;Ïpetebas darem* ’ ♦ ^pnim puerfe tuipfe nó ob aliudad ea difcéda quæ interrox gas rapensmifi ut lauderis/.aut nó uitupcrcris ab bominib^: tampucife etiam nos puz tas in tua petitióctaiibuscaufis allegatis moucri:amp; utina poflem’eft'iccre :uttu queep tam inaniatcp fallacibumanælaudis bono minime moucrcris : cu tibinos indicarem’ non ad præftandS tibiqdpetifCqm bæc de te fcribts)fed ad te corrigendum moueri. Mores bominû inquis pdiues funtad uituperandü.Qd’ deindei'fi mterrogatus quis ö^nonrefpóderitinquis: indoæamp;rbebes putabic. Ecceego tcinterrogonó deCicex ronis libres aliquid: cuius fcnfum fortaffe legentes indagare non pofluntifed de epfa ipfa tua:ó^ de fcntctia uerboK tuo^.Qiiæro cm cur non dixcris: qui non refpóderit: indoctus êcbebes mamfeffabic:(edpoti’ dixcrisiquinon refpóderit mdoæâ : bebes putabiemifi quia fatis etia ipfe intelligisieu qui talia nó refponderit: nó effe indoctum amp;bebetë:fed putart. At ego te admonco cu quitaliü putatorS linguis tang falcibus conciditimetilignu effe aridfi:amp;:ideo non putari tantSindoctu 0lt;;bebctem:fed uere effeatep cóuinci.Fortaffe dixeris: Sed cu bebes animo nó fim:ócpræcipue nó eê ftu/ deaminolo bebes animo uel putari: RcHc:fcd quo fine nolis:idquæro«^^ enim illis quæftionib’aperiendis tibi de explicandis:necnobis oncri effe dubitafti: baccaufam amp;nbsp;buncfmem effe dixifti:et t3neceffariS ut earn nimiâ neceffitate appellares : ne feiz licet de bis interrogate nccp refpóderis: ab bominibead uitupcrâdû ^cliuis ÓCbebes indodufep puteris . Ego aut quæro:boccine totû fit:cur a nobis iftadefideres:an ctia mdoclus amp;; bebes putari,ppter aliud augd nohsrSiboetotu c:cernis ut arbitror buc effe finem tam uebemêtis intentionis tuæ:qua nobisquoq; oneri es:utfateris . Ißuid autéa Diofcoro pótnobis effe oneri: nifiepipfum Diofcoru etiam nefciétem onerat: qd’ nó fcntiet nifi cu furgere uolucritiatq; utinam nó fic alligarét bæc onera: amp;nbsp;fruftra etiambumeros conetur excutere:qdnó ideo dico'iquia inædifcunc quæftiones:fed quia tail fine difcunc.Hunc ein finem famcerte fen’tis effenagatoriu:inanem:uétofü.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ LVI

Habet 6^ tumorem ‘.Cub quo ctiam tabes gigni6amp; pupilia mentis ad no uidédâ opu/ ïentiâm ueritatis offun die .Crede fie émi Diofcore: ita te fruar in ipfa uoluntate : àin ipfa cui’ umbra auerteris dignitate ueritatis: Vnde ein tibi: nifi uelboc modo debac re fidem faciamon inuenio.Non ein uides eam:aut ullo modo qdiu linguis bumams ruinofa gaudia conftruis:potes earn uidere.Si ante ibi non finis eft ba^aftionii : atoi intentionis tuaetfed propter aliud aliquid indocius amp;rbebes non uis putaruquæro ejd illud fit :fi ,ppterea ne angufttor tibiaditus adâcquirédas temporales diuitiaf: uxoré impctrandâ:bonores capeffendos: amp;r caetera buiufmodi:prxcipiti fluxu träfeurren-' tia :atq5in fe lapfosin unum rapiétiafNeqjad buncfinem tibi feruire nos decetamo decet etia binc te amouere .Nó ein fic te ^abibem^ in incerto fame fine ponereiottâg de Myncio in Eridanu emigres:quo te ipk fortaffe Mynci^etiâ no emigranteimpin geret.Cîum ein non fatiaueritauidu fpiritu uanitas laudis bumanæ : ga nibil ad ciban* dumaffert nifiiuane(^ inflatumicogec eâ ipfa auiditas referre in aliud : quafi uberius at® frucluofiusiqd nibilominus fi temporal! lapfu praeterfluit: ita eft qfi Hutrius ducat in Huuiutut non fit finis miferiae: gdiu finis officioçz noftrorum in re inibbili colloca^ In aliquo igii ffirmo atcpmcomutabili bono te figere uolumus côftantiffimæ intétuy nis domu:(5l fecuriffimä requiem omis bonæ atq; boneftæ achonis tuae. An forteißn ipfam terrenâ fœlicitatê quâ cômemorauidî .pfperi rumoris aura : aut etiâ flatib^uC‘2 pandendo ad earn potueris puenire:bancetiam cogitas referre in aliud certû amp;nbsp;uc^ ^ plenSbonumc’At mibinô uidec atq; omnino ipfa ueritas negattuT tantis adle aw/ fracèibus:quæ tarn ^ximaeftiuel tantis fumptibus:quætam gratuita eft: pueniff An ipfa bumana lattde:tanginftrumêto utendum exiftimasiutaditum per banc prxpn^ res adanimos bominû perfuadendo ucra at(^ falubria:ôrcanes te ne cum indocinni atcp bebete putaucrint:indignunfai bitrenc:cui aurem uelintenti(fimä uel patientiP fimam præbcât:fiue adrecte facta queng exborteris: fine maliciamatep nequicia p^*^ cantis obiurgese Munc tu finem iufticiæac bcnificêtiæff in il lis interrogandis qi^eft onibus cogitafti:nos de te male meruimus:quibus in epiftola tnamô id poti^ quowo ueremurpofuifti:utaut libenter daremus qd petebasiaufideo non darem^:quia can fa quælibet alia fortaffe ^biberet.Non taméquia tuæ nanæ cupiditati : nô folû fettri^ re:ucrûetiâ non refiftere puderet, ^^âto em melius atey falubrius quæfo te ipfasuci ritatis régulafimu!to certius Ôlt;ibrcui’p feipfas accipistquib’falfa omnia poffis ipfc^ fellere : ne qdfalfum amp;*pudendum eft:fimultoiy annofas ô^ deciepitas falfitatesmn dio lactantiori g prudentiorididiceris:doctum arqj intclligetc te elfe arbitreris : quo« iam nô cxiftimotibi uidcri.Nó em fruftra tamdiu tâ uera Diofcoro diximus: exqnn in bacepiftola gradimur.tQuapropter iam illud uidcamusicum te ifta^irerum ign^ rantia nequag indoctum atq; bebetc iudices:fedipfins potius ucritatisiutquifquis de bis rebus fcripfit uel fcripfcrit : aut ea fint quæ iam certus tenes : aut fi falfa funt: fecu/ rus ignorcs:ncq} de diucrfitaCe cognofcenda fentcntiaiy alienaÇiiquafi ne indodus^ bebes remancas: inani follicitudine macereris. Cum ergo bæc ita fint : etiam lUo“quot; placet uideam’:utrurn aliow falfa exiftimatiofqui funt ut fcribis: ad uitupcranduproj cliuefiita utfite ifta ignorare perfenferint: indoctum atqjbebetcmifalfo quidéffcdtn putét:fic te mouere debeattut etiâ ab épis tibi bæc exponi: non incôgruenter peins: quâdoquidé eo fine lam te ifta cupere credimus : quo illis confulas ad pfuadenda uC' ritatem uitamep eo^ corrigendâ:qui te fi in illis Ciceronis libris indoctu bebetc^ tauerint:indignum babebût: a quo aliquid utilis falubrifep feientiæ fibiaccipiedüelfi arbitréturrQd nô ita eft:mibi crede.Pnmum quia eife aliquos in illis terris:ubiimpn ritus minimeiç acutus uideri times:qui te de iftis quæftionib^ quicg interrogent orn^ nino nô uideo : quâdoquidem bic quo ad ea difcenda uenifti: lt;5^ romæ expertos es:g »egligenter babeant : de ob boc neep doceanc neep difeand : âcin Africa ufcpadeo de bis interrogatoré patensneminé:utnec teipfum g patia^ : inuenias : caep inopia cp cxponenda ea mitterecogaris : quafi ucro epiifti etiâ fiadolefcentes eodéquo tuin' péris ammiardoreiuel poti’ ettore:quafi aliquid magnum bæc difcere curatunt: »?

LVI

ad canos epifcopales:^ ufep ad catbedras ccdefiafticasî ea fibi m memona durare pu tarent': Aut fi ipfi uellent: nôiHa etiam de ^nu^toç^ cordtbusxuræmaiores grauiorcf ^fecluderent:Aut fi afiqua ex eis m animis eo^ nimia cofuetudine remanerent:nö etia îpfaobliutone fepehre mallent recordata : qineptia refpondere quæfita : cum in ipfa etiâ fcbolari lenitate amp;nbsp;rbetoricis catbednsnta obmutuiffe atq; obtorpuifle uidez anturtuta cartbagine bipponc:qno exponi poffintmittéda exïftimêtur:ubi tarn info Iita atcç omnino peregrina funttut fi uellem refpondêdi cura iufpicere:aliquid uolens uidererquomodo ad fentétiam quæ mibiexponenda effet:defup ueniac î Autab ea demceps quæ contexerec oratio:codicem prorfusinuenire non poffemdlli auté car/ taginenfes rbetores:fi buic tuo ftudîo defucrût:nô modo a me non repbenduntur: fed etiamapprobantur:fi forte iam recolunt:non romanoçiforoç^: fed græcoç: gym nafioçiifta folere eé certamina. Tu uero cû amp;i in gymnafia cogitationéiniedfti: ârea quoeçipfa inuenifti talibus rebus nuda atcçfrigtda:ubi bas curas tuas deponeres:cbn fiianorum tibibafilica bipponéfis occurrit: quia in canne fedet cpifcop*’:quialiqn ifta pueris uendidit:fed nec te uolo effe adbuc puciynV me iam cffe puerilium reiy: ficut nô Lienditoré:ita nec largitoré decet. C^uæ cû ita fintud é cû duæ tâta: urbcs latinai^ B Ifa^artificestroma atq; cartbagomec tedio tibifint:ut a te ifta pgrât: nectedia tua eu rét:ut te ifta pqrêté exaudiatiMirortatû quâtû dici non pô t:ucreri te tâ boni ingenij iauenéine î græcis atq; orictalib* ’urbib^ quêg de bis reb” molcftû iterrogatorê feras. Facilius quippe corniculas in Africa audiens :g in illis partib’ boegen^ uocis,Deinde fl fallor:(^ Ç|uilg ibi forte buiufmodiquæftionû tanto utiq; odiofior:quâto in illis locis jneptior pcontatorcxtitcritiNône magis canes ne multo facilius cxiftât: qui tegrxci homines in græcia conftitutû:amp; græca imbutû primitus lingua: de ipfis pbilofopboÇi libris aliquainterrogarent:quæ Cicero in fuis litteris nôpofuitt^î^ fi accident: quid ^fponfurus es:potius te ifta in latinorû auctorum libris : g in græcorû nolle uoluiffec’ fQna refponfione:primogræciæ facies iniuriâ: amp;nbsp;noftig illi bomies boe no ferât. De/ “de iam exulcerati Ôdiratng cito teCqdnimis non uis)âèbebeté iudieabût:qui græco •■nm pbilofopboÇidogmatatuel potius dogmatû particulas quafdam difeerptasateg difperfas in latints dialogistg fn ipforum audorum libris græcis torta atq; côtexta dil/ cere maluifti; (^indoctum qui cû tam multa in tua lingua nefcias:carû return fruftra in aliéna colligere ambifti.An forte illudrcfpondcbis: non te græcos de bis rebus liz bros cótempuffe:fed priuflatinos curaffe cognofcereinûcautem uelle te i latinis do/ dum :iam græce quærerec Si boe non pudetbominem græcû latma puerû didiciffe: nunc uelle difeere græca barbatum: pudebit ne tadem in ipfis latinis ignorarc aliqua quæ g multi latiniaoefi tecum nefeiätt V el bocipfo lentis: qd te nobis magna necefz fitate dicis onerofum:in tâta doftorum multitudine apud cartbaginê cóftitutus. Po/ ftremo fac te de omnib‘ ’quæ a nobis quæris interrogatum : refpódere potuiffe.Ecce iam dodilfimus atq; aeutiffimus diceris : ecce iam tclaudibus in cælum græculus fläz tus attollit:Tutantû meméto grauitatls tux: ôrillam mercrilaudem quo fine uoluez rismtI’cilicet eos leuitcr leuia ifta miratos:amp;bcniuolenti(limc atq; auidiffime iam in tuaora fufpenfos:grauiffimu aliquidôs lfalubcrrimû doceas.Idipfum quicquid eft gra uiffimiTm amp;ƒfaluberrimû: utrû teneas : amp;nbsp;recte traderenoucnsiuellc cognofcere.Ki/ diculum eft em cum^pterea fuperflua multa didiceris:ut tibiaures bominumad nez ceffaria prxparenciipfa neceffarianon tenere: quib’excipiédis eas p fupflua prxpaz raueris.Et dam occuparis ut difcas unde facias intentos : nolle difccre qd’infundatur € intentis.Sed fi boe te fcire iam dicis:idq; ipfü cbriftianâ doetnnä effe refpondes : qua te omibus prxponere nouimus : ét ; in ea fola effe prxfumere fpem falutis xternx:n5 opus ê ei cognitione dialogoly Ciceronis :0lt; 1collcctione cmêdicataiy difcordantium fentétiaÇialienaÇi qaeuran auditores ut orib^ tuis intentifiant: quiabs tealiquid tale accepturi funt.Nolo prius aliquid doceas:qddedifeendû eft:utuera doceas. Nam fi aliéna^ fententia^ dilfiderium derepugnantid eognitio aliquid adiuuat infinuatore cbriftianxuentatis mtnouerit quo aduerfantes deftruat falfitates :ad hoc dumtaxat

mÃŽ

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVH

ne ^s côtra differésinô nifi in refellcndis fuis figat ocuIS: fua uero fcdulo occultet.Nâ cognitio ueritatis:oia falfa fi modo ^feranc:etiâ quæ prias inaudita crât;.amp; dijudica/ re ârfubucrtcreidonea ciKSed ut non folû aperta ferianc:fed etiâ abfcôdita eriianó fi alienos opus eft cognofcere errores:erigeoculosauref^ oro te: amp;; uideatqjaufeuP ta:utfurn aliquis aduerfus nos de Anaximene amp;'de Anaxagora ^feratahqd : qn iam neipfoiy quidemmulto recentioÇi:multuc^ loquatiu ftoicoi^ aut epieurcorucineres caleant:ündealiqua contra fïdem ebriftiana feintilia exciter:Sed circuliatqj conuen/ ticula partim fugaciatpartim etiam audacter ^mptatuel donatiftaçi: uel maximianó fium:uet manicbæoÇi:nel etiam ad quow gteges turbamcg uenturus es arriano^:eu' nomianoÇi:macedoniano^:catapbygarum: cæterarûc^ beftiarS inumerabilifpfire/ pant:quorum omnium errores fi cognofcere piget:quid nobis eft ,pptcr defenfioné ebriftianæ religionis;quxrere gd fenferit Anaximenes: (if olim fopitas lit es manicu' riofitate recoquere:cum quorudam etiam bæreticoÇi:qui nomine cbriftiano gloriari uoluerut:utmarcioniflarû lt;iffabellianorum:multorumcg præterca iam diflenfioncs quæftionefq? fileanc : tarnen fi opus eft ut dixi uentati aduerfantes prænofeere aliqs« practaSatas bfe fentétias: de bxreticis potius g fe cbriftianos uocant: g de Anaxa^ gora (irDemocrito nobis cogitâdu fuit. Ule aßt quifquis abs te qnæfierit:quæ tu a no bis quai:ris:audiatq? ea doctius di prüdenti^* nefcias.Si ein Tbemiftocles no curauit$ eft babitus indoSior:cum canere ncruis in epulis recufaflet:ubi cu fe nefeire illa dixif fet:atq; ei diSu effet:quidigiturnofticrefpondit:rempublicä exparua magnafacerc: dubitandum eft tibi diccre:te ifta nefeire : cum eiquirogarit gd noueris: refponderc poffisrnoffe te:quoniä etiam fine iftis bomo effe poffit beat^if (£^ fiadbuc non tenc« tarn pcruerfe ifta conquiris: g peruerfe fialiquo corporis periculofo morbo grauare/ ris:delitiofas (iftenerrimas ueftes poti^ g medicamenta medicoftp conquireres. Non em ullo modo differeda eft ifta cognitio : aut illa buic:a te prxfertim iam in bac xtate uel difeendiordinciprxfcreda eft. Videautem g facile poffes boc fcire fiuelles. lt;0?' €m quærit quo ad beatam uitam pueniat:nibilaliud ,pfcSo quærit: nifi ubifit finis bo/ ni:boc eft ubi conftitufurn fit : no praua opinione atq; temcraria:fed certa afep incon/ cuffa ucritate fummu bominis bonuiqd a quolibet ubiconftituac no inuenic : nifiaot in corpore:aut in animo: aut in deo:autin duobusaliquib’bopriaut certe in omibns* d^fi didiceris:nc£pfummu bonu: necaliqua parte fummi boni omnino ee in corpo/ re:duo reftabQt:anim^ 0lt; ;dcus:quofó uel in uno:uel in ambobus fit. Si autadicccrisamp; didiceris boc idem de animoqdde corpore :quid aliud iam nifi deus occarret:in quo fummu bomis benum con ftitutS fit:non quo alia bona no fint: fed fummu id dicitor quo cunSa referunc. Eo em fruendo quifq? beat*’ eft q ?pter qd’ caetera uult babcreKH illud iam no ,pptcr aliud:fcd qapter feipfu diligar. Et ideo finis ibi dicic:ga iam quo oc currat: 0f quo referar non inuenii:.lbirequies appetendi;ibi fruendifecuritas:ibitf3n quilliffimu gaudiSoptimae uoluntatis.Daigif ’qui cito uideat:nô corp” effe animib^ num:fedanimû potius effe corporis bonu.Recedec iam ab inquircdo:utru fumniüi* iud bonum:uel aliqua ei” pars fit in corpore : Qd em ftultiffimencgar mdioicm efe animû corpore. Item ftultiffimencgar melioré effe eum qui dat beata uitam ufparf^ aliqua beatæ uitae:g eum qui accipit. Non igic accipit animus a corpore uel fummuni bonu uel partem aliqua fumibom.Hoc qui non uident:caecati fût dulcedine carnaliö uoluptatû:quâ ex indigentia fanitatis uenirenon mtuenr.Sanitas antépfeSa corpo^ tis:illa extrema totius bois imortalitas erit.Tam potenti em natura deus fccit anima: ut ex eiuspleniffima beatitudineqüæ in fine tempooi fandis q^mittiturlrcdüdetctia in inferiorem natura qdeft corpus:non beatitudo:quæ fruentis amp;'intelligentis eftP^ pria:fed plenitudo fanitatis:id eft incorruptióisuigor.Qd qui nó uident:ut dixi: bef lantinquietis altercationibus:uarie^ fuo quifq; captu:in corpore cóftituétes fumm^ bominis bonum:^ carnaliO feditioforum turbas concitanf:lnter quosepicurei apuo indoSammultitudinem excellentiore auSoritate uiguerunt.Daitem qui cito animumquoegipfum non fuo bono beatum effet cum beatus efttAlioquinnugeffd

EPISTOLA

irifcnêx^rcccderGtnr a qnerêdo:utrum tn animo fitfummû ilkïdiatq; (utita dixcnm) beatificumbonumtuelaliqua pars ci^Nam cfim fei’pfo fibiquak fuo bono antm^’gau/ detifuperbuseft. Cum uero pcifpicitfc eße mutabilem: ut bocnuo faltem q^ de Huk to fapiensefficitunfapfentiameß effeincómutabilcm cernitifimuloportet cernât ede illam fupra fuam naturam:eiufeß particip3tioncatq5 illuftratione fe nberuts amp;certius gaudere:qfèipfo:ita ceffansatç dctumefcens a laHationeatq; inflatione propria :in^ bærere deo atq :ab illo incómutabili refició^ reformarimtitur a qno cêiam capitmon folumomnemIpeciem rcrum omniü:fiuequæfenfu corporis : fiue quæ mtelligentia mentis attinguntunfedetiam ipfam capacitatem formationis ante formationë: cum uel informe aliquid dicic quod forman poteff. kaq; tanto minus fe effe (labilem fen/ titiquato minus bxrct deo qui fummeefbEtideo illum fumme effe: quia nulla muta/ bilitate ,pficir feu deficit:fibiautem illam comutationcm expedite qua ^ficit: at pfez deilli cobæreat:eam uero commutationem quæ in defeclu e: effe mtiofam:omnem autem defectum ad interitum uergere:quo utru aliqua res pueniat: tamamp;fi no appa' rcat:tamenapparerc omnibus eo ducere interitum: ut non kt qd’erat. Vnde colligit non ob aliud res deficeretucl poffe deficere:nifi cp ex nibiio faftae fonttut quod in eis eftqdfont tV manent: amp;nbsp;pro defectibns etiam fuis ad uniuerktatis Complcxum crdiz nanturiadeias bonitatem ommpotetiameß pertineat qui fumme eft ëEconditor : qui potens eft etiam ex nibilo:non tantu aliquid:fed etiam magnum aliquid facerelt; Pn^ mumautépeccatum: boc eft primum uoluntarium defectum cffe:gauderead ,ppri. am poteftatem.Ad minus enim gaudet:qk ad poteftatem dci gaudeatiquæ utiq; ma lorck.Hoc non uidentestA fpotentias intuentes animi bumani:magnamq ;pulcbritu dinem factorum atcß dictorum:etiam kin corpore puduit poncre fommum bonum: in ipfo tanien animo ponentes:infra ufitp pofuernnt: q ubi finceriffima ratione pone/ dum eft.lnter bos qui ita fentiuntapud græcos pbilofopbos : 8^ 'numéro amp;nbsp;difputâdi fobtilitate ftoici prxualueruntiqui tarnen in naturalib’corporea omnia effe arbitran/ tes:magis a cameq a corpore animum auertere potnerunt. Inter eos autem quifiu^ endum deo:a quo d: 'nos amp;• omnia facta funt:unum atep fummum bonum noftru effe dicunt: Apud illos cminuerunt Platonicnqui noimmerito ad officiumfuum ptinere I^Utwid arbitrât! ftint Stoicis 8lt; Epicurcis : maxime b/prope folis omnino rckftere. Idequip peAcademici qui Platonici:quod docet auditorum ipfa fucceffio.Arcefilaus em qui arf^-^j^g prim’occultata fcn tcntia fua:nibilaliudiftosq refellere ftatuit. (Ctuærc cui fuccedc/

Ij rit:Polemoncm inuenies: (ïl«ære cui Polemon:Xenocratem.Xenocratiant difcipu K^okmon Io academia fcbolam foamreliquit Plato. Quanta igitur pertmet ad quæftionem de fommobominis bono:remoue perfonas bominum;atcß ipfam difceptationem coftiz^®^ tue:profecto reperies duos crrores feaduerfa fronte collidi. Vnumeóftituentem in corpore:alium conftituentem in animo fummum bonum,Rationeautem ueritatis: qua fummu bonumnoftrum:deus effe intelligitur : utriep refiftere: fed non prius do/ centem uera q praua dedocenteddipfum rurfum adiunctis perfonis conftitue:repe/ ries epicureos amp;nbsp;ftoicos inter fe acerrime dimicantes.Forum uero litem conâtes di/ iudicare platonicos:occultantes fententiam ueritatis:0/illorum uana in falktate fiduz dam conuincentes amp;nbsp;rearguentes:fed non ficutilli erroru foorum:ita platonici ueræ rationis pfonamimplere potuerunt.lt;Dmnibus enim defuit diuinæ bumilitatis exemz plumiqd oportuniffimo tempore per dominSnoftrumIcfum cbriftumiHuftratü eft: cui uni exemplo in cuiufuis animo ferociter arrogantis: omnis foperbia cedit 0 lt;nbsp;frägi tur amp;nbsp;cmoriturddcoq; non ualcntcs illi auctoritatc turbas terrcnaiy rerum delectati/ one cæcatas ad inuifibilium fidem ducere:cam eas mdercnt epicurcis maxime con/ tentionibus comoueri : non folnm ad baurienda quo ultro ferebantur : fed etiam ad dcfenfitada corporis uolaptatem:utin ea fummu bonum bominis eonftitucrec . Eos autem quiaduerfus bac uoluptatem:uirtutis laudemouerentur:minus difficulter ea eontemplari in animis bominu : unde facta bonatdequibus utcunq; poterantludica/ 'retjjcederenttfimul uidebant fi eiseonarétur inknuare aliqua rem dminam ; amp;fupec

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVII

omiaincômutabilâquæ nnllo attingere^ corporis fenfutfed fola méfemtcüigcretnr; quæ tn etiâ natura ipfius métis excederet:eumçp effe deum,ppofitSaniml^bumano ad fruendum:purgatum ab omnt labe bumanaçt cupiditatûnn quo uno acquiefcerct omnis beatitudinisappetttusiÆkf in quo nobis uno bonorû omniS finis effet: non eos intellecluros ; fed repugnatibus uel epicureis uel ffoicis:multo g fibifacilius palmam daturosad eft uera falubrifcp fententiaiq^ pnitiofiffim u eft generi bumano impento/ rum populorumirrifione fordefceret:amp; hoc in moralibus. In naturalibusaut quxfti' onibus fiifti dicerenteftedricem omniu naturaçi effe incorporeâ fapientiâ :llliautêa corpore nufg defcederent:cum alij in atomis: anjquattuor clcmêtis :in quibus ad c^ ficienda omnia ignis præualeret : principia return datent:quis no uideret ftukorum abundantia corpori deditâ: cû incorporeâ potentiâ códitricé rc^neqoag ualeretny tucriJn quoÇi poti^fuffragiu rapereé:reftabat pars rationalium quacftionö.Nofti ^iU quicgd ^pteradipifccnda fapiétiâ quæric:attt de morib”: aut de natura: autderation ne quæftioné babcre. Cû ergo epicureinung fenfus corporis fallt dicerent:ftoitiaut fallt altqn cûcederentîutriqj tamé régula eóprebendendaïueritatis in fenfibus ponc/ rent:qutsiftis contradicentib*audiret platonicosd (Quis nó modo in faptentium ft'“ omnino in bomtnü numero babendos putaret fi ab eis prompte diceretquot;: non folo® effe aliqutd qd ? nec^ taftu corporisinecp olfaftu uf guftatuinecp bis auribus autocuti5 percipi poffit:neq; omnino taliu retó quæ ita fentirenc aliq imaginatione cogitarint“ ld folum uerum effe atqjid folum poffe percipi:quia incómutabile amp;ƒfempiternfl eH’ percipiaut fola intclligentia qua una ueritasquomodo attingi poteft attingif fCuW ergo talia fentirentplatonici quæneep docerentcarni deditos homines : neep tatad^ fentaucloritate apud populosiut credenda perfuaderent:donccad eum babitupct^ ducerec animus quo ifta capiuntur:elegerut occultare fententia fuam : amp;nbsp;contra coi differere:quiuerum femueniffe laclarent: cuminuentionêipfam ueriin carnis fenf' bus ponerent;amp;:eorüm quidcm cófilium quale fucrit fjd attinetquærere:diuinuccf^ te ufdiuina aliq auaontatc præditû non fuit. Tm illud attendeiqm Plato a Cicerone multis modis apertiffimeoftcndir in fapientia nó bumanadcd plane dtuinaiundeb” mana quodâmodo accenderec.ln illa utiq ifapiétia prorfusimmotabili atep eodémo^ do femp fe babcnte uerifate cóftituinc:ót fine boni Si^caufas rcR’amp;ratiocinandiW^-ciam.Cppugnatosautem effe nomine cpicoreoru amp;nbsp;fftoicoru a platonicis cos qnUn corporis uelin animi natura ponerent ftrfinem bontamp;;caufas return ^V ratiocinant fiductam:eorum fucceffionetemporu effe deuolutamtut cbriftianæ etiâ ætatis exot' diüm return in uifibiliu atep æternarû fides p uifibilia miracula falubriter prædicarctur bomintbus:q nee uidere nee cogitate aliqd præter corpora poterât:beato aplb Pan' lo:quieandéfidem gentib^prxfeminabatffjdem ipfi epicurei öz ftoicitin aclib^apt'o^i contraxiffe inuemanc.Qiia in re fatis mibiuidec demonftratu effe errores gentiu»! fiuc demoribus : fine de natura rerum:fiuede ratione mucftigâdæ ueritatistquitjui' effentmultiatcp multipliccsnn bis tarnen maxime duabus fcclis eminebât: expugnat tib’ doHis 6^ tanta differendi fubtilttate:atcp copias fubuertcfibus:duraffe tarnen ufeg tn tempora cbrtftiana.Q.uos tam certe nra ætate fic obmutuiffeeófpteim^ : ut uixiani tn fcbolts rbetoru cómemoraretur tm quæfuerintilloçt fententia: : certamina tarnten ctiam de loquaciffimis græcoÇi gymnafijs eradicata atep cópreffa fût : ita ut fi qtia nSc erronsfeSa cótra ueritaté:boceft contra ecclefiâ cbriftiemerferit : nifinoie coopère ta cbriftianotad pugnandu 4) filtre nó audeat.Ex quo in tclligic I'pfos quocp platonic^ gentis pbilofopbos paucts mutatis quæ cbriftiana improbat difciplina : inuifnlkmo uni regi cbriftoiptas ceruices oportere fubmitteretótinteiligere uerbû detboîe indu ' tumtq luffit amp;nbsp;creditû efttqd illi uel^ferre metuebat.Huic te mi Diofeore uttota pio täte fubdas uelim:nec alla tibi ad capeffendâ Ôfobtinendâ uentatê uia munias g qu® munita eft ab illo qui greffuûnoftroru tang deus uidetinfirmitatem. Ea eft autem pd ma bumilitasifcd’a bumilitas: tertia bumilitas:amp; quotiês interrogates hoc diccréinon quo alia no fint praecepta quæ dtcââfed nifi bumilitas oia quæcutp benefacim^ô^ pts:'*

â–º -5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LVII

ceffentamp; comitartcV cófecuta fucrit df,ppofita qiïa int'ueamur:amp; ’ appoiïta coi adbæz ream^:lt;ifitnpofita q repnmamur:iam nobis dealiquo bonofacto gaudétib^: totû ex/ torquet de manu fupbiaruina quippe caetera in peccatis;fupbia ucro etiâirecte factis Umedaeft:ncilia quælaudabilitcr facta fiit:ipfi^laudis cupiditate amittaac.Itaq;licut rhetor die nobili(Timuscu interrogatus effet:qd ci primuuiderct in eloquêtiæpræce ptis obferuari oporterer^nunciationé dicic rcfpodiffc: Cu quaercrec qdfcd’o:candc ,pnQciationé:quid tertiornibil aliudq,pnunciationcdixi(fc, ,Siirerrogares:amp;quotiês intcrrogares de præceptis ebriftianæ religionismibil me aliud refpôdere nifibumili/ täte liberet, Etli forte alia dicere neceffitas cogeret ; bmebumilitati falubernmc qua Idnsnflefus cbri(f’;ut doceret bumiliat^eft,Huic inqua maxieaduerfaf quædâ:utita dicaiimp^entiCfima fciétia:dû nos fcire gaudem^r.qd Anaximenesrqd Anaxagorasrqd Pytbagoras:qd Democrit’ fenferit:dlt; cæfibmoirutdodicruditiqj uideamur: cu boe a liera doctrina amp;nbsp;ernditióe longeabfr.C^ri em didiceritdeu non diftendiaut diffun dip locos nec^ fmitosneep infinitos:quafi in aliqua ptemaior fit: in aliqua minor : fed totuubicß elfe præfentc:licutueritatc:cui^nemo fobrie dicitparte effe in lUo loco: Ô^ parte in illo:qm ueritas utiqi deleft:nequaq eumouebit quod deinfinito aere fenfit: gcucp fenfitqdipfe de^ eet: t^uid ad illö fincfciat qua dicâtifti corporis formam:earn quippedicut quæundiep finira fit:Et utrû refeliendi caiifa rang Academic’Anaximez ni Cicero obiecerit:formâÔd pulcbritudiné deu babere oportere:quafi corporcâ fpe. dem cogitâs:qa ille corporeu deu effe dixerat.Acr em corp’eft:an te ipfe lentiebant dfeformâ amp;rpulcbritudinam incorpoream ucritati : qua ipfe animus informatur : amp;nbsp;P« quarn omnia fapiétis facta pulcbra elfe iudicamus:ut non tin refeliendi gratiarfed ctiam ueriffime dixeritiçp deum pulcberrima foecie deceat elfe:qua nibil en pulcbri® ipfa mtelligibili atq; incommutabili ueritate. Îjuod autem ait ille gigm aerem:quem tarnen deum effe cenfebat: nullo modo mouetbûc uirûm qui intelligit non ficutaer gignitunid eff aliqua caufa ut fit efficic:cuomnino deûsnô fit:ita genitû effe uerbum deudeû apud deû:fed longe alio modo:quc nemo nifi cuiipfe de’ ’infpirarit intelligit. lllâaût ctiâ in ipfis corporalib^ defipere quis n5 uideaccum aercm gigni dicat:amp; deu uelit: eumaût a quo aer gigme:nô em a nullo gignipót:n5 dicat deûfCum autem dix eitar aer effe femperin motu:neqnagcóturbatbominc: âc^îpterea iHumdeû putetî qui nouit omis corporis motS inferiorem cffe:q ë motus animi. Motû autanimi loge pigrioremiq eft motus fumxatqj incômutabilis fapictiæ. Item Anaxagoras fiue qui? I’hctffimentcm dicitipfam ueritatem atq? fa pientiam : quid mibi eft de ucrbo cû box nune contenderer 'Manifeftume em omniu rcru defcriptione SC modum de ilia fieri: Carney non incongrue dici infinitâ:non p fpacia locorudcd p potentia quæ cogitatioc humanacoprebendi no poteft.Ncep qp informe aligd fit ipfa fapiêtia:bocem corpo^ eft ut quæeSep infinita fuerint : fint amp;nbsp;informia. Cicero aut ftudio refelledi quantu ui* det ' ppter aduerfarios corporaliter fentiétes:negatinfinito a liquidinngi potuiffe:qa ex ea parte qua quicq adiungitmeceffe eft effe in corporib^alique fmemJdeo ait non eu uidiffe neq; motû fenfui iuctu A: cótinenté: id eft cotintta copulatiôeadbærêtë infi nitond eft infinitæ reiullû effepotuiffe:qli de corporib^ageret:qbus nibil iügimifi p fiz nes locoi^ pót.Sicautaddidit: Neep fenfu oino quo nó tota natura pulfa fctirct: qü ilz ledixiffentmentéilla ordinatricê 0lt; ;modératrice reruomniü babere fenfutqualé ba/ fieret aiapcorpuf.Nam raanifeftu eft tota fentire aiamtcup corpus aliquid fentit.Na tobm uticp nó latetiquicgd illud eft qd fcntic.Ad boeautê dixit tota natura fentire: utiHiquafi auferret:qcVait mctê infinita.lt;Jiuomodo cnim tota fentit fi infinita c : Scnz fus enim corporis ab aliquo loco incipit: nee peurrit totum nifi ad cuius finem peruez neripqd in infinito dici no poteft.Sed neep ille de fenfu corporis aliqd dixerat.Et ali/ ter dicic totum qdincorporeu eft:quia fine finibus locooi intelligit:ut 0lt; ;totû amp;nbsp;infini tu did poffit.Totû,pptcr integntatâinfinitû ,ppter boe:ga locooi finibus non ambiz L tur.Deindeinquit:5imctemipfam quafi ammal aliquod effe uoluit:eritaliqd interim ex quo illud animal nominetur:ut mens ifta quafi corpus fit : amp;nbsp;babeat intus animam m4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVII

unde animal appelletur.Vide quéadmodûcorporali confuetndine loquic.lt;Qiiomo/ do èntm folent uiderianimalia,ppter fenfum groflum: at opinoreorum contra quos di{ïerit:amp;^tame dixit rem qùæiUos ft euigilare poflent fatis admoneret : omeqdlicut corpus uiuum animo occurrit:magis aiam babere amp;ƒeé animal:g animam effe cogita* ri oportere.Hoc eft enim qd ait :Erttaliquid interiustex quo illud animal nominetar: fed adiungit:lt;Qirid autcminteriusmcteT Non ergo poteft mens babere inferiorem animam ut fitanimal:qHia ipfa éinterior.Ergo corpus babeat extrinfecus cui fitintc/ rior:ut fitanimaI.Hocccm qdaif:Cingae igitur corpore externo: quafi Anaxagoras dixeritmifianimalis alicutus effettmentem effe non pofte » Si mente ipfam folam fap* enttarnefte fentiebat quæ nulltus quaftanimantis propria eft:quia omnibus animism frui ualentibus ueritas comuntter prxfto cft.Etideo uide g urbane concludat:Qrio^ qm non placet inqait:boeeft:nó placet Anaxagorxjut ilia mens quam diettdeutem' gatur corpore Cxterno quo animal efte poftit:aperta fimplexcp mens nulla rcadiu^ qua fentire poftittid eftnul!o corpore adiundo per qd fentire pofttt:fugeretritellig^'' tiænoftræ uim ô^notionem nidce.Nibil ueriustg fugere boc uim Senottone intelHgt' tix ftoicoçi 0 fcptcureo^tg nifi corporalia cogttare non poftunt. Qd autem aitjNra:* bumanx intelligi uoluit:amp; bene non ait fugittfed fugere uide/»Hoc enim illts uidet; ncmine boc pofleintelligeretdfideo nibil tale efte arbitrant. Sed quorunda intelligi ttam quanta bomini datum efttnon fugit efte apertâ fimpltccqj fapictia atq; uerttatc: quæ nullius animâtis ftt^priaifed g comuntteromnis quæ id poteft animatfapiens^ uera eftlcitur.d^uä ft fen fit efte Anaxagoras : eâcg deum eé uidit menteq; appellauit* non folumnomc An3xagoi-æ:qd,ppter litterata uetuftatê: omnes:ut militanterlo' quar:litteriores libenter ïufflanttnos doHos tV fapictes non facitï fed ne ipfa guides etus cognitioöua id uerö efte cognouif. Nó em mibi,pptcrca ueritas cbara eé debet quianólatuit Anaxagorätfed quia ueritas cftictiam ft nullus earn cognomftet iHorö' Si igitur neceius bominis qui ueru forfitan uidit : cognitio nos inflate débet:uteaqß doä:iefte uideamunfed iplius ueri foliditatc:qua uere doai effe poftumust quato mi/ nus eorum bominü qui falfa fcnferutnomia Öfdogmatamoftra poftuntadiuuaredoz cliinamtärlatcntia cognita facerceCü ft bomies fimust magis nos contriftari deceit: tot 0^tarn nobtlitafoi^ bominu crronbusdi eosaudirc contigerit;g bæc ^pterea ftö' diofe quarrere: ut inter eos qui ilia nefeiunt iaclatione inaniflima uctilemur » (QuantfI em meli^ne audiftem gdc nome Democntiiq cd dolorc cogitarctnefcio que fins tépo ribus magnu putatu:quideos efte arbitrate? imagines : quæ de folidis corporib^fl**/ crenttfolidccß ipfe non edentreafq; bac atq; bacmotu ,pprio circueundo atc^iUabe' do in animos bominu facere:utuis diuina cogitec : cum ,pfcdo illud corp: ’ undeimaz go flueretîquâto folidi‘ ’efhpræftâtiufq; efte indicée ddeoeç flucluauit ei^:ficut ifttdiz cuntnutauiteß fententia : utahquando naturâ quâdam dequa fluerent imagines de' um eftediceret:qui tarnen cogitari nó poftet:nifi p eas imagines quas fundit acemitz tittid eftfquæ de illa natura qua nefeiotquä corporeä amp;nbsp;zfempiternâ:ac etiâ p bocdial' nam putat quafi uaporis fimilitudine continua uelut emanatióeferrent ; âtuenirent atiç intrarent in animos noftros ut deum uel deos cogitate poftemus. Nullam enin* aliam caufam cuiuflibct cogitationis noftrx opinant iftunifi cu ab bis corporib’ gaS cogitamus ueniunt:at(çintrât imagines in animos noftros:qfi non multa ac ^pcin“' merabilia cogitentur incorporaliter atq; intelligibiliter ab eis qui talia cogitare noue* runt:ficutipfa fapicntia amp;i ueritas»Öi^uam fiiftinon cogitant : miror quó de illa uteeï difputent.Siautem cogitant;uellem mibi dicerent:ueldequo corpordul ’qualisieo' rum animos ueniatimago ueritatis» ft^q Democritus etiam boc diftare iu naturaliz bus quæftionibus ab epicure dicitur : q? ifte fentit inefte concurfioni atomorumui*:’ quanda animale amp;^lpiritalem; qua ui eu credo dr imagines ipfas diuinitate prxdiws diceremo oes oium reçr: fed deoru drprincipia metis efte in uniuerfis gb^ diuinitate tribuir:0e animates imagines;quæ uel,pdeftenobis foleatufnocere.Epicur^ueronez cß aligdin ptincipijs rey ponit ptcratomos ; id é corpufcula_quædâ tâ minuta:at eti*

' EPISTOLA

dimdinequeätme^ fentiruaut uifu:aut taeîa poflint:quoÇt corpufculoÇi côcnrfu for,« tuitotél; mundos inumcrab!lcs:ôlt;;anim3tia:amp; ipfas aias fierï dicing deos quos huma na forma nôin aliquo mûdoded extra mûdos:atq; inter mudos côftitmtî Â:non uult oinoahqd præter corpa cogitare;quæ tn ut cogitet imagines dicitab ipfis rebus:quas atomis rorman putat defluere : atq; in animuintroire fubtihorcs q funtille imagines quæad oculos uemût.Nam âruidendi caufam bac effe dicitnngêtes quafdâimagmef N ita ut uniuerfû mondû complecfanc extrinfec^dnteHigis autiam ut arbitror qsimopz pince imagines. Miror n5 admonuiiïe Democritu uel bocipfo falfa effe quædicit: qa ueniêtes tam magnæ imagines in tarn breue animunfm:fi corpore^; ut ilh uolunt:ta partio corpeincludic:totæ iHü tâgere nô poffunt. A magnoem corpe cû paruu corp^ ^Jttingii:;a toto fimulattingi nullo pacto pot: dluo igic totæ fimulcogitancdi intâtum cogitanc;inquâtu ueniêtes atq; intrâtes animu attingut : quænectotæ intrare poffût Ptam paruu corpustnec totæ tam paruu animuattingereC Meméto me fm illos bæc dicere. Nô em ego talé animu fentiotaut fi incorporeu Democritus animu exiftimatî Epicur?qdem folusifta r5ne urgeripôt.Sed etiâ ille qrc nô uidit:nôop^effe necfieri pofTe:utincorpore’’anim’aduêtu at^contacïu corporeaçtimaginûcogitet, Deuifu certcoculoçinmboparié rearguûc: Tam breuesem oculos; tâ grandiû imaginûcor/ pora tota attingere nullo modo poifut.iCû aût quæric ab eis:quare una imago uidea^ tur corpis alicui’:a quo inumerabiliter imagines fluut:R.efpôdêt: coipfo quo frequé/ ter flauut drtrâfeuntimaginesiqü quadâ ea ^ cólHpatióe amp;nbsp;denfitate fieri:ut ex mul/ tis una mdeac.dluâ uanitaté Cicero ita refelÜt:ut coipfo neget æternu deu eoÇipofz fc cogitare:quo inumerabiliter fluentib^ôd labentib^imaginibus cogitai. Et qminuz «lerabilitateatomoÇi fuppeditante;dtcunt fieri formas deoig fcmpiternas :cQita dilz ceduntqiiædâ corpofcola de diuino corpore ut alla fuccedât ; amp;' diffoluiiHâ naturam cadéfucccdionenô finant:©ia ergo inquit æterna cifcnt:qa nulli deeft iffa inumeraz Militas atomorum: quæ ppetuas ruinas {ubinde fuppleat:Deinde qu5nô uereac ifte deus ne intereat;cû fine ulla intermiflïone pulfec : agitcéq; atomorû incurfiooe femz pitema.Pulfari cm dicit illudcorpustqd irruentibus atomis feriac :ólt;:agitari qdpenez trefiDeinde cû ex ipfo imagines de qb^ iâ fatis dielû ê:femp affluât:quô pot de imor tabtate eóftderef In quibus oibus delyramentis bæc opinantiu : illud præcipue dolêz dûelbqiJnon fufficitenarrari;ut nulla cuiufq difputa tionc aduerfante rcfpuanc.Sed acutifiinao^ boium ingenia:id etiâ negociu fufceperûtmt copiofeifta refellerêt:quæ ftahm diclaetiâ a tardiffimis denderi abijeiep debucrût.Si cm concclTcris eêatomos: ficôcefferis etiâ cócurfu fortuite feipfas pcllere amp;nbsp;agitare: Num él illud eis fas eft có tedere:ut inter fe atomifortuite concurrêtes:rem aliqua ita cóficiat: ut eâ forma mo« dificenfigura determinét: æqualitate poliât:colore illuftrctiaia uegetêt: quæ oia nub lo modo nifi arte diuinæ ^uidétiæ fieri uidet quifqs magis mente qoculis amat uide/ tc:idq;abeo expetit a quo fad^eftCNam necipfosatomes effeulie mode cooceden dum eft : qdomifta fubtilitate quæ de diuifionecorporu a doftis tradie : uideq facile fmipfo^ opinionépoffit oftcdi.Certe em ipfidieunt oia quæ fintnaturæ:nibileê ali« ud g corpora él inania quæcp bis accidât:q gt;nbsp;credo motu dr 'pulfu dicere él cófequétcs lormas.Dicat ergo Î quo genere ponatimagines :qs de corporib^folidiorib^affluerc putantiipfasminime folidas:ita ut taftunifioculo^ cu uidemus; Sc animicû cogitam’ fentin no poflïnt:fi élipfa corpora funte ’Nam ita cenfentut exire a corpore amp;nbsp;uenire ad oculos uf ad animü poffint:quê nibilominus dieunt effe corporeü. Q_iiæro utrum etiâ ab ipfis atomis affluantimagincsfSi affluuntiquó iam funt atomi a quibus aliqua corpora feparäifcSinö affluüt;aut poteft aliqd fine imagmib: ’ cogitari qd uebeméter nolutiautundcnoruntatomos quosnec cogitare potueruntC Sed iam pudet meifta refel!crc:cü cos n puducrit ifta fêtire. Cû ueroaun fût etiâ dcfendere : nó ia coiy;fcd .P fpfi’generis bumani me pudet: cui’aures bæc ferre potuerût. Cûigic tâta fit cæcitas metiu p ingluuié peccatoÇiamorêcg carnis :ut etiâ ifta fentêtiaçi portera doctores coz terete difputado potuerint: dubitabis tu Diofcercmcl qmfq uigilâti ingenio ptædit^

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVII

nnllo modo afTequedâ iieritatcm mdias confulfpotuiffe generibumano ; g ut homo abipfa uentate fufeeptus incffabiliter atq; mirabillter Ôi ^ipfius in terris pfonä gerens' reelapræcipiendotâi;diuina feciendo falubriter credipfuaderet: qd’nondu prudéter , pofletin telligi.Huius nos gloriæ fumusîbnic te imobihter atq; eónanter credere bot tamur:p quem factum cd:ut non paucitfed populi etra qui non poffuntida dijudicaf^ j ratione:fide credant:donee falutaribus prarceptis adminiculatieuadat ab bis ppl^^^ tatibus in auras puriffimæatqj finceriffimæ ueritatis.Cuius aucloritati tanto deuotiu^ obtemperarioportet:quato uidemus nullumiam errorem fe audere extollere:adco gregandas fibiturbas impcritoi^:qui no ebriftiani noisudameta conquirat.Eosaute folos ex uetenb* ’præter cbnftianû noméin cótien tienlis fuis aliquando frequenting^ duraré:qui fcripturas eas tenet p quas ann3ciatu ede ipfû dnm lefum ebridutfe itclH'j gere âi 'uidere didimulât.Porro illi g eu in unitate atep cômunione catboliea non fn^ cbriftiano tn uomîc gloriandcogunc aducrlari crcdentib“’:Daudet imperitos qô^h ratione traducere:quâdo maxime eu ida medicina dns uenerit: ut fidem populis in’' peraret.Sed boc facere cogunc:utdixitqina iacere fe abieclidïme fentiunt:fi eotu an' Horitas eu auHoritate catboliea conferatur,Conant ergo auHoritatc dabiliffimafun' datidimæeedefiæ quad rationis noie Ôlt; !pollieitationc (uperare.Omniû em bxrento' rum quad regularis eft ifta temeritas.Sed ille fidei imperator clcmctidunusi^Vp ton/ uentos celeberrimos populordatq; gentiutfedefq;ipfas apfoscarceauHoritatis mu' niuit eccledatd: 'per pauciores pie doctos 0t uere fpintales uiros copioddimis appata' tibus etiam inuictiftimæ rationis armauit.VcÇiilla rectiffima difeiplina é in arce fielen g maxime recepiinfirmostut pro eis lam tutiffimepodtis ifortidima ratione Pügner' Platoniciuero qui falfoÇi pbilofopboÇi crroribusullo tempore circülatrantib‘’:nó ba bentes diuinam pfonam qua imperarent fidem:fcntentiâ fuam tegcre quxrendani: g polluédam ^ferie maluerut:cifm iam cbrifti nomen terrenis rcgnis admirantib‘’p turbatifcp crebrefceretemergere cceperant: ad ,pfcrcnduatq; aperiendu quid PlaW fendffet.Tuc Plotim fcbola romæ floruit : babuitq; códifcipulos multos acutiflitnt^ Örfollertiftimos uiros:Sed aliquieoRomagicA}: artiu curiodtate deprauati funt:aliqni dnm lefum cbiiftü:ipdnueritatis atq; fapientix incómutabilis:quÜconabanc attinge' re cognofcetes gcftare pfonam in ci‘’militia trâfierût.ltaœ totû eulmen aucloritatis In menep ratióis in illo uno falutarinoic:atq; in una eins ecclcda recreado atq; refof®’'p do bumano genen cóftitutu eft.Hæc me tibi diutidime in bac epla locutum: ä^fiab^ forte tu malles:oino no pcenitet:Probabis em bæc magis quantomagis in uentate $' fieicsidV tue ^babis condliSmeu:qdnunc utilitati ftudio^ tuoi}omin^obfecutum p^ tas.Q^g etia illidpdsqüæftionib^ tuis:non folu quibufda in bac epla:fed etiam exteris peneoibus in ipds mebranistin gbus eas mififti:ut potui breuiter annotando refponi derim.ln quibus med parumegidctaut aliud g uolebas égide arbitraris:non redeco' gitas mi Diofcore:a quo nuc ifta quæderis. ©ratons aut librostófquæ funt de orate/ re:ocs prætermifi:Nefcio gs ein nugatormibi eê uifus föfl ea exponenda pfeqoeref. Nam de exteris poffem etia decenter interrogariid mibiquifg res ipfas:non de libris Ciceronisifed p feipfas traHandas didoluedafq; ,pfcrret. In illis auté res ipfe nuneno/ ftræ q^fddoni minus cógruut,Hxcaut oia non faceré: nid me poft xgntudinciqua eram cubomo tu’ueniflet:aliquatü ab bipponeremoucrê. (Quib^ité diebus pturba/ tione ualitudinis febribufq; repetit’ fum.lnde factum eft ut tardius g podent tibibïC mttercnr,(noxquó acceperis: refcripta flagito»

^Sanefi Auguftini ad DardanGifeipfumcp tardius ad quæfîta rcfpódcrit excufantis’ Et deinde ad tcrrogata p eü:(Q.uó mediator dei amp;nbsp;bominQ homo cbriftus lefus: nunc effe credac in cxlo:cu pendens in ligno iac« moritur’:latroni credenti dixerit:Hodiu ^mecumeris in paradifo:refpondentisÆpla. Lyilgt;

^^^iJAteor mc frater dilcHidime Dardane:illuftrior mibiicbaritate cbriftijginbu K J^fus fæculi dignitate:litteris tuis tardt’ refpödide g debui.Cui’ rei caufas nolle

_M — |quæreres:nçmolefti’me feras diutius excufantem:g ptulifti tardi’refcnbétó

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LVII

Cu ergo te malim offenfiom meæ facile ignofccrcig de mea defenfióeludicare: quæz cfîçç illæcaufæ fuerinticrcde nullQ fut aptid meeêpotüiflccótêptu: Irnmo enimuero citiffime refcripfiffemifi te cotcmpfincin.Necmodo quia tandemaliquado refenpfi: ideo fairem tandem aliquado dignum aliqd te Icctore molitus fum : amp;nbsp;qdmerito pof/ tuo nomie prænotare.Sed refcriberc utenq; lam malm q pati :amp;' banc artatcm me bui’officq debitore tranfire.Nec tiia me dignitas terrmt fecitep, cunctantc:cnm fit bu Wanitas tua gratior 9 ilia fufpeftior.Sed unde te magis amotbinc difficilius unde futfi dam tatxauiditatireligiofi tuiamoris iuenioiHucaccclTit qd prêter mutuxcbarita/ tâ flâmam:quafit ut etiam eos quos nunq uidimusdiligam’:dum eos babcreqd dili/ gimus credimus:ubime utiep prxuenilliifecifricp ut uerear in me dccipi opinionc at/ 9^xpedationé tua . Piaster boe ergo mibi tales quæftiones itua epfa ^jpofuiftiiqux ^^9«olibet^pofitæ forêt : ocio qüocp meoqdmibidéfit -:non paruûnegoeiü fieret» Cum uero abs te,pponnntur cui,pfiinda rimanti folutionis eaiy fupficiesnequaq fat cft:ór^ponuntur occupatiflimo aliarücg etiraiy molibus uallato amp;robtfri cto:tuæpru/ uentiæ eft är beniuolentiX cogitarc:q te placitum baberedebeâtud qddiu no refpó

Sdhuelfi etiâ nûc 41 tuæ intentionis grâditate no refpôdero.Cluæris ' igitur: Mediator iXûnotÇ.i» deii^bominu bomo ebriftus léfus:quónunceffe credac in cælo : cG pendes in ligno: ’âçmoritur^latronieredêti dixcrit:Hodie mecu eris in paradifo.Et binc fortafle in/ Xuef.zj» ^dligendû dicis paradifum : qfiin aliqua cæli pte côpofitû:aut qaubiep deus fit:boicm ^uoep iHûquim deo fit ubicp diftufum.Exbocnimitû intelligi uolcstctiam in paradifo ^fie potuifte q ubiq; fit.Vbi ego quarto ucl potiusagnofco:quéadmddûaccipias box *ninê cbnftumon utiq; ficut quidam harrêtici uerbûdei Ô^ carnemtboe eft fine aia bu/ wanamt uerbu eét carni 4? aia:ufueibu dei 0lt; ;aiam Ôdcarnê:fed fine mente bumana : utuerbum dei clTcnôt aia ,p mente bumana.Nô utiqj fie accipis boiem cbriftû:fed fi--cut fuperius locut^es:ubi aifti: lt;CbriftQ omnipotente deû:ca te rône credulifatis acciz pere ut deu nô crederefinifi pfeftû etiâ boiem credididiffés.Profeefo cû dicis boiem preclmtotâ illic natura bumana uis intelligi.Non éautê bomo pfeHus: fi ud aia carni: udaiæipfi mens bumana defuerit. Si ergo fm boiem quern uerbû de^fufeepit: pu/ tam’didum elle: Hodie mecû eris in paradifo:non ex bis ucrbis in cælo exiftimâdus efteffe paradifus.Necpem ipfo dic in cælo futur’erat bó cbrift‘’Iefus:fed in inferno fro aiam ; in fepulcbro autê fcdm carnem.Et de carne qdemcpeo die in fepulcbro fit pofitaimanifcftiffimu eft euangeliu.lQd uero illa aia in infernu dclccdcntiaplica do/ ^lina prædica tt Quadoquidê beat^ Petrus ad bancrem tcftimomü de pfalmis adbi/ S^ffi» bet:ubide ipfo prasdiclu efte demóftrat: (i^m nó dcrelinques aiammeam in inferno; 1^ö.i5» ucfj dabis fanclu tuum uidere corruptionê. Illud de aia diclu eft: qanóibiédcrclicla unde tam cito remeauitullud de corpe qdin fepulcbro corrupiederi rcfuircctioc nó potuit.Sedin fepulcbro paradifu nullus intelligit;Etfiquifq effet ita abfurdus: utboc fapere conaref’:eo qd illud fepulcbruiborto crat:certe binc ab ifta opinione reuoca retuncf ille cui dictum eft : Hodie mcctim eris in paradifo : in illo die tuit cum cbrifto in illo fepulcbro: necci’fidei\p magno munere offerrctur fepultura carmsimbil gau/ dij ueldolorisin morte fentientiszeum ille de recfuie ubi fenfus eft cogitaret : Reftat igiturutfifedm bomincm dictum eft:Hodiemecum eris in paradifo:in inferno itelli/ gatur effe paradifus:Hbierat eo die futurus fcdm bumana anima ebriftus : Vtrü autê finus ille Abraxubidiücs impius cum in tormétis effet inferni; requiefcenté paupc/ rem uidit:ucl paradifi cenfendusuocabulo:ueladinferos ptinere exiftimâdus fit: nó facile dixerim.De illo qppe dittite legim^ dictu effe: Mortu^ eftaut Órdiueszär fcpul/ Indus', tas é in inferno:Etcum apud inferos in tormétis effet. In paupis aût morte uel requie non funtinferinominati: Sed contigit inquit moriinopem iHu órofterri ab angelis in finum Abrax.Deinde ardenti diuiti dicit Abraam: Inter nos ä; uoscbaos magnû fir/ matumeft:tanq inter inferos fedefcgbeatorum.Non ein facile alicubi feripturarû inz fcroru homé pofitum inuenic in bono » Vnde ctiam quxri folet :finô nifi pœnalia re/ de mteHiguntur inferna:quó aiam dni cbrifti pie credam’fuiffe in infernoçScd bene

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVII

Sttf»4« rcfpodcctidco dcfccndi(Tc:nt quib '’oportuit fubucnirct.Viidcbcatns Petrus cu di* eit folmde dolores mferninn quib^impofTibfle erat tenen ’ eu. Porto fi utracp regio amp;nbsp;dolentiS amp;; requtefeentiund eft:tVübt dinesille torquebac:dv ubipaupille laetaba^ io inferno efte eredenda eft:quiSaudeat dicere dnm iefum ad pcenales infernipartcs , ueniffe tatumodo: neefuifteapud eosqiAbraæfinu requiefeutfubi fi fuinipfe eft inf telligedus paradifus: que latronis animae iHo die dignatus eft polhccri:(Qiixft ita fût:i generale paradifinome eft: ubi fccliciter uiuit :Ncq5 em ga paradifus eft appellat’ubi J Ada fuit ante peccatutopterea fcriptura ^bibita êetia ecefiam uocare paradifu cum frucîu pomoçt.Eftaût lenfusmuIto expeditior:ôlt;;ab bisomibus ambiguitatib^liber: T fi non fm id qd’ bo erat:fed frn id qd deus eratdixiffe aceipiar: Hodic mecu erisipa' ii.a”blciW mdifo.Homoquippeebnftus illo die fm carné in fepulcbro:fm anima in inferno fu* 3oB.i. turns crat:deus uero ideipfe cbrifP tibicp femp c .Eft cmluxquae lucet etiaitenebrU gms earn tenebræ non côprebendât. Eft uirtus amp;rfapientia dei : dequa fcriptum eft ®‘ip»8* q, attingat a fine ufq; ad finem fortiter : amp;nbsp;difponat omia fuauiter :0lt; !attingat ubiqgt;,P^ ^’^* pter fuam mnndiciam:0lt;:nibil inquinatS in earn incurrat.Vbicnnq; ergo fit paradifus quifgs beatoi^ ibi eft :cum illo ibic qui ubiep eft* Cum em fit cbrift^ de’ amp;nbsp;bomo:Pe ^0^*11* “i^^‘ Vndc dicit:Ego amp;:pater unSfum’:Homoant: Vnde dicit: Pater maiormetfl: ’ Idemc^ films dei unigenit’a patre:amp; ; filius bois ex femme Dauid firn carnemmtrun® in illo obferuadum eft cu loquic:uel cu de illo fcriptura loquir:d;quid fm quid dicat intuendu. Na ficut un’ bomo eft anima rationalised.^caro: fic ei ’ unus ebnftus eft nt:n 3ol5.i. bum Lvbomo.Promdeqdad uerbuattinet:crcator ecbriftus:©mnia empipfumfi' 3Ro.i» eta funt: tSlducro ad bominci crcatura c cbrift’. Fact’ é cm ex femine Dauid fin tat' nem:0fin fimilitudinem bominum factus.ltem quia in bomine duo fut: anima Ä;ƒ' ro:fmanima triftis fuit u ftp ad mortemtfm carnem palfus eft mortem. Nee tainét‘' filium deiebriftu dicimus: bominem fcparamus:aut cum ende ebriftu filiu bomislt;^ cimus:feparainus deum.Scdm bominënancßin terra erat no in cælo ubi nunc eftq:’ 5ob.y. dicebat:Nemoafeedit in cxlu:nifi qui de cxlo defccndit : filius bomis qui eft in effb: gnis fm id qd filius dei erat eflet in cælo:fm id uero qd filius bomims eratadbucetfd in terra:nódnmq5afcendit in cælu. Similif cum fm id qd filius dei eft fit dns gloria:' iXorbi. fm id autcm qd eft filius bomims crucifixus fit. Ait tame apl us : Si cm cognouiftent-nung dnm gloriæ ciucifixiftent. Ac p boc dr filius bois fm deum crat in cælo:amp;f*'b$ dei fedmboiem cmcifigebac in tra.Sicut ergo potuit reele dicT.dns glïæ crucifix*’:^ ad folam carné ilia paffio ptineret:ita rette dici potuit: Hodie mecum cris in para“''' lo:cumluxta bumana bumilitaté:p carnem in fcpulcbro: per aiam in inferno iHoo*^ futurus eflet:iuxta dmina uero imutabilitatem nug de paradifo : quia ubup eftfe®^ rcceffiftet.Noli itaq; dubitare ibi nunc effe bommé ebriftu Icfum:undc uenturusd'' mcmoritcrq; recole dr fideliter tene cbriftianam cofclfionem : quoniam refurrexit^ mortnis:afcédit in caelum:fcdet ad dcxteram patris : nec almpde g inde uenturusd ad uiuos mortuofcpmdicandos.Et fie uenturus eft ilia angelica uoce teftantetqu^^“' modsire uifus eft in cælû:id eft in eadécarnis forma ati^ fubftantia tcui ^feâoio’d talitaté dedit:natarâ non abftulit.Scdmbâcformam nó eft putandusubiq: diffed' CauendS eftemmeita diuinitatéaftfuamus bominis:utueritaté corporis aufeta®’ Non eft autcm cófequés : utqd in deo eft: ita fit ubiep ut deus.Namôrde nobis uef^ Sctf.i7» ciflima fcriptura dicit:cp ia illo uitnmus:monemur drfumus:ncctarnen ficutilleud?

fnm’:fed aliterbomo ille in deo:quoniam aliter dr deus ille in bomie qpprio quod^ xi^uXiet^* ^ fingularimodo.Vna em pfona deus tV bo cft:0rutruq: eft un’cbriftus lefusmbi^?’

id qd deus eft:in cælo auté per id qd bomoiQ^g Sr in eoipfo qd dicitur deus ubj®^ fdfus:carnali refiftenducft cogitationi:drmés a corporis fcnfibus anocadameqlilP^^ 57 UtMmur ^’°^^ magnitudine opinemur deSp eSeta diffundi : ficutbumus: autbumor lauta«' ’*’’'aut lux ifta diffundic (©is em bniufeemodi magnitudo minor eftin fui parte gitow fed ita potius ficuti eft magna fapientia etia in boie cuius corpus eft paruum. Et» ”'*, fût fapietesiquoiji fit alifcorpe grandior:neuter fapictior:nô eft ilia in maiore ma*®’''

minorta minore:autminor in uno g in duobustfed tanta in bocquata in illo ïêx 'tâta in ono quoqjquata in utrocp. Ne«^ em fi æqualiter funtomnino fapictes:plus fapiutam* bo^ ungulnquêadmodu fi æqualiter fintimortales:non plus uiuutj5finguli. Ipfa de/ niq; imortalitas corpis quæ in cbrifti came præceHitinobifi^ in ftne futura ^jmittitur: cum magna fit res:nó eft ^feclo mole magna:Scd licet corporaliter babcaturuncor/ porca quædam excellentia eft.Nam cQipfum imortale corp* ’min” fit in pte q in toto: immortalitas eins tarn plena eft in parte g in toto: â^ cum fintalqs alia maiora: non tn alijs alia imortaliora funt mebra: Sicut nuncquado exomni parte fani fumus firn mo/ dum præfentis in corpore fanitatis:non quia maior eft manustota g digitus:ideo ma/ nus totius fanitatem maiorem dicimus efte g digitt: fed in illis inæqualibus æqualis eft ijpfa:quandoita breuiora grandiorib^comparanftut qd fam magnum efie no poteft geftaliudipoflit tame effe tarn fanum. EffetaQtmaior fanitas in maioribusmembris: fi effent maiora faniora. Cum uero non eft ita:fed maiora atep minora tarn fana funt: difpar eft ^feclo in membroÇimolibus quâtitas :fcd par eft in difparibus fanitas.Cu ergo fit corpus aliqua fubftantia:quatitas eius eft in magnitudine molis ei‘’:fanitas ucz to eius non quâtitas fed qualitas ei’ eft.Non ergo potuit obtinere quâtitas corporis: çdpotnit qualitas.Nam ita diftantib ‘’partib ‘’quæ lîmul cncnô poîfunt:qm fua quætç ipacia locorum tenent: minores minorait: ;maiora maiores: no potuit elfe in fingulis quibufqp partib^ota uel tanta:fed amplior eft quantitas in amplionbus partibus;brc/ mot in breuioribus:amp; 'in nulla parte tanta quanta per totû. (Qualitas uero corpis quæ fanitas dicitur:cum fanum corpus eft totum:tanta eft in maiorib^iquâta in minoribus partibus.Nô em quæ min^magnæ funt:ideo minus fanefunt:aut quæampliores idco faniores.Abfit ergo:ut qd poteft in corpore qualitas creati corpis : nó poflit in feipfa fubftantia creatoris.Eft ergo deus p cufta diffufus. Ipfe quippeaitp ^pbetâ: Cælum lOirre.ij.

terra ego impleo . Et qd pauloante pofui de fa pictia ei’: Attingit a fine ufep ad fine æap.8. fortiter:amp; difponit oia fuauiter.Itecp fcriptS c: Spiritus dominirepleuit orbe terraç^. ®ap.r. Eif^dicit iquodâ pfalmo: lt;Quo abibo afputuo:ôta facie tua quo fugiâc Siafcédero iptetijS. in cxlu tu ibiesifi defeedero ad ifernûadcs:ga fubftâtialif de’ubiq; diffufus.Sed lie é de’p euda diffufus: utn fit glitas mSdi:fed fubftätia creatrix mûdi:fine labore reges: amp;^fineonere cótinensmundu:Nó tn p fpacia locoiy:quafi mole diffufa:ita utin dimi/ dio mSdicorpe fit dimidi’ : amp;rialio dimidio dimidi’: atq; ita p totû tot’:fedifolo cælo ^^^r *’^ totus:^in fola terra tot’:0din cælo âr in terra tot’ fol’:0dnullo content’ loco:fed in fez ipfo ubu^ totus.lta patertita filius:ita fûpftandustita trinitas unus deus. Neep em muz dum inter fe in très partes diuiferut:quas fingulas finguIiimplcret : quafi no babcret nbieffet filtus:auttpulfancfus in ’mundotfi totû occupadet patcr.Non ita fe habet ue/ ra incorporea imutabililq; diuinitas.Non em corpora funt quoru amplior fit in tribus fl in fingulis magnitudo:necloca fuis molibus tenent ut diftantib’fpacqs fimul cc nó poffint*Sienim anima in corpore conftituta:non folü nullas anguftias: uerûetiâ qua/ dam latitudinê inuenit:non corporaliu locoi^ded fpiritalium gandioçi: cum fit qd ait apfsiNefcitis quoniâ corpora ucftra templû in uobis fpûffancti eft:que babetis a deo: iXof.5. nee did nifi ftultiffime poteft:non babcre locuin noftro corpore fpintûfandûiqd to/

y turn noftra animaimpleuerit:quäto ftultiuSdicir illis anguftqs impediri altcubi trim/ i.fcntaj.©lf»j7 tatem:ut pater amp;nbsp;filius Æl fpiritulTandus:ubiq; fimul effe no poffinteVerOillud êmul/ fi^dum to mirabilius:qdcum deus ubicp fit totus:non tarnen in omnibus habitat.Non em om nibiis did poteft:qdaitapoftolus:ucl qdiamdixi: uel etiâillud: Nefcitis quia têplum dei eftis: de fpus dei habitat in uobis.Vnde ecotrario de gbufdamidem dicit: Quifqs autem fpiritû ebrifti non habet bicno eft eius.Quis porro audeatopinari: nifi quifgs 1Ro.8, infeparabilitate penitus trinitatis ignorât: cp in aliquo babitare poflit pateraut fill’: in quo non habitat fpuflanct’iaut in aliquo fpSffancif in quo no pf0lt;fi!i’7 Vn fatedu eft iibicp effe deu per diuinitatis præfentiâ:fed no ubic^ p babitationis gratiam, Propter bancenim babitationem : ubi,pculdubio gratia dilcdionis eius agnofcitur : non did/ hius.pater nofter qui es ubiçtcum CV boe ucru fit: fed Pater nofter quies in cælis: ut WattK.d.

n

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVII 1)

tcplu eius poti’în orationc c5mcmorem^:qlt;ÎÂ^nofipfie(ledebem^: lt;l ’inquâtGfiini^ intâtu ad ei’ focietaté 6^ adoptionis famihâ ptinemus. 5iem popul’ dci ntxidöfadns æqhs angelis ci’ : adbuciifta pegnnatiôe dicic têplû ei’:quâtomagis ê téplû ei’i cxli$ ubi ê popnlus angeloÇi: quib’aggrcgâdi ârcoæquandi fumus:cu finita pegrinationc qd^îmiflam eft (umpfcnm’f(Eum igif qui ubiœ cd nôin oibus babitet: etiam in qui' 4..1Regî,x» büs babitat:nó æqualiter babita t.NJam unde ettinud qd Helifæus popofcit:utdupli citer in eo fieret fpûs dei 9 erat in Helia :Etundeioibus fanetis fût alq alijs fanetioreJ: nifi abundâtius babendo babitatorédeum C quot;nbsp;Quomodo crgo ucrum fupra diximus: qgt; deusubicç fit totus: qitâdo in alijs eftampliusnn alijs minus fSed non ênesligcKf2 intuendum qd diximüsnn feipfo cHc ubicÿ totum.Non ergo in eis:quia alij plus cum capiunt:alij min’.ldeo em ubiqjeffe dicitur:quia nulli parti return abfens eft :Ideo (o' tustquia non parti return partem fuam præfentéprxbetziV alteri parti alteram parted æquales æqualibustminori uero minoré: maioncp maiorem : fed non folumumuerfr tati creaturæ:uerQetiam cuihbet parti cius totus panteradcft.Hiqi ab eo longe eedv cuntunqui peccado diffimiHimi faéfi funtrékrbi ei,ppinquare:qiu eius fimilitudinépif uiuendo reapiunt.Sicutreefe dicunc oculi tanto elfe ab bacluce Iongius:qu5tofuc' rintcæciores. Quid etiam tam longe eft a luce 9 cæcitas: etiâ filux præfto fitiatqj ocu los pcrfundat extincfosCPropinquare autem luci merito perbibentiirocnli:qutfanf' tatis acceffu aciem recipiendo luccm rccipiunt.Portoautem quod parum dift®«®^ putauimus pofteintelligi: cum diceremus deum efte ubiqj totum nifiadderemusin feiplo:uideo diligenti’exponédu.dluó enirn ubiep ft in feipfof Vbiep feiheet: qaniiis eftabfens , In feipfo autem : quia non continetur ab eis quibus eft praefens tanquafr nc eis effe non poffit. Nam fpacia locorum tolle corporibus nulq erunt: 0^ quianufep crunt:nccerunt. Tolleipfa corpora qualitatibus corporum non eritubifint:amp;idco neceftc eft ut non lint.Etenim cQptotam faam molê corpus æqualiter fanam eft : auf xqualiter candidu : non eft in iilla 9 in alia parte cius fanitas maior:autcandidiof:nclt;: maior in toto 9 in parte eius:quia non fanius aut cadidiustotu conftat efte 9 partem’ Siautem inæqaaliter fit fanûautinæqualiter candidu : fieri poteft utin minore parte fit fanitas maioraut câdidior tam minora ^ maiora faniora uelcâdidiora funtmébraj ufqjadeo non mole conftat qdin qualitatib’magnum dicic efte uclparuû.VerSet® fi moles ipfa corpotisîquâtacûcpuel quatulacucp fit penitus auferatur:qualitates eius non eruntubifint:9uis non molemeticndæfint» Atuero deus non fiminus capit al) illo cui præfcns eft:idco ipfe minor eft.Totus em in feipfo efttnec in quibus eft 1ta eft utindigeat eis tang non poftit efte nifi in eis.Sicut autem necab ilIo abeft in quo non habitat:amp;• totus adeft guis eum ille non babeat: ita ârilliin quo habitat :totus eft prît fens tguis eum non ex toto capiat. Neq; ein ad babitandum diuidit fe per bominum corda feu corpora:aliam fui partem buic tribuens illi alia :ficutlux ifta paditus amp;pfe' neftras domoru : fed potiusfi quêlibetfonum cu corporea res fitac trâfitoria fordus Xi.8ï.(l*4i» non capittfurdafter nó totum capit:atq; in bis qui audiunt cum panter ci ^ipinquent: tantomagis alius alio capit;quäto eft acutioris:tanto autem minns:quâto eft obtufioz ns auditus:cum ille non uarie magis minus ue in(onct:fed in eo loco in quo funt:om^ i.fentcn.amp;tf.j? nibus æqualiter præfto fit : quato excclletius deus natura incorporea Arimutabihtet newton uiua:quinon ficut fonus p moras temporum tertdiA^diuidipoteft:necfpacio aereo tang loco fuo irtdiget:ubi præferttib’præfto fit:fed ætcrrta ftabilitate in feipfo manés: totus adeffe rebus omnib’poteft:amp;ffingulis totus: guis in quib’babitat :babe5t eum ^fuæ capacitatis diuerfitate:alfjamplius:alij minuf:qnos ipfe fibi dilectilfimu temple gratia fuæ bonitatis ædificatÆtdonationu quidem diefæfut diuifiones tang per pan/ tes £lt;ƒmembra unius corporis :ubiamp;ffimul omoes unu templû:ôlt; ;finguli fingula teph fumus:quia no eft deus in omnib’g in fingulis maior.Et fit plærûq; ut plurcs eum mb ijCorfJ*» nus capiantmnus amplius.Sed cum dixiftetapoftolus: Diuifiones autem donationS funticontinuo fubiecit:ldem aut fpiritus.ltem cumipfas donationu diuifiones cóme' moraftet: Diftia autembxcinquitoperatur unus at^ idem fpiritusidiuidens propre

EPISTOLÀ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LVÖ -

unicuicç put uult.Diutdens ergo hon ipfc dinifusfquiaipfeunusatep idem. IHæ uero diuifiones diclxfunttficutmembros in corpore:quia non idem ualentaures qd’ocuz Ii:at(çita membra erter adiuerüsomcijs concorditer diftributa:quæ tarnen cum fani fumusiuna neep diuerfa:nec alibi maiore:alibiminore:fed cum fint ipfa difparia com/ muni â^ panli lalute côgaudét.Huius corporis caput eft cbriftus:buius corporis uni/ tas noftro facrificio cômédatur: Qd breuiter fignificauit apoftolus dices : Vn^ panis i.Corfuo unScorpus multi fum^: Per caputnoftrum recóciliamurdeo:quia in illo eft diuinitas unigeniti facia particeps mortalitatis noftræ: ut amp;nbsp;nos participes eins immortalitatis effemos.Hoc facramentumlonge eft a cordibusfapicntiu fuperboçt: amp;ideo no cbri ftianoÇiiacper boc nee uere fapientium.lllorum etiam dico fapictmm : qui cognouc/ rut deum:quia cognofcentes deumificut dicit apoftolus:non ficutdeum glorifica ue/ jRo.i. runtaut gratias egerunt.Noftiautem in quo facrificio dica/iCratias agamus domino deo noftro.A cuius facrificij bumilitate löge abeft typus amp;nbsp;coturnus illorum.Etideo multum mirabilis res eftiquemadmodu quorudam nondu cognofcentium deum fit inbabitator deus:0«fquorunda cognofcentium non fit. Nee illi em ad templum deip/ tmenr.qui cognofcentes deum non ficut deum glorificauerut:aut gratias egerunt: amp;nbsp;ad templum dei pertinent paruuli fanclificati facrameto cbnfti:regenerati fpiritufan fto:quicerte regcnerati per xtatem nondupoftunt cognofcere deum.Vnde que po tuerunt illi norte necbaberenfti potuerunt babere anteqnoftc.Beatiffimiautem funt quibus boc é deumbabere qd nofte.lpfa quippenoticia pleniffima:uenftima:fcclicif/

A limaeft.Hinciamoportet etiam illam qua poft epiftolætuxfubfcriptione addidifti: pertaclarequxftionem:Siadbuc ignorant paruuli deum:quomodolobannes etiam anteg nafcereturiad aduentum amp;; præfentiam matris domini: in fuæ matris utero po tuit exültare;Cu em cómemoraftes te legtlfe libru meu de baptifmo paraulo^t laddi^ difti0^ aifti:de prxgnantib^ qd fentias opto cognofcere : cu credulitatis fidé puero mater lobanis baptiftærcfpôderit.Hæe funtcerte uerba Heliçabet matris lobannis: Beata tu inter mulieres : amp;■ beatus fruef^ aétris tuit Et unde boc mibimtueniat mater Xud.i» dni meiad mer Ecce em ut facia eft uox falutationis tux in auribus meis : exulta uit in gaudio infans iutero meo,Hocauté ut diceretificut euagelifta prxlocutus eft:reple^ ta e fpiritufäclo:quo ^culdubio reueläte cognomtqdilla exultatio fignificaftet infan tis:id eft illms uenifte matrem:cui’ prxcurforipfe amp;nbsp;demoftrator effet futurs. Potuit Xeg^^^'‘ ergo eêiftafignificatio rei tantx a maiorib^ cognofccdxnó a paruulo cognitx. Nam neep cu boc ante in euagelio narrarec diclu eft: credidit infans in utero eius: fed exul tauit.Neçp ipfa dixit:exultauit in fide infans i utero meo:fedexultauït in gaudio.Vi' demus autê exultationcnó folum paruuloÇiifed etia pecoÇimorrutiep de aliqua fide uelreligione:uelquacuep rationali cognitione uenientem,Sedbxc plane inufitata 6lt;ï noua extitit:quia in ntero;d^ ad eiusaduétum:qux boium faluatoré fuerat paritura. Ideo mira: ideo in magnis fignis deputanda. Ideo bxc exultatio : 0^ tag matri dni red dita refalutatio tang folentmiracula ficri:facla eft diuinitus in infante:non bumanituf ab infante. Q^q etiam fi ufepadeo eft in illo puero acceleratus ufus rationis amp;nbsp;uoluntaz tis:utintra uifcera materna ia poffet agnofcere:credere:cófentire:q(Ïin alqs paruulis ætasexpeclatur ut poffint:ctia boc in miraculis babendu diuinx potentix:nó ad buz manxtrabedu c exemplar naturx. Na qn dc‘ ’uoluit: etia iumentu mutu rationabili/ THiimerUzx* ter eft locutS : Nee ideo fût admoniti boïes in deliberationibus fuis:etiam afinina ex/ ®ueßefuad pedare cófilia.Quocirca nee qdfaclu eft in lobane cótemno:nec inde régula gd fcn/ ^•’^^•«♦«♦xj tiendu fit de paruulis figo: Immoid in illo ,ppterca mirabiliter prxdico:quiai alijs nó inuenio.Habet gdê aliquid fimile etia illa in Rebecex utero lucla geminoru. Verum Éenlt;i5« Örboc ufcpadco prodigium fuit:utdiuinu ^pterea mulier oraculum qnxreret:ólt; ;au/

B ditet duob^ illis infantulis : duos populos fuiffe figuratos. Scire auté diuina paruulos qui nee bumana adbucnouerint:Ti uerbis uelimüs oftêdere',: uereorncipfis fenfibus noftris facere uideamur iniunaiqn id loqucdo fuademus:ubioês uires omciumep fer/ monis facillimefuperateuidentia ueritatis.An nó uideam^ etiam cu articulatx uocis

nÃŽ

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVD

quahcucç fignacdcrc caperfnttätc^ ad initium fandi tranfre ab i'nfantia:adbuccos^ lia fentire ac dicere: in gbus fi rcmafilTcntLanmfqj accedentib’ tales effe pfiftcrét:nuH eos uel fatuuszmmiS fatuos eé dubitaretcNifi forte id reftat:ut in uagitw infantix.'ü^ in ipfo adbuc uteri filcntio eredam^ paruulosfuiffe fapietes : poflca uero g nobifcui^ caperuntloqui: ad banc ignorâtiâ qua ridem’erefeendo uemlfe.CQd ’opinari uidöa fit abfurdQ:cöpucroÇifenlus in qualiacûiç uerba ^riimpens;q certe ad ea qüxwsi^ res fapiSt penenullus eft:tn cóparatus illi in quo nafcunc intclligetia dicipót.V^“^ autin ipfo tanto falutis prxfidio:qn eis cbrifiiana gratia fubuenit’:qduocibus quibuS poiTuntÔ^motibus reluclanr:n5 ets imputac:atcp ois rentfus ipfo^i mbilipcndit : oO/ nee in eis facraméta pcraganc: quib^ id qd ’ de originali danatione traclu eftcxpiet^’'' nifiga intantu nefciuntgd faciunttutnecfacere iudicen^f’Porro fiiam uterencrónj^ âi *uolGtatis arbitrio: quo illi fanclificationiadbiben deberet affenfus : quatu matied refiftere tanta: gratiæ.gg non folum nibil prodelfet qdfieret : ueruetiam inde rea^ ^ accrefceret:gsebnRianlis ignoretfDicim^ergo in baptiçatis paruulis:guis id nefc^f^ babitare fpintûfanelû.Sic cm eu nefeiunt guis fit in eis;qucadmodGnefciunt drw^®' tern fuamfeuius in eis ratio qua uti nondu poffunttuelutquaeda fcintilla fopitacft:t^ citada ætatis accclTii.Ncq; bocin paruulis miru debet uideri:cum apt's quibufdae®® i.Corf.tf, maioribus dicatiNefeitis ga templu dei cfbsii^ fpCis dei babitat in uobisc De qualibuJ iXor’.x. pauloante dixerat:Animalis autebomo non pcipit quæfunt fpirituS dei: quos eoatf paruulos uocat:non carnis ætate:fed metis . Non itaq; pcipiebant cognitione fpiW fanefu g babitabat in eis:amp; :habitante in fe fpiritufaneto:adbuc animates nonduIpiPf^ les crant:quia nondu potcrant inbabitatorë fuu fpiritu cognitione pcipcrc.HabitTe autideo öl in talibus dicic:quia in eis occulte agittut finttemplum eiusiidqjin ^gt;fitæ® Bo.S. tibus A;^ficiendo pfeuerantibus pficit. Spe cm falui facfi fum^ : ficutapoftotus diet: Xifum.j. cum alio loco dicat:Saluos nos fecit per lauacrum regeneratióis. Cum ergo biedi^t faluos nos fecit:tag fal’ipfa id data fitiqucadmodu intelligédû fitiiltic exponitiubiaif:. Spe em falui faftifum^tSpes autquæ uidce no eft fpes.Qd cm uidet gs:gd fperatt 'ft autemquod non uidemus:fperamus:perpatientiam expeftamus. Multa itacpdicu® tur in fcripturis tang facia fint: cum in fpe adbuc efle intelligantur.Vnde eft amp;nbsp;11b« 3oB»i$. quod dominus difcipulis ait:®mnia quaaudiuia patrcmeo:nota feci uobif.Qd’i#' JoB.itf» adeo fedmfpem diclum eft futurorummt eis poftmodum dicat : Malta babeo uobis dicere:fed non potcftis ilia portare modo.Ait ergo in quibus mortalibus adbuebab tat:ipfam ædificationê babitaculi fui:qu5 non in ifta fed in alia poft bancuitä perfid® iiCorfuf« quädoabforbebitur mors in uicloriaiaiceturcp illi:Vbi eftmors uicloria tuaf Vbi«^p mors aculeus tu”?' (S^urd eftautemortis aculeus nifi peccatumC PropterqdnunceW renati ex aqua 0^ fpiritu:omnibufi.^ peccatis fiue originis ex Adam:in quo omes pet/ cauerunt:fiuefaclorum:diclortim cogitationûcp noftrarum: in illius lauacri mundatf one deletisitn quia manemus in bac uita bumana:quæ temptatio ê fuper terraminic' ZVattB.tf» rito dicimus:Dimittc nobis débita noftra ♦ Et banc orationem dicit uniucrfa eccldia' jfpB.5, qua mundat faluatortauacro aquae in ucrbo:ut earn fibiexbibeat gloriofam: nonbaz bcntem maculam:autrugam:aataligd eiufmodi:Tunc utiq; pficietur in re: ubinunc proficiendo ambulator in fpe.Nam quomodo eftnunc non babeus maculam:autru' gam:autaliquid ciufmodi:qux uel in omnib’ ad earn ptinentib” bominibi’:quiiamra/ tione mentis utûtur:Aruoluntatis arbitrio:mortalifcp carnis farcinam portât : uel eer/ te qd etia ipfos cótentiofos neceffe é fatcri:in multis fuis mébris ueracitcr dicit:Diw® te nobis débita noftrac Cumitacp proficientes in quib” mortalibus babitat du dedie in diem renouatur:magis magifq; iuftificet:exaudiatorâtes:mûdct confitétes : ut ex/ bibeatfibitemplumimmaculatum in aeternum:merito diciturnon babitare ineisqoi 3Ro,i. cognofcentes deuminon ficut deum glorificaueruntiufgratias egerunt. Colédo eb A^feruiendo creaturæ potius g creator! : non unius ueri dei templum fe effe uolue* rant»Atq;ita dum uolunteum babere cum multis:facilius effecerunt uteum non ba/ berentig ut dqs multis falfis ue mifccrct.Etmerito dicic babitarejn eis:quosfedm^»^

pofitum uocatosïfuftificandos glorificandofq; fufcepït:ctiam antcg incorporer qii^ ubicptota eftualeant eins noffenaturam: quâtum nofci ex parte p fpcculQ ólt; ;in ænig/ mate ab bomtnein bac uita cum plurimu profecerit poteft. Sunt enim in quib^ babiz tat multi talesiqualibusdicit apoftolus : Non potui nobis loquiquafi fpiritalibusifed iXorf.^* quafi carnalibus:tang paruulis in cbrifto lac uobis potum dedi non cfcaiNoduemm poteratis:fed nee adbuc quidem poteftis . His quippe etiamillud dicit: Nefeitis quia iXorf.^» templQdeieftis:amp; fpirit’dei babitat in uobisc Hos tales fi etia anteq puemâtad fpingt; talem mentis ætatê:ubi no laHe alanc:fed folido cibo:dies uita:buius extremus inuez rinperficiet in eis babitator illorum:quicquid bic intelligentia: minus babuerut: quo/ mam amp;i ab unitate corporis ebriftnquinobis uia faclus ê : S« ; a templi dei focietate non receiferut.Vnde ut non recédant:regulam fidei pufillis magmlq; comunem in ecclia pfeueranter tcnenticV in qc Epuenerunt in co ambulant:doncc eis deus reuelet : fi qd aliter fapiunttcogita tiones fuas carnales non dogmatiçant:quia non obdurant conté tiofis defenfionibus immanedoifed quodamodoambulando:id elf profieiendodez E fudât î inteHigentiæ perfpicuitatcm impetrâtes per fideipietatcm. Qua: cum ita fint:

duoifta quæin uno fiunt bomine: nafci0lt;:renafci:ad duos bomines ptinet.Vnum ad ilium primum Adamtaltcrumadfeefm qui dicitur cbriftus.Scd non prius:aitapoftó/ i.Corfis. lustquod fpiritale eftifedqd ’animale poftea fpiritalc.Prim^bomo de terra tcrrenuf: fecudusbomo de ca:lo cxleftisjQnalis terrent tales âr tcrreni:amp; :qlis caeleftis tales amp;nbsp;cæleftes»Sicut portauimus imaginem teircnnportemus amp;nbsp;imaginem eius qui de cæ lo c.ltem dicit : Per unum bominem mors :0lt;/per unum bominérefurreclio mortuoz tum.SiCutcnim in Adamomnes moriunturnta amp;nbsp;in cbrifto omnes uiuificabQc, ©m nesSiiomes ideo dixit:quia in mortem nemo mli per ilium: in uitam nemo nifi p lihu In primopatmtqd’ bominis arbitrium ualerct ad mortem:in fedo ante qd deiadiutoz num ualeret ad uitam.Dcnicç primus bomo non nifi bomo:fcdsuero deus 0lt; ;bomo* Peccatum em facid eft rclicto dco : iufticia no fit fine deo :ac per boc neemorercmur nifi per carnalcm ,ppagincm:dc mcmbris illmsucnircmus:nec uiucremus nifi p fpiriz talem connexioncmmembra buius clfemus, Ideo nobis opus fuitnafeiö;renafci: llli 3ût^pternos tâtûmodo nafei.Nos ein a peccato ad iuftieiä renafeendo tranfim*’:llle antêanullo pcccato ad iufticiam trSnfitum fccit : fed in co qd baplicams êmoftræ re/ generationis facramentû:fua bumilitate altius cómendauit: Vetcrë tn bominem noz Îtrum p3ffione:nouu autem rcfurrecù 'one fignificâs. Inobedientia nanep cócupifcenz dæqua:babitat in carne mortali: qua fit ut cade etiam mebra præter uolûtatis mouez anturarbitriu : ad eum moduredigic iufticia cóiugali:ut licite copula tis parentib^ ge nercnciquibus fit neceflariu regenerari.Non tarnen p buiufmodi cóuenientiam maz fis d fœmmæ uenirc uoluit carnem fuâ cbriftusifed de uirginc nibiltalein eius cócéz ptu cócupifccte: fimilitudiné carnss peccati fumpfitille ,p nobis:qu3 caro peccati mu daret' ’in nobis.Sicut cm p unius delictum: ait a pts: in oês boics ad eödemnationenta 1^o.$* ßunius iuftificationé in oês boies ad iuftificationé uitæ.Ncmo em nafcic nifi operate tócupifcentia carnalifqmc tracla eft ex primo boic qui eft Adam: amp;nbsp;nemo renafcitur niü Operate gratia fpiritali:qua: data eft p fcdm boiem qui eft ebriftus. Quapropter fi - rcn.öir. adillünafccndo ptinem»’:aabuncrenafcédo:nccrenafciqnifq poteftanteq natusfit. ^uauud Profccto illc fingularitcr natus eft:cui renafci nó opus fuit:quia nó ex pcccato in quo nunqfuit:tranfitu fecit:ne($iniquitate cÓcept^é:aoteü in delictis mater eius in utero aluit:quiafpu(fanctus fuperucnit in eam:âr uirtus altiflimiobumbrauit cammndeqd Xucfi. natum eftexea fanctum uocac films dei.Nuptiaç: enim bonu non extinguit:fed moz dificat inobedicntiu membrord malummt limitata quodamodo cocupitccntia carna lisifiat faltcm pudicitia coiugalis.Virgo autem maria cui dictum eft:Et uirtus altiffimi obumbrabit tibi:in fanctam concipiendo ^lem:fub tali umbraculo nullo ardore conz cupifcentia:buius xftuauit.Hoc ergo excepto lapideangulari:non uideo quomodo ædificenc homines in domum dei ad babendum in fe inbabitantem deu: nifi cum fuz

C fiat rcnati:qd’nóponunt clfcantcqnati. Qualibetitaq; fentcntiâ de prægnantibus

SAN CTI AVGVSTINI EPISTOLA LVH

immo de bominib^ babcam* ’ adbucintra materna uifcera cö{htutis:utrü exiftimem’ eos nec ne donari polTc akquo fanéamp;ficadôis modo : Vel ^ptcrlobannc g nôdnmƒ Xucî.i. banc editus Iucé:tn exulfauitm gaudiotqd utilt;$ni'fi opanonefpuffanclf fieripoiuinc totere.!» quis credatfVel ^pter Hieremta cm dns dicit: Pnufejexires de uulua fanclificaui te! «^^^^^ *” ’^^ fanélificatio qua efficimur: ét finguli templa dciïét in unum omes tcmplö del non cd: nifi renatoÇiiqd mfinatiboies eé nó poflunt.Nullus aötuitamin qua natten benefinietmifi renatus anteg finiat.lt;ï^ fiquitg dicit iam effenatum bomincmietiaf^ adbuc eft in utero matristteftimoniuq;adbibet excuangeÜotquia dictu cil ad lofep^ XDanK.i. de prægnâte uirgine dnimatrc: (Qd em in ca natum eft : de fpnitufancto efttNö^j^* nambuic natiuitati accedit fecunda natiuitas:alioquin non erit ia feda fed tertiär Pó^ Joß.j. ant cum bineloquerec: Nifi quis inquit renaffuerit denuo:cam feiheer coputas pn' mânatiuitatê:quæ fit matre parientemon côcipiéte atcÿ prægnâte quæ fit exeatnon quæfitin ea.Nec^ cm renatû dicim^boiem quern materpcperit: tang ite^ nates hr-qui lam femel natus fucrat in utero . Sed ilia natiuitate no computata quæ grauidaW facitinatus dicit bomo partu: tit poffit renafci ex aqua ÜfpQ.Scd’m qua ex matrenaz Wattß.i. tiuitatéîetiam ipfe dns in betbleem mdæ diciZ natus.Si igi^ bomo regcnerari p gén® fpus in utero potiqrn reftatilliadbuc nafcitrenafcit ergo anteq nafeitunqd fieri oülb modo pót.Proinde in cópagem corpis cbrifti tang in uiuâ ftruefurä tcpli dci qn®^; cius eccliamatibomies nó ex operib’iufticiæ quæ fcccrut:fedrenafeëdo p gram ïw» feruettäq de maftaruinæ ad ædificq firmamétû.Præf boe ein ædificiutqdbeatifcadn cóftruiciad ætnâ babitationê dei uita bols ois ifcelix amp;i mors ê poti‘ ’appellada g m^ iQuifgs ergo ïbabitabic a deo:nc ira dei maneat fup eü!ab boc corpe:ab bocteplo:31’ bac ciuitatcmó ent aliéné,©is autnó renat’alicn^eft.Sacramctu porro regeneratióis p nræ mamfeftû effe uoluit;manifeftatus mediator. Erataöt antigsluftis aliqd’occulté cu tn 0lt; ;1111 eadêfide falui fierêt:quæ fuerat fuo tpe reuelada:Nó cm audemus fideles tpis nri pferre amicis deip quos nobis ifta ^ïpbetata funt: cu dcQAbraai^ deu 16a^ Ördeu lacobïita fe deus ede cómcdet:utboe dicatfuu noméætnû.C^ fi eireScifioa®' tiquis fancis ,p baptifmo fuine credittquidrefpondebufdebis:qnianteg boeptsr*^' tocB.ii. ptu eflet:deo placuerutmótn fine fidelt;lt;Cuia finefidetut feriptû eft ad Hebraecsam' j,.Corl.4.. poftïbilc é deo placere.Habétcs aut ingtapls eudêfpintu fidcit^ptcr get feriptûrß' '1^5,11$ (predidi43pfqdiMocut^Imó^nos credim^i^aptcr qa ét logmur.NJon diccretcundé:

nifi äriHoi^ idêipfe effet fpus fidei. Sicutautéilli qnidc facramcntu occultü crabet^' debatxpimcarnationcfuturaific amp;nbsp;nos credim^ faclä. Et a nobis aut ét ab alqsifatuc expeclat ad iudiciu ems aduétus.Nó eft ein aliud dci myfterium nifi ebriftus: in qu® i.Corbi5» oportet uiuificarimortuos in A’dä : quia ficut in Ada ocs monunc:ficétin cbrifiooes uiuificabüciqucadmodu fupius diflcruim^.f^^obrem de^gubiep præfcns c:ölt; !ubiqdo tus :nó in oibus babitatifed in eis tm quos efficit bcatiftimu templG fuumtuel bcani^;* Cola» nia tcmpla fuatcrucs eos a poteftate tenebrarumtéttranftcrens in regnum filtjebariz tatis fuæ:qd ’incipit a regenerationc.Aliter aut dicif templu eins in fignificatioeicufit pmanus boium de reb’inanimisdicuttabernaculütlignis: uelistpellib^atmbmöiffloz bilib’:Sicut etiäp Salomonéregc:têplumlapidib’:lignis: metallis cöftructu. Alit’uc/ i.'ÿïiem.i ro re ipfa uera:quæ illis fignificatiomb^figurata e. Vn dicif: Et uos tang lapides uioi! x.Corf.tf, ædificaminidom^ fpiritales . Et unde item feriptû ê: Nos ein tcpla dei mui fum*’:ficot deus dicit:Qjn inbabitabo in illis Órinambulabotét ero illorum deus:óéipfi crût mibi plebs.Necmouere nos debetcppquofdâ ad boe templu non ptinentcs uelnonduw ptinêtesadeftÏn gbus non habitat:ufnondu babitat deus aligd uirtutis opcrac : finit p illum g in noie cbrifti expellebat dæmonia : cû cbriftu nó fequerectquë pmittiiu® ^ptcr multis utilem cómendationénois fui.Multos quocp ait fiibi in nouiflima diediz ïl?8ttg.7. darostin noietuo uirtutes multas fecim^.(ïiuibus üticpnórefpóderet: Nó uos noun 3«fiio fiad templum dciqdinbabitando beatificat ptinerent.(Cornelius etiam Centurioan teg regenerationc incorporaredtbuic templo millum ad fe angelu uidettaudittp did'' temtep exauditæ fint oratióes eius:óéelemofyna e acceptât. Agit ein bæc de^tangubi^

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ LVII ''

P**^^^**^ ïp faclos angelos fuos.Nam iHa pfiufg exirct de uuïua fanclificado Hieregt; ™æ’9g nónulh boe m typum faluatoris accipiant:qm regeneratione non eguit:tamê etiamudeipfo ^pbeta accipiatur ïpót d^ fcd’m prædefbnationë non incouemenfer g^f’^,”^^^* ’ƒtelÜgüficat filios dci appellat euangeliumnódSregeneratos : ubi Caipbas dum de 5o^^n” . ono dixiffet:Expedit uobis iit iinusmon'ac bó,p populo:amp;n5tora gcnis pcicat:mox euangehu fecutum admnxitiHoc autem a femetipfo nó dixit:fed cum effet pontifex anmülius propbetauit:quia lefus moriturus erat^ gcntc:amp;non tm pro gente:fed ut filios dei:quierantdifpfcrfi congregaretin unu : Filios deiappellauit utiqj pratter be/ bræam gentem:in cæteris etiam omnibus gentibus conftitutos:nondum fideles: nó dum baptiçatos,Qtromodo ergo dei filios:nift fedm prædelhnatîonem: fedm qua cV ’. apoftolus dicitïq? nos elegerit de^ in ebrifto:ante connitutionemmundif lila uero in £pB.u unam congregatio:facfura eos erat filios dei.Nccp enim in unum diftum dl aliqucm corporalemlocum:cam de taliuocationegentiu ,ppbeta prædixcrit:Etadorabûteu unufquif^de loco fuo:omnesinfulæ gétium : Sed cógregaret in unumdielum eft:in unum fpiritum:amp;fin unum corpus:cuiusunum caputeft cbrilhis.Tails congrcgatio ædificatio eft templi dei.Talern cogregatione non generatio camalisifed régénéra/ tio fpintalis facit.Habitat itacp in fingulis deus tang in templis fiusaT in omnib’ fimul in unum cogregatisitanq in templo luo.Qd tcplu qdiu ficut area Noe in boc fxculo fluHuatftitqdin pfalmo fcriptum eft:IDomintis diluumminbabitat.^^'uis di rpropter qpg.ig, multos in omnibus gentibus populos fidcliunr.quos aquarum nomine Apocalypfis fignificat: poffit itelligi congruenteri Dominus diluuifl mbabitat.Sequitur autenuFt fedebit dominusrex in æternû: Vtfep in ipfo templo fuoiam in uita lua æterna poft fluduationêbui^fæculi conftituto.Deusigic ubiq; præfens eft :Slt; ubieç tot’præléns: nee ubiep babitans : fed in templo fuo:cui per gratiam benignus efttV.ppinus.Capi/ tur autem babitans ab alqsampliustab alqs minus.Deipfo uero capite noftro apofto

K lus ait: Quia in ipfo mbabitat ois plenitude diuinitatis corpaliter.Non ideo corpora/ zCoUi. litertquia corpore^ eft deus:fcdautuerbo tranflato ufus eft tang in templo manufa/ fto:non corporaliter fed umbraliter babitanerit:id eft præfigurantib’figms:Nain ilz las omnes obfcruatiócsuimbras futuroÇi uocat:etiam ipfo tranflato uocabulo. Sum/ mus em deus:ficutfcriptum eft:non in manufaftis téplis babitat:Aut certe corporaii/ act’,17. ter dictumeft:quia 0lt; :in cbrifti corpore qdaftumpfit ex uirgineUanq in templo babi/ tat deus.Hinc eft em cpiudæis fignum petétibustcum dixiflët:Soluitc templum boc: joU.x. amp;;in triduo rcfufcitabo illud: euangelifta quid boc effet confequenter exponcns ait: Hoc auté dicebat de téplo corpis fut. ^uid ergo édHoccine int’effe arbitramur inter caput Scmêbra caetera : q? in quolibet guis præcipuo membro: uelut in aliquo magno J»pbeta autapoftolo guts diuinitas babitet: non tarnen ficut in capite qd eft cbriftus omis plenitude diuinitattsdNam de in noftro corpore tneft fenfus fingulis membris: j.fentcn.öif. fed non tantus quâtus in capite: ubiprorfus omis eft quincppartitus.Ibi em SC uifus:d^ ‘J’^®**’ auditus:0 ^olfacfus:d^ gnftus:0lt;itaclus.ln cæteris aut folus eft taclus. An etiam præter boccp tang in templo in illo corpore babitat omnis plenitude diuinitatis: eft aliud qd interfit inter illud caput: d^ cuiuflibet membri excelletiad Eft plane: qd fingulari qua-dam fufcepticne bominis illius una facia eftperfona cum uerbo.Do nullo em fando/ rum dici potuit:autpoteft:aut potent: Verbum caro faclum eft.Null^fancloru qualiz j^g,,^ betpræftantiægratiæ unigenitinoméaccepit:ntqdeftipfum dei uerbu ante fæcula: boc fimul cum affumpto bomnie dicerec.Singularis eft ergo ilia fufceptio:nec cu be/ minib^aliquib’ fanefis quatalibet fapiétia SCfanditate præftantibus:ullo modo poteft eße cómunis:ubidiuinæ græ fatis pfpicuu darucp documentû eft, d^uis dû tarn fit fa crilegusmtaudeat affirmarc aliquâ poffe anima p mentu liberi arbitribut alter fit cbri ftus efficereCVt ergo ad pfonâ uerbi unigeniti pertinet: que pafte p liberumarbitriu cômuniter omnibus de naturaliter datum una fola anima meruiffet:nifi boc fingulans

L gratia præftitiffeng fas eft prædicare:de qua nefas eft uelle ludicarc . Hæc fi 4 ) uinb’ noftris quantu dns adiumt rite traSammiis : qn denm ubiq; præfentem drnô fpacijs

«4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVDI *^

diftantibus:qnafiahqua mole ueldiffenfione dtfFufum:fcdubiq; totumcogitarctc csl tendis:aucrt:e métem ab omnibus imaginib^corporum : quas Humana cogitatio cob uere confueuit. Non enim fie fapientiamon luRiciamon fiedcniq; chantas cogitatai’. i«3oï5.4» dequa feriptum eft:5)e^chantas cd.Cum ucro habitationcm eius cogitas mnitatem cogita congrcgationcq; fanclorum:maxime in cælis :ubipropterea præcipue dicitut babitaretquia ibifituokintas eius perfecta co^c in quibus habitatobedientia. Deinde in terra ubiædificans habitat domumfuamim fine fæculi dedicâdam.thnhû autem dominumnodrum tinigenitum dei filium asqualem patri: eundemeç hominis filiuni: quo maior cd pater : ârubicp totum præfentem effe non du bites tanquâ deum: amp;in eodem tcmplo deieffe tanq inbabitantem deum: â^ in loco aliqno cæli propterued corporis modum.Sed cum me delectat loqui tecum : nefcio utrû feruauerim fertno' nis. luffidcntis modum:quafi diuturnum filentium loquacitate compenfem • Vcru» quia religione Ôt bcniuolentia qua me præoccupadinta inuifeeratus es cordi meo: ut tanq cum amico uere coHoquar. Iluicquid in opéré dilinodri utiliter claboratu elle cognofcis:dco gratiasage.Si qua autem uitia mea pcrfpicis : nti chariflimus amic‘’ig' nofce : cadem Icilicct finceritate diledionis mihioptans gaedicinam qua concedisd! ueniam».

tCPauhni ad bcatum Augadinû:(Quid fit qd in pfalmo decimoquinto dicitur: SâSô quifuntin terra cius:mirificauitomes uolûtates eius inter ilios amp;:c. CßuifintiHifané“ qui funt in terra:interrogantis:Et de quibufdâ alqs dubita tiunculis ex pfalmisteuâgc lio Ô^ eplis fibi fatiffieri defiderantis.Eptagt;LVIlL

—^quot;^^Elpaucis quæ nunciam ad nauem currenteditterarom pcrlatore:0 ^ mibi mM id ■pfius fedinadone pïoperanti: in mente uenerunt nefine coroHariomibirf'

—.K._gt;rfcribas :aliqua.pponamiQuæ fi forte lucida funt de mihi uidetur obfeurame/ mo prudentum filioru:quiforte de nodris in bora lectiunculæbuius circa te defeti”^ de infipientia mea rideat:fed potius bcnmolctia fraternæ charitatis faueat indruew do ut efïîciar uidcntiû particcps : cv ex doctrina tua illuminatis mentibus conßdeta“ tium mirabilia de lege domim.Dic ergo mibibcncdictc doftor ifraehquid fit quodƒ '®gt;ff»«5« citur in pfalmo quintodecimo: 5anclis q in terra fut eius : minficauitocs uolutatcsw' as inter illos. Multiplicatccfunt em omnes infirmitates eoru: podea accdcraucrun^ lt;Quos ait fancies q in terra fint fancli.Num illos iudæos qui filp carnis Abraæîôinon“ lijrep romidionis exdudutnr a femine qefin lfaac uocatumedfldeo fanclos in terf3' quia fancli generc carnaliiuita autem fenfuq; terreni funtiqui terrena fa piunt fircaftiJ hobferuantia in uctudate littcræ côfenefcût: Non renafeentes in nouam ercaturaw^ quia non rcceperunt cum:per quern uetera tranficrunt:fir facia funtomnia nouarS^ em forte eos in hoc pfalmo fanclos appellat:quomodo fir in euagelio iudos:ubidio^' ïDawB.ÿ» j^- y^j^j uocare iudos fed peccatores : Id eihillos iudos qui in fanclitate generis Ôt^ IPattB.j» fera legis gloriantur: (^uib^dicitur:Nolite glbriari in pâtre Abraâ:quia potens eft“^ us de lapidib' ’idis excitarc filios Abraam. ^uorû forma in illo pharifeo propomt^'' qui iudicias fuas tanq nefcienti domino recolens prædicabat in templo:non oransu exaudiretur;fed exigens quafi debitum mentis operibus bonis quidem fed ingt3tgt;$ deo:lt;Q.uia qdiudicia ædificaueratîfuperbia dedruebatmecidipfum filentio feduf*-^ clamabat:utapparcret cum non diuinis auribus loqui;qui Ôlt; ;ab bominibus uelletai^ 'Wgt;5.$i, din.Atcp ideo non placuit deo:quia placebat fibi:lt;Caoniâ diffipauit dns oifa homif''

fibi placentiu.(Confufi funt inquit:quia fpreuit illos:qai cor bumile fir contribulat“’^«; Xtul.iS» non fpernit.Deniq } fir in ipfa cuangelq parabola:qua pbarifæi amp;nbsp;publicaniperfonato fcrunt:cuidcter odédit ipfe domin’ qd in homme fufcipiat:qdrepellatificut fcripW^ 3lacobi.4. cd: Qina de’ fupbis refidit:bumilibusautem dat gratiâ. Ideo protedatur m^is ’“^ ficatumabijffe e tcmplo publicanu de côfeffione peccatoiy fuorum:q phanixiimOquot; imputatiôe iudiciaÇi fuarum.Merito autem ille laudator fuirepudiarus abfeenitah cie dci:qui cum ipfo nomine peritiam legis præferret:oblitus fuerat in prophetaip“ tfn,^^, cétem dommuiSup quem babitabo nifiluperbumilem fir quietu ; firtrementem f^'

moncs meosJUcaùtem in cordc contrito fui acctifatoraccipiciStobtïnct ucmam de confeffispeccatis,ppter gratiam bumilitafîs;fancloillo pbarifæo(quales ludæi fancti fant)report3te farcmam pcccato^ de laclâfia fanclitatis. Ipfius nimirS funt forma laz dæi ilh :quibusapoffolus ait iq? fuam iuffidam Ratuere cupientcs : quæex lege é : lu/ J*”»’®* ftidæ dci non funtfubïeHûqaæeft ex fîde;quæ reputata elf patri noflro Abraa m ad ludidâînô ex operibusiquia fedmommpotetiä dci eredidit dco : Apud que illc ucre iuftlts eftqui ex fide uiuit:nec fanclus in terra c fed in cælo:quia non came fed fpintu ambulaneuins conuerfatio in cxlis eft.Non glonanti in circnmciftonecamisifed i cir/ cucifione cordisiquæ no littera fed fpintuagic inuifibiliter: unde laus ei' ’no ex bomiz nibos fed ex dco.Dcindc qdlungit in eodem uerficulo : IMiras feck uolGtatcs fuas in/ “l^Su^» tenllos:credocx eo dicitcpipfis primnm lucernä legis accendi t:äfprxcepta uiuendi dcdit.Notas cm inquit fecit uias fuas Moyfi:Slt; filqsifrael uolStates fuas, Dcindeipfu pietatis fuæfacramentû in ipfis opcratus eft:Natus in came ex uirgine deus in gente ipfo^:0^ de cameipfoni fact'- ’ ex femme Dauid bomo. Deinde uirtutes fanitarG:quas in ipfis 0^ coram ipfis pfecit. lt;£^uipbæcno modo creditus Gt: fed à 'blafpbcmat' ’cab cis cum dicerent:Hic bomo ft a deo effetmó curaret fabbatis: Et non eqcit dxmonia nifi in beelçebub principe dæmonio ^,Propter bâc mente obdarata impictate cæca t3m:multiplicatæ fût infirmitatcs (V tenebræ eoÇi.Sed qd êqd ait:Poftea accelcraue runtfVtruin pccnitentiâificutdli in acfibusaplb^ qui beati Petri prædicationc coniz act’.i, pûdi crediderut in eu que cmcifixcrût : amp;nbsp;feftinatcs tâto expiari peccato ad domum gfæ cocurreruty An uero quia uirtutesanimæiex fide â, cbaritate dei roboranturdlz lis impi)s utroq; uacuis multmlicatæ fût infirmitates animæex impictate feeleÇimoiv tiferis lâguorib‘’occupatx; Cbriftus etenilumê amp;nbsp;uita crcdctiû elbamp; fanitas (ub pen nis eins. Vn no mirû G ârtenebræÔlt;;infirmitatescoRc multiplicatæ fût in interitû :q uf tam â^ lucënôreceperunt : nec^ fub pénis eius manere uoluerun t.iQaos 0lt; :ipfc flens ineuàgelio proteftatunfæpe uolait congregate ipfos fub alas fuas Hicut gallina con/ gregatpullos fuos:0iinolucrunt,Multiplicatis ergo infirmitatib^ quo accélérauerût: forte in crucc dominicôdamandâiSc inuitoPilato nefarijs uocibus extorquedamtut adimplerentmenfurâ patrû fuoiyiut iftidominû jipbetaiy occiderent:quoÇ ipatres ip^os^pbetas mtcrfccerutia gb^ bic müdifaluator elfe uenturusnuciabatur. Poftca accélérauerût: Veloces cm pedeseoæad effandédû fanguiné. Contritio étinfoeliev Hamp;ê.iy, D tasin uijs eo^:âlt;:uiam pacis non cognouerût:idcftcbriftûquidicit: Ego fû uiadn co/ 30^.14, fequentipfalmo illud mibiexponi dcGdero : quid dicat:Deabfcóditis tuis adimplet” qi^g.j^, eftuentcr eorum.Saturati funt porcinamd Geut in gbufdam pfalterijs feriptû audio: Saturatifût blijs amp;nbsp;reliqucrunt qua: lupfuerütparuulis fuis.Rurfus in alio pfalmo ad/ mirarifoleo:filium ad patréloquiitelligcns: in pfalmo quinqgcfimooclauo:ubi deiu/ dæis mimicis:deqbus fupra dixerat:Ecce ipGloquenc in ore luo;amp; gladi^in labijs eo- -^g ,^g^ rumiPaulo infra dicit: Neoccidcris eosinequando obliuifcantur legis tuæ.Difperge Ülos in uirtute tua:d^ deftrue cos dnc.Qd in bis ufep in bodicmü dié uidcm‘ ’impleri* DcGrufti fût em a ueteri fua gloria:fine téplo ö^ Gne facrificijsiac fine ^pbetisah om/ ^ium gentium difperfione uiuentes.Sed gd miramur qdlam p qapbetä ,p cis nóocci dendis rogabattpro quibus Ói !fub ipfo tempore paflionis iam ad crucéeuin duccntiz dus precabaf:dicens: Pater dimittc cis:nó em fciüt gd faciut.Verurn qdadiccit: Ne Auc^xj. naqobliuilcäc legis tux:tang qipter boc neceffaria effet etiamGne fide euâgclij uita eoru:Dbfcurû mibifateor. Quid em bis ad falutê qua: fola fide quæritur ,pdeft in lez gis memoria â^ meditatione uerfamnifi forte,ppter honorem legis ipfius uel generis Abraammt etiam in parte terrena camalis feminis ei^q uidcc fm barcnâ mans copu tanilegisantiquæ littera pfeueret:ne forte aliquilegcdo legem uHummcntur ad fidê cbnfti:g ô^ legis ,^ ,ppbctarû finis eft : amp;nbsp;in oib^ col}: libris præftguratus ac,ppbctatus elucetcAut quia exipGsimpijs eo^ generatio uctura eft elecfo^: g de fingulis tribu/ bus cledcin duodenis milibus Ggnabundquibus ipfa reuelatio bcati lobânis ex uoce angelipra:nuciatis boc teftimoniSpbibet:ga comitatuiregis a:terni familiari^adbæ/

é

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA L

^pocf»i4.. rebuntpenittis imacalatûâfbumanæ conmnHionts exptes:De gb^ fpedaîitcr ait; S^-qnuni ^agnSquoeûq; icringa cum mulicrib^ fe nó coinquinauerönuirgmes cm fût. In '®gt;§.tf7, fexagefimoreptimopræter alia ilkid mibi obfcunffimu é qd ’ ait:Vcrûtn de? eonquab fault capita mimicoÇi fuoRiiuejticé capiUipambulantiQ in delictis fuis : quid lit ucrtitf capiUipambulatiu in dclictis.Non cm dixit: Vciticc capitis:fed uerticê capilli:qiii fine fenfu eft : An rcpletu peccatis boiemuult oftenderefScriptu eft;®me cor in doloic a pedib^ ufepad caput.ft paulo infra qd ait : Lingua canu tuoruex inimicis ab ipfotA XDattB 1$ ^“° ipfofEtnugd canes dei dici poffût gctilcs: quos ipfeieuSgelio canes noiatf Ant ‘’neforte ipfos canesdeidicat:qualeseftimanpoffunt:fiquiinnoiecbriftianogentili'p ter uiuâtiquoÇi pars cQ infidclib^ poni6qnia deu que uerbis colQt:faclis negate H^e interim de pfalmis:nunc0^ de aptb:qdcGq},p ponä. Dicit ad Epbefios: qd in alia cpla i.Corf.ix. dixeratdegradib?ueIordinib^difpofitionudei opante fpiritufanelo:Diuifiones gra^ * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiaru.Etquofdä guidé dedit apfosiquofda aute,ppbetas:alios uero euägeliftasialios

P *^‘ auf paftores âr doclores ad cofumationem fancioiv : amp;; reliqua.Roc opto diftingaas mibi in bac diuerfitate nominu:quæ fit cuic^ nomini officiorum uel gfaç^ propnetas'-ÖLuid,pprium fit aplbi^:quid ^pbctarum:qaid euangeliftaru: quid paftorniquid ue doclorum.ln oibus em bis diueifis nominib^ fimile At,ppe unum doclrinaeomciu u^ deo fuifte traclatu.Hos aute ^pbetas quos poftapoftolos pofuit:nonputo illos efie^ qui ordine temporum ante apoftolos hierunt:fed iftos quibus iam fub apoftolispet gratiam donabatur : aut in terprctatio fcripturarum 0tinfpcclio metiu : autprxdiffn temporisCSienimegoipfe utde bis quid fentiambabeasidifferetiam fa clurümefpe^ I'auenmiCertc apoftolos uocitabo cos qui dum cæli ac terrae conditor unigenitus ma vbtbocftsnuin riæ filius Icfus cbrift’bas terras bumamter pcrambularct mifti ab eo fuerât ateredo' n^bS^^mrSt ^* fipkit«lt;P fanclo inflâmati: ut ones fide errantes fua doclnna ad unum ouile colligit KeJaSptorf rent»Vtenim ad uim termini ^ficifcar:Apoftolus graecum dicic ab apos quod notât bus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;augmentum uel piæcmincntiâ:ëlt;fcolon qdeftmiftio: quafi praeemincntermilfusao

augmcntationéfcilicet fidci catbolicae»VelApoftol’ quafi poft miffus:id eft poft ebn fti mortem milfus ad prædicâdum » Propbeta antem a pro:id eft qscul t amp;nbsp;pborfans:U quafiqua: funt:crunt uel fucrunt:locuturus.Hancautem propbetadi differentia abs me cognitamïperfcribcre uolui:oras ut tibi fi quippiam fuperelTe uideaturtrefcribas. Propbetare enim inuctum eft : fignificare futuraç: reru prædictionê » Vnde bfaiïle^ ptimo:Ecce uirgo concipiet filiu.ltem propbetare eft praeterita narrare. Vn Genetiv primodn principio crcauit deus cælum Ôrtcrram » Et quarti Regum quinto: dicebat Hclifxus:Nónccor meum in præfenn erat quando reuerfus eft bomo in curru fun-Eft etiam propbetare ^pbctias recitare. Vnde primi Paralipomcnon uicefimoquin/ tot Magi ftra t’cxercitus fcgregauit filios Afapbç^jpbetarétin citbansôdpfalterijS' Propbetare quoep élaudes dei cancre» Vn Numeri undccimotQuis tribuat mibiut ois popul^ ^jpbetetf 'Eftquoep ^pbetare idé qd docerc » Vn pnmæ CorintbioÇ tqf todecimo: Aemulaminifpiritalia : magis aut ut ^pbçns.Et Aàuû tertiodecimoiErat in ecclefia propbetæ(^ doclores.Item eftexcrcere officium prælocutoris»Vn Exodi feptimo: Aaron erit propbeta tuus: id eft praelocutor.Propbctare ctiam inuenimus idéquod figUrare:queadmodSlofue dici^ ,ppbeta :quia figurabat cbriftum. Eft etlt;3 ^pbeta g alicna refcrt:SicutSaul g jjpbetauit in medio dom^ fua:» id é aliéna referez bat.Ifto uero locotnó eos g uéturuicarne dnm cbriftu ^pbetarunt ^apbetas dicim’: auf «ii.f.xi. ^^‘^ Paliqua gram) fecuturi:ut Agab’cerncbatig amp;nbsp;faméinftanté pdixit:amp; qua: beat’ Paul ’ in bierofolymis paffur’effet:óruerbo denunciauit:â:quot; lignoçonæ eins oftcndit« Inter paftores fpccialiter Ardoclorestquid interfît dinofccre uolo:quia pra:pofitis eO i.Ximotb.i» clcfia: utruq; nomen aferibi folet. Itéqd ait ad Timotbæum: ©bfecro igitur primuP ’'’ omniu fieri obfecrationes:orationes:poftulationes:gartiarumacliones:pro omnibus bominibus: quæfo exponas mibi quod difcrimé fit in bac diuerfitate ucrborum:cum omnia mibi qua: gerenda dixit:orationis officio conuenire uideantur. Item quodau Romanos aitunterrogo Ai lrogotut édifieras mibi. Multam enim caccutire me fateot

EPISTOLA

in bacapoftoli fentcntia de iudæis quod ait :Xclt;Jm euagelium quidem inimici^ptcr ^o.n* uos: fcdm electionem ante cbariflimi propter patres: quomodoide eV mimici ,pptcr nosqaicrcdidiinusexgcntib’’:tangnon potuerûtgentes crcdere:nifiiadæinô credi diffentf ^ Autipfe nn‘ ’oium creator de^:quiomnes bomies faluos fieri uulti^Vad agni/ ^XimotB.x tionem ueritatis uenire:capax non fuit acquifttionis utriufcp : nifialtcrum pro altero poffideretc'Deinde fi cbariiTimijapter p3trcs:quomodoaut unde cbariflimi ft no ere dant:0^ inimici deo effe perfiflante none inquit: iQiii odcrant te deus oderamilios amp;nbsp;IP’s.!}», fuper inimicos tuos tabefeebam : perfeclo odio odera illos c (terte bocputo paterna uox loquitur ad filium per propbeta in codcm pfalmo: ubi fupra de parte credentiû dixerat:Mibiautemnimis bonorificati funtamici tuideustnimis cofortatus eff prinz ®b£5 cipattis eorum.lt;Qiiid autem illis ,pdefl ad falutem quæ non nifi per fidemamp;'grariam cbrifticapitur : fi qaptcr fidem patrum cbariflimi non funt:cuibono diliguntur:quos neceffe eft^pterboc damnarnep propter fuam infidelitatem:a ^pbetarum ä ^ patngt; arcbaru parctum tide difcrepantes:inimici funt ettangelio cbrifti f5i ergo cbariflimi deo:quomodo peribunt:0,ifi non credunt : quo non peribuntC Si propter patres fine fuo merito diliguniJ':qu0 amp;^,ppfgdnon faluabud’ifed CVfifucrint Noe:Daniel: dJob: ^5«6.i4» 5 in medio eo^Ælios impios non faluabunt:foii falui erut;Adb«c aliud obfcurius mibi erne de profundo0iiin uadum,pfer.ln epiftola Coloflenfiuomnino colligere no pof fum q(fait:Nemouos fedac3t:uolens in bumilitate g^religionc angclorum qua: non CoLx. uidit:ambulans fruftra inflatus fenfa carnis fuse d non tenens caput:dcquibus ange lis dicit:fi de inimicis d malis:quæ illorû religio autqnxbumilitas:dquis fit magiftcr fednâionis buius:qui per obtentû nefcio cuiusangelicæ religionis quafi uifa d coper ta doceat quæ non uiditf Sine dubio baeretici qui doctrinas dæmoniorum d fcquuc d jimunt coceptis ab eo^ifpiritu adinuentiomb^ quæ no uidcrut pbantafmata qua-* fiuifa fingentcs:dpeftiferis diiputatiombus in corda male credula feminâtes. Hi fut quinon tenet caput:id eft cbriftu fontem ueritatis:cui ’doefrinæ gcquid aduerfac in? fans eft: Et bi cæci duces cæcorû:S)egbus diei puto: Me dereliquerSt fontem aquæ uiuæ:dfoderuntfibilacus contritosgnon tencnt aquâ.Deindein fcqucti capitcadz iecit: Me tetigeritis:nea guftaueritis:neq ^ cotreciaueritis :quæ fût oia in interitû ipfo ufu fm præcepta ddoCTrinas boium:rationét{dem babctia fapientiæ in fupftitiôe Ôii bumilitateadnon parcenducorpori nôin honore aliquo ad faturitaté carnis.Qui fût iftiquibusrationem fapientiæ ineflc teftatur magifter uentatisiâ* ;tarnen ipfam «cri/ tatem religionis ineffeabneget:Neforte de talib' ’loquitur:dequibus ad Timotbæû dicit:Habcntes autem fpeciem pietatismirtutem cius abnegantesf Rogo ergo fpe/ z.Xünotßj. eialiter bæc capitula duo de Coloffenfiû epla per fingula mibi uerba difloluâsiqa lauz dabilibus execranda permifcuit: Quid ê cm tarn laudabile g ratio fapictiæ: d gd tarn execrabile g fuperftitio errons lt;nbsp;Humilitas quoc^ d dco placita : d maxime in uera religione laudabilis:cum ratione fapictiæ ipfis datur:De quorum doanms daftibus dicitur nobis: Me tetigeritis neqç guftauentis quæ funt in interitumiga nô fût ex deo: ^**^ domne quodnon eft ex fide peccatumeft.Deusautê diflmauit confilia fapiêtiû:qui tpgt;§.^L* deo ftulti funt per prüdentiâ carnis:qnænon pôtlegidei efle fubiefla^Scit cm cogita/ Mo^s* tiones bominuqm uanæ funt.Qualcm bamilitatem:qualemcçrationem fapicntiæ fu •^^•^î'» T perftitioni bominudocîrin is ucniendi inc(rc dicat rcquiro.Etqd ’ait:Adn5 parcendS Col’.x.

corporimô in honore aliquo ad faturitatcm carnistProrfus bæc parum intelligo:quia in cadem fentcntia magna mibi uidetur cfledifcretio. Arbitrer cm eum dcabftinctia qualibetfifta uelinutili:qaalis folet ab bærcticis afFeftan boc diccre: ad non parcédû corpori.Qd ’autem adiecitiMô in honore aliquotqûia fandi open's fpeciem:non in fi/ de ueritatis exercentes :nallius gloriæ honore ud fruciu agunt:qdin magna errons perucrfi reprebenfione côficiunt:tranlfigurâtes fe in mimft ros iufticiæ.Sed qd ’ adic* cit: Ad faturUatê carnistcôtrariû mibi uidec ïHi quo dicitiadinô parcédû corpi:Vidée cm mibnUc n parcere corpi g carné ieiunqs domatificutaprs dicit:Liuidûfacio corp’ i.Corf.?. ineiî:ô^ifuitutércdigo:a quo ope faturitas carnis aliénaê:nififorteÔ^ipfam faturâdæ

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVIII

camis curâiquæ maxime obfemantia rcligiohis prætédentib’^jbrofa eft:non parcel Xbeir3r,4» re corpori;dixitfclt;Ïm illudboncftatis præceptumqd alibi dicit:ntunufqmfep fuu uas honorifice poflidere nouent : utbofbam uiua 0lt; :placenté deo fuum coip‘ ’exbibeat: non in fatuntate carnis: quia difïenfio corporis animæ fobrietatem necat: amp;nbsp;mnnica. cd caditati.Redat ut aligd amp;nbsp;de euangelicis locis fuggeram beatitudini tuæ.Nô qu*' dem quanta legen ti per ocium occurrerc folét (Nee em nuncuacabat difperfa perK' bros quxrere:aut in reminifcédis memoria uentilare)fed uelpauca qux ad boramA’ Hationis buius in menté ueniuntfcifcitabor.De refurreebonis forma non grandéife« plenam fideiinftruclióe eptam: qua fecudæcófultariom meæ : du cartbaginibyewa^ rem refcripferasifi babes reliera in feedistrogo ut mittas :aut certe retexas ea mibitq» tibt facile ed.Nam amp;nbsp;fi fcripta non extat:quia forte breuis epidola ut tumultuaris tib’ inter libros tuos baberi præda fit: renoua earn mihi in eodem fenfu promptaîdetbç' fauro cordis tui:amp;:mitte ad me inter alia refponfaiquaereddes mibi ut fpero tprxlb' tc mibi ac tibi çômeatum dieru cbrifto: ut ea quo labor tuus in me fruftificet aceip^' Sedmbxccapitula fcriptura^iide quibus te qui uidcs quafi per deum interrogauiiu^ audiam quid in te uel ex te mibiloquatur dens. Hoc aut rogo lucere mibi faciasiqu®'* modo uel qua rationeidns poft refurreclioné:uclcû mulicribus quæ primæ adfep^ cbrum uenerutiuel poftea illis ditobus in uiaidemde difcipulis fuis amp;nbsp;non agnitasb'

• amp;ragnitusJn eodem em corpe refurrexit in quo amp;'paffus cft.Et quo non eadem era^ eiuldem corporis forma quae fuerat: autfi eadem erat:quó non agnofcebatur abbs । Xttc’.x4 qui eum nouerât.illud uero facramenti effe credo:q gt;qui in uia ambulantib’non fu^^ I ratagnitusan fradione panis reuelatus eft.ldipfum tarnen tuo fenfu uOlo teuere non1 joB.io meo.Et qdad maria ait:Noli me tangcremodum enim afcendiad patrem:Si com»}’F ftantem non finebatur attingere : quo eum tangeret cum afcendifl'et ad patrem:o® forte fidei ^feSu amp;:'mentis afcefu:qua deus bomini fit longinq u’ aut proximus^ó. '■quot; la dubitauerit de cbriftoique bortulanu putaueratddeo fortalbs audire meruit:No‘' me tagere. Indigna em iudicabac ut tageretmanu ebriftuiqueneedu fide apprebef'i derat:necitcllexerat deum cum bortulanu putaffetide quo pauloante ab angelis^, Xiicf.i4» dieratiQaid quxritisiuiuentem citm mortuisCNoli ergo me tangere: quia nbinód' ’} afcendi ad patrem:cuiadbuc tantu homo uideor: poftea me tanges:cGad agnofc^^^^' dum me crcdcdo cofeederis. De illis etiabeatilbmi Symeonis uerbis:qd fentias edi^ fere mibitut fequar fenfum tuu:quibus cum ad uidendu ex oraculo deicbriftu age*}' te fpiritu ueniftef in templu : amp;nbsp;acceptu finu benedixiffet infante dnm : ait ad m:^ Xuef.x» Ecce bic pofitus eft in rmnam amp;nbsp;rcluncctioncm multoçt in ifrach ft; in fignum cuico' tradice^:amp;ltuâipfius animam pertrafibit gladiusmt reuclcf multorum cordiu cog^® tionesiNunquid de palbone marias quæ nufg fcripta eft : boc propbetaffc creden^^ cftf An uero de materno ei^affecfu :quo poftea in tempore paibonis albftens crub' qua boc crat fixtimiqdipfa peperat maternons uifceru dolore eófixa eft : â^ aiaiu ilquot; qua eius fm carné ipfa Ipcctante cofoderattcrucis rbompbxa pcnctrabat.Vidcoc” '^gt;3,104» àin pfalmis de iofepbita diHu eé: Humiliauerut in compedibus pedes eius:ferröp^ tranujt anima eius:ficut in euangelio dixit Symeon : Et tuamipfius aiam pertran^’*^ gladius.Non ait carnem:fedanima:in qua pietatis afteHio continet uV doloris acult quafi gladius opaficum aut aliqua carnis fuse iniuria afficic ut iofepb:qnon mortis i^ miuriarum pertulit palboncsiin feruu itenditusiiV in reum uinculatas:â: 'carceridat; Aut cu adcHionis maternas trifticia uel dolorc cruciafiut in maria :qu3uticp adcrjit domini in quo tunc fui tm corporis filium cogitabat:materna mens duxerat : otcut“ uidiffet mortuû:bumana infirmitate lugeretrfepelienducp colligeret:nibil fibi deip-'l us refurreclione præfumés : quia fubfecuturas admirationis fidem:in oculis pofitaP^ bonis poena cascabat, QJ'uis eandeaftantem cruci fuas: dominus non morientis i»?’' mitate trépidas cofolat^ fitrfed ipfaqobibatnoles i poteftatc babes morte: plena n^* tute uiuétisîârcôftâtia refurreHuri de cruce admonet dices : de beato aplb lobanß^ 3oB,r^» Malier ecce fill’ tu’’.Iteeg iHi ibidc cofiftentfecce mater tuadâ fcilicet ab bwana fraS’^

EPISTOLA

täte qua erat natas ex fœmina:pcr cruds mortem demigrans in seternitatem dei : ut effet in gloria dei patris: delegat bomini iura pietatis bumanæ:ô.iex difcipulis fuis adolefcentiorem eligit: ut conuenienter affignct uirginiapoftolo uirginem matrem. Duo panter in eadem fententia docens:formam pietatis rdinqucs nobis cum eft de matre follicitus:ut qua relinqaebat corpore:nó relinqucret cura.Aednee corpore re licèura quern uidebatmoriétem : mox erat uifura rediuiuum. Et illudquod ad fidem omnium pertinercttfalutiferum pietatis fuæfâcramentum : arcana diuini ratione co/ filq fub bac uoce defignanszut amp;nbsp;alij matrem delegaret pro matre babendamzdV uice _fna cöfolendamzatc^ illi uiciflim nounm filium uice corporis fm traderet : Immo ut ita dixerim gigncrct;quooftéderet earn præter feîqui ex ea uirgine natus effet : nee ba/ buiffe filiumnecbabere:quia necfaluatortantopere cura demlationis babuiffet eius *fiilli unicusnófuiffet. 5ea redam^ad uerba Symeonis:in quoram claufulaïntelleclu ïneumcaligare fateor:Ettuam inquit animam pertranfibit framea uel gladi^mtreue/ Aucf.i* ionturmultorum cordium cogita tiones.Scdm litteram boemibi penit’obfcuru cft: quia nee mariam bcatiffima ufg legimusoccifam:ut de corporali gladio fandus ille ei futuram paffioncm.ppbetaffe uideatur.5ed Óiiqd fubiecit: Vtreueléc multorü cor/ dumi cogitationef. Scrutans enim inquit corda amp;nbsp;rencs de^.Et de futuro ludicio apo/ ftol^’ait: Quia tune manifeftabit de’ optacordium 0;occulta tenebrarum.Itidcapo/ iXori.4» ftolus: fpiritaliter exprimens arma cæleftia: quibusmintenon noftro debeamus ar/ ’ï’anigladium fpirit’ dicit uerbum dei.Dequo ad Hebroos ait: Viuus c fermo dei dr ipel?’^*, dFicax:lt;Stpenetrabilior omni gladio aneipititpertingensinquit ufqj ad dimfioncam/ “'æ ^^ fpiritus:ölt;;reliqua quænofti. duid ergo mirum fiiftius uerbi ignita uis bianci/ pitisgladij penetrabilior acies : Ótfandilofepb olim : 0^ poftea beatæ mariæ animam perträfimt; 'Naneef in illmsnccp in buius corpore ferrum tranfiffe cognouimus:afcp Wmagis pateatibi propbetam ferru 4)uerbi gladio pofuiffe:ftatim fubfequente uer/ “ctiloait:Sermodomini igniuitillu. Sermo enim dei 0« ;ignis amp;; gladius eft uerbo ipfo iff 0.104. ^eo utru($dicéte de fedgnem ein inquit ueni mitterc in terram: amp;nbsp;quid uolo nifiiam ^ccendat'cltcm alibi dicit: Non ueni pace mittere fed gladium: Vides eu unâ uim do Wattl'.ro. «nnæfyæ diuerfo ignis Atgladij nomine defignaffe:Aut quomodo mariæ illata p gla ^wm paffio ucltribulatio perftaret.lracpbocfcire cupio:quid ad mariam pertinerct: ®reuelarcnc 'multorum cordium cogitatióes:autubiapparuit : quia ex co qdanima ^Ws'fiuc camalisin fcrroifiuefpintalis gladt’in uerbo dei pertr5fiuit:exindemultoi^ cordium cogitationes reuelatæ funt.Expone ergo bac maxime de uerbis Symeonis ^‘3nfulam mibi:quia luccmn5 dubito fanclæ animætuæ:quæ de interioris oculi pui1/ täte meruit illuminationê fpirituffanefiper quem fcrutari Ó dinfpicerc poffit etiam alfa Qci.Dcusmifcrcatur mei per orationes tu3s:ódilluminetuultum tuQ fuper me:per lu ^^rnam uerbituiifanfte domine beatiffime frater in domino cbrifto unanimæmagiz ^^tmeus in fide ucrifatis:amp; fufceptor meus in uifeeribus cbaritatis.

Sandl Auguftiniad Paulinû:quæftiuncults eiufdé in priori epla praelibatis : magna ^j^n^deftia bi utilitate refpondctiSj^pl^LlXgt;_

Eatiffimo A ruenerabiliter defiderabili amp;nbsp;defiderabiliter uenerabili fancio fan/ ^detß cbariffimo fratri SZcocpo Paulino.Auguftin’ in dno falutc.Q? de puenz tione ta ^fpera fratris ödcópfbyteri nfi Quinti : At qui eu eo nauigauerût cito ^° ^J^t’aious -exbilarauitznundantib’ litteris fanclitatis tuæ:gratias âgés ei qui recrez a ^°^ *^ bumiles confolac:âtfinceritati cordis tuioccafione filq Atcôdiaconi no/« un Rufiniquæ.pxima occurrit:nûc refcripta pfoluo:De littore nâq; bip ponéfi j)fcH’ 1^^PP^obo mifericordiæ côfiliu qi tibi dns infpirauit:mibiq; intinuare dignat’es. Tfe At boc adiuuetypfe profperet qui iam cura noftrâ ex magna parte leniuit:qa pue dus Ôtcômédat’ é ebariffim’bô nô folu bonis operib’ : fed etiâ fâctis orationib’ tuis. Litteræ fanæuenerationis tuæ ubi multa quæfifti’.Atquæréda admonuifti:ôtquærenz do docmfti:ad mepuenerût.Sed qs ipfe côtinuo refenpfi p boïes corüdem fâctoiy fo ütio^ nfoçê ficut bis tuis recentiorib’côperitnon fût redditæ uenerationi tuæ.ln 9b’

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LIX

quidcm qoatenus ad interrogata refp5derim:reeolere nó ualui:nec C3^ exempt» cß requifi(ïem:ubibæc oia poifem recognofcereiacni » Ad nónulla tn me refpódilte certusomninofunltâ^ ideo hóad omia:quia ut cito finirê fcftmatio platoris urgebat. Simuletiâ miferâ fient iufferasit^ illms cpifiolæ excmplû:quâ tuæ ebaritatiapud car/ tbaginem de corporû refurrcclione refcripferam:ubi de ufu membrorû exorta erat quæftfo.Nunc ergo amp;nbsp;boe mifi:amp;?altcçiakerinstquiâ neeipfam in man us tuas perue niffe cohieeiieo’qjiteru iterrogafti quædamtquæiâmein ea refpódiflclcgo amp;tagno/ feo.Sed ifta p qöé dixerim neßio.Senpta qnippecbaritatis tuæ gb‘ ’ea reddidi : lient etiam ipfa indicattmifla funtmibiab bipponeanns : cueifern apud fanclu fratrem^ eoepifeopu nfm Bonifaciu. Nam eo^ Z platorcnó uidi:amp; cötinuo refcripta nÓ difinln » Ö^uia ergo ficuttune feripfinó potuera infpicere codices grxcos Bpter quxdaplab #5.1« mi.xvi.infpexitpoftea quosluenit Et un‘’babebat:qd özlatmi nfi: Dnc perdés de^ difpertirc eos. Ali^ ficutipfe pofuiftitApaucis de terra.Et illudgdêapertu babetfew fum.: Perdés de terra qua eis dedifti: difpertirc cos in gentib’iqd ózfaclu eis efticuW grauibello expugnati atq; fubnerfi fintJllud aut alterum quo accipiendû fit:nonmibi occurritmifi qaicóparatióepditæ multitudims eorß reliquiae faluæfaHæ funtutl^^ paucis:a qb^eos dilpcrtiédos boeé diuidêdos atep feparados : fcriptura pnßeiaait»' cés:Dne a paucisudeft a rcliquqs qs ex illa getc faluas fecifii: de terra difpertirc eos-ut terra intelligamus ecelefiâ nxeeditateq; tideliu atq? fanHo^z:quæ diei? terra w^e® ïO3ttl5,5. tium:óZquæ etiam illo loco rccle intclligi pót:Beatimites qmipfibæreditate po®®^ bunt terrâ.Cûaut dictum effet: A paucis de terra dimde eos :additu eft :in uitaeoru. ut in manifefto futuru intelligere^ dum bicuiußt. Separanc em multi ab ecelefiaife® cum moriunctqui tame cumuiuunt per facramentorttm comunionem: unitatif^t^^^ tboliex uidentur ecclefiæ copulati. Iftiergo diuifi funtapaucis:q dimfi funt de terra: qua ficut agrum fuum excolit pater agricola.Diuifi aut in nita fiia:id eft bicinina®d^]* fto ficut uidemus.5equituraßt : Et de abfeonditis tuis adimpletns eft uenter corfi®^' eft præterbocep in manifefto diuifi funt: etia de abfeonditis tuis: quæin occultoreW dis retributionémaloru adimpletns eft uenter co^z: Vêtre pofuit ,p interno^btcW ti Limcpfccrctis.Qd'nero fequic:Saturati fût farcina:alias porcina.lam qdmibicxbcr uiderec aperui.Sed qdalq codices babent:amp;ueruis babere pbibentur: quidilignnW ora exemplaria paccetus notam eande uerbi grxci ambigmtate graeco feribédimW re di(foluut:obfcurius eftqdem:fcd election' fentétiæ uideturaptins couenirc.

em dixerat:Et de abfeoditis tuis adimpletns eft néter eoçziquibus uerbis occulta®?.’ indicia fignificata funt.Occulta quippe fut miferis:g etiâ gaudent in malis quos tra«'' dit deus in cócupifcêtias cordis eorum:uelutquxrercc unde poffint cognofciiqw“’ Ägt;3ttl5.7» abfeondito ira deiadimpleti funt:amp;; refponderec qdin euangelio dictum eft: E’^^W ciibus eorß cognofcetis eos:cótinuo fubiunclß eft: Saturati funt filijs:boc eft fruftib^' Tpgt;g.7. qdeuidentius dicic opib^ fuis: Vnde alibilegic : Parturinitmiufticia cócepit dolorr' JacobUi. dfpeperit inigtatem.Ét alibi : Dein cócupifcentia cß cóceperit parit peccatum.Ma“ ergo flip mala opera qb^cognofcunif;amp;q de abfeoditis deiiudicijs internis cogißt®^ nß fuaçz tâqi nétréadimpleti ffit.Bona opa boni filij fut. Vnde ad fpôfâ eediam dit:*?' Canti.4» Dentes tuificut grex detonfa^ afcendês de lauacro:qux oés geminos créât: êZft^ lis non eft in illis.ln quo gemino foetutgeminum opus dilectionis agnofeuftdei fefe^ 2P3ttI5«xi, özproximijn quibus duoburprxccptis tota lex pendct äzpropbetx.Iftcautfcnlaz quo ita cxponic qdfcriptum efttSaturati funt filqs : nómibioccurrerat:cumantcr^ fcriberem:fed recenfui breuiflimam quâdam eiuldém pfalmi expofitionem quaiaW olim diclaueram:dzboe fatis breuiter a me pofitumreperi. Inlpexi etia codicesgr*^ cos :utrum datiuus cafus effet cj gt;dictum eft filqs an genitiuus: quo illa lingua utiturf ablatiuo:ÓZiueni genitiufi. Quod fi ad uerbuminterpretaretür: fcriptirm eftetiSat** rati funtfilio^zifcd recte intégrés fententiam fecut^ eft:dzlatino more dixit: Satur^ funtfilqs. Qd nero fequitnr:Etreliqueruntreliquias parnnlis fuis: Exiftimo paruu? accipiendos manifeftos carnis hlios.Vnde etiam firniftaminó de porcinaifed deß“?

EPISTOLA ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LIX

«xpofittonem:manet illa fcntcntia qua dixcfuot:5anguis bujus fuper nosamp;fupcrfi/ rpanB..!?. Iios noftrosjta em reliqucruntope^fuo ^ireliqiiias paruulis fuis. In quindecimo aut .pfa!mo:qd fenptu eft : Minficauit:uelminficct omes uoluntates fuas inter illos: nibil 'Ïiö.is. ^bibetintelligi:imo tV cóuenientius uidetur non inter illos:fcd in iHis. Sic em amp;' græ/ ci codices babent.Sæpeautem qdbabet illa lingua in illis mfi in tcrptantur inter illos ubiuidetur fentëtiæ conuenire* Accipiam^ergo:Sanais quifuntm terra ems: mirifi/ ®bl5 Quitomnes uoluntates fuas in illis:qd plxricp codices babent. pt intelligamus uolun tates eiustmtmera gratiæ:quæ gratis data eft:id é:ga uoluit:nóquia dcbcbar. Vnde 1^gt;H.V» eft:Scuto bonæuolâtatis tuxcuftodiftinos:Etin uoQltate tua deduxifti me.Et uolQz nbsp;nbsp;J^tr. tarie genuit nos ucrbo ueritatis:Etpluui5 uoluntariâ fegregâs de’’bæreditatituæ:Et ^§.lt;57.* dimdens,ppria unicuieg^ut uultk'v alia inumetabilia.Promde: Mirificauit oes uoliu tates fuas in illis;In qmbus nifi in fanftis qui in terra funt eiuspSi cnim terra ficut fupra '^®’*^* oftendimuspoteft accipi in bono:d^ ubi riion additum eft eius : quâtomagis ubi dicic terra eiusfMiras em fecit ornnes uolutates fuas in illis.Mirasomnino fecitrqa cos ex defperationemirabilif libcrauit.Exbacadmiratide exclamatapt's : (f) altitudodiuitilt; ^'’•'^» arumfapientixamp;feientix dei.Supra quippedixerat:C0clulit ergo de* ’ornnes in infi ®’t’iS. dclitate utomniu mifereatar.Nam boc etiam bic fequic:MuItiplicatx funtinfirmitaz 'lPgt;?.i$. tes co^poftea accelerauerut. Infirmitates pofuit,p peccatis:ficutad Romanos apt’s dicit: Siem cbriftus cd infirmi effemus adbuciuxta tempus pro impijs mortuus eft: ®®*y» bos dixit infirmos quos impios.Dcinde paulopoft eandéfententiâ répétés: Comen datinquit fuam cbaritatédeus in nobis:qm cumadbuc peccatores effemus: ebnfl*^» fiobismortu’ é. duos infirmos fupra:eos bic peccatores appellauit.ltem in cófequé tibusbocidéalijs uerbis uerfans : Si cm cdinimici effem^ inquit recóciliati fum’ deo pniortcm filijeius.Acgboe in eo qd’ dictum eft:MultipIicatæfunt infirmitates cord: inteHigde ’multiplicata pcla eoÇi. Lexem fubintrauit utabddaret delicfd.Sed qin ubi 3bundauitdclictd fupabundauit gfa:!deo poftca accelerauerdt, Non em uemtlilc uo ^attB,?, eareiuftos fed peccatores:quia nó eftopus fanismedic’ fed ægrotâtib’:quoÇi fcilicet »«Itiplieatæ fût infirmit3tcs:utcis fanâdis effet ncceffaria tantæ gfæ medicina:Et cui dimittuc pcccata multa diligeret multd.Hoc cinis uaccæ ä^fafperno ßguinis:«^ crucn tarumnltipijj^jjfjQ uictima^lignificab3t:n5 efticiebat.ldeo deinceps dicit:Nó congre ‘®*5.if» gabo cóuêticula eo^de fanguinib^: id eft illoÇi facnficio^ quæimolabâtur in figura bngwinis cbrifti.Nec memor cro nomind eorum p labia mca. Nomma quippe iîïord ^fantin ßiultiplicati0e infirmitatum:Fornicatores:idolis feruientes:adulteri:molles: ^P^’^* wafculord concubitores:fures:auari: raptores:ebriofi :maledici:amp;quicnq5 alijregnd demon poffidebunt.Sed ubiabundâte peccato fuperabundauit gratia:poftea aceez

*^uerQt.Hæcgdé fuerdt fed abluti fdt: fed tactificati fdt: fed iuftificati Idtinoie dni tirnefu cbrifti:amp;in fpiritudei nfi.Ideo no memor erit nomind illos: p labia fua. Sane Codices emédatiores «V elections auctoritatis:nó babét uoluntates fu3s:feduoldtatcf ineas:q^ tantddêualet:quia ex pfona filij dei dicic.lpfcgppeloquitur : quê uerba illa ®®dêter oftéddt.duib^amp;:apfi ufifunt:Nó dcrelmqucs aiam mea in inferno:ncc da/ 2(cf.z. bis laclu tuum uidcre corruptionc. Eadêfuntutiepmunera graepatris amp;nbsp;filij amp;; fpdffâz di.ttideo rectiffime amp;nbsp;filius eas pót dicere uoluntates fuas. (Qctueroin pfalmo.lviij*’ deiadaasmtelligitur dicente:Neoccideris eos ne quando obliuifeâtur legis tuæ: cóz *1^9.58. uenienter mibiuidec mtelligiita effe prænunciatdieandê genté etiä debellatam atep lubnerfam in populi uictoris lupftitiones nó fuiffe ceffura: fedin ueteri lege manfurâ: tJtspudearn effet teftimonid fcripturard toto orbe terraÇiiunde ecclefia fuerateuo' canda.Nullo em euidêtiore documeto oftendic gcntib’:qcïfaluberrimcaduertic:nó inopinatd tV repcntind aligdinftitutu fpiritu præidptionis bumanæ:ut cbriftinomen jplpefalutis æternæ: tanta auctoritate præpolleat:fed olim fuiffe propbetatdatcp có* icnptd.Namipfa ppbctia gd aliud nifi anfis putarec effe cófi5a:fi nó de inimicorum

t ^^ pf^ß^t^eft^f^^lco tie occideris eos:neipfius gcntis nomé extinxeris:ne qn oblmifcanturlegis tux.^Xd utup fieret fi ritus amp;nbsp;facra gentid colere compulti penitus

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LVU

qualecuq; nomen religiomsfuæmintmeretinerent.Qd’in cofö figura ehamdeCain Éeti.4.. fcriptum eft : ç confti^it m co dominus fignnm: ne quis occidereteum.Deniœcum ■^*5.58» jixiflet: Ne occidcris eos ne quädoobhuifcaif legis tuæîuelut quæreretur:gddeillis effet faeienduîut in aliquos ufus teftimonijueritatis nóocddan^ndeftno cófuman^ neeg obliuifcanc legis dei:c5tinuo fubiuxit:IDifpergeillos in uirtute tna. Si em in uno loco effent terraç::non adiuuarétteftimonio prædicationéeuangelii: quæfruclificat toto orbe terrarûddeo difperge illos in uirtute tuamtei^ ipfius cuius fuerunt negator res:pfecutores:interfe3:ores:ubiq}fint tefles per ipfâ lege qua no obliuifcunc : in qua eftille,ppbctatus que non fequûtur.Nctç em eis aliqtiid,pdcft q- »ea non obliuifcanC 'p Aliud êem legem dei lore in memoria :aliud in itellectu ét effecfu. ln.lx.aûtô^*vii«pfal ^ * 1^gt;g.«7, moiqd’quxns quid fit: Verutaméde^ coquaffabit capita inimicoÇê fuorumtucrticem

capilii pcrambulanriu in delictis fuis:non mibiUidetur aliud dictum:g deus cóquaffaquot; bit capita immicoi^ fuo^tnimiu fuperbicntiu:nimiu fe extollentiu in delictis fuis.Pcr hyperbole quippe fignificauit fupbiam:tat,umfe extollentéiét tanta elationeinced?' tem:quafi capilii uerticem perambulando calcaret.Item in eodem pfalmo:qdfcripW ®blg eft:Linguacanum tuo^ ex mimicis ab ipfo ; non femp in malo accipiendifunt canes: «ia.5tf» Alioqumnô reprebenderene apud^pbetam canes:ncfciêtes latrarciamp;^amanfes dcf

mitare. Profedo em laudabiles canes effent: fi SClatrare fcirent:ÓCuigilareamarét.B ccrte illi treeënti in numero per crucis littera facratiffimo nö eligerétur ad uictoriain 3ttdicï»7. facienda :quitang canes lambcrentaquâ:nifi aliquid magnu fignificarent.VigilSt^:^’ ét latrant bonicancs:^^- »domo amp;nbsp;qi dno amp;(^ grcgcét^ paftore.Dcnicpg^bicincc' clefiæ laudibus:cü ,ppbetia cxercrccilmgua canum eft cómemorata nödétes: Tuo/ rum aut canu dixit ex inimicis:id eft ut qui crant mimici tui fieret canes tui:étlatrarét ,p te qui feuiebät in te.Addidit auté: Ab ipfo:ut non a feipfis boe facts itclligcrénfe^ p fpB,4. ab ipfo:id eftmifericordia ei^ ét gratia. IDe ^pbetis qd ait apfustQuofda quidcdedit de* *in ecclia aptbs:quofd5aut ^pbetas: boe ita itclligo qdipfe fcripfiftit^pbetas eos dictos ifto loco exgbusAgabus eraünon illos g nenturu in carnednm ^jpbetauerüf' Euangeliftas uero iuenim‘ ’quos aplbsfuiffe nó legim^: Sicutfuerut Lucas amp;nbsp;Mar^*' Paftores aut à: ;doctores quos maxime ut difccrncrc uoluifti:eofdem puto cflclie^’^ ét tibi uifum ê:ut nó alios paftores:alios doctores itelligam^: fed ideo cu praedixi^cp paftorcsifubiSxiffe docïores:utintelligerêt paftores ad officiS fuüptinere dodnna' ideo em non ait: (Eluofdä aut paftores quofdä uero doctores:fed cum fupiora ipfo^ cutionis genere diftingueret dicêdo:cfuofdaaut aplbs: quofdaaut qipbctas : quoida uero euageliftas:boc tang unualiquid dnob^nominibs ’amplexus eft: quofdâaûtpa 'g i. Xiinotö.i» ftores ôlt;! doctores.llla planedifficilime difcernûc:ubiadquot;Timotbæu fcribensait: ®^^

fccro itaqiprimu oiumfieri obfecrationes:oratióes: iterpellatiöes : gratiaruadioneS' Sedmgræcû cm eloquiu difcernéda funt.Nâ noftriinterprètes uixrepenuntiqaid diligêter Ô^ fciêtcr trâftcrre curauerin t.Ecce ein ficut ea ipfc pofuiftnObfecro ficriol’' fecrationesmó codé uerbo utruep dixitaplstg utn^ græcæ illâ fcripfiteplamdcd ^^^ qdilatino é obfecro:ille græce dixit KdpdXdXSüJ.Pro eo uero qd latin^ uefterbabd obfecratócsnllc pofuit ASHencr. Proinde alg codices igb^ amp;nfifut:n babétobfe^ 'Ones:fed depcationes.Tria porto qu3e feqnûc :orationes:iterpellati5es:gratiai û3ft ' *ones:plæricp latini codices fic babét. Vnde fi uelim’fim latinaelinguæ ^prietatesid^ difcernere:more loqucdinfamnlqlécuq; feiêtiâ fortaffe tcnebim”. Sed mirufiftn^ tia græci fmonis uelconfuetudinis obtinebimusipcationé ét deptccationc:multin’: hoe idéputat:ét boe quotidiano ufu ia oino praeualuit. Qui aßt diftinetP latine lotut* futipcationib” utebanc in optandis bonis:dcpcationibs *uero in deuitâdis malis. Pf^' canem dicebât effe pcâdo ét bona optarejmpeari mala :qduulgo iâ dicic maledid re.Depcari aßtmala pcando depellere.Sedufitatß famloqucdimodum poti‘’fequ3^ murjét fiue pcationes fine depcatióes iucnerim*:qd græcjÂSHlt;rilt;r uoeâtmô pu^ff. emendandß effe.©rationes ueroigs graecus habet TtpÓerSÓxdö': diftinguercapC*® uel pcationibus oino difficile eft. Quod uero quidam codices non babent oration^

fédadoratiocstganódictn ctn graeco éóx’dlt;r:fcd 'ïtpólt;r6uyd'lt;rJno arbitror fdetiéittz terptatö.otpóö-èüxefö ' cm oroes dicia græQnotidimû ë.Etutiepalludéorarctahudc adorare-lDcmcp nóiftouerboded alio le^ic in græco:lDominûdeStuuadorab^Et ad ^^/'** orabo ad templutn fangum tnujd^ fiqua fimtlia.Pro interpcHationib^aut quodnoRn nbsp;nbsp;nbsp;*‘

babcnt:Pm codices credo ueRros poftulatióes pofuifti. Haïcinterim duo: id êqd’abj poftulatióes: alq interpellatióes interprétât! funt: unû uerbum tranfferenoluerût qd.’ græc^babet épTêùJr'CiEt profefto aduertis: Sed nofti aliud Clfe interpeilaretaliud po ndare.Non ein folcm^ dicere: poftulantmterpellaturi: fed interpellantpoftulaturit Verufamcex uicinitate uerbum ufurpatutcui propinquitas ipla impctrat intclleclu t fio eft uelut ccnforia notatione culpandu. Nam 5:'de ipfo domino Icfu cbriRo diad cft:(pinterpellat pro nobis.Nunquid non interpellât amp;nbsp;nd etiam poRulatdmmo tie/ ^o.g. toquia poftulat:pro co pofitu eftnnterpellat.Euidcter quippe alibi de eo dicinEtfiqs i.JoB.t# peccaueritaduocatû babcm*ad patrem lefum cbriftumiuftumtipfe eft exoratio pro peccatis noftris.(S^äquam fortaffis codices apud uos etiam in co loco de domino lé fn ebrifto no babétinterpellât pro nobis:lcd poftulat pro nobis.In graeco cm quo net bobic pofitæ funtinterpellatiôcs:quas ipfe pofuifti poftulatiocs: ipfum dcillic uerbu

Peftubi fcriptum eftantcrpellat pro nobis.lt;Cum igic ârqui ptecat: d; g orat preceturt amp;!quiinterpellâtdeam:ad boe interpeller utoret «^'preceif’:quid libi uuit qgt;iftaita po fuitapoftolusiutnon fit eo^ negligenda diftinctiocHxccpto itacp noie generalize fab oaioquendicófuetudinetfm quam fiue dicas precationem:fiue orationem:fiue inter pellationem;uclpoftulationem:una cadéepres intclligiif.Ahqua etiam fmguloipftoçt proprictas inqmrenda eft:fed ad ca liquic^ pcruenire difficile eft. Multa quippé bine dicipolfuntquæimprobâda nó lint:fed eligo in bis uerbis boe intelligcrezqd ’ omis nel pene omis fréquentât ecclcfia: ut precationes accipiam’ dictas quas tacim^ in célébra/ bóefacraméto^ anteg illud qdeft in dnimenfa incipiat benedici: oratióes cum bette/ dicit «Vfancîîficaczôdad diftfibuenducominuitur: qua totâ petitioncfereomis eedéz fia dnica orationc condudit. Ad quemintelleftum etiamuerbigræa origo nos adiuz uat.Nameam quâ dicuntéóyHpzraroita fcriptura ponirutmtciligar oratio: fed plæ^ fumq} ^inulto ufitariüs uotû appcllai :ÊOx ’Hp. 'rrpoö ’SÜx 'EP uero:qd uerbumita poft inm eft undetraefam^: femper orationc uocat. V nde banc uerbicriginem ficut fupe/ das dixi: nónulli mm“ ’erudite intuêtest 'Jtpócréüx'Hp nó orationem led adorationem dicete uolueft: quæ potius TrpÖ/rSüpScriö - dicic.5cdquia oratio interdû dicittuocac w/Hiadoratio putata et TCpÓö'güx ’H.Porro fi uftrati'’ut dixiin fcripturis uotuappel/ laturamp;jXH: excepto noie generali oratióis:ea proprie intelligenda eft oratio qua faci Wusad uotû:id cft -Kpôcr€û)lt;^Hp.Voucnturaût oia quxofficrunr dco: maximefandi altaris oblatio:qao facraméto prædicatnoftrû aliud uotum maximûzquonos notiim^ in ebrifto elfe manfuros:uticp in compage corporis cbrifti: Cui* ’rci facramentu eft : ip iXotbia« unus panis unû corpus multi fum^ddeo in bui* fandificatioe amp;nbsp;diftributiois præpara/ tionezexiftimo aplmiuffiffe proprie fieri 'irpóeréüx'ciö’z id éofoes;uclutnônulli min* pente interprétât! funtadoratiôestboe eft cm ad uotu: qdufitati” in fcripturis nuncuz patur S0)^H.Interpellatióes aut fiuc ut oeftri codices babentpoftulatides fiuntcSpo-' pul’ bcncdici6Tune em antiftites uelut aduocati:fufceptos fuos per man^ impofitiox nein mifericordiffimæofferûtpoteftati. Æ^uib’peradis cV participato tato facrameto: gratiarüadiöcunda condudit: qua in bis ctiam uerbis ultimam commendauit aptbs« Hxcautcaufa prïecipua fuitifta dicendi:ut bis breuiter pcrftriclis atq; fignificatis nó fXùr.ori. . putarcCnegligendueffe quod fequiciPro omibus bominibus: pro rcgib’t'ibis quiin fublimitate funt:ut quietamôlt; :tranquillam uitamagam’in omi pietate amp;nbsp;cbaritateme quilg ficut fe babet bumanaecogitati0is infirmiras:exiftimarctn0efte ifta faciédà pro bis a qmbus perfecutioncm paticbatur ccclefia:cum membra cbrifti ex cmi eifent bo minû genere colIigenda.Vnde adiungit dVdicit: Hocenim bonum ó^acccptuméco ÜW# ram faluatore noftro deo:qui omes homines uult faluos fieri:0^ in agmtioncm uentaz OS ucnire.Et ne quifquam diceret pofte effe falutis mam in botta conuerfatióc:^ um*

1

SANÖTÏ AVGVSTINl EPISTOLA LIX T

kCtoea*!* del omnipotétis cult«: fine participatioc corporis â^ïagmnis cbrifti:Vnus cm de* ’in/ quitidV un’ mediator dei Sc DOÏm:bomo ebriftus IcfusiutiHud qd dixerat:®es bonngt; nes uult faluos ficri:nullo alio mo inteUigatur praeftarinifi per media tore ; no deu q^ JoB.i. Temper uerbu erat:fed bomine Cbriftum lefum: cum uerbu caro fadum eft fit babita ^.n. ult in nobis. Vndencc illad moucat te:qd de iudæis ideapoftolus aitiScdm euâgdiû b quidéinimici.ppter uos:fmelectioneauc dilecli^ptcr patres.Altitado quippeilla di uitiaru fapiêtiæ iV fcientiae dei:lt;X;illa infcrutabiIia iudicia cius:amp;;inueftigabiles uixei” binc fidelib’ cordibus magna ingerunt admirationc:qdeillius fapietia ptingetcafi) ne ufcp ad fine fortiter fit omia fuauiter difponéte no dubitantrquid fit qd ei placetiut nafcanif:crefc3ntac multiplicctur: bi quos tV fi malos ipe non fccititame malos fiita/ ros efle præfemit. Nimis cm cofilin eius in abdito eft:quo etia malis bene utitur ad^ feclQ bonoruietiam in bocmirificansomnipotentiä bonitatis fuae:qnia ficutiUorüneZ _ _ quiciæ eft male uti bonis opcribus eius:ficillius fapietia: c bene uti malis operib’eo^ • * Hane igiC” altitudme fa erameti fic cómédatapoftolus: Nolo uos ignorare Fratres bot facramentu:ut non fitis uobis fapientestquia cæcitas ex parte in ilrael fada eft: donct plcnitudo gétium intraret:âr fic omnis ifrael faluus fieret. Ex parte dixit:quia nó cm/ nes cxcaccati funt.Etant enim ex illis qui cbriftum cognoucrut. Plenitudo auté gen/ tiü in bis intrat: g firn propofitu uocati funt: fit fic ois ilnfalu’fict: qa Arex iudxis^ö^ gétibus qui fedm propofitu uocati luntfipfi uer’ fût ifrael. De quo dicit idêapls:^n^ per ifrael dei.Wos aut dicit ifrffirn carné: Vidète ingtilff firn carné. Deinde Interpol'*’ lt;f»»$9» teftimoniu propbeta:: Veniet exfyon g eripiat Æ^auertat impictatéab Iacob: Ütboc illis a me teftamcntum cum abftulero pcccata eorum : non utiqpomnium iudxoru:^ fed dedoÇi.Hinc adiugit ea quxinquirenda pofuifti:Scdm euangeUû quidem mufjo ci propter uos.Precium quidem redemptiöis noftræ fanguis cftcbrifti:qui uti^no niu ab inimicis potuit ocçidi.Hic cftille ufusmalo^ in prouedum bonoi^. Quodnc/ ro adiungit: Sedm elcdioné aut diledipropter patres:bincoftédit nö illosinimicc^: fed eledos effc diledos.Sed feripturæ mos eft ita log de parte tang de toto: Sic«*^^^ rintbios in primis cpiftolæ fur partib’:ita laudat tang omes tales fint:cum efientfim dabiles quidam et^: ék poftea in nónullis epiftolæ ipfius locis : ita reprebendfiMnÜ omes culpabiles eflent propter quofda qui tales erant.lftam dimnarû feriptnraß ^to/ fuctudinë per ome corpus litteraÇt cuis crcberrime fparfamtquifgs diligenter aduefZ terit: multa didbluit quæ inter fe uidé^ efte eótraria. Ïmmicos ergo alios dicitialtosd* lcdos:Scd qui in uno populo erant uelut cofdéipfos dicerc uidetur : gg órexipism^ micis qui crucifixerut dominu plrriqj conuerfi funt amp;nbsp;apparuerut elcdi. Tune dc^ qn conuerfiquantu ad falutis initiûiquantû uero ad dei præfeientiâ nó tue eledi: ^d £pl5.i. ante eóftitutioné mudi: ficut idem dicitapoftolusicp clegerit nos ante mûdi confiiez tionem.Duobus itaeç modis:ipfiimmici qui diledi: fine quia in uno populo utri«^ rant:fiue quia ex inimicis fruientibus uftß ad fanguiné cbrifti:quidam coW dilcHi b/ di erant fedm elcdionéqurlatebat in præfciétia dei.Ad boc cm addiditiproptcrp^* tres:quia id quod patribus promiffum eft oportebatimpleri: ficut circa finemep^^ Bo.i$« læ ad R-omanos ait : Dico cm cbriftum miniftrum fuifle circumcifionis propter net*' tatcm dei ad confirmandas promiftiones patrum : gentes autem fuper mifcricordu glorificare deu-Sedm iftam mifericordia didum eft : Inimici propter uos: quodamp;fuz pra dixerat:illorum delido falufgcntib’.Cumaut dixiffetiScdmcledioncm propf^^ 3Ro.„. patres:addidit:Sine pcenitctia enim font dona fiduocatio dei. Vides certe illos fign*quot; cari:qui pertinent ad numeru prrdeftinatorum: De quibus alio loco dicit:Sdni’qu*^ 3Ro,8» diligentib’deu omia coopérant^ in bonum: bis qui fedm propofitu uocati font fan®’ tOattS.n. Multi ein font uocati: pauci uero elcdi. Hui uero cledi:ipfi font fedm propofitunmO cati:in quibus dei proculdubio præfeient-ia falli non poteft.Hos prrfciuit ä^rxdd” nauit côformes imaginis filq foi : ut fit ipfeprimogentus in multis fratnbusiHuosmjt | prædeftinauit: illos 0lt; :uocauit. Hrc uocatio eft fedm propofitmbæc eft fine pœnittz tia.Hæs aut uocamtullos Ä riuftificauit: Quos autemluftificauit: illos amp;'glorificaüiß

• EPISTOLA'

Sideus pro nobistquis contranosf ’Non funtin ifta nocaticnc qttiin fide quæ per d6 ledionemoperatunetiam ft alîquâtulS ambulant non pcrfcnerant ufq;in ftnc:il titiq?_^. potuerunt rapi: ne malicia mutarct mtellcctum eorum : fi ad illam prxdefbnationem *'^* amp;^ uocationcm quae fedmpropofitu ^v fine pcenitetia eft: perttneret.At ne quifq præ fumptorita deoccultisiuaicct alicnis ut dteatndeo non raptt funt ex bae uita anteq effentfidei dcfertores:quia in eade uita non fidehterambulabât: Ô^ boein eoÇicordû bus nouerat dominustquis bominib^ aliter appareret:gd didur* *eft de infantulis par/ uulis qui plæriq; accepto in ilia ætate ebriftianægratiæ laeiamcto:cnm fine dubio per tinerentad uitam æternam regnu«^ cælo ^ fi cótinuo ex bac uita cmigrarent: fin une crefeere: cVnônulli etiamapoftatæ fiunt: unde mit quia nô pertinent ad illam prædez ftinationé cV fcdm propolîtu:ac fine pcenitentia uocationéfCuraût ad earn alq pertiz néantalij n5 pertineât: occulta caufa elfe poteft miufta nô poteft. Nunquid eminiq/ tasapuddeufAbfit.Nam amp;nbsp;bocad ilia pertinetaltitudiné iudicioiv:quâ mirans rang wpauitapoftolus.Ideo quippeilla indicia uocar:ncquifq talia fieriputet: fiueimqui/ .tate;finetemcritate facientis:fiue cafu amp;nbsp;fortuito labentibus ullis partibusiam difpoz ftoK fub tanta fapientia dei fæculoru.In cpiftola porro ad Coloffcnfes qd’ feriptû eft: Memo uos feducat uolés in bûilitate :lt;Vcaetera quæ lequûtîquoufep tibiobfeura elfe CoHi» dixiffi: necegoadbuc fine ealigmemtelligo : atep utinam præfés de me ilfa quæfifles. Ineoquippe fenfu: que mibim bis uerbis nähere uideor;adbibéda eftquædâ pronûz datio in uultu Ôlt;!modo uocis:qui exprimi litteris non poteft : ut ex aliqua parte apc/ natur:quod ideo fit obfeurius: quia non refte ficut exiftimo pronunciatur. (Qnod ein feriptüm eft: Ne tetigeritis : neguftaueritis: ne attaminafferitis: tanquam præcclt;* ptiim putatur apoftoli: nefcio quid tangere: guftareiattaminare probibcntis.Contra fffaûtifi tn in tanta obfeuritate ifta non fallor.Per irrifionéquippc uerba pofuit coçiî aquib^eosnolebat dccipiatlt;^feduci:qui difcernentes cibos fedm culturam angelots atepita debocmudo decernetes dient: Ne tctigerit[:ne gu ftaueritis:ncattaminaucrt ^•s:cum fint omnia munda mundis; amp;•omnis ereatura dci bona fit : Q.uod in alio loco ipfeemdenter commédat.Totam ergo ipfius fenrentne circuftantiam uidcamus. Ita ,^imapoftoli intentione perfpecta:fcnrum eius quantum ualemus fortafte rcncbim”.

Qiubus enim ita feribitnnetnebat eos feduciumbris rerumdulci nomine fcientiæiô^ auettia luce ueritatis: qux eft in cbrifto lefu domino noftro. Hâcautem fub nomine bpiennæ uelfeientix curam uanarum fuper fluarum ue obfcruationum: be de fuper/ ftitiôe gentilitatis: maximeqp ab eis qui pbilofopbi funtnuncupati:igt;;a iudaifmocaue da effe cernebat :ubierant umbrx futurorum remoucndx : quoniam lumen earum nmebriftus aducnerat. Cam ergo commemoraftet Secommendaftet quâtum eer f iCot,u tarnen pro eis baberet: bl pro bis qui Laodicix fuerant: êlquicuçp non uidcrant facie dusin carne:ut cordibus confolaretur copulati in cbaritate:0lt; :in omnibus diuitqs plc tiitudinismfcllccrustad cognofccndum myftcrium det quod eft cbriftus: in quo funt omnes tbefauri fapientix de fcientix abfconditi: Hoc dico inquit ut nemo uos circum ’^eniatin ueriltmtli fermone: quia ueritatis amorcduccbant: uerifimiltudinem illis ti^ ßauitnc deciperentur.blideo commendauit in cbrifto: qd dulciffimum babebat tbc/ fauruifcihcet fapientix Ar fcientix:cuius nomine bl promiftione induci poterât in er/ ^rem.Nam bl fi corpore inquit abfens fum:fpiritu uobifcu fumigaudes bl uidens ue/ ffram ordinatione:^: id quod deeft fidei ueftrx in cbrifto. Ideo illis timebat : quonia quid cis adbuc deeftet uidebat. Sicut ergo accepiftis inquit lefum cbriftum dominum öoftruman ipfo ambulate radificati bl luperxdiftcati in ipfo: Öl ’cofirman in fide ficut d:‘didicirtis:abundantes in ca gratiuaftione:uult eos fide nutriri:ut capaccs fiant par/ ticipandorum tbefaurorum fapientix d^'fcientixqui funtabfconditi in cbriftome an/ tequam fintad bxe idonei:uerifimili fermone capiantur bl a ueritatis itincre dcuicnt. Deindeapertius quid eis timeat oftendes:Videte mquitne quis uos decipiat per pbt lofopbia amp;nbsp;inane feduclione firn traditionêboim firn elemeta mûdnô ^ non fcdm ebriz ftmniqaia in ipfo inbabitat omis plemtudo diuinitatis corporaliter. Ideo corporaliter'

O i

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LIX

dixfhquia illiumbralrter feducebantnranOato ùerbo ufus:ficut cdam umbrae nonic^ tn bis rebus no eft uticp uerbS proprium:fed quadam fimilitudinis ratione tranflatu« lt;dr,z. Et eftis in dlo mquit repleti: qui eft caputomms principalamp; poteftatis.Per principe tusenim Ô^ poteftates fuperftitio gcntihum uel pbilofopbifeducebant: pracaicantes illatn quam oocanttbeologiam per elementa buius mudi.Caputautem omniö ebn'* Jol5.8. ftum:principiuomniS uoluit mtclligi: ficutipfe ait cu ei diftum effet:Tuquis csfRe** JoB.i* foódit: Principium qui ^V loquoruobis. Omnia enim peripfum facia fant:ólt; :fine ip‘® faclum eft nibiLMirabiliter autem uult eos effe bo^ uelut mirabiliu cótemptores:lt;^ eos ofteditcorpus facios illius capitis : dicédo: Et eftis in illo repletuqui eft caput om' Cor.t» nis principatus (ifpoteftatis.Hinc iam ne umbris iudaifmifeducantur adiügitdn qu‘’ etiam circumcifieftis:circumcifione non manufacla in expoliatione corporis carnis• Velficut aliqui babent : In expoliatione corporis peccatorum carnis dreumaßon^ ebrifti : confepulti ei in baptifmum: in quo (St confurrexiftis per (idem operatióisdO' qui fufeitauit ilium a mortuis.Videqueadmodum ét bic corp’ ebrifti eos oftendit:^ ifta contemnant: cobaerentes tâto capiti fuo : mediatori dei Arbominü cbriftokfiü* nullum falfum uel inualidum medium per quod deo cobæreant requirêtes.Etaosm' quit cum effens mortui in deliclis Ôfpræputio carnis ueftræ:Præputiu uocauit qui’“ fignificatur præputio:boc eftddicla carnalia quibus cxpoliadi fumus: ViuificauitlU' quit cum illo donas uobis omnia delicla; delens quod aduerfus nos erat ebirograpbu in decretis: qd erat contrariû nobis: quiareos lex faciebat:qux fubintrauerat utabuU daret dcliclum.Tollensinquit liludde medio ét affigens illud cruci:exuens fe earned principat’ amp;nbsp;ptâtes exemplauit:fiducialiter triupbas eos in femetipfo: nó utiep boO^J led malos principat’ Óimalas poteftates:diabolicas fcilicet Sc dæmoniacas exéplaujb id eft exemplum de illis dedit:utquemadmodum ipfe fe exuit carne:ficfuos offends ret exuendos carnalibds uitijs: perquæilli eis dominaban^hm bic diligenter atteu/b de quemadmodSinferatpropter quod cuncla ifta cómemorauim’. Memo ergo ’’‘’^ inquitiudicetin cibo: tanq propterea omnia illadixerit:quia ifti per bumfmodiob^i 3oo,8, uanones feducebantur a ueritate qua libcri fiebat. De qua dictum eft in enangebö'’bf

ueritas liberabit uos:id c liberos faciet.Nemo ergo uos ingt ludicet in cibo autin pu' tu autin parte dici fefti ant neomemæ autfabbato^iqd eft umbra futurorü:bocpfi’' pter iudaifmu.Deinde fequitur propter fuperftitiones gentiliff:Corpus autem ebn’ ftiingt:nemo nos cóuincat.Turpe eftinquit étnimis incongruü:ét a generofitateƒ ftrae fibertatis alienum:ut cum fitis corpus cbrifti:feducamini umbrisiStcóuinciuw^’ mini ueluti peccantes:fibæcobferuare negugitis. Corpus ergo ebriftimemouos co/ uincafuolens in bumilitate cordis. Hocfi per uerbû græcû diceretur : St in latina co’ fuetudine populari:fonaret ufitatius.Sic ein ét uulgo dici^Qui diuitê affeelat ôéAi^ diues : de qui fapientem ôéXtufapiens : ét caetera buiufmodi. Ergo St bic ôgÀwbumi’ lis: quod plenius dicitur óêAópbumilisiid eft nolens bumilis : afFcclans bumilitate^: quod intelligitur:uolcs uideri bumilis: affeebns bumilitatem.Hoc ein in talib’obfct' uationibus agiturtut cor bominis uelut religione bumile reddatur.Addidit aut Sicd mrâ angeloÇitul'ficütueftricodices babêt:religioné angeloÇi:quæ græce ópHö'’tSi» dicitur:angelosuolens intelligi principatus: quos clemcntoig.mundi buius prxpo*'' tos:in bis obferuationibus coïcndos effe arbitranf’.Nemo ergo uos inquit conuined cum fitis corpus cbrifti:uolens uideribumilis corde in cultura angelorumtquxnod dit inculcans:Vel ficutquidam codices babent:(Qua: uidit inculcans.Aut'enim ßc» cere uoluit: ißuxno uidit inculcans : quia bomines ifta fufpitionibus ét opiniouibüS agunt:non q gt;uiderint ifta effe facienda.Aut certe quae uidit inculcastidco magna e:^ ftimans:ga uidit ca quibufda locis obfcruari alibi ab bominibus quo^i auftontatiba' bcret fidem etiamrationenon reddita: ét ideo fibi magnus uidetur:quia ei conn^ quorunda facroçt uidere fecrcta.Sed plenior fenfus eft:quaenon uidit inculcans: nra : in flatus mente carnis fuae. Mirabiliteribienm dixitinflatum mêtc carnis fux:w* '66^bumilem fupradixerat. Rt cm mins modis in anima bominis ut de falfa bi«»*^

EPISTOLA

ft?®^5*^ ®fletang fiapertius fupcrbifet.Etnó tenens ihquït C3piit:quod milt cbri/ Cof«!*' KUjntelliguex quo omne corpus compaclum: 0^ connexum fubminiftratum Ói ^copn M btS crefcit in increments dei.Ä ergo mortui eftis cumcbnflo ab elements bui^mûgt; ai: qdadbucuelut uiuétes de hoc mudo decernitis f His didis infcrit uerba co^i qui décernât de boe mudo per bas obferuatioes quafi rationabiles affe^ata uanitate buz ^ilitatisinHatnNetetigcritisincguftaueritisineattaminaueritis.R -ecolam’quod di/ dum eft fuperius:utbocintelligamus. Non unit emm cos in bis obferuationib^ iudi/ cariubi dicic:Ne tetigeritis:neguftaucnrisme attaminaucritis:quae funt omia inqt in Bbl^# corraptionem per abufionem.Onna bxcinquit magis ad eorruptionem ualcnt: cum wperfticiofe ab bis abftinctnrmt eis bomoabutatur : id eft non eis utatur fcd’m præz cepta â^ doclrinas bomtnu. Hoc planu eft: fed quod fequitur muitum requins: Quaï wntquide rationcm babentfa fapientiæ in obferuatione ô^bumilitate cordis Ä;uexa tione corporis: Vel ficut ab, interprétati funt:Ad non parcendü corporimon in bono jcaliquo ad faturitatê carnis.Curmgsbæc dicit rationê babere fapiæ:quæita repre/ bêditfB)ic5 cp 0lt; :ifcripturis potefaduçrtere:fæpe fapiam pofita etia in fcdib^mudi bu gt;us:qua dicit exprefti^ fapiambui^mudi.Nec moueat q? B nó addiditimüdi.Nó em’ólt;! allo loco:cu ait: Vbifapiés:ubifcrjbaaddidit bui^ *mudi:ut diccrctübi fapiés bui’ mn/ iXori.i« diiamp;tamen boe intelligitur.Sic 0^ ifta ratio fapientix. Nibil cnim ab eis dicitur in bu/ mfmodifuperftitiofis obferuationibus: ubinon mundibuius elcmenta naturarüqj re/ tumiratio quidam fapientiæ rcddi uidcac. Nam amp;nbsp;cum dicit:Cauetcnequis uos de/ Opiat per pbilofopbiaminon ait : bui' ’mudi. Et quid eftpbilofopbia latine nifi ftudiu lapicntiaïC Sunt ergo inquit ifta rationcm quidem babentia fapientiæ: id eft de quib^ cliqua ratio reddatur:fcd.’m elementa mudi buius: amp;nbsp;principatus ac poteftates in ob/ leruatione amp;‘bumilitate cordis.Id enim aguntiftamt fupcrftitionis uitio cor bumilici* adnon parcendum corpori:dum fraudatur iftis efcis : quibus compeUitur abftinere; non in honore aliquo ad faturitatem carnis: non çpbonoratius iHo magtsg illo cibo wro faturaretur: cumad eius neceflitatem non pertmcat:mb a quolibet ualitudi/ N niapto alimento rcficiatcpfulciri.De euangelio inquifitio tua folct multos mouere: quomodo dominus poft refurreclionemtcû in eodem corpore furrcxerit:aquibufdä qe3nouerät:utriuflt;$ fex’bominibus ét’agnitis nó fit tVagnit’fit.Vbi primûquaeri fo Itfutfü in eius corpore:an potius in jllo^ oculis aliqd factum fit: quo nó poftet agno/ Ici t ^Cumenimlegitur: Teneban^ oculi eorumne agnofccrenteum: impcdimêtum ÏtucM4* qnoddam agnofeendiuidetur in luminibus factum efte cerhentium.Cum uero aperz te alibi dicif: Apparuit eis in alia effigie: utiqjin ipfo corpore cui’ alia erat efFigies:aliz quid factum fuifte quo impedimeto tenerentur:id eftmoram agnofcendipatcrentur oculiillorum.Sedego miror cum duo fint in corporc:quib^ cuiufep fpecies agnofcacquot;: •miamenta öc color’: Cur ante refurrectioné:cp in monte ita tranffiguratus eft ut fieret uukus eins fplendidus ficut fol:ncminem moueteumufep ad tantam cxcellctiamful §oris ó::lucis colorem fui corporis mutate potuifte:ó^poftrefurrectionem mouet ali/ qu3tcnus:liniamenta mutata efte ut non poftet agnofci.Etrurfum eadcm potétiæ fa/ cultatcficuttune priftinum colorcm: fic 0« !poft refurrectionem priftina liniamenta re uocafle. Nam lt;^ illi tres difcipuli antequorum oculos in monte tranffigurat’ eft non cum agnofcerent fiadeos talis aliunde ueniftct: fed quia cum illo erantipfû efte eer/

• tiffimeretinebant:At cnim corpus ipfum erat in quo refurrcxit:quidbocad remcNa• iHudutiq; ipfum corpus erat:in quo in monte tranffiguratus eft: de ipfum eratluuenis in quo natus eft:0^ tarnen fiquis eum repente luuenem uidiftetjqui non nifi infantulu nolfet non uticg agnofceret: An uero ad liniamenta mutanda non poteft cclcritcr dei pofeftas:quod poteft per annorum moras hominis ætas ^ Quod autem manæ dixitt ^oli me tangere:nondum enim afcendiad patrem:nibilalmd noueris me in tellexifte JoB.ioi qtu. Ita enim fignificare uoluit taclu fpecialembd eft acceffumfidei fe requirCre : quS crcditur eum excelfum efte cum patre : Etc pab illis duobus in fraclione pahis eft agnitus:facramcntum efte quo nos in agnitionem fuam congregat:nullus debet ana/

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0J‘'

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LX '

l«4«i* bigcrc.Dc nerbis Symeonis:.ubi aftuirginimatri dominizEt tuarn ipfiusanimarn pci tranfibit frameadn alia cpidola cui^ exemplu etiam modo mifi: dixi gd mibi uidear‘ qiJetiam tibi inter cætera uifum eft.Et quod adiuxit: Vtdenudentur multoÇicord*'* cogitati0es:boc intelligendu puto:quia per domini paflïonem:amp;infidia: iudæorû:dï dilcipulorum infirmitas patuit. Tribulationem igi6gladq nomine lîgnificatâ clTecrf^ dibile eft;quo materna anima uulnerata eft doloris anecla.lpfe fuit gladius in orep^n '#^3.58. fecuto^iidequibus in pfalmodicic:Et gladius in ore eorumdpli emm crantfiln boiriiz 9gt;St^^, num:quorum dentes arma ôlt;:fagittæ:ô^ lingua eorum gladius acutus.Nam amp;'ferrum quod pertranfijt anima lofepbi pro dura tribulationcpofitü ferru mibi uidet. Ap^f^ l^êuo 4, te quippe dicic: Ferru pertranfijt animam eius donee ueniret uerbum ci^: id eft tamz diu fuit in dura tribulatione donee fieret qd’prædixit. Hine ein magn* eft babitas:amp; ab illa tribulatione liberate. Sed ne bumanæ fapientiæ tribuereC ’qd’ uenit uerbSem^' ld eft fadseftquod prædixit: more fuo fenptura fanefa deo inde dat gloriamiEtcofl/p tinuo fubiugit: Eloquiu dniigmuit eû.Vtpotui nó dcfunntcrrogati5ib‘’tuis:admm5 oratiöib^tuis:amp;; ipfis qs mififti difputatióib’tuis.lESem interrogado difputasió ^qus* ris aeriter ; 0^ doces bumiliter.Vtile eftautem ut de obicuritatib* ’dminarö fenptur^^* rumiquas exercitationisnoftræ caufa deus effe uoluit: muitæ inucmantur fententi^C' cum aliud alij uidetur: quae tarnen omnes fanæfidei doftrinæq; concordent. Da^® fane ueniam ftilo meo multu feftinantirut iam in nauiconftituto occurrerem perlai' ri. Filium autem noftrum PaulmQ in cbrifti ebantate dulciffimunn bac pofP epift®“ refalutoïólt;;paucis ut feftmus exbortor ut mifencordiæ domini qui feiens dare aux»*® de tribulatione : eum turbulentiffima tempeftate mifit in portu : quo tu pelago trän'' quilliore permeafti:ipfi marinætranquiHitatiminime credens : Öz 'qui eius rudimtn' tis excipicdis atqjnutriendis te dedit : gratias agatquantas potcftiamp;fomnia offadaj dicât: Domine quis fimilis tibif Non enim uberiore fruefu legit uel audit me docente ac dilferentczucl quibuflibetexbortationibus accendentem g infpicit te uiuente-ft^ falutant fanefam de finceriftimam benignitatem tuarn conferui mei qui mecumfont* Condiaconus autem noffer Percgrinus: exquo a me profeclus eft:cum fanefo fratte noftro Vrbanoquando epifeopat^fareinam fubire perrexit: nondum remeauitbip* ponem.Saluos eos tarnen in nomine cbrifti amp;flitteris eoru de fama nunciante cognoz fcimus.lt;EomprefbyterumPaulinu:0lt;:omnes qui tua prxfentia in domino perfrunnc ^rmano falutamus affeefu.*

C^ancfi Auguftini ad Cecilianu præfidé:ut circa bipponefem diocefim ita inuigibt® délit cotra bxreticos: queadmodu in alijs Afncæpartib’ fecerit:cxorâtisÆpft££2^Q ©mino eximio:0 ^ in cbrifti cbaritate uere merito bonorabili acluîcipïénûO filio ©eciliano:Auguftinus.Adminiftratiois tuxclaritas amp;nbsp;fama uirtutuW; pietatis quoq; ebriftianælaudada diligentia amp;nbsp;fida finceritas: quxtibi dim' na munera eo donante gaudes tributa : a quo fperas promittente potiow* cxcitauerunt me ut bocepiftolari alloqnio:aeftus caufarum mearum excellentixap^ rircm tux.Quantum enim per alias Africae terras te unitati catbolicx mirabilieftita' cia confuluiffe gaudemus:tantum dolemus regibnem bipponcnfiu:amp; ei uicinas pat-' tcr:confincs numidiæ: præfidàli edifti tui uigore: nönduadiuuari merui(fe:domin^ eximie 0^ in cbrifti cbaritate meritoq; bonorabilis ac fufcipiêde fili. Qd ne mexpoti ‘neglientiaedeputetur: qui epifcopalem farcinam bippone fuftineo : tuæmagnificcn/ tiæ non tacendum putaui. Quantum etiam in campo bipponeü bxretica præfumat audaciaifi ex fratribus â^ collegis meisiquaebatC tuæ fublimitati narrare potuerintiud exprefbytero quem cum litteris mifi:fueris audirc dignatus:adiuuante domino deo noftro:proculdubio prouidebis ut tumor facrilegæ uanitatis:terrendo fanetur poti-g^cifcendo refecetur.

fCBeati Auguftini ad DulcitiS tribunü:quemadmodu oporteatbæreticis refpódere quicu cædibus ecclefiam uaftarc non polfint : In feipfos tarnen crudelilfimi: proprio exitio cam terrere fe credant inftituentis: Ac deinde aiidoritatibus plurimis: nemini fibijpfi mortem infefre liceretedocentts.Epiftola.LXk

EPISTOLA

gt;V^quot;'^Omino Cximio amp;;honorabilî filio DuIdYiotAuguflm’falLitemdomino. Mon ®e(fe®ttld/ .4 ^ebni contemnerc petitioncm tuam:qua dcfidciafha me mftitni : qucadmo/ ÏSJ^^^^^ ^/*quot;7dum te oportcatbæreticis refpondere:quorû falus in domini miièhcordîatin iiantiaquoep tuæ ftrenuitatis inquîmf.CDj ’tâuis emm ingétes eo]^ multitudinestundc plurimû gratulamur:quidam tarnen eoçi Ô; deo à: ; hominib^mifcrab'li mrtmclu furo ns ingratitnifî fuis cædibas nos ua Rare non poffuntifuo nos exitio te cre fe credunt: autlæticiamfuamquærentes de mortibusnoftris:aut trifticianin; nbsp;nbsp;arn de morn/ bus fuis. Seel non debet cor tantoruq;populorû falu tem: furiofui error bominu imz

, P^direpaucorum : quid eis uelimus non folu deus 0lt;;prudentes homines: uerûetiam *Pficiim fint nobis inimiciiflmi fentißt.Cum emm fuæproumeiæ terrendos putant: *^00 dubitant nos timere ne pereant. Xed quid faciamus nidentestep multi adilman/ ' ^edomino peroccafionem uedram uiam pacis inneniant. Nunquid probibere nos poffumus uel debemus ab bac unitatis indantiatdum metuimns ne quidam duriffimi «mfeipfos crudelidimi : non nodra fed propria uoluntate fe perdante©ptaremus ^uidem ut omnes qui contra ebridum portant fignum cbridi:amp; contra enâgehum de

•pro euangclio quod non intelliguntgloriantur : a fua peruerfitate difcederent. Sed 4inde^ occulta latis difpofitione:fed rn luda nônuUos eorum pœnis prædedinauit ^^remis: proculdubio melius incomparabili numerofitatemlurimis ab illa pedifera diiiifione ôlt;:difperfioneredintegratis attß collcdis:quidam mis igmbus pcreunt:quo

• Pww pariter umuerfi fempitenis ignibus gebennamm merito lacrilegæ didenfionis ^tdcbunt.Sic cnim pereuntes dolet ecclefia:quemadmodumrebellem filium:fancl^ damd de cuius falute fcruandaiioHicita dileftione mandauerat. Nameum merito ne bhdæimpietatis extinclum:etiam cum tcdimonio lacbrymofæuocis ingemuit:Ve^

•''iintamen fuperbo Ô^ maligno difcedente:in locum fuum populus dei qui fuerat illi*

_p^tannidæ dmilus agnouit regem fuû:Et de amido blio mcerorem patris perfectio co jouta ed unitatis . Non itacp reprebendimus domine eximie Ô^ bonorabilis fili : cp ta/ homines apud tamugadem: prius edicto admonendos exidimadi : fed quod ibi dixiftenoueritis uos débitas neci dandos;putauerûtficut eoru refcripta indicant:boc tefuiffe comminatnm:cp tu illos apprebenfos fueras occifurus: non intelligentes de il hneceiquam ipfifibi uolut ingerere te locutum.Non emm tu in Cas ius gladq ullis lez 8’hiis accepidi;aut impenalib* ’ conditutis:quorum tibi iniûéta ed exccutio:bocpræ/

lt;^eptum ed ut necentur.Secundo fane edifto diledionis tuæ plam' ’quid uolueris ape tuifti.(l^ autem etiamipfumepifeopum illorumputadilitteris alloquendamibumaz biffimeodendidi: quanta manfuetudinc temperati fintin catbolica ecclefia : etiam g potedate cbridianiimperatoris:fiueterrendo fiue pleclendo coriigcndis præficiunz ïurerroribus:nifi cp bonorificcntionbufeu uerbis traftadi q dcccbat bæreticum.Sed ^hdus rcfponfionime rcfpondcre uoluidi: credo te arbitratum etiam boe taniuga/ dcnfibus debcre pr±dare:ut fallax doclrina ipfius a quo feducebantur aliquanto diliz gentius refellatur: ucrum nos Óroccupatiffimifum'’: amp;;iam plurimis opufculis nodris huiufmodiuaniloquia refutauimus . lam enim nefcio quotics difputando amp;nbsp;fenbenz domondrauim’:non eos poife babercmartyrum mortem :qa cbridianorünó babét uitat cu martyre nó facial pcena fed eaufa. Docuim^ eti5 liberu arbitriu fie bominida turnttn i!v diumis legib’ Atbumanis rediffimeigrauiG fupplicia códituta fint peccatoz tum;amp;pertincre ad religiofos reges terrætnô lolu adulteria uelbomicidia urbui’moz dialia nagicia feu facinora:uerßetiam facrilegia: fæueritate congrua cobiberc.Multu willos falli qut putant a nobis idos tales fufcipitquales funtqa non cos rebaptiçamus* CLuornodo enim tales fufeipiß^ quales funtcß fint bæretieiiô: ad nos tranfeßdo fiant

■p catboIicifNccß enim proptcrea corda deprauata non licet corrigi: qa facramenta fez mcldatanó licet iterari. De mortib’aut furiofiflimisiqs qdam eo^ ipfi fibiinferßt:de quib* quot;folent detedabiles Arabominabiles elfe: ml'tis etiâ fuis quo^ mentes dementia non tanta podeditieis Icdm fcripturas rationemq; cbndianorum fæpe refpondimus: quoniam Icriptum ed: Qiu fibinequam eut bonusfAut certe mcifdem pofitum tem ^«i»i4*

SANCTI - AVGVSTINI EPISTOLA- LXU I

‘ nbsp;nbsp;ptafiônibas:mori uoléntcm'occidit;ô^proximuqui fibicxpedire amp;; Iicere putatocci^

XPau^.xi* *‘^ feipfum:quoniam fcnptura diacDihges proximumtuum tanquam te ipfum.Nu« *lis autemiubentibus legibus ucnegitimis poteftanbus:non hccrealterumoccidcrc; etiam uolentem t%-petentem;^ uiuere iamnó ualentêfatis indicatfcnpturaRegno/ i.ï^egï.i. eu:VbirexOauid régis Saulis interfecioremiuflït occidi:cu ille dixiffet ab eoiam by cio atq; femiuiuo petitum fefuiifè utbocfaceret:0^anima corporeis nexibus obluSa/ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tem foluiqjcupiétcm:unoiftu uulneris ab illis cruciatibus liberaret.Proindcquiaom

nes qui fine ulla legitimæ poteftatis auciontate bominê occidit: bomicidaeß : qmfs^ feipium occidit non fit bomicida fi non bomocH.Hæc omnia multimodis in alijs plu *.a?acbaB,i4 rimis noßris fermontbus â^littcris dixim^: Verûtamen quod f^tedumdeißo Raçio feniorciquem fuma exemplorummopia coartati fe in macbabæorû libris quafi adau' cloritatem fedens: quo feipfos perduntperfcrutatis omnibus ecclefiafticis auclontalt; tibüs;uix aliquado fe tnuenifle gloriatnr:adbuc,eis nungrefpoddie me rccolo : fed g® tua: cbaritati âr prudentibusquibufep fufficiatad ißos rcdargucndos:fi ad uitam cb^ flianorum de iudæa gcntciatcp illis litteris paratt funtomnium fanctorum excpla traP fere:tune lt;V boe tranfferant.Siautemillic funtplurima eorum quoq ibominS:quillt/ terarum illarû ueritatc iaudati funt: uel buic iam tempori nó conuenientiatueletiani illo temporenórecle facia: tale etiam boeeß quod in teiplum Raçius iße cómifit:qu* cum effet dk 'apud fuosnobilis ârmultu in iudaifmo proieciflet : qua: fibiin compara/ tiöeiußicia: cbrißianxtdamna dr ßercora fuiffe dicit apoßol^:’är propter boeidé Ra Çius iudxoip ptappellaif:gdmiru eß fi tang boi elatio fupba fubrepit:utmallet manu ^jpria pcrimi:g poß iHâ in fuoç: afpeclib^celfitudmêfußtnere mdignânn boßiß mam bus feruitutê^Solct in Ifis gætiû ißalaudari.ln bis autmaebabæoi^ libris:guis bofue/ nt ipfelaudatus: faclu tn eius narratû eßno laudatü:dkindicandöpotius g imitandui gfi ante oculos conßirutu: nó fane nfo iudicio iudicandû : quod nos quoep ut bomies babere poltern'’: fed iudicio doclnnæ fobnæ: qua: in ipfis quoep libris ueterib^ darafi £ca.1. longequippe fuit iße Radius a uerbis iilis ubi legit : Omc quod tibiapplicitu fuerit af/ cipcamp;in dolorefußine:ä^ in bumilitate tua paticntia babe, Non ergo fuit iße uir elP *.a?acba5»i4 gendxmortis fapiens: fed fcrendaebumilitatis impatiens. Scriptumeßzep uoluerit nobilitcr ôi uiriliter mori:fednûgd ideo fapicterfNobiliter fcilicetmelibcrtate fin 2^ nens captiu‘’3mittcret.Virilitcr aut:q? tantas uircs animibaberct:quib‘ ’idoncus diet ut fe ipfe perimeret:qd 'gladio cum implere non poffet de muro fe prædpitem dedit-fik ficadbuc uiu^abrupta cucurrit ad petram: atcp ibi exanguis inteßina fua produxiti, qua: utracp manu dilfipata fpargcbat ipplm:3c deindepoßea defeßus occubuit.Ma gna bate fût:nec tn bona:Nó cm bonu c oé qd’magnüc:qm fut magna etiâ mala. Of* ^Xo.aJ» dixiclnnocctc ékiußSne occidas.Si ergo iße inocês cV lulf’nó fuit:cur,pponic im^ dusCSiaStinocês êk iuß^uit:qre ihêfeaorinocêtl amp;'iußniapfi* Raçij infupputaten^ laudad^fHxcinterine nimid,p!ixa fiat buic epfæ implêdæ fatis fint.DebeoaSt tanin gadéfib^eiufmodimmißeriu cbaritat[:qmmibi ödnoto tuo Ödab bonorabili Ödebarini i*autrac«59. mo filio mco Eleufino: ouitnbunatü apud eos cgit beneinfinuati fût: ut ambab^ epP ßolisGaudentijdonatiltaçicpifcopi:ék maxime poßenorizquä firn fcripturas fanftas Iciecifre arbitrât:ita refpondeâ nealigd prætermiffum putec.

Cronen Augußini ad Cxleßinü diaconüiQjió cbaritas libêtcr gaudéterep recipiéda fit:receptacp repetcndaiêk cp cü reddit :adbuc debeaóexplanantis.Epla.LXlf, ,^ —^quot;'^kOmino uenerabili nimiumcp defiderabiliifanclo fratri öd condiacono Odcl^ Bno: Augußinus in domino lalutcm. Quamuis longe abfens fuenm ; quando ^'lt;«^per Proieclum clencum ad me direcla bipponem lanclitatis tuæ fcripta uene/ runt: Tamen poßea g ueni: eifip Icclis : refcriptorum dcbitorem me faclum dte co/ ■ gnoui:rcddcndi tempus operiebar: dk ccce fubito profccluri a nobis cbariffimifra/ tris noßri Albiniacolytbi : gratißima occurrit occafio. De tua igiV qua: mibi exopta/ tiffimaeßfalute lxtatusifanclitati tuae falutationcm debitam reddo.Semper aßt de/ beo cbaritatem : quælola etiam reddita:fcmper detinet dcbitorem . Reddituremm cumimpendituridebec autem etiam fi rcdddita fueritiquia nullu eß tempus quando

impcndcnda ram no Et;ncc cum reddituramittitur : fed potfus reddendo mttkipltea/ Junbabendo enim redditur non carendo.Et cum reddi non poffit nifi babeatur : ncc baberi poteft nifi reddatur:Immo etiam cum redditur ab bomine crefcit in bominet ^tanto maioracquiruf iqnanto piuribus reddic .lt;!^ôaûtncgeturamicis:quæ debei^ órinimidsC5ed drinimicis tâta impcditur;amicis fecura rependit’. Agit tn quantû po teft:utab bis etiam quibus pro ma!is bona retribuit:idrecipiatqdimpendit, Optam’ quippe fieriamicu que ueraciter diligimusinimicû:quia nó eum diligim” nifi uelimus bonùiqd; utiq; no erit nifiamiferit inimicitiaçimalQ.Nó ergo ficimpêditurcbaritas ut Pecunia.Exccpto ern q? impendendo illa diminuic bxcaugetur: etiam illo inter fe difz ‘^3t:qgt;pecunia cui dederim^ tueet beniuolétiores erirn** fi recipe nó quæram‘’:Nô 3utpotefteße uerus cbaritatis impenfor nifi fuerat benign us exacfor:qm pecunia c3 J.^dpitiir accedit cui datur:fed recedit a quo dat:Cbaritas uero nó folu apud eum ere tótquibancab eo que diligit exigit:etiâ fi nó recepit:fed etiamdie a quo earn recepit ^'**icincipitbabere cu reddit.Proinde dne frater mutuâ tibi cbaritatem libens reddo 23«denkp recipio;qua rccipio adbucrepeto : qua reddo adbuc debeo.Vnüern ma/ Swumapud que condifcipuli fum^iper eins apfm docibtlcs audire debem* ’præcipic

ac dicentêiNeminiquicg debeatis:nifi ut inuicé diligatis» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JSo.ij.

SandiAuguftiniad eudem Cælcftmû: libros fuos quos contra maniebæos confcri y pfttrepetentis:Et de triplici natural^ diftributióe differêtis.Epla.LXllfi

guffm^ Cælelhno.® utinâ poflem affidue tibi aliquid dicere: ïd autaliquid cft:utcuris exueremur inanibus amp;icuris indueremur utilibus.Nam de fecurita tenefcio utruquicqin bocmudo fperandum fit.Scripfinec recepi ulla referi? Pfa,iMi(iaduerfummaniebæos libros quos paratos amp;nbsp;emendatos mittete potui: nee Aaicqex illis iudicijmotufq;nnnotu mibi fadu eft. Nuc eos repetere ia memos aut re dituere conuenit. Peto itaeg nedifferatis eos remittere eum refcriptis quib^ nolle cuz Pj^Hd deillis geritismeladbuc ad illu errorë expugnandu quid armaturæ uobis op’ ^nearbitremini.Sane quoniamtenoui: accipebocquodda grande 0«;breue. Elf naz 8.tic Éell.ad pra per locos Sr tempora mutabilis:utcft corpus.Et eft natura p locos nullo modo: iitferà.ci.i^, *edtin per tempora etiâipfa mutabilis: ut anima.Eteftnatura quænee per locos nee ^^\ Pÿamutari pót:boc de’eft.iQcPbic infinuaui quoquo modo mutabile creatura dicic: i»tentc.öir.s7. S“iinntabile creator. Cumaut ome qlt;fe[re dicim’:inquät3 manet dicam’: (i ’inqntu’'’♦** ®*® f«* önumeft.Omnis porro pulcbritudinis forma unitas fittuides profedo in ifta diftribu ^otienaturarum: quidfummefit: quid infime: Ôlt;;taméfit quid medie:mauifcpinfimo

minus fumo fit.Summuillud eft ipfa beatitas.Infimu quod ncc beatum efte poteft J?^cmifcru.Quoducro medium:uiuit inclinarionead infimSmifere:conuerfione ad mmmubeate uiuit.Qui cbrifto credit: non diligitinfimu:non fuperbit in mediotateg fumoinbaercre fit idone'’:amp;fboc é totS qdagerc lubemur: monemunaccedimur.

CBead Auguftiniad Aurelium epil'copum:eidem de fua beniuolentia gratias agenz de illiufep fagacitate amp;integntatein ecclefia Africana plurimum frudu fperantis: ^t« de con uiuationibus amp;nbsp;comeffationibus ab ecclefia pronciendis feuere laborant nbsp;nbsp;. „

“^•tpifteiaiXmL

Vrelio epifcopo:Auguftinus prefbytcr. (Qua gratia rcfpondcre litteris fa n ditatis tuæ:cum diu bæfitans non reperirem.Ömnia enim uicit affedus ani mi mei:quem iam fponte furgentem Icdio epiftolæ multo ardentius excigt; tauir.Commifi me iam deo qui pro uiribus meis operaretur in me: ut ea rez •^triôcrcm:quæ utriep noftrum ftudio in domino 0^ cura ecclefiaftica pro tua præftanz •îQ^mea obfecundatione congruerent.Atqj illud pnmumiquodoratiombus mez '^teadiuuari credis : non folum non defugio ïuerumetiam libentcr ampledor:lta ®nim^ft non meis uelcerte tuis me dominus nunc exaudiet.Qjfratrem Alipiu in hd ta coiundione manfilfetut exemplo fit fratribus curas mûdibums uitarc cupientib’ ^niuolentiUïmc accepiftuago gratias quas nullis uerbis explicate poflïm : dominus octependatin aiam tuâ.Oinis itaç fratru cœtus q apud nos coepit coalefcerestanta

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXIIII

tibi prærogatîaa obftnclus eftîutlocîs terfarum tantum longe difiuncîfs ita nobis co/ fuleris tang prüfen tifiirntts fpiritu. Quapropterprccibus quantum ualemusmeunv bim’: Ut locû tibicómilïum tecfl eins fuftinere digneturmec te ufpiâ defereretfed ad/ cflcadiutor in oportunitatib‘’:faciens cfl ecclefia fua mifericordiâ per facerdotiûtuû; quale fpiritales uifi ut faciat lacbrymis eum gcmitibufq } interpellant ♦ Scias itaq; dne beatiflimc Ô^ pleniffima cbantate uenerabilismô defperare nosiimo fperare uebeme ter g? dns amp;nbsp;defnofter pauctontatc perfonæ quâ gcnsiquâ non carni:fcd foirituituo impofita elle confidim^: nultas carnales fœditates âf argritudines quas Anicana cc^ clefia in multis paticin paucis gemittconfilio ^ grauitate lt;5^ tua polîit fanare.Cum cm^ apis tria breuiter genera uitioiy deteftanda amp;ruitada uno in loco pofucnt:dc quib^in numerabilifl peccatoçiexurgit leges: unfl borum qd fecfldo loco pofuit acerrime m ecclefia uindicar;duo aflt rcliqua:id cd primfl ëk 'ültimfl:tolerabilia uidcnc bommib'’; ^®**î‘ atcp ita paulatim fieripotclbut nec uitia iam purent. Ait em uas eleclionis: Non in co/ meflationib* ’0i :ebrietatibus:nó in cubilibus amp;nbsp;impudicitijs:nô in contentióc dr dolo: fed induite uos dnmlefum cbriftfl: dr carnis cura ne feceritis in concupifeenis. H^^ ergo trifl cubilia dr impudicitix tä magnfl crime pntanttut nemo dign’:nó modo cd clefiaflico minifteriotfcd ipfa etiâ faciametoi^ cómunióe uidcac:g leifto peecato mi 4gt;^t.£a. ctilauit:Etreclc oino.Scd quare folGcComcflatóes cm drebrictates ita cóccfbcó^^*^ co nbsp;nbsp;a10Ê3 fepm-amfjutin honoré etiâ beatilfimo^martyrfl:non folfl per dies folcnncs qjipfojp

quis no lugendfl uideat qui bæc no carnis ocults infpicit: fed eria quotidic cclebrent» i^uæ fceditas fi tm Aagiciofa dr no etiam facrilega effet : quibufeflq; tolcrantix uinb fuffentandâ putarem^. duag ubi eft illud:cp cu.mmulta intia enumera ffet idcmipl'^’ i,Corf»$, inter quae pofuit ebriofos: ita conclufit:ut diceret cfl talibus ncc pane edcre.Sedicr^

mus bæc in luxu dr labc domeftica:6reo^r conuiüioÇ 4quæ priuatis parietib” contint/ turiaccipiamuft^ cfl eis corpus cfl quibus pané edere probibemur:faltem de fanSo^t corporfl fcpulcbris:faltcm de locîs facroifl : de domib^ orationfl tm dcdecus arceau (J^uis ein audcrnegarp priuatim qd cam frequentatur in fanais locis bonor martyre’^ noiac'’cHæcfi prima Africa temptaret auferre acæteris terris: imitatiôe dignaeffede beret.Cfl ucro ÔTpitaliæ maxima partêîôrîn alqs oibusaut prope oib’trâfmarinis et' elefijs: partimquia nung facia funt:partim Jpna uel orta uelinuctcrata fancloçr:âru^ redébita futura cogitantifl epoçt diligentia (Vaiauciiiocextincia attg deleéla fintîdu bitamus quo poffum‘ ’tantâ morfl labcmmel propofito tam lato exemple cmédarc dr nos quidcillaçrpartifl boiem babemus epmtundemagnas deo agimus gratiasiTO eius modeftiæ atep lenitatis eft:ci’ denies prudétiæ ÔTfollicitudin is in dno: ut ctb fi® ferret citoilli de fcripturis pfuaderec curandfl qdlicentiofa dr male libera cofuetudo uulnas inflixit. Sed tanta peftilctia eft bums mali:ut fanari prorfus quantfl mibinidc/ tur nifi cocilq aucloritate no poflit: Aut fi ab una ecclefia incboâda eft medicina : ßorf uidec audaciæ mutate conariqd cartbagincfis ecclefia tenet: fie magnæimpudcndï eft uelle feruare:qué cartbagincfis ecclefia correxit. Adbancaflt rem quis alius cpf^ effet opt3dus:nifi ea quæ diacon^execrabatunfSed quod erat tune dolcnduni:nunC ^9l’‘^» anferendum cftnon afpere:fed ficut fcriptum cft:In fpiritn lenitatis drmafuetudinis« c nbsp;nbsp;nbsp;Danténim mibi fiduciamlitteræ tuæindiccs grauiffimæ cbaritatis: ut tecum tanqu^

cotneirüUóeö mccum audcam colloqui.Non ergo afpere quantum exiftimo ; non duriter:non mo/ !doimperiofo ifta tollunturimagis docendo g iubendo:magis monendo g minando.

'Sic em agendfl cft cfl multitudine peccantifl: Seueritas aflt exercenda cftin peccat^ paucorum.Et fi quid minamur cum dolore fiat:de fcripturis comminando uindidani futuram: ne nofipfi in noftra poteftate:fcd deus in noftro fermonetimcatur.ltatgpf* US monebune fpiritales uel fpiritalibus proximi:quorum aucloritate drleniffimis dem fed in ftantilfiinis admonitionibus cætcra multitude frangatur.Sed quonia in® in cimitcrqs ebrictates drluxuriofa conuiuia : non folum honores martyrum in car/ jiali drimperita plebe credi folent : fcd etiam folatia mortuorum mibi uidctur faciW us 1111 difluadcn pofte iftam feeditatem ac turpitudincm :fi d; de fcripturis probit

EPISTOLA

beatar: amp;nbsp;oblattohes pro fpiritibus dormientfumsguas acre aliquid adiuaare credcn nbsp;nbsp;nbsp;^Q dura eft;fuperiplas memorias nölint^mptuofeiatcp omlB^pctentib* ’fine typo 0lt; :ca nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(^, alacritate prxbeantf nec^ uendantf. Sed liquis ahqd pecuniaeofferte uolueritan præz fend pauperib’croget.lta nee deferere uidcbtini ? memorias fuofó:quod pot gigncre non leiiem cordis dolorem:amp; id celebrabic in ecclefia quo pic amp;fbonefte celebratur. Hxc cm interim de comeflatióib^ â^ ebrictatib’ diffa lint.De contcntióeautcV dolo quid me attioet dicere:qnifta uitia nó in plebe: fed in noftro numero grauiora funtt' A Homm aStmorboze mater fuperbia cll:Slt; 'bumanaclaudis auiditas:quæ etiam bypo crifim fepe generat.Huic nó refiftiturnilt crebrós diumoi^ libroçe teftimonijs incuz datur timor c^v cbaritas dei:fi taméille qui boe agit feipfum præbeat patiétiæ atq: buz militatis cxemplû:minus fibiaffumendo g offertur:fed tarnen ab eis qui fe bonorant -^ nee totSnee nibilaccipicdo : dv id quod aedpitur laudis aut honoris: nó propter feg ƒ, totoscoram deo effe débet ä^ bumana contcmnere : fed propter illos accipiatur quiz bus confillere nó poteft fi nimia deiectióe uilefcat. Ad boc em pertinet quod dictum cffNemo iuuentutétuam contemnat:cumboc ille dixerit: qui alio loco ait: Si bomi- '^®igt;«ot^4; mbus placere ucllemtcbrifti feruus nó effem.Magnu eff de bonoribus amp;'laudtbusbo nbsp;nbsp;’** tninSnon Ixtaruled omnépompam inanem præcidere:âdfi quid indeneceffariû re/ ^eturadtotum ad utilitaté bonorantiu falutée^ conferrc.Non em fruftra dictumét Deus confringetoffa bominu placere uolcntiü. (Q,uid em langüidi^:quid tam fine fta 1^5.51. bilitatcac fortitudincqdjoffa fignificät g bomo:qué male loquétium lingua débilitât cumfeiat falfa effe aux dicunturfCuius rei dolor nullo modo animae uilcera dilania/ * — renfi non amor laudis offa cius confringeret.Praefumo derobore animitui. Racpifla quætecum confero mibi dico:dignaris tn credó mecu cofiderare: g fint grauia: g diP «alia.lMon cm buius boftis uires Ientit:nifi qui eibellu indixerit:quia äcfi cuiquam fa dee[t laudecarere dum denega^:difficileeftea nó delectari cum offcrtur:lt;^tarnen tanta metis in deu debet effc fufpenfio:at fi nó merito laudemur:corrigam^ eos quos po(ium’:ne arbitrent aut in nobis effe qd’ non eft:aut noftrS effc qd* dci eft:aut ea lau nentqaæguîs ^5 defintnobis:aut etia fuperfint:nequag tn funt laudabilia:uelut funt bona oia qua: ud cu pecoribus babem^cómunia nd cSimpijs bominib^. Si autmeri to laudamur: propter deu gratulemur eis quib^placet ucrum bonû:non tn pro bis ga placem’bominib^:fed fi corn deo tales fum^quales nos effe credunt:amp; non tribuitut nobis fed deo:cnius dona funtomiaquxuere meritoep laudan6Hxc mibiipfe canto quotidie;uelpoti*ille cuius falutaria prxeepta funt quæcûcp:fiue in diuinis Icctiomb'’ maeniunâfiue quae intrinfecus aio fuggcruni^:0c tn uebcmcter cum aduerfario dimi os:tepe ab co uulnera capio:cS delertationeoblatx laudis mibiauferreno poffum* ^'^•^pfoptcrea fcripfi:utfi tux fenectutiiam nó funtneceffaria:fiue q gt;nbsp;plura buiufmo dnpfe cogites atqj utiliora:fiue q» tux fanclitati medicina ifta nó opus fit: mala tn mea nota fint tibi: feiafq junde,p mea infirmitate deu rogare digneris: qd utimpenfiffime “^’^??^®lt;^o per bumanitate illi’qui prxeeptu dedit:utinuice onera noftra portez nms.Multa funt quae de wita noftra 0lt; :conuerfatione deflerem : quxnqllem per litte» ras ad te uenire:fcd inter cor mcum amp;:cor tuum: nulla effent minifteria prxter os meu de antes tuasJSiautem nenerabilis nobis omniuqjnoftrum tota finceritate cba/ nnimnstcuius in te uere fratcmam cum prxfens effem benignitatem ftudiucp perfpc xiaenex Saturninusdignatus fuerit:quado oportunum uidebit ad uos uenire : quic/ Ï^h- f^^ ^'^^ fanftitate amp;i fpeciali affeclu collooui potuerimus : aut non multum diz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• 1 abit:ac ficum tua dignationeidageremus. l^afiuobifcuabeo petere atq; impctra/ re digncris:tantisprccibus pofco:quantis uerba nulla fufficiut. Abfentiam cnim mea tantn longe bipponefes uebemeter mmifcp formidant:neq5ullo modo mibifie uolut crederemt0c ego uobis. Agrum fratrib’ datu promfionc A; liberalitate tua didicim* anteepiltolam tuam:perfanclum fratrcm S^conferuumnoftrum Partbenium:aquo

”*” nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^Væ ®“^*f® defiderabam’ audiuimus, Prxftabit dominus ut etiamextera

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXV LXVI I*

vSanSi Aoganinfad PaulinSamp;Tberafiam ; cp quæftiimculam fibipropodtamab mis breuiter exphcuent coqueréds: Ô^ qualiternoftræ uolûrati dminâ uolûtatc pr^J' fcrrc d|cbcam‘’cnodanti s .Epla.LXV ‘. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r

Anclis Ô^ deo dilcàis naerito acncfabilîb^:0^ multu defidcrabiltb^ fratrib^P^u j lino amp;'Tberafîæ:Augiiftin^ m dno falutê.Cbanfl'nnus frater Celfus cQ rc^^ pta repcferctjdcbitürcddcre fclhnaui.Sed uere fedinaui. Cum cm cöpi’^-' emadbuc aliquot dies nobibifcu remoratuç: : repente comperta occadonc nauigi]! rhibi prodianâ fuam profeHionéiam noefe fuggeflït. (Quid faCere cum eu tenerc non poffemtäc quia ad uos eu qmb‘ ’ci melius eßet propcrabatmee fi poffem debcrélt; Pf® Ihde pauca ilico bæcarripuidiefanda atep mittendaiprolixioris œfæ me confides of' bitore:cum poll reditu uenerabiliu fratrum nodroç: eollega^t Tbcafi) él Euodij: pf' mû noftri ex parte fatiat’ fucro: Vberius em ad uos in eoiy pcclorib* *0(oratioib^n®^ eße uenturos. famiamep in ebrißi nomineatcpadiuroriolpcram‘’.Cum bæeferibeff^ mus ttiâ p unanime filiû noßrü Cartbagußmefis cedefiæ prefbyterumFortunathn« româ namgatu^ialiam eplam paucis ante dieb^iam dederâ.Nuncergo qcffoleof®i gomt qcFfoletis faciatis. ©retis pro nobis ut uideat deus bumilitaté noßra A: ;b^^ noßrQ:öcdimittat öia peccata nra.Colloquiaut uöbifcQ talia cupio: fi digncminß’f^^^n ris qualia colloqui ponemusfi corn ueßris fenfib’^adeßcmus.Ecce iHâ quxßiunculai” qua nuper propofucrâ:tanq fi præfens præfenti inter dulces loquelas obderem pbi* ebrißianointelleclu CI deuotiöefoliußidcd nimis eurfim d breuiter poßetquipp^quot;’ qnto diuti^d uberi^babitarc gra oris tui: fi eu dixißes ita te illo quo foeliciter utefl$*‘’ co perfeuerare decrcuißemtli qmdde te aliud dno plaeuenf; cd uolunta té prxfcf^^} tuæ: Idipfum aiiquanto apcrtd cxplicarcs: quo nam modo uolûtatem deiquænoftf^ üolûtati præponcnda eß nouerim'’: Vtrnm tin in ea requa propterea præferred 'b^ rem^quia Ó Cinuiticogeremur.Ibiem fit quidem qÆ uolum^.5cd ideo nos cogiinuf®^ uelim^: quia ille uult cuiusuolûtans neeexeellentiâ fas eß recufaretnee oipotenrö’^ Cet cuitaretfreut Petru alter cinxit Sctulit quo nolucrat: ucrûtamen quo nollct ijhf^ nolens morte fubegit.Afpera manetibi ubic poteßas no mutare fententiâ guisaM occurrattin quo potdappareatuolutas deiad imitanda fententiâ nos uocannsinog’ noßra mala erat:fed in qua reße permaneretmil iab illo in altera uocaremur. Nt^f*** malû fuit Abraxnutrite éleducate filiütquo poßet qntö in ipfo eßet ufq; ad fin^^ fuæifed répété iuß^occidere:mutauit utiqi no pri’ malâ fniam:fcd quæ mala eétfip® ti” fubmutata nó cet.Hme quoq;nódubito nibil aliud uidcri tibidedplærûtp nó«^ de cxlo: nóp^pBammó p reuclationciucl fonnijuel exceßu mcibg dicit extaO«^ rebus ipfis accidentib^iSCad aliud q ßatueram^ uoeänbus cogimur agnolceredein® luntaté alia g erat noßra.Quod fi proficifci ßatuerem*SCaliquid oricrcc qc fconfu»j de officio nro ueritas uetaret defercre: aut dccernctib‘’ibi manere nuciaret aligdƒ cade ueritate cofulta nos cópellerct proficifci : ex boc tertio genere caufa^ mutâd* j fententiæiqd tibi uideatpeto mecû plenius êcenodatius colloquaris. Sxpe nos q^P pe cóturbat éldifficile eß nos aliquid qd magis facienduerafomittereidu ilUudinü® re uolum^:in quo prius permanere ßatueram^:non guide malum:ueru iam ideo ipJ' lum;quia id qu poti^agendüeß occurrens dcferic. (Qdquot;finóoccutretet : nó folölw* uituperatióe fed etiâ cum laude:in illo priore perduraret:Hic nó falli difficile elbW , ♦8.18. oino uox,ppbetica præualet;Delißa gs intelhgicHinc oro participé me facias cog' fationum tuaru:quidin talibus uel facere foleas uffaciédum cficreperias. tfSanclrAugußini él Alipg ad Maximu medicum ciuem:ut fuos g ccclefix catbo^ j ex nodumfuntin corporati:docere no differatiquéadmodûwnûdeûin trinitatefub। tu latrixadorare debeant rogantts.Etquomodo de trinitate crcdere âc fenfire open teat explanantis Epißola.LXVl, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' g

®mino eximio mentotç bonorabili él rcligiofo ffi Maximo:Alipi^SCAugu' in’ in dno falutéÆum a Icfó fratrc SCcoepifcopo nro Peregrino detua tuo' ruif:nó corporali led fpintali falute prxcipuequxrerem’: de tua gdé Ixtos:

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' LXVI-'

de tuo^ acre trifles nos ei^ refponfa fcccrtiq? non funtecclefîaî Catboltcæ falubri ebrz redtone fociati.Et quia td cito futurn fpcrabam*’: adbuc non effe faclu dolemus:domi neeximiemeritoep bonorabilis amp;nbsp;religiofe frater ♦ Proindéebantafe tuam m domini pace falutantes:t^præcipim ‘’amp;rogam'élut COS ’qd’didiciIIIdoccre non differastunum feilteet deumeffe fol5 cuiferuitus illa debectquælatrïa graeco uocabulo nuncupate Ipfum emm nerbûcd m lege ubi feriptû cd: Dominä deumtun adorabtsiS ^ illi foli fer ήlt;»ttl5«4 uiestquêfi den patrem tantumodo dixerim^:relpondebicnobistergo latria Elio höh debetiqd ncfas eft dieere.Si aût debet:quomodo ergo uni tantS debe^ deo fi 0lt;;pa/ tri Ó^filio debec:nifiquia unuscuiper latriam feruire iuftifüm^:ita dicic folus utét pa/ terintcUiga^ótfïliusumo uero ctiam fpüdanctus.ïDcillo quippe dicitaphiNefcitis qa iXorï.lt;t» corpora üeftra tcmplu funt in uobis fpudandi quern babetis a deo gcnon eftis ueftri* Emptienim eftis magno precio:glorificatedeö amp;fportate in corpore ueftro« (ßuetrt deßmfi fpiritûfancfûicui’ corpora noftra dixerat ede templucDebec ergo latria fpiri tiiifando.Nâ fi tcmplu faceretficut Salomon fecit de lignis d^ lapidib^iubcremur:uri ijJaciendo templü latnäexbibere conuinceremunquantomagis latriä debemus cui nó tcmplu facim^ fed fum’c'Ac p boefi patri g« ^filio amp;nbsp;fpGifancfo latria debet dV exbiz bet 3nobis;de qua dicfu eft:Dominu deum tuuadorabis amp;nbsp;foli illi feruiestproeuldu/ bio domin' ’deus noftercui foli per la triam feruire debem' ’non eft pater folus : nee fi/ Imsfoltïstnecfolus fpirituftancfus: Sedipfa trinitas unus de' ’folus pater Ódfill' ’él fpiriz tuffanditsinon ut pater fit ipfc q filius uel fpudanctus ipfe fit : ant pater autfilius cö fit in lila trinitate pater filq foliustél fili^ patris folius:fpüsaut fanelus amp;patris amp;nbsp;filq fit fpi fitus:fed propter unam eandeq; naturam atqjinfeparabilem uitam:ipfa trinitas quart/ tu ab bomine poteft fide præcedéte in teliigic unus doming deus noftcr:dc quo dictu eft:Darn deu tuuadorabis élilli foli feruies:Et quern prxdicat apoftol^. Ait cmtCluo Kouh

tniam exipfo éi in ipfo ôdper ipfum funt omia : ipfi gloria in faeeula fxculo^iame. Non cnim fic ex deo patre unigent’filius quemadmodS exillo eft uniuerfa creatura quam cxnibilo creanit.Hunc quippe de fua fubftantia genuit non cx nibilo fccit:ncc cu ex tempore gennit:per quern cuncia tempora condidit. Q,uoniamficut flâma fplendo/ rem quern gignit tempore non præcedit:ita pater nunq fine filio fuit. Ipfc eft quippe bpietiarde qua feriptû eft:Splcndor eft enimlucis æternæ.Luci ergo cui’eandor eft: ®ap»f* lt;d eft deo patri fine dubio coæterna'eft.Et ideo non ficut in prin cipio fecit de^ cælu dr terram:ita in principio fecit uerbuifed in pnncipio erat uerbu: Spusquoep fancius no ficutcreatara ex nibilo c fact'’. Hare trinitas uni’ eft ciufdcq; naturae atq; fubftatix: no minor in fingulis q in oib’: nee maior in oib’qin fingulis:fed tâta in folo pre uel in folo fiHo:qnta in pre fit'll filioiél tanta in folo fpulHoiqnta fifm pre amp;nbsp;filio dr fpûfctô.Ncqî cm paterut baberet filiu de feipfoiminuit feipfum:fedita genuit de fe alterQ fe uttot^ manerctin fc:él effet in filio tantus qntus Ôdfolus . Similiter ódfpuftanclus integer de; integromo praecedit unde procedit:fed tant’ eu illo quant’ ex illomec min dit eu proz cedendo nee äuget bærendo.Et bacc’ofnia nee confute unû funtmec diftinde tria fûtî fedcû fintunû tria funtiél cu fint tria unûfunt.Proindequia tamml'tis cordib’fideliu fuo§idonauit ut effet cor unQ:quantomagis conferuat in feipfo ut fintbæc tria ót fingt; gula deus amp;nbsp;fimilis omia non tres dij fed unus deus.Hic eft unus domin’deus nofter; cui uniuerfa pietate feruitteui foli latria illa debetur : qui cum in rebus quae nafcuntur in tempore fua bonitate effecerit:utfuæ fubftantiae prolem quaelibetres gigrtat:id eft bomohominem : non alterius naturae fed eius cuius ipfe eft : uideqimpie dicacipfe non genuilfc id quod ipfc eft.Hæc enim propinquitatis funtnomina non naturae : él ideo ad aliquid uelrelatiue dicuntur quæ aliquando eadem funt : aliquando diuerfa« Kadern fcilicet cö frater referr ad fratrem: amicus ad amicü:uicinus ad uicinü:cognagt; tus ad cognatumiêC fi qua fimilia: quaeinfinita eft uclle omnia percurrere.ln bis enim qdeft ifte ad illumtboc eft ille ad iftu. Diuerfa funtautemificutpater ad filium:fili’ ad patrcmifocer ad generumigcner ad focerum:domin’ad fcruum:fcruus ad domina« Non eft quidem hoc ifte ad ilium: quod illc ad iftum ; fed ambo tâtum bomirtes funt»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXVI

Relatio dmcrfa eft no natura:q«oniam fi aftendas quid lit alter ad altern: non ^*^^°^ ad ilium ifte:qdad iftu ille:quia ifte pater: ille fili^:aut ifte focer: ille gener:autifte minus:ille feruus.Siautem attendas quid quifeg fitzuel ad feipfum uel in fe : t’O^ ^^ iHe:quia ille bomo eft ficut ifte. Vndeintdligit prudentia tua no ab eis rationabuiK did quorum errore te dominusliberauit :ideo deipatris drdei filq natura eHe diucr/ *fam:qaia ifte pater eft: ille filius.Et deum patrem non genuiffe id quod eft ipfe:qui3 non genuit patrem filij fui:quod eft ad ilium ipfe. Quis cnim non mdeatifta uocaW la non in fcipfis demonftrare naturas:fed alterius ad alterum fignificare perfonasfP Ie eft etiam illud quod fimili loquuturjerröre:tdeo filium alten*’eife naturae: diuyi^ ? nbsp;: nbsp;nbsp;nbsp;q?fubftâtiæ:qa pater de^noeft de altero deo:fili’aHtdeus eftquide fed de patredeo.

lt;^bic enim no indicatur fubftantia fed origo:id eft non quid fit fed unde fit quif^ no fit.Neq; cnim Abel dr Adam ideo no unius naturae atq; fubftantia: fuerutiqui^’^ fuit bomo de bomine illo: ille denullo.Si ergo utriufep natura quacritur:bomo bomo Adam.Sia3t origo:prim^ bomo ex quo Abel: nullus bomo exquo Adaltt*^ in deopatre0lt;;dco filio:fi utriufq; natura quaeraif:uterq; dens:nec magismagnus alt« altero deus.Si aut origo:pater eft deus de quo filius deus:de quo aßt pater nullus d deus: fruftra itaq; ad boc refpondere conantes dicut : fed bomo cum paflione g^n^ rat:dcus autem fine paflione genuit filium. Hoc enim no folumipfos nibil fed nosa iuuat plurimum.Nam ft temporalibus dr paflibilibus rebus de^ tribuit:ut qd funtbo generct: qntomagis ipfe aetern* ’dr impaflibilis:nó aliud g eft ipfe generauit unus«o cumddeo noftra tnenarrabiliadmiratione: quoniâ finepaflionc:dr tanta fecum ^J^’^u Iitate:ut eû nee poteftate praecederet nee ætate. Sed ideo totu quod babet:quoup® quot;^ teftnó tribuit fibi fed patri:quia nó eft a feipfo fed a patre:Aequalis eftem patri‘1^ .u bocquoq^accepita patretnccficaccepit undeeftet aequalistquafiprius fucritin^^^^’^ lis:fed natus æqualis:ficutfemper natus:ita femper aequalis.Non utiq; inxqualeu’ƒ nuindræqualitatem iam nato addidit:fed gignêdo earn dedit:quia æqualem nonj^f parem genuitddeo in forma dei aequalé efle deo:nó ei rapina fiierat fed naturatqw'“ i.fenteiuöir. nafcendo fumpfit: nó fuperbiendo præfumpfît.Propterea non patrem dicit efle w^^ i6,»otan » iQfcniiquia feipfum cxinaniuit:formam feruiaccipiens nó amittens dei; propterqu» .' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;formam ferui: nó tantum patre: uerumetiam feipfo drfpirituifando minor faftus cu»

Nee tantum bac excellentiflima trinitate:fed etiam minoratus eft paulominus abso gelis:bominibus quoq; minor fuit:quado parentibus fubditus fuit. Propter bane«*® 30B.14. cß formamlèrui quam ueniente plenitudine temporis exinanitus acccpit: dixitd’a' JoBuo» ter maior me eft.Propter illam formam uero quam nee exinanitusamifit:dixit:Ege

pater unum fumus:0^ bomo fcilicct faclustdr permanens deus.Homo enim aflumpt^ eft a deotnon bomineconfumptus eft deus. Idco ualde rationabiliter d ' patre minot eft bomo cbriftus: drpatri acqualis eftidemipfe dc‘ ’ebnftus.Gum igitur buic recta: at lt;5 catboiieæfidci præfentibus nobis cummagna exültatione populi dei confoeiatut® te efle gaudeamus: quare adbuc de tuorum fegnitia triftes fum‘’. ©bfecramus te pet mifericordiam dei: utipfo adiuuate auferas iftö mcerorem de cordibus noftris.Nelt;F enim credendumeft audoritatem tuam ad peruerfitatcm tuorum plurimuualere po tuifle:d’ ad correctionem nibil ualere poflc : An forte contemnût te : quia in ecclefix catbolicx participationem bac ætate uenifti:cu te amplius debeantadmiran atq; ue’ nerari quia uetuftiflimu errorem fenili quadamiuuentutc uicifti.Abfit ut ipfi refiftant tibiuera dicenti:cui confenfcrant a ueritate deuianti. Abfit ut nolint tecum refta fen' tire: cu quo eos dcleclauit errare:tu tin ora pro eis drinfta eis;lmmo uero adduc eos ad domudei tccum:qui in domo tua funt tecum;uel te no pigeat in domu dei cum» lis ucnire:qui in domum tuam foliti fuerant conuenire: prxfertim cum catbolica ma/ ter aliquos a te petit: aliquos repetit. Petit eos quos apud te inuenit:repetit eos quoJ p te perdidit.No exernnce damnis fed potius laeteflucris.Acquirat filios quos no ba/ buinnó plangat quos babuit.©ramus addeum ut facias quod bortamur : S* rfperam’ de mifericordia ems: qd litteris finch fratris dr coepifcopinoftri Percgrini: drefcri’

^n^'^.^’óis taæîdto de bac re gandio rcplebiif cor noftru: amp;nbsp;lingua nra exultafïóe, vDcatiAugnfhniad Alipium fenemtde Gabiniani 0; Diofcon ad fidem catbolicam

guliinus Alipio feni.Fratcr Paulus bic eftincolumts apportâtnegociorum fuorfi fecudas curasî præftabit domin’ ut ctiamipfx ultimæGntimultu nos fa narratgaydia de Gabiniano:qdab iHa fua caufa:mifcricordia dei libéra ƒ5;no fûfjni cbnftianus fed etiam Fidelis fit ualde bonus; per pafcba proxime baptP r usan cordeatcp m ore babes gratia quam percepit.Gênantù eum defideréquandQ j.’^pheaboe Sed nofti ut eum diligam. Arcbitbeater etia Diofcor’ cbnftianus fidclis é gratiam cófccutus. Audietiam qucadmodumeep em ccruicutailla ucUmgua ni *31iquo prodigio donarenczfilia eins in qua unica acquiefcebat ægrotabat : amp;'ufqjad oUrndefperationé falutis temporalis: codêipfo patre renuciante pcrucnit.Dicit er po «codât: cu mibiboe SCante fratris Pauli reditu: comes Peregrin’ uir laudabilis Ô^ ^0ecbriftianus:qui cum cis codé tempe baptisatus eft: indicarit. Dicitur ergo ille fe '’ox tandé conucrfus ad implorandam cbrifti mifericordiâ: ucto fe obligaffe cbriftia ’’j?^°’^^^*i^Ï3m'fakiâ uiderettfaftû eft. At ille qd uonerat:diftimulabat exoluere: fed ^obuc manus excelfa.Nam repentina caecitate fuffundiif: ftatimcp uenit in mente unz ^^'quot;iid cffct:cxclamauitconfitcs:atcp itcrum uouit:fe recepto lumineimplcturu effe 8'ïod uouerat. Recepit:impleuit:d^ adbuc man’ excelfa:Symbolü non tenuerat:aut ortaffc teuere recufaucrat Ar fe nó potuifte recufauerat:deus uideratdamtn poft fe jomia receptióis fuæ in paralyfim foluit multis ac pene oibusmêbns.Tune fomno ƒ»omtus confitei fper fcriptura ob boe fibi diftü effe accidifle q? fymbolunó reddle* ^nt. PodiUa confeffionéreddunf officia omnin mcbroiy nifi linguae folius: fe tamé .''Oicüfcfymbolum: Ideoc^ memoria lam tenere nibilominus in eadem tcmptatione l- L'^ ^3ffus eft:omis eft ab eo deleta nug3citas:quæ ut fcis multu dccolorabatnatux 3ie qndam ei’benignit3tc:euq;infultante cbr!ftianis:facicbat ualde facrilegu. (Quid ifêi^^'^^'fibymnucanam’Ó«; fupexaltcmus eu in faeculaC’

'flehcoru catboIicoÇi rcgiûnis bipponæiad lanuariû primæfçdis partis Donati: de 000 genere tVmauditæ crudelitatis perfecutiôe donatiftaÇi amp;nbsp;circucellionu; contra pwolicosperpetrata conquerétium:Simuldb luftas pcenas eifde p imperiales leges j.\j^pofesdeclarantiü.^Ja^LXVllL_

. ■ Anuario:lt;Clcrici catbolici regióis bipponêfium.derici amp;circücclloncs ucftrt ' I nom generis gbinauditæ crudelitatis perfecutiôe in nos feuiut. Qui fimalû ,p T-^^ialo rcdderét:ctiam fic cótra legêfecerctcbriftii Nunc uefo eófideratis omi^

os tadisnoftris 0^ ueftris:inncnimurboe pati quod fcriptu cft:R.etribuebâtmibima ‘1^5.y4. '3piobonis.Etin alio pfalmo: (Eum bis qui oderat pacé eram pacificös:cüloquebar Ubêaiy» oobellabatme gratis.Nam eum fis in tam grandi conftitut’ætate: arbitramur te opti ’’’onofietq? pars Donati quae primo apud cartbaginé pars maiorini dicebaf;ultro acx ^Uuit Cecilianu tuneepifcopü ecclefiac cartbagincfisiapudimperatoré iltóantiquu '‘^onffantinum.5ed ne forte aut oblita boe fit grauitas tua;aut te nolle dißimulestauc tfiamqd ; non putamus forfitan nefcias cxemplürclatiönis tune Anuliniproconfufis 90e pars maiorini tue intcrpellauit; ut ca crimina qua? obijciebat Ceciliano ad mcora ^tt imperatoré ab codé proconfulemittcrctur:bisnoftris litteris inferuimus nnnlin’tuc ^jcoful africa: fcripta cæleftia maleftatf uîæiaccepfa atcpadornatatcccilia i^oamp;bisqfub codéagûtquiep clerici appellanc:deuotio paruitatismexinfinuare cu^ taiiit:eofdêcpbortata eft: ut unitate confenfuommu facia: cu omniominomuncre in dulgêtiaemaieftatis ufæ libcrati effe uideanc catbolici:cuftodita fctitate legis débitas teiierëtiæac diuinis rcb’111fermat.Verb poftpaucos dies extiterût qdâ adunata feed Ppn multitudine:çj Ccciliano côtradicere du putarét quiep fafciculu in aluta infignatu obtulerût dicatiói nfæ:atq5impédio poftularût:ut ad lacrû ÔCuenerabilé comitatu no ■^mis un dirigeré:quæmanéte Ccciliano in ftatu fuo fubicctis eorudéaftistquæ cûcîu toaidhs ueftra poffit dinofcere:paruitasmca dingere curauinTranfmiflilibelli duo:

P ï- ’

SANCTI AVGVSTINI • EPISTOLA LXVIII

«nus in aluta fubfcriptus ifaîLibcnus cedefiæ catbolicæ criminu Gecilianitradit^aps trc maiorinijeetn alius fine figtllo cobærés eidé alutæ:datus die.xvqdsKmaias cartba/ j ^inc dominonoftio Conftantino aogufto:tertius. Poftbâcrdationem ad fe miibw^ luifit imperator uenire partes ad epikopale indicium in urbe Roma faciendum*•ubi quemadmodum caufa dicta at® finita fit:amp;rCccilianus innocens indicatus fit: indict gefta eccIefiafticaJam utiqjpoft pacificum moderaméiudieij cpifcopalis:omnis con/ tentiois amp;nbsp;aiofitatt pertinacia debebat extingui. Sed rurfus matores ueftri ad impe^ tore redierüt:0^ no rede iudicata neep ocm caufam audita effe conquefti funt: Vode ille altcru epifcopale iudiciS dedit babenduin Arelatëfi gallias ciuitate:Vbimftiueftf* uana amp;nbsp;diabolica diftenfionedamnata:cS Ceciltano in concordiâ redicrût. Ali) u^^ pertinaciftimi dr litigiofiflimitad cundéimperatoré appellauert: poftea amp;nbsp;ipfe c^au epifcopale caufam inter partes cognita terminauit:ôlt;:prius contra ueftra parte legs’’’ conftituit:utloca congregationû ueftraçi fifeo uendicaremftquaÇiomniu reru docu ' mentaîfi uellcmus inferere: nimiu longas litteras faccrcmus.lilud tn nullo modo ?ƒ **termittendu eft:quomodo Foclicj? aptûgenfis:quê fontem maloze in concilio cartba' gincnfi:ab fecundo tigifitano primate patres ueftri fuifte dixerüt:urgentib'’apudi’’’' peratorc ueftris publico iudicio caufa difcufla at® finita fit. Na memorat' ’ impsraW’ in bacipfa caufa ufosapud fe accufatorcs:0«^affiduos interpellatoresditteris fuis Wb^fl teftactquaçi exemplS infra fcripfimus.Imperatores: cæfares: flauij:Conftatin‘’m’”^' mus Ód Valerianus liciniustad Probianû proconfulê Africac.Helian' ’prædeceffot ’^ US: merito dum uir perfecliffimus : uerus nicarius præFcctoi^ tue per Africa uefha:!’’ cômoda ualitudinctcnercC’iciufdé partibus functus: inter extera etiâ id negoeiß û’’ inuidiä quae de Ceciliano cpifeopo ecclefiæ catbolicæ nidecene cômota ad exa^’^” fuû atepmiTioné credidit effe reuocâdâ.Etem eu ta Superiu céturioné Ôcccdlwfûi”’ giftratuu aptuginoÇt amp;nbsp;Saturnin excuratoré amp;nbsp;Calibiû inniorê einfdê cinitatis curi’^ rciat® foin feruu publicn fupraferiptæ cinitatis: præfentes effe feciffe audientiâ P’^ buit competentê:adeo ut Ceciliano fuiffet obiertum:qcF a Fœlice eidé epifeopatu^’î! derer effe delatus;cm dinina;^ feriptnraçi ^aditio at® exuftio uiderec obieftaanf^ff tem de eo Fœlicë fuiffe conftiterit. Déni® en maximus mgentiu decurioné çiqusn“'’ cinitatis : epiftolâ Cecilianicx dinino iure falfaffe cótenderet:eundêipfum Vigs*}^. fnfpenfum aclis quæ fuberât peruidimus: âfideo minime certS quod fe decurions? quenfin, affeueraucrit.Vnde uolumus ut eundéipfum Vigentin fub idonea tionc ad comitatû men Conftantini augufti mittas:utillis qui impræfentiarn agSt’®^ dinmis diebus intërpellarç no defînût::audientibus amp;nbsp;corâ affiftentibns: appa*quot;^’^ intimari poffittfruftra eos Ceciliano epifcopo inuidiä comparare : at®aduerfus eu niolenter infurgcre uoluiffe.lta cm fiet ut omiffis ficut oportet eiufmodi contention bus:populus fine diffenfione aliq religioni propriæ cum débita ueneratióe dcferuia»0 Hæc cum uideas ita fe babere:quid eft qd uobis de imperatoiy inflionibus: qu3SC°A tra uosconftituum^ inuidia concitatisicum boc totn uos poti^antea fccentisî'Stt“^^ debent in bis caufis imperatores iubere:fiad imperatores cbriftianosbæc cura ps’ nerenó debet:quis urgebatmaiores neftros caufam Cecilianiad imperatoré p pt?^ confulê mitterc: deepilcopucótra que abfentc ia fcntentias quoquo modo dixerati$' iterum apudimgeratoré accnfare:quo innocente pronuciato ordinatori eins Fallt*’ alias apud eundéimperatoré calumnias macbinari: amp;nbsp;nunc quid alius g ipfius m^tgt; ris Conftâtiniiudicin contra neftra parte muitiqd’ maiores ueftri elegcrüt:qdaflia*?*^ interpella tionibus cxtorferüt:qdcpifcopali iudicio praetulerüt:fi di(plicerétimpsr*^^ lia iudicia qni primitus imperatores ad ea uobis excitada coegciutc Sic cm modo co tra catbolicä clamatis in bisquæcontra nos ab imperatoribus deccrnunciquêadmo dnm fi nellentaduerfus Daniclé clamare: qui liberate illo:eifdé leonibus confum^ l^Wtteraji. miflifunt:aquibus tn ipfiprimitus confumi nolucrut.Scrip tn eftemiNibil interen

ter minas regis d rira leonis.Daniclé calnmniofi mimici in lacu leonu mitti coegcrun• uidt innocétia eins illoÿ maliciâ: ilUfus indeleuatus eft; ipfiiHuc miff peticw^in®.■

EPISTOLA . ; LXVIU ’ nbsp;nbsp;nbsp;,

litermaibrcs ncdri Cccihanû lt;^ eins fodefatércgib; irx confumenda obiecerut: cui^ innocétialibcrata ab eifdêregib'’: cadem uospatimmîtquæ iHos ucfln paft uoluerut:

pqmferiptu eft: Qat parat proximo foiicâ: ipfemeidet in cam/E)e nobis ergo qd que/ ^«(.i,7« ramininó babetisidrtn ecdefiæ catbohea: mafaetudoietia ab bis imperatoÇiluflioni/ bus oino cqqmeueratinin ueftri clerici amp;nbsp;circûcdliôcs per fuas imanifiimasimprobita tesifuriofafq; uiokntias quietem noftra perturbâtes atep uadantes : b^ ill uos reçoit Unionen eoegiflent. Nam priufquâ recentiores leges iftjc:dequib*’modo querimi/ mtucniflentin Africa: infidias in itineribus nortris epifcopis tetendcrötïcondericoS noftios plagis immaniifimis quaffauerunt : laicis quoep drplagas grauilfimas mflixe/' tunndrmtulcruteorum xdificijs incendia.Prcfbyterum etiam quendâquia propria libera uoluntateiunitatemnoftræcommunionis elegit: de domo fua raptum: amp;; pro atbitrio immaniter exfum: in gurgitc etia coenofo uolutatu:burda ueditumrcum quiz bufdamdolendumiquibufda ridendum in pompa fui facinoris oftentaflent:abduclu indequo aoliierut:uix poft dies duodecim dimifcrut.Vndeconuentus mumcipalib^ gedisanoftro epifcopo Prociilianus:cumab inquirenda caufa ddlimulafietf. ik iterd continuo conucntus effet : nibil fe didumn amplius geftis expreftit. Et bodie illi qut boe feccrût prefbyteri ueftri fût. Adbuc nos inluper territâtes:â;ficut potueft perlez quentes.Ncc tamen de bis iniurijs drperfccutionibus:quas cecidia ca tbolica in regio Oe noftra tunc pertulit: imperatonbus conqueftus cft epifcopus nofter : Sed fafto foncilio placuit at pacifice conueniremtni:quæ fi fieri pofletibaberctis inter nos colla fionemidfcrrore fublato: fraterna cbaritas pads in uinculo Ixtarctur.Et in ipfa conue

Q done quid Proculianus primo relponderit ip conciliu fadun eftetis : amp;'alias ôrillic up foi quid rcfpondere deberetis . Deinde quid poftea cum propter fuampromiftione denuo conuent^ effet: actis exprefterit: reeufans padfieam collationcm: ipfa geftainz ftriiant grauitatemtuâ.Dcinde cum ueftrorum dericoiy amp;nbsp;circucellionumnotiftima omnibus non ceftarct: immanitas dicta caufa eft: cum Cryfpinus iudicat‘’bæreticus ï nee peena decern librarumaun qua: in bæreticos ab impcratoribusfucrat conftituta permanfuctudinem catbolicam feriri permiftus eft;amp; tarnen adimperatores appel/ Undum putauit.Cuius appellation! cp ita relponfüm eft: Nonne ueftroç: præcedens improbitasad cademipfius appdlatio extoriit ut fiéretmee tamê etiâ poftipfum re/ lcnptü intcrccdentib*’apudimpcratorc noftns cpifcopisieadcm aun condemnatióc multatus eft.Ex concilio aütueftri epilegatos ad comitatum miferut: quiimpctrarct utnonomncs epifcopi à: clerici partis ueftræ ad eandem condemnationê decern liz brarum auri:quæ in omes ba:reticos conftituta eft teneren6fed bi foli in qiïorumloz cis aliquas a ueftris uiolentias ecclefia catbolica patcrctur.5cd cum Icgatiroma uene tunniam cicatrices epifcopi catbolici:bacaitaniborrenda ac recentiftima imperatoré cômemorât:ut leges tales mittcrentur:quales Sc mifta: funt.Quibus in Africa uemen tibus cum uticg non ad malum fed ad bonum ccepilfetis urgcruqmd facere debcbatis nifi(^ uos mittere ad epifcopos noftros:ut quomodouos ipfi conuencrantjficconoe nircntur a uobis 5gt;ipoti^ collatióe uciitas appareretc ’Non fold aut nó fedftis: fed peiz oramalanobis ueftri nunc faciunt: non tantum nos fuftibusquaftant ferroepconcis dunt:uerüetiamin oculos cxtingucndos:calcemmixto aceto inctedibili excogitatioz nefceleris mittunt.Domus infupcrnoftfas compilantes:armafibiingentia ó ^ ternbiz ha fabricarunt:quibus armati per diuerfa difcurrunt comminantes atcpanbelantes cædcs:rapinas:incendia:ca:ciratcs.(Limbus rebus compulfi fum^tibi pnmit^conquc/ ri.Conlideret grauitas tua q multi ueftrunmmouosomcs qui uos pati dicitis perlecu tionern fubipfis quafi tcrnbilib' ’impci'atofó catbolico^ legibus: in pofteftionibus nez ftris Saltenis fecuri fedcatis:ôlt;:nos a ueftris ta inaudita mala patiamuriuos dicitis pa/ tl pcrlccutioncmiamp;nos ab armatis ueftris fuftibus Öcfcrro cócidimur.Vos dictti'na tiperfecutionem:ôlt;:noftræ dom* ’ab armatis ueftris compilando naftanturiVos dici/ tis patiperfecutionem:amp;i noftri oculi ab armatis ueftris calce Óc aceto extinguuntur. Infaperetia fiquas mortes fibiultro ingcrunUnobis uolunt efteinuidiofas: npbis^glo

■ ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' P i

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXVIII

rfofas. lt;Slaod nobis faciunt fibino imputant: Slt;!qdfibifaciunt nobis imp utant.Viöiït ut latrones: monuntur ut circumcellioncstbonorâtur ut martyres: amp;taménee latro/ nes aliquandoaudiuim’:eos quos deprædati funt excæcaffe:ioccifosauferuntludmv uis auferuntlucem.Nos interim fiquando ueftros tenem^cum magna dileflionefet uamus iHæfosdoquimur illis:(3e legimusomnia quibus error ipfc conuineitur: qui f^ tres a fratribus feparatïfacimus quod dominus per Efaiam prophetâ præccpit dices: Audite qui pauetis uerbum domini ; dicite fratres noftnenis bis qui uos oderût: amp;'g nos execrantur : ut nomen domini bonorificetur «51 appareat illis in ioeunditate: ipfi autern erubefcant:ac fi aliquos eorum confiderantes euidentiam ueritatis ârpulcbd^ tudinem pacis nô baptifmo quem iam ficut regalem ebaraSerem tanquam aeferto/ res acceperant:fed fidei quxillis défait:8C fpirituffandi cbaritan ÔCebrifti corpori fo' • Sctf.iS. ciamus.Scriptum cft enim:Fidemundäs corda eorum. Itemq? fcriptum eft: Charitas i.'l^ttri,4. cooperit multitudinem peccatorum.Siautern ud nimia duriciatud pudorenonfere' tes eoruminfultationem:cum quibus contra nos tarn multa falfa ladabant: örtâinuh ta mata cxcogitabâttuel magis timore:ne qlia nobisantea faciebât : talia nobifeu w p^ tiâr:unitati xpi cofétire noluert: ficut illæfi reteti (ut:lic a nob dimittS^ iHæfitbocqnt^i poffum’ monemus etiâ laicos nfos ut eos illæfos tencât : â tnobis corripiédos infinie dof« perducant, Sed aliqui nos audiunt:0/ fi poifunt faciunt. Alp cum illis qucwad/ modum cum latronibusagunt: quia eos reuera tales patiuntur ; Aliqui iHus coruw fuis corporibus imminentes feriendo repdluntme ab cis ante feriâtur: Aliquiappf^' benfos iudicibus offcrunt:nec nobisintercedentibits eis parcuntidum ab cis patiw^ la immania pertiraefcunt.ïn quibus omnibus illi non deponunt facia latronum:amp;biv norem fibiexigSt marfyra.Hoc cft ergo defiderium noftru qd’tute grauitati per bas* litfcras 0^ per fratres quos mifimus allegam’, Primum fi fieri potcft ut cum epilcopis noftrispacifice conferatis:utin quibus fueritinuent’:non homines fed error ipfct®^^ latur:ut homines non puniantur fed corriganturtat uos modo conueniatistquia co** rum conuentionem antea cótcmpfiftis.ï^uanto melius enim boe inter uos facitis: ut qdegeritis cofcriptu él 'fubfcrmtum impatori mittatisig ut bare apud terrxnas pots' ftates fianttquxnon poffutnih iam dati's cotra uos legibus infeuiredVeftri enim cd' legac qui nauigauerant apud prxfecï:os:dixerutfeaudiri ueniffe.Etnominauerutfan' Sum patremnoftrum catbolicum epifcopum Valenttnum:quituncin comitatnerat dicentes cum illo fe uelle audiri:quod eis nó potcrat index concedere: qui iam ges quxcontra uos conftitutae funtiudicabat:necille cpifcopus ita uencrat:autaliQ® tale mSdatum a fuis epis acceperat. Quanto ergo meli’ipfe imperatonqnó elfeilige legibus fubditus: él qui habet in poteftate alias leges fcrre;cum ei collatio ueftra fuc' rit recitataidetota ipfa caufa poterit itidicare : quäuis lam olim dicia fuerit terminatie' icdidco nos conferre uolumus:utcis qui nefeißtlam finita monftretur.Quod fihoc facere ueftri epifeopi uoluerint;quid inde perditis:él non potius acquiritis: quianolö tas ueftra innotefcitmediffidentia merito reprebendaturf An forte putatis nó licctc fieri: cum nó ttos lateatiqp dominé cbriftus ctiam cum diabolo de lege locutuseftfQl cum Paulo nó folnm iudæi : fed ctiam de hærefi ftoicotu él epicurcorum pbilofopb* gentium contulerfitCAn forte iftæ leges impcratorisiuos non p ermittut noftros epi' fcopos cÔuenircÆccc interim epifcopos noftros qui funt in region e bipponcnfi:ubi a ueftris tanta mala patimurcouenire. Quanto enim licentius A liberi^ad nosiper ue dros ueftra fcrmta q corn arma pcrucniütc Poftremo periftos ipfos fratresnoftros quos ad uos mium'’talia refcribite.Si autcm élboc no uultis:faltem cum ueftris a quiz bus talia patimur nos audite.Oftendite nobis ueritatem pro qua uos pati dicitis pet' fecutionem:cum patiamur nos ueftrorum tâtam crudelitatem.Sienim nos eftein cr rote conuicentis: forte conccditis nobis ut non rebaptiçemur a uobis:iuftum exi' ftimantes : ut nobis bocpraeftetis:qui baptiçati fumus ab eis:quos nullo iudicio darn' naftis:quodprxftitiftis as: quos Fcelician^: Muftican”: amp;nbsp;Prxtextat^:AlTuritan'’pct tarnlongum temp’ baptijaucrantiqn eos per iudicö i«ffa dc bafilicispcllere ccn3b3 '

EPISTOLä LXK LXX

mini: quia Maximtano commumcabattttcurn quo a uobis in concilio Bagaftano exprefle nofninatimqidamnad funt. Quæomnia geftis ludiciahbus fix^mumcipalM bus demonftramnstubi ft:ipfum concilium ueftrum allegaftis; dum Uukis mdicibus öftenderei q^fcifmaticos ueftros de bafilicis peHcretis.Et tarnen qm abipfo femine Abrax: in quo omnes gentcs bencdicunc feifmafecifhside bafilicis pelli no uultismö per indices ficut fcifmaticisnoftris uos fcciibs : fed per ipfos reges terra: qui Complcz ta propbetia cbriftum adorant:apnd Cecilianumaccufantes uiairecefliftis.amp;autcm necaudirenee doccre nos uulfis:ueniteautmittite nobifcum in regionern bippone/ finmjquiuidcant armatum exercitum ueftrum: quamuis nullus miles numéro armo turn fuorum calccm ^ acetum addidit ad oculos barbaroru. iSineq; ad boc uultisifal/ tern fcribitead illos: utiam ifta non faciant: ut iam fc a cædibus noftris:a rapimsiab ex cycatione compefcant.Nolum’diccrc:damnateillos: Vos enim uidentis quomodo uos non inquincnt:quos modo oftendimus in ueftra commumone latroncs:amp;nos in quinentquos nunquampotuiftis oftenderc traduores» Ex bisomnibns eligite quod Uolueritis. Siautem querelasnoftras contempferitis: nos minime pœnitebit ordine pacifico agere uoluiUe.Aderit dominus eeelefiæ fuæ : ut uos potius bumilitatem no/ ^mcontempfide pcenitcat.

Beati Auguftiniad Reftitutum diaconurquomodo in ccclefia dci fi qua forte per/ uerfa ucletia fcclcrata corrigcre aut extinguere nó tialeam^:faluo unitatis mnculo tö , Veranda fint:pertracl3tiSiEplaXXlgt;C_

-/quot;^VOmino defidcrantiftimo cV bonorifica fmeentate ebariflïmo fratri èi dia Cono I BReftituto:Auguftmus in domino falutë.Aeftus indicantespiam flamma cot dis tuiiudicauif:mibifideliftim' ’ut fis particeps corum frater:Deo gratias.Lc? kacß Tytonium quem bene noftenifiquidcm omnia probaturus : Nam quæ in illo ca uenda fint bene nofti.Hmc tarnen quæftionem quomodo in eCclefia deifi qua forte peruerfaueletiam fcclcrata corrigcre aut extinguere non ualem’: faluo unitatis uin / culo tolcranda fint ftrcnue uidetur mibitrachuiffe atep foluifte : quäquam in cuis lit/ tens tantummodo mtentioe correciatad ipfos diuinarum fcripturarum fontes recur/ tere nos oportet:utibi uideamus q plurima de bac re tcftimonia fentctiarurn: uel ex/ empla geftorum : ä^quoniam ncmopoftit omnia poncre : nifiqui pencomnes fan/ darum librorum paginas in fua fenpta trälTcrre uoluerit.Ita prope nulla eft: qua: nos non admoneatintus in ipfa focietate facrametorumrquib^imbuimur ad uitam acter/ Uamicumbis quioderûtpacem elle debere pacificos:donccingemifcêdo noftralonz ginqua percgrinatio tranfcat: atepin uirtute bicrufalem matris azternæ fecuriftima pâ cepeffruamur: lt;5lt in turrib^eius abüdantia uerorum fratrum: quorum nueinter mul/ tosfalfos gcmim’paucitatem.lt;Quæ eft aut uirtus illius ciuitatismifi deus ei^deus no/ der.Vides igitur in quo folo flat pax:0efingulis bominibus qui fecum fine illo belluni gcrut: tV in nullo cxtrinlecus aborto fcandalo:amp; tomnib^ fimul qui quäquam in bac fc uita diligât ódamicitia: fide ncxib^teneanc:tn nee pracfentia corpis nee confeftïóc ani/ ^fume perfeefeq; eopular.Conforter cortuu in dno: mcmornoftri.

Beati Auguftini ad Bonifaciu comité: (Dur poft prions uxoris obitu: altera non ba/ ptijatamducerc uoluit:amp;tfili3m ex ca gcnita per basreticos baptiçan pcrmiferit: Cur etiam cócubinali commixtione dV uanitatib' ’bui^ feculi fe polluerit:paterne corrigé/ tisià ad faniorcm uiuédinorma alliciétts.Epla«LXX.

Lz/^''V®mino filio in præfenti (Vin æterna falute deimifcrcordia protcgédo SCregé 4 WoBonifacio:Äuguftin^.Fideliorem bominc äd qui faciliores baberetaccef/ fus adaurcs tuas ferés litteras mcasnunq potui repcrire:qnuncobtulit domi nus fcruum âc miniftrum cbrifti : diaconum Paulum:ambob^ nobis ebariftimum : ut aliquid tibiloquercr:nó pro potentia tua amp;bonorequégcris in ifto fcculo maligno: nec pro incolumitatc carnis tuæ corrupfibilis at(pmortalis:qa âd ipfa tranfitoria eft:dV qdiu fit femper inccrtu eftded pro illa falute qua nobis promifit cbriftus: qui propte/ reaoïc exbonoratus atep crucifixus eft:ut doccrct nos bona buius fvculfmagis côté»

SANCTI ÄVGVSTINI BPISTOLA LXX

nere q dihgcre : S* :bocamarc amp;nbsp;fperarcab illo: quod in fua refurreftione monftrauit« ^**» É-cfurrexitenim a mortuis iam nee morituras: amp;nbsp;mors ei ultra nö dominabitur . Soo pon deeffe homines quite Fm uitam mundihuius diligunt:amp; fmipfam tibidantcon/ fïlia:aliquando utilia;aliquando mutiliaïquia homines fût: amp;nbsp;ficutpollunt ad prüfens (àpiunt:nefcientes quid contingat fequéti die.Scdm autem deu ne pereat anima tua: non facile tibi quifg confulittnó quia défunt qui boc faciant:fed quia difficile eft inue' nire quando tecum ifta poffintloqai.Nam 0« ;ego femper defideraui;ólt;:nug inuenilo cum ueltempus:utagerem tecum quod me agereoportebat cum bomine que mul* turn diligo in chrifto.Scis autem quale me apud hipponcm uiderismuado aa me uez hire dignatus es:quia uixloquebar imbecillitate corporis fatigat’. Nunc ergo fill au^ di me lalte per litteras tibi fermocinâtem: qs in periculis tuis nung tibi mittere potui: periculum cogitas perlatoris: lt;V caues ne ad eos ad quos nollem mea epiftola pueni* ret.Vnde peto utignofcas fimeputas plustimuiflegdebuiiTamedixiqdtirnui-Au/ di ergo me:immodhm noftrum per minifteriSinfirmitatj mcæ: Recolc qualis fucns/ adbuc in corpore conftituta religiofememoriæ priore cóiuge tua:amp;rrecentidus obz itu:quomodo tibiuanitas faeculi bui’borruerit:amp;quomodo cocupieris feruitute def. noutmus*^^ Nos nouimus:nos teftes fumus qd’nobifeu apud tubunas de aio i uoluntate tua fue ris collocutus«Soliteeu eramus ego S« 'frater Alipi^»Non enim exiftimo tatum ualuiP fe terrenas curas qmbus impletus es:ut hoc de memoria tua pcnit^dclcre potuermt. Nempe omes adus publicos quib‘ ’occupâtus eras:relinquere cupiebas : 0 lt;nbsp;te in octa fanclum conferredtqj in ea uita uiuere in qua fcrui dei monacbi uiuut.Vtautem no” facercs:quid te reuocauitinifi ga confiderafti oftendetibus nobis: qntu prodeftetcbri ftieccleujs qdagebas: fi ea fola intcntioe agcres:ut defenfe ab mfeftatiôib“ ’barbaro-* «♦ïlnwtB»!. rum:quietam ôr träquillam uitam agerétiucut dicit apoftolus:In omi pietate amp;nbsp;calh?

täte. Tuautem ex boc mudo nihilquæreres: nifi ea quxneceffaria effent buic uto^^“ ftendandætuadac tuorum accindus baltheo caftiffima: continétiæ:éi; inter arma tot/ poralia fpiritalibus armis tutius fortiufep munitus. Cam ergo te cffe in hoc propolis gauderem^:nauigafti: uxoreq; duxiftnfed nauigaffe obedictix fuit: qua firn apoftol” uebebas fublimiorib^poteftatibus : uxorem autem no duxiffes nifi fufceptam defez rens continetiam concupifeétia uictus effes: quod ego cu compcriffem:fateor mnat obftupui:doloremaut meum ex aliqua parte confolabac:cp audiui te illam ducereno Iaiffe:nifipriuscatbolica fuiffet fada:0i 'tarnen bærelis eorum qui uerum filium dein^ gat tm praeualuit in domo tua: ut ab ipfis filia tua baptiçarec.lam uero fi ad nos nóhu ia perlata funt:quæ utinam falfa fint: epab ipfis hæreticis q, etui ancillæ a deo daterez baptiçatæ fint: quantis tm malum plâgendum eftfontib‘’lacbrymarum: iplamquoq; uxorem nó tibi fuffeciffe:fedcócubina^ nefcio quaÇicommixtiôepollutumloquunt bomines:ó:fforfitan mentiuturdfta omibus patentitot cV tanta mala: quæte pofteafl coniugah’es confecuta funt.(Quid ergo dicamç’chriftianus es:cor babes:deu timcsau ipfe confidera quæ uolo dicerc:amp; inuenies de quatis malis debeas agere pœnitétiatn: propter qua tibicredo dnm parcereld^ a periculis omibus liberare:utagas earn fön’ '-£tZU5* agenda elbSed fi illud audias qdfcriptu eft:Ne tardes conuerti ad dnm:nelt;^ diffo*'^^ * de die in diem:luftamquidem dicis habere caufam cuius iudex ego non lum:amp;” qualifcucß fit tua caufa:de g modo quærere uel difputare nó opus en : nuquid coram deo potes negate; cp in iftâ neceffitatê nó perueniffes : nifi bona fæculihui^ dilexiffe« quæ tang feru^ deiquem te ante noueram’contemnerc oino:amp;; pro nibilo habere de buifti: â? oblata quidé fumere ut eis utereris ad pietaté : nó autê negata uel delegaa ficquæreremt ^ptcr illa in ifta neceffitatê pducereris : ubicu amatur uana perpétra* tur mala:pauca quidé a te:fed multa propter tc:ÓCcu riment quæ ad exiguu temp^o” cent:fi tn nocét committutur ea quæ uere in æternum noceâtç De quib^ ut unûaligd dicam: quis nó uideatcpmulti hoies tibi cohæreât ad tuendam tuam potétia uel falu^ tem: qui etiam fi tibiomes fideles fint: nee aliquot ullæ timeâc mlidiæ'r Nempe tame ad ea bona quæ ipü quoqjnó fm deu fed firn fæculu difigut : per te cupiutperuenire:

EPISTOLA â–  LXX

ac per boe qui refrenare él ; cópefccre debuifticupiditates tuas: explore cogens alicgt; nas,(Iid ut hat: neceffe eftmultaquæ deo difplicentfiant:nec fic tarnen explentur ta les cupiditates. Nam facilius refecatur g in eis qui mudum diligutaliquando fatiâtur. Propter quod dicit diuina fcriptura:Nolite diligcre mundu:nec ea quæin mudo fût. «♦gt;0B«i»’ Siquis difexeritmûdum:dtleàio patris non eftin eo:.Quia omnequodin mudo eft: concupifcentia carnis eft:amp;; concupifcentia oculoruin 0^ ambitio fæcuii:quæ no eft a patre:fcd exmundo eftiEtmundus tranfit à: ; cócupifcêtia cius.lt;Quiautê facit uolun/ tatem deimanet in æternum.Quâdo ergo poteris tot bominu armatoru quoÇifouez da eftcupiditas:timetur atrocitas:Quandoinqua poteris eotu côcupifeentiâ qui dix liguntmundum:nó dico fatiare:qc Ffierinullo modo poteftjed aliqua ex parte pafee^ tc:neuniuerfa plcbspereat: nifi tu facias quæde^ prohiber: â^ facientib^cóminatur^

* Propter qduides tam multa contrita:utiam uile aliqüid quodrapiatur uixinucniac. Quid autem dicam de uaftatione Africæ : quam faciût Afri barbari refiftente nullo: duin tu talis tuis neceftitatib^ occuparis:necaliquid ordinas unde ifta calamitas auer/ taturfiSXuis autem crederet:quis non timeret Bonifacio domefticonudv Africæ comf tem Africa conftituto:cumtam magno exercitu amp;;potcftatc:quitribun^ cum paucis foederatis omnes ipfas gentes éxpugnâdo amp;;terrendo pacauerat lt;nbsp;Nunctantu fuiffe barbaros aufurositantumprogre(furos:tanta uaftaturos: tanta loca quæ plena poptt lisfiierantdefcrta facluros. Q,uinon dicebantquandocumeç tu comitiuam fumeres poteftatem:Afros barbarosinó folu domites:fed etiamtributarios fururos Komanac reipublicæ.Ét tune g in côtrariS uerfa fit: fpes bominum uides: nee dtutius bine tecu loquendüm eft:quia plus ea tu potes cogitate g nos diccre . Sed forte ad ea tefponz des nUisbocelfe potius imputandumqui te Iæfcrunt:qui tuis officiofis uirtutib'’non paria:fed contraria reddiderut. Quas caufas ego audire amp;nbsp;iudicare nô poffum: tuam eaufampotius afpice amp;’infpice :quam nô cum nominibus quibuflibet:fed cû deo b a/

? bere te eognofeistquia in cbrifto fideliter uiuis:ipfum debes timere ne oftedas. Nam caufas ego fuperiores potius attédo:quia ut Africa tâta mala patiatnr: fui s débet ho/ wines imputare peccatis. Verumtamen noli readeorum numerumpertinere:qnos walosamp;iniquos deus flagcllat poenis temporalib^quosuoluerit.lpfis näcß iniquis fi corredinon fuerint feruat æterna fupplicia:qui eorum malicia luftc utitur: utalijs ma laingerattcmporalia:Tudeum attendedefum ebriftumcoßderatqui tâta bona præz ftitit:amp; ; tanta mala pcrtulit.Q.uicûq; ad eius regnumcüplönt pertinere: amp;nbsp;cum illo ac fubillo femper beate uiuere: diliguntetiam inimicos fuos:bene faciuntillis g eos ode WattB.f. runt:ólt;!orant pro eis a quibus perfecutionem patiuntur.Etfi quando adbibct pro di^ fciplina moleftam fæueritatem:non tarnen amittunt finceriflimam cbantatem.Si er^ gotibibonafuntpræftita:guis terrena:tranfitoria ab imperio romano:quia'amp; ipfu ter renum eft non cælefte: nee poteft præftare nifi quod habet in poteftate. Si ergo bo/ nain te collata funt:noli reddere mala pro bonis.Siautem mala tibiirrogata funt:noli reddercmala pro malis. Quid iftoÇiduorû fit:nec difcutere uolo:nec ualeo iudicare: egoebriftiano loquor: Noli reddere uclmala ^ bonis:ttcl mala pro malis. Dicis mihi »•ICbeiTat.^, fortaffe intâta neeeffitäte:qd uis ut facial Si confiliû a mefm hoc fæculu quæris: quo Iftaamp;1*tua trafitoria fit: amp;nbsp;potctia atep opuletiaiufifta feruer qua nue babes: uel etia waioraddatur: quid tibi refpôdeâ nefcio.Incerta quippeifta: certu côfiliû bfenó pof mnt.Si autem firn deu me cófulis:neaia tua pcreat:«^ times uerbaueritatis dicentis: ^id prodeft hominifitotum mudum Iucretnr:animæautem fuæ dctrimentum pa/ ^-M»?»

A tiatur:Habeo plane qd dicaiEftapud me cófilium quod a me audias. Quid aut opus fffutaliud dica gillud quodfupra dixi:Noli diligeremunduinecea quæ in mudo fûti Si quis aut dilcxit mudum : no eft charitas patris in illo: Qin omia quæ in mudo funt: concupfeentia carnis eft:à; côcupifeentiâ oculo^t amp;nbsp;ambitio fæculiiquæ no eft ex par tre:fcdexmundo eft.Et mudus tranfit 0^ concupifcentia eius.Qui autem fecerit uogt; luntatem dei manet in æternum:fîcutÔ^ deus manet in æternum.Ecce confiliumarriz

P 5 '

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXI

pc ^ agc-Hic appareatHutr Fortis estuinee cupiditates quib^iftediligiturmad^J^g^ p oenitentiam de practentis malisaquando ab eis cupiditatibus inclus per defidena bo na trabebans.Hoccofilid fi aceeperisi fi tenuenstatcp feruauensiô^ad bona iHa certap^ ucntestii : cum falute animae tuae inter ifta incerta uerfaberis*Sed forteitcrum qux^ a me:quomodo ifta facias tâtis mûdibui” neceflitatibus implicatOfOra fortiter amp;û“-deo quod babes in pfalmodn neceditatib” meis erue me.Tune enim finiûtur iftaanlt;: ceflitatestquando uincunturillae cupiditates. O^ui exaudiuit te amp;nbsp;nos pro tciutlib^^ reris de tot tantifep periculisiuifibilium corporaliucg bcllorum:ubifola ifta uita quado q; finienda periclitatunanima ucro non peritifi non malignis cupiditatibus captiua^ neac.lpfe te exaudiet ut intenores â rinmfibilcs boftcs: id êipfas cupiditates muifibi' liter iV fpintaliter uincasi^x ^ ficutaris boemudo tanquam non utcrisiutex bonis eia? bona facias non malus fiasiquia öfipfa bona fuiit:necdantur bominib” nifi ab illot|a* habetomniu cxieftium amp;nbsp;terrteftnum poteftatem.Sed ne putenfmala:d5turamp;'b^ nisméputentur magna uel fumma bona: dantur 0lt; ;malis. Jtemq;auferuntur iftai^ bP^ nis ut probcntur: Scmails ut crucientur.(Q.uis enim ncfciat:quis ita fit ftult^iutnon*^^ deat cp falus buius mortalis corporis 0^ membrorum corruptibilium uirtus ödwfio^ na de bominbus inimicis:0lt; :honor atcç potentia temporalis:amp;;cætera iftius mudibo' na terræna drbonis dantur 0^ malis: drbonis auferuntur Awaits . Salus nero anin^ Cum immortalitate corporis nirtufe^ iufticiæôi ;uicloriadecLipiditatib ‘’inimicisiamp;gq ria dr honor Ôé pax in æternum non dantur nifi bonis.Hhi ergo dilige:ifta coneupil^' ifta omnib” modis quaere.Propter bæc aequirenda amp;nbsp;obtinenda fac elemofynasiW” de oratiôes: exerce ieiunia quantû fine læfîôe corpis tui potes.Bona ueio illa terrine noli diligcre qnantahbct tibi abundet.Sic eis utere: ut bona multa exillis:nulluin3Ü^ malum facias.Proptcr ilia omnia quippe talia peribunt:fed bona opera non percent: etiam qua: de bonis parentibus fiut. Ai enim coniugcm non ba beresidiccrem tibiq^ dr tribuno dixim”:ut in quantitate continentiæ uiueres:Addercm quod tue fieri pf°' bibuimus:ut lam tc quantum rcrum bumanarum falua pace potuiftes: ab rebus belli' cis abftrabercs:drei uita: uacarcs in focietate fanctorum: cm tue uacare cupiebas: uh in filentio pugnant milites cbriftimon ut occidant homines: fed ut expugnent prind'p pes 0lt;;poteftatcs amp;nbsp;fpintalia nequiciæ:id eft diabolum 0lt; rangelos eius.Hos enim bo' lies fancli uincut: quos uidere non poffut:0dtarnen quos non uident uineunt; ifbU'O cendo qua:fenti3t.Sedut te ad iftam uitam non exhorter: coniux impedimento efti fine cni” confenfione contineter tibi no licet uiuere: qa dr fi tu cam poft illa taa-awb» tubunenfia ducere non dcbebas:llla tibi tarnen nihil corum fciens:innocenteramp;fiio' pliciter nupfit:Atcp utinam pofles ci perfuadere continentiam : ut fineimpcdimcnr to redderes deo quod te debere cognofcis.Sed fi cuilla agere no potes : ferua faltet pudicitiam coniugalem:0iJroga deum:quite de ncceflitatib” eruat : ut quod non po^ tes modo:polTis aliquando. V erutamen ut deu diligas:non diligas mudumtntinipfe bellis(fiadbucin eis te uerfariopus eft) fide teneas:paccquaeras:ut exmûdi bonis» das bona opa:dr propter mudi bona no facias opa mala:aut non impedit coniuxiau^ impcdircnö dcbct.Hxc ad te fili dilecbllimeut leribercin: chantas luflit qua te fedb deum:non fcd’m boc feculum diligo:quia d cogitans quod fcnptum eft: Compel' *l^:oiicr»9. pientem dramabit te: Corripe ftufruin dradijciet odiffe te:nó te utiqj ftultutfedhpin debui cogitarc.

Nebridij ad fanclu Auguftinu de pbantafia dr memoria inquirctis.EplaJ.-XXL p â– â– W''Vguftino : Nebridius.Epiftolas tuas perplacet ita feruare ut oculos meos.

Sunt enim magnæ: non quâtitate fed rcbus:drmagnarum reru magnas ch ƒ I tmet probatioes. Illa: mibi cbriftumnllae PIatonem:illa: Plotinum lonabut. IErut igitur mtbi:dradaudiendum propter eloqucntiam dulces:ÓCadlegfH iJumpro^er breuitatem factles:drad intelligendumpropter fapientiam falubres.Cu rabis ergo quod tuæ menti fanctum bonû uc fuerit uifum me doccrc.His autcmlittet ris refpódebis: cu de pbantafia dr memoria fubtili^aliquid difputaris. Mibicinita ui/

-EPISTOLA. nbsp;nbsp;nbsp;' LXXII deâiÿquâuisnô omnis pbantafia ca memoria fit: omis tamememoria finepbanfafia effe non poflit.Scd dicis:quid cumrecordamurnos mteliexifle-ayt cogitaHe aliquidî' Contra bæc ego refpódeo èi dtcoipropterea boe eucninc:qnia cumintelleximus ud cogitamuszeorporeu aut temporale aliquïd genmus:quod ad pbantafiam pertinct: Nam autuerbaintenecluKcogitationibufqjnoftris adiuximuszqiix uerba fine tempo renon föt:A; ad fenfum uelpbantafiam pertinct: Aut tale aligdmtclleftus nofter cogi tatione paffus cft:qd’ in aïo pbantafticam memoria facere potuilfet.Hæc ego inconfi derate acperturbate (utfoieo)dixi:tu explorabis:ó^falfo rcicctozuentatem in litteris conférés,Audialiud: Curquæfo te: a fc potins g a fenfu pbantafiam habere oés imaz gines dictmasepoteftenim: quemadmodumanirn’mtelleftualis ad intelligibilia fua uidenda a fenfu admonetur potius g aliquïd accïpït:Ita amp;nbsp;pbataiheus animus ad imaz gines faas contemplandas: a fenfu admoneri potius g aliquïd adumere. Na forte con tingittutea quae fenfus no uidet;ille tame afpicere poffittqdfignu eftin fc amp;nbsp;a fe habe ternes imagines,De bac re quoq igd fentias refpódebis.

Bcati Augafti ad NebridiS ad priora interrogata perpulcbre refpódetis : A'de tngt; aginatiua pertraclatisJEpliJLXXU’

guftinus Nebridio . Procemio fuperfedebo : amp;^ cito incipiât quod iamiamc^ uis diccre: præfertim non cito defiturus. Memoria tibi nulla uidetur elfe pop fine imaginibus uel imaginarijs uifis: quaepbantafiaru nomine appellate uo lüidiîEgo aliud exiftimo.Primû ergo uidedum cibnó nos femper reu prætereutium wemint(Ïe:fed pl3crum(^manctium:cum fibi memoria prxteriti temporis uendicet tenacitatem:conftat earn tarnen partim eorum elfe quæ nos deferunt: partim eoium guydeferutur a nobis.Nam cum recorder patternmcu(id utieç recordor) cp me de z feniiuâtnunc non eif:Cum autem cartbagincm : id quod eft amp;nbsp;quodipfe defcruitin ”ttocptarnen generumborum:pratteritum temp^memoria tenet.Nam amp;nbsp;^illum bo/ •himcm amp;nbsp;iftam urbcm ex eo m uidi:non ex eo q ? uideo mcmini.Hic tufortancqua:^ ^•«quorfumilfa t prxfertim cum animadnertas utrumlibet borum non poifem mez moriamuenirctnifiuüo illo imaginario C At mihi fatis eft fic interim oftcdifte pofte di cicarum etiam rerum:quxnondum intcricrüt memoriam: Verum qd’meadiuuetfa cito intentus accipias.Nonnulli calumniantur aduerfus focraticum illud nobiliftimu inuentumtquoafferitur:non nobis ea quæ difcimus ueluti noua inferri: fed in memo/ dam reuocariidicentes memoriam præteritarum return efte: bæcautem qua: intcllb gendo difcimustPlatoneipfo auftore: fem per efte : nee pofte interirc: ac per hoc non cffepræterita:quinonattcndut illam uiftonem efte prætentamtqua bxc aliquando ui Cdimtis mentc:a quibus quia defluxim’:(italiter alia uidere ccepimus ea nos reminifcc do reuiferezid eft per memoriam. Quaobrem fi alia omittam : ipfa xtetmtas femper ttianetznee aliqua imaginaria figmenta conquirit : quibus in incntem quafi ucbieulis ueniat : nee tarnen uenire poftet nifi eius meminiftemuszpoteft etiam quarudam rez turn fine ulla imagmatioe memoria . lam uero q? tibi uidetur anima etiam non ufa fen/ lihas corporis corporalia pofte imaginari z faUum efte conuincid ifto modo. Si anima pnufquam corpore utatur ad corpora fen tienda eadem corpora imaginari poteft: Ód wellus qÆ nemo fan’ ambigit affecta erat antequam bis fallacibus fenfibus implicate/ tur.melius afticiunturanimae dormientium g uigilantium: melius frcneticorum g taz lipefte carentiumz His cnim afficiGtur imaginibus:qmb’ante iftos fenfus uaniftimos nucios afnciebanrur:amp; uerior erit lolquern uidentiHi g ille quern fani attp uigilantes : äfctSt uens falfa meliora,Qpæ fibiabfurda fut.Nibil ê aliud illa imaginario mi Nebriz H9pl3g3 inflicta per fenfus: quib’ nö ut tu fcribis commemoratio quædam fit ut talia torment ’in animazfed ipfa bui’ falfitatis illatio:fmeut exprefti’ dicat impreftio. duid fanete mouet quo fiat ut eas facies formaf»^ cogitem’quas nóg uidim’acute mouct, ka^ facia ^ ultra folitS modQbancepiftolâ porrigat fed nó apud te cui nulla eft pagfz na gratior g qua: me loquacioré apportât tibi, ®ês bas imagines gs pbantafias cü mul to uocas;in tria genera cómodiftime ac ueriftimediftnbuiuideo, duo^i éqnu fenfis

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ LXXH

rebus iinprcfTumtabcruputatisttcrfium ratis, Primi generis exempla futthcummiH tuam faciem uel eartbaginemmel familiärem quendäueffrum uerecudum: ä^fiqu*“ aliudmartentinm uelmortuaru rerum quas tarnen uidi atep fenfi in fe animus formal Alten generi fubijeiantur ilia quae putamus ita fe babuiffe uel ita fe babcre:uelut cu differendi gratia quxdamipfi fingimus nequaquamimpedientia ueritatemmelqua/ lia figuramus cum legitur bidoriaitVcum fabulofa uclaudimus uel componimusud fufpicamur.bgo cm mibi ut libetatq; ut occurritanimo: Aencæ facie fingoi ego Me^ dex cum fais anguibus alitibus lunftis iungo:ego Cremetis amp;nbsp;alicuius ParmenomS' In boegenere funt etiam illa:qux fiue fa pientes aliquid ueri talibus inuoluentes Kg®' ris:fiac ftulti uariarum fuperftitionum conditores pro ucro attulerunt:ut eft tartare pblcgetbon:0 ^ quincp antra gétis tenebraru:0f ftilus fcptentnonalis contincs cxlo®’ dValia poetarum atq; bæreticorum mille portenta. Dicimus tarnen Ô^inter difpo^^n^ dum puta effe tres fuperinuiccm mundosiqualis bic unus eft.Et puta quadrata fg®^ ra terram contincri: «Î; fimilia. Hæc enim omnia ut fe cogitatióis tempeftas babueo*‘ fingimus ÓiJputamus.Nam de rebus qlt;Jad tertium genus attinctimaginum.nunicris maximeatcßdimcnfionibus agiturtquod partim eft in rcrum natura:uelut cum toti mudi figura inucnic: amp;nbsp;bäcinnennone in animo cogitâtis imago fcquir:partim in®'' fciplinis tag in figuris geometricis éVrbytbmicis mulicisn^e mfinita uarietate numef® ru:quæquauis uera;ficutcgoautumo comprebendâtur: gignut tame falfas imagine' tiones:quibusipfa ratio uixrefiftit:tametfi neeipfam difciplinam difterêdi carcrel^ malo facile cft:cum in diuifionibus 0^ conclufionibus quoldam quaf icalcules unag®? mur.In bac tota imaginu filua credo tibi non uidcri primn illud genus ad animatn pn' iifquam inbæreat fenfibus pcrtincrc:ncq; binediutius diflercndu:de duob^ rdiq®'^ iure adbucquxripoffettnifi manifeftumcftettanimam minus efte obnoxiam felft^®^ bus nondum paffam fenfibilium fenfunmq; uanitatcm.At iftas imagines quis dubita' uerit iftis fenfibilib^multo falfiorcsc^Na ilia qua: putarn’dV crcdim’liuc fingim^n^^.’^ oi parte oino falfa fut:amp;^ certe loge ut cernis peiora fût qua: uidein^’acg fentim’-bm''' illo tertio genere qdlibct fpaciû corporale aio figurauero : quag id rónib^ difopl“’''' rum minime fallentibus cogitatio peperiffe uideatur:ipfis rurfum rationibus arguf® tibus:falfam efte conmnco.Quo fit ut nullo pafto animam eredamnondum corpora fenticntemmodum per fenfus uaniflimos mortali amp;nbsp;fugaci fubftantia uer bcrataWm tanta falfitatis ignominia iacuiffc.Vnde ergo euenit utquænon uidimus cogittmos-lt;Q.uid pntas efte nifi uim quandam minuendi amp;faugendianimai infitam: qua quotum uenerit neceffe eft affcrat fecumf^i^ua: uis in numeris praecipuc animaduerti potdb bac fitmerbi gratiamt corui quafi ab oculis imago côftitutaïquæ uidelicet afpcnib'no ta eft demendo Afaddendo : quidam ad quamlibct omnino nuquam uifamiwag'^ perducatur.Hinc euenit ut per confuetudincm uolucntibus fefein talibus anin^^ 7 gurx buiufcemodi: ucIut fua fpontc cogitatiöib’irruant.Licet igituranima:imagin^ tiexbis quæiHi fenfus inuexit:demedo ut diftum eft; amp;nbsp;addedo ea gignere quxnub Io fenfu attingit tota;partes uero eorum in alps atq; alps reb^ attigerat. Ita nos paf® apud mediterraneos nati atq; nutritimel in paruo calice aqua tiifa: iamimaginari ma' na poteramus . Cum fapor fragorum amp;^cornorum antequâ in italia guftarcmusmöl/ Io modo ueniret in meutern .Hine eft q gt;a prima natiuitate cæci: cum de luce color*' bufeç intcrrogantur: qd’refpondeantnon inueniut. Non cnim coloratas ullas patiuc imagines qui fcnferunt nullas.Nec mirarc quo pafto ca quæ in rerum natura figoran/ tur di *fingipoftunt;non primo in anima quæ omnibus ineft comixta uoluantortcum ea nung extrinfecus (cnfcrit.Nam etiam nos cum indignädo aut lætâdo:ceterifq; Ki® iufeemodianimi motibus:multos iu noftro corpore uultus colorcfqjformamus: pn noftra cogitatio q? facere poffumus tales imagines concipit. Confequunturifta ®®*^ illis modis;ä^ cómittendis cogitatioi tuæ:cû in anima fine ulla corporali figura faHiw^ tûnumcri agitât occulti.Ex quo intelligas uelim cu tarn mftos animimot’ efte fentia* exportes omnium de quib’nuc quxris imaginum quolilbet alio motu animamforta*

_ Lxxmr ' corpus g fenfibillum cogitatióc formarum: quas capn'ufquam corpore fenfibufq; utaz tunnullo modo arbitrorpati poffe. Quamobrem pro noftra familiantate: dr pro ipfi^ diuini iuris fide fedulo monuerim cbanlfime mibiac iocundiflime : nulla cum iftis in^ fernis umbris copules amicitiâ : ne ueillam quæ copulata eft cogaris diuellere. Nullo enim modo reliftitur corporis fenfibus : quae nobis facratiffima difciplma é: fi per eas inflicts plagis uulnenbufcp bladimur.

Beat! Auguftiniad Poffidiu A qui cû eo funt: an drquibus liceat feornareauro ucl ueftibus detcrminati s.EpbM^XXln.

W^^Omino dilecliflimo amp;nbsp;ucnerabili fratri Si^confacerdoti Poftidio amp;qui tecum J Bfunt fratribus; Auguftinus dr qui mecS funt fratres in domino falutem.Magis quid agas cum eis qui obtemperare noluntcogitâdum cft;q qaemadmodum cisoftendas non liccre quod faciunr.Sed nunccpiftola fanclitatis tux: dr occupatiftiz tïi3mereperit;ó^ celerrimus baiuli reditus;ncq;non refenbere tibimcq; ad ca qua: co fuluirtilita utoportet refpôdere pmifit. Nolo tn de ornamétis auri uel ueftis praeproz pen habeas in ,pbibcdo fententiâtnifi in eos g necçcôingati neep coniugari cupiétes;' cogitare debeât quomodo placcant deo;llliaütcogitât quæfunt mundi:quomodo i-Cor'.T. phccâtud lïiriuxorib^: uel mulieres maritismifiep capillos nudarefccminas(quasctia caput uelare apoftoPiubct)nec maritatas decet. Facan autem pigmentis:quo uclm Fcundior uel cadidior appareat:adulterina fallacia cft : g non dubito etiä ipfos mari- « tos fe nolle dccipuquibus folis permittendasfuntfoeminæ ornari;fmuenia non fedm” ’*aipeniim,Na uerus ornatus maxime ebriftianoçi dr cbriftianaÇi: non tin nullus fuc’ ^cndaxiuerum neauri quidem ucftifq; pompa;fed mores boni funt. Execrada aute luperditio ligaturarumim quibus etiä maures uirorum : in fummis ex una parte auriz Calis fufpentedeputâturmon ad placendu bominibus:fed ad feruiendum dxmoniz ^osadhibetur.iSiuis autem poflït fpcciales neferiartim fuperftitionû probibitiôes in ^?Pturismucmreicu generaliter apoftolus dicat: Nolo uos focios fieri dæmoniorûc’ t''ferurmQua:emmconfonätia cbriftiad bclial c 'Nifi fortequia belial nominauit: dr ’'♦•^o’1*^« • generalem focietaté dæmoniorum probibuit: licet cbriftianos facrificare neptuno: ^oia nihil proprie de neptuno uctitû legimus.Moneâtur interim miferi ut fiobtempe pre noluntpræceptis lalubrionbusifaltem facrilegia fua non defendat ; ne maiori fe •celere implicent. Quid aut cum eis agendum fit:fi foluere inaures timent ; dr corpus ebriftiegfignodiaboli acctpere no timentc 'IDeordinando aut qui in parte Donati ba pfSatiis eibauSor tibi elle non poflum:Aliud eft enim facere fi cogaris; aliud confuz ^eutfacias.

' '\Bean Auguftiniad Deutenu epmtde errorc amp;nbsp;explufieoViclorini fubdiaconi ma t^'cbæi:^ Je eleefis amp;nbsp;auditorib‘’manicba:o^ dr eo^ baerefi ptracfatis.Epla.LXXlUl» mino beatiftimo amp;nbsp;uenerabiliter coariflimo fratri dr co^ifcopo Deuterio t ^uguftinus in domino faluté. Nibil melius me facere pone arbitratus fum;g ^gt;-lt; uttuæfanchtati potiftimu fcriberc: ne per negligentia in noftra prouincia doz winitioftrilefu cbrifti ouile uaftet inimicus;g non definit infidiari;ut pcrdat animas ta ^agno precio eóparatas.Mallianenfemquenda fubdiaconS Vicforinu:apud nos coz uitit effemanicbxum:^ ita facrilego errorc fub nomine clerici latitabatt Nam eft etiä æt^e um fenex,lta eft autem mamfeftatusîut etiam ipfc a me interrogatus : anteg a teitibus coargueretur;ncgare non poffet.Tot enim dr tales elle fciebat: quibus fe in/ ?“^^^“cierat;at nibil aliud fi negate temptaret;g no dico impudentiflimus;fed in unifumus appareret: Auditorc fane manicbaeo^mo eleSu fe erte cofeffus eft. Audiz tores aut ouiappellatur apud eos:amp; carnibus uefcunF dragros colunt; gxli uoluerint uxorcs babent:quo9Xiibil faciut qui uocantur.Sed ipfi auditores;anteelectos genua tiguntmteis manus lupplicib‘ ’imponacino a folis epifeopis uel prefbyteris aut diaco ^'^*5^p quibuftibet eledis.Solern etiä uellunâ:cum eis adorât ôr orât.Die quoq; dniz co eu dus ieiunât;dr ornes blafpbemias cû illis credut;quib^ maniebæoÇibærefis detez itada einegâtes fcilicet xpm natu effe de uirgine: nec ei’ carné «era confitétes fuiffe:

SANCtt AVGVSlW EPISTOLA' ' IXXV

(éifalfa;ac p boe amp;nbsp;falfa èi^paflïoncjóZnufla rcfarrc^ionê foiflc cotéduttpatriarebas' ^pbetafeg blafpbematrlegé pfamulu detMoyfe data:nó a nero deo dicat:fed a præ/ elpetenebraçi animas no lolnm bommu fed etiâ pccorû:dedei elfe fub flâna: finiomiz n‘o partes dei elle arbitranc «Deum denied boniim amp;: uerum: dicuntcum tenebrannn gente pugnaife:ôlt; lparte faamtenebraçi principib” mifcuiHcmamq; toto mûdo inquP natarn ârhgatam per cibos clectoiy fuommzac per folem amp;nbsp;lunam purgari aifcucrati ôdeppurgari de ipfa pte dei no potuerit: in fmcfeculi æterno ac pcenah umculocoHi/ gari: utnô folû iiiolabifôd corruptibifôdcôtamîabifcredac de”: euî^pars potuitadmî la tanta perduci:fed nô podit faite totus a tanta coinquinanôe ô dimmudieiadrmiferiä uel in fine fæeuli purgari.Has eu illis intolerabiles blafpbemias: fubdiacon‘’illc qlK3' tbolictis:nô folum eredebat:fed quitus uirib^poterat edoeebat.Nam docens patefa élus cjheum fe quaft difeétibus credit. Rogauit me quidê pofteag fe maniebxo^ au/ ditoré elfe confeffus dhutcum in uia ucritatis doctrine catbolica;reuocarcm.^edh teor: e?fiöftioné fob clerici fpccie uebeméter exborrui: cQq; cocrcitum pellend« de cimtate curaui. Nee mibi boe fatis fuitmifi 0lt; 1tux fancfitati cum mcis littcns intimaiC' ut a clericoru gradu congrue:ódcccleiiaihca fæueritate dcieélus: cauédusomnib*’in^ notcfcat:Petentiaut pcenitcntiaï locum:tunccredai ffi amp;nbsp;alios quos illic nouit elle ml t^ftauerit nobis:nó folu mallianæfed in ipfa oino proumcia.

^JBeati Augurtim ad Auxilium cpifcopum: An pro peccato patris/filius: autmanfV uxor:autdomim/fcruus poffit excommunicari : Et qua: fit caufa iunæ excomuni«^ tionis:explanätis.Epfa.LXXV.___q Omino diIeciiHimo 0^ uencrabili fratri amp;^ confaccrdoti Auxilio: Augufii'^^^' ir fpcélabilis films nofter Clallitianus:grauitcr apud me litteris quæftu^ ^^ --^q? fitanatbematis iniunâ a tua fanftitate perpelfus : Narrans q? uencrit adcc' , .Iam:apparitionepaucorumfuæ poteftati congrua comitatus : Æ^ egerit tecum n^ •.ec-’ 'contra falutcm fuam faueres eis qui per euâgelium peierando adiutorium uiolandï fidei:in ipfa fidei domo requirebât: Quos tarnen confiderâtes quid male fecerintin® inde triolenter abductos:fed fponte dicitegreiïos: atq; binc uenerationem tuam io»' bifucccnfui(fe:ut ecclefiafticoru confeélione gefloru cum omi domo fua an3tbew3^ tis fentétia feriretur.Quibus litteris lcAis:nó mediocriter seftuatis cogitationib^:^^^ ’■4*Q‘J»ßbcfl: g{^3 cordis tcmpeftate flucluannb*’: apud ebaritatem tuâ taccrenó potui: ut fi babes de bac re fententiâ:cerris rationibus uel fcripturarü teftimonijs explorata:nos quoi? docere dignens : quó rede anatbcmatiçei‘ ’pro patris pdó filius:aut pro mariti nxoß aut ^ dni fcru^:autquifg etiâ in domo nôdû nat’:fi codé tempe quo uniucrfa domus eft anatbemate obligata nafeaf: nee ei poffit per lauacru regcneratióis:in mortisperi eulo fubueniri.Necp cm bæc corporalis eftpoena:qua legim’quofdamcótemptores dei cu fuis óibus:qui eiufdéimpicfatis participes non fucrût pariter interfcéîos: ^5 quidêad terroré uiuctiu mortalia corpora perimebâc: quep utic^ moritura iSpittoW XDanB.iÄ aut pcenaiq fit qd’ feriptû ê: Qux ligaucntj in terra erötligata èv in cælo:aîas obligat; JÊ5cclÏa8. de gb^didû é:Aia pris mea c:ék;aia filijmea c.Aia quæ peccauerit ipa moriec.Audim fortaffe aliquos magninois facerdotes: cu domo fua quêpiâ anatbemati^aflcpcc«/ tin: fed forte fi effent interrogati:repcrircntut idonei reddere inde rationc . Ego a® quoniam fiquis ex me quærit utrum rede fianquid eirefpondeam non inuenio;nult;l boe facercaufus fum:cum de quorundam facinortbus immaniteraduerfus eeddian’ perpetratis: grauiffime permouerer.Sed fi tibi g iufte fiat dominus reuelauit:nequa' quam luucmlc ætaté tuam:é^ bonoris ecclcfiaftid rudimenta contcmno.En affum ncx a luncnc coepifeopo:^ epifeop’ ^tot annorum a collega nee dum anniculo patat fum difcere:quomodo ueldco uelbominibugt; iuftâ poffum^ reddererationê:fiaiasia nocentes pro fcelere alieno:cx quo non trabût ficut exadam (in quo omnes peccant runt) originale peccatum : fpiritali fupplicio puniamus. Etenim Ciaffitianifilius:dn traxit ex parte primibois culpâ:facro fonte baptifmatis expiandâ:tn quicgd pofteag genmt:peccati pater ei^admifit ubiparticepsipfe nó fuit : ad cum non pettincreq«**

ambigitç’djufd de tot ammab^in umuerfa familiaf’Vnde fi ima anima per ifta feucri/ tatem qua tota domus ifta anatbematiçata eft fine baptifmate de corpore exeundo peneritannumerabilium mors corporum:fi de ecclefia homines innocentes uioleter abftrabantur â^ interficiantur buic damno no poteft comparari.Si ergo de bac re po tes reddcre rationemJutinam 0« ^nobis refcribendo præftesmt poftimus étnos:Siaut non potes:quidtibi eft inconfulta commotione animifacerePVnde fi fueris interroz gatus:rcclam rationem non uales inuenire.Hæcautem dixietia fi filius nofter (Claffi/ Hanns aliquidadmifit:qdtibianatbemate pleftendumiuftiffime uideretur.C^æterum haéras ad me littcras mifitmec folus in domo fua debuit ifta fententia coerceri. Sed bine cumtua fanditate mbilago nifi tantum peto ignofcas petenti ueniam fiagno / ^entculpam ; Si autem nibil eum peccaffe prudenter agnofcis : quoniamipfe in do/ ®o hdeiiuftius flagitabat fidem debere feruari:ne ibi rrangcretur ubi docetur: fac Ruod fandum uirum facere oportetjut fi tibi cotigit tanquam bomini: quod utiœ bor niodeidicitinpfalmo:Turbatus eft præira oculus meus:exclames ad dcum: Mifere 1^5.«; temeidomine:quoniaminfirmus fum:utporrigat dextram fuam:ét comprimât iraz cundiam tuam: ét tranquillet mentemtuam:ad uidendam faciendai^ iufticiam.Sicut enim fenptum eftdracudia uiri iufticiam dei no operac.Nec arbitreris ideo nobis no JawbUn poffe fubrepcreiniuftam commotionem: quia epifeopi fumus: Sed potius cogitem^ tnter laqueos temptationum nos penculofinime uiuere : quia homines fumus. Au/ lenta^gefta ecclefiaftica quæ perturbatior fortaffe fecifti:0lt;!redeat inter nos cbariz ^quam cumillo bi catbecuminis babuifti.Aufcr litem amp;reuoca pacem:ne tibi pere at bomoamicus:0lt; :de uobis gaudeat diabolus inimicus.Potens eft autem mifericorz «« dei noftri:quæ ét me exaudiat orantemtne mea trifticia de uobis augeatur: fed po Hits quæ eft exorta fanetur: éterigat per gratiam fuamigt iætificetiuuêtutem tuâ no ^temnétem fenedute meam.Vale»

Beat! Auguftini ad Aureliuiq?monachi defertores monaftefioW ad'militiâ clericaz no debeat determinâtis.EplaÆJÇXyi^

' “^Y^^^)mino bcatiffimo ölt;!debita öblerüäntiäfucnerabili finceriterq; cbariffimofra^^.^ »rifilt; confacerdoti papæ Aurelio: AugLiftin'’in domino falutc.Litteras nullas epiSoùnv

^'''■^tux uenerabilitatisrexquo ab inuicé corporaliter digreffi fumus accept. Mue nero legi epiftolam benignitatis tuæ de Donato bi fratrecius:amp;. 'quid refpondere diu nnduaui:Sed tame ctia atqjetiarn cogitanti quid fit utile faluti eoruin quibus in cbri/ «0 nntriëdis feriiim^: mbil mibi aliud occurrere potuit:nifi no efte iftam uiam danda teniis dei:ut fe facilius putet elfgi ad aliquid melius; fi fadi fuerint détériores. Et ipfis cnim facilis lapfus ét ordintelericoÇi fit indigniffimainiuria;fi defertores monafterio/ •“nna ad militiam clericatus eliganturtcumex bis qui in monafterio permanêt: non ta ’ne mil probatiores atq; meliores in clerum affumere foleamus ;nifi forte ficut uulga/ tw diciit:IMalus coraulatbon^ fympboniacus eftJta idem ipfiuulgarcs de nobis ioca/ buntur dieëtes: Malus monacbus;bonus clericus eft.Nimis dolêdum fi ad tam ruino win fupbia monacbos furrigam^iét ta grauicótumelia clericos dignos putam^.In quo funaus cu aliquado etia bonus monacbus uix bonS clericu faciatifiadcft ei lumciês continctia:0lt;;tarne défit inftrudio neceffariaiaut pfonæ regularis integritas. ^ed deiftis credo arbitra ta fit beatitudo tua:q»nra uolutate ut fuis pott’corregionaliz bus Utiles effent de monafterio receffiffe:Sed falfu eft:foóte abicrütdponte deferue/ rutmolns qntu potuim‘’pro eo^ falute renitctib^:ét de Donato quidéqa iam fadseft utanteq dehac re aliqdicócilio ftatucrem'’: ordinarec;fi forte a fupbiæ puerfitate cor rectus dbqd 'uult prudêtia de tua faciatide fratre nero ei^uel maxima caufa de mona uerio etu ipfe Donatus abfceffit:cu intelligas qd fentiâ nefcio gd refpondeä.Contraz «iccre tn prudentiæ bonori charitatief nó audeo:ét fane fpero id te fadurSiqd mem/ ecclefia: falubre perfpexeris»

BeatiAuguftini dtAlipij ad Aureliu papa:gratiaruadióes deo agentiStpro fruduo

»0 mcreincto miniftroÇi ccclix deuoto^;p eundé inftituto^:,EpVtnLXXVU.

SANCTI ÀVGVSTINI EPISTOLA LXXVH LXXVIH A

^©mino bcatifTimo éV ucnerabiliter fufcipicndo {inccriïTimcqj cbàriffitno fratn P uere fanclo papa: AureliotAlipius 0 lt;nbsp;Augnftinus in domino falutemJmple turn eft gaudio os noftrumlt;5k*lingua noftra exuItationc:nunciantibus litteriJ tuis fanaam cogitationem tuâm:adiuuâte domino qui earn infpirauidö« ;adeffedam eftepdnaä: de oib‘ ’ordinatis fratrib' ’noftris ï amp;:prxeip uc de fermone prefbyterorö qui te præfente pplb infundic : per quoçi linguas clamat chantas tua maiorc noce in I cordibus bominum: qilli in aunbus:iDeo gratias. Nam quid mcli’ 0lt; :animo geramüj;w amp;rore promamusjäf calamo exprimamus q Deo granascHoc nee dia breui^: neeau -' diri 12etius:neeintelligigrandiustnee agi ffuftuolius poteft. Deo gratias qui te â^ tam fïdeli perfore ditauit erga filiostuos : cVid qcfin intimoanimæbabebas: quo human* oculus no penetratteduxit in luce: donando tibi no folu ut bene uelles: uerGetiamin WattB.$, quibus poifetapparcre quod uelles.Jta plane fiat: luccâtbæc opera cofamhominib*: ut uideant: gaude5t:glorificent pattern qui in cxlis eft.Talibus delefteris in domino ut ipfe te pro cis orantem dignetur cxaudire: quoniam tu per cos loquentem no de-' dignaris audirc.Eatur:ambuletur: curratur in uia domini:bcnedic5tur pufilli eumnU I^S.m« gnisnocödati in bis qui dicût efsdn domûdniibim^:pra:cedät illi:0^ fequanturiftinmc tatores faftieorum ficut ólt; ;illi chnftiifcrueat iter fandarum formicarum: fragrentopo ra fanefarumapium:feratur frucfus in tolerâtia cum falute perfeucrandi ufcjj in finem' i.Cod.io» j\jg^ Gnat dominus temptari fupra q poifumus ferre:fcd faciatcum temptatióceMm exitum ut poflimus fuftinere.Orate pro nobis digni exaudiri:cum tanto facrißdoac' ceditis ad deum finceriflime dileftióis:ólt;;laudis eius in operib’ ueftris.Orate utcM® nobis bæcliceant: quoniam nouit illequem oratis: cumquanto ueftro gaudio uobiS luceant. Hæc funt uota noftra : bæ multitudines folatiorum:fedm multitudincmdo ‘ lorum noftrorum in corde noftro:iocudantanimam nodram. Ita eftquia ita promit fumeft;ita erit quod reftat ficut promiffum eft.Obfecram^te per cum qui tibiito do’ nauitiA'populumcui feruis:acper te benedicfióe profudrt ut mbeas fingulis quosoo Iueris:fermones eorum confcriptos ét : emendatosmittinobis. Nam «V ego quod i® fifti nó negligo 0^ de Titonij feptem regulis uel clauibus ficut faepeiam fcripfi cogno/ quid tibi uideaf expeclo.

Beati Auguftin a d Efyciu de propbcticis diftis fiue prædiefis Ódfine fxculiïmót^® ruâ poft beati Hieronymi fcripta aperiêtisJ5pfa.LXXVlJL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ß

Omino bcatiftimo Efyeio: Auguftmus Ad fanefitatem tuam filio tue compta bytero noftro remeäte Cornuto:pcr quem lifteras tua: uenerationis accept quib‘’exiguitatcmmeam uifitare dignatus cs:0gt; ^tandem refcripta perfoluo:lt;-^ débita refalutarionis obfequium:multum me commédans acceptiffimis dominoP^^ cibus tuis domine beatiffime frater.De propheticis autem dicfis fiue prædicfis : de^^ bus uoluifti utaliquid fcriberê:meli^mihi uifum eft:fancfiHieronymibominis doem fimitexpofitióes eorudcm ucrbo^z(ne illas forte nó babeas)deopufculis eius exetf’ ptas:dirigere beatitudini tuæ.Siautem iam eas habebas:necinquifitióitux fatitoo^' bat:qd de his fcntias:peto mibi refcriberenó gra ucris;ôtqnêadmodûipfc cadé,pP 'q tica oracula mtelligas. Ego Cm maxie illud de hcbdomadib' ’Danielis:fm fps qdmtm. aclum eft intelligcnduputo. Nam de faluatoris aduêtu: qui expeefae in fine:tempoi^ dinumerare nó audeo:necaliqué propbeta de bac renumerû anno^z cxiftimo pi'^’ aftî.i» nilfc:fcd illud potius præualere qÆ ipfe domin’ ait: Nemo poteft cognofeere tempos XPatt0‘*‘ ‘ tatquæ pater pofuit in fua poteftate.î^uod ein in alio loco aitiOc die autem ilia d;bo ra nemo fcit: funt qui lie accipiut: qui putant fe pofte tempora romputare.'dienet tantûmodo ipfum Ärboram neminem feire : ubiomitto dicere: quemadmodumlo’, leant fcripturæ diem uel boram etiam pro tempore poncre, Scd ccrte illud deigo® rantia temporumapcrtiftime diftum eft.Namcum hinc dominus interrogatusd* a difcipulis fnis:Ncmoinquit poteft cognofcere tempora quæ pater pofuit in *4^Pj teftate:Nó enim dixit:diem aelboram:fed tempora quæin breuifpacio nó ficutdies uelbora: maxime fi græcum intueamureloquium: exqua linguain nolf nbsp;nbsp;nbsp;v

EPISTOLA

blindem librumiubi boe feriptum cft:fcim^tr3nnatiimtquauis latine faffs exprfmino potucrit.Ibfcnim gracce Icgifnr ypopóóó Sx,c{\pÓóé, Noflriauté iitrumq; boe uer/ barn tempora appeUâttfiue Xpo pôûô fiue ôCccXpôùéreum babcbantbæeduo inter *enô negligendûditFerentiâ.Sgt;cdÀpôûâquippe 3ppen5t græci tempora quædâtnon famëquæm fpaeioÇi uoluminib’ tranféanttledquæm rebus ad aliquid oportums ud «nportuois fentiûtur:fient me(Tis:uindcmia:calor:frig’: bellûtôdfiq ümilia.xpópóóó^ äutern ipfa fpaeia tempoçtuoeâtÆtboe eertc fpfiapoflolinôita quaîfierQt:quali unu ^oiaffimSdiem uel borâ exiguâ dici pattern feite uolmffentdcd utrû fameßet opot/ J.'inutempus quo regnum repræfentarec ifraeltTuneaudietût: Nemo poteft cogno act? a* leere tempora qua:pater poluit in fua poteflateud dbxpópóóo öetfXpoüèqd ’ li latiz pcdicereâmaautoportunitatefmee lieqd ’diclu ëteet exprelfütqa fiucoportuna fine ‘Wportuna finttpa Sx.c(XpÓüèdieQtur.Tempora ergo eomputare:boeefl vpópóóó: '^deiam’quado fit finis buius feeuh uel aduent' ’domini: nibil mibfaliud maec q fcire Söelleqdfpfe ai?t feireneminempofïe.lt;Dportunitas uero illius temporis profeclo non fntanteg prædieec euageliumfn uniuerfo orbe in teflimoniû omnib^ gentib'’.Aper Wilna enim de baere legiéfcntentia faluatoris dieentistEt prædieabic boe euangeliu Z»attB.i4

*^®§iii in uniuerfo orbe in teflimoniû omniu omnib‘ ’tcflibus:ëv tune ueniet finis. Tue “eniet:quid efl:nifi ante n5 ueniet '/lt;îluâto pofl ergo ueniatnneertû nobifefbante tn ^on effe uenturû dubttare utiep non debem^.Sie ergo fnfeiperét bunelaborem ferul «d;utperagrato orbe terrait quantû poffent eolligérét qdremanet gentium ubinó Win efleuangeliu prædieatû: bineaduertere ntennep poUcmus quantû boe tempus bpgefitafine fæeuli. (Quod fi ,ppter quædâloea inaeecßibilia amp;; inbofpita fieri poffe •^Ocredi^mt a feruis deiperagret orbis : à: 'quotquâtaeep fintadbue gëtes fine ebrifff ^tiagelio fideliterrenüeietur:multomin’ exiflimo feripturis poffe eomprebcndi ï qnz’ l^iilißadfinem futura fint temporatqnquidemin eis legim^;Nemo potcfl eognolee !^^ip^atquæ pater pofuit in fua potcflate. Vndefi iamnobis eertiffimcnuneiatû fuilfeC ‘•ioinib*’gentibus eu3geliû prædieari:nec fie po(fem^diecrc qntum temporis remaz ’’^etufq; adfinemifed magis magifcp iam propinqrc mcrito diecrcm‘’;Nifi quis forte mpondeat tanta eeletitate prædieato euâgelio:romanas genres amp;. 'pireraftp barbaras ®fcupatas:atq5itanönullas non paulatim fed fubito ad fidem ebrifli fuifle eonuerfas: '’1*10 fit incredibilepanels annis : drfi no uitx nofirxquiia fenuim^teerte iuuenum q öentiin funtad fenecla uniuerfas omnino refiduas genres euangelio porte eompleri. ^Wfiita erit:faeili^ eum fadum fuerit probati experiendo q legcdo anteq fiatinucniz ”potefl.Hoe me eompulit dieerc euiufda opinioiquem ptefbyter quoep Hieronym^ l^*neritatis notattep aufus fuerit Daniell's bebdomadasideaduentu cbrifli futuro no 'ii’P^terito exponere. Si quid autem pro merttis potiorib^ fanftæ bumilitati eotdis Wdns melt*reuelauft fine reuelauerlt:pcto nobifeû eômunicare digncris:ôtbæeno-/ “fa refcripta fie aeeipere tanq bominis q mallem qutdc eoiyquæ a me luquififli babe Kfdentiâiq fgnorâtiamtquia id nondû potmimagis digo tanta ignorant» confiteri q Wamfcientia profiter!.

“ Efycq ad Auguflinû:(Quidîpfe de fine fæeuli tVaduen tu dnifcntiat deelarantis:£t Ulfaligna euâgeliea Ô^ ^pbetiea quæ in nobis compléta funt : fine mûdi proxime in/ “aremanifeflentîinquirétis.ÈplaiLX^^lXt.

mino beatiffimo amp;nbsp;cbaritate finceriffimauenerâdo fratriài coepifcopo Auz' 4 ■gafitnoTfveius in dno faluté. Defiderâti drexpeelanti mibiSanctus côprcfîiy ternofler Gornutus lras pertulit tuas:quæme lætificaft:quia memoria noflri bonäbabere dignat^es:q dimibi paucis fermone ^pno fanclæ métis tuæ de bis quæ petierâ in trâfitu fignificafli. Aliqnta aût de opufeulis fancli côpicfbytcn Hieronymi adi3xifli;utmcâ quæflioné Iccliôe ei^ operis de fanctis feripturis explerc porte.Et qa dignar ’ es id petere a nobis:ut qd fenrircm’ de ipfis quæflionib’ per iras tuæ fincerirti wæcbaritati infinuarem’.Ad ea de qbus fcripta Icgnpront mtcUeclus exigu*’meæ me diocritatis fentire potuit autintelligere infra fcripli.Cum dei omnipotcntis côditoris q

SANCTI AV3VSTINI EPISTOLA 'LXXK ’

totius creatiirxarbitrio amp;nbsp;' poteftate cun3agcranc : ucl quæfaHa funtud quxcti3^ futura funt:fanclorum propbetarumuocibus cognofeuntur pnufq fièrent ea quxw' tara erant : uoluntäte diuina bominib^ funtlocuti. Vnde fans admiratione plcnû eft: fi ea deus quæ prædici uoluitjad bominS fcnfus penitnsn5 pode peruemre coftituft: 2l(tf4» fedmboccapitulum:quod dominus beatisapoftolis loeutus eft dicensiNcmopotcft cognofcere tempora quæ pater pofmt in fua poteftatc.Pnmu quia in antiquiflimisj bris ccclefiarumö ita feriptS eftiNemo poteft:fed fcriptum eft: Nô eft ueftrum none tepora ud mométa: quæ pater pofuit in fua poteftatc : (Quæ ratio fermonis fequeef* ,. nbsp;nbsp;nbsp;uerbo rede complétât cum dicit: 5ed eritis mibi tcftes in bierufalê:^' in iudæa:lt;i '^y

famaria â rufe^ ad ultimu terræ. Nô ergo aplbs tcftes confûmatiôis mûdi: fed nois^ refurreftionis fuæ uoluit intdligû Nam de temporbus cognofeêdis ipfe dns moncP Xuebii» (Qiiis nam eft fiddis feruus amp;; prudés:qué conftituit domin’ fuper familiâ fuâ: utdd

illis cibum in tempore.Sancias ille feruus que uenics domin’ eius inuenerit fie bcif' tem.Familia cbrifti uerbo prædicatiôis pafeie: amp;ffiddis famulus inucniciqunn lépc^ rc: expeftantib’ dominumeceffariâ efeam credetibus præftat. Malus cm feru’fier^^^ prebendit: Q, fi dixerit malus feruus: morâ facit domin’meus ueniremeniet domin eius in die quanefeittôrbora qua ignorat:ólt; !rdiquadtem arguit quare temp’nóagno' ®.bi3 fcatur dicêdoiHypocrite: facie cæli noftis probarettem p’boe quare non agnofdo^' 2-.Ximotß.5. Item apis: In nouiftimis diebus mftabût tempa periculofa: amp;nbsp;reliqua. Item apofiol«^ iXbcirar,5« De temporibus aût ik momêtis no necede babern’uobis fcribere:Vos ein ipü tl^*^

ter fcitis:quia dies dominificut fur in notie ita ueniet.Cum ern dixerinnpax örfof“^'^ tasitSc fubitancus illis apparebit interitus:quomodo dolores parturientis:0lno:^^gt; »»jCbeflaUi« gient.Item apoftolus:Non rctinctis memoria:quia cum elfem apuduosbæc lt;1*^^ iiobis:^inucquid detincat fcitis:ut reader ’in fuo tempe. Nam myfteriS iniquiwtft^ opcrac tin:ut g tenet modo teneat: donee de medio fiat:amp;; tunereuelabic illeiW; XiKb’9 ‘ 9“^ dus Icfusinterficiet fpiritu oris fui. Item dns in cuagdio increpat iudæos: Rt“’ cognouilfes tempus uifitatióis tuæ:forfitan permanfilfes: nueaût abfcondita funt^l’ ïDarcui» oculis tuis.Et dns fie prædicat adiudæos: Pœnitêtiâ agite;compléta fût tempof*'’'“'?

dite in euâgdio.Ët ad iudæos quidê reSe compléta dicebat: quia eoÇ4 tempot^ p^' ei’ prædicationé éf triginta â^ rquincptud quadragintaannos finita funt.Et in Dan®^' Banier.y. (Quoadufcßmterfccla eft beftia:perqt:amp; 'corpus eius datû eft ut comburac:û;i'dd’''j rum beftiaÇiregnû tranflatû eft:ftlt; ;magnitude uitæ data eft eis: ufeç ad tempus lt;1**® græce dicit xpopóóó öeéXpOÓg. Et infcquit: Et ecce cûnubib ’cæliqfi filius bom®'' ueniés.Myfteriû beftiæ e rdiquaiy beftiaiy tranflatiôe:intdligentib’feripturâm^nU feftu eft:Aduentus dni diligedus eft amp;quot;nbsp;expectandus.Eft etiâ magna beatitudoÄ i.dmotK.4 tib’ ci’ aduentû:ficut teftimoniû perbibet beafapfs Paulus: De cætero inquitrepoquot; ta eft mibi corona iufticiæ:quâ reddet mibi dns iuftus index in ilia dieinô aût mibd® XDattB.u* lum:fed ûf bis qui diligutaduen tu dni. Et dns in cuâgdio: Tune iufti fulgebunt fie:'. ^ £13.60 (qI in regno patris fuijtem propbcta:Ecce cm tenebræ ô ecaligo openct terra fup p* quot;y £13.40 tes; in te uero apparebit domin’Ôlt;!maieftas eius in te uidebid.ltem propbeta:lt;ßui:'5

ro expeftantdominû exultabut eu uirtute:prodticct pennas ficut aquilæ:currét laborabut:ambulabût Ôdnô efuriet : Et plurima talia quæ ad beatitudiné eoç tpe^ , qui diliguntad uentu dni inueniunóQ^ aût nemo poffit menfuras tempos collig^j XP3ttB,i4, manifeftû eft.Euangcliû quippe dicit:De die ilia ci bora nemo feit:Ego aût pro

bilitate intelleSns mei dico:neq; didneq? menfem:necpannü aduentus ipfius fcinp^ fe: fed figna quæ funtaduentus uidédo amp;nbsp;credcndo ârcxpeftare mecóuenit : amp;cf^^ Bbl5 dentibus cfcâ bancretribuere ut expeftantes diligantaduentum eius:qaidixit:K^| omia cu uideritis: fcitote quond propeé in ianuis. 5igna ergo euâgeliea amp;nbsp;propW ca quæin nobis compléta funt:aduentû domini manifeftat.Nam fruftra autqmq^ runtaut qui calumnianc dies 0lt;iannos in computo com prebédere quærût:cû fetip® fit:(Q.uia nifiabbreuiati fuilfcnt dies illi:nó fieret falua omis caro:fcd,ppter eleftosb «iabun^ dies illhCertu efttempus carere computo qdbreuiandüell a dnogteo’E

EPISTOLÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXX

conftitöit.Appropinquaffeaut aduetómcius cui^ fignaaliqua uidimus ex bis quæ fa/ Sa funtdîe completakV ite^i dielt:Hisautem fieri mcipictibus refpirabitis lt;3^ leuabiz Äucf.ii» tis capita ueftra:qnoniam appropinquabit redemptio ueftra. (Quæautem figna dixit uidêda;manifeftu eftin euangelio fancî:iLucæ:Et bierufalécalcabic '’agétibus donee ®^^S impleantur tempora gentiQ:bocfaclum eft: amp;i fieri nulli dubium eft. Et inlèquitur:Et erunt figna in fole amp;fluna amp;nbsp;in ftellis amp;nbsp;in terra prænura gentium: caufa qua: patimur 0^poena compellit: fi forte no curet uolutas.Nam in uno tempore 6: :figna in exloör prænura gentium in terris ab bominib^ uideri 0; fuftineri manfeftu eft. Et infcquitnr: Arefeentibusbomimbns pra: timore Slt; expeclatione qua: fuperuenict uniucrfo orbit nullam patriam : nullum locQnoftris temporib^ no afnigi aut bumiliari certu cft:fieut didum eft: Prac timore amp;nbsp;expeclatioe quæ fn perucnict uniuerfo orbi: amp;'omnia figna

Z quæfuperius euangelium legcntibus manifeftat:ex maxima parte compléta fut. ^d’ autem diclu eft:Etprxdicabic euangelium in uniucrfo mudo: örtue ueniet finis.Pri/ W3Ut5.i4» mû qiipfius domini repromiflio talis fuit ; utipfî apoftoli:eius nominis 1% ' refurrcHio^ nis teftes fièrent in bierufalé Arin iudæa ä^ in famaria cV ufq;ad extremû tcrræ.Etapo Hollis bacaucloritate doeettSed dico nunqdnóaudieruntdn omnem terram c^xiuit ^o.io fonuseorum amp;in in fines orbis terra:Uerba eorü.Item propter fpemquæ repofitaeft ^of»«» uobisiquâ ante audiftis in uerbo nentads cuangelij: qdaduenit in nos: fient cVin omi mudocft frticfificans dr crefccns:5edab apoftolis nûciata fides in gétibus babuit mut tos pcrfecutores:utrctctata tardtus in ualefceret:utilludimpleretur : Ante bæc omia primü in uos manus imittent fuas: SCpfcquêtur Ólt;itradétuos in fynagogas amp;'in cufto diasducêtes ad reges Ôlt; ^ad præfides propter nomémed: ut illud implcrcc qd fcriptu ftat:Et uelocitcr reædificaberis a quib’deftrucla cs.Namexquo cleinentiftimiimpe tatores cbnftiani dei uolûtati eftccœperûtiquicquâ paulatim fides caufa perfecutioz' nis crefcebat in fæculis factis regibus cbriftianisiubiq } in paruo tcpore cbrifticuangc/ Hum penetr.auit:Expofitio fane beati Danielis de bebdomadib^iqua uir fandus com/* prefbyternofter Hieronymus cxpofuit: qliter doctores ccdefiaiy tradidilfentdccio? tem fufpendit.Nam fi ipledoclilTimus uir cóprcfbyter nofter ait penculofum effe de magiftro^ ccclcfiaiy iudicare fententijs amp;nbsp;alicig præferre alten' : quâtomagis boe Icz ftor facere nô poteftiqd magifter facerc dubitauit.Nos aût credim^qd dns ait: Quia tælû dquot; terra trâfiet:iota aut und uel un’ apex nó trafict a lege donee oia fiât. Qjió er/ WattB.y. go myrtenu bebdomadaiy fit impletd ufq; ad natiuitatc amp;rpaffionéxpi: admirortedil ludqÆin dimidio bcbdomadæ^pBa locut’effidicêdotln dimidio bebomadætollec ©anfer.s* bcrificiu nied:0iidefolationdfupplicatio iterit’0lt;:adfacrificidaboiatio.Ha:c ergoab/ oiatio fi lâ copleta fuerat: quo dns monet amp;nbsp;dicit: Cd uideritis aboiatione defolatiois 20attB.i4» ffdidu eft p Daniele propbeta ftantc in loco fanclo:qui legit intdligat. Ego adt nepe titiois beatitudinis tuæ cótemptor effem: bæc queadmodd fenlî fcripfiad tuâ cbarita t£®.Plenius adt dignare nos uerbo gratiæ tuæ refenbedo inftrucre ólt; :lætificare.

C BeatiAuguftiniad Efycid:dcclarantis q?fmgula fcripturai^ teftimonia nó fint fufii ^ænha ad indicanddcertd amp;nbsp;determinatu temp’aducntus dni.Et queadmodd ille de Hdciandus ucl expecfandus fit docentis.JEpla^X^ÖOC.

4'y'’^(Dmino beatiftimo amp;nbsp;uenerabilitêr fufcipiêdo fratri ót Lcocpileopo Efycio: Au

1 nbsp;Kolbnns in domino falutem.Accepilitteras uenerationis tuæ : quibus ualde quot;'^^-Äalnbntcr exbortaris ut faluatoris noftri diligatur amp;nbsp;defidereturaductus. Faz' ns boe ut feruus bon’ eiufdem patriffamilias auidus lucro^ dni tui: amp;'uolens babcre plunmos focios dilcdiöis qua ipfepræcipue amp;nbsp;perfeuerâter accêdcns.lntucntes igic qa cömemorafti de aplbiquia dnm dixit redditu^ corona iu fficiæmontm fibifed d^ i.Xiinotb.4« omibus qui diligdt manifeftationê eius: ita rede uiuim’tamp;tin boe fæcufo tang peregri tu agimusicd fe in bac dilcdióe cornoftrd proficicter extendit:fïuc citius fiue tardius ucniatg putaif:cui’manifeftatio fideli cbaritate diligifnV piodefidcrac affecèu.Seru’ qmppeiHc qui dicit:Morâ facit domin’ ineusiSc 'percutit confcruos fuos: maducat d^ ^*td.ii« oibitcüebriofis:nó uticg diligit manifcftatione ems: Exmoribus em apparetanimus

qi

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXX

eins: (^!ios mores Keet brem'ter ideö magifler bon’ curauit exprimerc: id êfupcfbu atcß luxuriamme qd diccbat: Morâ facit domin’ me’: defideno dni fui diccre crede' gt;I^§,4, returtquo ardebatille qui dicebatrSitinit anima meaad dcum uiuQ : qiiando iicnia amp;nbsp;apparebo ante facie dei.JDicendo etn quando ueniam:moras fc perpetimoleftefere bat: quia ctiaquod temporeaccclerac: defideno tardurn uide6lt;ïiuomodoaüttard’? eft eins aduétus:uelquomodolonge futur’elf:cum ipfiapoftoli tempore quo adbuc erant in came dixcrint: Nouilhma bora eft: guis a dno audierint: Non eft ucftru feit^

temporal Hoc ergo nefeiebâtqd nefcim’ amp;nbsp;nos. Quantu ad me attinct dico à:; cosq boc mecunefciant: amp;nbsp;tarnen quib’diftum eft:Non eft ueftru feire tempora qurp^'' ter pofuit in fua potcftate:diligebat eius manifeftatione:^^ dabant confcruis in tern' pore cibaria:ncc percutiebant eos dominando eis: ncc laxuriabanc cum amatoribus mudi dicentcs:Moram facit domin’ meus.Alia eft ergo ignorâtia tcmpolg:alia lab^ aiffbciTar.i. moruamorq; mtiolV. Na 0lt;!apoftol’Paulus qn dicebat:Non cito moueamini menf^ nec^ tcrreammufiuc per ucrbu:fiuc per epiftola tang per nos miflam quafi inlietdits domini : nolebat utiej ut crederent eis qui iam propinquarc dni arbitrabanc aduen/ Xnd.ii. tuin.Ncc tame uolebat ut tang feruus ille diccrct:Moram facit domin’ meus aenit^ amp;nbsp;tradcret fe fuperbiæ luxurixq; perdedosded fic cos nolebat de propinquâte dient utffimo falfisaufcultare rumorib’:ut tn uellct cos paratos ad aduêtum dni fui lurobis i.Xbe(ri»!'.5, accindistdVlucernis ardentibusopcriri;qnibus dicit:V os aut fratres non cHisintent' bris ut nos dies ille tang fur cóprebédat. (Dmes cm uos filq lucis eftis amp;nbsp;filij diennó1«'' mus noefis ncc^ tenebra^.Illcaöt qui fic dicit:Moram facit domin’ meus uenire utp^ cutiat confcruos fuos:cpülcc cumebnolismó cftlucis fed tcncbrnKeió^idcocumtti’' quamfur dies ille comprebcndet:qd unufquifq? debet etiam dediebui’uitxfef’?^^ uiffimo formidare.ln quo ein quécp inuenentfu’nouiftim’dics:in boc cQ comprtbt' det mudinouifiimus dies: quoniâ qualis in die ifto quifq; mont:talis in die illo iudiW' bit.Ad boc pertinct qd’in euangclio fcd’m Marcum ita fcriptu eft:Vigilatc crgoq“‘’

• nefcitis qn dominus domus iieniat:fcro:an media nocfeian gallicantu:an manence’; uenerit répété: inueniat uos dormiétes. C^uod aut uobis dico: omnib’dico:uigil3t^' lt;SXuibus enim omnibus dicit:nifidcctis amp;; dilcctis fuis ad corpus eitrs ptinêtibustquo“ eft ecclefiat'Non folu ergo illis dixit quibus tuncaudiétibus loqucbatdcdctiamifcll fuerût poft illos ante nos âtad nofipfos dr qui crût poft nos ufeç ad cius nouilfimû ad uentum.Nunquid autem omnes inuéturus cft dies ille in bac uita:autquifg diSuï*^^* qgt; ad defunctos etiam pertineat qd ait: Vigilatemecum repente uçncrit mueniatuo^ dormictcsi fCur itaep oib’dicitiqdad eos lolos ptineat g tûc crût: nifi ga co môadorf ptinetquô dixi CTunc enim umemep ueniet dies illccû uenerit ci dies uttalisbint^’^ eat qualis mdicandus cft illo die. Ac per boc uigilare debet omis cbriftianus: neiwP’ raturninucniat eum domini adtiêtus.Imparatumautinueniet ille dies : que imparat^ inucnerit fua: udx buius ultimus dies. (Perte em boc falté manifcftumerat apoM^ i non eorum temporibus cum bicin carne muerét dominû elfe uenturuidV tamcnqui^ dubitet eos præcipue uigilaffe à: ; fcruafte qd ’ omnibus dixit:ne imparatos répété ut niens inueniretcNondum faneintelligo quomodo accipi dcbeat qd ’ fcripfit fanW tua:propterea dixiffe dominû apoftolis:Non cft ueftrum nofte tempora uelmomf?i

laierufalem d: ^in iudæa amp;.'in famaria Ôiufep ad ultimum terrae. (Ï^ué fcripturæ fenlui” fic exponis:ut dicas nó effeapoftolos tcftes confümatiöis mudi:fed nominis amp;teK recfionis fuæ uoluit intelligi. Non quidéille aicNócft ueftrum praedicare tpaifcd”^ eft ueftru nofte. V cru fi ita uis intelligi qd ait:Non eft ueftru Icireiac fi dicerct: nód ueftrum fcientes facere: id eft non eft ueftrum boc doccre:quis noftrum docere3^ deat:uel fcire pra:fumat:qddeus ille magifterneceos difcipulos docuit:a quibus pf* fentibus interrogatus cftprüfens:ncc illi tam fancli magnicg doctores ccclcfiam dof re pocueftpAn refpondebic:bxc nódocuifleaplbs:fed propbetas.Hoc cm aifti^^ rueft:!^ eaquæ futurs fût fanéloçi ^pbetaçi uocibus cognofeunôquipriufquâ

• EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXX

inqais:ea quæ futura eratuolûtate diufnabominib* ’fut locuti.Scd fi ucncratio tua G/ t^admirationeplenu efiedidhfi cade^quæprædici uoluitad boim fenfus pemt^nó poffepuemre côdituic: qnto maiore a dmîratione plenumeft:fi ea qnæ propbetæ bo/ minibus funtlocuti: bæcapoftoli uel feire funt probibiti ud doccrer(Quomodüauté propbetæifta de quibus agit tempora docefesmon intcHigcrctur ab apoftolis : fi inz telliguntur a nobisf Aut fi cosapoftoli intcllexeruntiftam menfuram tempons pro/ pbet3ntcs:quomodonon doccrêt quodinfellexcrunt:quando per eorum præconiu Ö^^ipfi propbetæ innotcfcebant:qufeos fuis libris iftadocucrûtÆtideo per quas litte/ ras eaipfi didfccrant:peafdc poterât alij quotum bis gentibus difeere: in quibusaptï auSoritatepropbetieam commédabât.Cur ergo cis dictum cIt:Non eft ueftrû feire: Uelfiita intelligcndû eft: Non eft ueftrû docere tcmpora:quæ pater pofuit in fua po/ teftate:quandoquidem fic ca doccbant:cum bi in quorum litteris difcerentur per il/ losinnotefccbantCVnde crcdibili^elt: non deu noluiffe fcire:fed uoluiffe prædican : quodnoluit prædican quod uidebatnon utiliter fciri. Cur ergo inquis de tcmponb'’ cognofcendis ipfe dominus monet ubidicit: Opis nam cft fidelis fernus eVprudens WattS,ï4. queeonftituit domin’ ’fupcr familiam fuam utdetillis cibu in temporee ’^edmmo ue mmonctinon ut bonus feru^cognofcattemporu fincm:fcd ut ommtemporein ope/ rebono uigilenquia nefcit tempoi^ finé. Non monet ut tempora qua pater pofuit in fuapoteftatc aflcquamur fupcrapoftolos : fed monet ut quoniam ncfcimus quando üeniatdominus:in cordis præparationcimitemurapoftolos. Vnde iamfupra fatis lo cutusfum.Arguitaüt iudxos:quarc tempusnon cognofcantidtces: Hypocrite facie Xticf.ii« cæli poteftis probarc:ôii rcliqua: Q.aoniam illud tcmp^nonagnofccbant: qd’iam no/ lebatagnofcind eftprimiaduentus fui quo in eum credcrct:quialterum eins aduen/ turn ucllent expectarc uigilantcs quandocuq; futurns eflef, Qui cnim aduenturn do mininon cognouent primum:præparare fenon potuit ad fecudum: credcdo in cum ndcliterq; uigilando:neiliumtanquam fur in tenebris comprcbcndat:fiuctardius ue/ fieritifiuecitius q fperatur. Dicit etiam ficutadmoncs apoftolus Paulnsdn nouiffimis iXimotB.y. ternporibus inftabunt tempora periculofa:amp;reliqua. Sednunquid ideo docet tem/ pora: quæ pater pofuit in fua pote ftatee Ant ideo quifquä nouit 9 longa ul’breuia fint ^’adeipfaquxfatcducft efTenouiffimae’lt;Eogitarcquippcdcbem^qolim diftnfit:Fra/ »‘^ob.i. tres noainima bora eft. fturfus eudem apoftolum dixiffe commémoras: E)etempo/ i’ïbdTal.y, ribus aiitem ^V momctis non nccclfe babem” fcribere uobis : uos cnimipfi diligenter fdtis quia dies domini ficut fur ita in nocte ucnict.Et cum dixerint: pax 0iffecuritaf: tue Jubitaneus illis apparcbit interitus:quoiTiododolorcs parturietis amp;:non cffugient. Et nie no dixit poftqntu tpisboc futuru fit: fed quo futu^i fit:idéno qnta erit ætatis bre/ tutas uel prolixitas : fed quantulibet intcruallum fit fpacinq; tempons: non tarnen eis nocuemetmalum nouiflimu: nifi enm dixerint: pax ^ fecuritas. Quib' ’uerbis uidcc apoftolusbui^nouiffimi diei nd fpem uel timoré ab boc noftro tempore remouiffe.

Non enim nidcm” ipfos amatorcsbuius fæcnli:quibus fubitaneus apparebit intent'’: tamdiccre: pax glt; fecuritas. Quid ergo fare fufficiat fatis ipfe demonffratapoftolus: dicendo:S)c temporib^ôlt;tmomentis: non opus babem^ uobis fcribere;Vel ficutalq Codices babentiNon op’ babetis uobis fcribi.Hæc fccutus adiunxit:Vos enim ipfi di ligentcr fcitis quia bora domini ficut fur in noetc ita uenict.Hoc ergo fcire opus ettiui: curêt filijlucis effe amp;i parato corde uigilare:quinolutab ilia bora ficuta nocturno fure comptebendi.Nam fi ad cauédum boc malum: id eft ne bora domini tanquam fur in/ ueniatimparatû: opus effet noffe temporu fpacia:non diceretapoltol^:non opus effe nt boc fcribcret:fed boc pon' ’eis effe fcribcdum tanquam doctor prouidcnnnimus iu dicaret. Nuncautem nee illis bocop’ effe monftrauit : quibus fumciebat ut fcirétim/ paratis atej dormiétibus boram domini ficut furé effe uêturam: atq; boc fciédo effent ipliuigilâter parafiipoft qntalibet tpa ucnirctidV fuu feruauit modü:utlicetapis:nó tn ® prxfumcret alios docere qdaplis dnm dixiffc cognouerat : Non efl urm fcire. Ponis

ctu qdidéipfe dixitaplus;Non retinetis memoria qa cu eifern apud uos bæc dicebâ »ÆbdTtir.i.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXX ' *

uobisf ’Et nue gddetmeat feitis utreuelcc ih fuo tempore.Nam myflciiu lam opcr2^ iniqaitatis:tantum qui tenet modo tcneat donee de medio fiat. Et tunc reuelabifille xo.amp;cifiiiffate iniquustquem dominas iefus interfieiet fpiritu oris fui.(Qua: uerbaapoftolica utinam 9eucd.i2« nbsp;nbsp;nbsp;non tantumodo poneremeructiam exponçic dignarciisjta fane obfeura funtdrmy

ftice diefamt tarnen appareat eum nibil de ftatutis dixiBe tcmponbusmuHûq; corum interuallum fpaciuq; apcrmffc.Aitenim:Vtreuelcc in fuo tempore: needixitpoftqn turn temporis hoc ruturu fit.Dcinde fubiunxitdam enim mydenum opcrac iniquita^ tis. Hoc iniqtatis myfteriu quomodolibet intdligar quid fit : ab alio fictab alio auf fit: quadiu tame operec occultum cd. Neqj id expreditapodolus tanqua bomoexeoK numero:quib^ dictum eld No eft ueftrum fcire tempora* (ßuäuis cm nondu intereos erat quando eis boc diHum eft:adcorum tame collegium atcp lbcictatc ctiamipfum non ambigim^pertinere.ftem quod fequic: Tantum q modo tenet teneat doneede medio fiat:iV tuncreuelabic lileimquusiquc dominus lefusinterfieiet fpiritu orisfm’ docet nos an ticbriftum manifeftum futu^.Siquidem ipfum uidec aliquanto emdeo' tionfignificatione tct/gide interficinedum fpiritu oris dominiIcfu ebriftnfed poll qd/ turn temporis iftud ent: nee faltcm obfcure locutus eft. Qins nam fit enim quimedo tenet:uel quid tencat:uel quid fibi uelitqdaitide medio fiat:poteftquidy fe coartare ut intelligat:uelaliquatcn^fufpiccc: quoniam quoquo modo fcriptum legit: QuadiJ autem tcneat: amp;^ poft qn ta tempooi fpacia de medio fiat : bicomnino taccc. Item do/r Xucf.ip. minus inquis in cuangelio increpatludxos dtcens:Et tu fi cognouifles tempus uifita/ tionis tu/cdoifuan pmafiftesinuncautabfcondita funtab oculis tuis.Sed boe ad ftm' pus primiaductus domini pertinet non fecüdi:de quo nunequæftio eft. IDe fecundo quippeaduétu fuo dlxit:Non eft ueftru fcire tempora:non de primo.De illo enimal* eo quæfierût difcipuliqué fpcrabant:nonde ifto que iam uidcbant.Si enim primöei’ i.Corl.x. aduentSludxi ccgnouiftent : nuquam dominu gloria: crucifixiftent: iV ideo nócnu^ Warcup tifed permanere potuiftentjam uero qd aitad eos:pœnitétiam agiteicompleta fant tempora: crédité cuangelio : ctiam ipfe firmafti de bis temponb“ ’diêuefte ludmoró» qucCcontinuo poftpaucos annos fuerant tranfituraid^ nuc nouim’iam efte tranfaSS' euerfa fcilicct ciuitateun qua regnu eoiy fuerat conftitutu.Promde qd ’ex Daniele de interfecla beftia pofuit uencrabilitas tua : âr de reliquaÇi beftiai^ regno: be inter bæt de filio bominis uenicte cum nubib’ cxli: mamfeftù efte dixifti intelligetibus fcripW/ ram.Sed fi dignatus fueris exponerc:quomodoifta pertineant ad cognofeendS ft® po^i fpacium:poft qdent faluatoris aductusuta ut in ucniat fine ulla ambiguitate m^ nifcfta: fatebor etiamipfe cum magna actione gratia^:: illud qdait dominus;Non eft ueftru fcire tempora:tantumodoapoftolis efte diftu no pofteris eo^t q ea fucrant coz gnituri. Diligendus ergo eft cf cxpectandus domini ficut fanfte bortaris aduentus:C magnamt^ dicis efte beatitudinc diligetib^ ei^aduentu : amp;adbibesapoftoli tenimoz x.XünotB.4. niu:cui‘ ’uerba fie ponis: IDe cætero repofita eft mibi corona iufticiæ:quâreddet mibi

doming iuftus iuacx in ilia die.Non folum aut mibi:fed amp;nbsp;bis qui diligut aduetumdo/ WattB.ij. mini.Tuncenimficut ex euangelio commemoras:lüfti falgebûtficut fol in regno pa £fa,lt;so tris fui:Et qd propbeta dicit:Ecce enim caligo 0lt; ;tenebræ opcrict terram fuper getes: jEfa.40 in te uero apparebit domin^:äcmaieftas eius in te uidcbic. Item qd fcriptumclb lh‘gt; uero expectant dominu: exultabut cum uirtute: producent pennas ficutaquilxmimj rentÔdnon laborabSt:ambulabutamp;non efuricnt.Hoc plane pqftime ârueridimediz cis:commcdans eo^ beatitudmc:quf diligütaduentum domini.Sed amp;: iHi quibus diz XfCbetrai;!« cebat apoftolus:Non cito moueamini mente: quafiinftet dies dominndiligebat utiq;

aduentu domim.Ncc eos boc docés doctor getiu ab ilia dilectione frangebat: quay inflamarenc uolebatidf ideo nolebat ut crederet eis:a quib^ audiebant inftare die do minime forte cum tranfiftet temp^:quo eum crediderant efte uentLirü:amp; uenifte non cerneret:etiam cætera fallaciter fibi promitti arbitrantes:amp; de ipfa merccde fideidg Iperarçt. Non ergo ille diligit aduetum domini q euafterit propinquarc: necillegc« alientno propinquarc: fed die poti^qm eöfue prope fine longe fit: finccritatendeu

i

firmitate fpeîtardore cbanfatis expeclauNa fitâtomagts diligic dns: quatomagis ere dic amp;nbsp;prxdicac citi^ effe uétur^:magis cu dtlîgebât q ci‘ ’adnetü lam inbare dicebat: g bi qaos apis eis credere ^abibebanud ipfc apls g boe utiq; nó credebat. Siaßtoncro 13 no eftmfirmitas mea fanclitati tuæjpeto apertdnon grauens exponere : quo dixe/ risneminêpofte tpoÇi tnêfuras colligere:ne forte rVbocmibiindeartqdcria chanta ti tux:0:rfruftra quilibct noftruinftrui expecletab altero.Cum boe ein dixiffcs: deinde InbdidiftiÔ^ aiftitEuâgclium quidé dicit: De die cV bora nemo feit. Ego aut naquis pro impoflibilitateintdlcclus mei dicoineq? rnefem neegannûadnetus ipfi* ’feiri pofte, ka enim boe uidet fonare : tang non poftit fein': quo anno uêturus fit:icd poftit feiri qua bebdomadeannoi^: uel qua deeade:tanqua dici poftitatq; deftniri intra illos uelillos lepte 3nnos:aut intra illos uelillos decê annos.(I^ Gue boe gdc eomprebédipoteftt guxro utrum fie faite poftit dchnirc tempus aductus eius : uteum uenturu eftedieaz inns: intraiftos(uerbigratia)quinquaginta uel eentu annostuelquotlibet feu maioris ii5eri:feu minoris annoig:fcd in quo eo^ nos ignorare.Hoefiiam eóprcbcdifti:mul/ tom eft qd eomprebedere potniftiddipfum eftautquodrego: ut nobis benign^ im^ pertiastadbibés idonea doeumêta:quib^ id potueris indagare.Siaut neep boe te com prebendiftepræfumis:boc fentis qdego.Nouiftima enim efte ifta tempora:mltis rez ’'iim fignis appareiltibus qua: dominum prædixifte legimus:omnes qui ca credimus: cemimus : Sed 0tmille annorum tempus: fi ‘eorum finis effet fxculi finis : poftet uni/ oerfum dicinouiflimum tempus:uel etiam nouiftimus dies : quia feriptum eft: Mille lt;|s,g. anniante oculos tuos:tanquam dies unus:utquiequid per cofdem mille annos gere/ i^tunnomnimo tempore uel nouiffimo die diccretur gendterum enim dico quod in

* bac caufa fæpe dicendum eft : Confideremus ante g multos annos dixerit bcatus loz bannes euangdiftatNouiffima bora eft.Nam fi tune eftemus boeaudito: quando ere derenins tot annos poftca tranfituros: ac non poti^ipfb adbuclobanne in corpore c5 intato dominum fperaremus efte uenturumeNeep enim dixittnouiftimu tempus eft: 2utnouiftim^annus:aut menfisiantdiesifcd nouiftïma bora cft.Etecce ifta bora g lon pefttnee tarnen eft ille mentitus:fed utiep mtelligcndus eft boram pro tempore pogt; iiiiffe.iSXdnonnulli fie accipiunt : ut fex annorum milia conftituant uelut unum diem: cumep in partes uelut boras duodecim partianturtut fie quingctos annos poftremos: bora uideaturbaberc poftrema. In quibus annfs iamlobannes inquiunt loquebaturt quando nouiffimam boram efte dicebat.Sed aliud eft nolle aligd:aliud fufpicari. Cur enim non potius fi fexannorum milia deputanduseft unus dies:non duodecima:fed uicefimaquarta pars eius una bora eft:id eft non quingenti:fed ducenti quinquaginta annicTotus enim dies;totus circuitus folis uenus nuncupatur:non ab oriente ufcp in occidentcm : fed ab oriente ufep in orientem:undetoto die peraclo : id eft uiginti amp;: qnattuor bons: rurfus exone : Ac per boe bora ifta nouiftimaicx quo tempore id locu tus eft Iobanncs:antc ferme feptuagmta annos:ut minimum iam reperitur efte tranO acta: Sinondu uenit termin” fxculi. Huc accedit ga infpefta diligenter ecclefiaftica bi^ ftona:reperiiflobannes apoftolus longe ante fuifte defunct^: g quinœ milia quingen/ tianni: a generis bumani cxordio complcrentur.Nondum cratitacpbora nouiftima: fi fex milium annorum pars dnodecima:id eft quingenti anni : uclutunius boræ fpa.-cium deputatur.Porro fi fecundû fcripturas unum diem mille annos 'efte ponamus : multomagis olim tranfijt tam longe dici bora nouiftima : no dico fi uicefimagrta pars eius : qmfunt anni paulo amplius quadraginta : fed fi duodecima deputetur : quae ilz los annos duplos habet, Vnde conucnientius ille apoftolus creditur boram pofuif/ fe pro tempore:quae bora g longa fit iguoramus : quia non eft noftrum feire tern/ pora quae pater pofuit in fua poteftate:qnamois earn nouiffimam efte nouerim^: mul/ tomagis utiep nos g qui fucrunt ante nos : ex quo efte,uel dici ceepit bora nouiftima.'' ^iliodautcm ideo uidctur uencrationi tuæ comprebendinon pofte temporum men furas:ut definiatur quo anno futurus eft finis : quia fecundum promiflionem domini

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA bremabuntur dies ilh: prorfusnonintclligo.Sicnim fic bremabuntunut bant ex pIiP ribus pauciores : quarro feePm quam uentatem futuri erant plures : nifï brcmarcntiir^ Hebdomadcs emm fanSi Dantclis:non ad primudomim aduentumdicutplunbus ui fumefhfed ad fecudumpotius exiftimaspertinere.ka nc ergo bremabun? ut ucluna in eis bebdomada minus futura üttSe falfa entpropbetia:quæ tanta diligentia ninnc^ ru bebomadaiy definite curauitmt quiddam diceret etiam dimidio bebdomadis inv plendumî’ ’Miror fi per propbetiam ebriftideftruic propbetia Danidis.IDcindc qua/ Ie eft ut putcm' ’ignorane Danielem:uelpotius angelum a quo ifta difcebatibreuiatu rum dominS dies illos : amp;nbsp;errafle ut boc diceret: uel feiffe quidemdcd ci que doccbat fuiftemetitumrQuod fi abfurdu eft : cur non poti’credim^: fed’m id quod brcuiatu^ rus eft dominus dies illos;tot bebdomadas propbetafte Daniclc:fi tame ad fecuduin dominiaduetum: qd?nefcio queadmodum poflit oftcndiille numer' ’refcrc annoixquot; Poftremo multo certi^ fecuriufqjdicic dominiaduentu intra feptuaginta: aututplu’ rimu intra centum annos futuru: fi bebdomades ifte ipfum prænunciant. Anni eni® quadrir|gcntinonaginta: funt in bebdomadib^ feptuaginta.Anatiuitateaut domini bodie computani fanni fermequadrmgcti uiginti.Arefurrecfione aut uel afcenfionc ei^ anni plus minus.cccxc. Acpbocfiex quo natus eft computcif’:(eptuaginta funti^ liqul.Si ex quo paftus eft circiter centu rcmanét:intra quos Danielis omes bebdoinai des:fi de nouifiimo ci‘’aduentu propbetatæ funtimplebunc. Qui ergo dicit intrapt annoserit:tucfalfum dicitfi ultra erit.Sedquia brcuiabun^ pauciores potcruteiTep^ plures.Recïe itaq; didc intra bos crit:qin quantulibet bremene uerum ent. Ipfa nai? breuiatio fi eo modo intelligéda eft ut pauciores fiantiultra eos diem domini ucoii^ non patic: fed magis magifc^ intra eos qnto fuerint pauciores. Nonigirifta breuiatio turbat computatoréqui eo modo definierit:ut dicat intra tot annos dié domini eße uenturu:{èd adiuuat poti^:qin qntomagis ad paucitatc redigenf dics:tantomagi 'gt;c''' intra amp;fultra elfe n5 potent; atq; ideo ueru crit qd’ita definie : ut dicac intra tot annos erifiquâuis neleiae quo anno futuK fit.Proinde tota quxftio eftmtru Danielis bebdob mades:primoaductu dominiimplctx fin t:an fine faeculi propbetauerint: an ad utru' q; pertmeât.Neq; em qui etiam boc faperét defuerüt:dicentes;tcmporcprimi aduc^ tus cbrifti effe cópletas;ée indeufq; ad fine fxculitotidérurfus elfe cóplcdas. Eqoido uideo quia fi prim^ cas non compleuitaduent^: neceffe eft ut fccudus eas compknp qm propbetia illa non poteftefte falfa: quæfi tempore primiaductusimpleta eft: cogit intelligiq?etiam define fieculiimplebitur. Ac p boc incertu eft etiam fi ucrudb neeg negandu quidé:lcd neep præfumedù eftid futuri. Relinquic itaepiutqui uultc^ gere iftam propbetiam credifxculi fine complendam:contcndat quantum poten“ oftendat fi poteft primo aduétu domini non fuifte completam : contra tot expolito’ res diulno^eloquioç^:quibocnó foiü computationc tempo^:ucructiam rebusipiis

Sanier,9, côpletâ fuifte demonftrâtimaxime epibi feriptS eft: Et unget fancl^fancfo^:uelpto/ pter quod in cadépropbetiabebræi codices expreflï^babét: (Dccidei :ebriftusSino ent cias:id eft non ent eius ciuitatisiqrn fic alicnatus eft a iudæis : qui eum pfop£^^Ï faluatorc redemptoreq; fuunon efte crediderüt;quia occidcrcpotuerüt.Necpemin” ne fxculiungédus:autoccidendus eft cbriftus:utifta propbetia Danielis tuncexptij Heturimplcn datquæ nondû credit implcta.Q aût de fignis euangelicis amp;nbsp;propbdi' cis quæ fieri cernim’:propinquQdominiaduétu fperare debeam' ’quis negate die quippe magis magifeç fit proxim'’. Sed quanto intcruallo ^pinquetboc did“ dn Ko.iy. Nó eft ueftru Icire. Vide qn dixit apoftol^iNunc cm propior eftnoftra falus g euere/

didimus:Noxpræceftit:dicsautem appropinquabit: Eccequot anni tranfierut : nee tarnen quod dixit falfum eft:Quantomagis nunc dicendum eft propinquaredomm i.ïCüiwtB,4. aducntü:quando tant^ eft ad finem factus acceftus CApoftolus ccrte: Spiritusjnqun manifefte dicit: quia in nouiftimis temporibus recedent quidam a fide : Nondû erant eadem tempora bxrcticorum fcilicet de talium:quales eodem fermone delcr^ bit: fed iam uenerût: acp bocin nouiftimis temporib^ uidemur etiam pipfos deim

01 -BPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXX ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

fecuh comoncn.kcmfp alibi dices: Hocaut fettoteqai in nouifTimis diebusinftabunt ^*Xitnotl5.j»'. rPl^æ“^’^^^ ^‘^^^^^n codices babêt:periculofa.Deindequalia futura fintexprimens: fcrut em boies inqt feipfos amâtes:3matorcs pecuniæ:elati:fttpbi:blafpbemi:parctib‘’ nóobediétes: ingrati:fcelcfb:irreligiofi:finc affccT:i0e:detr3äores:inc0tinetes:imites: fine benignitate: proditores: procaces:cæcati:uolnptatum amatorcs magis q dei:balt; bentes fpecié pietatismirtutê aut eins abnegantes.Mirum fi tales homines aîiquando defaerunt.Deniq; quia amp;nbsp;tune erant:adiungit ac dicit:Etbos deuita.Ex bis enim funt qui penetrant domos.Non aitiPenetrabunt; tanquam amp;;bic futurum prxnunciansî ficat fupra dixerat: Inftabunttempora penculofa: fed aitzPenetrantdomos:gC captif nasducutmulierculas. Non ait: ducct uel duHuri funt:fed iâ ducut. Neeputädus eft boc loco:^ tpis futuri ucrbis:præfétis tpis uerba pofuifle: qnqmde illos ab eo cui fcriz biteuifanadmonebat.Nee tn fruftra dixit:In nouiflimis dieb’inftabut tpa piculofa:0^ bincea piculofa futura dcmôftr3s:talcs boics futures efteprædixit:nifi qa tâto plurcs crQtimagifcg abundabQt: qntomagis propinquac adfmé.Videm^ergo talesnûcabu

Ndare.Sed quid fi abundatiores crût poft nos:0» ^oinoabundatidimi: qn iamlamqjipfe finis inftabit:quiquädiu aberit ignorât dNouiffimi qumpe dies difti fût: amp;nbsp;in iplis pngt; Jnisapfo^ diebus : cum domini in cælum reces effet afcenfus:quâdo die pentecoftes fletM» mfitpromiffum fpmfanSStÆtquida ftapebat admirâtes cos: qui Imguis qsnó didice fantloquebanc'’: lt;Si.uidä uero irridétes mufto plenos cfle dicebat.i^uo die Petrus loz quens ad illos:qui de bac re uarie mouebanif: Non cm ficutinqtfufpicaminiebrij funt ifticum fitbora dieitertia: 5cd attcnditc qm boe eftqddiclum cft per propbetä:Erit JobeV.x» innomffimis dieb^ dicit dnsiEffunda de fpiritu meo fup oémcarnê.amp;c.Iam tue ergo trantdiesnouiffimi:quatomagis nuneetiâ fi tm dieçiremanfit ufep in finc:quâtum ad bune dié a dominiafccnfióetrafaftum eft:uelaliquid fine minus reftct fiueamplius: 9^ profedonefcimus:quianó cftnoftrum feite tpa quæ pater pofuit in fua poteftatc: turn tn feiam' ’in nouiffimis tcmporib^:in nouiffimis dieb^iin nouiffima bora nos age/-re ficutapti: fed multomagis q fueft poft illos ante nos: dr :müomagis nos: drmagis g vnos q crût poftnos:donec ad illos ueniaifqui erunt: fi diei poteftnomflimoiy nonilli' mi:atq^ ad ipfum oino nouiffimSquê uult intelligi dns ubi dicit:Et refulcitabo cumin Job»«’« nomflimo diciqui q longeabfit comprebcndinö poteft.Signaquæ in euâgelio futuz l'a prædida fûtdicut cômemorat fanclitas tua:fim Lucâ:eadê funt fm Mattbæû ô t fin Maicum.Hi cm très narrât quæ dixerit dns cum interrogate effet a difcipulis fuis:qn futura effentquæ de rempli cuerfione prædixerat: amp;nbsp;qdfignum effet aductus eius Ô^ confâmationis fæculi.Non em difcrepantrebus fi alius aliquid dicitqd alius tacenaut alio modo dicit: magis autem collata inuicé iuuant:ut legen tis intcHeftus regac. Sed de omib* ’difputare nunclongum eft.Interrogantib^ em dns:ea refpôdit quæiam ex iUo tempore fucrât fccutura:fiue de excidio bierufalé:undeorta eft ipfius mterrogaz tiois occafio:fiue de aductu fuo per ecclcfiâ in qua ufeß ad fine uenire no ceffat. In luis tin ueniés agnofci6dum eius quotidie mebra nafcun6dequoaductu ait: Ammodo ïPattB.Kï* uidebitis filai bois uenienté in nubib“’: de quib^nubib” diciu eft per propbetâ: Manz £fa,5* dabo nubib^meis ne pluât fuper câ:fiuc de ipfo fine in quo apparebit uinos iudicatur* amp;nbsp;moruiosXù itaq; figna dicat quæ ad ifta tria pertinêtiid eft ad excidiû illi^ciuitatis: adaduentû eius in corpore fuo quod eft ecclefia: ad aduentu eius in capite ecclefiæ qÆeftipfe: quid eoÇt fignoÇi: ad qdboiy trium referenda fittdihgcnti confideratiôe cemédum eft:nc forte qdpertinet ad euerfioné bicrufalc:ad fine fæculi referendum putem^:Aut ccontrario qd ad fine fæculi pertinet: affirmem‘’ad ciuitatis illius excidiû pertinere:Aut qd pertinet ad eius aductum in corpore fuo quod eft ccclcfia:dicamus pertinere ad eius aductum nouiffima in corpore fuo qdeft caput ecclefiæ:Aut rurfus quod pertinet ad aductum ei' ’nouiffimüip leipfumad cum ptinere affeuerem’adu« tnm qui eft p ecclefiâ.ln quib^omib^ funtquædâ manifefta:quædâ uero fie obfeuramt

D ^''^borofum fit ea dqudtcareiucl temerariû qdiu nointeHigüc de bis aliqd definite» P Quisem nó uideat ad illâ ciuitatc ptinere quod diciu eft: Cum aSt uideritis circudari

ab exefdtu bierufalcttunc fcitotc ^aappropinqbit dcfolatio ci'’f’Itcm gs no indeatad adnentu dninouiflimu ptincre qd diaQeft: Cum uidentisbæcfieri feitote qm propc eft regnu dcidllud autqd diäS eft: Vac prxgnantib’ ârnutriétibus in illis dieb^ïC^z te auté at non fiat fuga ueftrabyeme uel fabbato. Eritenim tue tribulatio magna ^s nó fuit ab initio mundineqgt; fiet:fic eft pofitu fedmMattbæumtôZ fcd’m Marcü:utinz certum fit: utru de excidio illius ciuitatistan de fæculi fincinteHigi debeat.Sic cinboC XlDarcUij. ipfum Icgic apud Maren:Vacauté prægnantibns amp;nbsp;nutrientibus in illis diebus:t)r3te ut byemenó fiât. Ernt cm dies ilk tribulatióis talcs:quales no fueftab initio creating qua condidit de^ ufej nunc:ncq; fient.Et nifi breuiaftet dominé dies illos nó fuiffetbl-' 3CDattl5.x4. ua ois caro:fed,ppter clectos quos elegit breuiabit dies. Nó diftilf lt;^ Mattbxus.Ho*^ XucI.ii. aut Lucas ita pofuitutappateat ad illius ciuitatis excidiS ptinere. Nam ficapud cum legit:Væaut prægnâtibus dquot; nutriétibus in illis dicb^.Erit em preffura magna fußter ram ét : ira populo buic:amp; cadet in ore gladi]:^^ captiui ducenf in ocs gentes:óiibicf^ XDattB.i4» falé catcabi/ a gétibas:donecimplcanc tpa nationu.Vndcaut ad boe uétum eft: tbxus ita fcribit:Cum ergo uidentis abominationé defolatióis:quae difla eftaDawe' Ie propbeta ftantcm in loco fanclo:q legit intelligat: tuncqui in iudæa funtfogiant in montes:(i'quiin tefto nó defccndat tollerealiquid de domo fua : 0^ qui in agro noft^ uerta^ tollere tunica fua.Væaut prægnâtib^amp; nutriétib^ in illis dicb^iórc.Marcus u£ ro itatCum uidentis abominationcm defolationis ftantem ubinon debet: qui Icg^*® telligat:tune qui in iudæa font fugiât in montes:amp;:qui fop tectum ne defcendat in «^ mû: neeintroeat ut tollat quid de domo foa:^ qui in agro erit nó reucrtar retro tollcz re ueftimétum fuü:Væaut prægnâtib‘’amp; nutriétibus in illis dicb‘’:amp; reliqua.Lucas ro utoftederce tune factam faille abominationé defolationis quæ a Daniele prsdic» eft:quando expugnata eft bierufalé: bæc eodé loco dominiuerba córnemoratiC^m aut uidentis circudariab excrcitu bierafalé:tuncfcitotequia appropinquabitdefob/ tio eius.Apparet itaq; tue ibipofitam defolatióis abominationé:de qua duo ilk ^»8^ iiftælocuti font.Denies etiâ iftefimilr fequif: Tune qui in iudæa funt fugiât in mo”/ ’tes.Et pro co qd dixerutilli: Et qui fop teclu:ne defcédat in domû:nec introeat utto‘Z

lat quid de domo:lftc dixit:Etqui in medio ei^ font difccdat:utoftenderec illis nef^*^ apud alios euageliftas pofitf:feftinatione fugæ fuiffe præccptâ:amp;l,p eo qd illi pol^^^ Et q in agro erit nó reucrtar retro tollere ueftimétu faû:aperti^ifte ait:Et g in regioib^ nó intrét in eä:ga dies ultióis bi funt ut implcanc oia quæ fcripta font. Deinde ifte fcquic: ut prorfus manifeftu fit de bac ipfa re oim triu efte bunccuagclq locü:V^ autprægnâtib’ amp;nbsp;nutriétib' ’in illis dieb^: amp;nbsp;cætera: ad boe pertinétia:quæ iamco®® moraui fopen^.Lucafergo patefecit qdefte poftet incertu:nó ad fæculi finêfed pugnationé bierufalé pertinere.ld qddiclu eft de abominatióe defolationis:amp;qlt; ^/‘' clum eft de diciy breuiatióe^pter clcclos:ga amp;fi ca ipfe nó dixit.’dixit taméapcrüƒ caetera debocipfo quo Ô^ ifta ptinere monftrauit. Non em debem’ambigere.: qnadö euerfa eft bierufalé fuifle in illo populo clccïos dci:quicx circucifione credideratiuU^ fuerant crediturieledi ante conftitutionémûdi:proptcr quos breuiarene diesiUi:“* tolerabilia mala fierét.Nam quida conueniéti^ intcllexide mibiuidé6mala ipfa fgoi' fic3ta noie diciy:licut diHi funt dies mali in alijs diumæ feripturæ locis. Neep ein dics ipfi mali font : fed ea quæ fiunt in eis.lpfa ergo dicta font breuiari utdeo donante to/ lerantia min^fentirienc:ac fic quæ magna eftent breiiia fierent.Sed fiueifto modomz tclligêda fit dicru illa breuiatioifiue q? ad paucitatem redigerend: fiuecpcurfo folis®' leriorc breuiarene: non ern défont g 2*1boe exiftimét: ita tcilicet dittos breuioresdiri futuros:ficut fuit longior dies orante lefo nauc:Tamen Lucas euagelifta amp;nbsp;bancdicz rumbreuiationem amp;; abominationcm defolationis:quæ duo ipfe non dixit: fed tbæus Mareufepdixcrunt:ad eucrfionem bierufalem docuit pertinere:alia cum eis«' Wepbiis ^^^^ apertias de bac eadem re:quæ illi pofoeruntobfeurius.Nam lofepbus qui iud3lt; cam fcripfitbiftoriam:talia mala dicitilli populo tuncaccidiflc:utuixcredibilia oideao tur. Ynde non immento dictum eft: talena tribulationcm nee fuifle a creaturxim/

tio nee futuram. Sed amp;nbsp;fi tempore anhcbrifti tail's aut maiot forlitan erft : Intelligenz, dum ertde iHo populo dictum cp ei tail's amplius futura no erft. Si enim anticbrilfum

J. ‘“tprimitusamp;prædpae rcccptun funt;facturus eft tuncidem populus tnbulatione potius q paffur’.Non eft ergo cur putem^ bebdomadas propbetæ Danfelis:uel proz ptei diei^breuiatione fuifle turbatas: ueliUo iam temporenen fuilfe cdpletasded m rine fæculi crtc côpIendas.Nô emm antepaflionem dominnmplcta:funt.C[^d’qui pu tatitireftinime tua fcntctia refellunc quia dixiftûHæcergo abominatio fi iam copleta rocrat: quomodo dominus monet â; dicit : Cum uideritis abominatione defolatidis: a0attß.i4^ A® dictumeft per Damelem propbetam ftanté in loco fancto qui legitintelligatt His uerbis beatitudinis tuxilli merito corrigendi funt:qui dicut cam cum batedns loque f^Jw^ud ante pafTione refurrectionce^ ei^ fuiflc compléta.iSluiaut dicunt: ficutaper tiffinieetia Lucas euangelifta teftac : tue fuiflcfactam qn cuerfa eft bicrufalc; quid cis’ fcfpodeac uidere debet: q in fine fxculi uel circa fine exiftimat bæc futura: quag ipfa defolatiois abominatio ,pptcr obfeuntate dicti no uno modoab bomibus potuerit in ^quot;igfEtquod dictum eft:(S^ui cft in tccto:n5 defcendat tollere aliquid de domo foat ^^^^ci nquot;^ ^quiin agro no reuertac tollere tunica fuam:poteft congruenti^intelligi fpintalitcrt **’* , Sqmtribulatioib' ’omibus eft cauendumequifip deuictus ad carnale mtam de fpiritaz quot;lublimitate defccndat:aut qui profecerat in anteriora fe extendes:deficiendo in poz «cobra refpiciat.lt;îlçE fi in omi tribulatione:quantomagis in itla cauedum prxeipidez “WUquæ tails futura prædiHa eft illi ciuitati: qlis no fuit ab initio neq; fictcEt fi in ifta: quatomagis in ilia quxnouiflima fittura eft orbi terrx: id eft ecclefiae toto orbe diflult; *æ^ Mam â ripfe Lucasmô quidéquâdo a difcipulis fuis de aduétu fuo dns interrogaz tuscltiubibpc Matthaeus commemorauit amp;nbsp;'Nlarcus:fcd alio loco ubipbarifæi quæz tawab illo : quando uenict regnu dei : tale aliquid cum dixiftenarrauit. In illa inquit Xucf,i7.' boraiqm fuerit in tecto amp;'uafa eius in domo:de qui in agro fimilitcr non redeat retro, ^a nSc propter computationc tempore de Danielis bebdomadib* ’agit:quae fi circa tempora primiaductus dnicompléta: no funt:atq: in fine complendæ fut : apoftolos ,bocignorafte uel leide gdé:feddocere ^abibitos finde gs credatï^g fi boe ita é: utiliz ,ternefciStgêtes g, dns docere ,pbibuiteos:quos gentiu ooluitede doctores.Si aut ia tiopleta: fuut:ga ia eftunctus fancluffanclo^iiiam occifus eftebriffusmt nó effet ciuita

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t*^ dus: iam de templo iUo fublatu eft facrificiu:fublata eft unclioimcrito apoftolis de

1 “'’^quaerétibus refponfum eftiNon eft ueftrufeire tempora quæ pater in fua potez 1 p^tepofuitiquonia tempora quxper Danielis propbetia fcire potcrätmon ad fin'em ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;« loculide quoquæfierât pertinebant.Signa uero de cxlo St terra: nûquid maiora nos

wdimus : g qui fuerut ante noscNonnefi getiumIcgac biftoria:tanta mira rcpcriunc extitinedecælo terragoutaligna etiâ non credanefSed ut multa omittam:quxpro/ æqudongu eft: Duos foies quado nos uidim’: quos uifos litteris mandaucrût: g tune werâtanteg dns ucniffct in carncc Q_nädo nos uidim’ foie fie obleuratu quéadmodu oplcuratus eft eu lumé mûdi penderet in lignotmli forte delectus folis amp;nbsp;lunæ : q nos t^ofuerunt computatores fideru annotate arg; prædicare:inter cæleftia prodigia nu-* t’terabim^c Quia luna fæpius in lira plcnitudinc:folcm uero ranns: fed tn uidim’in liz •le lunæ feetm eoÇicomputû defeciffc.Non erat talis folis iHe defeâus qn crucifix’ ’ eft cbriftus:ôlt; ;ideo uerc mirabilis erat cV prodigiofus.Pafcba quippe fuerat iudæo^t qdf fionifi in plenitudine lunæcélébrait. Scd’maftrologoÇiaut numéros certu eft lolem quâdo luna plena eft nô poffe deficerc: fed quâdo finis eft lunrtnô quidem fempert ledaliter nûg cû fm illos numéros deficit. dLuid ergo talc unquâ quifg meninitappa^ ruide decxlo cxquo dns lUa prædixit quale apparuit qn paffus elf: (Quare fieappare bûtetiâ taliaffi nô fpiritaliter poti” intelligcda fûtd Tuneapparebut:qn finis fie appro f pinquabit ut debeât apparere.Bellis aût per diuerfa interualla temporG Ôt locooi : qn non terra contrita cita Nam ut nimis antiqua præteream:fubimpcratore Galicno:cu romanas ^mneias barbaries ubpquag: puaderettg multos fratres noftros g tune erât m carne: putam^ propinquu fine credere potuiffe:quôniâ longe poftafcenfioné doz

1

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXX

mini Factum efttac per hocetiam iftaqualia futura fintteum fucrit oino finis proximus i2;noramus:'fi tarnen bare non ita prædifta funtiut in eeclefia potins intelligidebeant. 0)ua ;qttippegentes funttà ' duo regnatnnû fcdicet ebrifti: amp;nbsp;alteru diaboli:dequibus XDarcLu» dici potuit:Exurget gens fupcr gentec2lt; regnum fuper regnûiqtî non définit fieri:olt; ZPattBfU quo diSu eft: Agite pocnitentia: amaropinquabit em régna erlöse. QÆ uidequando dictum eft: bei ex illo quotanni tranfierut : 0^ tn uenftime dicta eft. Nouiffimis em d^ bus dns per uirginé uenit:Nee dicere^ iftabora nouiffima: nifi regno appropinquate eæloçe: per qua totam boram Fiantquæ dns propinquäte fuo regno futura prxai^f* ^ctl.u Sed bre bora quäto fpacio protedar : fi apo(tons; dictum eft: Non eft ueftrQ fcirc:qw tomagis quikbetbomo qralir ego fummodSfuum debetagnofcere: ne plus fapbt9 oportet faperefSedcofiteri nos inquis:pcena noftra cópcllit:adeflc iam fine dumi® 3tiicI.ii. plcc quod praenuneiatueft: Arefcentib^bominib ‘’præ timore ôCexpectatiôe qux li’^ perueniétumuerfo orbi. Nullâ inemis patriatnullu locumnoftris temporib^ nó afflg* auc ti'ibuïariccrtu eft : ficut dictu eft: Præ timoré amp;' expeftatióequælupcrueniétu®' nerfo orbuSi ergo ifta mala quæ nuncpatitur genus bumanum:certa funt indicia à® y .Xbcirar.f. dominum eife uenturum:qutd eftqd ait apoftolus:Cû dixerintpax cV fecuritas lt;nbsp;Ca

em dixiftet euangcliu:Arefcentib^ beminib^præ timoré ärexpectatióeicótinuo fol’' iunxit:Nam uirtutes cæloçi mouebunc:órtune uidebutnkü bominis uementéinna' been poteftate magna tV maieftate.Videam^ itaq; ne forte melius intelligatur: nóca modoimplerfiqux prxdicta funt illis uerbisdcd tune poti^ eile ucntura qn fic entöl' bulatio urtiuerfo orbi : ut ad eedefiâ ptineat quæuniuerfo orbe tribulabit:nôadcù5 qui tribulabunt eam.lpfi em difturi funt:Pax S Cfecur{ras:ut repentinus illis fupcrac' niat interitusiSCcos aduentus dnificut far in nocte comprebcdat:qn econtrario ^“^ début Ô^ exu!tabût:quidthgut maniteftationemdomini.Nuncaût ifta malaquxwn3 fuma óCextrema credunf:utræcp gentiiV utriq; rcgno:ôCxpiieikeetSe diabokuidcm’ efte communia.Parirerquippe bis amp;nbsp;boni afdigimur amp;nbsp;malcnec eft qui dicat: p3X^ fecuritas ubicG(^contingunt:uelmetuic ne contingant. Inter qua? tamémab adbuc ufq;quaq? frequetanc luxuriofa côuiuia: fcruet ebriofitas: auaricia grafTaf: perftrep“^ lafc(ui:cantus:organa:tibiæ:lyræ:citbaræ:tefterx:multa ét uaria genera fdnoi^atq ’j^ dorü.Hoceme eft arefcere pree timorc:an poti’ madefcere præ libidine fSedbxt tenebraÇi abundantly babebüt: amp;nbsp;exercebût cum dixerint:pax âr fecuritas.dluidip* filij ktcis amp;nbsp;filij dici;qui no fût in tenebris:ut eos tang fur dies iHc cóprebcndatcNónc adbuc utunc hoc mudo tang no utetes f Quia iVfi ante multos annos aplbiytemp^ dicta eft:pia tn folktudinecogitât qd dictu eft:Temp' ’breue eft.Nóne a maximap^' te eoi^ nouellac: ædificad’:emitur:poftïdec: gerunc adbuc bonores : ducunc uxorcs: de bis loqaor qui expectantes dnm fuû:qn ueniat a nuptijs: nó feabftmet a carnalib’ naptiis:fedobedientiftimacbaritate audiutaplm prxcipiêtem quemadmodu uiucfC debeât uxores cu uiris: oiri cu uxoriby: filijc3 parcnbyiparctes cu filijs:feruicuMcwi' nisidm cum fermseNone bi omes in bis oib^ utunc boe mudotArant:nauigót:cópq rant:generant:militant:adminiftrant:Puto q? non eruntfic quando crunt qua: in eu^ gelio prxdicta fut figna in fole ÓCluna be ftellisidrin terris præfluræ gentiu præ eófufii one fonitymaris â^ nuctuû:arefcêtibus bominibus præ timoré âr expcctatioequæfup uenient uniuerfo orbi: nam uirtutes cælorû mouebûtur.Hæcquippein ecclefia nic'X Iius exiftimointelligi : ne dominus lefus appropinquate fecundo aduentu fuo ea pW magno prædixifte uidcatur quæbuic mundo: «^ ante primû eius aduentu confueuc^ rant euenirc:ôifirrideamur ab eis qui bæc quæ uelutnouiftima amp;:omniû maxima bor' rcfcimus: Piura in biftoria gentium:0Cmulta maiora Icgerunt.EccIcfia eft cm folamp;ta lt;iu«f.tf. na 0C ftellæ:cui dictu eft: Speciofa ficutluna:electa ficutfol.Ab bacadorac jofepbne^

fter in bocmudo uelut in egypto exbumillimo fublimatus. Nam iliumlofepbmatei certe adorare no potuit:quæ ante defunfta eft g Iacob ueniffetad filium: ut illmsfoin nij propbetici ucnias adimplendaebnfto domino feruaretur. Quando cm folobfcu' tabii : i^ 'luna nó dabit lumen fuû élftellæ cadet de cælo ÔCuirtutes cæloçi cemmouez

bontur: Gear ah bis duobus euangelidfsbklocus commémora t^efti ccdefia nonap^ parcbiumpijs tunc peifccutonb* ’ultra modu feuiétibus: amp;; remoto timoré tang arrix acte mSdifœlicitate dicétibus: Pax Ô^ fecuritas: tunc ftellx cadet de cælo éluirtutes tæloçi commouebune:quoniâ multi qui gratia fulgcrc uidebanr perfequctibus cc z ”^N j^ ^^quot;^^^^^^ quidam fideles firmiUimiturbabuntur. Idemaut fcd’m Mattbæum Ö^Marcumtpoft tribulationé dierum illorum dicit boe futuruînon quia tranfaefa to/ ta dla pcrfecutioneaccidetilfaifed quia prxeedet tribulatiomt lequat quorudam de/ lectio: t'l quia per omnes dies illosita fict : proptcrea poft tribulationem dierum illo/ rum:fcd tarnen in eifdem dicb^ fiet. Qd’ ergo diedû eft fedm Lucam:Et in terris præb iacT.zt» wræ gehtium:gêtcs uoluit intclligi non pertinctes ad feme Abrax^n quo benedicen/ far omnes getesded getesquxad Gniftram ftabuttquando congregabunc ante iudiz cenmiuorum èimortuoru omnes getes. Vtraq ?pars emm crit in omnib^gctib’’:una guæpræmat: altera qux præmac»Vna quae dicat: Pax él fecuritas ; altera in g fol ob/ lcarec':élnó det luna lumefuumiSc de qua cadent ftella::amp; in g uirtutes cxlo9 : mouo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''

y 3ntiir:g^ tunc uidebut filiumbominis ucnictem in nubc cum poteftatc magna dr ma/ leftate.i^uod uideo duob^modis accipipofte:Siuein eccleua tanqua in nube uemc/ tetn:(îcutetiamnûcucnire no ceffat:fccfm id quod ait:Ammodo uidcbitis filiQbomi xpattß.iÄ* ais fedctemadextris uirtutis:âr ueniétem in nubib’’cæli:Sed ideo tûc cumpoteftate aiagna él maieftate:quia maior potcftas él maieftas illius apparebit fanctis:quib^ ma/ gnam mrtutcm d3bit:ne tanta perfecutióeïmneant : Siue in corpore fuo in quo fédet addcxtrampatns:ïn quo etiam mortaus eftidrrefurrexit: drafcendit in cxlum:fccPm A^fcriptumeftin alt;Æib^apoftolorû:Hisdi8:isnubesfufcepiteum ôlt;^fublat^eftabeis. artl.t». ptgaia illic etiam diclum eft ab angelis: 5ic ueniet quomodo eu uidctis euntem in ex Iwnimcrito credédus cft : non folum in eodem corpore:uerüetiam in nube uentur^t quoniam fic ueniet fiait abi]t:Slnubes eum fufccpit abeuntc. Sed borüm duo^i quid bic poti’ legendS fitiudicare difficile eft:Promptiorgdêfenfus eft:utgfc^ cu audierit wdlegerit:Ettuneuidebuttiliu bominis ueniétem in nube cupoteftate magna amp;nbsp;ma/ ieftateipfum prorfus accipiat ci^aduentü:nö per ccclefiâ:fcdper feipfûtquâdo uétu/ rus eftad uiuos él mortuos iudicandos. Sed quoniam fcripturx ferutandæ funt: nee tarüfuperficie debem^effe content!: qua:ad exercitationê noftram ita modificatæ font : utaltius fc penctrari uclintïdiligêter funtinfpicienda fequétia. Cum enim dixiP fonEttuc uidebut filiu bominis uenietem in nube cum poteftatc magna örmaieftatc: Jtuefim adiunxit atg; ait: His autem fieri incipiétib^; refpicitc amp;i Icuate capita ucftra:quoniam sappropinquat redemptio ucftra ♦ Et dixit illis fimilitudiné:Videte ficulneam êl omes arbores:cu producûtiam ex fc frucluifcitis quoniam prope eft xftas:Jta éluos cum ui dentis bxc fieri fcitote quoniam prope eft regnum dei.Cum ergo dicit:Cum uideri/ tis bxc fieri: quxintclligerc poterim’: nift ea quæ fupra commemorata fûtdn bis eft aütehamqcï ait:Et tune uidebut filium bominis ueniétem in nubc cum poteftate ma gna amp;'maicflatc.Proindc etiâ boe cS uifum fuerit:nó iam crit rcgnu dciifedent pro/

2 pc.Hunc ordinem uidemus él duos alios euangeliftas tenerc. Apud Marcum enim eum diffumedettEt uirtutes qua: funt in exits mouebuné’:Ettunc(inqait) uidebut fix Warciaj-Immboininis ueniétem in nubib^cum uirtutc multa élgloria,Demde fubiungit : qcE Lucas non dixit : Et tune mittet angelos fuos él congrcgabit clccfos fuos a quattuor uentis:a fümo terras ufq; ad fummucxli. Tue qÆille denen Ôé de algs arborib*’:ifte de fola fieu ponés. A fieu aût difcite inquit parabolam:camlam ramus ei* ’tener fuerit: «Si tiatafuerint foUatcognofectis quia in proximo fit æftas: fic amp;nbsp;uos cû uidentis bxc fieri fcitote q? in proximo fit in oftqs . lt;Quid eft : cum uideritis bxe fieri ; nifi ca quæ fupra dixitcln gb” eft etiam illud qd ait:Et tune uidebut filiu bominis ueniétem in nubib^ cu umte ml’ta Ôé glori?:Ectûcmittet angelos fuos:óécógregabit clccfos fuos. Non itaq; tüceritfinis:fed tue ent in proximo.An dicédu eft:nô omia quæ fupra commémora/ ta riint efle intclligéda:ubi ait: Cum uideritis bæcficri:fed aliqua corû : boc uiddicct fxcepto quad dirtam eft:Ettdneuidebut filium bominis ueniétem:ârc élpfc quippc

SANCTI AVQVSTINI EPISTOLA 'LXXX

fjmseritnon tune proximuus ent. Sed Mattbaras apcruit:nullis cxccptóï^^^ picndumiqdpoßtu eft : Cumuidentis bæcfien.Nam Ô^apud ipfum cum did« dl/ XPattl5.x4 » ft uirtûtes cxlorum mouebutur:amp;rtue apparebit (inqujt) fignu filijbomimstn cX/

amp; tune plangetomnes tribus terrae: Ô^ uîdebut filium bominisueniétem in nubiP^ caeli in uirtute multa 0^ maieftate: tv mittet angelos fuoscum tuba amp;nbsp;uoce mago^', xongregabut clcdos eius a quattuor ucntis:afummis caelorum ufeg ad t«r®^^t^^ ,rum.Ab arbore autem fici difcite parabolam:lt;Cum iam ramus eius tencr fucrit’’^ ha nata:fcitis qmaprope eftæftasdta â^ uos cum uidcntis bæc omia:fatoteqßi^P^j _.. nbsp;nbsp;pe eft in lanuis. Tune ergo feimus propc effe cum uiderimus: non aliquaeorum**

bæc omnia : in qi|bus hoc eft q? uidebttur films bominis ucniens : Armittetang®” fuos : «if de quattuor mundi oartibus : id eft de toto orbe terrarum congregabitö, .dos fuos:qdtota bora nouiluma facitiuenies in fuis membris faquam in nubibns:*’ ^in tota ipfa ccclefia quod eft corpus ei’: tanquam in nube magna frudificâte atep^^ ïDartK.j. feente in uniuerfo mudo:ex quo ceepit prædicare amp;nbsp;diccre: Agite peenitentiatn'^P . propinquauit enim regnum cælorû : Ita utfortaffe omnia quae ab bis tribus cuang^, liftis dida funtde eius aduentu:diligentius inter fe collata atq; difeuftannueniantuf ? boe pertincre: qd’quotidie ucnitin corpore fuo:qdeft ccclefia. De quo aduentu 1‘’ ■ipattR.iff, dixit:Ammodo uidebitis filium bominis fedentcm adcxtris uirtutis:iV uement^^'.

nubibus caeli:exceptis bis locis:ubiab eo illeaduentus ultim^in feipfo quandotn^ nos iudicaturus amp;nbsp;mortuos:ita promittitur ut propinquare dicac.Etqd ’ in ultimo*^ monis fedm Mattbæum ipfeomnino aduentus cuidenter exprimitur:cuius fup0j*'’ ... nbsp;nbsp;quibufdam fignis propinquitas intelligenda monftratur: Ad boe quippeapuß

ÏPanB.xf. tnæum fcrinoipfe concluditur:Cum autem uenerit filius bominis(inquit) in maid*^ te fua: amp;nbsp;oinnesangeli cu eo:tuc fcdebit fuper federn maieftatis fuæ : tunecongr^S^ butur ante eu omnes gentes:0^cætera ufe^ ad illud:ubiait: Étibut bi in fuppliciü^ nunuftiaut in uitamætcmam.Hoc enim null^ambigit de cbnftiaduentu noui^*®^’’ amp;nbsp;de fine fxculi prædidum fuiffe. Nam Ótillas quince Ô^ gnep uirgines:non dcfuef“!?*' qui non contemptibili difputationedocere uolucrint:ad bunc ei^aduentum qui'’^^ fit per ecclefiam pcrtinere.Sed bæc nó funttemere polliccndainealiquid occanatif ualide contradicat:præfertim quia in tailbus diuinorum eloquiorum obfcuritatibu5' quib^noftras intelligcntias dco placuit exercere : non folum aims alio mouct ao^'^ eorum qui fcripturas fandasinonimprobabiliter tradant: fed etiam quilibet umiS“quot; rum:aliquando minus;aliquando meli’intelligit, Nefcio tamê utrumintucri aHq“*“ certius in bac quæftione poflemus(fi ulla ratione feu facilitate poffemus^g illudguod^ in epiftola priore iam pofui:quâdoeuangelio mudus uniuerfus impleac. Quod coii# ‘putat uencrabilitas tua:iam boe peripfos apoftolos fadum : non ita ede certis doC^ mentis probaui.Suntenim apudnos: boe eft in Africa: barbaræ innumerabilesgef' tes:in quibus nondum elfe prædicatum euangelium:ex bis qui ducStur inde captiitf èi romanorum fcruitijs iam mifcent : quotidie nobis addifcere in promptu eft. V^'^^ tarnen annifuntiex quo quidam eorum rariflimiatcp pauciflïmi:quipacati romanist nibus adbxrentiita utbabeant reges fuos : fed fuper cos præfedi a romanoconft' tuantur imperio: âf illiipfi eorum præfedi cbriftiani effe cceperunt. Inferiores autelt qui fub nulla fût poteftate romana: prorfus nee religione cbriftiana in fuorum aliquM bus detinentur:ncqjullo modo rede dicipoteft iftos ad promiftionemdei non petö^ nere.Non enim romanos:fed omnes gentes dominus fernini Abraæ:mediaquotum ratione promifit:Exqua promiflionc iam fadum eft; ut nonnullæ gentes qua: non tö nentur ditione romana : reciperent euangelium ófadiügercnc ecclefiæ:quæ frucbW cat (ifcrefcit in uniuerfo mûdo.Adbuc enim babet quo crefcat donee fiat: qd deebn' 1^5,71. fto in Salomonis figura propbctatum eft:Dominabitur a man ufq; ad mare : óraW mine ufqjad termines orbis terræ. A flumine fcilicetubibaptiçat^ eftiquia indecocpit euangelium prædicari. A mari autem ufeg ad mare totus eft orbis cum omnib’gcni tibus:quoniam mari oceano cingitur uniuerfus. Quomodo autem implebitnr dl'

EPISTOLA

ter iHapropbetia^Omncs gentcsquotquot fecifti ueniéfafadorabut cbramtcdnéï’-^g.g, Non enim de loos fuis migrando ucnient;(cd in loos fuis oedendo.De credentibus nbsp;nbsp;* quippe dominas dixit : Nemo poteftuenire ad me: nifi datum fuerit ei a patrc meo. Joß.tf, Jfropbeta autern diot:Etadorabût eum unufqmfcp de loco fuo omnes infulæ gcntiu. Sinnes infulæ dixit:tang diceret etiamoés infulæ: bineoftendens g nulla pars rclmz quat orbis terrarum:ubino fit ecdcfia quando nulla relinquit infularu: quaru nonul/ læetiamin oceano futconfhtutæ: Ó^quafdamearumcuangelium lam fufcepiffe di-* dxim*’: atcp ita 0^in infulis fingulisgbufcp implci:qd’diclQeh: Dominabic a mari uf(5 admarezquo unaquæq; infula ongitur:ficutin uniucrfo orbe terrarum:qux tang omz nmmqiiodammodo maxima elt infula : quia 0^ipfam ongit occanus : ad cuius litora wocadentalibus partib^ ecclefiam perueniffe iam nouimus: g^quocug; litorurn eius nondû peruenit:peruétura eft utiq? fruflificadoatq; crefccdo.Si ergo ga ,ppbetia ue/ titatis mentiri no pot: neceffe eft utocs getes quotquot fecit de^adorct cû. (^uomo Ko.io adorabût eu nifi innocent eûdCQuô aut inuocabut in que nö credidcfttAutquo crez det ei quem non audierût d Quornodo autaudient fine prædicanted Aut quomodo prædicabût nifi mittanc d Mittit enim angelos fuoslt;V congrcgatclcftos fuos a quat^ tnoruentisiideftab uniuerfo orbe terrarum.In quib‘ ’ergo gentibusnondum eftee^ y™a:o£ortet ut fit:non utomnes g ibifuerint credant.Ómnes enim genres promifi tewbnó omnes bominesomniS gentiü: Non enim omniüeft fides. (Credit itaq; om/ ^*s gens in omnib‘ ’g cleSi fût ante conftitutionem mûdi: in cætcris non credit amp;'ere/ dentes odm O^uomodo enim 6^ illudimplebitur: Eritis odio omnibusgentibns pro/ W3nl5,i4. p pternomëmeü:nifi in oib^gentib’ fint:amp; ; g oderint: amp;quos odenntt Quo pafto igic aoaplis eft praedicatio ifta copletajqn adbuc ulep fût getesiqd certiflimu ênobis in g/ biis môcQ:pit â;ingb’nondû ccepitimplerirNô itatp fic diaû eftaplîs: Eritis mibite ac^a» des in bicrufale Öl 'in tota iudæa dr famaria dfufcp in extremû tcrræ: tangipfi foil qui/ bus tûcloqucbac tmmun^ fuerint implctttn: fed ficut cis foil's uidec dixilfe qddixit: bece ego uobifeû fum ufq; in confûmationem fæculi: qd tarnen eû uniucrfæ ecdcfia: XPattB.iS. promififfoquæ alijs menentibus alqs nafcétib^bic ufq: in fæculi confûmationê futuz ?®^9S 00 intelligat : ficut eis 6lt; :illud ait quod ad eosomnino non pernnetidrtarnen «ediâû cft: tang ad folos enâ pertincret:Cü uideritis bæc oia: fcitote ga prope eft in ianuisitAdquos enim boe pertinetinifi ad eos qui in carne tûc crût cû omnia comple bûturf (ÎXuetomagis illud qd ex magna parte per eos agendû fuit:guis d pofteris eoz rû eadéaftio feruarcc c (Q.daût dixit apfsiNûgd nô audierût:In omnétcrrâ exqt ion' ’JKo.io. eoçi:ôlt; ;in fines orbis terræ uerba eoçt: guis locut' ’fit præteriti tpis uerbis: famé qd fuz turûfuerat dixit:non qd iam factum atep completû : ficut ipfe propbeta quo ufus eft

J. £’Oon aitlln omncmterram cxiturus:fed exijtinquit fonus corum:quod utiep no/ du radumeratjil^ale eft etiam illud :Foderuntmanus mcas 01 pedes meos:qdtarn 1^5.ii» longe pofteaadû nouim^.Sed ne iftas tm^pbeticas locutiones no drapoftolicas fu/ ille credamusmonncidem apoftolus ait: (j^uæ eft ecclefia dei uiui columna dr firma/ i.rtmotB.j» n^ntû ucritatiS'''Et fine dubio magnû eft pietatis facramentum:quodmamfeftatum

«um carnc:iuftifîcatum eft in fpiritu:apparuitangelis:prædicatû eft in gentibus:crc/ ditmn eft in müde: alfumpturn eft in gloria. Nempe manifeftum eft boc quod in ex/ tremo pofuit: etiam nunc nondum enc completum î quantomagis tunc quando ifta dicebantur. Ecclefia quippe tunc affumetur in gloria quando dicetur : Venite bene/ WattI5.i$ didi patris meipercipite regnum:0^ tarnen tanquä factum fuiftet : dictum eft cpcerto iciebatur futurum.Multo minus mirandum eftqd etiam uerbis prxfentis tempo/ ns ulus eft in eo cp ilium identidem dixiffe memorafti: propter fpem quærepofita eft nobis quam ante audiftis in uerbo ueritatis cuangeli] : quodaduenit in uos : ficut dr »nomnimundo eft fructificans d'crefcens :'quamuis cuangelium nondum tenebat nniuerfum : fed fructificare illud in uniuerfo mundo dixit fit crefccre: ut ita fignifica/ rctiquoufcp fuiftet fructificando dr crefcendo uenturum. Si ergo latet quando cccle/ «a huelificante atq; crefeenteuniuerfus omninoa mari ufq; ad marc orbis implebic;

r 2.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA . LXXXI *

- nbsp;nbsp;procu!dubio latetq«ando finis ent:ante5ppe non erit,Vtautem tibi tang fan3o bo A

mini dei: amp;nbsp;finceriffimo fratriapenam de bac quæftione quod fentiam: error qoidcn* in utroqjuitand*’eft:quant« ab bomine uitari poteihiiue citius fine tardius g fotam^ efttdomin^acturus efle credatur.Sedmibi quifquam non uidetur errate eu align*“ nefcire fe fcit: fed cum fe putat feire quod nefeit. Remoueamus itacp de medio fet**? 3ltt£r»ix» ills malu: qui dices in corde fuo:Moram facit dominé *me^uenire: dominât confcrW®s fuisîamp;ebriofis conuiuando mifcetur: Ifte quippe proculdubio domini fui odit adiicj*| tum.(ïiuo feruomalo remoto;conftituam^anteoculos très feruos familiam dom*®^ cam diligenter fobriecß tracîantcs:aducntu domini fui fitienter defiderantes: uigib**^; ter expeefantes: fidchter amantes: Siunus eorum citius:alter tardius dominumP**^ tat effe uenturum:tertius ucro fuam de bac rcignoratiam confitetur: quâquMomnf^ confonent euangelio;qnia omnes diligûtmanifeftationem domini: amp;; earn defider^* ter amp;nbsp;uigilanter cxpcftant:uideamus tarnen quis amphus confonet.Vous dicitmig''^ mus Ôdoremus:quia citius uenturus eft domin’.Alter dicit:uigdemusôlt;foremusq*quot;^ breuis öl ’incerta ell ifta uita: guis tardius uentnrns fit domin’.Tertius dicit: uigiln® Ôforem’ga lt;5k;breuis Ô^ incerta eflifta uita;ék:nefcim’temp’quâdo uenturus dldiP-WarcUij» Euâgeliu dicit: Vidcte:uigilate amp;nbsp;orate : nefeitis ern qn temp^ fit: lt;E)bfecro te gd alwd dicere audimus bûctertium g qddicere audimus euangeliumClt;J)mncsquidem p*^ defidcrio regni dci boc uolunt effe uerum quod putat primus: fed bocfecundusnf^ gat : tertius ucro non negataliquid borum ; fed ignorare fe fatee quis uerum dicari** torum.Proinde fiboefadum fueritquod prædixefat primustgaudebant cumiH^^^ cundus amp;;tertius.®mnes enim manifeftationem domini diligunt.ExuItabutitaq;^'' tins ueniffe quod diligunt.Siautem factum non fuerit:ôrapparere cceperit boc po® effe uerumquod dicebat fecudus: metuendum eft ne inter ipfas moras perturbe***^' qui crediderant quod dixcrat primus:^ incipiant dominiaduentum non tardump** tare fednullum:qoi uidesquantus fit interitus animarum.il^uod fi tantæfiddfoc*®* ut fe ad fecudiprædicia conuertant:0 ^ dominum ctiam tardantem fidcliter amp;nbsp;patient ter expedient: abundant tarnen opprobria dVinfultationes atcp irrifiones mimiem** multos infirmos a cbriftiana fideaucrtcntium:dicendo tam fallaciter eis regnumd*/ promiffumig fallaciter dicebatur cito effe uenturum.QiU autem creduntquod fee® dus dicit : tardius dominum effe ucnturum: fi falfum fuerit inuentum citius domm** ueniente: nullo modo quiei crediderant turbabut in fide: fed inopinato gaudiopd^ ffuentur. ffhiapropter qui dicit dominum citius effe ucnturu:optabilius loquitume“ periculofefallitur.Vtinam ergo fit uerum; quia ent moleftumfi non erit uerum- *ß.*'* autem dicit dominum tardi’ effe uenturumiSc tarnen credit:fperat;amateiusaduem tumiprofeclo de celeritate eius:ctiam fi fallitur:fœlicitcr fallitur.Kabebit enim maw* rem patientiam fiboc ita erit: maiorem lætitiam fi non erit: Ac per boc ab eis qui dij ligunt manifeftationem domini ille auditur fuauius:ifte creditur tutius.CQui aötquid borum fit uerum ignorare fe confitetur aliud optatiboc tolerat:in nullo eorum errat* quia nibil eorumaut affirmât aut negat. ®bfccro te ut me talem non fpernas : quiaamp; ego te diligo id affirmâtem quod ueru effe defidero:^ tanto magis nolo fallaris: qua/ tomagis amo quod polliceris:amp;quantomagis uideo pcriculofu fi falleris.Da uenia^i fi onerofus fui fanefis fenfibus tms.Öiuanto enimrarius prouenititanto me tecumla' tern per litteras loqui diutius delecfauit.

iC'Sancli Auguftini ad Eudoxiû abbatem Infulæ Caprariae: êCqui cum eo fut fratresi exbortantis ut memores fui amp;rfratrum fuorum fint in orationibus: Atep ut officia ef/ defiaftica ita fubeant:ut neep auida elationeaffecfaffemecp blandiente defidia refpuri rc uidcantur:3dmonentis.Hp)a.LXXX l.

®mino dilccto amp;nbsp;exoptatiffimo fratri â^ comprefbytero Eudoxio Ôiqui teeub untfratribus:Auguftin’ A 'qui mecum fötfratres:in domino falutem.Quan'' do quietem ueftram cogitamus quam babetis in cbrifto:etia nos guis in labo' ribus narijs afperifcp uerfemunin ueftra cbaritatc requiefeim’:Vnu enim corpus fub

«no capite fum*:ut Ä^ nos in nobis negociofi:^ nos in nobisodofi fimus: djui'a fi patii fnCoil.it« unummembrS: compatiutur omnia membra . Admonemus ergo drpetimus amp;nbsp;;ob/ fecram^ per cbridiakidimam bnmilitatem dr mifericordiflimam celfitudinemmtnoz Hri mcmores fitis in fancis orationibus:quasuos uigilantiores Imagis fobrias babe/ recredim”, Noftras'enim faepe fautiat amp;nbsp;débilitât caligo Sr tumult^ fecnlaritim afliogt; numtquas (!Vftnoftras non babcm^:eorum tarnen qui nos angariant mille palTus: STin xPattB.f. bemur ire cum eis alia duo:caute nobis ingeruntur:utuix rclpirare poiTim’:Credcn/ tes tarnen q gt;illc in cuius confpeftu intrat gemit^ compeditorum : perfeuerantes nos in co miniftenoun quo dignatus eft collocate cum promifla mercedeiadiuuatib^ ora/ tionib^ ueftris ab omnianguftia libcrabit. V os autem fratres cxbortamur in domino ntpropofitu ueftrum cuftodiatis:0rufq? in finem perfeueretis. At ft qua opera ueftra i?»lt;M*vo« water ecdefia deftderabitmec elatione auida fufcipiatismec blandiente defidia refpu ^“^ ^*^*^^ atisifed miti corde obtemperetis deo:cum manfuetudine portantes cum qui uos re/ git: qui dingit mites in iudicio : qui docet manfuetos uias fuas.Nec ueftrum ociu ne/ ceffitatib’ ecdefiæ præponatis:Cui parturient! fi nulli boni mtniftrare ucllct: quomo/ do nafceremini non inueniretis.Sicut aut inter ignem draquam teneda eft uia: ut ncc exuratur bomo nee demergac : lie inter apicem fuperbiæ dr uoraginem defidiæiter noftrum temperate debem^ificut feriptû eft:Non déclinantes netp ad dextramneep -yb:óaer.4« ad finiftram.auntenim qui dumnimis timentne quafi in dextcram rapti cxtollatur: w 1finiftram lapfi demerguntur.Et funtrurfus qui du nimis feauferût a ftniftraine tor/ pda uacationis mollicie forbeantur : ex altera parte laclantiæ faftu corrupt! atqj con/ lumpti in fauillâ fumuqj uanefcut.Sic ergo dilcctiffimi diligite ociGrut uos ab oini terz tæna deleftatioe refrenetistöTmcmincritis nullu locu efle:ubino poffit laqueos tedez ^cqui timet ne reuelem^ad deum:drinimicum omnium bonoÇi cuius captiuifuimus ludicemustnuHamcß nobis eße perfeclam requiem cogitcmus:donec tranfeat iniqui* ^ias:amp;in indicium iufticia conuertac. Item cum aliquid ftrenue atq? alacriter agitis dr *wpigreoperamini:fiue in orationib’ : flue in iciunqsifiuc in elcmofynismel tribuetes aliquid indigentib'’ înel douantes imiitias:fient ÔTdeus in cbrifto donauit nobis : fiue cdomantes perniciofas confuetudines caftigantcfcp corpus: dr feruituti fubficientes: Hue fufferetcs tribulationem:d:ante omnia uofipfos inuicem in diledione: Quid em fuferet q fratrem non fuffert ; 'Siue profpicientes aftutiam atq; in fidias temptatoris: Siifcuto fideiiacula ei^ ignita repellentes amp;i extinguentes : fiue cantantes fir pfallentes in cordibus ueftris dominotucl uocibus a corde non diffonis:omniain gloriam dci fa/ ote:quioperaturomnia in omnibus. Ita feruente fpiritu ut in domino laudetur am/ Waueftra: Ipfa eft enimactio reSi itineris:quaeoculos femper habet ad dominu:quo/ wodo ipfe euellet de laqueo pedes. Talis actio nec frangitur negocio:nec frigida eft ucio:necturbulenta:nccmarcida eft:necaudax:nec fugax:nec præceps:ncc lacens. iXorfuj. Use agite drdeus pacis erit uobifcum.Nec importunû me exiftimet cbaritas ueftra: 93 uobis uel per epiftolam loqui uolui.Non em hoc uos monui qcfuos no arbitror fa/ ^^re:fed credidi me non parum commendari deo a uobis fi ea quaemunerciHius fa/ ^fn:cum allocutionis noftrx memorin faciatis . Nam 0^ ante iam fama dinûc fratres 9uencrut a uobis: Euftacbi^:alias Euftafî^ô^ Andreasibonu cbrifti odorem de ueftra wnda coaerfatioead nosattulerut. Quo^i Euftafi’in earn requié præceflitquæ nutz ll^uctib^fientinfula tûdit:nec caprariâ defiderattga nec cilicio iâquærit indui.

Dcati Auguftini ad Largü:ut fallaces fuauitatcs bui^ fæculi ór uanos eiufdemappeti fus óramores côtemnat:admonétis.EplâiLXXXIk__

imino infigni fi^præftan tiffimo dr defiderâtiflimo filio Largo : Auguftini in omino falutem, Accepilitteras eximietatis tuæ:qüib^ me ad te petis ut fcri/ - erem. Qcfgdem nó defiderarestnifi drboeqÆ me pofte (cribete exiftimafti: gntu babcres atm iocudu. ld autem eft ut uana fæculi bui’ fi inexperta cócupifti: ex/ ^ta cótemnas.Fallax eft em in eis fuanitas etiâ drinfructuofus labor amp;ippetu’ timor « peticulofa fublimitasdnitium fine prudential dr finis cum pcenitentia. Ita fe babent

^ANCCTAVGVSTINI EPISTOLA LXXXHÃŽ LXXXmi^

omnia quæ in iftamortalitatis crumna cupidius g prudentiusappetûtur. Alia eft 3ii^ fpes pioriim:alius laboris fruclus;alia peneulomm merces.Nam in hoc mudo non^ mere:non dolere:non laboraremó petiditariimpoffibile eft. Sed plunmummtcrcii qua caufa:qua expeclatione:quo termino ifta qmfq? patiatur. Ego quidem cum amaZ tores loculi buius intueor:ncfcio quando poffit efle ad eorum animos fanädos opofZ tuna fapientia:Quando enim res uelut profperas babent:fafturefpuötfalubres mo^ nitus:â^ gfi anilcm reputant cantilenam.Ö^uando autem in aduerfis aguntzmagisco^ gitant euaderc: undead praefcnsagutur: g capere undeeurem: : â;unde perueniant ubi angiomnino non po flint.Aliquando tarnen quidam cordis aures admouct : atlt;^ abbibentucritati rarius inter proipera: crebrius inter aduerfa: fed tarnen pauci f^^' Ita enim prædieb futzinter quos te efle cupiozquia ueraciter diligo domine tnfignis amp;nbsp;præftantiflîmeacdeGderantiflime fili.Hæc admonitio tibifit mca refalutatio z c|ugt;a ‘^ ft te deinceps talia perpeti glia pertu lifti nolozplus tamedoleo bæc ipfe te fine aliqua inmeli^ uitæ mutatióe fuifle perpeflum.

CLBeati Auguftihiad Cryftnumzillum propter impatictem m cerorem amiflionistc' rum temporaliQz0lt;; ftultam eius propemodum defpcrationem increpantiszamp;admf^ libra exbortatisJEplhXJCXXIII.

^ -w^'^^(Dnnnoucreac mento cHariflimoamp;prædicâdo fratri Cryfinoz Auguftin^io '^l __a Bdomino falutem. Rumor ad me detulit(deus faciat ut no fit) fie te animo pff'|

—^turbatum:utmultum mirer prudentiam tuam Öiiebriftianum animuzpan’i» nbsp;,

cogitate rcrum terrænarum conditionem : nullo modo æquari pofte cæleftibusîubi ! cor noftrum amp;: fpes noftra collocanda eft.Vir cordateznûquid auttotum bonum tu^ fl nmzin bis rebus eratzquas nue uideris amittereî 'Aut tarn magnum bonum ilia depu^ nbsp;|

tàbatzut eo fubfraHo uetenebrefcat mens nimia trifticiazquafi lumen eiusz non devs:I fed terra fit lt;nbsp;Audiui enim (iamdixt : deus faciat ut falfum audierim) cptibi mano s| - etiam uelles inferrc : quod melius non credo: aut afcendifte in cor tuumzaut exiffe^| ore tuo.Sed tarnen quia ira perturbât^ eszüt boe de te dici potueritzgrauiter de tec^ triftat’z boelitterarum alloquio putaui confolandamcbaritatem tuam : quaquamnoi dubitem dominu deum noftrumzin corde tuo loquimcliora.Moui enim g pio ftodw nbsp;j

femper audieris uerbö ei’.Engeitac^animu frater in ebrifto cbariftïmc:de^noftcr ’’‘’ pent a fuisznec pcrdct luosmalt autcm monerc noszg fint bæc fragilia Ö:incertazquX , himis diligut bomineszut foluamus ab eis uinculum cupiditatiszper quod implicates nos trabutzut totum amorem noftrum confuefactamus in eum currere : in quo nuld nbsp;j

damna timeamuszlpfe te bortatur perminiftenu noftrumzuiriliter cogites te fidelem èfte cbriftianumzSceius redemptumefte fangume: qui non folum æterna fapientia: nbsp;•

fed etiam per mala prxfentiazdocuit nos tcmpcranter profpera fæculi bums contemz nerezamp;rfortiter aduerfa tolerare:eius fodicitatis mcrcem polliccns qua nemo poftitai nobis auferrc.Scripfi fane etiamad mru laudabilem comitemzquam epiftolam in fno arbitrio fi dare uelis.Nam per quern dec no dubito deefte no poftezadmuate dno ndI cpifcopu uel prefbytcrû uel quêlibet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,l

décati Auguftini ad Gaiuz fcripta fua familiariter illt comendatiszb: fifgd in bis fentin rezaut cui aicnbcrc debeat declaratis.Epla.LXXXlUL

ÖAio Auguftinus.Vtabs te abïceftim’zdici non poteftquata fuauitate nos perf fuderit recordatio tuizac faepe perfundat. Recolimus enim ardorem inquifi^' tioms tux: cum eftet mirabilis non fuifte perturbatam modeftiam difputanz di.Namneep flagranti’ percunftantem: neep tranquillius andicntemzquci^ facile in-*, uenerim.Velle itaq; tecu multu logzNon cm multu eftetzgntucucp eftet fi tecu loque'' rer.Sed ga difficile eftzgd op’ eft caufas quxrcre.'Prorfus difficile cdzErit fortaffcalij qn facillimuzita de’uelit: nue certe aliud c.Dcdi ergo negociu fratrizp que Ifas mifizut’ oia nfa Icgcda præbcat prudétiffimæcbaritati tuæ.Nô cm aligdmen inculcabitinuizi tozNoui enim gd benignitatis in nos animo geraszquæ taméIeda ^baueriszucra pro uidensznoftra efte non putestnifi quia data lutzcoq; te cóuertas hcetzunde tibi quolt;$ nbsp;nbsp;;

â–  EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXXV

eft ut ea probates datum.Nemo enfin quodlegitun codfeeipfo cemft ucru eïTe : aut in co qui ferfpferit : fed in feipfo potfusfi eins menti quoddam non uulganter candid« dumned a fxcc corporis remotiflimum lumen ueritatis imprædum eft.(Quod fi faKa _ ahq atq; improbanda compereris: de bumano nubilo irrorata faasiamp;rea uere noftra quot;♦gt; cêdubitcs.Hortarer aStte ad quærêdûmifi uidere mibi uiderer biâtia quædâ oracor dis tui: Hortarer ctia ut qd ueru cognoueris uinliter teneas:nifi patefcceris euidêtiftiz niumrobur animi 0^ coniilq tui.Totû enim fe mibi breui tempore dKeuifis corporels tcgumêtis:quod in te uiuitapcruit.Ncq; ullo modo fiuerit domim noftri mKencordif/ uma prouidentia: ut catbolico cbriftigregi tu uir tam bonus 0lt; ;egregie cordatus aliez tSandl Auguftiniad Confentiutde tribus generib* ’return quæ uidétur : Vnucorpo taliu: SeeSdu fimilc coiporalib‘’:Tcrtiü ab utroep difcretu;quo ipa fola trinitas uidecï Simpulcbta deipfatrinitatepertracfatis: bpla.LXXXV.

/guftinus:Confcntto.Cogitationis carnalis compofifionem ttanuep figmcnz urn: ubiucra ratio labefadare incipit: continuo illo intus adiuuante atq; illuz ainante:quicum talib‘ ’dolis in cordib**noftris babitare non uult:ita ifta conz atcç a fide noftra quodâmodo excutere feftinam^: ut nc puluerê gdem ullö pbantafmatu illic remanere patiamur.lt;Cu5obrénifi rationc difputatóis q fornKcc‘’ad monititipfa mtrinfec* ’ueritate lucente bæc falfa effe pcr(picim‘’:fidcs in corde nfoanz teceffiftetiquæ nos indueret pietatenneaffu quæ uera funtaudiremus.Ac p boe quo/ niamid quod ad earn pertmebat fides cgit: Ideo fubfequens ratio aliquid eorum quæ inquirebatinuenittfallae itaep rationi:non folum ratio ueratqua id quod credim^intellj gimus: uerumetiam fides ipfa return nondum intelleelarum: finedubio profetenda eft.Melius eft enim quamuis nondu uifumcredere quod ueru eft : g putare te uctum «^erc quodfalfum c. Habet nacp fides oculos fuos: quib^ guodammodo uidet ueru ’^Keqd nondum uidet: iV quibus ccrtiffimc uidet nondum fe uidere qd credit.Porro Gütern qui uera rationeiamqdtantumodo credebatintelligit: profcclo præponend*’ fy ciqiii ciipitadbucintelligereqdcredit.Siautem neccupitamp;f eaquæ intelligenda lutxredenaa tantumodo exiftimat:cuirei fides profit ignorat.Nam pia fides fine fpe H0lt;!fine cbaritate efle no unit. Sic igi^ bomo fidelis debet credere qdnodum uidetmt ugt;fionemô( :fperetôlt;:amct.Et uifibilium quidem return præteritarum qux temporal! ter tranfierSt fola fides eft: quonia no ad hoc uidenda fperantur:fed facia 01 ttanfacia ' etcciutur:ficut eft illud:^ cbriftus feme! pro peccatis noftris mortn^cft amp;refurrexit î fee iam nioritur:amp; mors ei ultra non dommabit. Ea uero qux nondum funt fed futu rafunt:Ccutnoftrorum fpiritalium corporum refurrecliotita credunc utetiam uidenz w3fperen^:fed oftendimodo:nullo poffunt modo.Quae uero ita funt ut ncq; prêtez reMtneq;futura fint: fed aeterna permaneant : partim funt inuifibilia : ficut iufticia: licut fapietia: partim uifibilia:ficut cbtifti immortale iam corp^ifed inuifibilia intellecfa eonfpiciutur;acper boc dripfa modo quodam fibi congruo uidenc ; dV cum uidentur Rialto certiora funt g ea quae corporis fenfus attingmled ideo dicutur inuifibilia:quia oeults iftis mortalib^ uideri omnino non poffunt. At ilia quae uifibilia funt permanenz tia:poKunt fi oftendat etia bis mortalib^oculis confpici:ficut fe difcipulis poft refur/ reftionem domin*’oftcndit:ficut 0i'iam poftafcenfionem apoftolo Paulo dk Stepbaz no diaconotProinde ifta uifibilia permanentia credimus:ut etiam fi non demonftren tiir:fperem^ ea nos quandocp uifuros.Ncc ea tenemur ratione intclleciuq; coprebcnz dere:mfi ut ea quia tufibila funt ab inuifibilibus diftinclius cogitemus: tV cum cogitaz tione qualia fint imaginamur:fatis utiq; nouimus ea nobis nota non eflc.Nam Ôtantiz oebiam cogito incognitam:fed no ficut cartbaginem cognitam.111amquippe uifione cogitatio mea fingit: banc recolit: nequag tarnen dubito fiue qd de ilia teftibus mulz Rs:fmeqd de ifta meis afpcctibus credidi.lufticiam uero amp;nbsp;fapientiS amp;quicgd eiufmo “i®5’®on aliter imaginamur:aliter cotuemur : fed bæc inuifibilia fimplici mentis atep ratiois intcntwc intellecfa confpicim” fine ullis formis 0 dmolib‘ ’corporalib*’: fine ullis r 4

SANCTIAVGVSTINI EPISTOl-A LXXXV

liniamctis figurifcp mébroÇi: fine uHis localib^ fimbus: fine fpaeijs tnfinitisjpfum^ lü/ men quo cuncla ilia difeemimusdn quo nobis fatis apparet:quid credamus incognp tu:quid cognitu teneamus;qu5 forma fenfu corporis recordaremur: qua cogitatione fingam^:quid corporis fenfus attingit:quidimaginetur anim^ fimile corpori:quid cei! tu amp;nbsp;oim corpoi}- diffimihu intclhgetia c0temple6Hoc ergo lumc ubibxccufta dija dicai ::n5 utiq; ficutboi’ fobs amp;: cuiufeg corporeiluminis fnlgorplocalia fpacia cireQep diffunditur mentemcgnoftram quafi uifibili candorc collulfrat: fed inuilibiliter 6i !in/ ix.ocfed,ai eftabiktcr :0lt; ^tarnen intelligibiliter lucet : tamcg nobis certum eft : g nobis efficit certa cuyl™'^''*'^ ^^æ ^^^ ipfum cuncla confpicimas . Cum igitur tria fint rerum'gencra qua: uidentur: 1

Vnum corporalium: ficut boccælu Ar terra: amp;nbsp;quiequid in eis corpore^ fenfus cernit amp;nbsp;tangit.Altern fimile corporalib^:ficut funt ea quæfpiritu cogitataimaginamunfine recordata uel oblata quafi corpora contuemur:unde funt etiä uifioes qua: uelin fomz nis:uelin aliquo mentis excenu bis localibus quantitatibus ingerunc. Tertiß ab utroz tg difcretum:quod neeg fit corpus neeg babeat ullamfimilitudinem corporis: ficut eft fapientia: quæmente intelleclu confpicitur: 0lt; ;in cuius luce de bis omnibus ueraciter ludicatur. In quo iftorum genere credcndum eft elfe iftam quam noffe uolumustrP nitatem: profeclo aufin afiquo: aut in nullo.Si in aliquo: eo uticg quod eftalijs duob* prxftantins:ficut eft fapientia.Cl2.uodfi donueins in nobis cft:0v minus ’eftg iHaßw^ 0lt; ;incômutabilis quædei fapientia dicitur: puto cp non debern^ dono fuo infenus co' gitare donantem.Si autcmaliquis fplendor eins in nobis eft:quæ noftra fapientia di' citur: quantumcg eius per fpeculum amp;nbsp;in ænigmate capere poflumus;oportct cam lt;5^ ab omnibus corporum fimilitudinibus fecernamus.SiaUtem in nullo iftorum genete efte putanda eft ifta trinitas : A: fic eft inuifibilis ut nee mete uideatur:multominusde illa buiufmodiopinionem babere debemus:ut earnrebus corporalibus uel corpora/ lium rcrum imaginibus fimilem effe eredam*’.Non enim corpora pulcbritudinemo' lis aut magnitudinc fuperat ; fed difiimilitudine aut difparilitate naturæ: ft ft difereta eft a comparatioe bonorum animi noftri:qualia funt fapientia: iafticia:cbarit3s:ô: Cæ' fera talia : quæ profeeto non mole corporis pendim^mec eorum quafi corporeas for' inas cogitationc figuramus : fed ea quando rcclemtclhgimus fine aliqua corpulent^ uel fimilitndine corpulentiæin luce mentis afpicim^:quanto eft ab omniQ qualitatnm 0lt; :quantitatum corporalium comparatione difctetior:non cam tarnen a noftro intdz jp0,i, Icctu omnino abborrere apoftolus teftis eft: ubi ait:lnuifibilia enim eius a conftitutio/ ne mudi p ea quæ fada fßtintelleda confpiciud’ifempitema quocg ei’uirtlt;’ac diuinitaS ' Ac per boe cum eadcm trinitas fecerit Ó icorpus cV animam:fincdubitationeeftutroZ tg præftantior: Animaita confiderata maxime bumanaSC rationalis atcg intcllcftua/ lis quæad eius imaginem fada eft:ficogitationes noftras Ôlt; ;intelligentlas non euice/ rit:fcd eius qd’babct præcipuum: id eft ipfam mcntem ateg intelligentiam mente atj lt;g intelligentia potuerimus apprebenderemon erit fortaflïs abfurdummt camadfuö quocg creatoremintclligcndum ipfo adiuuante meditemur attollere:Ai autem in fe' x.Corï.$. ’P^^ deficit fibieg fuccumbit: pia fide contenta fit quamdiu peregrinac a domino: do' *£pB.j« nee fiatin bomine quod promiffum eft: faciente illo quipotcns eft: ficut ait apofto' lus: faccre fupra g petimus autintelligimu s, Reftat itacg ut ita credamus unius fuhr ftantiæ trinitatem: ut ipfa elfentia non aliud fit gipfa trinitas.Ad quam uidédam qua' tumlibet in bac uita proficiam*’: per Ipeculum erit amp;nbsp;in ænigmate qd’ uidcbim‘’Xnm uero qdin refurredionepromittitur Ipiritale corpus babere cceperim^:fiuc illam mé/ te: fiue mirabili modo: quoniâ ineffabilis eft fpintalis corporis gratia: amp;; corpore uide' amus:non tarnen per locoru interualla:nec in parte minoreman parte maiorem: quo' mam non eft corpus:^* ;ubicg tota eft pro noftra capacitate uidebim^.Quod uero pozt fuifti in epiftola tua: uideri tibi:aelpotius quod uidebatur tibi mbil uiuum fedm fubz ftantiam incffe iufticiae:ideolt;gtenon pofte adbuc deum:id eft uiuentcm naturam iu' fticiæ fimilemcogitare:quia iufticia ficut dicis : non in fe fed in nobts uiuit : immo nos potius fedmillammuim‘’:Ipfa uero per femfticia nequaquampiuit.Ad boc at tibqpfc

EPISTOLÀ

refpondeasnUnd intaere:utrum recle didpoffît uitamipfam non uiucreqaa fit muât qaicquid non falfodicimus umere. Puto ennn abfurdurn tibi aiderû ut pcr mtam ui/ natur i'Vnita non uiitat.Porto fi uita ipfa pfædpue muit: qua uiuit ornne quod uigt; uit : recole obfecro quas dicit fcriptura diuma animas mortuas:profeclo innenies in/ •uftas:impias:infidelcs.Nam licet per illas uiuant corpora impioru:dequibus diclum efttcp mortuifepeliant mortuos fuos:0lt; ;ibiintelligantur etiaminiquae animatnon elle Wang,8, line aliqua uita:Non enim aliter ex eis posent corpora uiuere:nifiqualicmiq; uita qua omnino animae carerc non poffunt : unde immortales merito uocantur : non tarnen ob aliudamiffa iufticia dicuntur mortua::nifiquia rV animarum licet immortalitcr ui/*

Ja qualicunt^ uiuentium uerior 0^ maior uita iufticia eft tanquam uitarum:d^ua* cum Inntin corporibus : etiam ipfa corpora uiua funtquæ per feipfa uiuerenequeunt, Qaapropter fi animaenó poffuntnifi etiam in feipfis ntenq; uiuereiquia ex eis uiuut: ^corpora a quibus deferta moriunturiquantomagis ucra iufticia etiamin feipfa uiue •■eintelligendaeft:ex qua fic uiuuntanimæ ut bacamifta mortuxnuncupentur: qua/ ds quantulacunq; uita non definant uiuere. Ea porto iufticia quae uiuit in fcipla: pro/ cnldubio de^eftiatqjincommutabiliter uiuit. Sicutautem cum fit in feipfa uita etiam *’obis fit uita cum ei^efficimurmt cum participes: ita cumin feipfa fit iufticia etiam no bis fitiufticia:cum ci cobarren do iufte uiuim^: amp;ftantomagis minufueiuftifum’:quan lomagis illi minufue cobæremus.Vnde fctiptu eft de umgenito filio dei:cum fit utit^ paths fapicntia atq; iufticia : ârfemper in feipfo fit : q? fadus fit nobis a deo fapientia à i.Corf.r, •ulticia: amp;' fanclificatio:amp; ;redemptio.Vnde queraadmodumfcriptu eft : (Quigloria/ ®bt§ « liefere, fwin domino glorietur: Quod quidem amp;nbsp;ipfe uidiftiaddendo atlt;^ dicendo:nifi for/ ^’^^iXotfiu« 10 non bæc bumanac aequitatis : led ilia quae deus eft fola efte afteratur iufticia.Eft ph/ ’’o ille fummusdeus uera iufticia : ucl ille uerus deus fumma iufticia:quam profe/ hoefittrire éEftire debemus:ea noftra eft in bac peregrinatione iufticiatcV qua poftea iturari ea noftra eft in aeternitate plena iufticia.Non ergodeum noftra: iufticia: fimi

,, ’^’1’oogitemus:fed cogitemus nos potius tanto fimiliores deo : quanto eflepotenm^ 1 ^lusparticipatione iuftiorcs.Si ergo cauendum eft ne iufticia: noftra: fimilem pute/ ^jns demquoniam lumen quod illuminât mcorporabiliter : cxcellentius eft illo quod *lluminatur:quantomagis c3ueri oportetne aliquid inferins:amp;quodainmodo deco/

■otatius eum elfe credamus q eft noftra iufticia, Quid eft autem aliud iufticia cum in ^obis uel quaelibet uirtus qua recte fapienteri^ uiuitur:q interoris bominis pulcbritu/ Ooc’Et ccrte fecundum banc pulcbritudinem magis q corporis fumus ad imaginem. Vnde nobis dicit:Nolitc conformari buic fa:culo:fed renouamini in nouitate mentis ©o.u. ueftræ: ad probandu uos quae fit uplutas dei: quod bonum amp;nbsp;bcneplacitum amp;'perfe/ ««in.51 ergo non in mole neepin diftantib^ per loca fua partib^ ficut corpora fine cer/ *’«n^ fine cogitant: fed in uirtute intelligibiliqualis eft iufticia : mente dicim^ feu no/ «miusfenuolum*’pulcbr3m:amp;;fcdm bancpulcbritudinem reformamur ad imagine ^hiprofedo ipfi’deiqui nos reformauitô^ reformat ad imaginem fua:non aliqua mo corporea fufpicanda eft pulcbritudoicoq; mftoig mentib” credend^ eftincompara

Wer pulcbrior:quo eft incomparabiliter luftior.

Beati Auguftiniad Cafulanu:An liceat fabbato ieiunare:eles;antcf det ermmantis ^^EßiftplaXS^yk_

Ilediflimo amp;nbsp;defiderantilfimo fratri amp;nbsp;comprelbytero Cafulano ; Augufti/ nus in domino falutem.Nefeio unde fit faaum:ut primis tuis litteris meas non redderem:non tarnen tui contemptu id me fccifte fcio. Nam 0^ ftudijs tins cV ipfo fermone deledor : teep in ifta actatc luuenili proficere in uerbo dciamp; abundare ad aedificationem ecclcfiae amp;: opto d^ exbortor.Nuc uero fcriptis tuis 3‘tcris fumptis:quib^ tibi tandem aliqn refpondeam iure cbarita tis : in qua und fum^ batemod/ aequiffimo flagitaszdifteredu tuae dilectiois ulteri^ defideriu no putaui : di inter artiffimas occupatoes meas fufcepiifto me debito apud te abfoluere, Qd ergO

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXXVI ZI

me confulis: utrû liccat fabbato ieîunare : RefpondeotfinuHo modo Iiceret: profcHo quadraginta continuos dics;ncc Moyfes:necHelias:necipfe doming ieiunaiïct: Ve' rum iftarationeconcluditur etiam dommico die non illiciturn effeiciunmmiEt quifgs .. tarnen buc diemieiunio dccernendum putaucrinficut quidam iciunantcs fabbatum ,ii.fa,i tsoßferuantmon paruo fcandalo erit ecclefix:Necimmcrito: In bis cnim reb^’dequib* nibilcerti ftatuit Icriptura diuina:mos populi dei uelindituta maioru pro lege tenen/ da funt:K)equib^ fi difputare uoluerimusió fex aliorum confuetudine alios improba te:orieturinterminata luHatio: qua: labore fermocinatióis cum certa documéta nuk Ia uentatis infinuetmtiq; cauendum cfbne tempeftate contentionis ferenitat0 cbariz tatis obnubilet.Q_uod periculumuitare neglexiï:cuius mibi proximam difputatione ut ei refpondcrem cum tuis prionbus litceris exiftimaui efle mittendam. Non aiitcffl ufcßadeo mibifpacia tcmporum larga funt: ut ea refellendis lïngulis fententijs cius impendam:quæ alqs operibus magis urgentib^ explicandis babeo neceflaria: SedeoV quo te mibi in tuis cpiftolis oflcdisingenio qd in te donum deiadmodumdiligo : eS/ dem fermoncm cuiufdam ut fcribis urbici paulo diligent!* ’confidera: Aruidcbis cuni pene uniucrfam ecclcfiam cbrilbiab ortu folis ufq; ad occafum fcilicet ucrbis iniurio/ nffimis nequaquä lacerate timuiffe . Nee dixerim pene uniuerfam: fed plane uniucr^ fam.Namnccß ipfis quorum confuetudinem fibi uidetur defendere: inuenitur peper ciffe romanis: fed quomodo in eos quocpredundet conuitiorum eius impetus ne/ feittquoniam non aduertit.Nam cumei argumenta deficiunt quibus probet fabbato iciunadum : in luxurias epularum ôiitemulenta conuiuia Ômequilfimas cbrietates in/ - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fultabundus inuebitur:quafi non ieiunarcboc fit inebriari.(l^uodfi bocen:quider§ ‘’

prodeft romanis fabbato leiunare equot; Quandoquidem alqs dieb* ’quibus non ieiunant neceife eft eos fedm difputationem but* ’ ebriofos dructncolas iudicari. Porro fialiud eft grauare corda in crapula Óiebrietate: quæ femper eft malum:aliud eft autem »0' deftia dr temperantia cuftodita relaxare ieiunium : quod certe cum fit die dominito reprebenforem non babetcbriftianum.Prandia pn‘’fanclorumauoracitatc 0^cbno/ fitate uentricolarum ifte difcernat: ne romanos epifcopos quando non iciunat uentn colas facial: dr tuncinquirat:non utrum liceat inebriari fabbato quod nee die denun*' co licct:lcd ut^i nee fabbatu ieiunâdû fit ficut dnico no folet. Qd utrum fie quxteretj aut fie quæreretiaut fie affirmaret:uttoto terrarû orbe diffuß:exceptis rómanis ärad bue paucis occidentalibus.apertiftime non blafpbemaret ecclcfiam.Nunc ucroquis ferat peromnes orientales:amp; multos etiam occidentales populos cbriftianos de tot tantikp famulis famulabufcpcbrifti:fabbato fobrie modefteq; prandentibus:ab iftod* ciq’in came fint d:‘deo placerc non po(fint:drqd’deillis ft fcriptum: Recédantmiqoi a me:uiameorumnolfe nolo: Et cp fint uentricolæ:iudæam eeelefiæ præponentes: amp;nbsp;ancillæ filios: dr lege non iufta fed uoluptuaria confulétes:uentri nô difciplinxfutt“^ bentes:amp; 'çp caro lint amp;nbsp;morte fapianttôr caetera buiufmodi. (Qoæ fi de uno quopw del famulo diceret:qseu audire:qs nô deuitare deberetr(Eû crgo bis opprobres atq; ni3' 'r lediclis infeclatur ecclcfiam per totu mudu fructificantcm atep crefcenté:drdicfabbat tipeneubiq; prandcntéiadmoneo quifquis eft ut fefe cobibcat.Nam cuius rnenome XPattB.il» tg^of^t-e uoluifti: profeclo de illo me iudicarcnoluifti. Fili‘’bominis inquit fabbatido/ * minus eft:In quo maxime bene q male facere licet.Si ergo male facimus quandop^n demus:nullo die dommico bene uiuimus.Qautem fateturapoftolos fabbato man/ ducafle:dr dict't ut tuncieiunaretur temporis non fuifte: propter quod ait dominus' XDattß.?, Venict dies utauferat fpófus ab cis: drtue ieiunabût filq fponfi: qa tue temp^’gaudip dr nue tps eft luctnsiPnmû attendere debuit qdillic dns de iciunio nóde fabbati lau' nio loqucbat.’Deindecu uult intelligiluftü ieiunio : cibo gaudiu dcput5du:cur noen ^dUi. gitat quieqd eft illud qdfignificarc de^uoluitin eo qd fcriptu eft: cum diefeptinwre * quieuiffe ab omib^’opib’Iuisinó ibilucfu fignificatu cffe fed gaudiû:Nifi forte diäur cft:in ilia requie dei amp;nbsp;fanclificatióe fabbati gaudium iudacisuuclum fignificatum d ebriftianis:«^ tarnen nee quando fignificamt deus dicm fcptimumiquia in illo reqóitt

Wab omnibus operibus fuis : aliquid deictunio ud prahdio labbäh expræffit . Nee oipoltea populo bebræotdeipfius diei obferuahonemandauihaliquid de alimentis uelfmnendis uel non fumendis locutus eft: Vacaho tantum bominu a fuis uel a feruigt; ions openb^imperaerquam prior popup in umbra aceipiens futurorum: lie uacauit 20 operibus:qucmadmodumnunciudæos uacare côfpicimus : no utputatur iudæis Qmakblt;’nó recte intelligctib’:qd recte mtelligûtcbrirtiani. Neep cm melp bocintellw ^’*!}^9 lt;ppbetæ:q tn in eo tpe quo ita fieri oportuit : feruauert bâc labbati uacationé: ^h^k^^* P®f’^ adbucclTc feruandâ. •Vndeillud eftrq, lapidare de^ bomme iuflït:qu tiHiuneriuf* äobato ligna collegerat : nufq autcm Icgim^ lapidatü:nelaliquo dignu fupplicio iudix ^3tiim:fiue ieiunantem fabbato üue prandcntcm-dnid tarnen borum duorum quic/ 'conueniat: quid labori : ifteipfe uideritiquigaudium manducantib’’:lnctumleiuna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

‘bas dcputauit:ubide ieiunio refpondensait^on pofluntlugcre filij fponfiquadm XVauP,?» domeis dl fponfus.O^autcm propterea dicit fabbato apoftolos madncafte:quia nógt; *^ crat tempus ut fabbato iciunarcnt : quod fcilicetueterum traditio probibebat: ^uquid ergo lam erat tempus ut fabbato non uacarent^Nonne boc traditio ucteru Ptob^e53f dv uacare cogcbatiék ’tarnen eoipfo fabbato die:quo cbnftilcgimus man? ^®«®’*** licanedifcipulos:uulferututiep fpicas quod fabbato non licebat: quia ueterum tradi •oprobibebat f'Videaturigiturnecongructius ei refpondeac:ldco dominum die il/ °3difdpniïs bæcduo fieri uoluiftetunumde fpicis uellendis:alterum de alimentis fu

cndisiuel illnd effet aduerfus eos qui fabbato uolunt uacare: boc autcm aducrfuS ƒ^Quicogut fabbato ieiunare: Cum illud mutato temporeia m fuperfticiofum clfe fi 8bitica(fet:bocautem utroep tempore liberum effe uoluilfet.Netp id confirmado di/ ®fl^^**^’^^^^^“*^ ^‘ multo aptius g funtea quæloquitur refponden polfit oftenderim.

*®n®* ”®*’^“'pbanfæo damnabimur bis in fabbato iciunatesitanquam ÄMlt;h»^ P 3nlxnsideo damneturjquia bis in fabbato ieiunabat: eV non quia fupet publicanu ru'^'^'’^^^^tolJebat C Poteft autem ifte dicere etiam illos qui omnium fruduum fuo/ ^ décimas dant paupcrib^ cum pbarifxo damnari : ga bic quoqjille inter fua opez .ptaedicabatiquodcupimus a multis fieri cbriftianis: amp;nbsp;uixpauciilimos inuenimus: ,^iaero qui non fuerit iniuftus:adnlter tV raptor:cum pbarifxo damnabitur: quia ii

*^ talé no effe iaclabat:quod certe quifquis lctit:infanit. Porro fibxc fine dubio boz ^^^axfib{p|,3f,(æy5 ,jjeffg commemorab3t:non babenda funtcum fuperbiente ia/ ätitia quæ in iHoapparebat:fed tarnen babenda funt cum pietate bumili qux in illo fS'fP'^^^^^^ ^’^*quot; fabbato ieiunare in bomine qualis fuerat ille pbarifxusinfruSuo “dhln bomine aSt bumiliter fideli uel fidelitcr bumili religiofum cft:quamuis euan e® ica fenpturamon dixit damnatum pbarifxum: fed magis luftificatu dixit publica/ rit^fX^*^*” ^ ^’°^ modo putat ifteintclligendum quod ait dominus:Nifi abudaue^ ^^^hR.f» ,,. *“^cia ueftra plus gfcribarum â^ pbariixorum : non in trabitis in regnum cxloru: ^ Oaiamplius ^ bis in labbato iciunemus:boc prxceptumnon poftumus inmlere be Çf * ^fcptem dies funt qui uolumine temporum per fua ueftigia reuocâtur. (S^ui cum ^-^’^^‘^ biduu detraxcrit ne fabbato dnicocp ieiunet:remanct dies gnqjigb” pba/ * æâ fupare poffit bis in fabbato leiunatc.Puto em q? fi ter in fabbato gfœ ieiunat la fu fITP”^f‘^æ“ 9“' ^5^ gt;“ fabbato iciunabat.f^ fi dV gter uel eti5 ut nulP diei^ excepto J Dato 8^ dnico prxtermittatur in bebdomade quinquies ieiunctur : quod multi in ^■calua faciut: maxime in monafterijs conftituti:non folum pbarifx’ qui bis in fabba/ °‘hunabat: uerumetiam ebriftianus qui quarta amp;nbsp;fexta fcria 0lt;^ipfo fabbato ieiunare ünlacm'ß quod frequenter romana plebs facit:in labore ieiunq fuperabitur:0lt; ;tarnen «CIO quisirtefutdicis)urbicus difputator etiam fi quifq? quinq? continuis prxter fab «um (5/ dominicum diebus ita icinnet:nt nullo die omnino reficiat corpus:eum car j^pcm uocatiquafi cib*’0lt; :potus extens diebus non pertineat ad carnem œ uentrico/ ^^Hudicatiquafi folP fabbati prandium defcendat in uentrcm.Hme fane non fuffidt 'paq uincendspbarifæû iamlufficit ut ter in fabbato ieiunctur:fed excepto dnico lex c^tctis dieb*’ita ieiunare copellitiut dicat antig remota Iabe:duo in came unaxpi iam

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXXVI il

fiib difcipKna manentes:non debent eu filqs fine lege â^ cum principibus fodomorS AfcQ plebe gomorrae fabbatorum uoluptuaha conmuia exerccre:fed cum fandimo/ mætncolis ac deo deuotis folcnni Sdecdcfiaftico iure magis ac magis légitimé ieiunazj re:utfex dierum uelleuis error iciunij orationis 6lt;:elemolynaefontibus abluatunquo poffumus dominica alogia refeeb omnes xquali corde digne cantare:5aturaftidemi ne arttmam inanem:A rpotaftianimam fitientem.Ifta dicens Ô^ a frequentia ieiunandi folum diem dominicum excipiens:non tantum ortentis Aroccidentis populos ebrP -y. , :/'ftianos in quibus fabbato nemo ieiunat:uerum A: tpfam romanam ecclefiam improui dus A; incautus accufat. Cum enim dicit: fub dilciplma cbrifti mancntes non debere cum filqs fine lege : cum prtndpib^ fodomæ cum plebe gomorræ uoluptuaria fabba/ tord cxercere conuiuia : fed cum fanelimoniæincolts ac deo deuotis : folenniamp;^ccdc^ ,4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, fiafbco iure magis ac magis legitime ieiunare:fubidgit Ardicit : ut fex dterumueljeuis

error ieiunijorationis ôr elemofynæ fontibus abluatar:profeclo eos qui minusgfc’ diebus in bebdomade ieiunatnon putatlegitime exercerc ieiunium:necdco effede' uotos:necmaculas erroris quæde ifta mortalitate conrrabûturabluere. Vidcant cP quot;; nbsp;nbsp;nbsp;’go romani quid agât:quia etiam ipfi nimium contumeliofe buius difputatione trad®.

turtapud quos omib’tftis fex diebus præter pauciffimos clericos autrnonacbos auO''f tus quifcpinuenitur qui frequenter quotidiana ietunia : maxime quia iW ieiunandun’^ quinta fabbati no uidec.Deinde quaero: fi uniufeuiufep diet uelleuis error ipfius d^'it iunio foluic uel abiuitur.Sic enim dicit:ut fex dicrum uel leuis error ieiunij quoeptoflz tibus abluatur :qutd factemus de illo errore qui fubrepfit dominico die in quo Kan*' dalum eft leiunaref Aut ft die ipfo null' ’ebriftianis error obrepit: uideatbomoilb9 ucntricolas:qui tanquam magnus ieiunator accufat:quantum bonoris Ar utilitatisn^' tribus tribuat fi tue non ertaturquando prandec : An forte in ieiunio fabbati tantunt bonum conftituit:utaliorum fex dierum:boc eft ipfius ctiamdominici : uel leucmfp cut dicit errorem folum ieiunium fabbati poftit abolere : A.lt;71o ipfo die non erretut quo toto utiepieiunac ibQuid eft ergo quod diem dominicum fabbato uclut ebnft*^ no tare præponit fEccefcdmipfum dies fabbatimulto fanclior inuemc : m quo Ann erratur cum eius toto fpacio ictunatur: A eodem ieiunio fex exteroru dicrumiacp^f BocSi iIpfius dominici error abluitur:puto cp tibinon placet ifta præfumptio . lam ut^ ro cum fe bominem fpiritalem uideriuelit:^ tanquam carnales pranfores fabbatiat*' xufet : attende qnemadmodum dominici diei non paruo prandio reficiatur : fcdaltX gia deleftetur. Quid eftautem alogia:quod uerbumex græca lingua ufurpatum ,cft:nifi cumepulis indulgetur ut a rationis tramite deuieturf Vndeanimalia rationc carentia dicutur aloga : quib‘ ’fimiles funtuentri dediti: propter quod immoderation conuiuium:quomens in qua ratio dominai ingurgitatione ucfcendi ac bibendi quo*J dammodoobruitur alogia nûcupatur. Infuper ctia propter cibum aepotum non mt' tis fed uentris alogia diei dominici dicit efle cantadum:Saturafti domine animamm^j anem: Apotafti animamfitientem. O uiru fpiritalem: ® carnalium reprebenforeniti © magnu ieiunatorem amp;nbsp;non uentris cultorem : Ecce qui nos admonet ne lege u^ ; tristlegem dominicorrumpam^: ne panem caeli uendamus efca terræna :Etadiö0l i*, quia ei^ Adam paradifo perijttefca Elan primatus amifit.Eccc quid dicit:Eft cnimb^ enanaeufitata calurnnia : temptatio uentris:cuimodicG fuadet ut auferat totu. Et^ rum inquit in terpretatio præceptorum uentricolas min’ incuruat. Nonne bis ßerbis fuis id agere uidetur: ut etiam die dominico leiunetur f Alioquin fanchor erit fabbat ij dies:quo dominus in monumento reqaieuit ; q dominicus quo a mortuis refurrexlt'| Sandi’ eft enim profedo fabbatum fi fcd’m uerba buius in fabbato per iciuniu petcatf turn omne uitatur : ÓCqd’diebus aliis contractum eftabolec. In dominico autem pd } efcarn uentris temptatio non cauecióCdiabolicx calumniæ loc’dac: A paradifo pen*j turtóCprimatus amittic. Quid ergo eftqd’rurfus fibijpfe contrarius admonet: ut nonï prandio modefto : fobrio cbriftiano rebciamur dominico die:fed in alogia laetante ïj plaudentef^ cantem’: Saturafti domine animam inanem: Scpotafti anima fitietein rj

EPISTOLA‘

Neitipefi tue non erramus quandoleiunamns: amp;• ali'orum fex dierum errores tue ab/

j««nus dim fabbato icninamusmullus erit die dommico deteriortnullus fabbato me/ •'onCrede dtleäiffime frater:nemo legem ficutiffe intclligit: nifi qui non mtclHgit.Si Adam non cib‘ ’fed prohibit'’ cibus perdidit: lt;^ Efatinepotem fanctiAbraæ non ^haifed ufepad contemptu facrameti:qd’m primatu fuo babuit: coneupita efca darn/ Î’aiïit:fiea fanclis ö« :fldellbus pie prandctur quemadmodum a facrilegis amp;!mcredu/ y '^impie lemnaó Præpomc ergo dies dominie^ fabbato fide refurreStonis: non con/ ^^tudme rcfectionis: aut etiam uinolentx licentia cautionis, Moyfes inquit quadra/ §*nta diebus panemnon manducauit: nee bibitaquam: Curautem boc dixertt fub/

^‘^’^^‘■^Moyfes amicus deunubis inquilinus:delatorlcgis:amp;;populi dux; ^fbina fabbata ieiunio celebrans:non offcnfam: fed mentum collocauit: Nuquid at/ ^ndit quid buicpodit con fequeter opponid (Quia utiq; fi Moyfi ieiunatis propterea ^^itexemplu:quonia in illis quadraginta dieb^: ter bina ficutloqf fabbata ieiunauit: ^exbocuult perfuaderc:ut fabbato leiuneturiexboc ergo pcrfuadcat ut â^ domini ^oicinnetunquia in illis quadraginta diebus nibilominus Moyfes ter binosdommi/

'osieiunaum Sedaddit ac dicit: Et adbuc cum cbriilo dominicus dies imminent! ec/ vdiæferuabatur. (Quod cur dixerit nefeio.Si enim propterea quia multomagis ieiuz ’’^ndumeft: poftea g ucnit cum cbriilo dominicus dies:ergo qd’abfit etiam ipfo do/

’’’inico ieiune^.Siautem timuit ne propter dierum quadraginta iciumum obijeere/ ^^r etiamdominico leiunandunudf ideo addidit:qgt; adbuc cum cbriilo imminenn ec? ^'diæ dies dominicus feruabatur:ut uidelicet ca caufa intclligatur iciunaflc« Moyfes ^am diequi fequitur fabbatum:quia nondum uenerat cbridus: per quern faclus eft 'pie dies dominic’:quo non expediat leiunanzCnr ipfc cbnilus quadraginta dieb^ fix *111111« ieiunauitfCur non in illis diebus quadraginta ter binis qui fequcbantur: labba 1^ ieiuniumfoluit: utiam dominicidiei prandium commendaret etiam ante refur/ ledioncm fuam: ficut fanguinem fuum potandu dedit ante paflionemf Vides certç; Qierum quadraginta ieiunium:quodifte commémorât fie ad rem nópertincre ut fab

^ ^lo icmncmus':quomodo ad remnon pertinct ut dommico ieiunemus.Prorfus n5 ^tlendit;quidei de die dominico poffet opponi:quando ficut accuianda funt cbriola ^iinumia;g(;on^nis uorax ac temulenta luxuriesific accufat prandia fabbatorum:cum Poffintàipfa cife modertorum atq; fobriorum.Etideo non cllilli ad fingula rcfpon/ ^endumiquoniam pro fabbati prandio uitia luxuria:reprebendendo: cadem atep ea/ ^emfibidicit aliud non inueniendo qddicat: nifi q? inaniter dfad rem non portmens «idt ; otrum non fit fabbato ieiunandum quaeritur : non utru fabbato fit luxuriandu: luod nee dominico faciSt qui deum timentiquamuis in illo utiep non ieiuncnt. QXuis äutcm dicerctqdifteaufus eft diccree’Quomodo inquit pro nobis : aut per nos rata ^^^ dignaquæ nos fanclificata die ad peccatum cogutcSanciificatam diem ^Pbati confitetur amp;nbsp;ad peccatum dicit cogibomincs quia prandetur. Ac per boc fin iiiS:aut dies dnic‘ ’fanclificat” non eft; amp;nbsp;incipit eile fabbatu meli^iaut fi eft 0^ doming eus dies fanftificatus ad peccatumcogimur quia prandemus; dreonatur tcftimonijs probarc diumis fabbato ieiunandu. Scd unde boc probet omnino no inucnit. Man/ dueamtinquit dr bibit Iacob uinuamp;^fatiatus eft: Ô^receflit a deo falutari fuo:d/cecide/ ' '* pttina die uigintitria milia:quafidiftum fit; Prandit fabbato Iacob 0lt; ;recelfit a deo fa/ lutanfuo.Et apoftol^ quando commemorauit cecidiffe tot milia non ait:Ncq; prande Wfabbato ficut illi pradcrut: fed ait: Net^ fornicemur ficutgdam co:^ fornicati fût: l♦Co^î♦lo• pceciderut una die uigintitria milia. (Quid fibi etiam uult quod aitiScdit ante popu/ lus manducare amp;nbsp;bibcre amp;nbsp;refurrexcrut ludere » Pofuit quidem dr apoftolus boc te/ itimonium:fed ut a feruitute idolorum non a fabbati prandio probiberet.Sabbatum autem illud faclum effe ifte non probat:fed ut libitum eft fufpicatur.Sicut autem fieri poteft utiemnec:0lt; ;com ieiuium foluic fi quifq; ebriofus eft tue inebrictur: Ita fieri po/ t^utnonieiunetur: dt fi tenmcrantes funt bomines modeftidimcprandeac . Qrii4 cuergoq, fabbati nolens perfuadere ieiunium:adbibet apoftolum teftem dicentem;

SANCTI AVGVSTÃŽNI EPISTOLA nbsp;nbsp;LXXXVI

lt;?»•?♦ Nolitc inebriarimno in quo eftomnis luxunaiquafi diccrct: Nolitc prändere fabba' to:quiaibi eft omnisluxuna.Sieutautem boc præceptum apoftolicu ne inebrientur uino in quo eft omnis luxuria obferuac a ebrittianis deum timentibus quando prai]' detur die domimeodta obfcruatur quando prandctur amp;nbsp;fabbato : ut exprcH? errantib’contradicammcmo ieiunio dr fi non promcrec offendit: porro amp;' non offeo dere promcreri eft.^^uis boc diceretnifi g nolle! cöfiderare gd diccrcte Ergo pagan* quando iciunat non ideo magis odendût deum C Autli de cbriftianis uoluit qd diƒ intelhgi:quis non deum offendctfi uelit cum fcandalo totius qua: ubiq; dilatai ew^^. fix die dominico ieiunareC Deinde fubijeit teftimonia de fcripturis ad caufamqnali *t feepitnibil ualentia.Ieiunio inquit Hellas paradifo donatus in corpore regnattquau'*: lunium non prædicent qui fabbato no ieiunant : ficut ieiunium prædicant: qui tam^n die dominico non ielunât.Aut Hellas eo tempore iciunauerit: quo popul^ del ctiaW fabbato leiunabat. (Quodautem refpondimus de qnadraginta dicbus leiunijMoV'''

cum Ipfis leonibus fabbato fuerit:ubl tarnen Icgimus q, amp;’ prandcrltJemnio lnquitd‘J urn fidagermanitas ignibus corufcantl carceri domlnata regibofpitio fufeeptu dom^ numadorant.Hæc exempla fanftorumtnec ad perfuadendum cuinlcuq; dicilciiingt;a Ualent:quantominus fabbati:quandoquidem non folum non Icgitur très ulros fabba/ cos fuifte ut polfit quifquam diccre eos iciunalfcnmmoucro ulx unius boras fpacii**” eft;quo eorum confeifto bymnulq; eantatur.Nccamplms inter illas flammas innoa**' as deambulauerut g canticum illud terminauerut.Nifi forte ab ifto etiam unius bof^ fpacium ieiunio deputar .Çb fiita eftmon babet qd fucccnfeat pranforib^ fabbatuV« tpadboram enim prandqmulto gin illo camlno prolixins leiunatur.Adbibet0^*1*^^ 3R0.14. apoftoli teftimonmm:ubi aitiNon eft regnum del efca SCpot‘’:fed iuftlcia depaxigaa' dium in fpiritufanfto. fit regnumdei ecclefiam uult intelligi in qua dominus rcgnaf Obfecro tcmuquid boc agebatapoftolus cum ifta loquerctur ut fabbato a chrino^ reiunaretur c Sed nee de Ipfo cuiufcuq; diei ieiunio loquebatur cum base diccrct.P*' clum eft enimaduerfus eos qui moreiudæorum fedm uctercm legem in obieroaD*’' ne quorûdain ciborum putabant efte mûdiciam : dead eorum fratrû admoniriont*” per quorum efcam depotumindifferenter acceptum fcandaliçabantur inflrmfld^ ^j,£g cum dixilfit:Noli illum in efca tua perdere pro quo cbriftus mortuus eft:Et non efg° blalpbemetur bonum noftrnm:tuncadiunxit:Non enim eft regnutn dci efcadP® tus:amp; cætcra.Nam ficut uerba base apoftoli in telligit ; ut regnum dci quod eft eedt fia non fit in efca SCpotu fed in iciumoinon dico fabbatis ielunare fed nunquamom**quot; no cibumae potum fumere debercmus:nedelfto dei regno unquam recedcrew*'’^’ Puto autem quia ifto conferente allquanto rellglofi^dle dominico ad ecclefiam P^ tincmus:quando tarnen dripfo concedenfe prandem’. Cur inquit lacnficiumpc**^^ ri domino cbarum murmuram^offerre:qdfpirit^defiderat de angelus laudato tobicai» deadiungit angell teftimonlum dicentis : Bona eft oratio cum ieiunio SCclemoft”^' (Quod dixerlt:potiori dominotnefeio nifi forte fcriptor errault Scte fugitiut q“^q. bi Icgendum mififti non emendares. Sacrlficium ergo domino cbarum ieiunm **** intclligi:quafi de ieiunio uerfee bxc quæftio;ÔCno de ieiunio fabbati. Nc^ ein nic^ dies fine facrificio qddeo cbaru eft peragit quia no icmnac.Sequic adbueöd^S '8^5,49, ttf teftimonia a caufa quam dcfcndedam fufcepit penit* *aliénaJmmola Inquit deo1

* crificiumlaudis tide iftam uoccm diuini pfalmi nolens adquodagic ncfcio quomo, conneftcre: utiq; inquit non fanguinis autebrletatis conuiuium quo non laudes d*^ te deoiled blafpbemias diabolo Tuffragante filuefcunt. © improuldam ptæ^“?V**^ nem: Non ergo immolac iacrificium laudis dominico die quia non leiunatunlcd 3g^ tur ebrietatis conuiuium d' blafpbcmix diabolo fuffragante filuefcut. (Qdfi news, dicere : intelligat non ieiunium lignifican in eo quod fcrlptum eft; Immola deo «

])^^ 'EPISTOLAquot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXXVI

Êriumlaudtsjeiumum quippeccrtis dtebtis 8^ maxime fcRis non agitur : Sacnficiufn uero laudis ab ecclefia toto orbe diffufa diebusomnibus immolatur : Alioquin quad nullus: non dico ebriftianus: fed neeinfan” dicere auderet:dies illiquinquaginta poft pafebaufq5ad pentecoften quiblt; ’non iemnatur : crût fcd’m iftu a facrifido laudis alie/ * niiuiuibus tantummodo diebus in mulfis ccdcfijs: in omnibufautem maxime cantac alleluiaiquamuocem laudis effe nullus ebriftianus quamlibctimperit^ignorât. Con/ ntetur tarnen etiamipfo die dommieo non in ebrietate: fed in ioeunditate pranderi: turn dici deberenosexmdæis â^ gentibus muleis ebriftianinominis:fide paucos dcz «osuefpertmo fabbatorum inccnfo;pro pecudum uiftimis iciunium deo placitfl lau/ dibus imniolare:cuius fcruore cremata deficiant opera deliclorum:Etmane(inquit) cxaudiet nosanobis auditus: ólt;:eruntnobis dom’’ad manducandum é^bibendum: non in ebrietate fed in ioeûditate dominica eclebritate perfcfta:Tune enim eulogia: non ut fupenus ait alogia cclebratur.Sedquid cum offendit fabbati dics quemdomi nbsp;nbsp;nbsp;'

nus fandificauit ignoro:ut in eo no putet pofte manducari amp;• bibi talilocüditatequæ , wreatebrietatercum fie ante fabbatumleinnare poftumus‘quomodo dicitante domi ' nicutn fabbato ieiunandamran continuo biduo prüden nefas eftc arbitraturfVideat

^fgo quanta affîciat contumelia ipfam quoeç romanam ecclefiammbiâr bis bebdoma dbusan quibusquarta amp;nbsp;fexta à fabbato ieiunatur:tribus tame dicbiTS continuis:do 5 minico fcilicetac deinde fccuda Ódtertia prandefur .lt;Duium uitam certum eft inquit

atbitrio penderc paftoru. Seduæ qui dicut..^ nbsp;nbsp;num malum : iV tenebras lucem:amp; £rj.5*

lucem tenebras:d^ amatum dulce: amp;*dulce amarum.d^uid fibi uelint bare uerba eius non fatis intelligo.Si enim bæc fcribis ficut urbicus dicit: In urbe plebs pendens ex pa noris arbitrio cum epifcopo fuo leiunat fabbato. amp;nbsp;autem ad tc ifta fcripfitiquia «51 in ^piftola toaidfiple quidda tale fcnpfifti: notibi perfuadeat urbem cbriftianam fic lau/ nare fabbato ieiunantem ut cogaris orbem cbriftianum damnare prandcntcm.Cum cniin dicit q gt;bonummalumtdf tenebras lucem:0clucem tenebras: eVamarum dulce: ^lt;liilceamarum: iciunium fabbati nolens mtelhgi bonum amp;nbsp;lucem amp;i dulcc:prandiu ®€to malum dr tenebras amp;ramarum.CQuis enim dubitat in omnibus cbriftianis fabba *0 prandentibus uniuerfum orbem damnare terrarum: neefeipfe refpicit : nee quib’ dicatattendit:ut fcriptis fuis ab ifta prxeipiti cobibeatur audaciac Continue quippe mbiunxiuNemo ergo uos iudicet in efca aut in potuiqdipfe utiep facit qui fabbato fu Cof.i. pentes efcam potuœfic arguit: quantum erat utbuic ei ueniret in mentem: etiam il/ wdquod idem apoftolus alibi dicit: (Qui manducat non manducante non fpernat:6lt; :ï^O‘14» ‘9^1non manducat manducantem non iudicet. Ifto modo boc tempcramentum quo 'Mandala dcuitaret inter ieiunantcs fabbato dr manducantes teneret: ut amp;:ipfum non panducantem manducans quifq;non fpernerct:0 ^ipfe non manducans manducan/

A end iudicaret.Petr^etia ingtapfo^i caput:cadi ianitor 0^ eeelefîæ fundamcntû:extin ^oSymonegfuerat diaboli figura:no nift ieiunio uincendi figura idipfum romanos cdocuit : quoig fides annunciatur uniuerfo orbiferraçr: Nungd ergo exteriapoftoli ptanderecbriftianos contra Petrumdocuerunt in uniuerfo orbe terrarumfSicutita/ ^inter fe uixerunt concorditer Petrus amp;nbsp;condifcipuli eius:fic inter fe concorditer uiz ®3nt fabbato ieiunantcs quos plantauit Petrus: dr fabbato prandctcs quos plantauez cnntcondifcipuli cius.^ft quidem 0lt; rbæc opinio plurimorum:quamuis earn perbibez ant effe falfam plxriqj romani : q? apoftolus Petrus cum Symone mago die domini/ (^0certaturus : propter ipfum magnxtemptationis periculum : pridie cum eiufdem nrbis ecdefia ieiunaucrit:amp;rconfecuto tarn profpcro gloriofoq; fucceftu: eudcm moz ^ern tenuerit: eamcßimitatæ fintnonnullæ occidentales ecclefiæ. Sed ficutifte dicit: ^ynionmagus figura erat diaboli:non plane fabbatarius aut dominicarius:fcd quoti/ dianus eft ille temptator:Nec taméaduerfus eum quotidie iemnatur: quando drdiei “ns dominicis omib^: amp;nbsp;ouinquaginta poft pafcba:amp;r per diuerfa loca dicb^ folenmb’ pattyrum dr feftis quibufcy prandetur:dr tarnen diabolus uincitur : fi oculinoftri fint 11^5.14* emper ad dpminum:utipfe euellat de laquco pedes noftros:Etfine mâducamus fine »♦Corb»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA ’ LXXXVI

bibimus (iucquodcücp Ei('imits:omm3 in gloria dei fadamustEtquantum in nobism fine offenfione fimusiudæis amp;fgrxcis ^ cctlcfix dei. (Quod parum cogitantqaic“® offcnfioncmanducat:uel cQ offcnfioneieiunantt amp;p utramlibctintemperantiä fcan dala concitant:quibus no fupcratnr diabolus fed tetatur.Q^ fi rcfpodetur: hoc dot iffelacobumbierofolymis:Epbcfilobannemcæteroftç alqs Iocis:quod docuitrom Petr^nd eft ut fabbato leiunec: fed ab baddoftnna terras exteras deuiafie ’.^^‘J^'P^ romani ildiffciEt ccontrario referc occidétis potius aliqua loca in quib^ronia eft® feruafle qd’apoftoli tradidciQfifDtictis ucro terras unde cœpitipfum euangehfipf* dicari:in eo qdab otntb” cu ipfo Petro apoftolis traditu eft:ne fabbato icicnetnw^^ qua uarictatc manfiffe. Interminabilis eft ifta contctio gcneranslites non finjes q^ nioes.Sit ergo una fides umuerfx qua:ubiep dilatacccclefia::tang intus in niebi^’^ ^ ft ipfa fidci unitas qtiibufdam dinerfis obferuationib^célébrât : quib^nullo modoq 11^5.44 in fide uerum eft impedi6®is cm pulcbritudo filiæ régis intrinfccus: Hlc.autobfet®

tiones quae uarie celcbrad’ in eins uefte intclligunc:Vndeilli dicic: In fimbrip a“*quot;^ circuamicfa uarictate:Sed ea quocp ueftis ita dmerfis celcbrationib^uaric(f:ut n2^ ü uerfis con tctionib* *diftipct .Poftremo inquit fimdxus fabbatu coledo dominidinc gat:quomodo ebriftian”obleruat fabbatu lt;nbsp;An fimus cbriftiani i^dominicneol’®“ XDa«e.Ä, autfimusludaei ut fabbatum obfcraemus:Nemo em poteft duobus dommis fer«®^

Nonneitaloquic: tang fabbati alius dns fit alius dnicic Necillud audit qd’amp;iplcc*^ *®*’*^* memorauitilDomin’ert em fabbati fili^bomims. (Q? aut ita nos uult efle a fabbato ant nos ; ficut iudæi funta dominico alicni: none tantu errat ut poflit ctiam dicereita no non debere accipere legencc propbetas : ficutiudæi non accipiSt cuangeliu netjP® ftolost ' (Qd qui fapit qd mali fapiat utiq; intelligis. Sed uetcra inquit omia tranfiet®, in ebrifto facia fut noua: Hoc ue^i eft. Nam propterca ficut iudæi fabbans no nats® enâ fi ad fignificandâ rcquiéquæillo die fignificata c;cbriffiana fobrictate Ókfrög®^ te feruata icmni]uinculû rela xam^.Et fi aliqui Fratres noftri rcquié fabbati rcl3xatio®^ iciunij fignificandam ede non putantmequaquä de ueftis regiæ uarictatc litiga®®^’ ne ipfiusregmæ ubiunam fidcm etiam de ipfa requie retinem^:interiora membra«t^ xem^. Et fi enim quia uetcra tranfieruticum eis tranfijt etiam carnalis uacatio fabbaO* non taméquia fabbato fine fuperfticiofa uacatione prandem^ idco dnobiis ^o®*^; fcruimusiquia Se fabbati Ardominiciunus eft domin^.lfte aut qui uetera tranfifielit citiut in ebrifto cederet ara altan: gladius ieiunio:precibusignis : panipecus : pot“* fangais:nefcit altaris nomc magis legis 0' propbetarum littcris frequêtatumïflt®*^ re deo prius in tabernaculo qdper Moyfen factum eft collocatû:Aram quoq; io “P® ftolicis litteris inucniri ubi martyres clamât fub ara dei.Dicit ccffiflc ieiunio gladio®’’ no reçordans illu quo milites eüangelici armant ex utroçp teftamëto gladiß bisacu^ turn . Dicit cediffe precib^ignemiquafi no dt tue preces defercbdnc in tcmplSdo“, a ebrifto ignis eft milfus in mudum.Dicit ceffifle pani pecus:tang nefcics d’tueino® mefa panes propofitiôis pom folcrc:amp;nue fe de agniimmaculati corpe parte fumtro Dicit ccffilTe poculo fanguinemo cogitans etiamnue fe accipere in poculo fangiiiot' (Quanto ergo meli’ dr congruetius uetera tranfiflc:amp; noua in cbrifto facta effeaic®^ ceret:ut cederet altare altari:gladius gladio:ignis igni:panis pani:pec*’pecori:fangu'^ fanguim.Videmus quippe in bis omibus carnalem netuflatc fpiritali cedere nouitaH; Sic ergo intelligedueftniuc in ifto die uolubili feptmio prandeac:fiue a qnibufdäc® ieiunetur: tarnen fabbato fpiritali:fabbatum carnale cefliffe : quando in ifto fempiftt' na dr uera requies concupifeitur: in illo uacatio temporalis iam fiuperftitiofaeotenifi''^ tur.Cætera quæ fequûtur gbus fuâ difputationc ifte cócludit:ficnt alia qaædâ qn»j®* de cómemoiadanó arbitrat^fü:mftomagis ad caufanó ptinêtiin quadeieiunio fabW ti uel prandio difputanked ea tibiipfi maxime fi in bis quæame dicta funtialigd^ raris aduertcda ólt; :iudicäda dimitto. Si aut qm buic quantü potui fufficiéterrefpöd»*^ me puto:dc bac re fentctiam meâ quæns: ego in euägelicis amp;nbsp;aplicis littensttotoqb“' ftrumêto:qdappellat teftamenrö nompaio id reuolucsmideo præceptu elfe ieiani“’

EPISTOLÀ

Quibas autem diebus non oporteat leiunare S^ quibus oporteat: piæcepto dominî tielapoftoIoÇi non muemo definitum. At per boe fentio qnidem nó ad obtinendam qua fides obtmetatq; lufHcia in qua eft pulcbritudo fihæ regisintnnfecusifed tarnen adfignificanda requiem fempitcrnam:ubié uerumfabbatum:relaxatio : q contrition nemieiunq aptius conuenire: Verutamcin buius fabbatt leiumo fiuc prandio : in bis uidetur mibi tutius paeatiafcç feruarûutquimanducat non manducantc nöfpernat: 3R0.14, â^qui non manducat manducantem non iudicet:quia neep fi manducaucrimusabun dabimusinecpfinó manducaucrimus ægebimus: cuftodita fciliceteorum inter quos uinimus in bis rebus moffenfa focietate . Sicut ein qd ait apoftolus: uerum c: malum effebominiqui per offenfionem manducat: Ita malu eft bomini qui per offenfionem ieiunat.Non itaq; fimus eis fimilcs:quiuidentes lobannênon manducanté nee biben tem dixerut:K)æmoniu babet. Sed nee rurfus eis qui uidentes ebriftu mandueâtê Ô^ ZDattS.n* bibentê dixerût: Ecce bomouorax (V uinofus: amic^publicanorS tVpeccatoç^* Rem 9ygt;ppe tialde neceflariam bis diclis dns ipfe fubiecit atep ait : Et iuftificata é fapictia in finis fms.Qjn fintauté ifti:fi requins: lege qd fcriptum eft: Filq fapientiæ etiamiufton tumibifuntiquiquando manducant non mandueâtesnô fpcmûtiquando no mädu* tant mâducantes non iudicät : fed eos planequi p offenfionem nó mâducât:fiuema/ lt;iucant:uelfpernuntueliudicät. Et de die quidem fabbati faciliorcaufa cft:quia amp;nbsp;ro DManaieiunat ecclefia:amp;falixn5nullx etia fi pauex fine illi ^ximx fine loginqux.Die autem dominico ieiunare fcandalum eft magnum:maximepoftea q innotmtdetefta bills mukucp fidei catbolicx fenptunfq; diuinis agtilfime cótraria bærefis maniebæo/ tumiquifins auditoribus ad iciunandû iftum tag cóftitucruntlegitimü diem:pqd fa* “Um eftiut iemnium dicidomtnici borribili^ baberetur : Nifi forte aliquis idoneus fit •tulla refefttóe interpofita : ultra bebdomada perpetuate iciuniu:utleiunio.xl.dicrü ƒatn potueritappropinquet : ficut aliquos feciffe cognouimus. Nam lt;51:adiplü qua/ «•■agenartum numeru perueniffe quendâta fratribus fidedigniffimis nobis affeuera/ ^^Meft.iJ^ieniadmodQcnim uetcru patrum temporibus:Moyfes 0lt; :Hellas nibil co* tjaprandia fabbatorum fecerunt icQ diebus.xl.ieiunaueruntilta qui potuerit feptcm Mes ieiunädo tranfiremon fibiad ieiunadu clegit dominicu dicm:fcd in bis cummuez Mtquos ieiunaturu fe uouit plurimos dies.Ieiuniu tarnen etiamcötmuatü fi in bebdo Made folucdum cfhnullo cogruentius g dominico die I'oluic. Siauté poft bebdoma/ dem corpus reficitunnon utiq; ad ieiunädum dies dommicus eligitimfed in numéro que noueriplacuitinucnic.Nec illud moiieat qd prifcillianiftx maniebæoçi fimillimi ^dieiunandu die dominico folenttcftimonium deapoftolo^i aclibus adbiberetcum ^detapoftolus Paul* ’in troade.Sic cnim fcriptum eft:In una autem fabbati cogregaz aictfixo, f'^nobis frangcre pancmiPatilus difputabat exiturus alia dtc:produxitq5fermonem M^ad medium noffis,Deinde eu defcédiffet de cœnaculo :ubicôgregati crât ad rez Mtcitandum adolefcctem ; qui grattatus fomno de feneftra ceciderat filt; mortu‘ ’ferez batundeipfo apoftolo fcriptura fie loquitiAfcendens auteminquitcum fregiffet pa* ■Jem atep guIbiVct fatilq; effet allocutus ufçç ad diluculû fie proféras eft. Ablît ut boc “t^accipiatuntang folerétapoftoli dominico die folcniter ieiunare,Quia enim fabba* btuneappellabatur dies qui nunc dominicus appellator : qd in cuangelgs aperti^ in z ttemtur.Nam dies refurrcHiôis domini prima fabbati a Mattbæo: a cæteris aût trib*’: ttna fabbati dicitur : quonia coftat eum effe qui dominicus poftea appellatus eft.Aut ^tgo poftperaffû diem fabbati:nochs initio ruerant congregatitquæ utiq; nox ad dié dommicû:boc eft ad unam fabbati ptinebatiôiiita eadem noâe fracourus panem ficut taugitur in facramento corporifcbrifti:^duxit fermonem ufq; ad mediumnoclis:ut poll lacramenta celebrata:rurfus ufep aeîdiluculû alloquens congregatos : qm multû ƒimabat : lucefeéte ^ficifceretur dominico die. Aut certe fi in una fabbati non p no

. B^*f bora dominici fuerât cógregati:eoipfo qd dictû eft:Paulus difputabat fæ^^'^-orus alia die:expreffa eft caufa ^ducendi fermonis:quia fucrat exitut^ amp;nbsp;eos ‘tmeienter inftruere cupiebat.Non ergo folcniter die dnico leiunabât: fed neceftarp

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXXVI

fermo qui ftudq feruentiffimiaudicbac ardore rcficicndi corporis caufa interrupen' dus effe non uifus eft i?fccluro apoftolo:quteos ^pter alios fuos ufq;qnaq; difcurfus: uelalias nunguelranlnme uifitabat:præfertim quia tune ex illis terris iicuteófeqnen' tia docennita difceiTurus erat:utlam nó effet eos in carne uifurus. Ac per l^oc magis oftenditur dominicis diebus folita illis nó fuiffeieiunia : quia ne boe crederec curauit fcriptor libricaufam ^ducendi fermonis exponere:ut fcirem’f ialtqua neceffitas ori/ atur urgentioriaSioninó effe prandium præferendû:quis ab iffis auidiffimeaudicn^ tibus:amp;ripfumfontem cogitantibus,pfectnrumatq; ideomagna fitinó aquæ;fedueP bi fine facietate quiequid influebat baurientibus: non tin carnale prandiû:uerûetiaifl ceenacontépta eft.Sed tuneguis dominico folita illis ieiunia non fuiffent:non eratta/ men eeelefîæ tam infignis offenfio: fi aliqua tali neceffitate: qualem apoftolus Paulas babuit die toto domimcorufq; ad medium nodis : uel etiam ufq; ad diluculu reficcra corpora non curarent.Nucuero poftca g bæretin maximeimpijffimiieiunia diddo^ minici nó aliqua neceffitate occurrétia pagere : fed quafi facra iolenitate datutadog^ matiçare ccepeiunt:amp; inotuerötpopulis cbriftianis : ^fedonec tali neceffitatequaæ apoftolus babuit exiftimo faciendum effe:qd fccitnc maius malum incuiratnrmff’' dalo g bonöm percipiaturcx uerbo.lt;31uicquid tarnen caufeuelneceffitatis extite^f’ gctf.j^ - curbomo ebrirtianus die dominico leiunare cogatur:ficut etiam illud in actib‘’apo‘‘^ '* lorumnnucnim^in naufragij periculouibi öripfe apoflolus nauigabat quatnorded® dicbus:acp boe duobus dominicis ieiunatumnullo modo dubitarc debem^. DÇ®*/ nicu diein quado nó plurcs dies fine ulla rcfcctione cótinuadiuouentur : inter idu^ orum dies non effe ponendu.lt;Curautemquarta órfëxta maximeiciLinctccclefdjg ’ 'F ratio reddi uidctur:q ’confiderato euangelio ipfa quarta fabbati qua uulgo quarLw' nam aocant:confiliumreperiuntur ad occidendum dominu feciffe mdæi.lntermino autem uno die cuius ucfpera domin’ pafcba cum difcipulis manducamt qui finis^'^ eius dieiqucm uocam^quin tam fabbati.Dcinde traditus dlca noetc quxiamf'^^^ xtam fabbatiiqui dies paffionis eius manifeftus épertinebat : bic dies primus ajy»®' rumfuita ucfpera incipicns.5cd Mattbæus euangcliffa quinta fabbati dicitfuiflcp'* mam dié a^ymofcquia eius ucfpera fequête futura crat ceena pafcbalisiqua can^*®' cipiebatacymum amp;ouis immolatio mäducari. px quo coUigitur qnartam fabbatiw' 5Q?att5.i«, illcquancfo ait domin’:Scitis quia poft biduu pafcba fictiSc nlius bois tiadeturuto^ cifigatur.Acper boediesipfeieiunio députatus eil:quia iicut euangelifta fequituf^ dicit:Tunccongregati fût principes facerdotes 0^ fenioies populi in atrium principes facerdotu qui dicebatur Caipbas:ó^ confilium feceruntut Idum dolo tenerent amp;oö cidcrent.Intermiffo autem uno die:qüo dicit eüangelium:Primaautem ayçmorûae' ccffcrunt difcipuli ad lefum dicentes: V bi uis parem’ tibicomedcrc pafcba fHoc^f' go die intermiffo paffus cft domin’:q(fnull’ambigit:fcxta fabbatnqua propter amp;gt;I»® fexta refteieiunio deputatur.Ieiunia quippe bumilitatem fignificat. VndediHu^ff 1I^5.j4» bumiliabam in ieiunio animam meam.Sequitur fabbatu: quo die caro ebriffiimonu^ mento requieuiuficut in primis operib’mundi requieuit deus ab omnibusopcribus fuis.Hmeexorta eft ifta in regia ilia uefte uarietas : utalq ficut maxime populi oricns propter requiemfigniftcadam mallent relaxare ieiunuim.Alijpropter bumilitat^”’ mortis domini iciunare dicutromana âcnônuUæoccidctis ecclefiæ.Qd ’ quidemuno die quo pafcba cclcbratur,pptcr renouadam reigeftæmemoria :quia difcipulibow^ nitus mortem dominidoluerutificab omnib’ieiunatunutetiam illi fabbati ieiunitin’ deuotiffimc celebrenttquicæteris per totumannu fabbati prandent : utruq; uidclict fignificantes:ólt; :in uno anniuerfario die luelum difcipuloiyiâ/ cæteris fabbatis quieß^ bonu.5)uo quippe fut quæ luftoru beatitudiné 0lt; Jomis miferiæ fmemtfperan faciun £fiti,6 ’^°*^5 ^ refurreclio mortuoçidn morte requies eft:dc qua dicic per ^pbetam: Ï^nbs *^ ‘ mea intra in cellaria tua : abfcódere pufillu donee tranfeat ira domini.ln refurreaio^ autê in bomine toto:id eft in carne ä^ fpûpfecla fœhcifats.Hinc faclQ eft ut boK duo rum utruepnon fignificanduputaretur labore ieiunijdcd potius refeclionis bilatitato

EPISTOLA

excepto pafcbali uno fabbato:quo dtfcipoloÇz; bent dixiWducF^jptcr rei gefix me/ mohamruerat iemnio^lixiore fignificandus.Sed qm non inucnim^mtiamfapra coz memoramin euagekcis amp;apoftolicis lnsqua?adnoui teftamcnti reuclanonê,pprie ptinenncertis diebus ahquib^’cuideter praeceptum obferuâda effe ieiunia:lt;5fideo res qaoq; iftaficutalir plunmæ:quas enumerate difficile e:inuenit in uefte illius fihæ rez gis:bocéecclefiæ uarietatis locû : indicabo tibigd mibi de boeregréti refpóderit ucz 1 neradus Ambrofi^: a quo baptiçat^fum mediolanêfis eps. Nam cû in eadcm ciuitate ^’»bjoftus water meamecû eét:Â;nobis adbuc catbecuminis:parû ifta eurantib^nlla follidtudiz ®W»n»iUa,

Pcmgereret:utru fed'm morem nfæ ciuitatis fibi effet fabbato iemnandu : an ecdefix wediolanefis more prandendSmtbac earn euelationeliberarcmtinterrogaui bocfuz pra dictu boiem dei. At ille:ißuid poffum inquit bmcdocere ampli‘ ’g ipfe faciodVbi fgoputauerâ nibil euifta refpôfiôe prxcepiftemifiut fabbato praderemAHocgppc ipfum facere fciebam.Sed ille fecutus adiecitjdin bic fum non leiuno fabbato:qn ro* w^fum ieiuno fabbato : amp;' ad quacuqiccclefiam ueneritis inquittei' ’morem feruate: « padfcandalu non nultis ant facere. Hoc refpofum retuliad matrc.biq; fuffecit : nec dubitauit efte obediendu:boc ctia nos Iccuti fum’ . Sed qm contingit maximeiAfriz cawtuna ecclefia uel unius rcgionis ccclcfix:alios babent fabbato prandentes ; alios icwnantes:mos eo^i mibifequedus uidetnr:gbus co^i populoÇi cögregatio rcgêda tómiffa eft.(Quapi-opterfi côfilio meo tpræfertim quia ibaccaufa pi^ forte g ßtis fuit

^petente atq^ urgente locutus fum:libctcracquiefcis.Epifcopo tuo in bac re noli rez Merced qÆfacit ipfc: ftncullo fcrupulo ufdifccptationcfcctarc. y 5anfti Äuguftiniad Fcelicitaté amp;rRuftycü:Jä ^ forores quxcum eis fut:de incffabilt Wcudipte qua præparauit de’ diligéti’ fe edmemorantis : Et ut ipfi mutua dileaionc unitaté fpus in uinculo pacis feruare ftudcatadmonentis.Epfa.LXXXVII«

l ’^'-/quot;*'^lccti(fima: ât fancliftimæmatri Fcelicitati;ä^ fratri Ivuftycoiamp;foronb’quæ uo

P Baifeum funt:Auguftin’ amp;; qui mecû funt in dno faluté.Bonusédns Ô^ mifcriz ''^‘y^cordia eius ubicp diffufa:quænos deucftra cbaritate in fuis uifcerib’confolac. Quâtnm cm diligat credcntes ékfperantes in fe: amp;nbsp;ilium atep inuicem di!igêtcs:Slt; 'gd dsinpofterumferuetibincmaxime oftêdit cu infidelibus 0^ dclperatis:gbusin mala uoluntate ufp in finem pfeucrantibus:ignem cû diabolo xternummmarunln boc tn feculo bona tanta largióqui facit oriri folcm fuü fup bonos amp;nbsp;malos : ÓZpluit fuper iuz WattB«$« ^^ssamp;iniuftos:breuiteraligd dictum eft ut plura cogitcntur.Q? niulta ein babeâtim^ pij in bac uita manera amp;tdona gratuita ab illo quêcötcmnunt:cnumerare gspoteftf InterquæiHud magnû qd’ excmplis in tcrpofitaiy tribulationû: quasbuius Ixculi dulz cedmitang bonus medicus mifcet:admonet eos fi attendcre uelint:fugcrc ab ira uéz tura:ólt;:cüin uia funt: id eft in bac uita:concordare cû fermone dci quê Itbiaduerfanû habet male uiuendo,lt;Quid ergo non mifericorditer prxftatur bominib’a dnö deo:a qnoetiam tribulatio bencficiü cftdNam res.plpera donü eft côfôlantis: res autê ad? neifa donum eft admonétis dei.Etlibxc prxllat ut dixietiâ malis: quid prxparat fuz ftinentib’ fcfquoÇi in numero uos p illius gram cögregatos effe)gaudcte : luftinêtes inuicemin dilcftionetftudêtcs feruare unitatcm fpüs in uinculo pacist Nó em décrit ^pB«4» gdmnobisinuicem fuffieratis:nifi cum uos ita portaueritdns abforpta morte i uiftoz i’^c’d.if» namiut fit deus omia tn omnib’.IDiffenfionesautem nung debentamariifed align tn autacbaritate nafcunt'iautcbaritate,pbant. €^uis em facile iuenic qui uelit repbédi: dtubieftille lapiens de quo diclum eftiCorripe fàpientê âcamabit teêNungd tarnen iP’^t'Ucn.p. ideonon dcbemus rcpbendere gt;V compere fratrcm ne fecurus tendat in mortéï'So let em fieritV frequéteraccidit: ut ad boram cótriftcc cû repbenditur amp;nbsp;refiftatamp; cöz tendatide tn poftea confiderct fecü in filcntio nbinemoênifi de’amp; ipfe : éê timet dif plicerebominib’:ga cornpicifcd timet difplicere deo:quia nó corrigitur:amp;'deinceps nonfaciatilludin quoiufterepbenfus efticVquatum odit pcccatum fuum tantü dilgt; g3tfratrem:quem fenfit boftempeccatt fui.Siautem de illo numero eft de quo diftü eftiCornpe ftultumdVadijciet ut oderit te:non de cbaritate illius diflenfio nafcitifed

S Z

SANCTI AVGVSTINI EPlSTOLA LXXXVTII

tarnen cbaritatemreprebcnforis fuiexereet amp;nbsp;probanquta non ci reprcbcndiïod? fed dilcclio quæ cogif reprebédereimpturbata perdurât etiam cum i11e quirepreb*^^ fus eft odit.Si autem die qui cornpit:reddere uult malum pro malo:eiqufcorripi^ timdignatur non fuit dignus qui corripcret:fed dignus plane qui etiâ ipfe corripiû“^' beret.Hæc agite ut aut non inter uos exiftant indignatiôes:autexortæ ftabm cod* rima pace perimantur.Maiorem date operameocordadis uobis q redargucdisiquH ficutacctu corrumpit uasfi diutius ibi fnerit:fic ira corrûpit cor fi in aliû diem durant rit.Hæc ergo agire:amp;;deus pacis ent uobifcu: orates fimulamp;^ nobis:utea quxben^ monemusalacriterimpleamus.

MTHilarq ad beatS Auguftinü:An homopoftit effe fine peccato: amp;imädata deifacile cuftodire fi uelit: Et an infantes non baptiçati morte præuéti: perire poHint. Deinde de diuite manéte in diuitqsian regnum deiingredipoftit : fi no omia fua uendider^ Ö^fi fibi ^defte poftït:fi forte ex ipfis diuitijs fecerit mädata. Et an liceat aliquo mode iurare.Poftremo qua? fit ecclefia de qua fcriptu eft:qjno babeat rugamneqj macula-inquirentis.J^laXXXXYni._ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, r

®mino fanefo lure ac merito uenerabili:amp;rper omnia coledo Auguftinoepquot; *' ,copoiHilarius.Sanclitatis tux gratia: quæomnibus nota eft: parUitatime^ perfuafitiut ueftris de fyracufano bipponem remeatib^: bas ad laudadainibi uenerabilitatem tuam Iitteras erogarem:pofcens fumam trinitatem : ut incolumis^ uegetus deinoftri fa uore boc meum feriptum ad recenfendum fufeipiastdominefan cle iure ac merito,uenerabilis:0C per omia colede.proinde rogo utmei memorin wa ctis orationib’ tuis efte digneris: atq; impcritiam noftram informare de eo qdgdana ebriftianiapud fyracufas exponunt: dicetes pofte efte bominem fine peccato:^n’^* data dei facile cuftodire fi uelit dnfantem non baptiçatû morte præuentum nópoile perire merito quoniam fine peccato nafeitur.Diuitem manente in diuitijs fuis régna dei no pofte ingrediinifi omnia fua uedideritmee prodefte eidé pofte : fi forteexip^5 diuitijs fecerit mädata.Nó debere iurarc oino, Et de ecclefia quæ fit de q fcriptucü-non babere rugam nei^ maculä:ubibæc fit;an in q nunc congregamur:an illa quafpn ramus.Qiudaautc putät ecclefia bäc efte quænSc frequentaf populistd rfine pc^cy to efte non pofte.B)e bis omnib^ togoquätis ualeo precib^ fanSitatê tuam tutlubcas nos apertius mftruitquo nouerim’:quaten^fentire debeam^.Dei noftri mifericordn fancfitaté tuamincolumécôferuet annis inumeris : opto dne fancfe iure ac meritoue nerabilis ÓCpomnia colende.

CrSanéli Auguftiniad Hilarium:interrogatiuculis prioris epiftolætam elegaterqdi' ferte fa^acietis.Epfa.LXXXlX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u

'guftinuseps feruus cbriftiA eius ecclefiæ : dilccliftimo filio Hilario indno falutê.Exlfis tuis didicitnon folüincolumitatemtuam:fed etia religiofumfin ^urn circa uerbum dcud^ piam cura ,p falute tua quæ eft in cbriftolefu domi/ no noftro: Vndegras deo ages nó diftuli refcripta perfoluere. Si ergo quxris in bac uitaiutru quifg ita iufticiæpfe9:ione,pficiat:utbic fineullo uiuatomnino pcccato:At' tende quid dixerit lobäncs apoftolus:quem dns inter difcipulos fuos præcipne dill/ 1.^015,1. gebattSi dixerimus inquit:quia peccatum non babcm’tnofipfos dccipim’:amp; 'ucrin5 in nobis non eft.Si ergo illi de quibus mibi fcripfifti:fe dicunt efte finepeccato : uidcs quia fcipfos decipiunt amp;nbsp;ueritas in eis non eft.Siautem fe efte peccatores fatcntur ut dei mifericordiam poflint mereri:compefcantab alijs ctiam decipiendisiquibus bac fupbiam pfuadere conantur.lOmnibns enim neceftaria eft oratio dnicatqua etiaipfo Wattß.d, arietib^grcgis:id eftapoftolis fuis dns dédit : ut unufquifcp deo dicat: Dimittenobis débita noftra ficut amp;nbsp;nos dimittim^ debitoribusnoftris.Cui cnimbæc in oratióeuen ba neceftaria non fuerint:ipfe bic fine peccato uiuere ^nunciandus eft. (SJuales fiali* quos futuros dominus præuideret:meliores utiep q extiterût ei’apoftoli:aliam oraW onem illos doceret:qua non peterent dimitti fibipeccata tquibus in baptifmo fuerat omnia lam dimifta.Nam ft Daniel fanetus non coram bominibA id eft in oratióe q®^

EPISTOLA

deum precabatunnon folum pcccata populi fabfed etiam fua c5fïtebatiir: ficut eius prettendico cxprcrînm eft:nibilaliudmibiuidetur dicendum iftis:nifi qdper ^pbe/ tamEçeebielein cuidam fupcrbo dominus mâdat: Nugd tu fapiétior g DanielfSed £5cc!5.x8. planequi mifericordia deiadiutus amp;nbsp;gratia fc ab eis peccatis abrtinuerit: qua: etia cri/ mina uocantur:.atq5illa peccata fine quibus non bic uiuiturmudareopcribus miferi/ cordix:ólt;:pijs orationib^ nó neglexerit:merebitur bincexire fine pcccato :guis cum bicuiueret babueritnónulla peccata:quia ficutifta non defuerunt:ita etiam remedia quibus purgarentur aftucrunt.Quifquis autem bacuelut occafione comporta cu au/ dientneminem bic arbitrio fuo finepeccato uiuere: dederit fe libidinib^: amp;:crimirti/ nusnefarijs obligauerit:atq; ufq; in diem fuu ultimum perdurauerit : quadibet inter hæc elemofynas faciat:amp; infceliciter ducit infam él infcelicius fmit.Scd iftiuteSq ; to/ lerandifunttquädo dicuntuel cffe uelfuidc bic aliqucm prêter unum fanftûfanaoÇi quinullum baberet omnino peccatum.lllud uero qd dicuntfufficere bomini libcru ^fbitrium ad dommicapræcepfa impléda:ctiam fi dei gratia 6/ fpintuflanclidono ad opera bona non adiuuetur ; omnino anatbematiçandum eftid / omnib^ execrationi/ eus detedandum* (C_iii enim boeaflerunt : a gratia deipenitus alieni funt: Qiu igno/ I^o.io •■antes deitudiciam : ficut de iudxts dicitapoftolus :Sl fua uolentes condituerenudi/ K0.15. dædeinon funt fubiefti : Plenitudo quippe legis no eftmfi cbaritas.Et utiepebaritas »0.5. deidifftifa eft in cordibus noftris:non per nofipfosnec uiribus ^pnæ uoluntatis:fcd per fpintufanclum qui dat* ’eft nobis.Valet itaep liberum arbitriu ad opera bona fi di/ uinitus adiuuetur:qd fit bumilit:erpetedoamp;facicdo: Defertum uero diuino adiutoz fioqualibet fcictia legis excellât : nullo modo babebit iuftieix folitudinemdcd infla/ doncm impiæ fuperbiæô(!exitiofum tumore: Docet boc eadê ipfa dûica oratio.Fru/ fira ein rogantes deû dicim‘’;Nc nos inféras in temptationé:fi boe in noftra fie politu 2i?aftt?,6, ^ft poteftate:utnullo illiusadiutorio id ualeam’adimplerc.Diclu cem:Ne nos induz oas in temptationê:qdinrelligic nc nos inferri defcrendo pmittas. Fidelis em de’’: ait iXorpio ’Pamp; :quinó uospmittat téptari fupid qd potcftis:fcd faciat cum tcptatióe etia exitu Hfpoüitis fuftinere. V £ quid boe dixit deû facere fi boe fineipfi‘’adiutorio in fola nfa

0 eftpoteftatef ’Nam él ipfalex in boeadiutorium data éillis: qui ea légitimé utuntur: Hfpillam fciât: uel quid iufticiæ iam acceperint unde gras agantiuel gdadbuc eis dez «fqdinftanter petant. Öluiautem fieaudiuntqdait lex: Non côcupifees:ut boe quia 3R0.7, didicerint fufticerc fibi arbitrent:nec adiutorio gratiæ dei ad facicdu qdluffum édax fifibiuirtutum credant él pctant:adboceis lex fubintrauit utabudaret deliftum: qd diduin eft de iudæis:Parum em eftquia nó implcnt qd præcepit lex: Nó côcupifees: fedinfup fupbiunt:él ignorantes dei lufticia: id eft qua de* ’dat qui iuftificatimpin : él ba uolentes conftituere tang fuxuoluntatis uiribus facïam:iufticix dei nó funt fubie «LFuns em legis cbriftus ad iuftieiä omni credéti:g utiq; ideo uenit ut ubiabundauit delidu fopabundet gfa.Cui græ fi fucrunt inimici:dei ignorantes iufticia:él fuam uo/ botes córtituere:quare funt amp;nbsp;iftiinimici ft in eu crediderüt:qucillioccidcrutc An ut »liacdpiatpræmiu:g occifo cbrifto fua impictaté accufauerüt:amp; fe illius græ cognitæ bbdiderut:dfiftiportétiudicimqui ftc in cbriftu uolunt credere: ut ei*’ipfam gratiam conent occiderec'Ad boe quippein eu credutqui reHe credut utefuriât fitiâtq; lufti/ £gt;am:0iei^gratia faturenc.Óis ern(lïcutferiptû eft)quiinuocauerit nomen dntialuus JobcLx, ontïNon utiq? falute corporis qua multi habet : él g non inuocantnomen dni: fed illa ®®*»o» blute de qua ipfe dicit:Nó eft opus fanis medic” fed ægrotantibus:amp; gd dixerit con/-bquêter exponcs: Non ueniinquit uocarc iuftos fedpeccatores. luftos ergo fanos: Wartb.9. peccatores aut dixit ægrotos.Nô itaq; de fuis uiribus præfumat ægrotus:ga in multi/ ^j^g.ji. tiiathe uirtutis fuæ nó erit faluus.Nâfiinde præfumit:uideatne uiresiftæ nó fint gles blenteffcfanoi^dcd quales folét effe frenetico^i:gcumfint infaniadeo fe fanos pu/ ^Cut nee medicu quærant:él tang importunuinfup credant: ficut ifti cbriftu infana bpbia quodamodo credut : cuius gratiæ tam benignuadiutoriu ad facienda iuftieiä dato legis præcepto ncceftarium nó effe côtêdûUDefinât ergo ficinfanire :élad boe

S5

SANCTI AVGVSTINI EPlSTOLA LXXXIX

fe intelliganthabere quanta poffimt liberum arbitrium:non utfuperba uolutate re* fpuant adiutorium:fcd ut pia uoluntate imrocct dominu.Hæccnim uoluntas libers tanto critlibcnorrqnanto (aniontanroaufem famoriquanfo diuinæmifen eordiægrs 1^9.n8, tiaeq? fubieftior.lpfa quippe fideliter orat:är dicit:Ifinera mea dirige fedm uerbutuu: lt;5k ;ne dominetur mihi omnis iniquitas.öjnomodo cm libera c cm dominai iniquitas. Vtci autcm no dominetur: uide ab illa quis inuocetur. No em ait:Itinera mea diri^ fed’m liberum arbitrium: quia no dommatur mibiiniquitas : fed itinera mea inquitw rige fedm ttcrbum tuum:amp;rne dominetur mibi omnis inigtas : Precatur no pollifcd confitetur non ^fitetur:optatpleniffimamlibertatem no iaciat propriam poteftafe-»0.10. Non emm omnis quiuiribus fuis confidit:fcd omnis qui inuocat nomen dominibb crit.lt;î2iiomodo auteminuocabutinquit in quern non crediderunte'Ad hoc ergoff^ dunt qui recte credunt: ut in uocentin quem crediderunt:amp;; 'ualeant facere qdin pr^tz ceptis legitimis acceperunt:quoniam id qd leximpcrat fidcsimptiat. Na utintenit' omittamus legis multa præceptatâc boe inde cómemoremus:qd ad cómcmoraduin elcgitapoftolus : cum dicitlex:Nó cócupifces:quid uidcturaliudimperaremifiab“' licitis cupiditatibus cótinentiamï ’Anim^quippc uclutpódcre amore fcrtur quod^ feredubemur utiq: detraherc de pondéré cupiditatis:qdaccedat ad pondus ebar*^ JRo.iï. tis:donecillud eófSmaturhoe perficiatur.Plenitudo enim legis charitas: ^tamc“^ $3p.8. ipfa contincntia uide quid fcriptum fit:Et cu fcireminquitiquia nemo poteft effect® tincns nifi deus dct:0lt; 'bocipfum eratfapientiaefcirc cui'’e(fet hoc donumtadi ) dow*' num 6^ precatusfumillum.Nunquid dixit: Et cû fciremtquia nemo pót eßecotm*^’ nifi per ^prium liberu arbitriu:ôlt; ;bocipfum eratfapientiæ feire a mcipfo eße boeb®' nult;N0 plane hoc dixittqd quidam in fua uanitate dicunt: fed qd fuit in fanclxfcfP^'* ræ ueritafe dicendumtCum fcirem inquit:quia nemo eße poteft continens nifi lt;1^^ det.lubct ergo deus contincntiam cV dat côtinentiam.lubet per legem: dat p lubet per lfam:dat per fpiritum. Lex cnim finegratia facit abudare deliclumidtfi'^. ZiHorfj. ne fpiritu occidit.Iubetideo ut facere mfta conati:amp; in noftra infirmitate fub lcgeamp;® gati:adiutori«m gratia: pofcere noucrim‘’:0ffi quid facere potuerimus opcris bonu^ qui adiunat non fimus ingrati:bocamp;'ifte fecitjd em evt fapicntia docuit cuius cetbo^’g donum. Neep enim uoluntatis arbitrium ideo tollitur:quia iuuatur:fcd ideo iuuatuf' quia non tollitur.Quid em deo dicit:adiutor me’ eftot Cofitctur fc uelle implsrcT iuflit:fed ab co qui iuffit adiutorium pofcere ut poftit. Sic amp;nbsp;ifte cum fciret Rcmto^ eße pofte continentê:nifi deus detradijt dominu ârdeprccatus cft : uticp uolésadijf-uolês precatus eft:nec pctiftetnifi eftet uoluntas.Sed nifi pctiftetiqnâtumpoffet uo^ lutaseQ.uia éiGpoftitanteg pctar:quid ei prodeft: nifiilliagat gratias ex co qdpotlt;-‘ a quo petendum cft qd nondum potefte 'Vnde etiam qui iam confinés cft : nó babe i.Corb4. titiep contincntia nifi aftit uoluntas:fedniGacccpiftet quid haberet uolutasfdliiidefl babes inouif qd no acccpiftiVSiautemaccepifti quid gloriaris qual ino acccperis-ld elf quid gloriaris quaft a teipfo habeas : qd G non accepiftcs :a tcipfo habere non pow fes.Hoc autem didurn eft:ut qui gloriatur:non in feipfo fed in domino gloriefiEtq^ nondum habet unde glorietur:non a feipfo fperct: fed dominum precetur. Sati’d enim min’ queep habere quod a deo petat:g plus habere quod fibi tribuat: quoniai^ 33cobi.4. expeditabimo furgcre g ex alto caderc.E)e’em:fcriptumeft:fuperbis refiftitibunii/

libus autem dat gratia.Ad abundantiâ igitur delicforum lex nos docet quid u^^^yT beamus :niG adiuuet gratiaiut qd uolumus ualeam’:0iqdualuerimus impleam’.Ah' iuuabitautem fi non denoftris præfumentes alta fapiamus:fedbumilibns eófentieo' tes:0lt; :dehis quæ iam poftumus gratias agamus : à; ^ bis quænódum poflumus:de“ fuppliciter inhiante uoluntate pofcamus adminiculantes orationcm noftrâ : nöcn^. cluoGsoperibus:dando ut dctur nobis:dimittendo ut dimittatur nobis.0^ autemdi' cunt infantem morte præuentum no bapriçatum perire nó pofte iquomam finepecz cato nafcic: Nó bocdicitapoftolus:amp;:arbitror effe melius utapoftolo poti’giftisd*^ j{to,$. dam’.lDicit cm ille doctor gêtiuman quo cbnftus loquebatur: Per unum boiem pc*^

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXXIX

catummtrauitm mundûtk ppeccatam mors : örita in oés boiesptrafijt in qrto omes peccauerunt.Etpaulopoft dicinNamiudiciu qdem exunodelifto in condcnationc: gratia autem exmultis deliftis âriuftificatiôe.Proinde ifti quc forte inuencnntinfan/ tem:non ex illius unius bomis concupifcentia ,pcreatumipfum dicat illi damnationi non cffeobnoxiummecpercbrifti gratiam abilladamnationeefteliberädum .(ßin d eftenim exuno delicto in c0demnationc:nifi illo delicto quo deliquit Adamf’Et quid eftexmultis delictis in iuftific3tionc:nifiquia cbriftigratia non folumillud delictu fol/ uit:c|uoobftringutur infantes ex illo unobomine procreati: fed etiam multa dclicta: qua: cS creuerint bomies addunt malis moribus fuisfTamen amp;illud unu: quo c obli/ gatappago carnalis:quæab illo primo boie origine ducit:fufticere dicitad condem/ natione.ldeo no eft fupfluus baptifm^paruulo^:ut q per gcnerationë illi condenati/ oniobligati fut: p regencratione liberenc. Et ficut no inucnic bo qab eadecodcnatiz one foluac;ficnon inucnic bomo q praeter cbriftu fpiritaliter régénérée .(Camalis aut generatio delicto illo uni iV danationi eius obnoxia eft :fpiritalis uero regencratio no lolgiHuclunum,ppter qc fbap tiçanc infantes:fed multa delicta facitaboleri : quaebo^ mines male uiuêdo ad illud in quo generati fut addiderunt.Ideo fcquic drdicit:Si ein obnnius delictum mors regnauit per unumimnltomagisqui abundantiä gratice ö^ünz ftxiataccipiut in uita regnabSt per unum lefum ebriftum dtacp ficut per unius delictu inomnes homines ad códemnationé:ita per unius iuftificationein omes bomiesad iaftificationc uitae*Sicut em per mobedientiam unius bominis peccatorcs conftituti fintmultiiita per uni’obcdientia iufti conftituctur multi. Q_uid adifta dicturi futmut quid eis reftat:nifi utapoftolu erraffe contendanteClamatuas electionis doctor genz tiumunba cbrifti: iudiciu ex uno in códemnationé,Etreclamant ift{:afferétesparuuz losquos ex illo uno bomine de quo loquitur duccrc.ppaginem: confitenc non ire in conaemnationem:etiamfinon fuerint baptisati.Iudiciu inquit ex uno in condemna/ tionê.(S^uid dicit ex uno nifi delictocSequitur cm: (Gratia autéexmultis delictis in iu/ T ftincationem.Ergo inde iudicitrm ctiam ex uno dclicto ducit in códemnationé.Hinc autem gratia etiam exmultis delictis ducit in iuftificatione. (ßjiapropter G no audent tefiftereaplbiexponantnobis quarciudiciu ex uno delicto ducat in códemnationé: c5exmultis déliais bomies damnandi ueniantad iudiciSf Autfi pgt;ptcrea ita dictum putantiquiainitium peccati ex Adam factum eibqd’ imitati cætcri funt : ut Gc ex uno illo delicto in mdicium condcmnationécg traberéc:quicumimitado multa peccarut: Cur non etia de gratia amp;nbsp;iuftificatione Gc dictum eftciCur non dixit Gmiliter:Et gratia exuno delicto in iuftificationéç^Sicut cm bominummulta dclicta inter illud unumqd imitati funt:amp;^iudicium quo puniuntur media reperiuc :ab uno quippe admulta ue/ nerunt:ut a multis ad indicium damnationemeç duccréturf 5ic eadem multa dclicta inter bocipfum unum cuius imitationecómiffa funt: amp;'gratiâ qua dimittöturteodem modo media funt:quoniam ex illo uno ad multa ucncrût : ut ex multis ad gram iufti» ficandiuenirent.Cum ergo in utroepud eft ét : iudicio él gfa qd’attinetad und étmuiz ta delicta:una eadécp ratio Gt:dicantifti nobis quare iudiciu dixcrit ex uno delicto duz cere in códénationé: gratiam uero ex multis delictis in iufttficationé: Autacquicicat ideo lic effe dictumtqa in bac caufa duo cóftituöc boies: Adamex quo fubfiftitgene/ ratio camalistóc cbriftus ex quo regencratio fpiritalis.Sed quia tm ille bomo:Ifteaut Sildeus amp;nbsp;bomo:nó quomodo illa generatie uno dclicto obligat qdéex Ada : ita ifta regeneratie unum delictum folum qd'eft ex Adam : fed illi quidcm generationi fufti/ citad códemnationé unius delicti connexio.Quicquid em poftca boies ex malis fuis opibnsadduntmon pertinetad illam generationcm:fed ad bumanâ cóuerfationem. Huic aut regeneration!nó fufticit illud delictu tantfimodo feinere qd ex Ada trahie: fed quicquid etiam poftea ex iniquis operibus bumanæ connerfa tionis accedit. Idee tudicium ex uno in condemnationem: gratia auté ex multis delictis in iuftificationé. 5ienim ob uni^delictu mors regnauit p unu a quo delicto paruuli p baptifmû expiant tut : miiltomagis qui abnndâtiâ græ Scmfticiæ accipiunt in mta regnabunt per unum

S4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXXK ‘i

kfum cbnftum:multomagi's ttticp in uita regnabunt: quia ætemæuitrrcguöin «ƒy mors autem in eis temporaliter tranfit no in a:tcrnuregnabit.Itaq; fient per uow5 of 33^0»ç^ liclum in omnes homines ad eondemnationemtcle qua condemnatione paruulip«' cramentumbaptifmiliberandi funtdta per tmius iuftifieationê in omnes bommesa“ iuftificationem uitæ.Et bic omnes dixit:ólt; ;ibi:quia non omnes homines uenirentaa gratiam iuftificationis cbrifti: enm tam multi alienati ab illa in æternû morian^fedS^ omnes qui renafeune in iuftifieationê non nifi p ebriftû renafeune : fieut omes quin^' (feunc in eódénationê no nifi p Ada nafeunc.Nemoqppe eft in illa generatiôepræf^'^ Adâmemoiifta rcgeneratiôe pter ebriftuddeo oês à oês:Eofdêaut|oês etia multoj poftea dieit:adiugés : Sieutem p inobedictia uni’hois peeeatores eüftitutißtn^l‘‘' fie amp;nbsp;p unius hominis obedictiam iufti eonftituutur multi . Qui multimifi quos ia P^“ ioante oês dixerat^V idequêadmodû eómendatunu Ô^ tmund eft Adamô^cbnna' | Ilium ad condemnationê:bunead iuftifîeationcm:eum tato poft Adam uenente*’*? ftus in earne:nt feiamus etiam antiques iuftosquieunq; effe potuerunt : non nifi P^quot;' dem fidem liberates per qua liberamur amp;nbsp;nos : fidem feilieet incarnatióis ebrilbo'''’’ lilts prænuctabatur fieut a nobis facia annunciac.ldeo idem ebriftû bominê didtf’’® fitôddeustne quis exiftimet antiques iuftos per deumtatumodo ebriftû: id eftp“^ bum qd’etat in prinetpiotnon etiam per fidêincarnationts eius:qna 0lt; ;bomo d)f»quot; dtcitur:potuifre liberari.Sententia quippe ifta deftrumé poteft: de qua amp;nbsp;alibi ®û/ MXor[,i54 P« *unum bominê mors : amp;nbsp;per unum bominêrefurreclio mortuorû. Sicut eni®*® Adam omnes moriutnr:Ita amp;nbsp;in crbifto omnes uimficabuc: Vtiep refurreclioné«“’ iuftoru ubi eft uita æterna:nô refurreclionêimquorunl ubi mors erit xterna. W^,^ uiUificabunc:quia ilk danabuntnr.Hme amp;nbsp;in uetcrib^ facramentis circucifio paru«**^ rum octaua die fieri præcepta ê: qm chriftus in quo fit delicti carnalis expeiiatioß^J fignifieat circucifio:diedominico refurrcxit:qui poft feptimu fabbati oHau’eft-H^'

- . nbsp;nbsp;ergo fides etiam antiquo^iiufto^ fuit. VndetV apoftolus dicit:Habêtes aût eu ^^ '’5

1. orj.4» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fidei:,ppter qd fcriptum c: (firedidiqapter qdamp;iocutus fum:amp; nos cred*’” ^pter qdloquimur;nó dicereteundem fpiritu fidei:nifiadmonês etiam antiquo^'^' flos babuifleipfum fpiritumfidei : boc eft incarnatiois ebrifti.Sed qa illis futurapf^ nuciabatur:quæiam facia a nobis annuciatur:0dtempore ueteris teftamenduela^^’'' quætemporenoui teftamenti reudac.ldeo eins facramêta uariata funt: utaliad»^ in ueteritcftamento:alia in none cum fides uaria non fit fed una fit : quia ficutinn“^j oês moriun^fic dr in cbrifto omes uiuifieabunc. Qd uero illis uerbis qua: tradaba® adiungit amp;; dicit:Lexautem fubintrauit ut abundaret deliclum qd trabitur exA^^r de quo dicebam fuperius:Mors regnauit per unu : legem quidem fine natural« i**^ ligamus quæ in eorum apparet ætatibus qui iam ratione utipoUunt : fiue eófaip®'’ quæ data ê per Moyfen:ganee ipfa uimficarc potuit amp;nbsp;liberate a lege peccati àƒƒ, tis quæ tracla eft ex Adam:fedmagisaddidit præuaricationis augmenta: Vbi^® ^ nó eft: aft idemapoftolus:necprænaricatio.Proinde quoniam lex eft etiamin ladö bominis:qut iam utitur arbitrio libertatis naturaliter in corde confcripta:qua fugg^' tur nemalialiquid faciat quifq; alteri:qd patiipfe non uult»Secundü banc legem P® uaricati funtomnes:etiam qui legem per Moyfen datam non acceperunt: de qn®'’

^g „3 w pfalmo legitur:Præuaricatores æftimaui omnes peeeatores terræ: Nó em oésplt;^^ ’ ‘’ catores terræ legem per Moyfen datam præuaricarunt: fed tarnen nifi aliquampf^

uaricaffent non appellarêturpræuaricatores. Vbiemm lexnó eft:nec præaaricaO*^ Præuaricata ergo lege quæ in paradifo data eft:nafcitur bomo ex Adam culegcph cati amp;imortis:de qua dicitur:Videoaliam legem in membris meis repugnantem^§ mentis meæ;ôlt; ;captiuu me ducêtem in legem peccati quæ ê ex mêbris meis: 9“^^ men nifi mala poftea confuetudine roboretur: facilius uincic non tamênifigfadei: ge autem alia præuaricata quæ eft in ufu rónis animæ rationalis in ætate bois iam^ tione utêtis:præuaricatores fïûtoês peeeatores terræ: præuaricata uero legeetiaw q data eft p Moyfc:multo ampli‘’abudat deliclu.Si em data eêtlex q poftet,umiß'af^'

EPISTOLA

°*”f^^ ^^^ ^•^^*’’^^'^‘^^ eSdufit fcriptura omnia fub peccato : ntpronufTio ßgf.j^ extide left icbrifti daretur eredëtibus.Hæc nerba fiagnofcis apoftolica funt: de qua legeiterum' dicit: Lex præuancatioms gratia pofita cfi donee ucniret feme cui.pmiP ®^bis nimeft difpofitu p angelos in manumediatoris:cbrtftu cómendans cuius gratia falui Wntomes:fiue paruuli a lege peccati amp;nbsp;mortis cum qua nati fumas : fine maiores qui male utentes arbitno uoluntatis præuaricaruntlegemnaturalem ipfius rationis:fiue

legem acceperuntquae data eft per Moyfen eam^ præuaricâtes littera occili fut: 'Lam nero etiam euangelica praecepta bomo praeuaricat : uelut qnatrid aan' ’mortu^ putetmee de illo tarnen defperandum eft,ppter eius gratiam qui non lente dixit:fed magnauoce clamauit:Laçare ueniforasXex ergo fubintrauit utabSdaretdelicium: 3®B»ii» line cum bominesnegligötqd’ deus iubet : fine cum de fuis uiribus præfumentcs adz mtonam gratiæ non implorant:«!^ adduntinfirmitati fuperbiam.Cumautê uocatiöe Qiaina intelligant:cur fitingemifcendum:amp;inaocäteum inquem recle credunt:dice ^g^^ tes:Miferere mei deus fedm magnam mifericordiam ttram:Étego dixi;dne mifcrere '^8.*4o menfanaanimam mcamiquia peccaui tibidntua iufticia muifica me:Etuia iniquitatis 'iPSais 3moue a mc:amp;; lege tua milerere mei:Et non ueniat mibi pes fupbiæ:amp; man‘’peccatoz T^^'SS* mm nómoueât meXt itinera mea dirige Pm uerbutuu: 0^nç dominee mei ois iniqui tas:Adomino emgreffus bominis dingüif: amp;nbsp;nia eins uolet: Et alia mnltaïquæ ^apte- '®*^‘^* teafcripta funttut nos admoneret adimplenda ea quxnobis iubenc.Cöm ergo febo moad iliumcxtcnderit:2lt; fic ingcmuerit:fiet qd fequitur.Vbiabundauit deliftu fupz 5Ro.$. sbundauit iVgratiaiEt dimittunturei peccata malta qm dilexit multumXtdiffundic Xticï.7. mcorde cbaritas dei: undefiat legis plenitudo non p uires arbitrij quod eft in nobis: led per fpiritSfandum qui datus ê nobis.Noucrat quippeille legcm:qui dicebat:lt;Cóz J^”»?» deledorenim legidei fedm interiorem bominé:Et tarnen adiungebat: Videoautem aliamlegem in membris meis repugnantem legimétis mcæ:amp;fcaptiuu me ducenté •filegem pcccatiquæ eft in mébris mcis.lnfoelix egobomo qs melibcrabitde corpe mortis buiusfCGratia dei p lefucbriftu dnmnoftru.Cur nó dixit potmstmeum libera arbitriummifiquia libertas fine gra tia nó eft libertas fed côtumaciaf (Dum ergo dixiC-Jetapoftolus:Lex fubintrauit utabundaretddicbam :ubiautem abundauit deliclum 1^0,5, mperabudamtó^gratiatSecutus adiuxitiVtquemadmodum regnauit peccatum in mortelle 0« :gratia regnet per iufticiam in uita ætema per lefum cbnftum dominum noftrum.Modo cum dixilfet tut quëadmodum regnauit peccatum in morte : no ait per unum bominem aut per Adam:qaiam dixerat:Lex fubintrauit utabundaret dez liamp;m: qua: abundatia delicti non pertinet ad primibominis propagincmifed ad con uerfationis bumanæ præaaricationemtquæilli uno delicto quo foloobftricti tenétur infantes:iam in maiorib^xtatib^ ex abundantia iniquitatis adiccta cft.Sed qm bocto' tmn etiam qd non pertinet ad tllius unius delicti originem : tarnen idonca eft foluere gratia faluatoris:ldeo cum dixiffettSic à; gratia regnet per iufticia in uita xternatad/ didittlcfum cbnftum dominumnoftrum.Nullæ ita^argumëtationes côtra bæc apo ftolica uerba platæ impediant paruulos ad falutem quæëin cbrifto lefu dno noftro. Tantomagis cm pro eis loqui debemustquato ipfi pro feloquinon poftunt.Per unu Bbig bominéintrauit peccatu in mundu:0: perpeccatu morsÄ ita in omnes boies ptrafqt in quo omes peccaueröt .Sicut ab illo uno bomiè:ficab eodem peccato infantes imu neseffenon poffuntmifiab ei’reatu per cbrifti baptifmu refoluantur. Vfc^em ad lez gern peccatu in mudo fuit:non quia deinceps in nemine fuit boc diclu eft:fed qa non poteratperlitteram legis auferri:qd folo poterat fpiritu gratiæ . Ne quifq ergo fidës de uiribusnó dico uolütatis:fed poti‘ ’uanitatis fuæ putaret libero arbitno legë potu* iffefufficereidrcbrifti gratiaderidcrct:Ideo ait apoftolus:Vf($ cm adlegë peccatum in mundo fuitipeccatum aut non deputabatur cu lex nó elTet.Nó dixit non erat:fcd quianó depütabaturiquia lex non crat q arguente demóftrarcturdïuc lex rationis in paruuloifiue lex litteræ t populo.Sed regnauit jnquit mors ab Ada ufcg ad Moyfen: qm9 nee lex data g Moyfen potuitregnd mortis auferre : qd fola cbriftiabftuïit gra.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXXIX

In quos autem regnauent uidedn cosinquitquinon peccauerut in fimihtudinépr*' uarkatioms Ada;.Rcgnaint ergo iVm cos qui non pcccauerunt. Scd cur regnauent oftendit cum ait:In llrmlitudmem præuaricationis Âdæ. Ifte éenimmclior intellect borum uerborumtut cum dixiffettRegnault mors in cos qui non peccauerut:qfino5 moncret quare in cos regnauentqui non peccaueruttadderet in umtlitudincm prï' uaricationis Adætid eft quia inerateorum in mebns fimilitudo præuaricatiôis Ads-Potcftiif fie intelligi:Regnanitmors ab Adam ufepad Moyfcntdrin eos quinomn»/ militudinem præuarieationis Adæ peccauerût:qaia in feipHs cum iamnati effet met ratione adbucuterentur qua ille utebatur quâdo peccauit:ncc præceptu acccpißm' qcf ille tranfgreftus efttfed folo onginali uitio tencrêtur obftricù : per qd cos regnu^ mortis traberet ad condemnationé* lt;Q_cf regnum mortis in eis tantu non eft qcbnngt; gratia renati ad eius regnum ptmenttqm mors téporalis: guis amp;éipfa de onginalideW flo propagafa fitteorpus in cis intenmittanima uero ad peenas non trabit: ubiuolujt regnnm mortis intelligitut anima rcnata per gratiam lam non moriac in gebenna-*“ eft a uita dei non alienetur non feparetur.Temporalis autem mors corporis etiamquot;’ bis quiebrifti morte redimunturrelinquatur interim ad excrcitationcm fideiótagf' nem præfentis luclationis : in quoamp;'martyres ccrtauertinttabfumatur uero amp;ip6^ renouatióe corporis qua refurreclio polliccf’.Ibi enim penitus abforbebitur mofSif uicloriamtcuimodo gratia ebriftiadimit regnutnefuoÇ ianimas ad peenas tartaritt^^ bat.Nónnlli fanecodices nó babcnt: In eos qui non peccaueruttfed in cos qiiipcc^J uerunt in fimilitudinem præuarieationis Adæt dluib^quidem uerbis nullo modoiltt fenfusaufcrtur:fclt;fm boequippeintelliguntur pcccane in fimilitudincpræuaricaO®' nis Adæ: fcÆm qd’fupra dictum ê: in quo cés pcccaUerut.Sed tn græci codices unde in latinu fenptura tranflata cfttillnd plures babét qd’diximus:q gt;nbsp;non adiunxit dcAd’ qui eft forma futuriineq? boc uno intelligitur modo.Aut enim forma cbrifti a contra' rio eft : ut quéadmodum in illoömnes moriutur: fic â^ in cbrifto omncs uiuifieétuf’^' quomodo pipfins inobedientiam peccatorcs conftituantur multi:ficper iftiusobe«] entiam iufti cóftituantur multi.Aut formamfuturi cum dixit : cpipfeinflixentfor*’’’ mortis pofteris fuis.lllc tarnen eftmeIior intelleHus :ut a contrario forma effecredj' tur:quâ multumcómendatapoftolus.Dcnicp neomnino ex æquo in bac forma «“f Äo.$» contraria penfentur: adiungit à: ” dicit:Scd non ficut delictum ita éVdonatio.Si c®o® unius delictum multimortui funt:multomagis gratia dei: amp;nbsp;donum in gratia uni’bo^ minis Icfu ebrifti in multos abundabit:ntintelligatur non in magis multos cum mq“' magis multi fint qui damnabuntur:fed magis abundabit quid in bis qui per cbrifl“'” redimut tcmporaliter ualet forma mortis ex Adam : in æternum autem ualcbiru'i^’ forma per cbriftû.lt;^uis ergo inquit Adam futuri forma fit:a c0trario:plus tn prsn^t cbriftus regeneratis g cis nocuerat ille generatis : 0^ non ficut per unum peccante^'' ita eft A donu.Nam indicium quidem ex uno in codemnatione: gratia autem ex®® tis delictis in iuftificatione.Non Colum in bocinquit non æqualis eft forma :qaiat1k^ poralitcr nocuit eis:quos in æternû cbriftus redemit: VerSetiâ quia illius unodelio® poften nifi a cbrifto redimanr in códemnationem:cbriftiautem rcdcptio etia m®®* delicta diffoluit quæ illi uniabundâtia præuaricatricis iniquitatis adiecit:undelaw«® perius difputauimus:côtra bæcapoftoli rterba fanüc^mtellectüncmini acquiefos-' uis cbrifto amp;rin cbrifto uiucre.Namfiqucadmoduilli dicüt:^pterea ifta cómemorj' fctapoftolus:utitelligeremus ad primöboiem peccatorcs ideo ptinerc:quia nódo® ctum ex illo nafcendo traximusdcd en imitando pcccamus:diabolüpotius ponerq'' quia amp;i prior pcccauititV de quo nullam(ubftantiæ ^paginem traxit genus boman®; fed eu fola imitatio fubfeenta eft:unde dicic pat impiorû:ficutnofter dicic pat? Abf^ ,ppter imitationem fidei:non ppter originem carms.Nam ideo de ipfo diabolo ®3p«i. elblmitant autilluquifunt exparte ipfius. Deinde ft pptenmitanone boc locoapy comcmoraretprimSboiem:ga prim^peccator in bominib’fmt: at ideo ad illumed homines peccatorcs diccrCt pertinere:cur non fedm Abel pofuit qui primusmbeiö

EPISTOLA

'URUS fm't:ad que luftioés ^ptcr iinitationc tafticte ptinerent:fed pofuitAda:contra quenonpofuit nificbnftufQpia ficutdie homo delido fuo mtiauitpoflentaté fu5:fic uk de’ homo luftfcia fua faluauitbxrcditaté fu5 ♦ llle traijciendo carms immudidam 1^ qa nó poteratimpi’ diaboP:dIedonadofpus gram qd’non poteratAbel mft^.Multa debis quæftiomb’ab aIns noftrisopufculis amp;nbsp;ecdefiaftids fermonibus diximus:qm fuerStetiamapud nos qdam:quiubieuq; poterat bæc fui erroris noua femina fparge fcnt:qiio]Çi nonnullos p minifteriSnoftru fratrut^ nfo;v mifcncordia dniab dia pene bnauiLNec tn bic deelfe aliquosarbitrortmaximeapud enrtbagmeded iamocculte ^ufitanttimetes ecckfiæfundatinïmâ fidem^ Nam unus cosjz noie Cxlcdius in einP «tm ciuitatis ecclefia iam ad pfbyterq bonorem fubrepere eoeperatifed fideldfima li Dcrtatefratnqppter bas ipfas contra ebrifti gram difputationes ufqjad iudiciû epale PduSus cft:tn coa^us cd conhten ,pptcr baptiçados paruulos: q? à;- ipfisredemptio litneceffaria .Vbigq uolucrit de on^inali peccato aligdexpffi’ diccre: in tamêipfius •quot;edemptionisnoie nó paruftbi præferipfit.Vnde em redimédifuntnifi a diaboli po; ^wateio qua effenó polïcntmifi originalis obligatiócpeccatio Autquo precio redt' *Wunc:nifi cbrifti fanguinc:dequo aperti(Ïimcfcriptu ert:q?in rcmidionem eftufusfit ‘®a«B,ttf, peccato^t Sed qamagis couiaus eilab ecclefia deredatus g correclus:ötpacat* ’abf/ ‘^edipueritus fum neforte ipfeibifit g nodram fide pturbare conac .Ideo nomis ipfi’ lt;^omemorationcputaui eê facicdu.Sed fine ipfe fit fiue alg cófortes ci’crrorisiPlurcs Cm fimtg fperarepoffumus:óV ubinó rearguunctetia alios ad fua feflamfcducunCbe «cerebdeut ut nefciam quo fint erupturi. Nos tn malumus cos in ecclefix compage bnaniq exillo corpore uelut infanabilia mcbra rcfecari ; fi tarnen boepmittit ipla ne/ c«ffitas,Timenducd em ne plura putrcfcant du putribus pared.Potens eftautc mi/ æncordia dninodritquæ potius eosab bac perte liberettqd fine dubio faciet fi fideliz Jfcradaertantteneantc^qd feriptumcfdCCbTi inuocauerit nome dni faluus crit« Audi Jocf.i. ^m pauca de diuitibus:qdin epirtola tua fequitur inquircdS.Hocenim pofuirtiil!os dicereiDimtem manêtem in diuitqs furs :regnumdei non porte ingredimifiomia fua Uendideritmecei prodcrte fi forte ex ipfis diuitqs mandata fccerit. Euaferutirtorum mfputationcsipatres nortri Abraam dr Ifaac ôtIacob:qui tanto ante exbacuita migra •■*wit Habebât quippe biomnes non paruas diuitias:ficutfideltffima feriptum fednr: ®ultos tarnen uenturos ab oriente Se occidentc;0lt; :non fupra ipfos uf extra ipfos tied ^‘’«ß«? cum ipfisrecubituros in regnocælorumdlle ipfe qui,ppter nos faftus é pauper cd uez cediues effet ueraciffima promiffione prædixit.tt guis fuperbus dines qui mdueba/ XiuPid. turpurpura dtbyrtotä^ epulabatur quotidie fplêdidetmortu’apud interostorque/ jetttr : tamê fi pauperis uleerofi qui anteianuam eins contemptiacebat mifetat*fuiP letimerereturdripfe mifericordiam. Etfi pauperi illi meritum effet inopia nó mrticia: oonutii^abangelis in Abrar gremium qui diues bie fuerat tolleretur.5cd ut nobis oftenderec necin irto pauptatem p feipfam diuinitus bonorat5:necin illo dmitias fuz lue danatastfed in irto pictatcm: in illo impietate fuos exitus babuiffe : fie fufeepitimz pmmdiuitem cruciatus ignistut tame piumpauperem fufcipcret finus diuitis.(£}tii faz *^c cubic diues uiuerettdimtias fie babebatiamp;cas pro dei præceptis paruipendcbat: utetiam cum ipfiusfilij imolationcnollet offendere deumiubctcm que fuaiy diuitia/

^rum Stfperabat droptabat bæredé.Hic utiq; dicuttideo patres antiquos nó ucdidiffe omiaquæ babebat si ;dcdiffe pau peribus: quia boc eis non præcepat domin’: Nódu emreuelato tertamento nouo: qd non fieri nifi plenitudine tpis oportebat: nee corn uirffuerat reuelanda:g uirtute boc eos facillime poffe de’ in coiV cordibus nouerat qui teftimoniu illis tarn infigne pbibebatiutcu fit oium fanciest de’ tag de præcipuis amicis fuis dicerc dignarec: Ego fu de’ Abraam: de’ Ifaactdeus Iacob:bocmibi nome ^A^O’J* eft in xternum.Porteauero g magnum pietatis facrametum manifertatum ert in car/ ne:0lt; !iioeandis omnib’ genttb’cbrirti aduentus illuxit : in quern etia illi patres credit qcrant.Sed buius fidei oliua fuo tempore manifertandâ in illms arborist de qua apfs loquiturttang radice feruabätt dictum édiuitit Védeoia quae babes Sc da paopib’tdi WattSu?

SANCTI ÄVGVSTINI EPISTOLA LXXXIX *

babebis tbefaummin cash's:amp;uenifequcre me.Hæcfi dicunfufdentur ahquidratio/ nabditer dtccre:Sed totum audiant:totumadtiertant:non in parte aures apenantan parte fnrdefcât.CCui em dominus boe præcepitç'Profecîo iHi diuiti g uitæ ætcmxcô' XP3ttU,i9i fequendæconfiHû quaerebataccipere. Hoc emm domino dixerat: (Quid faciâ ut uiw aeternam confequarfllle aStnô ei refpódit:5i uis ueniread uitam:uade uendeommi quaebabéstfed fi uis uenire ad uitam ferua mâdata. Ô^uæ inuenis cum fibi a dno exit' ge cómemorata feruaffe dixidettä^ quaefiflet quidadbuc fibi deeffet:RefponfoniaP cepit: Si ms pfeHus effeiuade druende omia quae babes tV da pauperibus.Et ne feüb quae multum amabat:boc modo perdcre exiftimaret:amp; babebis inquit tbefaurum^ casks.Demdeaddidit:0^ ueni fequere meinecuig cum bxc feceritakgd ^deffeexifti metur:fi no fequitur ebriftu. At ille quidem tridis abfeeflit: qui uiderit queadmodum ilia legis mandata feruauerat.Puto em cp fe arrogantius g uerius feruaHerefpödettf* Veruntamcn magifter bonus mandata legis ab ifta excdlentiore pfeclione diftinx*^ Ibienim dixit:Sims uenire ad uitam fcrua mandata : bic autem;Si uis pfeftus cktquot;u3' de uende omnia qUæbabesiamp;rcaetera.Gur ergo negarn^ diuites gms ab ilia pfeftio^^ abfintiuenire tarnen ad uitam:fimâdata feruauerint: lt;^ dederint ut detur illisiduPiy ) rint at dimittac illiseCtedim^ em miniftrum nouiteitamcti fuiffe apoftolG: cöfcnb“^^ i.Zimotl5.is. 34 Yimotbaeu dicerettPraecipe diuitibus buius mudimo fuperbe fapeiemcq; fp^' re in incerto dimtiannfcd in deo mao qui praeftat nobis omnia abundâter ad

Bene faciantdiuitcstfintin operib’bonis:facile tribuant:c0municent:tbefauri$tt’‘^' fundamentû bonum in futurû:utappréhendant ueram uitâ : de qua Ôiiilli adoleit^^* ti diclu eft:Siuis uenire ad uitam. Puto cp ifta praecipiens:diuites inftruebat non bat apoftolus: praecipe diuitibus buius mundi: ut uendant omia quaebabét dentpï}*^ peribus amp;rfequantur dominuiSednó fuperbe fapere : neep fperare in incerto dwit*^ Xud.itf. rumdfta fuperbia diuitem illum qui iacentê anteianuam fuam contemnebat pa^p^' rem iuftum:ólt;;ifta fpes in incerto diuitiarmqua fe ^Jpter purpuramibyftumamp;fPY g fplendidas bcatum putabat:non ipfc dimtiacpduxeruntad mfcrni tormcnta.An wattß.ij, tequia dommusadiüxit:Amen dico uobis: difficile diuesintrabit in regnScxIon’^'

Et ite^ dico uobifiFacilius intrabit camelus per foramêacus g diues in rcgnumc^^’' gt;nbsp;rum.ldeo putantifti diuitem etiâ fi faciatifta:quae diuitibus praecipicndaIcnpftaP^^ ftolus:in regnum cælorû intrare nó poften ’dollid ergo eftf Vtrü apoftolus cótra «o minu loquitur:an iftinefciunt quid loquunc edjuid borum crcdaticligatcbnkiana^ Puto melius nos credere iftos nefcire gdloqui: g paulQcótra dominöloqui.Pdna cur non in confeqüentib‘ ’ctiamipfuin dominu audiuit dicentem difcipulis pro gt;a”^ ria diuitS contriftatis:(Qdbominib^ impoffibile eft:deo facile eftfSed ideo inq®'’'’ boe dictum eft:quia futurû erat:utaudito euagelio : diuites uendito patrimonio:^ gatoc^ paupibus dominu fequerct’iók 'intrarent in regnû cæloçetatq; ita fieret q^ûib eile uldebac'mon ut manêtes in diuitqs fuis praecepta apoftoli cuftodiendo : in onn fuperbe fapicndo:net^ fperädo in incerto dimtiaiyifcd in deo uiuo ibenefaciédo:^ eile tribuendo cv cömumeädo indigentibus:ueramapprebedant nitam : fedetia» praecepta apoftolica:ncnditis omnib^ fuis rebus implerét. Hæc fi dicut(5cio qnipP. eos lila dicere)nó attédut primitus quemadmodu dominus contra eoç tdogma*‘“2 gratia prædicauerit.Non em ait :(!^dbominib^impoffibile uideif :facile eftbomioi fi uoluerint:fed qlt;Ïbominib’ inquit impoflibile eft:deo facile cft:oftêdcns quado» recte fiuntrnon fieri bomis potentiatfed dei gratia.Hæc ergo attendat ifti:Mircpf‘ bendunt eos qui glorianc in diuitijs fuis: caueatipfi in fua uirtute cófidere . Simula utric^ repbenduntur in pfalmo:quiconfidut in uirtute fua : amp;nbsp;qui in abundantiamü tiarum lua§e gloriantür.Audiaut itacp diuites :(3^bominibus impoffibile éideob Ie cft:amp; flue manentes in diuites fuis:fiue illis Uenditis: amp;ƒper indigentias paupers, diftributis intrent in regnum cælorû:gratiae dei tribuât non oprijs uiribus bonitla; Odern bominib’ impoffibile eft:non bominib’fed deo facile eft.Audiatbocai' ödiiâ oia fua ueluendiderut à; paupibus tribuerütmel adbucid agutar$ dupona

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXXIX'•

S^boemodo préparant intrare in regnumcxlorS: non boctribuant üirtutifuæ:fed eidem gratia: diuinæ:lt;£JÆ enim bominibtis impoHibile eft;non ipfis quia amp;ipfiboies .^j^ j, funnfed deo facile eft.Hoc quippeillis amp;:apoftol’ dicit: Cu timoré amp;nbsp;trcmorc uefträ ' nbsp;nbsp;***

ipforutn falutem opcramini.lDeus ein eft qui operatur in uobis:äruellc amp;nbsp;opari^ bo/ Cna uoluntate.Certe idco fe dicunt de fuis rebus uendcdis pfectioms a domino fufee/ piffe confilium ut fcquantur dominutqm illic additum eft:Et ueni fequere me.Cur er go in bis bonis quæ faciuntzdefua tm uoluntate præfumût: nec audiunt dominS:qm lequi fe dicuntincrepantematep teftantemtSine me nibil poteftis facercCSi aut apo/ JoB.iv. fiolusita dixitiPrædpc diuitibus bums mudi non fuperbe fapercj neq; in incerto di' i.Ximotß.tf, uitiarumtut uendantornia quae poftident:amp; ea precia diftribuedo indigentibustfaci/ antqdfequitur: Facile tribuant: cômunicêt:tbefauriçent fibi fundamentu bonum in futurum:0lt; :aliter eos in regnum cxlol^ intrare pofte no credit : Fallit ergo eos quoru domos tam diligenter doarinæ fanitate componit:admonens dp prædpics qualcs fe piæbere debcantuxores uirismiri uxoribnsdilp parentibas:parcntes filijstferui de' j^ niinistdomini feruis.Nam quó bxc agi poftunt fine domotd ^ fine aliqua refamiliariC

Anboceos mouetqdaitdns: lt;Q,uicucg dimiferitomnia fua^pterme;accipictin boc xVattHu?» tentuplum Óiiin futuro uitam aeternam poftidebit?’Aliud eft dimifcrit:aliud eft uedp derit.Nam S din bis quae dimittcda madauit etiam uxor cömemorata c;quâ nullis bu-toanis legibus licet uendere:cbriftiautélegib’ nee dimittere: excepta caufa fornica/ fionis.d^id fibi ergo uolut ifta pracceptaïNon em poftunt inter fe efte contrariamifi quiaincurrat aliquado neceftitatis articulustubiaut uxor dimittac autcbriftus: ut alia omittamifiipfiuxorimaritus difplicuerit cbriftianus : eicß^pofuerit auta fe diuortiu aatacbrifto:Hicille quid eligat nifi cbriftS0lt; :dimittat uxoré laudabiliter ,ppter ebn/ ftum.Ambobus quippecbriftianis dns praecepitne quifg dimittat uxorem excepta ®b(g. caufa fornicationis.Vbiauté quælibet in eis pfona infidelis eft : confiliuapoftoliattéz datur:Vtfi infidelis cófentitbabitare cum uiro fideli: uir non dimittat uxorê.Simili/ i»Corl.7» fció^ uxor fidelis üirum:ficumilla babitarc conlcnfcrit.^^fi infidelis inquit difcedit: difcedat.Non eft ein feruituti fubieclus frater aut foror in buiufmodiiid eft fiinfidclis uoluerit efte cum cóiuge fideli.Hicagnofcat fidelis fuâ libertatem ne ita fe fubiefrum deputet feruituti utiplam dimittat fidé ; ne coniugé amittatinfidelê.Hoc d^ de filps 3tq}parentibus: boe de fratribus dv fororib^ intelligituri^apter ebriftSomnes efte di/ miitendosicum ^sponitur ifta códitio ut ebriftu dimittat fi illos fecum babere defide/ rat.Hoc ergo ddde domo atep agrisiboc Ódde bis reb^ quæ iure pccuniario poftiden/ ftuuboc loco accipiendu eft „Simul ein etiam de bis non ait: Quieuq; ucdidcnt,ppter wequæcucp lidtû êuendereded quicûcp dimifcrit.Fieri ein poteft ut dicat cbriftiano ab aliqua poteftateiautcbriftian^ non cris: autfi in boepermanere uolueris:domum poffeuioneftj non babebis . Cu uero etiam illi diuites qui infuis diuitijs fic ftatucrant permancremtex coi^ bonis operibus.pmercrentur deum:bxc dimittat poti’^pter cbnftnmiq ,ppterbæc cbriftû: ut accipiantin boe fæculo centupluicuius numeri pfe dionefignificanc oia.Fideli quippebomini totus mudus diuitiaÇieftdiuntq; bocmu do quafinibilbabentes ddoinia poftidentes :ut in futuro fæculo poftidcantuita æterz namine,pptcr ifta dimifto cbrifto in morte præcipitétur æternâ. Hac quippe lege dr conditioneinon illi tm qui mentis excellentia pfcctioms confilium receperuntiut uen dita fuapaupibus diftribucrent: drbudieris ab omnifæculi bums farcina liberioribus lenem cbriftifarcinamferrenttfed etiamquifquis infirmior: dr illi gloriofiftimxpfedi/ oni minus idoneus:quitame fe meminit ueraciter efte cbriftianQ:cum audierit fibi,p/ poni:qgt; nifi bæc omnia dimiferit:dimifturus eft cbriftam:apprcbendetpotius turrim fortitudinis a facie inimici:quia cum cam in fua ædificaret fideicoputauit fumpt^quiz bus perfici poftetudê eo animoacceftit ad fidemmtbuic fæculo no fold uerbis renuz ciarct:quia Srfi emit aliquid tang non poftidens erat: drfi utebatur mudo tang no utes eratmon fperans in incerto diuitiarum fed in deo uiuo:Cum ein omnis qui renunciat buic fxculo:finedubio renunciet omnib^quæ funt eius:utpoffit cbrifti ee difcipulus:

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA LXXXIX

Ipfe enim cum de fumptiVad turns aedificiumneceffarijs :2k!de bello aduerfus rege Xttcf,i4, alterum præparando fimilitudinem prxmififfet: adiuxit fie : (IJui non renunciatoiiv mbus qux funt eius:non poteft meus eße difcipulas;Profe3:o renuciatenam diuitijs fuis fiquas habet:Autfieuteas omnino non diligens:totas diftribuit indigentibus:^ fuperftms exonerctur farcinis : Aut fic ut pius diligens cbnftum foem ab cis tranlFe/ rat in ipfumratcß ita utatur illis:ut facile tribuens amp;i comunicas tbcfanncct in cxlotpa' ratufep fit quemadmodum parentes â^ filios ft; fratres amp;;uxorcm : hoc modo amp;^ inas relinquere:fi tail's conditio propofita fuerit:ut nifi dimiflb chrifto cas habere non poj fit.Mam fl aliter buic feculo renunciat:quandoaccedit ad fidei facramentumifacitq® Cypziamis de lapfis bcatus Cyprianus ingemuit dicens:Sæcnlo uerbis folis renunciantcs amp;non faeîis. ©ehoc quippe dicituncum ueniente temptatione magis ifta metuit amittert Äbi§ q ebnihim ncgare:Ecce bomo qui ceepit xdiFicare:órnó potuit perficere . Ipfeéetö qui cumadbuc longe effet aduerfarius eius:mifit legatos quærens pace: id efinonda affligente:fcd adbuc imminente ac minante temptatione:ut bis non careatquxplaj. difigit:ad relinqucndum ebriffum negandumcp confentit.Et multi funt tales quietw putant fibiadaugendas opes fuas :0i!multiplicanda delectameta terrenaireligiontm fuFFragarideberc ebriffianam.Sed non funttales diuites cbrifliani:qui licetifra tenez ant:non tarnen ab eis ita tenétur:utbæc cbriffo anteponât:quia ueraci corde fecob renunciarunttut nullam fpem in talibus ponant.Hiuxores amp;nbsp;filios uniuerfafq; faß’® as:ad ebriffianam religionem tenendam fana erudiunt difciplina. Horum domusb® fpitalitate feruentes:rccipiüntluflum in nomineiufti:utmercedéiufti accipiat.rran/ guntefurienti panem fuummudum uelfiunt:captiuu redimunt;tbefauri$antfibifuW damentum bonum in futuru : ut apprebcdantueram uitam.^tfi forte pro fideebn’»“ pecuniaria damna ppetienda fut:oderunt diuitias fuas: Sifuornm orbitates uellep^z rationes pro cbriffo minac bic mandus:oderunt parentes:fratres:filios: uxores: ffremo fi deipfa buius corporis uita cum aduerfario pacifcendum eff:nedefertus dö ferat cbriffus:oderuntinfuper animam fuam.De bis quippeomnibus mandatumatz ceperunt:q )aliter difcipuliebrifti effe non poffint.Nec tarnen quia præceptum utoderint pro cbriffo Cv animas fuas:uendendas eas babêt:autilfatis fibimanibuseb fundendas:fed parati funteas amittere pro cbriffinomine moricdo:ncmortuiuwat cbriftum negado.Sic em diuitias ad quas uendendas parati nó fuerutmoncnteebn' ffo ne cum eis pcreatperdito cbriffo:babemus binc utriufq; fexus diuites claris»® cp pfonas martyrij gloria fublimatas.lta multi quos rerum fuarum uenditionep’g^^^ rat ante perfici cbriffiimitata paffione funt répété perfect! : ÓCqui nônullâ infirmitatj carnis Ó Cfanguinis fuis diuitqs perfecerut:fübito aduerfus pcccatum pro fide ufegad fanguiné certarunt, Quibus autem non ^ucnit corona martyripnecp illius gfeSiomj de uendendis rebus fuis : confiliu tam præclarum â ctam grande reccperunt:amp; tam*: a damnabilib’ ’immunes criminibus efurientem cbriftum paucrütditicnti potödedc' runt:nudum ucftieruntipcregrinantcm fufceperunt:nonfedebut qnidem cu ebrub Watts.5« fubfimiter iudicaturi:fed ad ipfius dexterâ ftabunt mifericorditcr iudicâdi . Beatien’ 33cobi.t. mifericordes:quoni3mipforummiferebitur deus.Et iudiciu fine mifericordia

qui non fecit mifericordiä.Supexaltatauté mifericordia iudicio . Proinde iffidefinat contra fcripturas loquiiSC in fuis exbortationib’ad maiora fic excitent:ut minora non damncnt.Non enim amp;nbsp;fanaam uirginitatem aliter exbortando perfuadere poffunt-,^0p0,.j^,y^ nifi coniugalia uincula dänauerint:cum doeëte apoftolomnufquifq: donum ^ptwb babeat a deo:alius iiciali^aüt fic.Ambuict itaq; pfecfionis uiam ucnditis omnibus rebirs CE mifericorditcr erogatis. Sed fi uere pairperes ebriftifdtióe nó fibi fed ebrinn colligunt:infirmiora eins membra:quare puniantanteg fedes iudiciarias accepermt-WattS.19. Si em tales eruntqualibus dominé dicit: Sedebitis fupcr duodccim fedes indicantcs i.iTorf.tf. duodecim tribus ifrael : amp;nbsp;de qualib^apoftol^ dicit: Nefcitis quoniam angelosiudib bitis :alias:iudicabim’:præparëtpotius nó criminofosifcd religiofos diuites reciptn^ tabernacula æternata quib^ amici facit funt de mamonainiquitatis. Puto em ç gw®“

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXXIX

Corum qui'bæc impudenteratq? imprudenter gamunt :a diuidbuscbriftiants lV pijs in fuisneceffitahbus fuftentantur.Habet enim ccdefia quodammodo fuos milites:Â: quodâmodo prouinciales.Vnde dicit apoftol^: (Quis militât fuis ftipendijs ungçHa/ i.Coq,?. bet amp;; mneam Ôlt; ;plâtatorestbabetgregem amp;nbsp;paftores, Vnde côfequêter dicit: Quis plantat uineamtamp;rde fruclu eius non editfCQuis pafcit gregem:amp; de la de gregis nô percipit; ((5üis talia difputare qualia ifti difputant : nô fit militare fed rcbellare :nó fit plantare uineam fed eradicare:non fit pafcendos côgregare :fed perdendos a grege feparare.Sicutautemipfi qui diuitum religiofis obfequijs aluntur atq; ueftiunturtne/ ^enim ad fuasneceffitates nibilaccipiunt nifi ab eis qui res fuas uendunt: non tarnen iudicanturatc^damnäcab excellêtioribus cbriftimêbris:qui maiori uirtute;quâ mul turn commendatapoftolus:fuis fe manibus tranfigunt : fie neeifti damnare debet ingt; nrmioresmeriti cbnftianos quorum operibus tranfiguntur : fed recte uiuendo amp;nbsp;regt; «edocendo magis eis dicere:Sinos fpintalia fcminaöimustmagnum eft fiueftra car ®bi§ tialia metamusï'Multo quippe minoriimpudentia ferui dei:quimanuum fuarum bo neftis openbus uenditis uinunttdanant iftos a quibus nibil accipiunt ; qifti g propter ahquam corporis infîrmitatem non ualentes manibus operari: damnant eofipfos de I quorum facultatibus uiuut.Ego qui bæcfcribo pfeclionem de qua dominus locutus eft : quando ait diuiti adolefceti: Vade uende omnia qute babes amp;nbsp;da pauperibus:lt;Sr ^^attBa?» babebis tbefaurum in cælo amp;nbsp;ueniiequere me:uebementeradamaui : à: no meis ui^ nbustfed gratia ipfius adiuuante fic feci.Neqjenim quia diues no fui : ideo min“ ’mibi iinputabitur,Namnccpipfi apoftoliqui priores boc fecerunt:diuites fuerunt.Sed to funimundum dimittit:qui 0;illud quodbabct:amp;;qdoptât babere dimittit.Q.u5tum 3utem in bac pcrfecliois uia profecerim:magis quidem nouicgo:q quifg alius bomo: fed magis deus g ego.Et ad boc propofitum quätis poffum uiribus cxbortor: Stm no ’’imedommibabeo confortes:qttibus bocpermeum minifterium perfuafum eft;fic tarnen ut præcipue fana dotlnna teneatur:neceos quiißa non faciunt:uana cotuma.

tia iudicemus:dicentcs nibilprodefleq?pudice guis coniugaliter uiuâtîq? domos fu.*» asàfamilias cbriftiane reguntiq? operib^mifencordiæ fibi tbefauriçantin pofterum: feifta difoutando non fcnpturarû fanaarum traclatores:fedeorum accufatores iuc/ ’’iamur.d^ideo cômemoraui : quoniamiüi quando talia dicere probibentur ab eis quibocdominicófiliumnô cocperunt:refpondcnt eos talia difputari nolle:quoniam tïiUjs fuisfauentiamp;rdominica præcepta implere detractant: quafi nó ut de bis taceam qui licet infirmiores religiofe tarnen ututur diuitijstetiam ipli cnpidi amp;nbsp;auari mali bis utentes:é^ in terreno tbefauro corluteu configentes: quia amp;nbsp;ipfos necefle eft ufqtad bnem portet ecclefia :ficut illa retia ufi:^ad litus pifces malos tolerabiliores in ea qilh lintquitalia fermocinando amp;nbsp;dilfeminando ita fcuideri magnos uolunt:quia diuitias fuas:uelquantulacunq; patrimonia expræcepto dominiuendiderunt:uteius bærez ditatem qua: ufq; ad fines terræ dilatatur atq; diffunditur : bac doctrina non fana per/ [ {tarbare atq; euertcre moliantur.Vnde quia ex bac quidem occafione:Sed tamêlam bremter dixiiquid etiam de ecdefia cbrini in boc faeculo fcntiamnd eft quia ufiß ad fi?. nem buius fæculi necefle eft portet bonos Ö^ malos: quoniam ex boc inter tuas qua:/ ftioncs interrogafti:prolixam epiftolam:iam tandem aliquâdo concludâ:lurattonem cauequâtum potes. Melius quippe neeuerum iuratur q mrädi confuetudine amp;nbsp;in p/ iurium fæpe caditur:amp; femper periurio ,pptnqUatur.Scdilli quâtum aliquos corn au/ diuiiquid fit iurare prorfus ignorant: Putantem fe nó iurare: quado in ore habet: feit deus:2cteftis é deus :amp;teftem deum inuoco fuperanimameam : quia nó dicitur per deumiö/ quia talia repcriunc in apoftolo Paulo.Sed etiam illa ubi contra eos inuenta eft qua confitenc effe iurationê:ubiait apoftolus: lt;Q.uotidiemorior per ueftram glo/ i.CorJaS» riam fratres qua babeo in cbrifto lefu domino noftro.ln græcis em codicibus rcperic omnino effe bac iurationem: ne quis in latina lingua boc fic intelligat didum : per ue/ ftram gloriam:quomodo diclum eft : pmeum aductum iterum ad uos:ótmulta fimi/ ba ubi dicitur per aliquid ótnó eft iuratio,5ed nóideo:quia in fuis litteris iurauit apo/

ft

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ XC flolus:air fnfirmitatc firmfflimus Indus nobis debeteffeiuratio.Multo enim tüh !quot;, dixi: quatu ad nos attinetnungiuramus:ut fit in ore nodro eff eft:nó nóHicut dooiquot; nus monet.Non quia peccatu eftuerumiurareifed quia grauiflimu peccatumeubgt; fumiurare:quo citius cadit qui confueuitiurare.Accepim quod mibiuide^JnieIi’®‘' ponantifta meliores:nóiftiquorunouiiamfcntentia reprobandam:fed ah] qui ue^ citer poiïunt.Nam amp;nbsp;ego paratior fum difcere g docerclât tu magnum conreresb^ neficium fi eaquæ illic a fanctis fratrib^ aduerfus ifforu uaniloquia diHerunt: nou m^ facias ignorare.In domino recle*amp;;fideliter uiuas dilcctilfime fili. erpatru Çartbagmenfis concihj:ad Innocentiu pontificé maximüiquid in co aSuiquot;®^

rit contra Pelagium amp;lt;nbsp;!Cæleftiû bxreticos exponentiu»Epta»XC» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..^r

®mino beatiffimo Scbonorandiffimo fratri fancfo Innocentio papx « Aui^quot; ' Mundius; l^ufticanus: Fidentius:Euagrius: Antonius:Palatin’: Adeodatii$' Vincentius:PubIianus:Tbeafius:Tutns:Pantbonius:Vicï:or:Reftitut^«^quot;^ flycus:Fortunatian^:alius Re(litut ’’.AmpeIius:Anim^:Fcclix Donatian’’:AdeodaP ' Oclaui^iSero tinusïMatorinusxPoftbuman^iTrifpulusiVi^or: alius Viftor ’Loquot;*^*^' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Macianus:Fruftuofus:Fauftinianus: Q.uoduultdeusïCandorius:Maxim^: McS3'^* J

Ruftycus; R,ufianus:Proculianus:Tbomas:Ianuarius:Oftauianus:Prætextat^î5ixt quoduult deusiPcntbadius quoduultde^: Cyprianus:Seruilius: Pelagius: Marr^‘• Venantius:Didymus:Saturnin‘’:Tiaçacenus:Germanus:Germanian^:lnucnti^:M3 ionnus:lnuenti’’:Câdidus:Cyprianus amp;nbsp;Emilianus:Roman’:African^ Ar Marcel»quot;' qui in cócilio cccldiæ cartbaginéfis affuimus . CS exmore ad cartbagmefem eccn3^ (oléniter uenirem*’: ntq; ex diuerfis canfis cógregata ex nobis fynodusbaberctuf^quot;^ pfbyter noder Orofius:nobis Ifas fanftoiy fratru ék rconfacerdotS nolfro^ dedit rodis amp;nbsp;Laçatirquoiy forma bis conftituim^effe fubdendû.His ergo leftisiPdagiquot;quot;’ tV Cæleftiû auftores nefarij prorfus amp;^ ab oibus nobis anatbematiçâdi cirons aduçf/ timus. Vnde faftû eft utrecéfendûpeterem^iquid ante ferme quinquému fup Cxb' i.î^ctrac» ftq noie:bicapudecdcfiâ cartbaginenfem fueritagitatu,(Q.uo recitato ficutexfaW^^ 3ï.etjo qQcntib‘’3ducrtcfC poterit fanftitas tuatguis iudicatio mamfefta coftaretiquiai'*quot; pore epifcopali ludicio excifum bocuuln^tm ab eedefia uidcreónibilomin^ta mequot;quot;* cômum deliberatione cenfuim*’:ö:;bmóipfuafionisauftores:quis ad plbyteriu wcquot;’ Cæleftius poftca puenifte dicac: nifibæc apertiffima anatbematiçauerint ipfos^nquot;' tbematkan oportet:ut fi ipforû no potuerit : faltem eoRi qui ab eis decepti fûtud de'' cipipoffuntcognifa fentetia quæin eos lata eft fanitas ,pcurcc.Hoc itaq; geftum “quot;quot; frater fanftetebaritati tuæmtimandu daximustut ftatutis nfæ medio cbaritafis cW® apoftolicæ fedis adbibeaturauftoritas ^ tuéda falute multorutd ^ quoruda pucrU»' ^| te ctiam corrigenda.ld em aguntifti damnabilib^ difputationib’fuis:ut non défende' do:fed potiusin fupbiam facrilcgam extollcdo liberum arbitrium: nullS rdinquatb' cnm gratiæ dei qua cbnftiani fumus : qua A^ipfum noftræ uolûtatis arbitrium uereW liberumtdum a carnalium concupifcentiarS dominatione liberatur ; dicêtedominO' 3oB.8, Siuos filius liberaucritttuc uere liberi eritis:qdauxili3 fides impetrattquæeftin cW fto lefu domino noftro.lftiautemafferunt ficut a fratribus qm ctiam eo^i libres lege' runt cognouimus: in eo dei gratiam deputandâ tq? talem bomis inftituit creauitcf na' turâ:quæ per,ppriam uolûtatem lege dei poffitimplere: fiue naturaliter in corde co' fcriptam:fiue in litteris datam:E5dcm quoq; legem ad gratia ptincre :q? illam deusw adiutoriü bominib’dedit.lllam nero gratiam qua ut diftum eft cbriftiani fum^tcuius 3Ro,7» apoftolus prædicator eft dicens: Códeleftor em legidci fedmintcrioré bomine: Vi' deo autem aliam legcm in rnebris meis répugnante legi mentis meætôCcaptiuantcw me in lege peccati quæê in mcbris meis .Miler ergo bomo: quis me liberabit de con pore mortis bumseGratia dei p lefumebnftS dominSnoftrutnolunt omnino cogno' fcere:nec aperte gdemoppugnare audent.Sed quid aliudagunt:cum bomjnib*’ani/ malib^non pcipientib’quæ funtfpûs dei:pfuaderenon ceffant adoperands pficieiv dami^ iufticiâtâe deimadata c5plenda:fola fibibumana fufficere pofte naturam:noquot;

EPISTOLA' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XC

attendentes qcf fcnpttim eft:Spintus aditiuet infirmïtatetn ncRramtEtnon nolentis ^»«s» eftnecß currentistfed confentientîs eft dei : Etq gt;nbsp;unu corpus fumustftnguUauté alter j^o'fï, alterius membra: babentes donadmetfa fedm grahamquæ data eftnobis:Et gratia iXorbif* del fum id qdfumi^ gratia eins in me uacua non futt:fed plus omnibus illis laboraui:. non ego autem:fed gratia deimecumiEt gratias deo qui dédit nobis uiftoriâ p domi/ ®biS numnoftru lefum cbtiftum: Et quia non idonei fumus cogitate aliquid quafi exnobif i«Corf.j, metipfisifed fufficiétia noftra ex deo eft:Et babemus tbefaurû iftum in uafis fiftilibus »’♦lt;Cort»4» uteminétia uirtutis fit dei amp;nó ex nobis : Et innumerabilia quæ de fcripturis ommb'’ ficolligere uelimus tomus non fufficit. Et ueremitr neapud te ifta ipfa commémora' daquxmaioregfa de fedeapoftolica prædicas incóuenienter facere uideamur.Scd ideo facimus:quia eo q,infirmiores fumus: quaquauerfum quifepnoftrum uerbodei N prædicando putatur attêtior:crcbrius eos patimur amp;nbsp;audaci' ’infurgctes.Si ergo Pc/ t.ÏRetr9f«47 lagius epifcopalib^geftis quæ in oriente confeeta dicuc:etiam tuæ uen erationi iufte uifas fneritabfolutus : error tamëipfe à:; impietas quæ tam multos affertores babet: per diuerfa difperfos:etiamaudoritatc apoftolicæ fedis anatbematiçâda dECôlidc/ tet em fanftitas tua:ÔZpaftoralib’ nobis compatiatur uifeerib’: gfit peftiferû âtexiti/ abile ouibus ebriftitqdiftorum facrilegas difputationes neceftario fequic:utnee ora' te debeamus:ne intremus in tempt3tioné:qddomin’ difcipulos monuit;amp; pofuitin WattB.Ä, oratióequadocuit:autne deficiat fides nraiqd.paplo Petro fe rpgafte ipfe teftatus cftgt;Si em polTibilitatc naturae:Órarbitno uolütatis in poteftate funt cóftituta:quis nó uideata dno inaniter petin^ Fallaciter oranteS orando pofcunr quænaturæ ia ita cöf dit»fufficiêtib’ uirib’obtmenecNec debuiffe dicere dominö lefnm: Vigilate cV ora/ XüanB.itf tcifed tantumodo:uigilate ne intretis in temptationem:Necbeatiffimo Petro primo 3plbi^:R.ogaui ^ te:fedmoneo te uelimpcro ac præcipio ne deficiat fides tua«Con/ Ä-iwI.tx» tradihe etiam iftoçe contentione benediftionib’noftris:utincaftum fup populum di tere uidcamurtquieqd eis a domino precamunutrefte ac pie uiuédo illi placeat:Vel '11a qux^ FdelibUS prccatnrapoftolus dices: Flefto gcnua meaad patrê domininoz jEpM» Urilefucbrifhicx quo omis paternitas in cælo óV in terra nommait’: ut det nobis fedm dimtias gloriæfuæ uirtuté coroborari p fpintu eins,Si ergo uolueriin’benedicendo ^“B populg dicere:E)a illis domine uirtuté corroborari pipiritu tuumuftoru nobis di/ Iputatiocótradicit: affirmans ncgarilibcru arbitriü fiboe a deo pofcitur qefin noftra tftpoteftate.VirCute em corroborari fi uoluim’inquiüt: poffum^ea poffibilitate naz

Vturæ qua non nueaccipimus:fed cum crearemuraccepim’.Paruulos etiam ,pptcr fa/ ^tem qua: p faluatorem cbriftSdatunbaptiçados negât: ac fie eos mortifera ifta do' drina in æternû necât:^mittétcs etiam fi non baptisent : babituros nitam æternam: quot;eeptinere ad eos:de qnib^ dominé ait: Vcnit cm Filius bois quærere 2x1faluare qdpe Xacbi?, tierat:quiaifti inquiunt:nó pericrât:nec eftqd in cis faluetur:ueltâto precio redimaz Dunqula nihil eft in eis uitiatum:nibiltenetur fub diaboli poteftate captiuu: nee ,p eis tuwseë fangnis in remiffionemlegitur peccatorum: qq per baptifmum cbrifti etiain parualorum fieri rcdcmptionélibello fuo Cæleftius in cartbagmcfi ecclefia iam conz lenuseft.Scd multi qui eorum perbibéi :effe uel fmlfc dtfcipuli: bæc mala quib^ fun' oanaenta ebriftianæ fidei conâtur euertere:quacücg poffuntaffirmare nó ccffant.Vn ttiam fi Pelagius Cæleftiufcp correcfi funt:uel fe ifta nunq fenfiffe dicunt;filt; quæeunqj leripta contra cos ^lata fuerint:fua effe ncgabunt:nec eft quéadmod2de mendacio couincanc : generaliter tame quicucp dogmatisât amp;nbsp;taffirmât bumana fibiad uincéda peccataiSddei mandata facicda fufficcre poffe natural^ eo modo gratiæ dei quæ fan dotuni euidenti^orationib^ dec!arac:aduerfari ’inucnic.Et quicunq; negat paruulos Bbaptifmu cbrifti a pditióe liberari:amp; falute pciperc fempiterna anathema fit. (Quæ/ tuncß ante alia ab eis obijciunc:non dubium uenerationê tuam cum gcfta epalia per/ pexerit quæ in oriéte in cade caufa confecla dicunc id iudicatura:undeoes in dei mi ^icordia gaudcam*’:(Dra,p nobis domine beatiffime papa.

V Innocëtq papæ:patrib^Cartbagtnêfis cocilij refponfiua.Epta^XCL

lt;5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA’ XCI

noccntius: Aurelio ^ omibus fanais epifcopistürcæterîs qui in concilie caf/P tbagincnfis affuerunt ecclefia::dileclinimis frambus in domino falutem.ln re _______^uncndis de bis reb’ quas omicum follicitudinedecet a faccrdotibus : maxi-’ me auero mftotp A^catbolico traclari concilio:antiquæfraditionis exempla feruâtes lt;Vccclefiafticæmemoresdifciplinae:ueftræreligionisuigorem non min’’nuncin con fulendo:q antea cum pronuciaretis ucra ratione firmatistquiad noftrum rcferéduni approbaftis effe indicium : feientes quid apoftolic3c fedi:cumomnes bocloco poto ipfumfequi deßderemus apoftolu:debeatur:a quo ipfe cpifcopat^:0Ctota auftoritas nominis buius emerfit. lt;ß.ue fcqueCes :tam mala iam damnare nouimus g j)barelao* danda:uel id uero qd’parrum inftituta (accrdotali cuftodientes officio no cclcnscfle calc3da:q(filli no bumanaded diuma decrcuere fententiarutquicquid de difiüftisrr^ motifeç ^juineijs agerctur:non prius duccrent finiedu:nifiad bums fedis noticiam^ ueniretmbi tota buiusauSoritate iufta qua: fuerit.pnunciatio firmaretur: Indecpl^'^ merct extera: ecclefixuelut de natali fuo fonte aqua: cunclxprocederent:drperlt;1*^ uerfas totius mundi regiones puri capitis incorrupta: manerent:qd prxeipererqnos abluere:quos uelut in ccena inemudabili fordidatos mundis digna corporibus und» nitaret.^jratulor igitur fratres cbariffimiiq? per fratrcm 0: coepifeopu nodrulahum 11tteras ad nos deffinaftisidc cum iliis curam geritis:quibus prxfidetis ccclcfi)s: folto tudinem ueffrä pro omni utilitate m0ftratis:0Cper cunftas totius orbis ccclefias ow/ nibus una qd profit decernedum eé depofcitis :ut fuis cóftabilita regulis eedefiaî ex boc qdiHos caucat ^nuciationis infix firmata decretalibus puræ non poffitquiper^ uerfis inftruclis: primo deffructis uerbo^iargutijs fub imagine catbolicx fidci difpu^ tantesîüelut pertifcru exbaîantcs ufrusmtbominû reefæfentientiûm détériorépaP tem corda corrumpant: totam ueridogmatis quærunteuertere difciplinâ;Hærefib ’ C pullulatibus eff celeriter obuiandü: SanandS ergo celerius nelógius execradusa^ mis morbus inferpatmtfi medicus cum uiderit buius terreni corporis aliqueeflelag' uorem:magnu fuxartis æftimatdocumentum:fi cito quis illi^intcrucntu defperatn^ euadat:uelcum putre uulnus afpexerit:adbibet fomenta urcætera quibus iHudpof/ fit qdnatum fucratuulnusobduci:ac fi id mancns fanarinó potent: ne corp^reliqun fua tabe corrttmpat:ferroamputat qd nocebatiquo reliquu integrum eff feruatinta' ctum» Prxcidêdu id ergo ê qd uelut puro ianocp nimiu corpiuuln’ obrcpfit: necuw tardiusabflcrgif: in ipus pene uifcerib’ buius mali nó exbaüricnda poff fentinacon cidat.Nam quid nos de bis poff bxcreflum métibus exiffimemus: qui fibi fc putant debcre qd boni funtmecillum confidcrant cuius quotidie gratiam confequut fSed item iffiqui tales funtmullam dei gratiam cófequéturiqui fincillo tm fe affequipo“^ confidunt:quantû uix illiqui abillo poffulant amp;^accipiunt ^merentur.lt;£luid ein tain iniquû poteff effe:tam barbarumitam totius religionis ignarum:tam cbriffianis men tibus inimicum : qbuic denegare debere quicquid in quotidiana gratia confequeri^ cuiteipfecófiteris debcre qdnatus esc 'Ergo cris tibiin prouidcdo prxffantiorqpo^ in te elfe qui te ut effes effeeftf Et c3 pûtes debcre q » uiuis:quomodo te non putasiHi debere qdquotidianam eius confequédo gratiam taliter uiuisC Et qui nos adiutoria negas indigere diuino:quafi ex noffra i totum poffibilitate perfect! : quomodo uero adiutoriuminos:cum tales a nobis etiam effe poffumust^uocamusfQiii em adiuto num dei negat:uellcm interrogare quid dicat nos nó mereri:an illum bocnon poffe prxffaree ’An nibileffe ^péqd unufquifeç boe debeat poffulareC Poffe boe deu:opa ipfa teffan6adiutorio quotidiano nos egere negate nó poffumus. Hoe enim feu be/ ne uiuimus prccamur:ut melius faneliuf^ uiuamustfeu praua fentiêtcs a bonis aucc timurmt ad reclam redeamus uiam eius auxilio plus egem^.Na quid tarn mortiferu: tarn preceps uidcatur ad caufam:tamexpofitum ad omnia periculatfiboc folum no/ bis putâtes poffe fufKcere:qdliberum arbitrum cum nafceremur acccpimus : ultrau a domino nibil quxrainuse id eff auctoris noffri obliti eius potentiammt nos oftcdi' mus: libros abiuremus :quafi iam amplms qdpoffit dare no babeatiqui te in tuoorta

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XCI

liberum feciCnefdentes cp nifimagnis predbus gratia in nos implorata defcedat:ne/ quagterrenæ Iabis â:^mûdani corporis uincere conemur errores: cum pares nos ad S refiftendum non liberumarbitrium:feddci folumfacere poHitauxilium , Nam fi ille damatadiutorio fibi opus effe dimno g digne boe non quæreret fi cuiliberö arbitriu plus^deffet:quippecum uir beatus dv iam cleftus a domino nihilægeretitamen ita deumdeprecatur poftnlas:Adiutor meus efto ne derclinquas mc:ncq; defpicias mé 1^§,ilt;j deiisfalutarismeus:Nos nobis liberum arbitriu:ille deum poftulat adiutoré:qdnati ftnius poffcfufFicere nos dicim^ : ille deumne dcrdinquac exorat.Nos ergo dicim“’ manifefte quid oremustcumille tantoperebeatus:utfupra diximus:uir ne defpiciac cxorat.llliem neceffe eftita arguant qui ilia côfirmât.Dauid cm orationis ignarus: Ód I^næ naturaenefcimus aceufetur : qui eu fciat tantû in fua effe natura adiutoré fibideu Siaffiduum adiutorem:nccilli fufficit affiduumifed ne aliquandoillum defpiciat ora/ fionibus ,pnus exoptatitV per corpus omne pfaltcrp hoc él prædicat lV clamat.Si cr^ go boe illi tam magnu fit utaffidue dicere ita neceffariu eft confeftus ut docerct quc-admodum Pelagius Cælcftiufq; fepofita omnircfponfione pfalmorû : taliqjabdicata dodrina fuafuros fe aliquib‘’efte cófidunnnosadiutoriu dei nee debere quærerc nee ægerecum omnes fanai nihil fe fine bocagere pofle teftatur.Liberum em arbitrium olim ille perpedusadum fuis inconfultius utitur bonis : ca des in præuaricationis ^fun dademerfus: nihilquemadmodum exindefurgere polfctinnenit:fuaqj in ætemn hz bertatcdcceptus buius ruinas iacuiffet opprclfusmifieum poft chrifti4 ) fua gratia re huaffetaductustquipcr nouae rcgenerationis punficationêtomne præteritu uitium fwbaptifmatis lauacro purgauit: â; eius firmas ftatum quo reflius ftabilmfq; ^cede/* W.tamen fua gratiam in poftcrumnó negauit :nâ guis redimiffet hominc a prxterv fis ille peccatis :tamc fciens iterum pofte peccare: ad repationem fibi quéadmodum poffetills:0lt;;poft ifta corrigeremulta feruauit: quotidiana præftatille remedia:qui/

^ Dnsmfi fr2eti cófifiq; nitamur:nullatcn’uincere bum3nos poterimus errores.Necefte eftem ut quo auxiliante üiuimus : alias uincim^teo itcipno adiuuante uincamur.Sed poffem plura dicere ; nifi nos cóftaret eufta dixifte. Qïiifquis ergo buicaftentiens ui/ dec'effe fentenæ : quo dicat adiutorio nobis n5 opus efte diuinonhimicu fe catbolicm fidei d/dcibcneficijs ,pfitetur ingratum.Necnoftra cômunione fût digni:quâ prædi cando taliter polluerunt.Sic em tua fponte dum fequunc illa quædicunttlógius a uc/ lareligione fugerunt.Cum em hoctotum in noftra ^fcftione cofiftat: quotidianifg; precibus nihil agamus nifi quéadmodum deimifericordiâ eófequamur; quéadmodu ærrcpoffim^ifta laHantcs.Q-uisrogo tantus illoßipeftora errorobcæcatiutfinullam gratia fentiunttquia nee digni fût nee merenc : nee de alijs confiderantquid quotidic iingulisgfa diuina largitfp Sunt quidem ifti omes cæcitate digniftimi:quinee boe fibi reliquerutiut fe auxilio credant reuocariab errorib’ pofte diuino. Negates em adiu? torium:non alijs fed fibi penitus abftulernnt:quiauellendifuntlongius:21 ab eeelefiæ «pculremouédi uifeenb^ ne diutius malta occupas infanabilis poft error increfcat. Si em diu fuerintin bac impunitate uerfati:necefte eftmultos in bac fuæ prauitate men tisiindueant dccipiantq; innocétesmcl potius imprudétes : g fidern catbolicâ non fez quunc.Putabût ern cos recle fentire quos adbuc uiderint in ecefia pdurare. Separee' ergoafano corpore uulnus infanmremotoep morbi fæaiétis afflatu cauti’quæ fût fin/ fera pdurent:ôlt;igrex purior ab bac mali pecoris côtagione purgée. Sit ton’ corpis il/ lélunano-quot; fcß ncgaue runt ^uocauerint:d/ opus fibieius auxiliu efte cognoucrint:ut de bac labe in qua fui cordis incuruatióe corruerantliberenc:qfi in lucê de feeda traai caligine:rcmotis ab/ dicatiftç oib’gb’ tot’ ne ucrû afpicerctfœdabac él caligabatafpcclustdänct bæc qua: bueufq ; fenferût: amp;aliquâdoanimû réélis difputatioib’ cômodâtes;ab bac aliquâtulû hbccorrcftimcns fe fanâdo côcilps tribuât atep fubmittât.Qlt;$ fi fecerintterit in pote futc pontificûuftis aliquaten’ fubuenire: Ô^ talib’aliquâ cura præftare uuluerib’tquâ

c4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XCU ^S

folctlapfis cu refipocnntccdcfïa non nogareiut a fuis renocati prxdpitps lïntta oüP : Ie dominiredigatunne fonspofitiamp;; tanto præfidio a fide munitiois exclufi : pencil'*j lis omnibus exponaturzdeuorandi luporum dentibusatep uexandi:quibus obfiftetc bac qillos in fe untaucrat doclnnæ puerfitate no poffunt.Sed fatis ueftris monitis:amp; fic fans abundatibus noflrxlegis exemphs,pbac effe refponfummecquicq fapcreac diximns qd dicamus cum nibil prætermiffum a nobis mibil coftet effe fupprefequo ilh refutati 0^ penitus cognofcanc effe couicli.ldeocp a nobis tefttmonia nulla poon» tur:quia amp;rbis plena rdatio eft:amp;; fatis confiât ut docliffimos facerdotes cuneta dixif fe:nec decet credere uos aliquid quod ad caufam poffit ^ficere præteriffe : amp;'allant tiu:bene ualete Fratres.

#L5âciiAugufiini âtalioÇi epoetin cocilio Mileuitano prxfidcntiu: adlnnocetiup^ pâ:depuerfa PelagianorS amp;nbsp;C.'dcfiinoi^ bxrefi dr doHnha côqncrêtiuÆpla^XQL ©mino beatiffimo mcritoq; ucnerabili:amp;;in chrifio bonorado papæ Innocc' io:Siluanus:Valetin^:Anrdius:Donatus:R.efiitutus:Lucianus:Alipius:A0/* ^gufi)nus:P!acctius:Scuerus:Fortunatus:Ponidms:Nouatus:Scc5dus;Mau' retius:Lco:Faufiinian’:Crefconius:MaIcus:Littorius:Fortunatus;Donatus:P0tic3/ nus:Saturninus:Cbrifionius:Honori’:Lucius: AdcodatusiProceffusiCrcfconfSo cudustFcelix:Afiatic’:Rufinian^;Faufiin^:Seru^:Tcrcti*’: Ctefconi'’: Sperati’iQP'’^ dra t’:LuciU’:Sabin *’:Faufiin’:Ctefcon i*’Vicî:or:Gignâti’:Poffidoni^:Antonin’;lnno^ ceti^:Pra:fidi^:Crefcen^:Foclix:Antoni'’VicFor;Honorat^;Donat ‘’:Petrus:Prxfdi’' Crefconius:L5padius:Delpbinus:excocilio mileuitano in dno falutem. (ßoia tedn^ gfæ fuxpræcipuo munere in fedeapfica collocauit: taleqjnfis teponbus prapftloß“^ nobis potius ad culpa negligctiæ ualeat:fiapud tua uencrationê quæ,p ecetta fuggc* rcda funttacuerimusiq ea tu poffis uel fafiidiofe uelnegligctcr accipe. Magnispetv culis infirmoßimebro^ cbrifii pafioralé diligêtia quælum^adbibere dir^nens. Noua ( qppebærefis Ô^ nimiu perniciofa tempefiaslurgere inimicoru gfæ xpicccpitduUW' bis etiâ dnicam orationêimpqs difputa tionibus conac auferre^Cum cm dns docu^ ïDattP.d. nt ut dicamus:IDimitte nobis débita nofira:ficut él nos dimittimus debitonbusnris: । Ifii dicut poffe boicm in bac uita præceptis dci cognitis ad tantâ pfcéîionê iafiidæw ncadiutorio gfæ faluatonsip folum liberum uoluntatis arbitrium puenirc:ut ci no fit lam neceffarium diccre:IDimittenobis débita nfa.Illud ucro qd fequitur:Ncnos inte ras in teptationémôita intelligedu tanq dminûadiutoriû pofcere debeam^:neinpec’ catum teptati decidamns:fed hoc in nfa effe pofitum potcfiate :amp;lt;:ad hoc impledu» K0.9. folam fufficcre uoluntate bois:tanq frufira apfus dixerit: Non uolcntis neq; curretis:j iXorfao » fed miferctis efi dci:Etfidelis deus qui non pmittet uos tcptari fup id qdpotefiisded facict cum teptatione etiä exitum ut poffitis fufimcre.frufira etiam dns dixcrit apo a^ttb.ztf^ ^°’° Petro: Rogaui pro tc nedeficiat fides tna:Et oib” fuis: Vigilate S^ torate ncintre ‘tis in teptatione:fiboc totum êpotefiatis bnmanæ.Pueros quocppuulos finullisin' nouât cbrifiianæ gratiæ facramétis babituros uitâ æternâ:neqnâ præfumptionecon Äo.$. tédSt:cuacuates qd dicit apfs:Perunu boiem peccatu intrauit in mundu: amp;nbsp;ppecca’ uCorf.iy, tum mors:0« ;ita in ocs boies ptranfijtun quo omes peccauerunt. Et alio loco:5icutin

Adam ocs moriuntur:fic Se :in cbrifio ocs uiuificabuntur.Vtergo alia omittam^ciua:y cótra fancfas fcripturas plurima differunt:bæc interim duo quibus oinototüqdebri' ftianifumus nirunf ettertere : quæ Fidelia corda fufiinent:nô effe rogädum dcumiut côtra pcccati malum atep ad operandam iufiiciam fit nofieradiutor : élt; non opitnlari paruulis ad confequenda uitamæternâ cbrifiianæ gratiæ facramêtucHæcinfinuâtes apofioloco pectori tuo: nô opus babem’ multa diccrc:amp; tâtâ impietaté tierbis exag* gerare:cu,pculdubio te ita pmoueat : ut ab eis corrigendis ne latius ferpantmultofqi cotaminêtiufpotius intcrimât:dum fub noie cbrifii a gfa cbrifii penitus alienatioino diffimulare nó poffïs.Huias aute pniciofiffimi erroris auSores effe pbibenturiPclag ' ,. nbsp;nbsp;us él Cælefiius : quos quidc in ccclia fanari maluim^: q defperata falute ab ecefia ref

cari fi neceffitas nulla copcllat.Qiio^ unus:id eft Cselefii’ etiâ ad pfbyteriu i Afia dii

EPISTOLA

ütw pncmrrc.IDc quo ante paueosannos quid geftum fucrit fanclitas tua de cartbaz gmefieedia melius inftruic*Pelagius uero ficut a quibufdâ fratrib*nfis miffae loquud cpiftolæ : Hierofolymis cóHituf ’ nónullos fallcre afTcric: uerStamémultoplures qui dus fenfusdÜigétiusindagare potuerûtaduerfus cum ^ gfacbriftiamp; catbolicæ fidci IJentate cöfligSttpcipue fand“ ’fill* tu* frat 0lt; :cópfbytcr nofter Hicronym*. Sed arbiz f’‘anmradiuuate miferkordia dnideinfilefu xpi: g te amp;nbsp;regere cofulétêêdorante ex/ aadirc dignaâauâoritate fancfitatis tutetde fada^ fcripturaty auSoritate de^mpta: racili’eos g ta puerfa cV pniciofa fentiSt eé ccfuros:ot de correclióepoti*eoÇ i cógra/ tulemur g eötriftemur interitu.öiuodlibetautipfi elïgât:certc ufalijs quos plurimos poffutfiab eis difiimulcc fuis Iaqueisimplicare:cernituenerabilitas tua inHâter amp;quot;nbsp;cc •etiter ^nidédû.Hæe ad fanftitatê tua de cöcilio numidiæ fcripta dirextm*: imitâtes tâttbagincfis ecclefiæ: cartfaagmcnfîsypumciæcoepos nfos:quos ad federn apKeatn ^uâ beatusilluftras de bac caufa fcnpfilTe côperimus.pt aha manu memornfi in deS ^tiaaugearis dne beatiffimetmentoc^ uenerabilis:ô^ixpo bonorâde fade pater.

quot; 'nnocentq papa: ad præfatos Mileuitanicócilq patresteorudem ordinata ât colli ^t^nes coprobantis.Epta.XClII.

NnocétiustSiluano feni: Valétio:amp;t exteris quiin mileuitana fynodo interfuz

■ eruntdilectiflimis fratribus in dno falutem.Inter cæteras romanæecclefixeu -Ä^as; lV apfiex fedis occupatióes:quibas diuerfoÇi cófulta fideli acmodica difi fcptabone tractamus.Fratcr ólt;;coepifcop*nofter biliusidilectióis uefirxlfas quas ex ^æœtano cöcilio cura fidei,ppenfore mifiHis mibimopinâter ingelfit: Cartbagmen «etö fynodiquerelx parilis fcripta fubiungés. Nimiru exultât cedia tâtâ follicitudiz ®® rómiffis gregibus exbibere paftores:ut nó folu ex bis patiantur errare:fcd fiquas •^^gis oui5 Icenxdeleclatiois berba feduxit:fi in errore pmanferintiaut fegrcgari pez *”flt;is udintiant illiccter dudû petita uitâtesteuHodix priftinxcircûfpccüôe tutari: in ßte uidelicet cófulcntesme uel fufeipiedo tales fimili cxterx ducat excmplo: ^upernedo rcdeStes lupo^i morfib* uideanc ingeftx.Prudcs admodû él : catbolicx plena cofolatio.lQuis em auttolerare polfit errante: aut non recipe comgentec’

*''3nt durumarbitror conbibentiä prxbere peceâtibus: ita impium iudicomanu nez ^te cöuerfis. Diligéter ergo amp;nbsp;côgrue aplici cófulitis honoris: Honoris inquâ illius: 9® prxter ilia qua? fût extrinfec* follicitudo manet oittm ecdiaiy fup anxqs reb*quas •ictenêda fcntëtia:antiquæ fcilicet regulx formam fecuti;quâ toto femp ab orbe me/ fam noftis eile feruatâtueru bxc miffa faciotnecç em boeuefträ credo latere prüden f*3tn:quididetiâ actione firmailis : mfi fcientcs q? p oés.pumcias deapoHolico fonte P^tentibns refpofa femp emanent: prxfertim quotiês fidei ratio uentilatur:arbitror ‘^fsfratres0^ coepifcopos noftros : n5 nifi ad Pet^i : id é fui noïs ödhonoris auctorem feterre debcre:aclutnune retulit ueftra dilectio:qd p totummundupoffit oib*eccle/ ® cómane prodelfe.Fiantenimnccelfe cll:cautiorcs ï cuminuentores malorum 2nduplicis relationemfynodi fentétix ueftrx Hatutis uiderint ab ecclefiaflica com' ®uniqnefeiunclos. Gemino igic bono chantas ueftra fengitür.Nam Adcanonu potiz Onini gratia feruatorum:ódbeneficio ueftro totus orbis utetur.Quis em catbolicoru ®foram eumaduerfarijs cbrifti uelit ulteri* mifcere fermonê:quis faltê ipfam lueem nicecomunionepartintNoui bxrcfeos nimirumfugianc aueloref.CQuid em acerbi* ® deum fugere:alias figere potuerutig cum adiutoria diuina caffarct : caufamq? diuiz

— nbsp;nbsp;vjv*v/uiviiaiitv pivcaLivixi.^ avu.ut t cv^mv/v v wiv^i v»vju.Kj njujivpuo uvV Hiviiw? lit posdicat taymnidic*t Ecce boies g nó pofuerut deuadiutorê fibiinegâtes ergo auxfz Iium deiinquiüthoiem fibi pofte fufficerc:nec gratia hue xgere diuina g priuat* : negt; ^dle ê diabolilaqucis irrctitus occnmbat:dumad oia uitx pficiéda madata fola tatu/ ®oao libertate cótëdat,® prauiftimamctiu puerfa doélrina: Aduerte tadc qp prima P?? ‘tajibertas ipfa dccepit;ut du indulgéti* frenis ei* utic in prxuancationc prx/ npnóec5ciderit:nec exbacpotuit erui : nifi ei,puidétia regeneratióis ftatu priftinx owtatis cbrifti dnireformaffet aduentus.Audi Damddicetem:Adiutoriu noftrum

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ XCIHI

Tf’3,t6, in nomine dominitEtadiutormeusefto ne derelinquas ine:neq; defpiciasmedc^fr' Iatan's meustquæ inca(Turn dixit:fi tin in eins erat pofitumuolûtate: qd a domino ne' bili fermone pofcebat»Quæ cum ita fint:cum in omnibus dimnis paginis uoluntati li '? bcræ non nifiadiutorium deiIcgamus cHc neclenduieami^ nibil poilc caeleftib^anxv lijs deftitutamiqu®nam modo buic foli poflibilitate banc pertinaciter ut affcritis de/ fendentes:fibimet îimo qdeft dignius dolore cômuni plurimis Pelagius Cxldhuf^ pcrfuadent.Multifarijs equidem ad inftruendu tale magifterium uti poncm‘’cxcT/ plismifi fciremus fanftitatem ueftram ad plenûfcripturas omes callere diutnasipt-' I'crtim cum ueftra rclatio tatis actalibus teftimonijs fit referta:ut bis foils ualeat pfäP* fens dogma relcmdnopufq; non efte rccognitis:cum ex bis quae facile uobis occ^' tia pofuiftismecaudeant obuiare nee pofuntiergo dei gratia conanc auferreiquân^' ceneeft etiam reftituta nobis ftatus priftinilibertate quæram^îiï^ippe nee alias di^ boll macbinas:nifi eadem poftumus luuante uitare.Illud uero qd eos ueftra frafem*^ tas affent prædicare:paruttlos æternæuitæ præmijs etiam fine baptifmatis gratia po*

3oB.6, fe donari pfatuumeft.Nifi cm maducauerintcarnem filij boministé^ bibenntfang*quot;'' nem eius:non babebunt uitam in fernetipfis.(Qui ante banc eis fine regeneratióedo fendunt:uidétur mibiipfum baptifmu uelle caftare:cum predicant bos baberod^'? eos credit' ’non nifi baptifmate conferendû.Si ergo nibil uoluntofficere:nórenafd tcantur:nccefte eftnee regencrationis facra fluenta prodefte: Verum ut fupfluoro*^^ bominupraua doftrina celen' ucritatis poffit ratione difcindnproclamat boedown Wnub.19* in cu5gclio:dicés: Sinite infantes ifVnolite eos ,pbibere a me:taliü c ein regnu cxlo^^'^ a.,IimotB.z* (Quare Pelagiû cæleftiumqjtid eft inuentores uocum nouarû: quæficut dixit apoßo'■ lus:ædificationis mbilû fedmagis uaniftimas côfueuerût parcre quxftionesietdo^^*^

• ftica cómunioncpriuari: apoftolici uigoris auctontatc cefcndidoncc rcfipifcatdcdj/ aboli laqucisia quo captiui tenet fcdmiplms uoluntatêicofq; interim dominicoom» non recipi:qdipfipuerfaeuiæfecuti tramitédeferere noluerunt.Abfeindedifunten’ qui uos côturbât : öd uoluntcöuertere euâgeliu cbnfti.Simul aut pr^cipirnusu^qu'' cunq iid ptinacia fimili defendcre nitunc : par eos uindicia cöftringat.Nó folSon*“!*quot; faciunt:fed etiaquiconfenti ut facientib^:quia no multu intcre(fe arbitror:inter co®* mittetis animuiamp;cofcntictis fauore. Addo ampli^: Plærûqjdedifeit crrarecuiott’].*’ conlcntit.Hæc ergo fra très cbaridnm in fupradicla maneat fixa fentetiaiabfint atr^ dnucareant cuftodia paftoralime dua^iouium dira conta gia ferpant forfitanpudg incautum: rapaciq;lup‘’cordeIxtctunntraouile dni: cum tantas ouiu fufas cateruas dum a cuftodibus difumulanter babetur uulnus duarum. Profpiciedum eft ergo no p mtredo lupos mercenary magis q uideamur efte paftores.lubemus fane qm tbnn dominus ,ppna uoce fignificauit:nolle fc morte monétis ;tm utreuertaf Ó duiuationi nnq rani depofito praui dogmatis errore :rcfipuerint dänarintq} caquonifciplip^^' uaricatione damnarunt:eis medicinam folitamndeftrcceptaculum fuum ab cedoW non negarunedum cos rcdcun tcs forfitanpbibemusiuere extra ouile rémanentes-expeclantis boftis rabidis faucib^glutiantur : quos in femetipfis fpicula malxdifpo^^ tionis armauit.Bcne ualete:DatS.vi.kal'.februarias : Honorio Se Cóftatio uiris clai® fimis confulibus.

CSancliAuguftiniad Hilariumulli Palladiu fratrem cómendantis.Et de pianodog mate Pelag{j:duobus coricilijs:cartbaginen.uidelicet Se Numidise reprobato com® morantis.Epla.XClHl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ß

..^^■'^(Dmino beatiffimo amp;nbsp;in cbrifti ueritate uencrando fratri Se confacerdotiH' P nbsp;nbsp;Mario:Auguftin^ in domino falutem.Honorabilis filius nofter Palladius cu®

-^^_^de noftro litore naaigaret:beneficiumpofeedo magis dedit:ut non folumo* benignitati tuæ:neruetiam meipfum tuis orationib^ cômêdarcm:dominebeatiffin’j A'in cbrifti cbaritatc uenerandefrater. (Qdcum facio profedo têt fanditastuawOiot qd de te ambo præfumimus. Quæ autem circa nos fint : quoniam fcio dilcdioneoo' ftram pro nobis:ficut amp;nbsp;noftram pro uobis efte follicitamia memorato perlatorea«

'EPISTOLA * â–  XCV

^æt Gnceritas tua.Veiutamen qÆ maxime neceffanum eft breuiter dica.Noua quæ/ watnbærefis inimica gratis cbnÜicótra ecclefiam cbiifh conatur exurgere:fednon/ Qum em'dentcr ab ecdefia feparata cft:bominu fdheenquitantöaudétinfirmitatibu *^anx tribucre poteftatismtbocfolum ad deigratiam ptinere contendant:q? c5 hbe/ ■■oarbitrioîâ^ non peccandipoffibilitate creati fumus: amp;nbsp;deimandata quæanobis im Pærenturaccepimus. (Eæterum ad eadem mandata femanda ârimplcndanullo diz uiooadiutono nos egere. Neceffanam nero nobis e(Te remiffionem peccatoru : quia ^aquæanobis in prætentQ malcfacta funt: infecta facere non ualemus.Cauêdis auté titans uincendifep peccatis:omnibufq; temptationib^uirtute fuperâdisifme ullo dez ’®cepsadiutono gratis deinaturali poffibilitate bumanam fufficere uolStatem : nee ^Walos indigere gratia faluatoris: qua per ems baptifmum a perditióehberene : eo YNullam ex Adam conta^mm damnationis attraxerint-Q? fint bæcinimica gratis ^witequæ per Icfiim ebrirtnm dominû noftrum bumano genen induita cThqucad-’ '’lodutohrts fideicbriftianæ fundamenta euertere molianc:apudnos tacere debui/ j^iisatteiufmodi bomines:quos quidé fanari in cedefia qua exilla refecari magis uo/ 5®«!$ amp;nbsp;optamuscettra paftorali eaueatis.Iam emcum ifta fcriberem cognoueramus 'i^cedefia canbaginenfi aduerfus eos epifcopalis cócilij cöditum fuifledecretum:p ^P*ftolamfancto amp;nbsp;ucnerabili papæ Innocentio dirigedu : amp;nbsp;nos de cócilio numidiæ Wundern apoftolicâ federn iam fimiliter (cripferamus.iDmes em qui fpem babem’ ®cbrifto:buicpeftiferæ impietati refidereieamc^ cocorditer damnare amp;nbsp;“ anatbemaz ‘■Çaredcbcmus:quæ contradict etia orationibus noftris.Concedês quidem utdica/ J^’’S;10iinitte nobis débita noftra:ficut 0lt; :nos dimittimus debitonbus noftris: amp;nbsp;boc WattB.tf» acocedens:utafferat bominein boc corruptibili corpore qdaggrauat anima poffe “gt;suiribusad tantam indicia puenire:utnec^ bociHi fit dicere neceflanuiIOimitte no ‘^ débita noftra.lllud ucro qd fequitur:Ne nos inféras in temptationc : non fie accu P'unttangdeusorandus fit:quo nos ad fuperandas temptationes adiuuet peccatoz Uftifed nee quifcg irruens corporaliter nos bumanus cafus affligat: quoniam peccaz ‘c^temptatióes uincere ita fitiam in nodra pofitum potedate podibilitatc naturæ; '^fbocinaniter impefrandu orantibus arbitremur.Non poffum^ una epidola breui: ^•nnia nelplunma tantaeimpietatis argumenta colligere: præferttm quia eu ida con/ 'Cfiberein:perlatoresnauigatun me imorari dintius non finebant. Puto autonerofu ■Action fuiffe fanSis fcnfibus tuisiqcT de tanto malo ommumep uigilatia domino adz ^ante uitando tacere non potui.

V^ancti Augudiniamp;' alioi^epifcopo^: ad Innocctium papam contra doctrina Pela S^lacrius inuebentiu: Ata ad diligentem expurgationis eins indagationé faciedam .'awremtfan.^B.XQL

“■/quot;VOrnino beatidimo meritoc^ bonorandidimo fratri Innocentio papx : Aureliz i.1Rrtrac,$o

s T â– ustAlipitfszAugndinasiEuodiusamp;Poflidius falutem.Deconcilqsduob^.p/

uirtcia: cartbagmenfis atq; numidiætad tuam fanclitatem a non paruoepifcoz Po?tnumcro fubfcripras litteras mifimuscótra inimicos gratiæ cbridi:q confidüt in *^ittute fiiaigc creator! nodro quodamodo diciunt:Tu nos fecidiboiesnudosautem ff^atura bumanâideo dicut libera ne qrâtliberatoré:idco faluâ ut ’’’pfluSiudicêtfaluatorê.Tm emdicut ualété:ut fuis uirib^î origine fuæ creatiôis aez ^cptis:poffit p liberß arbitriSnibil ulteri^adiuuante illius gfa q ereauit domarc iV exz ‘'ngtiere oês cupiditates tcptationefqp fupareîMulticp eoi^ mfurgutaduerfu nos: rV1^5.^. dicâtaiænodræ nô ed falus illi in deo eiusîFamilia cbridi quæ dicit: qm infirmor tue i.Corî.n. pûtes furmêCcui dicit dns eius:Sal^ tua ego fum: fufpenfo corde eu timoré t'V tremor Ubg.54. te adiutoriû dni etiam per cbaritatem tuæ ueneratiôis cxpeftat.Audiuim^em elle in 'ttbe roma: ubi ille diu uixitmonnuUos qui diuerfis caufis ei faueant : quidâ fcilicet qa “Q^^fe pfuafide pbibent:plures uero qui eu talia fentire nô credut : præfertim qa in onete ubi degit:gedaecclefiadica fada elfe iaclanif : qbus putatur elfe purgatus: ubi quidem fi epifcopie«m catbolic«m,pnunciariint;nonob aliud faclum elfe credendû

SANCTI AVGVSTINI- EPISTOLA XCV

efttmfiqoia fe dixit dei gratia cofitcri:amp;^ ait poffeboiem fuo labore acuoluntatc iu^ uiuereïutad bocadiuuari dei gratia nó negaret. His emauditis uerbisicatboliciant ' ftites ftullam aha deigratiâ inteUigere potiierut:nifiqua in libris dei legere à'popuHj j^aUz» dei prædicare cófueuerut:Eam utiq; de qua dicitapI's:Nóirrita facio gratiam dei.N^ fi per legem iufticia : ergo cbriftus gratis mortuus eft:finedubio gratia qua iuftißt«' mur ab imquitateid. 'qua faluamur ab infirmitatemó qua creati fumus cum.ppn^ ao' luntate . Nam fi intellexiffentilli epifcopi cam illu dicere gratia qua etiâ eu impijsl’^' bemüs:cûgbus bomines fumus : negare uero earn qua cbriftiani ô^ filq dei fumasifl* eum patiefer catbolicoW facerdotum no dicim^audiret:fed ante oculos fuosferret' iSXuapropternó culpadifunt iudices:quia ecdefiaftica eófuetudinenomé gratisa''^ dierutmefciétes quid bmóibomies:uel in fuæ doefrinælibrisïuel in fuoçt folent aff* bus fpargere.Nô agit de uno Pelagio g iam fortaffe correcl’eft:q(ïutma ita ßß^^^ multisgbus loquaciter contendentib9:amp;;infirmas atep incruditas aias uelutcóuiu^’ trabentibus:firmasautê dV in fide ffabiles ipfa contentionc fatigantib? uftpquacp pt' plena funt omnia:Aut ergo a tua ueneratione acciédus eft romam:amp;rdiligéter intet' rogandusiqua dicat gratia qua fateaturifi tarnen iam fateatur ad non peccaduiuft^^ uméndubomies adiuuari: Aut bocipfum cum eo p litteras agedum: amp;'cum inuent^ fuerit banc dicere qua docct ecclefiaftica ÓVapoftolica ueritas :tuc fine ullo fcrup®'’ ecclefix:finelatibulo ambiguitatis ullius abfoluendus eft : tune eft reuera dcci’p'''^. gatione gaudendö.Siue em gratiam dixerit effe liberu arbitriu:fiue gratiam eé reff'' lionem peccatorum:fiue gratiam effe legis praeccptum:nibil eoru dicit qd pfubwff* ftrationemfpuffancti ptinet ad cócupifcêtias temptationef($ umcedas: quéditi^t*^^j effudit in nos:quiafccdit in cxlQ cv captiuauit captiuitatê dedit dona boib^ « Htaf*'quot; oramus ut peccatoru temptationê dtperare poffim^:utfpüs dei unde pignusace^P*' ZParrb.^, mus:adiuuctinfirmitaté noftram.Qui autem orat amp;nbsp;dicit: Ne nos inféras itempp** onem:nó utiqp id orat ut bomo fit qd eft natura:necp id orat ut babeatliberu arbiW* qdiam accepit cum crearctur ipfa naturarneep oratremiffionem peccatoçe: quia bo^ fuperius dicituriDimitte nobis débita nofframcep orat ut accipiat mandatu. Sieff”^ in temptationeminductusfucrit:boc eft in temptatione defecerit:facit ütiq; petttat* qd eft contra mâdatum.Orat ergo ut non peccet: boe eft ne quid faciat mali: qäpf® a.Corfaj. Conntbps orat apoftol^ Paulus dicens;®ram^autem ad dominu ne gd faciatis^a''

Vnde fatisapparet cp ad non peccandSad eft ad non male facicdumiguis effeßO“® bitetur arbitriu uoluntatisttamen eius poteftas non fufficiatnifiadiuueturinfirmi^' Ipfa igitur oratio clariffima eft gratiæ teftificatio.Hancille confiteatunóeeum gaR* bimus: fiuerectum fiue correaü.Diftingucda e lexóe gratia.Lexiubere nouitigw® luuare.Neclexiuberet nifi effet uolûtasincc gfa iuüaret fi fat effet uolutaflubetuta Tl^s.ïi» babeamus intelleflum:ubi dici^:Nolitc effe neut equus amp;:mulus quibusnóéintff'^ 'I^s»ii8. ctus':ó^ tarnen oramus ut babcam* ’intelleclum;ubi dicit’: Da mibiintelleftu ut difo** ?9cobti« mädata tua.lubee ut babeamus fapientiatubidicit: Sigs aut ueftrum indigetfapi’-^'^

poftuletadeogdatomnib^affluentertödnöimproperat ä^ dabitur ei.Iubeturut ba $ap.8. beam^continétiam:ubi dicitur:Cum feirem quianemopót effe eötinensnifide’^^'

Ä ^ boeipfum crat fapiétia fcire cuius effet boe donum: adijdnmdv deprecatus fö^ Poftremo ne nimiu longu fit cuncta percurrere :iubetur ut non faciamus malamffb 1ßS.)Ä» dicitur:DecIina a malotitamé oratur ut nó faciamus malum:ubidicitur:©!^^^^®“ ad dnm ne quid faciatis mali.Iubetur ut faciamus bonu:ubidicitur:Et fac bonö:^® Cofa. men oratur ut faciamus bonum:ubidicitur:Non ceffamus 45uobis orantes amp;nbsp;pol^ lûtes.Atcp inter cetera pro illis orâs dicit:Vtambuletis digne deo in omne placituff' in omni opéré él fermonebono.Sicut ergoagnofcimus uoluntatem cum bæc prît piuntur:fic élipfcagnofcat gratiâ cum pctuntur.Mifimus reuerétiæ tux librû qutff dederuntgdâ religiofi amp;nbsp;bonefti adolefcétes ferui dei : quo^ etiâ nomia nótaceff Nâ Tymafius (^lacob^uocantig ficut audmim^etiâ noffe dignaris ipfius Pd^q** bortatiôe fpem qua babebât in fxculo rcliquerut:Ôlt; :nó cótincter deo feriliüt»W‘^

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XCV

codemerrore tandem aliquado per qualeennt^ opcramnoftram domino infpi'rante caruiffenn^tulerunt eundemlibrumPelagij effe dicetesÄ ut eirefpondcrcc impéz diorogaucruncFaclum eft;Ad eofdem rctaiptacibpfa rcfpófio: Agétes gratias rez fcripferunt:Vtrum mifimus:0^ ciiirefponfum eft:ó^qdrcfpófum cibEt nenimii ieffe mus onerofi: figna fecim’ bis locis: ubipetimus in^icerenó grauens quéadmodufï/ biobiedaquxlhonc;q ' gratiam deincgaret:ita refpondmut earn ede non diccrct mz finatura in qua nos condiditdeus.5iauté banceffe fuû librum negat:aut cadem in li bro locanon côtendimus:anatbematiçetea: 0lt; !illam confiteaturapcrtiffimc gratiam qua dodrina cbnlbana demondrat amp;nbsp;prædicat effe jïpnam cbnffianoi^:qiTX nó eft naturaifed qua faluatur natura : non auribus fonâte dodrina uel aliquo adiuméto ui'z fibilificut plantaturquodâmodo amp;; irrigatur cxtrinfecus: fed fub minidratióe fpus Ólt;i occulta mifericordia:ficut facit ille qui dat incrementum deus.Etfi cm quadam nóimz probanda ratiöe dicitur gratia deiqua creatifumus:ut non nibil effemus:nec ita edez nius aliquid utcadauer qd’nó uiuit:Âr arborquænô fentit:aut pecus qd’nôintclligit: fedbomies qui ut c!Tcmus:amp; muerem'’; cV fentirem^: ÓV mrcHigcrcm’: amp;nbsp;de boe tato beneficio creatorinoftro gratias agere debeamus : Vn merito Órida gratia dici pot: quia non præcedentiu aliquoÇtoperum meritis:fed gratuita deibonitate donata eft. Aha êtaméqua prædeftinati uocamur: iuftificamur:glonficamur:ut dicere poftim’; 51 deus p nobis:qs cótra nosedlni filio fuo,ppfio non pepercitifed^ )nobis oibus tra coma's, diditcum.Oebacgfa quæftio ucrtcbatur quado ab bis quos PdagP grauiter offen/ debatatep turbabat:diccbac ei cp cam fuis difputatióib^oppugnaret : qbusaffcrctnó folumad fàciendatuerûetiâ ad pficienda mädata diuina p liberûarbitriû bumanâ übi fufficere natura.Hancaplica docfrina gratiam ifto nomieappcllat:qua faluamur amp;nbsp;iu fiificamur ex fide cbrifti. De bac fcriptum eft:Nóirritam facio gratiâ dei.Nâ fi per Je I^af.i. gern iufticia:ergocbnftus gratis mortuus cf De bac fcriptum ê:Euacuati eftis in chriz i^abs» fioiq in lege iuttificamini a gratia excidiftis.Kc bac fcriptum êtSi auté gra iam nô ex ^Ro.ii. operib^:alioquin gfa nô cft grafDe bac fcriptu eft:Eiaût qui opatur merces nô impuz ^®»4» btur fedm gratiâ:fed fedm dcbitû.Eiautcm qui non operac : credentiaut in cum qui iuftificatimpiu :reputac fides ei’ adiufticiâ.Et multa alia:quæmdi ’potes ipfc memi^ ,ni(fe:0^{ntelligere prudentius amp;; illuftrius prædicarc.lllâ ucro gfamqua ércatifumus ’boics:etiâ fi ita appellandänó imerito intelligim’:mirö cft tn fi ita appellatâ in ullis lez gitimis ,ppbeticis:euâgdicis: apoftolicifi^ Ifis legim^.Cumitacp bac gfa cbriftianis fiz delibus catbolicifcg notiffima illiobqccrec quæftio : ut eâ oppugnare defineret : quid oftqdcû bæc fibiin libro fuo uelutaduerfante pfonaidcmipfe obieciffct: ut fe refpöz dendo purgaret ; nibil aliud rcfp5dit:nifi natura creati bomis refcrrigfam creatoris: ät^ita fe dicere fine pcccato implere pofte iufticiam pcr liberuarbitrium cumadiuz fonodminægratiæ:cp deus boe dederitbominiipfa poftibilitatc naturæ^Cuimerito refpódetur : Ergo euacuatu eft fcandalum crucis:ergo cbriftus gratis mortu’eft.Nó Orofino moreretur^pterdelicla noftratamp;refurgerct ^ïpteriuftificationcnfam: nee ^feendens in altS captiuas captiuitatem daret dona boib’ ifta naturæ poftibilitas qua 1^s*lt;S7» défendit in boibus nó effet. An forte dei mandatu deerat: amp;nbsp;ideo ebrifPmortu’ eft: imo ia drboe erat fanclu 0^ iuftu äzbonû.Iam dielu fuerat:Nó eôcupifeesdâ diclû fucz ^xo.io. rablöiliges ^ximütuu tang teipfum.ln quo fermoneapoftolus omnc legemdicitim Xcnitf.19. PærùEt qm nifidiligat deum nemo diligit feipfumddeo domin’ in bis duobus præce ZüattB.xi» pfisitotamlegem propbetafq; dicit pcndcrc.Q_uæ duo præcepta iam eratbominib’ diuimt’datac An æternum præmiûlufticiæ.pmiflum nódu eratc Hocipfe nó dicit 3 m fuislris pofuit etiâ in uetcri teftaméto regnu cælorû effe ^miftum. Si ergo ad faci^ ondam pficiendamq;iufticiam:iam erat naturæ poftibilitas per Itberum arbitriu . lam oratlegis dei fancfS d^iuftu bonucß madatu.15 erat^miffu præmiû fempiternuiErgo cbnftus gratis mortuus eft.Ergo neep p lége iufticia neep p naturæ poftibilitatemifcd oxfide^dono dei per lefum cbriftum dominu noftrum:unnm mediatoré dei amp;nbsp;boz qammquinifi in plenitudinc téporis motto’ effet propter deliSa noftra: amp;nbsp;refurrexilz

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XCV

fct propter luftificationénoHramiprofcHo ä^ antiquorum fides euacuare^Slt; ^nonf3' abaebuf.x. Fide aero euacuata:quæ bominiiuftida remaneattcum indus ex fide uiuat fquot; Ex^ 3Ro*5» cnim per cinum bomine peccatum intrauit in mundu:amp; per peccatum morstamp;lt;f^*^ omnes bominesptranfqt in quo omes peccauerüt:^culdubio a corpore mortis bui ubi alia lex répugnât legi mentis: neminem Überauit : aut libérât fua podibilitas-Q“^ perdita redemptorc indiget faucia faluatore : fed gratia deiper fidem uninsmeûiî toris dei amp;ïbominuibominis cbridi Iefu:quiórdeus cu eflet:bominem fccit:amp;- '*^^n^ deustbomo fadus refecitipfe qdfccit.puto auté q? eulateat fidem ebridiqux in reuelationé uenit:in occulto fuiffe temporib^patrumnodroÇi:p quatarnen etw ipfî dei gratia liberati funtquicûcp omnibus generis bumani temporib^ liberari i.£orU4. erunt:occulto iudicio dei: non tarnen nitupabili.Vndedicit apoftoI^:Habentesaii

fpiritum fideiiutiq; eundcm qifcm amp;nbsp;illi fcdm qdferiptu eft:(Credidipropter q^ 3015.8. cutus fum:ór 'nos credim‘’,ppter qd’ 0lt; ;loquimur. Inde cd qd ait mfe mediator:Ay^. J6cii.i4* pater neder concupiuituidere diem meum:amp; uidit amp;nbsp;gauifus cd.Indcmelcbifea^ .

prolato facraméto menfæ dominicæmouit æternum eius facerdotiumfigurare-bƒ uero data in Ifis lege:qua dicitapodolns fubintraife ut abundaret deliclumt^ de^^ lÈatj» dicit:Si ergo ex lege bæreditas :iam non ex promiflione.Abraæautempreprom*

onem donamt deus. (Quid autemIcx^Trafgrcdionis gratia propofita é donecutf ret femen:cui promiffum ed difpofitum per angelos in manu mediatoris.Mediate autem unius no e:deus autem unus ed.Lex ergoaduerfus promitfa dcicAbfit''“-data effet lexqnxpoffet uiuificare:omnino ex lege effet indicia. Sed codufit itrip^’ ra omnia fub peccato:ut promiffio ex fide lefu cbridi daretur credentibus.Nonn^' tis odéditur bocadum effc per legem:ut peccatum agnofceretur amp;• præuarication 3Ro,4. augcrec 7 Vbi enim lex no eft nee præuaricatio : Ar fieaduerfus mdoria peccatiadƒ* uinam gratiam qua: in promiffionibus eft confugcrctur:atq; ita lex no effet ada^dn^ promilla det:quia ideo per illam fit cognitio peecatnä^ ex præuaricationc legis abiö’^ dantia peccati:utad libcrationc quærantur promiffiones dci:qd’c gra dei : amp;incip'^^ effe in bomie iufticiainó fua fed dei: boc eft data dono dei:(Quam etiam nGequide*”, X(o.io ficut tune de indans didnm eft: Ignorâtes deilufticiam: amp;nbsp;fuam uolentes eóftitu^*^^.'

Indicia: dei non funtfubicdi.Pcr legem quippe 0lt; ;illi luftificarife arbitrantiir: fufidt' te fibiad earn cuftodiendam libero arbitrio:boc eft indicia fua qslata ex natura b^ na : nó donata ex gratia diuina propter qd indicia dei dicitur.Vndc item feriptö^quot;' 3^o.j. Per legem cnim cognitio peccati.Nûc autem fine lege indicia dei manifedata eW dificata per legem ôdqjpbetas.Cnm dicit manifedata ed:odendit quia tuncerabfe^ tang illa plunia qua Gedeon impctranit:tuncuelut in uellerc occulta:nuncautemuf* lut in area manifedata.Cu ergo lex fine gratia non mors pcccati potuiffeteflefeJ^'f i.Coq.i5, tus.Sic enim dictum ed:Acule’ mortis peccatum:uirtus autem peccati lex. Sieatcol fugiunt multi a facie regnantis peccati ad gratia uelut aream nuncpatcntem:Ita pa“' ci ad earn confugiebant uelut in uellere tunc latêtem.Hæc uero tempornm diftnb'’' Ko.n. tio refcrtur ad altitudinem diuitiarum fapiétiæ â rfeientiæ dei:de qua dictum e:C5

fcrutabilia fut indicia eius Ô (inucdigabiles uiæeius.Quapropter fi amp;nbsp;ante tempus*“'' gis Óvtempore ipfo legis iudos patres à: ex fide uiuétes: non poffibilitasnaturxm*“ ma: öi .indigna: ac uitiatæ «^ fub peccato uenundatæ : fed dei gratia per fide iuftifita^ amp;: nunc eadem in apcrtum iam ueniês reuelata iudificat.Anatbemet ergo Pelag*“^ fcripta fua : ubi contra eam:amp;;fi non per cótumaciam: tame per ignorantiam difpuW^ poffibilitatem defendendæ natura: ad uincenda peccata amp;nbsp;implenda mandata : Au* Iifua effe negat:aut fcriptis fuis ab mimicis fuis dicit imiffa qua: fua negat : anatbemd ea tamêÖ^ damnet paterna exbortatioe amp;; auctoritate fanctimonia: tua: . Siuult erg® onerofu fibi amp;i pniciofuidifcat ccclia: fcandalu auferre: qd fcâdalû auditores amp;nbsp;in pd' ucrfn dilectores ei^ ufq;quaqsfpargerc nó quiefcunt«Si cm cognouerint endélibrui“ qué illi^ uelputant effe uelnornt : cpoi): catbolicoÇiauctoritate Armaxime fanctita“* tila::qua apad eu eé maioris póderis minime dubitam’ab eodéipfo anatbematuat?

IPISTOLA

danatumtn5 cos ultenus æftimam^ anfuros loqucndo contra gratin ni den qua: reue? lata eft perpalïioncm âr^iefurrccliôem ebriftûpeelora Fidelia S ftmpliatcr cbnftiana turbare: fed potiusadiuuante miferiCodia dommüconccrfantibus nobifeS ebantate acpictate:flagrantibus orationib^tuis:nó folum ut in ætemom beatituerûctiam lufti Afandi fint:nó in fua uirtutcifed in eadem gratia cofifuros.Vnde amp;nbsp;adipfumleriptS abuno noftrum cpirtolam ad quern per quenda orientalem diaconu : ciucmaut bipz ponenfem tang purgationis fua: quidam fcripta tranfmifit:tuxbeatitudini poti^cre/ dimus dirigendam:melius iudieantes ^ petentes ut earn ei mittcreipfc digncris. Sic .enim eam legere poti’non dedignabitur:magis in ilia cum qui mifit q qui fcripfitatté/ * densjllud ucro qd’ dicunt pofle bominem efle fine peccato:0^ mandata dei facile cu/ ftodirefi tielit : quis cum boc per adiutonum gratix qua: tame per incarnationê uni/* genitiemsreuelata atq; donata eft dicitur tolcrabili’ dici uideatur : taméquonu non iinerito mouere potcttmbicV quando per eandem gratiam id cfticiatur in nobis ut ft/ nenllo prorfuspcccato fimus:utrum in bacuita quan do caro cöcupifcit aduerfus fpi/ Éar.f. ritumian in illa cum fiet fermo q fcriptus c: Vbieftmors uiftona tuadubicmors acu^ i»Corf.i$* leustuuscAculeus cm mortis eft pcccatutdiligentius pertraclandû ^ptcr alios quof nbsp;nbsp;nbsp;' i^am qm fcnfcruntiatq; in fuis litteris memoriæ mandauerunttetia in bac uita effe pof fe Hommes fine peccato:non ab initio natiuitatis fuæ: fed cóuerfione a peccatis ad iu/ fticiamtàauita reproba ab bonam uitam.Sic cm intellexcruntqd de Zacbaiia âr He 2lucbi« iiçabet fcripturn efttambuiaffe eos in omib’ iufttficationib* ’dominifine querela. Hoc Ad’didumeft:finequerelatfinc peccato dictum acceperutmon qdemnegatestimmo ^tiam qd’alijs locis in litteris eo^ inueniturtpie confitentes adiutonum gratix dni no fininonpnaturalem fpiritubomints :fed per principale fpiritu dcitqui paru uidentur tonfideraffe ipfum Zacbariamfuiffe utieg facerdotc. (Dmnes autem tunc facerdotes neceftebabebat ex lege dei primitus ,p peccatis fuis offcrre facrificium:dcinde,p po pnloifcut nunc per orationis facrificiû cóuincimtrr mon effe fine pcccato:qm iuffifu^ nun dicereilDimittc nobis débita noftra:lta amp;nbsp;tunc p facrificia uiâimarû animaliS có/ ïPanb.^* uincebâtur facerdotes fine peccato no effe qui ,p fuis peccatis iubebâtur offerre. (Qd utesita fe habettut per gratiamfaluatoris ^ficiam^’quidem in bac uita: deficicte cu/ pilt;litate:crefcctc ebantate: pftciamurautem in illa uita cupidita'tc extmefa : ebantate compléta:profeclo illud qd ’ fcriptu eft : (Q.uinatus eft ex deo non peccat:fcdmipfam igt;Job.5» chantatem diàü cft:quæ fola no pcccat.Ad natiuitatc quippe quæ ex deo eft ageda ^perfidêda pertinctcbaritastnon ca qua:minucda eft amp;nbsp;cöfumcnda cupiditas:qua: tarnen qdiu eft in mcmbris noftris:lege quadam fua répugnât legi mentis:Scd natus exdeo neeobediens defiderijs cius nee exhibes mêbra fua arma iniquitatis peccato

*■ 'poteft dicere:Iâ nó egooperor illud:fed illud qdhabitat in me peccatû. Sed quoquo 1Ro.7» modofebabeat ifta qua:ftio:quia élfi non inuenitnr homo in bac uita fine peccato:id tarnen dicitur poffe fieri per adiutonum gratia: amp;nbsp;fpûs dei : qd ut fiat conandum atq; pofcendum eft:tolcrabilitcr in id quifq; fallitur: nee diabolica impietas : fed error bu/ Wanus eft: elaboranda fit optanda affirmare etiam ft qd aftirmat nó poffit oftendere, Idem credit fieri poffe qd certe laudabile eft uelle.Nobis aStfufficit q ? nullus in eccle tia dei fideltu reperitur in quolibet,pfecirtexcellétia atq; iufticia:qui fibiaudeat dicez tenonneceffariâ precationemorationis dnica::E)imittcnobis débita noftra: év dicat 2Pattß,tf. icnóbaberc peccatû ne feipfum decipiat Óïucritas in co nó fit: quis iam fine querela uiuat: No ein qualecûq; etiâ temptatióis humanæ:fed graue peccatû éqdin querelâ uenit.Cætera qua: illi obiecla funt: ficut geftis defenfa puiderit:ita de bis .pculdubio tnabeatitudoiudicabit.Dabit fanenobis ucniâ fuauitas mitiffima cordis tui: q? .plixi/ orem epiftolam fortaffis q uelles tuæ mifim^ fanclitati, Non em riuulûnrm tuo largo tontiaugendo refundimus:fedin bac non parua temptatione temporis unde nos ligt; beret cui dicim’:Ne nos inféras in têptationem:utrum etiam nofter licet exiguus ex ^^^g code quoetiâtuusabundâs ernanet capite fluentorû ;boc a te ^bari uolumus tuifc^

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XCVI

dnnoccntilpapæadpræfatos epos: eó^i fcriptis refpodentisÆplgîXÇVi —, . .nocentiï* Aurelio:Alipio:AuguftinotEuodiotpoffidio epifcopis felutf- r^ termtatis ueftræ littcras plenasfideitotoq; religioms catbolicx uigorenrw’

_ ____tas a duobus mïffas concilijs per fratré d rcoepilcopum noftrum luliö

to fufcepimus animo:q? eaÇi tenoromnifcj conteSio ert in cófideratione quotidian gratia: dei:dfin eoÇ icorrectionequi contra fentint integra ratione confifht: utd” omné tollere poffit errorem:amp;fidoneum dato cuius noftræ legis exemplo:qucicq^ debeat dignum poffint præbere doctorcm.5cd de bis iam fatis utopinor fup«®^, mus:cumueftris relationib^ refpondentes refcripfimusiquid ufde illof^ perfioii^u de ueftra fcntentia fentiremus.Sed fubinde contra cos fubuenit Sc fuppeditat qaƒ. catur:necpoteft aliquâdo effe qÆ uincat :cu tarn miferu impiumq; fit qdnoftræ »“ nirtate amp;nbsp;ipfa plcnius ucritate uincatur. Qui em omné uitæ fpem refpuitatq; cotfl” pfit:inimica damnabilicor fuüm dtfputatióc cófundés:cum credit nibil effe 9^’7^ accipiat:nec aliquid fupeffe qdpetat ad fanadum fe qui fibi bocabftulit ulteriosqdf linquitf ’Si ergo funt aliquiquos in fui defenfionem puerfitas tanta deuinxitig built;^ dogmati dantatq; cóiunganttfperantcs bocad catbolica pertinere doctrin3in:qd^. borrenslongius amp;nbsp;pcnitus approbaturaduerfum infecti illorum amp;nbsp;monitis amp;nbsp;net ut laberctur inductiiquatenus ad rectum uiæ tramité redeant fertmabunt nedmn mentemobfidens uelut eoçt fenfibus paftus error inuadat.Nam fi Pelagiusq?®^^, reftitit loco:eorü animos qui facile uel fimpliciter credercnt difputanti bac aftttn^ one decepit : feubac illi in urbe fint qdnefcientes nee manifcftare poffunius ne^J] gare:cum Sdi funt lateant:necaliquando audeant;uelillum prædicantc iffa re:uel talia aliquo noftroçtpræfente iactareid ; in tanta populi multitudinc deprebe dialiquis facilemecalicubipoflït agnofci:fiue in quouis tcrraÇi loco degant dcinoiquot; mifericordia gratiaq; credimus q^ facile corrigantur : audita eius dSnatione qatW^ pertinax:Slt; ;refiftcns bui^ dogmatis auctor inuentus:necintereftubiifti fucrint: du^^ ubicucçinuenin potucrmtfint fanandi. Nobis tarnen necperfuaderi poteft camel'' '‘ purgatum :quis ad nosanoffro quib‘’Iaicis fintgefta pcrlata qmbus iUcauditaftef^^' deret drabfolutumiquxutrum uera fint dubitamus q? fubnulla illius ^fecutionen^^' ncrunt:nec coru aliquas accepimus de bac re littcras apud quosifti^ reiiftepf^fW^^ caufas.q^ fi de fua ille potuiffet purgatióe cófideretbocmagis credim^qd egilf^*^ multo ücrius effe potucrat: utillos cogeretepiftolis fuis quid iudicaueruntwdie^f^' Verum cum fintaliquaïipfis pofita geftisquæobiecta partim ille uitando fopP^y'' partim multa in fe uerba retorquendo tota obfcuritate confudit:aliqua magis faUW’^ gumentis guera ratione:utad tempus potcrat uideri purgauit ncgandoianaralm terpretatione uertendo.Sed utinam qd optandu magis eff etiâ fe ille ad ucramß^ mam ab illo fui tramitis errore cóuertat: ut cupiat uelitcß purgari côfiderâs quotioö' nam dei gratiamtadiutoriumq; cognofcens ut uideatur uerum amp;'approbetur ab o^ nibus mamfefta ratione corred’ : nó gefforumtudiciotfed ad catbolica fidcmw*^®^ cóuerfo.Vndenon poffumus iUoÇi nec culpare necapprobare iudiciü:cßnefciaif,^ utrum uera fint geftaiaut fi uera funt illum conftet magis fubterfugiffe: g fetotauc^t täte purgaffe.Qui fi confidit nouitq? non noftra dignum effe damnatione qddic^' non totum boe fe refutare qd dixerat:fed a nobis aceerfirnfed ipfe debet pctiusid' nare ut poflïtabfolui.Nam fiadbuc taliter fentit quando fe noftro iudicio quibuld acceptis littcris cum fciat damnadu effet c5mittit.Q^ fi accerfiendus effet: ab bis W^, Iius fierct:qnimagis ^aximi Sslnon longo terrarum fpacio uidenc effe difiunctiffed deerit cura fi medicina: præbeat ille materiam.Poteft em danare quæ fenferatiacu^^ tis litteris erroris fui:ut regreffum ad nos decet ueniapoftulare . Librum fansq®® effe dicercc nobis a ueftra cbaritate trafmiffum cuoluim’ : In quo multa blafpbc«®; nibil qd placcretmibil qd non penitus difpliccret a quouis damnanduatq; ealcaduit^ cüifimilia nifi qui ifta fcripfcrat nemo alter in mentem reciperet atq; fentiret.Nabo loco latius de lege difputare uelutcoram pofito repugnatecg Pelagio neceffarißd

non di'xfmßs : cum nobifcum totu fcientibus parfcp nobifcum aflenfione gandétibus coHoquamunTune em melius bæc exempla ponuntur:quâdo cum bis quos baæ cô ftatreram imprudentes effe traclamus.Nâ de naturæ poffibilîtate:de libero arbitrio Si de omni dei gratia amp;nbsp;quotidiana gratia cum no fit rede fentiéti uberrima difputaz re.Anatbematiçet ergo ifta quæ fenfit : utilliqui eins fermonibus fuerât præceptifqj collapfiqÆ tandem babeat fides uera cognofcât.Facilius cm reuocari poterunt: cum ifta a fao fenferint aurore dânari:Qlfi die ptinacif in bac uoluerit impietate pfiftere: agédum eft qualiter uel bis poflit fubueniri:quosnô fuus buius magis error induxitt need'illis bæcmedicina pereat:caius iftetalem nôadmittit nec poftulat curam. De/ ^osincolumes euftodiat fratres cbariflîmi.Datum.v.kaf februarias.

v Innocent^ ad Aureliu:ôfbeatum Auguftinû epifcopos:ut in dno gaudeâtcupien p,îî^^eo paria nota ad deGrepédant:pcantiSiEplatXCVIE

^|r^nocétiuf Aurelio amp;nbsp;Auguftino epis: Acceptiifimi mibi Germanicoplbytc/

*1 ri illo recurfus uacu^offîcio uedro elfe nô debuit:Per cbaros cm falatare cbaz —Ä -^iflimosinaturalequodämodo uidetur âr confeqnens» (Eaudere ergo in dno neftram germanitatéamätiHimi cupimus:ó^ ^ nobis paria ad deum uota rependere precamur:quia ut benenoihs cómunib*’:ódalternis plus agimus orationibus g fingu/ ^busaut priuatis.

\ Euodijepiad beatu Auguftinuidc ra tione Stdco:de corpore faluatoris an fubfla/ damdei uideat:de anima ebrifti:amp; qui fint fpiritus de quib^ Petr^ dicitiMortificatus ear^ó^uiuificafys fpintunn carcereprædicauit: fcire cupigtis.Epfa.XCVlll»

odius epifcopus:Auguftino epifcopo.Pridêquæftionem mifiad lanctitaté tuam*Vnam de ratione amp;nbsp;dco:puto iobinum qui ferait ancillis dei.Altéra de corpore faluatoris:de quo æftimatur qp fubftantiam dei utdeat.Tertiam dico nne Aiiima rationalis qua faluator cum corpore affumpfit:utrum in una de opinion! nas eft iHisquæ^ponuntur cum deanimæoriginequæritur:fi qua ibi poteftucritatc ««ciritaR gg rationalis fitmon tarnen ex bis fpcciebus quæ de animalium anima dicûz fufîfed in alia babec. Quartam interrogo:qui funt illi fpiritus dequib^in cpiftola foa pomt Petrus teftimoni« de domino dicenstMortificatns carne umificatus fpiritu : in r»ligt;etri. Rno (^ eis qui in carcere erant fpiritibus nemes prædicauit:â^ cætera.Hocinlerensqgt; 'n inferno fucrunt: dr defcendcs cbriftus omnibus euâgeliçauit: omefej ; a tcnebris à P®”*^ ß gratiam liberauitzut a tempore refurreftionis dni: ludictu expcclec cxmani/ ^nfens.iQuid ergo in bac re fanftitati tuæ uideac cupio nofle.

^•SandiAuguihm ad Eaodium:adinterrogata per eum copiofe refpondetis: amp;nbsp;fibi «^dentisÆnî^ClX

mino dilediHimoTratri 0Zcoepifcopo Euodio: Atrguftin’ in domino falute.

uæftio quam mibi ^pofuifti ex cpiftola apoftoli Petri:folct nos at te latere no arbitrer uebemétiftimec5mouere:quomodo ilia uerba accipieda finttag ’acinferis dicta.Replico ergo tibi candem quæftionc:utfiueipfe potueris:fiuealique 9'^tpofl’itinuencris:auferas deilia atqj finias dubitationem mea.^ldfi priorpotuero lt;^nfflid donauerit domin^itibic^ impartiri aaluero:nó fraudabo dilcebone tua:Nunc Gütern quæ me ibimoueantintimabo :ut fedmbæc deiHis uerbis apoftolicis: uel ipfe cogites:urquêidoneu repcreris cófulas:cü dixiffet xpm mortificatu came uiuificatu æbiS *pintu:continuo fubiecit:in quo 0c bis g in carcere erat coclafi fpiritib^ uenics prædigt; ‘^äuiUqui increduli fuerant aliquado quando expedabat dci patientia in diebus Noe cum fabricarctur area : in qua paucitid eftoftoanimæ faluæ factæ fut peraquam.Dcz S inde fubiunxir amp;nbsp;ait: qcfcV uos nuncfimili forma baptifma faluos fccit.Mouetitaq; ft spudinferos dns quâdo mortu^ eft in carcere codufis fpiritib‘’prædicanit:quid boni loli meruerint at dns in inferno defeéderet : amp;nbsp;de iftis tm duobqs dictum fuiffe ilii dix mtnlnter uos Sdnos chaos magnu firmaturn eft tut bi qui uoluntbine tranfire ad uos Xitda^ ^0 poffintineq; inde buc tranimearctnefcio utrum quifg fit cm nó uideaturabfurdu. Porto 11plures g duo ibi crantigs audeat diceremóibi fuiffe patriarebas del jppbetas:

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA

qnibus in fenptans defiuftidaépictatifq; tarn infignc teftimomum perbibetur : g^^ infidèles fuerut cum fabricaretur arca:Etenim poft tempora Noe multa mibatot§^ tium:ufcp ad paffionc ebriftimortua funtîquæ potuitapud inferos inueniri : No un? i eorum qui in deum crediderant:ficut propbeta: Aipatnarcbx de ftirpe Abraæ :w“ ipferetro NoecV tota domus eius:quæ falua fada eft per aqua: excepto fortaffis uno filio qui poftea reprobatus eft:ficut etiam præter progenieIacob:alq fueruntcted^^ tes in deum ficut lob:ficut ciuitas niniue:0^fi qui alq funt qui uel apparent in fenpton uel in gcnere bumano latetdcd co^i dico multa milia bommu qui deum ignoranttS' 0lt; ;dxmonum uel fimulacrorum cultui dediti a temporib^ Noe ufeß ad pauionedx^ ftitex bac uita emigrarunt:quos apud inferos cbriftus inueniens:quó illis non pt^fu^ cauit:fedillis tm qui in diebus Noe in creduli fuerat cu fabricated arcaï 'Autfiomnib prædicattitteur illos folos Petrus cômcmoranitmrætcrmiHa multitudine ta innu»^^ ^ rabiii cxtero^cEt dominu quidem came mortificatu adueniffe in infernum fails cot '1^5*15. ftat.Neej em contradict' poteft: uel ^pbettæ qua: dixit: (Quonta no derelinqucsoni'' mam meam îinferno; Qdnc aliter quifq fapere auderettin aclib‘’apoftolorum:id^‘’’ 3ctf.i, Petrus exponittufeiufdem Petri illis uerbis quibus eum aftcrit foluifte inferni dob/ ii öejèeï tad '‘^^^'*^quibustmpoftibtle erat eu tenen.(Qins ergo nifi infidelis negaucrit futlfeap““ li«era««0^ inferos cbriftumî'O^fimouetaliquemtquemadmodûaccipicndum fitinferniabin® fblutos dolores. Neep enim cceperat in ets eile tang in uinculis : amp;i fie cos foluit tangij catenas foluiffet quibus fuerat alligatus : facile eft intelligercfic eos folutos quemao; modum folui pouunt laquei uenantium ne teneant: non quia tenuerut. Poteft 6d*c ut cos dolores cum foluifte credamus quibus teneri ipfc non poterat : fed quibusoil] tenebatur quos iUenouerat liberandos.Verum qui nam ifti fint:temeranum efiuc' finire:Sienim omes omnino dixerimus tune effe liberates qui illic inuenti funt:gois non gratulctur fiboe poPumus oftendere ; præfertim^pter quofdam qui nobistótö ratio labore fuo famuiariter innotucrunt:quorum eloquiuingcniucp miramur:nófo' lum poefas 0^ oratores:quieofdem ipfos falfosdeos gentium:multis opufeulorßb^' rum locis contemnendos ridendoftp monftrarunt:amp;; aliquando etiam unumdeunt/ rult;^ eonfedi funttguis illa fupcrfticiofa cum exteris colcrenttucruetiam illos qui batt non cantando uel declam5do:fed pbilofopbado dixerut. Multoç: etiam quorutnlb feras non babemus:fed in illorû littens dididmus fcd’m quendâ modu laudabiles ni' tas :£lt;'excepto deicultu in quo crraucrût colétes uana qua:publice colcdafueratm' ftituta:^! creatura: poti^q creatori feruiétes:In cæteris morib ’’parfimoniæ:côtinetix: caftitatis dobnetatis: mortis ,p patrio: falute cótemptu feruatxep fidei;nó fold cinib^' uerum dlboftibus imitandimerito ,pponanf.ï^ua: quidem omnia quando nonrde rutur ad finem recta: ueræq; pictatis:fcd ad faftum inanem bumanælaudis amp;nbsp;glorie' etiamipfa inanefcunt quodamodo ftcnliaq; redduturtuerutaméquadamindole aW' mi ita deleftant ; ut cos in quibus bæcfuerunt uellemus uel prxcipue uel cum extez ris ab infernicruciatibus libcrari:nifialiter fe baberet fenfusbuman^:alitcr iufticia ere atoris.Q,ux cu ita fint:fiomnes inde foluit faluatortSXficut requires fcripfiih exinani/ V uit inferna:utdeinceps indicium iam expeclarctur extremum.Hæc funt quxin bac re non imertto mouent:qu2e mibi interim cogitanti folentoccurrerc.Primum quaau

gt; cloritate firmeturifta fentétia.Qd enim fcriptum eft:in morte cbrifti faclu folutis do lorib^ inferni:uel ad ipfum poteft intelligi pertinere:q gt;nbsp;cos baclen^ foluerit:bocé inf tos fecerit;nc ab eis ipfe teneretur:præfertim quia fcquic:ln quib’ impoffibileeratte/ nerieum:Vel fi caufa quænc cur uoluerit iicmrcin infernu ubidolores illi effent qui* 1^5.87. bus teneri oino non poterat:g erat:ut fcriptu eft: int ’mortu‘ ’libertin quo princepsamp; præpofitus m ortis non inuenit aliquid qd’fupplicio deberetur:bocfcilicetqdfcriptu efttfolutis doloribus inferni; nó in omnibustfed in quibufdam accipipotefttquosille dignos ifta liberatione iudicabat:utneœ fruftra illuc defcédiffe exiftimetur:nullieo/ rum ^futurus quiibi tenebantur inclufi.Nec tarnen fit confequens: utqddiuina qd' bufdam mifericordia iufticiaqp coceffit:omnibus coceffum effe putandu fit . Et deiüo

XCIX

quidem primo bomine pâtre generis bumannep eumibidem foInerit:ccdefia fere toz tacofentmqtî earn non inaniter crcdidiffe crededum efhundccûq; boc traditum fit: etiam fi canonicaru feripturarSbmeexpreffa non ^aferatur aacloritas:gqiHudqdmh 01'0 fapiêtiæ fcriptum cft:Hæc ilium qui primus fadus eftpatrem orbis tenarû : cum æapuô lolus effet creatus :cuftodiuit amp;nbsp;eduxit ilium a delido fuo:amp; dédit ci uirtuté confiné/ diomniatmagis ^ bac fentétia g pro ullo alto intellcdu facere uideatur . Adduntgdâ boc beneficium antiquis etiam fanclis fuiffe coceffumtAbeltSetbjNoeidf domui cd; Abraam:lfaac:amp;: Iacob:alqf£p pafriarebis Ar^pbetisiut domin' ’cum in infcrntim uez •kiffet: illis dolonbus foluerétur. Sed quo nam modo intelligatur Abraam in cuius fiz num plus etiam pauper fufceptus é: in illis fuiffe dolonbus : Ego quidem non uideo: explicit fortaffe qui poffunt.Solos autem duos:id eft Abraam 0:: Labarum in illo mez •porabilisquietis finu fuiffe anteg dominus in inferna defcédcret:ö;deiftis tm duoz bus didu fuiffe illi diuiti:Inter uos öiinos cbaosmagnö firmatû eft:ut bi g uolûtbinc Xudaft tranfire ad uos non poffuntmecç inde bue tranfmearetnefcio utrum quifg fit cuinon uideaturabfurdum.Porro fi pluies g duo ibi crant:quis audeat dicere nôibi fuiffe pa triarebas ä/^pbetas:quibus in feriptetra deiiufticiæ pietatifq; tam infigne teftimoniS perbibef’f Quid bis ergo præftiterinqui dolores foluit inferni:in quibus illi non fucz i‘unt;nondummtclligo : prxfertim quia ne ipfos quidem inferos ulpiam fenpturaru beis in bonoappellatos potuireperire. Qd fi nufg in diumis audoritatib^ Icgitur: no udepfinus ille Abrax: id eft fecretx cuiufdä quietis babitatio aliqua pars inferorQcffe credenda eft:gg in bis ipfis tanti uerbis magiftri: ubi ait dixiffe Abraam : Inter uos 0ii i^os chaos magnu firmatu eft : fatis utopinorapparcat no effe quadam parte amp;nbsp;quafi niembrum inferorum tantsc illms fcelicitatis finum.Cbaos enim magnum quid c:nifi ^idam hiatus multum ea feparans inter qux no folum eft: ueruefiam firmatus eft^ Quapropter fi in ilium Abraas finum cbriftSmortuu ueniffe fancta fcriptura dixiffet: *10 nominato inferno eiufepdoloribus:miror fi quifg ad inferos eum defeendifle affe ^Ereaudcret.Sed quia cuidentia tcftimonia;amp; infernum cômemorât dV dolores:nul/ hcaufaoccurrit:curillo credae ueniffe faluatonmli utab eius dolorib^faluos faccref. Sed utrum omnes quos in eis inucnit:an quofdam quos in illo beneficio dignos ludi/ Wuibadhucrequiro.Fmffe tarnen earn apudinferosiamp;rin coni dolonbus conftitutis

' hoc beneficium prxftififfe non dubito.Vnde illis iuftis qui in finu Abrax crant: cum illeinmferna defccnderet:nondum quid contuliffet inueni;a quibus eum fedmbeaz tificam prxfentiam fuxdiuimtatis nung uideo reccffiffe.Sicut etiam eodemipfo die quomortuus eft:promifitlatroni:q gt;cum illo in paradifo fuiffet futurustquädo ad folz Xud.ip “endos inferni dolores fucrat defeenfuruf.Profeelo igit in paradifo atq: finu Abrax: “dam ante iam erat beatificate fapientiaÄ apud inferos iudicante potentia .Vbicm “on ellullo loco obfeffa diuinitas;uerutamen fcd’m creaturam qua ex quodam tepo* ^efufcipiendomanens deus:bomofaftus cft:boc eft fcd’m anima eum fuiffe apud in/ lerostaperte fcrmtura déclarât:amp;:per ^pbetiam prxmiffa: amp;nbsp;perapoftolicum itelle/ dum fatis expofita:qaa di^um eft:Non derelinques animam meam in inferno, Scio lPö.i$. qnibufdam uideri morte dni cbrifti iam talem refurreefione prxftitu iuftis: qualis no nisin fine promittitur:quoniam fcriptum eft:illo terrxmotu quo in eius paffione pe/ træfciffæô^monumeta aperta funt:multa corpora refurrexiffe iuftorum: amp;nbsp;uifa cum 2I^atrB.i7, illoquando refurrexit in fancta ciuitate : Qui utiep fi non itcrum fcpofitis corporibus dormierunt:uidendumeft queadmodum intelligatur:cbriftus primogenitus a mor/ Spotl.i* tuisifieum in ilia refurrcctione tot prxeefferunt. Q? fi refpondetur boc dictum effe p anticipationem:utmonumenta quidemillo terrxmotu aperta intelliganc:cum ebriz Htis iu cruce penderet:refurrexiffe ante iuftorum corpora no tunc fed cum ille prior refurrexiffetiguis tunc ut dixi:anticipandofuiffet adiunctum:ut d^ cbriftus primoge/ nitus a mortuis fineambiguitate credafur;0lt; ;illis iuftis cotinuo cöceffum:utipfo prxz eunte in xternâ incorruptionematcp imortalitatc refurgerent. Illudadbucreftatqd nio«eat:quomodo a Petro dici potueritiqd utiqj ueriffime dictum eft : quado p iHam

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA XCIX -^i

Srtf,i. '^pbctiam non de Dani'dtfed de cbrifto afleruit fiiiffe prædiclumrcamem cius nonui diffe corruphonem:qlt;fâ^ adiunxit de Danid:apudeos effe monumétiim eius : uncle illos utiq; non conumcebat:fi corpus eins ibitarn non erat:quia ärli ante in recentito( morte refurrexiffetmec caro eins uidiflet corruptionem: poffetmbilomm^ illudmo/ numentum manere. B)urumautem uidetur ut Dauid non fucrit in ïlla refurredione iuftorum:fi eis lam æterna donata eft : cuius cbriftus ex femine tam crcbro : ét tanta euidentia tantaqj bonorificentia cómendatur.Periclitabic etiä illud : qdad bebræos ttct5.ii, deluths antiquis dicitur: Qjiia pro nobis meliora prouiderutme fine nobis perfedif^ ficerentur: fiia in ilia refurredionis incorruptione conftituti funt qnænobis gficiédis l♦1^ctr^.J♦ in fine promittitur: (Cur ergo Petrus cos tin comemorare uoluerit:quibus in carccre 0 inclufis euangelium prxdicatum efttqui in diebus Noe cu fabricaretur arcaincredu' fi fuerutc ’Vides q la tebrofum fit: amp;nbsp;qua: me moueat ne aifirmare binealiquid audea: buc acccdit:quia cum dixiffetapoftolus : q? cV uos nunc fimili forma baptifma faluos facit:non carnis dcpofitio fordiumtfed confeiétiæ bonæintcrrogatio in deum perre/ furreclionem Icfu ebrifii qui eft in dextera dei: deglutiés morte: ut mtæ æternæbæ' redes efficeremur : profcftus i cælos fubieclis fibiangelis ét poteftatibus amp;i uirtutiPt ! nTprtri.4, cótinuo fubiccit: Cbriftoigitur in came pafto:ét uos eadem fcientia armaminitgaq«* paflus eft in carne defijt a peccatis: i boe ut ia nó boim defiderijs : fed nolâtatc dciq^ reliqöu eft in came«iuat tempus.Deinde addidit:5ufficitenim præteritum tempus ad uoluntatcm bominuconfumatum ambulantes in libidinibus étcócupifcentijsS^ ebrierate:comen3tionibus:potatiönibus ei ;illicitis idolorum fcruitutibus:ln qoalb*i pefcuntnon concurrere uos in candcm luxuria: confuiionê blafpbcmates : quoniaiai reddentrationem ei qui paratus cft iudicare uiuos ó^^mortuos.Hts didis fubncdltt Propter boeenim éhmoituis euangcli$atüeft:utiudicenc quidem fcdm bommesm carnetuiuâtautem fedm deum fpintu. Que nómoueatifta profunditasq Mortuisdi cit euâgehçatum.’quosprofeclo fiintcllexcrimus qui de corpore exierunt:illiopmot. crunt:de quibus fupra dixit:(CLaiincrcduli fiieruntin diebus Noe:autccite oésquos | apud inferos ebriftusinuemt.Qjnd fibi ergo unit ut iudicentur quidé fedm bommen in carne:uiuantautem fedm deum fpintu; (ßiiomodo iudicantur in carne qua nóba bent:fi apud inferos funt : ud qua nondu recepcrunt:fi etiam a dolonb^infcrnifolit^ ti funteNeqjenim fi ut quærendo dicis:exinaniti funtinferiomncs etiam qui tuncibi fuerunt in carne refurrcxilfe credcndi fut : Aut qui refurgentes apparucrut euw do' mino:adboc carnem recepcrunt:utin ca iudicaren^ fcdm bominê: qdnccdciHisoi'' deo quoinodo accipi poffit: qui incrcduli fuerut in diebus Noe:non cm cos in carne uixifte feriptum eft: Aut crcdipoteftideo folutos dolores inferni:ut q inde liberaren tHr:carnem ad luendam peenarn reciperent. Quid eft ergo utludicctur fcdm bomi? * nes in carneiuiuantaut fcdm deum fpiritud An forte boe præftitum é eis quosapud inferos cbriftits inuenit:ut per euangelium uiuificarentur fpirituiquis futura refurrc/ clionein carne iudicadifint:ut per aliquam carnis peenarn tranfeat in regnSdei; Q^ fi ita eft:cur boe tm de illis qm quonda non crediderunt in diebus Noc:acnon etiam decæterisquos illic cbrifti uifitatio cöperit per euägelij prædicationéfpintu reuixe' runt:poftea tranfitoria poena in carne iudicadi; Qd fi de omib^ acceperimus : manct quæftio:qre Petr^eos tm cómemorauit q tunc incredulifuerut cS fabricareturarcalt; Mouet etiam illudtqd bi qui de bac re conantur reddere rationem:ideo dicunt ebn^ ftum ad inferos defeendiife:bis qui ibi in.uenti funt illa loca pcenalia taq carceresex/ inanitos:quia non audicrantcuangelium:quodillis «iuentibus nondu toto orbe ter/ rarum prædicabatur:ék;iuftas babebant cauf3s curnon credidiffent qd cis nófuerat annüciatnm:deinceps autem non babituros excufationem:qui prædicationé cuage/ lij per omnes gentes celcbratam diffufamc^ contemnunt : Ói ideo illis tunceuacuatis carceribus iamiuftum reftarc iudicium:quo cótumaces Ódinfideles etiä aeterno igne puniantiir. Nee attendunt qui boe fentiunt banc excufationembabcre pofte omnes: qui etiam poft refwrreäionem cbrifti:anteqad eos euangelium pueniret ex bacoiß

EPISTOLA

emigrafunt.Nec^ enim poftea g dominas rcmeauit ab inferis : nemo pmiffus eft ite/ rumire adinfefostnifiaudito euangelio:cum tam multi morerentur in toto orbe tcrz rarumtanteq ad eos baecannunciatio perueniret:quiomes babebunt excufationem pquæablata dicitur eis: quibus dominus cum ueniflet qui ante nonaudierant in infer/ no dicitur prædicafle.An forte dicatur etiamiffos qui portdominirefurreâionc:non dumfibiannuciato euangelio mortui funt fiue moriutur: iHicapud inferos audire po tuiffe uel poifeutillic credant quod de ebrifti ueritate crededum elbcv babcant etiâ ipftremidionemac falute qua illi meruerût:qüibusipfe ebriftus annuciauit.Neq; em qnia rurfus afeendit ebridus ab infensudeo ibi farna eius extinefa eft: naamp; bineafcen dit in cælum:amp;;taméeius annuciationequi in et t crediderunt falui erut.ldeo qmppe iPbif.i» exaltat* ’ eft:ôrdonatu eft einoméqdêfup ome nomé:ut in noie ci*’omne genu flecfa tunnon folum cæleftium amp;i terreftrium: ueruetiam infemorum.Sedbâc opinionem fiadmittimus:quaputari poteft bomies qui cum uiuerent minime crediderût : pofte in ebriftumapudinferos credere:quis feratc ' (Qux cófcqucter abfurdafideiq jcótra/ na.Primum nc fruftra dolere uideamur eos qui fine ifta gratia de corpe exierunt fru feejeuram gerereatc^ inftanter bortari:ut earn bomies pnufq moriantur percipiät: nefempiterna morte puniantur : Autft illi tm apud inferos inutiliter atq: infrucfuofe credunttqm euangelio fibiannuciato bic credere nolueruntdllis autem proderit ere dereïquinon bic cótempferuntqdaudire minimepotucrüt:Aliud fequiturabfurdi^ ns:utbicnon fit euangelium prxdicandu:quoniam omnes utiqj moriturifunt: S^ finc nHoreatu contempti euangelij uenire ad inferos debent: ut eis prodefte poflit cSibi ttediderin t:lt;I^d fentire impie uanitatis cft.Q^obrc teneamus firmiftimeqd fidcs baz netfundatiftimaauctoritate firmata:qui3 cbriftus mortuus eftfcdm fcripturas:amp;qa æpnltus eft:ólt;:quia refurrexit tertia die fedm fcrip^ras :amp; ' caetera quæ de illo tcftâte ueritate confcripta fut: In quibus etiam boe eft:q gt;nbsp;apud inferos fuit folutife p eorû doz loribustquibuseum cratimpoftibile detinerna quibus etiamrecte intelligitur:foluifte Ribera fie quos uoluit: corpufq; qdtn cruce reliquerat in fepuicbro pofitum recepifz '^ Inilla ueroquam propofuirti de uerbis Petri apoftoliquæftione:quoniam quae

We moueantpfpicis:Etalia fortafte ft diligêtius difeutiâtur poftunt mouere:uclapud nos ca cogitando:uel quos dignum eft:0:fipoftumus eonfulendoquæramus. Côfide ratarnen neforte totumillud qd de conclufts in carcerc fpiritibus: qui in diebusNoe non credidcrant:Petr^apoftolus dicit:omnino ad inferos no pttneat: fed ad ilia pod’ tempora quorum formam ad baec tempora trâftulit.Ula quippe res gefta:forma fuez r3t futurorfi:ut bi qui modo non credunt euangelio:dum in omnibus gentibus ædifi catur ecclefia:illis intclligaritur efte fimilcs quitunc non crediderut cum fabricaretur arca.lUtautem qui crediderunt.Sz per baptifmam faluifmnt: tilts comparctur qui tue in eadem area falui facti fSt per aquam»Vndeait:Sic S^uos ßmili forma baptifraa falx nos facit.Ad bancigitur forma: fimilitudinem: caetera etiâ de incredulis coaptcmus: ^non fufpkemur q? apud inferos ad faciendos fideles atq, liberados euangeliu prae/ B aicatum ftt:ueladbuc etiam prxdicctur:quafi amp;iibifit ecclefia cóftituta . Adillu ergo

fenfum qui te mouit:ideo uidentur attract! qui boe Petrum fenfifte credidcrunttquia uixittconclufis in carcere fpiritibus prædicatum:quafianimae non poftintintelligi fpiz ritus q tune erat tn carcere:atq; ignorättae tenebris uelut earcere elaudebaf: De qua/ licarcere fe defiderat liberari ille qui dicit:Educ de carcere anima med nt cofiteac noz lPgt;5.’4r* ®inituo;qua:alibi umbra mortis appcllatur.Dc qua non utiqjapud inferos:fed btc li beratifunttde quibus fcriptu eft:Qin fedebât in umbra mortis:lumen ortumc cisdl/ £f3.9. ns autem in diebus Noe fruftra pracdicatum efttquia no crediderut : cum expeftaret cosdcipatienté p tempus cctumannoç::quibus area eadem fabricata cft.Nam eius etiam fabrica tio quodâmodo prædicatio fuitnSicut modo fimtlcs coit tno creduttqm rub eadem formaignorätne tenebris:uelut carcere concludutur:fruftra intuentes ec deliam toto mundo conftruiiminenteiudiejo tang diluuio:quo tunc omes increduli penerßt.Aitquippe dominus: Sicutin diebus Noe :ita erit de in diebus filq bominis. Xuci.if«

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ XCIX

Mandncabant:bibebant:niibebant:uxoresducebant:donccintrauitNoein arcaffi! uenit diluuinm amp;nbsp;pcrdiditomnes.Scd quia ea res gefta ctiam futuram rem fignifica/ battldco ibi diluuiu ó«ibaptifmu fignificamt fidclib^:âr infidelib’ pœnâ:Stcut in figura nô rei gefix:fed tâtûmodo dicfx:qd 'de lapide fenptumc quo fignificat^eft xps ‘.duo quædamprænnneiata funt:amp;infidelibus oflèndiculum amp;:fidelib^ædificiû.Ahquädo autern in eadem figura uel gefta nel difta: efiam duæ res aliquid unû fignificant:ficut fideles fignificauerût ligna qua: in area: Fabrica coaptata fût: eofdeqjena animxedo qua: in eadem area libcrata:funt:quomodo in ilia euangelica fimilitudine deouiliide ipfe ebriftus eft à: paftor drianua. Neemoueat ad impediendumiftum mtelleduro.quot; q jeudem cbriftum dixit apoftolus Petrus prædicafte illis in carccre c0clufis:qquoda non crediderant in diebus Noe:utideo non arbitremur boc intelligendu:quia iHo tc' pore nondu uenerat ebriftus.Nondum ein nenerat feilieet in came:ficut uenitquanz fcanubj, do poftbare in terra uifus eft:â:cumbomimbus côuerfatus ê»Verûtnab initio gens' ns bumani:uclad argnendos malos dicut ad Cam: ac prius ad ipfum Adam uxore^ eiusmelad confolandos bonos:uel ad utrofcp admonendos:utalij ad falutéfuam ere derent:alijad peenam fuam non eredcrcf:iplcutiq;non in carne:ledin fpintu uenie' batmifis congruis alloques quos uolebatficut uolebat.f^autem dixi:in fpiritn uenic/ bat:Etipfe quidem filius in fubftatia dcitatis:quoniam corpus non eft:uticg fpint’ eft» 5cd quid facit filius fine fpiritufancfo:uel fine patre:cummfepabilia funt omnia opera trinita tis:Ipfa quoc^fcripturæ uctba:de quibus agitur:fatis boc ut puto indicanteisg gt;‘1^etrf,5, diligenter attcndunt:Q_uia ebriftus inquit femel,p peccatis noftris mortuus eftnuft

^ iniuftis:ut nos adducat deo:mortificat^quidem carne:uinificatus autern fpiritudn quo amp;nbsp;bis qui in carcere cóclufi erat fpiritibus adueniês prædicauit qui incredulif^iS' rant aliquado:qu5do expeefabat dci patientia in diebus Noe cum fabricarec areada ot arbitrer attéditur forma uerborum;Cbriftus mortificatus carhe:uiuificafautfpf ritu.ln quo fpintu aducniens prxdicauit Ôlt;:illis fpiritib‘’q incrcduli fuerât aliquädoin diebus Noe;quoniam priufqua ueniret in came pro nobis moriturus:qnodfemelfe' cinfxpeantca ueniebat in fpiritn ad quos uolebat luifis:cos admonens ficut uolebat utiqj in fpintu:quo fpintu cV uiuificatus eft: cum in pabione effet carne mortificatus. Quid eft cm cp uiuificatus eft fpiritu : nifi q? eadem caro qua fola fuerat mortificatu« uiuifiCante fpiritu relurrexitc ’Nam q,fueratanima mortificatus Icfus: boc eft eofpi' ritu qui bomis cftiquis audeat dicere:cum mors animae no fit nifi peccaturnm quo ills omnino immunis fuitcum pro nobis camemortificarec c'Si cm oium bominuanim^ 3^0.5, ex ilia una funt qua: in fuffla ta eft primo bomini p quern pcccarum intrauit in mundu à: p peccaturn morsiâ: ita in omnes bomies ptranfijt: Auf fi no eft inde animaebriw quoniamnullum babuit omnino peccatum:uel originale:uel ^aprium : propterqdei mors débita uiderctur:,p nobis cam quippe qua no debcbat exoluit:in quo princeps mundi mortifq: prxpofitus mbil iucnit.Ncep em abfurdum eft: ut qui primo bemint animam créauit:crearetamp;; fibi:Aut fi Aripfa inde eft earn fufcipiendo mudauitiutline ullo prorfus pcccato:uel pcrpetratotucl traducio ad nos ueniens de uirginenafccre^ turfSiautern anima:non exillauna propagar:amp; fola ex Adamcaro trabit originale pctmiita fibi creauit aiam dei Fili’:ut cacteris creat:quânótn carnipeccati mifcuit: fed filitudini carnis peccati, Siipfit ein ex uirgineuerâ qdê carnis fubftatia: nó tn peccati carnem:quia non cx camaliconcupifcctia:fiue feminatam fiuc cóceptam:mortalcm fane ac per ætates mutabilc : taq carnipeccati fine peccato fimillima.Ac per bocqux cuc5 de anima opinio ucra fitiquarum nullam temerc affirmare adbucaudeo : nifi tm illam repudiare:qu3crcduntur anima:,p meritis:nefcio quorum fupioi^ aHuûfuoÇt: fingula: in lingula corpora tang in carccres trudi:lt;Certc anima cbrilfi non folumimot talis ied’m cæterarû natura : fed ca iamnullo mortificata peccato uel damnatione pu/ nita eft:quibus duabus caufis mors anima: intelligi poteft : ófideo non fedm ipfa did potuit ebriftus uiuificat’fpiritu,In ea re quippe uiuificatus eft in qua fuerat mortifica tus:ergo de carne diftum ê.Ipfa cm reuixit aia rcdeunte:quia ipfa erat mortua aiare' cedente.Mortificatus ergo carne diäus eftiquia fedm folam carné mortuus cft:uiuigt;

EPISTOLA

ficatirs auté fpintutquia illo fpintn operate i quo ad quos uenfebatamp;^ prædicabatetra tipla caro uiuificata furrexitun qua modo ad bomies uemt. Promde efiam illud qnod poftea diSum eft de incredalis:greddentrationé ei qui paratus eftuiuosamp;'mortuos judica^etnon eft confequens : ut eos bic intelligamusmortuos g de corpore cxierût: beri cm poteft ut mortuos dixcritinfideles:boc é in anima mortuos : de qualibus dv uttmlDimittc mortuos ut fepcliant mortuos fuos: Viuos auté g creduntin eu nó fru/ ïDanB.s/ wa aüdiéntes:Surge g dormis 0lt; :exurge a mortuis:amp; illuminabit te cbnftus.Dequa/ fpB.f» ‘pf’S’ins dicit:Venit bora à: quot;nbsp;nue eftquando mortuiaudientuocem blij dei 306»% «quiaudierint uiuét.Proinde etiam qd’ fcquic amp;nbsp;dicit Petr^:Propter boe amp;nbsp;mortuis i.1p’rtrl.4‘ ^uangeliçatû eft:utiudicenc quidem fedm bomies in carne:uiuantauté fedm deö fpigt; nUimócogitapud inferosintelligi. Propterea em in bac uita amp;tmortuis euâgeliçatû cliîid eftinfidelib’’ôlt;:iniquis:ut cum crediderint:iudicentur quidéfcdm homines in Qraeboe eft in diuerfis tribulationibus:amp; in ipfa morte earn is. Vndeidem apoftoP 3'10 in loco dicit:tempus efte utiudicium incipiat a domo dni:uiuantautcm fcdm de» ®bi3 ®®fpiritiKquia 0lt; :in ipfo fucrantmortificati cum morte infidelitatis ^ impietatis de/ finerentur.Hæc expofitio uerborum Petri cui difplicet : ufcui etiam finon difplicct:

■iontarnen fuffîcit:quæratea fedm inferos mtclligcrc: qui fi ualuentilla gbus memo' ueri fupra cómemoraui ita folucrc uteorum auferat dubitationéimptiatamp;'mibi : qd ‘■raäum fuerittpoteruntlila uerba utrocpmodo intelligi: ifta fentétia de nulla fallita/ ^cóaincitur.Ad illas autquæftiones quas ante milifti : excepta dei uiftone p corpus ’’^emaius opus moliendu eft:ut potui refpódi:amp; p Afellu diaconumilhqd te acco piifeiam puto.In recéti auté cómonitorio tuo cuinuncrefpódi:duo quæficras: quoÇi “t^^F tradatum é:unu latiustalteru breuius: de Petri fcilicetaplï uerbis : dV de anima antExemplum fane littéral tuaÇiquæ continent interrogationéiut^ dei fubftantia ^orporalit’uelut in loco uideri pollit gx^apud nos:nefcio quomodo abcrrauerint:nee ^eniri eSdiuquærerenc potuerût: iteç: admoneo mittere ne grauens.

Sandi Auguftini ad Euodiû : fibifratré Barbad cómédantis. Et limuliuxta priera Wterrogata de egreffu animæ a corpore quéadmodu ad corporalia loca ferri poflit: udlocis corporahb^ detineritdeterminatis.Epla.C.

£ -/?''Vlt;0mino bcatiffimo amp;nbsp;uencrabili fratri ac cofacerdotimeo Euodio amp;'tccu frax Btribus:Auguftinas amp;nbsp;mecum frartres in domino falutem.Frater ifte nomine Barbarus ferons dei eftnam diuapud bipponé cóftitut’:amp; ;ucrbi dei feruidus seftudwfus auditor:defiderauit ad tuam fanditaté Ifas noftras: in gbus tibi eu in do-* ®®o cómendamus tibiq; p cum falutem debitam dicim^.Litteris auté fanditatis ma: quibnsingétes texuifti quæftionesirefpôdere operofiflimu eft : etiâ ociolîs amp;nbsp;multo ®aiore g nos fumus præditis facultate differédi amp;nbsp;acrimonia intelligédi. Duarû fane ^piftola^ tuaçi:quibusmulta amp;nbsp;magna côqueris:Vna nefcio quomodo aberrauittâ^ ®uqnæfita non potuit repiri:Altéra uero quæ inuéta cft babet cômédationé fuauif/ “mâferiii dei boni ârcaftiadolefcétis : quô ex bac uita migrauit:ô^ gb^uifionû frater/ naruniattcftationibusmeritum eins nobis in finnan potuerit. Deinde ex bac occafi/ onepponisamp;^nerfas de anima obfeuriftima quxftionem:utrum cum aliquo corpore ^rediatur c corpore:quo poftit ad corporalia loca ferrituflocis corporalib^cotineri. Huias igitur rei tradat^:ft tarnen adliquidu a talib’ quales nos fumus examman pot: cutam ateg operam negociofiftima poftulat : ac per boc métem ab bis occupationib^ odofiffnnâ.Siautem breuiter uis audire quid mibiuideaif: nullo modo arbitrer aiam ccorporeexire cu corpore:uifïones aut ille futurorumep prædidiôes quomodo fiant •llenam explicate cauetur : qui mouit qua ui efficiani :in unoquolt;^ animo tanta cum fogitat.Videm’ em planée^ eermm’in eo fieri rerumultaÇi uifibilium: amp;i ad exteros corporis fenfus ptinentiumnnumerabiles imagincs:quæ non intereft g ordinate uel turbide fiantifed tm quia fiunt : qd manifcftum eft:qua ui amp;quó fiant quifquis potuz *’''^^Pj^c^*“® * Q'^æ ®*2 eertc quotidiana funtat^ continua:audcatpræfumere aligd acdefinircietiâ de ilhs rariflïmis uifis. Ego auté tanto minus bocaudco : quato minus

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA C

. id qaoep in hobis qduita contmaa ingilantcs dormicntcfq; expenmur:qno padofut ©eCurapro explicate fufficio.Na cumad te didarem baneepiftolâtteipfum animo contuebar;tc inornUs,c3«u ^^j^ abfentc atep nefcicte:0^ quomodo poffts bis uerbis moueri fedmnoticiamquæ mibi de te inert imaginabar:atq; id quo nam modo in animo meo fiereticapere aciue rtigare non poteram : ccrtus tarnen nó fieri corporels molibus :neccorporels qualiz tatibus cum corporilimiHimfi fieret:Hociterurnhabeas: titaboccupato amp;feftin5tc a^cJÈdiad dicïatum.In duodecimo autem libro eorum quos de genefi fcripfiiuerfaturbæcquæz Iraj.U.n* ^,0 nebeméten cV exmultis return expertarum a tq^ credibiliter auditaru difputeti® ilia filuefcit.Quid in ea potuerimus uel effecerimus cum legens iudicabisifi tamedo' minus dignabitur donareiuteos mibi libros quantu portam congraeter emendatos iamliceat edere multoru fratrum expeelationnnon iam longa dilputatione fufpedt' re. Narrabo autem unu aliquid breuiter unde cogites:Fraternorter Gennadi^no® fimus fere omnibusmobife^ cbanfiimus medicus:quinuncapud cartbaginem dcgit^ 0V romaefuac artis exercitatione pracpolluit:utbominëreligiofum noffiiatq; erga P^^ pcrum curamimpigra mifericordia facillimocp animo benignirtimuidubitabat t3ifllt;^ aliquando ut modo nobis retuhticumadbuc crtet'adolefcens:0lt; ;in bis elemofynisUf uentirtimitsiutrum elfer ulla uita port mortcm.Huius igitur mentem 0ropera mil^f' cordiæ:quoniam deus nullo modo defererctiapparuit illi in fomnis confpicunsiuot^ ms Ardignus intcdi:eicp dixit: 5equere meiquem dum fequeretur uenit ad quadad' uitatem ubi audirc ecepit a dextera parte fonos fuauirtimaeeantilenac ultra folita n®' tamcp fuauitatem.Tune ille inteto : quid nam ertet: ait:bymnos effe beatoi^atcf faW clorum.Siniftra aute parte quid fe uidiffe retulit:non fans memini: cdigilauitiélfo*’’^ mum ut fuit:tantûqj de illoiquantum de fomno cogitauit.Alia nero node leeceit^®quot;* ipfeiuuenis cidemrurfusapparuitiatq; ab illo utrum cognofceretur iterrogauitiR-^'' fpondit irtciq ? eS bene pleneq? cognofceret. Tune ille quaefimtubife nortet.NeeW moriæ defuit quid irtc idem refponderet: totumep uifum illud bymnofq; fanftotSa» quos audiendos eo duce ucncrat:q recentirtimosrecordabar facilitate narrauit -Kif ille pereunefatus ertiutrum na id qd narraucrat in fomnis uidirtet an uigilans :refpo^ dit in fomnis.At illciBeneinquis rccolis : ucrum ert in fomnis illa uidilli; Scdetöo^ in fomnis te uidcre fcias.Hic cumaudifletiftaiita effe crediditiatcp id refpenfionoh^ mauit.Tune qui bominé docebat:adiecit Óiiait:Vbiertmodo corpus tnufllle rcfp®® dit ;in cubiculo meo.Scis neinquit ille in codcm corpufculo nüc illigatos efleamp;d^' fos bi ociofos oculos tuos nibilqiillis oculis te uidcre ïRefpódit: fcio.TuciUeiqu”® ergo inquit irti oculi quibus me uidesCAdboeirte non inueniens quid refponderet' obticuit.Cuibæfîtâti: ille qdbis interrogationibus docere moliebaturaperuiUamp;ço® tinuo ficut inquit illi oculi carnis tuæuticp in dormienteatq; in ledulo iacentenuneuJ cantnee aliquid operantur:ólt;ltarnen fantirti quibus me intueris 6lt; :irta uteris uifion^ ita cum defundus fueris nibilagentibus oculis carnis tuæ uita tibi merit qua uinasfe® fufepquo fçntias.Caue iam deinceps ne dubites uitam manere port mortc.lta fibib®^ mo fidelis ablatam dicit buius rei dubitationc. Quo docente nifi ^»uidentia amp;inn^ cordia deiy Irta narratione dixeritaliquis tâtæ rei nos non foluiffcifcd auxiffequïlbn pnem:uerutamen cum bis uerbis credere liberum cinq; fit feipfû quifq; habet quoƒ auocet:Profundirtimaquærtio ert:amp; uigilat bó quotidie amp;fcogitat:bomodicatunde fiantirta fimilia formisifimilia qualitatibusifimilia motibus corporuminec tarnen ma' terix corporali:dicatfi potert.Siautem non poteft:gd fe précipitât de rarilfimis art inexptisiquafi definita ferre fententid cu continua amp;qaotidiana non foluatÆgoaut guis quo fiantirta ueluti corporea fine corporeiuerbis prorfus explicate nó poifung tn ficut fcio nó ea corpore fieri : utinâ fie fcirem quo difcernereni fquaeuident aliquaz do p fpiritû:âr p corpus uideri putantunquo dirtinguand uifa eoi^iquos error ueliugt;^ pietas plaerucp deludit: quâdo uifis piorum atq; fanaorum fimilia placra® narrantun quoru exempla fi comemorare uoluiffemitepus mibi potius g copia defuiffet.ln did paifericordia uegeteris dne bcatirtime amp;ruenerabisidtdcfiderabilis frater.

EPISTOLA

Rancît Auguftfnîad Enodium:de difficultatc ad importunas fînguIoÇZ qaæftioncs refpôdédî præmftten tis:Vtrû etiam anima præfens fit cum in fomnis uideat: ($ƒutru ociilis corporels fili' ’patré uideat aliquid traaantis.Epla^CL l-Zp^®mino beatiffimo amp;nbsp;ucnerabili fratri tk coepifcopo Euodio SZteeufratnbusî t W^aguftmus cVmccum fratres in domino falutem.Multa quæris ab boicmub ■A^_-Ftum occupato:^V qcî eftgrauiusea putas præcipitàri deberediftado : quæ fût tarn difficilia ut cum magna diligentia dilata uel feripta uix præducipoftintad intel/ ledamtetiam taliu qualis i'pfe cs-Hucaccedit:quia nö tu Ô^ tales tantûmodo cogitâdi eftis leSari elfe qd’ fcribimus: fed utieç óbilli qui minus acuto mmufq; exercitato mgez nio præditi:eo tarnen ftudio feruntur ad cognofcendas litteras noftrasifiueamico üz ueinimico animomt eis fubtrabiomnino nô pdftint.lfta cogitâti cemis quâta curadn feribendô effe debeatipræfertim de reb‘ ’ita magnis ut in eis glt; :magm laborêt.Siauté cumaligd in manibus babeo præmittendû eft cV differendû ut ad ca poti‘ ’refpôdca/ tnrqaæ fupuenientiarequirunturd (J^uid fiet fi etiâ ipfis dum refpondetur alla fupue nennte ’Nâ placet utetiâ bis omiflis ilia fulcipianc :âr femp priera fiant:quæpofteriogt; raaboriûc:eaq;fola termiare côtingatiqb^ cû fcnbûc nô fupueneiir aligd qÆquæraô QÆ ut mibiaccidat difficilfimûê:fed n opiner tibi bec placere Né ergo début alia mtz rupeie eu tua fupucniflcnt:ficncc tua fi alia rurfus irruerent tt'v tn feruare bâciufticiâ nôfinor.Nâecce ut tibibæcipfa referiberê : itermifi quæagebâ Äanimû meû ad bac epFam: ad alia magna intétione detorfi . Facile autê fuit banc exeufationé ut arbitrer nô inquâ litteris inditam tibi remittcre : refpondere aût inquifitiomb^ tuis né ita faev *-*l^rtralt;.fa» Ieeft;â^ pute in ipfis opufculis quæmcnûc intentiffimû dctinent: non defutura quæz ’’’‘’***‘** ^arn loca ubibæcipfa expediam quæ requins fi dominas fauent.lam etiâ ex bis quæz uiombus quas modo mififti:multa foluta funt in eis libris quos nodu edidi:fiue de triz nitate:fiue de genefi ;qg de ilia fi rclegas quæ tibilamdm nota fût : ufnifi fallor fucrût; quiaca fortaffe oblitus es quæ te côrercte mccû ac fcrmocinâte céferipfi : fiue de aniz naæquâtitateifiue de libero arbitriodnuenics unde dtffoluastâe fine mca opera dubiz uBctrac.^-^«^ tationes tuas:adÂibito fcilicet nênullo labore cogitationismt bis quæad itclleclum !gt; quidum certumq; pducia.funtconfequenna nedantur. Habes etiam in libro de ucra rehgioneiquem fi recoleres atq; perfpiccres nûq tibi uideretur ratione cegidcû effe: udratiocinando eftlci deum elle debere.Qiiâdoquidéin rationenuméroç::quâ ccrz te in ufu quotidiano babemustfi dicimus fcptem Ôd tria decern effe debent:minus cögt; Wcrate1oquimur:nó cm decern effe debct:fed decern fût.De quibus itai^ rcb^ recle uicatnr: g, effe dcbcant:fiUc iam fint:fiuc ut fint : fatis quatû arbitror difputauimusin ns libris quos cômemoraui.Homo enim fapiens effe debet:fi eft ut mancat:fi nondu

Reft ut fiat:dcusauté fapiens non effe debet:fed eft dUaquoq; de uifis quæ tibinuper^ tunefenpfitdrea cômemoras fubtiliter dicfatScd maioribus te quæftionib^ implicaP ferecenie etiâ atq; etiam dt cognita diligentius non ptranfeat: fed babitet in eis confié deratio tuaidtinde fortaffe uteunep conqcies:quomodo fit anima præfens ufabfens. Ineisquippeuifis demorai :in fomnistcum abeft a fenfu præfentiaep ccrncdiqua præ betoculis uigilans : banc ab oculis:boc eft tang a luminaribus corporis animæabfen/ tiamquæfit cum dormimus : fî uis maioraugeat uttotnm quod eftinde fubtrabatur mors eft.5icut ergo a cernendi fenfu ad uifa fomniorumtnô eu aliquo corpeabfeedit mfiforte ilia quæ uidctur in fomnis corporea nolq; ipfos inter ilia ferriac referri cum aliquo corpore exiftimabim^tqd’iamtibiarbitrornon uidcndta fi tota penitusabftra baturatq? abfmqd ’ fit in morte non fecû putâda eft auferrc aliqd corpus ex corpore. Mam fiaufcrrctqpfccto etiamcum dormim^idtabfcedit ab oculis :inquâtû eos rclinz quitnntantumoculos fecumaufcrret qualibet fubtiliorcs corporeos tarnen : qd 'non facitmerutn aufert fecumquofdam fimillimos:fed nó corporeos : quibus uifa fimilliz ma cernit in fomnis:fedneeipfa corporea.Porro fi aliquis cócedat etiam uifa fomnioz rum :quæ fimilia corporibusapparét:nó effe nificorporea: uideat fibi aliquid diccrc: neciftaingenij tarditas facile conuincitur. Multoru quippe eftetiâ non medioenter

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CI

äeutofumtquoniam param attendant quatam uideat imagines corporumtqöxfiut in fpiritamec omnino funt corpora.Cum uero eas cogue intueri : fircHc aduertennt atlt;^ eóperenntmó eas effe corporeas:fedcorpoÇi fimillimas : rationem tarnen debis non continuo aalent reddere:quibus caufts amp;:quemadmodum fiat:qua deniepnatu' ra fua fnbfidanttnel in qao fubiedofintmtrum ita in animo fiant at in membrana ex atramento littera::ubi utraeç fubftantia eft amp;nbsp;membrana fcilicetamp;' atramentumtann cut figillum in c.rra: uf figura quælibet cuicæra iubieclum eft iHa in fubieftotan utro' qjmodo fiant ifta in fpiritu noftro:aliqaando fic:aliquandoautemfic.Mouentemno folum eaiquaeabfunta fenfibus corporis :amp;;innoftra reperiuntnr memoria tuelqu^ nofipfi ut libitum eft;facimus:difponim^:augemus:minuim*’;fitu :babita:motuinnU'' merabilibas qualitatibus formifq? uariamus: Talia funt fortaffis etiam illa quibus de/ ludimur dormientes ; quando non diuinitus admonemur : nifi q)bæc uolentesagi\ musiilla praeter arbitrium patimur.No folum bæc mouent:quae in animo de ipfo anw mo fieri non abfurde qnis putattguis amp;;boccaufis occultioribus quibus agic utiftud Zacbaric.K potius gillud in confpeclu animi ueniat: fed etiam quod ait propbeta: fit dixit nub' angelus qui loquebatur in me. Neep enim forinfecas uoces ad aures corporeas pro/ pbetae ueniffe credendum eft:cum dicit:loquebatur in me :non ad meiutrum uoces erant de fpiritu faftae corporalibus: fimiles quales agimas cum apud nos taciti mulw memoriter:plærunœ etiam cantando tranfcurrimus:fed tarnen editae ab angelo fibi WattB.i. fuggerente : SCquod in euangelio fcriptum eft :Ecce angelus deiapparuit illi in fo®^ J6cft.i8* nt’s dices:dluomodo cm apparuerit:uel corpus angelica oculis claufisi fAbraxquip^ pe uigilanti fieapparuerunt:uteos cum pedes lauit eis contreftando fentiret: udlpi/ ritus fpiritum dormientis in fpecie aliqua fimili corpori : ficut nofipfi nobis uidemun Tali figura etiam per loca moueri fomniales doge aliter q mebra i ftratis iacentia mo/ nentbaec:amp;ideo mira funt:quia occultiorem babentrationeq uideri uel reddiabbo mine bomini poffit.Nam iftæcaufæ funt admirationistcu ufratio cuiufcpreiiatet; uel eadem res ufitata non efttepaut fingularis:aut rara eft.Ex ilia ergo caufa latcntis ratio/ nistego dixi tn epiftola: qua te legilfe c0memoras:cS eis refponderem quinegat e^c credêdam:cp cbriftum uirgo pepentmirgo pcrmanferit.Si ratio qirænturtnô entnquot;^ rabile:boc em diftu eft:non q? ratione res careat:fedcp eos lateat: quib‘’boc deus uo/ luit effe mirabilcTx alia uero admirationis caufa:qua? ideo eft quia infolitum aliqui“ 3tii«;,7. occurrit:fcriptum eft de domino:cp miratus fit Ceturionis fidetNci^ cm eum rei nub lius ratio potuit latere : fed admiratio ,p laudepofita eft etus cuius par in populobe/ brxo non apparuerat.Vndeipfa admiratio fatis expofita eft:cum dominus ait: Amo dico uobis:non inuenitantam fidem in ifrael»lt;!^ autem adieci in eadem epiftola:o' ^' exemplum pofeiturtno ent fingulare:fruftra tibi uifus es uelut exempla inuenifte do ucrmiculo qaiiporno nafcitur: Ôdaranea quaefilum textrinaefuae corpore uelut mte' gro parit.Dicunc em aliqua argute cuiufda ftmilitudinis gfatalia rcmoti'’:all3 cogiue/ tius:fed folus ebrifters nat^ eft ex uirgtne:unde ia in telligis quatu aeftimo cur boceffe dixerim fine exemplo.Habêtitacp oia caufas faas atq? rationes reclas SCinculpabilcs: quae de’ uel ufitata uel inufitata operatar.5ed bae caufæ atq; rationes cum latettmi«^ mar quae fiunt : cS ante patent:cÓfequêter ea uel côueniêter fieri dicim’: nee miradu cffe:quia facia funt:quae ratio exigebat ut fierent: Aut fi miramur non inopinata flu/ pendo:fed exccllcntia laudando miramur.dliio genere admiratiois (CeturioiHelau/ 'dat^ eft: Nec ideo reprebcdeda eft fententia qua diclQ eft: 5i ratio quxric no eritwi' rabile:qm eft aliud genus admirationis etia cum ratio manifefta eft admiranti. Nc$ ^acobun enim ^pterea culpatur fentêtia qua diSum eft: De’ neminc temptat:quoniaéaliud 9aufio* genus temptatióis: q^pter qd reSeitidem diSum eft: Temptat uos dns deus ueften

Necquifq exiftimet ideo merito poffe dicicorporels ocults a ftlio patrem uideriianN non potius ficut a patre filtum:quia illi qui boc putant cum in reddenda rattóe defcee rint:poffunt Cf ipfi diccrc:fi ratio quaerit non erit mirabile:boccnim diSum cft:nóqJ non eftratio:fed quia latct.Illmsauténon miraculi:fed errons demóftrare debetnul/

EPISTOLA

bmefferationemquifquis id opinantes repdiere aggreditur.Sieut cm niilfa ratio eft qna dcinatura monaturtautcorrumpac:aut pcccet:ó( ;cQ boedcumnó poGc dicim^: nó derogamus potertati eius:fedætemitaté ucritatemcß laudamus: Ita cum dicimus nó poffe uidenoculis corporis:non latct fed patet ratio bene intelligétib^: qua pciv fpicuSeftdeu corpus nó cffemccaliquid corporeis oculis cernipofle nifi qlt;falicuius internalli interpofitione ccrnac.ld autem non mli corpus eifezeamep fubftanciâ qua: minor fit in parte g in toto:qA’ de deo credere nefas efle debet: etia bis qui boc in telli gerenondum ualentdatet ratio diuerfaru comutationu. Hinceft oiumuifibiliu filua miraculo^i.Nuquid faméideo latct effe corpora babere nos corpus : nuUu effe qu5^ tulûcû(ç corpufculSqd no ,p fuo modo loci occupet fpaciumcNecin eo qdoccupât übicß fit totû:fed minus fit in parte g in toto * Hæcqm non latent: bis cótexenda funt côfequentia:qdnunc facere nimis longum eft:quib^ olfcdac nóróncm latcreifed raz bonem omnino nulla ede qua ciedidcbeat:uelpoffitintelligi deu qui ubiqjtotus eft perfpacia locolp corporea mole diAundizin qua neceffe babeatpartibus maiorib’ ’mi nonbuflt; ^ cóftareicerni corporeis oculis podc.Vnde plura diccremfi boc in epfa AH lufcepiffemnn cuius longitudmc no fentiês:^grefrus fum pene oblit^occupationum wea^Jta ut fortaffe qdnó arbitrabarattetiom tux fatiifecerim : qui petes paucis adz wonitus plura cogitarequxcópctut.5ed nó etiam coip in quoip manus nó inanifer iienireida polfunt:fi diligcntius d^copiofïus dilfcranc. Laborantautboies in difeengt;* dolöfbreuia nó ualétintelligere:^lixa non amant legere: Laborant itidem in doccnz ^o:qui amp;nbsp;pauca tardis:ólt;;multa pigris fruftra ingerut. Mitte amp;nbsp;illius epfx exemplum ^æapud nos abcrrans non potuit inueniri.

^andi Auguftiniad Euodiu de trinitatc;amp; columba qua fpuHanHus demonftratus diflcrentis.Epla.Clb

guftinus epifcopus:Euodio epifcopo.Si eaquxme magis occupant a gbus in aliudauertinolo:fanctitas tua node tâti babetimitte aliquem qui tibi defcri _bat.Iam enim plura perfecta fut quxboc anno ante pafcba propmquâ te qua/

«ragefimaanobis fuerantincboata.Nam tribus illis libris de ciuitafc dei contra dxz i.Betrac.4j jaionicolasinimicos cius:duosalios addidimustquibus quing; libris fatis difputatu ar/ Wroraduerfus eos:qui\ppter præfentis uitx fcelicitatcm deos colcndos putät: earn Çfœlicitatem a nobis impediri opinantes ebnibano nominiinfelfi fût. Deinceps di/ »«»eÄ^üiftate lt;^dutn eft;ficutprimoilbro polliciti fumus: aduerfus eos qui,ppter uitam poftmorz ®®*’f®‘J«* ^cm futuram neceftariu cxiftimant cultSdeo^i fuorum: ,ppter qua uitam nos cbrilh/ 3nifumus:diclam etiam triu pfalmoi^ cxpofitioné: nó paruis uoluminib’:fexagefimi ^reptimi:feptu3gefimi ft; primi: feptuageftmi SZfeptimi:Reliquinódum diftatineq? fradati uebemcter a nobis expcclanc atej flagitantur ab bis me reuocari amp;nbsp;rctrardaz nirruentibus de trafucrfo quibuflibetquæftionîbusnolo:lta ut nec libros de trimta/ i.Vetrac.is, ff^quos diu in manibus uerfo nondu compleui modo attcderc uelim:qtn nimis opez foil fit:drpaucis cos itclligi pofte arbitror:undemagis urget qux pluribus utilia fore

quot; peram*’.N]0 cm ut fcnbis g ignorât ignorabic. Debac re dixitaplsztang ida peena 11/ iXor.ii. bplededus fit:quinon ualct intelligentia lie difcemcre ineffabile tnnitatis unitate:fi cut difeerme in animonro memoria:itelleclus:uolutas. Aliude boc dicebatapl’s ; Lc/ geâmidebis ea qua: Ioqucba6quxfide uel mores multoRZædificarêtmô quæ uixad paucoiç: eäcp exiguâ quätulacScg in bac uita de re tâta efle pótinteHigétiâ puenirent: •deftutlinguis^pbetia prxponereifiutnópturbate illa gererencdgfi^pbetix fpus ftöihnitos loqui cogcret:ut mulieres in ecclïa taccrent:ut oia bonefte amp;; feiern ordiz fiêfierct.Hxc cu ageret aitiSiquis uideifefle ^pbeta aut fpintalis agnofcat quæfenz æbig boiiobis:quia dni eftmandatû.Siquis ante ignorât ignorabic . His ucrbis coercens: ^ad pacificu ordinem reuoeäs inquietos:tâto ad fcditionéfaciliorcsiquato fibiuide banc fpucxcellere cSfupbiêdocuda turbarct.Siqs ergo uidec 45pbeta efle aut fpiriz talisiagnofcatinquitquæ fcribo uobis:ga dniémandatum:5iquis uidetur efle Ólt;iuti' ^Bnonçft.Nam qui eft fine dubitatióecognofcit:necadmonitióe amp;nbsp;cobortatióe op‘’

SANCTI AVGVSTINI EPßTOLA CII

babettqaia omnia ludicabSi; a ncmineiudicaturJlli ergo fedihones amp;'pturbahccs in ecclefia facicbant:qui uidcbantur effe in ccclefia qd’ non erant. Hocdocet cognofccz iXorr.i4, re domini effe mandatum:quia non eft feditioms deusffed pacis, Si quis autemigno» rat ignorabiczid eftimprobabitur.No cm deus: fiad fcientiâ referasugnorateos qui/ bus diHurtts eft: Non noui uos:fed col^improbatio hoc uerbo infinuata eft.Cuaute IPattB.ç» dns dic3t:Bcatimundo corde qm ipfî dcS uidebût:eaq; uifio nobis in finefömSpfæ' mium ^mitt3tur:omnino eft metuendûfi nuncad liquidum qnæ de dei creatura etc dimus côfpicere nô aalemus:ne inde fit diHurn:Qui ignorât ignorabitur:quia cm i6 iXorbi» pientia dei non cognouit mundus per fapientiam deum:placuit deo p ftulticiâ præd* cationis faluos facere credentes.Hæc ftulticiâ prædicationis acftulticia dei quæppi' entior eft bominib’:multos contrahit ad falutem;ut non folû qui nodu certa ualHin-' telligentia côfpicere natura dei quâ fide tenet: ueructiam qui nôdû in ipfa anima fe ita corporeâ fubftâtiam a corpis gencralitate dtfcernût quéadmodum certifuntfeuî nere noffe uelle:Ideo fint alieni a falute quâ ftulticiâ ilia prædicationis fidcl)b‘’cüfcrr, Nâfi ,ppter eos folos cbrift^mortu’cft g certa intelligêtia poffuntifta difccmcrCp^/ ne fruftra in ecclcfia laboramus: Si autem qd 'ueritas habet infirmipopuli crcdcnH“ ad medicû currût fanandi per cbriftû:amp;ibûc crucifixu:ôiiubiabundauit peccatûh’P'' abundet gratiaimins fit modis p altitudinem diuinam fapiétiæ èV Icicntîæ dei:ôigW'' fcrutabilia ludicia eins:nt â rnônulii a corporibus incorporea difcernentes ; cû fibic^ hoc magni uidenif:ÆP irrident ftulticiâ prædicationis:qua falut fiut credentes : ab ow' ca ma longe exircnt:quæad uitam æternam fola pducit:â^ multi in cruce lulb gbn^^ tes:0lt; :ab cadem uia recedetes etiam qui ifta qux fubtiliffimediffcrunc ignorât: QU*^ non pent onus ex illis ^ gbus mortuus eft: ad eâdê ucritatê pueniQtiucntatemïtba ' ritatem:id eft ad ftabilem certam plenâqj foclicitatcm:ubimanétib^: uidêtibus:ai»3' tibusfintcünHapfpicua.Proindein unumdeûpatré:â^filiû: lt;i;fpiritûf3ntû: fitn^^P*'^ etate credamus.lta ut nee filius credae effe qui pater c:ncc pater qui films clbnecp3' ter nee filius qui utriufq; fpüs eft. Nihil putetur in bac trinitate téporibus loeisuedi/ ftare: fed bæc tria æqualia effe â; quot;nbsp;coæterna:0:;oino effe una natura : no a pâtre aHa*”’ 0r a filio aliam:«^ a fpiritufanHo aliam coditarn effe creaturâ : fed omia amp;nbsp;lingula qa^ creata funt uel creant ftrinitate créante fubfiftere:nccquegliberari a patrefneW'^'^ fpiritufanH:o:aut a filio fine patre iVlpiritufanHo:aut a fpintufancto fine pâtreä rnlw» fed a patre amp;nbsp;filio amp;nbsp;fpiritufanHo:uno uero uereq; immortali : id eft omnimodpinco^ mutabili folo deo.Multa aSt etiamfeparatim in fcripturis de fingulis dici atinfio“^ gms mfcpabilis trinitas tame trinitas:ut quéadmodum fimul dici no poffunt cuio”'^ corporalibus c5memorâtur:quis fimulfintinfepabiliter:lta ödqmbufdâ fcriptiitanw® locis: ä;'p quafdam ereaturas figillatim uiciffimcßm0ftrenrur.Sicut paterin uocc qu^ fonuit:Tu es filius meus:«^ fill‘din homie que fufcepit ex uirgine:0 dfpuffanftus in^ lumbæ fpecie corporali.Hæc feparatim quidem:fed nullo modo feparat3 tna illa d^'j monftrât. Ad boc utcunqj intelligendu affumim^memona :intelligcntiâ luolutatcin^ (^uis em bæc fuis fcpatifcp téporibus figillatim fingula enunciem^: nibil tarnen Hem finealqs duobus agimus ut dicamus.Nec idco putanda funt bæc tria trinitati fiecop» rataiutomni ex partecôueniant. Cm em fimilitudini in difputando cóuenientia taw cóceditur : ut ei rei cuiadbibenda eft omi ex parte coaptetur:uelquâdo ex creature ad creatorem aligdfimile alfumiturP Primo ergo iuenitur fimilitudo diffirnilis : qW’ bæc memoria:intelligétia:uoluntas animæ infunt: non eadem tria eft ammaJUa ucr® trinitas non incftifcdipfa deus elbldeo ipfa mirabilis fimpiicitas comendaturiganon ibialiud éeffc:aliud intelligere:uelfi quid de dei natura dicituriAnima uero quiad etiam dumnon intelligit:aliud eftquidcm effe:aliud eft qd intdligit.Deinde qaisaß' deat dicere patré non intcHigerc p feipfum : fed pfiliumificut memoria nó mtcikgin’ feipfam:fed pintelleHumiucl potius anima ipfa cui bæc infuntpmtcUcHü tätumod^ intelligit:ficut per memoriam tantumodo meminit:ädpuolutatcm tantömodoOT#’ Ad boc ergo adbibeturifta fimilitudotutquoquo modo intclligac quéadmodûW

triumfn anima cum fingula nomina chuncianturîquibus cadem fingula demönftrari tuntamen unSquodcß nomen bis tribus coopèrâtibus cnunciatur:cum Aquot; rcmimfcé j^wtcUigendö Ä ruolendo dicitur : Ita nullam cHe creatura in quaud folus pater:* uel folus filiusmel folus fpuflancius demonftreetquä no limit! trinitas operetur : quæ •nlegabilitcr operatur: Ac per hoc nee uocem patris:nccanimâ drcarncm filipnec co binbam fpintulTancti effe Factam : mfi eadem coopantc trinita te . Necfane fonusille tiocis qui continuo effe deftitit:coaptatus ê in unitatem perfonæ fpirituffancli . Nam 'pbquocp ficut nubes illa iHucida quæoperuitimonte cum tribus difeipulis faluato/ temiuelpotius ficut ille ignis qui eundem fpiritufanclum demonftrauit officio fignifi tationisimplcto mox efle définit : fed folus homo qui ^spter ipfam naturam liberan/ dmiHa omnia fiebatin unitaté perfonæ uerbi dei:bóceft unici blij dei mirabili Ôrfin Siilarifufceptione coaptatusjpmancnte tarnen uerboin fuanatura incómutabiliterl .^ ■■’quanibil compofiticum quo fubfiftat ulla pbantafia bumanianimifufpicandu cd»

^Jgitur quidem drfpus fapiétiæ multiplcx:fed reeïe dicitur etiâ (implex , Multiplex ifeap.f# ®®5quonia multa fût quæ habet. Simplex autenuquia no aliud g qd habet eft; Sicut ®aus eft blius habere uitam in fcmcripfo:amp; eadem uita fpfe eft ;homoautcm ucrbo äcceffmnon ucrbû in bominé cóucrtibiliter acceffit: atq; ita èi filius deilinml cum bo? ®gt;nefufcepto dicitur:unde idem filiusdeiincórnutabilis éati^coætern? patri fed in 'ierbo folo;d;fcpultus é films dei fed in carne fola.Proinde quæ de tilio dei ucrba di/ tmtur:uidendu é fedm quid dicantur.Non cm boie affumpto perfona^ numéro au' ”135 eft:fed eadem trinitas manfit.Nam ficutin bomie quolibet præter unumillû qui ™gulanter fufeeptus eftiamma dr corpus una pfona cft: Ita in cbrifto uerbum amp;nbsp;box ®ounapfona eft.Et ficut bomotuerbi gratial pbilofopbusnô utiqj nifi fedm aiam dix Burinée ideo tn abfurde;fed congrucntiflima èi ufitatiffimalocuttôe dicimus philo/ ‘ophum cæfum:pbilofopbûmortuû:pbilofopbû fepultû : cum totû fedm carné accix ^3t:nô fc!Îm illudqlt;îeft pbilofopbus:lta cbriftus deusdeifilius: dominé gfiæ:ârfi gd ^uiufinodi fedm uerbum dicitur:dr tarnen rede dicic:deus crucifixus:cum hoc cum ‘cam carnem paffum e(Fe:non fcdm illud qd dominus gloriæ eft non babeatur meet/ ^om.Sonitus auté ille uocis drcolûbæ fpecics corporalis;dr linguæ diuifæ uclut ignis: AudJ» ^uiinfeditfuper unuquêlt;^ eorum;ficutilia in môte fynaïquæ tembili fpecie fada fût: ^“^',^*, «ficut coluna ilia nubis per diem dr flâmæ per nodem: fignificatiua opatióeada atep Ærouj. ^fanfada funt.lllud in bis maxime cauendum eft : neemg dei natura uel patris uel Fiiq '’‘^ifpirituftandi cómutabilis dr cóucrtibilis efle credatur , Neemoueat q ?aliquando ''fsqiiæf)gnifîcat:nomen eins rei qua figniFicat accipit.Spiiitu(Fand‘’didus eft corpö

.?'flpecie tang columba defcendifle dr manfiflefuper cum.Sic em drpetra ebtin*’:ga « “gnificat cbriftnm.Miror auté tibi uideri fonitum uocis illi^qua didum eft:Tu es fili^

®eus; non mediante anima;fed diuino nutu fola corporali natura fie fieri potuifle : Si '’ontibi uiderieodcm modo potuifle fieri animantis cuiuOibet fpeciem corporalem ®°Wqiuiuenti fimilem diuino nutu nullo animali interpofito fpû.Sienim obtempc/ f^tdeo creatura corporea fine uimficatis ammæminifterio : utedanc font ' qualcs edi ^xcorpore animato folent:ut forma locutionts articulatæauribus inférât :cur no ob' fetnperct ut fine animæuiuificâtis minifterio figura motufi^ uolucris:eadem potetia «catotis ingerac afpedib^é An fenfus audiendihocmerenpoteft uidendinon pót: f'iexiacenti materia corpis Utrug; formet : drqd’infonat dr uocis articuli: Sr Imiamcx hmcnibroÇi draudibilis amp;nbsp;uifibilis motus:nt eft uCrum fit:drue^i fit corpus qcÜfenti/ for corpis fenfu:órnihil fitamplius g lentic corpis fenfué Anima em iillo fenfu corpo/ P^*ueIin aliquo animate fentic .Non igic eft opusquærere quo apparuerit columbæ gt;pecies corporalis:ficn5quxrimus qu0 fonuerintuoces articulati corpons.Si em po ^®t anima no efle media:ubiuox non quafi uox dicic fada:qu5tomagis potnit ubi di' citur coluba:hocuerbo iignificatu folam fpecié corporele oculis redditam no natura ewentisanimâtis expreflam.Hoc modo etiâ illud dicic:Fadus eft fubito de cælo fon^ Sctf.i. quafifertec^ flatus ûebemês:druifæ fut iliis Imguæ diuifæ uelutignismbi dicic fpecics

X

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA

quxdä quafi flatustSZöelutignis fenfibilis ufitatis fimilis hoftTq; naturis:non ipfc ufiU/ tie nofæq5 naturæ ad tempus facia: fignificari uidentur.Si autem fubtilior ratio uelex/ Cellentior ret uelhgatio democrat earnnaturam:quænee temporaliter:nec localités moueturmómouerinifi pillam qua: temporalitcr tm non localitermoueripót : con/ fequens erit ut omnia illa per minifteriScreaturæ uiuentis effecla fint: ficutpangelos fiSt. Vnde diligêtius differere amp;nbsp;longuni eft:amp; nó neceffariû : Hue accedit:quia noö funt uifiones quæ apparent fpiritui tang corporis fenfibus:nó folum dormientib’uél furentibus :fed aliquädo fana: mentis uigilantibus:non p fallaciam illudcntiu damo/ num:fed p alïquam reuclationem fpiritalem qua: fit p formas incorporeas corporib’ fites:qnædifcerniomnino non poffunttnifi diuino adiutorio pleni^ reuelent:amp;imetis intelligentia dqudiccnuuix aliquädo eu fuerint : fed plxrucp poifea cum tranfierin^ lt;S^a: cum ita fint : fiucinatuns corporcis: fiue fola fpecic corporalitnatura autefpin^ tali noftro fpiritui tang fenfibus corporisapparere uidean^:quando bæc facra fcopW, ra comemorat: cuius ifforum duorum generis ImtitV utru mediate uiua creaturaföt fi corpore fiunt:iudicaretemerenó debemus:dum tarnen creatoris:boc eft fumm^ ateg ineffabilis trinitatis:inuifibilem:incômutabilemlt;çnaturam:amp;; a mortaliS carnaljn fenfibus:0^ab omni cóuertibilitate:fiucin melius:fine in deteri’:fiue in quodlibet ali/ ud atq; aliud remotam atq; difcreta: ucl fine ulla dubitatione credamus: uel qualicucp etiamintelligetia capiamus.Haoc tibi de duabus quaefttonibus: boc eft de trinitatcA' columba:in qua fpuftanclus non fua naturaifed fignificatiua fpecic demonftratuseft: T^3*io9. fient amp;'Filius dei:non fua natiuitate de qua pater dixit: Ante luciferS genui te:fedibo mine fufcepto ex utero uirginis a iudæis crucifïxus eftiuda:is:g ociole ego tarnenoo cupatiflimus fcribere potui.Nec putauiomnia ptradandaquæ pofuifti in Ins tuisnet rum ad illa duo quæ ex me audire uoluifti me refpondiffe : ó^fi non fufficienterauidF tati tuæ:tamen cbaritatiobedicter Cxiftimo.Præteraut illos duos libros quos tribus ^.îRetr9c,4$ me adiuxiffe fupra cómemoraunélftrium pfalmorumcxpofitionê: fcripfi etiälibrum ad fanHum pfbyterum HieronymS: de animae origine cófulens eum:quomodüde^ fendipoiTit illa fententiaiquâ religiofæ memoriae Marcellino fuâ efte fcripfit:fingal2S animas nouas nafcentib'’fieri:utnô labefaclei ffundatiftima ecclefiæfidcs:quameen^ cuffe credimustq, in Adam omnes mortunc:amp; nifi cbrifti gratia liberenc : qlt;î p 1““® facramentû etiam in pamulis opérai:in condemnationê trabun6Scripf îaliûadeun^ Jawbt.i, dem:quomodo îHiuideaf accipiendû ec:qlt;îfcriptum cftin epIa Iacobi:lt;!i!.iicuc^aate i«jK6tr9G45 totamlegem feruaucrit:otfendataut in uno Facius eft omnium reus. S cd in boedixi etiam quid mibinideacdn illo autem deanimæorigine tm gd ei uideac coofultatona quadamdifputatióe quæfiui : (Dccafionemquippe cuiufdam fancliftimi Ar ftudiofiw miiuuenis pfbyteri Orofq : quiad nos ab ultima bifpania: id eft ab oceani littore folo fanclaÇi fcripturai^urdore flamatus aduenitadmittere uolui.Cui ut ad iliumquoqp geret : pfuafi*Huic ctia ipfiOrofio ad quædâ îterrogata:quæ ilium de prifciHianifta^ bærefi: tV deOngems quibufdâ opinionib^quas nôrecipit ccclia: pmoucbâtonoly bro nô grandi quata potuibreuitate ô^pfpicuitate refpondi.Scripfi etia grädemque/ dam librumaduerfus Pelagq bærefem cogentib’nônuHis fratribus:gbus côtra gram cbrifti opinionépniciofiftimâille pfuaferat.Hæc oia fi babere uolueris : aliqué mitteq tibi cunda deferibat.Mc aût permitte bis uacare quærendis atep diclandis. lt;3Djiæ9? multis funt neceffaria:præponêda efte arbitrer ualde ad paucos ptinétib^ingfitioib; tfSancli Auguftmi ad QuintianQ:illi Gallâ uiduâ amp;nbsp;filiâ eius fimpliciolâ uirginem co médantistôd p eas religas fancli Stephani fibi tranfmififfc ^fitentis «Epta^CilT’—-Omino beatiffimoiV merito uenerabili fratri amp;nbsp;coepo ^uintiano:Ai^uftib” quot;nbsp;in dno falutem. Honorabiles dei familias :amp; præcipua mêbra cbrifti Gallâ ni/ , ;..duain fanclijgt;pofiti:amp;ei^filiam Simpliciolam uirginem facfâ:matrixtatc fib' ditamifanclitatc prælatâ:quas uerbo dnialmmus ut potuimus:uenerationituæ icbw fti dileclionc comcndo:^ tang mea mann p banc eplam trade conlolandas:amp; in oib admuadastquæ utilitas eaÇi uel neceflitas poftulat:qlt; Jamp; fine mea comedatioc ^cul/

EPISTOLA

dubio faceretfanclitas tua.Si etn nos ,ppter fupemâbierufalé:cuius nos oés eines fu/ wustär in qua côcupierut babere excellétioris fanditahs locu:non folum ciuiQ : ueru/ eha fratemûeis debemus afteclu:quatomagis nos apudquos ca^ eha carnalis eft pax tnaun qua fecubre nobilifatc,p ebriftiamore cótemnunt dnæ iHæ.Offieium quoq; fa btationis g Hbs meum ea ebantate peto digneris fumere:q direxi (ï^ meminiffe i ora Honib’ tuis.Portant fanereliquias beatiffimi Ä fglonofiflimimartyris Stepbani:quas ignorât bnélitas neftra fient ôdnos fecim* g couenicter bonorare debeatis,

ySanêi AuguRiniad 5ixtu pfbyternmtep pnidofum dogma pebgianoru:de gratia Benins fuis dulciUimis .ppabuerit: congratulantis.Et ad phanc bærefim læfoÇiuulne •’'PUS remediû adbibendum Ôr mcdelam:cxbortantisJEpt^^Clllk

^V^VOmino uencrabili ôlt;;in cbrifticbaritate fufcipiendoîan^fratri amp;cópfbyte/ i.JRetrae.41 Bro Sixto:Augufhnus in dno faluté.Ex quo nipponé litteræ benignitatis tuæ

ßbelli fratrénoftru Firmûpfbyterum diredæ me abfcnte ucnerût : poPea g lilas cumremea(fern:guis iam inde jafcclo ea^ platore legere potai:bæc prima eadé ^gratiffima refcribêdi occurrit occafio p diieaiifimü filium noftru Albinu. C^d’ auté Hbp fimul fcnpfifti:tunenó eramus fimul: Ideo faéltim eft ut finguloru fingulos non nnâamboÇiepbm fumcres. A me gppc digreffus éplator bni^ p uenerabile fratré Ód ‘^oepm meü Alipiu qui tuæ fanctitati aliam referiberet tranfiturus:ad que etiamipfas Huas ego iam legere Ifas tuas ipfe portauit. Ciuæ nos quäta læticia pfuderint:quid 13O ^0 nitatur loqui qdno poteft eloquence teipfum fatis nofle arbitrer. Sed nobis ere-* dequätmn boni feceris talia nobis fcripta mittendo.Sicut em tu teftis es animi tuizita *iosnoftrequéajjn^QJQ fit affedus illa^ finceritateluculcntillima littera^«Si em bre/ I'bima eplam tuam qua de bac ipfa re ad beatiflimu fene Anreliu p Leoue acolytbu direxiftizexultati alaeritate deferipfim’tâé gbus poteram^magn©ftudio legebamus: ^bnobis expofuifti:quid de illo pnieiofiftimo dogmate : uel quid côtra de gratia dei Hpufillis magnifq;brgitur : cui eft illud inimiciflimQ fentias.Üluäta nos putas ifta tua •plixiora fcripta:uel exulta tione le§tftc : uel cura ut Icgaturquibus ualuim^alijsobtuz ^lie:at(ç adbuc quibus ualcmus ofterre .Quid em gratius legi uelaudirf poteft g gfæ iifitam pulcbra defenlio aduerfus inimicos einszex ore eins qui eorudemimmicoru ®3gnimométi patron^ ante laclabacéAut unde uberiores deo debemus agere gra/ ^lav.q q, em5ß^ defenditur gratia ; ab eis quibus daturaduerfus eos quib^ uel nó dat; bgratum eftqddatur? S^uia ut eis gratum fit ;occulto Séiufto iudicio deinó dat.

5 Qyaproptcr dne ucncrabilis él in cbriftiebantate fufeipiende fanfrefrateriguis op.* ^'nieracias cum de bacre fcribis ad fratres:apudquos fe illi de tua folcntcfferre caniz ‘ifiauamen bæc cura maior tibireftatzut non folû falubri fæuentatc plcctatur : qui erz •’Wem ilium cbriftianoinfeftiffimunomini gaudentgarrire liberins:fed etiam oidilu §cnti^imecaueani? uigilatia paftorali:43pter infirmiores él fimpliciores dnicas ones: SmeSpreffiuszgdam autc timidius:lcdtn inUfurrare no ceffaat: penetrates domos: quot;Oit ait a pts:él cetera quæ fequûtur : exercitata impictate faciétes: nee illi negligcdi ‘intig nfq ; ad,pfundüfilcntiü fupprimut timoré qdfentiutzfcd tri eandépuerlitatem entire non defmüt.NónuHiquippe eo^anteg ipfa peftilentia mamfcftilfimo etiâ fez nbsp;nbsp;??

p'^apficæ iudicio damnarcc :uobis innotefccre potuerSt:quos nSc repente reticuif ‘^ßfpicinsznec utrü fanati fintfciripotmifi cófcium dogmata illa falfa tacuerintzuerö/ 4y^*^ “^•'^ cótraria:eo quo folent ftudio defenfaucrintzg tn leut*’,pfcclo funt traSa yi’i^id em eos terreri opus é:quos fatis territos:ipfa taciturnitas móftratéNee ideo tangfaniprætereundi funt diligentia medicinæzquoiy uuln^in abdito eft.Etfi em terz i^endinö funtitn docendifuntzél quatum exiftimo: facilius poffuntdum in eis timor •^ueritatis dofroréadiuuat ueritatisiut opitulante dnoigratia eins intellcfra atq; dile ^*^l®‘ï“®^^° ®’^P*’gtientqd iamIoqain5audient.

‘jandi Auguftiniad Sixtumromanöpfbyteßiide gratia deiiuxta priorem materia latmsdifferentis^EptU^

xi

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA

‘ï.Metrac,4ix^^ VOmino in dno dno^ di1ecli(ïïmoßfto fratri amp;nbsp;cóp(byteto Sixtot AogJ^^® Bin dno lalutéjn cpla qua g cbariflïmSfratrénoftrß Aibinuacolytbömiftp*^ hxioré me miffuru cue ^mïfizp fancier fratré Ólt;fcopflayteßtnoRrû F:rmn;9”‘’ bis Iras attulit finceritatis tiiæ:quæ nobis tantu gandin côtulerut: quatû magis pefc^ mus baberc q dicerc.t^ cm fatédum c cbaritati fuæîtriRes eramus aio en raina retinimicis cbriftianægfæ te faucre.Sed ut bæc trifticia de noRris cordib' ’tergeiccs primo te prioré anatbema eis î populo frequétiffime^nundaffe eadéfama nôtaewt» Deinde cum Iris apKcæ fedis de illoÇidânatiôe ad Africa miffis: tuæ quoep litters2® uenerabilé fené Aurdium côfecutæfunt: quætâârfi breucs erât:tuum tn uigorca» uerfus eoÇi erroré fatis indiCabant.Nuncuero eu aperti^ Ôdlati^quid de illo dogw^K GÔtracp fentirestut litteris tuis fides ipfa nobifcu rône eccIîæloqrec '':cuipotiffitfuy*^ atus apis Paol^de gratia dei plefumebnifö dnmnoRrnimülta amp;imultipliciter eftb^ cut^mô folnm illudomne trifticiæ nubilû fugit de cordib^noftris: fed etia tâtSib»^ ticiæluméinfulfit:ut nibil egifleinobis uiderei:lilcmccror Ôr timor ninfneceffusbw ru ampliorê Hagrâtiâ gaudioÇiJtac^ te frater ebariflimetquis no uideamus nos ocdi^ carnis:aio tn ifide ebnftian gratia cbriRinnmébris cbniti tenem^:amplcclimur:oKU^ lamunó: remeate a nobis ad te noifroæ mnicê coHoquioßzißcliflimo amp;nbsp;fiddißmop' latore que uoluifti effeapud nos:nó folum aducclorê feriptoçttuoç::ueruetia narra/ tore teilcmq;ßclol^t referipta pfoluim‘’:amp;'aliquâto dintd tecû fermocinamuradm^^ nêtcs:utdoccdis inftesgbus terrédis fatis quantu eóperim^ mfletifh.Süt cm gdâÇ^' iuftiffimedänatas impietates adbuc hben^ defendendas putant;Etfuntqoccalti^P^ netrant domos;amp;qd’iaperto iam clamaremetuutan fecreto feminare nó qaiefeu»® Sunt ante qui oino filuerutmagno timoré eópreffitfed adbucin corde retinét:qlt;ïo^ iam ,pfcrre nó audét:qui tn eile poffunt fratrib^ ex priorc ipfius dogmatts defenfo^ notiflimi.Proinde alij üeueri^coercendualij uigilantius ueÓigandi: alp traftädiq®«^ Ienius:fed nó fegnius funt docednut fi nó timene nepdant:nó tn ncgligant nepere^n ant.lt;S^ em putâtauferri fibilibe^ arbitnmfinccipfam bonâ uoluntatc une adiutorio deiboiem bfe cófenfcrintnóitelligüt; nó fe firmarebnann arbitriu: fed impeUere^ pinania ferae ;nó in dno tanq in petra ftabilicollocet:paratur cm uoluntas a dno.^i auté pfonaÇi acceptoré deum fe credere exiftimât:fi credatcp fine ullis prxccdctid mentis cuius nult miTeret ló; 'qftos dignaf uocattri:queuult religiofu fadtæaÇiatte^ dunt cp débita rcddatur pcena dânatoundebita gratia liberator ut nee ille feindignij querat'mec dignu fc die gloried: atep ibi poti’ acceptionc nulla fieri pfonarû : ubiuns eademcßmalfa dänatioms Ô^ offenfionis inuoluit;utlibcratus de nó liberato difat:? ctiâ fibi fupplicium cóueniret nifi gratia fubucniret.Si auté gratia: utiq; nullis mentis reddit3:fedgratuita bonitate donata.Sed iniuftS eft inquint in una eadeq; mala cau^' fa:bunc liberari:illu puniri. Népe ergo iuftu eft ntrnep puniri:qs bocnegauenteAga/ mus ergo gratias faluatori:du nobis redditu non cernim^qd in danatione fimiliSctw nobis debits fuiffe cognofcim^. Si em utriep liberarendrlateret qd peccato piufticiaoa debead:finemo:qd gratia largired.Vtergo in bac diffieillima quæftionc uerbis poti ** yp^p, utamurapthVolens de^oftédere iram:0i !demóftrare potentiâ fu5:attulit in mnlta pa tientia uafa iras quæpfecla fut in pditioné: amp;nbsp;ut notas taceret diuitias gfiæ fox in uala mifericordiæreui nó pótfigmétum dicere:quare fic me fecifti:cum babeat ptateme^ ‘ eadé ma(fa facere aliud uasibonoré:aliud in cótumelia. Vbiquia uniuerfa ifta mafia merito dânata é;cótumelia débita reddit iufticia:bonoré donatindebitS gratia : non menti prærogatiua : n fati neceffitatc: nó temeritate fortunæ:fed altitudmc diuitia^

3|to.ii. Fapiétiæ cVfeicnæ dei:quâ nó aperit:fed elauß mirât apt's damans: © altitudo dinitv * arS fapientixdf fciétiæ dei:q infcrutabilia funt indicia eius amp;rinueftigabiles uiæeius-Quis cm cognouit fenfS dni:autquis c0filiarius ei’ fuit : aut quis prior dedit illi amp;!£ƒ tnbuec eifi^^ exipfoió, p ipfum:2*; in ipfo funt oia :ipfigha in fxcula fæeulorû amC’ Ä0.1O Noluntauté ut fitipfi gtia in iuftificädis impies gratuita gratia: qui ei’ ignorâtes iufti' ciâduâ uolut cóftituere:ufid côclamâtiû religioloÇi amp;nbsp;pioÇî«ocib’prenitita fe fatenC

EPISTOLA

3d haben dam feu factéda iufticiam dimhitus adiuttarnat fui procedat aliquid menti: quafi priores uolêtes dare ut rétribuai eis ab illo;dc quo diclurn eftiQins prior dedit l^o.n. illiamp;retribuec eitSdfuo putates praire merito iHu de quo audiStiautpoti^audire uo^ Junt:Qm ex ipfo:cV pipfutd^ in ipfo funt oia.Qifai^ autc dinitia^i eft altitude fapienz dæ 0rfciétiæ eiusÆx bis funtdiuitiæ gloria: eius in uafa mifericordiæ quæuocanit in adoptioné:quas diuitias notas uult facere etiâ p uafa iræiquæpfeeïa funt in pditionc. Etqiiæ fLint uia: inueftigabiles:nifiin pfalmode qb‘’canitur:Vniuerfa: «iæ dni mifcn ^5,14» cordia d^ ucritasd Igiturïuefhgabilcs fût mifericordia t'v aeritas eius:qm cm ’ uult mi', æreturmômfticia ledmifericordiægratiaÂqué uult obdurat:nó iniquitatetfeduez Wate uindidætkQLia; tn mifericordia amp;nbsp;uentas itafibioccurrüt:qa feriptû cxMilcncor T0§.84i dia (^ aeritas obuiaucrut fibi:utnee mifericordia impediat ueritaté q plcflic dignus: neeaeritas mifericordia q libcratur indignus. Cur igitur fuamcrita iacïatur’êlibcraz tecaifidigna fuis meritis redderétur nó effet mf idanatuscNulIa ncigitur funtmcz Wa mfto^ic^Sfit plane:quia iuffi funt.Scd utiulh fiercnt:merita nó fuerüt.lufti cm fa/ difint cümftificati funt:fed ficut dieft a plusduftificati gratis p gratiam ipfius. Cuigic »0.3^ nwegratia:inimiciinfefticß fintiffcPelagius tm in ccclcfiaftico ludicio paleftinomon cm aliter indeimpunitus exifTet:anatbcmati§auit cos qui dicuntgratia dcifeefm nugt; fita dan.Sed nibilaliud in cote pofferioribus difputationib’ inucnitur:g mentis dan enägfam.De cuius cómendatione maximead Romanos aplica cplaloquic:utinde ft prxdicatio ei’ uelut a capite orbis toto orbe diffunderet. Éaeft em qua iufliffcatur impiusndeft fit iuftus qui prius eratimpius. Et ideo percipiédæ buius gratis mérita nulla prscedunt:qmmeritisimpq:non gratia fed poena debetur.Necifta effet gratia finondaretur gratuita:fed débita rcdderec.Sedcu ab iftis qaæritur:quâ gratia Pela gins cogitaret fine ullis præcedetib’meritis dari:qn anatbematigabat cos q dicut graz nam dei fed'm mérita nra danVRefpodent fine ullis prscedentib’ mentis gratia ipfa nuniana effe natura in qua conditi fumus.Neqj cm anteq elfcmus:mereri aliquid po' teramus ut clfem’»Abqcia^ a ebnfbanofó cordib’ifta fallacia:Nam oino no ifta gram comendatapt’s qua creati fumus ut boies eflemus.Ifta eft em gratia p lefum ebnftum dnmnoftrum»Eteniebnftus no ^ nullis ut bomies coderentunfed 4 ) impijs mortu’ cll utiaftificaretur.Na quippcbomo erat qui dicebat: Mifer egobomo:quis me libe ^o.^»

Erabit de corpore mortis bui’îÇfa deiplefum cbriftudnmnoftrum.Poflut quidem dicere remilfione peccatoçeeffe gratiam:qusnullis prsccdentib’mcritis dar.(Quid cnimbabere boni meriti polfut peccatoresf Sed ncc ipfa remitfio pftôçefncaliquo merito eft.Fidcs banc impetrat.Ncr^ em ullum eftmentu fidei:qua fide illc dicebat: ^5“^lt;PPgt;ffus efto mibipeccatomâ^ defcendit iuftificatus merito fidclis bumiliatus: aiufaS. qmgfe bumiliat exal tabitur.Reftat igie utipfam fide unde ois iufticia fumit initium: ^pter q(î diciturad eccIefiâ in câticocanticoçt:Venics ôlt;:ptranfies ab initio fidei:nGn numano quo ifti excellunc tribuamus arbitnotnee ullis prscedctib’meritistqin inde incipiantbona quscunep funt mérita: fed gratuits donS dei effe fateamurfi gram uc tama'd eft fine meritis cogitamus»Cuia ficut in eademcpla fcgituriDc’unicuiq? par/ jso.n, nturmenfurâ fidei:opa quippe bona Runt ab bomie:fidesaSt fit in boie: fine qua ilia a Hullo ifant boic-Omne ern qd’n5 eft exfide:peccatu eft.Quapropter ne fc uelipfi’ Bo.14« otatiois merits extollat : etiâ ad uincedaS tcporalium rerScupiditates dkfdiligeda bo • -na ætemamtq? ipfum fonte oim bonoiy : dniadiutoriSdatur oranti:qus utiqjnifi daz Ueffet orareno pollet.Q.u5 cin inuocabSt in quénó crediderSte dj-io credentqnc 3^0,jo, nôaadieruntîWuô audiétfine prxdicateflgitur fides exauditu: auditus ante p ucrz bu cbrifti. Proinde minifter cbrifti bui’ fidei prsdicator : fed’m gratia qua: da ta c illi: plantator eft 0lt; !rigator.Nec tn qui plâtat eft atiquid:ne(^qui rigat: fed qui incremétû 1,tori.3» d3t de’:qui unicuicppatitur mcfurä fidei.Vndcamp; alibi didtur: Paxfratribus ók cbari j^pß^ö, tascû fide: (Qua ne fibitribucrét cótinuo fubiSxit:Adeo patre amp;nbsp;dno lefu cbrifto:qa nccoium êfides q audiunt uerbS:fed qbus deus partie mefurâ fidei:ßcut nee oia ger/ minât qua : plâtâtur Ô^ rigätunfed qbus deus dat incremetum. Curaut ille credat: illc

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLÄ CV no credaticnm amboide audiut:amp;fimiraculuico^i cofpefla fiat: ambo ide ludetor tititdo c diuitia^ fapictiæ amp;nbsp;fciêtîæ deucuf- ’infcrutabiKa funtiudicia:0:fapud95^”^ eft iniqmtasîdum emus uult miferetur:ólt; !que itultobdurat:neq; cm opferen lupt»‘ miuflaïquia occulta.DeindcpoftrcmilTionepeccato^i tnifimudata domum 53PattB.il. fpudanHus : none cumalijs feptem reditfpusimundus:cV cruntnomïfimabois«gt;w 3lcB,ï. pc10ra q erantprimafVtante babitet fpulïaoclusmóne nbi uultipirat:amp; ; ebaritasd^^ ^®*^* fmequa ncmo beneuimt diffunditur m cordib^nfis : nó anobis: fed p fpintüfandßi^ Éalif» qui datus eftnobisf 'Hancem fidéapfs diftïniuit dices ; Necq; circCcilio cd aligdb^t prxputiuded fides quæpdileclionemoperatur.lfta quippclides eft ebriftiano^’’^ 3acoW.i. dæmomoRi.Nâ amp;fdemones credunt amp;nbsp;cótremifcnntdcd nungd amp;; diligûtfNâ 5tttcr.4 .crederentnó dicerêt:Taes fandus deimftu es fik' ’dci.5iautëdiligerêt:nó dicerf^’ XDattB.g. ^uid nobis tV tibiV Fides igic ad xpm nos trabitîquæ nifi dcfup gratuite munerefl^ 3lo!5.(S. bis daretur:nó ipfedicerct:Ncmo pot uenire ad me nifi pater qui mifit me attraxeH cQ.Vndc0^ pauloport ait: Verba qua; ego locuf’fum uobisdpüs A; uita funt:feö iu quidam ex nobis qui nó credunt.Deindeeuagclida fubiungitiSciebatenim ab inido lefus qui effent crcdcntcs;amp;^ qui effet traditurus eum.Etnequifg exiftimaret cred^ tes fie ad eins præfcientiâ ptinere:qu5 no crcdentes:id eft ut non eis fides ipfadc^P daretur: fed tantnmodo uoluntas eoi}i pra:nofceref ’:mox adiecitatlt;^ait:Et diccbaP Propterca dixinobis: quiancmo pot uenire ad me:nifi fuerit ei datum a patrcmcO' Hinccrat q gt;nbsp;eoæ qui audierant loqnentê de carne fua amp;nbsp;fanguine fuo: gdä fcadalijaf* abfccfferunt:quidâ credcdo mâferunt;quia nemo pót uenire ad iliummificuidatui» cft a patre:ac p boe amp;ab ipfo filio ^V a fpiritulado .Neep cm fepata funt dona uelop^ mfepabdis trinitatistSed films fie bonorans patrem:nonaufcrt nllius diftantixdocu^ . mentnm:fed magnum præbetbumditatis exemplu.Hie itei^ ifti libcriarbitrijdefen' fores:imo deceptores quia inflatorcs:0; in flatores quta præfumptoresmô adaerfo» nos:fcdaduerfus euangeliü locuturi:quid almd dicunt g id qd’apfs fibiquafiatahbu^ tU».?» dicerctur obiecit:B)icisifacp mibnquid adbuc cóqueriturfNam uolutati ei^quistdi'* ftitcHanccótradiclionê fibimetipfe tang ab altero oppofuit : uclutcv coç tnoecgw/ luntaccipcre qd’fnperius dixcratiErgo cui unit miferetur:âçquem uult obdurat. D libns itacp dicamus cum apïb:Non ern mcli^illo inuenire poffumus quid dicamus:® homo:tn g es qui refpondeas deoe 'Ö^ncrim’ natp meritsobdurationis Óiinuemw^» Merito nanep peccatinniucrfa maffa danata cft: nccobdurat imptiëdo maliciamffcu i.rentcn.oif. non impcrticndo milencordiä.(£hnbus cm nó impcrtitur:ncc digni fiStmee hictw» 4o,fa.qc«(B atpotius ut non impertiaifboe digni funt boe merentur. Clnærimusautê mcritumi^ fericordiæ:neciquenim^:quia nullum eft ne gra cuacuetur finon gratis donaturJfed mentis reddic.Siem dixerimus fidem præceffiffc iqua effet merits gratiæ: gdmen' i.CorJ.4. fi babeatbomo ante fidemfC^uid em habet qd’non accepitd Si autem accepitgdgb riaturquaftnó accepcriteSicutem nó baberet bomo fapientiâ : intellects iconfilmm^ fortitudinê:fciéti3:pietatc:timoré dci:nifi fedm qipbcticum eloquiü accepiffct fpww fapictiæ A: intelleel^ cófilijólt;;fortitudinis:fcientix amp;nbsp;piëtatis ac timons dei :feutnon Ä0.8 » baberet uirtutê: cbaritatécôtinentiâ: nifi accepte fpS de quo dicitapls:Nó em acee/ piftis fpiritS timonsded uirtutis Ódcbantatis A conrinétiæ . Ita nó baberet fidémfiacz i.Corf.4* cepiffet fpiritS fidei:de quo idemipfe dicit:Habctcs auté eundem fpiritS fid-i: fc^n* qd fcnptum eft:Credidi^iptcr qdlocutus fum:ólt; ;nos credim’^ptcr qd amp;'loquimur: Nó auté merito accepiffe : fed mifericordia ei‘ ’quicui^ uult mileretur: manifeftiffimt, iXunotB.i. oftêdit:ubi de fcipfo ait:Mifcricordia 'cófecutus fum ut fidelis effem.Si dixerim^mc^” îÇ'esrâetU. ’’’^'^'^ præcedere orationis ut donum gratiæ confcquatur :Impetrando quidéoratio 3^r.ca.ïo.e£ * quicquidimpetrat euidcter donSdeieffe oftêdit : ne bomo æftimet a fcipfo fibiefle 3i,«.3i. nbsp;nbsp;nbsp;q(fßm poteftate baberet:non utiep pofceretur:uerStamcn ne faltem orationisputa/

rêtur præcedere mcrita:gbus nó gratuita daret' ’gratia:fed iam nee gra effet: quia de' 5K0.8 . bita reddereer :etia ipfa oratio itcr gratiæ munerarcpitur.C^uid cm orem’’:ait doctor gctiu:ficut oportet nefcinms:fed ipfe fpus interpellate nobis gcmitib^icnarrabilib’-

^id eftautrm itcrpellat:nifi intcrpdlarc nos facitelndigentis enim ccrö'ffimuln iny weiptn eftinterpeUare gemitibus. Nullius autem reieffemdigenrem fas eft credere ƒ«’^“’‘‘Sed^'ta diclum eftinterpellattqma interpeUare nos facit;nobifcp interpellant “'«gemendiinfpiratafteftum :ücutillud in euangelio :Nó enim uos eftis quiloqur WnttB.ió. *P®i:fed fpiritus patris ueftri qui loquifur in uobis.Netj em Arboeita fit de nobis tag nidlfacientibusnobis.Adiutoriumigitur fpirituftaneï t fie expreftum clhutipfe facclt; tedicereturqd’ ut faciamns facit.Nam non effeintellgêdum fpiritunoftrum de quo 'dictum cftdntcrpdlat gemitibus mcnarrabilibusifcd fpintufanelum quo noftra mfir ' ^^’sadiauatar: fatis demoftrat apoftol’.lnde em ecepit: Spiritus inquit adiuUat in/ Bo.s* hrmitatemnoftram:deindc ita fubiuxit : Quid cnim oremus:ficntoportet hefeitnus Ö^c • Debocquippe fpiritu apcrtius alibi dicit: Non en aeecpiftis fpiritumferuitutis •ferum in timorcdcd accepiftis fpiritumadoptioms filiorum in quo damamus:abba pater.Eccebic non dixit q?ipfe fpus damet orandotfed iquo cbmamus : abba pater» Alio tarnen loco ait: Qjtonia fill) dei eftis:mifitdeus fpiritu fill) fui in corda ueftra da/ lost,4. tnâtêabba pater. Nó bic ait: In quo damamus : fedipfu fpiritu damâté dicerc malmt quo efficitur Utclamemusficut funt ilia: IpfefpSsinterpellât gemifib’ inenartabilib^: EftpSs patrisueftrieft quiloquitur in uobis. Sicutergo nemorefte fapit:reftcintclli gitiredeconfilioacfortitudine præualet:nemo fcienter pius eft uel pie feiens : nemo timorécafto deu timet nifi accepit fpiritu fapientixiV intdleftosîconfilij amp;; fortitudiz mv.feictiæôepîetatis ä ^ timoris dei: neebabet qfg uirtute uerâ:ôaritaté fincerâ icotfi nétiâ religiob: nifipfpiritu uirtùtisamp;côtinêtiæ: lta fine fpû Rdein5êrede qfpia ere/ ditur’meeßne fpû orationis falubnt oratur^^Nó qa tot fût fpûsfed oïa bæcopat un' ’^v^H^ti» 3tçidem fpûs diuidens^pria unicuiqj prout uult:quia fpûsub uult fpnat.Sed quod 5oB.ï» fatendum eft:aliter adiuuatnóduminbabitans:aliter inbäbitäsNamnódum inhabit

* fans adinuatut fintfideles : inbabitâs adiuuat iam fideles.lt;Q^ eft ergo meritû bomis 30^2 gratiam quo merito pcipiat gratiam:cum ome meritum neftrum: non in nos fa^ ijaen biC.iji dat Qifigratimamp;'cü deus coronat mérita noftratnibil aliud coroiat g munera gt;fiiaf e^muoertbns Sicutenim ab initio fideimifericordiam confecuti fumusinon qua fideles cram’:fed ^^srâ ctluar. Ut effein^: Sic in fine qdeft uita æterna :coronabitnos:ficut ferntum ê: in mÜèratióe q0§^‘,^i**^’ ä^mifencordia.Nomtac^fruftra d'co cantac:Et mifericordia ei^ræueniet me:Etmi/ lé ’ó^s. ferieordiaéius fubfequetur me:Vndeamp;ƒipfa uita æterna quæutq; in finebabebic:amp; If*®»*** ideo mentis præcedentib^ redditur:Taméquia eadem mérita anbus redditur: non anobis parata funtpnoftratnfufiiciétiaïfed in nobis facta pgratam: etiamipfa gratia nScupatur:non ob aliud nifi quia gratis datur : nee ideo:quia ncmeritis datur:fed ga ^esn ctlLan data fut öcipfa mérita quibus datur. Vbiautem inuenimus uitîm ætemam gratiam ^®'^°‘^^^*‘ nucupari:babemusapud eundê gratiæmagnificu defenforfapoftolû Paulû:Stipen ^o.tf. diuminquit peccatimors:gratia autem dei nita æternalcbrftc lefu domino noftro. Videoblecro.te:in quâta breuitate g uigilanter uerba pofuaatquibus diligenter co fderatis: quæftionis bui’ aliquâtulû diluccfcatobfciiritas.Ctmcm dixiffet: Stipcdiû peccati mots : guis non cógructiftime amp;nbsp;confequenteraddocudicarct: Stipêdium autem iufticiæ uita æternacEt uerum eft:quia ficut merito peccati tang ftipêdiu red/ diturmors:Ita merito iufticiæ tang ftipendium uita æterna. Au: finollet dicerc mftiz da:;diceretfidei:quoniamiuftus exfide uiuitïundeetiam âmerces appellatur plu/ 2tbacbuc,x# rimis findai^ fcripturaiy locismufg porto dicta eftmerces iuftica uel fidesiquia iuftiz dæ uelfideiredditur merCes. (QÆ é autem merces operanti:bocmilitanti ftipendiu. Sedbeatusapoftol’ aducrfus clationé quæ ufepadeo magnis teniptatirrepere : ut 6^ fibippteripfam dicatidatumangclu làtbanæ a quo colapbiçarcîi;r:nenertieem præz fumptionis engeret. Aducrfusbâc ergo clationis peftem uigilâtftime militas: Stipe/ dium irtquit peccati mors.Recte ftipêdiniquia debet qui digne *etribuic:qui merito redditür.iÖeinde nelufticia débumano feextolleret bono mcrtoificut bumanümez ritum malum non dubitatur effe peccatum:non a contrario retilit dicensiStipendiu iufticiæ uita æternailèd gratia inquit dei uita æterna.Et bæv ne præter mediatoré aliq

X4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CV

alia uia quærereôadiedt:In ebrifto Icfu dominonoftro:taqdiceret : Aadito4»WZ dium peccati fit mors ïqd te difponis extolleref © bumana: nóluftida fed noie ml ciæ plane fuperbiaîqmd te difponis extollerc:ô^ côtrariam morti uitam xteinam t^ debitum ftipendium flagitarec ^Cui dcbetur mta æterna uera iufticia elh ex te no el;

i.Cerb4‘ defurfum en defeendens a pâtre luminummtbaberes earn profccto accepifti. Q1P/ efn babes qd non accepirtiVÖ^iaproptcr o bomo fi accepturns es uitam «taoainn“ fticiæ quidem ftipédiu eft:fed tbi gratia eft:cai gratia eft amp;nbsp;ipfa iufticia: Tibi cm tant)^^ débita reddereturfi ex te tibiefet iufticia cuidebetur.Nune ergo de plenitodin«^ accepimusj: non folum gratia qua nûciufte in laboribus ufep in finem uiuim^ifed^^ gratia ,p bac gratia:ut in requie pcftea fine fine uiuamus. Hoc nibil falubri’ ^’^^^Kiii £f3.7» dit:quia nibil uerius intellectus inuenit.Et debemus audire æpbetam dicentenuN' credideritis no intelli^tis.Scd excafabunt fe inquit bomies qui nolunt refteS^““^ liter uiuere dicentes:öluid nos fecimus qui male uiuim’: quâdoquidé gratiam uO“ bene uiueremus non accipimusc 'Nó ponuntueracitcr dicere: nibil man fe fedu^S’ male uiuunt.Siem nibilmali faciunt:bcne uiuut.Siautem male uiuüt:uelqd origin’*’ Ie traxerunt:uelqdmCip addiderut.Scd finafa funtiræ quxpfecla fût ad pditionti^ quæ illis débita redditür:fibibocimputët:quia ex ea maffa facia funt: qua ^gt;pt^*^i“”(! peccatum in quo omres peccauerunt: merito deus iufteep damnauit.Siautem ual funt mifericordiae:quibnscxeadëmaffa faftis fupplicium debitsreddere noluitmon fe inflent:fcd ipfum glorificêt:qui eis mifericordiam non debitam præftitit : amp;fi4*®^ aliter fapiunt: amp;nbsp;boe queep illis ipfe reuelauit.Poftremo quo nam fe ifti exenf^^’^, ]po,9. modo.Nempeillo qte breuiter tanq ex eo^i uoce fibiobiecit apoftol^ ut dicatiQ.’J'“ adbuc conqueriturcNâ öoluntati eius quis refiftitcHoe eft em dicere:quid de oobiï fit querela q? deum ofendamus male uincndo;cum illi^uoluntati nemo poffitt^“”®^ re:quinosobdurauitmifericordiänon præftando.Si ergo illos non pudet bacexoi^ fatione:non nobis fd apoftolo cotradicere :cur nos pigcat eis qd dixit apoftol’:b®‘' aibl, g idem atcp idemttdc cicere:© bomo tu qui es qui refpódeas deorNûqd dicitfigni^”/ turn ei qui fe finxtt:qiare fie me feciftiV An nó babet poteftatem figulus luti exd^^ maffa:uticp merito rtfteep damnata facere aliud uas in bonorem indebitS^jpt*^*^”^'^ fericordix gratiam:diud in cótumeliam debitam ^ptcr iræ iufticia: 0«iut notas r303^ diuitias gloriæ fuæ it uafa mifcricordiæ:ficoftendes quid eis largiaC ’cum id fupp“^*' ’r recipient nafa iræ qdpariter oinib‘ ’debeba65atis fit interim ebriftiano amp;; fideadbot uiuenti â^nôdum cenenti qdpfedum eft:fed expte fcientinoffe uel credere^n^' mincm de^ liberet nfi gratuita mifericordia p dnm noftrSlefumcbriftSid rnemio^ d5net:nifiæquiffima leritate p eundédnm noftrS lefS ebriftS.Cur aSt ilium potms9 ilium liberetaut non iberet: Icrutcc qui pötindiciorS eius tam magnS jgt;fanoöm^ tarnen caueat præcip tiSNSqd em iniquitas eftapuddeumfAbfit.Sed inferataW® funt indicia eius â rinucfligabiles uiæ cius.Et in maiorib’ dSfaxat ætatibos merito öP ci poteft:Hinoluerulintclligere ut bene agerent:bi qdgrauius eft intellexcrutiamp;TO ‘Ï^:oiier,i9* obedierunt:quia ficutfctiptS eft: Verbis non emendabic '’feruus dolofus:fiein amp;ily lexeritnó obediet.Vndcnó obedict nifi fna pcfTima uolutate:cutgrauior danatiom' uina æquitatc dcbcC'Cm em pl’da^ :pl’ exigic ah co.lftos quippe fcriptura dieit®' lKo»i» excufabiles quos nó atet ucritas:0: 'ieis pfeueratiniquitas.Rcuclac em ira dei de ctf lo: ait aplsifup omncimpietaté ôliniufticia bominû eoçtquiueritatê in iniufticiade' tinêtiquia qdnotu edei manifcftum eft in illis . Deus em illis reuelauit : Inuifibilia cm eius a creatura mundi p ca quæ fada funt intelleda cófpiciun^:fempiternaquoq;ƒƒ/ tus eius ac diuinitasut fintinexcafabiles»Siergoiftos inexcufabiles dicit qui inuinw lia illius per ea quæ fida funt intclleda cófpicere potucrunt:necobedierunttameue nratufed iniqui amp;rimoij pmanferSt.Necp em nó cognouerut: fed cognofcétes inquit deum : non ut deS gbrificaucrStiaut gras egerant:quanto magis inexcufabiles fûtg ex lege eiusinftrucu cófidunt feipfos duces elfe cæcoçt:amp; alios docentes feipfos non «o.x* docênÖlui prædicât nó furandü amp;nbsp;futätiik caetera quæ de ipfis apis loqui^Bsquip'

pcdicit:Proptcrca inexcrtfabilis es o homo otnnis quiludieas.In quo em aliu ludicas ®®»*» *^PL“®* condcmnastcadçm cm agis qua? iudicas.Dicit em ipic dominas in euagelio: ^•no ueoiffem Öreis locutus fuiffem peccatum non baberentinuncaüt exeufationê 3oB.i5» Ron babent de peccato fuo.Nô utiq; peccatumnulkim baberct : qui plenierantalijs ®3§n^is mukifcp peceatisifed boepeccatu uult inteHigi:non eos babiturosfudre fi no iieniflct:quj cumaudi(rent eu non crediderut in eü :banccos excufationé no babere M alient qua poHint diccre no audiuim‘ ’idco no crcdidimus.Humana quippeluperbia

Jangpræfurnens de uiribus Iiberi arbitra exeufatâ fe putatiquadoignorantix nô uo/ 'unUtisuidetur ede qdpeccat.Scdm banc excufanonc nncxcufabilcs dicit feriptura «mina quofeuepfeientes peccare côuincit: deitarnen iuftumludicium nee illis parcit‘ ‘imnon audicrût: Qjneûœ enim fine lege pcccauerutifine lege penbut.Etquis feipfi 3Ro,i, excufare uideantunnó adniittit banc excufationem qui feit fe feciffe bominéreâum ciçobedicntiædcdiffe præceptum mcc nifieius quo male ufus eft libero uoluntatis 3tbitrio: etiam qd’ trafiret1pofteros manaffe pcccatu.Ncq; cm danantur qui no pccgt; fauerunt:quâdoquidem illud ex uno in omnes ptrapfqtiin quo ante^pria in fingulis S^ibufcj peccata omnes cômuniter peccauerunt.Ac p bocinexcufabilis eft ois peez «toKuel reatu originis;ueladditamento etiam propria? uolutatisifiue qui nouinfme Swiignorât:flue qui mdicat:fiue qui non iudicattquia amp;?ipfa ignorantia in eis qui intel bgere nolueruntifinedubitatione peccatum eft:In eis autem qui no potuerGt:pcena peccati.Ergo in utrifep non eft iufta excufatio:fed iufta damnatio. Ideo autem diuina doqmaeosinexcnfabdes dicunt qui non ignorantes fed fcientcs peccat:ut fedmi»-* dioumfupbiæ fuæ quo multum confidant de uiribus qapria? uoluntatis feinexcufabi *w utdeantiquia de ignorantia iam non babent excufatione:amp;: ’nodum eftiufticia cui Ptæfumebant fufficere uoluntatem.At uero file cui dns amp;'fciendi ft ' obediendi largi/ !'^^5^gtatia:Per legem em inquit cognitio peccati: 0? peccatum no cognoui nifi per JRoj« J^gp. Nam concupifeentia nefciebammifi lex diceret:Non cocupifces.Nec uult intel ^S'bominc præceptnets legis ignarû:fcd liberatricis indignumgratiæ: ubidicit: Có/ ^0’7» Worlegideifcdm interiorem bominé.Etcum bacnon folum feientiamerßetiam v '^lt;leleclati5e lcgis:poftea dicit:Mifer ego bomo:quis me liberabit de corporemoigt;

^“bmusfGratia deiperkfum cbriftum dnm noftru. Nemo itacp liberal a uulncrib’ iHiüs trucidatorismifi buiuS gratia ialuatoris. Nemo libérâtuenûdatos fab peccato a uinculis captiuantismifi gratia rediffiétis: Ac per boc uniuerfi qui fe in nequitqs6^ini/ guitatibus excufatos uolunt:ideo iuftiftimcpuniuntunquonia qui liberantur non ni/ ^gratia Iiberâtur.Nâfi excufatio ilia iufta eflet : no indeiam gfa fed iufticia liberaref. ^Huero non libérât nifigratia:nibilluftum inuenit in co quern libérât: no uoluntate: ®oo operationem:non faltem ipfam excufationem ♦ Namfi bxc iufta eft: quifquis ea ufitunmento no gratia liberatur.Nouimus enim libcrari per gratiamcbrifti quofda pfiam eoru qui dicunt: Quid adbuc coqUeriturCNam uoluntati eius gs refiftitcQua? ®®»9* juufta eft excufatiozno iam gratuita gratia:fed propter buius exettfatiouis iufticiam quot;berantur.Siautem gratia eft qua liberatur:profecto bare excufatio iufta non e. Tue Poim uera gratia qua bomo liberatur:fi non fedm debitumiufticia? retnbnitur.Nibil ^•■gofitin eis qui dicunt:Quid adbuc conqueriturcNa uoluntati eius quis refiftitCniz “quodlegitur in libro Salomonis:lnfipientia uiri uiolat uias eius:deum autem caufaz IbtotteMy. ^ur in corde fuo. C^uis itacp deus faciat uafa irxi perditionem : ut oftcdat tram ébde/ ’^'onftretpotentiam fuam qua bene etiam utitur malt's: 0z ut notas faciat diuitias glolt; psiux in uafa mifericordiæ quaefecit in bonoremi no damnabili maffaedebitum:fed ‘Uægfælargitate donatum:tamen in eifdem trae uafis ppter meritum maffae in cotu/ Miatn debitam faclis:id eft bominibus pptcr naturae qdem bond créatis:fcd,pptcr ^J^lhpplicio deftinatis iniquttatcm qua reHtffimc ueritas improbat damnare nouit ’pfenon facere. Sicut enim uolutati eius retribuitur bumana natura nullo dubitante budanda: fie bominis uoluntati culpa tribuitur nullo recufante damnanda. (Qua? uo ‘«tasbominis: autbaereditanum uitiu tranfmifit in pofteros qd in fe babuit cu pecca*

^5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CV quot;^

ret:autacquifiuit etiam caetera mtia cumin feipfounufquifcp petite urueret Sednt^? ab illo qcï originaliter trabitarmet^ ab bis quaeunnfquifcß in uita ,ppna:iicl intelligent do uelnolcndointelligere mala congregat: uel etiaminftrudus ex legeadditameW praeuaricatioms Cxaggerat; quifq liberal lt;Sl iuftificatur mfi gratia deiplefum ebnun dnm noftr3:nonfolum remilTione peccatoçt : fed prius ipfius in fpirationis fidei6 lt;nbsp;tp T^Stioi. moris deiimpartito falubriter oratiois affeclu amp;nbsp;effeelu:donec fanet oes laguores no ftros:0t redimat de corruptióe uita noftra:amp; ;coronet nos in miferatióe amp;nbsp;mifenenf'' dia. Veruifti g pfonaçi acceptors fieri exiflimât deum:fi in una cadcq? caufa fug alio^ ueniat mifencordia eius:fup alios uero maneat ira cius;Nempe totas uires arguwen« tatióisbumanæ in paruulis perdut.Nam ut interim tacea q, non eft praeter paruulos l^o,5» quailbet materno utero recétiffimos ea poena de qloques apt's ait : Per unius ddi^

in ocs boies ad códénationê:undenon liberat mfiun’ille de quo ide aitrPer unius1U'' ftificationem tn omes boies ad iuftificatione uitae: Vtergo boc interim omittaS^pn*' folum de paruulis dicam qdipfiquoq; anctontate euagelica territi: uel potius ebrunt nbsp;j

anoßepopuloi^t cocordiffima fidei confpiratione pfraanfine ulla excufatione concet dunr.cp nullus paruulus mfi renatus ex aq cvfpuintrat in reguum caeloçt: Qua q^®® allatun fût caufam:q gt;nbsp;alius tie gubernatur ut baptiçatus bine exeat : alius mfidcltuin^t nibus traditus:uel etia fidelm priulg ab eis baptiçâdus efferatur: expirate An bocw^ to uel fortunae donaturi funte'Non opinor eos in tâtam dementiam^diturosiquatu/ iucuncp nomen ebriftianum tenere cupientes.(Cur ergo in regnum caelorum non^ cepto regenerationis lauacro paruulus nullus intrabiteMuquid namipfe fibipat^^^j infidclesuel négligentes de quibus nafceretur elegite Quid dicam deinoptnatisut repenfinis ïnumerabilibus mortibus quibus fæpe etiam religioforu cbriftiano^Pj^^ uemutur Ó«fbaptifino praeripium? infantes:cu econtrarto facnlegoru amp;nbsp;inimieoÇicbn fti aliquo modo in cbri ftianoçi manus ucnientes ex bac uita nô fine facraméto rego' nerationis emigrcte Quid bine dteluri funt qui ut gratia dari poflitnónulla prxcedet j re mérita bumana contendunt;ne fit pfonaÇi acceptor deus :qua: tandem biem^*^'? j præC€nerût:fi eorundê cogitaueris paruuloÇi nuIla fût ,ppna:utrifcp eft illa malta eût| munisç’Si paretu attéderis bona fut illa quo^ filq repétims mortib’fine ebriftibap^nt । mate perierüt»Mala uero illa quoçtfilij pebriftianoi^ aliquam ptätem ad facramenta ÏDatt5.io« ccclefiæpuenerût:Et cu ,puidentia dei cui noftri capilli numerati funt: fine cuiusuoin täte no cadit paffer itcrram:quænee fato præmtc:nccfortuitis cafib^ impcditar^nc ulla iniquitate corrûpitur ut renatcanc ad bæreditatemeælefté:nô confulit omuibn^ f)3ruulis filiorum fuo^:6^ nónullis confulit etiam paruulis impiol^.lftcinfans denuo ibus cotugatis ortus: læticia paretu fufceptus: matris uel nutricis fomnolétia fon®^ tus fit exter* * Ódexpcrs fuorum fidei. Ille infans de facrilego ftupro nafciturtcruden^ more matris expomtur:alieno^ mifericordipietate colligitur:corum cbrifiianalo“'' citudinebaptiçac:fit enim cofors drparticeps regm.lftacogitêt: iftacófiderent:binlt;^ audeant dicere deu uelacceptore in fua gratia plonaçt uel remuneratoré prxeeaen/ tiu merito^.Nâ eVfi conabunc maioris ætatis aliq mérita fufpicari feu bona feu m* qd de iftis mfantib“ ’diccntiquoi}: nee iftefibi ullis j’prqs mentis acqrere uiolétia focantismec bonis ille diligctiam baptiçatisc'Nimiæ uamtatis d^ fcaccitatis funtfließ’ ®‘’‘quot;‘ bis confideratis nondum dignantur exclamarenobifcum:©altitude diuitiarund^

pientiae èi feientiæ dci:q infcrutabilia funt indicia eins : d: ;inueftigabiles uiæ eius.M Mzucbi?. itaq;mifcricordiæ gratuitæ deiptinaciffima aduerfenc in fania.Sinantfilium bomin^ in qualibetætate quærere dr faluum facere qd perierat:Nec de infcrutabilib* ’iuaic^ eins audeâtiudicare:cur in una cademqjcaufa fupalium ueniat mifencordia eiusu^ 3Ro,?, per alium maneat ira ems.Quiemm funt ifti qui refpondcat deo : quädoquidemw

Rebecca:babcn ti geminos ex uno cocubitn Ifaac patns noftrnCS illinodunat imb egiffent boni urmali:utfcd*meleclionem,ppofiti eius maneret: eleclione fcilicetgr^ no debiti elecîionêqua eligédos facit ipfe:noninuemt:nó ex openbuffed exuo^^ ïDaUdxe.!. ^*^*^ minorifcruitu^ maiorc.In qua fententia beatusapfs etiam teftimomu^jpbet*

^gepoftenons affumpfit Jacob dilexi: Efauantemodio babuüuf mteHigerctur boe spertumpoftea per ^jpbetam : qiJanteg illinafcerétur erat in dei ^rædeffinationep gratiam.CS^uïdenim dihgebatin Iacobanteg natus fcciffefahquid boni : nifi gratuits ®»fcricordiæ fuæ donumÆt quid oderat in Efatianteg feciflet aliquid mali: nifi origt nale peccatum'; Nam neg; iiHo diligerctludiciam qua nullamille fecerat: ncq; in ifto ^differ naturam qua bonamipfeperfccerat. Mirumautcumbis coarguac angufiijs: ’Oquâta feabrupta præcipitent metuentes retia uentatis.Ideo inquiutmödum natoz fuin:alium oderat:alium diligcbat:quia eorum futura opera præuidebat. lt;S2uis ïOnm jeutiflïmu fenfum defuiffeapoftolo nó mireturf 'Hoc quippe ille non uiditiquädo 1?^ “'ndutaduerfantis obieeïa quæftionemon id poti’’ tam breue:tam aptum:tam0icut *^iputant)uerum abfolutumq; refpondit.Cum cm rem flupendam qapolmflenqno/ gt;^odode nódum natis:nec aliquidagentibus boni aut malirecle dicipotuerit: cpunu ^eus dilexeritialium odio babucritdplc fibiobicSa quarflione motum exprimés au/ wtoris:lt;ßpid ergo dicemusinquitfpNöquidiniquitas apuddeue Ablit. Hic ergo erat Ko,?, locus Utdiceret qdifli fentlut.Futura cm de^ opera prxuidebatiatqjideo minori ma*’ ■otemferuiturum effe diccbat.Non autcm boeapoftol^ dicit : fed potius nequifg de l«o§ioperum audeat mentis glonariiad dei gratiamó^gloriam cómédandam uoluit ^alereqiïdixit.lCü em dixiffet: Abfitut fit iniquitas apud deûitâg ci diccrem^:Vndc l’ocoHendis cum afleras non ex openbus:fed ex uoeâte diftu efle: Maior feruiat mi/ ttorif Moyfes em dicit; ingt:Miferebor cui miferf ’ ero:amp;; mifcricordiä prseftabocm ’^ifcricors fuero.Igitur non uolcntis neeß currétis:fed miferentis eftdei ; V binuc me ntambi opera uel præterita uel futura tang libcri arbitrij uiribusadimpleta ucladim/ plendafNóneaptam,ptulit apoftolus de gratuitæ gratiæ:bocéuerx gratis cômeda ^onefentétiâç ’None flultam fecit de” bæreticoÇi lapietiampQuid autcm agebac ut laocapoftol^diceretiut eorum geminoçi comemoraret exemplumCCQuid perfuadez •^woliebaturcQuid incultare cupiebatCNempeboc qd ipforumoppugnet ametia: 9^fipcrbia n0 capiunt:gdfapere nolunt:(Cuiignorantes dei iufticiam:0 cfuam uolc ^o.io Q.t«côftituere:iufticiæ dei no lût fubiecti. De ipfa quippe gra fan's agebat apoftolustSd loeopmilfionis filios comendabat.Qd em^mittit deus no facit nifi dcus:babetnaq; ^liquid rationis amp;iucritatismtbomo^mittat amp;nbsp;deus faciat : ut autem bomo fe facere jUcatqd^mifciit deusdupeibx impietatis eft reprobus fenfus.Cômendans ergo fix Hos pmiffionisdaoc primum fignificatum oftendit:per Ifaac filium Abraæ. Euidctius P^nepopus deiapparet in eo quern non genuit ulitatus ordo naturae de fterilibus ui/ Iceribus 6/ feneftute confeclis:ut in filijs dei qui futuri praenuciabatur boc effet fignu Qinni opens no bumanijn Ifaac inquit uocabitur tibifemen:boc eftmon qui filq car/ JKo.?. ’’isibifilq dei;fed filq ^miffiois deputâtur in femine. Promiffionis enim uerbum boc eft:Adboc tepus uema amp;nbsp;ent Saras filius.No folS aaté illa:fed amp;! Rebecca ex uno co eobitumifi ut no folu de fuis;neq; de parentu meritis alio^i fed ne de ipfi”gdéunius pnsîmutata forte in melt' ’uolûtate gloriare^ Iacob dicesjdeo fe a creatore dcreliaû qpia pater eius quando eu feminauit meliorib’daadabiliofmorib* fuit.Ex uno inquit wcabitumnStue ad eos feminados merits pris ; unSad cócipiédos mcritum matris. ^iaM mater eos doneepareret uifeenb^portauit inclufos: amp;/ forte uolûtates affe/ ™oncf^ uanamtmô uni fed ambob” utiq; uariauit:quos panter uétre portauit.Inten/ l*oigiturintucda eftapfuquó.ppter gratiam cómendadam nolit eum de quo dictum oblacob dileximiii in dno glonarimt cu ex eodem patre: eadématremno cocubitu; anteg aliquid egiffent boni aut mail: alteru deus diligit;odit alterum: Intelligat Iacob ex illamaffa origmalis iniquitatis : ubifratrcm fuQ cu quo babuit cómunê caufam: ui/ detpmfticiammeruiffe damnari;nSnifi p gratiam fe potuiffe difcerni.NondS enim nafcentibus:nec agentibus bonum aut malum : ut fcd’m elcctionc ^pofitu dei mane/

^^ opibus:fed ex uoeâte dictum ê ci:Maior feruiet minori.Elcctioncaut gfte in illis fieri opcittpræcedentibusmeritis:alio loco aptiffimeideapt’s oftcdens ; Sic erz 3^.iu go inquitiód in boctépore reliquiae fedm eleâioné gfæ faluxfaeix funt.Siante gratia

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CV

iam non exogib^:alioqn gra ia no eft gra.SciÏm banc ergo gram eda.ppbcficutcßi' ^®»9» moniû affamés: SicutIcriptu eft inqmnlacob dilexi Efanautéodio babut : dr cotinao

Qutd ergo dicem” inqutt: NGgdimqintascapud deuCÄbfit. Scd qreabfitc An ^P‘ opa quæfnCüra pfciebatamboÇiC 'Immo dvboeabfit.Moyfes em dicinMifereborcm mifcrt^eroîamp;mifcncordiâ præftabo cui mifericors fuerodgitur no uolentis neepeuf' rétis:fed miferentis eft dei.Atep ut in uafis quæpfeda fût in pditionê:quædânatæ de' bita émaffæ:agnofcâtuafa ex cadémaffa in bonoréfaSa : quid eis mifericordiadæi' na largita fit.Dieft em inquit feriptura adPbaraoné:quia ad boe te excitaui utoftéd^ in te potentia mea:ódut glonficec nomémeumiuniuerfa terra. Demep ad utrü$co' cludit:Ergo cui^ uult miferetur:ólt;:qué uultmdnrat : Hoc facit apud quénóeft iniqu*' tas.Mifcretur itacp gratuito dono:obduratautem iuftiffimo merito.Sed dicatadbiifR uelfupbiinfidelis ebtioruel puniti damnabilis excufatio : Quid adbuc conqueritur^ Nam uolutati cius quis refiftiteDicat amp;nbsp;audiat qd’cóuenit bomini: © bomo tuquies qui refpondeas dco:óeexteratde quibus iamquätum potui fatis ac fxpe differui.Ai:/ diatbæc dv non cótemnat.Qd ’ fi cótcmpferit:etiam ut cótemneretfeinueniat obdu^ ratum.Sinó cótempferit: etiam ut non cótemneret effe credat adiutu:fed obduratü debito:adiutü gratia.Nc(p em fiduo^de Kaaepatnareba gcminorumtqdquidéiaw oftendimus:quata excitate dicatur futura præuidit deus opera: quia uixerut atiffe' nueruf:d^ proptcrea Iacob dilcxit Efau autem odio babuit:Ideo moriturorum etiam paruuloça poteft quifqdicere:utbuicad percipiendum baptifmumnon confulatHll' autem cöfulat denm futura eorumopera præuidere:Quomodo em futura dicuntut quæ nulla eruntd Sedinquiut in eis quos bincaufert praeuidet: queadmodâ ui3otö^ eêt quifqjfi uiueret:0^ ideo quem nequiter nouit fuiffe uiefurü:fine baptifmo fadtói moridicieo puniensopera mala:non quæfecit fed quæ faêurus fuit. Si ergo dido*' tus etiam quæ cómiffa non funt mala opera puniuntur: Primo attendant qfalfopol/ liceantur in damnations paruulos non ituros:qui fine baptifmate monunc iquippt^^ rea non baptiçantur:quia mali uicluri erant ft uiuerent:,pptcr ipfam quippemala uió j^culdubio dânabüntur:fi etiam mala quæfuerât futura damnantur. Deinde fi eisad pcipiêdû baptifmatis côfulitur facramétu:quos nouit de* * fi uiucrêt bene fuiffe uida/ ros:cur nó omnes teneur in uita qua bonis opibus ornaturifuntcCuretiä coiqquib ptiçantur quidam diu uiuentes peffime uiuüt:ó^ ufep ad apoftafia aliqn præuemunîf^ Curipfum primucóiugium peccato^:quos utiqjnouerat deus peccaturcs nó depa radifo ante ,piccit:neibicómitterét qd’ tam facto loco effet indignum: fi lufte peccata etiamnondu cómiffa puniuturï 'Quid deniq; præftatur ei qui rapit nemalicia nurtd intellecfum eius:ótne ficlio decipiat aiam eius:fiiufte etiâ illa puniunc ; quælicetnon fecerit:faerat tarnen urnendo facturust Poftremocur nó ad pcipiendum rcgencrati/ onis lauacrum:eimagis confulitur morituro qui male fuerat uiSurus fi uiueret: utcl peccata quæ fuerat cómiffurus remittac in baptifmocQuis em eft tam uæcors quica neget p baptifmum poffe dimitti:quæ fine baptifmo dicit poffc pumric Sed difputan do aduerfus eos:quiufqjquacp cóuicHetiam non córnifforu pcccato^ denm pfuadez re moliunt ultorem : uerendû eft ne nos in eosifta fingere exiftimcmur. Illi antend Io modo tam bebetes effe credâr:ut bæc uel fentiat:uelemg pfuadere concciuerutn nifi eos bæc dicere audiffemtrefelléda effe nó arbitrer: Cireuftipâr em Óquot; diuinarum aucloritate leflionum : ck antiquité tradito ét : retéto firmoecclefiæ ritu in baptifmate paruuloça:ubiaptiffimedemóftrantur infantes :amp; cu cxorciçantur : iV cum ei p cosa quibus geftantur:renüciare:rcfpódent a diaboli dominatióe liberari.Etnó iuenictcs qua exeant:pergütin præcipité ftulticiâ dû nolût mutate fentctiä.lHud fane fibiüidé' tur acutiffime dicere :quó peccatum tranfit in filios fidelium:qdin parentib‘’non dm bitam^dimiffû effe p ba ptilmumtgfi.ppterea poffit non babere generatio carnalisiq-fola tollit regeneratie fpiritalis: Aut uero in baptifmo concupffeentiæ carnis infimi' tas cótinuo ianac:ficut continuo reatus eius abolec:fed gratia renafcendi : non codi/ tione nafcendi. Vndeqmfquis p banc côcupifcêtiâ:etiâ de renato nafcitur:fine dubi)

•6 EPISTOLA . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CVI

t3honcoberitnato:nifiäripfc fillter renafcac.Vd^Zquicgdeftmbacquædfoncdifft/ coitatistîta in agro cbriftinôimpcditoparios eins :quo minus ab cis in remiffionépee nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^*^ catoÇîbaptiçen^infantes:fiuedc fidekb^:fiuedeinfidelib^natifint:ficutagricolasnô^quot;^‘•®’^®’‘^ impedif.quo min^ab eis inferédi cara in olcas cóuertac olcaftri : fiue de oieaftris fine deoleis orian^,Nam amp;nbsp;boe fi ut refpondeat ritftico ^pona^ :quæ caufa fit ut cu aliud fit olea:aliudoleaftcr:non tn nifi oleafter de femineutrocpnafcaifmóomittit inferédi ciirationê: etia fi non poffitifta foluere quæftioné.Alioquin du ex oliuæ femme exor ta uirgnlta no aliud g olcas eê exiftimat : efficit defidia uanitatis :Ô^ tot^ ille ageramaz T ta fterilitate filuefcat, Nâ illud qdexcogitauerut cum ueritatis pôdere præmerenc: quia fidelis dnsiucrbis fuis : Ô;^pterca eius ecefia nullo modo fallaciter paruulos in femffioné peccatoÇibaptiçatded ut fideagac qdagitmtiep fit qd’ dicir , Qd c‘'go co^ gitauerunt eu bæc eos aptiflïma moles ueritatis urgcret: quis no ebriftianus irrideat Qnâlibet uerfutiftimu cernatfDicût cm ueraciter gdem rclpôderc paruulos p ora ge/ Nantis in remiffioné le credere peecatoi^mô tn quia fibi remittuneded quia credant ^incccHa uel in baptifmo remittunf 'in gbus inuemunemon in qbus nulia funt. Acg »oc uolunt eos ita baptiçari in remiflionë peccatoK tanq in eis fiat ipfa rcmiffioiquos côteduntnullum babcre peccatû.Sed qm licet fine peccato meo cum baptifmate ba ptijanäquo fit in quibufep peccatorib^remiftio peccatoÇiifien quidc pot ut bæc uer* fipeHisaftutia fubtilius amp;nbsp;acutius ex ocio refellaâuerutn fedmiftä fuâ calliditatê non Waeniöt quid ad boerefpödeat:q gt;nbsp;exorciçanc amp;nbsp;exnfflanc infantes;boc em^seuldu/ fiiofallaciter fit fi diabolus eis non dnaf-Siauté dnac: amp;ridco no fallacif exorciçâtur ^exufflanc'’:p gddominai nifi g pcccatu princeps utic^ peccato^fProinde fi w Cruz' oefcat neeaudct dicere bæciccclia medacif geri : fateanf qd perierat etia t paruulis Hu^inc® em nifi ^pter pcccatu perierat:gd nifi g gratia non} potquæri no pot iuc/ oin. Sed ueo gras : cu faite argumentatur cotra remiffioné peccato^ ne fieri credad

® paruulis:iam tn guis per corda dr ora maloti credcre paruulos cófitér . Sicut ergo ’'’tliiit dnm dicenté:Quino renat’ fuerit ex aqua amp;lt;nbsp;!fp Sfancio non in troibit in regnu JoBj* f^lo^:^pter qd cos baptigados cc c0ccd5t:Sicaudiat eundédnm dicente: CQ^n no Warci.i^. ^fediderit condenabic:quia ficut eos renafci g minifteriu baptijantiutita etia credere Pcordad ora cofitcntiS cofitcmur. Audeat ergo dicere q? a lulto deo innoces code/

* ’^5gt;iturfi nullo umculo pcccati originalts inncctic .Si fcrmoiftc,plixus côTonerofus occupatioib' ’tuis : da ueniâ:qtiia boe ad te fcribcré:droccupat^littcris tuis iudicibus ^fga nos beniuolétiæ tuxteeû irta colloquercr:etiâ ego uim fcci interrupétib ^ oeeuz pationib’ meis.SiqiHos alia cxcogitareaducrfus fidé catbolica fcitis : ut quxeüq; ad/ u^fus eosnedominici gregis inwma deuaftét:uos quo(^ fideli 0^ plane paftorali di/ Cuione differitis:nota facite nobis. HereticoÇigppeinquietudine ut fcrmturas uigi/ wotl’gferutemurtundeneouili cbrifti noccantieis poffit occurri tang de lomnoignaz ^lænofira exciturinduftria : Ita g mnltiplicé gratiam faluatoris ctiam qdinimicus in P^eniciémaebinatur: deüs cóuertitiuadiutorium:lt;ntn diligentib^deu oia coopéra/ JRo.s. JjWjnbonum.Semgin deo uiuas:memornoftri frater cbarilfime.

Sandl Auguftmi Ä rAlign ad Paulinum:dc Pelagio Britone:amp; libro illius de gratia ^® Tffe*auz y^^ifferentium.Epra.CVk_gudhUct aU/ Omino beatiftimo amp;rin xpiuifceribusampleclcdo pittig dici pot defidcrabili ptjadSonifaz Ifratri drcoepo Paulino:Alipi^’ScAuguftin^Tade align ^uiditde’nobis IraÇi p'^Q.^^^JJ^* fideliffimû glatorc oimnoftroçimerito cbanftimûfrêm lanuariu:g que etiâ fi »ir.atf«tt#^(t

'’o fcriberem^:oia quæ circa nos fût poffit finceritas tua tag g uittété atqj intelligétcm ca,ctfi. ^pbmnofcere.Pelagiuqué credim^ (ut ab alio diftinguere? g Pelagi^ tareti dicitur) oritonéfuiffe cognomiatu:quêut feruu dei dilcxeris nouimA 'Nuncautquéadmodu »Ingas ignoram’.Na drnos no folû dilexim’tuerüetiä diligim^eu. Sed aliter nunc diz ‘■gim^ialitcr align dilexim^:Tuc em ga nobis reftx fidei uidebac:niic ante ut bis guæ '^ica draduerfa gratix dei fentire dici6illi’mifericordia liberctur.Na cum boc de «Oaliquadiu fama ia^aret:nó utieg facile credendum fuit,5olc£ gnippefama metin':

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CVI

5ed,ppius utcredcrcm^acccffit iq? Iibru quéda ci‘ ’:ea,pifus pfuadere mohcntciqö^ gratia deipunü mediatorê deiólt; ^boium;boiem lefum cbriftu gcncri bumanoimptP tam de fideliS cordib^credita deleat:legimus:tradïtumnobis a famuks cbriftpgeum talia docente ftudiofiflime audierât:fuerât^ fedatuCut guidé libro: eifdérogatibiU! ga amp;nbsp;fierioportereuidebam^itacito noie aucioris(nc offenfus infanibilior redderen) um' ’noftrS dânatiôe refponfu cftqdlibro cótinei? 0^ multipliciï atq; abundater ritur:cp etia gbafdä iris agit ad tu3 uenerationê datis:ubidicitnó fe debere exiftto^/ ri fine gratia dei defendere fibelg arbitriu:cu poffibilitaté uolendi atç opandifine^ nibil boni uelle atepagere üalercm’ a creatore nobisinfitâ diceret:otmdclicctbxcin teHigat ”doctorèipio gratia deiiquæ paganis atep xpianis: impies amp;rpijs: fiddibusatç infidekb^ comunis ê.Hæc mala gbus faluatoris euacuarce aduét^: ubi boe poffo®iö / ISat.i* dicere qd de lege dicitaplstSi p natura iufticia;crgo ebriftus gratis mortu^eftitcfe^ lebam^ ut poteram^icordib^ eoi^ g ifta fentirét:tit bis cognitis: amp;^ iHe fi fieri poltetno laceffitus iHaemédaret : atcp ita ^ pnicies deftrueref erroris 0lt; :bois uerecund[xpa' cereif.Sed podea g ad nos Ifæ de oriente uenerunt: eandem caufâ aptilfime ucti»”' tes:nullo modo iä qualicQcpcpali auctoritate deeffeeedîæ deberem’. MiltæfôfjP^ de bac re exduob’concilijs : Cartbaginéfis amp;nbsp;Mileuitano relationes ad apKcam fe“® anteggefta eccKaftica: qmb’apudepos ^uinciæ paleftinæPelagius pbibet eéput' gat^: uel in man^’noftras tuhn Africa puenilfent.Scripfimus etia ad bcatxmeinofi^ papa Innocctiu: præter côcilioÇi relatióesditteras familiaresmbi de ipfa caufa 3liW

’to diutius egimus. Ad oia nobis ille refcripfït eodémodo quo fas erat atq; oportet ^ aplicæ fedisantiftité, Qirr omia modo legere potens:!! eo^ forte ad te ufnullato® hó cunclapucnerat: ubi uidebis feruata erga boiem moderatiôeqaæ debuitnedam narétur fi praua danarenttlpfum tn nouellu lt;3^pmeiofum errorem fic ecdefialH^aö' Soritate cóprelTum:utmultS miremur ePe adbuc quofda qui p quêlibet errorégra/ ttæ dei conentur obfiftcre:fi tn bæc gefta didiccrütiq? gratia deip lefum cbriftu dnw noffrG:qdfidcs ucra Sdcatbolica tenet : fernpecclia pufillos cQ magnis a morte pf^ bomis:ad uita fcd’ibomis tralfertmófolQ peccata delendozueruetia ad nó peecanau recte® uiucndn:cos qui lam uti polfuntnolütatis arbitrio ficadiuuando: utmfia^*^ Uetnibil pietatis atc^iufticiæ:fiue in opc:lmc ctia in ipfa uoluntate baberepoftuwus-T^btr.i. Deus qnippc operator in nobis:óruelle dv opari 4 ) bona uolutate . Nam quis nos nw qui uenit quærere amp;nbsp;falitare qd pcrieratiab illa perditionis maffa él cótentionedil^t i,Corr«4» Hits'Vndeapoflolusinterrogat dicens: ï^uis em te difccmitcVbi fi dixerit bó: rgt;ues mea:uoluntas mea:bonüop^mcö: Refpodetur ei: (Quid em babes qdnóaccepuu* Siautem ófaccepifti:quid gloriaris quafinó acceperisPHoc utiqjtotum ideo:nonut i*Corï«n bomo nó gloriec:fed ut qui gloriatur in dno gloried : nó ex operib'’:neforte quisesz Ko.i» tollamN5 quia bona opa dia pia cogitatióefrudrâtur :cum de’ reddat unicui^feuW opera eius ditqjgloria éVbonorélpaxomnioperantibonum:fed quia opera ex^^ tia non exoperibus gratiaiquoniam fides qua; p dilcctionem opatar:nibiloparetmh Bo.s. ipfa dilectio dei diffunderetur icordib’ nonris p fpiritufanctu g dat’ é nobis.Necipw JRo.ix. Tidcs cctin nobis;ni(i de’unicuiq;partirec menfurafidci.I^onüedigic bominiut cn T^s.sS totis uirib’liberiarbitrij fut ueraciter dicat:Fortitudinêmeam ad te caftodiâ:quia uæ XiuI.i$. qui putauit fine ipfiusadiutono fe pólTecuftodire qddedit:^fectus in longinquare' gionem:ó« :umens,pdigc cuncta confumpfitiSZmiferia duras : feruitutis attritus:reuer' fufcß in femetipfu dixitiSurgâ Ölibo ad patrê meum.(Q.u3 cogitationé bonam qnka/ beret:nifi él ipfa illi iocculto pater mifcncordifTim’infpiralïctc Qua intelligens mini* i.Corpj. fier ille nomteffamcti:N5ga idoneifum’mgt cogitate aligdgfi ex nobifmetipfisded '1^5,58 fufficientia nodra exdeoelh Vn ó: ille cu dixifÏet;Fortitudinê mea ad tccuftodiatni 'Ifgt;8,i5lt;j, *^^ ^^^^ bocipfum quia cudoditifuis uiribus artogaret tang ei uenidet in menté(öiui3 W.no “‘® domin’ cudodierit ciuitatêunuanüöigilantqöi cudodiunt cm Etn5 dormit neep dormitat qui cudodit ifrael) admnxit caufa unde fiat idoneus cudodirc :uelquo poz tins cudode ferueturtQm deus inquit fufceptor me’es.Recolatigitur iflefipótme*

EPISTOLA

nu fua fände faclum fit nt deus dignatec ci ui ec fufeeptorîae fi deus eflet fufeeptus, Recolat utrSquæfierit an quæfit^ fit:abillo fcilicet quiuenitquerere amp;nbsp;faluarc qdpe Xttcf.i? derat/Nâ fi quærere uolucnt ante gram gd meruerit ut accipercteâ: mala fùa pote? ntbomomuenirenô bona:eti5 fieu unius dieï mtâ babentêfup terram gra faluatons innenent:(3^ugt;a fiafigd boniopaturbomo utgrammereai : : nô ci mercesimputatur H'mgrarn:fed fedm debitû.Siaût creditm eu qui luftificatimpiû ut deputetur fides 3R0.4. dusadmftictâîlüfius cm ex fide uiuit:,pfc9:o anteg gra luftiftce/ utiadus effidatur: SlbacbnGi tapias quid eftnifi împiusc'^^é fi debitû fequerec:quid ei^mcrito nifi fuppliciu red/ derefcSi ergo gratia iam no ex opibus ê:alioquin gra iamnóeft gfa:®pibus cm dez 3Ro,ir. Wtumreddicigratia gratis dac unde eti5nuncupa^Siquis autë dixcritq? gram bene opandi fidesmcrcaifinégaré nó poffum^amo ucro gratiflimecófitemur.Hancenim Mem uolum’ babcat qua impetrétebantaté quæ fola uere bn opatunlfti ficsnfi qui ®ultu de fuis opibus glorianc.Cbaritas autufipideo donüdeielf quaimpetrétiufti/ Mationépdei gram puenerötad legcm mfticix.Vn dicit:Tpc acceptabili exaudiui i.Corj.tf» fc:cVin die falutis adiuui tc»Proinde in bis g pdeefione gratis faluifiuntiadiutorde^ opatur d^udle Óropari ^ bonauoluntateigm diligcntibus deu omia coopanr in bo^'’^^«** ’inm.Sioia:uticp ôlt;:ipfam dileciioncm quâ ndeimpctram‘’:ut eum qui nos prior dilcz nbsp;nbsp;^■*

^Uut in ilium crederemusp eius gratia diligamus: amp;nbsp;diligamur qdopati non fumus.

? ^niuero fuis mentis præmia tag débita expedâtinec ipfa mérita dci gratia: tribuut: fed uinbus ^ipriæ uoluntatis:ficutdictum eft de carnali ifrael:pfequctes logé iufticia: *^legêiufticia:n5pucniunt.QuarcfQ.uia no ex fide:fed tang exopibus.Ipfa eft cm jufticia ex fide qua gétes apprebendcrut : de quibus dictum eft: (f^uid ergo diccm^d ^0.9, ^ia gentes quænon cognoüerutiufticiâ apprebéderût iufticia.lnfticia aut quæ ex Mcdhifraelaut pfequens Icgc iuftieixun lege iufticiæ nó pucnif»Quarcd Quia non ^’:fide;fed tang ex opibus:©ftenderunt em in lapidé offenfionis:ficutferiptu é:Ecce jEfa^xS. Mnam in fion lapidcm offenfi0is:0iJpetram fcandali:amp; qui crediderit in eu nó cófun/ detur.lpfa eft iufticia ex fide qua credimus nos iuftificari : bocciuftos fieri gratia dei flefiim cbnftû dnm noftrn:utinucniamur in illo nó babétes nofträ iufticia quæ ex le §eelidedeâ quæeftp fidem cbrifti. Quæexdeo iufticia ifidedutic^i fide qua crcdtgt; ®asnobis iufticia diuinit’ danfnó a nobis in nobis noftris uiriV fien.Nâ cur illa iufti/

’^aquxexlege eft:fua dixit apfs:nó ex deo quafi lex nó fit ex dcoeQius bocnifiim* plus fenferite fed ga lex p Ifana iubetjnon p fpiritu luuat.Quicuq jfic audit littera legis Wa fufficcre uideac cognouilfe quid iubcat:aut ^^bibcat quo id fe arbitrij fui uirtute WktLiru ede cófidat:nec fide confugiat : adiuuadus ad fpiritu uiuificante: ne reum bctSlittera occidat:ls^feclo çelu deibabetded ncnfedm fcientia.lgnoras cm dei iuz ^'‘’•lo Maud eft ca quæ datur ex deo:amp;fuâ uolës cóftituerei:uttantûmodo ex lege fituu/• fficix deinó ëfubiedns . Finis em legis cbriftusad iuHiciam omni credëti:ficutidem 3p‘sdicit:utnosfimusiufticia deiin ipfo.luftificati igic exfidcpacë babcam^addeu ^^^ {,j Pdorninu nollrü lefum cbnftuduftificati autë gratis per gratia ipfi’:ncfides ipfa fupz löfafafu P^nt.Necdicatfibi fi ex fidequó gratisdQd em fides merec:cur n poti^reddic g do/ ^3cfMó dicatifta bó fidelistquia cu dixerit ut mereariuftificationë babeo fidem : re/ A Ipodet ei: Quid ein babes qd non accepiftif Cu ergo fidesimpctrat iuftificationë:fiz i.lt;?orP4. futunicui^ de^ partit^ eft etia ipfinsmefurä fidei:nó gratia aligd meritipræcedit bu/ *ƒ»«»•’U’» ®an3;fedipfa gra augcri utaucla mereaifpficucomitäte nó ducente:pediffequa non nbsp;nbsp;”^^'^^

præuiauoluntate.Vnille g dixit:Fortitttdincmeaad te cuftodia: caufami^reddit di* fcns; (Jirn de‘’fufceptorme^es:t3ngrequirës gbuyid mentis tuent côlccutus:mb!lq; *”feinucoies ante gratia dei:Detts me^ inquit mifericordia eius præueniëtme.Quâz fuc3^ ingt cogitauero anteccdentia mérita mea:mifericordia ei’præueniet me.Pro/ rodeab illo attributâ fbrtitudinëlud ad illu cuftodiës codëfeiuatorc nópdit qdeedé bfgitore fufcepit.Ncc ob aliud meret ampliorainifi pic fiddifep fciendo a quo fibibo naluntoia:ólt; !boc fcicndo:non ex feipfo neuelboc nó fit in co qd nó fitex deo.Vnde optime apls:Nosinquit nó fpintum bums mudiaccepimus: fed fpiritu g ex deo c ut

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CVI

feiamus qnæ a deo donata funtnobistacper boe amp;ipfum hominis meritu donum eft gratintum:Neca pâtre luminSaquo defccdit ome datumoptimu:boni aliguidacci/ pere qmfg mereturtnifi accipiendo qd non meretur.Multum eftautem indulgctius ât fine ulla dubitatioe gratuitutqddei gratia piefum ebriftu dominum nofttum piS/ ftatur infantibus:ut eis non obfit ex Ada generatio: tV .pfitm chrifto regenerationo quibus amp;:in ipfumaccipicdi fenfum tato ante mifericordia dei præuenit:qüæcerKli in bac paruula ætate de corpore cxierintmitam æternâ regnuq jcxloiy feictes acdpi'' unt eius numeris merito qdbic cu utiq; ,pfuit nefeierunt.Certe in bis poftpnorS «0' cirina:ita no nifi priora funt dona:in quib^ donädis dei gratia fie opatur:utnecuolun/ tas accipientiu uel præmittac ueladiungat :uel fabfequa^^Quandoquide tin beneid cium non folS no libcntibusmcrGctiä reluclatibus da^qd eis ad magnu imputareW*' facrilegium:fiiam in bis aliqmd ualeret uoluntatis arbitriu. Hoc diximus^pter cosp no ualêtes in caufa gratise inferuta biha dei iudicia pferutan : cur ex Adam malïaqe^ ^jfefto ex uno in condenationc tota collapfa cftullud uas faciat in honoré tiHudinto tumeliam:tamen audent paruolos reos proprioÇicóftituere peccatorum: utquin^ na mala ue cogitate non poftunt:putenc per libcrû arbitnû uelpœnam meren pont ®0’S nel gratiam:cum potiusapoftolica ueritas diccdo:Ex uno omes in eödemnationeiW tis oftcndat qgt; nafcanc in pccna:ut non merito fed mifericordia renafcantur in gratis Jfeo.ii. Alioquin gratia iam nó eft gratia:fcd non diuims operibus gratis datur: fed bumaotf

meritis redditur.Qua: fola fic difcernit a pcena:utcum pœna fit ex Adam omnib bitaigratia uero p nnumlefum ebriftu nulli débita:fed gratuitamt uel fît gfaiinfcto^ bilia iudicia dei tang deus effepoflinticum paruulos ipie difcernat:quos mérita o»® Ibo.i^. difccmuntifed iniqua effe non poffuntiquia uniuerfæ uiæ dominimifericordia ófötz ritas:unde cum præbetur alteri mifericordia: gfa non habet qua: de humano men^*’ glorietur:qm nó exoperibus: ne forte quis extollatur. Cum uero alteriuindidyto' ditur:ueritas nó habet curiufte quæratur:idem redditurqdpeccato iure debet : ei'” unus in quo omes pcccauerütiutiq; etiarn in fingulis quibufq; punitur.In quo^tg^nJ clariusoftenditur:quid uafismifericordia:p non debitam fed ueramgfanT-hoct?‘’'r «O.$. tuitam conférât.Vndeergo argumétendaduerfumapoftolu aptiffime dicétemmt unum hommepeccatü intrauit in mundumiétp peccatum mors: O: ita in omnes bo mines ptranfijtnn quoomnes peccauerut: dicentes etia paruulos ,ppria p libe^oiO^ trium habere peccata: ta:dctattendere :pigctcp4'gt;fcrrc:fcd magis cópeUimön^^ potueruntmagna amp;nbsp;acuta ingénia cogitare:autinopia eft tacedo uitare: aut arrog^ tiæ cótemnendo prætcrire.fecc inquiunt Efau 0^ lacob inter uifcera materua baat' 0: dum nafcutur: alter fupplantac ab altero:atcp in pede præcedétis manus fóWquot; tis th tenentis inuenta pfeuerâs quodâmodo lucia cóuincitur. Q.uó ergo in bæc agentibus:nullum eft uel ad bonuuel ad mal3 propriæ uoluntatis arbitnum” præmia fiue fupplicia mentis præcedentib^ fubfequâtfrAd boe nos dicim‘’:idcomo tus illos 0^ tanglitigium paruuloßi fignum return fuiffe magnarum:qnæ non fait^^ tritim fed ^digiumiNecp em daturi fumus tV afinis liberum arbitrium uolaotaO^l TRumcrl.iz, buius generis iumctum:licut fcriptu cft:amp; fubiugale fine uoce bomis: uoce rap^^ uetuit ^phetæ demetiä.Hiaut qui tales nó ^digiofos motus : fed uoluntarios aeW• nee de paruulis fed a paruulis factos effe cótendutiquidaplb refpófurifutiquicun’ •JRo,9, bos geminos ad documentu gratuitæ gfæ eômemorâdos mdcretcNódumcin na” inquit:necaliquid agctibus boni aut mali : ut fedm eleclioné^pofitum dei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

non exoperibns:fed ex uocante diclum cft:quia maiorferuiet minori.Deindeaaiu gens teftimoniu.ppbeta: longe poft quidemifta dicentisifed tamé de bac re nn^q” dei cófilium declaratis ;ficut fcriptum eft inquit:lacob dilcxi :Efauautem odio baba-jEDaUebiea» Nempe doclor getiu in fide6^ ueritatc iftos geminos nódum natos nibil boni aut*”

11 egiffe teftatur ut gratia cómêdetur:ut qd diclum eft: Maior feruiet minorijnon«. operibus:fed ex uocante diclum intelligatur:utfcdm eleclionem deijppofitôdaw neret:nó mentumbominis anteiret ♦ Non em dicit: cledionë uolötatis bumanx»

EPISTOLA

naturæ: cum par effet in utroq; mortis damnatiomfq; conditio:fed clcHioncm ,pcuP dubio gratis: guenon inuenit cligendos: fed facit de qua amp;ƒin confequétibus eiufdé epiftolæ loques ait:Sic ergo amp;; in boc tempore reliquiæ per elechonc gratis faluæ fa? Ko»ii» Sx funt.Siautem gratia iam nô exoperibus : alioquin gratia non eff gratta. Cui loco ntislocos tfte concordat:nbi cômemoratürtnon exoperib?: fed exuocante dictum: ^aior fermer minori. Vtgd ergo prædarifftmo græ cômedatori de infantû libero ar Dgt;trio:amp; nondumnatoÇiadibus tam impudéterrcfiftiturr Gur mentis præueniri gfa pbibeturiquæ gratia no eêt fi fcd’m mcritû imputarer ■TCur côtra falutê quasimiffa eft pditis: quæ uenit idignis:quâlibetacuta:quâlibet copiofa Ô^ ornata:mirû tn fi cbrifti/ 3na difputationecôtédic f Sed quomodomquiût nô eft inigtasapud deû:fi diligcdo difcernit quos mérita opeRCnulla difcemûtclta nobis boc dicic tang id apis ipfe non wdennnon ,ppofuerit:non refpôderit.Vidit utiq;quid bis auditis bumana poffet in/ wmitas uelignorantia cogitare:amp;;eandem quæftionéfibijpfe ^ponens : Quid ergo jro,?^ diceinus inquitc^Nuqtridiniquitas apud deûeCôtmuo rerpondtt:Abfit.Rarioncmc^ ffddens cur abfit:id eft cur no fit iniquitas apud deu:non ait.Mcrita em uel opera iugt; dicatetia paruulo ^:etiam fi adbue fint in materno utero conftifuti. Q.uomodo emm wediceret qui iam dixcrat de nodum natis:amp; 'de bis qui nibiladbucegerat boni uel j’lalitqdno ex operibus:fcd ex uoeâtedictum fit:maior fcruict minoricSed cum uel/ ætoftédere cur in bis no fit iniquitas apUd deum:ait:Moyfienim inquitt Mifcrebor cuiniifert®ero:0lt; ;mifericordia prælfabocuimifeneors fuero.Quid nos bic docuitniß 'Axilla inaffa primi bois cui merito mors débet:n0 ad mérita bominS: fed ad dei mile/ '’•cordia ptinere qd quifq; liberac : atqjita no effe iniquitaté apud deuiquia neq; pmit/ f^doneepexigédó qddebetur iniuftusdbi em grata eft indulgctia: ubi iufta poffet ^ffeuindida^Et bmeeuideti^apparet a pcena débita liberate amp;nbsp;gratis iuftificato:qu3/ pun benefieij conférât:qgt; alter xqualiter reus fine punientis iuiquitate punit.Deniq?

?n?8*’f^ dicitdgitur no uoletis neq; currentis:fedmiferentis eft dei;boc,ppter eos

^^9Pgram liberati iuftifican^Propter eos ante fupquos ira dei manet:quia ôi 'Pjisdeus bene utitur ad docédos alios quos liberate dignatur:fubiuxitatcç aitiDicit ^Hifcriptura pbaraoni:Quia ad boc teexcitaui ut oftendâ in te potentiâ meam:amp; ut ^'’nücieturnomémeu tn uniuerfa terra. Deinde ad ntrui^ cócludës : Ergo inquit cui '^ültmiferec S^quem uultobdurat:^fecto neutrü aliquainiquitatcdcd utruep mifen/ ‘^Miaamp;uentate.Et adbuc tarnen audax mouct infirmitas eo^ifcilicet qui fcd’m cori ‘Juntas cordis bumani infcrutabilc altitudineiudicio^ dei cogitare conac.Hâc quæ/ “ionem lîbiexaduerfo opponés aplus aitiDicis itaq; mibiiQuidadbuc coqueriture' p3in uolûtati ei^ quis tell if itquot; Nobis boc dictum putemus.' Quid ergo aliud g qd re/ Wditaprs:rcfpondcrc debemus: aut fic amp;nbsp;nos talia mouct:quia amp;: nos boies fumus: «toiil Oportetoes audiamus dicentê: ©bomo tu qui es qui refpondeas deocNungd ™dt'figmêtSei qui fe fmxit: quare me fecifti lict An non habet poteftatë figulus luti ^xeadem maffa facere aliud uas in honoré :aliud in eötumehät Hæc maffa fi effet ita ®fdiaiLit queadmodum nibilboni:ita nee mali aliquid mercret:nó fruftra uideretur quot;’*5“*ias:ut ex ea fierent uafa in cotumcliam.Cum uero p liberum arbitriu priimi bo '’'inisin codemnatione uniuerfa defluxent:^culdubio q?ex ea fiunt uafa in honoré: '^^nipfius iufticiæ quægratia nulla prxceffitifed dei mifericordia:: qd uero in contu? ^cnàminô iniquitatideiiqux abfit ut fit apud deStfed iudicio deputandum eft.Hoc AQiiquis cQecclefia fapit : no contra gratia ^ meritis difpcitat:fed mifericordia amp;nbsp;iudi/. ajciS duo cantatiut nee mifericordia recufetingratus:neciudiciu accufet inuit’. Alia ptnancçiHa c5fpcrfio:dc qua idem dicit apoftolus: Siauté delibatio fancta eft S^ con ^o.n. perlio:0(;fi radix fancta eft ArramiJlla é ex Abraam no ex adam : id eft ex cómunióe ceramet! t^- fimilitudmefidei: no ex ,ppagine mortali.Uta uero uel confperfio :uel fi?

fotin plxnfq; codicib’ legitur:maffa:qrn tota mortis eft: cumpunum boiem peccatu IRo.y» wtrault in munduicV p peccatum mors:amp;rita in omnes homies pertranfqtiin quo oés peccauerunt:mifericordia ex illafitaliud uas in honorem nudicto ante in côtumeliâ.

y

SANCTI ÄVGVSTINI EPISTOLÄ CVI

Neep ibipræcedunt mérita gratiam libcratis:ne^ bic effugiunt peccata infticiam pu^ nientisiqd quidem in xtatibusmatonbusaducrlus contentiofos non tam euidenter appaietiubip mentis bominûqualicucp uelut ^teSiobfeuntate confugiöt:fed ideo contra eorum contentionéillosinucmtapoftolus :in quibusnondunatis neepagew tibus aliqm’d boni aut mah:n5 ex openb*’:fcd ex uoeâte diftum ed:inaior fermetnu* nori.Qjia in re nimis alta amp;nbsp;infcrutabilia funtindicia dei0^ innedigabiles mæ eiusiln* terimtencat homo non effeiniquitatem apud deum:fed qua æquitate caius ook:mi/ fei:etur:dV quem uult obdurat:fe tang bomincignorare fa teac.Ita faneut^pter iw qdincocunum tenet : non ec iniquitaté apud deum: guis nemo ab illo ludificct w^^ Titis prxcedentib^:neminc tame obduran nifi merito noueritipic naeg amp;lt;!neraci^u^ ditur deus nocentesatcp impios mdificado a poem’s debitis liberare. (ßueg nero iw' meritum Slt;;nulliobnoxium peccato fi deus damnare creditur: alienus ab iniquitaté non creditur.Vbi ergo liberaturindignus: tanto debetur maior aftiogratiarüiquato j. pocnaluftior debcbatur:ubiauté dânatur indign” nee mifericordiamec ueritas daW' natur.lt;ßuomodo inquiSt:Efau non damnat indignus:finon exoperibus: fedextio' câte diciumefhQuia maior feruiet minorif Sicut crnilli^nuHa præcciferâtopa bona ut ad gram ptineret die nee bums mala ut ad peenam ptmere deberet ; nulla plane» utrocp opa uelbonauelmalaifed ^pna : utercpaötiHi uni obnoxi’ eratiquo oéspet^ cauerut:utoês in illo morcrenc. (liuicnq? em ex illo uno multi in feipfis futuri étant' proindcillud peccatûfolms effet fi exillo nullus exiffet. Porto autc in quo eratnatij ra edmunis : ab eius uitio eftnullus imunis: Scd ambo qui nódum qipna ufbonaue mala opabantunrei tame ex origine nafcebanif; laudet mifericordia qui libérât tnon culpetmdicmm qui punitur.Hæc fi dixerimus:qnanto melius ambo nbcrarenrinib“ JRo’p. nobis cöuemcti^ diccturig:® homo tu qui es g refpôdeas deoe Nouit quippe agat:amp;quâtus numer^ ’efle debeat primitus omniû bommù : deinde fanfto^tf^^quot;^ derum: ficutangdoÇèiatq; ut de terrenis loquamanficut pecoiçetpifciumtuolatilinni' ficutarboçt â: ^berbaçe : ficut dcniq?folio^ capillorûqjnoftrorû. Nâ nos bamanaj^ gitationeadbuc poUumus diccrc:qm bona funt cuncta ifta quæ fecit : quâto meli « la duplicaffet amp;nbsp;multiplicadctiut multo effent plura g funt.Si cm non ea eapetri ini’ dus:nuquid non poffet etiamipfum fàcere quâtum uclletampliorë : amp;; tn quâtuen? faccret:uelilla pluratufiftumcapaciorem atep maiorémibilomm^eadem demultipn'^ câdis eis did poffend utnull’ effet îmoderatus modus' Etenietiâ illud dicipotdw** Ue fit gratia qua inftificani :iniuftudc qua nobis dubitare fas no eft:Smc ut quidano* lunt: temp præcedat liberu arbitrium:cuius meritu fequar uel pccna uel prxmiutc^ omnino creati funt:quos deus ita peccaturosait æterno effentigne dânandi nne“ bitatióepræfciuitc Q^uis cm peccata no fecerit: naturas taméipfas quæ p feipfeW^ dubio bonæ futiqUibus tn ex arbitrio uolutatis futura effentuitia peccato^t*^**’’“' tis talia quibus effet æterna poena rcddcdaiquis mfi de^crcauitc(ßuarcc mfi qu» “?^ luit.lt;ßuare auté uoluerit:®bomo tu qui es qui refpôdeas deotNiïquid didtng®^' turn ei quife finxtt:quare fieme feciftif An non babet poteftatem figuPluticxcad« confperfione faccre:aliud quidem uas in bonorê:aliud autc in contumeliaiatcpnnnJ dicamus qd fequir: Si autc uolens deus oftcdere iram: Ö^demonftrarepotentia iua' ptulit in multa patiêtia uafa iræ quæ pfccèa funt in pditionem : ut notas faceret diu^ as gloriæ fuæin uafa mifericordiæ.Ecce etiam ratio rcddita eftbomini:qnâta debm bominiifi tarnen uel iftam capitquipro fuiarbitn, libertate infirmitatis feruitutc con fcndit.Ecce diefæfunt caufæ. Tu ergo qui es qui refpôdeas deoC Si uolés deusout' dere iramiél dcmôftrare potentiâ fuam:qdA rmaks bene uti optime poffißmalisd» taxât non conditionc diuinaifed uitiata uolutatis iniquitate natura:quxa deo Cf^oW tore côdita eft bona:ptulit in multa pa tiétia uafa iræaptata in interitûmôcp lui eflen neceffaria:fiue angelica flue bumana peccata : cui neeiufticia creaturæ euiulg enne ceffariaifed ut notas faceret diuitias gKæ fuæ in uafa mifericordiæme fe in bonis opt'' nbus tang de proprijs extoUerent uinbusifed bumiliter intelligerenriniCillis dd gr*

EPISTOLA

1^ öon débita fed gratutta fubaemretsrud fuiffe réddédum mcrftis fais qdah'js ih cade J^afla reddttucerncrent.Certus eft ergo dei præfdentiæ definitus numerus: fix 'mul ^'tudofanclorum quibus diligentibus deum qd’ eis donauitper diffufum in cordibus KoiS. forum fpiritufan^umiomnia coopantur in bonum:bi qui fcdm.ppolitum uocati fût: •^«05 ante præfciuit ôrprædeftinauit côformes fieriimaginis filij fui:ut fit ipfe primox ofuitiis in multis fratrib’.Qvios autem prædeftinauit illos amp;nbsp;uocauit:Hic fubaudire debemusifcdm ^apofitum. Sünt cm crab] uocatiifed non clcduac per boenon fcd’m ^pofitum uocati.ifXLios autem uocauinboc eft fcdm propofitumillos äriuftificamt» Y^ios autemtuftificamt :illos CV glonficauit:Hifût filif ^miffioni^ilai funt elecli quip fædionem gratiæ faluifmntiubidiHum eft:Siautem gratia tam non ex operib’ialio/ #o»«n ^'^■n gratia iamnon eft gratia.Hæcfunt uafa mifericordia::in quibus de^etiâ peruafa ■rænotas facit diuitias gloriæ fux.Horum fitp fpiritufanSum cor unumiSLanimauna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• ^ua^benedicit deu:£L non obliuifcitur omnes retributiones eius:qui,ppirius fit omi’ 'lP’^'’°i’ businiqmtatibus eius:quifanatomnes l5guorcs eius:quiredimit de corruptioncui/ law eius: qui coronat earn in mifericordiaiQiiia no uolchtis neqjcurrennsded mifcz Ko.^i tcntis eft dci.Cæteriautem hominesadiftam foGietatem non ptinentes :quoi^tame Ranima d ’ corpus dei bonitas operata c: tVquicquid habet ipla natura prêter uitiû 9^odeidcminflixit fupbictis uolunt3tis audacia:,ppter hoc a dco prxlcientix creuz *'hntmt in bis oftederet libcrû dcfertoris arbitrium fine fua gratia quid ualeret: amp;nbsp;in forumiuftis amp;; debitis peenis uafa mifericordix qua;no fuorumopernm meritis:fcd Ld'^uitadci gratia funtab ilia cócretióe difcreta :qmdfibi collatum effetaddifeerent: utomne os obftrtiatunôr qui gloriatur in domino glonetur.Quifquis aliter docet amp;nbsp;i.Iorf.t. ’’oacquiefeit fanis fermonib’domininoftrilefu crifti: qui dixit: Venit filius bominis jtuciu,* Rasiere ^ faluare qd perierat. No cm ait qd periturumfuerat:fed qd perierat: quid Tuendes nifi peccato primi bominis uninerfi generis humani penilenaturamc quot;nbsp;Q.ci ^go aliter docet amp;nbsp;non acquiefcens ciqua: fedm pietatem eftdoctrine côtra gratia duatoristör contra fanguinéredemptoris tang faluam ^V Iiberam naturam défendit batnanamidrchriftiano tame cenferi uocabulo afteclatidiuid de paruulorum diferc/ [’one didurus eft:cur alius in uitam fccudi bominis affumaturialius in mortem primi boinis rclinquattir:Si dixerit liberi arbitrq mérita pra;cefli(fe:R.cfpondctapoftoius: ^uæfupra diximus : de nodtim natis ncc^aliquid agentibus boni aut mali*Siauté dix ^fdtq?adhuc in libris quos nuperrimePelagmspbibetur edidiUc defendii?:guis iam '’deatur anatbematijafte in epifcopali iudicio paleftino eos qui dicunt cppeccatum Ads ipfum folum Ixleiit amp;nbsp;nó genus humanum.Sidixcrit ambo finc iudicio natos: ’’’^caliqnid de primi bominis danatione traxiffe : ,pfccto quoniam negate non audet

'■fgnam cadoiy adoptait eum qui fuerit regencratus in cbrifto: Relpondeat gdde '‘•ofuturum fit qui nulla tua cülpa non baptiçatus ifta fuerit temporali morte præuen ’»s fl non putamus elfe diâurum:cp innocentem deus:nec habêtcm originale pcccaz ’jnnanteannos quib‘’baberet,ppriam æterna morte damnauit; Cogitur itaq; refpô Ofrcqdiam Pelagiusm ecclefiaftico iudicio: ut aliquo modo catholicus ,pnunciarec ^atbematiçare compulfus eft.lnfantes etiam fi nô baptisent ? habere uitam æterna. hue emmnegata quid nifi mors æterna rcmanebit:ac p boc côtra fentêtiam dommi diiputabit dicentisiPatres ueftri mâducaaerûtmâna in deferto amp;;mortui fuRHic eff 3cB.6, Riis qui de cælo defcendit:ut fiquis exipfo manducauerit nô moriac c Nô emm de ’flamorte loquebaifquâ neceffe ett patiantur etiam qui de ipfo pane manducant.Et paulopoft;Amen amen dico uobis nifi maducaucritis carné filij bominis lt;51 biberitis fiusfangninemmonbabebitis uitam in nobis:utiq; illam quæ poft banc mortem futu fa eft:0; côtra apoftolicæ fedis aucloritatc:ubi de bac ipfa rc cumageret:boc teftimo *1111111 adbibitum eft euangelicum:ne paruuli nô baptisati uitam pofte habere credâz ’•inamp;contra ipfius Pelagij ucrbaapud epifeopos a quib‘’audicb3c cxprefta:ubianaz fnematiçamteos:qui dicerêt infantes nô baptiçatos habere uitam ætcrnâ:(Q.d’,pptc^ tea non cômemorammus : qmquidem apud nos;uelin noftra potius ciuitate:fi tamé

SÀNCTI AVGVSTINI EPISTOLA CVI

ticrum eftqdaudruimusUanta pro ifto errore quidam obftmadnone nituntur:utHi' cant facilius cHe utchamPelagium déférant atcpcótemnant: quibæcfenhétcsana'' • tbematiçauit;g ab buius fentêtiæ fient eis uidetur iieritate difcedant. Si auté cedunl fediapoftohex : uelpotiusipfimagiftro â: *domino apoftolorum ; qui dicit non babi' turos uitam in femetipfisinili manducauerint carnemftlij bominis:amp; biberint fangt”' nemqd nifi baptiçan non utiep poflïnt.Nempealiquando fatebSturparuulos nobs' ptiçatos uitam babere non poffeiac per boe qualibet tolerabilius omnibus qui em® propria peccata cómittunt: tarnen arterna morte multari. Qiiæ cum ita fint: audes difputareiél;quibus poftuntpfnadere contcndant:dcum iuftumapudquem non iniquitas:paruulospeccatis oprijs innocentes :finecillo ex Adam obligati amp;ob^ Si funttmorte ppctua damnaturum.^^ fiabfurdiftimüeft: 0; ’ a iufticia deipenit*’””^' numiä: ^tamênullus qui fe meminit catbolicæ fideicbriftianüncgat: aut dubitatpaf' uulos non accepta gratia regenerationis in cbrifto fine cjbo carnis eins ódfangt””'^ potumon babere in fe uit5:acper boe pcenæ fempiternæobnoxios:^fefto reuatu” quia ipfinon egeruntahqnid boniaut mali:ideo mortis eorum iufta lit poenatqu^'” illo moriuntur in quo omnes peccaucrunt:unde in ifto folo luftificantur a quo petta turn nee originale trabipotuitmecp,pprium ppetrare: Ipfcuocauit nos nó foilin’^ iudxisiueruetiam ex gentib’: quomam Afillius bierufalé filios qua: interfeeit ^ipb^' tas:ó^ lapidauitmiffosadfeiguis illa nolente collegitipfe quos uoluit:ótanteincarné' tionem fuamipfos,ppbetas:0 ^ poftea g uerbum caro faSS eft : ficutapoftolos minsmiliatqui Ar prccia rerum fuarum ante pedesapoftolorû pofuerut.Oinc^ q^P“* pe 1111 filij funtbierufalé nolétis ut colligerétur : qui tn illa nolêtc collcfti funt: de qb”^ jCPattR.n. dieit:5iego in beclçcbub nero epdodæmoniaifilp ueftri in quo eijciuntfIdee ipb”’/ ^o»9‘ dices ueftri erut:de bis prædiclu erat:Sifuerint bip ifrfficut arena maris: reliqult;^*^^ Äouh uæ fient.Nó poteft exeidere uerbum dei: nee repulit plcbem fuâ qua pnefenuj’S'’^

tarnen reliquiae per eleftioné faluæ faftæ funt.Siautem gratia qdfæpe dieédué: «ƒ non exopibus:alioquin gratia iam non eft gratia:non bæcutiep noftra:fedaprin^''b^ (, funt.lt;5^ ergo ad bierufalem nolenté colligifilios fuos ille ciamabat:boc nos damam aduerfus eosiqui filios uolcntes ecclefiæ colligi nolunt: Nccfaltem poftiadiouniq^ de ipfo Pelagio in paleftino factum eft corrigunóde quo damnatus exifietninobi^ eia fibicontra gratiamdei dida qua:obfcurare non potuit ipfc damnaffet-Pt^ff^* p em quæ quo potuitaufus eft qualicuq; ratióe defenderc : obiecla quædâ fût q”^” remota oitcrgiucrfatiôeanatbcmatiça fTetiipfe anatbematiça ffet.ÔbieftûécÂ^.. eeretga Ada fine peccarct fine nó peccaret moritur’ effet: amp;nbsp;cppcccatö eiusipw’?‘ Iæferit:non Ô^ genus bnmanû:amp;cp infantes nuper nati in illo ftatu fint in quoAd” W’^ ante præuaricationé:A^ cp neep per mortem uel per præuaricationéAdx omneg^ bumanSmoriatur:nccß per refurreeboné cbriftiome genus bumanSrefurgat: cd” fautes etiam finó baptiçéi fbabere uitam xternam : Et diuites baptisatos niuomnt abrenûcient:fîquid boni uififuerint facere nólreputariillisineceos babere poftereg num dei:A' gratiam deiatcpadiutonum non ad fingulos aftus dari:fed in libero atb trio effe ufin lege atqj doftrina:A^ dei gratia fcdm mérita noftra dari:0« ; filios de^®-poffe uocari:niiiomnino abfqjpeccato fuerint eftefti: 0lt;:nó effe liberum arbitrw® deiindigetauxilio : quoniam in propria uolutate babct unufquifep facere non facere: amp;nbsp;uiftoriamnoftram non ex deiadiutorio effetfed ex libero arbitrio^T pœnitentibus uema non detur fcdm gratiam Afmifericordiam deiifed fcdm merif”' |fl A' laboré eorum qui per pcemtentiâ digni fuerint mifericordia.Hxc omnia Pelagi”’ fic anatbematiçanit:qdfatis geftaipfa teftatur:ut nibil ad eaquoquo modo défende' da difputationis attuleritmndc fit confeques:ut quifquis fequii f illi’epifcopalisaudo ritatemiudicq:Afipfius Pelagij confeffionc:bxctenere debeatquxfemp ténuités tbolica ccclefia: Ada nifi peccaffet non fuiffemoriturd. lt;Ç^ peccatum eins non ipf”*” folum Ixferitifed A; genus bumanu.Etcp infantes nup nati non fint in illo ftatu in q^ Adana fuit ante præuaricationemîut ad ipfosji tineattetiam qd breuiter ait apoftol”

EPISTOLÄ

peranum bomnic mors:amp;gimu bominé refurreSio mortuorum . Sicutem in Ada iXörf.i^« omnesmonuntumta tv m cbnfto omnes uïuificabuntur:ut fit q? infantes nó bapti^/ tenon folum regnum cæloÇimefucham uitam æternam baberc nó polTint. Córiteac et^^dwites bapticatos:eti5 fi dimtijs fuis non cateant:amp;ffint tales quales ad Timoz tbæiïdefcn'bitapo ftoIusdicéstPræcipe diuitibusbuiusmündmô fupbe fapere nec^ iXimctR.iî. fperarem incerto diuitiarumtfed m deo muo quipjamp;ftatomia abundanter ad fruen/ daoïrdiuites fint in operib^ bomstfacile tribuanticomunicétttbefaoriçentfibi fundaz• mentum in futuram;amp;^ apprebédât ueram uitam: nó cos regrto dci poffeprman.Fa' teatur grahamdèïfamp; adiutorium eh'am ad fingulosaS^ darueamcp nó dari fcdm mez rita noftramtuera fit gratiandeff gratis data p dus mifericordiâ qui dixit:Miferebor ^y^‘^5‘ euimifert’ero:él :mifericordiâ præftabo cm mifericors fuero . Fateac filios dei iiocari pofieiHosqquotidic dicunt:Dimitte nobis débita nfatq^ uticp ueraciternon dicerét xpattB.tf. fièrent omnimodo fine pcccato » Fateatur effe liberu arbitrium etiam fi diuino indi/ getadiutório.Fateafurquando cótra temptahoes cócupifcétiafq? illicitas dimicam^: Smsillic babeamus ét: ^priam uoluntatem:non tarnen ex illalfed ex adiutorio dci no ^ram^nenire uicforiam.Non em aliter uerum erit qd’ apoftol^ ait: Nó uolcnhsneq; Ï^o.?. eurrentisîfed mifcrétis eft dci. fateatur fedm gratia amp;nbsp;mifericordiâ dei neniâ pœniz tentibus darimon fcÆmmeritum eorum:quâdoquidé etiam ipfam pœnitentiâ donû ^ei dixitapoffolus:ubi ait de quibufdam:Ne forte det illis deus pœnitentiâ.Hxcoia iXimotl?.i. Wlicitcr fine ullis fateatur ambagibus : fiquis in auefontatem catbolicam amp;nbsp;in ipfi^ P^bgij exprelfe ecclefiaflicis geftis uerba côfcntit.Ncq; em illa quæ bis funt côtraria ueraciteranatbematiçata elfe crededû elf : nifibæcqutbüs funt côtraria fideli corde ; Nfeneantur:amp; apta confeffione ^mahtur.Nec in iffis libris recentioribus:quosidê Pe ‘jg'aspoft illud indicium dicitur edidiffe:guis adiutorio diuinægratix confentirc ui/ «eatunquid de bac re fentiat fatis euidenter apparet. Aliquando em ita paribus moz mentis poteftatem uoluntatis arqua lance ppcndit:utqnantu etiamad no peccâdum• ®aler^ diffiniattep ita efl nullus locus adiutorio gratis referuatus : fine qua nos dicim^ adnô peccâdumnibil uoluntatis arbitriû ualeue:Aliquâdo autem quotidiano gratis: deiniunirinos c0fiteturauxilio:qais babeamusadnon peccädum forte ac firmumli nerüm arbitriu:qlt;î utilt;çinualidum ô;infirmu debuit confiteri donee fanene omnes languores anima: noflrar.Non em ,p infirmitate corporis precabatur qui dicebat: Mi #;?*.Är. leiere meidomine quonia infirmus fumdana me domine quoniâ côturbata funt óffa mea«Na utoftenderet,p anima fe rogarc:fecufus adiunxit:Etanima mea turbata cft uaide.Videtur ergo auxilium gratia: tag ex abundâti pntare concedi:id eft ut etiam ^^’^‘^edat :babeamus tarnen ad non peccâdum forte q^ : firmum liberu arbitriu.

Ud’ne exiftimemur de illo temcre fufpicari:ä: :fortaffe quis dicat nó fic eu fentire for teaefirmumad nó peccâdum liberum arbitriû:quis finedei gratia id efficere atq? ad/ 'mplerenon poffitdicutfanos oculos firmes dicimus ad uidcndu:qdtamé nullo moz do facercpoffuntfi défit lucis auxilium:alio loco quid diceret:uel qd putaretoftédit ubiait:ldco dei gratiam bominib“ ’dariiut qd facere p liberum iubentur arbitrnnfaciz “Qs poffintimplcrc p gfam:uti^ cum dicit facilius:quid uult itclligimifi 0^ gratia fi dcz 1'1pode p liberu arbitriü:uelfacile ufetiam difficile quædiuinit* ’iubenc implcricVbi ^“ ^fgoïQuid eftbomo q?memor es ei‘’;Vbi poftremo illa tcftimonia bicrofolymi/ Tl^ö.S. v fanæanhrtes ecclefiæ:ficutÎeifdê geftis legitur:ipfiPclagio fe dixiffe cómemorat:cu

P^“j^ platum effet: q? fine gratia dei diceret abfq; peccato bóminé effe poffelHæc “^®*^ 3b Jlo dtcla tria tcftimonia ualde magna contra buiufmodiimpiam prarfumz, ??P’*^’ If apoftol’ ait: Plus omnib^illis laboraui:nó ego autem: fed gratia dei mecû: »Xorfas* po notentis neep currctis fed mifcrétis eftdei:Et hifi dns ædificauerit domu inuanu ^^9» bboraucrûtædificâtcs eä.(ßuomodo ergo qd deus lubet: fine adiutorio ipfi’ uel dif/ f’p *®P*^tar:cS fi dns non ædificet:inuanum xdificâs laboraffe dicat cNeq; fcriptu d-cnquidcmuolétis atq; currétis:facili^ autem mifercntis dei:fed fcriptu fit: Nó uo/ ends neep currentis:ledmifcrentis eftdennon qma in illa cftbominis atq; uoluntatis

y5-'

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CVI

cócurfus:fed quia nibil poteft ni'fi die mifereaóNcc apoftolus dixericEtego:feddi/ xcrit:Nó ego autern fed gratia deimecum:Non quia ipfe nibil boniagebat: fed quiä nibilageret 11 iHa nö adiuuaret: Qg illa po(fibilitas libert arbitrij ta in bonum g in ma' Ium ex arqua lance perpéfione buic facilitati locum rclmquit:quâ faltem uidetur elfe confeffus diccdo:facilius poffuntimplere per gratiam:facilias impletur: faciHimeau/ tern fine gratia fit malum:profeclo ina pombilitas non acqua lance perpenditur. Sed quid plural 'No folnm adifios uitandos caurielfe dcbcmus:uerQcfiam ad docendos uel monendosfi patiantur: pigrefcere non debemus: Plus eis tame fine dubitationc prxftamus:fiut corrigantur oremusne cum tantis ingenqs uel pereant uelaliosp' Bo,io dant prxfiimptione damnabilnquia çdnm dei babent:fed non feJm fcientiam: id eft itifticiam quae a deo eft ignorantes:^ fuam uolentes coftituere : iufticiae del non funt fubiecluduibus utit^quoniam cbriftianiappellaturimagisobfcruandu eftgindxis’ 3Ro,9, de quibus baec dixit apoftolus:neoffendantin lapidem offenfionis: uelut argute de/ fendendo naturam : är liberum arbitrium quemadmodum pbilofopbi bums munde qui uebementer egerunt:utputarentür utputarentfibibeatam uitam uirtute^pnä^ uoluntatis cificcre.Caueant ergo iftine per fapientiam uerbieuacuent crucem cbri' fti:0^ boefit eis offendere in lapidem offenfionis, Matura enimbumana ctiatn fimil« integritate in qua condita eftpermanerct: nullo modo feipfam creatorc fuo nóadiu^ uantc feruaret.Cuigitur fine dei gratia falutê nópoffet cuftodire qua accepittquófi' nedei gratia poteft reparare qua pdiditC Nó autern ideo q? iftis non orare debemosj quia finon corrigûtur eorum imputâdum eft uoluntati quinolunt credere etiamad bocipfum fibineceffanam gratiam faluatoris : q? putant confifterß in folis uiribus uui luntatis:Na âeilli quibus fûtifti in bac caufa omnino fimillimnde quib*boc dixit apo' ftolus : q, Ignorantes dei iufticiam élfuam uolentes conftituere:iufticix dei non funt fubiecfii^jfeclo fuaä uoluntatis uitio non credebant.Non em ut effent infidèles coge' banturin uitiurfed nolcdo credere infidelitatis crimine non carebant: Et tarnen qui» uoluntas ut ad itéra credenda moueatur : nó fibi fufficit nifi per gratiam deiopitulet 30I5.Ä, diccn te ipfo domino cum denó credétibus loqueretur;Nemo uenit ad menifi ei da' turn fuerit a patre. Propter boc amp;nbsp;apoftolus : guis eis inftanter euageliu prædicaren JRo, 10 parum tarnen effe credebat nifi ^ illis etiam ©raret ut crederét. Ait emibratres bona uolutas quidem cordis mei: Ardeprecatio ad deum fit ^ illis ad falutemtärtuncadju/ xitlila quxdiximusiTeftimoniumem illis pbibeo:quia çelum deibabéti fednofcdm fcientiam Ó^c,®remus ergo pro illis fancle frater,Cernisquippenobifcum g maloer* rore tencantur:Fragr3tein cpiftolxtuxodore finceriffimo cbrifti : ubigermaniftim gratix ipfius diledor amp;; confcfforappares, Sedcpdiu tecum ex bac re loquédumpö* tauimus:Primo:quia iocudiffimu eft fecim^.(Q.uid em debet effe iocundius:uclinfiy ' mis gratia qua fan3tur:uclpigris gratia qua excitant : uelnolcntib’ gratia qua luuac^ Deinde ut fi quid noftra difputatione deo adiuuante poffem*:tua non fides fed fide’ cótra talcs adminiculei faffertio :ficut nos quotç in bâc facultatê tux germanitatis lit' tens adiuuamur. Quid em ubcrius élueraciffima cöfeffïone pleni*:g illudert in qua' dam epiftola tua:ubinaturam noftram nó manfiffe ut condita eft ifed mtiata effe pet ilium generis bumani patrem:bumiliter deploraftidicens : Pauper ego Sr dolens qui adbuc terreuximaginis fqualore concretus fum:él plus de primo g de fecundo Adu carnis fcnfibus él terrenis a3:ib^refcro:quomodo tibiaudebo me pingerc cu cxleftis imaginis inficiari,pber corruptióeterrena:utrimep mecócludit podorcErubefco pin gere qd’fum:non audeo pingcre qd nó furmodi qu fum él nó fumqdamo. Sed quid mifero mibi proderit odiffeiniquitatem élamare utrtutc : cum id poti’ again qd odn nee élaboré piger id potius agere qdamo:ipfe difcorsódinteftino bello diftrabor du fpirit” adüerfus carnemtearo aduerfus fpiritu dimicat:éllex corporis lege peccatilei gern métis impugnatclnfœlix ego qui me uenenatu inimice arboris gunuinec crucis Iigno digeffi.Durât em mibi illud per Adam uir^patemü quo umuerfitaté generisful pater prxuancat^infecit;£t caetera quae de bacmiferia multa eónedis igemifccdo’cx

EPISTOLA

P^^ ’■edêptionêcorpis tattamp; nódüre:fed fpe falnu te effecognofecs. Sed fortafïïs ^311010 te tranliiguraüi eu base diccres:necaliqs de carne cócupifcéte aduerfus fpi/ •^'^uïgnis einó cófentias moleftias importunas patcris amp;nbsp;odtofas : Verutamé amp;nbsp;tu :âr ^^’•quis bæc patic :ólt; :gram ebriftipqua de corpore mortis bui^hberari expeflatznon ’**® quidéeuidéter in feipfo : 0^ in illo boie latenter ibi erat:qn cibus uetitus tageba^ ^fó^cöcupieba^donge lateqj p cuSos itura pditio ♦ Deorando aut argemitib^flagiz ’«o ^ficiendiacreäe uiuendiadiutorio que tua no feriretepfaf Ö^id êtui quatuep ^fnionis ubinó fit fparfum gemebunda pietate qdin oratione dicimus:Nénos infe' f^sin têptationêdnuicéitacp nos 6^ cófolemur.ln bis omnibus» ;cxbortcmur:amp;;qüatu ^3tdns adiuuemus.(Qax aut a de quib‘ ’audierimus quæmultu dolem’:a facile cre ”^fcuolum*’:audiet a cômuniamico fanditas tua quo in deimifericordia cû falute rc/ Ï^Pte fperamus nos de omnib’ fieri poffe certiffimos.

'„Sancli Auguftiniad Vitalem cartbaginêfemtillum^ eo q? dicebat.p infidelib^ non ^‘‘^or3ndu:ied tâtûmodo ut cóuertanc prædicâdû obiurgantis:Acinfup duodecim I^y^dci régulas fedm catbolica fidem tenédas tradétis.Epla.CVlL

^^Vgudinus epifcopus feru^cbrifti:0^peripfum feruus (cruorum ipfius: Vitali fratriiuipfo falutem.Cum de te mibi effent nunciata non bona :cV rogaui do' inum:óifdonee mibibona nucietur : adbucrogo:utlitteras meas neeafpeiv ‘lanter fumas óffalubriter lcgas.5ibanc exaudit,p te oratione meam:etiam de te gra ’‘än'iadtonem donat ut oderam.Qd fiimpctro;,pculdubio non contradiccs buic ipfi ffindpio epiftola: meæ.Hoc ein p te oro ut fis reftæ fidci. Siboe ergo p cbaris nfis *’°n tibidilplicet ut oremus:fi banc orationerecognofcis efle cbnlbanam :fi amp;' tu pro ^ristuis talia uf orare terecolis uforare te debere cognofcis :quomodo dicis qd’te Mo clicere: ut reele credamusin deum deeuangelio cófentiamus: non effe donurn ’öifed boe nobis effe a nobis:ided ex ppria uoluntate qua nobis in nodro corde no ®p2fatus eftipfeÆtad boc cum audieris:quid eft ergo qd ait apoftolus:lDe*in nobis ®pcratur d: uellefRefpondesiper lege fuam: p fcripturas fuas:deu operari ut uelim* Plas uellegimus uel audimus:fed eis confentire uel non eófentirexita noftrum eft ut ‘'»elimas nat.Siautem nolum^: nibil in nobis opationem dci ualere faciam5’;Opera^ J*» quippe ille dicis quätum in ipfo eft ut uelimus cum nobis nota fiunt eins eloquia: I^ficis acquiefeere uolumus: nos ut opatio eius nibil in nobis pfit efficimus. Q_ux fi ®d« profedo noftris orationibus cotradicis.Dic ergo aptiffimenos p bis quib’ euax Sdium prædicam’ no debere orare ut crcdant:fed eis tâtûmodo prædicare: Exerce 'kontra orationesecclefiæ difputationes tuas:amp;fquâdoaudis facerdotem dci ad altaz ffexbortantem populû dei :orare p incredulis ut eos deus conuertat ad fidem: de p '^iitbecuminis ut eis defiderium rcgencratiôis infpirct :âe p fidelibus ut in eo qd efle *^jcpcr3tcius muncre pfeuerent:fubfanna pias uoces:amp;dicte nö facere qdbortaturf Weft deû,p infidelib^ ut eos fideles faciat non rogare :eo q? non fintifta dimnæ mife/ ptionis beneficia:fedbûanæofficia uoluntatis.Et bomo in cartbaginéfi érudit' ’ecclc ’ia:etiâbeati(îimiCyprianilibrudedominica oratiôe côdena : quâ doctor illecû exx Ponerct : ea petéda efle oftédit a deo pâtreîquæ tu dicis effe bomini ab boie:boc eft J’fa‘pfo.Qdfi de precibus ecclefiæ :amp; de martyre Cypriano:paru putas efle qd dixiî î«de maiora:rcpbendeapoftolu qui dixit:lt;Dram^ad deû ne quid faciatis mah. Neep x«Corî.ij emdidurus nibil mali eum facere qui no crédit in cbriftû :aut qui fidé deferit cbrifti: ^CRbocqm dicitîNe quid faciatis mali:nec ifta unit fieri: Satifepillinö eft prxcipere: •cd confitetur fe deum rogare ne fiât : feiens hominis uoluntate ab ipfo eorrigiac di/ figiutifta non faciat: A domino enim greffus bois diriguntur : 0^ uiam eius uolet: Nó “I^S.jtf. dixteEtuiam eius difcet:aut tcncbit:autambulabit:autaliquid buiufmodi:qd poffcs dicere a domino qmde dari:fed bomini ia uolenti:utfi beneficia dei quo greffus bois dirigitüt uiâ ci‘ ’diicat;teneat: gradiaf: fua bomo uolûtate præcedat:amp;;bocdei donû præcedéte fua uolûtate mereac. Sedideo dixit: Adno greffus bominis dirigutur:0^ «Um eius uolet:utmtelligerem^ ipfam uoion taté bonam qua mcipim^ uclie credere:

74

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLÀ CVH

quomam deiuia quid énifi tides recta illius effe donum qui greffus noftros ^pterw dingitprimitus ut uclimusc Nó em ait fcriptura: A domino greffus hominis dingue: TJ^ö.je quia uiam eius uoluitifcd diriguturinquit ^ uolet. Non igitur: quia uoluit dirigötur: fed quia dirigutur uoIet.Hic tu rurfus fortafle dicturus es ; boe fieri a dominoidu do/ clrina eius legitur uelauditur:libomo ueritati quamlegit uelauditfua confcntiatuo luntate*Siemmlateret inquis dodrina dei:non dirigerctur greffus eï^quibus dircdis uellet uiam dei: Ac per boe fi tm putas a domino greffus bominis dirigi ad di^edam uiam dei:quia fine doeïnna deinon ei poteftinnotefccrc ucritas cui ^pria uoluntatc có.fentiat. Cuifi eófentit inquis: recte utiqj dicuntur ab illo dirigi greffus eius ut uiam eigs uelit:cui:’doctrinâ fuafione præccdente:fubfequente eôfenftone fectaf ’qdhbcP täte naturali fi uult facit:fi non uultnó facit:^ eoqd fecerit præmium uel lupplicium reeeptur^.Hécc eftilla pclagianorum mala:male diffamata meritoqj reprobataià^o ipfo etiam Pelagio timente damnari in orientaliu epifcoporSiudicio damnatafentc/ tia:qua dicuntgratiam dei nó ad fingulos actus dari:fed in arbitrio effeiuf in lege at? doctrina:ólt;!uftpadeo frater erimus graues corde: ut de gratia dei:imoaduerlus gf^ am dei earn pelagianam fententiâ teneamqs:quä pectore quidem ficto :fed tn atb^ licosludices times Pelagt^ipfe danamt. Et quomodoinquies refpódcbsc: quomouO J cenfcs facilius Órapertius g ut illud de orando deo fupcrius egimus: ficampleßanmf ut boe mentinoftrænulla fubtrabatobliuionis irreptio:nulla calliditas argumentm*^ ^bi5 extorqueat.Sienim qdfcriptum eft:A domino greffus bominis dirigunt läruiacm l’if,!» nolet:E£præparatur uolûtas a domino:Et deus eft cm qui operatur in nobis Quellt'

Et muita buiufmodiquibuscómédatur uera dei gratia : boe eft quaenon fedmm^“^* tanoftra datur:fed dat mérita ipfa cum datur:quia præucnit bominis uolutatew^^ nainmec earn cuiufg inucnit in corde fed facit.Si ergo ita præpararet atip opatc^ us bominis uoiûtatem:ut tâtûmodo legem fuamatep doarinä libero eius adbiberd arbitriqinec uocatióeilla alta atqjfecreta fic ei’ ageret fenfü:ut eidélegi atep doctrine accómodaret aHcnfü:,pculdubio eâ legere uel itelligere legcdo uel etiâ cxponcreît prædicare fufficcrct:nec opmeet orare:ut de^ad fidè fua infidcliiï corda eóuertcre::^ cóuerfis.pficictc pfeueratia eiufdégrx fuælaigitatc donaret.Si ergo bxc a dnopo' fcéda effe nó renuis;gdreftat frater Vitalis: nili utab illo ea donari fatearis a quop®' fcêda eê cófentis.Siautnegas ab illo nos pofccre ifta debere:eidê doctrinæipû^^^^ tradicis:ga Arboein ca didicim^: utab illoifta pofcamus.Orationê dominicam no:’': ïDattb.«?* nee tibi dubito deo dicerc:Paternofter g es in cælis etc.Lege expolïtorc eius bean' ffypiUnas fimu Cyprianû: drqueadmodum expofueritqdibidicitur : Fiat uoluntas tuaficutm cxlo 0^ in terra:di!igenter a ttendciór obedientcrintellige:^feclo docebit te orate^ WattB.5. inftdelibus mimicis ecclefiaefcdm præceptum domini dicctis:lt;Drate pro inimids ue' ftris:amp;:boc orate ut fiat uoluntas dei:ficutin eis quilam fideles funt à portant iinag'' nem caeleftis bominis:^: propterea cæli nomine digni funt: Ita amp;nbsp;in cis qui per infini' litatem non nifi imaginem terreni bominis portant:0lt; :ob boc terra merito nuncupao tur.Nempeifti pro quibus inimicis dominus nos iuffit orarc:0lt; :gloriofiffimus marn’ fic expofuit qd in oratione dicim^iFiat uolutas tua ficut in cælo A: in tcrra:utipfiset*” y pofcamus fidem qua fideles habet. Nope ergo iftiebriftianæ pictatis inimici : legen: dei atep doclrinam qua cbrifti meditaturfides:uel omninoaudirc nolunt: uel adboe audiunt fine etiam legunt utirrideant amp;: deteftentur:A; quanta poffunt contraled*' one blafpbement. Inaniter igitur amp;: pcrfunclorie potius g ueracitcr pro cis ut dolt;tf*ƒ nx cuiaduerfantur credcndo confcntiant deo fundimns preces:fi ad eius non per”^ net gratiam cóuertere ad fidem fuam ipfi fideicótrarias bominuuolutates ♦ Inanner etia A:pfunclorie potius g ueracitcr magnas cu exultatióeagim^ deo gratias : qa^do aliquieo^ creduntifiboc in eis ipfe nó facit. Nó fallamus bomics :nam deum non ualcmus.Prorfus nó oram^ deu:fedorare nos fingim’ fi nofipfos nó illu €£€01» facere qd oramus.Prorfus nó gratias deo agimus:fed nos agere fingimus : fi unaei(' li gras agimus ipfum facere nó putamus.Labia dolofa fi in boim quibufeutj fcnnoni'

A 7

EPISTOLA

l^nsfuntfaltem in orationib^no fint.AbfitïutqiJ facere deumrogamusonbus amp;nbsp;uo^ dbus noftristeam facerenegemuscordibusnoftris.Étqdeft gramus ad ahos cda dcz cipiendosboenon taccamus difputationibusnoftns:ófdum uolumusapud bomies defendere liberum arbitriumiapud deum perdam’ oratioms auxilifl ; èi grafiarGacti/ onemnon babeamusiieram:damueram cognofcimus gratiam.Siuere uolumus dc' Ktidereliberumarbitriumïnon oppugnemus unde fitliberum.Nam qui oppugnât ^tS qua noftrum ad declinadum a malo : amp;nbsp;faciédum bonumliberatur arbitrium: ’piearbitrium fuumadbuc uult effe captiuu.Refpondeobfecro quomodo dicit apo^ Iroltts:®ratiasagétes patri idoneos facienti nos in parte forti's fancloiu in lumine qui Cof.,»» fruitnos de potellate tcnebraru:amp; tranftolit in regnumfilq ebaritatis fuæifi non ipfe arbitrium noftrum:fedipfum arbitrium fe liberatcMcdaciter ergo agim^gratias pax ^Ptaqipfe faciatqdipfe no facit : Et errauit qui dixitîçp ipfe nos fa ciat idoneos in par/ fefortis fancîorum in lumineîquia ipicnos eruit de poteftate tcnebrarû : â: tranftulit jjiregnùtnfilij ebaritatis fax. Refponde quomodo ad declmâdum a malo: Stfaeicdd bonum liberum babcam’arbitrium:quâdo erat fub poteftate tcnebrarû:undc nos bquéadmodum dicit apoftolus:dc’eruit:ipfe utii$illudliberum fecit:qd tam magnu 'Noftrum bonum:fî perfuædoftrinæ prædiedtionétantSmodo facitiquid debis dice* ^usquos de ipfa tenebrarum poteftate nôdum eruitiprædicâda tm illis eft doefrina ^tóna:an etiam orandum^ eis ut de tenebrarum poteftate diuinitus eruancïSi tan/ fûmodo prædicâdum effe dicis:iuffionidomini ôe orationibus eeelefîæ contradicis:fi 3utem fateris ,p eis orandum:id utiq; orandû fateris: ut cidem doctrine arbitrio bbe/ fato a tcncbraiy poteftate côfentiant.Ita fit ut neep fideles fiant nifi libero arbitrio : amp;i famen illms gratia fideles fiant qui eorum a poteftate tenebraÇi liberauit arbitriu.Sic “dei gratia nô ncgatur:fed fine uHis bumanis præcedétibus mentis uera móftratur:

U ^J’”^^ ita dcfenditur ut bumilitate folidetur : nô elatiôe præcipiteturarbitriâ. Et q »giàânô in boie:uel quolibet alioiuel fcipfoiled i dno gloncr.Poteftas em tenebra^ flo eft nifi ptâs diaboli Ôrangelot^ ei*’:q eu fuiffentangeli lucis in uentate plibeÇ i arbi/ ff’nmnô ftantestfed in ea cadétes facti funt tenebrx^ Nô te ifta doceo:fed quænofti ôt recorderis admoneo . Huic igitur poteftati tcnebrarû p illi^ ruina cui primo bomi/ jaiab ea poteftate præuaricatio pfuafa c{f‘:ôlt; 'in quoomnes cecidim*’:fubie3:û ë genus bmnanumqppter qd de poteftate tenebrarum eruutur :dV paruuli cum regencrâtur lncbrifto,^^^ecp bocapparct ^n eorum arbitrio libcratomifi cum ad annos puenerint ratione utétis ætatis:babétcs côfentiétem docèrinæfalutari in qua nutriti funt uolun/ ta^ miôtin ea finientes iftam uitâ fi dccti funfin cbrifto ante côftitutionc mundirut dientfandi à: ; imaculati in côfpecîuei^in cbaritate prædeftmati in adoptions filio^* Hæcautem poteftas tenebrarûdd eft diabolo quidicic etia princeps poteftatis aens: fpB.rf. operaturin filqs dididentixiprinceps ifte reftor tenebrarum:id eft diabolus diffiden Coî'.j. paîfiliorum regens eos ad arbitrium:qdneepipfe habet liberum ad beucfaciendum: Ico ad maximam maliuolentiam poena fui federis obduratum : undenemo fanefidei ueditiaut dicit bos apoftatos angelos ad priftinam pietatem correda aliquando uoz luntate conuerti.lt;S^uid ergo operatur bxc poteftas in filqs diffîdentiæmifi opera fua *^ala:^imprimis maximeepipfam diffidétiam 0^infidelitatem qua funt inimici fidei per qua feit cos poffe mundari: poffe fanari:poffepfecliffimeliberos qd eis uebemez ter inuidet in xternitate regenerare.Itaq; aliquos eorum per quos amplius decipere anedat fcit babere nonnulla uelutopera bona in quibus laudantur: per quafep gétes: pfædpue^ in gente romanaquxpraeclare glóriofiffimecpuixerunt.Scd quoniâ ficut , neriffima Icriptura dicit: Dmneqd nó eft exfide;peccatü eft: Et fine fide impoffibile ^eéïu*. eft uticp placere deo non bominibusmibil fic agit bic princeps:g ut nó eredac in deö: nee ad mediatorë a quo foluunturopera eius credendo ueniatur: Sedipfe mediator intrat mdomum fortisud eft in boe fxculum mortalium fub poteftate diaboliquätS adipföptmet eóftitutü.Deipfo quippe fcriptu eft: q »poteftate babeat mortis : intrat in domum fortisdd eft in fuo dominatu babentis genus buman«:amp; prius alligatcum

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CVII

id eft eins coercct amp;nbsp;cobibetpoteftatem poteftatis fuaefortionbus umculrstà ' fie en-' pit aafa eins quæcunqjprædcftmaint cripcrc ârbitrium eorum ab eius poteftatelibc ranstut illo non impediente credantin iftum libera uoluntate. Proindeboe opusefi gratixnó nataræ.Opus eftinq gratia: qua nobis attulit fecûdus Adam: non natur» qua totam perdidit in femetipfo primus Ada» ©pus eft gratiæ follcntis peccatum amp;nbsp;uiuifïcantis mortuum peccatoremtnon opus legis oftêdentis peccatum nccapecc^ «0.7. to uiuificâtis.Nam ille magnus gratiæ prædicator:Peccatum inquit non cognouin® per legem.Effi data effet inquit lexquæpoffet uiuificare omnino exlege cct iuftif^ '©pus é boe gratiæ qua qui accipiuntdoftnnæfalutaris Fcripturaijz fanÄarumiö^fiw' erunt inimici fiuntamicirnó opus eiufdem doftrinæ: qoâ quiaudiunt 0lt; :legStfinegra tia dei peiores eius effiemntur inimici. Nó eftigitur gratia dei in natura libcriarbitri) Ä fin lege atq; doftrina:ficutpelagiana peruerfitas del'ipit:fed ad fingulos aftus datur *®gt;S.«7. dlins uolütatc:de quo feriptum eft: Animam ttoluntarram fegregans deus bxrcdin/ ti tuæ:ÔXnia ólt; iIrberumarbitrium ad diligendumdeum primipeccati grandiratepet'' didimus:ói ;lex deiatqjdoetrina quis lancta ólt; ;iufta di bona:famen occidit fi non u$o®' eet fpiritus per quem fit : nó utaudiendo:fed ut obediêdo:neq5ut leclione:fed utdi' leftioneteneaif’.CQuapropter ut in deum cred3mus:ó^ pie uiuumus:non uolctis nclt; ? quot;nbsp;currentis:l’ed miferentis eft dei:non quia uclle non debemuslt;3;currerc:fed quiaipl^ in nobis ófueile operatur ófcurrerc.Vnde Ófipfe dominus lefus credcntes a nó ere gt;ol5.tf. dctibus:id eft ab iræ ualis uafa mifericordiæ difcernês: Nemo inquit uenit admen® fucrit er datum a pâtre meo:Etutiq; ut boe diceret in eius doclnna fuerât feandabja' tl difcipuli eius:qui cum poftea nó funt fecuti. Nó er^o gratiam dicamus effe do^ namifedagnofcamus gratiam qua: facit prodeffe docrnnain: quæ gratia fi défîtusde^ mus etiamobeffe doftrinam.Propterea deus ut omnia futura opera fuain prxddn' natione præfciucrit:fic ilia difpofuitrutquofdam non credcntes ad fidem fuam oratio ones credentium,p cis exaudiendo conuertatîunde refutenturrôiffiille efteis,ppgt;n’ corrigantur qui pufant gratiam deieffe naturam liberi arbitrq cum qua nafeimutaot gratiam dei effe doftnnam quis utile qua: per linguas Óflifteras prædicatur.Nôenim boc oramus ,p infidelibus ut fiat eorum doftrina:id eft utbomies fint: aut ut dodrm^ eis prædicec qua malo fuo audiuntfi non crédut. Et plxrfiqj pro cis oramus quicu» k'gantuelaudiantnoluntcredere:Sed oramus ut uoluntas corrigatHr:doftrina :con fentiatur:natur3 fanctur.Iamuero ut perfeucrentin co qcïeffe cccperût:etiâ,p fóp^ orat fidcles:utile eftquippeomnibus uel peneomib’jjpter bumuitaté faluberrima-iXorl.io ut qualcs futuri fintfcire nó poffint. Ad boc dicitur:(SXuimdcc ibrc:uidc3tnecadaß propter buius timoris utilitaté:nerégénérati ó«fpie uiuere incipiétes:tanqfccurial(ï fapiamus : quidam non perfeueraturi pfeucraturis dei pcrmiffione uel prouifioneac difpolitioncmdccnc :quibus cadentib^ territi cum timoré óftremore gradiamur uia inftâ:donec ex bacuita qua: teptatio eft fup terra tranfeam* ’ad aliä:ubilamnó fitda^ tio cóprimêda:nec contra eius fuggeftiones tcmptaticncfq; luftandu.Sed debacre: id eftcur qdam nó pmanfuri in fide Sc fanebtate cbriftiana : tn accipiât ad tépus bant gfam:0^ dimittanf ’bic uiueredonec eadant: cQ poffint rapi de bac uita nemaliciatn« Cap.4. taretintcllcdum eorum:qlt;ïde fancto in matura ætate defunfto feriptum eftin bbw fapicntia: : quærat quifqj utpotuerittóffiinucnit præter bac quæ a mereddita eftato jïbabilem rationé a rede fideirégula nó credês: alias nó recedes: teneat earn :amp;ego cu illo fi me nó latuerit: uerStn in qdpuenimus in eo ambulem^ donee nobis deus re/ ueletfi quid aliter fapimusificut apoftolicis lfis admonemur. Peruenim^autemiß c^ quæ ad fide ueram ófcatbolica pertinere firmiffime fcim^:in qb^ ita nobis ambolädu eftadiuuante illo afep miferante cuidicimus:E)cduc me domine in uia tua èiambüb^

bo in ueritate tua:ut ab eis nullo modo deuiemus.Qm ergo ^^pitio cbrtfto cbriftiani» catbolici fumus:fcimusnondum natos nibil egiffe in uita propria bonifeu mali. Nam fcd’m mérita prions alicuius uitæ qua nulla,ppriä finguli babcre poter St : in bui^ uitat uenire mifcnasiScd tarnen fedm Adam carnalitcr natos contagmm mortis antique

EPISTOLA

prima natiaitate contraberc:ncc liberaria fupplido mortis ætemæ:qÆ trahit ex uno inomnes tranfiens iufta damnatiorniß per gratiamrenafcantur in cbrirto,5cim^gra^ riâdeinccparuults:necmaioribus fedm mérita noUra dari.Scimus maioribus ad fin/ gulos acius dari.Scimus non omnibus bominibus daruâ^rqmbns daturnó folu fedm méritaoperum non dart: fed neefedm mérita uoluntatis eorum quibus datnr:quod maximeapparet in paruulis.Scimus eis quibus datur mifericordia dci gratuita dan. Scimus eis quibus non datur iufto iudicio deinon dari.Scimus q ? ocsaftabimus ante tribunalcbrifti:utferat unufquifcp fcdm ea quxpcorp^geffit:n0 fcdm caquæ fi diu/ tins uiaeretgeftur’ fuit : fine bonum fine malum. Scimus etiâparuulos fcdm eaquæ per corpus geiferShrecepturos uelbonum uel malum.Gefl'erutaut no p feipfos: fed pereos quibus ^ illis refpondentibus amp;nbsp;renuctare diabolo dicunc ä^ credere in dent ^riedVin numéro fidelium computantur : ptinctes ad fententiam domim dicentis: Qni crediderit Æ^baptiçatus fucrit falu^cnt. Propter quod amp;nbsp;dillis quihoc facrametu XPnrcUi^. ®00 accipiunt:contingitqdfequitur: lt;[lniauté non crediderit condcnabitur. Vnde ^ipfificutdixi:fi in ilia parua ætate moriunc:utii^fcdm ea qux per corpus gciTcrut: •^eft tempore quo in corpore fucrunt:quando per corda ârora gefbntium credide tuntuelnon crediderunttquando baptiçatiuel non baptiçati funttqn carnem cbnftî

•^dducauerunt uel non manducauerunf:quando 0d fanguincmbibcrunt uel non biz ^eruntifcdm bæcergo quae per corpus gclkrnntrnon fcdm ea quæ fi diu bicmucret §efturi fuerat iudicâtur.Scimus feelices die mortuos qui in domino moriuntur : nee 3lt; 1eos pertinere:qutcquidaduri fuerant fi tempore diuturniore uixiUcnr. Seim‘’eos ^mcorde^prio credunt io dominö: fua id facere uoluntate3C libero arbitrio.Scim^ ? os qui nolunt credere :nos qui iam credimus reds fideagere cum deum oram’ uC J L ^*^‘^®“s pro eis qui ex illis ctediderut tang de bénéfices recte atq; ueraciter är ? neberenos deo agere gratias de folere*Recognofcis me ut puto in bis quæ nos feire Qixi: non onna quæ ad fidem catbolicam pertinent cömemorarc uolutffczfed ca tm ’l^æadiftâ quæ inter nosagitur de dei gra quæftioncm:utrum præccdatbæc gratia ^^lubfequatur bominis uoluntatem:boceft ut planius id eloquar:utrumideonobis «etUKquiauolum^: an per ipfam deus ctiâ boccHiciatut uelim’. Si ergo iftas duodez ^'m fententias quas nos dixi fcire ad fidem reclam amp;C catbolicam pertinere : etiam tu tr^ternobifcum tones: ago deo gratias : quas ^feclo no ueraciter agerem:nifi gratia ^rificrct ut tenercs.(!iuæ tibitenentinullû omninoremanetnobifcum de bac quæ/ monecertamé,Vtenim eadéduodecim breui expofitionepcrcurram :lt;S^uomodo '’oluntatis bumanæmcritum lequitur gratia cum detur amp;; paruulis:quibocnondum Mantuelle feu nolle.Quomodo gratia uel in maioribus dicunC quot;nbsp;præcedere mérita “olâtatisifi gratia ut uera fit gratia nó fcdm mérita noßra datur:quâ fententiâ catbo/ '•^m Pdagiusipfe fic tim uit:ut eos qui dicût gratiam dei fcdm mérita noftra dari :li/ ’’^ dubitatioe damnaretine acatbolicis iudicibus datnnaretur.lQuomododicit graz ®aei in natura eile liberi arbitrij uel in lege atep doclrinaicum amp;nbsp;iftam fententiâ Pez rigmsipfe danauerit: ^sculdubio confites gratia deiadfingulos aSus dari eis uticp q rimlibero arbitrio utunif.Quó dicic oés boies ea fuiffe accepturos finó illi qbus non earn fua uolütatc rcfpuerent:qm deus uult oés boies faluos fieri:cum muitis non iXihtotP.i. ’*®tw paruulis:^^ fine illa plæricp moriani fqui nó babent contraria uolûta té ; âcaliqn ^'^pientib^ feftinätibufep parentib^: miniftris quocp uolétib^ac paratis:deo nolétenó

icu repente anteq deturexpiratj jquo ut acciperet currebac.Vndemanifeftu dl eos qui bmereibtuüt tam pfpicuæ ucriratnnó intelligere oino qua locutióe fit dt'/ mimïqjoés boies uult de* faluos fieri: cu tam multi faluinon fiâfmô quiaipfi:fcd quia ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°'’^^‘I’ ^''^^ “‘^® caligine manifedatur in paruulis : Sed ficutillud qd diclum

in ebnito uiuificabunturicu tam multi æterna morte punianc:ideo diclu eft: i*Corbi$* ^uiaoês geSep mtaætemâ pciptuntnó pcipiut nifi in cbrifto.Jta qd diclu é: oés boies ult de*faluos fieri:cu ta multos nolit faluos fieri:ideo diftSeft:ga oés q faluifiut:niß

*quot;gt;plo uolente nó fiunt: 0^ fi quo aho modo illa uerbaapoftolica itelligipoffunt:uttn

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA

bùicaphnimæ ueritati i'n qua ufdem^ tam multos aölêtib^bominib^:fed deo nolentc faluos non fieri contraria effe non poffint.Quomodout detur gratia diuinaitolunOJ , meretur bumana:fi eis quib' ’datur gratuita mifericordia :datur ut uera ftt graf 'OjiO'' modoin bac re mérita penfane uoluntatis bumanæfdiuâdoquidé lUis-quibus gratis ifta non dac: nullo plærûqj mcrito:nulla uolutate diftätibuszfed mifericordia cum eis quib^ datur babentibus caufarn iufto tarnen indicio deinó datur. Non em eft inigt^ apud deam:utintelhgatquibus datur g gratis eis deturtquando iufte utiq; nó dare^ qmfimilé babentibus caufarn iufte non datur. dXuomodo non gratiaedeilt;5^ non fola credendi uoluntas ab initio:ucrüetiam pfeuerandiufep ifinem: cS finis ipfcuitx bui non in bomis;fed in deifit potedatetdrpoffit utiq; deus etiam boe beneficiu non pk-' ueraturo cóferre:utrapiatur ex corpore ne malicia mutet inteHeclumilli^f ’ Norm'll recipiet bomo feu bonu feu malum:nifi fedm ea quæp corpus geffitmó fedm ca qa^ fi diutius uiuerct gefturus fuit.(Q_uomodo dicic ^pterea quibufda nó daritquibuft» morituris paruulis dei gratia darnquia eoÇi futuras præuidct uolûtates quas babitun effent fi uiuerent:cum iedm ea quæ per corpus geffit mon fedm ea quæ geffur^efietli diutius fuiffet in corpore:unufquif^ recipiat fiue bonu fine malumificut apis dmioit» (D.U0 fedm uolûtates fuas futuras bomies iudicanc quas babituri fuiffe dicûc: fidiW' apocl«i4» tenerene in carne;cû dicat fcriptura:fcelices mortui quiin dno moriûc:qnoriimfc^ dubio certa Ô^ fecura fœlicitasnô eft fi ârea quæ non egerunt:fed acluri fuerât eis bæc uita ,plixior iudicabit de‘’:nullûq; acdpit bcncficiû qui rapitur ne malicia w“' tet mtcllectum ei’tquia èi 4? ipfa malicia cui forfitan iminéti fubtradus eft panas!ƒ• nec gaudendû eft de bis quos i fide recta tV uita bona nouim^ effe defunclos: nefcai’’ aliqua fcclera iudicentur quæ fuerantfi uiuerent fortaffe facluriinec dolendi ud dde ftandi funt bi qui uitamiftam infidclitatc acpditis moribus finierüttquia forte fiüM^i rentlacluri fuerât pœmtentiam pieep niâuri:amp; fedmifta funt iudicandittotufepifit“^ mortalitate liber gloriofiffimiCypnani reprobandus âfabpeiedusé ;in quo tota eins intentio eft:ut feiam^boni's fidelibus gratulandu effe morientibusiqn buius uitxtem ptationib^auferunt deinceps in beatiffima fecuritate mafurif Sed qm bocfalfumn'’ eft:ölt; fine dubitatióe: fcelices fûtmortui gin dno moriuc: ridcdus é êcexecradusc^ ror quo putac q? bomies fedm fuas futuras quæ moriétiû nó funt futuræiudicâdiW uolûtates.(ÏJ.uomodo dicüc negate libeÇiuolûtatis arbitriû:g confitenc oém boicw quifgs fuo corde credit in deuinó nifi fua libera credere uolütate : cu pot^iHiopP^'?' nent dei gram qua ueread bona cligenda amp;nbsp;agéda fit libeÇifiQuô dicic q’pjege dej at(pdoctrina feripturarû fiat; qd eadé fcriptura dixittPræparac uolûtas a dno:aeno potius p occultam infpirationê græ dci;quoniâquidê 4? eis qui eidé doclrinx contra' dicentes nolüt ei credereipfü deumfide recta rogamus ut uelintcdvió de’cxpcdat uoluntates bominü ut præueniât eûgbus det gram: cû gras ei non imerito again” de bis quibus non ei credcntib” ut eins doctrina uolütate impia pfequentibus mifencot^ dia prærogauitteofq; ad feipfu omnipotétiffima facilitate cóuertit:ac uolentes exno/ lennb” fecit:utquid ei inde gras agimusifi boeipfe nó fecit : ut quid tantomagis cum magnificamus:quato nolebät crederciquos credidiffe gaudem’fi gra dinina uolutas faUn *^ meii’’nó mutât bumanafApoftol’ Paül^: Eram inquit ignot^facie ecclefijsiudx^ quae funt in cbrifto ; tantû aûtaudiebant ga g aliqn nos pfequebac nûceuangcliatfj dem qua aliqn uaftabat;ö^ in me magnificabatdeû. Vt quid magnificabant denfin? deus ad feipfum cor illi^ uiri fuæ gratiæ bonitate cóuerterat:qn utipfe confitet:mile ricordiâ cófccut” c ut fidelis effet ea fide qua aliqn uaftabatiipfum etiam uerbumq? pofuit quê nifi deû boe tatu magnfl bonu feciffe declaratf Quid eft em: In me magm ficabat deû;nifiideû magmfieû prædicabâtfSimagnûillud factum de Pauli côneru/ one ipfe nó fecerat; Ô, ^quo pacto ipfc feceratfi uolété credere exnoléteipfenôfece/ ratfNëpe manifeftû é ex illis duodecim fentetps gs ptinere ad catbolicâ ridem nega* re non hueris: non folû omnib^ ; uerûetiâ fingulis id confia ut confiteamor gratia dd præueniri bominû uoluntatestd^ p banc eis potius præparari g4’pf eo^ meritû dart.

EPISTOI-Ä

Aut Rahquid eoru duodeefm cffe uerumnegastefuoru proptcrca commendoeham numerumiutfadhus memoriæ mandentur diftmcliufcß tcncanc: non te pigeat referi «ere utfaam amp;nbsp;ea quammibidominus dedentfacilitate refpondcam. Ego emm bæ^ pticum quidem Pelagïum te effe non credoifedita te effe uolo utmbil ÜH^ ad te tran ‘eat udin te rcIinquat errorts:Sed inter baec duodedm repenes fortealiquid quod ’’egandSuel dubitadu pûtes:amp; •unde nos operofP difputare copellas.Nungd amp;é ora/ reqibibebis eccleRâ pro infidelib” ut fint fidcles:pro bis g nolut crederc ut nelint ere ocrc:pro bis qui ab ci” lege doSrinaeg di(Tentiut:ut legi eius dodrinxep confentiant: wdet illis deus quod per propbctam promifit: cor cognofeendieum 0lt;;aurcs audien ^esïquas utitp acceperant:dequib” faluatoripfe dicebat: Qui habet auresaudiédi au/ XP#t®»igt; diatf Nunquid ubiaudieris faccrdotem deiab eius altari populum bortâtem ad dcu Ofandum : uelipfumclara uoce orantem : utincreduias genres ad fidem fuam uenire ‘^opelbt: nó reipondebis:AmenCAutetiâ bui^ fidei fanitaticótraria difputabisc 'Nu/ quid beatiffimu Cyprianurn in boe erraffe clamabis uel fufurrabis: tibi pro mimicis fP ddebriftianxiut etiam ipfiad earn conuertand ’orare nos docetfNunquid poffremo ^poftolu Paulum pro iudxis infidelib‘’babctcm talia uota culpabis: de quib”ait.Bo/ Mo.i« P?®®X^asquidcm cordis mei amp;fdeprecatio ad deu pro illis in lalutemf’Q.uietia tbef i^xbeffanj* ^lonicêRb” dicit: De extero fratres orate pro nobis: utuerbum dominicurrat amp;nbsp;glo/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;** ^ccc'Rcut etiâ apud uos:uteruamuf ab iniquis amp;i malis boÏbus:Nóem oim eft fides, xnó curreret Sc glorificarcc ucrbu dci nifiad fidé cóuerfis eis quib*’prxdicarct:: qn/ quidem iam credétib^dicit:qucmadmodü örapud uosCScitcerte boeab illo fieri que Unit rogari ut boe faciat:ut etiam cruad ab iniquis amp;* malis bominib^iquiprofcclo öril/ '^otantib’non erant credituri. Propter quod addidit:Non enim eftomniö fides:tan/ quam diceret:Non enim apudomnes etiam nobis orantib^ glorificabic uerbum dei: quiaipfi uueß fuerant credituri:g ordinati erant in uitam xtemamiprxdeftinati in ad/ °pilt;onem fliow per lefum cbriftu in ipfum:(^ cleâi in ipfo ante modi cóftitutioncm : ^dideo de* ’per orationcs credentiSnondu credentes credere facit. Nemo eft cm ^uiimperit”:tam carnalis: tam tardus ingenio: qui nó oideat deu facere qÆ rogan fe J^^epit ut faciat.HxcÓi alia teftimonia dimnaqux commemorare longu eft:often/ dût deS gratia faa auferre infidelib” corlapideu Arprxuenire in bominib*bonaç^ me ffa üol5tatum:Ita ut uolutas per antecedcntem gratiam prxparcf:non ut gratia me utouolßtatis antécédente doneif : boe eft gratiaruaftio indicat qd oratio : oratio pro 'Ufidelib”:gratiaruacho pro fidelib”.Qui enim eft orand^ut faciat:illi eftaftio gratia^ feddenda cu fecerit.Vnde idem dicit apoftolus ad Epbefios:Propter boe Ö^ ego au/ £p^a» ditafideueftra in dno lefu amp;nbsp;in omnes fanftostnon ceffo gratiasagcre pro uobis.Loz quimurautcm nucdeipfisinitijs:cühomines quierat auerfi amp;aduerfi cóuertunf ad deS: ólt; ;uelleincipiut quod nolcbant: amp;nbsp;habere fidem quam non babebant:qd ut fiat

'Ueisoreifpro eis:quamuis non orcc ab eis: Ipfi cm quomodo inuocabut in qucmnó Äouo# ^tdiderutc ’Cum uero faftu fueritqdora^: ci g fecitagun^ gratix Sc pro cis ârab eis, . *^orationib^autcm iam fideliu quas (5lfpro fe ôlt;:pro alijs fidehVfaciut ut proficiant 'Uto qd effe cccperut:0i ;de gratiaruaftionib^ quia proficiut:confligendu effetecu no F??’^**^^ pelagianos eft ifte conflict’ tibi nobife^ communis, llli qoippe omnia ad feiern piameç uitam bomina pertinentia ita tribuutlibero uolutatis arbitrio ut babe ƒexnobis no a dno putet effe pofcédaîTuaut fi ea qux de tc audio uera futi initia fi ^gt;ubi eft etiâ initfu bonx: bocépix uolutatis:n0uis donu effe dci:fed ex nobis nos abere contendis ut crcdere incipiamus: cxtera aut religiofx uitx bona deu p gratia uaiaexfidepetentib”:auxretib^:pulfantib^ donarc coIcntis.Ncc attédis ideo,p infi elib’deu rogari ut creaant:quoniam deus donat ä/ fidcm:Ideo pro cis amp;' g credide/ mt deo gratias agi:quoma donat fidem.Quamobrem ut buc ad tc fermonem aliqua ƒconcludam:fi ncgas orandu cffe:ut g nolut crcdere uclint crcdere; Si ncgas agen/ as eile 4eo gratiasquoniam crederc uolucrutqui nolcbant credcre:alter tecQ agen/ mm eft ut nó fic erres:aut fi crrarc pcrfiftis ne mittas alios in errorê.Siautem qd de tc

5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CVIII

magi's credo: fends atcç cofentis orare nos den debercac folerc 4 ) nolétib’ credere at uclintcredcre:0 ^ pro eis qaduerfanc 0^ cotradicntlegi eins atcp doSrinx: ut et credat camcß feftcnc:5i lentis atq? confentis debcre nos etiam deo agere grattas ac folerep talibus: q? ad ftdem etus doftrinaq; conucrfi uolentes ex nolentib’ ftunt:oportet fine dubitatióefatearis uolutatcs bominüdei gratia præueniri:amp;lt; :ut bonu uclintbomincs qdnolebât deSfacere g roga^ utfaciauS« :cuinos nouim^agere gratias dignSdriufln e^cu feccrit:dns tibi dctintelleclu in oïbus dne frater.

erbeati Augullint ad Seleucianam:de baptifmo à; peenitentia bcati Petri: pertnew tis.Epiftola.CVni.p gt;—^'quot;quot;'^EligioRnïïnac amp;nbsp;in ebrifti dilcSione bonorandæ famulæ dei:Augurin’epifeo W pus in domino faluté. Lcclts litteris tuis de falute ueftra lætat^: ad ea quxfed^ M Bnfifti refpondere non diftult. Etpnmßmiratusquomodo dicat Nouattanus ilte fVtrum baptiçatom nó fuilfetcum paulo fuperi' ’fcripferis eum dixilfecpapoftoa fuerût baptiçati. Vnde ante illi uideac cpinter apollolos baptiçatus Petrus no foentj ignoro.Etideo excmplu epiftolæ tuæ ne forfitâ non babeas:mtfi tibi in quo diligent! cofidcrares ad ea me refpondere qua: tnueni in htteris tuis.Si ein notarius no médo/ fe excepit:aut fcripfit:ncfcio quale cor babeat:qui cSapodolos baptiçatos dicat: Pc/ •trum baptiçatum negat.Q2^autem dici^Pctrumegi(fe pcenitentiâ:cauédû eft:ncita putetur egtlfe quomo agunt in ecclefia qui proprie pcenitentes nocantur. Etqs boC , ferat;ntptimumapoftolorumunter talcs peenitetes numeradumputem^f PecniWft XPattB.xs cnim cum negalfe cbriftum: quod eius indicât lacbrymæ. Sic cm fcriptumeft: G.^'® fleuit amare.Nondum entm fuerant refurreclióedomini confirmati: Ärillo aduenta fpiritulfanfti quiapparuit die pcntecoftes:uel illa infpirationequä dcmonftranitdnS 3ol5.xo polfca g refurrexit a mortuts: cû infufflauit in eorum facie dicens: Accipite fpintufan clum.Vnderecte dicipoteft:quia cu Petrus negauit dominum:nondum fucrantapo Holt baptiÇ3ti:Nô taméaquatfed fpiritufanclo.Hoc entm ets dixit podg refurrexit:^ 21cq.i. conuerfatus eftcu eis: lobannesquidem baptiçauit aqua:uos auté fpiritufando bapO cabimini:quê d^ accepturicdis non poftmultosbos dies.Aliqut aSt codices habend Vos autcm fpiritufanSo incipietis baptiçan. Sed liue dicatur baptigabiminiifiiic*^*^/ pietis bapti^arrad rem nibil intcreft. Nam in quibufeuq jeodietbus inuenitur: bapt'' çabitisiaut incipietis bapti^arumcdofi fut:qui ex graecis facillimc cóuincuntur. Siaßt E dicimus aqua nó futlfe bapti^atos:mctuedü eft negrautfer in ets erremus: nc demus bominibusaueforitatem contemnendt baptifmutqué ufepadeo nó cótcmnendSipia SetPlo apo ftolica difcipltna commendat: ut Cornelius centurio Ärbiquicum illo crât: etiam ia accepto fpSfanclo fuerint baptiçati: Sicutantiqm tuftt fi non circucidcrcnc:nó eraf ßm.17. «'s peccatum: poftea uero S iuflit deus ut circucidercc abraam:etufœ podentajnam fi nó fieret:graue pcltn fuitiaic etiâ poftquä dns cbriftus in ecclefia fua facramétuno/ Joß.j. uidcftamêtt pro circucifione carnis fanctum baptifmu dcdit:amp; apertiflimc dixit: »j^ nó renatus fuerit ex aqua «itfpiritufancto:nó intrabit in regnu cælorum:iam nó deb^t mus quærere: quando quilq; fuerit baptiçatus:fed quofeûq; legimus in corporecbn^ fti qd eft ecclefia: pertinere ad regnu cælorutnô mit baptiçatos intelligere debemaS’ nifi forte quos anguftia paffionis innen it:â^ nolétes negate cbnftû : anteg baptiçar^ occifi fut:quibus ipfa paffio pro baptifmo deputata eft.Sed nuquid boc poffumusde apoftolis aicere:qai ufeçadeo largu tempus babuerut quo baptiçarentur: ut alios ctia baptiçarêtç'Sed nó oia quæ fada fut:ctiâ fcripta inueniûtf:uerûtn fada elle ex extend documétis .pbâc.Senptü eft:un baptiçat^ fit apt's Paulus:lt;Vfcriptu nó eft: qn bapti^ ti futalg apluuerutaméetiâipfos baptiçatosintelligere debem^:qucadmodü fedpt'* eft:qn baptiçatæ fintplebes eedefiaçi in bierufalem dr famaria : qn aßt bapti^atxfmi' alia: plebes gentium gbus apoftoli epfas miferut:nó eft utiq; fcriptß:0 ^ tameetiâipw$ baptiçatas utieç minimedubitamus:^pter illa dni fententia:Nifiquis renat^fuerito^ aqua dr fpiritulaftomó intrabit in regnßcaeloru.Vtrß^ autcm de d no fcripu eftidfiT baptijabat plus g lobanestd^ quia ipfe no baptijabat led difcipult ei^:utintelligctd^

EPISTOLA ' CVIII

^ipfum quidcm bapti'çaffc præfcnHa maieflatis: no tame ipfö baptiÇanc martib^fuis»' Ipfius enim erat baptifmi facramentß : ad difcipulosauté baptiçandimmifteriû perti/ nebat.Tuncergo quando dicit lobannes cuangelifta in euangelio fiio:Poftbæccxqt 3oB.y/ kfus â^ difdpuk eins in ludæam terram: cV iUic morabatur eu cis:â: 'baptiçabat: Tune paulopoft de illo loquens ait: Vt ergo cognouit lefus quia audieruntpbanfei çplefus 5015.4« plures difcipulos faceret:ôlt;ibaptiçaret plures qlobannes; qg lefus nô baptiçaret: fed diicipulieius: reliquit indæam amp;abqtiteru in galileam.Tûc ergo quâdo ab bierofoly/ wis exijt eu difcipulis fuis in ludæam terramtoV tllie morabatur eu eis:bapti$abat nô p *eipfu:fed p difcipulos fuos;quos mtelligim^iâ fuiffe baptiçatos;fiue baptifmolobânis ^“ônufii arbitrantur: fine qdmagis credibile eft baptifmo cbnfti.Neq; enim miniz fierio baptiçandidefuit:utbaberet baptiçatos ferüos:perquos cæteros baptiçaret: g ^ondefuit memorabilia illius bumilitatis minifterio:quâdo eis lauit pedes;amp;; petenti l^cttoîatnô tantu pedesîueruetiam manus Ôi !caput ei lauaret:Refpódit: lt;I2Lui lot” eft Joß.iy, öon indiget nifi ut pedeslauet:fed eftmüdus totus:ubiintdligic cp-iam Petrus bapti^

« Satus fuerat» Quomodo aut ifte dicat: qd in epiftola tua pofuiftittp apoftoli dederint P^nitentiam pro baptifmo: no euidenter exprxffum eft.Si ein pro baptifmo ideo di ^■t: qnoniam per pocnitentiam remittßtur pcccata : babetaliquid ratiöis qddidt.Sed falls poenitétia poft baptifmöpoteft utilis elfe fiquis peccauerit. Ifte autem quoniam ^egatpoft baptifmum dari pocnitentiaclocnm:cum dicit:ficut fcripfiftitpcemtentiam ante baptifmûéne; dar intelligi fie eum dixiffeiçp apoftoli dederint pccnitentiâ ,p ‘’aptifino:utante baptifmû ea dederint: atep bi gb” data fit poftea nô fuerint baptiçaz ff’9a eis illa ^ baptifmo fuit;qdnouatianos dicerc nung audiui. Vnde quatre diligé^ f^n ne forte alieuius alterius erroris fit: é^ nouatianum feefte côfingat uelputet.Aut i '^^°‘ “^0'J3tiani dicant:nefcio: Illud tamé fcio qui quifgs bocdicit:a régula fidei ea^ ^olicx ié a doefrina cbrifti iVapoftoloÇiprorfus alien” eft. Agunt ein homines ante ^quot;gf^o^ ^ptifmum pccnitentiâ défais prioribus pcccatis:ita tarnen utetiam bapnçetur; ficut ** ® '^fiptumcft in aftibus apoftolorum:loquente Petro ad iudæos Ô^ dicente: Agite peez Sctpi. •fltentiam é^ baptiçetur unufquifçp ueftrum in nomine dominilefu ebrifteô: dimitten für uobis peccata ucftra. Agunt etiam bomines pcenitentiam : fi poft baptifmum ita P^ccauerint ut excommunicari 6lt; ;poftea reconeiliari mercantiSieut agunt in omibus ^edefijs illi qui propnepcenitétes appellant . De tali enim pcenitentia locut” eft apis l^aulus:ubi ait:Ne itel^ eu uenero bumiliet me deus apud uos amp;lugcâ multos exbis i.Corf.it 9'iiante peccauerunt:ôlt;:non egeruntpccnitentiä fuperimmundicia ölt; ;luxuria amp;: ^forz '’'catioe quâ egerût;Neq; em fcribebat ifta: nifi eis g iâ baptiçati fuerât, Habern”ctiâ *'?aftiblt;’aplb :Çê:Simonem iâ baptiçatum;cum pecunia ucllet emere:utei per impoli- Setps.

H fionem man”eius darcc fpulfanHusiadmonitum a Petro ut de boc grauipeccato age f^fpœnitentiâ, Eft enim pœmtetia bonoÇiamp; bumilium fidelium pcena quotidiana in 9^’a pérora tundimus dicentes:Dimitte nobis débita noftra:lîcut amp;; nos dimittimus JûOattU.tf. fl^bitoribus noftris.Neq? enim ea nobis dimitti uolumus quæ dimifla non dubitam” fff baptifmo: fed illa uticp quæ bûanæ fragilitati guis parua tn crebra fubrepût. Q.uæ fi ^lleda côtra nos fuerit: ita nos grauabûtamp;: !opprimét ficut unûaliqd grade peccatu. xSidcmintereftad naufragiu utiÇiuno grâdi Huclu nauis operiac amp;obruaifian pauz '^fiin fubrepés ag in fentinâôdpnegligêtiâ dereliciaatcçcôtempta impleatnauêatq: ^bmergatePropter bare iciuma amp;nbsp;elemofynæ g* ;oratiôes inuigilât : in gb” eu dicim”:

quot;•tuitte nobis ficut Ar nos dimittim”:manifeftam”babcre nos qd nobis dimittac:atœ Bbi 3 pbis uerbis bumiliâtes aias nfas: quotidianâ quodâmodo agerc pccnitentiâ non ceP ^pius.Ad ea quæfcripfifti:pato me breuiter fed fufficicnter refpôdifle. Supeft ut ille ^ofitcôtentiofus .ppter quêlucrâdum ad me tales litteras dandas putafti.

^^eati Augoftiniad fanclimoniales:illas pro afterna inter fe difcordia 0; côtentionc f^crepätisiöd ad fraterna concordiâ cum præfinitiôeregulæ S^ modi in monafterio mz ff^ttdiexbortâtis.Epfa.ClXr

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CIX iS

lent parata eft faeucritas pHa quxinucncrit mhdicare: fta non unit chantas qÆI uindicet inuenire.Hxc caufa fecitutad uosnö uenirécûmeâ præfentiaqux/ —\ rcictismon ad pacts ueftræ gaiidium:fcd ad diftenfionis ueftræ augmentutn. XS^omodo enim contemnerem ârtmpunitu reUnqueretntfiôi f niepræfente tâtus uc/ fter tumultus exïftcret:quanttis me abfente;amp;fioculos'meos latuictamé aures meas ueftrts üocibus uerberauitfMam fortaflïs etiam matorellct ueftra feditio in præftru tnca:q necefteeftet uobis nó conceduquæ in pernitiofifftmucxéplû contra fana difci' plinam: quod uobis non expedit petebatis:ac ftc quales non uolo inueniré uostamp;ipc inuentrer a uobis qualem nô uoIebatis.Cû ergo fenbat apoftoPad Corintbios dices: iXorbi» Teftem deum facto fuperanimam mca : quia pàrcens nobis nondum ueni corintbû: non quia dominamur fidemeftræ:fed cooperatorcs fumus gaudq ueftri. Hoc ego ctiam dico uobts:quta pàrcens uobis non ad uos ueni. Peperci etiam mihi:ne triftitn fuper trifticiam baberemtét elegi nô ut exbiberem faciem meam uobis:fed effunde* rem cor meum deo pro uobts:0^ caufarn magnipcnculi ucftri: non apud uos ucrbis-fed apud deum lacbrymts agerem: ne conuertat in lueium gaudium meu:quofoleo gaudere de uobts:0^ inter tanta fcandala:quibus ubicp abundat bic mundus aliquado cofolari cogitans copiofam congregationem:dc caftam dilecltonem : amp;nbsp;fanclam con-* uerfattonem ueftram: Margiorem gratiam dei:quædata eft uobis:ntnon folScarna/ Ies nuptias contemneretis:uerûetiâ eligeretis in domo focietaté unanimes babitadiî ut fit uobis aîa una (quot;v cor und in deû.Hæc in uobis bona: bæc dei dona confiderâs:in/ ter multas tempeftates:quib* ’ex alqs malis quarts cor meu folent utcuncprequidcc^ j, re.lt;Currebatis bcnc:qs uos fafcinauitcSuafio ilia non eft ex deo q uocauit uos.Modi' cQ fermctitnolo dicere qd’ fequic.Hoc em magis cupio droro bCbortortutipfum fei'' mentum conuertac in meli^metota mafia ficut penetarn fecerat:conuertac^ in pcitts« 5iergo repullulaftis fandfacere: orate ne intrctfs in têptationétne iteRiin cótcntóes: 2emuTatióes:aiofitates:difienfióes:detraclióes:feditióes;fufurratióes. Nó cm fie çlâu uim^ôi rigauim^bortd dnicd in uoB:ut fpinas metam^iftas ex uob.Siadt adbuc ura tu ml'tuai:infirmitas:orate ut ernamide têptatôe.0iuæ adtcôturbât uos:fi adbuc côtur bât uos; mfi correxerint portabdt iudicidquæedtç illæ fuerint. Cogitate qd malifit ut cd deo natis in unitate gaudeam’: interna fcifmata i móafterio lùgeam^. Perfeucrate in bono propofito:amp;;nô defiderabitis mutarc præpofitâtq in monafteno illo ptâmul tos annos perfeuerâte amp;nbsp;numéro ét ætate creüiftis:quæ uos mater nô utero fed ani/ mo fufeepit.Omes em quæilluc ueniftis:ibi eâ aut fanclæ præpolîtæ forori mcæfenu entem:placentem:aut etiaipfam præpofuâ quæ uos fufeepit inueniftis. Subipfacßis cruditæ:fub ilia uelatæ:fub ilia multiplicatæ : amp;quot;nbsp;fie tumultuamini ut eâ uobis mutetis: cumlugere deberctis fteâ uobis mutare uellem^. Ipfaeft quâ noftis:lpfa eftadquâ uc niftis: Ipfa eft quâ per tôtannos babendo creuiftis. Nouum nô acceptftisnifi piæpo/ fitdtautfi ^pter illd quæntf nouitatê:ôlt; :in ci‘ ’inuidia côtra matré neftrâ ftc rebellaw« cur non poti* id petiftis utipfe uobis mutete Siadt boeexborretistqa noui quo euin xpo uenerabiliter diligatf:cur nó poti’ illâCln uobis näcß regcdis fic prxpofitirudime tl turbâc:ut magis uelituos ipfe deferereqiftâ ex uobis famâôd in uidiâ.fuftineremtoi cac nó uos aliâ quxfituras fuifie præpofitâ nifi tpfd cocpiffet[bfe præpofitd. Traqw let ergo de’ amp;nbsp;cóponat aios ofos: nó in uobis præualeat opus diaboli:fcd paxcbtmi uincat in cordib’ ueftris: nee dolore animiquia nó fit qd uultis: uel qa pudet uoluifle qduellenó dcbuiftis;erubefcêdo eurratis in morté:fed poti’pocnitcdo refumatlmec JRcgulabtlau'^babeatis pcenitetidIudxtraditoris:fed poti’lacbrymasPetri paftoris. Hæcfûtqnxf Suf^^nVnf “^ obferuetis præcipim’ in monafterio côftitutæzPnmd propter qdeftis in unum co alWus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gregatæ:ubi unanimes bäbitetis in domo;Ó Cfit uobis cor und S Caia una in dcûÆt non

iiiqdnóökati dicatis aliquid proprid:fed fint uobis oia cômuniatârdiftribuac unicuicp ueftrd a pis pofita ueftra uiclus amp;■tcgumcntd : nó æqualitcr omib’tquia no xqualiter ualetis oes: t3ctb4, fed unicuiq5ficut opus fuerit.Sic em Icgitis in aclib’aplbj^:Quia erat eis oia comunia amp;nbsp;diftribueba^ fingulis prout cuiep op’ erat. Q^uæ aliqd babebat in fsculo: qn mgref/

’EPISTOLA

fefantmonafteriumthbenter uclint ilkid effe c5munc. (Quæaut no babebat: non ea quærât in monafteno qua: nee foris habere potucrut: fed tameea^ infimutati quod opus eft tribuac :dv ft pauperies caiy quado foris erant:necipfa neceflana poterât in/ ncnire:acnunc no ideo putent feefte fœliccs: quia inuenerût uiftum amp;nbsp;tegumcntuiq/ kforis inuenire non potucrut.Ncc erigat ceruicem quia focianc eis ad quas foris acz ctderenon audebatifed furfum cor babeât:âe terræna bona non quærât : ne incipiât ^naftena eflediuitibus utilia non pauperibusifi diuites illic bumilian^idf paupercs »^®flan6 Sed rurfus etiam illæquæahquid cfleuidebanc in fæculo: non babeât fa/ didio forores fuas:quæ ad iHâ fanefam focietaté ex paupertate uencrût.Magis atitem «udeätnon de parentû diuitum dignitate: fed de pauperû foroÇi focietate glonari. Necextollancft cömuini uitx dc fuis facultatib^aliquid contülerütinec deiuis diui/ ^ijs magis fuperbiant:quia cas monafterio partiunturiq fi eis in fæculo frucrent.Alia 9wppequæcucç iniquitas in malis operib^exercec ut fiant: fupcrbia uero bonis ope/ nbus infidiai futpereant-Et quid prodeft difpergere dando pauperib^ dV pauperé fie fiîfi anima mifera fuperbior efficiac contemnendo g fuerat pofiidendo;(Dmnes ergo j .^tunimiter amp;; concorditcr uiuite: âfbonorate in uobis inuicem deum: cuius templa 3?if.4x,(n fiets cftis:orationib* ’inflate bons Ô^temporib*’conflitutis.ln oratorio nemo aliquid oratorio ^§at ruf ad qd’efl facfStunde Senomen accepit: Ytfialiquæ etiâ præter conflitutas fi ^asuacatorare uoluerint:nó eis fintimpediméto quæibialiquid agere uoluerint. Pfal .®gt; sö^bymnis cum oratis deSibocuerfec in cordequod profère in uoceteVnolite cä/ ötenifi qdlegitis elfe cantâdûtqdaut no ita feriptu efl ut cantectnó cantec.Carné ue “tam domateiciunqs Â;abflinentia efcæ ô(:potus:quantu ualitudo permittit. (Üuâ/ «oautemaliqua non poteflieiunare:non tamé extra bora prandij aliquid aliment015: fiwatnificûægrotat. Cum acceditis ad méfam: donee inde furgatis: quod uobis fm ^onfuetudinem logic fine tumuitu ólt; :contentiomb' ’auditc.Ncc folæuobis fauces fu/ ■^antcibSifed dVaures percipiât deiuerbu.Quæ infirma: funt ex priflina cofuetudi/ ’’Ctfialiter tracfani :in uiclutnon débetalijs molcflu efle nec iniuflu uiden quas fecit J^a côfuetudo fortiorcs.Nec illas fceliciores putcnt:quia fumSt quod no fumStipfæ: fidlïbi poti^gra tulenc:quia nalcntquodnó ualcnt illæ.Et fi eis quæuenerût ex mon' “usdelicatiorib^admonaflcriStaliquidalimento^t ueflimenfoi^tflramctoi^itoperi/ '’\ento^idac:quodalqs fortionb“’ Srideo fceliciorib” non dac : cogitare debent quib^

daf: quan tu de fua fæculari uita iHæ ad iflam defcenderint: gms ufq; ad aliaiy quæ fintcorpore fortlores fragilitaté peruenire neqüiuerint. NeciÜæ debent conturbari ^eas uidentampli^ïnon quiabonoranc:fed quiatolerani faccipcremecötingat detc ‘finda peruerfitas:ut in monaflero:ubiquantu poflunt fiant diuites laboriofæ : fiant paupercs delicatæ.Sane quéadmodum ægrotâtes neceflebabentmin’accipere ne/ §faucnc:ita poflægritudiné fic tractandæ font ut citius recreenc: etiâ fi debumillima •æculipaupertate ucnerStitang boe illis contulcrit rccentiorægritudo:quod diuitib’ interior côfuetudo.Sed cum uircs priflinas recuperauerint:redeât ad fcclicioré con/ fietudinem fuam:quæ famulas dei:tanto ampli’ decet quatominus indigent: neeibi ^3steneatuoluntas iam uegetas quo neceflïtas leuaratinfirmas.Hlæ fe cxtimentditiz f .®f« quæ fuerintin fuflinenda parcitate fortiores * Melius efl enim minus ægere g Pfisbabcre.Non fit notabilisiloabitusucflerinec affecfetis ucflibus placere fed mo/* nous.Neefint uobis tarn tenera capitum tegmina:ne retiola fubterappareant. Ca/ Pgt;quot;os ex nulla parte nudos babeatisinec foris uel fpargat negligentia ucl compos *^3tinduftria. Siuädo proceditis fimulambulate: cum ueneritis quo ins fimulflate:In pinceftu: iftatmm babirmin omnib^ motib' ’ueflris nibil fiat qd illiciat cuiufg libidincm: ædqd ueftra deceatfancfitaté, ©culi ueflri iVfilaciunc in aliquemifiganê in nemmé. ‘^e9em quado proceditis uiros uidere probibemini:fed appetere autab ipfis appeti ndkerimmofu c. Nee folo taftuifed afteefu quoeç ödafpeduappétit iV appétit foemi/ 51,4.5.na foto ^a.Hæc dicatis uos babereanimos pudicos: fi babeatis oculos impudicos:quia impu «Kus oculos impudici cordis efl nunci^.Et cum femuieem fibi etiâ tacéte lingua con/

55

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CIX l

: fpeéla mutao corda nunciantimpndica: amp;ffm concupifccntiam carnis alterutro de/ leSantur ardore: etiamintaclis ab immunda uiolatióecorponbus: fugit caftitas ipfa demoribus: Neeputaredebet quæ in mafculo figitoculum amp;nbsp;illi’in feipfam diligitamp; xum: non ab alijs uiden cum boe facit:uidec omnino Ólt;;a quibus uideri non arbitral Sed ecce lateat â:;ancmine bominum uidcar :quid faciet dc illo fuperno infpedore

‘quem latere nibil potdlcAn ideo putanduseftnon mdere: quia tato uidetpatiétius quanto fapientiuse'Illi ergo timeat lacta feemma difpliccre:ne uelit uiro male placere, Illum cogitet omnia uidereïne uelit uiro male uideredllius naq; din bac caufa cómen datus efttimor:ubifcriptumeft: Abominatio eftdomino defigensoculum.Quando G ergo fimuleftis in ecclefiaródubicSc^ ubi amp;; uin funt:inuicem ueftram pudicitiacufto/ dite:De^ ein qm babitat in uobis etiam ifto modo uos euftodit ex uobis.Etfi banede qualoquor oculi petulantiamin aliqua ueftrum aduerteritisiftatim admonetenceœ pta progrediantur:fed ex proximo corrigan^.Siautemamp;poft admonitionéiterum uel alio quocSep die idipfum earn facere uideritis: iam uelut uulneratam fanädam pro dat quæcuqjinuenire pofuitiboc prius tarnen bealteri uel tertiaedemoflrata: ut dtiaK uel triu poffit ore couinci: 0^ copctenti faeueritate coerceri.Nec uos iudicetis effe m» 5.q.f.nö liuolas: quando boc indicatis. Magis quippe innocentes no eftis fi forores urasqua^ ^^^^ Hidicando corrigere poteftis:tacendoperire permittitis,Sienim forortua uulnusba/ beret in corpore quod uellet occultari du timeret fecarunonne crudeliterabs tefilc-' retur óe mifericorditcTindicaret f'iJiuäto ergo poti^ ca debes manifeftare;nepernitio fi’putrefcat i corde.Sedanteqalqs dcm5ftrec;p qs eónmeeda ê fi negauenfipri^’pf®' polîtæ debet oftendidi admonita neglexcrit corrigi: ne forte poffit fccrctius correpW innotefcere cæteris. 5iaut negauerit: tucneganti adbibendæ funtaÜæ: ut lam coram oibus poffitmon ab una teftearguiifed a duabus tribufe^ conuinci.Conuida nero fw præpofitæ uel prefbytcri arbitriumdebetemêdatoriam fuftinere mndidóiqna fifelt;^ reculaiieHt:amp;; fiipfa nó abfcefterit; de ueftra focietate proijciatur . Nó enim amp;bocamp; crudelif: fed milcricordiffne côtagiôe peftifera plurimas pdat.Et bocqddixideoeu' lo non figendo:etiam in cæteris inueniendis:probibendis:iudicandis: conuincendi« uindicandifq?peccatis diligenter oblèruetur:cum dileftione bominü:ä^odio mticK' ^yæj.g(^ autem in tantum progrefta fuerit maluiut occulte ab aliquoditteras urqu^/ libet munufcula accipiat: fi boc ultro confitctur: parcatur illi: Ôdoretur proea.Sjaut^ deprebendic atep couincic fed’m arbitriu præpofitæ uel pre(byteri:uel etiamepi:g’'^p uius emcdec.Veftes ueftras in uno loco babete fub uno cuftode: uel duab^mel quotK fufficere potuerint ad eas excutiendas:ne a tinea lædâc. Et ficut pafcimini ex uno cd lario: fic induimini ex uno ueftiario.Et fi fieri poteftmonad uos pertineatquid uobis induendum pro temporis congruentia profcratunutrum bocrecipiat una qa^^)^^ ftrum:quod depofuerat:an aliud quodaltera babuerat:du tarnen unicuiegquodopo^ eft nó negetur. Siauto bincinter uos contentiones ó^ murmura orionturw conquer rit aliqua detenus aliquid fe accepiffe qprius babuerat: Cv indigna fe quæ nó ita ucili/ atur ficut alia foror eius ueftiebatur:binc uos probate quantum uobis défit in iHo teriore fanclo babitu cordis : quæ pro babitu corporis litigatis. Tarnen fi ueftra tolc^ ratur infirmitastut boc recipiatis quod pofueratis : in uno tarnen loco fub commum/ bus cuftodibus babete quod ponitisnta fane ut nulla fibialiquidoperec fiuc undejw duatunfiueubiiaceat:fiuc unde cingatur ueloperiatur ;uel caput contegatifedomö . nbsp;nbsp;nbsp;opera ueftra in commune fiant maiore ftudio:amp; frequentiori alacritate q fi uobis pro

CorUU» pj.|^ faceretis.Cbaritas enim de qua fcriptum eft:q jnon quærit quæfua funtilicmtd/ ligitunquia communia proprijs: non proprra communibus antcponit. EtideoquaW amplius rem cómnné q proprium curaueritis:tanto amplius «os profecifte nouctiOS’ Ut in omnibus quibus utitur tranfitura neceftitas:fupercmincat quæ permanetcbari' tas.Confequés ergo‘eft:ut etiâ illud qd fuis «cl filialib’: uel aliqua neccftitudme adlc ptinentib‘’in monafterio cóftitutis aliquis uel aliqua contulcrit:fiüeueftem fiuequo^ libetaliud inter neceffaria deputädum: non occulte accipiat :fed fit in poteftate prx^

EPISTOLA

pofitxut in communercdaclnm cum neceffarium foerit præbcaôÇ^ fi aliqua fem fix bicollatam celauerit: furtt iudicio comdcmneólndumenta neftra ied’m arbitnu præ pofitæ lauem::Giie a uobis:fiue a fullonib^:ne interiores animæfordès contrabat mû/ S dxucftis ninnus appetitus.Lauacrum etiam cofpoÇi ufufq? bain earn non fitaflidu^: æd co quo folet intcruallo tempon's tnbuat’:boC eft feme! in menfe.Cuius autem in/ firmitans neceffitas cogitlauandum corpus: non longius différât :Fiat fine murmure de confilio medici:ita ut etiamfi nolit:iubcnte præpohta faciat quod faciendu eft pro blute. Si ante uelit amp;^ forte non expedit: fuæ cupiditati non obediatur:Aliquado cm etia fi noceat: prodeffe creditur quod dclcHat.lDcniq; fi latens eft dolor in corpore fa wulæ dei:diccnti:quid fibi doleat: fine dubitatione credac:fed tarnen utrum fanando ididoloriqÆ delcftat expediat: fi no eft certu medicus confuIat.Nec eant ad balncas Imequocucp ire neceffe fuerit minus g tres.Nec ilia quaebabetaliquo eundineceffita îetneum quib^ ipfa uoluerit:fed cum quib^ praepofita iufferit ire dcbebit. Aegfotan/ bum cura fiue poft aegntudinem reficicdarum:fiue aliquaimbecilitateetiddiuc febriz bus laborantium:alicui debetiniungi utipfe de cellario petat quod cuiepopus effe p.* bexerit:Siueautemquae cellario:fiuequae ueftibus: fiue quaecodidbus prxponunt: unemurmure fermant fororib’ fuis. Codices certa bora fingulis diebus pcfanc:cxfra boram quæ pctiuerint non accipiant, Veftimcta uero amp;lt;'calciamenta quando fuerint T'ndigentineceffariaidare non differant:fubquarum cuftodia funtquæ pofeuntur.Liz tes aut nullas babeatis : aut g celerrimehmatis : ne ira crefcat in odium : amp;; trabem fa/ flat de feftucaid: :anima m faciatbomicidam.Nem enim ad folos uiros pertinet quod teriptum eft:Qui odit fratrem fuum:bomidda eft:fed fexu mafculino quern primum i.JoR.j. deus fecit:etiam fœmineus praeceptum fexus accepit, (QuaceSq? conuitio uel malediz

^*« cnminis obieclu alteram Ia:fent:meminerit fatiffaflione quatoti^ curare Kcit:amp;; 'illa quae læfa eft fine difeepttaione dimitterc. 5iautcinuicem fe Iaeferut:in/ niccm Cbi débita relaxare debebut propter orationes ueftras:quas uticp quanto crez briores babetisitato fanfflores babcre debetis. Melior eft aut quae gms ira faepe tern.-pfatur: tame impetrare feftinat ut fibi dimittat cui fe fecifle agnofcit iniuriam : g quae brdiusirafcitunamp;rad ueniam petendam difficilius inclinatur.iQuaeno uult dimittere broninofperet accipere oratiois effecfum.Quaeautem nfig uultpetere ueniam:aut •Ion ex animo petit:fine caufa eft in monafterio:etiamfi no inde proijciatur.Promdc '^obisauerbis durioribus parcitc: quae fiemiffa fuerint ex ore ucftro: non pigeat ex •pfo ore proferre medicamenta ex quo facia funt uulnera. Quando autem neceffitas gtf.bif.qiiädtf niteiplmxminoribus coercendis dicere uosuerba dura compeHitifi etiâ in ipfis modS *^05 exccffiUe fentitis:non a uobis exilic ' ut ab cis ueniam poftuletis:neapud cas quas oportet effe fubicclas:du nimia feruac bmlitas:regedifrangar aucloritas:fed tn petez oa eft ucnia ab omniu dno:quinouit etiâ eas quas plus iufto forte corripitis quâta be oiuolentia diligatis.Non aute carnalis fed fpiritalis inter uos debet effe dileclio. Nam So^faciutpucloris imemores:etiâ feeminis fceminaeiocando turpiter amp;rludcndomo y obmauiduis gx iintaclis ancillis cbrifti in fanclo propofito conftitutis : fed omino nee a ftiulicrib’ nuptismec a uirginibus funt faciendanupturis.Præpofitæ tang matri obc *at: honore feruato : neillo offendac deusirnftomagis prefbytero qui omniu ueftru turam gerit.Vtergo cunffa ifta fernenf’:cV fi quid feruatu nori fuerit; non negligctcr pra:tereacquot;':fed emedanducorrigenducç curec:adpraepofitam praecipuc pertinet:ita ” adprælbyterû qui uobis intêdit referat:quod modu uel uires eins excedit.Ipfa ue/ tenon fe exiftimet poteftatc dominate: fed cbarifate feruictc foelicem. Honore cora omimbus prxlata fit uobis:coram dco fubftrata fit pedibus ueftns.Circa omnes fez Pbmbonorumopcrum præbeat exemplum: Corripiat inquiétas : confolet pufilla/ iteesifufcipiat mfirmas:patiens fit ad omnes: difciplinam linens babeat:mctucnsirn Ponat.Etquamuis utrnq; fit neccffarium ; tarnen plus a uobis a mari appetat g timeri: forP^'^^^^^f^^^‘^° ^^ P’° “ohis reddituram effe rationé. Vnde magis obediedo no ^teueftrimeruetiam ipfius miferemini:qua:inter uos quato in loco fupcriore:tato

SANCTI AVGVSTINI EPISTOI-A CX iS

in pcrictilo maiori uerfat’.iPonetdominas ut obferuetis bæc omnia cSdilcclione fang fptritalis palcbritudinis amatrices:amp;rbono cbrifti odore de bona conuerfarione baz grantesmon ficut andllx fub lege:fed ficutliberæfub gratia confntntæ.Vtaut in boc nbello tanq in fpeculo uos poflitis infpicereme pobliuionc aliquid negligatis : femd in feptimana nobis legac:Et ubi uos inueneritis ea quæ fcripta funt fadetestagitegra/ tias domino bono^iomniu Iargitori:Vbiante fibi quæcu(ç ueftru uidet decile aligdi doleat de practerito: caueat de futurotorans ut amp;nbsp;debitum dimittac :amp; in temptation nepi non inducatur»

^Narratio eoÇi que gefta funheum bcatusAuguftinus eps:Eradium prefbyteÇidez Ötac pronuciauit fucceiforem fibitOG.

LoriofiÜïmoTbeodofio duodecimoiamp;Valentinianoaugufto ite^ eófuhb . X Vi.kKodobris : cum Auguftinus unacum Religiano 0^ Martiniano eoepifooz pis fuis confediffetin ccclefia pads bipponenuum regionum: prxfentib^Saz turnino:Leporio:Barnaba:Fortunatiano:R.uftyco:Laçaro Ar Eradio prefbytenstAö guftinus epifeopus dixit: epbefterno die promiii cbantati ueftræ: propter quoduos uolui frequentie conueniife mora poftpofita bocagédum cibSi em aliud uelim login in illud fufpenfi minus auditis,®mncs in bac uita mortales furnus: Ar dies bums uitæ ultime omnibominieft fempincertus:Verütamêin infantia fperac pueritiatamp;in pnez ritia fpcrac adolefcentia:0 ^ in adolefcentia fperafluuctus : amp;nbsp;in iuuêtute fpcrac gtaoïz tas:ólt; :in grauitate fpcrac fcncctus:utrum contingatincertum cft:eft tame quod fporc tur.Senedus autaliam ætatem quam fperetnon habet: incertum eft ipfa leneSusg diu fit bomini:illnd tame certum eft nullam remanere ætaté quæ poftit fuccedere fez necluti:quia noluit deus.Ad iftam cmita te cum uigore ætatis adueni: fed tame ioöCgt; nis fui Arfenui.Scio poftobitus epifcoporü:perambitiofosaut contctiofos folereecz clefias pertarbari: Se qd’ fæpc expertefum ó rdolui:debeo quanta ad me attinetmeco tingat buic ^fpicere duitati : ficutinouit cbaritas ueftra in mileuitana ecclcfia modo fui:Petierutcnim me fratres(maxime ferui dei qui ibifunt) ut uenirc:quia poft obitö beatæ memoriae fratris 0lt; !coepifcopimei Seueri: nónulla ibi pturbatio timebat.V^ ni Atquomodo uoluitdns adiuuit nos pro fua mifcricordia: ut cu pace epifcopösed^ pefét:qué uiuus defignauerat cpifcopus coilt;.Hoc em eis cuminnotuiflet uoluntate præcedétis Ô^ decedetis epifcopifuidibéteramplexi funt.Minus tn aliquid faSSene undenónulli côtriftabâc : ga frater Seuer^ putauerat fufficcre ut fucceftoréfuSapud dericos defignaret:apud pplm inde nó locut’ eft:Eratinde aliquote nónulla triftma* (Quid pluradDco placuititrifticia fugata é:gaudiû fucceffit:Ordinate eft epsquéprx' cedes eps defignauit.Ego ne aliqui de me querac : uolûtaté mea qua credo dci efleiin f oim ueftrS notida^fero: prefbytei): Eradiu mibifucceftorc uolo . Applb aedamatu eft:Bgt;eo gras: deo laudcs:diclu eft uicies:Ter Exaudicbriftc : Auguftino uita diduc fedecies. Tepatre:te epifeopotdiftu eft ocfies.CiKp reticerét: Auguftin^ epus dixit: Non opus eft me de laudib‘’cius aliquid diccre:fauco fapictiæ:Atparco uerecundix-Suftlcit ga noftis eS etiâ : boc me uelle dico : qd’ uos uelle fcio:amp; ft antenefciré:bodic probarc.Hoc ergo uolo:boca dno deo nue etia in ætaté frigida uotis feruetib^pofco: boc ut mecu orctis exbortor:admoneo:rogo:ut omi in pace cbrifti collatis Acqnnaz tis metibus confirmer deus qdoperatus eft in nobis» lt;Q,ui mifit mibicu;lcruetemfen uet incolume:feruet fine crimine:ut g facit gaudiû uiuctis: locu fupplcatmoriétis:A notarijs ecclefiæ ficut cernitis excipiunc quæ dicimus:excipiunc quæ dicitis : amp;nbsp;mU’ ferma amp;nbsp;ueftræ acclamatiôes in terram non cadut.Apertius ut died ecclefiaftica nue gefta conficim‘’.Sic em boc eftequantu ad bomines attinet côfirmatû uolo.Apopuz to acclamatu eft:Deo gratias:cbrifto laudes:diclum tricics:Sexies Exaudi cbrtfte:Au guftino uita dictumeft quaterdecies:Tepatre:te epifcopo:dictQ eft ofties:E)ignus Si luftus efttdidu eft uicies:Bene merit'’:bene dignus diSu eft gnquies.Cuncp reticerét: Auguftinoepifcopus dixit : Ego ut diceba uoluntate mea amp;nbsp;uoluntate ueftrate gcftis ecclefiaftieis quantu ad bomines attinet: confirmata uolo: quantumueto ad latente

EPISTOLÄ -

ottöipotctis uoluntaté:omes at iHifi ofcmus:utconfirmet dens qcFopatus eft in no/

Ppl^ acelamatu eft: ludtcio tno grahas agimus:diclu eft fedecies fiat fiat: DiftS tn duodecies:Tepatte: EradiQ epifcopû:dictum fexies.Cnncg rcticerét:Auguftinus

dixit:Scio q» fems amp;nbsp;uos:fed uolo de illo fieri qd de me faclu eft.diuid ante fids fit multi fcitis.Illi foli nefciut qui tue aut nondSnatierat: autnondû babebat æta/ fern feiendi.Adbuc in corpore pofito beatæ memorise pâtre amp;nbsp;coepifeopo meo fene yaleno:eps ordinatus fum:^; fedi cu illo:qd’concilio niceno probibitu tuifte nefcie/ bammeeipfe fciebat.Qd’ ergo reprebefum eft in mc:nolo reprebédi in fibo meo. A * populo acelamatu eft:Deo gratias:cbrifto Iaudes:dicl2 eft quaterdecies. Œuq; rctice ftut:Auguftin’ eps dixit: Erit prelbyter ut eft qn de’ uoluerit futur’ epifeopus. Sed plane modo facturus fumadiuuâte mifericordia ebrifti qd’adbueufep nó feci. Noftis 3ntealiquotannos quid facere uoluerim:0^ nó permififtis: él placuit mtbi amp;nbsp;uobis ^r pfer curam fcripturaÇi:qu5mibi fratres él patres mei coepifcopiduob’conciles nuz fnidix élcartbaginis imponere dignati fut:ut per qnq; dies nemo mibi moleft’effet* ®tfta conféra (unt:placuit acclamaftis.Recitac placitum ucftrnm:0^ acclamatio nna ^fifparuo tempore fcruatum eft circa me:élpoftea uioléterirruptu eft: amp;; nó permit ^tadqduolo uacare ante meridië: poftmeridié occupationibus bominum tencor: Obfecro uos él obftringo p cbriftQ:utbuiciuueni: boe prefbytcro Eradio qué bodie ® nomine ebrifti defigno epifcopum fucccftorêmibi:patiamini merefundereonera ®ccnpationümearu. Apopulo acclamatum cftdudicio tuo gratias agim’: dictumeft ficie(repties.£ü(5 reticerêt:Auguftin’eps dixit:Ego cbaritati él beniuolêtiæ lieftra: 3pud dnm deunoftru gras ago:imo de illa deo gras. Ergo fratres quicqnid eft qdad

*ne perferebaf:adillum perfera^ubi neceffariumbabuerit confilium meu non nega/ no.Auxiimmabfit ut fubtrabam:tamêqutcquid illud eftquod ad me pferebat:adiHu Ptrferaf.lpfemeautemcófulat fi forte non inucnit quid facere debeat:autpofcatad/

‘Storern quénouit patrc:ut âruobis nibil defit:^ ego tandé aliquado fi qntulumcucp Ipaciumibibuius uitse donauerit deus:ipfam quatulâcûq; uitä non dem fegniciei nee donem inertiæ:fed in fanctis feriptnns quätum ipfe pmittu amp;nbsp;largic exerceam: boe Sl 'pliprodentélpipfum etiam nobis. Nemo ergo inuideat ocio meo:qaia meu ociuin ’’magnum babet negociu. Video me de bac re propter qua uos inuitamomia uobifeû fquot;*dc quæ debui.Hoc ad ultima rogo ut geftis iftis dignemini fubfcribere qui potcz ftgt;K Hic mibi refponfióe ueftra opus eft:tencam refponfionê ueftram: de bac aftefio/ ï^ealigdacclamate.Apopulo acelamatu eft:fiatfiat.Dictu uiciefquinquies: dign’eft: fiftus eft:Dictum uiciefocties:fiatfiat:Dictu qterdecies: olim dignus:olim merit’: Diz num uiciefquinquiens:iudiciotuo gratias agim’:E)iétu tredecies Exaudi cbrifte: Eraz dmmconferua:dictum uiciefnomes.Cunt^ reticerêt:Auguftinus epifeopus dixit:Bc 'febabetuteaqua:deifuntcirca facrificium eius agere iialeamüs.ln qua bora luppliJ tationis ueftræ:utomnes ueftras caufas él négocia intermittatis él pro ifta ecclefia él pro me^ pro prefbytero Eradio dno precéfundatis.

^eati Augoftini ad lulianS comité:de perfectiffima atœpleniffimaiufticia traclatis: i^r.Jßonifsicta fi quo uiuere debeat quo ad deu él proximos edocctis Æpfa.CXh_

^frater cbariffimc: fi cupias fcire:guis ego nefcia g perfectiffima atep plenif lt;fa.i. C ftma fitiufticia. lufticia eft deu toto corde amarenlliq; tota adbxrere uoiûtate eft fummu bonu.Summu uero amare bonü:fummaeft bcatitudo. (Qui deu amatbon’ eft.Sibonus:ergo él beatus. ^uem quanto quis ardctius amat:tanto mez liorcfficicc:quatenus boe beatiffimo bono abundare te facia tcbariffime frater ipfe q eftboe bonum:quotidianis precibusintegro cordis defiderio eum élfiindignus præ dicare ftudca.Tuuero frater cbariffime intcllige:quia confilio fancîæ trinitatis Séope re maieftatis diuinæ crcat’cs.Exprimo quoq: conditióis bonore intellige:qntum dez beas cöditori tuo: dum tin in códitóemox dignitatis priuilegiu prxftitit creditor tibi æternus: ut eum tanto ardentins amares:quanto mirabiliorem te ab eo elfe credituni

55

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXl

»ntelhgcrcs. Ncc Boe Colum quod eonfilio fanclx trimtatis fie exedlentcr a ereditorc conditUs cs: fcd etia quodadimagtnem amp;;fimilitudmem fuamipfe ereatoromniu te creauit: qdnulliahjex ereatuns nift folibominiedecHit: Et base c imago unitatis amp;' tri nitatis omnipotents dehquä anima tua babet in fe. Pnmû quia fedm donum demu uis ae fapis:Seeudum quia ad imaginem tui eonditoris etcatus es: Tertiumlieet anus appelleris bomo:tamen tres babes a pâtre Ö^ Cilio 0lt; ;fpufancto coneefias dignitatesud cftmtclleclumruoluntatcm 6^ mcmoria:quodidem lieet alijs ucrbis in euangelio dc' XDattK.xi. fignatur: eum dieitur: Diliges domin urn deumtuum ex toto eordc tuo 6:'ex totaani ma tuäamp;fmente dromnibus uifeeribus tuis. Ex bis cnim tribus imaginem eonditoris : noftri mirabiliter gerit noftra natura:noftcr interior bomo: ex quibus quafi excel' lentioribus animæ dignitatibus iubemur diligerc eonditorem: ut quantum a nobis intelligitur: diligaturrlemper in memoria qua recipitur babeatur.Nee folum fuffidt nobis deumintelligeret nifi fiatinamorecius uoluntas noftra:immonee bocfufticit nifi eum memoria Ó duoluntate opus addatur. Tuo nero capiti frater cbariflifne gra/^ tia fpifitalis fit fapientiæ:quæmentem tu5 illuminet: amp;nbsp;ad uitam æternâ ficut defidcz ro dquot; opto pducat.Toto etem eordis mei affeclu opto dcüq; depreeor:ut fempad mz teriora te extendas doneeperuenias ad fublimë perpétuas beatitudinis coronam: amp;nbsp;animi tui nobilitatem qua in te optime fcio:nullis amicoçs eonfilqsmulla feculariu am/ bitióe dcfidciioæ ab amore ebnitiimmutare permittas. Noli tua bomtatem [aliorum malignitate obfcurare: fed ubicp quantu ualcs amabilis eora dco amp;i omni populo ap' pareas.Non décrit tibi gratia adiuuantis dei:fi tibi adbæferituoluntas admonitionis fanclæiqua faspi^in fcripturis diuinis mens bonitatis tuas attendit. Efto quasCo teignis laieus ad omne dei opus promptus:pius ad paupcres: d; ”ad infirmos eöfolator: mœ' rentium eompatiens miferijs omniûdarg’in elemofynis: mcmorâs euâgelieas uidux Xiicî.xi. duo minuta in gaçopbylatiû mittctis:amp;lpropbetam dicentcm:Frange efurienti pané ra«58. tuu:ôlt; ;eaue præuidês diferetionéelemofynætita ut utrifm dân fciliëct ÔZaccipién Ibla' tiû fit: Itacp nô foin de falute tua : ueruôfde multoiy profeHu amp;nbsp;^fperitate meditarC' Elige tibi eonfiiiarios optimos deum timentes : d^ uel ueritatem uclebaritaté aman/ tes.S'æpc em adulatores blanda faeie dccipiut animas audicntiû fe;ôlt; !perpétua mor/ 1^S»5t» te interimunt.De talib^ dieit pfalmifta: iQuoniam de' ’diflipauitofla coty qui bommi' AaLi» bus placent: Confufi funtiquoniam de^fpreuit eos.Etapoftolus ait:Sibominib^pla/ cerem:cbrifti feru^nó eifern. Vnufquifißamie^ ad ædifieationem drnó addeitrudio/ nem placeatproximo fuo:quia non omnis amicus confiliari’eiTe potcrit:dicentc fcri/ JÉceUtf. ptura:Amici funt multi:confiliariHs aQt unuSiI-icet me mutatióe babitus longe tulib A fetauobis in corpore: fed nullaten^cbaritate: quia cbaritasquas defcribi potefinung uera fuit.Ideo intima amicitiaçs cbaritate quâtum poifum^ domino ebrifto coniuga' 3ol5,if; naurtquia ipfe ait: Vos amicimei eitis fi fcceritis quasego prascipio uobiv.Etitcrumad difcipulos fuos:Iamnó dicam uos feruos fed amicos meos. Et fi prasmia uitx astern® uolum‘’promercri : illi^prascepta totis uirib^fatagam’ cuitodire. Præcepta natjeins ZDattl5.n» nolcntib^grauia funttuolentib’leuia: ficutipfe ait: lugu enim meu fuaueeft: d onus £ra.tf4. meG leue.Et iteçs: Sup qucrequiefcâ nifî Cup bumilê di'quietü ólt;:tremcnté fermoncs

meosc’Sæculi em amicitia:autIucro:aut bcncfici]s:aut diuerfis bononb^ eonitat:Sal' natoris autamicitia in fe dfproximosdiligcdo confiftit.Igic quotienfcGq ; bonis aSib^ mandatG cbrifti facim^itotiesamici cbrini uocamur.llle nos femp inuitatadamicitia fuâ:drdiabol‘’inuidcns quæritnos megcrein infcrnG.Saluator nos amat:0t proditor nos odit:Ideo nóprastermittam’’redemptoré:ne fequamur prasdoncm.Cbarior no/ bis fit qui libertatireflituit : q qui nos captiuauit dquot; feruituti uibdidit. Semper autem ante oculos cordis pone:cp amicoçs turba:ncc familiæ multitudo:nec auri argctiq; co geifio:non gemmais lapilla fulgentia:non uindemiarum überras : non denliras fege/ turn: non locGditasextenfa pratorum:poffunt animæcunti de corpore ullumautcr/ re præfidium:fed plus urgent qui ea diligût.Idco diligendus eft ucrus amicus noft« dominus lefus ebnftusrqui prasfentem kelicitate Ôtæternæ mtæ tribuet bcatitudmo

-EPISTOLA

Mam rcdemptornofter idco didr: quia redcmitnos a diaboli captiuitafc : ^faliiator wiuado nos a peccatis noftris:adiutoradiuuado nos in oportunitatibus in tribulation'’ ’ie:proteclorprotegcndo nos:utinter inimicos illadimaneani^:fufceptordeus:fufd/ piendo nos in æterna tabernaculaddeo cbaritatem A rpræcepta Stamorcm tant iami dtotis uiribus adimplcamnsid^ nobilitatemimagims illms in nobis feruemus. Renie Biorenaus femper qinclytus Ö^ualdc glonofus cH imperator d; amicus noiler. Hie a ttobis non aliud quaerit munus: nifi fpirtale. Caucamus quatum pofTumusme aliquid •nueniat quod oculos cius offédat. Et fi forfitan ut folet bdmanæfragilitatis conditio “iquam negligentia?:maculam fpiritus malignus in nobis infigit: citius per confeiTió/ •’em (i 'pomitêtiam lacbrymaru ablucre earnomniiludio fcilincmusme diu fine ami ^'Ooftrimaneam‘’amplexu:quia paratioreflnos recipereq perdere:tantu finon tar/ damiis de die in diem reuertiad illû.Hæc cm duo mala omps deus odit in omnib’ bo ®inib’;id eft negligentia reuertendùârdefperationê falutis. Tmbæcabfint a cogitaz tionib^’proculnoftris:ó^illc tucanimis prope erit nodris.Ncquæfo de tcrræna felici B^^^ glonâtes confidam‘’:fed gratias agam‘’ci:qui dum boics eile uoluit rationalesmó ‘Upbia fed bumilitate profequifc rogauit. Quæ ergo maior potent elle nobis gloria *^3.4, •lelfublimior bonong eius imperatoris eifeamicos qui fuper omes imperator ciREt q^to ille fublimior cftomipotétia in uirtutcitato nos debem* ’eife diligentiores in uv “idaamp;fanclitate amp;rbumilitate amp;obferuatióe madato^ei^.Sanclitas ucro in iuilicix ®ßib?cöftat:Iufticia uero duob^modis implecmtqux ^bibita funtab eo nó faciam^:

«qnæ luda fût ab eo faciam^:iuxta ^ppbeta q ait: IViuerte a malo éi fac bonu. (Dis em 1fgt;5,jj« bndo^ libro^ feries ad noilra faluté fcripta eihd: 'boe maxime aurib’nris in tonat:amp; Xetum at(ç iterum replicat:quid fit omnibominicaucndumiud quid fequendum. In 9uib’ libris tua dignitas optime excrelcere folet:quia per illos nobisloquiifipfe deus ^domin^ noilcnólpix uoluntatis nobis demonilrat effectum. Recognofcam^ dl re ^ogitemus qualibonorc nobis illius legio fit accipienda, Q_uid fi a rege legatio: autin dluculo ad nos ueniret: nunquid nó moxalijs curis poflpofitis prompta uolQtate dl fum omni deuotione litteras acciperemus tV legentes implcre fatagcremuscEt ccce de cælo cælorum : rex regum : d^ dominus dominantium : immo d^ redemptor no/ Werper propbetas Ôiiaponolos dignatus eil nobis dirigere litteras fuas:non utali/

ÇH^od fermtium fibineceifarium nobis demandet: fed quæ ad falutcm amp;nbsp;gloriam no/ bis prodeffepoifint innotefc3t.Proindefi aliquid in boe fæculo poifidere deleclamur: Cad. des qui poffeditoia:qui crcauit oïa expcdita mete poilïdcam*’:d: in eo babcam‘’quxlt;' ^^nq5fœliciter ac fände defideram’.jcd quia nemo poflidet dciumfi qui poffidet ab ^ifamus nofipfi fadi dei poifeflïo:amp; cfficict nobis deus poiledor.Et quid poteil ede ^licuism mudo q cui efficid fuus imperator d^ redemptor cenfusiamp;ibæreditas digha ureiie ipfa diuinitasif (Dimes ein ex illo frudus percipim^:in illo amp;nbsp;de illo fempcr muu ®®S’Q.uid rogoboi fufficit cuiipe códitornó fufficitc(ßuid ultra quatrit cui ome gäu '5:0? oia fuus redemptor eife aebetfHcu g fubtiliter nos ille antique boilis decipitv L°.,plW:ca cxcitaté ante oculos noilrx métis obducit ne difcernerc ualeam^ gaudia ® fecuÜÔ^ gaudia regis æterni.Nam gaudere quidébonuedifcd qui gaudet : fi nó j^nde debet:nó poteil bonu eife qd gaudet. Gaudet miles terræn^ propter honores '’Ul feculi perituros:Heiles pulcbras:ôlt;ifpeciofas armillas bracbio circüdatas:corona ^3piti impofitatd? tale gaudiu nó eil æternû fed periturû.Gaudet amp;nbsp;raptor cû defide^ ^^*■*0^“^ cS occafionc potatióis inuenerit. Œaudet adulter cum ß^^ædafioné corporis fruédæmcrctricis peruenerit. Gaudet periurus fi facultafes ui feculi iurädo acq uifierit.Gaudet iracûdus fi furiâ fuâ perfeccrit: Et mita aliaquæ juens cbaritatis tuæ frater cbariifime cóprebêderc potent.Et cû fit gaudere bonû:de 's ateg buiufmodi gaudere grande malu cil:£^ perduces ad morte pdm.Nec qdlibet telus corâ deo ta abominabile fit g prætenta peccata unûquéep noilrû gaudere re/ quot;'Hcendonndc â? exultare attp in eis femper iacere.Hæc funt quæ fuperi^diximus: tide nos gaudere nuit mund^: ut peream^ cumamatonb’ mundibuius . Hæc enim

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI

_ nbsp;nbsp;gandia uelutuenena diaboli rcpiidiare debem’: quta no folum corpora: fed dranima

** ‘ perpetualitcmccare feftinät. QXuæfo frater mnquæfo bas diabolilagittas ad petram^ iCpl5«tf« quæcbnft^’eft allidés: furne fcutum fidcinn quo polTis oia tela diaboli : fagittasigncas extinguerc:ólt;: g3udeam^dc bonis domini: deconfciéntia pura:amp;de confeffione uo ra:ór digna pa?nitcntia:deluclu amp;nbsp;uera trifticia:quænon fcdrn mortem:fcd fedmdcit £pB»4* falutem opcratfæternâ. Earn nero qua: feJm boe fæculû eft trifticia:firmitcrapofto^ comendat dicens: Nolite contriftare fpiritufanclQ deiin quo lignati cftis in die rede/ ptionis : fed ois amaritudo drira 0lt; rindignatio dr clamor d; blafpbcmia tollac a uobis: ,cum omnimalicia : 0rcftote inuicem bcnigni:mifericordes: donates inuicem ficiitamp; de^in ebrifto donauit uobis.Etquätum poftüm^folerti ftudio mores noftros corriga mus:druirtutes omniu bono^t acquirere feftinem^:cp pictatem deiÓrmifcricordióin temporeoportuno confequiualeam^: dr de promiftione futuri illi‘ ’rcgnimcffabilirer gaudcam^.Hæc funt qua: nos contra impetu diaboli armât dr deo cemmendât. Hæe fuut arma quæanimos noftros confortant:muniuntatcp nobilitant. Hæcarma nobiz feum frater dr intra nos deo donante.Hæc funt diuitiæ uitænoftræ: Nam pudid/ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tia|pudicos facit : dr iufticia iuftos : ôr pictas pios : dr bumilitas bumiles:6lt;:manfiictu/

do manfuetosiôr innocentia innocentes : ÔT fimplicitas fimplices : ÔTpuritas purosidr prudcntia prudcntes:ôrtemperâtia temperatos:dr cbaritas deo dr bominibus nos fa/ cit cbaros.Hæc omnia bona a deo dr a bono creata funt, Et ideo fi in illo elfe uoliim^: «♦loü.i* qcTcffe debem‘’;ficut fanclus lobanesapoftol* dixit: (Quo ille ambulauit ita nos fpinW liter ambulem^. Q.uid cambulare ficut xps ambulauitinifi côtcmnere uanitaté drfoc' licitatë bui^fæculi:ôlt;raducrfa non timcrc pro nomine ilii^pati cSperem^qux promis fit 0^ fequamur quo ipfe præceftif.Non nos ullo modo ab amorc cbrifti feparet buiusb faeculi mifcrabilis dulcedoineq; cxcufatio uxoris 3ut filioi^gratia:icilicct:nccml 'ta 3U’ riargenticßörpofleftionum dilcAo: dumtembiliter conteftar nobis fanclus lobân« ®^bi5 apoftolus diccns;Nolite diligeremundùm neep ea quæ in mûdo funt ; quia omneqiï in mundo efticoncupifccntia carnis eftiôc concupifcentia oculorum:drambitio fecu^ li. Hæc funt quæ a paradifo delitiarum in boc mifcrabile exilmm Adam d Euam pro^ iccerunt:quia nifi dileclio del ab eis defcciftet: nunqua diligcre ccepiftentmalefuadé/ Jis ferpentis confilium:immonee credidiftent:Et concupifcentia carnis ab eis implew eft cp de ligno uetito guftauerunt : dr concupifcentia oculorumcp fibi aperire oculos cupierut: dr ambitio Leculi cp fe fieri pofte quod de* ’eft crcdidcrut.Et ideo uolens nos omnes apoftolus ab bis tribus generib’mortis cauere:dixit:cp omne quod in mundo eft:concupifcentia carnis eft:dr concupifcentia oculorum:amp; ambitio feculi.Et utbci lius frater mi bonitas tua intelligat : fi placet quarter illi primibomines fcilicct Adam dr Eua commiferunt tarn graue peccatum : pandam quoep : (Gratia domini noftri 1c/ fu cbrifti te ad boc femper cauere concedat:quia illis duob* ’originalitertotum darn/ natu eft gcn^bumanumdlli enim non ederent de ligno probibito:nifi concupifcerct: ncc concopifcerent nifi temptati:nec temptarenc nifi defertiincc defererentur adco nifi priusipfi deferuiftent deum:nec illi deum deferent nifi fuperbirent: d fimilitudi/ nem dei adquam facti erant damnabiliter neglexiftent:Pro quo mordidacorumcor’ pora contraxerunt mortemidriuxta fcntcntiam domini eo die credunc mortui: quo in eis pcenaliter facta eft neceftitas moriendi. Hæc pauloantc diximus de primis bo minibus:ut lapfum dr damnationis eorum poftimus euadere exitium fiue fuppli/ cium: (Quia quamuis ex Adam fimus carnaliter nati: non ipfum tarnen debem^’imi/ tari:fed cbriftum dominum noftrurruin quo renati fumus per baptifmum amp;nbsp;uiuimus. (Quid eftimitari Adâmifi carnalib’concupifcentqsac defiderijs morte nos perpétua occidic^Et gd eft imitari Cbriftû: nifi camalib* ’defiderijs d cocupifcctijs in nobis mor tificari:dcQipfo qui nos proprio precio fui fangninis redemit fceliciter regnaref Et fi qn in Adam fuim’omnes in ipfo cecidim’:ltacp in cbriftoiam efte ccepim*’: omnes cu illo fpiritaliter refurgam^.Etut totû dica: Adamabftulit nobis paradim: dxps dona' Ult régna cæloÇi:d corp*fuß ^ nobis pctórib* tradidit.lt;Cbrift*cm mortu’eif,p pcto:

EPISTOLA

cÎ?**/“® ^^’^ nodro : unufquifq; autemnoftrum non ommam mort/ peccato fed fuolt; f^uideft peccato mornnifiopera malignain nobis damnare:A ' boe miferabilc fæeulû Ca»«» fugerc:utficut homo carnc mortuus in fepulcbro nulli detrabinncminiuiolcntus exi ftit:ncminê calumnia6’nemincopprimit:non inuidet bonis:non infultat malis:non lu xanxcarnis fcruitmon bibendo magis ac magis in fc fitim accendit:non odio^i flâma ardefemnon potétes aut diuites büi^faeculi adulaf’:nó inquiéta curiofitate rapta^: nó deturba maxima fibiaftante cura geritmon auro argentoqjfiue pallio circudatus digt; ftendic:non falutationib^ potentium delcdac ucl parentum:nó fe ininrijs fatigat: nó Eutnfuperbia inflat : nó ambitio buius feculi nccat:nec uanagloria turpiter iaHat : nó aurum fiuearmillacatcpomnes buius fxculi diuitixinflamant: non rabies infana furo/ nsexagitatrnon eqnoK craffitudo amorcp inuitat:non pulcberrima fpecies fcemina^c auidumredditmô biftrionum miferabilium uerba in rifumexcitât:non contentioncs I’uiusfeculipcrturbât:non audacia extollit:nógaudia buius fæculi ddcciàtinon iraz cutidunianimofitas:non fufpiciofum peruerfitas:non uerbofum uanitas:non rixatox teni malignitas:nó mobilcm:inftabilem buius uerfatilis amorfHæc ôlt; :alia buiufmodi cntimerando protelaui:utintelligat dulcilfima fraternitas tua:q? bomo carne mortu/ gt;is:nec facerepotedlifa qux dixinee pati: cV bis talibus nó torpeamus; fed ftudeam’ fjuantum poflumus cSdei adiutorio corpora noftra cu uitijs amp;'cócupifcentijs mor/ Uat.f» tificare:0lt;!indu3musnouumbominem:qui fm deu creatus cft: in tufticia amp;nbsp;fancfitate JEpb.4, üeritatisinecbumanis laudibus deleciemur: nee dctraciotibus Iibcnterauré præbeaz gt;niis:necadulatoribus no(fris credamus ne difcordes fimus:fed magis cos quos ualez

„ '’’usadconcordiam prouocemus: quia Fm euangelium:Beati pedes quiad pace cur-tuntJMee fim’ carnales:ideftcarnaliter in boe feculo uiuctes:quia apls dicit: Si fedin Ca.y* faméuixeritismoriemini.lgid ’ ille Fm carncm uiuitiqui Fmfcipfum uiuit: id eftpergit tSo.8 ^ao uult:dormitqn uult:amp;; qdiu uult:loquir quæ uult:ólt;;quieqd uultiófubi uult: ma/ ducatâ^bibit qn uult ô^quâtum uult:ridct ôlt; ^iocac turpiter inter quos uult Ôiiquando UuIt:Poftrcmoquicquid narib^ fuaue fit quærit:quicquid taélu blandu:quicqüid oeuz 'isdeleâabileiquicquid corpori fuo locundum excrectacfcquit qualiternultamp;quan do tmlttga licita ârillicita carnaliter uult: IDcIcclaf ’in ueftimétis pulcbernmis èi equiz db*0:;armis ficut uult amp;*quâdo uult:âr fie non fedm delim:fcd carnaliter uiuit amp;' dele 3atiir:lt;^ omnia dcfidcria carnis fuæperficit ficut uult Ôlt;;qn uuIt.Quapropter cbarifli/ ■jiefrater in cbrifto dcprccâda eft nobis dinina clemctia: ut dcfidcria carnalia deiccla ‘bfpintalis imminuat:0^ pietas in nobis crudelitati refiftat : 0^ malignitate patiétia co/ frceat0lt; :libidine uincat:âranimofitaté tranquillitas tollat:(cuirilita té cV uerbofitatem bciturnitas moderata compefcat: curiofitate ftudiu fpiritale in uigilijs amp;; orationibus d ^ élemofynis fuccidat:ebrietatcm fobrietas domet: iræ amp;nbsp;furori manfuetudo domiz “ötttileuitatê maturitas rcgat:luxuriâ uera caftitas excludat: mudicupiditaté dei ö^ proximicbaritas refrenetuaclantiâ ét fuperbia cóculcet profunda bumilitas: quia buz

H militas bomies fanclis angelis firnîles facit:Ók fuperbia exangelis dæmones facit:Et ut C9.i« tuideteroftédam*’:ipfa ê pclói^ oim initiu amp;^ finis Ô^ canfatqm nó fold eft pclm ipfa fup mai fcd'etiânuHu pclrn potuit autpótautpotenteffe fine fupbia. Siquidcmbil aliud ocpclm c nifi deicótempt^: qn ei‘ ’praecepta cótemnim^:dr boe nulla res alia pfuadet noinifi fuperbia.Porro fuperbia 0^ cupiditasintm cftunu malS: ut nee fuperb^ fine eu piditate:nec fine fupbia po(fit cupido inucniri. De fupbia nâqjnafcuc baErefes:fcifma/ nbsp;nbsp;nbsp;^,

ta:detraclióes:inuidiae:irac:rixae:diffen(ióes:contentióes:aiofitatcs:ambitiócs:elatio/ nes:præfumptiôes:i acl3tia:uerbofitas:uanitas:inquietudo:mcndaciû:periuriG:amp;f cæ ttrabmufmodi:quacdinumcrare longi ieft p fingula. Cupiditas quotp facit boies guz Iofos:intemperates:ebriofos:aaidos: rapaces:fornicarios:adulteros:ftupratores ; inz ceftos: flagitiofos:amp;falia innumerabilia : per quæ diabolus genus bumanö præcipitaz re foletper fuperbiam dreupiditatem . Diabolus naq; per fuperbiam èccupiditatem ff3,i4. dicit : In cxloconfcendam * Cbnftus cum bumilitate dicit ; Humiliata eft in terra ani/ 1P3.4Ï« mamea. Diabolus per fuperbiam Ó ;cupiditatem dicit: Ero fimihs altiffimo. Cbnftus Ifï.14«

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI

T^blUi, ß bumilita tem reamcffctin forma dci:cxinaniuit femetipfum forma ferm'accipicns ^- nbsp;nbsp;nbsp;bumihauit fe:patri fuitobediens ufo ad mortem. Diabolus per fuperbia Ô^ cupidita/

ZPatdSm', ^e*” dieft:Super aftra exh exaltabo lolum meû.Cbriftüs cumbumilitatc dicitilDifcite a me quia mftis fum amp;i bumilis cordc.Diabolus cupidus él fuperbus per propbeta Io/ £XO‘5‘ quit dicens:Nelcio dominu deum 21 ifrael non dimittâ. Cbriftus cum Bumilitate di/ JoB»7» cit:Sidixero quia non noui eum:ero fimilis uobis mcndax:fcd nouieum 21mandata eius icnio.Diabolus cupid* ’ amp;ffuperb^ dicit:Mea funt flumina 21 ego feci ea.Cbriftus 3lol5.ç.ct.i4» cum bumilitate dicit: Non poifum ego a meipfo quieg faccre ; fed pater meus in me 3t'Kb4» manensipfe facitopera. Diabolus cupidus dv fuperbus dicit: Mea funt omnia regna i.iCori,#^*mudi amp;nbsp;gloria eo^i : amp;i cui uolo do ea.iCbriftus cu diues effet pro nobis pauper faews £fa.io, eft:utei?inopia nos diuites redderemur. Diabol^fupb^2l cupid’ dicit: SicutcoHigöc oua quaedereltcla fût: fie uniuerß terra ego côgregaui:Â/nô fuit g mouerct penna^ Ubô.ior. aperiret osólt;;g.Cbriftus cû bumilitate dicit: Similis pellicano lolitano uigilaui:àfad jCfa.57. fum ficutpafter loliranus in tefto.Diabolus per fuperbiâ 21 cupiditatem dicit:Exicta' XDattB.ztf. uiueftigo pedummeoÇiomnes riuos aggerum.Cbriftus cum bumilitate dieitiNun/ quid non poftumrogare pattern meumiôdexbibebit mibi plus g duodecim légionc5 angeloÇiî'Et ut ad unimû concludâ:diabolus cû ruina magna per fupbiâ Äfcupiditate ad infernu præcipitac: Cbriftus ad cælos leuatJdeo frater cbariffimepaucos tibi dia' bolicx fraudis 2l laqueosamp;fancl2e bnmilitatis gradus defcripfi:ut facili’tibifiibie3os ualeasdoccre:quomodo uel qualiter bos cuadät:atq; per bumilitatem regna cæb^ poffideât.Et fi nos uolum’perficere noftri certaminis curfum 21 ad æternâ beatitudi/ nem peruenire:caueam’in primis cupiditatem malâ 21 fuperbiâ diabolicaiamp;cnmbu C3.ii* militate cbrifticonemur fequi ueftigia.Et fi quis militas imperaton terræno omnibus* iulfis eius obedire ccrtat:quâtomagis militaturus imperaton cælefti debeteuftodire præccptacælcftia.Frater mi anima tuaad euigilandum excita:ut nullus earn præg*^ iietfomniis.Miles terræn’quocûc^loco mittir:paratns 6lt;lpromptus eft:nccp fe u’**’,' ris aut filioig gratia exeufare poterit:multomagis miles cbrifti fine impediméto bu* fæculi: imperaton fuo domino lefu cbrifto debetobcdire:qui ipfum preciofo fuo fan guine redemit. Tu miles terrænus contraboftc uifibilem pergis ad pugnâ: cum üb uero boftis muifibilis quotidie dimicarc non ceftat.Tucontra corpora inimintmpu^ gnarc decertas:armis uteris carnalib’:illius uero aduerfus diabolum eft colluciatioX*’ armis fpiritalib’.Tu in prxlio galea ferrcâ geftas in capite: fed illius galea ebrift®d*' Tune uulnercris lorica indutus es:fed ille ,p lorica cbrifti cbaritate eft ueftit’«Tut^ tra inimicum tuum lanceas 2lfagittas emittis : ille contra inimicQ fuum bumilitatf^ falubria uerba dirigere ftudet.Tu donee pugnâ perficias arma a temetipfo non debj ris ncabaducrlano uulnereris:illenung debet efte inermis:quia illi” boftis tuocut^^ iidior.Et tuus boftis ad tempus dimicat:illius uero boftis gdiu in corpore confilfu o’ illo pugnare non ceftat.Tua arma laboriofa 2^ grauia funt ad portädü:illi’ uero afW^ fuauiaac leuia funt.Tu pro labore terræno terrænûaccipis donatiuu:ille uero proip ritali labore cælefteaccipietpræmium.Tu ornamento armillaig bracbia décoras: i‘b uirtutumomanmeto animae fuæ cbrifto decorem accipit.Semper cnim caelefte do numacbrifto cxpccfat:qui terrænâ buius fæculi pompâ proijcit. Vænobis fi iuguin cbrifti fiiaue a nobis repellim’:lt;3l quicquid graue 0lt; !onerofum eft animæ_noftrxiuP' 'jj Ca.n* portam’nos ad portâdum:â^dum diligim’periculum incidam’in morté.Ideo mato cbariffime confidcrem’quis fit qui nos preciofo ßguine redemit: 2lt; quid ei debeam g eum tâta penuria nos rcdemit.Si terrænos parentes cum tâto affeelu diligimus qui paruo tempore fuftinuerunt pro nobis Iabores:nónemagis nobis cæleftis pater ama^ dus eft qui pro nobis crucifix’ eft:quia quiegd parentum noftroÇi circa nos obfequiu eius eft beneficium: 21 qui anteg nafeerenc in boc fæculo fua prouidcntia paretcsn bis præparauit:quoru obfequio nutriremur 21ubera matris lacle rcpleuit undenim murÆrgo magis omnibus diligamus redemptorem noftrum:qui amp;nbsp;nos dzparent noftros proprijs mambus finxit:0 ^cunäa bona quæ erga nos gerunturiquotidieeiu

I9 EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;” GXI

mifencordixtnon noftris uiribus afcribamus. lubetentm fcriptiira parentes noPros ut propria uifeera diligcrc: fi tarnen accedere nos ad fcruitium ebriftinon probibeat» Siautem probibuerint: nee fcpultura illis a nobis debet:Cbn(lus diligédus eftfuper parentes noftros:quia nó nobis tribitunt parentes eaquæ ebriftus. Iplc enim dicit in cuagelio : (Qui autem amat patrem:autmatrem:autfilios:autagros pIus g me:nó eft W««#»!®» medignus. (£laanto quiseum plus amat: tanto fcelicior 0. ^beatior emeiet'’. Intantum enim nos amanit: ut ena pro nobis mori dignatus fit:Etmanus eius quæ uirtutes plur rimas faciebant: clauis pro nodra redemptioneaffix« funt:lt;V ori melhfluo quo faluta ris dodiina profluit:fel pro ciboimpij porrexeft.Et quineminem læfit:cæfus eif:ÓCg nullum maledixit:opprobria amp;imaledicla pro nobis pertufit.Hxcomnia perpdfus ê utnobis uitam æternam donaret.Et cum nobis tanta bénéficia pr«ftet:nibilquxrit a nobis nifi ut diligamus eu : 0iianimas no dras â^ corpora cudodiamus dr fcruemus: uC •llefemper in nobis babitct êlt; nos in illo permaneam^.Mon'enim podulat a nobis auz

frumatcp argentu: neep palliainecp uedes preciofasmeq; armillas: neq; agros:ncq? ex/ ** terabuiufmodi:nofipiosqu«rit:in nobis requiefcere cupit.Accedamus ergo ad cum ^«»ry» nt uitam æternam babeamus:babeamus in nobis dileclionemdei 0^ proximi. Qui dix ^lt;’♦*5» ligit proximo legem impleuit:quiautem econtrario odit bomicida ed. (ßuidiligit fra tremfuumin tranquillita tc ed cor ci‘’:fratrem uero odiens tempcdate circudatus ed» Vir mitis:benignus ctiam fi patic mala pro nibilo ducit: Iniquus etiamparuum uerbu audiens a proximo contumdiam arbitrât’. Qui cbaritatc plcnus cd: trâquillo animo Ôifereno uultu procedit:uirodio plenus ambulat lïacüdus.Tu autem frater ebaridiz menemoueas emg fcandalü in uia tuatdrnon qdtibi utile fed quod illi placitû fît fad-' as: Etqcftibi non uis fieri ne proximo tuo cupias eucnire.Sicum uideris bonis aclib^ Xobie.4» cóuerfantem cógratulare ci:amp; iHi^ gaudium tuum dicito:amp; ^ fi aliquid aduerfum patic : illiüstridiciam tuam dcputaiNe fimulato corde unquam'diligas proximû tuum: quia in bis deus ad iracûdiam prouocaf.Qui enim amplectïc pacem fri mentis fuæ bofpi/ tio:manlionem præparat cbrido: Viru autem inuidum:ir3cüduna:detraclorem:men dacem:fuperbum:omib^modis execrac deus.lnuidus autem uir fimilis ednauiquæ ladaf ’in fludibus mansdn perturbatione ed femper ut lupus rapax: infanitinaniter: inmiferia detmcciS^ tabefcens ad nibiluredigii:. Semper furore plcn^iparticeps dæx ' monioçteffiedbomo pacificus fecuram podidet mentem:totus cdangdoi}’agminc munitus drfruciu iocunditatis repletustgaudens Órdeleclans in domino.(Dmnia eius , in pace uerfantur: difcordiam fugit: fecreta métis fuæ illuminât: cófortiu angelorum 5

MmerebiturSrregnû æternæ beatitudinis perpctualitcr obtinebit.Nequæfo frater mi talt;i4» Ebulofa arbiteris dei præcepta:autquafi a me édita:dtim ex fótc faluatoris nodrifint emanata: Ne frangat animam tuâ ullaaduerftas uel profperitas mudi a pracceptis ac mandatis dei Ara cbaritatc quæ ed in cbrido Icfu domino nodro.Nam uirtus edaniz mætuæ patientiam fcctari de ab omniimpatientia declinare:deum diligcrc : Arodire ülaquænon diligit deus.Virtus edanimæ tuæ:caditatem tam corporis g animæ eu.* ftodire.Virtus ed animæ tuæ:uanam buius fæculi gloriam contemnere: ôr omnia ca' ducacalcare:Arpro illi’amore qui te redemit dû üiuis in corpore laborare. Virtus ed animæ tuæibumilitati dudercö« ;fuperbiam abominari.Virtus ed animætuænram öd fororem cobibcre Aquot; reprimcre. Virtus edanimæ tuæ:ab omidulticia dcclinare A fa pientiam diuinam amplecli.V irtus ed animæ tuæ:omné deledationem fubijeere A mente tuâ ad cbridu erigere.Has ergo uirtutes facile Ódperfacile potuilTes obtinerc : lifeculariu cura amp;nbsp;caducas ac terrænas res deuitare uoluiffes:Anihilamori xpi præ/ pofuiffes,®mifrater ex tota mcte dilige dcü:ut in oib^adib^ tuis placeas illi. Qui cm conmgio copulacdedinat placere uxori fuæ:multomagis ata cbridi fanguine redetn pta debet placere fponfo dno. Deus em nó fe uultuerbis tm diligufcd corde puro A nbsp;nbsp;,,

opib^iadis: ga nó uerboçi fed cordis e auditor A infpedor.Nûg quæfo frater mi car nalis amor: amore cæledc a corde excludat. Nug quæfo te bui^nudiuagaac mifera' bills fæculi dulcedo decipiat. Nullate feducat corporis pulcbritudo: nee itret mors in

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI

anima tuam per fcncdras ocuIoÇituorum. Die mibi quæfo frater it»: Qualis prefect'’ eft in pulcbritudmecarnisc'Nonne ficut foenum æftatis ardore percaflumarefcit: paulatim dccorem cobibere priftinuamittitfEt quado mors ucncrit:die mibiquæfo quâta remanebit in corpore pukbritudof 'Tune recognofces quia uanûqdanrea in/ aniter diligebas.Cum uideris totum corpus intumekere Ô^in uetorem dfe conuer/ fum:nóne claudis narcs tuas ne fuftineas fœtoré fcetidiftimSfVbiquæfo tue enlfua/ uitas luxuriæ:ârconuiuioçi opukntiæ:ubi blanda uerba quæ corda audientium mol Iiebant:ubifermones dulces qutamaritudinem amantib^infundebantzubi immode/ ratus rifus â^ iocus turpis: ubiinefFrenata amp;iinutilis Ixticia elfte eft finis pulcbritudims «♦5oB*i» j^ obleftationis; Mundus enim peribit amp;nbsp;concupifeentia eins * © q fœliciftim» bonu

eft:amp; g ualde fceliciftimS:pnkbritudnem fplendidam cbriftiamarc:amp;' radiannb’ fuP Ca,i5. gonbuspeftora noftra illuftrare:6itomncm obfeuntatem expcllere a nobis.Non co ' 1' modesaures tuas ad percipienda uerba detrabentiummon concipias morteminaii tua: Detrabêti em âraudiéti utrinfq; efca mors animæ décorai::Et utbreuius conclue damidetraSor amp;nbsp;libens auditor:diaboium portât in lingua.Euita quæfo a tuisanrib^ laqueos detraebonum per quos captos plurimos audis:Poftula tibi a domino cor prit dens amp;:peruigilem fenfum ut difcernerc ualeas uerba detrabentiû: Nô ignores frau/ des amp;nbsp;infidias eorum : êlt; in retia cow non ueniat pes tuns. Aliéna debenteffcanobis omia mtia mala;dum bæreditas noftra cbriftus uult effe.ldco quia incerti fum‘’dc ta/ Iibus:profternamus nos bumiliter in confpeftu pijpatris noftri:ârpeccatanoftra cito producamus in mediumrutdeleat ea mfe pater nofter cæleftisrâ^ cum confeifi fooi* mus: non nos iuftificâtes oremus: ne neut pbarifæus ille difeedam^ condemnati:me/ moremus publicanSilium amp;nbsp;ita oremusrut ncniam confequi mereamur.Clamor cor dis noftripulfet ad aures omnipotentis deirquia in pura mente placabic r in tempore orationis omncm maliciam cordis proqciamus a nobisrék ; remittamus in nos peccant tibus,Eftdeniqr genus ferpcntis qa cam cceperit ire ad bibendumaquam: antequam ueniatad fontcim euomitome ucnenSrlmitare amp;' tu buc fcrpentem inboetfeefmeuä/ XPattb.io geil]dninfilefu xpi præceptu ubiaitr Eftote prudétes ficut ferpctes : amp;tome uenenu iræ ama^ euome: amp;nbsp;remitte cóferuis tuis: ut tibiremittaf a domino pcccata tua: ficut Jtuef.tf» euagelium præcipitiOimitrireamp;idimittcc uobisrdateddabic uobis.Etqualem cupis erga te effe dominurtalis eftoipfe cóferuo tuorSComneqdtu met inchoatiens facere: primûinuoca dnmrél gratias eiagerör 'eu confumaueris illud fimiliter fac.Inuoca den ex toto corde tuo amp;nbsp;inuenies eum:ü;cum inueneris ne dimittas eumrutconiungatut ^®‘*^* mens tua in amore ci^.Hæc mi frater ftude in uita tuari^ orationem tuâ puramoffer 0 cbrifto duo:nee cogitationes bums fccculi fupcrfluc conturbcnt cortuummccpin dt uerfa rapiatfmens tua.Meméto em te fub dei ftare confpedib^ qui occulta cordis per fpicit amp;nbsp;fecrcta mentis tuæ nouit, Vigilanterigic cV affidueaftifte in confpedu denn tempore orationisrut imminentem diaboli temptationem facilius pollis effugere.Si enim cogitationes bui^fæculi male öcfordidc turbant cor tuuSc cogutillicitum aligd perpetrate: per oratioes puras amp;nbsp;uigilias fancfas dcpellanc ab anima tua.©ratio na^ grandis immutatione animæ per orationes puriffimas: omnia nobis utilia tribuunc a domino amp;^ cunfta noxia effugan^. Et at ne diuti^ de boc difputem uelimmorer: ficut ex carnalib^ efcis alic carorita ex diuinis eloquqs amp;torationib^ interior bomo nutrit Ô^ pafeiif.Pafeequæfo anima tuamfpiritalib” cibisrid eft fide r fpe óCcbaritatcramp;'rdiquis uirtutibusrperquas intclligasamare amp;nbsp;eius præcepta fcruare.Et cumextrema dies tv bi ucncritrangcli te pacis mfeipiantreV de poteftate diaboli eripiant: amp;rmercaris con/ fortio fando1^ in beata requiepcrfruirdcuitam æternam cum omnibus fanchs poffidc re.Nam ccrtiflimc fcisrquia pofteftio regni cæloÇipromifta eft tibi:Sed aideneab ca extraneus efficiaris,(Quæfo mi fraterrquæfo omnib^ tibi fabiedis êx ^bonæuoluntatisr Ca»r7» in domo tua a maiore ufqjad mininu:amorcm â cdulcedincm regni cæleftisr amaritu dinem drtimorem gebennæ annûcicsramp; de eo^i falute follicitusac uigil exillas:qma pro omib^fobieclis qui in domo tua funtrrationé reddes.Annunciatprxciperimpeta:

4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXI

fuade cis utcaueant fe a fupbia:ac dctra^ionc : ab cbn'ctatc: a fornicatione: a luxuria: ab ira:aperiuriota cuptditate:quæ eft radixomniu malorû. Cupidus enim uir:animâ i.OnctB,« fiiam uenalêbabet:fi inuenerit tempus ut concupifcatalicui^aurumtaut argctumifeu Ueßes pulcbras: ueletiä cuiuftibet mulieré pulcbra facie:pro nibilo perpétrât bomi/* ddium.Et ut quis effunditaqua in terra: ita eifie eftundere fanguinc proximifui.Pluz nmæammæin mortis periculu inciderüt propter cupiditaté: Örmulti domino iubete ob boe lapidati funt.Saul enim a deo alien* ’ efreclus eft propter auariciam: amp;nbsp;ad extre mumde culmine regaliexpulfus:abmimicis fuis peremptus clbbt tibi de multis mul ta dicere potuiflemfted fapicti pauca fufficiflt. Dominé uero noftcr «Sr faluator uoluit decordib’ pbilofopbofó pecuniaÇiamorë excluderc:fed quia erat cupidiftimi : faluz tariadominiuerba deridebat. Nam dV illum diuité quê domin' ’ad régna cxloK prox Xad.i?» oocauit: amor pecunia^ eumintrare nó permifit. Sed Ôlt;:ludæ pcflusauanciæ flâma Wjnb.iö îxarlîtmt dominu cunctoÇibonoÇi largitoré in man^traderetimpioÇi. Auarus enim Winfernoeft fimilis. Infernus enim quantos coruos deuorauenr: nunq dicit fatis eft: ^'cSifiomnes tbefauri cireufluxerintin auawmunq fatiabic.ldeo frater mi omib’qui •ndomo tua font præcipeab boc uitio cauere.Melius eft enim ut ex paupertate pufil Iütribu3t indigétib^:g multum exiniufta acquifitiôe.Vnufquifcp iuxta qdbabet porz *''gat:Tantum enim expetuf ab uno quoq;: quantu ei dcdit deus: Nee ern plus ab eo ^8*^9 qd.'ipfe dédit.Elemofyna cum iniquitate acquifita abommabilis ê corâ deo: Öiiacceptu ei eftquod fuerit fideliter acquifitû.Suntnonnulii qui diripictcs aliéna Faz' «refefimulât elemofynamiä^ cum alios præmâtalijs miferen fmgunt.Siaût cxprox

Kprio labore dederintigratu amp;;acceptum crit deo.Et roga cos ut in o mib^openb* ’luis £3.18. ’umiliter cora deo agantquieqd eis agendü fit:quia non crit gratu domino quicquid ’omo facit cufopcrbiaiquodaStbumiliter fit:boc eft eiacceptü.ln omnibus opcrib* ™tbnmiles:quiabumilitas uirtutu foblimitas eft:necad rcgnüexloiy quilibct ucniet *’ilipcr bumilitaté.MultoÇêaût tempooi laboresttV orationes:dV elemofvnx: d^ieiuz *'gt;a:ó:;uigilix fi cu foperbia finé babuerint:pro nibilo apud dominu computanc.Accc ptus eft deo uir bumilis:0^ in fe den geftatdam paulatim fopcri‘’differuimus de luper/ oiæmaloifed propter tibifubicflos:bunc locû neceftariû muenr.cV contra fagittas dia ^plidifcat clypeu bumilitatis engere.S'upcrb*’aütä^ ftdecor*’Ô^ clarus uidcac afpeflu: fi apuddeuoperib^ amp;fuerbis amp;*geftis tV uultu amp;inceftu femper ei’dinofcic fuperbia ^lemtas.Cupitfe femper laudari ab bominib’:ö^ bonis quib^alienus eft prædicari fe 'lultiNon fepatic cuiqjefle fubieflum: fed femper inter luos pares pnmatû cupit te/ ■^Eieiamp;in maioré gradu afccndcre:amp;; qcfmeritis obtinere non poteft: adulado amp;nbsp;dez trabendouult inuadere. Et feut nauis fine gubernatore cum iaflat fluflib’âta amp;nbsp;lupz bus leuis circûferuinftabilis per omncs aflus foos.Humilis aöt ultimum fe ludicatidr blandouultu intucs: amp;coram deo eminês apparctiEt cum omnia fecerit dicit:feruus ■Uutilisfum amp;nbsp;' nibil fe feciffe teftaF:amp; de* ’diuulgat opera ipfi^i^ dauert in mediû:miri bcatcß fafla1’111*’:cV exaltat: t^ clarü facit eum:ólt; :in tempore prccu fua^iquod poftulat ^puddeu impctrare pót.Hxc amp;nbsp;bis fimilia fola bumilitas obtinetapud deüjguia ipla confeftio eftdelecfabile cubile dninoftri lefu cbriftiiqui aitiSup que requiefcam nifi. *^ [^ ‘Upbumilc (5^quictü:amp; pauentê fermones meos;Et itei):;ï)ilcirc a me ga mitis fum amp;nbsp;^aT*’ ’* bumilis corde.Annüci3 qnxfo tuis ör dicito eis:qui3 fuperbis de^ refiftit:Et ira uiri lu/ i.'^^.f ficiam deinó oper3c: Fornicatores amp;ƒadulterosipfe dijudicabit in die ludici]. De pz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

■uris fcriptura dicit: Virmultu iurâs non cffugiet pcccatü:necrccedet plaga de domo jecEi’ly eius.Detraflio fornicatio eftanimæ. Et Pfalmifta: Detrabétcm proximo fccrete buc ifgt;ö*ioo perfcqucbar.lDifcordiam ut Salomon dicitideteftac domin ^dicês:ScptimSeft quod T^zouer.d udeftac aia mea: id eft: qui feminat inter iratres difcordia.Hi fût cibiamp; pocula mortis animænoftræ. Ab bis pietas domini noftrilefocbnfti nos liberct:amp; feipfum edédum fnbuaequi dixit:Ego'fum panis uiu^ qui de cxlo defcendi:quimanducat camé meâ 30B.6« ^bibic meS fanguiné:babetuitam ætcrnamin feipfo. Sed unufquilq;anteq corp^amp;: nngmnédninoftri lefo cbriftiaccipiat: feipfo probet: ÓCfirnapoftoli præceptû: uc de 'iXortui

A

SANCTI' AVGVSTINI EPISTOLA CXI

pane iHoedat:amp; de calice bibat.dXnia qui indigne mäducat corpus 6; fanguinem dot minuiudfetum fibimanducat ârbibihnó dijudicans corpus domini» Quado cm cun’ accipere dcbem’: antca ad confeffionem amp;nbsp;poenitentiam recurrere dcbemus:amp;o^ nes aflus noftroscuriofius difcutere:0 ^peccata obnoxia fi in nobis fenferimus:cito te fïinemus per confcdioncm amp;nbsp;ueram pcenitentiamabluere:ne cuiuda proditorcüi' abokim intra nos celantes pereamus:protrabentes Ôi celantes peccatumnoftrumde die in diem:Et fi quid mali autnequS cogitauimus;de eo pcenitentiam agamusiamp;ue/ lociter illud de cordenottro eradere feth’nemus.Nec uclimus dicere:nóett bocg«^ de peccatum: quod cogitaui:bcu infipiens. d^yarc no cogitamus uelintelligimus q? __ in confpeelu domini cogitationes nonrae anteg in opus procédât: manifeftediape''' ^§*J’^ te funte Dicit cnim pfalmifta:Scrutans corda amp;nbsp;renes deus ; ©omin^’feit cogitatiocs TPgt;s.i58. bominum:quoniam uanæfunt:Et alibi ide pfalmifta.lntcllexith cogitationes meas de

longe:fcmitammcam à: ;funiculum meum inueIHgafti,Nequæfo permittam^m no^ t«ùi9, bis cogitatióes prauas:nc(^ tang minima negligamus:diuia qui fpernit minima pan/ latim dcHuit: Non fpernam*morfum ferpentis:ne uenenu cius confpergatur in cot' Ca«xo, da noftraiquia guis uenenum uita fit ferpentis:tamen mors dl bominis.AhfcidainuJ5

uirgulta foinarum de agro cordis nollrunedcfigät in nobis altas radices: Scimus ein qgt; cor noftrumager eft domini noftri lefu cbriftt: excolamus eum cxleftibus diftip“^ nis:0lt; :non finamus in agro tantiimpcra toris ciçaniam:fed cunclis uirtutu Honbus de/ Cantf.x. corcmus: quia in bis ddcftacdcus omipotes: ficut in canticis cantico^ Icgic: Ego “^^ campi amp;i lilium conuallium:id eft ego decus mundi amp;nbsp;uirgihitas bumiliam.Et fcmpcf atep temper caro noftra fubiefta fit animæ: amp;ificutancilla famulet 'domina: fuT- No” præbeamus uircs illicitas corpori noftro:ne committat bellumaduerfus fpiritunmo^ ftiu:fed fempfubieda fit caro:amp;robtemperct iuflis fancfifpûs.Neqj in eraflari permit/ tamus ancilkim: ne contemnat domina fuam: fed omnib^ luftis eius âfobfequijsman cipe^.Sicutein equo frena imponedaiita corpora noftra ieiunijs ô^orationib’umtm frenanda. Nam qucadmodumaurigx fi equis frena laxauerint p praccipitia ducun^t ita amp;*anima cumipfo corpore fi ei frenum no impofuerim’ad inferni praccipitia dib^ tabi^’.Simus igic boni Ö^ cdocti aurigaccorpori noftrotut per uia reciam poflirn’inee-' derc.Efeæ cm nimimon folum aias:fcd etia corpora noftra plurimu lædunttôiadm' firmitatcm perducunt.Solet em per nimia cibofó auiditaté ô^ poculi intemperâtiam: fragt ftomacbi fortitudo:necnó äc exabûdâtia languinis cholera cV plunmaexgritn' dines efcaw largitate contingunt:Sicut em aiac ée corpori funtifta contrariaiita mede la eft utrit^ temperantia ieiunij: fis li non per omnc tempus:faltem faciatilfimosdæs ieiunioçe: quantupoftumus cum deiadiutorio dclitias mundi:â^ciboÇiopulentiâ tu/ giamus : ne quädo qdauertat deus in cruciatu flâmæquacram’ gutta aquac:amp; nullum refrigerium confequamur» Fugiamus ebrietatê ne in crime luxuria: incurramusiquia Sp^t5* apls praccipit dices: Nolite inebriari uino in quo eft Inxuria: VinQ em deus ad Istiaa cordis non ad ebrietatê donauit.Bibamusigic non gntum gula exigit:fedquatum na turæ imbecillitas poftulat.Neign^qd ad mcdelâ corporis noftri tributu eft:ad pcrnici cm deputend.Annuncia quaclo tuis in domo tua fubieclisiqp plæriqjp uinumbom^ dia 2» ;fornicatióes perpetraueft: necipß morte recufauerût.Alq p uinu a dæmonib capti funt:Nec eft aligd ebrictas g manifeft ^’dæmô.Ebriofus putat fe aligd optimû ge rerc cû fuerit ad praccipitia deuolut’:p uniolentiâ armait ad maledifta 61 /côuitia proxi mo^: amp;nbsp;imutac mens eius:amp;rlingua balbutit. Huiufmodi ein uir cum fe putat bibere uinum: bibitur a uino.Pluriminancpbomtncs per uinum maximum dcbilitatem con traxerunt: nec potuerunt confequi priftinam firmttatcm:quia non temperauerûtgu læ ardorem. Sicut enim pifcis cum auidas fauces profert ut glutiat efeamtrepenteba mum mtra fauces reperit;lta amp;nbsp;ebriofus intraneum in fe fufeipit inimicum:quicumuv trauerit:moximpcHic ad orne opus ncfandinimû:âc lie bomo rationalis ut irrationale ^ ta.xi* capic.Tuaût frater mi oibus tuis domefticis âctibi fubiectis præcipe ut fe fobrios ex/ bibeât:^ iteçcpropter abftinentia in fuperbiâ fe nô engantifed oia temperate:iulte:

CXI

Pæ ârreligiofe fm dciadiutonu amp;cianbqata nó folum pro nobisclcrids: fed pro omt geherebumano : qmprædeftinati fut ad uita ætemâ cbriftus fanguiné fuu fudit : Nee lolumnobis fed etu laicistoibus ei^ ex toto corde præcepta feruâtib^ regnum carloiy promifTum eft.(Erandisnäq; confufio aiabus laico^ g dicant:(Quid pertinct ad me Ie gendo libros fenpturaÇiaudire uel difcere: amp;;eti5 frequêter ad facerdotes «Vecclcfias Ictó^recurreretducleric^fiamtea quæoportet clericos faccre faciäf^Quare nó inteb quot;glKquia pane ä^ mnû amp;nbsp;oia bui^ terrae bona amp;'regni folidtatê arqualiter uult partiel Pantâc^æquali laborc ebrifb præcepta ferre nó uultfd^uid prodeft talib’una parte in bocfæculo elfe fublimes: alia ^ftratos : in una parte folgere auro drprcciolis ueftib^: Vidalia miferqs amp;' uitloge ealigine occupariCNon tibialiqua follicitudo uel laid babi/ Ji’Sßfon3:quia nö eftperfona^acccptio apud deum.SilT em mâdata dei feruantibus mo.i. blcis cælcftepalatiumpatet:ueluti clcncis'dfancbmomali babitu præditis:dum non ßabj. fftindæas neq; græc^tnô eft feruusneœ liberifed oia in oibus cbrift^. (EZuieuq; in cor poreilli’eft:magnlt;’eft.Ergoinfere teiplu fuo faneïo corpi ut fis membre fancliflimi ca/ plteacnobiliffimi» Ama ex toto corde caput tuu:0^ mëbra capitis illius dilige. (Quo/ 'soda poteftmanusmanui elle inimicaiamp;rpcs pedem odiffetuel caetera membra fuæ •i^nduraenon congaudere f (Crefcere debent in uirum perfects in augmétum corpo^ fliebn'fti.Omnis enim clericus Sdlaicus qui preciofo föguineredemptus eft:q baptif ®o ebrifti tincluseft:debet bumiliter ambulare amp;*perleuerare in fpiritu(ando:qa ni/ ®1prodeftebriftianSferefpondere uerbis ^fafos negare:dum corrupt^eft mente ^fpintu.De talibus in cuangelio ipfa ucritas dicit:Non omnis qui dicit mibi domine WattB.T-. domine intrabit in regnû cælorû.Et alio loco ^pbeta increpâdo dicit: Populus bic la Æfa.iÿ. Dip mebonorat:cor autem eorum longe eft a me.Nâ ciuitas fi fuerit in una parte mu Dita:amp; ex alia deftruHataditu ad fe boftib*’praebet:ptnauis fi fuerit fortiter compagi/ Dibus foildata: amp;nbsp;■paruâ babuerit tabulam perforatam:aquæ fluc^bus mergitur in ,p bndG.iDmnibus enimlaicis:clericis 0(monacbis aequaliter c5uenit:fidé:fpem d cba/ fitatembumilitatëlt;ç babere:amp;deo ex toto corde feruire:ueram confeffióem facere: ^«dignam poenitentiä agere:quia clementi(fimus dominus confogiétibus ad pœnitéz Damignofcit. Sed ne de mifericordia dni tm fecuri exiftamus: ut petâ peccatis augev ^i*» 3inus neeg dicamus:donec uigeat artas carnis noftrae concupifcêtias noftras exerceaz Diusid^poftremo in feneefute maloze noftro^pcenitentia agam^tPius eftem dnsdv ®ifericors:nec ultra facinoÇi noftroçi recordable: Ne quæfo taliter cogltem^:qa ftul-/ foaeftfuma : talia cogitare : deu impium fit talé licentiam a deo poftulare quépiam ndletcuius initiû eft nos feparare a deo. Ideo inquâ talia nó cogitem* ’eu nefciamus q die morituri fumus.Nemo em bominûnouit diem exitus fui: nó omnes in fenettute Dioriunturifed in diucrfisætatibus de bocmundo migrant:amp; in quibus afobus unuP ÿifegbomomuentus foerit : in eifdem iudicabitur quado anima exierit de corpore.

®idt enim pfalmifta: Nerno in inferno confitebitur tibi.Ideo feftinemus ad pceniten TP’S.*?. Dam côuertiifemper ante oculos noftros uerfec ultim* ’diesrôt eu diluculo furrexenz ®“s:tie ad uefperam cófidamus nos peruenirerôt 'cumin lefoculo membra depofue •■inius : de lucis non confidamusaducntu. Ita facillimepoterimus corpus noftru a uiz fipàconcupifccntijs refrenare.Sempercornoftçz promiffa cæleftia mcditctur.Om nia terræna quæ poftideinus in futuras cæleftes manfiones tranlferamus : ut cum ibi profedifuerimus fruamur bonis cæleftibus.Nam credim^quia cum a carnis umculo anima noftra fuerit abfoluta:fi bene ôrrede corä deo uiximus:mox in occurfom no/ ftrû angdoi}: cborus occurrct:omniüq; fandoçt agmina in noftros mifccnc amplex’: d tadoranduuerum indicé perducêt:fidum in corpore uinim’: ficut dixi: quæ dei fût ’ladta faciam’:tuc ent nobis pax in circuitu amp;nbsp;fuma fccuritas:nec timcbim*’ultra dia/ ’olugmta iaculainec ullumquélibet inimicü:quicupiat animas noftras iaculari. Non errummon ignémon facié trüculenta tortonsmon famé:non fitim:non ullam carnis ægntudinémon ultra aduerfabi^ caro fpiritui:nee ullum tlmebim^ periculu:Sed cum carnis abicccnm* ’larcinà: tue fpûftandus tribuet nobis in cælelhb* ’manfioné: cuinos

A i

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI *

pauloantc intra corporis noftribofpitiS fcccram’manfionc:amp; Ixti gaudcnfcfq;futvin iudicq die cxpedabim^dn quo fingulo^ aiæ pro fuis aflib^redpiét merifa;amp; econtra peccatores d^'impq peribSt.Tunc frurtra rapacesiauarirfupcrbitadulterinraciindKca pidi:maledici: amp;nbsp;periuriramarinime flebunt:quia maloti fnoi^ ueniä no confequenn in InHu maximo detinebumf omes qui carnis fuæ uoluptates fecuti funt : in mœrorc ólt; :gemitu fempiterno cruntq uitijs Ö^ paflïonib’ feruierSt.Et cQ biocs pro cnminib amp;:icelerib‘’gebennæignib^deputâdi erundnos fi deo duna in boetempore fumV® cuerinaus:cu fanebs fempiterna præmia accepturi fumusddeo côdemnem^quæ nana ólt; ;cadnea funtmt tanta gloria ebriftomiferate adipifd mcrcamur.Dcclinem^fempcr a a uitijs amp;i ad uirtutes tendam'’: nee fupfluifermones ^cédant ex ore nfo: qa^ ocidis fermonib^reddituri fum’ rationé in die iudicij:Nec ad malcdiccduquêq cóiuefcain linguanoftrâ: quæad bencdiccdu amp;nbsp;laudandûdeû creata eßiquia cófuctudoqus^ gius fuerit protraHa amp;nbsp;■ cófirmata: nó cu paruo labore uitat uel expcllir.Sininsmma’ hcia paruuli «V uiri perfcHi in fcnfu.In quibufdä nos cxbibeam’fencs:in quibufdanP uenes:qm paruis en ridere:amp; perfcHis uiris lugcre.Nam prüfens kiHusdætioa gcnÇ rat fempitemâ.Omneaût quicgd imoderatüefbdiflólutionéeffîcit aiinSt neghgenre erga præcepta dnimcc déliera lua facile pot ad memoria rcnocarc:óiobliuifccscan‘’ fe mftigat ad pcenitentiaidrita paulatim ab oibus totus cadit: nullu babebit acedw*^ cordis compunclio:ubifuerintïmoderata uitia d'concupifcenti acmalx.Vbiaiithi^^ rintlacbrymæ: ibifpiritalis ignis accedir q fecreta métis illuiat . NulP nos feculianior ab amore cbrifti fcgrcgct:0 lt;nbsp;totaenoftrx cogitatides ad præmia futuræ patrix tenda de de cælcilib‘’méditeur. Hæccifglia tua: bæc eftpfeSio curfus certaminis feclus cm dieirmon qui m ætateifed g in iènfu perfcH* ’ eft;nec ulkgt; modo cuilibet°‘^^ eftpuerilis ætas fi fuerit méte perfeHustnec feniks proderit ætas fi fuerit paraît ^^ fu.Nam à: Dauid eu puer effet Ô^ perfeHusrSi dcor amp;■mentê in dno babebat infixS*“ ob boc in regé eleuatus eft;Et Saul eu m ætate fenili effet:quia in fe maligna neqo**^'? babuit:de culmine regali expulfus eft.DnsSero amp;: lainator nofter a feniorib*«adb'' giclâtingreffus bieroiolyma a paruulis collaudat.Nam amp;nbsp;arbor fi multoiy anno^wc iit infrucxuofa cxcidit: li autnouclla âtfertilis fuerit colic:ut magis ampliorcm pt?J^^ rat fruHu. Ideo bas fimilitudines ponoiut nee iuuenis:nec fencx in domo tua dewW^ j, iXor’.i. te fuaiuel etiam de operib*bonis confidat:Sedqui gloria^ in dno glorieóPcrfeW ^^^’^^^autuiroiy confortio frueretamp;ta uerbis eoiÇô non aucrtas auro tuâiât in eoiy eonfiUo de lecfec aia tua.Verbaaute uitæ fut uerba boim deû timêtmtâfincolumitas aiæ bis g^^ libeter audiunt amp;fattendût.Sicut foloriens effugat caligincuta fanfto^idoftrina ai^^ fibus noftris expellit tenebras.Euita quæfo uiros fuperbos:inuidos:detradorcs: n:^,*’ daces:periuros:amp; falutéfuanegkgentesiquimortui funt uirtutib^:amp;rlæfant myP^Jl^ uoluptatibus:ólt;:gaudijs carcat diumis.Non dico uel unu talé in domo tua habeas:^ etia ubicunepeffe tales audieristbos deuita.Cum ciüfmodi boibusnuila tibicómixtio uel familiaritas fit;neq; uelis cam eis fermocinari fi non ualeas dno miferate eos ab er/ rore fuo reuocarc.Nam fæpe peronéunam morbida grex polluit:amp;modica pars tel Jis magnû dulcoré uertit in amantudmé.Nam talis fi in babitu uidcaf ’ tibi clarusaeno bilis;0lt;:dulcia uerba tibi proférât: operib^ fi tecuagat contrarjjs: magis nocet factura g ex uerbis placeat figura. Non ex uerbis fed uirtutibus homo probat.Sie« tu fis apud deu probatus:ólt;:oia pro cbrifti amore libéter fufFcras:amp; ' pro carnalibwsqn tibieuenerintnon frangrac animus tuus;nec uigoré patiétiæ tuæ res buius fæculi ni ducæ moHiâtiSed time poti’deumfi a propofito tuo tardaueris:amp;'qn te peccatooW noxiu fcnfcnsiad pcemtentiâ couerti nô côfundaris;qa g bic pccnitcbituHic in nouiiu mo nó pcenitebit. In oibus actib^ di r cogitatióibus tuis placeas deo: nee ftudcas aUeri placere nifiad ædificationé. Et in omiopéré quod cogitas : diligéterexanimatÄruel reclum coram deo:perfice illud: fi uero aduerfum fuerit repertutamputa illudab ^n*^ ma tua. Et oia per confiliu fapientu facito:utopera tua amp;nbsp;greffus tui fm do uoluntate iXbdTaUf» jp [^.^5 juj deprecare fieri,Et fmapoftoli prxceptu:©rare fine intermiffoe oportet:

EPISTOLA

tt lanças man’ fine ira 0lt; :difceptatóead dcû leuarc.Mifcncors ê dns bis «l mifcd’iâ in i.zTimotb.i. Kiperâtib’ præftat. Nó illi mifccfia op’ era t:g angelos fecit:amp; arcbangelos præpofuit: Ca^xy, æ“Î^^ Pos mifcd’iâ ab illo cófcqmur elemofynas dedit.Nóillineceffaria elemolyna cu •uslutoia régna cæloÇig cóftituit dnatióes:principat’:mrtütes:ptates:fed ut elemofy Wsnns pticipes regnicæleftis cfficeret.Patiês tV pacific’ eft dns:ut patiétia amp;; pace fua ®totutg in maligno pofit’erat: recóciliaret deo:amp; nos patiétes dV pacific! fine ira i.JoB.y» «difceptatióe fimns fi ad deü uolumus puenire:ólt;:ad oês boïes feciam’bonu.Ad ocs dico:nó g partes:non ad unQ: uelad duos:autad tres:fed ad omes boïes.Cbriftus cm ^on pro bonis paffus eft: fed pro peccatoribus Ôi impies èéfceleratis afcédit in crucê: d^paffione fua omnes nos reuocauit ad uitam.Non tatum fanaïs dedït deus folem amp;nbsp;IDattB.y» •unäöiipluuiamölt;!omnianafcentia tcrræ;ôlt; omnes fruftus qui onuntur in terristfedin tomuneomnibus bominibus dedit illa:qui folem fini facit oriri fuper bonos amp;nbsp;malos: ^plutt fug iuftos amp;nbsp;miuftos.ldeo omnib’bominib’dedit illud cómune:ut amp;nbsp;bonü ór demofynanoftra amp;nbsp;cbaritas noftra 0lt; :patientia noftra amp;nbsp;bumilitas noftrann cómunc oimbas bominib’diftribuanóQuadiu fuenmusin boemödotfaciamus bonu ad om/ ^aX.g^ öö: maximead domefticos fidei: amp;quot;nbsp;oremus pro mimicis noftris: A'bonum pro ma/ lt;Ca.xtf. loteftituamus.Pauperesbonoremus:d^ cbriftum fufeipiamus in ipfistqui dixit: Qua Watttj.xç. diafeciftis uniex bis fiatnbus meis minimis:mibi feciftis:amp;;filq dei erim’:cobæredes 3utcm cbrifti:amp; participes regni eius erimusmbinung morimur : èi non fcnefcimus: ubieftbumana natura :nec uHus dolor: nec trifticia poft gaudiû: nec lux folis:nec lu/ iælt;Vftellarum fplendor:fed dominas nofter lefus ebriftus lux erit : Ôlt; !fanitas: d 'uita ^cbantas:ôlt; :paxtd gaudium:d omne bonum omnibus credcntibusin fedbi terra ui 'lpgt;5»xtf» üetmm:quam propbeta decantauerat dicens:Credo uidere bona dominiin terra ui/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:

^tmimld eft premia cælefte uifurS fe fignificat fperarc : d cî cbrifto in ætcrnû mue/ ted/regnareiubinec noxnulla afpirat:nec dies terminabitunnecçinopia uidebitur: ’’egicupiditas apparebit:fed perbene gaudium dfempiterna læticia. Hæefuntpro/ '’’iflaiiifto^idbxfunt^miflioes co^^ptcr quælaboraucrût dfcftmaucrûtidno „ ceffauerût currere in bonis operibus quâdiu fuefutin boc m6do:in leiunijs d elemo/ jynistin caftitate:in continentia:in longanimitateun paticntiaun fuauitate: in beniuo/

•fntiaanlabore multonn orationibus:m perfecutionib’:in fame Ô^fitinn fngorcamp;nu/ ditate:in uigilijs multis pro cbrifti amore:Etper omnia inutileS funt cum guis uigila/ uerit circa cogitationes multas d turpes:uelad gerendum contrarium aliquid uel fe ?

? dnus perpetrandum:tales uigilias deuitaueruttd fanclas uigilias arripucrût.Hitalcs ealcauerut præfentem mundum:ut futurum regnumlucrarentur:non acccperuntbi promilTiones uel diuitias buius fxculimiferabiles quæhomines male eis urentes ad mfona perducant:ólt;ibanc præfentem patnam relinquentes ad ciuitatem cæleftem cuius artifex d conditor eft deus:intuituanimi fui præmiferût: uitaüerût pctm in uer bonn fado:in cogitatione:in uifuun rifutin motu:in annuendo oculis:in manib’: in pc dibus:in ira:rixa:in furorenh diifenfióe: in uanagloria: in fuperbia:in elatione: in cupi/ ditate:cuftodientcs corp’ ’fuum èé animas fuas.Pariter enim duo iciunia ieiunauerut: •deft icinnium corporis d animæ:boc eft ab iratö« ;furorc;amp;^detractione : d blafpbe/ ’iiia:drixaabftinentesde:quia ficut iam fuperiusintimauimus:Iftifunt mortiferi cibi animaequi pafcnnt earn in malum:0doccidunt earn morte fempiterna.lterum cibi cor poris fimul danimae:ifti funt aoracitas : fomnoletia : fornicatio:uinolcntia: fecuritas: fuamtas:bomicidium. Ifti funt mortiferi cibi corporis dammäe: qui pafcût d occidût illud:animam autemaggrauant.Cibaria ifta deuitemus:efcas autem cæleftes appela/ nius:qu3c ad cælum nos trabant Ô^ ducant:fapientiamfcilicet diainam:fidem robufta in cbrifto benignitatem:beniuolentiam:patientiam:bumanitatem : uirtutcm: diuma / ^ Iæticiam:fermones boni d optimi procédât ex ore noftro fale diuino conditi ad ædiz £a,z7» ficationem audicntium:dilcrtioncm dei Ôlt; ;proximi:in qua tota lexpendet d propbc/ WattB.xi»' te:femper mente meditemur 5^ opéré perficiam’. Hæc funt mâdata cbrifti qua:nos iubetfaceretfî fecerimus ea:crimus participes regni emstdrcgnabim’ cum eo.Siaut

A

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI 50

non fcccrimustâ^ ipfc non dabît regnu fucim i fi denegamus ä;ipfe dcnegabitnos: fi non credamus ipfe fidehs permanebtt:quia omnis incredulus infideiker agit dum ô^initium eft hominis omnia credere:amp;; uitium eft nibii credere.Summo ftudio fum^ maep uigilâtia eft nobis curandummtnon audiamus in chrifto indice omnium dieim XP3tt1$*x5 did) quod peccatoresaudientdte in ignem æternum qui parat’eft diabolo â^angehs eins.Vere enim musopera diaboli.Væbis quib'’præparac dolor uermium:ardor flâmæ:fitis fine ex/ tinftu: flet’ amp;nbsp;ftridor dentium: oculoru lacbrymxkenebræ exteriores finelucc:pa/ na inexterminabilis; ubi no eft ullus honor fiue agnitio proximi:fed eontinuus dolor 0fgemitus:ubi mors optatur:0lt; :non dabkur:ubi no eft honor fenions amp;nbsp;regis:nccdo min’ fuper fcruum : nee mater diligit filium ant filiam:nee films honorât pattern : ubi omne malûamp;fomnisindignatioamp;fætor amp;;amaritudo abSdat: Hxctimucruntiufti: amp;nbsp;bxcfugierunt.Rogo öd fupplico itcrum:iterumcp deprecor frater cbanftimcmt ôd nosdeumamcmus:âr timeam’:ôdbæcfugiamus: quia mors perpétua eft animxnr» fi in bis perfeueramus.Tria cm funt in hoc mudo détériora omimalo: Anima petóris cam peccato perfeuerans: quaenigrior eft coruoiS d mail angeli qui cam rapiuntidrm/ fernus in quern ducitur.Non funt enim détériora bis tribus.Eadcm enim anima me/ TJii§,57, turn futuriiudicij expauefeens : amp;putredinéfuaminfpiciens dicit:Putruerunt amp;nbsp;cor/ ruptx funt cicatrices meae:a facie infipientixmex. Iterum tria funt:quib*’in bocmû/ do no funtmeiiora:quandoanima fancliin bonis opcrib’perfeuerans qux fpeciofior eft foie: 0r fanSiangeli qui earn fufdpiut: SCparadims in que ducit:cxpecfatiocßrc^ cxleftis: His tribus non funt meliora in hoc mundo. Angeli cm fanfti deleftatut fpin' 1^5.tf4« tali cantico:ficutpfalmifta ait : Beatus que clegifti affumpfifti domine: babitabitw

tabernaculis tuis.Rcplcbimur in bonis domus tuxifancfnm eft tcmplumtuuimirabi Ie in xquitate» Hxc frater ebariftime meditemuribxc in animo firmiter tencamus:^ caaeam’nos ab omipctó öriniqtatciin uerbo:in faclo:in cogitatiöenn manibusunpCg lt;3,18. dtbns:in uifmin auditmcuftodiamufqj corpus noftrum tV animam.Cbriftus enim do ’ minus nofter: qui eft deus ä^ dei filiusidefcendit de cxlo in terram: ut nos de terra ad cxlu fecum portaret.Pro nobis peccatonbas crucem afcendit:ut nos de cruciatii do/ boli liberaret.Et ab inimief pevna fufeepitmt nos de poena fempiterna libcrarct.Mot tern fufcepit:ut nos de morte criperet. A mortuis refurrexit: ut nos refurgam^anima dr corpore in die magno iudicij. Idco dum tempus babemus: laborem’:^ bona ope' ra deoq; placita una cum deiadiutorio femper facere ftudeamus; ne fubito prxoccu/ pati die mortis: quxramus fpacium pcenitentix: drinucnire non poflimus. Dummquot; m’in hoc tempc:feminarenos oportet:Tempore cm fuo:id eft poftmorte fiuein die iudicij metem’quxin uita xterna habere debemus. Hic cnimlaboremus:drinuicen’ onera noftra portemus.iQuo enim prxeeftit caputidrcxtcra membra fccuturaerut« Teneamus ficut iam fuperius infertum eft:fidem reftamifpcm certam:cbaritatemP/ feefam: quia fides tâq noftra fanitas:fide fe credit:chantas operatur: fpes roborat.m quis diuerfa membra: babeant diuerfa officia: fi cbarifas unitate tame tcneatur:omi3 membra merebuntur ire per caput.Caput enim noftrS in cxlo eftid ipfauentasd^ 3o5,ix, minus nofter lefus ebriftus de fuis fidelibus ait:,Si quis mibi miniftratime fequatiir:» nbi ego fum:illic drminifter meus erit.Caueamus:amp; 'per omnia cauemus:ncper inin/ diam:odium:dctraffionem: iram:rixa a capite noftro lefu cbrifto præcidamus:^9^ quid mali pro amore cbrifti nos noftriq? proximi pertulerunt:charitatis cfteftu cop^' tiamur. Et quicquid boni alius quilibet accepcrit:qtrafi nos acccpcrim’ita gaudeam-dr pro illo g accepit:gratias referamus.Ecce iam ut dixim’:patic aliquis tribulationc« aut damnu bui’ fxculi:aut pro culpis fais in carcere iubente imperial! fublimitatere/ traditurrtriftaf parentu fiue amieorummorte:fi dolem’pro illo : in corpore eccleu® conftituti fumus.Cbaritas qux colligit dr uiuificat omnia mcbra : fi nosuideat de rm/ na alterius congauderc:ftatim nos prxcidit a corpore.Forte igitur no dolem’derm na proximo^: noftroç^iquia prxcifi furn’a corpore.5i ein eflem’:finedubio dolml»

EPISTOLA

j j“^JÏ^öfidcrcmiis frater cbariffime: amp;attédamus diligêter:ga tamdiu dolct mem/ /^^‘^*^ *^ corpore continetunfiautem abfcifü fuent: nee dolere potent: nee fcnti/ emmanusautahqdmebruabfcifum fuent a corpore:(itotü corp^tue in mul “^Parnbus dimdatur:manusilla nó fcntit:quælam relîquoçtmembroç: focietate diz naed.Tah's eftomniscbriftianus: qui de alterius damnotaffliSione autetiammorz ƒno dolet:fed quod peius eft forte etu gaudctndeo affeSû cbaritatis no tenet in cor ”^'quia lam uero eft alienusa corporctduapoftol^præapiat gauderecu gaudentib'’; ^o.u, 'lt;ncrc cum Hentibusidipfu fentictcs.Et Salomon ne de ruina fratiu noftroçigauda/ ^'nus:manifeftiffimeadmonet.Nos uero mi frater:fiuerâ dk perfecta ebarîtafe uoluz ^cuftodire:omesbomines ficut nofmetipfos ftudeam^diligere: ut quia caput nfm ^nitus cft:membra Alius nos efte mercamur:utcd cbriftus apparuent gloria noftra; ^osper concordiam cbaritatis ^per dileftlonc feilicet dei0c proximi quafi uera 0^ PWefta membra illiusabfq; ullo dolo maliciæ 0lt; :inuidiæ:omes bomines ficut nofmet 'Pfosamantes:cu ipo mercamur apparcre in gloria.Etenim ipfc ait in euagelio: In boc 5üß,i5, '■^gnofcctocscpmei eftis dilcipulididilecftonc babuen tis adinuicc. Dileâio cm pro/ ^quot;nimalu non operac.O mi frater cbanlTimerfi dns amp;; faluator nofter qui nullu pctm P^oumtatoafie^yg^ tâta dilcciioe nos pcccatoresamare dignac:utqdnos patimur:

‘^pfum patiteftec : quare nos qui fine pcccato nó fumus: dv qui per ebantate pccca/ fänfaredimerc poftumusmó tam perfeefo amorc cu diligim^:dü tato nos dilexit: ut P^^*3pprmm filiumfuu pro nobis peccatoribus morti traderct:etiam du tantam beni/ ''Snitatem Öl 'mifcncordiam erga nos exbibuitd Vigilem^nee perdam^ bonSqd nobis Csi.i^, P^diK^amp;tramentiim baptifminoftniin quo iurauimus abrenunciare diabolo él pó P'^ems Scomnibus pcccatis : él fi tanfgredimur in aliquo peccato poft baptifmui id é bntem lacbrymafit: drordinauitnobis peenitentiâ propter fra gilitatê noftra.Ideo de Pfinusnras cofeftiones ucraciter cófitcri:ÓCfrudus dignos facere: idcftprætentane 'ftremus:fm luflïonédeu timentis facerdotis:Qui facerdos ut fapiens Scmedicus pri m-T/««*’^®’ '’’öfciat curare peccata fua:amp;; poftea aliéna uulnera detergere Sc fanare él nó publica •■^•Nos fegmur: pquiramus SCcu talib^ cófiliu falutis nræ ineam’: ut nó perdam^ bx/ feditatê cælefté qua nobis dns ab initio mudi prxpauitifi ièruiam” ei in iufticia él fetiz f3te:6lt;;puritate cordis:ÓCebantate nó ficfaiclamatcs cu aplbïQuis nos fepabit a cbari ®o»8»’ ^texpiVTribulatioian anguftiaian pfecutio::an femestan gladi^:élc quxfeqaüc*Di/ ^5cft:Meq; mors: ncc^ uitainecp angcliincq; pricipat^inecp mftatiainccp futura:necp

^‘'qctcatura potent nos fepare a ebantate dei: quæ é in xpo iefu dno nfo.Dicïu c cm Ïlct’.q, deecdiaprimitiua: Quia crat illis cor unumélaia una in dno: SCcratillis unöuelle ac polle: ga in unSeos xpicbaritas copulauerat.Écótrario uero carnales amp;nbsp;amatores bu ’wmûdicôtrafeinuicêfcpanrôédilîûgun^imouêtesadalterutÇi fcâdalat côtentiôes: pxas:iras:difienfi0es:bomicidia:piuria:furta:rapinas;ö^oia quæ mud‘’ifte amatamp;' de/ ^daicidiccs: unnfqfcg in cordefuo: facia qd uolo: ut impleâ cogitatióes meas:él dele/ ^tióes corpis: fuftraga^ mibi cófilia mea:fiueamicorü meo^i ul’pcntu potétiQ: adeft ’’iiBiau^i: fupabudat argctu:affut mibi ferui él ancillæ: agri Ócmultas pofleflioes bui^ yiudupaHia: ueftes preciofx:undeme redimere pofluiadimplea uolutaté me5:dc’da. wtmibifpaciu uitæ Sépcemtetiæ.Heu qre nó timem^qdeuageliu terribilr infonat di *‘'^“’^* .cêsiStulte ac node cxpofcct a te aiamtuâ:quæ præparafti cui‘’crütfHoics 'nos efte co ^^‘5° v §nofcam’:amp; ne fie fupbiam^cótra den ut uolutates nfas malas pficiam^ öldeupoftpo nam’:acdeinceps dnibonâ uoluntatc ad nra mala refledere cu munerib’ pofte nita/ mur.Nosnoftra® prauam uoluntatcm ad deu fernperredudingcre negligimus:fcd ubicuc^nos deledatiniurias noftras uolumus uindicare dicentes: Facia bomicidiü;p/ iuriü:adulteriu:fornicationê:ófpoftea dabo dno redemptione noftra. Quare nó in/ tdligim^’dS ficaudader peccam^teftimâtes muneribusdeu placare:cp tue multoplus eum adirâ gad mifericordiâ prouocamus:quia deus nódelcdatur in auro ucl argen to;necaliud a nobis qnærit g animas noftras mundas in confpedu fuo præfentari* Nccenim cófilqs peccatorum fe immifcettfed ex falute noftra nos temper admonet:

A 4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI J

ffa.?. amp;; falubre dat confilium:quiaipfe confihari^ falutis noftræ:ncut propbeta aiCEtüoca^ lPgt;5.i. bitur nomen ei^ admirabihs confiliatï’.Etitcmm dfélurn eft de eoin pfalmo:Beat^ u^ quinóabijt in confilio impiorum.Et iternm;Q.uia non eftiniquitasin eo. Et forte ip‘^ qua putam“’pro nobis facere demofynâ de prædijs mortuoi^zdiue de rapinis paupe^ non uidetur ede elemofyna.^iualis enim elemofyna eft ötunusiniufte ueftiaâamp;ah i.lRetrac.?. iniufte expoliedut unus iniufte pafcac : amp;nbsp;alius iniufte fame torqneaiff Non fane quï'' rit ifta a nobis deus: audeo dicere: oditifta omipotcs deusripfum audi propbetaqugt;“-lt;ccUï4‘ dicat : (Qni offert facnficium ex rapmadiue ex lubftantia pauperüm:quafi quiwSiw^ lt;fa.i. filium in confoccfu patris fut. Non accipiam inquit ifta de manibus ueftris: quia wat’ lt;«U54 » enim ueftræ (anguine plenæ funt. Et alius propbeta : Panis egentium uita pauperu^^ eft : qui defraudatillum uir fangutnum eft. Contemnam’ facere intuftas elemofyna* qui uolumus facere iuftas:ftndeam^iuftas ét tfpiritales elemofynas: utdeiuftis laboti bus faciamus:non de rapimsdiuc de multiplicatione frugumtaut de tneptis negoopj ne forte in boe malta facrameta incurrac: uel etiam quod péius eft pro cupiditateud ebrictate fanguts fundatur. Clament noces eorumad deum contra nos multi laboti '^5.14» afflicfi. Vnde Pfalmtfta: (Qui pecunia fuâ non dcdit ad ufurâtârmuncra fupinnoctn^ tes non accepit:«^ 'cætæra:quæfuperi^ in eodem pfalmoaudiuim^: audientemamp;pa; uentem beatum efficerepoftunttlicut idempfalmus concludit: l^ui facit bxenonco

lt;9.ji» mouebic in ætemum.Sic quia talia Ô^ bis firnilia creator omniû creaturæ fux rational* annuciâdo tnfinuat:credim^quia qui diligit quod creauit creator meminéperfequit* fubfequitur bomo non fcquatur.Anulle quoq; bominerccedit dc^:ni(i prius ipfe moab co recedat.Nee natura in nobis fed uitiû quod cötraxim^ odit:ä; 'non proden nobts:immo non prodeft cbrifti fanguine rcdemptos cflcddco cogitem^ätrecogite^ mus cpnon propter fœliciratem terræna cbriftianieffecli fumus:non propter diuitia* iXorl.ij» buius fæcult uel propter ifta uita cbriftum colim^iftcut apoftolus ait: 51 in bacuita tm (peram’in dominotmtferabiliores fumusomnib^bominb^. Cbriftus enim ne anrum diligerem ^.’oblata munera contemnere docuit. Ne fame timerem5’:quadragintadic/ bus ieiunauit:Nenuditatem pertimefcercm^:praster unâ tunica aliâ difcipulis fuis ba^ bere uetuif.Ne tribulatiócs expauefeerem^: omnia ipfe fuftinuit.Nemorte foriwida-' rcmus:bâcipfe fufcepit:Et cum ifta omia nos docuerit:non tantu uerboiuerumetiant exemple ipfe^ræceffit. Hoc fuauiter flagrét in cordib’ noftris:boc ignis fpunandim nobis fernere faciat at fcqmurueftigia ci*’:ne defidcrem* ’remanere in boemundo:Ô^ pcreamus cum boe mundo.Heu g miferi fumus fi boe credere nolumus:ü:abamore buius fasculi menté noftrâ non reuocemus:dum perpetualiter ifta tenere non polfu'' musfó ^ lila per fecuritaté amittimus. Lugendunobis firegnö promiftum perdam’ó! fubito dica^ nobis:© uos amatores muditexite obuiâ fponfo él ad illum uenitequew uidere uultis : quia præcepta et^poftpofuiftis:uidebitis enim plagasipfas quasin cor* pore fuo pro uobis pertulit. (fluid tune gemctes él dolentes dicimus: amp;'quid mcritis noftris in eum exigentib' ’refponfuri erimus:dum frequenter audimus él negligimus •I^S.nj» quod Pfalmifta cecinit: Üluid rétribua domino pro omib‘ ’quaeretribuit mibi:€alicc falutaris accipiâ él nomédominiinuocabot 'Firmiter tencam’quia fpes bono^tmißo * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mudonon eftpofita:guis aidcat 'fpes bumana cffe quæin amaritudinemuertitur: i^

amarâ potionéipfe mudus amatorib’ fuis propinat: amp;nbsp;ipfa ueritas eosaHoquic dicês:

Ca.jx» Vbi eftqdamabatisrubi eft quod pro magnotenebatisç © mi frater: nögd ferrcæfûtr carnes noftras: ne te côtremifcâtîuel etiâ (enfus nofter adamâtin’’:utnó molIcfcatiaM fcierc.y. etiâ euigilet ad talia dei aerbaclt;Unare nó dicim’cG^pba: lt;Ïluis dabit capiti nfo aquâ: éloculis noftris fontêlacbrymaçt: âmô plorççn’die acnode uulncratos filios plebiS noftræ:deficiût flendooculi eo:^:gconfiderât:n5 folû mortes corpoÇi:ueruetiâ aia^ xpiano%(Iluis inclus idoncortgs planft’certior inneniri pot : qn unufgfq; noftrâ de •Corf.in aia pdita lüget él dolet cû aplb:g dixit: Quis infirmât:0 lt;ego no infirmort (ßuis fcanz daliçac:él ego no urorcAtq; itcrum in alio loco dilectioni proximoly compaftus dint: #0,9, ©ptabam efte anathema pro fratribus meis. Difcamus in tanto cbrifti apoftolo : tarn

EPISTOLA

«m dagrare ebriftt ebantaterntdum fdebat q »unfeo filto non peperdflehfed pro no^ So.« IS omnibus cum tradidflet.Pro omnibus nobis dicit:ldeo null! laicimulh derid: nul dacrata: mrgihcs:nullae uiduæ:debentnebligere falutcm animarumfuarum:dum «ötiamp;ngutnis precium pro nobis fufumeile manifeftum eftddeo omnes nos qui rez '‘9«ifumas fupcr terram peccata noftraagnofcamusmecumimpijs percamus: dum ^tomdicem digna fatilïadionenon placamus. 0^ uelocitcr placauit iram eius ille qui ugt;xit: Peccatum meumcognounâs iniuftidam meam nö opcrui-Dixi pronuciabo ad #*•gt;«*■ ^frium meiniuftidam mea domino.Et quid fecutu ertppt tu dimifiib impietaté corz Oismci.Paratuseft femper deus peccata nortra mdulgcrcUi non tardauenmus ad eu feuerti.Sienim tardauerimusttimeam^ne inférât nobis iram fuam : quia quibufdam S^oddam magnum præftitit beneficium:nectantum boemiufte: feain alto fuoiudw 9°’Nam Cain perfecit bomicidium : Ör lob uulncratus dciamicus eft eft'cct‘’:amp;' Abel

•onocens a fratre fuo occifus eft i tn nee lob diutius paftus eft cruciatum: Nee Annar *’gt;æloc5 donauit ad ignofcendum : nee Paulum defcruit eolapbiçafum.’que fua graz ^'ïfecit robuftumiNec Iudam fufcepit pcenitentem:nec Petrö deferuit HentemiEtfi

quot;fpms Simifericors dominé alto ludicio fuo feparat uafa iræ a uafis mifericordiæ : O

«attendamus mifcrum ludam:uas olim perfeclum:in perditióem perdudumimuftû «näifpirit« portarc non potuitiquoniamacceptum continuo crepuitttotufq jfradus Jonibilumcft.Ha:c pertimefcen tes conuertamur:dum tempus eft.Ait cnim Pfalmi “adnqmntedeu dum tempus eihiV confirmaminiiqumrite faeicm ei^ femper. Tern/ li^S.io4« pus cdenim ut reparemur. Et fi in aliquod peccatum fracti fum’: omnipotctem deu ugulamlt;^:artificem babemus: Credamus quia potes eft repararc perdita:quia créa/ jj'^iîæcomia integra. Lpfeenim ait: Sicutlutum figuhuta uos eftis in manu mea. Ideo Briere.!?, uutniliemus nos mb manu omnipotentis deunt nos exaltet in tcpore uifirationis.(Co i»'^gt;rtrU$»

S'temus nos in confpeHu dei ftarc.Agnofcamus quid fumus:agnofcam^ q» terra amp;'ci/ '’'sfumus:dum propbeta contra nos dicat: Quid fuperbis terra él cinisr Quid fi non ÂÆGio, ’SUofeim’fruftra exaltare ceruices noftras : dum deus refiftit fuperbis : él bumilibus

^uat gratiafConfolamim qui eftis paGllanimes:confortamini dfiam nolitc timerc:Ecz äCmT* ^^edeus nofter rétribuer iudiciuupfc ucniet amp;nbsp;faluos facict.Domin* ’in proximo eft:niÎ^btt»4* ^'lfolliciti fitis:nibil uos contcrat mundiinfcelicitas : quia fi iftâ infcelicitatê mundanâ f^ndi deiomnes timuiffent:perpetu5fcelicitate non oaberet.Si foelicitas bm' ’mundi J^nfitona diligtc: base perpetua non inuenic. Si ucro perpétua foelicitas quaeri^ quae uicoon inuenic:ad perpetua fcelicitate tendamus: nbi patriâ él patres noftros habe/ Ulus:patictiflimeomnia buius mudi pro cbrifti nomine tolerem'’. Quid rogo eft qd folere^ contraillud qdnobis promittiturCApoftolus ingt:Non funt condigne paflio 3Ro«g» Ues buius tempons ad futurâ gloria quaercuclabif in nobis. Nulla ergo nos preffura ^errcat:nulla calamitas fragatidns in proximo c: paftor nofter circa nos ê. Quid me/ fuemus:0,;fimetuimus: clamcm‘’ad paftorenoftru ut nos audiat.damemus m com pundione cordis dieetcs:Erraui ficut ouis quaeperqt:rcquire feruumtuum dne.da/ 1^gt;5,ii8» uieinüs ^dicamus:Pcrijt fuga ame:ä/non eftqui requirat aiam mea.Confiderabo TP^’ï ï* ^Gniftraiecce diabolus ut lupus:rugiés leo frendet:ecce lupus eft:cótra latrat canis. wmaui ad te dncidixi tu es fpes mea:portio mea in terra uiuctiu , Libéra me de ma/ uib’inimico^ mco^ amp;nbsp;corum qui me perfequuntur. Nunquid paftor nofter bonus : 3oB«io» ‘loianimam mampofuit pro ouibus fuis:ad quem fi clamcm' ’dimittet nos diutius er/ fïte:aataferis nel a beftijs dilaniari atep confumiifAblit.Quinimo reliftis nonagintaz nouéprexitquærerc unäouc pdita.Nec ga clamante audiuit amp;nbsp;ideo prcxitdcd anteg dainaret. Aitern euagcliftaiReliSis nonagintanouciabijtquaerere unäouc qua: pez Ätula$» fierat: qua inuentâ élTaftata attp fatigatâ : impofitâ bumeris fuis reportauit ad grege. Pallor cam ad gregem repörtare dignatus eft : amp;mifericordia fua ab errore uocarc. ^«ero oucm ftam bumeris proprijs impofitam reportauit ad gregem:quâtæ mife ficordia: éi* ’gratia: agenda funt:qui tantum fe ad nosbumilia uit.él inclinauit:portat örfeficit : regit amp;;cuttodit,E)eprecamur domine bone fummeôdoptimepaftor: ne

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXl

quot;OUÏS pereat : Impie officium fummipayons : perfequere leonem qui rapoit oueih de grege tuoXco mtcrficiac t^k * ouis de faucibus eius eruac.Tn ern es paftor ouium:rcx noftcr:potés poncreiatbana fub pedibus noftris.Etnunc domine paftor nofter: rex nofter:t:ot de grege tuo rapiuni foues:ólt;;quare tm faces::’© dne dne deus: quaré tam duitacese ’Ad boe dominé per propbeta dicit amp;: clamat:Tacui:tacui:fed non fempet tacebo:agct indicium manus mea.Ergo domine lefu: paftor nofter:rcxnofteraccipe armatua i^rprogredere utpugnes contra leone adttcfferiunoftrum:quidrc5it quT:

Ca’54’ ’^^“^ “^^ deuorare.Efto nobis turris fortitudinis a facie intmici.Petimus d^in ftantiffi/H 1.30B.5. me petim’ut libcres nos:Mundus em in maligno pofitus eft.Ecce fæuiunt malaôlt;:pe reuntmundi dileciores:blafpbemat: infaniSttd^aduerfus te murmurât:nô folumtuâ milericordiâ nô precanc:ueruetiâ tun iudiciû reprebédut. ©uis in eis talia operatmi fi a^Hor mali:angelus fuperb^ amp;- pdit^ amp;; oés pdere cupiésc^Libera nos dne ab oi ma/ Io:ô^ pars nfa no fit cû oi mal^. Ab oi malo libéra nos: qa tûc ab oi malo liberamunqn a diabolo £lt; angelis eius feparamnr. Angeli eius fut qui faciuntuoluntaté cius. Nô fit ÏPattK.ii» nobis pars cum talib’qui faciunt uoluntaré diaboli:fed cum illo qui dixit:Siquis fece rit uoluntaté patris metnpfe rne^ frater: foror 0« ;mater eft.Nos em illo precio redem^ pti fumus:focietaté malofé fugiétes bona quænmustfûmo bono inbæreamus:illi fef^ üiamus:eius uoluntaté faciamus:ut fimus éi ^ nos angcli dei:dequibus dicit propbeta: '®gt;s.ioi Bénédicité dnoomnes angeli eius: miniftri eius faciétcs uoluntaté eius:quia uolûtas patris mei eihiieut euâgelium ait:ut non pereat unumex pufillis fuistô r non peream’ Âo.ij. d-euellamurdeuia iufta.Deponam^ OperatenebraÇi: amp;;induamar arma lucis:â:ex' pulfa no^is caliginc:cffugatif(^radicib^tenebra ^i:radius ueri luminis fulgeatm cov dibus noftrisdn nocicnon opera noclis:fed diciopa peragam“’: quia filij deiappdbti fumus.Necç enim dileclioneomniu fenfus nofter torpefcatmec uarijs uanis pbantafz matibus animas noftras illudat:necipfa corpora ftramenforu calore deprefta in alto ■ torpore quies inclinet:fed uigilando:orando:ieiunando:pfallendo:contra diabolum aduerfarium dimtccm^:0dmagnam lacé in cordibus noftris fcntiam‘’:d‘ in noclcopt ra dei peragam'’. (Quid em agendum eft nobis in nofte buius faeculi caliginofa:nifidia

^bolum effugaretd: cbriftum introduceren (Quid agendum eft nobis in bui^’nodis ^^' citate:nifi captiuatorem captiuare:^ liberatorem lequin (Quid agendum nobis eil if nocle:nifi tenebras diabolicas de cordib^ noftris excutere: d: lum en uerumbaurird (Quid agendum eft in nocle:nifiprincipemomniu uitioi^ a nobis expellerc:dfonte oimbonow fufciperecSufcipiam^eum frater cbariflime:fufcipiamus eum: utfafdpö mur ab eo: amp;nbsp;uideam^quæ bona præparata ab eo babem^q nos quotidie uocanärfa' ïDattÇ.u» fcipiamus iugû ei^ leue:drfarcinâ eius fuauem:quifaremâ pccc3toi}z releuat.Dcpona

-mus opera tenebraçi amp;nbsp;induamur arma lucis.tQuid em eft dcponere opera tenebw' rum:nifirenûciare diaboli pompis amp;nbsp;angelis cmsnEt quid eft nos arma lucis indui: m' 11^°^** ficr^d®^®.^” fteum patré omnipotenté:qui illuminâtomné boiem ueniétemin bunt Ca'jç* mundum:quibæc dixitiDum lucé babetis crédité in luccm:otfilij lucis fitisfPrio5tnl dilecliffime:fi uis:imo quia uis:difcutiam‘ ’amp;mucftigem* ’qui fit: ue1quid fit diabolus» Diabolus eft em angelus per fnperb15 feparat' ’adco : qui in ueritate non ftetit:ó«loï ctor médacq:^ pater médacipquia ab iplo primuinuentö cft mcnd3ciu:amp;ipf^ eft me 3o£.g, daciü:ficut ueraciflima ueritas dns nofterlefus cbrift’in eu5gelio lobannis loqiiit »'9^ ipfe eft caput dn finis médactj:dr a femetipfo decepf: nos decipe feftinat. Ipfeeftad/ uerfari^erfecl^ generis bumani:inuétor mortis :ftipbiæ inftitor: radix malicix:leclc^ rü caput:princcps oim uitio^i:pfuafor etiâ turpiû uoluptatQ.Hic ergo corn iHu pow** . boîem a deo faclu: Ada fcilicet patré oim noftruintuercc:ficut fupius crebro intellige re potestuidcratq;cü boiem ex limo terrae ad imaginé dei factü: pudicicia ornatum: temperantia compofitu:cbaritate circudatü:imortalitate ucftitü:a:mulus attp iniiidus tantâ beatitudiné boiem terrænu accepiffe:qlt;Ïipfe du effet angelus p fupcrbiam co/ gnofci/amififfe:inuidit ftatim infanabilis bomicida:primü parenté noftKnos nfoft? parentes dntantis actalibus bonis ejcpolianit : nos iufuper ÓCperemit» Nam 6 ( mulns

EPISTOLA

bonis in prima fronte diabolus nos expoliauitad cftipodicftiaicontmcntiaipatientia: ™anluetudine:cbaritate:!tnmorta!ttatc:ficutnos nudos ac miferos reddidit:fuifcp pä/

^^^*^ ^^^^^^^^^^^^'■^^^^’^^^i in ipfo petóomné proie no iralibimet obligauit: fie cxpoliauitnos pudieifia â^ aceinxit impudicitia ; expolianit “OStemperätia Ä rfecit nos in tempcratos:expoliauit nos ebarifate Ô^ ucftiuitnos ma/ «oa: expolianit nos imortalitate Ô^ propinauit morte . His ctiâ turpifiimis Ô^ Fœtidif/ quot;WIS pannis nos parétefep nodros inuoiuit:amp;rfemiumos rcliqnit.Etquia fie miferabili teratrocinim^boftis area nos eginimo qa fie egit: Eva frater ebannimcicya renuncie Wus buic damnofae baeredttati: pufilli cnccli fumus: anteg exaàomeniat tam pcili/ wæbæreditatistoiaquæems funtrenuneiernus.Siquis itacpbuie bærcditati in q funt panrüdiaboli:pompxfeilieet:ö^angelis eius renuneiare neglcxerit:eum iudex ucne Wi ficuteuageliumloquifttrade^ debitor cxaclorixxactor aut debitorê trudetin ear XDanp.ç» ceremiAmen dieo uobis:dieit dns:non exiet inde donee reddat nouiflimu quadran/ ifw.Omne itatp genus bumanu tang pauperé amp;ƒpupillu diuina fcriptura eömendat oïo dicês:Tibi dereliclns eft paupcrmupillo tu eris adiutor :eiufq? adüerf3num diaz q^S.p,' oolnm demondras: feeut* adiunxit.Con tere braebiû peceatoris ^ maligni. A(fit dns Softer lefusebriftus pms 0^ miferieorstquialiqua mifericordiâ buie pupillo ófpaupe fiexbibeatiquia eallidum attp feroeiflimum patiac:^ iam pupillus in eaufa fua defieit: 9uapropter fuusaduerlarius prauis artibus deeipere fedinat.Affis domme Icfu ebri “ebuicpupillo idoneus defenfordfa in eaufa ilhus qiuffifbrecta iudieare filijs bomi/ quot;owiElcua bracbium tuum amp;nbsp;eontere braebinm peceatoris amp;'maligni.Optimenorti bows pauperis Ô^ pupilli: generis fcilieet bumani cauß;qua ex patcrno cbirograpbo “^befnnuentus eft reus: à obftrictus aduerfario detincê. Non eft aliud queadmodu quot;wisfubueniacmifi ex tuo cofilio pernccelfariu adiutorium:ludica canfamnoftram: .Ödendeauia potes es.(D mi frater cbanflîme q fcelix aîaquæ tarn potente babet de/ ƒ ./^«meo nuncqtiæfomigilet unufquifç ueftrummecapud eum diabolus in die iu Ca^g, fuos pannos agnofcat: ét incipiat rc^ detmeri femp que ebriftus fua gratia uoluit 'ootan.Necfibi maie blandiâc g poft accepta gratiâ corriginolunnatqi rurfus adillas ‘'’3spriftinas redeunt uoluntates.Expeclac cm dies iudicipadent ille xquiffim^iudex Sniillius potctis perfonâ accipit: cuius palatinm auro argetoq; nullus eps: nee abbas:

quot;fc conies corrupcre potent.Aftabuntoes aiæ utreferat unaqumq; firn illud qd gef/ litin corpore fine bonum flue malu.Prxfto emcrit amp;nbsp;aduerfarius diabolus amp;nbsp;recitabu Jnruerba profeifiois noftræ: amp;obijcict nobis in facie quid fecim^tôd in quo loco:amp;;qd nonioperis tune temporis facere deberem^.Etfi tales innenti fucrimusiexultabit tile Wuerfan’in confpectu pijffimiiudicis: fupenorc fe nobis declamas: ages talc caufam 3piid talem iudicc.Habet cm dicere tue ipfe diabolus: lt;5) xquiffime iudex : iudica iftd jneum effe ob culpa qui tu’ effenoluit pgratiâ, Tuus eft per naturâ:meus eft per mu finfiTuus êob paftiené:me’ eft ob fuakone.Tibiinobcdiésimibiobediés,A te acce pitimortalitatis ftola:a me banc pannofam qua indut’eft tunica. Tua ueftem amiftt: oimmca u^ftebucaduenit. (Quidapud eum impudicitia faciebat:quid intempcran/ iia gt;nbsp;quid auancia: quid ira: quid fuperbia: quid cætera membra meacDimifit te: conz Mum fecit ad meimeas forores uideo comitari cum illo.Qnid cnimcIdcirco omnia bciebaUquicum fuperbia difputabat:quicum ira furebat : tbcfauriçamt ira in die iræ, ®æquiflime iadex:iüdicainiquo:quia iufticia (Aiudicium præparatio fedis tuæ: ludi/ cailium meum effe 0^ mccum damnâdû clfe.Omnia quæ buc attulit:mca effe cogno/ kóimeus effe uoluit:Armea concupiuit: mccum puniri debet : quoniam quern tu diz patus es tanto precio libcrare:ipfc fe mibi poftmodum uoluit libêter obligarc. Heu kater chanlfime: potent nctalis aperire os qui talis ibiinuenietur:ut iuftccum dia/ bolo deputeifc’Videamus ^Veaueamus nc inuanum dci gratiam fufeepenmustfed inz tegro corde: perfeâacç fide rcnunciemus:atq: fpernamus tam damnofam diaboli/

L cam bæreditatem:ne pupilli 0lt; (pauperes remaneam’.Rccitetur in medio noftru fenz Ca.j7. tentia bcati Pauli apKtembilis tembiliterq', prolata:quæ corda fiml’ô ^ corpora noftra

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXI

Igt;e5»ie contrcmifccre faciat.Ait cnim:Volutaric pcccantib^ nobis poft acceptam noticia uc^ ritatisnamnon relinquic pro peccahs boftiattcmbihs aSt quædam cxpcdatio ludici) ^ctttj.iy. Ó^ignis æmulatio:quæ confnptma eft aduerfarios.lrritamquis facies lege Moyfciwc nlla milcrationc duob’ uel tribus teftibus monc:quantomagis putatis detenorame/ ren fupplicia quïfiliiï dciconculcaucntiamp;rfanguiné teftamêti ponutûduxeriwnqao ®eutl,ji,. fanclificati eftis:ólt; :fpintni gratis contumeliâ fcccni; Scimus enim q dixit: Mibiuindi ftam 0lt; :ego rétribua.Et iteÇi: (Quia iudicabit dns populum fuu: Horrédum eft cnint mcidere in manus dei uiuctis.Et paulo poft:Nolite itaq; amittcre confidétiam ueftra: qua: habet magnam remunerationê. Patiétia enim uobis neceftaria eft ut uoluntatc dei facictes reportetis promiflïonern. Adbuccnim modicum aliquâtulum g ucntut eft ueniet Ô( non tardabit:reddens unicuiq; fcdmopus fuû.Hæc em ucrba non exmc i.Cor’.ij fed exipfo qui dixit: An experimctum eius qu.mtis qui in me loquic cbriftus:pronii' xerut.Extendam’acie oculi cordis dr uideam^:draurecordis accomodem^ad terrib' Iéapfi fentétiâ 4gt;fpiciendâ ôlt;; inueftigâdâ:mûdem^oculû cordis:îmo ipfa lux qtiâ deii 2DattB,5 derarn^ uidere mudet cor noftru:g^ fit a pclo^ tenebris ipfo miferâte mundatu.Bca'i cm ait mundo cordcqm ipfideu uidebunt.Nó fit bic nobis labor inutilis ad pcrnici« fed utilis ad falutc .Curram^ du lucê babcm” ne tenebræ nos comprebcndât.EtÄct“ IbcB. U.apis boitât nos intctiHime dices:Remiffas man*’ dr foluta genua engite’.dgreflusrc/ clos facite pedib* ’ueftris: ut no claudicas qs erret:magis aut faner. Pace fequimioic« omnib^ölt;;fanclimoniä : fine qua nemo uidebit deu : contemplantes ne quis defitgr^ tiædei:ne q radixamaritudinis furfum germinâs impediat: drper illa inquinent muP ti.Et paulo poft: Videtc nerecufetis loquêtem. Si enim illi qui creduli fuerunt uerbo dei non refugeruntrccufantes eum qui fuper terra loquebactmultomagis nos qui de cælis loquentê nobis auertimus:cuius uoxmouit terra : modo aßt repromittit didS' Sßseüi» Adbucfemel d; ego mouebo:non folumterrâ:fed d’cælum.Q(î auitadbucfcmeldi* citideclaratmobiliu declarationê tanq faftoÇi ut maneât ea quæ funtimmobilia-lta? regnum immobile fufcipientes:babeam’gratiam per qua feruiam^placentes deocu Wcutl.4 metu drteuerctia.Etem de*’nofter ignis combures eftaduerfarios. Accedam^addp I^®‘i5» minumanteq confumamur:ab illo poftulates urerecor noftrum0lt; :renés noftros.h *^5. 65 iteÇ4: (Quoma probaftinos deusiigne nos examinafti ficut examinât argetum. Aper^ tiflime enim patetcp bic ab illo urimur:illic uclutaduerfarq confumemur. Ait cmapo Äar.6 ftolus:Nemo fe circuucniat:nemofe feducat inanib^ ucrbisiquia quæcunq?femina’ ucrit bomo:baec drmctet.Non aliud loquamur lingua: d'aliud corde:ne fim^ludaamp; herodiani: alq in pcrditionc:ali] in c6fufionê:alq in diffimulationc: fed alq in ueritatis bumilitatc.Ideo cum uero corde in plemtudinc fidei properem^:afperfi cordaia con/ feien tia mala:teneam^ fpei.noftrx confeHionc indeclinabilc: amp;nbsp;bono^i opcæ incboa'' tione non déféra mus: ficuteft coafuctudinis quibufdä:fed confolantes: dtâtomagis Ca.jg quanto uidcrim^appropinquantêiudicq dic.Teram*’camis noftræ fupcrbiâ:quia c2 Bblg to eft quæ anima perdît drtota fuperbiä aufert. Et qui in carne feminat:ficutait apfe dc carne drmetet corruptioné. Caro eftqua: recipitdiabolu. Diabolo em feminatin carnc noftra femina fua:id cftbomicidium:fornicationê:cócupifcenti5:libidiné: irani;

lEpB.ó rixam:cbrietaté:fupcrbi5:ftirtum:ói:omné fuggeftionê malam:dicente apoftolo:No eft nobis colluclatio aduerfus carné Ô( fangumé:fed aduerfüs fpus aeris buius aduey fus fpiritalia in cælcftibus.Diabolum dicitiqui fpus malus eft:ólt; ;non uidediócipfefpüs fipocf.il ncquiftim’proieclus eft de cxlo cum angelis fitis:dequib^diciV in Apocalypfi:Eccc proieclus eftaccufator fratru noftro^:qui accufabit die ac notie: dripfi uiccrunt eum iXorl.ii propter fanguinc agnirde quo apoftolus ait;Datus eft mibiftimulus carnis mexangt lus fatbanæ qui me colapbiçet : propter quod ter dominû rogaui ut difccderet a roC dr dixit mibi: Sufficit tibigratia mea.Nam dr uirt* ’in infirmitate pcrficit.kcm ipferez »0,7 petens dicit: Video aliâ legem in mcmbris meis repugnantem legi mentis meæ: do ptiuantem mein lege peccatiquæeft in membris meis.IteÇi ipfe:Ego enimmctelef’ »0’8 uio lege dei:carncauté lege peccati.Etitcru : Nuncnihil damnationis eft bis qui funt

EPISTOLA

Wcbnfto.Caro eftquærecipit diaboIum:S^ carnem diabolus habet in potcftatc:non anirnam.Ideo didtapoftolus: Datus eft mihi ftimul‘’carnis mex.DentcpIob in carne i.Corïai Jtmptat^a diabolo : dicente domino:Etdata eft poteftas in facultate eius.Etiterum: Jcb.i. Wabo tibi ilium in poteftatem illiusÆaro cm concupifcitaduerfus fpiritu:fpiritus aut ^ans» aduerfus camc.Hæcoia inuicê fibiaduerfantur:ütnon qnæcûcp uultis üla faciatis.(ra^ foenim mifcra beftiaiquacgrauat anima: diccnte apoftolo: (£Juiin carnefunt:deo pla 2Ko.8. cerenon poffutdterum ipu ueritas dominus Icfus cbriftus de feipfo dicit : 5püsquigt; XTattb.x^ dem promptus eft;caro autern infirma.Caro autem noftra in malicia femper uult po/ tes e(ic:lnabftinentiand eftin uigilijs 0^ ieiunijs Ar orationcac bonis opcrib’ infirma leeffe fingitCaro noftra eft quae nos demcrgit in foueam:diccntcapoftolo:]Mortifi Col’.j* tatemebra qua: funt fup terrand eft fornicationc: imudicia: ira: rixainiÓL 'caetera quae •eqimnc.Et iterum:Cura carnis ne feceritis in concupifeentijs ueftris.Itaq? mortificez 350,,j

■pus carnemnoftram:perabftinentia in ieiunio:ä^ ingilqs Sd orationibus:ncnobis adz ducatdiabolu cu concupifeetijs malis. Caro autcin data eft nobis quafi animae bcllu: iinortificeturadducit nitam:fi natriatur:praeparat fe contra ad bcllum.Laudoautilz lunriquicarniS fuae habere poteft poteftatcm:dum infirmitatem carnis noftræ time/

Nm^s: falutem animae noftræ negligimus. Anima mifera quid dicis:quam caro fic forti/ Ta 59 tergraiiat:dicente Salomonei Caro quae corrumpicur agrauatanimamiEt itcrurepe- '$3^,9. tit:©squod mcntitur occidit animâtVæuæmifcraeanimxquä caro perfeqmtur.Ça/ Çap.i» fo noftra quotidie contra anima pugnat:lt;5r nos contra carnem pugnare debem^ quo/ tgt;de:ficut apoftolus præcipit:Si fm carné uixcritis:moricmini : fi auté fpiritu facia car j^^g, ^sinortificaueritis uiuetis.Dnmé fuggeftionem malâ caro côcupifcit ^ demonftrat: ^aro concupifcit omne malum : caro hortatur malcficia:caro prouocatirâtcaro pro.« uocatbomicidium:caro prouocatadultcnu amp;ƒ rixâ:caro inferit ebrietatetn:caro potz btomnem concupifccntiâ huius fæculi : amp;nbsp;omnia mala caro defiderat. (D Caro beftia cfudelis:qdhabes:qd grauas anima quæ nihil defideraffetnifi dco fcruire tibiinimice •niunxiftet:Tuaut caro mifera: non folum teipß occidis:nó fufficit tibi periditio tua: æd adbuc uis anima in infernum dcmergere.Væ tibianima quae carncm cccpifti con tranâ:quænecipfa intrat:nectcpermittitintrarein regnûcæ!o çe.©carô mala:quid ï quxns$quot;quid dcliderase 'Non uis laborê fuftinere:non uis inquiéta conquicfcere:fu£/ heas anima ut uerfa uicc tu fis domina amp;nbsp;illa an cilla. Rogo qre grauas animaquæmo« leftanon eft tibi:nectu cffugies poena dum ipfa patic gehenna.Necenim fine te pote fit in diciudicq iudicari:qre non confentis fpiritui èianimæ noftræ : ficut euagcliu te Aortae dicens: Efto confentiêsaduerfario tuocEs in uia nuccum ipfo:boc eft in fæcu ïTauB.s. hicaue nc forte tradat te iudici:hoc eft cbrifto:iudcxtradat te miniftrisiboc eft ange/ lismalis.’iSe miniftri mittât te in carceré:hoc eft in gehennâ: no cxies inde donee red/ 0 das nouiftimu quadrate: id eft minimu pctm.i^uid es tu:amp;^ gd nobis præftas nifi detri ^8«4o tnentuaiæ nræVQwi te nutrit:ad malcfaciédute nutrit:ga non peccat aia nifi pearné» ficutferiptueft:Anima quæpeccauerit ipfa motief. Verbigrn:dicit aliqs:anima quo/£5«t?.iS modo poteft peccare cum nó uideafquot;? ^ (ßuid poteft tenere cum ipfa non teneacclpfa caro peccat quæ animâ aggrauat:âfanimaa carnefuperata eófentit carniin peccatis. Caro cm præceps eftad libidinc:crimini quotidie crimina fuperponés:pctm peccat^ Non ceffat peffimis détériora coniûgere: uolutate crudelis: uana d^ infipiés n fempad nialS^na: ad bonu cxcufabiTd^ pigerrima:ueloxadmortc:3d uita difficilis : cui exofa (ütopa lucis:amp; tenebraçc amâtiflïma:quæ cadere diligir:furgerenegligit.Amara eft il Hfal^d/dulcis pditio:demalo fempcorruens in deteri^:amp;; de peiori in peiora deflués: inquiétaamp;impatiés:flâmis gebenæaias circûdâs:ini]ties femter germïa cupiditatis:óii auariciæ:uanitatis lt;Varrogâtiæ:iræ (Vimpatiétiæ:cæterar5cp ncgciaÇ4fupflua lt;Vinhq/ neftafe deprimit:abftrahens feacæleftibus Ô^ delecläsin tcrrænis:relinquit ueritaté: feftinatbaurire uanitatem ôlt;:uerbamendeip Etquid plurac 5icuttinea lanâ deuorat: 0: ficut ignis ligna: foenum amp;;ftipula confumit: ita caro rebellis lt;Vdelicata animä con/ fumitécrémât. C^uid to ad bocaia: quid tu ad hoc refpondes f Dica inqm't redemx

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXl

Ca.41, ptori meo antcqua camccxnariciüid adboercfpondeamtóiquid ad bond^‘’''P’‘■? a ^ quo mbabtto indtare uoluilTem.Non fit in me obleero domine concupifeentia Imi nis:fedamorinbabitet pulcberrimæcaftitatis.Sim ad malumaudiendu tarda: ad uc bum tuumfeftina:ad perficiendum accedés.Sim in tuo timoré follicita:in amorepc FeHa : in fide conrtäsnn fpenullaten’ dubitas:dileclionem fer3:odijardore non uraf' neeinuidiae ardore tabefc3:femper fanefSop^in me fpira:aut cogité:copcHe ut bóa' fuade mibi ut te diligatcófirma me ut tenea te;cuftodi me ne perdu te: non ingredia nee reqdcat in domicilio meo ubitua debet effe mafio: pes fuperbiæ:galæ:nec coca pifcentia forntcationis:necauaricia:necinaidia:non ira:non trifticia: non uanaglorw-lt;f3,^lt;ï, fed profunda bumilitatem pofco a te qui dixifti:Super quem requiefea nifi fuperbU’' milem amp;nbsp;quietum f Da mibiprofunda bumilitatc;qna curuec altitndo carnis fup^'' biæquæ me fuffocat.Damenfuratâ abftinentia: in qua fuperfluauentris réfréner eda citas quæ me perimit. Da ca ftitatcm cordis quæ meimpollutâ reddit. Da mSdieia® fpus:quia immunda carnis gloria me demergit.Da manus largifluas ad erogädaselc mofynas:qua tenaxauaricia refpuatur.Da dileciióis amorem:quo çelus extingu^*^'-inuidix.(Concede tolerâtiæ paticntiaip qua ira crudelis beihx luperata deficiat.Tn^ bue æterni gaudijfpem : qua tnihcixamaritudo demulceaü’.Fac intrinfec' ’fflcnteirt de bono opéré glortari in te:utuanægloriæ foras ex me non procédât iaclatia. Poi® etiâ in omnibus tenere iufticiä:magnanimttate:temperäti3m:lt;i. 'facmccum fimplid^ tatem effe prudentemtut beatâ uitam finceriteragam ; Órmalum prudéter refugi»'”: at(^ fraudulenta amp;deceptoriâ aftutia diaboli intelligcre ualeam:ne per fpeciem bont fallat:ó«idifcernere rationabiliter ualea:amp;fpmudcre quid boni agam uel quid maln^ fugiâ.Fac me poft mitêîbeniuolâ:pacificâ:mâfuetam: modeftâ: line fimulaticne cB^ oib^ bonis cocorde:in uigilijstin iciunijs: in oratiomb* ’côftâter ftrenua. Da etia in w* fuetudine moderatumlermonem adipifci:filentium utloquar quod condecet: tacw q^ loqui non oportet:uel quicgd ex uirtutum fructibus conferrc dignaberis. Fafine aliquo errorc Immaculata tibi feruare fidcm: digna effe opera noftra:ógt;ifidemredan» opere prauo non pollua:amp; te quem bene credendo confiteor:male uiuendo non tic/ lt;:a»4i» negem ; amp;nbsp;te quem ftrenua fidc fequor: aclu negligentia opcribus non offenda. hed me in fancto conuerfantem propofito feqniiufticiâ:diligeremifericordiâ: amare ncfi/ tatem:refutaremcdacium:falfum nibilmeditari uel loqui : te indefinenter timerc:te amare:te diligere: tua praccepta feruaretpacem cum omnibus fine dolo retinere:# cordes fine fimulatione ad concordiâ prouocare:cbaritatem eunefis infimulata offet re:nullum fcandaliçarc;nulli me præferre:fedomnib^inferiorem iudicare:Rciiefcn/ tiä amp;; honorem non propter timorem potcntum:fed ob altiftimum exbibere feniori/ bus obedientiâ amp;r cbaritatcm;xqualibus deferre gratia oportunæ dileclionis:iuniori/ bus oftendere fraterna oneratfiue pericula aequanimiter fuftinere : cunftis fimulpW' deffenon obeffe.Nulltnocere:nulliaduerfari:nullScalumniari:nulli offendiculumpo nere:nullum iudicare:nulli detrabere : nulli iniuriofam effe: nullius corporea uitarn-nullius explorare femita:fed de meipfa tantum effe follicita.Malum pro malo nequa' qua rependerenniuriaçimcaçtnee memorem effe ullatenus nee uindicem:fedomni bonitate fuperare maliciâ.Maledicentibenedichonem parare : inimicum ut amicum diligere.Conuitia â^ contumclias irafcentium fuftinere non rcprebcnderc:iniurias d to oblinifci:offenfo meo ignofcerctad uema concedenda femper præparatâ effe:Alic na non coucupifcere:necoccafione qualibet auferre:mea uero mifencorditer non ba bentib^erogare propter te qui preciofo fanguine tuo redemifti me. Efurienté débite reficere:fitientem potare;bofpitem colligeretnudum operire:uifitare languidum:rc/ qüircre carceratum:confolari triftemtafniftis amp;; languentibus compati : non babenti præbere neceffaria:uictum ôt:ueftitum diuidere cum acgenotamplecliindigenatfoue/ re domefticum:amare peregrinum:redimere captiuum:fuftenfare aduenâ: tuen or/ pbanum:amp;orpbano fuffragarimiduæ fubuenire:oppreffo præftare auxiliû: defolato dirumpere colhgatióes impietatis: Et quæcûqp præceptoçituoçedocumcta déclarât:

1

EPISTOLA

diligenter credere â^ audtre:audicter:ars ardcntennüeftigarejpfudentérfdreifefti/ nanter exercere:defiderâter ïmplere:ólt; !coram tebumilé femper exifteremt furgam R non deqciar.Erîgar non fubruar:afccndam non defccndam:quia caro cum qua mba/ ^3.45, bito femp me ducereuult ad peccatu:Mecu uult coronari : fed non mecumdecerta/ re: MulISpeiore patiar boftem g corp** in quo inbabito:Eft enim quafi leo: fubuertor in domo mea : undiqj me pefbfcro morfu dilacerando confumes: Ideo longa trabens fufpina clamitâdo dicâ:Inrcelix ego bó:gs me liberabit de corpe mortis buiusf (Gratia dei per que id:per Icfum cbriftSdominu noftrum.Nec uelim qd ufcß nunc fupplicä/ do deprecata fum:bæc amp;' bare deprecor:ga preciofiffimo fanguine tuo redempta fu: ntpropter carnis corruptionénon percam in æternum.Non ueniam in mortêfecun/ dam:nc(ç in térram obliuionis.Hxcuox in auribus mifericordiæ tuæfonet:ut tuarn: nócarnis facia uolQtatê.Et ois més mea te méditée:te dclectcr:re fequac: te cófiteac: qui redemifli me in æternum mifcd’ia tuaeft:amp;rin tua mifericordia reuixiperdita pecz wtisiamp;furrexi a mortuis;quonia fegrcgalHmea peccatis adolefcétiæmeætô» ^egi pee/ nitétiam coram dco:quia referuaftimibi tempus conuerfionis:quæ confiderâs pecca Umea compuncla fum:amp; te infpirâte egipœnitériam coram te: IxticiS mibi:tibinöc ö^femp innumeras gratias refero: quia ut inueniré te tu piusquæfifh me:utrcdiréad tetucompuliftuut uerberarcr tu es operator:tv ut me recognofcés plangerê tu dedi Uimibi: Pone dne : lacbrymas meas in eonfpeclu tuo ut pueniat ad te in cælû deprez catiomea. Adeilo precoramp;fubueni : attain manib^tms^ommédatam tibi meipfam bfeipediberâs me de ore draconis fxuiflimi:^ de manu atrociffimiinferni:cum acce pensme:ói^auferesdemedio umbræ mortis: immo deduces mein femitam lucisin dariflimam regionem uiuétium.Colloca me in caulis tutiffimis gregum tuorum:quia ^lïes paftor bonus:quirequins amp;rc'ducis:perdita metis:ärfaluasin fontcifoucs Óéfa/ *^as langtiidos:ö« 'tu es mifericors dominus qui fperâtes in te non confondis : require?’ tes te non dcrclinquis:rcucrctes ad te non refpuis:fcd exultâdo èi laudando fulcipis: atepin æterna beatitudine una cum fanais amp;' eleclis tuis ætemaliterregnare côcedis î qaefttibi cumæterno pâtre éefpûfanclo una deitas:gratia:uirtus:imperiuâ^ potelias “ifecula fæculorumamé.

“ Beati Augullim ad Paulinam: de uidendo deo: fubtiliter diligenterez inquirentisî Wrumperoculos corporeos deus uidcri podit: Imprimis caufam dilationis promiffi ^æ^nantisiék’ plus ualcre in bac mquifitione uiuendiig loquendimodum aHruentis» goftinÀMemor debiti qd ex tua petitioe amp;rmea ,pmi(Tionc faclu efo religi Tßcoemium la famula dei Paulina: perfolutionis quoq; etus négligés elfe non dcbui. Cû 2..^etrac,4-i. enim pctiuiUcs ut de muifibili deo:utrum per oculos corporeos poffit uideri: P^Iixe aliquid copiofcq; ad te fcriberem:negare non potui : ne fancîum tuum Hudiû Wenderem: fed promilfum dilluli : fine propter alias occupatiôes meas: fiuecp a me “*Hagitarec: unde aliquanto diutius cogitari oportebat. Sed cum tâta res effet : quæ ^Qgitâdonon tarn quid de ea fentiédum dicédumueelïct:g quodâmodo perfuaden/ ”015 quiaduerfa fentirétificret difficiliorifinem aliqn dilation!adbibédum putaui: parans diuinumadiutorium magis mibi fcribenti g different! affuturum. (^.uaobré Pwtnum mibi uidetur:plus ualere in bac inquifitione uiuédi g loquédi modum. Nam 9^foidicerut a domino lefu ebrifto mites cffe amp;nbsp;bumiles corde:plus cogitâdo amp;:ora/ XPattU.iu proficiat g in legendo amp;nbsp;audiendo.Necideo tarnen agere partes fuas fermo ceffa ^bfed cnm plâtator amp;; rigator officium fui geflerit muneris:cætera illi qui dat mere Return relinquit :111e quippe etiamipfum plantatorem rigatoréep firmauit.SecundS

teriorem ergo bomincm pcrcipcuerba intclleHus.lpfe enim renouatur de die in X’^orM* 'ein:etbm cum exterior ifte corrumpic: fiuecaftigationeabftinétiæ:fiue aliqua mor Wa walitudine:fiue quolibet cafuiuelcerte quod neceffe eftietiam bis qui fano corpo

^Uiuiiiuunt ipfo ætatis acceffu.Erigeitaeç fpiritum métis tuæquirenouatur in agni? ^®**î* °pedei fcdm imagine dus qui creauit cum: ubipfidem in te habitat cbriffus:ubino

SANCTI ’AVGVSTINI EPISTOLA CXII

eft îudæas S« ^græc^ifcru^ äshbcrtmafculus él fàmina:ubi no moriens eu folm corpO'' re cocpen's:qutanecibimarcuift/cu fis annis grauis. Hoe interiore tuo creda intcd^ druïdeqaæ loquor.Nolo auftoritatémeâfequarîs ut ideo putes tibialigdneceffeeAf credere qm a medicic : fed aut feripturis canonicis credas : fi quid nondu g ucrum» uides:aut inten' ’demôftrâti uentati ut boe plane uideas: Exempli gratia:dicamahqd quoad bare certi’præftruaris:âs uide potiffimu unde nobis in bocipfo opeprxpofituJ^ C«»i» eft difputadilabor.Credim^uideri deumó quia uidemus: uel quia per oeulos eorpo' ris ficutuidem” bunc folc:uel metis obtuitu ficut fe quifq; in ten' ’ uidet uiuetemiuidt^ uoletemiuidet quaerétemmidet feientémidet nefciétem.Tu itaqjIe3is ipa bis littoP folem quidé te uidifte recolis per oculos corporis:potes etia m ftatim uidere fi eftidt® poris:^ eo loei es ubi ex ea parte cælu oculis tuis uitrad folem contuédum pateb Ad illa uero uidéda qua: méteconfpicidixiadeft q ? utuasiq ? uidere deu uclis:q? id regras! q ? te uiucre amp;nbsp;uelle amp;nbsp;quxrere fcias : quomodo auté deus uidcaf nefcias. Adbæcnj qua omnia uidenda non oculos corporis adbibes:necinteruallum loci per quodinte daturobtutus:at ad ea cerneda perueniat:fentis aut quxrisiflc uides uitam tuam:«^ luntatemiinquifitionem:fcientiam:ignorantiam:quia nee ipfa eft contemnéda uifio! uidere qd’nefcias.Sic mg uides bæc omnia ut in te uidcasiapud te babeasiac finc ubs fïgurarum liniamentis colorucß nitoribus: tanto clarius cV certius quato fimplidißW' teriufq; cófpicias. Cu igic nee corporis oculis ficut corpa fiue cælcdia fiue terreftna! neementis affeclu ficut ea funtquorum nonnulla cómemoraui: quxapud temetipw certiffimeintucris:nec uidcamusdeu;Curcredim^eS uiderimifi quia feripturæaero Watte»?. modamus fidé ubilegiifiBeatimndo corde quoniam ipfidcum uidebutfEtfi qua aló in bac fentétia mea de diuina auftoritate confcripta fût: cui nó credere nefasduciT * credere aut pietatis elfe minime dubitam^.Häc itaq; diftinclionêtcne:ut fi quid read monueroidifleredo quo ita uideas oculis carnis:uei ullo alio lefu cui^fetiasifeu tefen' fifle recolas:ficut fen tiunc colorcs:fragores:odorcs:faporcs:fcruorcs:äsfiquid ahnd per corp^cernêdo: audiêdo:olfaciédo;guftando: tangendo fentiam*’: Autita uidcaf mentis intuitmut uides uitam:uolütatem:cogitationc:mcmonam:cognitioné:intelli gcntiam: fcientiamtfidé tuam;ÄsquicquidaIiudméte confpicis: atœ ita effenon tan' turn crededo fed plane uiuëdo non dubitas boemeiudices oftcdille.Quod aut non ficoftédero utaut corporis autanimi fenfuuifLim perceptüq;tcncac:amp;tamcdixcra aliquid qd’aut uerum quidem aut falfum effe necene fit : fed nullo illoruduumgmr' re uidea^reftat ut tantumodo crcdac uelnon credac» Sed fidiainarum fcripturaw! earum fcilicetqux canonicx in ccclefia nominanifperfpicua firmaturaucloritate:fin^ ulla dubitatione credendumclbAlqs uero teftib^ uel teftimonijs quib‘ ’aliquid trede dum effe fuade6tibicredere uel non credere liceatiquantum mcriti ea admonétem ad faciendum fidem uel babere uel non baberc perpederis. Si enim ea quxnon uidi/ mus:boceft in præfenti apparctia nó fenfim’ uelmete uel corpore:ncq; de feripturis fanclis uellegcndo uelaudiendo didicim^ nulla omnino credidiffcm’iunde feiremos elfe ciuitates ubinungfuim^tuela Romulo conditam Romam:uf ut de propinquidi ribus loquar:Conftantinopolim a Conftatinos'Vndepoftremo fcircm^quinampi' rentesnosprocreauiffent:quib^patribus:auis:maiorb’gcniti effcmusT^liumquip' pe cu plurima fciam*’:non tamé ea ufullo fenfu præfctia:ficut folem:ficutnoftrianimi uolutatcm:ucl canonicorumeloquioçtauäoritate: ficut Adam fuiffe primuin bomi' nem: aut cbriftum in carne natiïm palfumq; refurrexiffe didicimns: fed alijs refcrem tib^: de quorum teftimonio in boe dumtaxatrerum generc minime dubitädumeflc putauimus.In quibus fi alicubi fallimur credcndo:uel ita effe quodita non efttulnón Ita effe quod ita eft : nibilpericuli effe iudicam*: fi nó fit contra illam fidem qua piëtas informatur. Hxc prælocutio mea nondum propofitam difcutit quæftioné : fed te an (palios quiifta lecluri funt præftruit quates feu meorum feu quorumlibct fcriptoium indices effe debeatis:neuel fcire uos opineminiqd nefcitisiuel temere credatis quod neeg corporis fenfibus autanimicontmtu in emfdem rei qua: cognofceda eft cuidétia

J® EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXII

y percepiftis ; ncq; canonicaru fcnpfuranim aödoritatc etiam fi non affuit fenfibus:uel animiuel corporis aeftri:tamcn credendû elle didiciftis. lam ne ergo uenim^ ad can/ ^®’^* *atn:anadbuc IeSur^in ftruend^eftcNonnulli em putantipfum q^dicim’credere cu •■es uera credic:boc folSeffe mete contueri.iJiffi ita cft:falltc ifta noftra fuperior prx ‘Ocutionn qua diftinxim^aliod effe aliqd fentire p corp^:ficut in cælo folem:â^ in terra Jpontem: arborem corpufue qd’libet:i^ aliud metis intuitu rem nibilomin^euidetem: ‘■cutnfa uolutas a nobifimetpus intus afpicit :cum aliqduolum*’: uel cogitatio cum co gitam*’:uel memoria du recordamur : uel tale aliqd in animo fiue in corpe: aliud ante iedereqd’ in corpis mentifuecöfpectu nee adert necaffuiffe recolic:ficut fine parent! bus creatu Adâ:à natu ex uirginepaffuqjrefurrexiffe cbrirtû.Hæc cm etia corpaliter bda fût ^^ uideri p corp’fitde adeHem’ utiq; potucft:Nuncante no affuntficut adert *ftalaxquac ocalis cernic:aut uolutas qua nuc aliquiduolum^conuenietcr confpicic» ^edquia bæc dirtinrtio falfa non ertt^ferto ilia prærtfurtio min’babebatqdinter ere ®ereamp;’aliqdpraefens mente confpiceremec omnirio unu ateg idem putarec; paru da ^afuerat elocutiôe difcretû.î^id ergo dicim’fNum fatis ertut inter uidere amp;'credez jebæe dirtare dicam’îquia præfentia uidcnc:crcdnnc abfentiad Plane forfitâ fatis ert fipræfentia ilia boc in loco intdligam’ dirta qua: prællo fût fenfib^ifiue animifiue cor Ppris:undc etiam ducto uocabulo præfentia nommant 5icut enim banc luce corpo/ tis fenfutfic ôilmeamuolûtatem plane uideo:quia prærto crtanimi mei fenfib’atq; in/' t^as mibi præfens ert.Si qs uero mibiindicet uolûtatem fuamicui’oslt;5ifuox mibi præz fens eft : tame quia ip fa uolûtas quam mibiindicatlatet fenfum corporis Scanimi mei: ^edoidon uidcoiaut fi eum métiri exiftimo: non credo:ärli forte ut dicit ita fit.Crcz nunc ergo illa quæabfunt a fenfibus noftris: fi uidec idoneum qd eis teftimoniu per/ bibe6 Videne enim quæ prærto funtiunde cV præfentia nominanc uelanimiuel cor/ pons fenfib'’.Nam cu fint qnq; corporis fenfus:cernêdi:audiendi:olfaciêdi: gurtandi: tangêdiiuifusqdem in eis præcipue oculis attribut^ crt:Verfitamébocuerbo utimur ^incætens.Nô enimtantu dicim'’:uideqdluceat:fed etiam uidequid lonct:uidcqd oleaKuide quid fa piatiuide qmd caleat.Nec quia dixi eis credi quæ abfût afenfib^ no fidsficaccipiaif ut inter illa deputenc quæ aliquando uidim’amp;nos uiddieretincm’: eeniq5fumus:quis tune non prærto fintcu recolunc ' a nobis. Neep enim inter crédita fed inter uifa deputanif:amp;ideo nota fût:non qa fidem adbibuim’ alps tcrtib’;fcd quia tins nidifte fine dubio recordamur A fcimus.Confiât igic nortra fcictia ex uifis reb’ Ôd treditis: fed in bis quæ uidim’ ueluidem’: nofipfi tertes fum’: In bis aüt quæ credim’ ^Hjs teftib’ moucmurad fidem:cum earu rcruquas nee uidiffe nos recolim’ necuide Wasidanc figna uel in uocib’ uel in litteris uel in qbufœ documétis: quib’ uifis non uigt; 6credanc.Non aütimmerito fcire nos dicim’non fold ca quæ uidim’aut uidem’:ue f5d:’illa quæidoncis ad quâlt;çrem commoti tertimonqs uel tertib’credim’.Porto fi fcirenó meongructer dicimur:etiam illudqd ccrtdlimu credim’: bincfartu ert ut etia tefta crédita Órfinó aflint fenfib^ nortris:uiderc méte dicamur. Sciétia quippe menti tribuit': fiue per corporis fenfus: fiuepipfum animu aliqd perceptu cognitücpretinez 3t:amp;fides ipfa mente uticp uidcc : quis boc fide credae qd non uidec.V ndeâ;aporto lus Petr’ dicitjn quem modo non uidétes creditis : Etipfe domin’:Bcati qui nó uide ^'^ctri.i. ^2t ä:'crediderüt.lt;Cum itaq} dicif'bomini:Crede cbrirtü refurrcxiflca morruis:fi crez ^® *** dit:attende quid uideat: attêdc quid crcdat:amp; ' utruep difcerne.Videtbomincm cui’ audit uocem:ófipfauoxin uifis corporalib’compütac uel deputae fedm eaquæ fuz pra dixim’.Hæc duo funttertes amp;' tertimonin:quoçiad oculos unum:ad aures altera pertinet.Sed bunctertem fortaffealioçi tertimonioÇiaurtoritate confirmât : diuma/ ™® fdlieet feripturaÇi uel quorülibetaliorum quib’ert mot^ad fidem:Scripturæ ad uifa pertinêt corporis oculorum fi eas 1egit:uel aurium fiaudiuit: Videtaüt animo qcz quid figoris litteraru fonifue fignificari intellexit : Videtipfam fidem fuam: quæ fe ere dere fine curtatioe refpondet: Videt cogitafioncmqua cogitatqd cipoffet prodeiïe quod credit* Videt uolûtatem qua atccHit ad fufcipiêdam religione:Videt etiam ipfi*

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXII ?^

rcfiirrcHioms quandam imaginé in animo ftio faclam:fine qua intelligi non pcteft 3^' ^«•5‘quid factum corporaliter did6 fine credac fine no credac.Scd utputo diftmginsqiio modo uideat fide fuam qua crcdit:amp; quomodo uideat illamrefurrcctiois imagine in aio fuo faclam:qua fi hoc audit uidet: ctiam qui non credit.Hxcer^o oiniamdctipa^ tim corpore : partim mente: uolûtatcm nero ci^ a quo audit ut crcdatnV ipianaebrun refurreclione non uidet fed credit:ólt; :tame earn uidere dicic quodâ metis obtutu ma^ gis fmteftimonioÇifidé greru præfentia crédita^.Illa enun quae uidet aifunt feniib uelaminiuel corporis:quæaut credit abfût a fenfib’ amp;nbsp;alamp;; corpis:guis uolutas eias a quo audit ut credat no fit præterita led maneat in loqueteigf in feipfo idcipfe g lo^ui det: iUc ucro g audit no eâ uidet fed credit.Refurrectio aut xpi præterita eftiquân^ illi uiderut boies g tue fueft.Na qui uideft uiuenté cbriftu que uiderût moriente: ip» tamércfurrectioné cum fieret non uiderût: fed earn certiffime crediderût: uidédo tangédo uiuû quem noueraitmortuu.Nos totum credim’ â^ g? refurrcxit:ârepab^ Öo»tf» minib’ tune uilus ê Ccontrectal:’ fit:dr 'g? nûc uiuatin cælis: nec lâ moriaódtmors iww tra non dominc6R.es aûtipfa nec corporis noftri fenfib’adcft:ficutadeft boc cælûôi terra:necnoftræ mentis obtutib’:ficutadeft fidesipfa qua boccredim’. Sediamb^ utputo ifta mea prælocutiôe cognouifti:quid fit uidcre uel méte uel corpore : ab eis diflet credcrc. d^d quidem fit mente amp;'uidc^ méte:quoniam méti noftræ nd^ noftra confpicua eft.Sed taméqdeadem fidé creditlabeft amp;ab afpectu corporis ebn ftiificutabeft corpus in quo cbriflus refurrexitiamp;ab afpectu mentis alteri’ificntnW ab afpectu mentis meændes tua:guis earn efle in te credâ eu earn non uidea torpelt;lquot; i.CorI,i,rt.4. neetu potesmec mente qd tu potes:ficutcgo mea qua tu non potcs.Nemoefifcit{l“ agai fin bomine nifi fpus bominisiqui in iplb eft:doncc ueniat domin’drillummetaw fcondita tenebraRui ' manifeftet cogitatioes cordis : ut eas non fol3quis fuas uideat: fed 0lt; ;aIio%Scdm boc enim dixitaplsineminem fcire quid agatur in bominemfiip® bois qui in ipfo é:fcdm g? uidcm’in nobis.Nam fmidm ctedim’inec uidcm’icV m“quot;

Ca.4. tos fideles eénouim’:lt;Vmftis noti fum’.Si ergo ia ifta aiftmeta fût: ueniam’adtaüfi'K WattB.5, Scimus poffedeûuideri: quoniam feriptum elf: Beatimundo cordeqmipfideumi’* debunt.An forte non debui dicere: fcimus:fed credimus: quoniamdeum necco^® re aliquando uidimus ficut banclucem:necméte ficutipfam in nobis qua id crédit fidemifed tantum quia fcriptum eft in ea fcriptura cuius fideles fumus: qd ucrfifit®i i.^eB.j. nime dubitamus: Aplus tarnen lobannes cum tale aliquid dicerct : 5cimus inq»^9® cum apparuerit: fimiles ei cnmusiquoniam uidebim’cum ficuti cft:Ecce fcire fe de* quod nondum factu fucrat:nec uidcndo:fed crcdcndo cognouerat.Rccte itai^dixi' mus:fcimus deum poffe uidcrnquauis eum non uiderimas:fi diuinx auctoritatiq“^ in fanclis libris continetur crediderim’. Q_uid eft ergo qd cadédicit auctoritas:W nemo uidit ungcAn fortafte rcfpondcc g? ilia teftimonia deuidedo deoifut no de«^ fotlpfi enimdeu uidebunt:dictu eft:non uiderunt:^V non uidimus:fed uidebimus eu ficuti eft. Proinde bis fententijs non eft contrarium: fi)eu nemo uidit ungiVidebunt iBeii.jj. cm qué non uideft:quimundo corde filg deiefte uoluerut. Quid eft ergo:Vididt“ facie ad faciem : dr falua facta eft anima mea f An amp;nbsp;boc non eft contrarium iHiq^t^^ JoB.i. dictum eft:lDeum nemo uidit ungtEt illud qdde moyfe fcriptumeft:Quia loqutbat ^*’’*cum deo facie ad fademificut quis loquitur ad amicum fuu:Et illud qd æipbetaEfe^ £fa.rf. uel de ipfo loquens ait: Vididominum fabaotb fedétem in tbrono: tt it quaalia folet fimilia teftimonia ex eadem auctoritate proferniquomG no fût côtraria fentétiæq^ dictum eft:K)eum nemo uidit ungcOXg dripfum euagelium poteftpuran fibi efteco^ 30B.14 trarium.(Quomodo enim ueru eft:qd in co dicitur: Qui me uidet uidet di patref d^u :Wart15.18. nemo uidit ungc^Quomodo ue^i eft:Angeli eoçzfemp uidet fadépatris mei:fi deum nemo uidit ungfQua igitur régula intelligétiæ ifta ueluti contraria ÔTrepugnantia no eftecontraria:nec repugnare probabim’ç'Net^ cm fieri uHonaodo potcftmtbæcùrn ^oB.i.pturarum auctoritas aliqua ex parte métiatur: ftdicimus in eo qd fcriptum cft:IPcum tXorf.i. nemo uidit unqua:bomines tantumodo intelligendos:ficutetiarn illud dicta cftïNö

EPISTOLA

^ofdtquidagatur m bomnie mftfpus-bois qui in ipfo eft:Nemoutiq; falicet beim» ^5^ em boe de deo accipipotefheu de ebrifto fcriptum fit : Nó opus fuifle ut gfqu3 3o!5.i. •Uftitnonifi perbiberet de bommetquoniamipfe feiebat qd cflet in bominc. Nam ocapodolus plant ’ expltcansiQnom nemo inquit bominQuidit nee uidere poteft. i.®tmote.lt;ï» 1 * ^•■goita dicltieft:lDeü nemo uidit unquamiac fi diccrct’: nemo bominû: banen’ ib 5oß.i. ^^aæftio foluta uidebictut nô fit buic fentétiæ contrajiu qcf domin’ait: Angeli eoÇi Wattß.i» f^per uidét faciem patris mei: ut fcilicet angelos deu uidere eredam’ : quem nemo ®lt;«t unqua fcilicet bominQ.Q.uomodo ergo deu uidit Abraâ:lfaac:lacob:lob: Moy^ æs:Micbæas:Efaias:amp;. -fi qui alq funt de quib’ucracidima fermtura tcllac q? den mde/ •^»itifideunemounquam bominû uidit nee uidere poteft^ Quag nonnulli uölentcs ®fgt;ani probare impios uifuros deuia diabolo quoq;ipfo deu uifumputant:fic aecipien ^Q^fertptu eft in lib.ro lob:ucniffc cum angelis Óódiabolu in esnlpeclu deuntlam Ör 3lob.i.ct.i» j“A“®*^* *” qua:ftióem:quomododiftu firBeati mudo corde:quoniamipfi deu ui/ ^tbSt:Etillud:Pacem fedamini eü omnib’:amp;fanclificatióem:fineq nemo potentui/ ïacB.n ®^re dcum.Multuenim minor fi eoufc^progrediunc qui exiftimant impios uifuros ®eüamp; a diabolo uifum deu: ut cos 0^ mudo eorde effe 0^ paeem de fandificationem cQ oinnib’fedariafleaerent.Nam qd domin’ait:Qui me uidet: uidetamp;patrem: poteft 3cb.i4 paulo attenti’ confideratü non uideri effc contrariQ ei qd’dixit:Deum nemo uidit un 3otJ.i, qoam. Neqjenim dixit:quia oidiftis me: uidiftis amp;nbsp;pattern: fed dicendo: Q.ui me uiz ^chuidet amp;; pattern: oftédere uoluit unitatem fubftantiæ patris Sdfilq: ne in aliquo inz ^^rfeputaren^ elfe dilTimiles:ac per bocquoniam ue^ didu eft:(Hulme uidet:uidet ^patrem.Profedo quoniam deu nemo bominû uidit unquam : nee pattern quilqua Putand’eftuidiffe:nec filiü firn cpdeus eft amp;'films cû pâtre unus deus. Nam Pm id qd'

lt; homo eftmtitß in terra uifus eft 0^ cû bominib’conuerfat’cft.Sed magna quæftio c: nbsp;nbsp;rneb.y» S^ó^nó fit cótranüiqa totatiqui uidert deQ:fi deunemo ung uidit quê nemo boïm uiz j^ence uidere pótCVides g difficile mibi ^pofueris quaeftionem: unde me aligd pro “xecopiofeep fcribere uoluifti ex occafióe breuis epiftolæ meæiquæ tibi uifa êdiligcz ^di ubcri’explicada.Vis nc ergo attédere quæ apd aliofinterim cöperidiuinaÇiicri ptura^egregios tradatorcs: gade uifióedei fenferitme forte fufficiat defiderio tuo:

9uisea forfitan noueris. Pauca ergo ifta attende fi placet:CQ euageliQ exponés beat’ Ambrofius mediolanenfis epifcop’meniffet adeülocuubiangelus apparuit in tem/ ambroffliip plo Sacbariæ facerdoti: Ex bac occafióe: uidegntaamp;gUa dedei etia uifióe defcruit. 3tttau.i,ca«i. Nonimerito inquitangelus uidei? in templo:quia ueri facetdotisiam annuciabar ad'

^ent’:^cælefte facrificiû parabak in quo angeli miniftrarct.Et bene apparuiffe dien: ^iquieum repente confpexit. Hoc fpecialiter aut deangelis aut de deo fcriptura diui

’n tencre confueuit:utquodnó poteft uideri: apparcre dicatur.Sic enim babes:Apz Écâ.is paruit deus Abrax ad ilicem mambrx. Nam qui ante nó præfentit :fed rcpcntino uiz detur afpeclu:apparere mcmoratur.Non enim fimiliter fenfibilia uidentur:amp; is in cuz ws uoluntate fitum eft uideri : drcüius naturae eftnon uideri:uoluntatis uideri : Nam Cnon uult: non uidctur: fi uult uidetur. Apparuit enim deus Abraaeqoia uoluit: alqs Çaianoluit non apparuit.Vifus eft etiam .Stepbano cû lapidaret ^ a populo aperirccac act;,7 bm: Vifus eft etiam lefus ftans ad déxteram dei: amp;nbsp;nó eft uiPapopulo. Vidit Efaias deufabbaotb:fedó^ali’ uiderenon potuit:quia cuiplaçait apparuit.Et qnid de bomi «ib’loquimur.cü cti5 de ipfis cxleftib’uirtutib’ lt;St poteftatib’legerim’:lt;Huia deü ne nio uiditungç ^Etaddidit q? ultra cxleftes uirtutes à pote ftatesiunigenit’filius qui eft infinit patris ipfe narrauit : Aut acquiefca^ igic neceUe eft fideum pattern nemo uidit nng:fifiQ uifum effe in ueteri teftamcto: amp;ƒdefinätbæreti'ci ex uirgine ei principiü daz tciqiiiantegnafeeref ex uirgine uidebaóAut certe refelli nópoteft:uel patte:uel fiz lifiJiielcerte fpmfanftü:fi tarne eft fpßffanSi uifio ea fpccie uideri qua uoluntas elcgcz nt: non natura formauerit: qm fpiritû quocp uifum accepim’in columba:Etideo deu nemo uidit ung:g cam quæ in deo babitat plenitudinê diuinitatis nemo cófpcxit:ne wo mente autoculis comprebendit : Vidit ein ad utrûç refercdum eft. Denies cum

SANCTI AVGVSTINI nbsp;nbsp;IIPISTOLA nbsp;CXII 5^

addi^tVni^enît^ fUi*ipfecnarrauit;mcntium magis g oculo^ uHio dedaraóSpGdcs

'enimuidcumrtus uero enarrac.Illa ocuHstbæc mente comprcbcnditur.Sed qiuddc trimtatedicam f.^rapbm quando uolmtapparuit:0^ iioccm ci^ Efaias folus audiuit’ Apparuitangekis: 0^ nûcpræfto eft:fed non uidc6Nec^ emmin poteftatenoRracR mdercifcd in poteftateiBi’apparcrc.Tamcn amp;nbsp;fi potertasnon cfi uidendi : eftgrat^ promerendi ut uidere poffim^eEtideo quibabuit gratiam:meruit copiamsnos copia non meremur:quia dcum uidendi gratiam non babem^.Et quid mny fi in præfentifs culo nik quando uult dominé non uidet dn ipfa quoq5refurreclionenó facile eft deif uideremifi bis qui corde funt mundo:Etideo beatimudo cordenpfienim demnoidc bunt. Q^uantos bcatos numerauerat amp;nbsp;tarnen uidendi bis deum non promiferat ft' cuItatemfSi ergo biqui mudo funt cordedeum uidebut: utiqjalij non uideböt.Nelt;? enim indigni deum uidebötmcq; is qui dcum uidere nolucrit poteft deu uidere.Nec deus in loco uidet fed mundo corde:nec corporalibus oculis deus quxrir: necdreik feribit uifu:nec taclu tene^mccaudic affatumec fentic in ce flu.Etcum abfcns pntarui mdetur:ôlt;!cum præfens eft non uidet,Deniep nee apcftoliomncs cbriftum uidebat: 5oB.i4, Etideo ait:Tanto temporè uobifcum fumidcadbucmenon cognouiftist Chii enim cognouit quæ fit latitudo ôdlongitude 0lt; :altitudo amp;' profunditas:ólt; ;fupcremincntcin fcicnttæ cbaritatem ebrifti : uidit 0^ebriftS: uidit amp;'patrem.Nosenim iam feefm can nem non nouim^ebriftum fed fedm fpiritum.Spirit’ enim ante faciemnoftramebn' ftus domin’:qainos in omnemplenitudmem dci mifericordia fuaimplcrc digneou^ lt;9. tf» ui^cn poOit a nobis. Si bæc uerba intelligis:qaid reftat qÆ ad meamphus requiracic« iam illa quæ difficilis uidebai:foluta fitquæftio ç'Diieretû eftquippequomododiftô *• JoB i’ ®^* ®^^ nemo uiditunq:äiquomodo deuiuftiantiquiuiderint: Sed illud ppterea di 'Sumcftiquomam de’natura inuifibilis eftdlli autem ideo uideftiqmcûcpdeû aideit: qa cui uoluerit ficut uoluerit apparet ea fpccie qua uolutas elcgerit: etia m latente naz tura.Nam fi patres qn deu uiderintipfa illis natura cius apparuittquamuis fi noluiHtt uticp non apparuiflet : qtiomodo deum nemo uidit nnquam: cum eo uolente ipfaei* atotpatrib’natura conlpccfa fitcQ, ßdici^filius a patrib’uifus:ut de dco patrcaedz piat didumiq? eum nemo nnquam uiderit.Non quidemamifitoccafioncm Awbtoz

; nbsp;nbsp;nbsp;fins:ut bincquofdambærcticos redargueietudcft Fotinianos:quiprmcipiü fibo do

ex Utero uirginis tnbuutmec uolGtcredere q? amp;nbsp;anteafuerit;Sed quia uidcbatalios^ ld eft arrianos pcrniciofi’ infidiantes:quoçt proculdubio error aftrmif: fipatrisnatu* ra inuifibilis;filij uero aifibilis clfc credir : utriufcpunam paritercp muilibilem afferuit effenaturam: adiungcnsetiam fpuftancti:Q(Ïbreuiter quidem fed admirabiliter inti mauittubi fecut’ ait: Aut certe refelli non poteft:nel patrern: uel filiumiudcertcfpid' tumfanâûtfi tarnen eft fpuftanch uifio:ea fpecie uideri qua uolutas clcgcnttnonnatu' ra formauerit.Potuit dicere:nonnatura monftraucrit : fed maluit dicere formanetit’ ne ipfarn fpeciem in qua de’ elegitapparere de fua natura formarc putarecî amp;nbsp;ex boe uticpconuincerec conuertibilis effe mutabilifq; fubftantiæ: qdipfc de’a fide pio^im C9.7. fericors Sebenign’auertcrit.Inuifibilis eftigiifnatura de’:nó tin patcri fed amp;'ipfatrim'^ tas:unus deus.Et quia no tm inuifibilistueructu incommutabilis fie apparet gbusuoi luerit in qua uoluerit fpecie: ut apud cum integra maneat ei’ inuifibilis incommutabi lifip natma.Defideriu autem ueraciter pioßiquo uidere dcum cupiut: drinbiantet ar de(cut:non opinor in cam fpcciem contuendam:flagrat q ut uult apparet qÆiplen eft:fed in earn fubftantiam qua ipfe eftqdeft.Hui^^cnim defidcrij fui Hammam lancP fjeo.jj» Moy fes Fidelis famul’ ci’oftcdit: ubi ait deocG quo ut amic’facie ad facie loqucbat: Si inucni gratia ante tc oftêdemibi tcmctipfu.fflnid ergo ille non eratipfe:fi no eft amp;nbsp;mfeino ei diceret:©ftende mibi tcmetipfum: fed often de mibi deuidr tn fi ci’natura fubftantiamcp confpiceret:multomin’diccret: (Dftendemibi tcmetipfum. Ipfe ergo erat in ca fpecie qapparere uolueratino aut ipfeapparebat in natura ^pria qua Mof fes uidere cupiebat. Ea qppe^mittiif factis in alia uita.^Vndc qdrnfum c MoyIbucW elbqa nemo pot fade dd uidere dr uiuere:id eft nemo pot cu in bac uita uidere uiucs

ficut{eft:N3 multi uïderctfcdqiT aoiutasdegitinóq^natura Fórmauit.Et lUud quod fand’lobanes ait : fi reftc intclligiY:IDikcliflïmi:filij dci fum'’:ór ré apparaît qd erim^t i.JoB.), -Samus quia cumapparucrit lïmj'les ei ctimus: quoniam uidebimus cum iicuticrt: nófiem homines mderuntquando uoluit in fpecie qua uoluitnon in natura qua in fez metipfo etiam cumuidcreturlatuinfcd ficutcdquod ab eo petebatur:cumeidicere' tur: Ortende mibi temetipfum ab eo qui cum illo facie ad faciem loquebat. Nóqma fxo.jj, dd plemtudinem qüifquam non folum oculis corporis: fed uelipfa mente aliquando

“ tomprebendit.Aliudeft enim uidcre:aliudelf totû uidendo comprebcndcre:quan/ ^••^* doquidemid uidetur quod præfens utcunqjfenfituiitotumautem comprebenditur uidendoquod ita uidetur utnibil duslateat uidcntem:autcui?fines circumlpici poP iunttficut te nibil latet prxfentis uoluntatis tu x:circumfpicereautem potcs fines anz uu!i tui.Excmpli gratia:lDuo pofui:quorum alferum admentis obtutum : alterum ad corporales oculos pertinet. Vifus enim ficutille ait: ad utruq } refercd* ’dbid dltV ad oculos Ó tad mctem.Porro fi proptcrea dcö nemo uidit unqnam: quia ficut ait difpugt; tatôr:çuius aerba confidcramus:PIenitudinem diuinitatis eins nemo confpcxif; nc^ ' Wo mente aut oculis comprcbendit:Vidit cnim ad utrunq; rdcrcndu ertjvdhitinx quirere quomodoangeli deum uideant:propter illud quod ex euangclio commcmo 'wui:Angclieorum femper uident faciem patris md.5ienim amp;ipfis non ficuti dl fed ^anRuV» latente fua natura in fpecie qua uolucrit apparet:magis magifeprequiredum dl:quo/ modo cum nos uidebimus ficuti eft:0lt; ;ficut Moyfes dcfiderauitcum peteret:utdeus qui in confpeelu dus erat:o(lcnderctilli femetipfum-Hocenimnobis fummum præ/ mium in refurreclione promittitur : qjerimus xquales angelis det :acper bocfi nee ipfieum uident ficuti eft : quomodo nos ita uifuri fumus cumeis xquales in refurre^ wone fach fuerim^c Scd uide quid confequenter dicat nofter Ambrofius’. Deniq; m»-quit com additur: Vnigcnit^ filius ipfe narraoit:mentium magis q oculorum uifio degt; elarator.Species cnim uidetur:uirtus ucro narraóHla oculis:bæc mente compreben cli6qm pauloante dixeratuifionêad utruepreferédam: nuceam non mcntnlcd ocuz lisdediunon ut opinorneglfgentcr fua uerba rcfpiciens:fed ga ufitahusin loqucndo folemus oculis attribucre uifionem ficutfpeciem Corpori. Nam â^btemos loquendi crebri’ ufurpatur in rebusquælocis contmentur: uananturq; colófibus. Sed fi nulla Species effet métc contuéda: non diccreturille fpcciofus forma præ filijs boim. Neep 1Pgt;5,44 enim boe fecudum carnem diclum eft: fed fecundum fpeciem fpiritalem. IDicitur er/ goS ifpeciespertinens ad mentis obtutum:5edquia ufitatAn córponbus dicitur uel in fimilitudinibus corporum:ideo dixit:Species uidetur:uirt^uero riarraóUIa oculis: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■

næcmente comprebenditur.Proinde narrante unigenito qui cdin finu patris narra/* itone inertabili: creatura rationalis: muda A fancfa impletur uifione dciineffabili: qua tüccófequcmur cu aequalcs angelis facti bicrim^. iJJuia ficut uidet ifla uifibilia corpis fêfib^nota:deü nemo uidit unq:qm fi aliqn eo modo uifus é:nó ficut iftanatura uidef: feduolutate uifus c fpecie q uoluitapparés latente natura atq; in fe incómutabiliter p/ mancte:Eoautmodo quo uidet ficutieft:nucfortaffe uideif aqbufdaangelista nobis

0 autem tune ita uidebituncum cis facti fuerim” æquales. Deinde cum addidiffet: quia ^^9* nee potettates cxlo^: ficut ferapbin nifi cum uolntamp; quemadmodSuolut uidentur: utbincetiam conijceref quanta fit inuifibilitas trinitatis:Tamen inquit: dVfipotedas non ertuidcndi: dl gratia promereridi ut ufdcrepoffimus. Et ideo g babuit gratiam: meruitcopiam:nos copiam non mcremur:quia deumuidendigratiam non babem^» His itatp ucrbis ga non fua docet:fedeuangeliu expomtinon boe uoluit intelligizqp g? dam eorumuidebuntdeumtquidam uero non nidebûtîquibus credentib' ’dedit poz t^atem filios deifierizcu adeosomnes pertineatqd dictum eft : Videbim^eû ficuti e(l:Sed dicendo:nos copiam non meremurrga deû uidendigratiamnon babcm^:de bocfeculo fe log fignificauit:ubiqbufda de^licet non in fua naturaifed in q uoluit fpe dedignar’éappareretficut AbraadficutIfaacialgfcp fifib^:cæteris uero inumerabilib^:

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXH

quâuïs ad fuum populum amp;nbsp;bæredîtatcm æternam pertincntibus nulla ud tali fpccie kdemon rtrat Un ruturo aatem faeculo quiregnum acceptun funt quod cis abimho prxparatum eft:omncs cum cordemundo uidebunhnec in illo regno mfi tales crut. C«.io Attende itacp quid adiungatiam de illo feculo dicereincipics : Et quid mirum inquit fi in præfenti fæculo nifiquando uult dominus non uideturtin ipfa quoq; refurrechoe non facile eft deu uidere : nifi cis q mSdo fût corde:Etidco beatimüdo corde:ipfi cm deu uidebSt. (Quantos beatos iam numerauerat: amp;nbsp;tn uidédibis deönó promilerat facultatê.Si ergo bi g müdo funt corde deu uidebütmtiq ^ alp nö uidebut.Neqpem in/ dignideum uidebuntmecp is qui deum uidere nolueritipoteft deum uidere. Cernis g eircumfpecheloqua^ iam de bis qui in future fæculo uidebutdcum:Neœ enimom^ nes fed g digni funt. Refurgét enim digni amp;*in digniregno illo ubiuidebic deusiquo/ gt;015.$. tiiam omnes qui in monumentis funtiaudient uocé cius âr procedent:fedcu magna differêtia.Nam qui bene fecerunt in refurredionê uitæ: qui aero male egeruntinre/ loljij. furreclióem iudicq. Hoc iudiciu pcenam æternam fignificat : ficut etiam illud didum ^Biuom ^^’ Quinon credituam indicate cd.(Qdergo ait fandus AmbrofiusïNccpis quideö uidere noluerittpoteft deum uidere : quid alind mtelligiuoluit: nifi quia is qui mun/ dando cordi cura tanta re dignâ non uultimpendere : no uultdeû uidere.Vidc pro/ inde quid adiungat:Nec in loco inquit deus uidetur:fed mundo cordetquid eoiden/ tins: gd exprelfius dici potuit^Ab bacigtc uifione diabolus amp;ocs angcli cius:dom/ nes cum eis impi j fineulla nebula dubitationis exclufi funt : qnoniam mundo corde ^nó funt:ac per boeqd fcriptum eft in Iibro lob: ueni(fe angelos in confpecludei:d^ niife cum eis diabolum:non ideo diabolus deum uidiffe credendus eft.lpfi enim dim funt ucnilfc in confpeclu dei:non deus in confpeflü coçe. Veniuntautem in cönfpe/ Hu noftrum quæ uidcm^: non a quib‘ ’uidemur.Venerunt ergo fient in multis codici bus legióutaffifterêt coram deo: non ut coramipfis de* Nee eftopus boe loco imo/ rrarhutpro uirib* noftris concmuroftendere quomodo d’boe tcmporaliter fiatmum ,in del confpeclu fint omnia femp.Nöc enim quæné quomodo mdeatf’de*: non ca fpß ,ciequa Arin ifto fæculo qmhafdâ uoluit apparcre: quado non folü cum Abraa alijfqs iuftisluerumetiam cum Cain fratricida locutos eft. Scd quomodo uideatur inillore/ gnoubicumuidebut filq ci* ficuti eft:Tunc qüippe fatiabit’in bonis defideriumeo^' quo defiderio flagrabat Moyfes:cuiloqui ad deum facie ad faciem non fufficiebati^ ^Jf*.Jï diccbat: (Dftëde mibi tcmetipfum manirefte:ut uideam teïtang diceret:quod in plan ^9.1« mis ex eodcm defiderio canid ':Satiabor cS manifcftabid gloria tua. (Quo defiderioaP 3015.14 debat lt;^; Pbilippusió^ 'fic fatiaricupiebat dices : (Dftendc nobis patré 0e fufficit nobis.

IDe bac uifioneloquens eius etiam ipfe amator Ócdefiderator Ambrofi*: Non in loco inquit deus uidecificut ad iliccm mambræificut in monte fyna: fed mundo corde. Et fequi^:Sciens quid delidcretiiAquid æftuct:amp;gd fperet.Nec ccrporalib*inqmtocii lis deusquænc quib* fe oftendit Abraa: lfaac:Iacob:ÓCalps in boe læculo:Nec orcum fcribi^ uifu:,ppter illud qd'diHu eft: Poftcriora mea uidcbis:Nec tadu tenec:ficutlu/ Satus etiam eftculacob:Necaudi^ atFatmficut non folu a tot fanclis:uc^etiam adia/ bolo audit*eft: Nec fentic inceftu:ficataligndo cu in paradifo deambularetad uefpe - , ram.Vides qucmadmodum uir fanSus enitad’noftras mcntcs ab omnib*carnis fcnfit bus euocare:utaptas faciatad uidendum deum. Et tamequid agit tails extrinfec’pb tator amp;nbsp;rigator: mfi intrinfecus opérée qui datincrcmêtum deus c(Quis enim line ad/ lutorio fpiritus dci cogitate ualeat effc aliquid magiftpeffe g omniaquæ per corpus fcntiuntur:quodnee in loco uideatur: ncc quærendum fit ôculis:necaudiaturaflàtu: nee taclutencatur: ncc fentiaturinceffu: CV uideatur tarnen fed mundo cordefNclt;? enim de bac uita ille loqucbatur cum boc dicerct:quandoquidemab boc fæculo in ,quo deus apparuit:non ficuti eft:fed in fpecic qua uoluitiquibus uoluit: fatis difcrcuit læculi futuri uitam:difcrctioneapertiflima:ubiait : Et quid mirum li in præfentifæcu/ Io nifi quando uult dominus non uidetur. In ipfa quocprclurreclionc non facile en XWattS.f deum uidere : nifi bis qui corde fqnt mundo.Etideo beati mudo corde: quoniamipl*

deu uidebût.Hinc lam de illo feculo di'cerc exorfus ert: ubideu uidcbuntmon onies qm refurgent; fed qm refurgentad uitam xternam : non ihdigni de quib^didum eft: Tollaturimpius ne mdeat clantatern dei:fcd digm dequahbus dixit ipfedominus cd præfens non uidcretur: CQ.ui dthgit me mädata mea cuftodit:Etqui diligitmezdihgez 50B.14» turapatrc meo: ^cgo dihgameurnnVodendam meipfumilh.Nccbiquibusdicec : Iteinïgnê ætemûtqui parat’ *eft diabolo amp;nbsp;angelis ei^: Sedbigb^dice^:Vcnitc bene Watte.i$ didi pfis mei papite regnuqdnobis præparatû eft ab initio mudi.Hli quippeibunt in combuftionem xtcmamtluftt autem in uitam ætcmam.Et qua: eft uita arterna: nifi cp ipfeuita:aIibidicit:Ha:c eftaût uita ætemaîut cognoreâtte unû deû uerû ôrquem mi 5oß»i7» ßftdefum ebriftum.Sed fic quomodo promifit oftcnfu^ feipfum dileclorib’ luisrum patre unum deum:non quomodo in hoc fæculo in corpore uifus eft a bonis ölt;;a ma/ Hs,Et in iudicio emm futuro quo fic uctur* eft: quo nifus eftiens in cxlu:boceft in ca^ dem forma filijbominisieandem formam uidcbüt:quib’diclurus eft:Efuriui: dmon WauB.i^ dediftismibimanducare:quia ûfiudæi uidebût in quem pupugcrûtinon illam dei for ^biCx?^*^ mam in qua non rapinam arbitral^ eft eftexqualis deo:in ilia dei forma tunc uidebût earn ficuti eft.Nec ideo uidebutiquia pauperes fpû in bac uita fuerut:quiamites:quia Higêtesiquia efuriétes amp;nbsp;fitiêtes iufticiâ: quia milericordcsiquia pacificiiquia perfecu fionepaflipropter iufticiâ: quis Ôtbare omnia idemipfipafti lunt: fed quia mudo funt corde . Ideo quippe inter illas beatitudines cum omnia fa ciantqui cor mundu babct:

”00 eft tame alicubi pofitum: deum uidebutmift ubi dictum eft:Beatimundo corde: 3î3attÇ.5» Qnoniammûdo corde uidebic:quineein loco uidec:nec oculis corporalibus quarri6 ßeccircufcribitur uifu: nee taclu tenet : nee auditfaffatumee Icntit inceftu. Deu cnim ncmo uidit unquam:uel in bac uita ficuti ipfe eftiueletiam in angeloru uita : ficut uiligt; mlia ifta quaecorporali uifione cemunturiQuia umgemtus Filiusqui oftm finu patris JoB.n;

jj 'pFcnarrauit.Vnde nóad oculorum corporalium: ledad mentium uifioncm dictum ^ftpertinereqd narrat.Sedrurfus ne defideriumnoftru a corporis fcnfu ad aliu corx Ca.n, porisfenfum migrarct:boc eft ad aures ab oculis: Ideocum dixiUct : nee corporalib” «eus oculis quaint:nec circufcribitur aifu:nec tactu tenctur:addidit cfi3m:nec audic '^ffatii:utfi polfum’unigenttum Filium qui eftin finu patrisific intelligam’’narrantcm: (luoniam tV uerbumclbnó fonusauribus ftrepesded imago mcntib‘’innotefcens:ut nbsp;nbsp;.

’Weintema lt;X; mcftabili luce clarefcatqddictu eft:Quime oidet:uidetiVpattern : qÆ mcPbilippo dicebat qn uidebat Arno uidebat.Sequimquot; em bui” uifiöis eximi” concur P’forAmbrofiustdicens: Et cum abfens putat uidetur:0^ cum præfens eft non uidec. 3mb»fto« pondixitcumabfens eftifed cum ablens putatur. Nufquam cnimabfens eft qui ex* “P^*^*** 'nm de terra implet: ncc fpacijs includit paruis magnifep diftudic: fed ubiq; tot” eft cV ’’iillo continctur loco. Hoc qui excedentc mete intelligit uidet deum : 0lt;;cumabfens P^btur. Qui autem bocnon poteft:oret 0lt; ;agatut polfe mereatur:nccad bominem piputatorem pulfet ut qd non legit legat:led ad deum faluatorem:utqd noh ualct ua ^^t.Vndeaatem dixcrit: Et cum prxlenseftnon uideif:confequenteraperuit dices: pcnii^ nec apoftoli omnes ebriftum uidebat. Et ideo ait: Tanto tempore uobifeum Joßn^ ‘'‘mideadbuc me non cognouiftisfEcce quomodo deus præfens erat 0rnon uidebat f^r.Sed quare nonaufus eft dicere:denicp nccapoftoli cbriftum uidebât:fcd ait: Nee ^Poftoliomnes : tanq aliqui tue uiderêt ca uifione in qua ipfc 0,::pater unu futc An for/ fcillud attendit q^ cum Petr” dixiffetiTu es cbriftus fili”dci uiui: Refponfum acccpit: ®*^^^ '^^at” es Symon barionatquia non tibireuelauit caro amp;nbsp;fanguis : fed pater me” qui in ^«s efte Quamuis ilia reuelatio utru per fidem tantx rei creditx:3n per uifioné con/ PfUxfacta in ei” mente faerit:nómibi uidcac elucere:cû St! ipfe Petr” tam paruulu fe ^dbucilli oftenderet: ut timeret neamitteret morientem quem filiû deimui : boe eft

LA-?^^^“®’^3fpawlo®ßte coöfeflus.Deindc poteft mouerc:qnomodoiamipta det taui» uoftätia uideri potuerit:aqbufdâ in bac uita pofitis: 41pter illud qd’dictu eft ad Moy ®5Nemo poteft facie mcam uidere lt;5^ uiuere:nifi quia poteftbumana mens diumiü” fro.55* ^3pi cx bac uita ad angelicam uitamianteq piftamcomunem morté carne foluaCrSic ’'♦^‘»^♦’*

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXII

cnimraptus eftquiaudiuit illicincffabiliaucrba : quænon licetbominiloquuubini^ adco fafta eft ab bums uitæ fenfibusquxdam intentiois aucrfiotut fiue in corpore: fiz ue extra corpus fuenthd eft ut^t ficut folet in uebemctiori extafi més ab bac uita in»^ lam uitam fuerit alienata manente corporis uinculo:an omnino refolutio facta fuerit qualis in plena morte cotin git nefcire fe diceret.Ita fit utS^ illud uerum fitquod dwa eft:Nemo poteft faciem meam uidere amp;nbsp;uiuere:quia neceffe eftabftrabi ab bac uiW mentemtquando in illius ineffabilitatem uifionis affumitur:Arnon fit incredibilcqui^ bufdam fanclis nondum ita defunclistutfepelicnda cadauera rcmanerent: ctiam db exCellétiam reuclationis eius conceftam fuiftc. (Quodexiftimo cogitafte illum quino luit dicere:Necapoftoli cbriftum uidebant:fedaitmecapoftoli omnes ebnftum aide bat:credcnsquibufdam eorum diuinitatis quorum ipfius uifioncm de qua loqueba^ etiam tune potuiffedonari: Certe propter bcatüm Paulum:quia Ó«;ipfequauis nouiP fimus uticpapoftolus erat: qui de ma ilia ineffabili reuelafione no tacuit: QuagAiH*'* deliftimo antiquo famulo del Moyfi mirumbi in bac terra laboraturo populdcp illu» adbuc reefuro:concefTum eft quod petiuit ut claritatem domini uideret* Cuidixerat: lt;)to»5J. 5iinueni gratiam antc te oftendcmibitemetipfum manifefte. Accepit eni,min piæ'^ fentia congruQ refponfum: cp faciem dei uiderc non poftet:quam nemo uideretamp; ui uerct;Hoc modo fignificante alten* ’potions uitæ illam die uifioné. Dcniq; in.uerbis dei futuræ ebriftieeelefiæ my ftcriû figuratu eft. diedauitquippe Moyfes typumpO’ ©bis puli iudæoçi in cbriftû paftum poftea credituri: Ideo diclueftillitCum tranfieroi pd fteriora mea uidebis:Etextera quæibi dicunr: mirabili facramcto prænûneianteede fiam poft futuram: unde modo longS eft difputarc«lt;Quod aut dicere in Illtuera deu^ VluinerUix» dcrio ei*:etiâ illud qiJpetierat fuiffe conceffum: In libro numéro Çi poftea monlhaW eft:ubidomin^arguit contumaciam fororis ipfius:Ar dicit alijs propbetisin uifone fe apparèré ôd in fomnoiMoyli aut per fpeciem:non per ænigmatatubietiamaddiditdi 'cens : Et gloriam domini uidit. Quid ergo eft q? cum fic fecitexceptû: mfi forte quis ilia contemplatiôc dignu etid tunc babuit populi fui talé redorem 0(minidriiin tots domo fua fidelemtquéadmodû concupiuerat uideret dcQficuti eft:quæcontcmpb/

C3.IÏ» no cunftis filijs in fine promittidClfta credo côfiderâs uirillc fanci^cui^uerba traewnd f Necapti inquitoes cbriftu uidebât: qtn forte aliquieoru etiamipfo tempore uidewt fedmifta quæ dixi.Vtautem probarct qd dixit: quia non omnes uidebant: continue 3oi5.i4. fubiecit.Etideo ait:Tanto temporeuobifeS fum dt adbuc me non cognouiftnfPcin/ de fubiunges a qualib’ deus uideaf ’ilia contemplaticne ficutieft:(Quicnim cognouit inquitquæ fit latitudo: amp;nbsp;Iongitudo:amp;raltitudo:A profunduifupereminente fcientix fp6«5» cbaritatc xpi uidit Ar cbriftumidit Arpatrc. Ego bæcuerba apfi Pauli ficintelligere lo leo:ln latitudinc bona opera cbaritatis:ln longitudineperfeuerantiam in bonis ufq;in finem: In altitudine fpem cæleftium præmiorû:In profundo infcrutabilia indicia dei: undeifta gratia in homines uenit. Et bûc intellectuin coaptare etiam facramcto cru/ cis:utin lacitudine accipiac tranfFcrfum lignu:quo extcndunc man’ propter operuin fignifica tionem.In longitudineabipfo ulq; in terram ubi totum corp’ crucified Ihre uidec:qtf fignificatpcrfiftcrc:boc eft longanimiter permanere.In altitudine ab ipln tranuerfo lignofurfum ucrfus qdadcaput cminet: propter cxpectationem fupetno/ rum:netlla bona opera atep in eis perfeueratia propter bénéficia dei terrænaatq;tem I53i:.$. poralia facienda credanc : fed poti’ propter illud qd defuper fempitcrnu fpcrat fides quæpcr dileHioncmoperaedn profundo aut pars ilia ligni quæ in terræ abdito den^ xa latet:fed inde confurgit omne illud qdeminet : ficut ex occulta dei uolatate uocat homo ad participatione tantæ gratiæialius fic:alius aut fic.Supcreminctcm uero feie/ tiæ cbaritatc cbrifti:ea ,pfccto ubi ilia e pax quæ prxcellit ocm intelleftu.Sed fiue in apoftolicis uerbis etiamille fenferit euangelicus difputator:fiue aliud aligd fortane congrucnti’:uides tame ctiam hoc ni fallor a rcgula fidei non abcrrarc. Vnde autem , nueagirn’propter contuitu fpiritalem:cum dixiftct: Qui cognouit quæ fit latitudodi longitudo A: altitudo 0(profund«:0 (fupercminentc fciétiæ cbaritatem cLriftiiuidef

EPISTOLA'

^cbriftinn;mJet g^ patrem:nealicut tardiflimo de corporaIf nifiSediccrc niderctur: ^os cniminquitlamfm camem no nommas cbriftum:fcd (’m fpinfum. Spiritus cm ’Mcfedem noftram cbndns dominus. (Qd ait hoc loco: nonimusjfcdm fidcmdixit: Quae mineeftnon Pm contemplatione quæ tunc erit: quia amp;nbsp;illud nouimus quicqutd fidcnon fida etiam ft nondum per fpcciem contuendo:iam tarnen inconcurfe crede/ doretinemus.Deni(ç cum dixiftetdam non fe fedm camemcbnftum nofle: Ikutapo »»Corf.s, ftobsait:amp; addidiffet tcftimonium de propbcta:Spiritusemm ante factem noftram i^l*lt;»»4» ebriftusdominus:continuo fubieciti Qui nos in omnem plenitudinem dei mifericor/ dia faaimplere dignetar:utuideri poffit a nobis:Certe manifeftum eft q, illam notieP ani;abidixerat:nouimus ex fide:pofuit:cx qua modoiuftus uiuit:non ex cotempla ti Otic quadeum uidebimus ficutt eft.Hanc enim fibi amp;.'nobis confequenteroptauit Fur twamcß fignificauitdiccndo:(Q.ui nos in omnem plenitudine dm mifericordia fua im Cplere dignetur: ut uideri poftita nobis.Hane plenitudinem dei quidamin fcrmo/^®’’4* •icapoftoli fieintellexcrut : ut putarent nos boc futuros omnino quod deus eft.Hanc cnim uerba ficut recognofcis:apoftoPpofuitita loquens:(Cognoiccrc etia fupcremiz ^P^'i* nentem fcicntiaecbantatem cbrifti: utimpicammi in omnc plenitudinem dei : Qua' ptopterinquiunt:ft aliquid minus q deus babebimus,‘0r in aliquo minores erim^:quoz Wodoimpiebimur in omem plenitudinem dciVScdquoniamimplebimur : profefto critn^acqualesjauerfarisiftum utiep 0^ deteftaris bumanæmentis crrorcm;Scio:rcctc bds.Sedquomodo mtelligeda fit ifta plcnitudo qua diftum eft: Implen dos nos efle womne plenitudinem dei: poftca fi deus uoluerft pro uiribus qs dederit diftcrcmus» Nracautemqd mibi propofueras:amp;;ad explicandu difficile uidcbatur:utrG cxplicar fûfîtidiligenter attende rccolcdo qurdicla fut.Si enim quæris: utrû poffit deus uide pfR-efpondeo poteft.Siqaæris.-unde feiam;Refpödeoiquia in ueraciffima fcidptura „ ægitur:Bcatimundo corae: quoniam ipfi deum uidebunt: âr extern talia . Si quæris Snomododidus fit inuifibilis fi uideri poteftcRefpödeo: muifibilcenenatura:uideri Sutern cum unit ficut uult:plurimis enim uifus eft: non ficuti c:fed qualiIpecie illi pla/ fuit apparere.Si quæris: quomodo eum mdmuel Cain fccleratus quando de fuo fcczßcü«4’ Icreabillo in terrogat‘ ’är indicate eft:uel etiam ipfe diabolus:qu5do uenit cum anger lol’»»«cM‘ iisut cum illo affifterct:Si beati mudo corde quoniam ipfi deu uidebut^ Refpondco non quidem effe confequcs:ut etiam uideantdcû qui noces ab eo fadas aliquâdo au ^iût.Neqp enim uiderût eum qui audierut quando dixit ad filium:Et clanficam amp;ƒcia 31®^**^» nficabo iterum:Verutaménon effe mirandû:fialiqui etiam non mûdo corde uiderût lt;leum in fpecie:qua uolutas eius fecerit latête in uifibili lt;ifapud fe incommutabili ma/ nente natura.Si quæris utrum etiam ficuti eftpoffitaliquâdo uideriCRefpôdeo: filqs boc effe promiftum: de quib‘ ’didum eft:Scim’ quia cum apparuerit fimiles ei crim^: ’•^oßj’ ^luoniam uidebim^ eu ficuti eft.Siquænsmnde eum uidebim‘’'; Rclpondeo:undean. geliuident: quib^ tune enm’ æqualcs.Sicut enim aident ifta quæ uifibilia nommant: lt;leûnemo uidit unquam:necuideri poteft: quoniam lucem babitatinacceffibilem:âr dlnatura inuifibilis ficut incorruptibilis:quæ contextim pofuit apoftolus dices:Rcgi i.ïimotB.r» sutem fæculorom inuifibili: ineorruptibili: quia ficut nunc incorruptibilis nccpoftea corruptibilis:ita non folû nue fed etiâ femp inuifibilis. Necin loco enim uidec:led mû do corde:nec eorporalib^ oculis quærit :ncc circumfenbit uifu:nec tadu tenctur:ncc audit affatu:nec fentit inceffu,Vnigenit^ aut films qui eft in finu patns diuinitatis naz 3®^»^* turaatcgfubftantiâ infonabiliter narrat. Et ideo dignis idoneifeç tanto confpedu ocur lis etiam inuifibiliter monftrat.lpficnim funt:oculi:d€quib®apoftolus dicit:llluminar ^pB»«. tos oculos cordis ueftri:Et dc quib^dicii::llluminaoculos meosne nnquamobdormi/ 'Ï^^«»:’» aniin mortc:ncqn dicat innnic‘’.amp;c.Domin’enim fpûs eft.Vnde g adbæret domino Î^Corpe* ünus fpûseft.Proindequi poteft deum inuifibilitcr uidere : ipfc dco poteft incorpor

H taliteradbærere.Puto lam non effe in quæftione quam propofnifti amplius quod re g.^ quiras.Sed in bac totanoftra difputatióe:confidcra quid uidcris : gd credideris:quid adbuc nefcias: fine quia non dixi : fine quia non inteHcxi : fiue quia non iudkafti effe

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXII

, .crcdcndiim:^ caquxnera efle uidiftt: adbucdifcerne unde uideris : utrum rccolcn/ dotlla te uidinc per corpus: ficut corpora cæledia A; terrxdria : an uero nunqua ocu/ hs corporahbus ea attigeris uilibusded fob mentemtucns ucra Arcerta cffe perfpexc ris:ftciit uoluntatem tuâ:de q ego tibi credere loqucntipoflumteam ueroutabs te ny dec uidereipfc po(fum.EtcQbæcitaq? difcreuens:ctia id attéde unde difcernas:qu3z À- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uis emm alia corporeaha mente uideamus:borum tamenducrum generumipfa du

r• fcretio uidetur mente non corpore : Area quaemente confpiciûtur: non indigent olio. . nbsp;nbsp;corporis fenfu: ut ea ucra edc noucnm’.Cßuac autem per corpus uidentur ; nifi mens

affit quae taka nunciata fufcipiat:nulb polTunt feientia contineri: Ar quæ nunciata qaa* fi fufeipere perbibetur:foris ea reknquit.Sed eorum imaginesdd eft corporalesfinnli tudines corporumincorporaliter commendat memoriæmnde cum uoluerit A pow ^rit:uelatde cuftodia produftas atq; in confpeftu cogitationis exbibitas iudicet.EteS ’uolet etia ifta duo difcernit:quid in fpecie corporali tons reliquerir:quid eis fimile inz tus afpiciat: Arillud abfens:boc prüfens efle dinofcit.Sicut meabfente faciem meicor ' ports cogitas: Ar ilia tibi eft imago prüfens: Abfens autem facies cuius imago efl hoc corpus: llla uero incorporea corpis fimilitudo eft. His ergo qua: uides diligeter fidez terep perfpeftis atq; diftinSis: attende quæ credis in bocipfo fermone toto:cxquoaa te loqui bis litteris ccepKÓr in eifipfis quib^non uifis accómodas fidem: ipfa tcftiSponz Smbwrms dera difcernendo perpende.Necp enim mibific credis:qnemadmodüAmbrofio:de cuius librjs tanta illa teftimonia pofui: Aut fiambob’ nobis arqua lance putas efle ere/ dendum:nunquid allo modo euagclio nos comparabis: aut fcripta noftra (criptoris

. canonicis eoæqbisc 'Profefto fi rede in dijudicado fapistlógenos infra uidcsabilbatt Horitate diftarc:Et mequidem longiusjed utnq; noftrum quâtuinlibet credas: utrö/ 5oB.i* qjtlliexccllentia e nequaqu5 comparas. C^iiocirca id quod fcriptum eft:Deum nemo lÆimôtB.d. mdit unquä:Etlnccm inbabitat inacceflibilem:quem nemobominûuidit nee uidere ZPauß.s. poteft:Etbeati mûdo corde quia ipfi deum uidebuf. Et quicquid ex illis libris (an®^ c0memoraui:firmi^ credis q id qd dicit Ambrofi^:Nec in loco deus uidcc: nee corpaz libus oculis quaeric:nec circQfcribituAiifu:nec taclu tenetunnecaudic aflatumeefeny titurinceffu.Talem quippe efle intellexit ufcredidit deu: qui mûdo corde confpidf' Haneaût etiâ meâ fen tentia efle cófiteor. Aliter ergo iftaialiter illa diuina uerba in deredpis. De nobis cm tibi fubeft fortafle aliqs fcrupul^:nein bis diuinis eloqis aliqd ■ min^dilucide intelligam^tóC non ficut dicta fût: fed ficut fufpicamur exponâc a nobis» Fortafle enim dicis apud teipfam:Q.uïd Ó Cfimûdo corde uidcc de'’: Ar in loco tarnen uidetur : aut quid fi oculis etiam corporalibus deum uidebunt qui mundo funt corz Ittq.Vo^^»^“ corruptibile boeinduerit incorrrptionem:quâdo erimus æquales angelis dei» •* (Qiiantü ergo nobis credere debeasue ió debeas:fortaflis ignoras:órurplus uelnii/ nus q dcbes nobis crcdcdoinc fallaris attcndisidiuinis autem fcripturis:etia nondum perfpicue intelleclis credendum eftenon dubitas. Sed banc confidcrationecreden/ diuet non credendi:Ar difficultatem fcientiæ amp;nbsp;dubitationéæftus Arpiam fidemqu^ diuinis debee aftatibusun tua mente ita ut funt attendis St uidestnec de bis ominoq« apud teita fint:fiue ut ego dixi:fiue ut ipfa potius nofti aliquid ambigis. Vides itacpiiz ( de tua:uides dubitationétuatuides ftudiu tuu uolütatécn difccndi;amp;cflaucloritated* uina mouearis ad credéda quæ non uides:bæc te tn credere incunclâtcr uidesidiftfV lt;a.i6. buisdedifcernis bæc omnia.Numetgo bis oculis cordis tui ouibus bare omnia aera» certa efle contucrisiubiq; præfentia inuifibilitcr cernis atm difcernis : ullo modoeor/ poreos oculos comparabis fCum etiamde ipfis rebus uilibilibus : ouæ corporaliuni oculorum acie quodammodo radiantnr : Arde ipfis corporels oculis eorum^acie! qualifcuncp Arguantacunçç fit quantum diftet ab inuifibilibus : non excellcntioribus auib’etiam nobis non uifis fidem debes:fedab bis quæcommemoraui: quænon ere is abfentia fed præfentia mente contueris:non eifdem ipfis carnis oculis fed illis mr teriorib’ indices. Cum ergo interiores oculi indices fint oculoçeextenoçiflfti auK» lihs quo.dam officio nunciandi Arin minifterio famulentur:multaq jilh uideat quæ un

EPISTOLÄ

’ïuidentnibilidimdcätiunde ilh'non tanqoâ prxfides iudiccnttqms non illos iftis iKf^^P®’ ’®^*^*®^*®*3^'®'®^P*'^®”®^^^ûnæcumitafinfjobfecro te:cunn agiturin tez to^f L^?-^”^g*'^^^”^§ocïum: cum abextenonbus mtcnora diftinguis: atq? illa iftis cfebiliteranteponis: cunq5dbs foris rdiâis in illis intrinfecus demorans: Örea fuis Wouldani incorporalibus finibus metiendoiudicasan nulla toputastan in aliqualuz euerfariç ’ Egoenim exiftimo q? tâta ibicV talia:tam neraaam claraztamccrta niderifi/ lucenoiygt;offunt;ïpfam ergo lucem in qua cunda illa perfpicis intucrc:ólt;:uideutw ƒCam poditaccedere ullus corporeoÇ i radius oculorfl cProfccto nó potcd. Attent uffnm in ea uidcas uila locoru fpacia uel interualla:rcfponde:nil3ilibitale 3rbitrorinuenis:fedu^ilâterabigis ab afpecluintimoquicqdimaginum corpora^ 'um exterioris bominis lenfus inuexit. Sed forte difficile eft: Irruit enim de cófuetuz urnecorporalis uitamn eos quoq5interioris oculos turba pbantafmatum in fimilitudi mus corporum : cuirefiftere conec: faltemauSoritate diuinacxclamaundolcs in illa flt;;uiepiftola Óddixi:Andiatcaro carnalibus cogitationib^ebriaiSpus cft deus. Neep 5015.4» ^uim cuiufq magis g etiamipfam mea mentem ab bumfmodiuamtatc illa merepatio/ . quot;ecompefcui.Facilius qppe inclinamur ad folita:amp;; amicS eftinfirmitatibumanæcor Poralem conuerfationem introrfus uel mittere ueladmittere: non nifi fana confiftat: æunifi languida quodammodo:aatincumbat: autiaceat. Proindefinó potes aciem *uentis tux acorporcarû fimilitudinu quafinubilo perfpicue ferenare: eafipfas apud ^^ipüm uigilanter attende: Intuere cxlum 0lt; :terram conftando:ficut oculis corporis ^^mendo confuefti:eafcp imagines cæli Ä rterræ quae ante oculos cogitationis produ «æfunnmde fimilitudines corporu effe non corpora: Sic ergo iudica contra tcipfam Pmteipfa.Si non potes omnifana corporalium qualitatuimaginarias formas ab acte luæmentis abigcrc:0lt; ;unde uinceris inde conuince. Neep enim eft ut opinor quifqua ®^am talibusimaginationib^ita deditus : ut credat fic effe in memoria fua : uel in ipfo mnfpeda cogitationis fax folem:luna:ftellas:amnes:maria:montes:colles:utbes: paz •■■etesdenicp domus fuae uel etia cubiculi fui:^amp;quicquid per oculos corporis tale coz SUoaitS^tenet: ut locorumfpaeijs atq; intemallis fiue ftent fiuemoueanc. Porro fi ea SUKin animo noftro funt corporalia locifcp fimillimatnon tamen locorum fpaeijs atep uuibus continentur:necinteruallis localibus in noftra memoria reponuntur: quanz foinagis ilia quæ nullam gerunt fimilitudincm corporum:Cbaritas: gaudium;longai gjjt'.f. '’'•mitas:pax:benignitas:bonitas:fides:manfuetudo:continentia : nulla locorum fpaz fiatenc^ nulla intercapedinc feparac: aut aliqoculi cordis quo radios fuos mittan amp;: r? ®‘^catinterualla côquirûtcNône oia in uno funt fine anguftia amp;nbsp;fine terminis nota lutfine circûitu regionut'Autdicin quo loco indcas cbaritatê:quæ tn intm tibi cogni lueftanquantu eä potes mentis acie contuer/ quâ non ideo magna nofti: quia ingen tcnialiquam molem confpiciendo luftrati:nee cum tibi intus coquitur : ut fedm earn Uitlas uHis perftrepit fonismee ut earn cernis;corporaliumluméerigis oculorum: nee '’team fortiter tenes corporaliumuires prxparas lacertorum : nee cum tibi uenit in ’’’entern: fcntis eins inceffum:Ecce etiam cbaritatis quantulacunq; in noftra uolunta leconfiftitnobiftp confpicuaeft:nec in loco uidetur:nec corporalibus oculis quxrnf: ’’eccircumfenbitur uifu:ncc taclu tenetur:nec auditur affatuinec fentit inceffu: quâz tömagis deus ipfe cuius boeipfe in nobis cftCNam fi interior bomonofter quantula/ i.Coq,4. tu^imagoems : non de illo genitus:fed ab illa creatatquauis adbuc renouetur de die mdicmtucl tarnen in tali luce babitat:qux nullus oculorum corporalium fenfus acee/ uitSieaquaein illa luce cordis oculis intuemur amp;^ difcernuntur inter fe:ó^ nullis loco/ io.tgt;cjßcfl.ad rum fpaeijs feparantur : quantomagis deus qui lucem babitat inacceffibilem : corpox *^^^S^** nsfenfibus:quibusnee ipfius nifimundi poteft effe cordis acceffus: nó folum iudicio rationisifed amoris quoq; appetitu præpofuerimus : quâto id magis ualebim^’idonec lanenc omnes languorcs animaenoftrae ab illo qui propitius fit omnib^ iniquitatibus ^g^,ot nnsdn bac em uiuatiore uita fadi fpiritales poterm* ’oia dijudicare: Ibiucro a nemine dijudicari, Aialis aut bo non percipit quae funt fpus dei:Stulticia em eft illi amp;nbsp;non pox ’»^off«*•

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXII

lt;9.17, ted fcire quoniam fpiritalitcr dijiidicac.(^uod finondû poflimns præferre laccmiu/ K dÎGâtcm:amp;: luci de S ludicac præferre uitâ mteliigencémitæ tmmodo fenticupræfer/ renatura.Nô alibi: boc c alibi illud:fed oia quæ habet i uno fil'babété ficuticnfa intcl ligentia ci natura quæ ita ptib us conftat:ut min us fit dimidia g tota:ficuti cft orne cor/ pus:fuperfluo de rebus quâtis actalibus difputamus.Siaut boc iâ poffum^:aliqd me' 1^gt;blf.4, 1(^5 ^ intcHcctum nodru deû eile credamus:ut :pax eius quæcxccllit omnémtcHcdu euftodiat corda noftra ô^inteHigentias noftras in chrido Icfu.lpfaem paxquæpræed litomnéintellectum: non eft utieg minor nodro intelledn.Etcumide fit oculis corpo raltbus,uifibilis:illa putec ede uifibilis:an aliud pax dei:altud fplendor dei cum ipfefit Unigenitus fili^:cnius Afilla chantas quæ fiipcremmct fcientiæicui” cognitiôe implebi mur in omné plenitudinê dei:unde eftnoftræ métis luce inferior: quæ illa iHuminâfe tnbuic.Porro fiifta maccelfibilis eftoculis earn is : qntomagis illa quæ buic incópabilt eft lupemincs:atpboc cQ fitaliqdnfmuifibilc ficut boc corp’:aliud ucro iuifibileficut hóinterior iamp;^cü optimunrm:boc eft més atep intclligétia iuifibile fit oculis corpis:qni

lt;a.i8» id quad eft melius optimo nodro:uifibilc entinferior!noftro: Arbitrer telâcôccdc b re bisominb‘’confidcratis:rcHc diedurn effeiq, deus nee in loco uidec fed mudocor/ detnee corporalib’oculis quæric:nec circufcribic uifu:nec taftu tenetmee audit alb' * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tumec fentic meedu.Et fi quid in bis nimis intclligim‘’:uclaliter fapimus : id quoijnoz

bis reuelauit : fi in quod puenimus:in eo ambulemus.Peruenimus autcm ut eredam ?oB.i. deumnon corpus elfe fed fpiritu.Perucnimus etiam ut eredam’ cp deû nemo uiditun ?âœW*i* ^^^‘ Etcpdeus luxeft cd tencbræ in eo funtnullæ;Etcpapud eum non eftcomutatim iXiwtB?«.’ nee momenti obumbratio:Et q? lucem habitat inacccdibilcmtqué nemo bominumui i.^oB.s. dit: necuidere poteft; Et cp pater dd films amp;nbsp;rfpiritulTancfus unus deus eftfine uUadi' i.Joi5.5» uerfitate Ó dfeparatione naturæiEtcp fimiles ei erimusïquoniamuidebimus eumfouti i.3lol5«4. eft:Etcp deus cbaritas eft:amp;q manet in cbaritate in deo manet amp;'de’ in illo manet: amp;nbsp;RjeB.ix. cp paccm Ódfanclificationé feéfan debemus:finequa nemo potent uidere deum: Et? i.CorUis cörruptibile boc Sdmortale corpus noftru in refurrcctionc cómutabit cd induct incot rup tionem atqj imortalitatemtÉt quia feminat corpus animale:refurget corpus fpm' 'Ihbtr.j, tale: trâffigurâte domino corpus bumilitatis noftræ:ut cóforme faciat corporiglorié

^^æ'^^ '4’ deus feeit bominé ad imaginé cd fimilitudinem fuâ: Et cp fpû mentis noPrï renouamur in agnitione dci fed’m imaginem eius qui creauit nos.in bis autbuiufmot di fcripturaig. fanclaw auefonta tib’p fidé ambulates: g dato uel diuinitus adjuto intel leclu fpiritalitcr profeccrût:Ôc fpintalia fpiritalib’cóparare potuerût:uiderut melius uideri mente g corpore:^ ca uideri mente: quæ no continent locis : necfeloeo^m' teruallis fcparct:ncc minora effent in pte g in toto. Hinc eft cp fiduciafr ille dicin^n^^ in loco deus uidct:fcd mudo corde:nec corpalib’oculis quæric:nec circufcribic unu: neetaclu tenet: necaudid afFatumcc fentid ’ inccffu.Vnde qa Scindiuifibilisin fcriptu' rts fancfis ei’ fubftâtia cómendat:di ’uifus effe a plunb’p corp’öd corporalibus locisiu eifdemaudoritatibus inuenit:aut fpiritu quo corporales cernunr imagines: per aliy oua licct incorporeâ:taméfimijttudinécorporis:ficutin fomnijs uelin extafife cernit ille uir fanefus dei natura ab buiufmodi uifionib’:eafcp dicit effe quas dei uoluntasem giffet:non quas natura formaffct.Facit enim deus iftas ex quib’uult:ut cuiuult qua' do uultappareat;fua latente atep in fe incomutabiliter manente fubftatia.Sicnim oW luntas noftra apud fe manens amp;nbsp;latens fine ulla fui commutationc per quasfe uteuej oftendat:exprimit uoccs:quâto facilius deus omnipotens fua latente atep incommu' tabiliter manentcnatura: in g uojuerit fpecie poteft cui uolueritapp3rere:quiexni^j^ ^^j^ hilo creauit omnia atq; in fe manens innouat omnia.Ad earn uero mfioncm ciua muc bimus deum ficuti cft:mundada corda commonnit. (ßuia enim corpora comuetum' ne loqucndi uifibilia nominatur:propterea deus inuifibilis dicit nc corpus effe creda tur:non quia corda mûda fuæ fubftâtiæ contemplatione fraudätur;cum bic fuma magna merces deum colentibus éd diligentibus promittatur:dicéte ipfo ^9“*®®\^t# corporalibus oculis uifibiliter apparebat:éd inuifibilcm fe contucndû mundis cordi

EPISTÖLA

promittebat ; Qui diligtt me dihgcc a pâtre meo;£ lt;ego diligam eum ; tV often da me 5eR,i4. iplumilli.f4æc qmppenatura ci^æqualiter eu pâtre inuifibUis: fient æquahterincorru ptibilis efttquæ fient fupra dictum eftzeontinuatimapoftolus pofuit:dininam fubftan ^arn quapotuit bomimb’ prædieatione eômédans: quâ fi oenli corporales in refurre wone mutata corporum qualitate confpiciunt: uiderintqui boe poftuntaftrnere:me plusmouct illi9 fentëtia:qut nee in ipfa refurectione boe corporaliblt;’oculis fed mudis Ncordib‘ ’tribuit: órde fpiritalis quidem corporis qualitate qa rcfurrecluris promittic: C(i,xo, ““ï^i^cere aliquidadbuc uelquærcre non recnfo.Sitarnen de bac re difputantes illis uiti]s carere po(ïum*’:quæ plærû(ç ftudijs bumanis âr concertationib’ excitantquot;: dum luprag fcriptu eft unus pro altero inflec aducrfus altcrum :ne dnm altercando quxz rimusueftigare quomodo poflit uideri de*’:ipfam pacem fanctifieationcq; perdam^: “Hegnemopoterit uidere deQ:qdipfe aucrtata cordib^noftris:ut ea fnæ contéplaz tionimuda reddat atq; cuftodiatdllud tame quia non dabito:non requiro q? dei natuz

•quot;aoSq uidea^ in loco, lam ut^ipoffitbui^corporis ocnlis uideri aliqdqd’m loco non' uidet abeis quiualent diftcrendo monftrare: cu pace dilectioms audire para t’fum: ^qi’inemouetin comune conferre.Sunt cnim quidam g deumipfum omnino cor/ pus efle praefumut:putantesquicgd corp' ’non eft: prorfus nullam efte fubftantiam: I“os omnimodoauerfandos cenfeo. Sunt aQt alij deu quidem ipfumcorplt;’non effe uiinime dubitantes:fcdideo eos qui ad oitam eternam refurgct: etiam per corp' ’deu uiiitrosputant:quoniam talem fperant fpiritalis corporis qualitatc:ut etiam ipfa qua: faro fuerat fpSs fiat.Qiiod fi ita eft:quantu diftet a fuperioriopmionc.iV q boc fit to Ijrabili’ etiam fi ue^i non fit:puto facillimeiudicari.Pnmo quia multuintereft:utrum ufCreatore an de creatura aliter aliquid fentiac g ueritas babet. Deinde quia conatus juentis utcuq; fcrendus eft:uolcntis corp' ’conucrtere in fpm: non in corpus deS.Po/ wemo ga id qcf ego in ilia epiftola mea dixi de iftis noftra: carnis oculis : ga neq; nue Puffunt : nelt;^ tunc poterut deu uidere:etiam fie ueru eft. Non enim dictu eft nifi de °culis corporalib' ’qd'tunc non erut fi corpus ipfum fpQs erit:ac per boc corporci oca dcum uidcbunt: quia cu uidcbic: fpSs eum non corp' ’uidebit.Tota igic quæ^ ‘foiamremanfit de corpore fpiritali:quaten*induatincorruptionem ti 'immortalita Icin boc corruptibile atq? mortalc:ä^qten’ex animali in fpirita!cmutef ’:CLua:diligc/ ^'usfoHicitiufc^ traclanda eft:maxime propter corpus ipfius dominuqui tranftigurat ^rpus bumilitatis noftrx:conforme corpori glorix fux:ut poflit fibi lubijcereomia. nbsp;nbsp;' ;

^um enim Si ;de’ pater uidcat filiu âr fili’patrem:procùldubio non funt audicndi g ui “onemnolût tribuerc nifi corporib’.Necß em did fas eft cp filiu pater non uideatjaut *utipfe uidcat corporeindut’eft : fi non nifiad corp’pertinet uifus, (Quid cp in ipfo ßefi,i» ^5diexordio anteg filio effet ulla forma ferui fufcepta:uidit de’lucem quia bona eft: ^nrmamentu amp;nbsp;mare amp;^ aridam amp;nbsp;omne feenSatq; omne lignum: folem:lunam:ftelz *3s:rcptiliaanimaÇi uiuaÇituolatilia cxli:animam uiuam : Poftremo uidit deus omnia ‘iuæfecit:amp;;ecce bona uaide.Qiiodcum per quafq; fcilicet creaturas fcriptura toties fepetiffet: miror unde nata fuerit ilia opinio:qua putatö eft tantum ad corpora petti/ ^cremfionem. (Qua:opinio de quocuq;loqucdimore orta fit: feripturæ tamé lanftx *10lie log folent:quxno nifi tantu corpori:uerQctiam fpiritui:magifcpfpirituig corpo port tribuerent uifionem:non propbetas proprie uidentes appellaaiffent:g non cor i.^cg'.9. pore fed etiam fpQ futura uidcrunt.Scd cogitandum eft nc quid infolenter audiam’: Ca.xu lidixerimus corpus non folifmortalitatem ö^corruptibilitatem:ueruetiam bocipfum eptodcorpus eft per gloriam refurreclionis amittere éi 'fpiritS fieri. Eo modoquippe aut coduplicabit fubftantia fpus fi (Vcorp’ fpus ent :aut fi uerus erit fpus bominis ita ot commutato 0^ conuerfo in fpiritu corpore: neq; gcminatione neq? incremeto con/ oupheetur : nee omnino ullius acceffu quantitatis augeatur:metuendum eft ne nibil aiiud dici uidcatur: g corpora non ilia mutatione immortalia manfura : fed nulla potinsfutura amp;nbsp;omnino peritura. (Qua propter donee diligcnti inquifitione: fi domi/ “usadiuuerit :rcperiatur quid fcctm fcnpturas de fpintali corpore qd’ in refurreefioe

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXII ^I

,pmittic:probabili‘ ’fcntiédû fitnntentn nobis fuffidat cp unigenit^ fili^ idccp mediator del à bominû homo cbriftus lefusata uidetpatrem ficutuidecapatre;Nosautemad illam uifionem dci qux nobis in rcfurrcrtionc promirtic:non ex bocmudo iftam con cnpifeentiamoculo^i tranfFerre conemur:fcd inudandis cordib' ’pio Rudiamus aftb nCorlaj. ctu;ncc corporalem faciemcogitem^:cu dicit apoftolus:Videm' ’mine perfpcculum tn ænigmatettuncautem facic ad faciem tpræfertim quiaapoftolus expreffius dixit: Nune feio expartettucautem cognofcam ficut0« ^cognit’ fum.Si ergo tunc corporali deum facie cognofccm’:corporali eius nunc facie cogniti fumus. Tune enim cognoz fcam inquit ficut 0^ cognit* fum.Vndequis eum non in telligat eo loco etiamnoftram i.Corfj. faciem ilia fignificare uoluilfe : de qua dicit alio loco: Nos aut reuelafa facie gloria do/ mini fpeculantes:in eandemimaginem tranfformamur de gloria in gloriamttanquam a domini fputde gloria fcilicet fideitin gloriam contemplatiois æternæCHocquippe agit bare tranfFbrmatio:qua interior bomo renouai de die in diem.De quo Arapofto/ i.-j^etri.j» lus Petrus cSeummoneret ornari: non quæa foris ingt ornan^ 'capiHoÇiincriipatioz nibus:autaurotaut margaritis:uelueife preciofa:fed file abfconditus cordis homo:!! eft ante deum diues.In qua enim facie uelamen babent iudæi non tranfeudo ad ebn' ftum: quoniam cum tranficntquifq; ad cbriftum auferetur uelamen : amp;nosfecæ f^^ uelata in eandem imaginem tranfformamur.Aperti(Timeautcm dicit:uelamen fupt^ corda eoru pofitum eft: Ibi eft igic facies qua reuelata nunc in fide : quamuis pcript' ^ii* eulum ä^fin zenigmate contuemur:tucautem facie ad faciem. (Qiiæfiapprobast Kn^f mecum fanfti mri Ambrofq fententiamtiam non eius auSoritate : fed ipfa ueritate firmatam.Neqj enim amp;nbsp;mibi propterca placet quia per illius os potiffimum me do/ minus ab errore liberaumä^ per illius minifterium gratiam mibi baptifmi falutariJ in'* dulfit: tanquam plantatori ä^rigaton meo nimiurn faueam:fed quia debac reamp;ipK boe dixittqd pie cogitanti amp;trede intelligentiloquitur etiam ilk qui incrementudat dat deus.In ipfa ergo refurrectione non facile eft deum uidercinifi bis qui corde font (ÏPattU.ç. mundo.Etidco bcarimundo corde quoniamipfi deu uidebut. iî^uantosbeatos lam

numcraucratzamp;ftarnen uidendi bis aetimnon promiferat facultatem.Si ergobiqu* mundo funt corde deum uidebunt : utic^alq non uidebunt.Nci^indigni deum on debut: necpis qui deum uidere noluerit poteft eum mdere.Necin loco de’aidewr: fed mundo corde:nec corporalibus oculis deus quæriturtnec circumfcnbit uifon^c taftu tenetur:necauditur affatu:nec fentiturinceftu: Et eu abfens putatur uidetiir:amp; cum præfens eft non uidetur.IDcniq; nee apoftoli omnes cbriftum uidebant: Stideo Sol5*i4. ait:Tanto tempore nobifum fum amp;nbsp;adbuc me non cognoniftiseQui enim cogoouit quæfit latitudo:amp;;longitudo:amp;:altitudo:amp;fprofundum: óefupereminétem feiend® x.tforf.5. cbaritatem cbrifti:uidit drcbriftum:uidit amp;tpatrem*Nos enimiamfccFm carpcm no S:brcïi.4. nouimus cbriftSifed fedm fpiritnm. Spirit* enim ante faciem noftram cbriftus domw nus: qui nos in omnem plenitudinem dei mifeticordia lua implere dignctunutuidez ri poftit a nobis. Hæc uerba fancti uiri:quxn5 carnalia fed fpiritalia föninquantumin telligis deuera edemon quiaipfe dixitifed quia ueritas fine ftrepitu clamattagnofds^ intantum intelligis undeadbaereas domino: teeg ipfamintrinfec* préparas incorj0/ ralemlocum manfionis cius adaudiendum filentium narrationis eius : amp;nbsp;uidendam • . nbsp;nbsp;nbsp;inuifibilem formam eius.Beati enim mundo corde quia ipfi deum uidebunnNonU/

men eis ficut corpus ex aliquo lociinteruallo apparebit: fed c3 uenerit ad eos amp;nbsp;mant fionem fecerit apudeostquoniam ficimplebuntur in omnem plenitudinem dennon tamê fuerint dripfi plenus deus:fed cum perfeSi fnerint pleno deo. Siautem nonnn fi corpora cogitamus:8gt;tnee illud faltem dignecogitare poffum*:undeuelipfacorpo/ ra cogitemus: non quxram* quid aucrfumnofiplos loquamur: fed ab bac poti* carna ti confuetudineorando:^ in anteriora nos extendendo corda mundemus. Vtenino Hirrmntus tantumquod beatus Ambrofius:ueruetiam qdbeatus Hieronymus dicamnófoluW

patris diuinitatem:fed nee filij quidemmee fpu(Tancli:quia una in trinitate natura en: pofluntoculi carnis afpicere fed oeuh mentis:lDeqaibnsipfe faluatorait: Beadmudo

'^^ detim mdcbuI.Nanq; ficutalibîidem Hieronymus breuiter acueraci ter dennimt’res incorporais corporalib^oculis non mdec .Has fententias de re tanz a mrorum tantoçi non ob boc interponere noluî ut cuiufqj bominis fenfum tanqua cnpturæ canonical audoritatem fequendam arbitreris : fed utilliqm aliter fapiut co/ fientar mente uidere quod uerum eîbâ^ in fimplicitate cordis quærere deum:ne tam aoctos dimnoÇidoquioRi traclatores tcmere reprcbendat.Nec tcmóueatcpagbuf/ aam minus confiderare dicitur: quid tune uidebuntoculi corporales fidcum non ui/ aebunt$^an forte cæci erunt uel fine caufa erûtr^Necç cnimattendût qui bæc loquun/ tar:qma fi non erunt corporaiprofccto non eruntilli oculi corporales. Si autem erunt força : erit qd’uidere polTintoculi corporales..Sed bæciam fa tis dicla fint: quæab mix po bui’opufcnlimei diligéter lecïa 2* ^rclccta cófiderasifine ulla fortaffe dubitatióe per J^«^^^**** ipicies : ad uidendüdeup cius auxiliü: cor mundu te dcbere præpare.De corpe ucro Ipiritali fi dns iuuerit:ope alio experiemur qd difputare ualeam^.

^^'^ati Âuguffiniad R.omanianu:rationêcurin pellicula ad eû fcripferit reddentis: gfatui^ babétis ç fc gaudq domeftici participé facere uoluerit.Epla^CJKIU.

On bæc epiffola fie inopiam cbartæ indicatmt membranas faltem abudarete* ftetur.Tabulas eburneas quas babeo auuculo tuo cum litteris mifi. Tu enim buic pelliculæ facilius ignolcis:quia differri non potuit qlt;Ï eifcripfi:amp;tibinon rejenDere etiamincptiflimü exiftimaui.Sed tabellas fi quæibinoflræ fût: propter bu lufmodineceffitatesimittas pcto.Scnpfi quidcmde catbolica religione quantû domi i»^«trac.ii»' Jjuÿare dignatus eftiqÆ tibi uolo ante aduentû meû mittereificbarta interim nô de/ iit-Tolerabis enim quaiemeunq; fcripturam amp;nbsp;officina maioÇi de codicibus præter fi/ oros de oratore:totû mibiexcidit.^ed nibilamplius referibere potui g ut ipie fumens quos liberet:â^ nûcin eadem maneo fententia:Abfens enim quid plus faciam: non in oenio. (Eratiftimû mibi eftiq? in ultimaepiftola me participem domeftici tui gaudq fa* fore uoluifti. Sed me ne falis placiti uultû Huclufc^ quictos Ignorare lubes: gg nec me ^irJ»c»r» •ubeasmecipfe ignoras. Dinare fi ad melius cogitanduquies aliqua data eft: utere di/ oino bcnefido.Ncc enim debem^ nobis cum ifta proueniût;fed illis per quos ifta pro oeniût gratulari:quoniamiufta amp;nbsp;officiofa:â: ‘pro fuo gcnere pacatioratt^ tranquillior reriim temporalid adminiftratio rccipiendoiy æternoiy meritum gignit:fi non teneat: cum teneânon multiplicet cummultiplicac:fi non cum pacatur inuoluat.Ipfius enim ucritatis ore diefu eft:Siin alieno fideles nó fuiftis:qd’uéftru eftgs dabit uobiscLaxa/ ^d.»^ tis ergo curis mutabilium rerumjbona ftabilia él certa quæramus:fi peruolem^ terræz ois operib‘ ’noftris.Nam in mellis copia : non fruftra pénas babetapicula:necfit enim oærentem.

Nebridijad beatum Augnftinumnllum fcamarciilli feruircatqj inbærere obteftan tis.Epiftola^Xlin,_

R''7'W''quot;Tane eft mi Auguftine:fortitudinem ad tolerantiam negocijs ciuiS præftasî i1 necdum tibiredditur illa exoptata ccifatioçQuæfo qui te tam bonû homines — Mgt;Jntcrpellant: credo qui nefciunt quid ames:quid concupifcas cNuHus ne tibi eftamicoÇi g eis a mores référât tuosy Nec Romanian*’nec Lucian” me certe audiât. Ego damabo:ego teftabor te dnm amare:illi feruire at:^ inbærere cupere.Vellern er go te in ms meû uocare:ibic^acquiefcere.Non em timebo mefedueforê tuûdici emi/ bus tuis;qaosnimiû amas:amp; ' in quib” nimiu amans.

Ocati Auguftiniad Ncbridinmiepiftolis fuis refpondendo cum confol5tis:0lt;fquæ/ ftioni qua cunclac:quomodo fiat ut nobis a fupiorib” poteftatibus uel a da:monib”:amp; cogitarioes quædâ inferanc 0lt; !fomnia:llliquoep qua quærit ut^z fuma illa ueritas amp;nbsp;fûz mafapiétia 0^c. generaliter bominis:an etiâ uniufemufœ nnftiu ratione contineatifaz tilhcientis.Ep ^XVt.

Ct

SANCTL AVGVSTINI EPISTOLA CXV ?

^^^-'^Vanqmciammfcognitor fis:fortaffc tarnen ignoras quanta «elimpræfcntiaS uifruûVcrQ ob tam magnu beneficia deus qncpprxftabif. Legirecbflinia cpilfola tuann qua de folutionequaeftus cs:lt;Vquada defertionc a tamilianbus tuistcumquib^uita dulciffima eff. Sed qdaliud bictibidicammifi qd’te nó dubitob cere : (Confer te ad tuû anitnu:amp; ilium in den leua qntû potes.Ibienim certi^babes:^ nos non per corporeas imagincs:quib^ n une in reeordatione utineceffc eft : fed p ilia cogitationé qua intelligis no loco effe nos Gmul. Epiftolas tuas cû confidcrarcqinb^ non dubiu tibiquærêti magna refpondi:uebementer me ilia terruitqaa percunftaris quo fiatmt nobis a fupiorib’poteftatib^ ucl a dæmomb^ôiicogifatioes quædâ inférât Ï^fomnia. Magna em res cft:cuitu quoq; pro tua pro oidentia pro fpicismo epiftolas , . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fed fine præfen ti locu tioneîaut aliquo libello refpondcndû effe.Temptabo tn call«

ingentStuum quidéquaeftionis ufus lumina præfeminare:utaut ccrta tecu ipfe conte ƒ X3s:aut pofte ad m tantae probabilem mueftigatione puenirt minime defperes. An bitror enim omne motum animialiquid facere in corpore.Id aut ufep ad nolhoscxi' î.t»ei5eîi,ad ’'^^^”^“5* ^^’^ bebetes tameç tardos: cû fint maiores animimot’’:uelut cum irafciniuilt;’ Irä5.ca.9.ct aut triftes:autgaudentes fum^.Ex quo licet conuincere cû enâ cogitam’ aliquid neq: lo.etui, id nobis in noftro corpore apparerettn pofte aereis xtbcreifueanimatibus: qao^^ fenfus acerrim^ *élin cuius comparative nofter nee fenfus quidc putandus eft. Igi^.c* aux at ita dica ueftigia fui motus anim^fingit in corpore:poftunt amp;nbsp;manere amp;qiicty 5quafi babitS faceretqax latenter cQagitata fuerint 0^ contreHata: fm agitâtis SicW trectatis noluntäte:ingerutnobis cogitationé 0 rfomnia;atq; id fit mira facilitatc.Sici” noftro^i corpop: terrxnopt dV tardiftimop iexcrcitatioes agcndiorganis muficis fcn influminabolo: exterifqj buiufmodi fpecfaculis inumerabilib’ad quædâ incrcdibilo 1bcôefi.ad B«cniffc manifeftu:nequaq eftabfardü:eosqaereo uel xtberco corpe aligdin corpi/ Irâjica.iLet bus agut:quænatural!ordine pénétrât longe maiore uti faciltatead moucnduquic/ i44rtu7» nbsp;nbsp;quid uolut: non fentientib^nobisiamp; r tarnen indealiquid perpetietibus.Necpenimetia V

quomodo féllis abundantia nos ad iram crebriorcm fentimus; éetarnen cogateuw bæcipfa quâ dixiabundantia fada fit irafccntibus nobis . Sed boe aut fi non uis limp

aftiduealiqua difficultas agendiatqjimplendiquod cupitaftidueirafcimur.lraedaut quantum mea fert opinio : turbulent^ appetitus auferédi ea quæ facilitatcm achonö iinpcdiuntdtaqï plerü(^:non bominibus tantü:fed calamoirafcamunnfcnbcndociv tg collidimus ateg fragimustEtaleatores tefteris (Vpidores e nibilo amp;nbsp;' cuiqjinftruni^ to quihbct ex quo dimcultatem fe patiarbitratur-Kacautemaftiduitate irafcendiW crefcere medici affirmât. (Cremento autem fellis rurfus 0(facile ac prope nullis cau.is cxiftcntibus irafcimurdtaquod fuo mom animus fecit in corpore ad eum rurfuscom/ mouendum ualebit.Poffunt latiftime ifta tradarin'k'multis return teftimonqs ad eer/ X tiorem pleniorêcg perducinoticiam. Sed buicepiftolæ adiungeillam quarn tibi nup de imaginibus amp;; de memoria mifirét earn diligentius pertrada. Nâ minus plcne a te intelledaïrefcripto tuo mibiapparuit.Huic ergo quâ nunc legis: cum adiunxcris deil la quod didum tibi eft de naturali quadâ facultate animi minuentis 0lt; /augends cogita noncm: quodlibet fortaffe etiam formæ corpora quas nunqua uidim^uel cogitado apud nos nel fomniâdo figurantur: tamô^fi adus animinullo modo eft bis quas mde/ mus comparâdus.Siautem animum ita utæquS eft: animo conféras:magis idem nd cogitate uel contcmplari:aut fi aliquid aliud comodius dicitur: fiullus eiincft am/ mus : iidera g bomines confideranda funt, CæterUm in corporum motibus: fi ut fo/ Ies diligenter attendas: nibil omnino a duob* idem fieri poteft : An tu cum dcambu' lamus nmul fatis idem nosagere cxiftimas:abfit a prudentia tua.Septcntrioni namq; uidnior noftrum qui deambulat:autaltcrum pari motu antecedat:auttardius ingrc/ diatür necefte eft:neutrum tarnen fentiripoteft. Sed tu ni fallet quid intelligamus non quid fentiamus expedas. (^ fi ab axe in meridiem tendam^xonmndinobis at?

EPISTOLA

■nbæfentes:qnantnm ualemus innitatnurq? marmonleni 0lt; :æquali ucletiam ebon* t^menon poteft effe amborum idem motus:q trens pnllus;q forma:q facies: remo Ue nos (V pone aliam prolem:nibil egeris quippe. His etiam fi in illis geminis tan ta wneceffitastut prope moneantur: quanta fuit ut finguli nafcerentur: At enirn hoc ■Uquics rationem tantum. (Ç? autcm fol ab afiris differt : fenfibus etiam darum atqj 'uanifeftiiin: fi magnitudinem me cogis defpicere. Noffi de mteruaiUs g multa digt; ^3nc (^ad quantum incertum perfpicuitas ifta reuocetur.5ed ut concedam ilia elfe ufapparet:fic enirn amp;; credo : cuius tandem Arfenfum fefellit ilia proceritas ne fc/ ptem pedes longiores quâquam fex longidima cut te credo ntmiu hominem æqua ei^amp;cu minime reperifles ufq; in eins formam no fframepiftolam tendere uoluiG ‘^•^larc Cum in terris quo iV tale aliquid cxiflatimhil decslo puto efle mirädum» ƒlautem te mouet: q? prêter folemnulli^fideris lumen implet diem:(n_uis qusfo Uu bominibus tantus apparuit g homo illequern deus fufeepit longe altter g estez fos fandos atq; fa pientes; dauern fi cum alps bominib^ cflc confieras: maiore diftanz P^contmec g collatione folis estera fidera: Qiifi fane Gmilitudine diligenter intue^ pff'Fierienirn poteft mente qua extollerislut quandâ qusflionem de bomine ebrt/ ’ »oadid propofitam tranfeuntes diflolueremus. Item qusris:utrufumma ilia uc/ filasAfiimma fapientia: forma uerum : per quamfacia funt omnia : qus filium^dei Unicum fa era noltra propbetantur:generaliter bominis : an etiam uniufcuiufc^ noi

«rum rationem conttneatf Magna qusftio:Sed mibi uidetur cp ad bominem fat lt;^'2ndum attinet bominis quidcm tantum:non meam uel tuamibi efle rationem.Q^ Gütern ad orbem tempons uarias bominum rationes in ilia finceritate uiuerc:uc^ •''«n boc cum obfeuriflimum fit qua fimilitudme illuftrari poffit ignoroinifi forte ad

««Illas t^ux flint in ammo noffro confugiendum.Nam in difciplma metiendi una ^‘^aaguli ra tio:alia quadrati.ltac^quotiés demonftrare angnlum uolo:non ni(î una ^31ioangnli mibioccurnnSed quadrarum nequaquam fcriberem : nifi quattuor fix '’’ulangulorum rationem intuerenka quiltbet bomo una ratione qua bomo intelli/ ^furfactus eft:ac ut populus fiatiquamuis A'ipfa una ratiomon tarnen bomints'rdl

^‘’’«quâquam mins rurfum modis ad unum omnia redigantur. Sed tu id cómo/ ^lus cogitabis.Hts contentus fis interim peto:quâquam non excefferim ueniam. ^eati AugufAni ad Nebridium:litteris eius ubiipfum arguit cp confulere negli/ ^«t una fccum uiuere liccatiSimul etiam oftendentis quo pa^o ad boc peruenü fVnquam sque quicquam tuaru inquifitionumein cogitado tenuitsftuz antemratep illud q? reeentiflïmis litteris tuis legi:ubinos arguis:quod con fulerenegligamus.’ut una nobis uiuere liceat:Magnum crimen Ainififal fumelfet: periculofiflimu. Sed cum probabilis ratio demfonftrare uidea# ^nbichos potius g cartbaginiuel etiam in rure ex fententia pofle dcgere: quid te/ ^•j^gäm mi Nebridi: prorlus incert^ fum.Mittag ne ad te accómodiflimu tibi uebiz

non baftarna innoxis te uebi pofle nofter Lucinian^ auctor efl. Ad matrem f°gito utquxabfentiam faninon ferebatimbecilli multomanus efle laturam: ueniâ *’^iple ad uos'rAt bic funt qui neep uenire mecum queant: amp;nbsp;quos dcferere nefas Tuenim potes Afapud tuam mentem fuauiter babitare: bi uero ut idem polimt fatagitur:is earn ne ciebro Arredeam Arnunc tecum:nunc cum ipfi's fumtac °lt;^netpfimul ex fententia uiuere eft . Non enim breuis elf uia : fed tante omnino ^lus peragendsnegocium fspe fufcipere nonditad optatumocium peruenifle. “cacceditinfirmitas corporis:qua ego quocp(utnofli) non ualeo quod uolo: nifi

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXVII ^

omnino defînam quîcquam plus uelle gnô ualco. Profeclioncs crgo quas quietas amp;nbsp;amp;nbsp;fœliGcs babcre nequeas:per totarn cogitarc uitam nô ed bominis:de ilia una ukp ma qux mors uocatur cogitantis:dcqua ud fola intelligis uere efle cogitandu. De' dit quidem deus paucis quidufdam:quos gubematores ecdefiarum elle uoluit: ut ëxüllam non folum expeclarent fortitertfed alacriter ctiam defiderarent: âfcaru ob' eundarum laborcs fine ullo angore fufeiperét, Sedneqj bis qui ad buiufmodiad/ minidrationes tcmporalis honoris amore raptantur tnec^rurfum bis quicum fint priuati:negociofam uitam appetuntob tantû bonum conccdi arbitror:ut interfere pitus inquietofcp conucntus atcp difcurfus cum morte famiharitatem quam quæri' mus fac{ant:deificarienim utrifqj in ocio liccbat. Aut fiboc falfu elf;ego fum omniil ne dicam dultidïm^: certe ignauiffimus:cui nifi prouenfat quædam fecura ceffatiot fincerumillud bonum gudare atepamarenô polTum. Magna fucceffionea turnul' tu rerum labentium:mibicrede opus eft:ut non duriciamon audacia:non cupidiraz te manis gloriæmon fuperdiciofa erndektate fiatin bomine nibil timere.Hincenim fitiHud etiam folitum gaudium:nullis omninolæticijs ulla ex particula conferendir. dluod fi in natura bumana tabs uita non cadit cui afiquando euemt ifta fecuntas’ cur tant:o euenit crebrins:quanto quis in mentis penetrabilibus adorat deum;caf in actu ctiam bomano plærumq; ina tranquillitas manet : fi ex illo addito ad ageo' dum quiftp procédât : cur interdum d^ cû loquimur mortem non formidamnsxuin autem non loquimur etiam cupimusC Tibi dico:non enim boc cuilibet diceretun tibi inquam dico:cuius itinera in fuperna bene noui : tu ne cum expcrtus fæpefis^ dulce uinat cum amoricorporeo animus moritur: negabis tandem totam bominis nitam pofle intrepidam fieri:utrite fapiens nominetur:autbanc affeaionem qua« tio mittiiftibiaccidiffe unquam nifi cum intimis agens a(Tcrere audebis. ißiix co® ita finttreftare unum uides:ut tu quoeç in commune cófulas quo uiuas fimul. C“'^ enim cum matre agendum (inquam certe frater uidor non deferit:tu multo melius calles qego. Alia kribere ne te ab ifta cogitatione uertcrem nolui.

IfBeati ÄugulfimadNcbridium:cpi(Tolrqua petit ut tanto ocio fuoindicctquid / infenfibilis atq; intelligibilis naturedifcernétia ^ifcceritrrefpondctis. Epfa.CXVH' Irumadmodüm cft g milai præter fpem eucnerit: quod cum requiroqui/ bus epillolis tuis mibi refpondendumremanfent : unam tantum inuo i:qU3c meadbucdcbitorcm teneret quacunq?petis:ut tanto noftro ocio quantum elfe arbitraris tecum aut nobifcum cupis : indiccmus : obi quid inlenlibilis atep intelligibilis naturae difeernentia profecerimus, 5cd non arbiti^ occnltum tibi effe fi falfis opinionibus tanto quiftp tnferit : tantomagis in eis fe»*“' aritafcp uolutatur.Multo id facilius in rebus ueris animo accidcrc:ita tame paulatin non per bomincm proficim^;(Q.uippe cum plurimum inter puerum iV iuoenenidi/ ftetmemoa puericia quotidie interrogatus ic aliquandoluucnem diccttCLd’ noloin eâ partem accipias:ut nos in bis reb*quafi ad quidam mentis iuuentutcm firnootis intelligcntiaerobore peru'enifle exiftimes: Pueri enim:fed ut dici alTolet forfitaibd Ii:d^ non male.Nam plmrumq; perturbatos 6zfcnfibilium plagarumcun's refertn^ ilia tibinotiflima ratiuncula in refpirahone leuet mcntcm atep mteUigentiam ocui : amp;nbsp;boc uulgari afpedu cftemeliorem:quod non ita elTct:nifi magis client illaquxm/ teHigimus''^ 'ifta quae cermmus.Cui ratiocmationi utrummbil ualidc inimicufttpe^ to mccum confideres. Hacc ego interim recreate cum deo in auxilium deprecatio/ ncm amp;; in ipfum dr in ea quae ueriffime ucra funtattolli coepcro,Tanta nonnunqua rerum manentium praefumptione compleor:ut mirer interdum ilia mibi opus elle ratiocinanone utbic effe credamjquae tanto infant præfentia quanto fibi quifijW prüfens, jtecole tu quoeptnam te fatcor buius rei effe diligetiore : nc quid forte no feiens refcriptis adbuc dcbebam.Nam mibi confiât fidem tarn multorum onenun quae aliquando numcraueram:tam repentin a dcpofitio:quamais te accepiffe litto

EPISTOLA

^£jncas non dubitemtquorum refcripta non babeo.

BcatiAugaftmi ad lanuanünnquifidombus eius de quibufdam eedefiadiets ob^ bruationibus refpondcntis:certacp ratione diffimentis circa Hngula quid faciendö ™• Et Ç generaliter id quod neq? cótra fidem neep contra bonos mores imungitur: indifferenter fit babendumtac pro eorum inter quos uiuitur:focictatem feruandu.

-iXVUIt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z.Kefrac.io»

Ilefliffimo filio hnuario:Auguftmus in domino falutem. Ad ca quæ me ^»‘i» interrogafti: mallem prius nolTe quid intcrrogatus ipfe refponderes . Ita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u cnim uelapprobando uelemendandorefponfiones tuas multo brcuius poflem refpondere;^*; te facillimeaut confirmare aut corrigerc. Hoc quiz nein ut dixi mallem.Scd tarnen utnunc refponderem:mahn iongiorem faccre brtnonemgdilationem. Primoitacp tenere te uolo quodeftbuius difputationis tapuUdominu noftru lefum ebriftS : ficutipfein euagelio loquic : lem ingo fuo nos XTattB.in nbdidide 0lt; ;farcinæ leunVnde facramentis numero pauciflimis: obferuatione facil 'iftiis:lignificatione praeftantiffimis:focietatem nouipoputi colligauit: ficuti cft baz ptiWtrinitatis noie confecrat’:c5municatio corporis À: 'fâguims ipfi’:âr fi qd aliud mfcripturiscanonicis cómédaócxceptis bis quæ feruitutc uetcris ,p cógruêtia cor/ oisillo^t cV,ppbctici tpis oncrabat:quædv in gnep libris Moyfi legut lila aut quæ nó gHf.it.üta itnpta fed tradita euftodim^: quæquidem toto terrarum orbcobferuant ::datur in/ gt;nbsp;^tlligi: uelab ipfis apoftolisiucl plenaries concilip: quoru cd in ccclefiafalubcrnma / nbsp;nbsp;q) 3ücïoritas cómedata atep liatuta retineri: ficuti cpdoinim paHio:Arrcfurrcclio:^ afzz lt;^ 7quot;* f^io in cælu: Ólt;:aduentus de cælo fpirituiTancli: anniuerfaria folennitatc celebrätur:\ nEt fi quid aliud talc occurrerit quod feruatur ab uniüerfis quacuncp fe diftundat cc/ J tiefia. Alia uero quæ per loca terrarum regionefq j uariantur : ficuti eft çpalijiduz Ca.i. fällt fabbatotAlij uero non: Alq quotidie communicant corpori A: fanguim domiz n'cccfi'tnfMd fitotAlij ccrtis dieb'’accipiut:Alibi nullus dies intcrmittii fquo non offeratur: Alibi ^.i5®^* *” *äbbato tin Ar dominico: Alibi tm dnico: Et fi qd alui3'buTulmodiaiacluerti poteft: totumhoc genus return libéras babet obferuatioesiNec difciplina ulla eft in bis me for grant prudétieç ebrifttano g ut co modo agat quo agere uidcrit ccclefia ad qua/ Fff1$ forte deucnerit. O^uod cnim neej? contra fidemmeep contra bonos mores in 'ffgiâmdifferentereft babendü: amp;nbsp;pro colli inter quos uiuic focictate feruandum «ft’ Credo te aliqn ex me audifte:fed tn etiamnûccômemoro.Mater mca medio/ '3nnni me confecuta: inuenitecclefiam fabbato non ieiunantemtcœperat perturba f0ifluftuarequidagcret;Tnncego talianon curabam:fcd propter ipfamconfului ■ ft bac re bcatilïimæ memoriæ uiru Ambrofiu : Refpondit fe nibil docere mc poft æ^mliqcF ipfc faceret:quia fimeli^nolfet id potius obleruarct.Cunq; ego putaftem fulla reddita rationeauftoritatc fola fua nos uoluiffeadmonere ne fabbato ieiuna/ Fonms : fubfecut^ eft:amp; ait mibi: (Cum romam uenio ieiuno fabbato: cü bic fum non '^luiio: Sic etia m tu: ad quam forte ecclefiam ueneris ei^ morem ferua fi cuiqnó uis «fefcandalo nee quêquam tibi. Hoccum matri renuciaflemilibenter amplexa eft. Ego uero de bac fentetia etia atep etiam cogitansiita femper babui:tanq cü cælefti oraculo fufceperim. Senfi em fæpe doles Argemés mitas infirmo^ perturbatiócs ffrup quorudâ fratijtcótétiofa obftmationc Ar fupftitiofa timiditatc:q in reb^ bumf ffdiquæ ncqî fcripturæ fâcî:æ aucî:oritate:neq; untuerfafecefiæ traditôcmcquntæ fotrigedæ utilitate ad certu prit tcrminû pcruenirejtm qa fubeft qualifcûq; ratioci/ fatiocogitâtis : aut qa in fua patria fie ipfe côfueuit:aut qa ibi uidit ubi peregnnatio/ çfemfuâ quo remotiorem afuis:eo dortiorcm faclam putat:tam litigiofas excitant -

^faedionestut nifi qd’ipfi fiadût nibil rectum exiftiment. Dixerit aliquis non quoth ^e eöfe biCz, fæaecipiendâ cuebariftiam. Quælicns quarerd^uomâ inquit eligendi font dies g/ «».quoiUie ^'s purins bomo contmentiufiep uiuitiquo ad tantum facramentum dign^ accedat. ^^‘.Sfwmo vuicnim manducauerit indigne:iudiciumfibi manducat Arbibit. Alius contra : i.iori.ii.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXVHI Immo inqutcfi tanta eft pbga pcccati atc^ impetus morbi ut medicamenta tab dif-f ferenda unt: auSoritate antiftitis debet quifcj ab altario rcmoucn ad agendanJ pocoitentiam;0^eadcmaucloi itate reconcinart.Hoc eftenimindignc accipere fi eO tempore accipiat quo debetagere poenitentiam : non utarbitrio iuo cum libetuel auferat fe comunioni uelreddat.Cxteßi fi pclâ tanta nó fût ut cxcómunic3nd^gfc| homo ludicecmó fe debet a quotidiana medicina dnici corporis feparare» Reß* inter eosfortafte qmfquâ dirimit litem:quimouet ut præcipue in cbnfti pace perma ^ecófe.ölf.1. néant. Facial autem unufquifep qdfedm fidem fuam pie credit effefaciendu. Neu/ ca.quotie ter enim eoru exbonorat corpus är fanguinem domini:fi faluberrimum facratnen'' turn certatim bonorarecontendunt. Neep cnim litigauerut inter fe: aut quiiqua» XucI.19 eorum fe alteri propofuit:Zacbeus lt;Srille Ccnturio:cum alter eorum gaudés in do/ ÏPattB. 8» mum luam fufceperit dominum : alter dixit: Non fum dignus ut intres lubteßum meum:Ambo faluatorem bonorificantes diuerfo 0: 'quan contrario modo : ambo x»5Retrac.io peccatis miferi:ambo mifericordiam confecuti. Valct etiam adbac fimilitudinem qrin primo populo unicuicp manna frn propriam uoluntatcm in orefapiebatJie*** ore cuiufqjcbriftiani facramentu illud quo fubiugat^eftimâd’.Nam él ille boooran do non audet quotidie fumcrc;amp; ille bonorado non audet ullo die Ijrætermittere. Contemptum folum non uult cibus ille ficut manna faftidium.lndecnim S^apofto/ lus indigne dicit acceptum ab eis g non difcernebant a cæteris cibis ueneratióefin/ i.Cor’.m gularitcr débita. (Continuo quippe cü dixiffet: ludicium fibi manducat èé bibit: ad-» diditutdiceret:Non dijudicans corpus:quod fatis toto ipfo loco in epiftola adCoz ^4 » rintbios prima : fi diligenter attendatur apparet. Sit aliquis pcrcgrinus in co fop te loco ubi perfeucrantes in obferuatione quadragefimae: nee quinta fabbati b'

• uant:relaxantep tciunium:Non inquit WMie ieiunabot^iuxriturcaufo’di.ubn®*’ fit inquit in patria mea:lt;Q.uid aliudille nifi confuctudincm fuam confuetudini aP terms præponere conatur C Non enim mibi de libro dei bxc recitaturus efbaut uniueria: quacuncp dila tatur ecclefix plena uoce certabit:aut oftendet iliumcoH' tra fldem facerc:fc autem fecundum fidem: morefcpbunc optimosaut ilium uiob retaut le cuftodire conuincet.Violant fane quictcm amp;fpacem fuam de fuperflua quæftione nxâdo. Mallem tarnen in reb^ bumfmodi ut SCillc in bui^ dfbic in illi^p2/ tria ab co qdcæten faciutnon abborreret:Siuero etiain in aliéna patria cu peregru net : ubi maior Ar frequentior eft ppfs dei:uidit: uerbi gratia : bis ofterre gntafabba' ti bebdomadæ ultima: gdragefimæ Ä/ mane dv ad uelpera:uenieflt;p in patria lib ubi ^^5^ fine diet mos eft offerri male illicitecp fieri contendat:quonia alibi aliter ipfe uidcrin pucrilis eft fenfus ille cauend^ in nobis tolerand^ 0d corrigenda in noftis. Prima er/ E go inquifitio tuaqda in commonitorio pofuifti ; ex quo triû ifto^i gcnerc fitattede. Quaeris ein bis uerbis gd per quintâ feriâ ultimæ bebdomadis pafebx fieri debeaU An öfterendû fit mane;amp; rurfus poftcœnâi^apte'r illud qddiciû cft: Similiter pong cœnatu eft:An iemnädü : öd poft ccenâ tantumodo offerendû: An etiâ ieiMnandûô( poftoblationê fient faccrc folem’ ccenädum. Ad bæc itaq; ita refpondeo : ut quid Doçt fit faciendûfi diuinæ fcripturx præfcribit anftoritas:nô fit dubitâdûquin ita b cere debeam’ut legim’:ut iam non qu5 faciendû: fed quo fecramentû intelligcndS fit difputcmA Similiter etiâ fi gd born tota die per orbem fréquentât ecclefia.Nam boc quin ita faciendu fit difputare infolentiffimxinfania:eft.Sed nccpbocnc(^illud eft in eo qd tu quæris. Reftatigif ut de illo tertio genere fit qdploca regiôelç uT riac. Faciat ergo quifep qdin ea ecclcfia in quam uenit inuenerit.Non cnim quicquâ eoçicontra fidéeft:aut côtra mores : fi binc uel inde meliores. His cm caufisad cft aut ,ppter fidé:aut,ppter morestucl cmêdan oportet qdpperâ ficbatmfinftituiqd nô fiebat. Ipfa gppemutatio côldctudmis etiâ quæiadiuuat utilitate: nouitateptur/ bat, (S^apropter quæ utilis nô eft ptürbatiôe infruftaofa côfeq |uéternoxia c.Ncc ideo putari debetinftitutû elfe multis locis ut illo die poft refeétionem ofteratiquia

EPISTOLA

fcriptu eftidentidcmÆt caliœm accîpæns poftcoenam dicens:a^cæterajpfam cm

co^am:quta iam corpus acceperân ut deinde caheem accipercnt» Apoftobs nancp alibi dicit:lt;Conuenientibus ergo uobis in unum: non eft dominiz iXorbu» cam cœnâ manducare: bancîpfam acceptionem eucbariftiæ domînicâ ccenam uoz cans. Bind magis mouere potuit bomines:utrumlam refcHi die illa uel ofterrent Ca.tf. udfumerenteucbariftia:qaod in euangelio dicitur: Cumautcm illi manducarent: Wanß.itf. topit lefuspanera Öl 'benedixit : cum etiam fuperius dixilTct: Cum fero faclum cneCrecumbebatcG duodecim: amp;manducatib^cis dixit: CQuoniam unus ex uobis ^etradet. Poftenim tradidit facramentum:Et liqmdoapparetiquandoprimüac/ »«onfeirtf» ceperunt difcipuli corpus 0^ fanguinem domini: non eos accepiffe ieiunos. Nunƒ ^’i^*^quot;*^ 9«id tarnen proptcrca calumniandum eft uniaerfeeeeleiîæ cp a leiunis fempcr acquot; -«iwe«#^ * opiturf Ex boe enim placutt fpintuifanfto:utin bonorê tanti facramenn in os ebriz roamprinsdominicom corpusintraret q extcri eibi.Namideo perumuerfum or/ bem mosiftc feruac. Neepenimquia poftcibos dedit dominus: proptcrca pianz « auteoenati fratres ad illud facraraentum aceipiendum conuenire debent:autfiz cutfaciebant quos apoftolus arguit Ödemendat menfis fuisifta fnifcere.Nanq;falz-üatorquo ueb^mentius commendaretmyfterij illius altitudinemmltimG boe uoz luit infigere eordibus Ôdmcmoriæ difcipulorum :a quibus ad paftionem digrefluz roscrat,Etideo non præcepit quo deinceps ordinefumerec': utapoftolis per quos cedefias difpofiturus erat feruaret bunclocum.Nam fi boeillemonuiffetut poft cibosahos femper accipercf:credocpeG morera nemo uanaftct.Gum uero ait apo ^olus de boe facraméto loquens: Propter quod fratres cGcóuenitis ad manducan iXori.ih dam inuieem expeftate.Siquis cfurit domtmandneettut non ad indicium eonue/ ®btis:ftaritti fubtexuit: Cætera autem cum ueneroordinabo.Vndemtelligi datur 9^3 multum erat ut in epiftola totum illGagendiordinem infinuaret que uniuerfa pworbem fernat ecclefia: ab ipfo ordinatumeffe: qdnulla morG diuerfitate uana^. v Sednonnullos probables quædam ratio dclccfamt: ut uno certo die per annum ^»«y* ^^oipfamcoenam dominus dedit tanquamad infigniorem commemorationcm poftcibos offerri amp;nbsp;accipiliccat corpus â^ fanguis domini. Honeftius autcm arbi/ ^or ea bora fieri:utqui etiam leiunauerit poll refectioncm quae bora nona fit ad ob nbonem poftit occurrere.iQuapropterneminem cogimus domtnea ilia cccna praz ‘iore:fednulli etiam contradicere audemus:boctarnen non arbitror inftitutum: ni/ fi^oiaplures cV prope omncs in plaerifcp locts co die cecnare confueuerunt. Et quia öonnuUi etiam ieiunium euftodiunt t mane ofFertur cbrifto propter prandentest quia ieiunia Gmul S tlauacra tolerate non poffunt:ad uefperam uero fcmper iciuna/ fos. Siautem quaeris: cur etiam lauandi mos ortus fit.Nibil mibi de bac re cogitan bprobabilius occurrit:nifi quia baptiçandorum corpora per obferuationcm quaz •^fagefimæ fordidata cumonenfione fenfus ad fontem tractarenturnifi aliqua die la oatentur. Iftum autem diem potius ad boc clectum quo cccna dominica anniuerfaz bocelebratur.Et quia conceftum eft boc baptifmum accepturis:multi cum bis laua tcuolucruntieiuniumcg rclaxare. His ut potui difputatis ; moneo ut ea qua: praez locutus fum fernes quantum potes:utdecet ecclefiæ prudentem ac pacificum filiG» Alia qua: in terrogafti: fi deus uoluerit alio tempore expediam.

CSanSi Auguftiniad Ianuariun:refiduis quxftionibus eius refpondendo:caufam teddentis cur anniuerfarius dies celebranda cdominiezpaffionis non ad cundem ledeatannt diemdicut dies'qua tradie nat^iEt de ratioc ac myfterio pafebaediderG: 6bbati:praeceptorum dccalogi: diei dniciitridui crucïfixi:fepulturæ: rcfurrectionisj qnadragefimac ieiunioçi: numeri quadragenarq ac quniquagcnarq: diffufe 0^ fubtiz liter dilierentis : Saluberrima quoep régula iterum diftinientis quid de bis qua: uaz neper diuerfa loca obferuantur feftandum fit:quidetiam refecandu.Epta. CXIX»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXIX :

_äis littcns tuis ubime commonuifthut debitumrcddcrë dcrefiduis cnodan H |dis quædiombuszqius iam longe ante quæfiuerasigratiiîimum mibiqicbanf/ _ fimumdefiderium ftudijtui ampli^tolerare non potui. Etquamuis in medijs acenîts oecupationum mcaru banc Fecipræcipnam:utad ea quæmeînterrogaftirf ' fponderem tibi.B)iutius autem dc tua epiftola difputare nolo:nebocipfummeimp^^ diat:iam tandem redbibcre quod debco.Qua?ris quæcaufa fittcur aniuerfan’ dicsef lebrandx dominicæ pafliomsmon ad eundem redeat anni diem:ficut dies qua tradi* tur natus:Etdeindelubiugis: fi boc fit propter fabbatû amp;;lunam: quid fibiuelitmbac re obferuatio labbati Sc :lunxfHie primu oportet: ut noueris diem natale donut» • no * nbsp;nbsp;in facramento celebrari:fed tantum in memonam reuocari q- nat^ fit: ac per boenibd

opus ent : nifi reuolutum anni diem quo ipfa res acta eft : fefta deuotione fignifica»' Sacramentum eftautem in alia celebratione : cumrei geftæ ita remmemoratio fit:»^ aliquid etiam fignificariintelligatur : quod fanSe accipiendum eft.Eo itaeç modoagy mus pafcba:ut non folu in memonam qd’geftu eft reuocem^:id eft q? mortu^eddati/ ftus amp;refurrexit: fed etiam cætera quæcircaea atteftancad facramenti fignificatioZ 3Po.4. nemnon omittam^.(Cilia enim ficut dicitapoftolus:Mortuus eft propter defiebno' ftrarSd refurrexit propter iuftificationem noftram:Tranfit^quidem de morte ad i»^ tam in illa paffióe dni ä^ refurreclione facrat’cft.Nam etiâ uocabulu ipfum qd ’ paf®® dicic:non græcum: ficutuulgo uidcri folet:fed bebræu efte dicunt:quilinguam ut«'' egnouerut. Neqjenim a paflionc quoniam græce TtcCÔSip dicic pati:fedabeocf trän' fitur ut dixi de morte ad uitambebræo uerbo res appellata eft.ln quo eloquio P»^ tranfitus dicictficutperbibent qui boc fciunt.CQuod uoluit amp;;ipfe dominé tangere ci 3o6»$. dielt: 0.111 credit in me tranfiet de morte ad uitam. Et maxime idem euangelina boc exprimere uoluiffe intclligitur : cum celebraturo domino pafcba cum difdpulis fuist JoB.iji. ubicœnam eis myfticam dédit:Cnm uidiffet inquit Icfus quia uenit eins boraüt tranz firet de mundo ad patrem.Tranfitus ergo de bàc uita mortali in aliam uitam imniotz talem : bic eft enim de morte ad uitam : in paffione amp;nbsp;in refurredonie domini corn/ ^»•i« mendac.Hic tranfitus a nobis modo agitur perfidem quænobis eft in remiffionewJ peccatorum: in fpcm uitæ æternæ diligentibus deum à proximum:quia fides petd abaebuex*. l^^tonem operactâc iuftus ex fide uiuit.Spes autem quæ uidec non eft fpes:0»°» 3RoX enimuidet quis quid fperatf’Siaut qd’non uidemus fperamus: per patientiam expez elamus.Sedm banc fidcm:0Cfpcm Ac dilefttonem q ccepim^ efte fub gratia*, iam c»® Sio.tf. mortui fumus cumcbrifto: ftc confepulti illi per baptifmu:ficut dicit apoftol’tO.»®®^ uetus bomo nofter fimul cofixus eft crucicu illo: St refurrexerim* ’cum illo:quia linin' Cof«j« nos excitauit:amp; fimul federe fecit in cæleftibus.Vnde eft 0 cilia cxbortatio:5iautem refurrexiftis cum cbrifto quæ furfum funt quærite:ubicbriftus eft ad dexteram dcile dens: quæ furfum fuht fapite:non quæ fupcr terram. Sed quia fequir fie dicitiMottm enim eftis fie uita ueftra abfcondita eft cum cbrifto in deo:cumcbriftus appatuerit ui ta ueftra : tunc Ac uos apparebitis cum illo in gloria : fatis indicat quid uelit intelligt quia tunc tranfitus nofter de morte ad uitam qui fit per fidem fpe pagic futurxin^ i.Corl.iS, ne refurreftionis 0c gloriæ:cû corruptibile boc:id eft caro ifta in q gemimusmodonn duetincorruptionê:ÔCmortale bocinduet imortalitatê.Nunc cm gdem iam babcm primitias fpiritus perfidem: fedadbuc in nobifipfis ingemifeimus adoptioneme» peclantes redemptioncm corporis noftri : Speenim falui facli fumus.In badpe cum fumus:corpus quidem mortuum eftpropterpeccatum:fpiritus autem uita eft pro' 3Ro.8. pter iufticiam.Sed uidequod fequitur: Siautem fpirit^ eius inquit qui fufcitauit cbri' ftum a mortuis babitat in uobis : qui fufcitauit cbriftum a mortuis uiuiftcabit amp;nbsp;morz talia corpa ufa pinbabitantê fpm eius in uobis.Hic igi/ uniuerfa ecclcfia quæ in pcic' grinatione mortalitatis inuenta eft;expc5at in fine læculi qd ’ in dninoftri lefu ebriffi corpe præmoftratû eft: qui eft ex mortuis primogcnit^:quia âc corp* ’eius cui^ caput Ca.j, eft ipfe:non nifi ecclcfia eft.Nonnulli enim attendentes uerba quæ affidue dicitapoz^

EPIS'TOLA.

ftolus:(l^fa^jnortai fumus cumd^iriftoô/rcfuireximus cnmco;ncc intelligentes Ca,y. ^uatenus dicac;arbitiati funtiam factam efle rcfurreclionê:ncc ullam ultcnus in fine *empoi)iefle fpcrandam.Exgbus eft inquit Hymenæus â: fPbilet’:qui circa ueritate »»KmotB.t» 2bcrraucrut:dicentes refurrcctionem iam faclameffetamp;rfidemquorudam fubuerre/ funt.ldemapoftolus eos arguensdeteftac:quifamé dielt nos refurrcxiffe cu ebrifto. Vndemifi quia boc per fidem 0lt; :fpem d^ dileclionem fadû efle dicit in nobis fed’m pri '’Ufas fpûsc5cd quia fpes qua: uidec non eft fpes : 0lt; iideo fi qd’ non uidem^ fperam^: Ä0.8» P^rpatietiamexpcctam^.Reftat utiq; redemptio corporis noftri quam expectantes J'^nobifmetipfis ingemifcim’. Vndeeftilkid:Spc gaudêtes:in tribulatione patiétes, 3So»ii.

Pædgic innouatio uitacnoftra:eftgdamtranfit^de morte ad uitam : g primo fit per Wemiut in fpe gaiideam^:0^ in tribula tione patientes fim*; dumadbuc exterior no/ lier homo corrumpic: fed interior renouât de die in diem propter initiu nouxuitx: *»^®rf‘4» Pfopternouu bominéquern lubemurinduere amp;nbsp;exuere uetcrc:Expurg5tesuet^ ferz *gt;^‘’’’k^» {p^ntSut fim^noua confperfio: quoniam pafeba noftrS imolafeftcbriftus. Propter ßanc ergo uitx nouitatemiprim^menfis in anni menfib’celebrationi buic attributus ^ftNam dr 'ipfe dicit menfis nouoiy: Quia uero in toto tempe fæculinûctertiû temp* ’Pparuit:ideo refurreclio dominitriduana eft.Primuenim tcmp*eft ante legem;fe^ f“ndu fublege;tertiû fub gratia: ubi lam manifeftatio eft facramcti piPocculrim pro P^tio xnigmate.Hoc ergo 0^ in lunari numéro fignificatiqa enim fcptenari^numcr* bletm fcripturis ad quadam perfectionem myftic*apparcre; tertia bebomada lunx' LMcbacelebraif.id eft g dies occurrerita quartadecima in uicefimamprim am. Eft il- * ^a»4*’

quot;Camp;aliud facramentum ; quod fitibi obfeurum fnerit;quia in tailbus inquifitioni/’ Pus min*erudit*es:non contrifteris.Nec ideo me pûtes me meliorcm:gabxc in ftuz u'js puerilibus didici.Qui enjm gloriaturnn eo glorietur inquit fcire Einteiligere: Ibierc.?« Quoniam ego fum domin*.Nonnulli ergo ftudiofi taliu rciy quxfiuerut multa de mu/ '’Ws d^ motib*fideru: Et qui fubtili* ifta fcrutati funt:incrementa dr decremcta luna^ f^exconuerfione globieius coniecerutinon q? aliquid fubftantixuclaccedat ci cUna ^Ugef ueidccedat cu minuiciqd deliramentS imperiti manicbxi opinates;rcpleri ea u'xerStificutreplet nauis ex fugitiua diei ptciqua commixta principib*tenebraç: Sd fo?ifordib*inquinatam corde ac ore facrilego dr crcdcre amp;nbsp;loqui non dubitanf.Hinc ^•■goimplcti lunam dicut cu magna pars diei magnis laborib*ab inquinamen to pur/ gata de toto mûdo atcpomnib*cloacis fugiés reddit deo lugenti dû redeat: Rcpleri quot;fto permenfem dimidiu : dralio dimidio in folcm refundiuelut in alianaucm : Nee bmemteriftas anatipernatirantes blafpbemias aliquid unquam fingere potuerunt: ^t uel incipiett^ücère uel defmens corniculato lumine fulgeat : aut cu: a dimidio ’'lenfeincipiat minui 0^ non ad refundendu plena perueniat.llliaut qui boc certis nu-* ^ens indagarutiita ut drdefcclus foil's 0« ;lunx non folum cur fierentifed ctiam gndo luturicrat longeante prxdiccrcnt:dreos determinatis intcruallis temporü canonica ‘quot;PP'itatione prxfïgerentilitterifi^ mandarentiquas modo quilegunt atcçintelligût ’’ibilominus eos prxdtcuntinec aliter aut alias accidût gprxdicunt.Tales ergo quiz Pus non eft ignofeendû : fîcut fanda fcriptura dicit: quia cum tantum ualerentutpofz I^ntextimare fedm deum dominum eius quern fupplici pietate poffcnt;facilius inue* quot;evunt exipfis cornibus lunxquxa foie auerfa funtifiue crefccntis:fiue decrefccntist foniecerunteam uel a foie illuftrari : amp;quantomagis ab eo recederet: tantomagis ab Sparte qux terrisapparet radios eius excipere:quanto autcm ad eum magis poft wimidiu menfem ex alio femicirculo propingret:tantomagis a fupcriori parte illuftra babeaparte quani terris auerteret non pofte excipere radios:0^ propterea uideri de ttefcereiuelfi babcret fuQlumenllud baberet ex una pte in bemifpxrio:quâ parte eu ^2«dês a foie paulatim terris oftêderet donee corâoftêderet gfi augméta móftrare dünóadda^ qddeeratifed pdai fqdinerat:ac rurfus paulatim abfcódere qd patebat: ^ideo uideridecrefeere.Sed qdlibetboç: fitduoÇinHd certu atcçmanifeftû cidr cm® ’^“^^^tid facile cognitu ç lunation augea^ ad oculos noftros nifi a foierecedendot

SANCTI.AVGVSTINI EPISTOLA CXIX

Ca.$. neepminua^ nîfiad folé ex parte aha propinquado.Attende nue qlt;îin Prouerbifsk/IM fccui-y. gi6Sapiens heut fol permanetîftultus aSt fient lunamutat.Etquis eft fapiensg pen tnanet: nift fol illc itifliciæ:dequo dicitur:®rtus eftmil?i fol luftidæ: Ôlt;:quemfibinon $»p.5. fnidcortum in dienomdima plangentes impij diftun funt: Etiufticiæ lumé non luxit WattU.f. nobis:ârfol non orf eftnobisf Namiftum camis oculis mfibilem folcm onrifacit fu/ per* bonos ^ malos dc‘’: qetiam pluit fupermftos ârminftos, Ducimc aut femperex reb’uifibilib’inniftbiliû congruæ fimilitudmes. (Quis eft ergo ille ftult’quitangluna mutai::nifi Adam in quo omnes peccauerutfAnimaquippe Humana recedensa fole iufticiæ:abilla fcilicct interna contcmplatione incommutabilis ueritatis: omnes uircs fuas in terræna conucrtit:amp; eo magis magifq;obfcurat in interiorib^ac fupenonbus fuis: fed eu redire ceeperit ad illam incommutabilcm fapientiam: quantomagis eiap/ i.Cerr.4» ptopinquat adeclu pictatis:tantomagis exterior bomo corrumpit dcd interior renoz uac de die in diem : omnifq; lux illa ingenijquxadinferiora ucrgebatiad fupiora ton ucrtit amp;;atertæmsquodammodoauFeit: utmagis magifqjbuic fcculomonadamp;uP taei^abfcondai fcûebriftom deo.Mutaf ’ergo in deteri^ad exteriora progvediês: amp;nbsp;in uita fua proijciens intima fuatamp;rboeterrxnd eft eis g terræna fapiut meli’ uidccicu 1^5»9* laudac peccator in defiderqs animaefuæ : amp;nbsp;qui inique gerit benedieit. Muta^ aut in meli^ eu intentionem fuam amp;fgloria a terrænis quæ in boe fæculo apparent paudtim 3ucrtit:ôlt;;ad fuperiora interiora côuertit: âtbpe terraend eft eis g terræna fapiutdeto nus uide^.Vndeilliimpq poftremam infrucluofam agentes poenitentiamtetiamboc inter mfta difturi funt: Hi funtquos aligndo babuim' ’in derifum tV in fimilitudmc i» properij:Nosinfenfati uita illoçe eftimabam” infaniam : Ac per boe fpüdanrt‘’de uiuz bilib‘’ad inuifibilia:ólt; :de corporalib^ in fpintalia facramcta fimilitudiné ducens: nanW tuillu dealia uita in aliam uitamqcf pafcba nominacda quartadccimaluna uoluitobfet uari:utnó folu^pter temp’ tcrtiu qd fupra cómcmoraui:ga inde incipit bebdomadï tertimfed etiampropter ipfam tertiam conucrfioncab extenorib^ad interiora d^J® na fimilitudo adiimcret : ufe^ ad uicefimam uero amp;nbsp;prima : propter ipfumnume^*^^ ptenariu quo uniucrfita tis fignatio fæpe figurât: g etiam ipfi eeelefiæ tribute propte’ '

Ca»tf. inftar unmerfitatis.Ideo lobânes apoftolus in Apocalypfi:ad feptem fenbit ecclefes- N Eccleha aero adbuc in ifta mortalitate carnis conftitu tarpropter ipfam mutabilitaten* lunaenominein lbripturis fignatur.Vndc eftillud:ParauerQt fagittas fuasin pba^tf3’ ut fagittent in obfcura luna rectos cordc.pnus cnim g fiatillud qddicit apoftol*-^“’” cbriftus apparuerit nita ucftra:tunc Ôduos apparebitis cu ipfo in gloria:obfeuia uid^ tur ecclefia in tempore peregrinationis fuæ: inter multas iniquitates gemés: amp;nbsp;tuelut timêdæinfidiæ fallaciu feduaoÇi: gs nomme fagittarû intelligiuolmt.Vnde alto loto 1Pgt;5,88. ppter nuncios fiddidimos ueritatis quos ubiqj parit ecclefia dicitunLuna teftisinc^ 1^5»7t. Io fidelis. Et cum de regno dominipialmus cantaret:lt;prictur inquit in diebus cius lu/ fticia d^abundantia pacts: donee interficiaturluna: id eft abundantia pacts inwntuw Korf,if* crefeettdoneeomnem mutabilitatem mortalitatis abfumat. Tune nouiffima intw^ deftruetur mors : amp;quicquid nobis refiftit ex infirmitate carnis; Vnde nobis perictw ®bis paxnondum eft:confumetur omnino;cum corruptibile boc induerit incorrupbo®^’ (3^ mortale boc induerit immortalitatem.Vnde S« !iHius ciuitatis muri quæ biericbo3p pellatar;qnod in bebræo eloqmo: luna interpretari dicitur: feptimo circuitu tcnaiP^ ti arcæ corruerut.Quid em nunc aliud agit annuciatio regnicælo^: qua ctreuttio ate fignificauit: nifi ut omnia munimeta mortalis uitæ : id eft omnis fpes buius fecuh qy rcfiftit fpci futuri fæculi in dono feptenario fpirituflancli per liberum arbitré rn delf atur ^ ®b boc enim circueunte area non impulfu uiolento illimuri cecideruß fed *P te.Sunt 6^ alia teftimonia fcripturarum:quæ nobis ingerût per cômemoratione un eeelefiæ figntficationem: quæ in ifta mortalitate ab illa bierufalê cuius eines angeltgt; in erumnis amp;nbsp;laboribus peregrinatur. Nonideo tarnen putare debent ^^*^i’ ?^rL|| lunt in melius comutartadoranda elfe illa lummariaiquia ducitur ex eis ahquado« tudo ad dtumamyfteria figuranda:Exomni enim creatura ducitur.Nec ideodefe

EPISTOLA

infentêtiam damnadonis irrucrciqnæ orcapodolico de quibufdam proferturtqui co Ko.i. lucrimt amp;nbsp;fermcrunt creatnra: podus q creatori:qm eft benediftus in fecula.Sicut cm noadoram’ pecora: quäuis diftus fit cbriftus A'agnus 0t uitulus:ncc feram: quia diet*’ Wleo de tribu iudamcc Iapidc:quia petra erat cbriftus:nec monté fioniquia in ipfo fix guratur ccclefia:Sicnec folemmcc Iun5: quäuis ex ca cxlcfti creatura ficut ex muid's terrefinbus facramcntorum figuræad intormationcs myfticas affumantur.lt;îinapro lt;Ca.7« ^ermaniebæorû ucl matbcmaticorum ddyrameta cum deteftatiohe irridenda fut: ^ib’eum obiecerim^uanaeômenta: undebomines in crrorê præcipitant:quo pri/ usprecipitad funt:garrnli fibiuidentur:cum dicuntnobis: CurÂruosadfohsamp;Iunæ tomputationem pafeba celcbratis:quafi nos ordmes fidciy ac uiciftitudines tcmpoiy 3iamoatcp optimodeo conditas arguamus: 0lt; ^non eorum peruerfitatem quæ rebus bpientiftime conditis ad ftultiflimas opiniocs aburic^ Nam 0dfi matbemadc^nobis fotradiftur^édc fidcrib^ó«^luminarib^ cxli ad facratuta myftice figurada filitudines Queere: côtradicâtô« !augures: ne dicac nobis:Eftotc fimplices ut colûbæ:Côtradicât Wattb^io ^marfimedicac nobis: Aftuti ficut ferpétes:Contr3dicüt biftriones:ne in pf3lmis ci/ ^bramnominemus.At quid ex bis reb’admyfteria ucrboiy deifimilitudinu figna fu ^SturcPica fi placet:ucl aufpicia uos captare:ucluencna cóficere:ucltbeatricas aftcz ^3te laxurias:quod dementilïimum eft dicerc.Non igitur nos de foie A'luna annuls '’’enftruifne temporibus a ftionumnoftrarum cuenta conqcimus:nc in uitaebumanæ penculofiflimis tépeftatib^ tanqua in fcopulos miferæ feruitutis illifi a libero arbitrio ■’aufragem^:fed ad rem làcratæ fignificandâ fimtlitudines aptastreligiofiftima deuoz bonefufcipimus;ficut de estera creatur3:de uentis:de mari:de terra:de uolatilib^:de Pgt;fcibus:de pecoribus:dearboribus:de bominibus.Ad fetmonégdemmultipliciter: 3lt;1celebrationéuero facramentoru iam cbriftiana libertate parciftimc: ficut de aqua: '®eframento:dc üino:deoleo.ln feruituteautem ueteris populi etiam multa célébra* fliftiperata funt:quæ nobis tantumodo intelligenda tradlmc. No itaepdies obferue pus Siannos Armenfes Arrempora:neaudiam” ab apoftolo:Timeo ne forte fine can ®®‘’‘4» blaborauenm in nobis.bos emm inculpât qui dicût:non proficifcar quia poftcr’ dies jft^autquia luna fic fertur:uel proficifcar utprofpera ccdant:quia ita fe babet pofitio wru.Non agam bocmenfc commerciSiquia ilia ftella mibi agit menfem: uelagam 4uia fufeepit menfem:Non plantem boc anno umeamiquia bilextus eft. Non autern 'luifquä fapiens arbitrée obferuatorcs temporû reprebendédos:quidicût:,non profi* cifcar bodie: qatempeftas exorta eft:autnon nauigé: ga adbuc fùt bibernæreliquiæ: 3uttcmpus fcminandieft gaimbribus autumnalibus terra fatiata eft:ucl fi g forte aiij 'laturales efFccf^ circa motum acris Arbumoris ad uariandas temporum qualitatcs in ^derumordinatiftima conuerfionenotati funt:de quibus dicfum eft cum conderent’: wlint in fignisiamp;rtemporibus: Ardieb^: Ar in annis. Si quæautem figuræ fimilitudinu ^‘^^.i * lot itantum decælo Ar de fiderib’: fed etiam de inferiori creatura ducut ’ad dilpenfagt; iionêfacramcntorû:eloquctia quædam eftdocîrinæ falutaris mouendiaffeclui difce/ tuimaccommodata a uifibilibus ad inuifibilia:a corporalibns ad fpiritaliaj a tempora/

*^ ‘'bus ad æterna.Nec quifquâ noftrû attendat q,eo tempore:'quo pafeba celebramus: ^»^ blin 3riete eft:ficut illi appellantqucndam fiderum locum:ubi reuera menfenouoÇi blinuenitur: fed fiue illt arietem:fiue aliquid aliud eandcm partem cæli uocare uoluez pnt:nos de fcripturis fandis boc didicim^: qromnia fidera deus condidit: Arlocis cæ/ •dlibus quibus uoluit:ordinauit:quæ ftellis diftincla amp;nbsp;ordinata in quaflibet partes di J“dant:quibuflibetuocabulis uocct:ubicSc^ fol effet menfe nouorS : illic eu reperiret bxc celebratio:^pter filitudine facfi renouâdæ uitæ:dc g fatis fupra diffcruim^. Q? fi etia loc‘ ’111e fidcig aries uocari poftet 4? pt aliquâ figuræ cógrucntia: neg; bmói time* fetfermo diuin^ aliquâ fach filitudine duccre:ficut de alps non folS cælcftib^:fed etia ttrræftnb^creaturis: ficut de orioneuel pliadib*’: ficut de mote fyna;Slt; de mote fion: jicut de fluminib’quæuocantur geon:pbyfon:tigris:eufrates:ficut de ipfo totiens in landis myftcrijs nobilitato fluuio iordanc rerufigurate infinuada^ myfticas fimilitu/

D

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXIX ;

dincsadduxit. 5cd quatu interfit inter fide^iobfernatiocs ad acrcas qlitatesaccóino datas ficutagricole uel nautæ obferuât:aut ad notâdas partes mûdicurfûqjaliquo amp;nbsp;aliude dirigcndn:qd gubematores naiiiû faciût:âfbi q p folitudines arenotas minfC'' riora aulln nulla fcmita certa uel recia gradmnriaut cumad aliquid in doclnna utill fi/ cura fignificâdum fît nônuUoÇt fidei^ aliq cômemoratio. (QuantQ ergo interfitintcr bas utilitates Öl 'uanitates boim ob bocobferuantiß fideraiut nee aeris qualitates:nec regionüuias:nec folis tempooi numéros; nee fpiritaliü fimilitudines:fed qfifataliurc/

Ca.9‘ rum cuéta perquîrâttquis nóintcHigatrÄ'cd iam deinceps uidcam’:cur etia id obfee G ucc cu pafeba célébrât ut fabbatu occurrat:Hoc cm propriu cbnffianæ rcligionis eft-Namludximenfem nouoig tmmodo Seluna obferu3taquartadecimaufcpad uiccfi/ mâprimâ.Etquia illud co^ pafeba quo paffused dns ita occurnttut in ter morte eins 0lt; ;rcfurreclioné modi' ’effet fàbbati dies:addcndum patres nri cenfuerûtmt fit nia fez flimtasa iudxo^fcIliuitatc diftingucret:Etqd’non fruflra faclü cffe credcndutn cft ab illo qui ed ante temporatât per que facia funt tempa: amp;nbsp;g ucnit in plenitudinctcni poÇi:Ôlt;;qui potedatê babebat ponêdi aiam faâ:amp; iteig recipicndi eâ : amp;nbsp;ideo nô fatajc 3cl5,%» fedoportunâ facramcto: qdcômendarc inditueranborâ cxpeclabat eu diccret'N^y dû ucnit bora mca. Vtigic a nniuerfaria paillon is ci* ’ célébra tide a poderis feruaretî qcf cm nunc ut fitpen* ’ dixi fideac fpe gcrim*’:atq; ut ad id pciucmam' ’dileelione fata/ gim’:reqes ellquxdâ ab omi laboicomniû molcdiarum fancla atep ppetua:in cadem nobis ex bac uita fit tranfifus que dns noder lefus claridus fua pafiïone demonftrarc ac confecrare dignatus eddnefl ante in illa requie nó dcfidiofa fcgniciatfed quxdam/ edabilistranquillitasaclionis ociofe.Siccm ab bui^uitxoperib^in fincreqóieföttot in alten' ’uitxaclionc gaudeat.Sed quia talis aclio in dei laudcagif’; fine laboremew/ bro^i; fineangore cura^inon ad eâ fie träfitur per quieté utipfc labor fuccedat: iddt nó fic ede incipiat aclio utcc definatquies.Ncq; em redît ad laborcs tV curas;fed pm^ netin aclione qd’ ad qmetem pertinct:nccp em in ope laborarc:necpin cogitatice fln/ cluare. (Quia ergo per requiead prima uitam redit :unde aia lapfa cd in peceatuipto/ ptcrea fabbato rcquics Iignifica6lila aut uita prima qux de percgrinatióeredeuntib* 0^ prima dolamaccipiétib* reddit:pcr una fabbatiiquê diem dnicum dicim^: figurât' (Quaere fepté dies genefim legcs;inucnies feptimu fine uefperatquia requie finefme fignificat. Prima ergo uita nó fuît fempiterna reges peceâtitrequies aut ultima feW'' piterna cd : ac p boe d^oclau’ fempiterna btitudinê babcbit:ga requies illa qua: femquot; piternaê excipi6 ab oclaua nó cxtingmc ; Neq; ein aliter fepiterna edct. Ita ergo erit Ca.10* oclauus qui prim'’; ut prima uita nó tollac;fed reddac æterna. Sabbatum tri cómen/K datued priori populo in ocio corporali rcmporalitcr;óv ut figura edct fanSificationö in requie fpudandi. Nufquâ enimlegim^in genefi fanclificationê p omes priores

Äeä,i* esded de folo fabbato diclQ ed ; Et fanclificauit de^ die Icptimum.Âmâtemm requie fiue piæanimæ: fiue iniquæ; fed an pcrueniâtad illud quodplurimû amant nefdunt* neeappetut etia ipfa corpora pódenb* ’fuis nifi gcfccre amotib* ’fuis. Nam ficutcorz pus tamdiu nitit pondéré:fiue deorfum ucrfusdiuc furfum ucrfus;doncc ad locü quo nitit ueniés cóquicfcat. Pódusgppeolei fi dimittat in aere: dcorfum;fi aut fubaqu^ furfum nitic;Sic animaead ca quæamât:proptcrca nitunc ut pcrueniédo rcquiefcat' Etmulta quidé per corpus delcclanc:fednon cd in eis æterna rcquies:necfaltcmdiu/ turna:ólt;:proptcrca magis fordidat anima êxlaggrauât poti^ut finceiÇi dus pondus quo in fupna fett impediät. (Cû ergo aia in feipfa deleclacinódü reincomutabilideleclat: lt;îk idcoadbuc fuperba ed; qüia fe pro fumo babet;cü fupior fit deus. Nee in tuf pcto 5acobi.4. impunita relinqui^quia deus fuperbis refidit;bumilib'’aüt dat gratiam.Cum aut deo dcleclat’;ibiuerä ; certâ;æternâ inucnit requie ; qua in alijs quærebatnee inueniebat» T^ö'ïS. Proindeadmonct in pfaImo:Deleclarc in domino dfdabit tibi pctitiones cordis tuigt; ®®»5. (Qiiia ergo cbariras dei diffufa cd in eordib^nodris pcr fpiritufanclum quidatuscu nobis:ideo fanclificatio in feptimo die cómcmorata efhubi requies cómenda^. Quia T^bit.i, yçfQ nee bene opcran polfum^nifi dono eins adiutiificut dicitapodolusiDeus enim

EPISTOLA

^^9 opac mnobis ÔdueUe 6^ opari pro bohaüolutate.Nec agcre nee requicfcerc po/ ^nm’poft omnia bona opera noftra qaæ in bac uita gerim’:nifi eins dono ad aetemi ^tc bnclificati afq; pfecli.Propterea deipfo deo dicitf:Cum feciflétomnia opera naV J6cfi.i«et,i» bon3:feptimodierequieuit aopib^ omib’fms quæfecinFutura enim requié figni/ ‘'cabatquä poft bona opadatut* ’erat nobis bominib’. 5icutenimcûbene opamur:

■ 'Pædiciê opari in nobis cut* ’ munere operamur:ita cu requiefeim^ ipferequiefcere di/ Caat.

^^° donate requiefcim^eHinccftcp etia in trib^primis præceptis decalogiqnæ ^«deumpertinenttCxtera enim fepte ad proximüpertinét;id cdad bominê: qa in wob’ præceptis tota lex pêdct:tertiu ibi de obferuationefabbati pofitu efhVtin pri ZDattB.n» quot;'opræcepto patréintelligam^: ubiprobibci fcolialiq in figmêtis boim dei (itïtudo: *’o*iquianon babetimaginédc^:fed quia nulla imago eius coli debet nifi illa qua: boe ^‘‘^^ipfe neeipfa pro illo fed cQ illo. Etquia creatura mutabilis eft:ac propterea dv ®t‘ Omnis creatura uanitati fubiecia eftïqtn natura etia uniuerfa in parte demonftra Äo.8« ^?f’ ®® quifquä filiS dei uerbum p quodfarta funt omnia putaret cHc creatura :fequi^ ^tad præceptû:Non accipies inuanö nomédeitui. Spus aötfanftus in quo nobis illa ^j°*t?,^^ ftquies tribuit quam ubiq; amam^ifed nifi deurn amado non inncnim^:cumcbaritas Mo.5,* * ^i’difFundif in cordib’noffris p fpiritulancfu qui datus efl nobis. (Qpia ergo fancfifi/ Quit deus diéfeptimuin quo requicuit:tertio præccpto legis infinua^ quodfcriptS ^«de obferiiatione fabbati:non ut ia in iffa uita nos qefccre exiffimem^jied ut omnia juæbene operamurmon babeant intentionemmifi in futuram requiem fempiterna. ^lemcnto cnim maxime qd’lam fupra comemoraui: qua fpe faluifacfi fum*’:fpes cm ISo.g, queuidetur: non eft fpes:adipfum autem ignem amoris nutriendum amp;nbsp;flamandum quodamodo:quo tanqua pondéré furfum uelintrorfum referamur: ad requiem bæc oninia pertinent:quxinfinuanifnobis figurate.Plus enim mouent dracceduntamo/ f^ungfi nuda amp;nbsp;fine ullis facramentoÇi fimilitudinib* ’poncrent.Cuius rei caufam dib udlecftdicereiSed tarnen ita fe babet:ut aliquid per allegonca fignificationeintima ^utnplusmoueat:pltis dclecfet:plus bonoreturig fi ucrbis proprijs dicercturapcrtifz

■inie;lt;Crcdo cpipfeanimi motus gdiu rebus adbuc terrcnis implicat*’pigrius in namaz ^unfiucro fcrat ’ad fimilitudines corpalcs:amp; inde feratur adfpiritalia;quæillis fimilitu Minibus figuranturiipfo quafi tranfitu uegetatur:amp; tang in facula ignis agitatus accen

* uitund'ardentioredilecfionerapitur ad requiem drquietem. Ideoq; inter omnia 11/ ^«♦*t* *3decern præcepta folumibi quod de fabbato pofitum eft;figurate obferuandu præz dpi^qaä figura nos intelligendämon etiam per ociG corporale celebrandum fufeepi ^usÆuem fabbato fignificed ’fpiritalis requieside gdiclücft in pfalrno:Vacate d: ui/ 'psi.4$. UEtcqmego fum de^: d: qua uocant’boies abipfo dno dicéte: Venite ad meoês qui Watts.11, 'ïboratis amp;; oncrati eftisiódego uos reficia.Tollite iugu mcu fuper uos:ó« :difcite a me q^mitis fumdbumilis cordeiÓTinuenietis requié animab^ueftris;€ætera tn ibi præi

lt;^jpta proprie fient præcepta funt fine ülla figurata fignificatidrie obferuam“’. Nam dr £jco,to 'dola non colere manifefte did!cim*’:amp; non accipe inuanû nomen domini deinoftri: ^«111,5; ^Honorare patré drmatré: Srnon mœcbarimon occidcre:non furarimon falfS teftiz juoniu dicere : nó concupifcere ullam ré proximimófigurate aliud prætêdût: drmyz “icealiud fignificat: fed fie obferuanf ut lonat.(Dbfcruare tn diéfabbatinonad littez wiubemurfm ociuab ope corporali ficutobferuant iudaei:Etipfa coiy obferuatio ga uapræcepta eftmifi alia quanda fpiritalé requié fignificet:ridenda iudicac.Vndenon ■nconneniéterintelligimus ad amoré excitandum:quo ad requié tcndim* ’ualerc om uiaquæ figurate in fcripturis dicut: quandoquidé non folS in decalogo figurate præz dpi^iubircquies commédatiquæubiepamacifcd in folo deo certa ó^fancfa inuenió

V Diestamé dominicus non iudæis fed cbriftianis refurreefione domini declaratieft: Cauj. ^exiHo babere ccepit feftiuitaté fuam. Animæ quippeomniü fancfoiy ante rcfurrez dionccoloris funt quidé in requie: fed in ea non fût aclionequa corpora rccepta uez getane Talern quippe aclioné fignificat dies ocfauus:qui dr prim^: quia non aufert 11/ bra reqnietfed gloriftcat. Non enim redit cu corpore difficultas ex corpore: quia nee

SANGT! AVGVSTINI EPISTOLA CXIX ;

i,(CorI»i$» corruptio.®portct ein corfuptibile boeindiit incorruptione:Slt;;mortale boeinduiim mortalitaté. lt;C.ua^pter antcrefurreclionêdnuguis fancies patres plenos fpS^pbe tico oclam facfm nequag lateretiquo fignifiea^ refurreclio.Nam amp;nbsp;pro oclaua pfalm* mferibitur: Sifoclauo diecircumcidebanc infantes:Ettn ccclefiafte: ad duorum teftaz £«0iii« mentorum fignificationem dici6ïllis feptem amp;nbsp;■ illis oclo referuatum enfin illis eftoc cultatum:ói ifolum celebrandum fabbatum traditum ed: quia eratantearequies mot 3Ro,tf. tuoriim: refurreclioautem nullius erat donee ueniret cbriftus:quirefurgens exmon tuis iam non morere(f:ó ^ mors illi ultra nódominarer.Sed pong facia en talis refurrc clioin corpe dnico:ut præiret in capite eccKæqcrcorp^ccetiæ fperaret in fine:l3 eha dies dominicus:id eft oclauus qui À: primus inciperet eelebrari.lpfa etiam caufa intel ligitur cur obfcruandum pafcbaubi agnum oceidere lt;51 comedereiubenc: quodma/ mfeftiftime paftionerndomini praefiguratmon eis ita præceptum eftut attenderent occurrere fabbatum: amp;i cum menfe nouorum âftertiamlunaebebdomadam concur^ reremteundem quoc^ diemdominus potius fua paffione fignaret:qui etiamdomn

Ca.14. nicumtideftoclauumquiÖ^primus eftdeclaraturus aducncrati Attendeigiefana^^ tiftimum triduum crucifixi: fepulti:fufcitati.Horu triumquodfignificat crux:in pr» fentiagimus uita:quodaut fignificat (epultura 0^ refurreélo fideac fpe gerimus.Nun^ enim dicic bomini:Tollc crucem tuam amp;nbsp;fequcrc me. Crucial autem carotcü moftin CoLj. cantur membra noftra quaefunt fuper terram:fornicatio:immundicia:luxuria: auan' »0.8. cian'vcetera buinfmodi:dequibus idem dicit:SifcÆm carnem uixeritis moriemmi:» Jfpb.ó. autem fpiritu facia carnis mortificaueritis uiuctis.Hme etiam de feipfo dicitiMundos »o.lt;j. mibi crucifixus cft 0^ ego mundo. Et in alio locotScientes inquit quia uetus bomo no fter fimulconfixus eft cruci cum illo : ut euacuetur corpus peccatimt ultra non femP amus peccato.Uiuamdiu ergo id aguntopera noftra ut euacuec corpus peccatitqua diu exterior bomo corrumpic tut interior renoncé: ut de die in diem tempus eft cm* cis.Hæcfunt etiam bona opera qm demttameadbuc laboriofatquorum merces eftfC quies.Scdideo dicit :Spe gandentes : ut cogitantes requiem futuram cum bilarita» in laborib’operemur. Hane bilaritatem fignificat cruris latitudoin tranfuerfo hgno ubi figunc manus.Per manus enim opera intelkgimusiPer latitudinem bilaritatéópe rantis:quia trifticia facit anguftias: Per altitudmcm uero cm caput adiungiriexpeda' tionem retributionis de fublimiiufticia dci:quireddet unicuig^ fedm opera fuadn bis quidem qui fedmtoleratiam boni opcris gloriam amp;rbonorem ài incorruptione qnx' rcntibus uitam æternam.ltaiç etiam longitudo qua totum corpus cxtendtc:ip‘^mt^ Icrantiam fignificat:undelonganimes dicuni fqui tolerant. Profundum autem qoo® terra: inamp;xum eft:fecretum facramenti praefigurat. Recordaris enimnififallorq^^ ^pK»j» ^^’'baapoftolica in ifta dcfignatione crucis expediamtubi ait:In cbaritate radicalat*? fundatt:ut polTiti^comprcbendete cum omnibus fanclis quae fit longitudodatitnao. fublimitas ôdprofetndu. Ea uero quae nondu uidem’Arnondu tencm’: fed fidedflpc gerimus:in alio biduo figurata funt.Hxc enim quae nunc agim’:tanquamelauis pr^^'' T^5,ii8 ceptorum in dei timoré confixi:ficut fcriptumelhitonfigc elauis a timore tuo carnes meas : in neceffarijs députant:non in eis quae per fopfa appetcnda amp;fconcupifonas 1lPgt;bir.i. fût. Vndeillndqd eftoptimu fe dicit c5cupifccre:DiffoIui0^ effe cu ebrifto. Manera aut in carnc:necc(fariu ingt ^pter uos. Qd ergo ingt:Diffoluiamp;ce cu xpodnde mc^ pit requies quae non interrumpnf refurrcclione fed darifica^quae tarnen nue ridere^ 2lbacbuc.i. neturiQaia iuftus ex fide uimt.Anignoratis inquit : quoniam quicu^ baptiçad turn

®®‘*‘ in ebrifto lefmin morte ipfius bapti§ati fumusfConfepultiergo iUi fumus per bapo^ mu in mortem.Vndemfifidcf Neep enim iâ in nobis perfeclu eft:adbuc in nobilme

B0.8, ipfis ingemifcentib’amp;;adoptionem expeclantibus rcdemptionem corporis nolu’ Ape enim falui facli fum’: Spes autem quae uidet: non eft fpes. Quod enim nid^qu quid fperatç Si autem quod non uidemus fperam’:per patientiam etqpeclam’i'UP^ memento g faepe comemorem: ncc iam nunc in ifta uita nos beatos fieri debere ar tfeinur:lt;ït :ab omnibus difficultatibus libcros:ac fic in anguftqs return temporale

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXIX

adaerfus deum ore facrilego murmaremus; quafi non exbibeat quod promifit.Pro/ mint quidemehambme nitæ ncccflaria:Sed aha fût folatiamiferorû: aha gaadia bca/ torum. Dommeinqnit fedm multitudincm dolorum meorü in corde meo: exhorta/ 1^0.95» tionestnaciocundaueruntanimammcam.Non crgomurmurem^in difFicultatib^me perdam^laritudiné biIaritatis:deqdicic:Spe g3udentes:ga fegi:;In tribulationepatié ®o«i»» tes« Noua ergo uita in fide nunc ineboatur amp;nbsp;fpe geritur:Nam tune perfeda ent:cu abforbebic mortale a uita: cum abforbebitur in uicroriam:cumillanoui(fimainimica ï»Corf»i5, deftrucifmors: cüimutati fuerim^ 0^ æquales angelis fach.®mnes em inquit refurge/ mas: fednon omnes immutabtmur:Et domin:’:Éruntinquit æquales angelis dci,Ap' U«cl»io prebenfienim fumus modo in timoré per fidem: tune autemapprebendemus in cba

ntate per Ipem.Quadiu enim fum^ in corpore peregrinamur a dno: pfidé enim amz iXorI.$» Mam’non per fpecié. Ipfeitacg apoftolus qui dicit:Tüc apprebendam ficutappre/ 'l^bitj» benfus fü:aperte fc non apprebendiife confitec.Fratres ingt:ego me non arbitrer apz prebendide . Sed taméga ipfa fpes ex promiflïóc uentatis certa nobis eft eu diceret: wnfepultiigitur fumusilli per baptifmumin mortem:fubiüxit «XTait: Vtquemadmo ^®»^* dumfurrexit ebrift’ex mortuis per gloriam patris:ita 04nos in nouitateuitæambule/ Was.Ambulam’ ergo in re laboris.fed in fpc quietis:in carne uetuftatis:fed in fide no uitatis. Dicit enim: Corp’quidem mortuum eft propter peccatum:fpiritus autem uiz ^’*quot; uit propteriufticiam.Si autem fpinVcius qui fufcitauit lefum ebriftum a mortuis ba/ bitat in uobis:qui fufcitauit cbriftuamortuis:uiuuificabit amp;mortalia corpora ueftra perinbabitantem fpiritum eius in uobis. Koc exauSoritate dtuinarum fcripturaru in aniuerfïcecclefia: quæ toto orbe diffunditur confenfionc:per anioerfarium pafcba

Fedebratur. In magno uticp ficutiam intelligis facramento:0 ^ in fcripturis quidem ue/ lt;f3us, teribus ad agendum pafcba non eftpræceptum tempus: nifi ex méfe nouorum:3 lu/ na quartadecima uft^ ad uicefimamprimam : Exeuangelio tarnen quiaiam manife/ rtïcft;quo etiam die dominus crucifixus fit:Slt; :in fepultura fuerit 0; refurrexit: Adm/ «aeft etiamipfoçidierû obferuatio per patru concilia: Ór quot;orbiuniuerfo ebriftianop/ bafurn cft:eo modo pafcba celebrari oportere . lt;Q.uadragefima faneietunioru habet Jnftontateiniamp;in ueterib^ libris ex ieiunio Moyfi amp;nbsp;Helix hi, ex euägelio:gatotidem diebus dominus ieiunauit:demonftrâs euangeliu non diffcntire a lege ckprophctis. In perfonaquippe Moyfi lex: in perfona Heli« propbetæ acçipiunc: Inter quos Ö^ in monte gloriofus apparuit: ut euidentius emineret quod de illo dicit apoftolus: tefti/ moninbabens a lege «51; a propbetis. In qua ergo parte anni congruentieobferuatio qdragefimx conftitucrec:nifi confinis ateg contigua dominfex paffionifQuia in ea ft gnificaturbxc uita laboriofa cui opus eft continentia: ut ab ipfius mödiamicifia ieiuz netur:quæ utiep fallaciter blandiri: amp;nbsp;illccebrarum fucos circumfpergere atep iaflare nóceffat. Numero aut qdragenario uita ifta propterea figurari arbitror; ga denari^ in quo c pfeflio beatitudinis noftrx: ficut in oflonario ga redit ad primo:Ita in boe mi niuidec exprimi: ga creatura quxfeptenario figurât adbxretcreatori: in quo deda/ mt unitas trinitatis p uniuerfu mûdû tpaliter annûciâda: ga mudus âr a gttuor uentis delimat^ : ä/qttuor clemêtis erigit: dzquattoor anni temport uicib^ uariac. Decé aut qnaterin qoadraginta confumunc:quadragenari^autem partib^fuis computat^: ad/ ditipfum denariü:amp; fiuntgnquaginta tanquam merces laboris Ódcontinentia:» Ne/ «^enim fruftra ipfe doming ét : quadraginta dies poft refurreflionem in bac uita drter tacum difcipulis conuerfat^ eft:d^ pofteag afcendit in ca:lum:dcccm dieb^mtcrpofi/ tismifit fpiritûfanflû, Complcto die pentecoftes:qui dies quinquagenarius babet al/ terum faciamentu:cp fepties feptem quadragintanoucm fiut: S^ cum reddic ad initiu Quod eft oflau‘ ’qui L‘vprim‘’dies: quinquagmta complent: qui célébrât poftdomini refurrcflioncm:iam in figura non laboris:fedquietis dr Ixticix:propter boc drieiunia relaxant : dr ftantes oramus:quod eft fignu refurreflionis. Vnde etiam omnib^ die/ hns dominicis id ad altare obferuac: dr alleluia canit:quod figniftcat aflionenoftram futuram non efte nifi laudare deu:ficut fcriptu eft:Beati g habitant in domo tua domiT^S.Sy»

D 5

SANCTI AVGVSTINI EPISTÓLA CXIX

ne in fæcula fæculoÇilaudabut te. Sed dies gnquagefim^ à: ; in fcnptuns cômcndar: non tantumin euangelîo : quia tuncfpintunanclus adueninfcd etiadn uetcnb*libri$. Nam Óe ibipoftea g pafcba occifoagno celebrauerunt:dies quinquagintanumerâtur ufq; ad dié quo lex data eft in monte fyna famulo deiMoyfi digito dei fcriptaJn hbns aut enangclijapertiflïme dedarad ’digitu dei ftgnificare fpiritum fanclum. Cumcoi® Xuclii» unus euangelifla dixi(ïet:In digito dei cijcio dæmonia:alius boeidc ita dixinln fointa ^^Cai«*. ^^' cijcio dæmonia. (Quis banclæticiam diumoiy facramcntorum cû fanædoctrine ‘ ‘ ’ lucedarefcunt:non præferat uniuerft mundibuius im perijs etiam mufitata fcdiatatc placatisf'Nonne tanquam duo ferapbin damant adinuicem concinentiam laudis ab« £fa-«î, tüTimo: Sanctus: fanctus: fanetus : dominus deus fabaotb : Ita duo teftamenta fiddu ter concordantia facratam concinunt ueritatem deo c Dcciditurouis :celebratur pa/ £li».55‘ fcba:ólt;;in terpofitis quinquaginta diebus datur lex ad timorem fcripta digito dei.^^c^ ciditur ebriftus g tanquâ ouïs ad immolandum ductus eit: ficut Efaias telta^cdebrac uerum pafcba:^« ;interpofitis quinqgmta dicb‘ ’datur ad ebantatem fpuffancius g c^ digitus dencontranus bominib^ fua quærentib’:âfideo iugû afpcrû Ô dfarcinam graz i.Corf»!j. üem portâtibus : nec inuenientib^ requiem animab^ fuis:quia cbantas no quærit qu$ fua funt. Ideo animofitas bæreticorum femper inquiéta e(t:quos magorum Pharao/ iXünort.j. nis babere conatû: dedaratapoftolus dices : Sicut em lamnes d^ mambres reftiterût

Moyfi:fic âe ilti rcfiitunt ueritati: bomines mente corrupti:reprobi circa fidcm:fedul tra non proficient. Dementia uero eorumerit manifeita omnib^ ficut amp;illorum fuît, duia etn per ipfam corruptionc mentis inquietiiTimi fuerSt:in ligno tcrtio defeccrut: fatentes fibiaduerfu effe fpmfanctu qui erat in Moyle.Nam deficietes dixerût:Digit deiedbic. Sicutautem confiliatus amp;;placate fpGffanctus requic præltat mitib^â^hn^ milibus corde: ita contrarius 0lt; ;aduerfus immites ac fupcrbos inquietudine exagitat» (Q.uam inquietitudinem mufcæiHægrauiffimæ fignificauerut:fubgb^magi Pbarao/ fro.8. nis defecerut dicentes: Digitus dei eft bic. Exodû lege tV uideobi pafcba celeb«/ amp;nbsp;uerunt:poftquot dies data fit lex. Loquir deus ad Moyfen in monte fvna de tertij menfis dic.Nota ergo unS diem egreffus ipfius tertij menfis : d^ uide quid dicat inter /Exo.i?. cxterai Dcfccndc inquit teltarc populo amp;purifica illos bodic amp;'eras cV laucnt uciti/ menta fua 0lt; ;fintparati in diem tcrtium.Tertia enim die defcendit domin'’in monte fynacorâ omni populo:tunc data eft lex tertio fcilicet die tertij menfis.Niimcra Itaqt a qrtodecimo primi menfis die quo factu eft pafcba ufcp ad die tertiu tertij tnenfist^ inuenies deccmamp;feptem dies primi menfis:triginta fecudi:tres tertij:quifiuntquin^ quaginta.Lex in area eft: fanSificatio in corpore domini:per cui’ refurrcctionem no/ 3loB,7. bis requies futura promittit':adqnam percipiendâ fpûfancto cbaritas infpirat.Spint autem nondum erat datus : cu lefus nondum erat danficat'’.Vnde propbctia iHa ca/ 1^s.i$i. tata eft:Exurge domine in requiem tua tu lt;V area fanctificationis tuæ.Vbi rcquies:ibi fanclificatio.Vndenunc ut amcm‘’glt;;dcfiderem‘’: pignus accepim^.Vocanmr autem ad requiem altcri^ uitae quo ab ifta tranfi6quod pafcba fignificat:omes in nomine pa' fris amp;nbsp;filij 0lt; :fpuffandi. Propterea quinquagenari^ numerus ter multiplicat'’: addito ad eminentia facramenti iplo ternario: in illis magnis pifcib” inuenir: quoslam domilt; nus poftrefurrectionem noua uitä demonftrâsa dextcra parte leuari imperauit:nec retia dirupta funt:quia tunebæreticoÇiinquietudo non erit.Tune bomo perfeetnsö^ TJbS.n. quietus purifient' ’in anima Ôd in corpore per eloquia domini cafta:argcnturn igneexa minatu terras purgatu feptuplum:accipiet mercedem denariu ut fint decern amp;nbsp;fepté.

Nam ârin boc numéro ficut in aljjs multiplices figuras exbibcntib^: facfm mirabile ^•Äegf.ix, repcrie.Nce imerito etiâ pfalmus (cptimufdccim' ’in régnons libris fol’ integer legit: ga regnu illud fignificat ubi aduerfariu no babebim’.Titulus em ei’ eft :In die q eruit eû dns de manu omniu inimicoÇieius Arde manu Saul, (fhjis enim fmuratm Dauld nifi 111e qui uenit fedm camem ex femine Dauid fd^n uticp in corpore mo quod eft ec clefiaadbuc patic inimicos. Vndeilli pcrfecutori quern uoce maclauitiAin fuu corp’ aetj.y« traijciens quodamodo mâducauit: fonuit de cxlo: Saule Saule quid me perfequensv

EPISTOLA

Quando autcm eruetur boccorpas de manuomniu fnimicorum ci'us: niGcum fir'll/ la nouïffimaîmmica deftruec morse 'Ad boe tempus pertmetnumerus die centum qmnqgintatnu pïfciu. Nam âr^ipfe numer^feptfmufdecîmus Purges in tngonûteentu finquagintariu fummâ complet.Ab unoquoc^ ufepad decem âefeptem lurgcs ornes medios adde:ôlt; !inuenses ad unum fcilicet:ô^ adde duo Hunt ütiq; tria: adde tria fiunt bxtaddequattuor huntdecem:addequinq; fiut quindecimiadde fex fiût uigintiunû: adde ita eæteros Äripfum decimûfcptimûfiunt centu quinquagintatria. Hæcdc ferilt; pturis firmiHime tcnenc : id eh pafcba Ar pentecofte. Na ut quadraginta illt dies ante pafebaobferuéc:ccclefiæ confenfio roborauit:Sic etia ut oclo dies neopbitoÇidiihnz guaii^ a cæteris: id eftutoftau^primo concinat. Vtautc Alleluia per dlos folos dies quinquaginta in ecclefia cantec:nonufc^quacpobferuaif.Nam âein alijs diebus uarie cantac alibi atq; alibi:ipfis tn dieb” ubiq;.Vtaut Gantes in dlis dicb‘’5^omnibus domi/ fiicis orem^:utr uubic^ I'cruec ignoro:tames quid in co fequac ecclefia dixi ut potui: 06 ? arbitror eiTe mamfeftu. De lauandis uero pedib^:cum dominéboc propter formam tau?» laumilitatis:propter quâ docendâ uenerat commedauit:ficut ipfe confequeter expo/ bitîqiiæfitû é:quonä tpe potiffimu res tâta etiâ Facto docerce: gx.'illud tps occurreretï 9uoipfa cómedaCio religioG^ mbæreret.Sed ne ad ipfum facfmbaptifmi uiderec pti/ ßere: multi boe in confuetudinem recipe nolucrut.Nonnulli etiam de confuetudine autèrre dubitauerunt.Aliqui autem ut boe facratiore tempore commendaretur: Ó' abaptifmifacraméto mutarer:uel diem tertiumodauarü: quia ternarius numerus in wultis facramétis maxime excellit:ueletiam ipfum oclauum ut boe facerét elegerut, Mirorfane qd ita uolueris:ut de bis quæ uariep diuerfa loca obferuanc: tibi aliqua fonfcnberem:ctim amp;nbsp;non fit neceflarium:^;unain bis faluberrima régula retinenda ^Îf!utquæn5 funtcótra fidé: neqjcótra bonos mores: èibabentaliqdad exbortatioz '’em uitæmclions: ubicûq; inftitui uidemus:uelinftituta cognofcim^:non folu nó im* pfobemusifcd etiam laudando tV imitado fcctcmur:fi aliquoi^ infirmitas non ita im/* peditutampIi^detrimétum fit.Sienim eo modo impediat utmaiora ftudiorum luz erafperanda fint:g calumniatorum detrimenta metuendadine dubitationefacienda fft’maxime illudquod etiam de fcripturisdefendipoteft: ficut de bymnis (51 pfalmis t3nendis:cum lt;51' ipfius domini amp;fapoftolorum babeamus documenta amp;nbsp;exempla amp;nbsp;pfæcepta de bac rc tam utilia.Ad mouendum pie ammu Ôtaccendendum diuina:lez ^•ôisaffedu: uaria céfuctudo cib amp;quot;nbsp;plæraq; in Africa cedefix membra pigriora funt: i.Ketrac.i^. 'dut clonatiGa: nos reprebendât çp fobrie pfallim^in ecclefia diuina câtica Jîpbcta9^î ^quot;mipfiebnetates fuas ad câticum pfalmorum bumano ingenio compofitorum qua/ »tubas exbortationis inflâment. (JÎuâdoautem non cG tempus eu in ecclefia fratres j^congregantur fanefa cantâdunifi cum Icgitur aut difputac:aut antiGites clara noce de pfecâturiaut communis oratio uoce diaconi indiciel Alijs uero particulis tempora ^®‘*^* ^idmeli^acongrcgatis cbriGianis fiat: quid utild: quid fanefins oinnino non uideo. ^uod autem inGituif prater confuetudinemmt qfi obferuatio facramenti fit appro/ barenon poG'um:Etiam fimulta buiufmodi propter nonnullaru uel fancfarfi uel tuh'’ buienta^ perfonarum fcandala dcuitada liben' ’improbare non audeo. Scd boc niz dis doleo:quia multa qua:in diuinis libris faluberrima præcepta funt: min” curant :ÄI dinmultis prxfumptionib”fie plena funtomnia:ut grauius corripiac qui pcroclauas nbsp;nbsp;nbsp;^,

bas terra nudo pcde tetigerit:g qüimentem uinolentia fepelierit. ©mnia itacp talia ’^’**** Auæneqj fanSarum fcripturarümaucforitatib” continenctnec in concilijs epifeopoçi JUtuta inuenmnc: nee confuetudine uniuerfæ ccclefix roborata fut: fed diuerforum brarum diuerfis morib” innumerabiliter uarian6ita ut uix automnino nunquam inz üeniripoGintcaufæ quas in eis inGituendis bomines fecuti funt : ubifacultas tribun: lineuHa dubitationercfecada exiGimo. Q.u5uis enim neep boc inueniri poGit:quoz quot;iodo contra fidem fint: ipfam tarnen religionemqua pauciGimis é^manifeGiGimis celebrationufiicramentis mifedia dei eGe liberam uoluit : feruilib”oneribus promût: ubolerabilior fit conditio iuda:oRi:quietiamfi tcmp‘’libcrtatis non agnouerint:lega/

D 4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXX

libus tamcn fardnîs non bmnanis præfumptionib’fubiiciunif. Sedecdefia dei inter multâ paleammultacç çtçania cóftituta multa tolérât: amp;nbsp;tarnen quxfuntcôtrafidcm Ca.xo uel bonam uita:non approbatnee tacetnee facit, ftaeg iliudqnod feripfiftequofdam p ffes ita tépare a carnib’ edendistutimmudos qcomederintaibitrcc :aptilTime cotraft dé fanaq; doclnnamert. Sed bic ego fi dtutƒ difputare uoluero: poteris putareantc in iUisobfeun ahqd bineapoftolum prxcepiiïc : g etia poft multa quæ de bac re dixit «•t(tnotl5.4» (icdeteftatus eftbæreticorumimpiam opinionem ut diceret: Spiritus aotem manite fte dicit: (Quia in nouiftïmis temporibus reecdét quidam a fideintendentes fpiritibus feducloribus: é^dodrinæ dæmoniorum in bypocrifi médaciloquiorumîcautenatatn babentes confeientiam fuam: probibentes nuberctabftinentes a cibis quos deus créa uit ad percipiendum cum gratiarSaSionebdciib'’: £1 bis qui cognouerut uentatem-quiaomnis creatura dei bona cft:amp; nibilabijciendüeftquod cQgratiaruaftionepop* tur.Sanclificatur enim per uerbum dei Ar ovationern.Et alio loco de bis rebus loqnic CbSj» Omnia inquitmunda mundis: immundis autcm lt;% infidelib^ nibil eft mundum:led polluta funteorum élmens amp;tconfcientia»Tuipfe legeca?tera:ó^ récita quib” potes: ne in fe irritam faciant gratiam dei: quia in libertate uocati funt: tantum ne libertatew in occafionem carnis alhimat.Et ideo iam uoluit refrenanda: carnalis concupifcenti® caufa a qbuflibet cibis tempcrari: quia nó eis boe permittir fuperfticiofeatq; infidc“^ '4tf.q.i«biqiu ter faccrc.Hi uero qui de paginis euagchcis fortes legnttöv ft optandum eft utboe po' tius faciat:g ut ad dæmonia confulédaconcurrat:tn etia ifta mtbi difplicet.cófuetudo: ad négocia fæcularia fil ad uitae bums uanitatem propter aliam uitâ ioquentia:oraeu '^ Ca,ii. la diuina uelle conuertere. Hæc tibifi fatis effe ad ea qua: requififti nó putaueris: ni' mis ignoras amp;nbsp;aires gloccapationes meas. Tantu enim abfum ab eo qd’putafti mb» me latere:ut nibil in epiftola tualegerim triftius:quia amp;' apertiiEme falfum ethEfT'i' ror quia boete latet:qd’non folum in alps innumerabilibus rebus multa me latenttfed etiamin ipfis fanclis fcripturis multo ncfciam plura g fciam.Étideo fpcm innommc cbriftinon infructuofam gero: quia non folum crcdidt deo mco in illis duobusprïte XPattB.xi. ptis:totam legem propbetaftp pendere: fed etiam expert^ fum experiorq? quoti®^ quan doquidem nullum mibi facrametum: aut aliquis lermo admodumobfeurior de i.IlmotB.i, facris litteris aperitunubino eadem prarcepta rcperiam.Finis cnim prxeeptieftoW' Ko«i5. ritas de corde puro: él confcientia bona : vV fide no fifta : Et plenitudo legis cbad^' Itaq; él tu ebariffime: fiue ifta fiuc alia:ficlege:fic difee ut memineris ueriifimedict^ i.CorJ.ij. Scientia inflat:cbaritas ædificat.Cbantas autem non æmulaif:non inflat. Sic itaq:ad' bibea^ feiêtia tanquä machina quidam : per quam ftruefura cbaritatis aftufgatci**^ maneat in xternum:etiamcu feientia de-ftruec:quæad finem cbaritatis adbibitam*** turn eft utilis:per fe autemipfam fine tali fine: no modo fuperflua:fed etiam pcrnitio' fa probata eft. Scio autem g te cogitatio fanera cuftodiat fubumbraculo alarum dn* deinoftri.Sed ideo bæc amp;i ft breuitcr monui : quoniam noui candemipfam cbantato i^m: quæ nó æmulatur:banccpiftolammultis datura atep leclura. ö^anHi Auguftiniad Honoratum:quæfticnem de gratia noui teftamenti: eu qui***? Î^ UVA h^» ^^»ubis pcr cum propofitis:accurate: ampliffimcac dircrtc pertraäantis atc^ diffoluc*’'' ” tls.Eplftola^CX^

**’ T^refstto Vincg mibi propofuiftipertraclandas qnæftiones atq? foluendas dilcdiffiu*/* ' mi frater Honorate:binc inde raptasiucut te uel legctcm mouere uclcogiW' ^hin métem uenire potuerunt: amp;nbsp;in confpechim meum fulas quodammodo» (Quarum folutionemfioelim differendo ordinare:utnó carptim ficut propofitæ*u de fingulis difteramifed uno quodam tenore fermonis eas inter fe cÓnieaaim atq; co^ tex/am: difficile opus uidec: Et taméputo facilius eas folui: fiboe fecero.lnuicéquip pe adiuuabüt: fi altera pendebit exaltera:donecomnes ucniant in feriem difputapo'

EPISTOLA

la dómini: Deus deus meus ut quid me dcrdiquini . Et quid fit : quod Apoftolus -^g.ii» ait;Vt in cbaritate radicati iîfe; fundati: præuaieatis comprebendere cum omnibus XpB.j, finclistqua: fit latitudo:Iongitudo:aItitudoamp;profundû: Etquæ fintuirgincs gncp ftul Warrb.is, tæ:cjuæue fap!étes:Et qùæ finttcncbr2c exteriores:Etquomodo intdligcdu cfh Ver/^p^i^**** bumdeicaro faclum eft. Hæfuntqainc^tam breuitcra me commemoratæxg abs tepropofitæ quxftiones. Proindefi placet addamus ärfextam;amp;;illud paratmimu ■■eqmramusiqaæ fit gratia nom teftamcnti. Hane omncs iHæintueantunôC in bac ut oportunequæcp potucrit:opus fuum conférât nobis: nó co fcilicet ordinequo cas Ô^ tupropofuifti amp;nbsp;ego recolui: fed unaquæcp eu fucrit neceflana : uelut uocata refpon/ ^deat:âi ^officium lui opens impleat. Ergo tta nafeatur exordium. Eft quidam uita Ca«!» hominis carnalibus fenftbusimplicata : gaudies carnalibus dedita : carnalem fugitans offcnfioncm:uoluptatcm confeefans. Huius uitx fcdieitas temporalis eft: Ab bacuiz taincipere neceftitatis eft:in ea perfiftere uoluptatis.ln bac gppe ex utero matris inz fans funditur:buiusoffenfiones quantum poteft refugit:buius appétit uoluptates:ni hilampli^ ualet.5ed poftea g uenerit in xtaté: qua in eo rationis ufus euigilet:potent ädiutadiuinitus uoluntate eligere alteramuitam:cuius in mente gaudium eft : cuius interna atq; æterna fcdieitas. Ineftquocß bomini anima ra tionalis : fed intcrefteiufdê fationis ufuiquo potius uolutatem conuertat : utrumad bona exterioris tV inferioris: an adbonainterioris (upenorifq; naturæiid eft utrum fruatur corpore amp;nbsp;tépore : an fruaturdiuinitate atcp æternitatejnquadam quippe medietate pofita eft:infra fe ba-* henscorporalem creaturam:fupcr fe animifui âi corporis creatorem. Poteftigit anlt; jna rationalis etiam temporali à corporali fcdicitate feruire creatori:qut0^ ipfam fuæ nonitatis abundantiffima largitate donauit.Sicutenim bona funtomnia quæ creauiC de’ab ipfa rationali creatura ufqi ad infimumcoipusdta bene agit in bis anima ratio/ nails fi ordine feruet:lt;5e diftinguendo:cligendo: pendedo fubdat minora maioribus: eorporalia fpiritalibus: infenora fuperiorib^: temporalia fempiternis:ne fuperiorum ®^!eSa: ^ appetitu inferiorum:quoniam bine fit ipfa detcrior: amp;nbsp;fe 0C corpus fuum jnittat in peius : fed potius ordinata cbaritate fe âc corpus fuum conuertat in melius. ®“m enim funtomnes fubftantiae naturaliter bonæ: ordo in cis laudatus bonoraturî Pernerfitas culpata damnatur.Nec efficit anima peruerfe utens creaturis : ut ordinal doncm effiigiat creatoris: quia fi ilia male utitur bonis:ille bene utitur ctiam malis: ac perhoc ilia peruerfe bonis utendo fit mala : iHe ordinate ctiam malis utendo permaz netbonus. Qui enim iniufte fe ordinat in peccatis: iufte ordinatur in poems.Volens 'tac^dcus oftendere ctiam terrxnam temporalemq; fcdieitatem fuum donum effet neealiundenifiabipfo fperarc oportere:prxomnibus feculi temporib^difpenfandu •ndicauit tcftamentum uetus quod pertineret ad bominem ueterem : a quo ifta uita necefle eft incipiat: Sed ille fcclicitates patru dei beneficio conceffæ prædicant: qua/ nisad iftana uita trafitoriam pertinetes. Illa quippe terræna munera in manifefto pro/ n’lttebantur0Ctribucbantur.ln occnlto autemillis omnibus rebus nouum teftamen/ fnm figurate praenunciabac : de capiebatur intelligentia paucorum: quos eadem graz Pa propbetico muncrc dignos feccra tidifpenfabantilli fanfti pro congruentia tern / ports teftamentuuctus:pertineb5t uero ad teftamentu nouu.Nam A'quado tempo ralem fedicitatem agebant: ætcham ueram amp;nbsp;profercndamintelligebat:amp;iftam mi ndrrabant in minifterio ut illam confequercntur in præmio.Et fiquando paticbantur adnerfaiadboe patiebantut cuidcntimmo diuino adiutorio liberati glorificarcnt dcu pomniu bonorSlargitorcm:non folum fcmpiternorum quæpie fperabat : uerumetia emporaliumquæ propbetice gubernabat. (Cum autemuenit plenitudo tempons: Çn.x.

S’'afiaquæoccultabac in ueteri teftamento iam reuelarcc in nouo : mifitdeus filiu numUaftunr ex muliere:quo nomine proprietate bebraicæ linguæ:omis fcemina nu/ oupac:fiucuiro intacfa fme iam mixta.Quem autem filiummifcritificn ex mullere uo ueritiquätnsq;^ -4^9ßf gßä^ bumilitaté pro falute fidelifi fufcipc dignatus fit:ut agno ^^as.nunc attende euageliu:In principio erat uerbG:amp; ucrbucratapud deum:ö^ deus 31ol5»u'

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXX •

crat ucrbum:boc eratïn principio apud dcum.lt;Dmia peripfum facia funt: amp;tfineipfo faclum eft nibil. dlciod faclum eft in ipfo nita erat:amp; uita erat luxbominüÄ lux in tci nebris lucet:amp; tenebræ earn non comprebenderunt.Hic ergo deus uerbumdeuper quod facia funtomnia:filiusdei eft: non commutabiliter manes: ubicp prüfens: nullo claufus loco:nec partilitcr per ctincla diffufus:taquamminorem partem babeatin mi norilocorS. ^in maiori maiorem:fedubiq; totus atep ita non abfens etia mentib^impioz rum:quamuis eum non uideant:ficutnee ifta lux uidec oculis præfentata cæcorû. Lu ^PB.$» cet ergo Ôdin tenebris talibus:qualcsapoftolus fignificatubi dicit:Fuiftis aliquadotc/ nebræ:nuncautem lux in domino:fed earn tales tenebræ non comprebendcrût.Sii/ fcepitita^bominemquem uiderebominespoterant:utfanatiper fidem poftea up derct quod tunc uiderc non poterât. Sed ne bomo ebriftus eoipfo quo uikbilitcrapz 3lol5.il.parebatnon crcdercif:d^dcus tantûcç illi tribuerec:quatum bomini exccllentidims gratiæ atqj fapientix:Jdeo fuit bomo miflus a deo cuinome crat lobannes.Hicuenit in teftimonium uttcftimonium perbiberet de lumine:utomnes crederent per ilium. Non erat ille lumen:fed ut teftimonium perbiberet de lumine.Tant* ’ cnim bomo de buit perbibere teftimonium de illo qui non tantum bomo ucrûctiam deus erat:utin natis mulierum nemo exurgeret maior lobane baptifta.£ic enirn ille cuilobanes te^ ftimoniu perbibebat: intclligcrcc boc effe maior: quo non tantu bomö fed etiam dc^ erat.Lumen ergo amp;; lobânes:fcd tale lumen quale teftimonium perbibet ipfe domiz gt;ol5.$, nus diccns:Hie eratlucernaardens cVlucens: quod 0cdi(cipulis fuis diccns: vos eibs Xüâttb.j. lurn en mudi.Vtoftendcret quale lumen:fecutus adiunxit:Nemo 3ccendit lacernani

amp; ponit fub modio:fed fupcr candelabrum ut luceat omnib^qui in domo funt:Sicluz ceat lumen ueftrum coram bominib’.lfte fimilitudines data: funt:ut quantum polfuz mus intelligam'’:ucl fi boc nondum poiTumus:finc ulla dubitatione credam^animam rationalem non effe natural dei.Illa quippe incommutabilis eft:fed tamcea police par ticipado illuminari.Lucernasquippe accendiindiget drquot; extingui poftunt. Ideo quod dicitur de Iobane:Non crat ille lumen:ad illud refpicit lumen quod non participado illuminât : fed cius participatióeilluminant quæab illo illuminât.19cnicp fequic:brat lumen ucrûteV tanquamqua:rerem’:quomodo difcernerei flumen uerum a lumintil luminato:id eft ebriftus a Iobanc:Eratinquit lumen uerumquod illuminâtomncboz minem ueniêtem in bunc mundu.Siomne bomineicrgo dr lobanneiatq? utoftende' ret bui^ diuinitatem longe praeftantiore diftantia.ln hoc mudo inquit erat:amp; 'mudus per cQ facius ciheV mudus cum non cognouir.Ncc^ em babet uim cognofccndi cdm hrationalis creatara:quauis etiam mudusifte uifibilis per cumfaclus fit : boc eft cxlu 0^ terra: fed mundSnon cognofcentem increpado: fignificauit infidèles conftitutos in mudo.Deindeadiungit: in fua propria uenit: dr fui cu non rccepcrut: Slue quia dr ipfi infideles inquatum homines funt:ci‘ ’funt per quern creati fun t:Siue fuos propre iudaros intelligi uoluit:exquib^ naturam carnis affumpfit : nee tame omnes eum non receperut.Sequit enirn amp;dicit:lt;Quotquotautem receperut cum:dcdit eis potefta/ tern filios dei fieri credentibus in nomine eius:qui non ex fanguinib^:ne(ç ex uoldta/ te carnis: neep ex uoluntate uiri:fed ex deo nati funt.Hæc eft gratia noui teftamenti: quod in ueteri latuit:nec tarnen figuris obumbratibus propbetari prænûcianq; cella uit:ut intelligat anima deum fuum:drgratia eius renafcitur illi. Hæc quippe natiuitas fpiritalis:tamen ideo non ex fanguinibus : non ex uoluntate uiri: neq? ex uoluntate

Caj« carms:fed ex deo. Hxc etiamadoptio uocac.bram‘’cnim aliqdantea qelfcmusfilv dei:draccepim’ut fieremus qd non eram^:ficut qui adoptac anteq adoptaret nondu crat films eius a quo adoptac:iam tame erat quiadoptareridr ab gencratióe gratiæ dp fcernit ille fi!ius:qui cum effet filius dei uenit ut fieret filius bominis: donaretq; nobis qui eramus filijbominû filios dei ficn.Faclus eft quippe illc quod non cratded tarnen □liquid aliud erat.Etbocipfum aliquid uerbum dei erat:per quod facia luntomnia:dr lumêuerum quod illuminât omnê hominem ueniêtem in huuc mundu:órdeusapud deum.Nos quoq; per eius gratia facti fumus quod non eram^: id eft filij dei: fed tame

55 EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OCX

aliquid eramus: â^ bocipfumahquid multo infenas:boceft filij bominum. Defcendit wgoïle ut nos afcenderemus:â;manensin natura fua facias eft partîccps nature no wæ: ut nos manétes in natura noftra efficeremurpticipes naturae fuæ.Non famé fie: Nam ilium naturæ noftra: participatio non fecit deteriorem : nos autem facit naturae lUtus participatio meliores.Mifit itaq; de’ filium fuurn faclurn exmullere : faclum fub Äar.4» bge-Nä legis fieramenta peepit:nt eos g fub lege eratredimeretnd eft quos lexreos tenebat occidente littera dumpræceptum non impleretur:anteg uiuificaretfpintus: quia chantas del quæpræceptum impIet:difFunditur m cordib’noftris per fpiritum Se,^, hnclum qui dat’ eft nobis. ProindecS dixiffet: Vteos qui fub lege erant redimcret: Äar.4» continuo fubiunxit: Vtadoptionem filiorumreciperem’: ut uidclicct bums gratiam oenefieq difcerneret ab illa nlijnaturaiquimiftus ert filius:n5 per adoptionem faclus ‘cd femper genitus filius participata natura filiorum bominum. lt;Q.uaproptereti'am cum dixiffetiDedit eis poteftatem filios dei fienimodu«^ adiüxinctmc carnalis inteb jog,,, ‘'gerct natiuitas: quod fcilicet eis præftiterit id qd credût in nomine eins : cV per graz tiam ren3fcunturfpiritalem:non ex fanguinibus:nec^ ex uoluntate uiri:nelt;5ex uoluz täte carnis: fed exdco:moxcommendauit qua{ibui^uiciflitudinis facramentu. Tan/ quam enim mirati tantumbonum non audercmus optarc:ftatim fubiunxit:Et uerbu caro fadum eft df babitauit in nobis: (Quod unu eft ex quinq; illis:quæ tibi exponi uoz biftiitanqua diceret:© homines nolitc defperare uos fieri poffe filios dci:quiaócipfe nli’dei: hoc eft uerbum dei caro faclum eft amp;nbsp;babitauit in nobis.Reddite uicem: effî/ dmini fpûs drbabitate in illo qui caro faclus eft dr babitauit in nobis.Neep enim ia de/ Ipetandu eft pticipatione uerbitfieri poffe holes filios dei:qu3do filius dei pticipatio/ '’ccarnis faclus eft filius bominis.Nos itaq; mutabiles in melius commutandi partici/ pcs efficimuruerbi:ucrbum autemincommutablie mbil in detenus commutatu par biceps carnis effeclum eft rationali anima mediate. Ncq; enim homo chrift’utapol quot;Uariftæ bæretici putauerût aut non habuit animamaut non habuit rationalem: led Worefuo fcriptura ut chrifti bumilitatem magis oftenderet:ne carnis nomen quafi in/ ^gOumaliquid refugiffe uidereturicarnem pofuit. Netp enim quia fcripturn eft: Viz £(9.40 debitomms caro falutare dei: anima:ibi non funt intelligenda::nibilq? proinde aliud *“d»ï» ^uumelh Verbum caro faclum eft:quafidiceretur:filius dei films hominis fadas eft;

Ruicum in forma dei faclus effet:ficut dicit ApoftoI’:non rapmam arbitratus eft effe l^bU^^* Squalls dco.Neqjenim ufurpationis erat ut rapina dicerec: fed naturae inerat ut effet æqualis.Semetipfum tarnen cxinaniait:non formamdeiamittens: fed formam ferai ‘ufcipiês:bumiliauit femctipfum:faclusobedies ufq; ad mortem:mortemautem cru/ ds.Vide quemadmodum eandem bominêquem deû commendat: ut perfona una |^*^S^** Wctiam filium hominis proteftetur:nenon trinitas fed quaternitas dicac.Sicut enim conaugeturnumerus perfonarum cumaccedit caro animae ut fit unus homo: fienon ^^igetur numcrus perfonarum cum acceditbomo uerbo ut fitunus ebnftus.Legitur ’U(j: Verbum caro faclum eft:ut intelligam’huius perfonæ fingularitatem:non ut fa

“’picenmr in carncm mutatam diuinitatem. Itacp chrift’homo ut per earn rcuclarez iCa.4» furnoui gratia teftamenti:quoniam non ad temporalem fed ad æternam uitam per/ d'’ct:non utiepterraena fcelicitate commendandas fuit:inde fubicclio:indepaffioim/ .^^3gella:fpura:contumeliae: crux:uulnera ; dr tanquam fuperato fubieclocpmors 'plamtfideles eius difcerent quale pietatis præmiû ab illo cuius filq fadi effent petez ^^?^,fperare deberét:ne ad hoc pro magno feruirent dco:ut terraenam fcelicitatcm Wileiquærcrent qui fcruirent:ipfiabi)cicntcs ór conculcantes fidcm faam eftiman doeam mercedem uiliffimam: unde bcneficentiflima prouidentia omnipotens de/ terraenam fcelicitatcm conceffit:órimpijs ne pro magno quaereretur a bonis.Hinc quot;æpamp;lmus feptuagefimus amp;fecundus: inducit hominem poenitentcm: cp aliquando cordenonredo feraient pro bac mercede:qua cû poliereatep excellcre impios uidez ’‘ctiturbatus coepcrat cogitate q? deus bumana non caret. Et cum ab ifta cogitatipne cumfandorum ad clcum pertinétium reuocaret audoritas:fufcepit amp;nbsp;intendit agno/

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA ' CXX

feerétâm grande fecrctum:quod eilaborantî non patefaHum edzdoncc intraret fant ftuariùm dei amp;nbsp;mtelUgeret in nouiffimo:boc eft doneeaccepto fpiritufanclo difeeret defiderare pofiora:amp; profpiceretquæpœna futura fit impijs : etiam 9 tenta quadant femporaliter fcelicitate floruiffent.Hûc pfalmQ feptuagefimufeendum ;nocte quxi^ ■■Iticefcebat folenmtas bcatilfimiCypnanûper miniftcnn noilrü expofitû legeamp;ddP gcnteraducrte. Proinde bomo cbrift^idemcp cbrift^cui^mifericordiffima buma' nitate:atcp in cm’ forma fermli difeere deberem’: gd in bac uita côtemnendû(^ gd in alia fperandû effecin ipfa paffione in q fibi ab ei’inimicis figebac:uctus bô nofter:ut 1^5.i.i» cnacuarec corp’peccati:nixit:Dcns meldens me’ut gdmederehquifti: Afbocunu dequinq; propofitis tuis.Stc indpit pfalm^ mcefimufprim^:qui de paifionctpfi^Äie/ * ueiattonequâ fidelib’ faciendû liberandifcç attulitin propbetia: tato ante cantat' ’elf Caj. Proinde endem pfaimucui^ propbctiam domin’ ad fe pertinere demonfträs:ei’pri rhuuerfum exclamauit;cü'perideret in ligno:commcmorandoexponendocpquädo in netere bomineudabar.DidC enim cx perfona ebriftitquod ad forma feruiattinet: €fa»5j» in q nodra portât' 'infirmitas. Dixit enim amp;tde illo Efaiastllle infirmitates noftraspotz tat dtpro nobis in doloribus eft.Hui’igic infirmitatis uoce de g Paulus in eo qdpde i.Corfui 5af nori exanditus: drideo quodammodo dereliclus:audit tarnen a domino : Süffif't tibi gratia mea:Nam uirt’ in infirmitate perficitur. Ex uoce ergo bui’ infirmitatis no/ ftræ quam in fe tranfFigurauit caput noftrum:dicitur in boc pfalmo: Deus dens meus refpice in me quare me dcrcliquidi. In eo quippederelinquit deprecansan quo non exaudic.Hancm fc uocem tranlfiguramt lefusmocem fcilicet corporis fuitbocedeo clefiæfuacaueterc bomine in nouum reformadæ:uocem fcilicet infirmitatis fux buz manæ: cui deneganda fuerant bona ueteris teftamcnti bonis ad uetcrem bominem pertinentibus;pra:cipue concupifcitur uitcebui’producfio temporalis:ut aliquanto diuti us teneatur;quia femper no poteft.ldco diem mortis omnes quidcm affuturum feiunttd'eum tarnen omnes autpene omnes differre conantur:etia mqmpodmorte fe beatius credut elfe uiciuros.Tantum babet uis carnis dranimxdulce conforrium: £pB*5* Nemo enim unqua carncm fuam odio babuittdrpropterea non unit anima nel adtps ab cius etiam infirmitate difcedere ; quauis earn fe fine infirmitate in æternureceptuz râ elfe côfïdat.Proindeméte fermés legi dei:carneaut trabes defideria peccati: quib* obedire uetat aplstmêtis quidé ratióe cócupifcitbomo diifolui pri’tdreffecuebndo: fed i^ fenfu carnis recufat fiCrefugit: 0^ fi fieri poflït: nó uult expoliari:féd fuperuedi*’ ri:utabforbcatur mortale a uitatid eftab infirmitate ad immortalitatem : etiamipfum corpus fine morte media trantfera^.Sed bæc uerbaquibus buman’ dies Ô^ uitæ buius prolixitas concupifcitur:uerba funt dclictorum;dr longe funt ab ea falute:cuiusnódu ^0.8. rem fed lam fpem gcrim’:de qua fcriptum eft:Quia fpe faluifacli famus:5pesauteni

quænidetur non eil fpes.ldeotçô^in iffo pfalmo cum dixidetiDus deus meus r^fpv ce in me:quare me dcrcliquiibrcontinuo fubiügit:Longe a falutemea uerbadclictoru meorum:id eftbæc uerba delicforum meorum funt:drlonge ab lUa falute mea funt: quam mibi non ueteris fed noui teftaméti gratia pollicctur. (Q^ä etia ficdiftmguipofz '1^gt;5»ti» fet: Deus deus me’refpicc in me:quare me dereliquifti longe a falute mcaitanqua di* ceretirelinquendo me:boc eft non me exaudiédo:longe faaus es a falute meaiprxß tl fcilicet falute bui’ uitæ:ut ali’ féfus fit: uerba delicto^ mcoiy: id éifta qua: dixiuerba deliclo]^ meoiyrqa uerba funt carnaliu defideno^.Hæc ex perfona fui corporis cbngt; ftus dicit qd’ eft ecclcfia:Hæc ex perfona dicit infirmitatis carnis peccati qua traffigu/ rauit in earn qua fumpfit ex uirgine fimilitudiné carnis peccati.Hæc fponfus experiod £^.^1. na fponfæ loquic:quia uniuit earn fibi:quodâmodo drapud Efaiâ:ubidicitiSicutfpon fo alligauit mibiimcraidrlicut fponfam ornauit me ornaméto. Alligamt mibi d ornaz uit me:tanquâ unius uox eft:ólt; :tarnen fponfum drfponfam cbriftöintelligimus deo £pJ5.y, clefiaiSed erutduo in carne una:Sacramentu magriu(dixitapoftolus)in cbriftö d in ecclefia. Ïgic non ia duo fed una caro.Si ergocaro unatprofeao competéter etia uox una. Quid bic quæris bumana infirmitas uocem uerbi per quod facia lût oiniar Audi

5? EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GXX '-

pötius iioccm carmstqüæfa^a eftinteromn13 : qnoniamrtcrbumcarofactum eft^V 3oB»i» wabitauit in nobis .Andipoti*’medicina: uocem qua fanaris ut uideas dcum:quem tiz I’iuidendum diftulit: bomnem ante uidcndum attulit: mirandum contulit: credcnz dum tranftulihut ifta fide ad uidcndum deum mentis oculus fanaret. dluid ergo de/ Qignamuraudire uocem corporis ex ore capitistEcdefia in iHopaticbar quando pro ecdefia patiebatur:5icHtetiam in eccldia patiebatur ipfe:quando pro illo ecdefia pa tiebatur.Nam ficut audiuimns ccdefia: uocem in cbrifto patientis : ©eus deus me*’1f^5.ti,’ Kfefpice. amp;C. Sic etiam audimmus cbrifti uocem in ecdefia patictis : Saule faule quid Slt;d»F»

jneperfequeris. Cumitaq ^ non exaudimur ad temporalia bona retin cda uel adipic Ca.tf, *«nda quando pro bis deprccamur deum:ut eo quo nos non exaudit derelmquit •josifcd ad potiora qua: uult intelligamus amp;’ proferamus A* concupifeamus: non nos «erelinquit.Vnde fcquit Pfalmifta A dicittCiamaui ad te nee exaudies : Anodeietia ‘1^5»m» '’'cnon audit' ’ nee exaudics:Sed utde quid adiungit: fit non ad infipientiâ mibi. Hoc ^godicit:Non me exaudies clamante per diemud eft in rebus profperis ut eas non ’mittamzamp;nocletid eft in rebus aduerfis ut profpcra qua: amiffa funt redeant.Veru '’0cmibi non adinfipientiam facias:fed potius ad fapictiamtquod tarn per noui tefta/ '’lentigratiamate expectaretquid dcfidcraiet qind pofeere debeam. Clamo quippe ^outbic bona temporalia non auferanc:Tuautem in fando habitas laus ifracl: nolo ^tderelinquas concupifeentiammea qua carnalcm fcdicitatem requiro. Verum bxc «ftin fordim uetuftatis: tu autemquæris mundiciamnouitatis : non exaudiendo ifta ^opiditatem relinquis;quia ebantatem in qua babites quæiisÆbanfas autem dei diamp; Bo.S bndit in cordib* ’noftris:fed per fpintufanefu qui datus eft nobisjdeo in fancfo babi/ f^slausifraeltlaus uidentium tc:quia non in fe iandanc fed in tc.Quid enim habetqd’ ’’onacccperut:ut qui gloriat in domino gloriec cHxc eft gratia noui teftameti.Nam Wuetcriteftamento quando commendabas:non nifi a te pcti fperaruç debere etiam Jpfam terrienam temporalecp fcelicitatem;ln tcfperaucrut patres noftri: fpcrauerunt «ctuiftieos:ad te clamauerut A falui fach funtnn te fperauerut A no fut confuli.lllos •iMppe patres inter inimicos fuos uiuentes: Adiuttqs implefti: A ab boftibus eruifttt §'oriofaflt;p uiclorias reportarc fccifti:6lt;;de diuerfis eos mortibus libera fti:Pro alio : id ^ftpro Ifaac fubiecifti nc fcriretur arietem : Alinmnd eft lob de putredinc fanum: A j^^‘*’*’

dupla qua: amiferat rcddidifti: Alium: id eft Danielem inter leones efurientes tl/ Bani^tn« ‘æfumintegrumeç feruafti:Aliorum:id eft Ananix:Açariæ:Mifael inter flammas de/ »anUi;), ämbnlantium grata uoce laudatus es.Tale aliqnid in cbrifto expcctabant fieri iudxi: ^odeprobarentfi uere filius dei effet:ex corumperfona A in libro fapientix dicitur: ^orte turpiffima condemnemus tllum.Erit enim refpeclus in fcrmonib’ ipfins.Si cm Sap.i, quot;ere films deicft:fufcipiet èum amp;nbsp;liberabit eum de manibus contrariorum. Hxc inqt '^ogitauerunt S^errauerut: Excaecauit enim eos malicia eorum. Attendentes quippe fomp^ ueteris tcftamenti: Aillam patrum etiam temporalem fcclicitatem : in qua illis ^xbibenda demonftrauit deus etiamtalia dona fua effe: non uiderunt iam effe temz 'pus quo reuelaretur in cbrifto : bona ætema propriedeu prxftare iuftis:quibona té/ Poraliaprxifat Aimpqs. Denieç cu dixiffet:ln te fperaucft patres noftri:fperaucrt A *^®»7» ^tuiifieos.Ad te clamaueft A falui facti futun te fperaucft no fut c0fufi:uideqd adz »KericEgo aut fû uermis A no bo.CS^d uidet qdc ad cômendâdâ bumilitate Gmplici/ f^fdiftutn : ut fe in oculis perfcquentium : abieâiffimum quidem A contcmptiffimu denionftrarct.Sed non eft contemneda altitudo fccreti profunditafcp myftcrii.’prx/ ^m in eis uerbis qux tanto faluatori in prxdicationc propbetix coaptanc. Dictus ^‘bic fenfus elegantiffimus a prioribus: ideo fe boc nomine chriftum prxnunciari uokufle;quia uermis de came fine concubitu nafcitur: ficutille natus eft de uirginc.

■led in libro fuo lob:cum de creaturis cxleftibus loqneretur:cp in dei confpcctu etiam 31ob»i5» uixipfe inuda:fint:quantomagis inquit homo putredo A filius hominis uermistPu/. fredinem pro mortalitatc pofuit: qua: iam uelut conceptam geritmoncndi neceffiz tatemtin quam pcccando contrufus eft homo : A filium hominis uermem natum de

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA‘ CXX putredme qmfiputrem : boecd de mortalitatê mortakm : Ac perboein bis liefen pfalmnakü Icnfum nos quærere admonuit.lHo quidc laluo ncq; reprobato:utnonio/ '1^§»ti lum (crutemur quod ait:Ego aut fum uermis:fed ctiam illud quodaddidi^Et non bo^ modcefm illud qnod de hbro lob commemorauKtäquam dicerct:Ego autem film^o/ i.limotß.x, minis ^^ non bomó:non q gt;borno non fit cbrtftus:dcqao dtcitaportolus:Vnosw diator dei amp;nbsp;bominû: borno ebriftus Icfus: Omnis enim fdius bommis bomoeftd^“ ad quendam rcfpicit fcnfus illc:qui fie bomo fucrit: ut non effet films bominis:idctt Adam.Forte ergo fieeft diclum:ego aut fum uermis 0lt; :non bomond eft:Ego autfum filius bominis amp;'non bomo:tanquam dieeretur: Ego aut fum cbriftus : in quo onines uiuifieanc:non Adamnn quo omnesmormnc:Ac per boe bomines difeite per gratis »nouiteftamentilam uitam concupifcere fempiternam. Qiiid pro magno uultis a do/ mino de morte iiberari:ficut liberati funt patres ueftn:quädo commêdabat deus etia terrænæfcelicita tis prêter fe non cffe alium largitorécllla fdcficitasad ueterembomi' né perttnenquæ uctuftas ab Ada ccepit:Ego aut fit uermis amp;fnon bomotebriftns non Adam:a uetert uctercs fuiftis:a nouo noui eftote.Ab Adam bomies:a ebrifto fill] bo minum. Non enim fine caufa familianffimc dominus in euangelio fe ftlmm bominis X^MtB.17'« dieit magis q bomincm:nee fine caufa in alio pfalmoiHominesinquit amp;iumétaßluos facies domine:ficutmnltiplicataeft mifericordia tua deus.Abs te quippeifta faills bo minibus iumetife^ communis: Sed babét alia bomines noui propnam quadam amp;ab animatoÇi confortio fcparatâ:quæad nouQ ptmet teftametu.Habet ominoi Na de if 1^5.5$. la ibidemiequie âï dicitiFilq aut bominum fub tegmine alarum tuarum fperabutdn*' ebriabuni fab ubertate domus tuæ: Artorréte uoluptatis tuæ potabis eos : ©uon^ apud teeft fons uitx:ói^in lummetuo uidebimus lumê.Corte Öl 'bic cum fuperi^’dix« fet: Homines: poftenus dixit:Filiiaut bominû:tang diftinguês ab bomibus filios bol minö.ln illa quippcfcelicitateems falutis quæcommunis eftbomibus cviumentisNO nomine illos appellate uoluit qui demonftrarenc ad illum primu bominé pcrtinerc quo uetuftas cccpit amp;nbsp;mors:qui fic fuit bomo ut non effet filius bomimsrlfiis autpo-' ftenorib’ q fperât alia fcclicitaté : Órfontis uita:mcftabilc uoluptatê: (^ fempiterni in' minis lumc:boc noméimpofuit:quo fe tamiliari^ appellari uoluit dns eo5i:in quosta' lis gratia reuelata cfticofq; filios bominu potius g bomines appellauit.Non aut exifti mes quafilocutionis régula figi perpétua lege feruâdam: ut ubicucp legens bomines aut filios bominü:fclt;fm banc diftincfionêfemper intelligas:fed ut fe babuerit circum' ftantia lechonis: undo fenfus fi patet baurictfi latet eruit:Sicut in boe loco pfalmibui* ♦5»*i» quem non moueat diftinclionis intentio:cum ille qui dixeratiln te fperaucrut patres noftri0^ eruiftieos:ad te damauerut ék faluifcdi funt:In te fpcrauerut amp;non funtcó/ fufi: fubiugit: Ego aüt:nonenim ait fic:ódego:fcd ego aut.(Quid ergo ifte qui fe ita di^ ftinguit:Ego autê fuift uermis inquit dV non bomottanqualillis quos exaudifti amp;nbsp;emw fti earn commédares fœlicitatcm:quæad uetus pertinet teftamêtum: quxbominitic ten tribucda effet qui cccpit ab Adam:Ego aut fum uermis:boccft filius bommismon lt;«♦*♦ bomo ficut ille bomo qui non fuit filius bominis. Ac per bocóequod fequic: (Dppro JM briö boim amp;abiedio plebis : omes qui cönfpiciebät me : fubfannabät me A: locuti fut labijs amp;fmouerunt caput.5perauit in deum: eruateum: faluum faciat eum quoniam uult cum:Hoc in labijs non in corde dixerut:infultando quod non fieret: non treden do quod futurum effet.Faclum eft autem ttboc:fed ficut fieri oportebatin filio bomi nis:in quo fpes æternæmtæ fuerat reuelâda ad nouum pcrtincs teftamentum: non fv cut illi èxpeclabant: cV quia fieri non uidebantitanquam fupcrato infultabantpcrtinc tes ad teftamêtum uetus 6lt; :bominé in quoomncs monunc:non ad filium bominis in quo omncs uiuificabunc.Mortem quippeintulit bomo fibifiliocpbomis:uitam ucro attulit bomo fibi moricns ét refurgens: filius bois opprobriû boim 6lt; :abieftio plebis» Vfcj^ad morte enim boeuoluit pan in confpeelu inimicorum: quo eum täquam de/ reliclum putarent: ut gratta commédaretur noui teftaméti:qua difcerem^ aliam qua:/ »Xorf.$* rere fcdicitatcm quxnunc eft in fide poftea in fpc. Quamdiu enim fum’in corpore

EPISTOLA

^^Âpoftoîns:peregrinamur a domino:Per fidéenimambulamus;non per fpecic: amp;i

•wo minein fpe:tunc m rc.Dcmq; refurreclionc fuam : quam no fient noflram in lon/ gum differrioportebat : utin excmplo carms ei* difcerem^:quid in noftra fpcrare de ueretnusmoluit alienfs demonftraretfed fuis.Alfenis dieomon naturaifed uino quod æniper eft contra naturam.Mortuus eft ergo in confpedu bominum : refurrexit aut JficonCpcftu flliorum bominum;qui'a mors ad bominem pertinebat:refurreclio ad fw ''umbomims.Sicut enimin Ada omnes mortutur: fie iV in ebrifto omnes uiuificabu/ i.Corfou» fur.ytigitur excmplo fuæ carms exbortaretur fideles fuos temporalem pro æterna ‘^lidtate contemneremfq } ad mortem pertulit psrfequcntcs atq; feuientes: Aquafi J’iclo (Voppræfto fupcrbe illudentes, ^Q? autcm carnem fuam refu(citauit:amp; difcipu/ bram confpeclibus cV contaftibus reddidit:eifqj uidcntibusafcendit in cælum:ipfos ædificanit: èk q,prædicare deberet: euidentiffima ueritate demonftrauit. lllos autem 34uibas tanta mala ufqjad mortem pertulerat:quali de illo fuperato â^ extinclo glo/ fiantesfin ea opinione dereliquit:utquifquis eorü falute æterna faluus fieri uclletiboc rucbiiis mortui refurreclione crederct:qd ’bi q uidcrutfignis conteftantibus prædica j^dunt:0^ pro ea prædicatione fimilia perpeti non dubitauerunt. (Quapropter etiam Ca.p, «cobus unus ex apoftolis eins in epiftola fua cum bortarctur fideles :q poft paffioné '^refurrediouem cbrifti adbuc in ifta uita tenebanturidifpenfationê ueteris tcftamé/ ^noui^ diftingucs:Suftinentiaminquitlob audiftis:0^ fine dominiuidiftis.Me ideo JacobUf* ptiétier fiiftinercnttemporalia mala: ut fibi boc reftituerctur quod recepüfe Icgim^ ‘ob,Mani amp;nbsp;ab a!io uulnere att^ putredinc faluus faft^ eft:drei eufta qnæamiferat du 3ob.4i« plicata Rmtreftitutaiubi etiam cómédata cft refurreclionis fides. Nam blijnó duplu Wtotidemredditi etia illos quos amiferat refnrrecïuros fignificauerüt:Sicipfi quoq? ’quot;“pnonb^iunclfia reftitutionib* ’dupli nó inueniéc alieni. Vtergo nó talê rémunéra Ponêfperarem'’: qn mala tpalia patcremurmon aitiSuftinétiâ cV fmè lob audiftis: fed Wdnimdiftisitanq dicerct: Mala tpalia ficut lob fuftmeteded 45bac fuftinêtia nóté Pofaha bona fpcratequæ illiaucta redierut: fed æterna porilt; ’quæ in domino præcefz yuntdob ergo de illis patribus erat qui exclamauerunt: Ô^ faluifa B:i funt. Cum enim «abEgo autc:fatis infinuatqua falute illos faluos cHe facros uelit intelligi; in qua ipfe TJ^ë.ii. '’fiq:dercliftus eft:non qpilli a falute æternafuerintalieni:fed in occultotunc erat qd’ ®as fueratreuelandu.In ueteri quoc^ tcftamento uelaméeft qcPtuneaufercc: cu ad c^ühim quifq; inde tranfierit: (Q.uo crucifixo uelu etiam templi fciftumeft:utlignifn XDanK.i'y» Wurqd Apoftolus deuelamine ueteris teftamenti dixit:quomodoin ebrifto eua f’wtur.Nam lV in illis patribusquauis rariftïmaitamen fucrutA: uitrad morte exemx pl^paticmiæia fanguine Abel ufc^ad fanguiné Sacbariæiquorum fanguincdicit do/ Uiicfn.’ '^'Uus iefus Ô^ ab cis exigcndum: qui in patrum fuoÇia quibus illi occifi funt iniquitax perfifterent: Et in nouo teftamento nee defuit nee deeft bonorum fideliû multitu^ “o:c|i!ietiam in ifta temporali feelicitate præpoUcâtitV in ca largitoris dei bonitatê mi lcricordiamcg experiantur:Tenentes tameqd difpcnfatornoui tcftamenti:diuitibus p’feculi Apofîol^præcepit: nó fuperbe fapereineq? fperare in incerto diuitiarum: lÆimotb.tf. ‘^uindco uiuo qui præftatnobis omnia abundanter ad fruendum:ut bencfaciant di* '^■fcstfintin openbus bonis:facile tribuant:communicent:tbefaiiriçent fibi fundamé ^uuibonurn in futuruimutappréhendantueram uitam:qualis in cbrifti non tantu fpi Wutuerumetiam came manifeftata eft: cum refurrexit a mortuismó qualemmdæi in “b peremcrut:quando eum de manibus eorum deus nó eruit; eûq; derelinqucre ui/ bsefiexclamcntc: Deus deus me^ ut quid me dereliquifti: uteo modoin fe tranfti* gwaret martyres fuos:qlt;% ft mori nollët;quo etiam Petro dixit: Alter te cinget óffei 5oß.ii* f^fA^Jo tunó uisiftgnificans qua morte glorificaturus eratdominum:Etob boca deo bodeielidiuiderentur ad tcmpus:cum eis præftare nollet quod uellct:illam uocem cordis einittcrent:illumqp3dbibcrentpietatis affciT:um : qucm paflïone impendentc

ore proprio dominéexpreflït:eos in fe identidem tranfRgurâs: Verumnon quod ego xPattB.xff» «uoloïfcd quod tu ms pater. In quo enim primitus nifi in ipfo capite noftro apparere £aao

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXX

11^5«ti. dcbuit propter qua caufam cbriftiani fumusc ’Propterca no aif.Dcus deus mc’qua/ re dereltquiftime; fed caufam cómonuit rcqutrenda:cü addidit:Vtautd dcrcÜqmßi mend eftquare:propterquid:quam ob caufamcProfefto enim crataliqna caufa:ea(p non parua:ut Noc hberaret de diluuio:Lotb decxleftiinccndio: iraac dc injminenri gladiorlofepb de ealumnia muhens amp;nbsp;cuftodia careens: Moyfen ab xgypttjs: Raab ab excidio ciuitatiszSufanna de tefttb^ falfis:Damelem a leombus:tres uiros ab igni/ bus:ahofcp patres g exclamauerût d^ faluifacti funtnS^ :cbn'ftû de manib^iudæoÇi non hberarct;eucp in poteftate fæuiétiûmftp ad mortis exitû derehnqueret.Vtgd boc:,p/ ptcrquid boc:nifi propterillud qd paulopoftin eodem pfalmo dicit: NJonadmfipiô-' tiam mibi:boceft corpori meo;ecclefiæ meæ:minimis mcis. Namin cuangelio:quod XlPattB.tç» uni ex minimis mcis freiftis inquit mibi feciftis.Sic itaq; dictû eft î Et non ad mfipictv tia mibi:quomodo dictû eft:Mibi feciftis.Et îic dictû eft:(Square me dereliquifti : qnoz Xucf.io mo4o diftû eft: (Qui uos recipit me recipit:ôlt; :g uos fpernit me fpernit. Nô eigoadin' fipientiâ nobis;fcd ut fapiam‘’:non propter iftam uitâ in g nos deus aliquando ufepad morte perfequentiû manibus derelinquit:fed propter illâ fempitcrnâ nosdebereefle cbriftianos:quia boc in illo præceftifteintuemur ex ci^ nomme fie uocamur. Ecceita factû eft:tamé multi pon ob aliud uolut elfe cbriftiannnifi ut bui‘ ’uitæ fœlicitate pw fruanendeoq; illa dcficicte deficiût. Q fi n5 in ipfo nfo capitc ta infigne condituercc exéplû:quo difeerem^ ,p cæleftib' ’terræna c5temnere:nó refpiciétes quæ uidér: fed xXorI,4. qjjæ „qj^ uidcnc. (Quæ em uidcnr temporalia funt:quæaût non utdentæterna: quos in fc uocib^ illis trâlfigurare dignat^ eft.Nam quantû ad ipfum attinet:quomodo nef let liberari ab illa ljora:g propterea uencratin illam boram cAutquomodo fie loque' 306,10 bac quafiqdnollet ei accideret:cû poteftatem babuerit ponendi anima fuam:âritcK fumendi eam:nec cam quifqu3m tolleret ab illo:fed camipfe poneret ôlt;;fumeret:ficùt in euâgelio dicitySed proculdubio nos in illis uocib’ eramusiti 'caput pro fuo corpo' re loquebac:non difiuncta fignificatione uocis:ubi connexio non difiügitur iinitatis.

C9»ii» Denies in pfalmo fequit :0lt;;oras aduCrte quid dicat;Ettu inquit cxtraxilh me de ucircr fpes mea ab uberib^ matris meæ deus me’ ’es tu: tang dtceret:de alia re cVab alia re iß alia rem me traiecifti:uttu fis mibi bond pro terrænis bonis mortalitatis bums: qua in matns uentre fortit^ fum:quia ubera fuxi. Hæc enim uctuftas eft de g me cxtraxifti: Arilla carnalis natiuitatis bona fut:a quib^ tu fpes mea es.lndeenim ad tc conuerfus fu ex utero:id eft ex bis quae in utero mcboauuln te iactafus fum ad te;fcilicet tranfiesito turn me tibi committes.Ideoq; de uctre matris meæ:id eft de bonis carnis qua fumpu in uentre matns mex:deusme^es tu:ut de bis tu fis bonû meû:ea locutione dictuefl: acfidicerer;uerbigratia:deterra cælû babuoiboceft bineillo cmigraui:amp;'i(bnoftN in illû tranffiguratio eft: qui per gratia tcftamenti nom mutam” uitamitranfeuntesde uetere ad nouam.Nam ille bancrem fa cramento fuae paftionis rcfurrectiomfcp figniz ficans:carnemmutauit de mortalitate ad immortalitatcmiuita uero non mutauit de uetuftate in nonit3té:quænung fuit in impictatc unde trafiret ad pietatcm.Qqnon ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defuerut qui boc quod dictû cit:S)e uentre matris meæ deus meus cs tu:ideo ad ipfu

caputnoftrû pertinerc fcntirêt:quoniâ pater intantû eft deus ei^iinquantü bomo eft in forma feruimon ingntû illiæqualis in forma del eft:Ideo de uentre matris mexde^ meus es tu.5iquidê:tn extraxifti me de uentre:fic adipfû lefum de uirginc procrcatu rcferf’:gfi alios deus non extrabat:in cui’prouidêtia eft omnis ordo nafccndi:acinde fignificare uoluit partü uirginis fcruata uirginitatis integritate mirabili. Cu ait:Tuex' traxiftt me de uentre matris meæ:utgdillic mirabiliter factû eft cudeus fcciifc diciu neminiincredibile lïideaf’. (Quid ergo eft Ó^ illud: Spcs mea ab uberib^ matris mexf (Q,uomodo amp;nbsp;boc adipfum caputecclefiæ refcrri poftet qü eius qui in deo efba ma-* tris uberibus ei ceeperitmon SXante in ipfo uterogNeq ; enim fpes aliaintclligédacft: nift qua futurum erat ut de” eum exaltarct a mortuis.Totum bocquippc fcum id qd bomo factus eft dicic» An forte quia ubera feemmarû ab ipfo conceptum in ubertate promoueripcrbibcnc : fic intelligi uoluit: ab uberib”:tâquam diceret:ex quo carnem

epistola

^utnpli : coi camifucratfperädaimmortahtasmt non ante fpesei effet cu in forma dei ^ffetan qmbil in melius mutädum eflet:fed ab ubenb” matnsud eft ab ipfà fufccptioz ’’ecamis qua: concipiebacm fpe:cuuis fpei res futura crat:eum adimmortalitatem de •Worte trâiiret.Sed quod didum eftdn te iadatus fum ex utcro:quomodo coaptari ca iJfeSai» Pgt;h poffit:ignorotquafi in utero eu effet non in deo fuit î in quo uiuim*’: mouemur amp;nbsp;aictï.17» winus:autilliusmfantis anima rationalis ex quo caro procenit ex ufero:deum fpcraz fecoepenttNifi forte credendumeftuamnato anima rationalem acceflifte:qüæ intra wifeera matris adbuc ei defuiffet. Et quoniam eadem anima quæ carniiam natæaddiz tïeft deo inbxrebat;Ideo fecundum eadem carnem didum effe exiftimadumeib In Je iadatus fum ex uterottanqua diceret : earn fortit^fum anima ex utero quae tibi co/ ‘’®ret.Sedquis audeat in bâc fe temere præcipitare fententia cum ratio ae aduentu Wel Cxortu animæ in tinto nature profundo fie lateat:ut fatius fit câ femper quærere Joâdio in bac uita fum^:q aliquâdo mueniffe præfumercc.Ex ilia üero in feipfum trâb wgurationenoftra quemadmodum poflentbæcaccipi didum eft.Siquid autem dici potait conueniêtius uelpotuerit: nullius praeiudicam’ ingenio: doftrinæ nullius inup '^wenms.Iam illud quod fequic:Nedifeedas ame:quonia tribulatio proxima eft: inde Caux* ‘äeminetiquemadmodum didum eftid^unrc me dereliquifti. d^uomodo enim dere “^itieuidicit:Ne difeedas a metnifi quia dereliquit uitx ueteris temporalem fœlici^ btefRoga^ ne difcedat èé déférât fpem uitæ aeternæfSed quid cft:quoniâ tribulatio pfoxima cft:qlî ei paffio adbucimmincrct:cû ipfe media pauiôcifta diccre intclligaf:

•iwæde illo in boc pfalmo propbetata fûtcHic enim diSur^eft etiam:quæ in euâgelio ^pertilf(me fcripta fQt:lS)iuiferut fibi ucftimëta mea:ôi;fuper ueftem meâ miferût for/ Watt^.x? ^e*w: quod faftum eft eu iam penderet in ligno. (Quid eft ergo tribulatio proxima eft 'Wqmedia loqnebaclt;Sed nimit^ illud uult intelliguqa cQ caro in dolorib^ eft amp;nbsp;in pee wisiprofefto anima tue babet magnu agonem patiétiæan quo ne deficiat laboradum «oradumeft.Nibil eft autemanimæfua came propinqiusddeo mSdi buius quilibet

•wagnus perfectufq; contemptor:cum alibi patic nibil patic.Poteft enim adbibere ui/ gilem rationem cum amittit bona quæcxtnnfccus funt; amp;r ab animo fapicntis qui ex ^piditatenon babet:finedubio longe funtuV non curare quod patic: quia nee patic» j^um ueroamittit præeipua corporis bona: id eft corporis uitaac falutem: lam tribu/* ^Q proxima eftanimi bonis:quib’ ipfe intus tanquâ corporis eft domin’iqui facit q/ **l’«ratione:utnon doleatcum corpus uulnerai faut uric: cui tanto implicac conforz Wout pati poffit:dolerenon poffit.ldeo 0lt; ;diabolus buc nocendi ordinem tenes:illius

•wagniuiri quernpoftulauerat temptadum:prius externa bona acceptt in poteftate: _. quib®ablatiS (5b perditis:cum illu inconcufTum uidcret:dixeratcnim:Domin^deditdo ^^**‘ •winns abftulit:ficut domino placuituta factum eft:fitnomen domini benedictuietiam farnem cruciadamuulnere poftulauit:tali cum eo confligens certaininclut bona pro ’fimiinuaderetiid eft corporis bona:quib^ille perditis fi forte fuccumberetiatcj adim Pætatem cor inclinaret:etiam bonaanimi deperirent:quib^perdendis iam in corpo/ fefeuiens uicinius temptator inftabat.Deniqjille uir qui in tanta animi temptatione ^fatjubibonis proxima tribulatio:quamuis multa propbetice loquaólonge tarnen lo quit alitenq cum ilia externa bona deperiffent in qb” nlios non amiferat fed præmife/ f^t.Clamatergo martyris anima tranlHgurata in cbriftum:cumiamin carnetnbulari fceperiKd/ dicit deo a quo derelifta eft in terrxna fœlicitatc:lcd quæ cû illo eft in fpe witeætemæîNe difeedas a me:quoniam tribulatio proxima eft:Non cft in agro meo: Wonmauroinon in pçcore:non in tecîis atey parietib^:non in meorum orbitatibus:fcd wcarnemcaeft cui copulor:cui conncclor:cuias fenfum non baberenon poffum:un/ oeme de proximo arguetiut a patientiæ uirtute deficiam:non difeedas a meiquoma Won eft qui adiuuet:ne£Ç amicus:net^ propinquus:neq5bumana laus:necp præteritæ rccordatio uoluptatis:neq^aliquid eorumquo terrænæ feelicitatis ruina fulcic : neep quæin aniino eft meo bumana uirt^:qa fi tu deferis quæ bominis uirtusC (Quid lt;Ca.ij» wienim homo mli qimemor es eiusf(Circudederut me mtuli multi : boc eft minores

E

0

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXX

in plebc.Tauri pîngucs obfcdcrutmc:boc eft fuperbîac diuites principes plcbisape S'Ucï»!?» ruerût in me os fuum:clamâtes:Crticifige crucifigc. Cluaft leo rapiés amp;quot;nbsp;rugiens rapu/ cruntcum: comprebenfumadducentes ad præfidem: amp;nbsp;rugicrût petendo eins mot/ tem.amp;cutaqua effafus fum:tâquam in meiapf i caderent perfecutores mei. Difpena 1funtomnia offa mea: Quid fnnt ofta mli corporis firmamentaicorp^autem ebrifti cc/ \clcfiaC Firmamcta ergo ecclefiæ quinifiapoftoli: qui etiam columnæalibinucupant.

Hi utiqjdifperli funtcum ad paftionem ipfe duccrcc:ucl cum effet paffus 0lt;:mortuas. 1^5,11. Faclum eft ergo cor meutanquacæra hqucfccs in medio uen tris mei. Hoc fane que/ admodû capiti noftro ipfius corporis faluaton coaptcc inuemre difficile eft. Neepcm nifi magno pauore côtingitiut cor uelut cæra liquefcat bumanû:quod undein illo fie/ 3015.1O ri poffet:qui poteftatem babebatponédi amp;nbsp;recipiendianimam fuâcSed profedo aut infirmoru fuorum in fe tranftuht caufam:uel illorum qui metS mortis pauefeût : fi^t ipfe Petrus ex egrcgio præfumptore tam creber negatorcftecl’ffiue illorum qui tnni/ cia falubri côtabefcût:ficutidéipfe Petrus eu amarc fleuit.Nâ trifticia quafi foîuitcon Vnde dicic etiam græce cp bineappellata fit AuKh. Aut certe profundum facramen/ tu nos intelhgere uoluitiut cordis fui nomme fignificaret fcripturas fuasiubi eiusuti® latcbat confilium:quod tuneapertum eft:cum caquæ de illo propbetata fueruntipai fus impleuit.Solutæ funt ergo feripturæ eius in bis quæ perfecta funt aduentu enn?' tiuitate:paffione;rcfurrectione:glorificatione.Quis enim iam ea nonintclligit mpt^ pbetis:qu5do ufep tad intelleclum etiam carnalis multitudinis peruenerSt:quâ fortan fe fignificault in medio uentris fui:ut in eius corpore quod eft ecclefiaquafiuentris lo^ cum babcat carnalis Ar infirmior multitudof’Autfi uentris nomen magis intenortfi^ competit:adeospoti^perfectiorem fcriptura ^i intellcctam pcruenire monffratu elu cum coreiAud eft feripturæ eius quæ continent confilium ei’ in medio eorumtboed* in cogitationeeorumtaquam cæra diffoluit: boc eft fcruore fpus aperic;difput3c:ex/ Ca,i4. pomec Et aruit uelut tcfta uirt’ mea. Tefta igne firmata cft:fic Aruirt’ corporis cbrifii JÊca.17. non ficutfeenumigne confumitur : fed ficut tefta paffione uelut igne firmatur. Vab enim figuli,pbat fornax:ficut alio loco fcriptura dicit:0rbomines iuftos temptatie tn bulationis. Ft lingua mea adbæfit faucibus meis: Poteft quidem filcntium eiusfignin £f«.5y. catum uidcri:quod Ar propbeta commcndat cum dicit:Sicutagnus coram tondente fuit fine uoce.Sed fi linguam eius: os in ci’ corporc quod eft ecclefia intelligam’: pct quod fuum loquitur euangcliu : tunc eius faucibus adbæret: cum a præceptis eins no recedit.Qjjod uero fequitur:Et in puluere mortis deduxifti merquo capiti eoaptabi'' tur:quadoquidem corpus eius:qcftertia dierefurrexit:nó eft utiq;in pulucrem diim^ atetf.x lutumCNec aliter expofuerutapoftoli:qd’ in alio pfalmo pofitS eft : Ncq: dabis fandu *I^®’*^’ tuum uidcre corruptionemtnifi quia eius caro non eft corruptatquæ tarn celeriterre *®gt;g,i9 fucccxitc Vnde item in alio pfalmo dicit:Q.uæ utilitas in fanguine mco:dum defeedo in corruptionemg Nunquid confitebitur tibi puluis: autannuciabit ueritatem tuam. Hoc fcilicet dicensiq? fi co modo qito 0^ cæteri mortuus dimitterei? in puluercmÄ ta ro eius refurrectioni fcruaretur:nulla effet utilitas in ßguinc eius:quia nihil prodenet mors eins :necannuciaretarueritas denquæillum continuo refurreclurum effepr^ dixerat. C^uid fibiuult ergo qd’boc loco ait : Et in puluerê mortis deduxifti mefNili corpus eius accipiamus ecclefiam: in qua illi qui pro eius nomine paffi funt uel patiun turmóita ut ipfe citorefurgut: fed in mortis puluerem deducQc: tuc^efurreSuricuni 3ol5.$. illud tempus ueneritide quo in euangelio dicit: Vernet bora quando omes qui in mo/ numentis funt audient uocem eins Ar procèdent. Aut certe tropice puluerem mor/ tis ipfos indæos intelligi uoluit : in quorum manus deduclus eft . Scriptum eft enim: ^§•1. Non ficimpij non fic:fed tanquapuluis quem proncituent’a Facie terræ. Deniep fe/‘ *9’15» quitur:Qnoniam circumdederut me canes multi:conciliummalignatiu obfedit me: tanqua ipfos dixerit puluerem mortis in quem dedncl’eft : quos dixit canes mltos amp;nbsp;concilium maligna tium: canes eos uidelicet appellans : qui plærult;^ contra innocétes latranricumquibus non babent confuetodinem.Iam uero in bis quæfubiugit tanqua

EPISTOLä • CXX

PuangcIiS redtac . (Crucifixib quippe cP cxpnmi/ in co q? dint: Foderutmanys mcas K^g.xi, 8^pedes mcos:dinumerauerQtomnia ofTa mea.Ipfi uero confiderauerut tV confpexe funtme. FolTæ funtenim dauis man’’amp; pedes ei^:amp;cum extcndcrcr in ligno: quod ammodo numcrata funtofla eius.lt;Vonfiderat^eftautem af($confpeclus quid ilh fu/ drum eflet:ó^ iitrum uenirct Hellas amp;i liberaretcumJam illud quod fequitur:nullius fxpofinonis indiget: DiuiferSt fibiueftimeta mea:drfuper ueflemmeam miferut for tern.Verba deinde quæ fubtexunc:oiantis funtitam ex perfona capitis:id eft bomiz fits mediatoris : g ex perfona corporis quod eft ecclefia: quam dicitctiam unicam fuz 2ingt;Tiiautem domine inquit: ne longe facias auxilium tuu:boc ad eins carnem pertiz ßet: ciii’ refurrecfio non in longum eft mifta ut: aliorum.In defenfioncm meam alpicc Jcquid noceanc inimici:qui fibi uidenc aliquid potuifle carnem perimendo mortale. Non autem nocent fi defendente gratia dei: non cis ad main anima flipera ta confen» fgt;3t,Sicenim di;alibi propbetatum eft: Terra tradita eft in manusimpq : boc eftcaro ^erræna.Erue a framea animam mcam.Framca gladi^ cft:Ncc utic^ tali ferro ebriftus occifuseft fed cruce:ncc latus cius gladio fed lancea perculferut.Tranftato ergo uer ‘’oiframeam lingua m dixit pcrfequentium:ficut in alio pfaImo dicic:Etlingua eorum 'Ps,s^ Slidi’acut^.Vnde quia in eius came lingua præualuit malignorumiorat utanimaent ”ilnoceat:cum dicitiEme a framea anima meam:utbaec in propbetia bratio fiad caz putcorporis referas: non uidcac uelut indigentis pctitio:fed poti^rei futurae figurata ptædidio,Aut certc:quia corp^eius:boceà ecclefiagraues perfecutiones fuerat perz peflura: Frameam dixit: qua maxime trucidatt fût martyres : unde uult coru animas Wattb.io ^UK netimeant eos qui corp^occidut:animam autem occidere non poftunt: dr cont '^ntiant ad illicita.Aut etiam in ipforum paffionib^unimicorumlinguam frameamdiz dtiundeanimam fnam:boc eft animam corporis fui:animam (anftorum fuorum uult tiui.Quoj autem fcquit:Et de manu cams unicam meam:nibilaptius q unica ecclez uumibimdcc intelligi.Canern uero appellauit mudumtnon ratione fed confuetudiz '’scontra infolitam ueritatem Iatrâtem.Hæc eft enim canum naturamt cum quibus unbentconfuetudinem:fiue illi bonifine mali fint non ad eds latrent:infolitorum auz ^^ perfonis uifis etiam innocentibus irritenc.'Manu autem cams poteftacem munz ’‘fignificauit. Cuius ctiam regnuminfeftum futurum corpori fuo:id eft ecclefia: fuae ''onis nomine figurauit in eo qdadiQxit:Saluum me facde ore leonis.Vnde eft fcriz ptü:fQibil interert inter minas régis driram leoms:quaq dr diabolumapls Petrus leoz '•^wumi? uicomparct rugienti dr quxrcnti circumeudo quern deuoret.Superbofcp bui^ mun/ ’‘I^®^^?* ducbriftianis bumilibus aduerlaturos oftcndens:confcquentcr dicit:Et a cornib^ uniz kornisbumilitatem meam. (deo quippe in unicornibus fupcrbiintelliguntur:quia fu ^Pwbi3odit confortium:0 ^quantum in ipfo eft:folus cupit eminereomms fuperbus.

win nuncattende ubi fit fruclus:uelcp derelicfus eft:ne exaudiretur pro terræna fee Cautf taate: non ad infipientiam:fed ut fapercmos quid noui gratia teftamcnti defiderare ucbeamusiuel qp non eft dereliclus:fed exauditus in eo quod ait:Nedifcedas a metej ^ixerat:(Square me dereligfti:qdutiq; cotrariScftmifi illud ad aliud: boc ad aliud refez fïtur,Attende amp;nbsp;audiquantum fapis:bauri quantum capis:qüantumcßipfe rem tanz ^3tn eloquiualco:quantam tribuit ille qui nos exaudit:0^ in cbrifto inquantum bomo ■Mediator eft inter nos drdeum:drcum cbrifto inquantum deleft xqualis deo: dr po/ ^fiiscftfacerc:Ht ait Apoftolus: fupra g petimus aitt intelligimus.Vide in bocpfalz ^PßJ» ^0 teftamcntinom gratiam: uidcdims dcrcltclionis:tnbulationis:deprecationis fniz '^iiin:qaidag3tur:quidinfinuetur:quid mundetur:quid illuftrctur.Intncrc quid Icgaz fills Unto ante propbetatum:quidiam ccrnamus impletum.Narrabo nomen tuum 1^5.n ifquit fratrib*mcis:in medio ecclefixcantabo te:Fratres illi funt de quib^in euangcz lioaitîVadédrdie fratrib^ meis.Ecclefia ilia eft qua modo dixit unicam fuam: bæc eft ^oB.io unica catbolica qua: toto orbe copiofa diffundic quoulq; ad ultimas gentes porrigic.

Vndein cuangelio dicit:Et pra:dicabi^boceuangeliumin unmerfo orbem teftimoz n?3ttB.i4 “wniomnibus gentibus;0t tunc ueniet films bominis. (J^ autem ait ; (Cantabo: boc

SANCTI AVGVSTINI E PISTOI-A CXX 5?

1Pgt;5»9$. eft illlid canticHm nouumtdcqno in alio pfalmo dició Cantate domino canticumnoz num: cantate domino omnis terra.Habes bic ntraqf.ex quo cantico cantatorum fedi xerit : amp;nbsp;in cuius ccclefix medio: illud pertinet ad nouum canticum : boe ad omhem ^•Corf.iy, terrarn . Ipfe quippe cantat in nobis cuius gratia cantamns: ficut dicit Apoftolus: An uultis experimentum cius accipere qui in me ioqnic cbriftuscMcdium uero ccclcfe ad eminentiam licet referas amp;nbsp;mfam manifeifationem : quia omnia quanto clari’no' ta funt:tantomagts in medio efle dicutar:uel certeadinteriores eeelefiætquia intenoz ra funt media.Neq; enim omnis qui labijs perfonat:cantat canticum nouum: fed qui ^pB»5» eo modo cantat:ut apoftolus admonet dicens:Cantantcs amp;nbsp;pfallentes in cordib^ ue/ ftris domino.Intus enira eft boc gaudium:ubiuoxlaudis amp;nbsp;caniC quot;nbsp;amp;nbsp;audi6 quia uoce laudatur qui gratis amandus eft toto corde:tota anima:tota mente : amatorécç fuum attendit in fe gratia fui fpiritüffancîi.(D.uid enim aliud eft canticu nouum : g laus deif'

•ps.if* ®®”*9 fequitur âr quot;boc euidenti’ demonftrat, Cum enim dixiflet: Narrabo nomen X 3o6.i* tuumzfratribusmeis:quia deum nemo uidit unquam:fed unigenitus filius quieftinfr nu patris ipfe enarrauit: atq; adiunxiffet:In medio ecclefix cantabo te: quomodo can/ tabinid eft quia in nobis continuo manifeftauit dicens:lt;0.ui timetis dominum laudagt; te eö c’Quis autem ueraciter laudatnifi qui finceriter amat CTantudem eft ergo ac 1Î diceret: (Qui timetis dominumamate eum.Dixitenim bomini ficut fcriptumdbEccc pietas eft fapientia.Porro pictas cultus dei eft:nec colic' ’ille nifiamando.Summa igit Watt»,!!. amp;;uera fapientia eft in praecento illo primo : Diliges dominudeum tuum ex toto cof* ®o*S ♦ de tuoiéV ex tota anima tua: Ac per boc fapientia eft cbaritas dei:nec diffundi^ in cor* €«2i»i. dibus noftris:nifiper fpirrtumfanclum qui datus eftnobis.Initiumautem fapicntiæti 1.3015.4. mor domini:Et timor non eft in cbaritate: fed perfecia cbaritas foras mittit timorem» Proinde præmiffus timor in cor noftrum:pellit inde confuetu dinem malorum opera amp;i feruat cbaritatilocu : qua tanquam domina ueniente ut illa infidcat: abfcedit. Ergo qui timetis dominum Iaudateeum:utdeum non feruiliter fed libéré colatis:eumama re difcite quem timetis:0^ poteritis laudare quod amatis. Timentes enim deSbomi^ nes ueteris teftamenti: propter litteram terrentem amp;nbsp;occidentem: nondum baben/ tes fpiritum uiuificantem:currebantcum facnficijs ad templum:Etquauis in figuram futuri fanguinis quo redempti fumus: tarnen nefcientes q?per cos præfiguraretun cruétas uidunas immolabant : Nuc uero in gratia nouiteftamêti qui timetis dominu laudate eum. Ipfe quippein alio pfalmo: illamntanda prxnuncians: quætuncin umz ,'1^5.49 bra futuri offerebantur. Non accipiam inquit de manu tua,üitulos:neq}de grcgibus tuis bircos. Et paulo poft ut oftenderet facrificiu noui teftamenti:quando illa fuerant ceffatnra:lmmola ingt deo facrificiu laudis: Ór 'redde altiflimo uota tua.Et in finecinP dem pfalmi:Sacrifici5inquit laudis glorificabit me: amp;nbsp;illic uia eft qua oftendamillib/ lutare meum.S31utare dei cbnftus eft:quem infantem Symeon fenex cumagnouifi Xnq.i. fet in fpiritu: eucp fumpfiffet in man’:NQc dimittis inquit domine feruum tuum fedm Ca.18. uerbuin tuum in pace:quoniam uideruntoculi mei falutare tuum, Quitimetis ergo y dominum laudateeum: uniuerfum feme Iacob glorificate cum. Non uacatquodei non fuffîcit dicere : fernen Iacob: nifiadderet uniuerfum : ne in folis eis inteHigeretar qui ex Ifraelitis fuerant credituri. Semen Iacob ipfum eft fernen Abraa: omnibusin Äatj. cbriftum credentibus:non folis qui ex ifraclfuerant fideles Apoftolus dicit:Ergo ab/ raæ fernen eftis firn promiffionem bxredcs.Ibi nainq; commemorauit prxfiguratio/ ncm noui teftamenti:in co quod fcriptum eft:In Ifaac uocabitur tibi fernen : non uticjj in bifmael anciHæ fïlio.In quibus duobus filijsabraæ^feruo fie libero ô ^ duab^ mulicn/ i^r»4. bus: ancilla Ôi libéra fcribens ad Galatas : duo teftaméta dicit in allegoria præfigurata. 3R0.51. Vnde dicit:Non bi gfilq carnis:bifût filijdei:fed fibj promiftiôis deputanân femme.

Promiffionis enim uerbum boc eft:Ad boc tempus ueniam:amp; erit Saræ filius.Multu eft ârnimis longû dihgctcr enucleare:curfilij promiffionis pertinentes ad Ifaac noui teftamêti gratiæ deputetur.Breuiter tarnen attingamiunde tanto fruftuofms cogita bis:quantomagts pie cogitaueris.Non omnia deus quæprædicit:promittit.Prædieit

0

EPISTOLA

fnim châ ilia quae non ipfe facihqma eftoim praefdus futuroru. Praedidt ergo amp;*pec/ catabominum:quæ potmtpræfdre no facere. Promithtautemquripfc facturus eft: *icc eamala fed bona.(Q.uis enim promittit malaCCQuauis itac« mala infcrat:malanon peccata fed fuppitda: mmac tarnen poa^ g promittit.Ommalargit Ô(:præfcit:fed pec «ta prædidt.filij ergo prom«fti0is:filn funt beneficq. Hæc eft gratia quae gratis dac: non mentis operantis fed miferatione donantis.Hmc gratias agim’ domino deo no/ 2woiqd eft magnû facramentu in facrifieio noni teftamctiiqd ubi amp;nbsp;quado (XTquomo/ doofferac cum fuens baptiçatus inuenics.IDcinde fcquic 0lt;;dicit:Timcatcumomne Can? «men Ifrael: quia Iacob ipfe 0lt; ;Ifrad unus homo erat babens duo nomina:Nó in par/ nofacramento: fed uno libro non poflut dicipmnia.In quo iam multum progreifi fu/ •nus ö^ nondum de alqs tribus quaeftionibus aliquid diximus:boc eft de tenebris ex/ ^ioribus:amp; ‘ latitudine amp;nbsp;longitudine: altitudine Ôi profundo : cV de quinq? Ô^ quincg nirgmibus.iSi ^uod ergo dixit fupra: Vniucrfum feme lacob;bic confequéter ait:®m/ nehmen lfrael,5ed quare fupcrius;Magnificate eû:â:;pofteri’:Timeat eum.Magni/ gnificatio laudi congruit:de qua dixeratiQui timetis dominu laudate eum:unde lam P^IIa differui. Ibiquocçamor uelcbaritas det perfecla foras mittit timorem:Cur ergo i.3oß,4* •teriim timeat eum omnis IfraelcNon cnim accepiftis(inquit Apoftolus) ipintum 1er Ä0.8. nitntisiterum in timore.Sed idem Apoftolus oleaftro inierto in oliua timorem præ/ 3Ro.ii« dpit:boc eft gentibus additis radiciabraarn: Ifaacdacob:ut amp;*ipfi fierent ifrael: id eft pertincrent ad fernen Abraac.(Quam infertioné oleaftri amputatis propter mfidelita tisfuperbiamnaturalibus ramis: etiam ipfe dominus in euangelio praedixit:occafi0e “lius Centurionis qui in earn ex getibus credidit.Tuneenim ait:Amedico uobis:nô Wattß.S» •öueni tantam fidem in Ifrael.Etadiunxit:Ideo dico uobis:ga multi ab oriente amp;iocci^ dente uenient amp;^ recumbent cum Abraarn Ifaac amp;nbsp;Iacob in regno caelorum : filqauto fegniibuntin tenebras exteriores: illic erit ploratio lt;3^ ftridor dentiu: Ita fignificas in/ «noleaftrum propter bumilitatem.Dixerat quoep illc Ccturio: Non fumdignus ut bbtefturnmeum intrestfed tantum die uerbo amp;nbsp;fanabitur puer meus . Côfraefioné •jutem ramorum naturalium propter fuperbiam: fcilicet eorum qui ignorâtes deiiu/ mciam:4ffuam uolentes conftitueretiufticiæ dei non funtfubiccfi.De bis qtiippe ua/

*’i elationeturnentibus diefurn eftupibuntin tenebras exteriores:quia iaefätes fe de bmineabraaeifemen abraae fierinoluerut:ut effentfilq promiffionis: quia fidemnoui bdamenti non rcceperunt:ubiiufticiam dei contcmpferunt:0, ^fuam cóftitucre uolé/ bK id eft tang de fuis mentis amp;nbsp;opib^ præfumétes : præfidétes fpreuefteffe filq pro/ ■mffionistboc eft filq gratiæ:filq mifericordiælut qui gloriat in domino glorietur:cre/ dens in eum quiluftificatimpium : boc eft qui ex impio facit pium : ut députée fides ^ad iufticiam:amp;^impleac in co:non quod poftulabat eius meritum:fèd qd a domi/ j}eipromi(Ïum eft beneficium.Cum bis igit agés Apoftolus quioliuæper gratiam in/ brebanc:S)icis inquit: Fracfi funt ramiut ego inferar. Bene;propter incredulitaté fra 3Re.ii« wbnt.Tuautem fide ftainoli altum fapere:fed time.Dci eft cnim beneficium no me Wum tuumtquod amp;nbsp;alibi dicit:lt;Eratia faluifacfi eftis per fidemiamp;dboc nó ex uobis: fed ^pP’i» deidonum eft:non ex operibus:ne forte quis extollac.Ipfius enim fumus figmetum * ereatiin lefu cbrifto in operibus bonistquæ praeparauit deus ut in illis ambulcmus.In wcitaq; intelleclu gratis: eft timor:de quo dicic:Nolialtu fapere fed time.Timoraut 3Ro.„, mealius eft:non eft ille feruilis quem cbaritas foras mittit. lllo enim timet neludicec i.5o^.4* * ■ntormentum fupplicijufto autem ne amittatur gratia bcneficq.Quaproptenquam/ Ca.io uis fidelibus ad nouum teftamentum pertinentibus:dicat Apoftolus quod pauloi ante commemoraui : Non enim accepiftis fpiritum feruitutis iterum in timoré : fed ®®’* accepiftis fpiritumadoptióis filiorum in quo clamamus: Abba pater: id eft ut fides in nobis fit qüæ per dilecfionem opérât:non tam timendo pcenam g amando iufticiam: ^a^^. tn quia non fit animaiafta nifi participatione melioris qui iuftificat impium: quid em i.Corf.4» babetquodnó accepit dnon debet fibitribuédo quod dei eft ita gloriari tanquam nó acceperit.©bboc ei dicfurn eft;Nolialtum fapere:fed time.Et timor ifte præcipic bis Ä®*««»

É5

SANCTI AVQVSTINI EPISTOLA CXX

ctiam qui ex fide uiuentes bæredes funtnoui teftameti : atq; in Iibertatc uocati »Aku Ä®»!** enim faperc:diHn eft fuperbire.Qood alio loco ecôtrario fatis oftcndit:ubiaitiNoak ta fapicntes: fed bumilibusconfentientes:utilt;p aperuit nibil aliud fe dixifte alta fapi/ «•5015.4, entes: q fupcrbiétes.Timor ergo no eft in cbaritate: qa perfecta cbaritas foras mittit timorcm:fed ilium fcmilem quo cum fe quifq; ab opere malo abftinettpeena terrctur non iufticia deleftatur.Hunc cbaritas foras mittit:qua non deleftat iniquitas:etiam fi proponarur impunitas. Non ilium quo timct anima ncamittatipfam gratiam: quia in illa faftum cft:ut earn non pcccare deleSet: quo timet ne deus earn deferatietiamfim illis doloi^ cruciatibus puniat. Hie timor caftus eft:nóeum cbaritas eijeitzfed afeifeit* 1^5.i8, De illo quoqjfcriptum eft; Timor domipicaftus permanens in fæculS fæculi:nequa/ quam diceret iftum permancntemtnifi leiens alium qui non permaneret.Et beneiftö caftum dixitzHocem nó caret amor quo anima inbarret dco:quæ dicit in alio pfalmo: ïPe^bisapn. perdidiftiomnem qui fornicaturabs tezmibi autemadbære deo bonumeft.Nam Si T«fwt^tG coniunx qua: adu!termurn animu gerit:etiam fi in timorc uiri non adulterium perpe/ 54*nô potes trat:tame quod deeft open ineft uoluntati.Cafta uero aliter timet:Nam élipfa timet uirS:fed caffe.Denicp timet ilia ne uir infeftusadueniat: ifta ne offenfus abfeedat.No amanti enim præfentia mri molefta eft:amati autemablcntia.Timorc itaœ caftopew mancti in fxeulum fxculiztimeat deum omne feme IfraelTimcat quern diligunt;no alta fapiendo: fed bumilibus confcntiedo cum timore 0lt; ;tremore fuam ipforum ftlu' tern operando.Deus eft enim qui opérai in eis éluelle amp;i operari pro bona uolunta' C9.11. te.Hæc iufticia dei: boc eft quod deus donauit bomini; que iuftiheatimpium.Hane/ deiiufticiam ignorantes fuperbiiudæizâr fuam uolentcs con ftituercdufticiædeinon funtfubiefti: bac fuperbia deqeiune ut bumilis inferatur oleaftcr.Etilliibunt in tenez' bras exteriores;de gbus inter alia requififti:uenientibus ab oriente él occidentcimul tis qui recumbant cum Abraam: Ilaac amp;nbsp;Iacob in regno caclorum.Sunt enim modo in exteris tenebnszunde correefio defperada non cft;quamfi contempfenntzibunt in te i.JoB.r. nebras exteriores:ubi corredionis locus no critz quoniam deus luxeft : dr tenebraein

co non funt ullæ. Sed lux cordis non iftorum qui in came funt oculorum:necommgt; no talis qualis bums lucis mfibilis pbantafia cogitacz quaquam tV ibi eft uidcrezfcd lon ge aliter: longe difTimillter.Qualis cm lux eft ipfa cbaritas:quis uerbis cxplicatfQuis eaç: rc^i qua: fen fib’carnis fubiacct ullo demoftrat cxcplopAn forte lux no eft cbaru tHblg tas; Audiapfm lobanncjpfc qpne dixitzqd’mo comemorauiz Qm de^ luxéiôi ftenez 1.3015.4. 5ræ nó fût in eo ullx.Qui rurfû aicitzIDc’ cbaritas eft: Ac p boc fi de® lux c: amp;nbsp;de^cbaz ^0’5» ritas eft : profeflo cbaritas lux ipfa eft quae diffundit in cordib®noftris per fpiritufanz i.3ol5.i. cîum qui datus eft nobis. Item dicit: C[^i odit fratrem fuß in tencbris eftufjadbuc.

Iftae funttenebrae in quas diabolus amp;nbsp;angeli eius multum fuperbiendo progreffifunt. i.Corf.i5. Cbaritas enim non æmula^: no inflatur.Ideo non a:mulac quia no inflatur. Vbienim præcedit in flatio:continuo fequitur aemulatio: quoniam fuperbia eft mater inuidem tiæ. Diabolus igic élangeli eius a luce amp;nbsp;feruore cbaritatis aucrfi:élnimis in fuperbia inuidiamcp progrelTi:uclut glaciali duricia torpuerut.Etideo per figuram tanquamin aquilonem ponûc.Vnde cum gen eribumano diabolus incubaret:uentara gratia falz CantI.4. uatoris dicit in Canticocanticoru:Exurgeaquilo amp;nbsp;ucniauftcr:perfla bortum meum él fluent aromata.Exurgc qui irruifti:qui fubditis incumbis:quipofteffos prarmis.Ex' urge ut a tuo pondéré eleuati crigantur:quorum animas prarmendo curuafti.Etueni aufter inquit:fpirituminuocans gratiae flantem de meridie: uclutaperte feruida amp;lu i.Corf.i. mmofrél fluant aromata.Vnde Apoftolus dicit:(Cbrifti bonus odor fum®in omnilo Ib5.ii5. co. Hine ctiam dicitur in alio pfalmo ; Conuerte domine captiuitatem noftram ficut torrcs in auftro:Captiuitatem fcilicet qua fub diabolo tanquâ fubaquilone tenebanó ubiabudante inigtatc frigucrat : 0^ quodämodo congelauerât. Hine cm él euangeliß Xïgt;9ttS.x4 dicit: Quonia abûdabit iniquitas refrigefeet cbaritas rnfto^t.At uero flâte auftro glaci es refoluic él torrétes fluût: ideft peccatis rcmifTis: populi ad ebriftu cbaritate cócur lt;C#,ii» rut.Hme él alibi fcriptu cft: Sicut glacies in fcrenozita foluöc petâ tua. Proinderatiez A

EPISTOLÄ

•’alls creatura: fine in angdico fpiritu:fiue in animabumana ita facia eftmtGbijpfa box pum quo beata fiat efle non poffitzfed mutabilitas eins fi conuertac ad incommutable bbonam fiat beata. Vndefi auertatur mifera : auerfio eins uitium eins : â^ conuerfio tiw uirtus eins eft.Natura ergo no eft mala ; quia creatura fpiritus eft uitæ rationalis: ttia priuata bono cuius participatione beatifica: id eft etia m uitiofa: mdior eft corpo ttquod fummum eft in corporib^: id eft bac luce quae fcntic oculis carnis: quia 0^ipfa tn corpus:omniautem corporequaelibet incorporea natura præftantiomon mole H^anon nifi corporeum eft mo1csifed in quadam qua fupergredic omnem pbantax iiatnquam uolutat animus bauftam de fenfibus corporis, Sed queadmodum in ipfis torporibus ea qurinfenora funt;ficut terra Ä^aqua amp;'ipfe aer mclora fiunt participa/ ^lonemdiorisiid eft cum luce illuminant lt;5c feruore uegetantdic incorporea: crcatuz f^rationalesipfius creators fiunt participatione melioresicum ei cobærêt puriffima ^fandiffima cbaritate:qua omnimodo fi caracrint: tenebrefeent ä^obdurefeentquo ‘«inniodo, Proinde infideles bomines tenebracfunt; qui per fidem couerfi ad deum 'lUadam promifta illummatioe lux fiut. In qua proficicndofi ex fide ad fpeciem per/ 'itnerint: ut id quod credûtetiam confpicere:ftcut tantum bonû poteft confpici me/ •'tantunperfeclam recipient imaginem dei.Talibus enim dicit Apoftolus:Fuiftis ali/ lt;pl5,$, * ^iiando tenebraei nuncautem lux in domino. Porro diabolus Ö^angdi eins tenebræ ‘intinfidelibus bominib^détériorés. Plus cm ab ilia ebaritateauern: dr in fuQ faftum ®°ftinatione progreffi funt: Et quoniam extremo iudicio ebriftus diftur* eft cis quos ^iiniftram difcernet:Ite in ignem aeternumtqut paratus eft diabolo d;angelis eius. XDattß.is, pismalignis fpiritibus coniungendos fimulqj damnados:dicctituros in tcnebras ex-tfiores: id eft in focietatem poenalem diaboli fix: angelorum eius. Huie poena:côtraz quot;IW eft quod bono feruo dicitur:Intra in gaudium domini tui:ut quanto funt iftxtc/* ^bfæextenores:tanto fit lumeilludinterms. Non bæc per locorum in terualla inani Euntafmatecogitanda funt localia fpacia:non occupant mfi corporis molcs:non eft Pwnita::non eft boc anima rationalis: multominus deus omnium benigniftimus co c '^nd^iuftiffimus ordinator uoluntatibus dr affeftibus ifta ud propinquare ucl loge quot;•■iiuelintrare:ucl exirc dicunc : fed quia malo opere:id eft tenebrofo delcSant fa/ tntes, Secutura eft autem pcenaqua: torqueat:Ideo dns ubi dixit: Tcnebras cxtc- , ,otesiaddit ctiamftbi erit fletus d’ ftridor dentium:ne tailbus oblecla tionibus quali/

Inf '^’’’’^^^P^‘^^‘^““*'^“*^’^'^^*^‘^°infidelitatc atcp iniufticia tenebrefcunt:etiam in il ।^Pplicio fenfuros dementer exiftimet: quia enim uolentes iniufte utuntur bonis: U^r®^®’^« cruciabuntur malis: quibus a cbaritatis luce auerfa mens in peccatis ob tc k^^^^’^æ tenebrætcorporis aut mala qbus æternis in fine torquebic :Exteriores iK^°^^^ timet qui feruili adbuc timorédetinét. Nam fi eis liceret:in illis exte/ te Ïæ^-^ ’^ peccatis impune fempcr uolui d inuolui:profedo nunq uellêt accédez tub ƒ^“ ^ illuminari amp;nbsp;inbærere illi p cbaritatê:ubieft timor caftus permanês in fez g “iæculi: qtimornó cruciat:fed tenacioré facit aiam boni illius:qdfi dimifcrit cadit.

He ’^7^^“*” °^^ feméifrael. Et uidc caufam qua coniungit: Qm non fpreuitingt Ca.ij» ter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^^^^ pauperis: neep auertit facie fuâ a me.Vbi eft illud: Quarc me de/ ftjjl^^fiôon auertit faciê fuâ a me:nifi quia dcrelinqaédo non dereliquit:qn in bo/ teinporalibus non exaudit nô ad infipientiâ nobisf Non inqmt fpreuit neep defpe tptecê pauperis: nec auertit faciê fuâ a me : Et cum clamarcm ad eu exaudiuit me.

^^^'^pauloante rogatus eft: ubi ci deprecâs dixit;Ne difcedas a me.Si cm »««it: profedo fecitmon itacp difceflit:nô derdiquit : ut faperemus:quoniam ma qu'^^^ ^ ^° dcrelinquiuclle debem^.Apud te laus mea. Quid ergo nocent qui tan/ 21)\” ^*^° mfultantCf me in tcmporalibus dercliqueris fin ccclcfia magna côfitebor #T' '^”^’^*’^ ’^^ fynagoga eftqua: irridet mortem derelicH: fed in ccclcfia magna i||, '”P^®®'“es gcntcs quæ credit in refurreclione non dcrelinqui. Hæceft unica fib^^V^^^^*^ *^^ manu cams erai:de qua etiam pauloâte dixit:In medio eedefiæ can-

°bbi,Etnunc quod ait:lt;Confitcbor tibi. In cis quo^ qui confitcbunc : in quibus 04

E 4

exx

loqui^, Confeffîo aßt non tantu pcccatoru cft:fed 0« ;laus dei: ficutipfe in cnangdio : WattB.ii. Confitebor tibiinquit pater domine cæh amp;nbsp;terræ: quia abfeondifti bæc a fapientibus Arprudentibus A^ reuelafti ca paruuhs.ldco fequif ’ A dicit: Vota mea reddam coram timentibus eum.Edent pauperes A faturabunc Alaudabunt dominum quirequirSt eum.lpfi funt paruuli de quibus dixit:Et reuelafti ea paruulis: timetes eum Apauper res:id eft bumiles qui non alta fapiût:fed timetes timoré iHo cafto:non quo pœna forz midac:fed quo gratia commedar.Vota uero fua:facrificium uult intelligi corporis fui quod eft per fidelium facramentum.ldeo cum dixiffet: Vota mea reddam coram ti/ mentibus eum:continuo fubiunxit: Edent pauperes amp;nbsp;faturabunc IpG enim fatura? bantur pane qui de cælo defcendit:quiei cobærentes Aeius pacem diledionem (^feruantes imitani feius bumilitatem.ldco pauperes in bac paupertate Afaturitate prxeipde apoftoli claruerut. Et laudabutdominu inquit q requirut eum: inteHigétcs non meritorum fuorum: fed illius effe gratiæ q, faturati fût. Requirut enim cum: quia no funt ex eis qui fua quærût non quæ lefu cbtifti.Deniq? A fi caro eo^ qui eu laudât pati^ temporalem tribulationem uel mortcm:uiuent corda eorum in Ikculum fecu' luHaec uita cordis no eft in fenfibus corporis: fecreta eft in luce quæintus eft: non in l♦Itmotl5.1* tenebris quæ foris fut:in fine præcepti:nô in initio pcccati,Finis ante præcepti chary i.lt;oi^,iï» tas eft:de corde puro A cöfcietia bona A fide no ficla.Cbaritas no æmulaCnô inflac:

gma non altum (apit:fed timet:Aideo cobæret timoré cafto permanéte in feculum f«Uio Kccnli.lnitiumautem omnis peccati fuperbia:quia diabolus irreuocabiliter in exterio/ ra progreftus eft:bominemcp inuidendo:Aei fimile aliquid fuadendo dciccit. (fuibo 5|bi§ mini in quadam fcriptura dicitur: Q.LTid fupcrbit terra A ciniscC^uomodo in uitafua

proiecit intima fua Cin uita fua diclumeft: tanquam in propria perfona:amp;quafipr*^^ lt;3*14 uata qua deleclatur omnis fuperbia.Vnde in commune cbaritas magis g in priua^ turn confulens:dicic non quærere quæ fua funt: Hac uiuunt corda in fæculum fecufc 3ol5,Ä. tâquam faturata pane cælefti. Pc qua faturitate ipfe dicit:Nifimâducaueritis carnem meam A fanguinem meum biberitis:non babebitis uitam in uobis,Merito ergoïfto' rum qui faturatur: uiuent corda eoçt in fæculum fæculi. Vita enim cbriftuseftquibaz bitat in cordibuseorum: interim pcr fidem:poft etiam per fpeciem.Vidétenimnuc i.lt;orl.iï. in ænigmate per fpeculum:tunc autem facie ad facicm.Vndeipfa cbaritas nuncin bo nis operibus dilc3:ionis exercctur:quafi ad fubucniedum quatçuerfum potcftiporti* git:0lt; :bæc latitudo eft:nunclon ganimitatc aduerfa tolerat : A in eo quod ueracitertez nuit:perfeuerat:ô^bæceft longitudo: bocautem totu propteradipifccdam uitamwZ cit æternam quæ illi promittitur in excelfo:Abæc altitudo eft.Exiftituero exocculto ifta cbaritas ubifundati A radicati quodammodo fumus:ubicaufæ uoluntatis deino ^P®**quot; inueftigantur: cuius gratia fumus faluifaftiinó ex operibus iufticiæ quæ fecimusnos: JatobUn fedfcdm eius mifericordiam.Volütarie quippe genuitnos uerbo ucritatis:Abxciio luntas eins in adoptionem »Cuius fecreti profunditatcm quodammodo expauefces ^.11» Apoftolus clamat: © altitudo diuitiarum fapiêtiæ A feiêtiæ dci:q infcrutabilia fStiudi cia eius 0lt; :inueftigabiles uiæ ci^.Quis em cognouit fcnfum dnicEt boe eft profunda. Altitudo quippe commune nomêeft excelfo A profudo.Sed cu in excelfo dicit:fub-' limitatis eminêtia commcdaCCum autin profudo:difficultas inueftigatioisamp;cogni' 1^5.9i» tionis. Vndeèiillud de deo dicic : QJmagnificata funtopera tua dneinimis profûdæ 1pgt;§.ï$ faâæ funtcogitatioes tuæ. Et iteßi:Iudicia tua uelutabylfus multa.Hincigic eftillud lpB»j. apoftoli qd’ requirédum inter caetera pofuifti: Hui^ rei gratia inquit Aecio genua mea ad patredni noftri lefu cbrifti:cxquo omis paternitas in cadis èein terra nominal at det uobis firn diuitias gloriæ fuæ uirtute corroborari per fpiritum eius in interioribo mine babitare cbriftum per fidem in cordibus ueftris:utin cbaritate radicati per fide præualeatis comprebcdere cu oinibus fanclis quæ fit longitudo A latitudo:altitudo: Aprofudum.Scire etia eminetem fcientia cbantatis cbrifti:utimpleamini in omnem lt;«»i$ plenitudine dei. Attende omia diligenter: Huius rei inquit gratia Aecio genua meaV

adpatre domininoftrilefu cbrifti;ex quo omis paternitas in cadis A in terra nominal

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GXX

^.Mjjiaîris CUI* ’ rei gratia boe Copra dixerat : Propter quod pcto non iofirmari in tri/ 4pl5.j.

'^‘^■'^'^P''‘-' ’uobisCHoc ergo efs opfat ut non infirmene in tnbulationibns ?poftoh:qs pro iHis fuftmebat:amp;i ;propter hoc genua Aeclebatad patrem:Proindenó jOiirmari : undeilUs fie fequiV amp;nbsp;dicit: Vtdet nobis firn diuitias glia: fuae uirtute corro orariper fpintum eius.Hæfûtdiuitiæ: dequibns dicit:®alntudo dinitiarum.Abdi/ Ko*»» f^tasenim habet caufas ubipræcedentibusnulhs meritis:quid babemus quod no ac/ ‘^^pinmsfDeindefequituriamp;quid optet adiugiti ln intenoriinquit bommebabifare £p6.j» per fidem in cordibus ncftns.Hæc eft uita cordium qua uiuim’ in fæculum ‘æçulùabinitio fideiufcßad finem fpei:ut in cbaritatc inquit radicati cV fimdati præ/* J’äleatis comprebendere eu omnibus fandis.lfta eft eommunio euiufdam diuinæeæ '.®“ii^feipubiicæ:hinc faturantur pauperesmon fua quærcntes: fedquxlefu cbriftiî *«eftnon commoda priuata feélantes;lcd in commune ubi falusomniû eft confulen/ *o» Nam de ipfo pane quo tales faturantur : quodam loco Apoftolus dicit: Vnus pa/ »«Cort.» '’'^ urium corpus multi fumus. Quid ergo comprebendere quæ fit inquit latitudo:ft/ ’^utiam distin bonis operibus quibus beniuolcntia pomgirurtnlq; ad düigendos ini/ '’’•ras: ut longitudo pro baclatitudine moleftiæ tolcretur:amp; altitudo ut pro bis æter puin quod in fupcmis eft premium: non uanum aliquid aut temporale fpercc:Ätpro jondum unde gratuita gratia dei fecSdum fecretum lt;5Pabditum uolQtatis ei’cxiftit» bienim radicatiabi fum^ fundati: Radicati propter agriculturam:fndati propter ædi ‘•wtionéquænô eft ab bomine. Dicit alio loco idem Apoftol’’: Dei agricultura eftis: ilt;Corly. P^'ædifïcatio eftis.Hoctotumagiturcumin bacnoftraperegrinatione fides per di/ bdionem operatur.In futuro autem fæculo perfecta dr plena cbaritas fine ulla maloz ’utn tolerâtia : non fide credit quod non uidet: nee fpe defiderat quod non tenct:fed quot;’Sternum ueritatis incommutabilem fpecicm contemplabitur:cuius fine fine quiz ^tumopus crit:laudare quodamat: élamare quod laudat.Dc bac Epbefijs dicitur: “Ore etiam eminentem fcientiam cbaritatis cbrifti:ut impleammi in omnem plenitu ^P®»^»

•••nein dei. In bocmyfterio figura crucis oftcnditur:quienim (quia uoluit)mortuus ^l^’quoniam uoluit mortu” eft. Non fruftra igic tale gen* ’mortis elegit:nifi in eo quo/ ^latitudinis buius él longitudinis él altitudinis él profunditatis magifter exifteret.

latitudo eft in eo ligno quod tranfuerfum defuper figic:Hoc ad boaaopera per *®cfcqaia ibiextenduntur man^.Longitudo in eo quod ab ipfo Irgno ufep ad terram fonfpicuumleft:Ibienimquodammodo ftaturtid eft perfiftitur 0lt; !perfeuer3tur:quod longanimitati tribuit Altitudo eft in ea ligniparte quæab illo qd’ tranfuerfu figic:fur/ bniuerfa relinquitunboceft ad caput crucinxi:quia bene fperantium eft fuperna ex peclatione.lam uero illud ex ligno quod non apparet: quod Fixum occultatut : unde fotum illud exurgit:profunditatem fignificat gratuite gratis: in qua multoruminge •’iaconterenturid ueftigare conantia:utad extremum cis dicatur:®bomotu quis 3So.9» Esquirefpondcas doof Viucnt ergo corda faturorumin fæculum fæculi : boc eft buz ■’Illium cbaritatc flagrantiUmtnon fua quærentium:fed lanclonfm focietate gaudenz tiiim .Hoc primitus in apoftolis factum eft: Sed laudando deum: id eft prædicando gratiam dei:quoniam dictum cft:Laadabunt dominum qui requiruntcum:quid po/ ^pulorum acquifierintin eo qcf fequiif uidct Commcmorabuntur inquit S^conuerten/ ffa.ns. turad dominum uniucrfi fines terræ:Etadorabunt in confpectu eius uniuerfæ patriæ gentium:Quontam dominieft regnum: él ipfe dominabitur gentium,lllc irrifus:ille crucifixus:ille derelictus boc regnum acqutrit : él tradet Ïn fine deo patri ; non ut ipfe annttat:fed quod in fide feminauit cum uenit minor patre : bocperducatad fpeciem in qua squalls non receflït a patre.Manducaueruntéladorauerunt omnes diuites terrs:Diuitcs terrsfuperbos intelligeredebemus. Si recte fuperius pauperes buz miles intelligebamus : de quibus in euangelio dominus dicit : Beati pauperes fplriz Wiitf5.5. tu:quoniamipforum eft regnum cslorum.Ipfi enim fut mites:lugentes:efurientes Ód fitientes tufticiam:mifericordes:mundicordes:p3cifici:él qui perfecutionem patmn/ turproptcr iufticiam: quibus prsdicationibus fingillatim beatitudincm adiunxit.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXX

Contra ergo diuites terræbodoco fupcrbiinteUigendi funt,Ncq; enim frndra fb di '^gt;5.11 ftinclifunt:utdepauperïbus fupra dicerec: Edent paupercs i^faturabunttHicucro: Manducaucrut âradoraueruntomnes diuites tcrræ: Etipfi quippc adduflifunt ad menfam cbriduiV accipiunt de corpore amp;nbsp;fanguine ei^: fed adorant tantu non ctiam .faturan^: quoniam non imitant.Manducates enim pauperes dcdignantur efle: qitia pro nobis paifus eft:relinquens nobis exemplum ut fcquamurucftigia cius» Verumtamen q? bumiliauit femetipfumfaftus eft obcdiensufqj ad mortem:mortcm autem cruets : afpernantur diuttes: dr fimilia perpeti refpuunt:timore non magnitu/ 'B^bit.x. dinennfirmitate ergo non fanitate.Sed quia deus excitauit eum a mortuis:amp; fdonauit et nomen quod eft fuperomne nomé:ut in nomine lefu fleelat orane genu: cxlcfliû: terrxftrium d^infernorum ; farna celfitudinis eius: d'gloria nomtnis eiusin ccdclia ufc^quac^ diftufa:permoti 0lt; ;ipfi ueniuntad menfam:manducat 0lt;;ador5t:non tarnen faturanc:qanon cfuriut dr fitiut iufticiâ. Talcs enim faturabunc:qu5q perfefta faturp tas in ilia uita æterna crit : cum exifta peregrinatione uenerimus ex fidead fpeeiemj ab fpcculo ad factem:ab xnigmate ad perfpicua ueritatcm:Non tarnen inconuenic^ ter faturitas did/paupertate cbrifti:qui pro iufticia ei’:boccft pro participatioe ucr bi æterni qua incboauit interim fidetomnia temporalia non folum temperantcr con/ _, temnit bona:uerumetiam patienter fuftinet mala. Tales fuerut peccatores drpnbli^ 'HSgt;§»Tn canitquiaabieela buius mundi clegit ut confunderet forti3.K)c bis diftum eft : Edent pauperes amp;nbsp;faturabunc .Iftam faturitatem nonapud feipfos tenucrufiquodamniodo enimruHantes dominum laudauerunt:id eft prædicaucrût quærentes eum non fui quærentestfedin eum cbaritatc flagrantes.Horum prædicationecommotuseftnma dus ut cominemorarcnt dr conuertcrenc ad dominum uniuerfi fines terræ. Etado/ rabûtin confpcctu ei^uniuerfæ patrixgentium:Q.uoniam dommieft regnumamp;ipl'-dominabic gen tiû. Hacecclefiæ dilatatione ctiam fuperbi : id eft diuites terræ adduz cli fût amp;nbsp;mandacauerût:drquamuis non faturati:tamen adorant.Hûc quocpoidineni propbetia pfalnii bocloco tenuit quem uidemus implcri.Adiungit autem: In confpC âu ci‘’procidcnt omnes qui defcen dût in terram: id eft omncs bonaamâdo tcrrxna: Cot.j, non in celumafeendût. Non enim faciût quod ait Apoftol^:Si refunexiftis cumebn-' ftoquæ furfum funt fapite:non quæ fuper terramtfed potius quanto fibi bonis terras nis focliciores uidenc:tantomagis in terram defcendüt:boce/tin terræna deprimun/ tur.Etideo in confpeftu ei’ procident:id eftubiipfe uidct:non ubibomincs uidentg ^®‘*^7» eos excelfos fublimefc^ arbitrant Et anima ingtmca ipfi uiuét. Ipfi uticp non fibifitotf fuperboruiTipriuato bono fuo lætantiumtdr a communt omnium bonorumquodde US eftinani clatione rcfilentium: Hoc utic^ deuitem’ drcommuni poti’ucro omnium xXorf.ç. bonorum perfrui:g priuato noftro gaudcre quæram’:Vtqui uiuitiam non fibiuiuat: ficut ait Apoftolus: fed ei qui pro ipfis mortu’eft drrefurrexit: Pro boeenimmedia' tor efteclus eft:utnos rcconcilict dco per bumilitatcm a quo pcrimpiam fuperbiam lt;«i.io longe recefferamus. Neep enbn tantum illud fcriptum eftquod fupra pofm:Imfmm omnis peccati fuperbia:fedctiam boeibilegittlnitium omnis fuperbix bomincsapo' ftatare a deo.Non ergo fibiuiuat quif(p:fed cbrifto: fàciens non fuam fed iplius uolu^ tatem drmanens in eius cbaritate:ficut dripfefecit uoluntatem patrisid manetin ci^ cbaritatc. Hæcgppe nos admoncs drexemplo fuo exbortans:in euagclio fuo locut eft.Siaütipfe cü in forma dei xqlis eet pfiitn p forma fcruiqua ^pternos accepitno fua uolütatc:fed patris fe facere cómendauit: qntomagis nos ,ppri3 priuatacpnra uoz lütate contempta qua tenebrati fum’: ad illud commune lumen ut illuminent unit 3ol5.i» noftriamp;non erubelcant:debem’accedere:qlt;filluminâtomncm bomincm ueniente in bûcmûdû:ut anima noftra ipfi uiuat.Hoc enim de nobis confequenter adiûgittj^ dicit:Et fernen meû feruiet illi:quoniam g feminat bonû fernen:fili’eft bominis:bonu ^9«i8 aûtfeme bi fût filq rcgni.Hxc porro omnia quæ in pfalmo ifto dicla fût ganóadprx' fens fed a future^ propbetia pertinebat:ficut etia ipfis rcb’apparet: fiecû cócludcre uolmtmtoftenderet fe nó præfentia demóftrarc.Annûeiabic mgt dno gencratio uez

EPISTOLA

^SrannSdabut iafticia eins populo g nafceifquem fecit dûs. Mon ait: AnnSdabiZ .j.^ domin’ generation! uentaræ:fed annuciabic domino generatio ucntura.Quod non nbsp;nbsp;ta.üfort« ‘icaccipiendum eft tanquâ nefcientialiquid annuncietur ut fciat : fed ficutannunciât 3^geli:non folumnobis bénéficia dei:uerumetiam illi preces noftras.Nam fcriptu eft wi angelus bominib’dicit: Ego obtuli memoriam orationis ueftræ:non ut tue deus Xobte.i* Oouentquid uelim^mel quo indigeam^.Nouit enim pater uefter:ait domin‘’;quid uo XPaub.tf» wsneceffanu fit priuig petard ab eo:Sed ganeceife babet ratioalis creatura obtempe f^sdeoupales caufasad ætemâ ueritatc referreifiue petedo qderga fe fiat: fiuecofu/ *fw qd faciat g pius mentis cffeftus eft at ipfa conftruac. Na amp;i baec quædâ atteftatio ■■ationalis creaturæ eft:qi non fibijpfa fit bonum quo beata fiat: fed illud incommuta/ ‘’Heciii’parudpatione etiam faptens effieic.Siueita di5u eft: Annuciabic domino ge jjwatio uentura:ac fi diceretur: domino placebut non fibi:utita fit domino nunciare: “Wteftdno uiuere.Sic dictum eft: (Q_ui manducat domino manducat:^ qui non ma j^o,,^ ducatdomino non maducat.Ad boc quippe addidit: Et gratias agit domino:utoftc/ nbsp;nbsp;’' dcretur c|uid efl'et:domino facit:id eft in eius laudefacit,Tuncenim recte:tunciuftc: f^cpiejiucum opus bonuin eius Iaude fit:cuius gratia donac ut fiat:Acperboc ctia ‘■comögfpiä bxc uerba intelligere uelit: ut coÇiifte ordo fit: Annuciabic dno gene/ f^tioueturaiid egeneratio annuciabic quxdno uetura c:generatio fcilicctpio^iatc^ ^^°^’ gaimpio^Srfceleratoru generatio no dno:fed fibi uctura e.Ab eadefignifica/ done no recedic qintelhga^animae participatio in idipfu: id eft rationale creaturam ^mfit mutabilis:non fieri beatam nifi a proprio fuo mutabili ad immutabile bonum: 'demepcommune quod deus eft:a quo fuperba impietate abftitit:bumili pietate con derfa fubfiftat.In quo affecta proficies:quicquid boni facit:domino facit:boc eft in ci* ‘3udem:cni’ grain pcrcepit ut faciat: unde eft actio grârum:quæ intimo fideliu myfte ndocelebrai:. lllud autem quod fequi^:Et annunciabut iuftici3ei^ populo qui nafcef Cg^x^ 'inemfecit dominus:fuperioris fenlus confirmatio eft.Namquodibi dictum eft: An/ dMciabic domino generatio uentura : bic eft dictum : bæc annuciabit iufticiam eius. 'pbquippe gencratio quae uctura propbetata eft piorum atep fanctoiy: iufticia dei eft donipfo^:Nefint exillis qui ignorâtes deiiufticiamidr faam uolentes conftituere: iu jg^^ ^^ wa« deinon funtfubiccti. llla nacp iufticia dei commendaturin eo quoddici6lgnoz*®* fentes deiiufticiam qua nos ex eius gratia iufti fumas : utipfa dei iufticia nos fimus oom iufteaiuimus : credentesin eum quiiuftificat impium:Non illa quaipfe iuftus oftætema fua Órincommutabiliiufticia.Haec itacp iufticia qua nos dei muncre iufti fa ‘dostfigniftcatur in pfalmo illo ubi fcriptum eft: Iufticia tua ficut montes dei. Montes ißg.jf. oi®ppe dci:fancti ei^funtide quib^alibi dici^:Sufcipiut montes pacem populo tuo.Et T{^ö.7i» dmlta de bis montib^ feripta funtfigurata Iocutione:quae commemorate nunclongû Om Sed gabocipfu q? de^ iuftificat boïes:nimisocculto iudicio facit: qm gratuita gfa: ^gt;3ütgva non ex opcrib‘’:alioquin gra ia nó effet gra. Exboc gppeincipiut opera bo Ko.ir, daex quo iuftificamur: nó ga præceffeft iuftificamur.Etboc eft ^fundü:dequo fupe dosam multa dixirri^.Continuo in eodem pfalmo cum dixiffet:Ïufticia tua uelutmóz TPeiys 0«deKfiibiaxit:Iudicia tua uelutabyffus multa.lndeuenit ad falutê bominib’ iumen.-%cómtincm:quia amp;nbsp;ipfa eftmifericordia dei:âr dicit:Homines amp;riumentafaluos fa pödomine:ficut multiplicata eft mifericordia tua deus: Vtbincintelligamus etiam il 'omfalutem æternam Ôrimmortalem:de qua dicit Apoftolus:Spe enim faluifacti fax JSe.g, ‘dos.Similiter ut iftäquæ boib^iumétifcp cómnnis eftigratfnos accipere nó ex opib‘’: defoncgs extol|a6ga opera fuaexipfi^iuftificatióe operamur. Ipfi^enim fum’fig/ ÆpB.x. gentil creati in cbrifto lefu in operib’ bonis quæpræparauit de’ ut in illis ambulem’.

ftiHa ergo gratuita eft:de qua in alio pfalmo dicic:Dom!ni eft falus amp;nbsp;fup populu tuG quot;IP's.5« Denedictio tua.Sicut ergo qp legit’:Domini eft falus:non ea falus intelligic qua domiz diisfaltms cft:fed qua falui funt quosipfc faluos fecit : Sic q? legic deiiufticia:in eo qd mriptum eftdgnorantes dei iufticiam:S*rfaam uolentes conftituere: non eft ilia intdz M^,»» , ''gendaqua deus iuftus eft:fed qua lufti funt homines quos gratia fua iuftificat . Inde

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA . GXX

XDattB.9 cnim faluî undeîufti: quoniamq^ ait : Non eft op^ fanis medic^: fed male babcntib'’' ®ittt.5, expofait in cofequetib^ dices: No aeni uocare iiiftos fed pftórcs. No igic fmopaiu' fticiæ quae nos fecim^: fed feePm fu5 mificordia faluos nos fecit p lauacW regeneration ^lt;’•8. nis. In qua gratia fpe falui fa fti fumus.Vnde in illo pfalmo fabiugitur: rilijoominun’ Tpo.55. p^ß tegmine alarumtuarum fperabunt:Inebriabnntur ab ubertate domus tuæiû^ tor rente uoluptatis tuaepotabis cos: (Quoniamapud te eft fons uitx: amp;; in lumine too ui debimus lumen:Praetendemifericordiamtuam fcientibus te:âriufticiamtaambts| reclo funt corde.Huie iufticiae dei cotraria fuperbia eft:qua fiditur tanquâ de operib proprijs: Ideocpibifequi6Non ueniat mibi pes fuperbiae:baciufticia deitquaeiunP deiufti funt interim uiucntes ex fide: doneeperfecta iufticia perdneaturad fpecien^ cut falute perfecla:etiam ad ipfi’ corporis immortalitatem gratia noui teftiméti.Vn-' *Xor;.5. de alio loco dicit Apoftolus: Pro cbrifto lcgatione fungimur : tanquam dco exbor' tante per nos.®bfecram‘ ’pro cbrifto reconciliari deo:acmde fubiungiuEum quiƒ0 nouerat peccatum: peccatû pro nobis fccit:id eft facrificiu pro peccatis. Nam 0 tip» in lege peccata appellabanc:quæ pro peccatis offerebanc : Vtnos fimus iufticia delm ipfo:id eft in eius corpore quod eft ecclefia cui caput eft.Nos fum^iufticia deiiquam Ä9»io ignorâtes illi amp;nbsp;fuam uolentes conftituere:id eft tanquâ de fuis operibus gloriâtesiut 1^5.11 fnciæ det non funt fubiefti.lnde â^ in bocpfalmo cum dixiflet: Annuciabutiuftidaiiî eius: fequit fix 'dicit:Populo qui nafeet quem fecit dominé. (Quis cft enim popul^q“^ non fecit domin’: fcd’m id qgt; homines funt:qui etiam pccora creauit:a quo eft owb “j ta:omifcß facia Æ^Jereata naturat'Sed ita intelligendû eft: O^uêfecit domin’mtnófoW cp homines funt:ueruetiamcpiufti funt ab illo facri intelli^ancifccfm illud quodiam^o lt;pB.i. femel commemoraui ab Apoftolo diclum: Ipfius enim ngmentu fumus crcatiinebo lt;3.50 fto Icfu in Operib’ bonis : quæ præparauit de’ ut in illis ambulem’. Animæ ig*^,*?^®^, nails mutabilitasadmonec:qaænouent nift participatióeincommutabilis boni iun2î faluam: fapientem: beatam le effe non poffe:nec fibi earn bonfl efle pofte propria uo/ Iuntate fed malum:propria quoq5 uolûtate auertiifabono incommutabili ea^aaer/ fione uitiacinec fanari per feipfam poteftifcd gratuita mifencordia fuicreatorisiqa^ in bacuita earn ex fide uiuentem in fpe conftituit falutis ætemæiVndenonaltümja' piat fed timeat:eo cp timore cafto inbxreat deo: qui earn a propria immudicia qua in/ ordinate bona inferiora dilexit: ueluta quadam fornicatione fpiritali mudanitmeebu• manis laudibus extollac:nec fit in uirginibus ftultis aliéna laude lætâtibus. Hoc^’n'’^ de quæftionibus tuis reftatextremû:Et proptcripfam inanem laudem: non propte^ confcientiam fuam:ubiillis teftis eft deus bonaoperantibus:fed fit in uirginibus bpie iXorï.u tibus:ubidicac quod ait Apoftolus:Nam gloria noftra bæc eft teftimonium conlcien tix noftra:. Hoc enim eft oleum ferre fecum: nona uendétib’emere: hoc eft ab adu^ lantibus.Adulatores nâcg laudemfuam tanquâ oleum uendent ftultis. De bocoleo *^S.i4o dicic in pfalmoiEmendauit meiuftus in mifericordia â^argm tme:oleumautem per/ c3toris non impinguet caputmeum.Elegitaiufto mifericorditerrcprcbendi:d^qno' dammodo colapbiçari:q ut ci caput in fuperbiam crcfcat peccatoris adulatioe lauda^ ri.lrridentium quippe refponfio mibi uidetuncum eis a fapientibus uirginibus dicit: XDattB.ts Ite potius ad uendentes Semite nobis : ficut in quodamlibro Sapiential fcriptum I^wiwr»!. eft: ubi contemptoribus dicit:Et ego perditioni ueftræ fuperridebo: Ilia refponfionc qua petentibus oleum dictum eft:Ne forte non fufficiatnobis:non defperanter : fed humiliter dictum cft.Qins cnim fie præfumat de confcientia fua ut ccrtus fit earn nbi Jacobi.1. in iudicio dei pofte fufticere: nifi mifericors mifericorditer ludicctfindicium fine mile ricordia illi qui non fecit mifericordiam.Ipfaeautem funt lampades accenfx: opcrafci a?attB.$. licet bona:dequibus dns dicit:Luceantbona opera ueftra : amp;:glorificentpatrein ue/ ftrum qui in cadis eft. Hucuftp pertendit intentio uirginum fapietium: ut ideouclint uideri ab bominibus opera fua bona:non quo ab eis laudentur ipfæ: fed ut gloririce/ tur deus a quo illis eft cp bene opérant: Ac per boe interior! bono gaudcnt: quod cit coramdeo:ubi elemofyna in occulto reddatnr.Etideo non deficiuntlampadcsiquia

EPISTOLÄ

in interiorfanimo uegetantumdeft mtétionc bonæcôfdentiæ coram deo fittn c/uS gt;audem:quicqiiid cora bominib^ bonis openb^ lucet: At uero ftultarum uirginû hoc oleum non fecam portantium deficiunt lampades'.id eft non pfeueranter bona ope/ ra lucent:ctim bus Humana fuerit fubtracla ^apter ilia faciebat : bucufcp intentionem luam perducentes ut uiderenif ’abbommib'’: no ut glonficarcc pater qui in cxlis cih tjuxintentio pbennis eft gloriæ: qua nouit anima deo fe debere q? iuftificata eft ad fa ,oenda bonaopera:d^ideo in illo non in fe laudari amat.Vnde alibi bomo dei cantat; 1^»ï5» Indno laudabitur anima meatut qui gloriatur in domino gloried. Sed quid eft qdin ^^j[J’** Modern euägelio fcriptum eft: ©mes fpófo tardante dormiffe:fomnQiftumfimtellc/ Wattamp;.if, ’Pirnas q gt;ueluttardâte iudicioiad qd’faciëdum ucturus cft cbriftus:abund3teiniquiz ^ate ebaritas refrigefcit:quomodo ibi ponemusuirgines fapientes:cumpotius in illo igt;ntdequib*’dicitur: Quiautem perfeueraueritufeß in finembic faluus eritf ©iclum Xï?attl5*i4. fftergo dormierutomnes:quia no tm ftulti qui ^»pter bumanamlaudcm bona ope/ ■quot;antur coram bominib’: uerûetiam faptétes qui boe,ppterca faciunt ut laudcc deus fxpmn^ 1(15 morté,Exutroep em generemoriunc: Et ifta mors lxpc in fcripttins dor ^lêtium dicie ,pptcr futuramrcfurreclionc uelut cuigilationê, Hincapoftolus dicit: Ydormientib' ^ante nolo uos ignorare fratres: Et allo loco: Exgbus plures manent ^lt;^adbuc:quidâ autem dormieruntjEt alia inumcrabilia in boc teftimonio apte per *»®’cquot;«f’4* '•^■pturas utriufe^ teftamenti repenunc.Vndeëb ille ait:(Cófanguine ’ Ixn fopor.Etfi ^duertas :multa inuenies etiam fæcularibus litteris ubi mors fomno eópatur. Signifi taait ergo dns futuru effe tempus: quo inter tribulationes ëbtcptationes fæcnlioui* '3gt;niamcp eius expectarer aduétus tanq,ppinquusatq; iminés:adquem fe prxparct Ruiin eiusfamilia uidenc.Hoc eftem qdait:exi(Te obuia fponfo amp;i fpófx.5pófo gde ”110 deiS»ponfaeautcm:uelquia in eo corpore uenturus eft qd fupfit ex uirgine:lïnc .^aia ipfa ecclefia tune clarior apparebit:utad uniuerfi corporis congregationc mem/ “faconcurrant: quibus concurrentib^: eius magnitude monftrabic.Virgmcs,ppter tontinêtiâ nGcupauit.Pccem ucrond eft quinep ë^ quinq:,pptcrnumcrum quo cenz ^’*5** bUir corporis fenfus:in gbus babitat contmetia cum a uoluptatibus turpibus dv illicit b abUinetur.Lampades ficut dicium eft: bona fût operaimaximeqj ad mifericordia ßtinentiaiamp;r ipfa qua: coram etiam bominib^ lucctlaudabilis connerfatio.5edmagni J^fereftiqua mentis intentionefiat: Ideo dicit alias fapiétes:ftultasalias.Scd binceas wemit q, ftultænon fumpferut oleum fecü:prtidentes autê acceperunt oleum fecu '?Hafis fuis:boc eft in cordib^fuis : ubi fit i'pfa participatio intimi ac fupni boni. Vnde quot;’pfalmoquoda:cumdiclu eflet:Sacrificate facrificium iuftieix:«^ ; fperate in domio: ^olti inqmtdic«nt:quis oftendit nobis bonacDeinde ut manifeftaret cub boni amoz ft Qebeanb opariiufticiam:boc cft facrificarc facnficiu infticix amp;^ Ipcrarc : Signatum Yinquitin nobis lumccultus tui domine:dediftiIxticiam in corde meo.Cuius boni p'quätS participatilâf plemus pfeéèiufcp participandi intentione qui bene opatur : Ód ^ndabiliter ctia in eófpeau bominu cóucrfac : babet oleum fecu: quia bona opa eius ^l'am in confpedubominu lucentia non extinguantur:quia non in cis cbaritas refriz pdt abundante iniquitateifcd pfeueratufep in fmem.Hoe oleum ftultæ uirgines nó ^bentfecum : quoniam fibitribuédo fi quid boni opens faciûtinecclTe eft inflentur ^j.“amp;bia;^^ptei. boc uitiS fic laudcdclecïcc bumana : 0lt;1eius gaudio li quid boni agût ƒruereörlucer.c uideanc.Tardante autem fponfo dormierutomnes:Non cnim tue tnieticum fperacifed media node cum ualde obfcurnm:id eft occultumerit:an uc/ ^a«55* j^3f*Vnde dicit:medi3 node clamorem fadum:Ecce fponfus uenitexite obuiam ei. •Hiirg clamoriftec tuba illa qua comemorasapoftol^ dicit: Canet em tuba Örmorz 2®attg.i$. 'fi fefurgentincorrupti:tubæ noie aliqd euidentinïmufignum uult intelligi: (0uâ uo ’«torras. J^ arcbangeli S^ tubam dei allo loco dicit.Qiix etia uoxiplius dominilelu cbriftiin »•®’«fl«r»4» ^‘’§elio dicitur:quaaudiât bi qui in monumctis funt är.pcedunt. Surgunt ergo oës ^ob.s. '''^ ^ fapientes ârftultæïôlt;:aptantlampades fuas:id eft rationem præparant

^cte de opibus fuis.Sed tune in illius clamons cuidétia à;: refurredióe mortuord

SANCTI' .AVGVSTINI EPISTOLA CXX

-quimoUa entdubitatio lam inftantis praeftantifc^ iudicipfubtfabei : omnefolatiubuz dis bumanx-Necp em uacabit de aho difceptare:uel de alio mdicareiaut alten gratig' can'jquadounufquifqp ^jpnum onus portabit : de fuorum faclorum reddendaratióe cogitabitiac g boeferetur animus quidem uirginum ftultarurn confiietudinepprbî 'S»?, lu fed no inuentis laudibus bumanis deficiet « Neep germanitus dixcrunt:Apud tc bus Iko io ^C3:uel:ln domino laudabitur anima meatAut in domio gloriatæ funttcum ignora» *^**' ’tes deiiufticiamtfuamiuftieiä conftituerent:acpbocpctunt a fapietibus oleum : hoc - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eftaJiquam confolationemtncc inueniunt necaccipiunttillis refpondétib^fe nefcirct

utrum fufficiatipfa confeientia qui expeclat mifericordiam fubihoiudice: qui cum1» t:brono federit : quis gloriabic caftum fe babere cor:aut quis gloriabii:mudufe etka pcl5tnifi fupexaltet miferieordia iudicio quæ fug eos erittq mifericordiæ opa ilia inte tione fecerunt ut eo^i mifererec a quo fe feiebât accepiffe qd babebat:ncc gloriabat quail non accepcrint;fed p feipfos babuerint qd placebattficut ftulti qui dv libi placet tanq de bono a fe fibi partot A; ab adulantibus uel errantib^ ita laudantur ac fiipßfiot Æjî’.d. aliquid.Q.uiautem putat fe cc aliquid cu nibil fit: ficut dicit apoftol^tfeipfum feducif* ©pus autem fuum,pbet unufquifeßtödtunc in feipfo tanta gloriam babebit:amp;non in aiterotboceft portarc oleu fecum:non ex aliéna laude dependere. Sed quaglonain fe babebit nifi earn cui dicitur:(Eloria mea A; exaltans caput meu:utqdfepe dicendu dhqui gloriac in domino gloriec.Proinde fapicria quae in fapietib^uirginib’ *habitat: fedm illud qd ante prædixit:cum ait contemptorib^Ôd fanam doclnnâ accipere reçu/ nBjouer.ï» fantibus:Et ego ueftra: pditioni fupridebo: dicit dultis uirginibus ; Ite potius ad ue»/ ï®-*»8»i$.4entes:Af cmite uobis:tanq diceretiVbi funt qui uos fallebant medofilfimis laudib^' quado àa uobis tallebamini: quia in uobis nó in deo gloriabamimVQdauté dicicK dum cuntemerc : uenit fponfus: amp;nbsp;quæ parata: erâtnntrauerût cum eo:boc mibiui' deturintelligcducp uitiofo cordisadeclumbiabâtinam glix qua uana mentis elatióc feclata: fanr:Etipfe appetitus fignificatus eft in eo qd dirtum clbdum euntemerc ue ♦/. nit fponfus : Afintroierut c5 co ad nuptiasqua^ræparatæ erâttboc eft quae ueramfi demtucramcß pietatc corde geftabantqua po ftent cöteperarinumen focietaticßfa»/ HorStoóin feipfistfedin dno gloriantiStutmtrarét cum eis in illud gaudiutdequo di/ ®bt5 citur:lntra igaudiu dni tuitubi erit pfefta participatio incomutabilis boni: cai^taodo udutarra quaedam p fidem tenertut fcdm banc gratiam uiuamus:inquantu deonon *l^®'î4 nobis uiuimus. Proinde qd fequitur: Nouiffime neniut ôlt;;reliquæ uirgincs dicétes: XDattß.1,5 Pnedneaperi nobistnô dictum eft eas emifte oleum A: fie uenifTc : neqj ein iam crat

underfed miferieordia fero quaefifle:cumiam tépusiudicandi effct:0C^bos Arepro' .lt;. nbsp;nbsp;nbsp;bos fegandi. Recte autem refpondetf:Ame dico uobis:nefcio Uosdlle quippebocdi/

cit:quem no latet aliquid.Sed nefcio uos:nibil aliud eft q nefcitis me:quado de uobis potius cligitis cofidcrari g de me. Cum enim didtor qgt; nos cognofcit deus : cognitio/ ncm fui nobis pra:ftat: utpbocintelligamus ne boc quidem nobis efte tribuedume^ nos fcimus deum:fedeam quocßfeientia illi’ miferieordia: tribuam^. Vndecuquoda loco apoftolus dicerct:Nuc ante cognofcetes deum:corrcxit Ar ait : Immo 6icogniti a dco : quid aliud uoles intelligi nifi cp eos ipfe fecerit cognitores fuoscNcmo autem cognofcit deummifi quiintelligit ilium efte fummumatep incömutabilcbonum:cu^ I^S.ti. participatione fit bonus: (Qd in bui ’ pfalmi cóclufionepofitu eft:Annuciabutiuftieiä 11^5.99 eins populo qui nafcetur quefecit dns.lnde SCilIud in pfalmo:lpfe fecitnos:amp;nóipfi nos. Hoc em non ad eâ natura qua bomïes fumusjcuiusnaturæidemipfe creatoreft cæli Ar terra: Ar fidcrum omniûqianimatiûdcdad illud potius referédum eftqdapo' JÇpB.x» ftolus ait:Ipfius fumus figmctu creati in lefu cbrifto in opibus bonis quæpræparauit 0 Ca.55. deus ut in illis ambulemuf. Arbitror tibi fatis efle folutas tuas quineßquæftiones:du in ifta media ueluti fexta imoraris:quâ mibi ^pofui de gfa noui teftametirppter qua 5oB.it nerbum caro factum cft:id eft qui filius dei erat:bomoßefeftmaturä fufeipiendono ftram nô mutâdo fuam:p qd Arfuam recipientib’ ea poteftas daretur : ut qui eramus b.omies’tfilt)deifieremus participatiôe incomutabilis boni in melius cómutati:nóa4

'1

gt;

EPISTOLA

ffporalêfcclidtatétfed ad uitxxtemae qux fola bcata cftadoptionc »Vn placuft etta Jpbetieü pfalmu pcurreretCiu^pnmu uerfu ipadióc cómemorauir.oftëdéfquónos ®5«s derelmquanó ; quo alio modo nó recedat a nobis:ad bona xtema nos colliges: poraka nero altqn utilizer tn'buens:amp;;akqn ntiliter fubtrabens : ut cis nó bxrere du «in’:ne contepta luce intertorequx ad noua ptmctiunde etiâ pfalmnsillc ipfc pi^ luiceptionematutina tanq,p luce noua nomen accepitun extens tenebris libctcr ba “’fcmnsiiindc m extenores mittunc:qui ex iftis extens :non fe fed ad mteriora con^ ?^*^^'^,'^^‘^c diabolo Arangeks eius fociati extrema damnatione puniamur. Intdligc?' p/gi^peregnhâtioùê nofträ in bac uita: mûdo crudfigamurtextendîtes manus in ^ktudiné boneÇiopcÇi;amp; longammitare ufp in finem pfeaerantcs:atlt; ^ babétes cor brfum:ubi ebrdtus ertm dextera dei fedesttotumeç boc non nobis ; fed iHius miferu cordix tnbuétes:cuias^fctnda ludicia omné ferutatoré fatigant-Hxc eft em non m-' ^’’gt;tcr fabulofa:fed utiliter ueraxlatitudo :15gitudoîaltitudo tjjftindû: ondepuema/ ^usadeâ fupeminentêfcientiâ cbaritatis cbrifti:ôlt;:impleamur in omnê plenitudmé

®a. Scioauté q non fupuacua follicitanone:p bancoccafionê quædionum mibi a te jPpofita^ : nouiteftamenti gratiâ tibiuoluerim copiofi^ cômcdarciHabet em aduer c^.j^j «nosqni eius ^funditate turbati: nô deo tnbuere;fed poti^ fibiuolut arrogare q^ bo ^■lant. Mec tales funtquos facile côtemnasded côtincter uiuêtes: atq; in bonis opc^ fibos laudabiles:nec falfum ebriftSficut mamcbxitalijcg plurimibxretici :fcd eûdem '^crûæqiiat^jç patri amp;nbsp;coxtemû ueracitercp boiem factum:amp;' ucninecrcdêtes;amp; uê/ ^“fûexpeflantestfed tn ignorantes dei iufticiâtârfuâ conlhtucrc uolentes.Neqj em jSo.io ^“«w dns cum Ôrillas cômemoraret qua? fecu intraueruntad nuptias: A illas contra 9uas ianuas claufit:ä^ quibus refpondit : Nefcio uos : utrafq: uirgines dixit : A;quinq; xrattB.j '^'fgmes ^jpter contincntiâ carnis edomitâ:quincp id elf fenfu prxditas quinano or^ ''3tas‘utrafc^ lampadib'’,ppter bonoiyoperu bonxq: cóuerfationis in confpcctu bolt; luculentilfimâlaudciutrafp obuiam fponfo cuntes ^pter expectationêq ebn/ ‘”lperad aduêtus.Scd tn alias ftultas:cp fapientes oleumacceperut in uafis fuis : Üub f®uocnon ferebant fecu in tam multis parcs:bocfolo eas difpares demóllrat, (Quid ^tam cóiunctum g uirgines amp;nbsp;uirgmestSCquinqjéb quinc^:A^ lampadib^ornatxob/ ^3m fponfo euntes :Sïilre ArillecEtgd tam contraria g fapietés amp;nbsp;ftultx: uidelicct q?

■“e oleu in uafis : boc eft in intelligctia gfx dei portant in cordib‘ ’fuistfeiêtescpnemo Sap g, poffiteffe cótinens nifi de^ det: amp;nbsp;bocipfu fapictix députantes fcire cuius boc donu quot;tiniæaût l3rgitori oïum bonoÇi gratias nô agentcs:euanucrût in cogitationib^fuis: jRo.i. «oblcuratum eft infipiens cor eai^':dicctcs fe elfe fapientes ftultæ faäx funte De gb^ '^nenuUo modo nûc defperandû eft anteg dormiamus. Sed fi ita dormierint cû facl^ '“CW clamorille quo adefle iam nunciabicquot; foonfus:(!V euigilantes:boc eft refurgctcs ff^âferint foris:non quia uirgin es no funtdcd qtua ncfcictcs unde babeantqd’funt: ‘akr uirgines funtmeritoœ foris erut:quiaintranea nó fecutx fuerunt. (i^uando ta js ergo repereris:nó tibipmadeat inanitatê uafo^ fuorumded tu cis potius plcmtu' ^'Oem.Vn aitaplustQuifqois fe putataliquid fcire: nódu fcit quêadmodum oportet i,s’oq.8 *'ff«Etmox oftendcns gd dixerit:Quifquis aut dilexerit deu: bic cognit‘ ’eftab ilio. *'5t:fic diccre uoluit: cognouit cü:fed diccdo: cognit’eft ab co:expreftius uoluit có^ ^fdare etiâ bocab illo nobis effe ut eumdiligamus.Cbantas em dei diffundic in co17 quot;nbsp;3^0,5, ^'Dttsnns:00pnofipfos:fcd p fpintüfanetü qui datus eft nobis. Necefte eftautem ut param diligateum:qni nó ab illo:fcd a feipfo bonfl fe arbitral ’effeclum:tindeaut fieri pot at tabs nó in feipfo:fed in dno glorieccQui cm gloria^ cp fit bon^:in illo debet glo fiariaquo faclus eft bonus:ac p boc qui fe a femetipfo facturn bond arbitratur:confe/

'loens efhut in feipfo non in dno glonct.CDmnis autintentio gratix noui teftamenti 'loofurfu torbabcm^fOluia omne datu optimü:amp;romne donupfecfû defurfu eft) id Jacobin ®§'t nefimus ingratiiatq; in ipfa gratiarumacfione nibil aliud agitur: nifi ut g gloriatur •odno glonetur.Habes librum;amp;fi ^lixumttn quatum exiftimonon fupfluum. Sed. ”»a etia ecclefiafticas legere litteras : S^ non multa inuenies quxrcquiras ex me:fed

FÃŽ

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXXI 54

tcgédo^rummado : fi ctiapure dnm largftorem b®noç: oim deprcccnsîomfoqwæ cognitione digna futtaut certe plurimaupfo magis infpirätctq bommn aliqoo cemo? nête pdifces : gq eoipfo quo formfeed beneadmonété ludicio nó errate approbam ; gmd aliud q in ternö!ame:magiftru nos babere teftamurr'

•TSanfti Äuguftini ad Probâ: de orando deo:qd’maximû mdintatis eftncgocw^dc' ganti copiofocp fermone fcribéds^EphuCXXL^^,,^ lt;9.1? 1 yVguftmus eps ferons ebnftiferuorucp cbriftnreligiofx famulæ deiProbxin APB dno dno^ifalutem» Etpetiffe te Ó«^,pmififfe me recolens:ot de oradodeo:ad ƒ * tg ahqd fcribeic: ubi tribucte ipfoqueoram^; tempus facukafq; concéda eft; /(Dportmt ut debitnm meß lam lamcppfoluerc : 0lt;:pio ftudio tuoiebnftichantate for/ uirem* Q^ auté Ixtificauerit meipfa petitie tua:in qna cognouiquatam reitatxcara gerastuerbis explicatenópoftum.CQd cm maiusoportuiteé négocia uiduitatistux:

#. Ximorß.i, q pfifterc in oratióenocic ac die:fcd'm apHadmomtionêr 111e quippeait:^ixautem uere uidua eft amp;nbsp;defolata:fperauit in dno:örpfiftit in orationenode ac die, Vóïwit^ uideri poteftcQfis fedm boe fæculumïnobilisidiues: tâtæcp familiæ matertdideo liz eet uidua:nó tarnen defolataiqaó occupauerit cor tuum:prxcipuccß fibi uêdicaticnt orandicuratnifiquia prudenter intelligtsiqdin boe mandoiâ: in bac uitatnolla anima poftit elfe fecurac 'Proinde qui tibi earn cogitationêdeditiprofeclo facitcp difcipnl® fuis no pro feipfis:fcd,pbumano genere contriftatis:amp;defperantibus queq pofte XPauB.i? tiari:poftea q ab iWo audierut: bacillus efte camelu intrare per forame acusiq dimtem in regnum caeloram:mirifica At mifericordiflima poHicitatione refpodit: Deo efteta* eile qd bomimbus impoflibile eft. Cui ergo facile élut etiâ dines intrct in regnumcS' lorumtinfpirauit tibi piam follicitudmcm: de qua me confulendnm putafti:quonaw modo tibi eflet orandum.lllc nam^ cu etia cet adbuc in came: Zacbæû diuitém reg-num cæloru mifit: Ar refurredioneatep afcenfionc glorificatusimultos poftea diuites impartito fpiritufanclo fecit bums fæculi cótemptores :A'finita dimtiarum cupidita^ te ditiorcs, Qnomodo cm tn fic ftudcres orarc deummifi fperarcs in eorCuomodo autem fperarcs in eo:fi fperarcs in incerto diuitiarumiór contemneres pratceptum fa iXimotB.tf, luberrimum:quoapoftolus aitiPræcipe dinitibusbuins mundi nó fupbe faperc:ne« fperarc in incerto diuttiarum ; fed in deo uiuo qui præftat nobis omnia abundâter ad fruendûmtdiuites fintin operibus bonis: facile tribuant;cómunicent:tbef3uri$ét*mi fundamentum bonum in futurum utapprebédat aeram uita rDebes itaeppræamoz re buius ueræ uitætetiam defolatam te patarc in bocfæculo : in quâtalibet ei^wdid/ täte uerfcris.Nam ficut eft ilia ucra uita in cnius eomparatione uticpifta qua: mukum amac qualibet iucSda ateg^dacla fittnec uita dicéda eft:fic eft etiâ folatium uerS:qa per ,ppbctam dominus,pmittit dices: Dabo illis folatium uerG : pacem fuper pacem: fine quo folatio qnæcûcp fut terrena folatia: magis in eis defolatio q confolatio repen/ tur. Diuitiae quippe atq; faftigia dignîtatû:da:tGracp buiufmodi quibus fe fehecs efte putant;mortales uere illi^ foeficitatis exptes:quid afferunt confolationis:cGü^eis non ægere:q eminerc præftaBti*:quæ pl9excruciâtadep,to timorc amiftionis:g cócupitx adeptionis ardore^Talibus bonis non fiunt bomies boni:fed aliunde boni fach bene utendo facluntut ifta fint bona.Non funt ergo in bis uera folatiaifed ibi potius ubiue ra uita.Na inde nccclfe c ut fiat homo beat'’:unde fit bonus: Homies aut boni indem tur etiam in bac uita præftarc nó parua folatia. Nam fi pauptas angit: filuctns maftik cat:fi dolor corporis inquictatifi contriftat exiliuifi ulla calamitas alia uexat:aftintboni homines : qui non folum gauderc cum gaudctibus:ucrGctiam fiere cumflentibus norut: Xfalubriter alloqui amp;; colloqui feiunt:PIarimG ilia afpcra leniuntur: releuatur grauia:fupanturaduerfa.Sed ille boc in cis amp;nbsp;per eos agit:qui fpiritu fuo bonos fecit.. Ecotra fi diuitiæ circQfiuant:nulla orbitas acddat:aflitlanitas carnis:incolomihabitez tur in patria:0 Ccohabitent mail bomines:in quibus nemo fit cui fides adbibcac:a quo non dolus:fraus:ira::difcordia:;infidiæ timeatur atep fuftineanturb Nonne ilia omnia fiuntamara amp;nbsp;d«ra:nccaliqui^ Ixtum uel dulce eft in eisblta in quibuflibet rebus buz

EPISTOLÄ

®aoB ttibil eft hominiamiciim fine bomicamicotfedqubuftp tab's inuenitur deem* ^imo amp;nbsp;moribus fit in bac mta certa fecuritasfNam ficulfibiquifqjnemo alter nlrerl •lotus eft;0^ tarnen neefibi qutfep ita notas eft:at fit de fua eraftma eouerfatione fceu/ 'us.Proinde gms ex frudib^ fuis multi eognofeâtur : 0ralij qtiidem beneumedo.pxiz ’•ioslxtificent:alijmaleuiuendo:contn ftent:tamen ,ppterbumanorum animoi^ig/ ^ota amp;nbsp;ineertatrecliflimeapoftolos admonet : at non ante tempus qmeq iudiecmus tCorf.4 oonecueniat dominus:amp;i ^illuminetabfcondita tenebrarum : amp;nbsp;manifeftet cogitatio-•ios cordis:ii:tune laus entuniemœadeo. In bis igituruitæbuius tenebnsun quibus P^rogrinamur a domino qdiu per fidem ambulamus:non per fpeciem defblatam de/xXorlf, “•itfecbriftianaanimaputare ne defiftat orare:ä^feripturarum dimnaium fâcîarûrp '^nnoni difeat tanqlueernæ in obfeuro loeo pofitæ:fideioeulu ifedcre donee dies lu t-'l^ctrüi» tcfcat:amp; lueifer oriatur in eordibus noftris. Huius enim lueernx quidam fons ineffa/ ^'«slumen illudeftqdfie lueet in tenebris :ut non eomprebédatur a tenebris : euiun ^quot;ndotfideeorda mundana funt.Beati cm mundo corde:quoniam ipfi den mdebüt: ^^'„'/.^ «icitn^quoniam cumapparuerit : fimiles ei enmus: quoniam uidebimus eum ficuti 1,5015,5. •^“.Tune ent uera uita poftmortemiucrucp folatium poft dclolattoncmjlla uita cxi/ quot;^'tanimam noftram de morte: 0lt; :illud folatium oculos noftros a lacbrymis.Et quo/ “S^s 114

•nam ibüam nó ent ulla temptatioudeo fequitur in eodcm pfalmo : pedes meos a la/ PkPorro fi nulla teptatio iam nulla oratio:Non enim ibient,pmifti boni expeftatio 'tdredditi contemplatio: Vnde:Placeboinquit domio in regioncuiuorum: ubi tue Minnis non in deferto mortuorum ubinunc fumus.Mortui cm eftis ait a poftolus : 6^ ^0^5. ^ta ueftraabfcódita eftcum cbriftoin deo. Cumautcm ebriftus apparuerit uita ue/

*‘fa:tuc ^ uosapparebitis cuipfo i gl’ia. Hæc eft em uera uita qua iubee bonis open/ ‘’••^apprebendcre diuites:amp;;ibieft uerum folatium:qtfo folatio nûcuidua defolata: tXünotB,$

^•Qm quæ filios 0«;nepotes habet: lt;irdomum fuam pie traftat : ages cum omnib^ fuis “•ponant in deo fpcm faam. Dicit tarnen in oratione : Sitiuitin te anima mca g mul/ lP*5.4i Moftibi d^ caro meatin terra deferta amp;^ fine ma dr fine aqua.Q^ ifta moribunda uita Soibuflibet mortalibus folatijs frequentctur:quibuftibetitinerantib’comitetur:quagt; •äiibetrerû copia cumulée : ndftiquippe ifta oia qinecrta fint:drin iHi* ’^miftæ faliei/

•’•« comparatione quid effent etiam fi incerta nó effent; Hare dixi qm fermonê med “'daa diues drnobilis:d ' tan ta: familia:matende orationequrfiftuut etiam tecum in butuita permanentibus Ô^ obfequentibus tuis:te fentias defolatam : nódum utic^ ap/ Pfobenfa illa uita:ubi eftuerum certumep folatium Jubiimplebiturqd in ^pbetia di/

eft: Satiati fumas mane mifericordia tua : dr exultauimas driocundati fumus in qpg.gy “Minibus diebus noftris.Iocundati fumus ,p diebus quibus nos bamiliaftnannis qbus “■dimusmala.Anteg ergo ifta confolatio ueniat :quatacQlt;^tcmporalium bonorum ^Widtatc circufluasiat perfiftas in orationib‘’die 3cnocle:defolatamte cffe mcmine^ f«. No enimapoftolus qualicuq; uiduæ boc mun^ tribuit: fed quæuere inquit uidua iXimotB.i “«.5r defolata:fperauit in domino:0 ^ perfiftit in oratiomb' ’die ac nocic. Qd uero fez lt;0,1. 4uittir:uigilantiflime cauc: Qiia: autem in dclitrjs agit:uiuens mortua c. Agit cm bo/ *“o in bis quæ diligitiqux pro magno appetit:quibus beatum fe effe credit. (Qua pro/ P^cf quod fcriptura dixit de diuitijs : Diuitix fi affluant ne apponatis cor : boe etiam 7^5.61 dodelitijs tibi dico: Delitiæ fi affluantne apponascor.Non ideo te magnipendas: 'poon défunt: qgt; affatim fuppetût:çp uelut ex fontelargiffimo terrenæfcelicitatis flu/ “ot.©mnino bæc in te defpice atcp cotemneme in bis qnicg requiras praeter integra •Corporis ualitudinem.Hæc enim contemnenda non eft ,pptcr neceffarios ufus bui^ “iteanteg mortale bocinduatur immortalitate:boc eftucra amp;nbsp;perfeda d'p^rpctua iXor\i5 ^mtateiquæ no temporali deficiens infirmitate : corruptibili uoluptate reficitur: fed ^ledifirmitate perfiifens : sterna incorruptione uegetatur.Nam dr ipfe apoftolus: ^^mis inqrpuidentiam ne feccritis in cocupifeentijsiqaia gerimus curam Carnis:fed rRo.15 •■dneceffitate falutis.Nemo em ung carné fuamodio babuit:ficutipfe ite dicit. Hine £p^.^^ “iienimcpâ^Timotbæuminimium ficutapparet corporis caftigatorem admonetmt i.XünótB.lt;

SANCTI ÄVGVSTINI EPISTOLÄ CXXI ■

modicouino utatar:propter ftomacbumzâ: ’frequentes fuasinfirmitates . Has ergo dehtias in quibusuidua fi agit;boceft fi in delcclatioe carnis bæretatcp habitat: uiucs mortua c: multi fanfli âefandæomnimodo cauétesupfas uelut matres delitiarudiui / tias difpergendo pauperibus abiecerunt: ölt;:talimodo in cæleftib^ tbefauris tuti*’con dideriint.CQd fîtu dcuincèa aliquo pietatis officio non facisttu fcis quoniam debisraz i.Cori«!» tionem reddas deo «Nemo em feit quid agatur in homie nifi fpus hois qui in ipfodb .iXotî«4« Nos non debemus ante tempus quicq iudicare:donec ucniatdomin*’qui ^illumina/ bit abfeodita tenebrarumzödmanifeftabit cogitatioes cordis z amp;; tue laus ent unicuii^ a deo.Pertinet tarnen ad uidualem curam tuam delitiæ fi affluant neapponas cor:ne in eis putrefeedo moria turzquod furfum efle debet ut uiuat.Tein illoru numero de/. “I^^.xr. putatozde quibus feriptum eft: Viucnt corda eorum in fæculum fæculi. Audifti qua* ^■^’ lis oresznuncaudi amp;: quid ores: unde me maxime cófulendum puiafti z (Quoniam te 3X0.8. permouet qdait apoftolus : (Quid enim oremus ficatoportet nefeim^z amp;* timuifline magis tibi obfitznó ficut oportet orarez qnon orarez qd fic itaq; dici breuiter pot: Oa » . beata uita.Hanc cm habere omes homines uolût.Nâ ÔZqui peftime Ä; perdite aiuûtz nullo modo ita uiuerent:nifi codé modofe effe ufpoffe fieri beatos purarct.Qiiidpr ^'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;go aliud oportet te orareznifi id qd cupiunt amp;:mali amp;: boni z fed ad qd peruemuntno ^

C9.4. ntfi bomVHiefortafteiâ quærasz qd fit ipfa bcata uitadn qua quæftione multorûpbi/ lofophôÇ i ingénia ociaq: contrita funtz qui tarnen earn tanto minus inuenire potuc/ lt;untzquanto minus eins fonte honoraucrunt:eicß gratias non egerunt. Prius itaqjat/ tendezutr-um acquiefcédum fit eis qui dicut eum beatum eneZ4uifedm fuam uiuit uo lunfatemC5edabfituthoc uerum effe eredam^ (Quid fi enim nequiter uelituiucreC Nonhe tanto miferior efle cöuinciturzquato facihns mala eius uoluntas implc^dMet setrint/ ”*° *’’“* ^fententia etiarnipfi qui fine eultu dei pbilofopbati funtrefpuerut.NamquP t9te.c3.4’ dam eörum uir eloquentilfimis aitzEcceautemalq non pbilofopbiqdézfed ^mptdP ad difputandumzomnes aiuntefle beatos qui uiaunt ut ipfi uelintzfalfum id quidemz Velle enim qdnon deceatzidemipfumiferrimöznec tam miferum eft non adipifdq^ ucliszg adipifci uclléquodnóoporteat.Quid tibiuidentur hæc uerbafNoneab ipfa

C9.Ç. ueritate per quélibct hominem dicta funtc *Poflumus ergo hic dicere qdapoftol‘’ai£ V 3Cu6.i. dequodamjppheta Cretéfizeum eius illi fentetia placuifletz Teftimonium bocucró eft.lllc igitur beattis eft:qui omnia quxuult habetznccaliqd uultqdnó decct.€LnO“ fi ita eftzuidciam qux homles non indecenter uelint. Alius uult coniugarizaliuscew gio Uiduatus deinceps continenter elegit uiucrezalius nullu concubitumznecin ipus nuptijs expeririz^kfi aliud bic alio melius reperiturz nullum tn iftorum poffum^diccz re indecenter aliquid uellezficâ:optaie filiosnuptiarum fcilicet fructumzd : eis quifc'' fcepti fuerint uitam ac falutemzquo uotoplxrüq; occupatur etiarn continentia uiduz alis,Ma à: fi fpreto coniugio iam non optant etia filios.perearezoptât tarnen quosælt; creauerut incolumes uiuere. Ab bac omicura Îmunis eft uirginalis in tegritas. Habet tarnen omnes cbaros amp;nbsp;cbaraszquib^non indecenter optant etiarn tem'poralem falu tem: Sedcum iftafalutêin feipfisamp;m cis quos diligütadeptibomines fuerint:nüpo ' terim'’eos dicere ia beatos; Habet em aligd qd decet uelle.Sed fi alia nó habet maioi ra afep meliora 0^ utilitatifdecorifcp pleniorazadbuc a beata uita longe abfut.Placet nc igitur ut fupcr falutem iftam temporale optent fibiac fuis honores Öz 'poteflatesr Sa' ne fi per hæc confulant eis qui uiuut fub eis znon propter bxcipfazfed^pter aliudes indefit bonum decet ea uellez fiautem ^ptcr inanem faftö elationis pompamep fuiV fluam uel etiarn noxiä uanitatis non decet. (Q_uocirca fioptât fibi acluis etiarn fuftiei' Z:iitiotl5.lt;y« cntiam rerü neceffariaçizdequa ficapoftol’ loquidzEft autem quxftus magnus pietas cu fufficientia. Nihil em intulim^in hue mudu:fed nee auferre hinc aligd poffum^zVM ftum amp;(tegumenfwm babentes bis cótenti fumus. Nam qui uoluntdiuites fieri: incn dunt in temptationé 0^ laqueu amp;nbsp;defideria multa amp;nbsp;noxiaz quxmergut hoies in intez ritum ärpditioné»Radix em omuiu malorumauaricia zquamqdem appetétesande

gt; crrauerutzó«iinfertierHtfe dolorib’multis.Hanc ergo fuffïcientia znóindecéteruult

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXXI

qwlquts uult : nccampli^ unit: Alidqutn non ipfam uuIt;cV idco nee deccter uult.Hae optabat (3:f^ bac orabat qui diccbat : Diuitias amp;nbsp;paugtaté ne dedefis mibûConJhtue ^»öuo'ijd antein mibi quaeneceffana funt fufficictermtne latiatus mendaxefficiar : 0^ dicam gs we uidenant pauper faHus farer S^ periurem nomen det met. Vides certe(V dla faamp; *ictentiatn non appeti^pter feipfamdcd ,pptcrlalute corpts:amp; cógruêtc babitum p* fonacbomtnis:quobabitu non (ttincoucntes eis cum quibus bohelte otHdofe^uiue/ dam eft.In bis itaq; omnibus mcolumitas bominis ^amicitia propter feipfa appetun* Wnfufiicietta uero rerum neceffariaru non propter feipfamded propter duo luperiz PWquæri foletcu decenter quaeritur. Incolumitas porro in ipfa aita ac falute atcp itez gritate animt amp;nbsp;corporis comtsta cd.ltemq?amicuia non anguftis finibus terminan-' ^ac.Onics enim quibus amor amp;nbsp;dileclio dcbeturtampleditur : gut's in alio jjpenfiust ®alio fufpenfius inclinetur.Peruenttautemud^ ad tnimtcos pro'quibus etiam’orare prscipimürdta nemo eft in genere bumano cm non dilecbo:Arfi non ^ mutua tbanV ^ate : pro ipla tarnen comurus naturae focietate debeatur.Sed bi nos multum iuftetp 4eleci3nt:aquibus uictffim fände cafteœ diligimur.Ifta cum babentur ut teneanr:cu

Cïotem non babentur ut babeâtur orandum eft. Hoccinc totum amp;nbsp;bare funtomnia fà.s* Quibus beatx fumma uitatcoiligitur : an aliquid ahud ueritas docet quod bis omnib* præferaturç'Nam ótilla fufficientia:2lt; ipfa incolnmitas:uel,ppria uelamicomm.'gdiu temporalis eft î pro æternæ uitæadeptione abpeienda eft : gg fortafte corpus : aniz Was ueronullo modo fanus exiftimandus eft :qui non temporalibus aeterna praepez oitNeç enim in tempore uttlier uiuiturmiu ad coparadnm mentum quo in ætemiz f^temuatur . Ad illam ergo anam uitam qua cu deo amp;nbsp;de deo uiuitur cæteraq; utili^ decenter optantur:fine dubio referenda funt.In eo quippenofmetipfos diligimus «deum diligimus: Ôd ex alio praecepto pxirnos noftros ficut nofmetipfos tta ucre di* *'gimus:fieos ad deifimilem dilcdionem quatu in nobis eft pducamus.Deum igitur diligim^ ’per feipfum : amp;nbsp;nos ac pximos propter ipfum:nec cum ita muimus:iam nos Wipfabeata utta coftitutos exiftimemus:qnaftnibil fit amplius qd' oremus.Qciomo* do enim iam beate muimus cu illudadbuc defitipropter quodunu beneuiuim^d Vt fluid ergo per multa difpergimunä^ quærimus quid oremus:timentes nc forte ficut oportet no oremus:ac no potius cum pfalmo dicim’:Vnâ petij a dom’no : bac requi/ IbS.!«* Wm utinbabitem in domino dominiomnib’ dieb’ mtæ meæ:Vtcótemplcr delccta* bonem dei:eV uifttem templum ciusd Ibinacy omnes dies no ueniendo 0^ träfeundo fiuntomnes:necintttumalccrms eft finis alteri’:omes fine fine fimttl fonttubinee ipfa uita habet fine:emus iHi dies funt.Propter banc adipifeédam uita bcafa:ipfa uera be/ ’0 uita nos orare docuitmo in multiloquio:tang co fiat ut exaudiamur: quo loquaciz Ores fumas cum eum oremusiquinouit:fictpfe domingait:qutdnobis neceffarium fit ptiulq pctarn' ’ab co.Vndc mtrumuideri poteft:guis multiloquium probtbucrit:c»r Ca.^» oos fic orare adbortatus fit:quinouit gd nobis neceffarium fit priufg petamus ab co: WatrS.tf. utdiceret:lt;Dportctfcmper orare Arnon deficerc :uiduæcuiufdâ ^pofito excmplo: ifw^nS» ^uædefuo aduerfario cupiens uindicari : iudiceminiquu fæpemtcrpcllâdo flexit ad ïudiêdum:non mfticia ufmifcncordiapmotumded tædio fuperatam:ut bincadmo/ ’’»emurgcertius nos exaudiatmifericors Ariuftus dominus deus fine itermiftione orantes:quando iHa ncc ab iniquo amp;impio ludice potuit affidua intcrpcllationecon tewm : Sdg lib es ateg placatus bona defideria impleat eorum:a quibus aliéna peccata ^ouitignofci:fi quo cupiebatilla pcraenit:q«acuoluituindicari. Ille quocß cm amicus Xud.n» oeuiauenerat:nec qd eiapponeret babcbat : ab amico fibi tres panes cupiens accó* Wodari:qmbusfortaffe ipfa trinitas unius fubftaotiæ figurata eibia cu fuis fermsdor* wientem petitormftantiffimus Armoleftiffimuscxcitauit: ut daret ei quantos uolc* batmagis Aripfeuitando tedium gbeninolentiam cogit5do:utbinc intelligeremus »dare cogitur qui cu dormiat a petente excifatur inuitus:qu5to dct benignius g nee dormirenouit:Ardormientes nos excitât ut petamus.Hinceft Arillud: Petite ^aez 3lbiS dpietistquaerite Arinacnictis:pulfatc amp;nbsp;aperieturuobis.(Dmnis era qui petit accipit:

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXXl 54

dr qaærés inticntt:amp; pulfâtiaßicf.Aut qséex uobisboa quo fili^fu’pané petitïnü^d lapide dabit eif Aut lî pifcc petit:nuqd ferpété dabit ilhVAutfi ouû petit;nunqdpon rigit ei fcorpiufSi ergo uos cd fitis malinodis bona data dare blijs ufis : quatomag*^ pater lieber cxleflis dabit bona petétib*fe.Cu ergo feefm tria illa quæcómédatapbï Fides fignificef in pifceiuel ^pter aquam baptifmi : uelqd in bui^ fæculi fluchh’wt^' gra eft: cuicontrarius eft ille ferpês qui ut non crederetur deo uenenofa frandépcf^ luafit:Spes in ouoiquia uita pulk nódueft:fed futura é: neciam uidef fedadbaefpe-* ^®*8‘ ratur.Spes em quæ uidetur nó eft fpcsicin cótrarius eft fcorpius:qm qui fperat xteq nam uita quæretro funtobliuifcufïd’in anteriora fe extendit:cuinoxium eft fctroT^ cere.Scorpiusaut ex ea parte cauendus eft qua uenenatâ d^ aculeatâ caudâtetrorw iXoïî.iî» babetXbaritasun pane.Maior em borû cbarifas : Ôi fin cibis utiep uincit caetera pan^ utilitasicui contrarius eftlapisiquomadura corda refpuunt cbaritatemtfiuc aliodato quid congruenti^ifta fignificét:tamequi nouit bona data dare Filijs fuis:petere nosamp; qttærere'^ pulfare cópellit. Qd quare faciat qui nouit quid nobis necelTariurn fit ptw ufq petamus ab co mouere animu poteft:nifi intelligamus quod dominus amp;'deus no fter non uoluntatem noftramfibi uelit innotefeere qua no poteft ignorare:fedexoP ceri in orationibosdefideriu noftru quo poftimus capere qdpræparatdare. IHridcm x.Corf.d. ualdemagnu eftifed nos ad aceipiendu paruiA^ angufti fam’:Idco nobis dicic :Dib^

taminime fitis iugu ducetes cum infidelibus.Tato quippeillud qd ualde magnScu» qdnee oculus uidit quia non eft color:necauris audmit quia non eft fonusinée in cot bois afcendit quia cor bois illuc debetafcêdereîfumemits capaciusiquato id A'lioc/ lius credim^ide fperamus firmiusicV defideram^ardeti^.In ipfa ergo fideSefpe Siiebaquot; C9,S, ritate cotinuato defiderio femp oramus» Sed ideo p certa interualla boraru Öitepo^ j rû etiâ herbis rogamus deum : ut illis reru fignis nofipfosadmoneam' ’quatucpinboC defidcrio 43fccerimus:nobifipfis innotefcamus:ólt;:ad boc agendu nofipfos acriusc» citemus. Dignior cm fcquetfeffedus quem feruentior praecedit affeftus: Acpboc^ i.JCbcffal'j. qdaitapoftolus:Sine intermi(Tioneorate:quid eftaliudqbeata uitam quæ nulla 01» æterna efttab illo qeâ folus dare pôt:fincintermiffionedefiderate . Sempergobaca domino deö defideremus amp;nbsp;oremus femp.Sedidco ab alijs curis atq; negoäjsqa» ipfum defiderium quodamodo tepefcit:certis bons ad negocium oradimentereüw camusincrbis orationisnos admonentes in id qd defideramus intêderc:neqdtep» fcere cceperatiomnino frigefcat amp;'penitus extingua^ nifi crebrius inflâmetur. Vn^ Cot’.4. dlud qd idem apoftol^aitjPoftulationes ueftræ mnotefcatapuddeû : non ficacapic' dum eftitanq deo mnotcfcantiqui cas iV anteq effent utiep nouerat:fed nobis inno^z fcantapud deum per tolerantiamtnon apud bomies periaetâtiâ . Aut forte etianain/ nofcantangelis qui funtapoddeum:ut quodamodo eas offerant deo:ó^ de bis conluz lantïó^ qd eombéte imp!endû cife cognouerintificut oportere ibicognouerint : boe robk.M. nobis ueleuidenter nel latenter apportent.Dixit enim angelus bömini : Cum ora^

Ca.ji. tis:ego obtulioratfonem ueftram in confpeclu claritatis dei. Quæ cumita finCeflam o' cu diu orare uacatad eft cu alia bonarS finineceffariarumadionum nóimpedinneob fidatguis amp;nbsp;in eis ut dixi defiderio illo femper orandum fit : nó eft improbum Utile.Neeg enim utnónulli putât:boc eft orare in multiloquio fidiutius oretur. Aiwa eft fermo multus:aliud diuturnus affedus. Nam iV deipfo domino fcriptumeftiqif^ Jtuebtf* noHalient in orando:0lt; ;qp.plixius oraucritmbi quid aliud g nobis præbebat exempt in tempore precator oportunns cum pafre exauditor ætern^é DicQc fratres in xgy' pto crebras quidem babcre orationcs:fed cas tn breuiffimas amp;nbsp;raptim quodamodo iaculatas:ne ilia uigilanter reiefta quæorâti plurimu neceffaria eft: p ^duffioresmo^ ras eoanefcat atq; bcbetcc intentio : Ac p boc etiâ ipfi fatis oftcndût baneintennoiie ficut no eft obtundeda fipdurare non potata fi pduraucrit no cito cife rupéda. Abut cm ab oration emulta locutio:fed no défit multa precatio:fi ferués pfeuerat intentio. Nammultum loqui eft in orando remneceffariam fuperfluis agere uerbis.Multu aß tern prccari eft:ad cum quern precamur diururna S^ pia cordis excita dóe pulfate.Na

EPISTOLA

P[ær5(pbocncgocium plus gemtübus g ferniombusagiturtplus fletn g alFatu. Ponit aût lacbrymas nras in confpeftu fuo:â; gemitusnofternô eftabfconditus ab co g om Jiia per iicrbum condidir.âr bumana uerba non quænt.Nobis ergo uerba neceflan'a ‘intquibuscômoneamur Ôdinfpiciamos quid petamus:non quib^dommö feu doccn Caao» Pdutn feu fleclenducffe credamus. Cum ergodicimns:Sancbficeturnomen tuutnos x»cf.iïlt; admonemus defideraretutnomêeius qlt;ïfemper fancium efl:etiâ apud bomincs fan ftum babeatïtr:boceftnon cótemnatur:qlt;ïnon deo fedbominib^4)deft. Etin eo qd’ didmustAdueniatregnü tuQ:qd’fcu uelimusfeu nolim^utiq; ucniet:defiderium no/ ftfam adillud regnum excitamus:utnobis ueniat:att^ nos in eo regnaremcreamur. Cüdicim’iFiat uolutas tua ficutin cælo Ô^ in ^ra:nobis ab lUopeamuripfam obedienz tiïtnmtnein nobis fiat uoluntas eius:quéadmodum fit in cælcftib' ’ab angelis ei’. Cû dicitn’:Pancm noilru quotidianû da nobis bodie:pidqÆdicic;Hodic: fignificac boe temporeubiuclillam fufficiétiam petimus a parte quæ excellit:id eftnomîe panis to tîm fignificantcsmel facramentu fidelium quin boetépore neceflariû eft: nó tarnen .’dbiims teporisrfed ad illam æternâ fcelicitatem affequédâ.Cû dicimus:Dimittc no/ bis débita noftraUicut nos dimittimus debitoribusnoftris:nosadmonemus Su fqd pé tamusigi iquid faeiamusmtaccipe mereamur.Cum dicimus:Nenos inféras in téptati ^cm:nos admonemus boe peteremedeferti eius adiutorio alieui téptationimcl coz æntiamus deccptuuel cedam’afflieli.Cû dicim’:Libera nos a malomos admonemus eogitaremondû nos eile in co bono ubi nullum patiemur malum. Et boe quidcm ulz timum quod in dominica oratide pofitum eft: tarn latcjtamq; cuidcnter amp;nbsp;manifefte Met utbomo ebriftianus in qualioet tribulationc conftitutus : in boc gcmit’edat:in boclacbrymas fundat:bincexordiatur:in bocimore^:adboc terminet ofationem. Hisem uerbis res ipfas memoriaenoftræcômédari oportcbat. N5quxlibet alia nerz ß^aai. bidicamus qua: afteft’oratis uel præcedédo format ut clareat:uelcófequédo attédit ^tcrefcat:nibilaliud dicim’q qÆ in ifta dnica oratiôe pofitQ é:firecte ài cogruent? ora-« ®lt;B,Qnilquisaut id dicit qd’ ad illameuangeheâ precem ptinercnó poUit;ctiü finó illicite orat:c3rnaliterorat:qdnefcio quêadmodu non dicatur illicite : quädoqöidcm fps renatos non nifi fpiritahter deccat orare.Qui cm dicitiucrbi gratia:Clarificare in omnib’aentib’ ficut clarificatus es in nobis : Et ^apbetæ tui fideles inueniât:qdaliud tca^ts, ^icitig^ncbficc^ nomen tuucQuidicitiDeusmrtutu cóocrtenosiamp;oftëdcfacicm 1^5.79. tuam âtfalui crim’:quid aliud dicittq Veniatregnum tuöme 'CXuidicitdtincra mca di I^ê.ns, : [i^gefedm uerbum tuü:ólt;;nc dormietur mei omis iniqtutas: quid aliud dici:q: Fiat uo/

•5tas tua ficutin cælo amp;nbsp;in terrac (ßöi dicit: Paupertatem Sddiuitias nedederis mibi: ‘^ïoner.5o 6Mdaliud dicit:q:Panemnoftrum quotidianû da nobis bodieC'CQui dicit' .Memento T/^s.iji,

^üe DamdA^omis mâfuetudinis eius:aut:Dne fifcciiftud:fi eft iniquitas in manibus i^g,7, •^eisifireddidi rctnbuctib’mibi malaxquid aliud dicit;q;Dimifte nobis dcbitanfa:fu ewiVnos dimittimus debitorib’nrisc’Q.ui dicit: Aufer a me cocupifeetias uentris: 61 £ca,ij, ^efideriu cocubitus :neapprebedat me:quid almd dicit:q;Nc nos infcras in téptati/ Ollemc ^Qui dicit: Erue me de inimicis meisde’: firab infurgentib’fup me libera me: Tpg,58, Mdaliud dicitiq:Libcra nos a maloÆtfipomia precationu fanclaw uerba difcurras: Jinantu cxiftimo nibil inuenies quod no ifta dnica cotineat amp;nbsp;cocludat oratio.Vnde Caji. bberS eft alqs atep alps uerbis cade tn in orado dicere:fed no elfe debet libcrû alia di/ otre.Hxc él 41 nobis:amp;',p nns'.él 4 )alicnis atep 41ipfis inimicis fine fluclu dubitatiois oradafut:quis all* *45 illo:alius 43 illo ficut fe babêt4)pinquitates uel loginquitatcs ne/ ceffitudinu in corde orâtis oriac ant extollataftccius.Qui ant dicit in oratione:uerbi §ra:Dnemultiplica diuitias meas:aut da mibi tantas quotas illi uel illi dedifti : aut box owesmcos auge:3utfac me in boc faeef© præpoteté atqjdarété:ucl fi quid bmoi eft: 2lt;ba:c dicit :coi^ babes cocupifeentia: no id attédens ut ex bis fed’m deu ,pfit boib’: patoeSno ihuenire in oratiôe dnica quo poflit bre uota coaptare. Qobrem pude/ atfaltempetere quæno pudet cupcre:aut fi élboc pudet:fed edpiditas nincittquäto Rieii’bocpetit mt etia ab ifto cupiditatismalo liberet;cuidicim’: Libera nos a malo.

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXXI;

Ca.ij* Habes quatumarbitrorinon folum qualis oresjuerSetiam quid ores:non medocen/ C teifed illo qm omnes nos docere dignatus eft . Beata uita quærêda eft:bæca domino deo petendaeft.ißjjid fit beatum elTe:a multis multa funt difputata : fed nos ad mub 11^5.145. tos à ad multa ut quid dicimuscBrcuiter in fcriptura deiueracitcrcg diHu e:Bcat’po pulus cuius eft dominus dens eius:In ipfo populo ut fimus atq? ad cum contempladS .Zfmot5.i. ,^ cunn co fine fine uiuendumperuenirc poffimus:Finisprxeepti eft cbaritas decor/ de puro 0^ confcientia bona ö^fidenon ficla»In eifdem tribus:pro confcientia bona fpes pofita eft. Fidcs ergo 0^ fpes 0^ cbaritas ad dcS perducunt or5tem:boc eft credc tem:fperantem:defiderantem:amp;quæpetat a domino in dominica orationc confide/

Ca.14. rantcui.lemma Arab alijs uoluptatib^fine falutis negledu carnalis concupifeentixre/ D ^5»7d. frcnatio:maximecp elemofynæmultu adiuuantorationemmt poftimus diceredp die tnbulatióis meaedeumexquifmi manibus meis: nose corn eo A; non fum deceptus. (Quomodo cm deus incorporalis 0dimpalpabilis manibus exquiritur:nifi operib’ex/

lt;9.!5. qutra^ç’Adbucefortaffe qÆ qaarrasicurapoftol^dixerit: (^uidemorem^ficutopor/ E 3Ro.8 , tetnefcim^.Nec^ cm ullo modo crededu cruelipfumruel gb^ifta dicebat dominicain nefciffe orationera,Cur ergo putamus boccum dixifferquod nee ternere potuit ncc mendaciter dicerernifi qamolcftiac tribulationefq; temporales plarrunqr^futruelad fanandS tumore rupbiacrufad^ibada exerceda ue patiétiâc ^Cui ^batse A: exercitatæ clarior mcrccs uberiorep ferua^rufad quxcueg flagcllada Óóabolenda petärtn nos ne/ fciétes qdifta ,pfint:ab oi tribulationcoptarnus liberari.Ab bac ignorantia nee fcipß apoftolus oftcndit alienumrnifi fortc qd oraret ficut oporteret feiebat quado reuela/ x.Corl.n, tionßmagnitudineneextoHere^ datus eftiHi ftimulus carnis angelus fatbanrqetiin colapbiçaret;ppter qd’ ter dominum rogauitrut eöauferrct ab comtiqj ficut oportet nefciens quid orarct. Denic^ deirdponfum curnó fierct qd'mr tantus orabatrAqre fieri non expediretaudiuitrSnfficittibi gratia mca: Nam uirtus in infirmitate perfid/ turdn bis ergo tribalatiôib’’quæpolfunt A; prodeffe Arnocerergd oremus fientopor tetnefcimus:Artarnen quia durarquia moleftarquia contra fenfumnoftræ infirmita/ tis funtruntuerfalibumana uoluntate ut a nobis bæcaufcranc oramus:5ed boedeun tionis debemus domino deo noftiorut fica non abftulcritrnon ideo nosab conegh' giexiftimem^r fed poti” pia patiétia malorum bona fperemus ampliorarficcrn uirtus in infirmitate pficitur.Nónullis quippeimpatientibus dominus deus qdpetebateó/ ■Äumeri,!». cedit iratus : ficut contra apoftolo ncgauit propitius,Namlegimus ifraehtxquidâr quomodo roMuerintAracceperint:(edexpleta concupifccntiarimpatietia eft graul/ i.BcgLS. ter caftigata.Dedit A regem petentibus fedm cor eorum : ficut feriptû eft: non fedin ïob.i^M. cor fuum. Dedit ctiam qd diabolus poftulauit'.utpbadus cius famulus temptarctur.

M-atl.s. Exaudiuit rogantes Arimundos fpintusrut in multos fues legio daemons mitterctur. Hxc fcripta funt: ne forte quifq; magnipendat fifucrit exauditus cumaliquid impa/ tienter petit qdnon impctrare plus pfit : aut fcabijciat Ólt;rde diuina erga fe miferatio/ ne defperet fi non exaudit ’ cum forte aliquid petit; quo accipiendoamigator atroeii usruel a pfperitatc corruptus penit' ’euertatur. In tailbus ergo qd oremus ficut opor/ Cï.id. tetnefcimus.Vndefialiquid cótra quod oram’accidcrittpatienter ferendo Arin om/ F nibus gratiasagendo;boc potins oportuiffc qd dei non qdnoftra uolStas babuit mi' nimedubitare debem’.Na ArbmóiexcplS praebuit nobis ille mediator q cu dixiffet: jDanB.id. Pater fi fieri pttrafeat a me calixifte : bumanai fe uolutatc ex bois fufceptióc trafFor/ ^t5» mans;cótinuo fubiecit: Vei5t nó qdego uoloifed qdtu uis pater.Vndemcrito p uni obedientiamiufti conftituStur multi. Q-uifquisaStillam una petit a domino amp;bant requirit:certus ac fccurlt;’petit:nec timèt neforteobfit c5 acceperit: fineqnibilpdeft qcqdaliud ficut oportet accepit.Ipfa éem una ucra èi fola beata uitarut contéplcmuf dni deleclationéiæternS: imortalcs atcç icorruptibiles corpc èi fpü.Propter bac uni» caetera reqruciôinô indecêter petu6Iftam qaifqs babucrit:omnia quæouïtbabebit’gt; nec aliquid ibi uelle eft:qui ncc babere poterit quod non decebit , Ibi quippe eft fonj mtæiquem Utire nunc oportet in orationc;qdiu in fpe maim’ : 0^ qd fperamusnondu

EPISTOLA

«idemus:in^teclionealar5eüis:ante qaéeftomnedefidcn«nrtn:nti'ncbnemurab ‘®’5»5f« ubertate dom’ emsïé^ torrétc uoluptatts eins potcnmi:qmapodeöeft fonsuitx:amp; wlumine ei’ uidebimus lumen:qn fatiabic in bonis ddidcnü noih-ind nibil ent ultra

MQ^gemedo quæram’:fed qd’gaudedo tenram’.Verutn gaipß eil pax qua: præcd/ lt;Ca*’7» ‘itoém itelIeCTÜ:eti5ipfam inoratione pofccndo:gdoremus ficutoportetnefeimus. Ä®»^ cm ficuti é cogitarenó poffum’:uticp nefdm’: fed gegdeogitätioccurrent: abij/ timus:refpuim’:improbam’:nó bocefle qdquaerim’ noaïm’:gqis illudnondu quaie ■«tnoaerim’.Eft ergo in nobis quædâ:ut ita dicatdocla ignorâtia:fcd defta fpiritu dei il3diiiuat infirmitaté no(lrâ.Nam cü di xiflet aprs:Sia5t qd’non uidem’iperam’iper ^iJiS' patiêtiâ cxpeftamusdbi fubiecit fimilitertEt fpus adiuuat infirmitate noflram. (Quid ^tnorem’ficut oportet nefc(mus:fed ipfe fpGs interpellate nobis gemitib’inenarra/ whHQai aut fcrutac corda feit gd fpus fapiat:ga fedm deum iterpeilate fanftis. (Qd 'lon fic ell intelligendiKUt extflimemus fanftûfpiritû del qui in rnnicaic incômutabû Iisde’eißk^ eu pâtre Äffilio un’de’;tâg aligné g nô fit qd de’ ëmtpcllarqp faftis.Diftu ^IPpeeiinfpeHate ßftisiga itcrpellare laftos facitdieut dictumê:Tëptat nos dns de’ ^««f.ij. '^dleriutfciat fî diligatis cu:boc c ut feite uos faciat:lnterpeliarc utig; fanftos facit ge '^'tib’iricnarrabilib’anfpiras eis deßdenu etiâ adbucicognitæ t»tæ rei qua ppatiêtiâ ^xpeclam’.iQuó cm narrat qn ddidcrac qd’ ignorâtfNâ utiqjfiomnimodo ignora/

” ftC:nö defidcrarec:Etrurfus fi uiderec:nó delïderaret nee gemitib’qrerce.Hæcoia Ca.ig. fófideras:Slt;:fi gd aliud de bac re tibidns infmuauerit; qd oei mibilï occuriit:ueldici a •“clógS fuif:cócerta in oratióe uincere boe fxculum:ora in fpeiora fidelic’ dfamâter: 1°ra mlhiter atg; patiéter:ora ficutuidua xpi. Q^nis ern ad oia mébra ci’iboccad ocs ca, i% ^'^doeum creaiitidf ei’corporifociatunficat docuitiorare ptincatifpecialiter tarnen ^‘lgt;gentior cura orationuin fcriptura eius uiduisinuenic iniucla. Na duæfoerut Anz p^bonorabilit nominatcetVna cöiugata quae faclü Samuele peperit: Alia uidua quae bnctüfanclorum cumadbucinfans eilet agnouit. ©rauit dfcóiugata in doloreanimi »»Ï^tSl-i« ^ïifliaióc cordis:quia filios nó babcbat:Tüc ipfum Samuele impetrauitidfacceptû ^fo reddidit:ga eu pofceret uouit. Sed oratio ei’quó ad orationë iHadominicä per/ ^'f^tat non facile repic mifi ga in co qdibipoftueil:Libéra nos a malo:non paruû ma/ Wattß.tf» *®n uidetur drnuptam eife:dffruftu carcre nuptiaip : cu fola cxcufet nuptias ,pcrcä/ L°Çicatifa filioç:.IDcilla uero Anna uiduatuidegd fcnptû fit: (Quianó difccdcbatdc ^-‘d.t. ^^plo : ieiunijs ófobfccrationib’ fermés node ac die.Nec aliundeapls qd dffupra co/ ’”^moraui:Q_ua:aut ucra uidua êinquit df defolaCa:fperauit in dnm:d pfiilit in ora/ iXimcrß.s» ^‘onib’nofteac dieiEt dns cufempadorandS df nondcficicndu nos bortarecmidu/ XuejaS. ’® conaemorauit : qua: licet imquu amp;nbsp;impiû indicé : ac dei amp;nbsp;bominû eöteptorem ad Mièdâ caufâ fuâ aitidue interpellâdo côuertit . (J^tu ergo pra: cæteris uiduæ debc/

I^ 3')tiiacare orationib’:fatis bincintcHigi pôt: qd oib’ad fufcipicndu orandi fludiû de ^'^‘^’^«Ppofitu ë exbortatiôis exëplu.Q.uid aût in bocopis genere in uiduis eleftû ë: ta.to pudeilitutio amp;nbsp;folatioe (Quaptopf fi fe ois aia iteHigat i boe fxclb deilituta atg; defo/ ^(3gdiu pegrinaf a dno: ,pfcfto quada uiduitatë fuadco defcnfori aifidua d; ipëfifli/ '’^3precatione cómédat.Óra ergo utuidua xpinódübabens ei’cófpeftü cui’pcaris ^uxilig,Et licetfis ditiffimaificutpaup ora.Nódu em ueras futuri fæculi diuitias babes ^1®?® däna formides. Licet habeas filios amp;nbsp;nepotes numcroiaq; familia:qd dl fupra ^'d«é:ficutdefolata ora. Incerta funtcm oia tpalia etiâ ufq; in finëuitaebui’ in nfa co/ ytipnemanfura.Tu autcm fi ca qua? furfum fût quæris dr fapis : æterna amp;nbsp;ccrta de/ Jderasiquæ gdi«nondum babes etiam faluis oîb’atq; obfequentibus tuis;tang defev ätam deputare te debes.Etli tu:profcfto etiam tuo exemple religiofiffima nur’ tua: ^âhxfanclæ uiduæ uirginefe^ fub ufa cura fecurius côflitutæ. (Quato em magis do/ '’^'nieftra pie traclatisitantoimpéfius orationibus inflate dcbetis:reru præfentiû nó °*^‘^upata: negocijs:nifiquæ flagitat caufa pietatis. Sanememineritis drpro nobis nó ^Jgligenter orare.Nolumus em ficnobis honoréquë periculofum gcrim’deferatis: 3yiutoriam quedneceffariomnouimusauferatis. Afamilia cbrini oratum efl pro'

V

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXXII 51

Petro:oratum eft ,p Pattlo5amp; ;nos in cP familia effe gaudemus:amp; incoparabiliter pluJ g Petr^ 0; PauPoranonufratemaru auxilijs indigcmus.Orate certattm cocordifan*' a:oc| {certamme: Noem aduerfus alterutrS ccrtatis;fcd aduerfus diabolQ fancis om/ nib* ’inimicu . In ieiunqs dr uigilijs:amp;omicaftigatióe corporis gplurimuadmuac ora’ tio.Faciat qujcqj ueftru qd’ poterit:qd' altera min‘’p5t:ca quæ pot facial: fi in alterad^ Iigit:qlt;îideo:quia non potipfa non facit:j)indequæ min^ualet non impediat plus ua/ lentcm:0rquæ plus ualet non urgeat minus ualentc. Confeientia quippe ueftra deo ®®’*5* debetis.Nemini aut ueftru aliquid debeatis:nifiutinuiccm diligatis.Exaudiat te dns ^Pt5lt;J. nbsp;nbsp;nbsp;potens eft facere fupra g pctim* ’0^ intelligimus.

CSancli Auguftini ad ViftorianS: de tarn magnis malis 01/ preffuris ebriftianis imjne tib’cóquerêtê: drfibi refpoderi petcntc:fatilFacictis ‘ac cd dolore talia comemorado dr aggrauadoeum fanfta^ fcripturarnm exemplis plurimum confolantis:Quemad/ modum etia 43 captiuis ancillis dei orare debeat:dr quid illas facere uelit:admonetis» EpiftolaiÖPÖl».r Omino dilcHilTimo S. ^defiderâtiftimo fratri Slt; :coprelbytero ViHoriano^Am guftinus in dno falute. Littcræ tuæ impleuerût grâdi dolore cor noftru:gb pctiftimt ^lixo opcaliqua refponderc:cü talib*malis magis ^Itxi gemituso: fletustq ^lixi libri debcad'. Totus quippemudus tâtis affigiif cladibus:ut pene pars nulla terras: iit:ubi non talia qualia fcripfifticômittanturtatœ plangantur,Nam ante parUH tempus etiam in illis foutudinibusægypti:ubi monafteria fepata ab omniUte’ pitu quafi fecura dclegerât:a barbaris interfechfunt fra tres. lam uero quxmodoin rcgionibus italiæ:quæin gallasnefaria ppctrata fint:etia uos latere nó arbitrondcbi’ fpanis quoc^ tot^uineqs quæ ab bis malis diuidebanc intaftæicœperût iam talia num ciari. Scd gdlöge nnuscÉcee iregionenoftra bipponefi : qm eâ barbari n attigerutj elericorum donatifta^d/circucellionü latrocinia fic uaftant ccclcfias : ut barbaroru fortafle facia mitiora lint. Quis cm barbar' ’excogitare potuit qdiftiiutioculosderi’ corünfo^i calcem d/acetu mitterét : quo^tmébra etia cætera plagis borredisool“^ ribufq; fautiarûté IDeprædâif etia domos aliquas: drincendût fruft^: arridos diripw^ bumidos Rindunt:amp; talia exteris cóminandoimultos etia rebaptiçari copellunt.rn/ die g ifta ad te dsclaremicx uno loco p buiufmoditerrores.xl.droftoammxmibR^^ baptiçatæ renûciatæ fut.Plagcda funtbæc:non miräda:drexclamandû ad deumtut non fedm mérita noftra : fed fedm mifericordiâTuâ a tantis malis liberet nos. Na9“ utiep fperandum fuit gencri bumano cum bxcó^in propbetis ïamp;in euangelio tanto ante prædifta tinte Non itaep debemus tam nobifipfis effe contrary ut credam’qu^z do legutur : êcqueramur quâdo complcné:'fed potius drillt ’qui increduliitérât cum bæc in fanctis libris cófcripta legerêt uel audirét:nunc faltê credere deberétcu copie ri iam uident: ut de bis tam magnis preffuris tang in torculan domini dei noftridxut amurca infideliu murmurantiu drblafpbemantiü fluituta oleu quo^fidelium contez

1.0e Ctukate tinna drorantium exprimi amp;nbsp;liquari nó ccffet. Illis em qui cótra cbriftianam fidequez tgt;ct.M.jo nbsp;nbsp;nbsp;^gj^^ impias iaclare non quicfcuntidiccntes: g, antcg iftadodrina pmundu prxdmaz retur:tanta mala non pattebatur gen* ’bumanü:facilc eft ex euagelio refpodere»^ Xucf.ii minus emdicit: Seruusnefciês uolütaté domini fui ócfaciens digna plagisuapuabit paucis : Seruus auté feiens uoluntatê domini fui dr nó faciens digna plagis uapulabit multis. (ßuid ergo mirumfi ebriftianis temporib’ifte mudus tang feruusiam leiens 'uoluntatê domini fui amp;rnó faciens digna plagis uapulatmultisé Attendut quatace’ Icritate euangeliS prædicatur:amp; nó attendfltquata peruerfitate contemnitur. oerz uiautem dm bannies dfanSi dupliciter mala temporalia patiuntur:quia 6^ab£pus impijs 0lt; !cum ipiis patiuntur:babentconfolationes fuas:óeIpem futuri faeculi.Vndf Ilo.g, citapoftolus: Non funt condignæ paflïones buius temporis adfuturâ gloria qua: re/ uclabitur in nobis. ProindecbantTime etia illis quo^ uerba dicis te ferre non pone. M qm dicSt:Sinos peccatores ifta mermm^igre dr krui dei barbaroru ferro pcmptilur.

ancillx dei captiuæ duâæ lutf Humilitcr ÓCucracic d pie refpóde; Qpatalibct cm

effe poffumus ilhs tribus uiris quiin caminoignis aidentis ^ conferuanda lege dci,p/ leth fimt; Et tarnen lege quid illic dicat Aganas anus ex tnbus:quiaperies os fuum in medio ignis dixitïBcncdtclus cs domie dcus patrum noftroÇiâflaudabile amp;nbsp;glorios Manier,j, lum nomen tuum in fæcula;quoniam iuftus es in ommbusquæ fedllinobis : âfomia opera tua uera ä rreftæ mætuæiamp; romnia ludieia tua ueritastô^ indicia uentatis fecifti per omia quæintulifti nobis ârciuitati fanclae patrumnoRrorum bierufakm : quoma » nerita te cV iudicio intuliHi nobis omnia bæc ^jpter peccafa noftraiquoniam peeca’'' üimusïét: legi tuæ non paruim^ : ödmâdatis tuis non obaadiuim’mtbenenobis cflct: amp;omnia quæ intulifti nobisuudido uero in tulifti:0dtradidiRinos in mantis iniquoru mimiciRimorum tranfFugarum :lt;V regi iniuRo amp;nbsp;pcRimo ultra uniuerCam terram, Et ’îûcnon eut poRimttsaperire os: Vere confufio Ódopprobrid fach 'fumus ferais tuis; ^eis qui te colunt: Ne tradideris nos in ppetuum ^apter nomen tuum domine:ódne '^fpexeris teRamctum tuum: amp;rneabRuleris mifcricordiarn tuam a nobis : propter Abraarn qui a te dilcdus eR:ôd^pter Ifaae fcruu tuum : âdifrael fantam tuum : qbus locutus es : multipheatuÇd te feme eo^ utaRra eadi6darenam maris: quonia domine '’’mimifaRi fumus pra:oib^nationib’;0d fum’bumiles bodte in terra .ppter peccafa ’’oftra. Vides certe frater quales uiri q fanRiq fortes in medio tribulatióistubifamé fis parcebatur:ódcos urerc ipfa flammafcrcbattir : peccafa fua cófitebantur:pro qui ons fe digne Ôd iuRebumiliari fe noucrantnee tacebant. Nunquid etiâ mehores elfe tus ipfb Daniele: de quo g Egccbielé propbeta dicit deus ad principcm Tyri:

id tu fapientior q Daniel : Et qui ponitur unus in tribus qüos dicit de” folos fe ÆjaB.iS ^Heliberaturum;oRendens ufiep in illis très quafdam formas iuRorum : quos ita fe li, octaturum dicit:utnec filios fuos fecum liberarcnt:fed iplî foli liberarêtur: Noe:Da/ ^Kc5,i4* N^idódlobr Lege tame ctiam precê Daniells : öd uidc quéadmodû in captiuitate po^ litiu peccafa non tm populi funueruetiam fua confiteatur:âd pro bis dicat per iuliici/ ^mdci fe ad illam captiuifatis pœnam âd opprobria pcrueni Re.Sic cm fcnptum c.Et Sanier,?» ^^difaciem meamad dominumdeum utquærercm prcccs Ödobfecrationes in icniz '^'o iSdfacco:«^;prccatus fum domina deum mcum:0d confeRus fum; dk dixi: Domine magneamp;dmirabilis: did qui fcruas tcRamcfû fuum:t‘V mifericordiam diligcnnb^ ^^:lt;^dferuantibus præcepta tua:peccauimus:aducrfus legem fecimus:impie egim^Ôd ''^ceffim’:0d dcclinauim^a præceptis tuisteVaiudieijs tuis : öd non exaudiuim^leruos f“os,ppbctas:qui loquebantur in nomine tuo ad reges noRros:ôdadomnempopulû ^'^ffæ.Tibi domine luRiciamobis autcm confufio faciei:ficut dies bæc uiro iuda Öd ba ‘’■bntibus bierufalem öd omniifrael qui .pximi funt:tV qui longe fünf in omni terra in ^ua cos diRcminaRiprop.ter cótumaciam eorü:q3improbaucrût te domine.Nobis Tätern confufio facici:regibus noRris:principibusnoRnsiüd patrib’noRrisiquia pec/ ‘^3iiim«tibi domine deo noRro miferationis öd ,ppitiationis:qiionia rcceRimus Ödnon ^^diuimus nocê domini dcinoRri: ut effemus in præceptis legis bui’qua dédit in co? pun noRro per manus feruoru eius ^pbetarum oium ifrael. Peccauerutem aduer

'legem tuam;amp;: declinauerut ne audirct uoeê tuam : Öd fupuenit nobis maledicho ^mfmrâdû : qd fcriptum eR in lege Moyfiferui dei: quoniam pecc3uimtfs:0d Ratuit ^fmones fuos quos locutus cR ad nos:ödad indices nfos qui iudicabât nobis fugdiv mala magna quæ nunq facia funtfubomicælo fedm ea quæ facia fut in bierufalé: '5utferiptûeil in lege Moyli.®ia mafa bæcuenerunt ad nos;äd no rogauimus dum ^^5nfm utauertcrct a nobis delicla noRra:amp;d utintelligeremns oem ueritaté tuâ.Ec ®Sgt;buit dns deus ad oem fanclu fuum:ödpduxit ea quæ fecit ad nos:quoniam iuRus -m QeasnoRer in omnimundo fuo quem fecit:ódnó audiuimus uocé eius. Etnunc '’c de’ noRer qui cduxiRipopulG tuum de terra ægypti in manu forti : öd feciRi tibi ^onicn ficutdies bæctdclicla aduerfus legétuam fccimus dne in oimifericordia tua.

itaep impetus tuus:öd ira tua a ciuitatc tua bierufalcm:dV popülus tuus in có* “bonem uenit omnib’ qui circu nos funt. Etnuncexaudi de’ noRer pees ferul tui 04

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXXII 5^

orationêeius:0^ oftede nobis facie tna ad (acïificationé tua quæ deferta eft ^ptetteï Inclina dne de’ *me’aurétuâ amp;^ exauditapioculos tnos6^ uideiteritS noftrü:amp; cmita/ tis tux bietufalé : fup quainüocatu eft nomen tüu: qm no in noftra iufticia iaSauimus pcem noftra in côfpeâu tuoifed ad mifericordiS tuâ quæ magna eft.Exaudidne;ppi tiare dneiintéde dtÏc:Slt;;ne tradideris ,ppter te deus meustqm nométuuinöocatö eft, in ciuitate tua fup populS tuu.Et adbuc meloquéte ârorante Ör 'enumerate pda mea 0lt;:peccata populimenaudiui iiocê de cxlo dicétem mibi; Daniel intellige uerba qux •loqttor tibuqa ego fum miftus ad te.Nam amp;rMicbael unus de fumisangeloç t prind' pib'’uenitiadiutoriü mibr.amp;cöfortauitmeicV reftituit mibifaluté de moerorcaquo nimiS tenebar. Vidcquéadmodû fua peccata prias dixittö ^ poftea populi fui.Etbac deicómêdat iufticia* Ódbanc dcilaudé dicit : quia non miufteded ,p peccatis eo^ na' gellat etia ipfos fanftos fuoS. Si ergo ifta dicut q excellétiftima fanebtatetigncs amp;1^ ones circa ie inoxios babuerut:quid nos oportet diccre in bumilitate noftra ’gtamto ge illis imparcs fumus quantâcûq; iufticia leruare utdeamurï ’Sed nealiqs exiftimet v ilios dei feruos quos dicis a barbaris intcrfcftos ficilla morte euaderc debuiffe : quo tres 1111 uiriab ignib^:amp;; Daniel aleonib^liberatus eft : fciant illa ,pptca facia miracula ut eos ucrum deucolere crederêt reges a qb” in illa fupplicia tradebac . Hócem état in occulto ludicio lV mifericordia dei:ut illis regib’eo modo cófuleret ad faluté: Aiv tiocbio aut regiqmaebabxos peems crudelib^ mtcrcmitinoluit ita cófulere:fedcorn glorioiiftïmis paffi5ib’’corduri régis acriori fæueritate puniuit.Lege tn etia:an^lto^ Ïut fexto loco patiebat quid dicat.lfa em fcriptü eft:Et poft buc fextu applicuerunt.

'uep bic tormétis excruciatus morerec dixit : Nolite feducere,ppter nos : bæcpati/ mur peceâtes in deû noftrum:amp;;facia fût bæc digna nobis : Tuaut noli te putareim' punitû futurs qaduerfus deû amp;nbsp;legê eius:lcgib^ fuis pugnare uoluifti. Videsetiain iftiq bumilitcr lt;fv ueraciter fapiât qui ,p peccatis fuis fe Hagellari a dno confitenc .De Tpwucr.y. q^Q fcriptü eft: (Quem em diligit dns corripittflagcllataut oêm filium quem rcdpit» ÄS: Vndeä^apfs:Si em nofmetiplos iudicarem^: a dno nó utiep iudicaremur :Cüiudica' muraut a dno corripimur:necumudo dânemur. Hæc fideliter lege : fideliter præ' dicaJÄTquâtû potes caue:8lt; cauendu doce ne aduerfus deû in bis têptationibus amp;nbsp;tu bulationib’murmûrec. Bonos dicis dei feruos Ôlt; :fideles amp;nbsp;fanclostgladio barbarof^ pçmptos.(Q.uid autê intcreft utrû eosfebristan ferrû de corpe folueretfNonqu30C/ cafione:fed quales ad fe exeant dns attédit in feruis fuis:nificp maioré habet pœnam laguor diuturn’’qcitiffim‘’exitüs î amp;;tn etiam ipfum languorem diuturnûamp;borrenz du Icgimus: qualê paffus ê lob ille: cui^ certelufticiæ deus ipfe q falli nô pot: taie pbf bet teftimoniû, (Grauiftimafane drmultSdolcda eft illa capnuitas fœminaÇt caftaru 1.06 ÆnUtatc atep fanclaçi:fed nô eft captiuus çarû de‘ ’ : nec captiuas defcrit fuas fi nouit Inas, Nâ oei.ca.i4 nbsp;nbsp;,^ iHj fancliquoÇipaffiones amp;nbsp;côfclTiones de feripturis fanclis cómemoraui: ab bofti'

bus ducli atc^in captiuitate pofiti: illa dixerûtquæ côfcripta leganc a nobis:utdifcay mus captiuos dei feruos no deferi a dno fuo.VndeaSt feimus quid etia piftas omnu potcns 0(:mifericors deus in ipfa terra barbarica fieri uelit mirabilis fuo9t:tm non cef fetis,p illis ingemifcere ad deS:amp;fquerere quâtS poteftis:0Cquantu ipfe pmittit:cum têpus amp;Zfacultatê dederit:qaid de illis faclu fit:aelquæ ura poifintbre folatia. Nam Sitifenfis ante paucos annos Seueri epineptis fanclimomalis a barbaris duSa é :amp;p mirabilê dei mifericordiâ:cum honore magno fuis parentibus reftituta eft.Dom’em illa barbaroiy ubicaptiua ingreffa eft:fubita cœpit dominorû infirmitate iaclariiita ut omnes ipfi barbari:tres nifi tailor uelamplius fratres pcriculofiffima infirmitate labo/ rarcnt.Quorum mater animaduertit puellâ deo dcditâ:amp; ' credidit q? eius orationib^ fui filij poffentab imminen tis ia mortis pcriculo liberari:petiuit ut oraret,p eis: polli/ censcpfi faluifacli cflent:eam fuis parentibus reddcrent.leiunauit illa amp;nbsp;orauit:ôlt; :ex' audita continuo eft.At boc enim faclum crat: quatum exitus docmt.lta illi tamrepe' tino dei beneficio falutc pcrcepta:mirâtes ea amp;nbsp;bonorätes:qd ’eorum mater,pmife/ rat impleuerut. (Dra ergo deum,p eis:ó^ roga ut etiamipfas doceat taha diceretqua^

â– - EPISTOLA CXXIir. ? CXXHII

Iiafupramemoratus fanHusAçanasunter cætera in oratione 0lt; !confcflionc fuafudit ad deum. Sic emm funt ilia; in terra captiuitatis fuæ:quomodo erât illi in ea terra ubi' necfacrificare more fuo poterant dominoincut neeiftæ poffunt ul' ferre oblationem adaltare deuuel inuenire ibifaccrdotempquéofferâtdeo. Donet ergo cis dominé öteidicant q^ Avarias dixit in confequentibus precum fuaç;: Non eft in boc tepore gianie';j. princeps^^,ppbeta amp;nbsp;dux : no bolocaufta neep oblatio: nct^ fuppheatioes nee locus adfacnficadu in confpeelu tuo iV inuenire mifericordiâ: fed in animai fpQbumillta/ fe accipiamur. Sicut in bolocauftomatib^ arietu 0; taurorû:â; in multitudinc agnej^ Pgt;ngaium:fic fiatfacrificium noflrum in confpeelu tuo bodie perficere fubfequentes ^tiquoniam non erit confufio bis qui in te confidunt:£t nunc fequimur in toto corde ^timemus te : Ôgt; ^quærimus faciem tuam dominc:ne confundas nos:fed fac nobifcu Wm mâfnetudinê tUtumä; feetm multitudinemmifericordiæ tuæiôe libera nos fcd’m ■”11361113 tua:â;da eloriam nomini tuo domine:^ ucreanc omnes quiodedut feruis ^w tnalaidV cofundanc ab omnipotcntia tua: âruirtus eo^i conteratur:amp; fciant quo/ ”iam tn es dominus deus fol^Ä gloriofus in umuerfo orbe terræ. Hæc illis dicêtib' ’jz.q.s.ad oc» ^'ad deum ingemifccntib^:omnino fuis aderit qui fuis adeffe côfucuitÆt auf nihil in tariim caftiflimis membris libidine bortili ppetraripmittct laut fipmittit eu earn aniz©^^^’,“^^8^ ^as nulla confcnfioms turpitudinemaculatunctiam camé fuam defendet a crimiei ehis/ ”^quicquid in ea nee comifit: nee permifit libido paticntis: folms erit culpa facicntis: ®’”nif(^ ilia uiolentia non 4 ) corruptionis turpitudmcdcd ,p paifionis uulnere depu/ ■abitnr.Tm emm in mente ualet integritas caftitatismt ilia inulolatamcc in corpc pof “fpudicitia uiolari:cuius membra potuerut fupcrari. Hæcepiftola ,p tuo deliderio ^^®K^ meis famé occupationib’multum^lixa:amp;; ,pptcr plaçons fedinationem nix ■^isaccelerata fufficiat cbaritatitux. Multo uberius uos dûs cófolabitur fi fenpturas ^a^mtentîâime legeritis.

^■Sancli Auguflini ad Orontiurgras 4? aduétu Ô^ Iris eiusagêtis muciatat^ incolumv ’têipfiys eötinua optantisidrad quædâ uerba ab eodê fcripta bümijitenrcfpódctis. i^Ia’CXXIU*» 'T^Pmino eximio mcritoqjbonorabili Se fufeipiédo filio Orontio : Augudinusu A B Ago gras q? aduétu eximietatis tux iras etiâ præucnire dignat^esiôi ^an con tuitû mifilb colloquiQlut too pri” affatu g afpcclu frueremur: SV diu ddidc'ni/ f^notieiä cpidolatio quodâmodo praeguftates:expeclarem^auidi* ’éVardcti^iqdio/ ^■■diasgratiufep Caperem^idneeximiemeritocpbonorabilis ôd fufcipiêde fili. Rech ^°itacj5meritis tois:SV præcurrctib^oflïcijs debitû refalutatiôis obfequiu, Incolumiz ■^te tuâ gandés nunciata optanfqj côtinuâ. Et q? referipta exigoitatis meæ iure præz f”§3tæbeniuolêtiæ repofcendoaddidifti dicês: Si tn id de tâta fanclitate pofRim^^z ■”creri:nullo modo audeo defperare fanditatis eiufdé : cuius baullu ,p nfo modulo ®‘'q”lt;d fumnsupfum fonte nô folum laudadummeructiâ nobifeû patticipâdü;Se 'tua; b^dûiæ placituiymt deus incópabilitcr atqj incómutabili^ bonasiquip fuâ potentiâ ’■” bons tua;metis cftinftitutor: Ûtetiâ p gram reffitutor. Incolumê te deusomniz ^fcsfœliciorëc^ tueatur dne eximie mentoq; bonorabilis ac fufeipiéde fill* ^ïOcli Auguftim ad Olympmmicu cômêdâtis : amp;; honoré adeptû celfioré non alta ^tifedhumilibus côfentire debere fcd’m cp a dno didiceritanfinuâtisipetitionemcç ?2J^cîjepi fibifaciétis cômcdaram.Eplj3. ÇXXllll’

Y^K®mino dilecliflimo amp;nbsp;in cbriffi mébris bonorabilitcr amplcclédo filio Olym A Äpio : Auguftinus. Qincquid fis fcd’m fæculi bolus curfu;nos famé cbanflimo /“■^^finccnflimo côferuo nfo Olympio cbriftiano fideliffimefcnbim^. Hoc em ■wiïcleim'’ oigüa gloriofius:â;omi lubllmitate fublimius. Farna quippe ad nos p» ™gt;t:bonorê te adeptum effe celfioréiqua:utru ucra eétinódüapud nos fuerat cófir ^3tü cu bæc fcribédi uenit occafio.Sed qmnouim^te a dno didiciffeinó alta fapc:fed ®®»*** utnilibus cófcntireiquolibetculmie ^ueelus effes :non aliter § foies litteras nolfras ^acceptu^ effe prælumim^tdne dilecliffime amp;ixpi mébris bonorabili^ ampledéde

SANCTI ÄVGVSTINI EPITSOLA CXXV

filuTemporali nero fochcitatc ad æ^na lucra te prudéterufurum minime dubitam*: nt qaato plus potes in bac terrena republica :tâto plus impendascælefti AW q^æ ^^® ebrifto peperit ciuitati:qd tibiuberius repédatur in regione uiuentiötól in uera pace fecurorum ac fine fine gaudiorum.Sacli fratris amp;*cocpifcopimei Bonifacij petitione tuærurfits cbaritati cómendo:ne forte nunc fieri poflit qdante non potuit. Cum em poffet fine ulla forfitan quæftione qdpræceifor eius:quis fub alieno nomine copara/ nerat:amp; fub eedefiæ nomine poffidere iam cceperat : confequeter etia ipfe retinerc; nolumus tame qm fifei debitor fuit bunc fcrupulum babere in cófcientia . Nec^ enmi fraus ifta:quia fifco fiebat ideo non fiebat:quia ille quidem Paulus poftg epifeop’ra/ clus eft renuciaturus fuis omnibus rebus propter imenfum cumulQ fifcalium debitor rum: exafta quadam cautione in qua certum ei pondus debebad argeti : bocexiguo faccello unde uictum fuftétaret tang eedefïæ cóparauit fub nomine tue potétiffims domus:utetiam exipfis morem fuum fequés cu fifco non folueret:nullas exaftorum moleftias patercturJftc autem qui eidem eeelefiæillo defunclo eft ordinatus:tiniuit bos agros fufeiperezamp;écum poffet 45 foil's fifcalib’ debitis quæ de memoratis poffeffÉ unculis ille contraxerat imperiale beneficiu poftulare:totum maluit confiteriiTcas Paulus deargéto ^prio cu effet fifco obnoxi^de afcario emerat:uteas ecclefiafi fieri poteft non occulta epifcopiiniquitate:fed manifcfta cbriftianiimpatoris bbcralihtc poffideat.dld fi fieri nó poteft:melius inopiæ laboremferui dei tolérât: g utneceflari orum facilitatem cum cófcientia fraudis obtineant. Ad boe tuum fuffragium impartiri digneris:quia id qd primo impetratu eft noluit allegare :ne uefó fupplicaui fibiintercluderet facultatéNó em erat ad defiderata relponfum.Nunc nero cum te eadê benignitate qua foles:fedamplior potcftate:nó defperemusadiuuate dno me/ ritis tuis boe facile poffe concedi.Cum enâ fi tuo noie eadem loca petcrcs:amp; memo/ ratæecdiæipfe donares:quis reprcbéderet:aut quis nó maxime prædicaretpetitiiy né tuâ nó terrenæ cupiditati : fed cbriftianæ pietati feruicté:S)ni dci nfi tnifcricorda te in ebrifto fcelicioré tueac dne fili.

iTSacli Auguftini ad Corneliu eplam cofolatona ^pter morte uxoris Cypriane pc tenté:increpatis:amp;ut uita emendet exbortantis.EpfauCXXV.lt; -^'’quot;^©mino dilediffimo amp;nbsp;'bonorabi!i fiatri Cornelio: Äuguftinus.Scripfifti

n nbsp;wtad te aliquam^Iixam epiftolam conlolatoria daré:^ grauiter optimau^oi

ris morté uerearis:ficut fancfum Paulinu ad Macbarium feciffe mcminiMw illa quidemanima in focietate recepta fïdeliü atq; caftarü:laudes nee curat:necquæ/ rit bLimanas:Sedquia ^ptcr eos fiuntifta qui uiuunt: pruts eft ut tu qui cófolarieius iaude defideras:ita uiuas utillic ubiipfa eft effe merearis . Neqj em dubitoq peamno credas ibi effe ubiille funtquæneladultcrijs Icdulum cóiugalcm pollueröt: nelnulte coniugio delicatæ fomicationi fluxerut.(Quare de illius laude uiro longe diffimilnqii fugareuelle mœfticiâtadulatio eft: non cófolatio.Namfi eam diligeres fieutipfa te di Iexit:feruaffes ei qdtibiipfa feruauit.Et cum ilia fi prior obqffes:nullo modo credéda fit cuig fuiffe nuptura:N0ncfiuereobitum eius laudibus eius c0folandus doleres:ne unam quidem ac licita poft illam coniugem quærercscHic tu dieiur^ es : (Quid mecu afpere agisegd dure obiurgasP Nóne iter bæcuerba :ecce femiuiuis:dum uita ducic prius finiéda g corrigenda eftfVis utignofcam fatiabili fecuritati tuæ: quâto fatius tu ignofcis fi non amabili:certe miferabili follicitudinimeæ.Inimico quidem animoTu/ lius inucbcbatur:óe longe aliter erat terrena rempublicam gubernatis intentioiamp;itn ait:Cupio patres confcripti me effe clcmentem:cupio in fans reipublicæ pcncdis no diffolutu uideri: Q.uanto iuftius ego dico cum ipfenoucris g tibiamicum animSgéra in æternæciuitatis feruitio cóftitutus minifter uerbifacraméticpdiuiniP Cupio frater Corneli;me effe clcmctem:cupio in tatis tuis meifi^ periculis non diffolutum uideri. Plebs mullere excubat lateribus tuis:crefcit in die fpeculoiy numerus : eiufdé autem numeri dominutimo nero feruuminfatiabilcm p totfcorta libidinis defluentc:amp;lau/ des defunâæcaftæ coniugis a nabis uelutadmitigadâ mccfticiâ fuamiureamicitiæ

EPISTOLÄ

flagîtantem eptfcopi patictcr audimus. ^ cum effes:nódico catbecuminus: fedin «rorenobifcGpnidoüfftmo conftitiitus muenis in moribus: nobis ab boeteuitio té? peratiffima uoluntate correxeras:quinó poftlógumfempus:fordies reuolut^. Dex’ wdeiextremo mtæ perieulo baptiçatas : nó dicam te fide:eti5 nobis ecce iam fenib* v Lf“B cpifeopisnódum emendaristuis de bonæ uxoris morte p nos confolarimos de Thactua ueriore morte quis cófolaturf An quia non poffumusobliuifci tâta erga nos jnenta tua:ideo cruciandiadbuefumusmoribus tuistideo contemnendi: lt;51 ^^ nibilo ^abcdi quado gemim^ad te de tec 'Sed fatemur nos non eße aliquid ad te corrigen/ «um acianandumtdeus attendaftcbriftus eogiteturiapoftolus audiac dices:Tollés «•^«rt»^ ^go membra ebrifti:faciâ membra meretricis^Siquahfcûqjepifcopiamici tui ucrba •pÇmis in corde tuoîcorpus dni tui cogita in corpore tno.Poftremo quoniâ de die in «edifferendo peccas:cû extremu die tôû nefeias. Nûc,pbato qüâtû ab orenfo lau/ ‘*^s Cyprianæ defideref.Ccrte fiadbucifcbola rbctoru uerba difcipulis uêderê:pri^ ’l ’ eu mcrcedêfumcré:uêderc tibi uolo laudê pudiciftimæ uxoris tuxzpri’mibimer fede da:pudicitia tuâ.Da inq amp;nbsp;accipc.Humanu dico.ppü infirmitatc tuâ:puto q? no Wapudtedigna Cypriana cui^laudib’anteponis amoré concubina^ tuarötqd utiep ^^désptnanere in illo amore:q ad iftas laudes puenire maluens.(Quid mibiuis extor 9uerepofcendo:cQ ,p te uideas effe qd'pofcof (Qind precaris fubicéïus qd potes lu/ 57® correclusc 'Mittamus munera fpiritalia cóiugi tuæ : tu imitationc:cgo laudem: Hgficutfupra dixi : laudem ab bominibus iam illa nó quærat:imifationcm ucrotuam dntSquænt etiam defuncta:qu5tum te dilexit etiam diffimilc üiua.Faciam de illa qi’ ds:cQ tu feceris qd ego uolo amp;nbsp;illa.Si em diues ille fupb” ateg impius:fïcutin euagelio Xuc’.idt dominus loquitur:quiinduebatur purpura amp;nbsp;byfto: amp;: epulabac quotidie fplendidc: Ï^^rn malorum meritorum poenas apod inferos lueret:necp de digito contempt! ante

*»aam fuam pauperis aquæ ftilla im petrare ualuiftet: recordat' ’ cquinq; fratres fuos “fogamtad eos ende pauperc mitti:cuius requiem in finu Abraæ longe ^fpiciebât: *’^^ip(î uenirent in ilium locum tormentor: quantomagis tua coiunx te recordac: ^'Jätomagis te cafta nó uult ad pcenas uenire moeeboruC Si fratres fuos nee fuperb* . ^^pcenas uenire uoluit fuperborum:amp; com frater nollct fratribus in malis fe eße có' ''’odumiquantominus uult in bonis cóftituta coiunx uirum in malis babere fepatucquot; ^^ge ipfum locum in eo3gelio:cbriftieft uox pia: crededeo. Doles uidelicet cóiugé ''’ottuam: 0^ putas fi earn laudauero q?meis anatibus confolaberis :difce qd dolcas ft ^® illa non eris.An magis tibidolendó eft qd a menódülaudatur:^ mibi qd a te nó ^'’’aturfNam utiep fi amarestcu illa eße poft mortem defiderares : qd pleeto nó eris Quails es talis eris.Ama ergo cuius exigis laudem:ne qd mcdaciter exigis: lufte ne/ |^^2iialia manu.Doramus nobis prüftet detua falute gauderc domine dilecfiflïme ^onorabilis frater.

‘Jandl Auguftiniad Antoniu:ei de fide:fpe 6^ cbaritate gratulatis ;amp; deo gras age/ gt;^'5f®‘ï cauendü:0^ qd defideret:exponêtis.Epfa.CXXVL

guftinus Antonio.Çurn a duob* ’tibi fcripta deberentur:cumulatiffime ma/ gis pars redditaeft:q gt;nbsp;unum noftrS praafenté uides:cui^ ex ore cum me quooj 2çcipis;potcram non referibere nifiipfo lubente feciftem: quo pficifccntc fez P^tnacuu uidebatur eße qd feci.Quapropter fertilius fortafte tecu colloquor q fi co/ *'®» adeßemzcum amp;nbsp;epiftolam meam legis:ó^eum audis in cuius pecfore me babita/ ^optime nofti. Cu magno gaudio litteras fanftitatis tux confideraui atq digcßi:qgt; pwriftianSanimû tuû une ullo fuco iniqui tempons :ârin nos prx fe gcröt. Cratu/ °rtibiódgratias ago deo Sgt;idomino noftro de fpe amp;nbsp;fideéVcbaritate tua ; nbicp apud ^'^micp de nabis tam bene exiftimas ut fideles dei feruos eé credas.ldq; ipfum in no/ lt;scordepunßimo dilig3s:lt;Q59 binc etiam gratuladu beniuolentix tux potius q gra/ *ïtibiagendx funt. Tibi em ,pdeft ipfam diligere bonitatêiquâ profeSo diligit qui ®“*’i diligitqiu crcdit bonum :fiue ille fe ita:fiuealitcrq creditur babcat. Vnustmin ’'^fecauendus é error:nequifcg non de boicifcd de ipfo bomis bono aliter fentiat^ G

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXXV.i ,

ucritas po(lubt.Tuuero dileélidimequinullo módo erras credédo uclfnendo: nia/ gnum bonumeftlibêter deo cadeep ferutretcum quchbetbominum,ppferca diligis tp bums bom pardcipem crcdis;tccum eft fruclustuus etiam fiiüenóita fit.Quapro^ ptertibi de bae re gratubndü cftJlh autem non fi^pterea diligitunfcd fi tail'sêqaalé effeexiftimat a quo ,pptcrca diligitur. Ö^ualcs ifaq; nos fimus quâtûcôcp in deum ^/ mouertmusipfe uidenttemus non folum de bominis bono:fed de bomie ipfo nó po/ tcft errare iudtcium : Tibiadmercedem beatitudimsiqd’adbäc rem attinetfatiseflï ipnos tales crcdens:quales oportet effe femos dei toto finucordis amplefteris. Cfas uero tibiuberes agim’ cp nos cum budas tales fumus mirabiliterbortansmt tales effe cupiamus uberiores etiam ftnó folum te cómendes orationibusnoftrisifcd etia non prxtermittas orare ,p nobis.Cratior eft cnim deo ^ fratrc deprecatio ubifacrifidam ebantatis offertur. Paruulü tuum plurimu faluto : d ; fedm præcepta dominifaluta/ ria opto grandefcerc. Domuiquoç tuxunam fidemamp;dcuotioncm uerâquælob catbolica é: puenire defidcro amp;nbsp;pcotdn qua rem fiqua forte alia nofträ opera neceP lanam exiftimas ne tibi ucndicarc dubites ex cómuni domino frxtus iure ebantatis. lilud faneadmonuerim religiofiffimam prudétiam tuâtut amorem dei non irrationa/ bilem uel inféras infirmion uafi tuo uel nutrias diuina leclionc grauiep colloquio. Ne^ mo cm follicitusde ftatuanimxfuxatc^ ob boe fineptinacia inqnirendæuolûtatido/ mini intentus eft;quibono demóftratore ufus non dinofcat quid inter feifma quodli/ bet d: 'unam catbolicam interfit.

dlSancli Auguftiniad Donatum^iconfulem Africxzutafcelcratis Ólt; :facrilegis auiio inimicos eedefix cobibcatmó tn occidat:illnm exbortatis.^faiCXXVjl’

exirnio meritocp bonorabili infignitercp laudabdiïiho DonatoiAugu/ -K ■llmus in domino falutem. Nöllern quidem in bis affliclionibus effe Africana ccclefiam eóftitutam: ut terrenxullius poteftatis indigeret auxilio. SedquH ficutapoftolus diciKNó eft poteftas nifi a deo ppculdubio cum per uos fmeeriffimos catbolicx matris filios eidem Cubuenitur:Auxilmm nofträ in nomic dominié qui fc' cit cxlum 0^ terram.Quis enim non fcntiat in tantis malis non paruam nobis confob/ tionem diuinitus miffamicum tu uir talis amp;nbsp;cbriftinominis amantiffimus : proconfe-' bnbus es fublimatus infigmbusmt ab feeferatis dr facrilegis aufibus inimicosecclelis bonxtux uoluntati poteftas fociata cobiberendomine eximie meritoi^bonorabiiis infignrtert^ laudabilis filitSicnicp unurn folum eft qd in tua iuftida pertimefcimusinc forte quoniamquicquid mali contra cbriftianam focietatem ab bominibusimpiisin/ gratifq; cómittitur : ^fefto grauius é diatrocius: g fi in alios talia cômittâf.Tu9“°^ 45 imanitate facinorum: ac non potius ^ lenitatis ebriftianx confideratione cenfeas coercêdum:qdte plefum cbriftum ne facias obfecramus.Necç em uindiftâ dciniwi/ CISin bac terra requirimastautuero ad eas anguftias animos debcant coartarcqux patimurtutobliuilcamur quid nobis prxceperit:45 cuius ucritate acnomic patimur qui diligim*’inimicosnros Ólt;^oram‘’qi eis.Vndc ex occafioncrcmbiliüiudicuaclcgu nexterniiudieq pcenas incidant:corrigi cos cupimusinon necari: nee difciplm^mti^ ca cos ncgligi uolumus:ncc fupplicijs qb^ digni fût exercen.Sic ergo eo^tpeccata co pefcc:ut lint quos peemteat peccauiffe.ißiixfum^igi^ ut cuecclix caufasaudisiquali bet nefarijs iniuri^s appetita uel afflifta eé cogneueristptätem occidédi te bfeobhd fcarisipetitionénfam nó obliuifcaris.Non tibi uile fitnet^ cótêptibile filibonorabilit dilccliffime:qduos rogamus nc occidatf ,p quibus dnm rogam’utcorngaricxcepto etiam cp a perpctuo propofito rccedcre nó debemus uincendiin bono malum. Hw« quocp prudétia tua cogitetiq? caufas ecclefiafticas infinuare uobis nemo prxter cede fiafticos curat.Proinde fi occidêdos i bis fcelerib^ boies putaueritisideterrebitis nos ne p opera noftrâ ad ueftrû mdiciû aliquid taie pueniat:quo compto ilii in nofträ pen nicié licêtioreaudacia craffabud’tneceffitate nobis impada dr indiclatut ctia occidiab eis eligamns g eos occidêdos ueftris iudieijs ingeramus.Hancadmonitioncipetilia/ nem:obfecrationetn mcamme quxfoafpernanter accipias.Neej cnimte arbitrer no

'’ EPISTOLA CXXVin CXXIX

recolere magna tnc ad te Ôdmtilto g nuc es altius foblimatom î ctiam fiepifeopus non tnem fiduciâ tarnen babere potmne.Oto interim prædidæ excellctia: tux nonennt bæretici donatiftæmanere lcges contra errorem fniim latasiquas iamnibil ualere ar bitrantur:«^ iaclantne uel fie nobis parcere aliquatenus poffint.Plurimumautem Ia' bores cV pericula nodra quo fruHuofa fintadiuuabis:fi corn uanidimam 6^impiæ fu/ perbiæ pleniflimam feftam no ita cures imperiafib* ’legibus comprimitut fibi uelfuts mdeantur qnalcfcunq; moledias ^ ueritateatcp indicia fudincre.Sed eos cGbocabs ftpetitur:rerumcertaru mamfeftiffimis documctis apud acta uel præftâtiæ tux uel ^inoru iudicum conuinci atq?inftrui patiarisiutiVipfi qui re iubete attincnc : duram Hneri potefhfleclantin melius uoluntatem:â^ ea cxteris falubriter lcgant.lt;S)ner®fior ^ftquippc g utilior diligentia:guis ut magnum deferatur malum: amp;: magnum tenea^ ^Gicogi tm bomines non doceri*

vSandi Augudiniad eundem Donafum:illi ’’uirtute's ôlt;ipræconia extollentis:ucr3 5ramam:non in orc uulgi:fed in uirtutis fulgore ófpódere côfiftere demondrantis. .Wob-CXXVIlh

■/quot;V ®mino eximio gx ffinccriflima dilccuone bonorabili fratri Donato: Augudin:* Bin domino falutem.(Qd’te adminidrantem multnm defideras:etiam cum ciz biiim uenides:uiderenon potui:credo ^pterea fadumeffeiutammo tuo cu' f'^pnblicis expedito:potius frucrcr:g ut ilia falutatioe me apud te ociofo 0: te nego' ^ofo:neuter nodrum quatu fatis edetdefidcrium temptaret.Recolcs quippe bone/ ‘btem ab ineunte ætate indolis tux:abundanter idoneu tuum pedus exidimocui fe Infills largidime infundatjfrudus ei afferens xterna amp;nbsp;cxledi gloria g temporali 0lt;f ’'^rrcno pixconio digniorcs, A multis emnmo prorfus ab omibus quos uelpcGdari '^^lultroetiam prxdicantes audire potui caditatem uirtutemq; admimdratiois tux ^“Ofianteromninolaudantibus atcç præferétib^ : öd fine ullo fcrupulo didonxuarie» ^fgt;saccepi:amp;f co certius q?ignorabat neceffitudinenodramJödutrurn te uel tenuiter oflem pemtus nefeiebât prxdicatores tui:nc magis eos aurib* ’ meis fe dedidcig uc/ f'^ de te lpaigere crcderem.lbi enim cd a uanitatc remota Iaudatio:ubi etiam uitupe 1^00 ab offenfione fccura ed.Verumtarnen o frater eximie amp;nbsp;fincerifTima diledione quot;0gt;:orabilis:n0nunc docédus es:fcd fortaffeadmonendus omnemidam gloriam fa J?*”*? populärem non in ore uulgicffe Iætabilé:fed in rebus ipfis quae etiam fiuulgo ^‘Pliccant :,pprio tame fulgoreacpódere no imperito^ e cómédationepreciofx fur: «”’^eraodas ed qui talia improbat:g ille qui de talibus improbac iudicandus ‘’’'^f-^um uero placent Sdfibi débita laude populariterquoeç prædicâc : nec fie gdê Pæmaioresmeliorcftp fiuntalieno iudicio : fi om integrantur intima ueritate: óffoliz '‘^tonfeientiae robore folidantur,Vnde magis Dominim rede exidimâtibus : g ei de 910 üulgns bene exidimataligd ex eo fcelicitatis accidit . CQuæ cum optimenoueris ^Jifboneiintuere ut cœpidifortiffima cordis acie dominu nodrumlefum cbndum Ôd boinniinani fa du omnino detumefccs:affurge in illû g nô uentofe alloua t côuerfos 1certis fïdei paffibusinitctes atep afeedétes collocat i fempiterno fadigio cxz in r ^*’g^’*lt;^æ dignitatis : Per que te obfecro ut referibas mibi tuofep ornes quos ‘'Oitêfi uel in bipponenfi babesiad catbolicæ ecclefiae comunioné cumumter óf be/ “'Sne adborteris. In cuius gremio etiâ pattern tuum laudabilem ófegregium uirum P^c genitu cffe cognoui:quê ut debito mentis ci‘ ’a meo officio falutes peto:amp;nos J^re non graueris.^d etiam ^pter rem tuam qua bic babes meliorem apud deum Aændam non imprudenter expofco.Dei mifcricordia te circupledatur ófab omni |p9uietate conferuet.

^^andiAugudmi ad OIympiu:de illius erga ecclefiam deiamore gaudëtis:Et de ,p* ^utone amp;nbsp;fuga multoÇê ffatru ob pfecutionem ccclcfix querulatis: Sd illG,p prxfidio obfecrantis.Epta.CXXlX.

T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cïomio Ódmerito prædâtiflîmo multCcpin cbridicbaritatc bonorado

Olympio: Augudin^’in dno faiutem* ^^ms moxutaudiuim’ te merito

SANCTI AVGVSTINI 'EPISTOLA CXXX

füblimatumtcum ipfa famanondu nobis certiffima effet: nibilalmd de ammo Wo ere didimus erga eedefiam dei:cuius te ueraciter filiu effe gaudem’:gcp tuis litteris mox aperuiftütamen etiam iHis lecbs quibus ultro dignatus es etiam fipignamp;^cundantes eflcmus:exbortationem beniuolentiffimammittere:utinftruete bumilitatenfa per religtofamobcdientiam tuamtdeusemusmunere tabs es:ccclefiæ fuæ lamiamq jfutv ueniat; maiorc frducia tibi fcribimus domine eximie 0lt;;merito prænantilbmemultu e^ in ebrifticbaritate bonorâde fib» Et fratres quidem multißHi collegae mei : gram'-' ter ecclefia turbata ^fccti funtpencfugicntes ad gloriofiffimu comitatum:qaos fine iam uideris:fiuelitterascorum ab urbe romaoportunitate cuiufq? occafióis accepis» Ego tn licetnullu confilium cum eis cómunicare potuerim : non potui pretermittere p bunefratrem ôlt; ^c5prelbytcÇfc mcam:qai ürgenti neceflitate ^) falute cuius fui:etia media byemequomodoeûq; ad illas partes uentre cópulfus cft:amp; falutare amp;nbsp;admo^ nere cbaritate tuam qua babes in ebrifto lefu domino noftrotut opus tuum bonödur gentiffima accélérée infiantia :quo nouermt mimici ceelebæ leges illas quxdeidolis confringendis:ólt; !bxrcticis corrigédis muo Rilicbonc in Africa miffæ fût exuolûtate impatoris pijffimi^fiddiffimi cóftitutas,Quo nefcicnteuelnolentc faeîû hue dolo^ fciaclant:ftue libcntcr putantîafq; bine animos imperitoÇi turbulcntiffimos reddut: nobifej periculofe ac ucbeméter infeflos.Hocautem qd petedo uel fuggerendoad-' rnoneo pfædâtiâ tuam :non dubito ommû per Africa collegarum mcorum fittino/ Iuntatc:arbitrorquaeût^ primitus exorta occalióefacillimc poffe ac debcre matura/ ri:utnouerintficut dixibomics uani:quo^Afaduerfantiufaluté requirimus Ainges quæ pro ebrifti ecclefia miffæ funt: magni Tbeodofijfiliu qua ftilicbonécurafiemit/ tédas» Propterea quippe memorat’ prefbyter barum plator;cum de regione fit^*'' Ieuitana;ab epo fuo uenerabilifratri mco Seuero:g tuam mecûfmeeriffimâ dileSio/ nc multu falutanp bipponéregiu ubi ego fu trafirc mffus c:qa cu forte fimuleffem’in mjgnts eccliar tribulatióib’ói'pturbatióib’iqrebam’occafionê lcribêdiad eximidat^; tua amp;'nóiueniebam’Jâ gdé unâ epiflolâ milerâ inegocio fandifratris 0lt; :collegen^^^ Bonifacq epifcopicataqucnfis: fed nondu ad nos pucncrantgrauiora quæ nos «ebe/ mentius agitarent:quibus cóprimendis uel corrigcndis quemadmodumeliorefcam ebrifh milericordiam cófilio cófulatuncómodius epifcopi qui ,pptcrcanauigaucr«f' cum tanta benignitate tui cordis aHurifunt:qui potuerunt cómuni confilio diligdius delibcratum aliquidferre:quatum temporis pmittebatanguflia.!lludtamcquó®ui' mû clementiffimiAf rcligiofiflimiprincipis erga eedefiam ,puincia nouent nullo moz do clTc dilFerendSifed etiam anteq epifcopos qugpfccli funt uideasigprimu tuapr^f ftatiflima p ebrifti mêbrisin tribulationemaxima cóftitutis uigilatia potueritacccle/ radu fuggero:peto:obfecro:flagito. Neq; cnim paruu in bis malis folatium dnsobW' lincp te uoluit multoamplius pofleg poteras:quado 13 de tuis multis A magnis opetj' bus bonis gaudebamus.Multum fane de quorunda neep paucoig fide firma A ft^biu gratulamunqui ex occafione legöipfaÇi ad cbriftianâ rcligioné uel catbolica pace co 'uerfi fût:,p quoçt falute fempiterna nos i bac téporali etiâ periclitari deleclat.Propt^z

rea em maximeab boib’nimium durcep puerfis:nunc mimici tiaRZgrauiorcs impetus fuftimemüs:qüosnônulli eoiy nobifeû patiétiffime fuftinent : fed plurimûmfirmitati metutm’ donee difcât Afualeâtadiuuâte miferieordiffima gratia dni fæculû ptæ^^î* Af bominum diem cum robore cordis ualêtiore côténere.Cômonitorium qd min uu tribus epis:quia fïcut puto nôdumibi funt:ab cximietate tua illis tradac eu ueocrint Tâta qppetui fmeeriffimt pedoris babern’ fiduciâ:utadinuante dno dco nfo non lu hun imptitoré auxilq te uelimus:uerûetiam côfilq participem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ ,,

®^anrti Auguftini ad Circcfcs:utbona quæ in eoÇi ciuitate p eu facia laudâ^nô fibt fed deo attribuât côteftantis:Ai illud exemplo atq? feriptura côfirmâtis. (Qu*^ præte rea occulte fegregatis ab unitate cogitandû amp;nbsp;cligédû fit exponctis.Epla-GXXX:. ^’^'^bOmmis bonorabilib’Af merifo fufcipicndis:cbarifîimis ac defiderâtiffimisfru ' /

Btrib’ in omnibono^ gradtr:circenfib^:Auguftin’eps. Si id qd in ura ciuitate

3® EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXXX

nos grauitcr contriftabat abfnmptû eft: ft duricia cordis bumanirefiftes manifeftiftiV me-ôiquodâmodo poblicæ neritati eiufdem uentatis euida eft:fi fapit dulcedo pacis nnitatifcg cbantastà nôlam reuerberat oculos faucios:fed fanos illuftrat acuegetat: nô funt bare opanoftra fed dennó bæc bumanis opibris omnirio tribucrem»Nee ft cû 3pud nos effemus tanta conuerfio multitadinis nobis loquCntibus amp;i bortantib®pro^ gt;nbsp;noniret:Hocagit iHe amp;nbsp;efficit qui per miniftros fuos rerS fignis extrinfec’ ’admonct: febusautemiplis per feipfum intnnfecus docet»Necidco pigrius moueri nos opor/ fotad uifendos uos:qmquicqtndin uobis laudabile eft factum:non a nobis:fed ab filo bdijtn eft quffacit mirabiha folus.Multo em alacrius debemns accurrere ad fpeHan/ ^aOpera diwina g noftra: quia 8« ;nos ft quid boni fumus:opusilhus no bominu fum®» yndeapoftol®dixit:Nelt;pquiplantat eftaliquid:nelt;^qui rigat:fcd quiincrementum tiCorf.j. oatde’. Xcnocrates Palæmonem utfcribitis: I'knoscxilli’littcris rccordamur:de Zenocrat« quot;Oge teperantia: difputando:non fol3 ebriofum:ue9i amp;:tuncebriumad moresalios fopente conuertif.Ojq ergoftcutiHe prudenter amp;nbsp;ueraciter in tellexilhs:non deo fuz ®f'tacqinfitus;fed tantu a dominatu luxuria: liberatus:tamen ne idipfumquidemqtf Delias in eo faftum eftbumano open tribuerimus:fed diuino : Ipfi’nätß corporis qd

! nbsp;nbsp;^ftinfimûnoftrumtfi qua bona fut:ficut forma Ô^ uircs âr falus: tVli quid eiufmodieft:

pon flintnift ex deo creatore ac pfeftore naturæiquâtomagis animi bona donarenui los alius poteftt' (D.uid etn fuperbius uel ingiati’ cogitare poteftbumana uecordia: npiitaucrit cum carne pulcbru faciat deus bominéianimo caftuab bomie ficricHoc

I'^libro lapicnriæfic fcn ptum cftiCumfdrcminquit qma nemo efte potcft cótinens ®.ip.g.

1 p-fideus dct:amp; bocipfu crat fapientiac fcire cuius eflet boe donu.Palæmon ergo ft ex 'ax«nofo confines fadus ita fciret cuius effet boe donû: cV eumabieftis fupftitionib* Sontium pic coleret:non folnm cótinens:fed etiam ueraciter fapiens amp;nbsp;falubriter reli Sgt;ofus cxifteret:qdei nó tm ad præfentis uitæ boncftatem:ue^ Óiiad futuræ Ïmorta? '•fatem ualcret.CU.u5tominus igi^ mibiarrogare debco cóuerfioncmifta ueftram ucl 1PpRun qua modo nobis annSciaftis:quæ me nee Ioquctc:nec faite prüfente ,pculdu 010 diuinit’facla éigb’ueraci? facia é.Hocitaep pcipua:cognofcite:bocpie bumilifq;' oogitate:deo fratres:deo gras agitefdeu timete ne deficia tiftamate ut^ficiatis.Siaût ääbuequofdä amorboîs occulte fegregat:amp;; timor bominis fallaciter congreganob/ æruent qui tales funt:quia deû cuinuda cftbumana confcientia : nec teftem tallun t: Oociudicem fugiunt. Si quidautemillos de qnæftioneipfius unitatis:pro fuæ falutis ‘ollicitudmepmouet : boc fibi quâtQ exiftimoiuftiffimu extorqucât : ut de catbolica 'odelialid eft toto orbe diffufa potius id credant qd diuinæ feripturæ dicunt:non qd ''nguæbumana: maledicunt. Deipfa uero diffenfione quaeinter bomies orta é qui ^ualeflibet fuerint:uticp præiudicant ,pmiffis dei:qui dixitad Abraarn :In femine ttto ^dun. ooticdicentur ornes gentes : qd’ creditum eft cumaudirctur pra:diclum:amp;; negaf eu ®'0etnrimpletuf Hoc tamé intérim brcuiffiinû:amp; nifi fallor inuicliffimum cogitent: ’otaftam effe iftam caufant in ecclelîaftico trâfmarino iudicio : aut non effe aclam. Si ’da ibi non eft:inocens eft cbrifti focietas per omnes tranfmarinas gentes : cuius foz ^^tatis nos c0munione gandcm^:ör ideo ab eis inocentibus uticß facrilega direptiôe æparantur . Si uero afta cft ibiifta caufaîquis non intelligat:quis non fentiat:quis nô Oïdeateos in ea uitlos quorum indecômumo feparata eftfEligât ergo utrum malint 0fedcre qd pronûciauerût ecdefiaftici cognitores faut qd murmurât uicli litigatores ’Oaerfus iftâ côplcxioné diclu breuiffimam:intellcclu facillima.Attendite pro ucftra Pfudentia diligcter:q nibil fobrium refpondcri poffit:amp; tamé malus palæmon magis ^orietate inueterati erroris uertitur.Date neniam ^lixiori fortaffis epiftolæ qfocun/ ®on : uerutamen ut arbitrer ntilion g blandiori : domini bonorabiles fiCmerito fufeiz d?ƒ’ ÿ^*'*^'”* 0Cdefiderâtiffimi fratres. De aducntu autnoftro ad uos :utrorucp dideriudeusimplcat.lt;Quâto cm cbaritatis ardorc accédamur ad uifendos uos:uec ‘^explicate nô poffumus:fed uos benignecredere minime dubitamus»

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXXXI

lt;rs5aiAuguftini ad Memorfu:cófitentis fe libres quosemédatujy fe ^miferat miÈ/ tere:caufamcp cor id no feccrat exponctis: Poflidiu præterca collega fou non littet is illis quasuanaiV libidinG feruiliberales uoeâttfed ucre libcralib‘ ’infhtutu cómendan/ tis: Iniquofc^ amp;nbsp;impios g fibicruditi indent :cöfittätistac panter oilcdctis qiilloK litte ræ nó recte Itbcrales uocene:Ët qucadmodu in btltonaru fcriptoribus poffit cïTcahq ^pinquitas libertatis.Petitioniquocj illi^ de Itbris a fe derbytbmo amp;nbsp;^ mclos compofi/ tis refpondctistót :rationé curnó fertpferit quibus numeris ucrfus dauitici conftétredz, dentis.EpJa. CXXXL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' «

k.lt;Dminobcatiflitno ö^uencrabiliter cbanfftmo Ô^finceriffimo aedefideratiffp ino fratri ó^eoeptfeopo Memorio: Auguftin^tn dno faluté. Nullas tamred/ deredebuilittcras fanctac cbaritati tux fine bis librts quos a me fandi amptis mrc uioietiflimo flagita ftitut bac laltem obediétia refpódercmepl'ts tuts:gb^mem3/ gts oncrare g bonorare dignatus es .^q ubifuccübo:qa onerombietiâ quia dtli^otquot; ïubleuor.Ncc^ cm a quolibet diligor:fubleuor:cligor: led ab eo uiro amp;nbsp;dni facerdote quéfic accepta dco fentio:utcuaiam tu5 ta bonâ Îeuas ad dnm:qmitlla me babes: le ues Srmc.Dcbut ergo nuclibros mitterc;quosemcndatuiy me cêpromifcra-Etidea no mifiiga non emedaui: No quia nolunfedga nó potni:curis uidelicct multisólt;;muE turn pracualêtibusoccupât^. Nimisaütingratfiaeferreumfmt:utte g nos ficamas: bicfanct’ frater Ô^ collega nofter Polfidi’in quo noftrâ nó paruâ præfentiâ reperies: uelnó dtfceret:urfine littcns noftris difccrct.Eft cm p noftru mtnifteriQmó litteiisil/ Iis:qs uariarum ferui libidinu:lîberalcs uocât:fcd domtnico panenutrit^:quät:us eipp tuit p noftras anguftias difpefaru (E^md cm aliud dicendû eft cis g cû fintiniquiamp; mi/ 3o15,8. pij liberahter fibi uideni ferudtti:ntfi cp in littcns ucre liberalib” legimus:Siuos filius li berauerittue uereliberi eritis.Per eu nanep præfta^ utipfe etiâ quæ liberales difciplt) nacab eis qui in libertaté uocatinó funtappdla^quid in fe babeant liberale nofeatufr Netp cm babcntcógruu libertatitnifi qdhabet congruû uentati.Vndeille ipfc filius: Et ueritas inquit liberabit uos, Nó ergo iHæînomerabiles amp;'impiæ f3bulx:qb’uano^ rum plena font carmina poefaçt : ullo modo noftræ cófonat libertati : Nó oratorßm/ flata amp;nbsp;expolita mendacia:Nó denicp ipfo^ pbilofopbofc garrulæ argutix:quiufde/ 3Ro.i* urn qarfus nó cognoueruntmel cu cognouiflentdcumon ficut deum glorificaucruntj aut gratias egerutifed cuanuetutin cogitatióib’fuis: /k obfcuratu cinfipics corconi 0lt;!dtcentes fe elTe fapictes:rtulti fafri funr:Etimutaucrût gliam incorrupt! deiin fimi* litudinéimagtnis corruptibilis bominis ^ uolucrn atq; quadrupedu fs :ferpétiiï: uelq ' iftis fimulacns nó dediti:aut nó nimis dcditi:coluerüt tu ófferuierut crcaturxpotiiis gcreatorï. Abfit oinoutiftol^uanitatcs óf infanixmcndaces: nêtofænugæaefupb’ error :rcftc liberales litterænominé^:bominü fcilicctinfoeliciu:g deigratiam pIcfum cbriftudnmnoftru qua fola liberamur de corpcmortis bui^non cognouerunt:ncciii cis ipfis quæ uera funt fenferüt, Hiftoria fanc cui^ fcriptores fidê fe præcipue narrai tionib’fuis debere ^fïtci^ifortaffis babeat aligd cognitióc dignu libcris : cu fine bona Eue mala boium:tn uera narran6lt;l^uisin eis cognofcendis:quifpirirufanfto no adiu tifunt rumorefep coUigerc ipfa bumanxinfirmitatis códitione cópulfi funt:quemad^ modu nó faltered in plurimis oino nó uidco.Eft tn i cis aliq ^pingtas libertatis ft uol5 taté mentiedi non laabcntinec boies fallunt: nifi cu ab boibus bumana infirmitate frlz luntf. VeÇiquia in oibus rcrum motib’quinumcrari ualc5t:facilius cofidcrac tnuoz cibtisi eacpconfidcra tio quibufda gfi gradatis itjnenbus niti^ad fupna inttma iieritaz tis:in quibus uqs oftcdit fe fapiétia bilaritcr : amp;nbsp;in omi guldentia occurrtt amantibus: n'RemiMo Initio noftriocij cum a curis maioribns magifipneceftarqs uacabat animus: uolut per ifta quæ a nobis defiderafti fcripta ,pludcre:qn cófcripfi de folo rbytbmo fcx libos:amp; de mclos fcribere alios forfitan fex: fateor dtfponebaicum mtbi oci3 futurS fperaba: Sed poftea g mibi curaru ccdefiafticaÇifarcinaimpofita é: oes illæ delitiæ fogere de manibus:ita ut uixnucipfum codiceminueniam:qm tuam uoluntatc :ncc pctttionc: fediuflïoné contemnerencqueo.Qd ’fanc opufculu fipotuero mittere: nó qtiidême

tihiobtempera flciuciutamen te bocamctantope flagitaffe pccnitebiï. Difficinime ^luippemtelliguc in co quintç librufi nôaffitg nô foliî difputâtiû pofiit fepafe pfonas: uerûehâ ^nundado ita fonarc morulas fyllaba^ ut eis expiimanc fcnfûcpauriu fengt; sot genera numeroÇitmaximequia iquibufdâ etiâ fdentioÇi dimenfa itcrualla mifcc/ tQnquæ oino fen tîrinequeûtmifiadiutoré ^jnunciator informct. Scxtû fanelibrum Stisemedatum reperi: ubieftoïs fruæc3etero^:nô diftuli mittere cbantati tuæ:for/ taffisipfe tuânon multu refugiet grauitaté. Nam fupîores qmnqî uix fïlio nofboâ^ codiacono Iulnno(qin amp;nbsp;ipfe lam nobifcum cómilitat) cogninone uidebunc. lt;Queni qmdem nôaudeo diccre plus amo g te:quia ncc ueraciter dico: fed tn audeo diccre: plus defidero g te.Miru uideri pót:quéadmodum que panter amoiampliî*defideré: lcd hoc mibifadt fpesamplior uidendicum.Puto cm g? fiad nos te iubete uel mittê/ teuenen't;amp;;boc f3ciet qcîadolefcenté decettmaxime quia nôdum can'smaioribus detinetur:óiiteipfü mibiexpcditius apportabit» (ßuib^numenseöfiftant uerfusdaz Ulticinô fcripfcquia nefdo.Ncqjemexbcbræa lingnatg ignoro:potuitetia numéros mterpresexpnmere : ne metri neceffitate abinterpretandi uentate ampliusgratio Icntètia^i finebat digrcdi cogcretur:^rtis tame cos codare numensrOedo iHis qui câlmguâ ,pbe callcnt.Amauit em uiriHe ianHus muficam piam:(^in ca ftudia nos ma 9$iplc g ullus alius auctor accédit» Habitctis omnes in ætemum tn admtono altUïd ^'/qmbabitatis unanimes tn domo:patcr matertÿfratres filtoçzrôrcûcliunius patris ®^memores nolht.

'SaSiAuguftiniad Florentina: fanctu.ppofituilli^ob timorem dni cômedâtis tatq} ^dmonêtis ut fi gd ab eo cupiat dilcercud qd’ uelit quacrat:libcrc fc ad fatiffadêdu exy .oibédo.Et fupbiæ uitiu in docédo follicitiflime cauêdüeê fuadctis. Eplh.CXXXib,, ^y ^'^OminxeximixmcritoabonorabiliicbriftoacfufdptendaenlisKorentina:: sP ■ Auguftmus eps in dno falutcm* Sanctum ,ppofitû tuum Ô^ inuifeerat^ cordi ^'-'^tuo timor dnicaftuspmancs in fæculum fæculi: cura ,p tenofträ non Colum in ^ccib’apud deumtucruetiam in admonitionib’ad tcipfam no mcdiocritcr fufdtat.

quidem in epiftolis mets quas ad matre reucrétiæ tuæ:dcbito mibicum honore Jtominâdâ dcdinô femel fccu Sed quia boe mibi refcribere dignata es : prius te ucl/ æacciperc litteras meas.Tune demûfi gd forte opus eilet tibi ex miniilenomeo:qcf ^cncrando ßndio tuo:omniu($taliumquâtû poflum libcra feruitutc debcre me no? '^gt;:non te die taeiturâ 0 lt;nbsp;refcribedo infinnatura. Ecce feet qd'tc uoluide (guts no per fc)c0peri:neuidercr ttbioftium fiduciaeinbumaniter elaudere : fupeft ut ,pmastpfa: '‘gdexme quxredu putas, Aut cm fcio qd ’inquifiens dnon ncgabo: Autita nefeio ''tnullo fideilalutilq; detrimento ncfciam:amp; de boc etiarn teipfam fi potucro faciam fcddita ratione fecuram: Aut certe fi â^ nefeio fc tn feieJurn elbueitmpetrabo a dno J’Etibidefim (Ma fæpe officiu impartiendi meritu eft accipiedi) uel ita tibi rcfponde/ bo:utnoueris^ bacipfa re qua pariter nefcimus ad que pulfare dcbeam”. Hæcidco pfxlocutus fume te 4 )certo fpcrcs quicgd a me quæfiueris auditurâ : d^ eu boc ^uc/ ’’cripaudacler potius g prudéter me feciffe arbitreristqdtibi quærédifi quid uoles fa yukaté dcdi.Hoc cm feet n doctor pfect^:fed cS docedis pficicd* ’:dna eximia merito t?bonorabilis in cbrifto ac fufciptcda filia. Equidectiain bisteb’gs utcunqj fciotma S'ste cupio eife fcientcm:g feientiæ noftræindigentem.Neq; cm ut qd fcimus doeez

: alioiy ignorantiâ optare debemus. Multo quippe melius omes fumus dociles ‘Icoiqduticß in ilia fupna patria:cum in nobis cdpletumfucrit qdpmiiTum eft pficiec: Wnon dicat homo^ximo fuotCognofee dnm. ®mnes em cognofeeteumdicut fcri fcicrMi-ptumeftîa minore ufegadmaioremeorum. Et folltcitiffime caucndum eft in docé/ ^0 fupbiæ uitiu:qd in difcendo non ita eft. Vn amp;nbsp;faneta fcriptura nos admonet dices: lt;jitoninis homouclox ad audicndum:tardus autem ad loquendum.Et ille tn pfalmo 3acobLx* *it:Audituimco dabis exultationcm SC læticiâ:côttnuocp fubiecit:Et cxultabuntofta IPs.5» uumihata.Vidit etn tn audiedo facillime feruari bumilitate:qua:difficilis eft in docenz do:qinnecefte ê ut doctor babcat fupiorê locutubilaboriofu éobtinere ne fubrcpat

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXXXIII

elatio. Videsncqucadmodu ßichtemur a qbus hocexpcflanut no folSdocîorcs fi/ mus:ueruetia cS fum^ botes diuina dOceam^fSed laboç: pcnculoiuq; nfoçz fingula/ re eft folatiS cQ ita ^ficittstut illo pueniatis:ubinullius bois doftoris egeatis, Ifto auté penculo nó tm nostna ad illSde quo diSurus fütqd futn’ nosfNon ergo nos tm pen/ xXorfax« eulo ifto:fed että ille doctor gêtiu periclitatu fe effe teftac cu dicit:Nein magnitudine reuclationum mea^ cxfollar datus é mibt ftimul’ carnis. Vndeamp;^ ipfc dns tumoris ïPattB.ij. bui^ admirabilis mcdtc^:Nolite inquit ab boib’uocarirabbitunus eft em magifter uc' i.CorUï. fter xps.(!^retinês idcipfc doctor géhu dieft: Ncqjqplâtat c aliquid : ncq; quirigat: fed quifneremétu dat deus. Hoc Ô^ flic meminft qui fn natfs mulfeÇi : quâto æ^gnuj erat: tato fe ioib’bumilfabat : fndignu fe affirmas q cbrffticalcfamêta portaret.Quid goBj. emalfud oftcndft ubfait: (Qiifbabet fpófam fpófus efttamfcus aut fponff ftatamp;audi*: eum:Æ^ gaudio gaudet^ptcr uocê fponfiC Hic c file audit’ de quo pauloante cóm^ 1^5.50. moram in pfalmo pofitQ:Audftuimeo dabfs exultation? Srlætfcfâ : amp;:exultabStofla bumflfata.Profnde tâto me ccrti’:t3to folfditts: tato fani’gaudere fcias defideamp;fpc 0^ dileftfone tuatquätomfn’ indiguerismon tm a me gcg difcere:fed ab ullo ^Jffus^ minu. VerStamé ga cu fllfc effcm:te gdê p artaté uereeSdate bonf parctes amp;nbsp;atnatii« mibonoiv ftudfoÇituoçi: quâto pfetatis ueræq ifapiétfæ ardore flagrares mfbfitiw^z re dfgnati funt : 0lt; :bcniuolétiffimc petierut ne tibffnftruêdxfn quo opus effet meam operulam denegaré: Admonédam te bis Iffs credidf:(cd’m fupradiSasoptfoncs: ut quarras qd ufs:ne iim fupfluus fi conatus fuero doccre qd fcfs:dütn firmiffime tentas qdStbaliquid falubriter p me fcire potueris : ille te docebft quf eftfnterforfs homines magifterinterior:quf in corde tuo tibi oftendit uerunfeffe qddicic : feula ncq: ffP*^ tat eft aliqufd necj quf rfgat:fed qufincrementu dat deus,

ffSafti Auguftfni ad Italfcatternts illfus Iffs fe refpódfffe affcrctis.Et cur fratres epidc trfbuiationib’fufs nibil fibf ferfpferfnt admfrâtfs.Epla. CXXXIII,

Eligfofifffmæatcg icbrffti mébrfs merfto fâftocplaudabiIiTamulx dei Italic«*» 1 -^Auguftin’fn dno falutê, Trcs eplas tux benfgnfta tis acccpcra cöifta refco' J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vnâqoxadbuc mcas Ifas exigcbat: altera quxad te ia puemffeidicabat:

tertiaquæ benfuolctiflimâ,p nobis cura tuâ etiam de domo clarfflïmi amp;regregij1'““^ nis iulianf:quxnfis adbxiet parietib’cótinebat.Qua accepta cótinuo refpódereno dfftulf:ga,pcurator eximfetatfs tux ci'to fe romapoffe mitterc fcnpfft : cuius Ins gra^ uitcr cótriftati fum’iqjea qux illfc in urbe ufcirca urbé gerund: nó nobis infinuarccu rauit:ut certuapud nos fieret qdincertx famxcredcre nolebam’: fratru quippcl^^ ante trâfmiffis;guis molefta Ô^ dura multo tn leufora nûciata funt.Plus fane g oicipot mirât* fumicp nee tâta occafione boim tuoiy fratres fancli epifcrfpfcrint:nccepfa quicg nobis de tâtis tribulationib’uris infinuauerittquXutiep per uifcera cbantatis^ noftrx futinifi forte facicdum no putaftf qdnfbil prodeffe dixifti:aut nos tuis Htteris mceftificari noluifti,Prodeftaligd quantu ego arbftror etia ffta cognofccrc:Primo9^ Bo.ii. iniuftu eft gaudere nolle cu gaudetib’:0lt; !flere no uelle cu flentibus. Deinde ga tribu' 5Ro,5. latio patientiâ opatürtpatiétia libation?:,pbatio fpem:fpesaut nó confunditigaebaz ritas dci diffufa eft in cordib’noftiis p fpiritufanciu g datus eft nobis.Abfit itac ^ utre/ cufemus audire etia quxamara amp;nbsp;triftia fut erga cbarifffmosnoftros, Nefcio quo cm i.Corï.ii, modo min’fit qdpatfe anû mêbrû fi côpatiuf alia mébra:Nee ipfa mali reuelatioW p cömumonc cladis:fed p folatfu cbantatisiut guis alü ferédo patfüiftalij cognofeedo côpatiûôcômunis fit tn tribulatio qb’^bario:(pes:dilccfio fpûfep cômunis é.Ömnes aut nos dns confolac:q gcbxc tcporalia mala prxdfxittó dpoft bxc bona xfna ^miut' Nee debet cu prceliac ifringi g uult poft prceliu cofonarituires illo fubminiftrâtecer/ tantib’ g prxparatineflabilia dona uiftorib’. Refcripta flla nra nó tibf ad nos auferat fcribendf fiduciaiprxfertim ga timoré nfm nó improbabili defenfione lenifti.P^ruu^ los tuos refalutarn’: ék* in xpo tibi grâdefeere optamus:giam in bac xtate cernötg ut amor bui’ fxculi piculofus ék noxius:atcp utinam cu magna êkdura quatfuntur: parui Û: flexibilfa coirigat. De domo flla gd dicam:niftbcnignfffimx tuxcurx gras again»

' ■EPISTOLÄ ‘ CXXXIUI CXXXV -

Nacam quadarcpoffumusnolut: qua uokltalité dare non pofTumus.Ncc^ efn ficut falfo audierut a decefforc meo relicb eft ecckfia::fed inter antiqua eins pracdia poHi/-de6ô^ antiquæ altert eeclefia: fic cobæretqueadmoduifta de qua agic altcri.

CSandiAuguftim ad Pamacbiumicaufam agmtiots cius abfentis limul ^dilccliois exponétisiék; ea de re plurimumexultantis at^ gra tulatisigratulatoriaft^ bas Ifas ad tumfemififlecoteftantis.EpiaiCXXXyil».,

Lz~'xOmino eximio amp;nbsp;• mento fufeipiedo ;3tq; in cbrifti uifeenbus dilcdiftimobho ■Pamacbio:Auguftin^in dominofalutem. Bona opera tua cbnfti gratia gcr^ ''V-'^minantiaite nobis in membris eius bonoradiutV plane notiftimu dilecliflimu tßfecerunt.Ncqjenimfi quotidie faciem tuam uideremmotior mibi efics: q cu mfe^ tiorcm tdum pacis decorem:pnlcbruacuentatis luce radiantc:in unius tui facti eädez feconfpexi:confpexiô^ agnoui:agnoui amp;;amaui.Huicnunc loquor:buic fcrtbp:dile/ ^0amico mco:qm mibicorpore abfenti abfens inotuit.Verumaut iam fimnl erarn^: Öi’cómnftifub uno capite uiuebamus:In cuius cbaritate nif iradical^ efics ; non tibifa dilcda catbolica unitas foret : nee colonos tuos afros:co terrarum:unde donatiftaru furorexort^eft: boc eft in media confolarinumidia conftitutcs tali admonercs alio-9uio:tanto feruore fpSs animares:ut deuotione ^mptifiima ad fequédü eligcrct :qæ fetalem ac tm uirum:non niliagnita ueritate fequicogitarcnr:amp; tam longe a te loco/ fuminteruallis remoti ircnt:fubidem caput attain eius mébris in ætcmû tecû depuz farét:cûi‘’præcepto tibi téporali^ feruiut.In boc ergo tuo facïo te cognitu ampleclés: fxultaui ut gratularcr tibiin cbriftoIcfu domino noftrottibicp bas gratulaforias litte/ rasmitterê : qualccuœ fpecimen cordis élamoris erga te mei: Neep em amplP potui» Sedquæfo ne tu baaenus quicquid te diligo metiaris :p!ccfam träft banc epiftolam trâlitu mmfibili qui intus fit:giperge cogitado in pectus meû : él cerne quid illtc de te ^ganPatebit em oculo cbaritatis:cubiculu cbaritatis qcPdaudimus aduerfus nugas fumiiltuofas fæculi:cSillic deûadoram’: él uidebis ibi delitias Ixticiæ mcædctâ bc/ ■^oope tuo:qsnec lingua cHàtiincc ftilo exprimere ualeotcalëtes afq; flagrantes in kz ‘^fificio laudis Cl'’:quo infpirâte boc doluiftitél quo adiuuâte potuifti. diras deo fuper quot;icnarrabili dono eP.OqmultoÇitecu pariter fenatorû : paneert^ fanclæ eedix filioz fûîtale opus defideram^in Africa:de quali tiïo lætamur»Scdillos periculofô éexbor fänitibi lecurum eft gratulari. Hli enim forte non facict : A tang nos in aio edrum uîgt; forint inimici:ecdclîæ decipiendis infîdiabun^ mfirmis-Tu nero la fecifti:uideinimi/ fkcclcfiæliberatis côfundanturinfirmis. Proinde fufhccre uifum eft ut ipfe quibus Ariftiano iure potueris:amica fiducia iftam eptam legas-Sic em ex tuo facto ficn pof fcin Africa credunttqd’forte dû putant fierinon pofte pigrefcût, Infidiasauté quas 'pfibæretici diftorto corde moliunf : qm rifi eos arbitrates ualerc aliquid in pofteffi/ one cbnfti animotuo:nec refenbere uolui.Audies tn bæc a fratribus meis :quos plu/ f»nû cômedo eximietati tuæ:ne in tam magna tang inopinata falute bomtnû:degb* ^e catbolica mater exultat:afperneris etiâ fupfluametuentes.

CSanfliAuguftiniad Seuerû :qnâtû debea^ ueræfraternæcbantati oftcdentis:ât foeo familianter de mutuaamicitia iocantis.Epla.CXXXV♦

mino beatifiimoateg dulciffimo:uenerabilinimiö^^efiderabili fratri amp;' co/ Macerdoti Scuero:N g tecu fut fratrib’:Auguftin’S^g mecû futfratres in dno 'o^filutc. Epia mea qua 'puexit cbariflim’fin’ él condiacon’ni|^er Timotbæ’ 13111parata erat ^fecluro: qn filq noftri Ü^uodunltdcus amp;nbsp;Gaudétius ad nos uenerût oülns tuis.Inde faefu eft ut cótinuo ^ficilcês:nó afteeret refpófioné mea : qm poftib loruaduentu quâtulûcûcgapud nos imoratus eft:él ^ifeclurus p boras Ungulas uidc/ liatur.Sed amp;l ip cum rcfpódiftem adbuc debitor forcm: Na Sctuneqd uideor relp5 dilfe debitor fu :nó dico cbaritatis:qu5tantomagis debemustquâtoamplius impede/ «inus:cui’nos ppctuos dcbitores oftcndit apls dices : Neminiquicg debcatis nifi ut ^o,jj, inuiccdiligatis:fedipfitts epl'x tux:qn em fumcia tux fuauitati: tâtæcg auiditatianimi f*q«3 mibi lechnuciauit f' Rem quidem mibi in te notiffimam infinuamtiuerutamê

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXXXV

amp;;fi non mibi reinouæ infmuatrixtnoua tarne refenptoÇ^ cxaclrix fait. Miran's fortaO fc:ciir me bums debihgfolutore imparem dicam:cu tu de me tarn muku fentias : qui me tang amma mea noucris.Sed bocipfum eft qd’mibi magna dïfFïeukatem facitre/ fpondendi littens tuis : quia eV quatus mibiuidearis parco dicere,ppter uerecundiä tuam.Et utiep minus dicendo cum tu in me tâta laude contuleris:quid nifi debitor re/, maneboC'Q.a no curare fi ea quæ de me ad me Iocut^es:non ex cbaritate finceriffima, dicta fcirem:fed adulationcmimica amicitiac.Hocquippe modo nee debitor fierem: quia talia repédere no debcréifedquâto magis nouig fideli animo loqueris: tâtoma/ gis uideo quâto debito grauer. Vide autê quid mibi côtingitmt me quodâmodo ipfe hudauerim:qui me a te fidelitcr laudatû dixerim.Sed gd aliud dicerem g id qd de te admonui quem nofti.pece mibinouam feci quæftionem: quâ tu nô^îpofuiftuôi !eam fortaflis expeftas ut foluamiita mibi parum erat g? debitor eram: nifi etia me amplio/ rc debito ipfe cnmularem:gg boc facile fit oftêdere: amp;rfi non oftendâ facile tibi uide/ re:ôgt;tuera infideliter dici polfciêt nô uera fideliter, Ö^ui enim fie crédit ut loquitur:amp; fi non uera logui^ : fidclitcr loquiturtquiaut nô crédit quæ loquitund^fi uera loquit' infideliter loquit.Nungd ego dubito g? eadé crcdas quæ feripfiftit ^ (Q.uæ eu in me no agnofco potuifti fideliter de me non uera diccre :fcd n©lo te uel beniuolentia ficfalli cui beniuolentiæ debitor fum:quia ólt; ;tam fideliter amp;ftam beniuole ea quæuera funt pofte de te diceretnifi ut fupra diximereeûdiæ tuæ parceré.Ego aut qn laudora ger/ maniftimo amp;familiariftimoaiæ meæmelutameipfo laudenfic babeo qdcernisqmo leftu fit etiâ uerafi dicar : quâto poti^ ga etiâ cu fis altera aia mea: imo una fit aia tuaSi meadic in me fallens putädo mibiadeftequæ defunt:quóamp;: de fe ipfe unus bomof3^ li póteOftno tm ideo nolo ne quediligo tu fallaris:ucrüctia nemin^orcs utfim qdia meefte credis:nccin eo fumtibi debitormteodem ,pgrcftu bcniuolêtiæcredâ amp;lo/ quar de te bonatguæadbuc amp;'tu tibi dcefte cognofcis:fed ut animo tam gdem bem/ uolo ca tn dicam bona tua dona dei de quib’in te certusfü.O^d’non idconó facionc fallar in eis:fcd ne tu a me laudat^tipfc te laudafle uidearis:cV ,pptcr illâ iufticiæ regu/ lam:quia mibi fieri noloiqd fi fieri debet cligo efte debitor gdm puto non efte facien/ du*Siautê fieri non débet : nee debitor fumifcd noui gd mibi ad bæc refpodere pof/ fis.Ïta iftaJoqueris quafi ^lixam epiftola tuam de laudibus meis defiderauerim:Abfit ut boc dete credaifed epiftola tua nolo diccre g ueris uel g non ucris:plena tn laudi/ bus meis boc de me ut reprebcnderc etiâ te nolente flagitauit. Nâ fi quid aliuduole bas ut fcriberem largitorémedefiderabasinon redditoré.Porro iufticiæ ordo fic ba/ bet:ut debitü prius reddamusitu deinde cuireddimus fiboc placet aliquidlt;ïf done/ mus:gq etiam talia qualia defiderafti ut fcriberem : fi diligêtius præccpta dnicacogi/ temus:rcddimus potsus g donamus:fi nemini quicg debendum eft nifi utinuicé dilu gamus.Ipfa quippe dilcaio exigit debitu:ut fraternæ ebanfad feruiétes cQqui fe ad/ luuarireetc uelit in quo polfum’ adiuucm^.5ed mi frater £1 tu credo qdnoueris quâz ta fint in manibus meis:quib^3duerfus curas quas noftræ fcruitutis neceftitas habet: uix mibipauciftimæguttæ temporis ftillani::quas alijs rebus fi impéderoicontra offir ciö men mibi faccrc uideor. (S^d cm uis ut ad tejïlixam epiftolâ fcribâ:(5e boc quidem debco fateor:debeo^rfus:boc ta dulcntâ fincerc:tä meæ uolutati tuæiSed ga bonus es amator iufticiæ:indc te admonco:ut de ilia quam diligis boc a me libentius audiasj Cernis prius efte qd Ôrtibi Ô« ^ algs g qd tibi tantumodo debeo:ôlt; :têpus ad oia mibino fufficit:quando ncc ad ilia quæ priora fût: Vnde ornes cbariftimiÖ^ familiariftimi mei quoÇi in nomme cbriftiinter primos mibi cs:rem faciét officq fui fi nô folum alia mibi feribéda ipfi nôimponât: ucruetiâ cæteros quâta poftuntauäoritate Öl 'fanrta benig/ nitatc ^bibcât:ne uidear ego durus cd a fingulis petita nó dedcro ; dû ea uolo magis reddere quæ oib‘ ’debeo.Denies eu ficut fperam^ Ö^ ^omiftu tencmus : ad nos uenerit uenerabilitas tuadcies quibus opibus litterarum amp;nbsp;quantu occupatus fim:amp;. 'inftâtius facies qdrogaui:ut £è ;alios quos potueris mibialigd aliud fcribêdû uolctes iniûgcrc a me dcmoliaris.^omin^deus noftcr impleat cordis tui tarn grandcm: d^jtam fandu

“EPISTOLA , XXXXVI CXXXVII

qöê ipfc fecit: dne bcatiflïme.

®Sandl Auguftim ad Fœlicé amp;nbsp;Hilannßnllos ad pfeuerantia cbaritatis dei exhortez j fis:EtdeaccufatJoneBonifacijpfbyterife cxpnrgantis. Epla.CXXXVI, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

W’''V®minis dilediffimis meritoc» bonorandis fratribus Fcelici 6lt; Hilarino:Augn/

B Bftinus in domino falutcm.Non miror fatbana fidelmmanimos pturbantem: culrefiftite permanentes in fpe ^mifforum deiiquifallere non potcft:qm nó foltim nobis in fe credentibus amp;nbsp;fperantibusiiV in eins cbarifate ufqj in fine pfeueran tibuspollicen premia ætcrna dighatuseft;uerûetiam temporalia fcandala non dein XP3(tß«i4» tara prædixinqHÎbns fidemnoftram exerceri dv q^ban oporterct:Ait cnim tQuorna sbundabit iniquitas: refrigefcet ebaritas muItoÇèdcd cótinuo fubiecit: Quiantem pz feueraoerit nfq; in finem bic faluus erit.Quid ergo mirum fibomines ferms dei detra bunt:lt;^ quia eorumuitam puertere non poffunnfamamdecolorare conâd’:cûipfum Qeum 0: 'dominiïeorum quotidie blafpbemarc nó ce(Tent:cum eis difplicct quicquid kontra eorum uoluntatemluRo amp;nbsp;occulto iudicio facit C Vndeexhorter prudétiam ueftra domini dilecliiîimimeritoiç bonorâdi fratreslut fcripturam deiquinobisbæc omnia futura prænunciauit: i^aducrfuseanosfirmos eflc dcbcre præmonmt:côtra quot;Oininu maledica uaniloquia fufpitiöefqj temerarias corde cbriftianifiimo cogitetis» Brcuiteritacp dico cbaritari ueftrx:Bonifaciu pibytcru in nullo criminc apud me fu* WedetedumeqHaq medeillo tale aliquid crcdidiiie uel crcdcre.Quomodo ergo iuz berem de numéro pfbytcrorum nomen eins auferrimebemêter terrente cuangelio ^W dominus ait:In quo iudicio iudicaueritis iudicabiminidCum cm caufa quainter li XDattK.T» bin (^ fpem exorta cft:fub diuino examine pedeat fcd’in placitum corum:.qd’ nobis buoluentis potent recitari;quis ego fum utaudeam dci præuenire fententiâ in delc/ douel fapprimcndo eius nomic: de quo ncc fufpicari temere mail aliquid epifcopus otbtii:nec dilucidc iudicargt;bomo deoccuItis bominQ potni:cum in ipfis caufis fæcm x.q.i.noincn wibusquan^Q ad maiorem poteftatem refert arbitrium iudicandi'-mancntib‘’Iicuti ^mntomnibus rebus:expecle^ ilia fententiaiunde iam non liceat ^uocari:ne fupengt; oricogmton fiat iniuria:fi eius pédente iudicio aligd fucrit comutatumf 'Et utiqjmul bin intereHinter diuinâ ôrbumanâ qualibet excdfiflimam poteftatem. Dni dei no/ ^mifericordianunq uosdeferat driidilecliffimiS^bonorandi fratrcs.

quot; SandiAuguftini ad clerS 0^ uniuerfam plebem eedefiæ bipponcGs:de bis qua:cir ^Bonifacium plbyterum gefta foerint deleter enarratis:Ipfofcg,ppterea pturbatos

. M«nxc0folantis.Eß^,CXXXVÜ. .

'Y'^Hcrtinimis fratrib^iGlcro: feniorib^:amp;;uniuerfæ plebieeclefiæbipponêlîstcui sP iferuio in dilecbone cbrifti: Auguftintts in domino falutcm.Vtmam fcripturte ^*-^deifoIIicita mente intedentcs:in quibufcß fcandalisadiutorio noftri fermonis Jjon egcretis;amp;; ille uos potius confolare? qui confolatur 5^ nosiqui no folu bona qusc bnfe0^ fidelibus fuis eft rcdditnrus;ucruetiam mala quibas erat bic mundusabun/ 03turiis ante pracdixit:antc confcribcnda curauitmt bona poft feculi finem fccutura . «^ otrtiores expeclaremus;q mala fimilif praenGciata ante fxculi finem præccdétia fen/ “■tmus. Vn d^apoftolus dicit: Quæcuncp em ante fcripta fût:ut nos doceremur fcri jRo,i$, ^afununt per patietiam amp;r confolationcm fcripturarum fpem babcamus ad deum.

^uid autem opus crat utipfe dominus lefus non folum diceret: TGc iufti fulgcbunt ZPnttb.ij. ^utfolin regno patris fui:quod poft fxculi fmcm futurum eftlueruetiâ exclamaref: V$mundoab fcandalis:nil iut nobis non blandircmur ucnire nos pofte ad fedes fœ^ ZPattöaS, 'titans æternæ: nifi temporalibus malis exercitati no defecerim^ifQuid opus fuit ut secret:Qjn abundabit iniqtas refrigefcet cbaritas multoi^:nili utilli de gbufcotinuo 2P3ttB.i4. ocutusadiuxit: Qui perfeueraucrit ufep in fine bic faluus erit:cQ bac iniquitatis abun yantia refngefcêtë cbarifate uiderent: no pturbarcnc:non expauefeeretmo qfireb^ da f^^^Ainopinatis cotriftati deficerenfed poti’uidêtes accidere qux futura præ* Qiria fût an line:patietcr pfeueraret utep i fin cmt fecurimetered regnare poft fineica

Nwtaquæ no habet fmc.Proinde cbariftimiiifto fcadalo qd de Bonifacio pfbytero noz

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXXXVII 5^

ntilh pturbantur: non uobisdtco ut no doIcatis:Q.ui cnimißa non dolent: non eft in eis ebaritas ebrifti : q aut etia de talibos gaudct:abundat in eis mahgnitas diaboli.No auia imemorato pibytero apparuit aliquid qlt;fdignum dânationeiudicaretur:fcd 9^ uo de domonoftra talem babet caufam : atunus eoÇifîne dubio perdit ’ babeatar: amp;nbsp;fit alterius Fama apudquofdam mala:apud quofda dubia:etiam fi non fit maculata cófcientia.DoIete iftatquonSdolêda funt. Nó tarnen fie ut eo doloré«cftra chantas a bene uiuendo refrigefcanfed pottos ad dnm deprecandSinardefcattut fi innocens cftprefbyter uefter qdmagis crcdo:qQia cQ fenfiffetalteriusmotu impudicS amp;imuz dumthec confentire uoluit neetacere:cito eumfua diuma fentétia manifeftatöntmi/ fterio .pprio repræfentet.Si autem male fibiconfcius qdfufpicari nó audeotuolnital/ teri’exirtimationéIædere:c5 et’ padicitia cötaminaren poftet:ficut dixitipfecö quo habet caufam:nó eum pmittat fuam occultare nequiciâ:ut qdhomines inuenirenon po(funt:de quolibet eorum diuino iudicio.ppaletur.Cum enirn me caufa ifta dm cru/ ciaffetinecinuenirê quomodo trnus e duob’cóuinceretur :qms magis pfbyterocre/ didi(fem:cogitaueram primo fieambos deo relinqucre: doneein uno eorû quimibi fufpeSus erat aliquid exilieret: unde non fine iufta â; manifefta caufa de noftro babi taculo ,pqceretur.5edcum ^moueri in clcricatu : fiue illicpme:fiuealibi per litteras meas uebemêtiffimeconarcc:Ego auténullo modo adducerer ei bomini de quo tw mali exinimareman’ordinationisimponcre:aut per cômendationcm meam alicui fratri meo:eum fubintroducere turbulétius agerc ccepit:ut fi ipfe in dencatu non ^^ mouerec:ncc plbytcr Bonifacius in fuo gradueffe pmitteretur. In qua dus ^aócatj' one cum uidercm Bonifacium nolle quibuflibctinfirmis amp;nbsp;ad fufpitionem propenus de fuse uitæ dubitatione fcandalu Fieri:paratucp elle honoris fui apud hominesdânu ppetipotius qin ea contentione in qua non poffet ignorantibus ^dubitantib’uFad male fufpicandû ^cliuiortbus fuam demonitrare côfcientiâ : ufep ad ecclefixpturba/ fionem inaniter,pgredi: elegialiquid medium ut certo placito fe ambo conftnnge/ rent ad locum fanctu fe pgituros ubi terribiliora opa deinon fanam cuiufep côfcientiâ

( multofacilius aperirent amp;nbsp;ad confeifionem uclpcena ucl timoré côpelleren6 Vbiç 0 quidem deus eftteiV nullo cótinetur uelincludic loco qui condidtt omniatS ieumaue ris adoratorib’in fpü öliueritate oportet adorarcut in occulto exaudiens:inocculto etiamtuftificet amp;nbsp;• coronet.Verutaméad ifta quaebominib’ uifibiliter nota funt: quB pot eius cöfilium pfcrutarilquarc tn alqs locis hare miracula fiant:tn alijs nó fiat^Mub fis enirnnotiffima eft fanditas loci:ubibcati Fcc!ieis nolenfis corpus códitum eft^qun uolui utpgerent : qma inde nobis Facilius fidcliufcp fcribipoteft quicquid in eorS ali' q^uo diuinitus fuerit ^palatum . Nam amp;fnos nouim’ mediolani apud memoriam fan/ aorum:ubimirabiliter amp;nbsp;terribiliterdæmones confiteni ^furê quenda qui ad eumto/ cum uenerat utFalfü lurado decipércftcópulfum fuiffe confiteri furtum:amp;^ q^ ’ abim^ lerat reddere:NQqd non amp;nbsp;Africa fanftoi ^ martytom corporibus plena eftfEttarne i.£orl.ii/ ““^3 ^‘^ fcimus talia fieri.Sicut enirn qdapoftoP dicit: Non omes fancti babent dona ç curationu:necomnes habet dqudicationc fpintuutita nee in omnibus memórijsfanz jSorum ifta fieri uoluit ille qui diuidit^pria unicuiq? put unit, (^uapropter cumego noluiffem bunc grauiffimu dolorem cordis mei nobis pferri in noticiam:neuosatro/ citer amp;nbsp;inaniter cótriftado tnrbarem:fortaftïs ideo dçus noluit uos latere : ut nobifcn orationibus incubatis:utqdipfe in bac caufa nouit:nos autem node nó poffum’:et!3 *.tl.i*nonwn nobis manifeftare dignetur.Noméautem prefbyterippterea non aufus fumdenu/ mero collegaruems uelfupprimere uel deiere:ne diuinxpoteftati fub cui’ examine caufa adbuc pendetfaccre uiderer iniuria: fi illius indicium meo ucllc ludicio prenez nire: qd neein negocijs faecularibus indices facint : qn caufardubitatio ad maiore po/ teftatem refertur:utpendéte relatione aliquid audeät cómutare: Et in epifcoporum concilto conftitutu eft : nullum clericum quinódu conuiSus fit:fufpédia cómunione debere: nifi ad caufam fua examinandâ fenon præfentanerit.Bonifacius tarnenbac ‘bnmilitaté fufeepihut nee Ifas acciperetqmb’in pegrinationebonoré fuu quxrerct;

EPISTOLA

Win eo loco ubiambo ignoti funt:circa ambos xqualitas fcmarcc.K nuf fiuo.bis plaz fetutnomen eius non recitcturme bis qui ad ecdefiä accedere nolunt:ficut ait apis: i.Corf.ii* wemus occarionê quærétibus occafionem :î\jon erit noftrum bocfactnm:fcd coium pH’iQ^ caufa fuerit factum. (Quid em obeft bominiiq? ex illa tabula nóuult cum récita« - »uq-j.^d obeli fibumana ignorantia:fi de libro uiuoç:nó earn deletiniqua confcientiafProindefa ^es mei qui timetis deum:memétote qd ait apoftolus Petrus: (Quonia aduerfari’ uc/ i»1^ctri»ï* ner diabolus tang leo rugiens circuitquærens quédeuoret: (Sauern nó poteft deuoz f3re feduâum ad nequiciâ : famâ ipfius inquinare conac tut fi fieri potopprobrijs bo/ Wmumti^malarum lingual^ detraclióe deficiat:0^ fie in eius fauces rtiat.Siauteln nee bmam innocétis maculare potuerit:bocei pfuadere temptat:utpmalmolas fulpino/ ”« defratre fuo iiidicct:amp;; fic ab illo implicatus abforbeac. Et quis omnes eius captr onesamp; cireQuentionesuel cóprebendere uel enumerate fuffidat fAduérfus tarnen bæc tria qua: ad caulam præfenté pertinenttprius ne mala exemplaimitando:adne/ ^moâ feducamininta uospapoftolum aHoquif deus:Nefitislugu ducentes cum infi iXorr.^à Qehbus. Q_ua: em participatio iufficia: cuminiquitatefAutquæ focietas luci ad tene^ Dfasf]te alio loco:Nolitc inquit feduci.lt;Corr5puntmores bonos conoga mala:Sobrij i.Ccrkfv« fftote iufti:0^nolitc peccarc. Vtaßtlinguis detrabétiumnon deficiatis:ficp,ppbctâ wsdidt: Audite me qui fcitis iudiciu:popnPn)e^in quoçc corde lexmea cit:lt;S)ppro XfMi« “nabominum nolitc metuere:amp;detracï:ione eorufnefupcmini:nce q7 uos fpcrnant' ■^îgniduxeritis, Sicut em ueftimentnm ita p tempusabfumenc : d ^ ficut lana a tinea totncdenc'’:iufticia autémea in æternum manet.lam uero nemaliuolo animo de fer/ Wsdeifalfa fufpicando pereatis:illudapoftolicu recordaminiubiait:Nolitc ante tem i.fforf.4* Pus iudicarequicg:donec ueniatdominus:0/ illuminet abfc0dita tenebra9t: 0i;manix feilet cogitationes cordis:öctunelaus erit unicuiq; a deo.Et item ilLud qd’ fcriptS dh manifefta funt uobis:quæautem occulta funt domino deo ueftro. Manifeftu ^qi«dc:quia iftain ecclefia nó accidunt fine graui trifticia fanctornm atc^fidelium; Wrûtamen cófoletur nos qui cuneta prædixitiatq; utabundâtia iniquitatis non refri/ gcfeamusiied ufep in fincm pfeueremustutfalui ene poffimus admonuit.Nam quatu 3dttieattinet:0lt;;fi c in me qua tnlacuq; cbaritas cbrifti: quis uedrum infirmatur Ar ego tXorf.in oon infirmorfCßuis fcandaliçac A/ ego non urorf Nolitc itacpaugcre ctuciatus meos deficiêdo:uclin fufpitionib^ falfis:aelipeccatis alienis.Nohte obfecro uos:ne dicam deuobis:Et fupcr dolores Uulnerum meorumaddiderût:Nâilli qui gaudentde iftis , dolorib’noftris:dequibus in pfona corporis cbrifti tâto ante prædictu eft : Aduérfus -ÿig.^g» ' '’leinfultabant qul fedebantin portaiäcinmeplaHcbät qui bibcbant uinumtualde to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.^,. fefabilius fuftinenturt^j quibus tarnen etiamipfiorare Ar-bonum eis uelle dicim‘’.Ad 'iWd em aliud fedent ifti: Afquid aliud captant ; nifi ut quifquis epifcopus uel clericus wlmonacbus uel fanctimonialis ceciderit:omnes tales effe credantbed non oês pof/ feinanifeftari; Et tarnen ipficumaliqua maritata inuenic adultéra :nec ^ijciunt uxo/ ffsfaas nee accufantmatres fuas.Cum autem de aliquibus qui fanctum nomê^fité/ fenaliquid criminis uel falfi fonuerit uel ueri patuentunftant: fatagut: ambiunt ut de oinnibus boe credatur.Hos ergo de noftris doloribus fuauitate fusemalæ Jinguæ ca/ ptâtes : facile eft utillis canibus eomparcmusdi forte in malo in telligendi funrtquilin Äucpus, gebaut uulnera pauperis illius:g ante ianuam dinitis iacebat:0 ^quoufq; ueniret ad re? 'luiem finus Abraxilaboriofa A; indigna omnia tolcrabat.Vos me noliteampli‘ ’cru/ eiare:quialiquamfpem babetis ad deu : Vos noliteilla uulnera quæ illi lmgebatmuf tiplicare;Vos ^ quibus pcriclitamur:omnibora babetes foris pugnas:intus timorés: i»Corl,7,«.ii periculum in ciuitate:periculS in deferto:periculum exgêtib^:perieulumin falfis fra/ Wbas:fcioquia dolctis:Sed nuquid acrius g egofScio quia conturbati eftis: A” timeo gt;ie inter linguas maledico^i deficiatis:0^pcreat infirmus ^Jpter quem!cbnft‘ ’mortu^ eft.Non ex uobis inerefeat dolor nofter:ga nó culpa noftra facias eft uefter.Nâboc eltqd’pr2ecauere conatus fum:utfi fieri pofletboc malum:ncc uitäfdum négligèrent '’ec in uramnoticiâ pferretur;ubiinfrûcluofe eruciarce firmi : Apenculofc tuibarêi;

H

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXXXVin

fnftrmûSed qui hoc cognito pmifit dös témptari :dct nobis uires fuffinendi:amp; eredi* •Mié.??» atuos exlege fua:E)oceatuos Armitiget a dieb^malignis:donec fodiator peccatoris fouea,Audio nónullos ueftrum bicampliuscontridari g de lapfuduoç: illoru diaco/ noç;:qui ex parte donati uenerätttang difciplinæ Proeuham mfultauerut : udutgh/, riantes de nobistçp ex nodra difciplina nibil taie in dericis extitiffet.îîdquicûcf red' Iplcre.?« distfateor nobis non bene feciftis-Ecce docuit nos deusmt qui glotiaâin domio glo' rietur.Nec obijciatis bæreticis:nifi qnia nô font catbobeitne fimilcs eis fins qui nô ba/ bendo qcfin caufa fnæ diuifîonis defendât: nô nifi bominu crimina coHigereaffedat; ôdeaipfa plura falfiffimeiadâtintquia ipfam diuinæ feripturæ ueritaté : quaJubiç ^‘^ fufa ebridieccldia cômendatur: criminari amp;nbsp;obfcurare non poifunt hommes p quos prædicaturadducant in odmmide quibus ^ fingere quicquid in métem uencrit pot lunt.Vos autem nô ita didicidis cbriduifi taméiHum audidislöl 'in illo dodiedisdpfo quippe fideles fuos fccuros fecit etiarn de difpenfatorib’ malisimala fua facientib^:0^ aDattl5.iï» bona einsloquentibus ubiait: Quæ dicut facite;quæ auté faciut facere nolite: dicunf -iXorb9» cm Ar non facuint.Orate gdem ^ meine forte alijs prædicâs ipfe reprobus inueniar: gt;nbsp;47.tgt;ir.quatt/ Verutamécum gloriaminunon in mcifed in domino gloriamini.Cßuätülibetem mgi winUbec nbsp;nbsp;nbsp;j^^ difciplina domus mexibomo fum Afinter bomies umo ; nee mibi arrogate audeo

Uefi,9» ut domus mea melior fît g area Noe : ubitamêinter odo homines reprobus unasm' l6eri.li, uctus ed: Aut melior fit g domus Abraæiubididum fit:Eijceancillam Affilium ei“^ XCaUebie.!« Aut melior fit g domus Ifaac : cui de duobus geminis didum cilacob dilexiEfauodw i6eii.49 babui: Aut melior fit g domus ipfius Iacob :ubiledum patris films incedauiuAnl me/ i.ï^cgt.ij. lior fit g domus ipfius Dauidmbi films ei^cum forore concubuiticums alter films con' tra patris tarn fanda manfuetudme rebellauit; Aut melior fit g cobabitatio Pauliapo i.Ccrf.7, doli:quitarnen fiintfoés bonos babitaret:nó dicerct qd'luperms comcmoraunFons TJbbit.i, pugn3e;int‘’timores:nec diccret cum dcfanditatc amp;'fideTimotbxiloqucrctnriNc' J mincmbabeo qui germane de nobis follicit’ fit:©és fua quærut:nô quæfûtlefucbri/ dit Aut melior fit g cobabitatio ipfius domini cbridiiin qua undecim boni pfidû amp;nbsp;fo/ 47.t»if.qiian/ rem ludam to!erauerut:Autmelior fit podremo g cælû :undeangeli ceciderût.Sim' mmlibet nbsp;nbsp;nbsp;pliciter aût fateor cbaritati uedræ coram dno dco nodro: qui tedis éfuper animam

meamtex quo deo feruire cœpiiquomodo difficile fum expertus meliores q g in mo' naderijs ^feceruntilta non fum exptus peiores g qui in monaderijs ceciderûtiIm ot 2Jpocf.il. bine arbitrer in apocalypfi fcriptS:lud’iudior fiatiAf fordidus fordefcatadbue.Qua/ propter Afi contridainur de aliquibus purgamentisiconfolamur tamectiam de ph' ribus ornamentis. Nolitc ergo ^pterâmurcam : qua oculi uedri offendu^ torcubria detedarimndeapotbecatdominicx frudu olciluminofioris impletur. Dnideinfi ml ferieordia uos aduerfus ocs infidias mimici in fua pace cudodiat diledidimi fratres. ifSandi Augudiniad Cleru Af uniuerfam plebem bipponêfem: Ipfos ne abfendam fuam molede ferantobfecrantis : Et eos ad unanimitatem 0lt;fpatientiam exbortatis, Epïdob.CXXXVUU nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T

s«^'''^Vllediflimis fratribus conclericis 0^ uniuerfa? plcbi: Augudinus in dominofalßquot; M Btem.ln primis peto cbaritatem uedram:Afp lefum obfecroine uos mea córu' -—det abfentia corporalis.Nam fpiritu 0Zcordis affedu puto uos nô dubitare uV Io modo me a uobis poffe difcedercigms me amplius côtridet g forte uofipfos:q gt;mrir mitas mea fufficcre non poted omnibus curis gs de me cxigunt membra cbridi : qoy bus me Af timor eius Afcbaritas feruire côpcllit.Ulud em nouerit diledio uedra nting me abfentem fuiffelicentiofa libertateifed neceffaria feruitutc:quæfæpe fandos fra' très A* coliegas meos:etiam labores marinos Af tranfmarinos côpulitfudinere: aquiquot; bus me femper non indcuotio metis: fed minus idonea ualitudo corporis excufauit« qpbir.1, Proinde dilcdiflimifratres ficagite:ut qdaitapodolnsrfiue aduenies ô^uidés uosUi/ ue abfens audia de uobis:qma datis i uno fpintmuno animo collaborates fideieuage^ licæ.Si uos alig moledia teporalis exagitat : ipfa uos magis admonere debetiquead' modu de ilia uita cogitare debeatis: ubi fine aliquo labore umatistcuadetes no mole/

Ihsangoftias tpis parunfed borrédaspetnas ignis aeternuNafi modo fanta cura:Uta intenhone: Uto laborc agitis ne in aliquos cruefatus tranfitorios mcidatis : quâtû nos Oportet ede foilidtostut Icmpiternas mifenas fugiatisÆtfimors fie timeturquæ finît temporalem laboremiquomodo tîmenda cd qua:mîttît m ætemûdolorem;Edi de/ litixfæeuli bums breues dtfordidæ fie amantur:qtiâto uebemétius futuri fæculî gaux diapura rVinfmita quærcda funtelda cogitâtesnolîte elfe pîgri în openbus bonis mt ad ueftn feminis mcîTem fuo tempore uematis . NSeiatum Cm cd mibî q? morcm uc' ftrum de uediendîs paupîbus fueritis oblîtî :ad quâ mîfencordîâ cum præfens elfem Dos exbortatus fumîamp;nûeexbortormeuos uîneatâ; pîgros faeîat eôrntîo bui’mun-' dijcui talia mdetis accidere:qualia dominus d^redemptornoder quimcntïrinópót uctura prædîxit.Non folum ergo nó debetis minus facere opa mifcncordiædcd etia debetïsamplïusqfolctis.Sicutem adloca munitiora feftinatius migrant:quiruinam domus uidcnt contritis parictibusimineredic corda ebrddana quâtomagis fentîunt inundibuius rumam crebrefeétibus tribulatîonîbus ^apinquareitâ tomagis débet bo na qua: in terra reeödere difponebätan tbcfaurumcæledcm impigra celerita te trap ferre:ut fialiquis bumanus cafusaccident:gaudeat quide loco tuinofo emigrauit# amp;nbsp;autem nibil tale fucrit fubfecutum:non tndctunqui quandoep monturusummor/’ bh domino ad quern uenturus ed bona.ppna cómendauitdtaq; tratres mei dilcdidi/ biexeo qd’quiitpbabef fcd'm fuas uires qsipfe nouit : facite qd foletis alacriore anir •noqfoIensi^V interomnes fæculî buiusmolediastapodolïcam exbortationê corde rctinetcmbi ait:E)ns in ,pximo é:nibilioüiciti fueritis. Talia mibi de uobis nunciétur TP’bir.^, Ijbusnouerimmon,pptermea præfendâîfed ,pptcr deiprxceptumqnunq êabfcns uos folere faccrc:qèmultis ants me præfentetâraltqn etiam me abfente fecidis , Do/ ^nus uos in pace eöferuetttV dilecddimi fratrcs orate.p nobis.

Audacis ad beatu Augudinu: Imprimis grattas babétis q? libcter fui fûpferit tepta-' ®gt;eta fermomsteV deinde qgt; min' ’de defidcrato fapiétiæ tbefauro acceperit cóquere/ f®Ac poft Auguftinicómendationé:optantisatcppetentis ut abundati^ fapiétiæ flo ftibuspafcatfamp;' uiui fontis baudi b^irrigec.Ep fa.CXXXIX, '-/^^Omino ucre prædicabili acnimîû füfeipîêdoîomniep laudu generc ^fequédo J »atri AuguftinoîAudaxin dno'falutcm. Habeo gratiam bcatitudmituæ: cp 'v_z libcter mei fumpferîs téptamcnta fermonis.Tune ein bonæ fideiblijs dar aux’ dudatcu patcrni fontis imbrib’fuerit irrorata.Prouocaui itacg dulcis antiftes: non ut præiargipedons pufillQlibamen acciperctfed utmgens dtuins ubertim flumen baux '^quot;■em. fbefauÇi fapiétiæ defidcraui:fed min^ accepiquolui : licet min^ no débet dici: Nmunus qd oraculSlcgis cotulerit. Auguftini ’facratoriufticiæ:inftaurator fpiritaz ''^glïæ:difpenfator falutis æternæ:tam tibi mundaneorbis notus éq notatus : tarn tu cognit’q^batus (Dpto itaq; fapiétiæ florib’pafci:amp;uiui fontis bauftibus irrigari:

^ræua cupienti quod uticp profit.looted enim iemi nudiroboris uelamé genitale uiz f'^ariifimeruent tuis fenfim fluentis augeri.Itai^'bumilitatis mea: præfentiâ fpödeo '’0 tam ftilo qmoto:l i ucnerabilitatis tuæ fcripta prouifu rclegero. Diuina te element ^btueaturannisinumeris domine uenerabilis. Cur mibifons orbis paruo fermone ^pfauitcAn minus apta fuis fperauit corda fluentisf(Cupateat mens omnis aquis fpez’ f^ctc^ loquaccm.Religionis opem gratos dat fenfibus imbres.Expeâat quos plena fi j^cbr^ftide ftipite pendens.■

Sancti Auguftini ad Audacé:róncm quare eplam cius lætus acceperit : S dcur logo ^pram ad refpondcndu no cofcripferit alfignätis;breuitcrq; uerbis illi’ qbasft comp petitioniipfms refpondentis.Epl^.CXL.

'^y^VDinmo diledillimo amp;nbsp;in cbrifto prædicâdo nimiuc^ defiderabili fratri Anda/

I Ki:Alignftinns in drio faluté. Breué eplam tua fed plane uebemcnté Ragitax tricé^lixa: epfæ meæmô inuitus:imoetiâ lætus accepi.Non q? facile fuflicere 2nidita ti:fedtp gratularer cbaritati tuæ:qa amp;rfi no de idoneo expetisibonu é tn qd ex Pctis.Etadlogam qdéepl’ani côfenbédâ magis mibioemmq facultas deeft:occupa/ HÎ

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLI

tiflimo fcilicet ecdefiafticis cun's a gbus paoculxtepoÇZ ftilkr nix récréât ; ufeogitaté aligd:uclea qua: magis ùrgent:amp; mibi uidenr plunb’.pfutura diclantc uelreficienté corporis pires nræneceffarias feruituti.Nam uerba nô defunngb^poflitmuka eban ta coplcrided qd a nobis in eadéfermonis^lixitate defideras : ad hoc me idoneû nô effe refpôdeo, Tbefaurum em fapicntiæ te dcfidcralïe dixiftnfed minus accepiffe g uoluiftizcum ego ex iHotbefauro mendicabûda prece quotidianâ ftipem rogemxç impetrem.lt;S)raculûautê Icgis quomodo fum:dc cuius locis atq; abditis penetralibus nefcio longe plura q fciotciufq; multipliées finus opacofq; feceffus adiré ac penetrare Hon ualeo fient uolotôi^me non aliud g minus dignûciTc cognofcod Porto facrator indicia: gs ego ; cui me facratum elle pmagnu eff7 lam uero qgt; indauratoré fpintalis gloriæ me appellas:da ueniam:multum cui loquaris ignoras.lpfc quippe adbuci bac gloria fie indauroraU de die in dié non folu quâtum accedam:fed utrum oino aliquid accéda latere me fatcar. Difpcfator plane falutis æternae : cû cætcris inumerabilibus iXork?» côferuis meis fum.Qd’ fi uolcns facio:merccdé babco.Si autê inuitus:tm difpenfatio mibi crédita ed:meq; ein elfe falutis illius difpenfatorê p uerbnm ac facramentû lami iXorf»4. bocêctiâ eê participé. Na fi p bonos nô difpcfarec : nô refleapls dicerenlmitatoi« mcieftote ficut (Irego cbndi.ïturfns fi p malos n 5 difpcnfarcr:non de quibufda dns ïPattB.xy. diccret: Q.u3c dicuntfacite:quæautê faciuntifaccre nolite.Dieuntem â; 'non faciunt. i.Corf.4. Multi ergo difpenfatores funtm quo^ mmifteriü puenitur ad æternam falutem^cd i,Corf.7. quæritur inter difpêfatores ut fidelis qnis inueniaâamp;r inter ipfos fideles in quorums . Moux. nutnero:ille qui non fallic cóputet:alius eft fic;alius autem fie:ficutunicuiep deus par titus eft menfura fidei. Itaq; frater cbariftime atqjdulcilfimc pafcat te dns potius pientiæ flonbustôC uiuifontis bauftibus irriget. Si quid autem p operula mea religion filfimo ftudiotuo conferri pofte arbitraristquia Arcapacem tecfteintelligoiamp;auidu fentioimagis in alia noftra opufcula:quæ multis uoluminibus comprebéduntur: tibi animus intendêdus eft:g p epiftolas aliquid fperandumtqd’ tuum defideriu poffitc» plere.Autcerte in præfentia fume qd’potcro:g te puto tuam nobis idem no cxbibc' ri:quia non uis.Quid em magnum eftadiuuante dno utbomo liberacuiufg locimuz nere ucnias adnos:fiuc nobiTcum diu futurus:fiue pafto faltem pauxillo temporis rez dituruscEcce pene fadum eft: qd in quinq; uerfuum tuorum tertio pofuiftimrmagis loquacem g eloqucntê baberes epiftolam meam«(Ildautê in quinto atep ultimo tier/ fu fcptem pedes funt:miror utrum numéro tuum fallit auditum : an expeririuoluu^ utrum ego adbuc ifta dqudicare mcminerim : qua; forte fam obliti font: quia talimn aliquado ftudiofi poftea plurimu in ccclefiafticis littcris ^feceruntd Pfalterid a fanfto Hieronymo traflatu ex bebraeo no babeo.Nos autê non interprctati fumus : fed co' dfeum latino^ nonullas mendofitates ex grxeis exemplartb* cmendauim^-Vntorz taftis fecerimus aligd comodius g erat:non tamê tale quale efte debebat. Nam enam nuncquæ forte nos tue prætcrierût:fi legentes mouerintcollatis codicib^emédam . Ita illud qdpfedum eft tecu nos quoq; requirimus.

^fSandi Auguftini ad Maximam : tantu fe feribêtis contriftari çp p crrores noxiosa pniciofiftimos,puinciam ci‘ ’pcnclitari intelligat:quâtû ftudium fandu ipfius eu 1x0«' cauerit:caufamcpcur deus iftapmittat exponentis : atepipfam cómcndandocófolanz

inorabili 0. ^eximixatep in mêbris cbriftilaudabili famtilx dci Maximx: Am uftinus in domino falutem. (Quantü nos tuum ftudfum fandSlxtificatnm trfus contriftat qgt; per errorcs noxios 0lt; ;perniciofiftimos^auin ciam ucurani/ riclitari fignificas. Sed quia ifta futura prædida funtzmirâdûnô eftepexur gant:fed uigilandueft ne noceant. Hæe autê deus liberator nofter exurgereoonP' initteret:nili fandis eius ctiapbmóitemptationcs erudiri expcdiret. Comparât libt quidêilli fua uoluntate puerfatScprüfentis meritü excitatis ÓCfuturi xterni fupplicij« ^fi p contumaciam indociles fuerint : feep cum in bac uita funt corrigere atqjemenda' watto.S fg neglexerint. Verutaméficutipfi male utun^ bonis dei:qoi facit folcm fucm orw

EPISTOLÄ

fapcr bonos Óu'malos:amp; pluit fupcrluftos amp;rinïuftos: quieos per patiétiam fnam ad poemtentiam uocat: cumtbefatlnçant fibitram tn die iræ : â^ reuelationismfb iüdicij ^g.1. da. Sicut ergoipfibenigpitate amp;nbsp;patientiaud eft bonis dei male utûtar dû non cor/ nguntur:fic contra dens etiam malts eorurn bene utitnr : non folum ad iufttctam fu3 qua: bis digna in fine retrtbuet:fed etiam ad exercitationem S^^iueflum fanclot^i füo/ nimtut ex ipfa etiam malorumpnerfitate boni ^ficiant:amp;'^bentur amp;: manifeftentur: ficutapôftolus ait:®portetbærefes e(ïe:utprobatt mantfefti fiant inter nos. Namfi nCerbiu nullus ettam malorum bonus ufus effet deo ad utilitatcm eleclorum fuo^: : qmetiam demalo luda: tm bonu nobis præftitittut xpifanguine redimerem urtpoterat eos aut nafcino pmittere quos malos futuros ec præfciebat: antiipfo eo^: initio malignitatis extinguere.Sed tantû eos pcrmittit effe:quantönoutt expedtreated fufftccre admoz nendæatcp exercendæfanclæ domuifua:*Ideo noftram detilts trtftictam cofolatur: quiaSidpfa trifftcia qua ^ illis babcm’nos releuatdllos autem in fua pucrfttate perfe-' uerantcs grauat. (fiaudiu uero qd percipimus : quando aliqut ex ets correct in mdi^ comutantur : amp;nbsp;fanclorum focictatt copulac ; nulli gaudto tn bac uita comparait pot. rropterca fcrtptum eft:Ftlt ft fapics fuerts:tibifapiens eris amp;nbsp;^ximis tutstSiante ma/ iPcouer.?. ws euaferis fol’ bauries mala.Cßnta cum gaudemus de fidclibus â fiuffis: amp;nbsp;illis SCno/ ^*s pdeft bonum eorumtCum autem contrtffamur de infiddibus amp;nbsp;tntquisallis folis nocet fv eorum maltcta ét : noftra trifticia. Nos ante etiam boc plurtmu adtuuatapud deumtq? pro eis mifericorditer c5triftamur:0lt;:^ ipfa trifticia congemifeimus dr ora/ quot;“US. Vnde bonorabilts drin cbrifto laudabilis famnla dci:amp;r mcefticiam toä de taiigt; j’ustSi ;utgilantta atep cantda côtra tales qua tuts litteris exprefftftt:multu approbo amp;nbsp;budotattp utibac uia pfcuera^ambules:,p mets uinb’qa boc exigis: dr bortor dr mo/ ^eo ut miferearis eoæ tag implex ut coluba:caueas aut illos tag aftuta ficutferpens: ^eftpopcraquantu potesmt qui tibiadbærét tccu in recta fidepmaneant:aut ad fidé lt;fecla Gfortemaliquo alig deprauaft funttcorriganc. De bote autem quem fufcepit verbum det:cUm caro faâum eft dr babitauit in nobis : emedarem aliquiddi in co qd credis falfd aut pernerfu inueniré. Hoc ergo crede qd crcdis:quia in illo bominetota naturatn noftram fufcepit fili’deuideft dr anima rationalem amp;carnem mortale line P^cato.lnfirmitatis em noftrae particeps Facius eft non iniquitatis mt pinfirmitatem lt;^0tnunem:folueret iniquitatem noftramtdr adduceret nos ad luftictamfuam : bibés ntortem de noftro:0lt;r,ppinans uitam de fuo. 5ed ft babes altqua fcripturam eoru : in qua afferunt qdbuic fidet fit contrarium:dignare earn mittere: ut no folum fidem no J^ram dicamus;fed eorum quoqjpfidiam quatu poftumus refellamus.Sine dubio em “unpfum: qdpuerfe0lt; :imptc fentiuttaliquibus teftimonqs diuinaru fcripturarum co 'lane aftruerejn gb” eis oftendendu eft g no rede intelligât litteras facras cofcriptas adfidelium falutem: tang ft quifg fe medicinalibus fcrramcn tis grauiter uexet: qua: quot;quot;45non ad uulnerandu fed ad fanadu funt inftituta. Multum ante laborauimus dr bboramustquâtû dns donatcôtra diuerfos errores argucdos. Sedlaborumnoftro* 'um opufcula fi forte babcre defidcras:mitte qui tibi deferibât. Voluit em de’ ut boc ficiUimepoflts:quitibi dedit unde poffts.

^^rænotatio in cpiam fequentem.

®Eptftola fequens guis non fit fandi Auguftinitfed incerti cuiufpiam audoris:cü alg *?® effe afférant lulianiPelagianiftactalij alterius alicuius eiufdem bærefis fedatoris: ^uj fando Hieronymoipfamaferibâtîtamêquia plxracp in ea ab Auguftino in cpifto ïadlultanam Demctriadts matrem repbenfa rcpermtur tag gratia: det aduerfantia: Vndeânpfe ibidê fufpicari uidec iIlaaPelagio eé compofita :licetmulta nibilomin’ *^‘Utanamonita cótineatffdeo ut lucidi’ fingula intelligi uale5t:bicinferta præmittic. '‘i^Ärgumentum.

mcerttaudoris ad Demetridé;deuirginitate amp;i uita pfeda : ubiaudor ipfe poft fut Purgationem a temeritate drambitionedn cómendatione Demetriadis uirginis qua

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLII

inftitutoruseftrbumanæ naturæ bonSac hbertatem arbitriimmis extollitat^ defen dit:amp;^ eandemmftituêstquæ prima uirgmis cura priinüq; ftudiumefle debeatexpo/ nmaftruittç uirginêquæconfihû amplexata c:multo magis fcruare debcre præcept» êi ^animo optimis rebus'occoparc«10occtquoqi minima præcepta non efle neghgen' da:amp; 'omnia fine murmuratione cóplcnda: uirtutes pixtcrea nitiaq; difeemere.Mo/ net deincepsadulanti non debere credere:nec quengaduiatione deciperetmodcra/ ta feroare icinmatde dignitatc natilium non glonari: raroq; in pobhcum^cedcrc.ln/ druit cam poft boe de cógroo orationis tépore Ólt;fmodo IcHioms fcriptararü:ä/ qua/ lis debeat efte ornatus in Iponfa cbrifti.Erodit deniqjipfam ad cautelam in difcemen dis eogitationibusrExbortaturcß poftremoillam adomnêlaborcmferendùicaufanJ ex cönderationc mftabilitatis humana? amp;nbsp;futuriiudieijaduento ætermtatifcÿ cotent/ platiopeaflignans.Epl^TCXLlb

^*^* Ifummo ingenio pariq; Érætus fcicntia : officium feribendi facile me impiété pofte crcderem:tamctamarduum boeopus ingredi:fine magno difficultatis timoré non poffem»Scribendum tn eft ad Demetriadê uirginem ebtiftitun' nobilcmtuirgincm diuitem:d; 'qdbis maius é: ardore fideinobilitatcm dniiti/ afcpcalcantem.Qiiä utiœ^? tam infignis admiratione uirtatis: ut laudareomnibusfa cile:ita doccre difficile cft.Cui cnim oratio deefte poftit in eius laudc celebradatqux fummo loco nata:in fumis opibus dclitqfqjnutritauantisitäq; uarijs buius uitx bladtf métis uelut tenaciftimis quibufdam irretita uinculis fobito eruperitxSSaeç fimulcor/ poris bona camoirtotc mutauerit:qua: florcm adbucipfumineuntis ætatis:quodatn fidei gladioud cft uoluntate fuccideritu^ ^ crucifigens cum cbrifto carnem fuamuioa: fanftamqi boftiamfacrauerit deo: ac nobiliffimi fanguinis poftcritatem uirgimtatis amore contcmpfcritf Pronaautemamp;fadhs dicendima cftiquæ ipfa ubertatematc riæ curfum orationis accendif.Sed nobis alio magis innere pergendum dbquibusjv pofitum eftanftitutionem uirginismon laudem Icnbcremcc tam paratas iam uirtutef eius expnmerctq parandas: magifq; reliqua ordinäre uitam: g ornare prxrenta, Eft • autem difficillimum cum eius perfona facere in qna cupiditas tanta difcendieft : tarn tufqiperfecïióis ardor : ut eiquælibetpteefa doctrina par efte mx poftit. Meminiteni reeleeg meminit quasmundiopes gloriamq? refpuerit:quibusuoluptatibos renuneiz anerittquas deniqjcontcmpferit uitæ præfentis illeccbras . Et ideo contenta non eft lt;ómuni boemediocriq? genere uiuendi:Et q? facile ipfa multorum focietate uilefcat: nouum aliquid ôlt;: inufitafum requirit:præcipuû ac fingulare quoddam flagitatnómi nus conuerfationéfuam g conuerfionem uult efte mirabiletn.ln feculo nobilis:apud deum cupit efte nobilior:tam preciofa requirit in moribusig contempfitin reb’.nüe itarp tam deuotæ mentis ardorem:banctâtæ perfeefioms finmtqd ’ ung fatiabit flume ingenijcQuæ uis aliquandooratiomstquæ copia tm exprimere uerbis poterittquâtu parata eft uirgo rebus implereC Nobis uero donanda eft uenia:quiad ornadum do/ mini tabernaculumtfccFm uiresnoftrasmunusofferim^.Necueremurnctemcre fcri bendo ad tantæ nobilitatis uirginemmltro nos morlibus tradamus inuidiæ.Scribim*’ ein petente fancia matre eius:imoiubentcidep a nobis tranfmarinis miro cum defide/ rio animi flagitante:quæ facile oftendit:quo ftudioîquâtac^ cura in filia gcrmen cxle/ fte plâtaaerit:dum illud tam follicite cupit ab alps irrigari. Remoti ergo a tcmeiita/ teïamp;iabambitióe liberi:,ppofito infudemus operi:nec de mediocritate diftidam^in/ ff.1,1. genijqcfcredim’tél fide matris amp;^ merito uirginis adiuuari, Q_uotics mibi de mftitn ^;:o2dtunicó tionemorum:â: ;fanclæ uitæ conucrfatione:dicédueft:foleo primo bumanæ nature bom nawre ”*“ qaalitatemeç monftrare:ä^ gd effici poftit oftendere: aciam inde audiétis anima bunwne ad fpeciesincitare uirtutummenibil ^fitadea uocari: quæforte fibiimpoflibiliaefte prxfenferit.Nung cnim uirtutum mam ualemusingredimifi fpe ducamurcomite.Si quidemappetendiomnis conat’perit:confequendidefperatione. d^é ego exbor tationis ordinem com in alijs quoep opufculis tenuerim : turn bicmaxime obferuadu puto:ubieo plenius naturæ bonom declarari debet : quo inftitucda eft uita gfediot:

*i

EPISTOLA

ne tato rcmifTior fit ad uirtutcm anfmnsâctardîofîquato minos fe poffc credat: ^ dS S^inefle fibiignoratnd fe cxiftimatnon babere.Proferenda femperin noticia ea res efhraiüs ufus dcfideratar:ärexplicandum quicqaid bonumnatura poteft:cü quicqd pofTe probaturumplendum eft. Haecigitur prima fanHæac fpmtalis uitæ fundamc/ ^iadancanucutres fuas uirgo agnofcaf:quasdemum bene exercere poterit: cSeas lebabere didicerit. Optima em animiincitaméta funt cam docec aliqspofle qdca/ P'attNam 0^ in bello ea exbortatio maxima eft cacp plurimu auSoritatis babet : qux nbsp;nbsp;■ pugnatoremde uirib^fuisadmonet. Primumitaœdebes naturae bumanas bonura tie eiusaurore metiri:deo fcihcet qui cum uniuerfa mundiamp;;quæ intra mundû funt: Opera bona ét ualde bona fecifle referatur:qu3to patas præftantiorem ipfiim boiem feeitpropter quem omnia etiamintelligitur illa condidilTec ' (Qucm dum ad imaginé ^(fimilitudinem fuam facere difpofuit anteq faceret: qualem effet facturus oftendif« Deinde cum fubiecit ei uniuerfa animalia:cunq; etiam conftitmt eorum dominum:

Anæ uelmole corporis:uel uirium magnitudmetuelarmis dentium:multo ualentiora nominefeccrit:dedarat:quâto pulcbrius fit bomoipfe códitus:quem uel ex boe ao^ bitnaturae fuxitelligere dignitatem dum fortia fibifubieda mirataranimalia . Neeg enim nudum ilium ac fine præfidio reliquit:nec diuerfis periculis uelat expofuitinfir mir.fcd quem inermem extrinfeens fecerat:melias intus armauit:ratione fcilicetateg prudentia:ut per inteneclum uigoremlt;^mentis:qao cæteris præftabat animalib^fa/ ßorern omnium folusagnofceret:Et indeferuiret deomnde alqs dominabitur:qucm tarnen indicia: dominus uolûtarium elfe uoluit non coactum. Étideo reliquit eum in iüLi^, nianuconfilij fui:pofuitcg ante eum uitam amp;nbsp;mortem:bonum amp;nbsp;malum:^ qdplacuc lt;'itei:dabitur illi.Vndeetiam in Deutcronomio legim*’;Vitamétmortem dediante aJeutUjo A faciem tuam:benediclionem ét maledicbonem : eligc tibi uita ut uiuas. Hmciam nbsp;nbsp;Oj»

ugt;dcdumeft:neforteillud remordeat te in quo fernere imperitum uulgus offendit: Ó:'ideo nó uere bonum faclum bominem putes;quia is facere malum potcfl: neeipfa naciiræuiolcntia aflringituradimutabilis bonineceffitatem. Nam fi diligëter retraz fc:àad fubtiliorem intcllecfum cogas animü:binc tibimelior dat^ bominis ac fupe/ tgt;orapparebit:undeputatur inferior.In boe em gemini itincris difcriminenh bac utri/ üf(^partis libertate rationabilis animædccas pofitum cd.Hmeinqua tot^naturae no/ firaehonor confidit:bincdignitaszbinedenieg optimiquicg laudémerétor : bine præ/ miuminec effet omnino uirtus ulla in bonopfcuerantisdi is ad malum trâfirc non po tmffet. Yolens nanq; deus rationabilem creaturam uoluntarq boni munere:amp; libc/« narbitrijpoteftate donareutnufeg partis poffibilitatcm bominiinferendot^priü ci^ fecit effe qd uelit:utboni ac mali capax: naturaliter utrScg poffct: Ócadalterutruuogt; bntatem deflederet.Neq; enim aliter fpótaneumbabere poteratbonummifi ea ere/ 3twa quæ etiam malum babere potuiffet. Vtrucg nos poffe uoluit optimus creator: bdunu facerc:bonü fcilicet qd à imparauitjmalicg facultatcm ad boe tm dcditiut uo bntatem eius ex nodra uolunfate faccremus*(Qd eum ita fit:bocquoq;ipfum q? etia ^ala facere poffum’ibonum c.Ponûinquâ: quia boni partemeliorem facit.Facit em ip6m uoluntariam fuiiuris non ncceffitate deuirtamdcd iudieio libera .Licet em no/ bis eligcre:refutare;^barc:refpucrc.Nccedquomagis rationabilis creatura exteri? præferaturtntfiqjcum oia alia conditionis tm acneceflifatis bonum babcanttbxe fo/ lahabcat etiam uoluntatis, 5ed pixrieg impie mon minus qimperite cum fuper da/ tuhominis quæriturmereor dicere:quafirepbendentcs opus domini: talemillu aidt debiiiffc fieri:quiomnino facere nó poffet malum. Dicit itacg ei figmétS qui fe finxit: IRe.?« quid me fecidificcEtimprobilfimi bominü du diffimulantudipfum bene admimdra/ teiqdfadifuut:aliter fe fados effe malunt:ut qui uitam fuam emcndarcnolnntnndca. tur emendate uelle naturamicuitts bonum tta generaliter cunctis inditutumed:ut in gcnblibus quoeg bominibus;quifine ullo cultu delfunt:fenónunqodendat aeprofe/ mt.fj^ multos enim pbilofopbo^ étaudiuimus:amp; (legimustg^ ipfi uidimus cadostpa/ dentes:modedos:liberales:abdinentes:benignos:amp; honores mudi fimul ét delitias

SANCTI AVQVSTINI EPISTOLA ' CXLII

i•cfpucntes:SZatna^ores ^^ft^c^ae tton th^nasg fc^ent^a^.Vndcquæfobomîmbus alic^ nis a deo iftarquæ deo placentaVndeaatem iUi^ bonatnifi de naturae bunocEt cu ifta quae dixtzud omnia in uno:uelfingula in fingulis baberi uideamus : cum omnium na/ tura una finéxemplo fuoffibimuicc oftendunt:omnia in omnibus effe polTciquæuH omnia in omnibusmel fingula in fingulis inueniâtur» Qd fi etiam fine deo boies ofte dunt:quales a deo facli funtiuide quid ebriftiani facere poiTunttquorum in meli^per 4j.4, cbriftumnaturaamp;uita in ftrucla eftiô^quidminaequocç gratiaeiuaâtur auxilio. Age P tarn ad anima: noftræ fecreta ucmmusdeipfum unufquii^ attentius refpiciat.lntcrro gemus quid de boc fentiant propria? cogitationes:fcrat fententiam de naturae bono ipfa confciétia : inftruamur domeftico magifterio animi:0^ metis bona no ahudemaz gis quæcg:g ab ipfa mente difeamus. Quid illud obfecro eft:q ad omne peccatuaut erubcfeimus aut timem^;0lt; ^culpa faHi nuerubore uultus : nunc pallore monftramus: / ac trcpidanteanimotetiâ in minimis deiiHisteftem effugimus:confcientia remordc' murÆxdiuerfo ante in omi bono Iaeti:c0ft5tes:intrepidi fumus: Idqfi occulturn eft: 'palam etiam fieri cupimiisiö^ uolumusmifi cp teftimonio fibi eft ipfa natura : quae hoc ipfo déclarât bonû fuum:quo ei malum difplicet:0^ dum in bono ope confidit:qdfolu pamdcceat oftenditf ’Hineillud eft: quod frequéter carnifice occulto:in au3orcm fceleris cofeientia etormenta defaeuiunt : 5lt; latctc reum fecreta mentis poena pfequit' Nccullus poft culpam impunitatis locus eft:dum fit rcatusipfc fupplicium. Hinteft q? econ trario innoccs etiam inter ipfa tormenta fruic confcientiac fccuritate : amp;cSde pecna metnat:deinnocctia glonar . Eft cm inquS in animiSnoftris naturalis quaedam (utita d!xerim)fanHitas:qua :uclut in arceanimi praefidens:exercct mail boniq; n’diz ciu:lt;5t tut boneftis rcHifcç aHibus fauet:ita finiftraopera codenat : atq? ad confeientix teftimoniu diuerfas partes domeftica quadam lege dijudicat. Necullo prorfusingez nio:aut fucato aliquo aigumentoru colore dccipit:ipfis nos cogitarionib^’fidcliHimis 6? integerrimis fane tcftibus:autarguit:aut defendit. Huius Icgis fcribes ad Romaz nos meminit ^oftolus:qua omnibus infitamtuelutmquibufdä tabulis cordis fenpta ]Ro,i. effe teftaturÆam cm inquit:(Eentes qua: legem no babent :naturalitcr quaelegisB faciun t.Huiofmodi legem non babentes :ipfi fibi funt lex:quioftcdut opus legis fcriquot; ptum in cordibus fuis teftimonium reddente eis confeientia corum:S lt;nbsp;inter fe muicc accufantium cogitations aut etiam dcFcndcntiû, Hac lege ufi funt oines:quos inter Adam atqjMoyfen fancle uixifte atq; placuiffe deo:fcriptara comcmorat. (Quorum tibi exempli caufa aliqui ^iponendi funt:utfacile intelligas quatum fitnaturae bonû: £3,5» turn earn legis nice docuilfeiufticiam,pbauens, Abel primus banc magiftram Icctr Ä£iu4. tus:ita doming promcruit:ut dumei offerret boftiam:tam grate facrificiumeius acce ZDatt6-.z.4» ptum deo fucrittut fratrem in inuidia concitaret*Quern iuftum in cuangclio domin’ ipfc cômemorâs : breuiter pfeHionem eius expofuit. ©mis cm uirtutum fpecies uno ifcn.$. iufticiæ noie continetur. Beatom Enoch ita placuiffe deo legimusmtcum ex medio lt;«1.44. mortalium raperetió;in mundo confûmatû de mundibabitatione tranfferret, Noe iuftus in generatióefua amp;nbsp;perfeSus afferitur:cuius fanditas co magis eft admirabilts: quo prorfus a iufticia déclinante mundo:folus iuftus inuctus eft.Nee ab alio fanftitai tis quaefîuit exemplum:fedipfe praebuit:Etideo totius orbis iminente naufragioifol” i^en,7, ex omnibus meruit audirc:Intra tu amp;nbsp;domus tua in arcä:quia te uidiiuftum in genera tioneifta coram me.An te deumautem illc iuftus ^baturiqui corpore fanS’étVeorz Jßefi.14. ^f* Melcbifedecb facerdos dci legitur:cui^ meritum facile ex bocintelligipoteft:$ multo poft futurum dominifacrametu ante fignauit :ac facrificio panis à? uinimyfte* num corporis ólt; ;languinis cxprcffit:ac facerdotij fui typo cbrifti facerdotiu figurauit: TPgt;5.io9 cui3 patrc dicitur:Tu es facerdos in æternum fedm ordinem mclcbifcdecb.Nam amp;nbsp;^en.i7, benedicit Abraâ principe patriarcbaçz:quip circôcifionépater iudæoÇi:per fîdégcn tiumtillius fignatiffimeoftêdit figura : qui per fide fuamiuda?is donauit benediSionc ÉeH»i9 amp;gentibus. Lotb quocp fanSi Noe airtutem fecutus:intertot peccatiu exemplalU/ fticiam non rcliquit. Et ut ilium totius mundiexemplu non uicit:ita bic totaiHa in qua

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXII

' babi tàl)atregiotiepeccante:con tr3multi tiïdïnis uitia tehuit fancîitatem.d^unutbea nbsp;nbsp;j.^^

tus apoftolus Petras ait: Vifu amp;.'auditu iuftus erattamp;rinter peiïimos pofitus:mala eo^ i.l^ctrt.i., rumtâfoculis auerfabatur 07 aurib’: atcpideo fimili exemple ut ille dilunio:ita l?ie eft ereptus incendia. (Quid Abraamamicu dei:quid Ifaact'v lacob memorem : 9 petfez fte impleuerantdommiuoluntatem: uelbmcpoiïumus æftimare q^familiari quadä ö ^præcipua dignitate:eorum fe deû uoluit nominari: Ego fum inquit deus Abraam: £xod* deus Ifaac:(5^deus Iacob:bocnomen meumfempiternum:ó ^ memoriale in generatie ones generations: lofepb Fidelis domim famulus a puero tribulationibus magnis iuz lbs oftend!tur:quiprimüm a fratribus bifmaelitis in feruumaddiftus eft : ab eilq; uez dittis:a quibus fe uiderat adorandum: deinde ægyptio domino traditus : femper taz meningenuæ animae tenait dignitatö:docuitqj'exemplo fuo cV feruos liberos in non peccando:nonconditionem cinq obe(Te:fcd mctc‘; ’Hicquæfo remorare paulifper: ^caifum animum follicite uirgo confidera. Cócnpifcic a domina foemina adoldcés: necad concupifcétiam reuocatur. Rogatnramp;fugit: unabacin rcLVblanditnramp;lupz plicat:quae in caeterisimperabat.Amator dei:mulicrisamore non uincic Æaftuin aniz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

mû nec ætas adolefcentiæ pmouetnec diligentis auclontas.Contempta frequenter domina : ^piores adolefcenti infidias tenditJn fecreto ac line teftib’manu impudés apprebenditiac ^catioribus uerbisbortaturad crimen .NccquidcbineumcitLir:fed ntuerba uerbis:ita res rebus rcfert. Nam qui frequenter rogatus negaucrat:nuc cô/-prebenfus aftringituriéL anteq illudeuangdicû dicerec: (Qui uideritmulicrem ad co XTattB.s. ^upifeédâ eam:iam mceebatus eft earn in corde fuo:llle non afpeelu folS: fed ipfo pez décomplexa ^uocatus a fcemina:foeminâ non concupiuit. Caftitatis uirtutêbucefq: mirata es. Nâc refpicc benignitaté:priufg^pbeta diceret:Vnufquif(^maliciâ^ximi fui nó reminifcac in corde fuo:illcqiodio reddidit cbaritatc: fit cS uideret fra très fuos

gt;moinimicos ex fratribus.Cunepab eis cognofci ucllet:dilecFionis affeclum pro doloz 1601,4^ •■eitcIFatus eft:deofculabatur fingulos 0;irriguis fletibus pauentiu colla perfundens:

, odium fratrum cbaritatis lacbrymis abluebat:quos tam uiuo patre g mortuo:gcrma/

gt;'o femper dilexitamore.Necrecordatus eftillum:inqaoobnecem fuit deieftusla/* KCommon cogitauitaddiclam germanitatem precioded promalis bonum rétribuons: ^apoftolicam præceptum fub nataræ adbuclege complcuif» lt;Qiiid debeato lob diz Ca.ij.

tam famofinimo ilio atbleta dei:quipoft direptasopes:( ^fundit^deleta patrimonia: poft filioramac filiarum unum fabito interitüm:ad ultima ^prio contra diabolu corz porc dimicauit^ Aufcranc oia quæ extrinfecus poffidebat: d7extranea bona repenz tedeciduntiutmagis propria clarefcat.Omnibüs prorfus uelutindumentis exuitur: Mexpeditius d rfortius nudus triüpbet:amp; boftem quem ferendo damna ante fupe^ mueratirarfus tolerâdo fapplicia deuincat. K)e quo tale ipfi^ dni teftimoniu c: Nugd 3ob»i.ct:.i» eoliderafti pucrû meum lob;Non eft em fimilis eiquifg in tern's: bomo line querela: uer’dei cultor:abftinens fe ab omni malo. Ncc imerito: Seinp cm(utipfe ait)tang tu/ 3iob,5i. mentes fuper fe flactus timebat domina tdVpræfentiæ eius pondus ferre nó poterat: Hecaadebat align cóténere:quê fempadelfe credebat: diccbatcg : Secure fu:non cm ?ob.2,7 fepbendit me cor meum in omi uita mea* Qui anteg dns inimicos præciperet cé diz ZPattb.y. lgt;gêdos:dicercpoterat:Siin malis inimici mei gauifus fiï:fi dixiin corde meo:benefaz 3oboi* Hum eft.Nec dum euagelicu illud fonucrat : (Dini petéti te tribue: £lt; iam ille diccbat: ttucf.tf. Siexire paffus fum inopemianuammeam fine uiaticoc'Nondulcgeratilludapoftoli: 300.51. Domini qd'iuftum eft à æquû ferais præftate:amp; 'cófidens clamabat ad dnm:Sileruo 5*5^ Rocuiifiancilla læfîioîa tu feis dne.Priufg idéapfus prxeiperet diuitibus:non fublime ^iiinorö.tf* amp;pere:neq; fperareiincerto diuitiacum: fic babnit ille diuitias:ut fe alibi diuitcm elfe móftraret.ln diuitijs inqua nó cófideba:nec in lapide preciofo. Et bocnó uerbis tm: 3ob.5i* fedipfis quoq; rebus ,pbanit;diccbatq; per fingula:E)ns deditidominus ablkdinliciit Joba, dno placuinita faclu eft:fitnomen domini benedicïü in faecula.Nudus exiui de utero matris meæmudus redeâilluc. Quoemaftecfa poflidcam’aligdïdocem'’cu idamifiz musiuV cupiditatem fraendi carendi dolor prodit : quem qui in carendo non babuit:

^5

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXLII '31:

lt;«.7, in poffidcndo quo nammodo babuitc ’Ouirum ante cuangclia cuagelicum:ä^apo/ E i ftolicum anteapoilohca prxcepta difcipnlcim apoftolorum:qui apcricns occultas di uitlas naturæ:â / in medium proferens ex fe quid omnes poffimus:oftendit: docuitqi quatus fit die tbefaurus animaequern nos fine ufu poflidemus:amp;qd proferre nolum* ncc babere nos credimus. Pon multa quae de natura diximus:etiam fancloK exem/ plis bonum eius oftendimus:acprobauimus. Et ne econtrario ad ipfius eulpam pet' tinere puteturtq? aliquiiniquifuerint : fcripturarum utar tefiimonqstquæ peccantes ubicp crimine uoluntatis grauanttnó excufantneceflitate naturae. In Gencfilegim^t t)ler^9* •S'tneon amp;nbsp;Leut fratres confumauerut iniquitatem fuam ex uoluntate fua.Ad bieruz falem dominuslocutus eft:Propterquodipfi dimiferunt uiâ meamtquâ dediante fa eiern eorum;ô^ non exaudierunt uocem meamtfed abierunt poll uolutatcm cordis fui mali. Ac rurfus idem propbeta: Et peccaftis deo:amp; no exaudiflis uocem cius:amp; in mandatis illius amp;nbsp;in legitimis amp;nbsp;in teftimonijs eius ambulare noluiftis. Per Efaiaw ttfa.,1. quocg;ppbetam dominuslocutus eft:Si uolueritis amp;audieritis me:quae fut bona ter/ ræ manducabitis.Siautc nolueritis neq; audieritis me:giadius uos confumet. Et rut

ffa.Äf. fum: ©mes uos occifione decidetis:guia uocaui uos:0lt; :no exaudiftis: locutus furn neglexiftis:amp;rfeciftis malum ante coipecium domini:amp;quae nolebam degilhs. iple WattB.ij. quoep dominus in euâgelio ait:Hieru(alcm bierfm quæoccidis propbetas : amp;nbsp;lapidas eos qui ad te miffi funt:qnotiensuolui cogregare filios tuos:quemadmodum gallic wanfubertarc^ congregat pullos fuos fub alis fuisiamp;rnoluiftid Vbiuellemdemus : drnolle eligete dfrefutaretibinon uis naturae fed libertas intelligitur. Voluntatis plena funtutriufi^ teftamenti uolctmina:quibus tarn bonum dlc:^ malum uoluntariumfemper afcnbit: 'quae nos modo breuitatis caufa omittimus:maximecum feiamus te facræ Icdionidw ditam de ipfo uberius fonte potarc. Neep uero nos ita defendimus naturae bonum: ut earn dicam^ malum no pofte facere:quâ uticp boni ac malt capacem etiam profits IHiniaUbeH mur.Sed ab bac earn tantumodo iniuria uindicamus : ne eius uitio ad malum uidcaz; Untw*^^^** murimpelli:quinee bonum fine uoluntate faciamus uelmalum:ölt;;quib^liberum cd:

Ca.8» unum femper ex duobus agere cum fernper utruep poffimA Vndeenim alq ludica/r turi funt:alij iadicandimifi cp in eadem natura difpar uoluntas cft:d^quia cum omnes idempoftimus diuerfa faciam^ï 'Itan; ut boeipfum clarius lucere poftit:alia exemple funt proferenda. Adam de paradifo eijciturïEnocb de mundo rapitnrjn utroq; do^ minus libertatem arbitrijoftendit.Vtenim placere potuit ille qui deliquit : ita potuit peccare ifte qui placuit.Non enim a iufto deo aut ille punire meruiftet : aut bic clcgi: nifi uterep utruq; potaüfet.HocdcCam amp;: Abel fratribus: bocetiam de lacobamp;blau geminis intelligendum eft: Ac fciédum folam uolStatem caufam efte:q gt;nbsp;in natura eaz dcmimerita diuerfa fint:0/fodomoram crimina:Lotb fanclitas iudicauit. Nccillud eftparuum argumentum ad probadumnaturæbonum tcpilli primibomines pertot annorum fpatia abfep ulla admonifionelegis fuerunt : non utiep qd deo aliquado cro atura? fuæ cura non fuerit:fed quia fe talem fciebat bominum fecifte naturam:uteis^ 1 legead exercendamlufticiam fufficeret.Deniqj gdiu recentioris adbuc naturæums uiguit:necbumanæ ration! uelutquâdam caliginem: longus ufus peccandiobduxit: fine lege dimifta natura eft:Ad qua dominus nimis iam uitijs obrutamtamp;quadamig' norantiæ rubigineinfeclam : limam legis admouit : ut buius frequenti admonitione cxpoliretur : amp;: ad fuum poftet redire fulgorem. Neep uero alia nobis caufa diftieul' tatem quo^benefaciendi facing longa confuetudo uitiorum qnæ nosmfccitapar/

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no : paulatimcp per multos corrupit annos : âtita poftea obligatos fibi draddiSos te*

net:ut uim quodammodo uideatur babere naturæ.(Dmne illud tempos quo negb?^/ ter edoefind eft ad uitia eruditi fumus:qno mali etiam efle ftuduimus : cum ad incir-Z menta nequitiae innocentia pro ftulticia duceretur : nunc nobis refiftit contracp nos uenit:drnouam uoluntatem impiignat ufus uetus,Etmiramur cur nobis per oemm attp delidias nefeientibus etiam quafi ab alio fanchtas conferatur : qui nullam conluez ^Mtaubono ^«^‘*^^*” ^®®* facim^: cum malum tamdiu didicerim^. Hæc de naturæ bono coru®

EPISTOLA

S^fiin alio opère difla fincqcl ideo nobis faciendum fuit:uttibiplaniorem mamad p^ teftam fufbeiam ftemerem^;qua co facili” currcre poffis : quo in ea nibil aipcrum:ni/ '“’ oil inacceflibile effe cognoueris . Nam fi etia ante legem ut diximus:0cmulto ante no jWfaluatoris aduentumiufte quidam uixifle 0lt; !lande referanturquâtomagis poft il/ ‘Ultra tionem aduentus cius:non id pofte credendum eft:quiinftrudiper cbrifti gra» fiamtamp;in melioré hominem renati fumustquifanguine emsexpiatitatep mündati:iiltgt; '*1? excmplo ad perfedam iufticiamincitati:meliorcs illis'efte debemustqui ante le/ gemfiierunt meliores etiam qfucruntfublege: dicéteapoftolot Peccatum in nobis Bo.#, ’'3innon dommabir:Non eftis enim fub legeded fub gratiae Et quoniam fufficientet xmßtoa ad ^ebis utputo diximus:nuncinftituamus perfedam uirginem:quæex utroq; fem per virantetnilt 3ccenfa 4'natural fimul0lt;;gratiaabonnmorum fanditatc teftetnr. Primaigitur uir/ *^quot;*”*. .^ ginis cnratpnmnq; ftudium finfeire uoluntatem domini fai:0^ quid ei placeat:quid ue ^upliceandiligétcr inquirere:ut fedm apoftolum:rationabile deo reddatóbfequium lt;çftudium fotumep uitae fuxeurfu ex ciuS poftit ordinarifententia» Impoftibile éenim ciqucq ^♦**» P'acere:cui quid placeat ignorât tficriqjpoteft ut etiam obfequêdi uoto effcndatqui ^uotnodo obfequtdebeat ante non didicit:ÓCut maius cft: uolütatem domini facere: SHoffeata prins eftnoffe q facerc.lllud enim merito prxcedit boe ordinc.Vnde pro Plaeta dicit:Et tu ifrael noli ignorare.Etbeatus Paul’: (duiauté ignorât; ignorabitur» nCorf«t4« “^mœalibi.Propterea noli te fieriimprudentcs;fed intelligentes quxlit nolûtas do/ fpß.^. '’aini.lnitium obediétiæeft:quid præcipiac uelle cognofcere. Et pars eft obfequij di/ ^icilfe quid facias. Seito ifaq; in feripturis diuinis per quas folas potes plena dci itcl/ ‘'gere uoluntatem:jjbiberiquxdam:prxcipiquxdam:cócedialiqua: nonulla fuade/ •^'Probibetur mala:prxcipiutur bonaiconccdunc mediatperfeda fuadenc. In duo' uus ilhs quæ priori loco funt:peccatum omne coduditur.ln utroq; enim dci continctf ’®gt;pcriam:amp; non folum prxeipetfed amp;nbsp;probibere ipfum:iubetis eft . Generaliternäcp omnibus mandatur iufticia:quâ faluator in cuangelio breuitergdem : fed pleniftime ooprcbendens ait: Q.uæcuncp uultis utfaciantuobis homines bona;bæcamp; nos facite ZCatt!;,?» '‘feboe eft ut nibil maliinferamus alijszö, ^præftemus orne quod bonum cft :quia no/ ‘uniusbocab alijs in nos utrûqjferuari.Hxc fententia æquolure præceptiuniuerfos fonecnecuUiomnino tranfgredi licct:qdomnibus impatum cft: apertuftpcôtempt’ ^ficftiud facere ,phibira:neliufta non facere. Duo ueio rdtquaquæ fequune: quo/ ■^uinunum côceditur élfuadetur aliud:in noftra poteftate dimifta funt : utaut cû mix

’'On gloria conceftis utamur:aut ob maius præmium etiam ea quæ nobis pmifta funt ’''fpuamus.iConcedunturquidem nüptiæ:carniumufus Óduini: fed horum omnium ^bftinentia confilio perfediore fuadetur. Ad uirginitatis honorem pertinct licentia ''uptiarum:ô^efcarum indulgen tia uirtutem abftinentiæ clariorem facit. (Cótempft/ ‘uuirgo coniugium licitum ribnprius g contemncrcc.Maions præmq amorc flagräs 'lolmui deo non imperatam:fed laudatam uirginitatém. Et cófilio apoftolilegcm tu/ ^mfeciftilatiorem.Certaminis ingrefta campum : nótam laborem curfus g brauium 'uftorix cogitafti. Logeras credo illud euangelicum de perpétua caftitate præconi/ om:0 ^ ipfius te domini fermo ad amorem feruandæ uirginitatis acccnderat:quiPctri “per bocfententiamipfa reimagnitudineac difticultate laudauitiamp;iluoluntarijs fpax uonibusregnurn cælorum promittens ait:Qui poteft capere capiat. Rem itaep tarn ZDattB.i?. ?3gnam non impero:non impono fed offero : neep quégad hoc cogo : fed prouoco; 119demris tm fonare uideatur:non folis tarnen uiris:fed xqualiter utriep fexuiuirgini/ ’^Hspalma promittitur. Etapoftolus:de uirginibus præceptum quidem fe dicit non i,iCcr[.7. nähere denied dat confilium.Dicit itaq;: An expenmetnm quæritis eius qui in me lo/ iXor;.;?.

Hh-Hlurebriftusd Perfedionis igitur ferua confilium:beat!tudinemfpecialis aggrefta iCa.10 pfopofiti;ferua generale mandatum. Dixi:idcmq5 nunc repcto.ln caufa iufticix om otsunum debcmus:uirgo:uidua:nuptaîfummus:medius âc imus gradus:æqualiter mbeniur implere præcepta.Nec a lege foluitur :qui fupra legem facere proponit: ^aininio null’ magis illicita uitarc debet g qui reipult quaelicebât.Nec quifquâ ita a fe

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXLII

mandata polliceturimplendatut die quiamore pfeftionis fiipra mandata cofcendit: ét cum amplius ftatuit taccre:g præccptum eftoftcdit minus fibi præceptû effe g poz tuerit.©einde g tâtæ fcobediétiæ ^fitec :utctiä confiliu diuinû libenteraudiat: quo non debet audire præceptudUa em res pfeSionis eft: ifta neceffitatis. De uirgimtate diciuOhii pótcapere capiat.Deiufticia nó diciäd^i pot facere faciat:fed:®is arbor qnæ non facit ffuclum bonum excidec:amp; in ignem mittet’ »Confidera quæfo:quâtû a cöfiho diftet impenum.lbialiquos excepit:bic generaliter omnes comprebêdit.lbi . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;præmiu 4)ponit:Dic pcenam.Ibiinuitat ut faciastbic nifi feceris cöminac. Hæcigitur

optima ratióe diftingués:animaduerte quid offeras : animaduerte quid debeas:imo quia utrucp iam debes:amp;; uirgimtate qua ultro obtulifti dco:amp;: iufticia quaipfe prxee/ pitiintegru utrug; pfolue. llle feruus domino placet:quiita aliquid ultro opens excr cet:nt tarnen etiâ impata perficiat;qm non facit aliud 4 ) alio:fed utruqjinec mutât fed addit obfequiS.Nec te earum exempla decipiant:quæ fibi in fola caftitate plaudétcs: ut poft fuas uoluntates eant:deiuoluntaté abqciut : quæppetuæ caftitatis bond;non cumiufticia:fed pro iufticia offerte uolut.Et in eópefatione peccatoi^ præmiû uirgiz nitatis annumerättatqp ^ prxmio impunitatc petunt : uelcerte impudentiorinxeorz dia coronadas effe fe putant:amp;: in regno cxlorum exteris prxferendas:quxfibitraP WattB.y, greflionemandatorum:aditum claufere cxlorü.Non omnis:cbriftus inquit:quidicit mibi domine dnenntrabit in regnum cxloÇi : fed qui facit uoluntaté patris mei qui in cælis eft:ipfeintrabit in regnum cxlo^.Memtnerint ftultas uirgines a fpófi ianuis tez pellendas:dicendûeis:Nefcio uos. lllifcp lungédas elÏc:de gbus domin^ipfc aitiMulz ’^* tl dicét mibi in illa die : dne dne:nóne in nomine tuo dxmonia ciecimirs:amp; innomie tuo uirtutes multas fecimusÆt tune cófitebor illis:Amédico uobis nefcio uos:difcez dite a meomnes qui opaminiiniquitatem. Tibiucro longe eft alia ma ingrediendû: qux fxcnliamore calcato:femp cogitando qux dei funt: apoftolicam te exbibere uis uirginem:qux tarnfpiritu fanâo:g corpore domini prxft^aris aduétû:âr animætux lampadifanftoÇiiugiter opeçiinfundis oleu:amp;ffapicnnb‘’iuncta uirgimb’ in fpofiob/ uiam prxparans. Fugienda tibi lata uita eft:quâ multo^ad morte euntiûcomitatus terit:Etad uitam xternâ: anguftiillms itineris qd’pauci reperiGt:callis tenenduseff Depofuiftilam impedimenta uel maxima:dVomnequiegd a fpiritalis uitx curlu ucl retardât uel reuocat:prima ftatim couerlione uicifti.Kefpuifti coniugq uoluptatcm: ÄaV.tf» pofteritatis curatiHecebras dclitiarum:fxculi pompa:diuitia ^ cupidinem: Et cû Pan

lo potes dicere: Mibimûdus crucifixus é amp;nbsp;ego mudo. Cui^ tale principiû efttqualis 1 debet effe pfeftiod Hanc mibi tu uirtuté:buncanimfl etia in rcliquis affcr.:caq; uime tis qua mtiorü occafiones dcpulifti:uitia ndc ipfa refpue. ©meturmorum fanditatc nirgiQitas:amp; pfectum gradum uitx pfeclio fubfequatur.Certe fi fxcularis uita tibipla cuilfet:dares operam:ne quis te dinitqstne quis corporalibus ornamétis:nequis leru oim copia amp;bonore prxcederct: 0lt; :nuc diuerptas ftudq diuerfa uita defiderat. Cu/ ra ne quis te in bene uiuendo träfeendattne quis moru fancfitate fuperet me quis tibi in uirtutibus prxferac:amp;; in illis qux ante dixim^mó erat tuu ut tu aut omes utnceres aut nemo te.CCücla em illa foris petunt:dVquicquid aliude fperac:alienü eft.Hæcuez ro in tua poteftate funt amp;nbsp;Bere ^pria:qux non extrmfee^ uemütded in ipfo corde ge neraóllla em nee ois g quxritinucnitmec g inucnerit femp tenetiut ca cómodare: ita Sx! eripe:cafus pót.Hxcaut amp;oïs g quxrit inuenittcV g inucnerit eripi fibinungtimet. Ifta ein fola bona funt:qux fine uoluntaté nóinuenim* align nee pdim^. Habes ergo ftolafcq nerFc5 ^‘^ per qnxmerito prxponaris alqstimo bic magis.Na corporalis nobilitas atg opuz memorata nbsp;nbsp;nbsp;lentiattuoÇimtelligunc effe non tua:Spiritalcs uero diuitias nullus tibiprxter teconz

lErrotab codé ^'^^re potent.ln bis ergo uerelaudada.in bis merito cxteris prxferéda esjquxnifiex oamnatus te amp;nbsp;in te effe nopoilunt. An fola ifta uita équxcertamê non babeat de ^feftufEt in qua unufquifg? boe tm debeat permanere qd ceepite Nee ullo augment! defiderio ad maiora contendatfEtcum in omnibus mundiftudijs profeHunon fatiétur bomi/ nes:bic tin ccepiffc fufficiet;Feructiffimi in terrenis: frigidiffimiin cxleftib^ fumus:amp;

EPISTOLA

fömam in rebus paruis exbibentes alacritatemadmaiora torpefcimus.Confiderarc pudetquätus fit feruor in fæculo; qua cura fingula quæqj ftudia bominu quotidie ad pfediora nitantur: littcraç: ardor nulla prorfus ætate extinguiturnmo ut feenkin's au dons utar fententianpfa magis ætate inflâmatur. Diiutiarû amor infatiabdis cfb exz plerincfdt bonorum cupido:cclerem babituræ res fînemfine fmequærunif. Nos di uinam fapientiâ:cæleltes diuitiasnmortalcs bonores:pigra quadam diffimulatioc nez gligimus:amp;; fpintales diuitias aut ne attingimus quidemaut fi leuitcr deguftaucrim’: continuo nos putam’elîe fatiatos. Alitemos diuina fapientia adfuasinuitatcpulas: Quieduntme:inquit:adbuc efuriét;â;'quimebibuntadbuc fitient.Nul!us unqtalib^ JEccti4» cxpleturepulis:necaliquâdo patitur de facietate faftidium.Tanto unufquifq; capaz tiontanto auidior erit:quanto inde plus bauferit. Dominus in euâgelio : Bcati ait qui ïTatti?.?« ,ct^ariuntamp;fitiuntiufticiamiquoniam ipfi faturabûtur. Vult em m efurire nos bic fern/ peraefitireluihciam : ut in futuro iufticiæ retributione fatiemur.Côfiderâdauis ipla ta.ii. oetborum eftiôzita nobis defideranda eft indicia;ut in fame uelfiti abus defideratur 3cpotus:âr in boc cômune omnibus eftdicédû bis quiimmortalis uitæpræmia defiz ^wât. lam tuum eftæftimare quâtum animopræftarc debcas: quæ maioris præmij ^dideno plus faccre ,ppoluifti:q uel alios neceffe eft.Apoftolus diftlniens cbrifti mrz gmemdonge earn fcparauitanupta: ârdiuerfis ftudijs fingularitatis meritum coniuz ^jc^ diuifit. Innupta inquit amp;nbsp;uirgo cogitât quæ dei funt:quomodoplaccat deo:ut fit nCorJ.7. lända corpore 6^ fpiritu.Quæ auténupta cibcogitatquæluntmundi: quomodo plaz ceatuiro fuo.Qiiæ corpe amp;nbsp;fpiritu fanera eft:necin mêbris necin mctc dclinquit.róez l'Oquere aStnó in caufa caftitatis tm eê pót:fed ctiam in quacuep parte iufticiæ.lt;5^uis enim uirgo corpote:uirgo fit fpiritu:órnibilominus:autmanibusiaut oculis : aut au/ ÿus peccetiaut lingua:quomodo corpore fancia dicédacftfDeindc fi uelodio infe ^!aelinuidia:uelauaricia:uel iracGdia fit:quomodo fpiritu obtinet fanctitatcm; Etfi '’üpta quæamore cóiugij cogitat quomodo placeat uiro fuoiquatu libcris relinquat:

9oæ narijs mundiaftrirta curis : rarius ad uoluntatem deirefpicit: tarnen de peccatis 1^cafare fe non poteft:quid faciet uirgo:quæ foluta ab omnibus buius mudi impediz /''^êtis:ac libéra fcbolam quâdâ caftitatis ingreffa eftc 'Si uis itat^propofiti tuimagniz öCs.ij» ^'^dinem æquare monbusid^ per omnia deo copulari:fi leue acluauelugu cbrifti fuaz

”*05 tibi Iculufq; uis faccre : nunc maxime in beata uita curam impede: nunc ftudcut ^31cntem recentis fidcm conderfionisnouus femper ardoracccndat:amp; in tenera ad/ quot;“c ætate facilius fanàæ côuerfa tionis ufits inolefcat:qnicquid in te primûmftitucris ^ocmanebit:ólt;:ad initiorum tuo^ regulam reiiqua uita decurret. Finis in ipfo exor ®iocogitanduseft:qualis ad illum ultimu dicm puenirC cupisitalis nuclam effe conaz f^'^róluetudo eft quæ aut uitia aut uirtutes alit:quæcp in bis plurimû ualettcum qbus ^°ineunte ætate fimul creuerit. ©ptimi funtad inftitutionem moru primi quiq; anz *”• Habet cnim in fe lentum quidda à:;molle qd facile formari quæat; atqjad arbitriu ''°ætis trabóö rin cunftis fere rebus citius alTuefcitur omne qdteneru eft. Noucllas ’wneÓ^uix firmæ radicis arbufculas : duin ad omnem duftum fequaces füt:in qualiz ^fparte fiecli facile eft : quæ natura plærûcp curuatæ:cito ad arbitrium colctis corn/ S»tur. Tcneraadbuc amp;nbsp;primæætatis animalia:finc labore domari folët; quato citi’ ^J’îgàdilibertate diftueta funt : tanto facilius uelcolla iugo uel frenis ora infuefcunt.

*plaquoep litteraru ftudia tenens meliusinferuntur ingenijs :idq; penitus inbærere ^■Jlibus foletqdprius federit in mentc.Hoc idem plurimûetia in bene uiuendiróne ”^•01:40 adbucmobilis eft xtasióv anim^ duci facilis:exerccda boni cófuetudo : iV iu' S'meditatione firmanda eft. (Dccupandu eftoptimis rebus ingeniû:ôi ifanclæ cóuer» äbonisufus altius infercdus eft.Tûc uero ad pfcdióis faftigiu anim^ afcédit : ét loge b ûluetudimsbcncficio utic ad bene uiüêdifacultatêiét uirtutes fuas etiaipfcmiratus ^eaquodamodo in fe putabit natu effeiqd difcit. Refpice obfecro quantu ad te fanz lt;Ca-i4» itahsaula materq; expeclant:quæ cQ te qfinouu â^ illuflrequoddam lumen generi “0 natu ec putatmuc in te fold oem curä animi träftölerunt:amp; ^pofiti tuicurlu miris

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXUI 31

ftudijs ac fauorcfucccdut.Cimq; ipfctead bonedatem morum ab ineunte ætate For mauerint: nunc a te uinci cupiuntttuann^ uidona fua laude effe putant. Ch-’aru egret gia erga deu fides in ,pFc!Ti0c tua maxime claruiticu te iânuptias præparatâ;fimul atz cp aliud uelle didiceruümira cótinuoaffenfus celentatetadid qd clegeraFcobortatr funt:ólt; :trepidam41 ætate fententiâ uolutaris fuæauSoritate firmauerûtituumc^ nota cômune fecerut.(Quæcû multos fuorû i altilïïmo dignitatis gradu uiderint: de nullo ita ut de te aliqnlætatæ funt : nibil em ita magnu;niFgt;il tarn præclarS in quoq uiderât.

Sola gppe ptæftitifti gcneri tuo qdloga retro ætate non babuit :licetedident uinlis fexus memorabiles côfalat^amp;tamplifiimiordinis ftat^ itlufiris familiæ noia fiequens adicrit:nibil unq tn in genere ufo boe tuo bonore fuit præQâtÂq nô corpali aluo:fed in libro memoriæ imortalis infertus eft. Cu excepint ülitbcati aies toto orbe plaufus miraq; acclamandi eófpiratide infigni? cófulum mérita lætum uulgus exprefferitdon ge tu tuibonoris ê gloria maior:quacgaudiu in cælis fecit:an gelift^ læticiâ. Per te ein non meretriculæ!ocupierâtur:fcdalunc uirgines ebrifti: no uenator amp;auriga dit5t: fedfuftentâtfpaupes ebrifti» Ad côfulatueoÇi diuerfætoti^orbis^uineiæ: adqsdoz mus ufæ potétia extenditunpegrinas feras:amp; ignota aialia trâfmiferût:quæ crudelis arenæ folu nel fu 0 nel boim fanguine cructarct. Ad te uero elcftæquæ^ uirgines mit tunciqs tu pdofiffimSmun^ofteras dcoituoq; exemplo adppetuam,puoces capita/ temmó tibifed tecu deo feruituras ;bæc,pfclliôis tuæ gloria rumore celebriuulgata eftpcunftostôrita ad cóuerfionem tuâ totus exulta uit orbistut qd præ ingéti gaudio quot;nbsp;uixadbucboies credere poterantud fempuideanc optaffe multu bis initqstmukum famætuæodore fafpêfnoés miru de te nefcio quid audire defidcrât.Etqui,pfeiFionis tuæ cognouere uirtutemtnunccóuerfationis expeclât» In tenöcputa euftoram ora oculofcp cöuci'fos:amp;adfpeflaculum uitæ tuæ totu confediffemundö. One *^^ P^^® tantoçtanimioFTendaf: nee minus in te muemat q requirunt. Verum qd ego tecum de bomtnib^ agotcorutp de te expeclationé ad cobortationé tuam trabo; Deus ipfe oium rectorac dnstcu omniangdoPe militia certamen tuu expcaatitibiq; contra dn' bold dimicanti parat ætemitatis corona:amp;: cælefte præmiû incitamétu uiftorixfadf* Huic tanto fpedaculotuide quem animutqua debeas ofFerre uirtutem : 6lt; :certaminis lt;3.1$, magnitudinem decxpcaantium dignitate metire» Hæc tibi itaeç in boe agonelub/ N eundipræcipua cura fittbic primus accinctus internitionis bellum uirtute deuincere: amp;nbsp;aduerfû diaboli caftra in oia præcepta deiiurare:nec tantumodo declinare uentat fed iufla cóplcrc, Ncq; ein tibi fufficit a mail's ociofam effe : fi ociofa fueris a bonis:cu lex dei dupltcimandatoK genere diftincla fit:amp; mala,pbibrns:bona imperet:atlt;$ab attach parte côtemptum uetet.Nó ein tin illc feruus cotepfit dnin : q^bibita fecerit: XPattb.T. fed 0Cqui luffa no fecerit:dicta a nobis pauloante fentctia efttOmnis arbor qiixno Fa/ cit fruaum bonum excidetur Ôfün ignem mittetur:amp;bladimur nobis fi a malis Frudi' bus non grauemur qui damnandi fumus fi a bonis fteriles maferimus.luxta banciteb ligetia abfemdet pater omne palmité fructS no fercte in filiotSCqui acceptum talentS in fudario abfeodittquafi inutilis feru^ amp;nbsp;nequa damnatur a dno : nee minuiffe folumt - fed amp;: no auxiffe cuipabtle eft: no ideo aliq pûtes côténenda elfe mandatalga leuiora fint:Tamem maxima ilia q minima a deo impata füt:ätcötempt^ cuiufcuc^prxccpti 'l^bir.i* præcipientis iniuria c. Vnde beat’ Paulus damit gc docct:(Dia facite fine murmura tione gCbæfitatione:utfitis irrepbenfibiles amp;nbsp;fimplices ficut filq deiimaculati imedio C9«i6. nationis prauæâtpuerfæ: inter quos lucetis ficutluminaria inmudo. Remoremur O bic uirgp paulifper: amp;/pciofiffimas margaritas qbus exornanda eft fponfa ebrifti per fingula apHuerba penfem’. Oia inquit facite. No em qfi ad arbitriu noftru quxdâ ex madatis dei debem’ eligere:fed generaliter uniuerfa cóplcrc : nee aliq præcepta eius quafi uilia munufcula ac parua contenereded impantis in oibus maieftatem afpieere. Nulls quippemadatu dei coteptibilc nobis uideri pot:fi ei’ fempcogitemusaadore fine murmuratioe amp;nbsp;bæfitatiôe. Viles amp;ignobiles drtos palam córemniuidemos a feruulis:eifcß ad minima quæ^ præcepta in facierefiftim’Æt boeipfonas nobileslam

â–  EPISTOLA

^ortadmittitnnquatocjpotentioresdomi'ni'ztanto fcruiadobcdtenttam^mptiores “WXant^ dfficihora præcipiunt libcntius audtuntur. (Eerte ad rcgis imperium ita Omes paratifuntamp; in ^cmSiiobediédæ cóftitutitutctia optentiuberi:ólt;:non folu be ^^menturos effe fe credutfi lulTa feccrint:fed tang mm mcruiflentqdlufli fnnt:lta 4» “■gnitatc prædpiétis feraitiübencficq loco dudif. Nobis aero deus ipfGætemaiHa jpaiedas ineffabilis atq^ ineftimabilis ptâs:facras Ifasiâ^ ncre adorandos præceptoru •aoR: apices mittit:ôlt; :non ftatim cum gaudio ac ueneratione fufeipimus: ncc,p mag/ ^?aiicim’beneficio:ac tam ill ufins ptâtis imperium maxime cum nô mbétis qaæriif fomodum:fed utilitas fubfequêtis.VerS econtrario faftidiofo ac remido animo: fup' ^orum acneg feruorum more:in os dominireclamamus amp;nbsp;dicimus : durü eft: arduu ®»:non po(Tumus:bomïes fum’: fragili carne circudamur. (1) cæcâ infania. lt;D ,ppba/ ’’am temeritatê:dupliciignorantia aceufam^deu fdentiæ: ut uidcac nefcire qd’fecit: '’eicire q(î mflit:qiia(î oijiit9fi-agilitatis bumanæ cuius auctor ipfe eftampofuent box *®*’w‘ mädata quæ ferre nó polïif.Simulcp prob nefas afcribim^ imquitatem tufto:pio ffudclitaté:dum eum primoimpoflïbile aligdpræcepiifc côquerimur» Deinde pro ‘’'^dânandûputamus bominéab eo quæ uitare nó potuit:utqd’etia fufpicari facnje/ ^'“^cftiuidea^ deus non tam faluté nfam quæfifle g peenädtaq? apis feiens a domio '“meix ac maieftatis:nibilimpoifibik efle præceptû: aufcrt a nobis uitiQ murmuran/ ’'^qd time utiqjnafd folet eu aut inig funt quæ iubenc:autmbétis minus digna pfona 5“’ Q.uidtergiuerfamur incaflum:ôifpræcipientiopponimus naturæ fragilitatemï' pma magisnouitméfurâ uirmmnfa^i:g quiipfas uires nobis dedit: Nee quifg me/ quot;® quid poflim‘’intcll) git:g quiipfam uirtuté nobisnolhipolTc donauit.Nccimpok .’'I’llealigd uoluit impare:quiiuftus eft: nee dânaturus boiem fuit 4? eo qd uitare non Potuitgpiuseft. Sequiif: Vtfitis irrepbenfibiles amp;nbsp;fimphees ad oêm moröpfeclio- ^biul “ttti.Vnum boe fufficcre uerbum pót:qdetiam in epo eligédo deus quæri lubet. Q^ ’^’’’dreSfpecta uita eft:g fancla eft:quaenibil reprebefioms incurritf Qj^ns aut fancliz '”póteflcig qui ucre fimplicitatis uirtuté tenens:nung aliud corde ^mittitialmd ore ’’dhi^ metic : ficut filq deiimaculatk No eft cxbortatio uebemetiorig quæ nos feri P’ura diuinatfilios deiuocat.Quis ern non erubefeattâ ^ metuattanto patreagere af/ 'i^dmdignumtut g dicic dei filius : ipfe cfficiatur uitij feru^’f Etidcirco adiugit: Vt fi/ ’’’mimaculati.Necp cm cöucnit in filijs dei: quia ipfe eft fons iufticiæ: peccati macula ’^pin:in medio nationis prauæik pucrfæ:boc eft dicerciQ^uis infinita uos cingatpee ’^ï’tiam multitudoiik Inumera fint exempla uitiorumjuos tarnen ita cæleftis natiui/ ’^’gt;5memores effe debetisjut inter malosuiuétcs omne malum uincatis : Inter qnos kctis aiqßeutluminaria in boemüdo:Etrurfö in euangelio legim’:Tune iufti fulge* 3®«tB»igt;* “W ficut fol in regno patris eo]^.(Compatur uita prxmio:ut qui in future folis fulgo/ '^’ ’^dotiandifnnt:bic lam fimili iufticiæ claritate rcfplendeatik infideliu cæcitaté ope/ ’'ous fanSitatis illuminet. Huie loco ille fenfus aptadus eft:qucm ad Corintbiosidc

’podolus déférés ait: Alia claritas folis:alia claritas lunæ:alia claritas ftcllarum.Stella iXorNi5. ^”km a ftclla differt in claritatcifie krefurrcctio mortuorum: difpares funt in regno ^^lorum per fingulorummérita mafiones.Diuerfitas enim opcrum: diuerfitatem fa ‘^”prxmiorQ:quâtu(ç aliquis bic in fanclitate fulferit: tin ibifulgebit in bcnore. Nue ^go ad omnem morurn pfectionem mentis acicm intende:0lt;:ad cælefte præmiû cæ/ '•;Hcm tritam para. Refplendeat omnibus clariffimi in modum fideris fanditas uir/ ÖniKSifuturipræmq magnitudincm de nouitate conuerfationis oftendat. Tibi fa/ ^«or in bonis curfus é : qua malo^ animi eófuetudo nó retinct. Nee timemus ne te ^mitutibus uitia retardent: amp;nbsp;maligna diaboli femmecbrifti frugcm necent. Nam ft ^’nmüli qmlongo peccandiufu:bonumquodammodoobruere naturæ:inftaurari|p Plt;xnitétia poffunt:ikmutata uolutatc uiuédi: cófuetudinécófiïetudine extingueret ^coptimiquu$ de peffirnis fieri:quantomagis tu potes illa fuperare: a quibus non fu/ parata eseCui non ta cxpclléda fun t uitia:g refellenda:quæ utiq; nó fufeipe faeili^ eft

H§lemclfufcepta deponere.!^ec ucio eo^i tata duleedo eft : ut ea debeam’præferre Caj?»

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA .OOJI

Ulftutibns:cum neein omnibus fit deleSatióis illcccbra:^ a plænfc^ ea etiam qux ui/ dentur dulciffima refpuantor. Duo nanep funtexomnibus uitia:qaæmaxime boics decipiuntfuiuoluptate:gula fcilicet ac libido, d^uae depohere co difficili’ eft : quo eis uti dulciuseft;ö; ftarne bxcuitia tam moleftatanq; deleftatione fui piculofa: ita a mul/ tis patcariuidimustut tota xtate uirgincs permâferint in fuma abibnetia.Vt de illis ta ceam:qox poftdelitiarumlongum luxum;amp;;inuetefatum ufuin libidims:eaihtatiac . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;temperâtiæ fe dederintîamp;rutruep uitium côtraria fibiuirtute mutaucrint. Alioru uc/

ro uitiorum élöge diuerfa ratioîquæ cum nibil babeâtioeûditatis : tam multu aman/ tudinis babét:quxq; cum ad uitâdû multo fint faciliora traro a qbus uitent : inuenies. lt;D,uid oro te inuidetdclcSationis præftat inuidiaiquclecretis quibufda cófciétix un/ gulls liuoripfe dccerpit;amp; alienam fcelicitatê tormetum ci^ facit: Ö^uid ucro alter ab odio mercedis accipit:nifi bornbilcs animætenebras:ó: côfufæ mentis boiroré:qüj uultu fempanimoepmeréte: uoto quo alteriuult nocereifcipfum cruciate (Quidauté iracudo furor fuus cófcrt:quem fxuiffimis exagitatö ftimulis cófcientix: ira ab omni confilio ac metc dcturbat:ut dum irafciif :infanire credacc'Similiter curre pfingula: inuenies totanimXtorméta:quot uitia:quxuticp eo facili^uinci poffunt:quo nulla iHi/ ciüt nos uoluptate. Quato illud difficilius:qu3to dun'’: ut de caftitatis laborc tacea^ abftinerea uino carnibufcp: ipfo quocp etiam oleo:amp;; uilcm fine bis cibum poft biduii interdum triduScp uix capere:Fracfa ieiunio membra uigilqfcp ftomenta balnei conté neremeceflarias res negare corpori;amp; uim quandainferre naturacf Da tin in cxteris magnitudinéanimiid: uide quid nonpoflis efficcre. Sed nos probpudor quada de/ leclatione pcccatucü in quibufda oftendimus quada uim natura:noftrx : in alijs omi/ no torpefcimusio tqui uoluptatcs corporis uirtutu amore contepfimus : rurfu amore uitioÇi tormenta fufcipimus:atcpita mail's noftris credimus ut ea nee putemus pofte deponi:(D_crboc quæfo cofilium tuumf(Qua:narn bæcnoua uiuêdiratio éfRes diffp dies amp;;laboris plenas fecurus aggrediorJeV faciliora no poffe fieri credoiumco maxi/ ma:uincendas a paruis.pxcelfa amp;nbsp;arduaindefeffusexupero: Ôi cum uenic ad plana: dcficio.Libeter fugio qddelccfar:0lt; :non uolo uitare qd cruciat. Veru bxc coru fût: qui dei uoluntatc côtempta: id folum pctuntqdlaudem facilius inuenit: qd’eito exjt in famam:morQ uero bona quæ fecrctiora funtinegligut. Tu ucro qux calcaftimu/ dum ^ cocupilcentias eius:ut calcato eo gradStibi quendaafeendendi ad cxlu face resimundigftam ne requiras, lUi tm placere ftudc: cui fxpe difplicetquod bominib” placet:amp;rquiipfa bominu iudicia iudicaturus eft. Abftinctia tua amp;iciuniu eo magis deo grata funt : quo cS bonis moribus ofteruc:utqux in alqs funt umbracula uitio^t: ' Ca.i9. in te lint ornamenta uirtutu. Refpice qbfecro ad ipfam qua apud deum illuftrata cs dignitatem:qua p baptifmu in dei nito renata es:Rurfumcp p confecrationeuirginita/ tis fponfa cbriftieffe ccepifti:Exutrocp bic tu^bonor te ad follicitudine tui,ppontiad/ moueat;at nullus debet elfe ibincgligctix loc’: ubi ta præclara feruâda funt. Precio/ fiorquæcp ucftis diligêtia timidiore cuftodiif a macuIa:MuIto quæfita auro géma ma/ ion follicitudinc poflïdec : é^ generaliter gradicara magna quæcp feruanf. VndeÔ( tu ft teipfam bene cuftodire cupis:debes bonoré tuû femper prcciüq; cogitare.Tan/ to em fe unufquifcp negligentius utic:quato fe exiftimat uiliorê.Nó ob caufam aliam magis nobis in fcriptunsdiuinis tam frequôter filioÇideinomen imponif:utilludqd dicitur p ^jpbetas: Et ego ero uobis i patrem:ólt;:uos eritis mibi in filios:dicit dominas £pB.5» omnipotés:Etapoftol’:Eftoteimitatores dei ficut filq cbariftimi. Et beatus lobanes 1.30B.5. inquit:Cbarinimi nuc filq dei furnus:glt;nödum apparuit quid crimus iScimusquonia cum apparucritiftmiles ei erimus:quoni5 uidebimus eumficutieft:ut qui habet banc fpeciê:fancfificet fe:lïcut amp;; ille fanft ’ ê:uult nobis doctnnæcælclbs dignitaté:qua do/ natifumus frequeter ingcrere : amp;i bonorénoftrum pcccâdipudorê facere. Vnetia ïX^attB.S. dominus ipfe ad pfeftam nos benignitatê uocans ait:Dihgite immicos ueftros:benc/ facite bis qui oderuntuosiSCorate ^ pfeqttentibus êCcaluniantibus uos: ut fitis fillips tris ueftri:quiin cæiis eft, Nó eft em qd fic boies deo facial amabiles:utpietas métis

EPISTOLA

amp;bonitastquje tota in cbrïdïano effe debefïut etia in mahsabundcttdciq; imitcë bex tiiaolêti3:gfolem fuuoriri facit fuper bonos tV malos:amp; ’ pluit fuperiuftos Öj quot;iniuftos. XD#t®,^* Hoc Iraq; uel in primis abfit utnemini nd in uerboetia noceastut in omnib^quibuP cuej^dede ftiideas:amp;nenice qdemmali reddenstbona^j malis:apoftolo diccte:re/ ^o.it ftituas, Nunq detraHio ex orc uirginis ^cedat:Viliu fatis bominu eft:0^ fuam landê quxrcnti5:aliosuiles faceic:quia altcri’’uituperatione fe laudari putôt.Et qui bro me/ fito placera non poffnntrplacere uolûtm comparationepcioiy. Param diximus mo folûipfa non detrabas;fed ne dctrabentigdem aliquâdo credas. Peflimß eft boeuf/ tinmqcfaltera uilcm facit uideri. Non minus auribus g lingua fugfas detraftionem. Saipturæmemor efto qujedicit:Non cris confentane^ cum derogantibus aduerfus fximutuumrö; non acemies fuperillo peccatu. Etali birScpiaures tuasTpinis tb'no/ E«l.i8 budire lingua ncqua. Accufator ë cm auditor; qui facit detractorem ; qui fiauertit 3ures:(i;oultu contrabat;acoculosabnuendo cótineat male loquentë etiâ tacens ar/ guiUut difcat non libentcr dicerc:qcfdidiceritnó hbeter audiri. Sollicita fatis orituo ^udodiam pone. Nó eft quicg cm in nobis:quo facilins peccare poflam^g in lingua, Vnde fancl^Iacobus illu effe perfeciu dicit:quinon offendit in uerbo:Etfcriptma di facobij» ®t:Mors 0« ;uita eft in manibus linguæ, Mentiri aut:maledicere amp;nbsp;iuraredingua tua ^roncr.i?, '’ffciaf:quia 0lt; ;os qÆ mentic occiditanima ; Et qui maledicunt;regnu deinó poffidc/ ^^fj^^ butauxta apoftolS. Etmrarc ipfe cbriftus probibuittqui dixinEgo autë dico uobis: aDatté.?» bmrareomnino-Et rurfum : Sit autem ferma ucfter: eft eftjnon noniqcïaut amplis* ^Va malo eft. ApoftoPbreniter oris uitia rcfecans aitrOmms fermomal’ * ex ore uc £pl5lt;4» ‘^gt;'onon needat ; fed fiquis bonus ad ædifiçationem fidei ut det gratiam audiëtibus, .■Sitautem fermo uirginis prudens;modcftus;ÓC rarus.Ncc tam eloquëtia preciofus Spudore. Mirentur omnes tuam te tacente uerecundiâ: loqucnte prudentia. Mi/ '^?cplacidum fempeloquiu tuumtornct mixta cum grauitatc fuauitas:cu pudore fax P'ftia fit certa atq; librata : fuiq^ opportunitate gratiffimifilctq: ucrbiq; ratio :nec ung °®aino uirginis osloquaóut tacuiffe melius fit : cum ingenti cautióe debet loquircui ’jï?® folom malusrfed etiam ociofus fermo uitandus eft. Suma tibi fcientia fitmoticia jjgju ™Wa:aitia uirtutefep diftinguere. lt;Q_uæ gg fempcótraria fibi fint: aliqua tarnen ex eis ^biungunc fimilitudine ut difcemiomnino uix poffint. ÇÇ multi cm fuperbiâ liber/ ^’tblocoducunt: Adulationë ^burnilitate fufcipiuntimaliciâ prudentia: amplecfug ^b:6^ftQltfQæ fimplicitatis nomen imponut:Atq; fallaci ac peflima decepti fimilitu/ p^Ciuitijs pro uirtutibus glorian^ Et ggbæc omnia fubtililfimaintclligëtia debcas æpararcrcûftaftp uirtutes cum fuis lincis infcquëdomufg ^arfus abfecdere :prxcipne ^^tfien ficïam bumilitatë fugicnsnUam fcctarc; quaeuera ë qua ebriß^ docuit bumilita ^»an qua nó fit fupbia inclufa. Multi cm buius uirtutis umbrâmeritatë eins fequû^ P’tici.Perfacile eft cm aliqua ueftem babcre contcmptam ;falutare fubmifli’ manus ^genwa deofculari. Indmato in terra ca pite oculifqj dcicciis:bumilitatc ac manfuetu polliceri Icnta uoce tenuiep fermones infringeretfufpirare crebrius: 0lt; ad omc ®^bg peccatorem ac mileru fe clamare.Etfi uelleui fermone offenfus fit ; cótinuo at/ °'*«e fupcilinmdeuare cciaiccm;amp;delicatu ilium oris fonu in fano repente clamore J®tare, Aliam nos bumilitatë cbriftus docuit:qui nos ad exemplum fuam bortatur 'censilölfcite a me:quia mitis fam 0lt; :bumilis corde. Q,uicumalcdiccrec no malediz WattfSir. ?bqcam paterct nócóminabac. Qiia nobis bumilitatë beatus Petr‘ ’infinuati Mi/ ?'cordcs inquit amp;nbsp;bumiles;non reddentes main ^ malo:nec maledicfu pro malediz*‘ o-Auferanc omnia figmëta uerboçiteeffentfimulati geftus:0 ^ ante occafionem fer/ ®® placidus:Ve^ibumilem patientia oftendit iniuriæ. Null*ergo ung in mente tua ça .“5^i Joc*:nibil in te foperbü:nibilarrogâs:nibil in te faftidiofu »Apud deum nó [ƒT‘^‘^9 bumilftate fublimi*. Ipfe loquib per ,ppbetam: Super quëaltu refpiciam nifi £ia.tf^ 'r '^'^^ ^ quietu lt;S^ tremcntem fermones meoscEt nügin iram exardefcatamm’

;ƒæiTinariûodq. Tâtus mëtë tua repleat timor dei: utindignarioino nó audcas: ‘f^m mctu uincas. Beat^apoftoPmundans anima noftraieamcp in babitaculu dei

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXuI, 3

JEplj.4» praeparastdamat amp;nbsp;didt : ®is amahtudo 0lt;ftra 6« ^indignatio ét * clamor : 0^ bïafpbcmia Cj,ii. aufcraturauobis cum omimalicfa. Adulatores ut inimtcos cauetquoÇi fertriones fa/ T per oleu moHestä^ tpfi funtiacuhïCorrfipuntuiftis laudtb* ’leues antmas:ólt; ;male ere* duhs menttb^ blandöuulnusinfigunt. (Cremt boein nfa ætate uttiu:ürin Ultimo fine ftetittnec aagert poteft.In banc omes nos fcbolam ftudiucp dedimusmtoflictupatez mus tHuderetqdqîtpfi ababjs libenter accipim*s:td ahjs quafiquoddam mun’ offert mus.Et fpe reetpiedælaudisteos a gbuslaudari uolum^;ante laudam^. Sæpe adula/ tium refiftimas uerbis ad fademiSc in fecreto métis fauemus:maximûcç fruAumcogt; ptfle nos ducimus fi ud fielfs laudibus prædicamur.Ncc cogitamus quidipfifim’ded quid aitéris eê uidcamur. Vnde eo ^ducla res eft:utncglccta ueritate meritiide fo* la opmionc curemus:qui teftimoniu uitæ noRræ non a confeientia noftra: fed a fama petimuS, Beata mens eft quaeperfecte boc uttium uincitmecadulatoraliquädomec adulantt credtt:quæ nee decipitaltei^tncc ipfa dectpitur;tmq; boemalû nee facitalu quado nee patitur. Nihil ung in te fictum fttmibilomnino fucatu» Cófciétia tua:qu^ ’ certe deo femppatct:in mukttudmeuerfariputa » Nuq altud cordetaliud ore præté/ das. (Quicquid pudet diccre:pudcatetta cogitare. Wind uero notum i5 omibus:atq? diuulgatum efttg utilis gepbuic ^poftto neceffarta c iciumoiv Öl 'abftinétiæ uirt^i ma/ ximeibis annistin gbuscorpori maior aeftus ineft * Non maducare itaq; carnemmetp bibere utnum : apoftolica uoce laudatü c.Quiequid illud qd’ in flamare corp^potefl: qdfomentu fuggerit uoluptatucaftitatis amore fugiendu eft. Nee ramen ita magno buius rcilabore grauari te uolum^mt fubipfo ftatim onerc fuccubas:perqdmultidu nimioferuore mentis rationem fuarö uirium non babcréttfubito conctderSt:amp;pfn2 ante debilitaté:g fanclitaté de,ppofito fuo confecuti funt. ®ptim^eft in omnire mo/ dus:ólt;:laudabilis ubiq; mcnfura.Corp^nó frangendS fed regendu eft. Sint ergo mo derata amp;nbsp;fanclatftmpltcia in omnimétis bumilitate ietumatquæ tta attenuét corpus ne animoeleuent: nercs bumilitatis gignat fuperbiä:ä^uitia de uirtutenafcanc. Ego in/ U^§.ï4. quit cû mtbt molcfti effentinduebar cilicto:amp; bumtliaba in leiunto anima mea.Veftis abiecïio:cibiuilttasueiunq laffitudotextingueredebentmónutrire fupbia. (Qus rem medicina: uulnus faciat:«! : inde (ânelædat quoqi;ondetam Ixfa curâda funtCAutquæ fuperit fpes falutistfiifta anima: remédia ipfa fint uenenad Laboré ieiunij tui miferi/ cordia: opa cômendentzârabftinétta tua pauperu refecltone fit gratior.Dominus lo/ (Pfce.fi, quic p ,ppbctâ:Mi(cn 'cordiâ uolo amp;nbsp;non facrificiü.ln euangelio cbrifti uerba legim”: ÏPattt3.$. Beatt mifericordes;qm ipfi mifericordiÓ cófcqucnc. Sedquxfo banc cura mtr tux Y **’'*’* auia matereptufcipiatdlle bas ptes ,p te aganttllle tbefaurû tuum in cxl5 leuent.lllaru . fit efuriétcs alere cibotueftire nudostutfitarc infirmostperegrinos tcclo fufeipere:amp; jeterni fpe praernij cbrtfto tn pauperib^ feeneran :qut dixit: ^deSep feedfis uni exbis fratrib^meis minimis mibt feciftis. Tibfuero maxime dui^pofito maturefcat any mustab omnibusoccupationib’recedcndu eft;0lt; ;ome ftudium omnifg; cura in orna/ dis moribus exbibéda.Q_uibus ita uacarc debes:lt;S^ totam occupare menté:utnon di/ uitem te fentias effe:nec domina nobilitatisiad boe tm memineris : ut cu claritatege' neris mord fanebtate contédas: 0lt; ;cQnobilitate corpis animi uirtute nobiliter ^ficias: magifcpilla nobilitate gloricrif;qua: filios dei amp;nbsp;cobæredes xpi facit: Ad quam fi femp mfpictas : dû credis gaudiö te babere qd mâtus é: definis de eo qd minus eft gloriari.

Öis ifta prædari generis dignitas amp;nbsp;illuftris Auitq fangoïnts decus ad anima tralFe/ ran^. llle darusuUc fublimisnllc fitnobilisnllc tune intégra nobilitaté fuam feruare fe it'^ictrt.x. putetdi dedignce feruire uttqs ab eifcp non fupari.A quo em gs Cupar:bums â^ fcruus eft.(Quid em bac feruitute animi indignius:quid tie turpiusig cum in eo aut dominai odimaut regnatinuidia : g cû eum aut auaricia poffidettaut capto ira tenet : oeicerte caetera fibi uitia uendicateNóeft cp fibi aliquis de nobilitate generis b!5diac:fïexme/ liore pte fit famulus.Molto êindigni’mente feruire g corpore . Sopfluom arbitror te monere:g parca in ,pcedédo debeas effet g rara cû te boe etiam fmcnlaris ab infantia boneftas docuerit. Et facile intdligas : id tibimoltomagis in bac uita effeferuâdumtg

EPISTOLA

^aximcfccrctûdccct. Iliadadmoneo ntipfis quoqj falutationibus qiTZC ti'bfin cubiz ,culotuoexbïbendæ funt:certtflimumodumponas: no fint nimiæ: neep quotidiana?: ‘’’enon tni officiSginquietudmeni præftare uidcanr. Etggomnemtætuæ tempus Ca,t^ lt;iniino debeas opcri côfecrare:â^ nullam ,prfus boram a fpintali ^pfeclu uàeuâ ede co «emancum tibiin lege dót dicacnoctc meditandufit:debettamert aligs ede detcrmi T^ê.u natas ^ conftitutus borarum numer^:quo plenius deo uaces:amp;rqui te ad fumaanimi iutentionemelutqüadam lege cótineat. (Dpttmu é ergo buicoperi matutmu depuz tan tempus:id eftmeliorc dici ptem: amp;nbsp;uflt;pad boram tertiâ quotidic in cxleftiago/ necertanté:bocuelut fpiritalis quodam paleftrc cxercerigymnafiotbis tapfingulos dies:boris in fecretiori domus partetoratdaufo cubiculo tuo. Adbibe tibietiâ in ur/ f’clólitudinétamp;r remota paulifper ab boibus,ppius deo iungcre:afpeclutcp tuoiy fed/ tlitaleàiôis fruclu amp;oratióis oftede. Nibil cm iboefeereto magisageredebestg anp ■nam diuims cloquas pafcere.Et quanta ci per totam fufticere poflit dtem:boceâ ue/ laticibo pinguiore fattare. Ita fcripturas fanclas lege:ut fempmemineris dei illa uer/ baeffe:g legem fuam non fold fcindcd etiâ impleri iubec^Nibdem ,pdcft faciéda diz dioïïeómö facerc. Optime uteris leclionediuina : fi earn tibi adbibeas fpeculi uice: ntibiuelutadimaginem fuam anima refptciat:lt;ïV uelfceda quæcp corrigatuelpulcbra plus omet. Lcclionê frequétcrmfrupat oratio : amp;i aiam iugiter adbærété deotgrata nioffitudo fancti opis accendat. Nunc te igiturordo mftruateadeftis biftonætNunc lanfia Danielobleâet canticû:Nunc Salomonts erudiatfapientia: IMuncad tirnorem tlniineitcntdicla,ppbetarunT. NuCeuangelica tVapoftoliea pfcftio te cbriftoiotum •norurn fanditateeôiungaüqaæ paranda funt:memonæ penitus infere:eacp iugime/ ‘litationecôfefuatquæ maturâda fût frequétcr rcuolue:utdiuinu boe ftudiü à 'cælez HisfcbolatdV mores fimul üirgints ornent él fenfu : tradantep tibi cum fapientia fanftiz t^tê.Vn ienpfura dieit:lt;ßLm quærût deû inueniût fapientia eu iuftieia. Âitaût ipfa lez ®o tgata:cui finé confiliûmôlaftitudo imponat.Nâ utîmoderata lemma amp;nbsp;ardor abz wntiaKamp; enormes mordinatæcp uigiliæuntpantiæ coarguunc ndep ntmietate pariz ^ntiutbæc ipfa poftea gdem nee mediocriter fieripoffintuta ftudiü Icftioms i repbé/ “one intemperans cadit:qd’q; laudabile é in genere fuo:fit de nimietate fui culpabdc. Generaliter gdem ftriclimcptfed breuiter dicendüé.ln bonis quoep rebus; quicquid “'odüexceffëritïuitiu étmagna é.Magnainquatélquæ gradiftudio cöftatpfeêæuiz t$fatio:côfûmatæcp fapiétiæ é;feire gd quo infequaris modo; amp;'ad oémaftü præferé ?ocöfiliu:nibil facere:qd’feciflc poeniteat. Intra unius boras fpatiû mutât babit^ : ie/ 'nnare:abftinere.‘pfallere:uigilare:n0 ta ftudio opus babêt g uolûtate. CQuilibct inet/ plens ftatim nt uoluerit:adifta pfeclus eftumoilli boe facilius facere poftunt g recétis ^Ofpisuires de faeculo ad.ppofitü afferut.Morcs uero mutareifingnlafcp uirtutes aniz *“’fermare in fe atep pficere:gradis ftudq efttdflógc confuetudinis. Itacp multi in boe 'Ppo(ito fenefcim’:Et ea ^pter quas ad ipfum ^pofitijuenim^non babem’.Tua ue ^d eouerfano noua effe debet:mira grauitas:paticntia;mafuetudo:pietas;gcquid fan/ uiaseft;atcp pfeclus. (Quiegd magis deo te cómédarcpót:élmaiorêin cælo facere: »'ofemp fequerend fempamplederc. Sponfa cbriftinibil debet effe ornatius.Tanto £m4 “i’iore placêdiftudio opns é:quato maior eftille cuiplacendu eft. Sæculi nero uir/ S'Oesiquac Icnuptqs præparâttôt indulgentiâ magis apfi:g confiliü fequimalüt:magif ^^mpledum: incôtinentiæ remediû g præmiu côtinentiæ ; ut fpôfis placc5t;cofq; in ’®orê fui magis ineitet mira fe follicitudine formate ftudét:élnaturale corporis pul/ ^ontudmëornadi arte cômendât. Hæcêiliis p dies fingulos cura præcipua:decétiz usfuds colorare facié:implicare auro criné: amp;nbsp;ardentes conebaÇilapides capitis bo oretaceretfufpendere exauribus patrimonia:bracbia ornarcmonilibus ac lafcra:0^ elutas auro gémas a collo in peefus dimittere. Non minoré fponfus tu^requirit orz a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^““* uniucrfamecdefiâ falutaris aquas lauacropurificatam fine macula ruga

^reddidenttquotidie cupitcâ fieri pulcbtiorem ; ut feme! a uitqs peccatifcp müdatä ^org omet decore mrtutu.Etfibocatota requirit ecdiann qua âiuiduxcótincnc él

SANCTI AVGVSTINI EPISÏÓLA CXLE

nuptætquatS patas cxpeclat a uirgine quæ ex pnlcbcmmo boeqaodaeedefixpr^ toïndutaaguftior qdam flos uidei :ekdaC Auume ergo oém illum ornatum pque gt;placere cbrifto potes: 5afis placeredeo etede tu5 facicdiboib^ pulcbra apparerc no ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftudcas» Iftiidornam0tü fertia capihs:q(Jacquifiuifli cbrifmatis facraineto:cü tibiin

quot;• caeleftis regnimyflenSdiademaqnodda regalisunclionisimpofitueft. (Dptimaon

naméta fut auriß uerba deûad ea fola parat^effe debetaudit^mrginis'.caq; prcdoliHb mis lapidib‘ ’anteferre. (Dia ^rfus mébra dccorctf opib^ fâditatis ; totaeg uirginalis ai polcbritudo gématimonilis inflat:uario uirtutü fulgore refplédcat. Tune uerecócu Cai«Ï,4.. pdeet rex décoré tuü:dicetq; tibi:Tota formofa es,pxïa mea:amp;;macula nóêin te. Et bæc tibiornaméta quaedixi enâ erfitmunimeta maxia :amp; q feipla ornaredeoÄ conj tra diaboki armarc poflintiq p Icuc iterdi iqefeûqçuitiß ad aiam ingredic .Etfiuirtuto ^pugnacula nó refiflat:nfo nos repellit loco:órcótinuo de bofte fit dns.Propterqu Äccs.io Icriptura nos adbortatiir:amp;:dicit:Sifpßs poteftatcm habentis afcenderit fuper te:lo/ ^»♦15»cumtußne dimiferis. Ab eo ia tpe quo pnmßp uirgimtatis ^jfeffionédno cófecraU Z es:aduerfarq in te creuit odiu .‘Et q aliéna lucra ^ fais damnis habet : fe amififle dicit: quieqd te pofteffura dolct. Graditibi opus c uigilâtia grâdiep cura : ä;tato foBidtius cauedus einimic^fquäto apud eß ditioreftc cccpifti. Vacu*uiatoramp;nudus no tunet latronis infidias.Secur^ a nodurnis furib* ’dormit paup:etiä ft clauftra non muniat. W uiti uero opes fuæ latronis femp imaginât occurffi : amp;nbsp;iugifollicitudine noSiß fomnu adimßt. Vn turquoep diaitix:cadeftistbefaurus:ifta cautione indigêtatq; cuftodia, Quato ditior es:tato debes effe uigiläfior: (Ehn cm pPpoffiden plus débet timetene pdat.Inuidere nó ceftatauclorinuidix.Et qui femel a deoipfe Riedas ê:tanto inaiori lictore torquer:qu5to aliquêapudeß uiderit clarioré.dluiiuidit Euæ paradifûtquato magisinuidet tibiregnu caelorßd (Cufta(mibi crede)ille nunc circßit:ut beat ’ Petrus ait:deuoräditecupidusimodßrugientis leonis ingredic : uel more dolofi boftisun^ uerfa pluftrans:explorat oësadit^aiæ tuæ:an fttaliqmd infirmß d- 'min' ’tutu pqd 'pof/ fit irrepc:rimac nuncille oia amp;nbsp;fingula quxep ptétans:quærituulncrilocü.Cuius tu in/ infidias follicite debes præuidere : at cß Paulo nó ignores aftutias ei’. Qui cû terribi' les diaboliptâtes principatufq; defcribatinos nibilominus bortaf ad puguâ: boftiuqg uim paditiutaugeat follicitudine militß.Nö cm uult nos cé timidos fed paratos. Dez' €pl5.tf. niœ non fuga foadct:fed arma fuggerit, Propterea ingt: Accipitc arma dei ut pofiitis reuftere in die malo:Ä fin oib’pfecfe ftare.Ac ftatim inftrumeta fingula fpiritalis pug/ næ tradensaddidit 0^ dixitiState ergo fuccincliIßbos ufos in ueritate: t'findutilorica iufticiæ:amp;; calciati pedes ipræparatiôe cuâgeli) pacis:! oib’affumetes feuturn fideiiin quo poffitis oia tela negffimiignea extinguere:0^ gladifi fpßs qdêucrbß deipemoe orationé. Etqm de boe bello licet etia foeminis trißpbaretfufeme bæc arma Pauli:amp; tâti bortatióe ducis certâ præfume uicloriâ.Hæc em fi tu oia inftrumeta poffideasife' Tfgt;g.9o cura^cedas ad prediß fpiritale: nee pauebis diabolß cß toto exercitu fuo. Cadetcm a latere tuo mille:amp; dccé milia a dextris tuis:a te aßt nó appropinquabßt. Beat’quo/ qjlacob’ulle ebriftt miles emcrit’:non minore nobis auefontate de hoc bello uiSoria Jacobus» polliccc:Subditi ingt eftotcdeo:refiftite aut diabolo :amp; fugiet a uobis. ©ftédit quo refiftere debearn’ diaboloifi uticç firn’ fubditideo.Eiufcp faciedo uolontaté:utdiuina etia mereamur gram: 0^ facili’ nequ5 fpirituiauxilio fanctifpus refiftam’. Netj uero apta cótra nos pugnataciemec publica nobifeß fronte cógreditur : fed dolo uincitac fraude:nra(5 cótra nos utir uoluntate:dccófenfuuroaduerfarins uires accipit: nroq5 nos :ut dici folet:iugulat gladio. Infirm’ boftis ê g nó pt uincere:nifi uolêté.Procul a nobisdefperatio:^cul a nobis ois recedat pauoradaerfario^:nos adiuuem’:fedum camus aduerfarios. Dant illi gdé c0filiß:fednoftrßéuel eligere uel rcfpucre qcf fug/ gerßt.N0 em cogédo:fed fuadédo nocét:nó cxtorquét a nobis cófenffi:fed expetut.' Sc#.5* Vn etia Anama:dicic:Quare tcptauit cor tuß fatbanasimctiri tcfpirituifanftofQä utiiç illiapis nßg imputaret:fi id abfep ipfi’uoißtate diabol’ feciftet. Ipfa etia Eua idea códéna^ adnotgaab eo quépoterat fuparerfupata é.Nec em meruiflet a dno iufticia

EPISTOLÄ

punifùqux uicla ê:nifi uinccrc l'pfa potuîffet Hôf*nequî(Timiboftis cfi ilia:ud prima ici,té, «lliditas:amp; ;ars doli plena:fatigare cogitatióib^rtides aïas:amp;fnouellis in^pofito men/ tib^ de ipfa interdû cóuerfatióeafferre mceroré:ut facile ab bui*’rei,pfecfu deterreac anim^ïcui^initia amara cognouerit, Itacpfolct ta fordidas nónug ^impias cogitati? ones inferere mentuut g teptaódüfuu illud patat elle qd cogitat:detcriorê fe p fpiri/ tüimûdû^pofito fuo arbitrée effcHü:multoq; purioré aiam babuiffe fe credat: cum adbucres feculi amaret. Vült em bis gb^in uidet:callidiffim^inimic’borrore ^poiiz tiex defperatióe facere fanciitatisiüt eos obfidéte trifliciaiamp;fi a ^apofito nó rèuocat: certeretineat a ^feêut^p^ qdmaxime fanaal^ tibiferipturaÇi ftudiû diligedû èftnl/ bminada diuinis eloquijs aïa:amp;:corufeate deiuerbo ; diabolirepeUcdæ fût tenebræ, Çtoem fugit illeab ea aiatquä ferma diain^iHaminattquæ cælenibus femp cogitaho/ nibus occupai: Un g affiduû édei uerbum:cni* ’uim ncquâ fpûs nô pot ferre.Etidcirco beat’ illud apis fpiritalis belli mé cætera inftruméta gladio côpauit. Elfaût tnnlfimû ’tçpgfectû ut affuefeat anim’ follicita femppuigilitp euftodia difeernere cogitationcs fuaslörad primianimimotû ad^bare ad reprobare qd cogitât:ut ud bonas cogita/ bones alat:ud ffatim extinguat malas . Hic nâcp fonseft boni â^ origo pcecanduoiCq;

•iigètis delicti in corde principiû é cogitatio:quæ imûqdq? opns aelut in qdâ cordis ta Ma depingat anteg faciat.Nâ fine ille act’ fiue ferma fitmtqifcrad ante difponitur:öi^ fogitationû côfilio dilcemic qd future c. Vides gbreui interdû momêtotquæqî iffa Sscogitetteogitataeg pficiatmec gcg oino uflinguatufmanucæterifep mébris agit mil '^ogitatioes ante dictauerint. Vn amp;nbsp;dns icuâgelio dicit:K)e corde bois ,pccdût cogi/ î®9tt6.i5, Rationes malciadulteriüifornicatioibomicidiaifurtaifalfa teflimonia: auaricia : nequi/ ^3-dol’;ipndicitia:ocul’mal’:blafpbcmia;fupbia:flultici3 . Hæcfuntquæ coinquinât boies. Ois ergo follicitudo tua omniintétione débet elle in euftodia , Ibi te maxime oportet obferuare pclmiubi nafci folet: ftatimep ad prima téptatiôis repugnare faciê: ^gt;aalû anteg crefcat extinguerc.Nec em expeelâdum é augmetû ei’ rei:quætimeri debet a paruotdequæ tâta facili’ uincié : quâtq ei eiti’ repugnac.ldco clamat fcriptu * ^.«ner 4. JfîdiuinaïQmi cuftodta ferua cor tuû.Ex ipfo èm exit’uitæ. Diftingacndû éaûtint’ o»x7»’ •lias cogitatióes gb’ uoluntas fauet;qs cü dilccfioneampleébt : éé int ’ eas cogitatides H^æ tenais umbræ modo præteruolare mente folétdeicq; tâtûmodotud tranfeundo Mftrare : qs græci typos uoc3t:uelcerte méillas quæ repugnâti acinuito aio fuggez tenfigb’mens cû borrorc quodâ renitit ac refiftit:gbus ut cotriftac admiftis :ita gau/ d^t expulfis.ln gbus gdem quæ fe leuiter méti oftédunt: amp;nbsp;quafi fugiédo demôftrât f:nec peccatû oino nec pugnaeft.ln bis aût cû quib’aliquâdiu aia lucfac quibas refiz *ƒuolutas:ægle certamé é«Aut em côfentim’ drnincimar:aut refpuim’ ô« ^umeimus: ^acquirim’de pagnatiôe uiàoriâ* In ilia ergo tâtûmodo cogitatione pclm eftquæ '“ggeftionicôfcnfû métis dedit:quæmalû fuû blâde fouet:quæ in fadû geftit irrOpe» nmôicogitatio etia fi ex aliquo impedita cafu nôimpleat uolûtatéimbilomin’ aài/ ’^'’ectimis côdénac a dnO:ut illud i euâgelio legim’: Qui uiderit inqmt mulierem ad J®««»»!« •^oncupifcendû eâ:iam meeebafeft eâ in corde fuo apud deû: cui nota funt oia etiam Jbteg fiât:uolûtaspfccta faciédi rcputaé,p ope facii. (Hua de re debes(fæpe em repe fieri femp uolo)lacî:as feripturas fine itermiftiôe meditari:bifq; tuâ replere me/ ^t^’^ malis cogitationibus locû auferenstdiuinis animû fenfibus occupare:quâtûqj .^'bgas:ex diIeSione legis eins oftédcrc. Vn fcriptura dicit: Qui timent dnm inz £fci.i. Wet qd bcncplacitü eft illi:amp; qui diligüteû:replebuné lege eius.Tûc fenties qüâtû

AB *^^ ^”^°‘^^ adiuiiet te fapientia:quantü fit in te diumæ legis auxiliumiâ:dno cum auidlaeta câtabisdn corde meo abfcódi eloquia tua : ut nó peccem tibi. Excitadus ^^^”^* ®rófpintalib* ftimulis fempanim’amp; maiori quotidie ardore renouâd’ioratiôis in/ ‘atiaallunainatio lecïionisïfoUicitudo mgiliai^ : Ólt; idinrna:0^ noSurnaeius incitaméfa

®’ Nibil em in boc ^pofito ocio deten’eft: qdnó folümodonó acquintnoua : fed æf““**t'» Sanclæ uitæ ratio .peeftu gaudet dr crefcitteeffationetorpcfcit Ód ætt.ij^otidianis Ô^ recétibusincremétis mens inftauräda eft : S* ^aiuédinobis boC

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLII

no de trafaclorfed de reliquomeficdû.Q^diu fum^iboecorgeïnuq nos adpfeSu uc' niffe credam^:fic em meli^gueniÉ’.Tâdiu nó relabimurretro:gdiiiad priora cótendp mas,At ubi eoepim’ ftare:defcêdim’’nrmcgnó ^grediua reuerti cd. telTetois igna/ nia:amp; inutdis de prætento labore fecuritas.5i uolum^nó redire currendöeft. ßeat^ apt's de die in dié uiuésdeo:ne gd ante feciftet:fed gd facere debcret:fempattédés di *®gt;bir.5» ccbat:Fratres ego me nó arbitrer cópbêdifle aligd.Vnu aut; quægdê funtretro obü uifcés:ad ea uero quæ fut prioratme extédés ad deftmatu pfequor brauiu fupnæ uo/ catióis dei. Si beat^jPaul* ille uas dedióistgita xpm indut’ crat ut dicerct: Viuo aüt |iaV*ï, ia nó egotuiuit uero ime cbrift’:adbuctn fe extêdittcrefcit lt;Sl^ficit:gd nos facere de bem’; quib’optâdûê: utin fine nfo Pauliprincipio eópemurcErgo tu bûcimitareg i.CorI,4, dixit;lmitatorefmei eftote fieut amp;nbsp;ego cbrifti.Obliuifcere omepræteritû:0^ quotidie ineboare te puta:nc,p præfenti die quo debes feruire deotpræteritû imputes . ©ptw mequæfita euftodies ft fempmquirastdânu parata fcntictdi parare ceftaucris. J)icas forlitantgradis labor c:fcd refpice qd^miflu ê.(Dme op’leue fieri folet : cQ ei’ ptium cogitactamp;fpes præmijfolatiuélaboris. Sic dnr’agrieola inaratü diu c5pü:d pinguid orcs ocio glebasïuioléto uomere feidifte fe gaudct:ä^miruimoduipfa opis difficult/ te læt’: fpem fegetis dé labore metic» Sic negociatorauid’maria cótemnit: fpedare auftts fluefuu fpumastrabiêg; ucntoni:dumq;ioi labore acpiculo Incfó cogitatt^laui tudinc fimuloblimfeie tV timoré, (Cólïdera quxfo magnitudiné præmij tuitfitn eóP' derari pôt:gcquidimêfu éîpoftabfce(Tû aiæ:poft carnis îteritû:poft famllas â^cineret mmelioré ftatu uirgo reparada es tmadatu ^ræ corp’icxlu eleuaduê. Poftbæeaiy geto^ es donada cófortiotregnGacceptura cxlo^ tófippetuSregnatura cu ebnftoj ’®gt;5.ii5. i^uid ergo rétribués dnopp oib’quæ rctribuit tibiC (Q.uid tato remuneratore dignS 3^0,8, faciescAutquêlabore dmu putabis cui’ tâta fût præmiafVn beat’ apKiNatlaeinq^ fut côdignæ paifióes bui’ tpis ad futura gfiam quæreuelabic inobis.Quid ein dignö uel facere uel pati poftum’nn breui boetpe uit» nrætcû id imortalitate fit rccópélan^ „ tPropter qd'idc apls aittld cm qd in præfenti fæculo émométaneu ac leue tribu/^ ®''gt;*** btionisnfæ:fupra moduifublimitate æternû gfiæ pódus opac in nobis, Refpuatur bonores:defpiciä^ diuitiædpfa quoq^ uitanfa martyrij amore contênatur.Et bxcoia etiâ 11,p ætemitatis præmio nó darê6eflent tn qnep pcritura.Amittut etiâ boctHiqui fempenpiut poffiderc.(^ multos memoria noftra retinetimaximis bonorib’ac diuv , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tqs cóftitatos:repéte de lumo illo potentiæ fa ftigio côcidiftetô^eosqui tumore elan:

aliud gddä qbomies eê fe putabat: exitu tade fuo docuifte nos gd fuerintC Qtudein in boe mudo ftabiice ’OXuid uero firmuêC Quid porro nó breuc Æt ; incertu amp;; cafuino feruiéscQuale iftud bond ê:qd femp timcas amittcrctqd uel auferenduabs te metugt; as:uel a te relinquédum fciasCNa amp;finullo eripiaif cafmucl morte ccrte pdédüeft«Et ft uita noftra tédac p mille annosteV ad extremuillu toti’dié ætatis quotidianadélits aru uoluptate ucniam’;quale boequæfo diu é qd fine dcletur?^Aut quis illius uolupta tis fruef’ érquirtatim ut ceflauerit nidcbic tibinó fuiffed Age iâ tranfaefum uita: tux tps:aio reuolue.Nóne uidcbic tibiumbra quædâ fuilfeî qd träfijt: cV inftar fomnij te/ nuis incertu eê ome qd iiidef ’cHocidé ófdecrepit’ fenex fentire pót, Cuicóuenit di Ca.50 cere cQ.ppbeta: Dies mei fieut umbra declinauerüt:amp;fego fieut foenum arrui. Qdfi bæc etiâ bic poftum’ dicere:ubiguis breuis : tn quia prælens é uita ifta magnipéditur gd ifuturo dicfuri fum’ubimaioriætatis fciétia:trâfacfu omc,p nibilo efte Hxctote# cu diligéterreuolu^stófbreuitaté uitæ bui’ ætemitatis cótéplatione defpiciéstipfum quoq5cótéptS mundi maiori Cu uirtute cótêne:ófad illum tin dié para te: in quo muz di glia finienda é.Jllu inquâ dié:qué faluator diluuio cóparauit:quimultos tallacifecu/ .Oenar.^. ritatc deceptos:furtiuo ut ait apls:cóóbendct aductu.iQué beat’quoeç Petr’ defers i,‘ï^etri,5, bens ait:Adueniet aut dies dni fieut fur:in q cæli magno impetu trâfibut : eleméta ne ro a calore refoluétur, Cu bæc oia diffoluéda fint:qlesoportet nos elfe in fanSis con uerfationib’0lt; !pietatib’expectâtes amp;nbsp;^ perâtes in aductu dni del ‘in quo cæli arden/ tes foluéc: èi eleméta ignis ardore tabefcentï ’Reces faâu eidC qd ipia audifto cöad

EPISTOLA

ftrtdulæ buccinæfonïï gotboçzc^damorê lugubri opprefla mctu dnabrbiS roma co/ tremuif. VbitGcnobilitatis ordofubi certi iVdiftinctiulli' ’dignitatis gradus; Petz mixta oia Ô^ timoré cófufaioi dotnut placl^:0i ;æqhs fuit p euetos pauor^Vnûerat féru’ âi;nobtlts:eadéoib’ imago mortis. Nifi quia magis câ timebâtilliquib' ’fuerat uita ioz cûdior. Siita mortales timcm’ bodes Ô^bumanâ manû:qüidfaciem’cQ clagore terz ribili tuba intonare de cælo çœpitdEt ad illâ arcbangeli uoeê oi buccina darioré: tôt’ lîmülremugietmûd’îcû uidenm^fupnos nô manofa^la arma côcuti: fed de nirtutes cæloÇi cómoueri:ficut,ppbeta diciticû ucncrit dns poncre orbe terra? defertû amp;' pecz «torespdere exeo:qs tûcnobis pauor:quæcaligo: qua:tenebræcu nos fæpi’acto' fiésadmonitostd; tn imparatos dies reppercritf Tûcinquit:plâgêtfefup feoês trib’ ZP3ttB*i4# træià uidebut filiû bois ueniétéinubib’cæli eu uirtute multa amp;nbsp;maiedatc.Tuc dieet X«cî»i5. mötib’:Cadite fup nostô^ collib’ opite nos: 6lt; !petris apite uos nobis# Vei^ bæc eoÇi lî'Hig narijs bm’mudidetcti eunside mudinô cogitât fine. Tu uero cm aduent’xpi nodiuq; méditatio ë:cui4? côfeiêtiæ puritate dniêoptâda præfentia: quæ coluz wationéfæculi qfi certû præmij tui tps expecfabexultationê de cælo capiesmô timox •■aa» Tûc cm tu fancfoi^ mixta cboris;amp;' laâis comitata uirginib’:in fpôlîobuiâ fetb/ Qolabis (5e dicesdnuem que quæfiuitaia mea. Nec ulk’ ia tpis fepationctimebis:quæ æmelimortalitatis ghatamp;iicorruptióis fplédore donada es ték ;cu xpo fempfutura es. Apfo diccte:iQm ipfe dns iluffumVi uoce arcbangeli : d^ ttuba dei defcedetdecælo: i.3CeiraS’.4« «mortui qiebrido fötrefurgctprimi.Deinde nos q uiuim’tg relinqmur:fimul rapier ®w cu illis inubib’obuiâ dno i aera:ói 'ita femp cu ebrido erirn’. Hæc fit igitnr cura J“a femp:bocdadiû:bæcmgif uirginis corde uoluâtur ♦ In bis toti’ diet uerfec labor» b bis noclis fomnus rcponatur.Inboc aia rurfus euigilet. Etenim nullus labor durus: tpslógum uidert debet:quo gloria xternitatis acquiritur.

IlSandi Augudins Ólt; fAliptjad lulianam Demetriadis uirginis matrem : quotum illt teligioms affcclumid ^ quâtum eis apud dcum amp;nbsp;inter bomies fit cura de ipfa: ^iiatufcp frud? ex eorû miniderio exort’fit exponentiu: Ac folliciteadmonétiu ut co ff^ria gfxdei dogmata deuitet amp;' caueat:Etob id errorêiHoÇênotâtiu atep carpetium JIM putât ex nobifipfis nos babere fi gd uirttitis in rtobis ed. dluædam quoq; ipfius Üz bi iierba qui ad Demetnade fcript’: amp;; fub titulo epfæ præmidus ed : cómemoiâtiû: feripturarum tedimonijs arguétium 0e códênantium.Epra.CXLlll. ’|ÇV®minædebitis in ebrido offices bonorâdæôZmerito illudmiîiæTulianæ:Aliz Bpius d; Augudinus in domino falutem» (Erateadtnodum nobis iocundecß accidit:utfimul nos conditutos apud bipponem tuæreuerêtiæ litteræ repe/ f'fent:quibusbxc refcripta pariter redderemus: cognita ura incolumitategaudctes: bciffimcpnodram qua uobis cbarâ ede confidimusmutua dileSione nunciâtcs : do/ ^Madebitis in ebrido offieijs bonoranda amp;; merito illudris filia. Seire aute uos op/ 'Mefcimus:quâtutn uobis debeamus religionis affeftumtquätaeß nobis drapud de/' bnScintee bomies fit cura de uobis.Licet enimuos per litteras primum:deindeetia bsfentia corporali pia 0^ catboliea: bocéuera membra cbridi exiguitas nodra cog/ !?°üerjt:tame etiam per minidetmm nodrum:cum accepidetis uerbumauditus dei: i.IbcfTar.i, f'Jt elicitapodolus : accepidis non ut uerbum bominum : fed ficut ed uere uerbum b-Cuius minidcrij nodri adiuuâte gratia 0:?mifericordia faluatoris in domouedra ^^tas fruefusexortus ed:utbumanis nupttjs lam paratis:fancla Demetrias fpiritale P®afiillias præferret ampIexum:Cuifpeciofo prx filijs bominu ad babendam fpiri/ ji^^ aberiorem fcecunditatem:necamittendam carnis integritatem uirgines nubut» P^Icirem’autem queadmodum nodra ilia tunc exbortatio 0lt; ;fideli drnobili uirgini Hal nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;”°^’^ 4gt;feclis:cum pod paululu .pfeda fuidet fanclimoniam uirgiz

./mocingens del donûqdp ferqps guide fuos plâtat-d^ rigat:fedp feipfu dat increz ^di^^ ’^^bis opcrargo .puemde uedra^ litteraçttlætidimo nucio d? ueraci tedimonio j'•bena’.Quxcum ita fint:nemo nos improbos dixcrit:fi in uobis admonedis ut co bMgratia:deidogmata deuitetis:neceditudine fumas ^pefiote follicitii Nâlicet

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXLHI

nos apt’s no folumoportunc: uerSetia importune prædicâdo uerbo inflare præcipl/ atmótnin eOÇi boium numéro uosbabem’quib^ ferma uel pagina nfa importuna uidcatur:qn id qcPad fanarn doclnna non ptinetmos ut uigiläter cüitetis alloquimur.

Hinc ergo e q? admonitionênfam ta grato aio fufcepiflismtin epla tua ad qua nunc rcfcribim^ diceres: Sane q gt;me bortac reuerentia ueftraJneauresmdulgca bis boib’ qui prauis traHatib^uencrâdâ fidê fæpe corrupunt:gratias uberesago tam pieadmo 'nitioni.iQd itaq; adiSgis amp;i dicis : Sed nouerit facerdotiu ueftrulóge me ac domSciP lam mea ab bmóipfonis effe difcreta:omifcp familia nfaadeo catbolica fequitur fidê: ut in nulla bærefim aliqn deuiaucrit:necunglapfa fitmo dico in eas fedas quæ uixex/ piaififed neeieas quæparues bfeuidcc errores. Hocéqdnosmagis magilojcopclz Iit nótacere apud uos de bis quæ etiâ iila quae fana funtuitiare conan6Domu em ue' ftram nó paruaebriflieedefiâ deputamus. Nee fane paruus é error illo^ : qui potât exnobiftpfis nos babere:fi quid iufticiæ:côtinentiæ :pietatis:caflitatis t nobis é:eoç ita nos códiderit deus : ut ultra præter qdnobis rcuelet fcientiamibil nos adiuuet:ut ea quæfacienda difcendonouim^ietia diligendo faciamus: natura fcüicetatcçdodri' nam definiétes tantumodo effe gratia dei amp;nbsp;adiutoriS : ut redeluflæcp uiuamus.Ad babéda ucro bond noluntäte ubi eft bocipfö qdiufte uiuimus: amp;dipfa cbaritas quxin oibus dei donis ita excellit;ut etia deus dida fit : quna adimpletur in nobis fi gd dim' næ legis (St :admonitióis implemusmolût nos diuinitus adiuuari : fed nofipfos dicûtat bitrio^aprio nobis adifta fufficerc. Nó uobis uideac error iftemediocris ,pfitcri uelz Boj. Ie ebriftianosmeeuelle audire aplm ebriftitg cu dixiflet: (Cbaritas dei diftufa efticor' dib^nfismequilq babereea nó nifip^ppnü putaretarbitriu:c5tinuo fubiuxit: PerfpP ritûfandû quidat’eftnobis.Hanc effe magna gratia faluatoris qui afeedit in altunPca '®gt;g.67 ptiuauit captiuitatê ârdédit dona boib’tquifgs nódum confitetur:quantu amp;g celtia/ biliter erretmtclligts. Quo ergo a uobis quib^ tantâ diledionêdebemusadmonenr dis ut talia caueatis diffimulare poffem^:cü legiffemus librü:quê ad fanda Demetriaz dem quifnâ fcripfcrittuel utrS ad uos puenerit:ueftris potius fenptis noffe uolum^Jn quo libro: fi fas é:legat uirgo cbrifti unde credat uirginalê fuam fanditaté:oéfeÿ fpid' tales diuitias non nifi ex feipfa fibi effe:atq5ipfa prius g fit pleniffimebeata:difcatdeo effetqiïabfitungrata. Verba em ad illam fcripta in codé libro fût ifta:Habes ergo amp;nbsp;bicinquit p quæmerito præponaris alqsumo binemagis.Nam corpalis nobilitas atep opulentia:tuoÇ iintelliguntur effe no tuaiSpintales uero diuitiasnullus tibi præter te cóferre poterit * In bis ergo iure laudandaä bis merito cæteris præferéda esiquæm» ex te amp;■in te effe nó poflunt. Corms nempequata in bis uerbis fit cauéda pcmicies^ Na uticç qd didSeft:Non poffunt effe ifta bona nifi in te:optimelt;3tfueriffime didSo; Ifte plane cibus eft.lt;S[d ucro ait:Nó nifi ex tc:bocomnino uirus eft. Abfitutbædi' benter audiat uirgo cbrifti:quxpie intcllfgit propriam pauptatem cordis humane ói »Xorfiii. ideo illic nifi fpófiïui donis nefcit ornari.Audiat ergo potiusapoftolum dicenté: Dez fponfaui uos uni uiroiuirginemcafta exbibcre cbrifto.Timcoaöt neficutferpés Eua feduxit in uerfutia fuaific ârueftræ metes corrumpanc a caftitate quae eft in cbrifio»

Et qaptcrca debts quoep fpiritalibus diuitqs:nóiftum qui dicit: Null’ tibi eas præter i,CorI.4. te cóferre poteft:ä^ nifi ex te amp;; in te effe nó poffunt:fed illum audiat qui didttHa^t

mus tbefauÇiiftum in uafis fidilibus : utcminctia uirtutis fit dei amp;nbsp;non ex coWs. Do (j ipfa quocß facra cótinentia üirginali:q gt;nbsp;non fibifit ex feipfaifed fit dei donum: guis ere denti uolenti^collatum:eundcmaudiatueracem piumcp dodorcJquicnm bincage' i.Corf.7 ret ait: Velle omnes effe ficut meipfum:5cd unufquifcp ^priü donu habet a deo: ah fic:alius autemfic. Audiat etiam ipfumtnon fmfuumt fcd uniuerfxecclefiaeunicum ÏDattD.i? fpófu de tali caftitate atepintegritate diCenté:Nó omnes captuntuerbû boc:fedqui'

bus datu eft: ut intclligatex eocp habet tarn magnu bonuatqjpræclaÇi : fe poti^ deo amp;fdomino noftro grattas agere debereig cuiufg uerba q? uelut ex fe tpfa id habeat:ut no dicam' ’affentâtis adulatortsme de occultis bominumtcmcre iudicare uideamur: Jacobi, i. certeerrantis laudatons audire.©mne quippe datum optimum 0^ ome donugfeSûî

EPISTOLA

fient didt eti'am apls lacobustdefurfufti eft defeêdêsa pâtre lumfnam. Hinc ergo amp;nbsp;fanftaoirginitas q te filîa uolenté gaudéteep uidenatn poften'or:aclu pnongenerc ex fetbonore ante te:ætate fubfequés : fancî:itatepræccdês:|n q ctiâ tuQeffe ccepit qdin te cffenô potmt.Ula qppe carnahternô nupfidutnô tin fibn led etia tibï ultra te fpirP taliïaugeretfîqm ôlt; !tu ca côpéfatione minor iHa es:q? ita nupfifti uttiafcerec ,Hæc dei donafunttô;ueftra gdem funt:fcdnô ex uobis . Habetis em tbefauçiiftum iterrenis x./Corf.4* corporib^:ôlt;;adbuc rragilib’tanq in uafis fictihbus:uteminetia uirtutis lïtdeiamp;nô ex uobis. Mec miremincqa diamus amp;ufa clTdôt 'ex nobis nô elle. Nâ amp;nbsp;pané quotidix Xiwf.ir* 3u3 dicini^nfm:fed tn addim’:da nobis: ncputei: eeexnobis. Preindefientfenptû cftiSineintermiffione orate:in oib^ gras agite, ©ratis em ut pfeuerâter tV,pficienter »♦Cbdftf’.^ laabeatisigras agitis:qa nô ex uobis babetis. (Quis em uos ab illa ex Adâ mafia morz tgt;spd(tionifc^difcernite'Nôneille q uenitquærereamp;faluare qd pen eratrAn neroqn j^ud.i9* 2pfo dicenteaudierit bomo: CQuis em te difcernittrefpôfurus eft : Bona uolûtas mea: gt;»lt;örf»4« fdesmeauufticia mea:amp; 'nô continuo qcf fegm/ auditur^:lt;I^nd em babes qdnon acz tepidifSiaut Äraccepifti:quid gloriaris quad no acceperise 'Nolumus ergo utuirgo ftcratcum audit nel IcgittSpiritales diuitias null^ tibipraeter te cófcrre potcrit : In bis lurelaudandann bis merito cæteris præferréda es:quæ nifî ex te tV in te efie non poD fùt.Nolum’,prfus ita gtiec qfmon acceperit. [Dicatqdc: In mefuntde*’uota tua quae 11^0.5$. Mdam laudes tibi.Sed ga in illa nô etiâ exilla memmerit etiâ dicerecDnein uoluta* .fetua præftitifti decori meo airtuté:ga (Afi etia ex illa ,ppt ’arbitriû,ppriû;hne quo nô ^opatnnrbonumtnon tn fient iftc dixitmon nifi ex illa.propriS quippe arbitriû nifi dei

S^atia iiiuecmeeipfa bona uoluntas efie in boie pot.Deus eft cm inquitapis g opatur Tobita, junobis 0lt; :uelle amp;'opari ^ bona trolütatc:Nó fient ifti fentiunt tâtûmodo fciétiâ reue lando utnouerimus gd facere debcam^ded etiâ infpirâdo ebaritaté: ut ea quaedifcéz ^onouim’etiâ diligcdo faciamus. Nâ utiep nonerat ille g magnû bonum effet conti lentia qui dicebatiEtcum fcirem quia nemo pótefiecórmens nifi deus det.Non fold ®3p.8, •^go feiebat quantu effet boe bonum : amp;nbsp;g defiderabilitcr effet côeupifcêdû: ueruetia îuifi date deo eé nô poffet : Docuerat cm eumlapictia.Nam boc dicit: Etbocipfum

^t fapiêtiæ;fcire cni^effet boc donum.Nec tn ei leientia fuffecit:fed ait:Adij dnm amp;nbsp;«epeatus fum ilium. Nôigii ^ tâtûmodo in bocnosadiuuat deus ut feiam^quid âgé/ ‘lum Iît:uerûcti5 ut amandoagam^qd difcendo lâ fcimus.Nemo itar^ pot effe nô fo/ wm fciensiuerûetiâ côtinés:nilî deus det.Vn eu iam ille baberet fciétiâ: peabac ut ba “er« Sx! côtinétiâ:ut effet Ôrin illo qd feiebat quia nô effet ex illo : aut fi,pptcr arbitriû ƒpfiû aliquâtû amp;^ ex illomô tn nifi ex illo:ga nemo pt effe côtincs nifi de^ det. Ifteaût Qefpiritalib’ diùitijsigb^ éutiqjetiâ ipfa lumiofa Ô: 'fpcciofa côtinêtia: n ait: In te à: *ex ^^^poffSftfed ait:niii ex te amp;: ite eé poffût:utquéadmodû n ei fût alibi nifi i illa:fic ei ”0 aliûde nifi ex illa eé poffe credât : amp;i ob boc q? miferator dns a corde ei^ aucrtat:fic ?uef qfi nô accepit. Etnos gdé de fâftxuirgims difeiplma amp;nbsp;bumilitate ebriftianann Wnutnta Ôdeducata ê:boc exiftimam‘’:q7 illa uerba cum legeret:fî tn legit:ingemuif

^5 f’'auiilitcr tutudit : ac fortaffis Ôr flcnit:'dnmcp cui dicata amp;nbsp;a quo fanaificata ^fidenter orauit: Vtquomodo illa nô funt uerba illius fed alterias:ita non fit talis ôr ‘*0« eins qua fe aliquid babere crcdat:de quo in fc non in dno glorietur. Nam gloria 'I^ideeius in ipfa eft:no in uerbis alienis :ficutapoftolus dicit:©pus ante fuum ^bet iCaf««, ^•Jufquifcpiö« ;tunc in femetipfo gliam babebit:lt;5t ;non in altero.Sed abfit nt gloria fua jpwunS^ :non ille cuidicitur:(fjloria mea:^'exaltans caput meum. Ita quippe eft in ea «abriter gloria eins ; cum deus qui in ilia é: ipfe eft gloria eins a quo babet omnia bo *’^qmbus eft bona:0«:babebit oia gb^melior eritiinquätüin bac uita mclioreffe potez •^‘bamp;quibus pfefta entquando fuerit diuina gra non burnana laudepfcHa.In domio fw budabic^ aia eius : qui fatiauit ibonis defiderium cius:quia 0^boc defiderium ipfe uirgo eius fie in aliquo bono gloriec quafi no accepit. De boc ergo cius •ßä fallamur inde nos fac poti^ referibédo certiores. Nâ illud optime no^ **’gt; nCÛoib^uns cultores nos eé ö rfuiffe indiuiduæ ttinitatis ; Sed nó binc folu error

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXLHII

humanus obrcpit ut aliquid fecus fentiatarde mdiuidua trfnitatc. Sunt ein óf alia in gbus pniciofifTimcerractlîcuti hoc c:undc diutius fortaffe g fatis effet ueftræ fidcli ca/ ftætç prudétiæ in bac epîa locutl fum^:gg g bonûqdex deo eftnegat elfe ex deo me* feim” cui faciatiniuriâ nifi deo:acp boc iHi utiq; trinitati : qd malumabfit a uobis : ficut abeffe credim^. Abfit oino ut talc aliquid in ammonô dicim^ tuo: uel facræ uirginis fi kæ tuæded icuiufep extremimeriti famuli uel famulæ ueflræ liber ifle fcccrit;ex quo nônulla uerba quæfacili* ’intelligi poHent ponêda credidim^. Si aût diligenti^intêda 1 tistetiâ ilia quæibi uidenc uelut ^ gra fine adiutorio dei dicercific luemetis ambigua: ut poflïntreferri uel ad natura uel ad doclrinâ tid ad reminioncpeccatoæ. Marnât cp cogunc confiteri orare nos debere ne intrémas in téptationê : polTûtad boc refer/ remt baclen’nos ad id refpondeantadiuuari: quaten^orantib’at«^ pulfantibus nob« aperiac intelligcna ueritatis:ubi difcam^gd facere debeam’:nó ut uircs accipiatuol5 tas nfa quib’id qd fcim‘’faciam^. Et qd nobis in gratia uel adiutorio deidicuntidnm ebriftQ bene uiuendi ^Jpofitu excmplü: ad eâdë doclrinâ reciocant:ga fcilicetin eius cxemplo difcimus quéadmodû uiucre debeam^.Non aût uolunt ad boc nos iuuari: ut qd difcendo cognofcimustetja diligcdo faciam^. Autcerte in codé libro inuenite aligd fi poteffis ubi excepta natura:excepto qdad candénatura ptinct arbitrio uolS/ tatis:excepta remiflionc peccato ^ SCrcuelatione doclrinæ:talc deiadiutoriö eófite/ jgap.S. tur:quale confïtec ille qui dixit : Cum feiré quia nemo pot effe continés nifi deus det: Ódbocipfum erat fapiétix : fcirc enius eét bocdonmadij dnm 0/deprecat^ fumillum» Neep emifteaunnaturâ pcando uolebataccipe in qua códitus erat:aut de naturaliuo luntatis arbitrio fatagebat cû quo códitus erat:autremiflïonê pcccatoiy defiderabat: quinpotius côtinentiâ nepeccarct optabatmel quid faciedû effet fcire cupiebaticum lam fe fcire fatcrcc cui’ effet boc donu. Sed utiq; tâtas uolutatis uires: tantum dilecli/ onis ardoré uolebat accipe fpintn fapientiæ:quifufficeret ad implenda magnitudiné côtmcntiæ.Si ergo tale aliquidillic inuenire potueritisiuberrimas afasagim’fi refcri' bédo infinuare digncmini. Satis em dici non póf quantü cupiam’in coi^ boium fcri/ ptislqai jjpter acrimoniä atcp facundiä legunc a plurimis apertâ confeffioné illi‘ ’gi® ■ laeBau repiri:qnâ uebemérer cómedatapls: qui etiâ ipfius menfurâ fideiifine qua impoHibv * ^%4r.5^ le êdeo placere:ex qua lüft’uiuit: quæpdilecïioncopatur:anteg amp;finequaomnino »0.14. nulla cuiufg bona opa exiftimanda funt: 5^m omne qdnó eft ex fide peccatuefbdeu dicit unicuiep partita: Necfola rcuelationefeiêtiænos diuinitus adiuuariiutpieiufie tp uiuam’;guæ fine cbaritate inflat:ucruetia infpiratione cbaritatis ipfius : quæ plcniz tudo legis dódquæ cor noftrû ut feictia noinfletædifîcat. Sed adbucnufg tale aligd in eoiy Iris potuim’inuenire.Maxie aût bocin’ifto libro eê uellem’:ex quo defcripta illa uerba pofuimustubi uirginécbriftiita laudäs tang fpiritales diuitiasmullus ei præz ter ipfam conferre potfittâf tang nifi exipfa effe non poffint: nó uult earn in dno glo/ riariifed fic gloriari quafi non accepit. In quo libro guis nee ipfius nee tuæ reuerétia: nomé expHerintn a matre uirginis üt ad ea fcriberet:a fe poftulatü effe cómemoratj

In quadâ uero epla fua idem Pclagius : ubi Sxinomé fuumaptiffimeponitmecnomé facræ uirginis tacet:dicitad earn fe ftripliffcióCeiufdc fui opens teftimonio ^barc nigt; titur fe gratiam dei qua uftacere uel negare afferitur:aptilïimeconfiteri. Sed utrum ipfe fit libcr ; in quo de fpiritalibns diuitqs illa uerba pofuitmfutrü ad ueftram pucne/ rit fanclitatem : refcriptis ueftris petimus nos dignemini facere certiores.

lt;rSancli Auguftiniad Anaftafiü: de piculofo mudi blandimento:amp; de effeclu Siopa/ tione leas ptraftantis.Epta.CXLlllI.

©mino fratri fanclo amp;nbsp;defiderabili Anaftafio : Auguftinus in domio falutem^ K alutandifinceritatem tuâ fidiffimaoccurntoccatoibonorabilium fcruorum deiifratBcnoftrorü Lupicini amp;/ Cócordialis:p quos etiâ fi non fenbere : poffet chantas tua oia quæapud nos agunt addifcerc. Scio em quatu nos in cbrifto diligas: quia amp;nbsp;tu fcis quâtû in illo uicilfim diligaris a nobisiEtideo non dubitauitecontriftari potuiffe:fi cos uidiffes fine iris meistquos a nobis ^feSos amp;: tanta nobis familiaritate

r

â–  EPISTOLA

foiuncîos ignorare no poffis ; Simuletia quia refcriptorum debitorfui. Nam ex quo ƒaP^ ^P^^^ tuarn : nifi nunc primu refenpfifle me nefcio, Tatis ein curls obflncti ôr '''ftentifum’tut etia boc ncfcia. Vobis ante quéadmodû fit ft; utru uobis aliquam re/ 9uieni(quantü in bac terra pôt)dns præftiterit maldenode cupimus:qin fi glonficaÉ ’bCorf.n» “’’umembrû côgaudét qia membraiatqî ita plæiûq; cotingitmtdaaliquos naties no

*'fosin quätulacßcß requieeöftitutos in medqsnris anxietatib^ cogitam*;non parua ^’^pterecreamur tang ft; nos in ipfis quietius tranquilitufq; uiuam’:guis etia cu mole/ æliiæm buius uitx fragilitatc crebrefcûtiætemâ requiem nos defiderare copeliunr. Miidusgppe iftepiculofior é blandus g moieü^:ft; magis cauend^cû fe illicit diligi: Sfùadmonet cogittp contemni.Nam cuoia quæin iHo funnconcupifcctia fint carnis iToB.i, '^‘^ócupifcétia oculoK ft; ambitio fecuicfxpe etia bis g talib” fpiritaliaïiuifibilia: æter ''^præponût rinfcrit fe terrenæfuauitatis affectus amp;'délectationib‘ ’fuis nofba eomi* ^fiirofficia.(ßuäto cm funt cbaritati futura melioraitanto funt infirmitati uiolentio/ ^ ^^_ . fâpræfentia.Et utinâ bi qui ea uidere amp;gemere nouerutlumccrcamp; cLiadcrcmcrcä' iö.^.nl 'vï* ^t^Qd? fine dci gratia nullo modo uoluntas implctbumana : ga nee libéra diccda cft l!^gt;u êuincentib^ä; uinccdis cupiditatib^ fubdita. A quo cm gs demcl^ c buic ft fera? »♦'BhetrUî* ^'idid‘’ë.Etfi uos fill* liberauerit:aitipfe dei fili*:tuc nere liberi erifis-Lexitaq;docen 5oM. ^oó;iubendo qcï fine gratia impleri non poteftibomini demóttratfaam infirmitaté ^f^qaærat demonftrata infirmitas faluatorcm : a quo fanata uolutas poflit gePinfirma ''opofiet.Lex igic adducit ad fidem:fides impetrat fpiritü largiorem : diffundit (pus ®3ntatem:implct cbaritas legê.Ideo lex pædagogus nocatnnfubcuius minaciflïma 163^?, *®ueritate qui inuocauerit nomen dominifaluus erit.(ßuomodo autem inuocabunt »j.ia quot;’4'iem non crediderût.Proindene littera fine fpiritü occidattfpus uiuificans credé/ ^''’iis ólt;:inuocantib*datur:cbaritas uero dei diffunditurin cordib^noflns pfpiritum/ Ko.v,

9 datus ênobistut fiat qdidéapls dicittplcmtado legis cbaritas. Ita bona êlex J^o.ij.

quot;“Wea legitime utitur.Vtitur autem légitimé qui intelligens quare fit datatper eins ^Oßiminationem confugit ad gratiamliberâtem . Huie gratix qua iuftificaturimpius Wquis ingratus uclut ad legem implendam de fuis uiribus fiditt ignoras dei lufficia 3X0.10 ^^aam uolens coffitueretiulhciaedei no eft fubieefus: Ac per bocht ei lex non abfoz J’Unis adiutonutfed uinculum criminis. No quia lex malum eft: fed quia pcccatum J'^^utfcriptu eft pbonum talibus opatur mortc.Pcr madatu em grauius delinquit:qui

Pffinâdatû feit g malu fit qdadmittit. Inaniter autem putat uidorcm fe elle peccatiz ‘i^'poenænmore no peccat: quia ftfi non impletur foris negocium male cupiditatis: Wtarnen mala cupiditas intus eft boftis.Et quis cora deo innocens inuemetquiuult *!^ qduetatur: fi fubtrabas qd timeturfAe per boc in ipfa uolutate reus eft quiuult *^tcreqdnon licet fieri:fed ideonon facit quia impunc non poteft fieri.Nam quanta j'^'pfo eft mallet non effe iufheiam peccata ^pbibentem atep punienté. Et utic^ fi mal/ !^non elle lufhciâtquis dubitaucrit qd earn fi poftetauferrete Ac per boc quomodo eft iufticiæ tails inimicusmtearn fi poteftas detur præcipientê auferatne cômi '^’ntenuieliudicantem feratflnimicus ergo iufticiæ eft qui pœnæ timoré no peccat: ’'’‘•eus aût erit fi ei*amore nô peccet.Tûc em uere timebit pcccare.Nâ qui gebénas '’’Çtuit nô peccare metuit fed arderc.llle aût pcccarc metuit g peccatum iplum fieut 1Pgt;§.iS. S^i^ênas oditjpfe ê timor dni caft*pmanês in fæculû fæculi. Na ille timor pcenæ tor/ ’’’^ftS babet:ft nô é in cbaritate:eucp pfecfa cbaritas foras mittit. Tâtû porro qüifep 1.3015.4^ Pt^ccatû odit quanta iufticiâ diligit:qdnô poterit lege terrête p lfam:fed fpiritü fana/ ç^Pgfam.Tune fit qdapls admouct:Humanu dico ,pptcr infirmitaté carnis ueffræ, jRo.d, ^’entern exbibuiftis mébra ura deferuire imundiciæ ftiniquitati ad iniufticiam : Sic Î^Wc exbibete membra ueftra deferuire iufticiæ in fanclificationé.(^uid ein é ficut 11/ ‘“^:ita 0;boc:nifi quéadmodû ad peccandunull* uos cogebattimor:fedipfius libido '’.o'uptafep pcccatnlicad iufte uiuédu nó uos fupplicq met* urgeat:fed ducat ddccta/ uPocbautafcßiufticixc 'Et bæc quidem quanta mibiuidetur nódüeftpfectaifed quod/ ’^intnodo adalta iufticia.Necg em fruftra prxmitteret : Humana dico.ppt’infirmitaté

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXLV

camis ueftrx:nifi^a plus aliqatd dfcendû fuit: fifana ilh ferre potuiffent:Plusquippe feruitutis debetur iuftici^gpcccato folentbomies cxbibcre.Mam pœna corporis Ôi fi non a uolûtate : tame reuocat ab opéré peccatû Mec facile quifg elf g palâ cómiftat qd p illicitâ ölt; :imudam pcipiat uoluptatcm: fi cruciatus uindiêæ certu cft côtinuo fe^ cuturosJullicia nero fie amada efbut ab eins operib^ ctiain pcenæ corporis nos cobi/ WattB.5, here non debeâtiatcp inter manus etiam crudeliQ immicoru luceant opera nolira co/

♦ rambommib^iutquib^ plaeere po(Tnnt:glorificent patrc noftrS qui in exhs eft. Hint »«♦8» eft qd ille fortiflim’ iufticia: dilector exclamat: (Quis nos feparabit a cbaritate ebnftit' Tribulatioian anguftia:an pcrfecutio:an fames:an nuditas: an piculuian gladiustSi/ 'BB2.4j cut fcriptu eftiljuoniam ppter te mortif icamur tota dicideputati fumus ut ouesoc' dfionis.Sed in bis omib^ fupuincim^ per eum qui dilexit nos.Cert^ fumem quia ^«{5 mors neep uicameq; angelusinecß principatusmcq; prxfcnriamcq^ futurameep uirtus neqialtitudoineqiprohiduineqj creatura aliapeteritnos fcpareacbaritatedcuqiix eft in cbrifto Icfu domino noftro.Vide qnemadmodu non utcurp aiti^Xuis nos lepa/ rabit a cbrifto:fedoftendés unde cobæreamus cbrifto,(S^uis nos iuquit fepabit a cba ritate cbnfti.^baritateigic ebriftomó pcenætimoré cobærem’.Deinde cômemora/ tis eis quæ uidcni fbabere molcntiam : nee tarnen babent ualentiam feparandilia co? clufmut eädern diceret cbaritate deiqua dixerat cbrifti.Et quid eft a cbaritateebrifli i.Corï.i. nifi a cbaritate iuftidæfDe illo quippe diftS eft: (ßui fact^eft nobis fapientia a deo:amp; lbi£rc.9. iufticia:Slt; :lanctificatio;^lt;rcdépiio:utqnemadmodu Icriptu eft: (ßuigloriac in doini' no glorie6Sicuc ergo ille eftiniquiflimus:quem nee pcenæ corporales deterrentab imundis operib'’fordidæ uoluptatisilta ille iuftiftim^qmnee peenatu corporallû ter/ Mo.5« rore reuocat a l'anetts opcrib* ’ lummofiflimæ cbaritatis. lt;Siuæ chantas dei qdppetua cogitatione tenendum eft:diffunditur in cordibus noftns per fpiritufanftumqmd^.

' ' tus eftnobis:utqui gloriac:in domio glorici:. Cum ergonos bums cbaritatis qualex ueriftimeimplcc:panperes egentefq jfcntim^:non demopia noftra diuitias ei’exigct

1^5.i5 reefed orado petere:quærere A rpulfare dcbem’:ut die apud quêéfons uux: det no/ bis inebriari ab ubertate domus fuæ:Aruoluptatis fur potare torrentequo mundao atcjg uegetati:non fold trifticia no abforbeamurmeruena glonemur in ttibalattonib^ Ä®4» fdentes ga tribulatio patientiaoperactpatientia jobationem:^batio fpem.5pe$ n2' ro non confunditmóquia per nofipfos hoc poftum^: fed quoniam chantas deidiha' fa eftin cordib^noftrispfpiritGfanclu quidatuseftnobis. Deleftauit meifta faitep^ litteras loquitecQ quæ cu præfente no potui :amp;: hoc no ^pter te:qui non alta fapiens confentis bumilib‘’;fed,pprer qnofdâ qui nimiu arrogant bumanæ uoluntati : qua Ic/ ge data putantad earn implenda fibipolfe fufficcre nulla flip doHrmam legis gra fan' ftæ infpiratióisadiutam: Per quoi^ difputationcm infirmitati bominu miiere aiq; in' dige fuadetur : ut nee orare debeamus ne intrem^ in temptationé. Non quia bocau' dent aperte dicerejfed eo^i fentetiä nelint nolint boc utiq5 fequitur.Nam ut quid no' WarrB.ie bis dictquot;:Vigilate drorate nc intretis in temptationefVt quid etia fedm bâcexhorta/ tionern cum doccrct orare: præcepit ut dicamus:Ncnos inféras in têptationéifihoc non impletur ex adiutorio gratiæ diumæ:fed id totu eft in arbitrio uoluntatis huma' næcQuid plural Valuta fratres qui tecu fût:borate ja nobis ut falui fimus fedmilhm Xtgt;attL\9, faluté de qua dicit:Non eft opus fanis mcdicns:fed male babentib*’: Non ein ueniuo care mftosded pcccatores.Orate ergo .p nobis ut lufti firn*’: qdquidê homo non pot mfinorit Aruclit:amp;reritcôtinuo qui plenc uolucnt: fed bocipfum in eo nó ent nifigra fpintus fanec eVadiuuce utpoffit, C^n3i Auguftiniad SebaftianûiEpfæ illius qua tedium a pcccatonb* ’delinquétib’ Icgem dei babere fignifi cabat:refpondentis.Epra.CXLV,

•^-gr''^©mino fafto defiderabili amp;; iebrifto laonorc Tuauiftimo fratri Sebaftiano:Am P A Bguftinus in domio faluté. Q^uis ab animo noftro nullo modo te feparatöene pmittat dulce umculu cbaritatis:lt;3rindefinéter tuos fanefos mores attß collo/ quia recolam’ttn bene fecifti0«;gratiasagim^q? nobis etiâ corpalis falutis tux nuncios

EPISTOLA

äpices mittendo:nos plurimum exbilarafti. Senfi antem in epiftola tua:q7 taedium te «etmuerit a peccatoribus rehnquentibus legemdei. lllo em fpiritu uiuts quo dictum Vidimfenfatos amp;ƒCabefcebam. Pia eftifla trifticia : ^fi dici poteth beata miferia: Tjbg.nS. Vitijs alienis tribulari nó implicarnmerere non bærere:dolorecôtrabi non amore at/ Jfabi.Hæceftpfecutio qua patinne oêsquiuoluntm cbrifto pie uinere dccTm apoRo •icammordaeë ueramcp fententia.(Quid em bicmagis pfequitur nitambonoK gnita •niquoçitnon enm eogit imitariqd’ difpiicet: fed cum cogit dolere qduidet c Ö^uomä foram pio uiucns impie;ä^(i non obligat confentiétë: crucial fentientem. Na faepe amp;nbsp;oiuimpio^ corporib^a faeeularibus poteftatibus : amp;fquornlibet uexarionib^ parcic: fiorum aute cordibus a malis boim moribusnung ufqjad buius faeculi fine . Sic ergo Poti’impletur qd comemoraui dixiife apfm:0^(a omes qui uolut in cbrifto lefu pie xÆinwtB.i» uiiiereipfecutionem patientund^ tâto amarius:quatointerius:doneCdiluuiu traleat ’*1’1area continet coruum amp;nbsp;columba. Sedinbaere frater illia quo audifti:Qjji perfe ïDattB.14. ’i^rauerit ufep in finc:bic faluus erit.Cóiungere dno:ut crefcat in nouiftimis uita tua. ^0 em non deefte recreationë cordis de fratribus bonis. Hueadiunge.pmiffiones ®^ifidelcs:magnas: certas :fempiternas ipfiu(tg tolerantiæ impturbabilê inetFabilem ^mercedern. pt uide g uerum domino cantes:Scdm multitudinem dolorum meo' '1^3.jj •’'*» in corde mcoiconfolationes tuxiocundauerunt animammeam.Mirte fratn fir

•“o Iras noftras » Sanitate tuam 0lt; :familia deiquætuo minifterio gubernatur: fratres ^fororesquæapud nos funt nobifeû in dno refalutant.Et alia manu mcolumes ^ no “boretis dilectiftimi 0lt; :fanfti fratres.Ego Alipius impenfiffime faluto fincentate tua: ®®nefçptibi in dno coiunflos.Atq; ut banc tangmeam epfam deputes peto. Etfi em ’''’Hi^pria mittere potuifTem: tame malui buic fubfcnbere;ut unanimitatem noftra ^etiam pagina teftarec.

J Sandi Auguftini ad Cöfentiu:illi^quxftioni:utrü nunc corpus dnioffa amp;fanguiné f^beat:anr reliqua camis limameta:rcfpondctis.EjafbCXLVL ^/''Vllediftimo fratri Confentio:Auguftinus. Quatu ad oculos attinet corporales A gt;9“ot'dä uidemus nee nouimus quorum a nobis ftudta uitaq? nefeiunôquofdâ ^'■^nouimusnec uidemus quoÇi nobis cbarit3s âr affecî:us ionotuit:in quib^ô(:te ’■^numeram^iSi 'ideo te magis uidcre defideramus:utin bis fisquos/V uidemus amp;nbsp;no '^'tnus.Nam illiqun gnoti noftris oculis ingeruntur:non foIum defiderabiles non fût f^duix tolcrabiles funt:nifi in aliquib^fignis pulcbritudo in bis bominis intenons ap/ Pareat.iJ^uoÇi autem ficuttuus nobis prius animus intelligendo g uidendo corp^ap/ P^fnitilam quidem nouimus eos.Sed ideo etiam uidere defideram‘’:ut p iHud qd’ coz

Wur oculis:multo iocundius ét :familiarius eo que iam nouimus amico intenore pz biiamur,Verum amp;fboc de te nobis deus fortafte donabit quietioribus 0^ tranquillio' J?1»isficut optam’ rebus bumanis: ut id boneftxcbaritatis fit potius g moleftæ necef ''Rtis.Nuncad ea refpondeam ficut dno adiuuante potuero:quæpræter epiftola in cbartula a me quæréda mififti. (SJuxris utrSnöc corp? *dnioffa amp;nbsp;fanguinem ba/ “fat:autrcliqua earnis Imiamcta. Quid fiadderes:utrü etiam ueftimenta monneauz S^etur quxftioiqua caufa nifiquia ca quæ in ufu uUæ buius noftræ corruptibilia noz ’quot;Was fine corruptionc cogitare uix poftumus:cum diuinoÇimiraculoi^ quædâ doz ^quot;Wéta iam data fintiex quibus liceat cöicctare maiorac Nam fi ueftis ifraelitaçi p tot ®quot;öos in bxremo fine tritura effe potuit:fimorticina pellis calciamétoru tam diu fine ditrauit:poteft ubiqj deus quorûlibct corpo9C:perquätu uoluerit tempus incorz ’''ptam,ptedere qualitatem.Ego ^inde domini corpus ita in cælo elfe credo ut erat 'l’Jädü alcendit in cxl3.iPixeratauté difeipulistut in euangelio legimus: de fua refur/ •^^dionedubitantib‘’:ôlt;iillud qd’ uidebâtnon corpus fed fpiritu ede putantib*:Videte X«4.i4» Jänas incas amp;nbsp;pedes:palpate amp;nbsp;uidete ga fpûs ofta amp;nbsp;carnem non babettficut me uiz ^tns babere.Sic eoÇicu effet in terra cótreclat’eft manib’ : fic coÇ 4eft eu iret in eælû yeduci«afpecfib'’Jbiuoxangelica fonuit: Sic ueniet queadmodu eu uidetis euntem Blt;tf.u 'quot; ckIu; Fides aflit amp;;nulla quæftio remanebit: Nifi forte de fanguinereqmrendu eft:

R

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLVI'

Ölu’a cS dixi(Tet:palpate Ô^ uideteîga fpus carné Ar o(Ta no babet:n5addit: fangumc. Non ergo 0^ nos addamusinquirere: qdille non addidit diccre: Et de cópêdio ft pla/ cetifimta fitquæftio.Fortadis em accepta occafione fangumis nrgebat nos moldhcr R pfcrutator:0lt; !dtcet:5ifanguis:curno amp;nbsp;rpitm'ta:cur,non 0^ fel flaninamp;rfel nigrG:gb*qt/ taor bnmorib^,natura carnis téperarietia medicina: difciplma teftar . Scd quodlibet quifcp addat:corruptionc addcre caueat : ne faxfidei fanitate caditateq; corrupatex cofuetudine reru experta^nnexperta opa diuina infirmitas metic bomana: eVargu' tule fe garrire arbitrac cu dicit: Si caro eftik fanguis ê: fl fanguis amp;nbsp;cæten bumoresid caeteri bnmores : ergo ét corruptio .Eö modo diceret: Si flâma eft èV ardet:fi ardetóf uritifi urit:ergo uiro^i triumm fornace ignis ab impio rege miffo^ corpa fnccndit.Si aSt boe in trib‘ ’uiris miraculu faclu ede non dubitat:quifquis de diumis operib^’rede fapitzeurnon eredag quifecit illa corpa nó pofte igni corrQpi:fecifte illud corpusnec i^ne nee fame nee morbonee fenio nee ulla ui alia qua folet bumana corpora labeb'' cure corruptio.lt;Qd fiquilg dictt non carnitrium illo^i uiro^tadditam contra igncin/ corruptioné:fedipfi igni detracla corrüpendifacultatc:quid uercmurne carnéfacez re nequiuerit nó pofte eorrupi:g fccitigncnon pofte corruperec ’Na fiillud nó de car nis:fea de ignis mutationeintclligitur:multo crt mirabili’:Simul em amp;nbsp;boium corpo/ ra nó urcbat ne poftet nocere:amp;rkgna fornacis urebat ut poftet arderei TSed g ctiain ifta non credSt : nimiu de diuina poteftatc diftldütincc cum eis uel ad cos nSefermo nobis eft. Q_ui3Üt ifta credut ex bis etiam illa uteue^ conqciant quæ fideliter quærût^ ValetigiY diuina poten tia de ifta mfibili atep tradabili natura carport quibufdâ mane tib’ außrre qaas uolucrit qlitates:acp boc ualet ctiam membra mortalia forma: linia^ mentis manentibns:corruptioneuero mortalitatis emortua ftabili uigore firmare:ut abfit labesjaftit effigies:aftit motio labfit fatigatio :aftit uefeédiptas:ablit cfuricnd(ne i.lt;orf.»$» ceffitas.Qdcrgolbgi^ apudapftn:(Caro amp;nbsp;;fanguis regnum dei nó poftidebQt.Soluigt; ' turgdem quæftio etiam ifto modo que tu cómemoraftitut carnis âr fanguis nomine: opa carnis ä rfanguinis intelliganc.Verft quia non de opibus:fed de modo refurredi/ onis loquebac apfs:ôf eam quæftionédifputâdo uerfabat:melius eo loco intdlig^ caro (Sb fanguis 45corruptione carnis A; fanguinis poGta.Si cm nome carnis fignificat jgf3,4o. opCrationeteur nó fignificat etiä corruptione ficut diclft c:lt;Dis caro fcenucNam amp;nbsp;He mfa corruptibilitas fignificata é.Seg^ em:Et ois bonor carnis ut dos fannfeenu aruit: Xuci.z4. flos decidit.Nftquid na bocetiamiUicarni compctit de qua diclft eftiPalpate amp;uidc/ jteiquia fpus offa lt;5b carnem nó babet ficutme uidetis baberef Na quóarefcataut de' jlo.tf. cidat:cum fcriptft fit: (J^ cbriftus furgens a mortiiis: lam nó moric;ä: mors ei ultra no dominabi^.Proinde ipfa apficam fentétia defupinfpice totag; cófidera:cü refatredi/ i.Corï.15» onem mortuoÇipfuadere uellet cis qui dicebat:(ßuia refurreclio mortuoi^é no c: ebn ftirefurreflione pracmifta:in cxemplü inter caetera quae ibi diftcruit:intulit fibiquæd* onem atep ait.Scd dieet aliquis : quó refurgent mortui: quoauté corpore uenient: id eft quali corpore.Deinde adbibens documenta feminu: Stulte inquit tu qd feminas non uimficac nifi prius monac:cb qd feminas nó corpus qdfutui^ ê feminasifcd nodü granöfere tritici:ant alicuius caeterorü:Deusafttilli dat corpus quomodo uoluerit dr unicuicp feminft ,ppriam corpus.Scdm boc ergo dixerat: Nó corpus qd futurum eft feminas:Necp em nó triticft ent ex tritieo.Sed quia nemo feminat berbâ ufftipulam ibmultiplicia in palea tegumenta grano^ cum gb^ tn femina exurgunt:ldeo ait:Scd nudum gran ft:Hinc nolens oftendereiquia fi deus pot addcre qd nó erat in nudo fezƒ mine: multomagis pot repare qd crat in bomis corpe. lam uero qdadiûgit:ad dille' rcntiam ptinet refurgentiS,ppter diuerfas glias fideliumatep fancloÇi.Non ois inquit caro eadem caro:alia quippe boium:ali3 aftt caro pecorum:alia uolucrft : alia pifciöiót corpora cæleftia:ôf corpora terrcftriaifed alia eft caeleftiu glïa:éb alia terreftriöiamp;alia gfia folisiódalia gloria lunæiâ; alia glia rtcIla^.Stella enim a ftella diffcrt in gloria :ficamp;! refurreclio mortuo^t.ln bis oibus ifte fenfus eft: Si genera carnis cu fintcQcla morta/ Ii4:diftcrunt tame inter fe pro dinerfitatibus animantift . Etli corpora cum fint omnia

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXLVI

uifibüiatdiffcrLWt tarnen^ diuerfitatibus locommtunde aha efl cxlcPiiim glohaiaftd terreftriü: Etfi in locis fublimtbus cum fint cucla cækffia : difFefuntetiä ipfa clan'tatigt; bus luminum : non mirumeft cp in refurreSione mortuorum didabif gloria meritoz rum-Hineiam uenit ad illud qdcommuniter habet omis carö quæ ad uitäm refurgit Ktcrnam:a::dtcit: Seminatur in corruptióe:furgctin incorrüptióe:fcminatutin cótu hOtïu^ melia:fttrgctigloria:fcminatur in infirmitate:furgetm uirtutc:feminatur corpus am? male:furgct corpus fpiritale.ln bis ucrbis apoftolnnunguid fas eftputare melius cor.* pora nodra refurrectura 5 ebriftif ’Cum de illo fit ^poutQ exemplum qdfiddifer in? tendere ófper eius gratiâ iperare debeam’:Ac per boenullo modo potuitcorp’cbri fticum corruptionefurgcre:finodrum in incorntplioe refurreciuru pfomittiturmee potuit illud fine gloria finortrum refurgctigloria.(ßuaeautibi gloria ubiadbuccorru ptioc^Nimis itaqpabfurdumcibut eredam^illud corp^id* in infirmitatc effe feminatû: id eft mortificatumiamp; rin infirmitatc rcfurrexiffe:cu corpus noftrum femined ’in infir?

toitate ; refurgat in uirtute: Et dicat idem apoftoP de cbriftoiEtfi crucifixus ê ex infir? ^♦Æorî.ij» -mitate:fed uiuit in uirtute dci.d^uis uero tarn abfurde fapiat ut credat illud corp^ani? inale feminatumtanimalc refufcitatuifinoftrS fcminac animaldrefurget fpiritalec Co ftatitaepneep ullo modo dubitadu eft corpus cbriftiiqdlicet corruptione putredinis in fepulcbro no uidcrit:undcfcriptum cft:Necdabis fancium tuum uidere corruptie 1^5.1$

Vonem:(tlauis tame ^lancea ^rumpi potuit:nueomnino in incorruptione cofiftcre: 0^c|d in côtumelia pafTionis mortifeg feminatû émue effe in glia uitæ aeternæ: 0lt; :qd ex infirmitatc potuit crucifigi: nucin uirtute regnare: amp;:qd erat corpus animale:quoni5 ex Adamfumptum efttnuneefte fpiritaleiquoniam fpirituiiam infepabiliter copula? turn é.Cû em uelletApoftolus de corpore animali adbiberc teftimoniu fcnpturaçinl lud pofmt qd in gcncfi lcgitur:Si eft inquit corp^animale : eft Arfpiritaledicut fcriptu iXorfu?» eftd^aclus c primus Adam in anima uiucntem:ufin anima uiuâ.Recolis ccrte quoad? modû feriptû fit:Etinfufflauit deus in facié eius flatû uitæ : amp;' Facius eft homo in aiam Étn.i^ Biuâ.E)iciuméaut etiam dcanimalibus: Porducatterra anima uiuâ.Jntelligitar ergo JBefta» corp*’animale dici fimile cæteris animalib^,ppter mortis diffolutioné amp;nbsp;corruptione: quæ quotidie ciborcficit : tVpoftca fupata animaris compago diftoluit. Spirttale aut torpus:qdiam cum fpiiituimortale eft:quis nónulliarbitrentür tune fieri corpus fpi? titalc:cum iam amp;nbsp;ipfum corpus mutabitur in fpiritumidrqdhomo cratex corpeÓdfpi fitumtrûcpactotû fpûs ent: quafi dixcritapls: Seminar corpasifurget fpûs.Dixitaût ftminatur corpus animale:furgct corpus fpiritale.Proindeficutanimale corpus non dfanima fed corpus:ita drfpiritale corpus nó fpiritum debemus putare fed corpus, Quis porro audeat opinari:uelcbrifti corpus non fpiritale refurrexiffe:uelfi fpiritale furrexitnamnó corp^ fuiffe fed fpiritu :cum bancopinionê difcipuloÇi refellat:ubicu tu uidétes exiftimarct fc fpiritu uidere :ait; Palpate ÓCuidete ga fpûs offa amp;nbsp;carné nó xacf.14» habet ficut me uidetis babcre.Iam igic illa caro fpiritale erat corpus : nee tn fpûs erat fed corpus:nulla ultcri^ morte ab aia refoluendu atep feparadû fient corpus animale: qualcanimatû eft dci flatu eû Facius eft bomo in anima uiuâ: etiä ipfum exanimali fpi fiulcline mortis mteruentu futuRz :nifi trafgreffio præcepti prius comiffo pcccato in? tigeret peenä : qua de’ 'feruatæ iufticiæ daret corona. Vnde dns cbriftip nos ad nos Benit:cum peccatores luftusinucnitip ftratum quodamodo bumilitatis nfæ:fed non tu morbo iniquitatis noftræ.Nâ p animale nobisiboc eftp mortale corpus apparuit: qui Htiep fiuoluiffet eu corporeimortali primit^adueniffet.Sed ga nos bumilitate filq deifanari oportebat:ufcpadnoftram infirmitatcm defcendit : âr fideinoftræ meritû 3e præmiû uirtute fuærefurrecîioms oftendit.Ideo fequitur apoftolus amp;nbsp;dicitt Nouif? t«CorfiÇ» «musAdam in fpiritum uiuificanté:fîue intdligatur primus Adam qui de puluere an? Je formatas eftmouiflimus auté Adam qui de uirgine ,pcrcatus eft : fîue in unoquoqj hoieutrûlt; ^ compleatur :ut primus Adam fit in corpore mortali : nouiffimus Adâ idê ipfe in corpore imortali: tn inter aiam uiuété Ô^ fpiritu mnificâté;bocintereffe uoluit: Btdlicfit corp’ animale :bic fpiritale.Aia quippc i corpore animali muitquidem : fed

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLVI

no m'uificatuflt;ç adauferendäm covruptionem .In corpore nero fpîrîtali qm perfede adbæfês domino: units fpintus efttfic uinificat utfpintale corp* efficiattabfumesomgt; «♦CorI.i5*nem corraptionemtnullammetuens reparationé.Promdefequitur:5ed no priusqi fpirttaleelbfedqdanimale:poliea fpintalc.Primus bomo de terra tcrren’:fecundiis homo de caclo cxleibs. (Qualis terren* tales ékterrcni:amp;qualis cæleflis tales amp;nbsp;cxlez fteSiSicut portauimus imaginem terreni:portem*CV imaginem cius quidecxlo eft. Q.uid eft:Qualis terren* tales 0^ terrenimifimortaics ex mortalicEtqd é:Qualis ex/ Icftis tales 0^ cxleftes : nifi imortales per immortalemCIllud per Adam:boc per ebriz ftum. Dns cm ad boCterrenus fadus c cum effet cxleftis : ut cos qui tcrrenierantfaj ceretcxleftesiboc eft ideo eximortali mortalis factus eftaffumendo ferul Forma: no dommi mutando naturâtut Cos qui mortaics erant fa ceretimortales in partiedo do*, minica gratiam:non feruilem inmriam retincndo. Cum igic de refnrreSionc corgis * apoftolus difputâs doceret noftra corpora futura ex corruptibilibus mcorruptibiha: ex corruptibilib*gloriofa:ex infirmis fortia:ex animalib*rpiritaliat boccftex mortaz libus imortaliajfubiccit unde agitur atq; ait:Hocaut dico fratres:quia caro drfanguis regnumdei po(Tidere non poffunt. Et ne quifg putaret fcd’in fubftantiam carnisboc apoftolum definifl’e:aperuit quid diceret fubmngcndoiNccp corruptio in corruption nem poftidebit.Tâg diccrct:qd’dixi: Caro 0i 'fanguis regnu dei no poffidebunt: ideo dixi:quia corruptio incorruptionem non poftidebit.Hoc crgo loco nominecarnis à fanguinis:corruptione mortalitatis intelligi uoluit.IDenim tang ei diceretur:quó caro erit ô^caronô eliteCaro quippc erit: quonia drts pöftremrreäioneaittPälpate ötui/ dete:quia fpus ofla iJV carnem non babet ficut me uidetis babere. Caro auté non ent: quoniâ caro d^ fanguis regnum dei non poftidebunt.Exponit quid dixcritadijciens: Ecce myfte riu uobis dico;©mncsquidc refurgemus:uel ficut grxei Codices babent: ©mncsgdem dormiem*:noo tarnen oines imutabimur. Hâc mutationem utrum in detenus:an in melius intelligi uoluerit:infcriora demonftrant Jn atomo inquit:b0C eft in punclo tempons qd diuidinon poteft.In iclu oculi:boc eft in fuma celeritate.ln nouilfima tuba:boceft in nouiftimo figno qddabituriut ifta compleantur.Cantat cm tuba inquit cA mortui refurgutincorrupti; amp;nbsp;nos comutabimur. Ergo iftam comutaz tionc in melius fine dubitatione oportet intelligiiquia omnes ^ iufti amp;nbsp;iniuftirefarre 3oB.$» ^nn funt.Sed ficut dns in cuangclio loquiAQm bene fecerut in refurrcctione uitxig male egerunt in refurreefionemludicij.Iudiciumappellans pevna fcmpitcmamdicut 30B.5. alio loco: Qui non credit inquit iam iudicata eft.Proihdeilli qui ad iudiciu refurreda/ ri funt non comutabuCquot; in illam incorruptelam quae needoloris corrUptionepati pof. llla naqj fidelium eftatep fanciorum . Ifti-uero ppetua corruptione cruciabuntur: quia JEfa «ä» Ignis eorum non extinguec:0Cuermis eorum no morietur.Qitid fibi ergo uult ifta di' ftinclio:Etmortuirefurgent incorrupti:0^nos comutabimur: nifi quia omesmcorriv pti refurgent^ Sed ex bis etiam iuftiimutabuc in illam incorruptela:cuiomninonulz la poffitnocere corruptio: ac per boc qui in ea:non commutabuntur .Incorrupt! quiz dem refurgent integritate mébrorum:fed tarnen corrumpendidolore pcena^:cuni XPattB.t5. audicrintntc maledidi in igné «temum qui paratus eft diabolo amp;nbsp;angelis cms.Aquq 3^3.111. auditu malo iuftus nó timebit.De illa uero cómutationc iuftoÇi cum dixiflet:Noscó“ mutabimurttang quaererem*:quomodoiftud fiatiucl qualis illa comutatio futura fit: adiugit él dicit:©portct cm corruptibile boc induere icorruptelaiamp;rmortale boc in' i.Corfuy, duere imortalitate.Non ut opirtor dubitadum eft fedm boc dictum : Caro à* fanguis regnum dei non podidebuntiquia nóibient corruptio amp;nbsp;mortalitas carnis él fanguiz nis.Sedm bas ein qualitates bocloco carnem à;fanguinem nucupauit. Quocircaiut nipbeirar.j. aliquid:cxempli gratia: ponâ qdinterim occurritiiicut fcriptumê: Ne forte tempta/ uerit uos qui temptat: 0lt; ;inanis fit labor uefteriati^ bic intelligitur diabolusitag deus Jacobi.u oino öó têptet:de quo alio loco fcriptUra dicit:Ipfe aut neminétéptat: Nee contraria Sgt;euti.ij. eft ifta fentêtia ei g aiciif:Téptat uos drts de* uefter«Sed folui^ quaeftio: cu uocabulu téptationis dmcrfas intdligctias babet : eo q gt;alia fit téptatio deceptióis: alia téptatio

EPISTÓLA

probationis, ScÆm illam non intdligitur qui temptat nifi diabolus ; fedm bane nero' temptat deus.Ita cum dicitUnCaro pofftdebit regnum dei:0lt; :caro no poflidebit reg/ numdei:etiam buius nominis intelligetia difcernatur: amp;nulla trit quæftioîquoniam caro fedm fubftannam:fcd.’m qua dictum eihSpus ofla amp;'carncm non babet fient me itttcl»*4lt; uidetis babere : poffidet regnu dd.Caro autem cum fedm corruptionem idtcHigic: non poffidebit.Hoc cm expofitum eft cG diceretur:lt;Caro dr fanguis regnumdeinon t.Cor’.i$» poffidebuntun co q? continuo additum eft: Neep corruptio incorruptionem poffide 2bit:ficutfatis quatu arbitrer differuimus. Ç^ quæristutrû fingdlatim a Creatore deo corporumliniamenta formentur:non mouebit flquatu poteft bumanamens potent tiam dminæoperationis intdligat. Qjiomodo em negare poterimus deum etia nue oparicuncta qua: crcantur:cum dominus dieat:Patcr me^ufep n une opaturc V rideik jaSj. bceffatio feptimidiei ab ipfis naturis condendis mtelligenda eft fada;nonab ea^ad mmiftratione quae condttae referundeum ergo natura rerum a creatore adminfftra/ turia^ per ordines praefinitis locis 0lt; :temporibus fuis cuncta nafcaritur : deus ufq; nue opatur.Namfi deus nunc ifta no format:quomodo legid Priufq te formarem iri utw Iriicrc.i. tonooiteC (Quomodo etiamaccipi poteft: lt;3^ fi feenum agri qdnodic ê dr eras in tii- Watti?.6. baniim mittitur deus fie ueftinnifi forte credendum eft feenum a deo ueftiri: amp;adco

; corpora non formari. Cum em dixit:ueftit:n 5 de praeterita ordmationeded de præ?

* fentioperatione fatis indicat.Vnde eftetia illudapoftoli de feminibustqdfupra corn Wemoraui. Non inquit corp^qd? futurum eft feminas : fed nudum granum fere tritk igt;Cor'u$* daiitalicui^ cæteroÇi.Deus autemilli dat corpus qoomodo uolucrit. Nodixitidcdit

j 3ut difpofuit:fed dat;ut creatorem intelligas cfilcicia fapiétiæfuæreb^quæquotidie i bis téponbus oriunc condendis adbibere. De qua fapictia diclu cft:Pcrtcndit a fine ®ap.?, üff^m finem fortiter:drnon dixit:difpofmtdcd difponit omnia fuauitcr . Mukum eft intern ueltenuiter faperc : quomodo comutabilia Arteporalia no comutabihb* ’amp; tez

4; poralibus creatoris motib^: fed xterna Arftabili uirtute codantur. DciHo fane qdp/ Cun3anduputafti: utrum bapti5ati omnes fi abfcp pcenit0tia diuerfis criminib’irrcti/,*lt;-^ bdecorpore exierint: ueniâ quolibct tépore côfecuturi fint: Librûnô paruæquâti/ ir/jx*^. ^itis iam fcripfi:quem fi defcribere curaueris: fortafre nibil ultcri^binc requires.Vis ^Pampme(circ:utrü dei flatus ille in Adam idemipfe fit anima.Breuitcr refpondco: -jj^^^j^ iutipfceft:aut ipfoanima facia eft. Sed Arfi ipfe eft:fael^eft.Deanimaqppeloquic p kävca^^ft 1Efaiam ^pbetam deus ubidicit:(Dmnê flatum ego feci:qdfcquentia fatis indicat,Scz }•« 4~«.5. ^nic em :Propter peccatQ modicG quid cötrifte illume” Id eft ipfum flatum: Arcætera

9ns nifi de anima bumana intelliginequeut.ln bac ein quæftione maxime caucdum ^ftmeanima no a deo facia naturaifedipfius dci fubftatia tang unigenitus fili^:qdeft '’crbum eius :autaliqua eins particula elle cicdac: tang illa natura atep fubftatia g de^ ^bqaicquid eft cómutabilis effe poAlt. 0^ effe anima nemonó fentit qui fc animam babere fentit.Cumifta diciarem: platorlam uctum expecias: meuebemêter ut nauiz ^^'‘^^•urgebaf. Itaq? fi quid bic incondite atep inculte diciu legcrismcl fi totum ita effe Bbexeris docirinx:da operamdingua: ueniam.

* Sandl Auguftim ad Proculianü:oftêdentis qua róne bonGfitcG fe inuice ab erro.» fcreuocare coneendep fe agere afferétis : ArquantGillG diligat exponêtisiatqjpetenz bsrnem refponfionib^fibidatis aliquid contumeliofe in fédiciG exiftimct;Ipfum præz *? fogatis Ar obfecrâtistut ^ miffióis ftiac ineminent:ut fic uentate difcuffa errores ^^ffenfiones tollan6EE|k-CXLyik

©mino bonorabili Ar dileciiffimo proculiano:Auguftin^. Propter impcrito/ G boium uanitatéstdiutius apud te de titulo epfremcæ difputarc nó debeo. Com ein nos reuocare inuicem ab errore conamur ; gmsante pleniffimâ diP ionêcaufaequibufda uideripoffit gsnoftrüm errctincertG:feruimustn inuice no *subono aio nobifcum agimusmt a puerfitate difcordix liberemur. (Dd ’mefincero ‘^“^^^ag^reAr cGtremorecbriftiancebumilita tis etiafiplaerifip bominib^apcrtGnon ‘ ^ibuidet tn iHe cuinuUa corda claudunc. Cuidautin te bonorare non dubitcdacile

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLVII 59

intclUgis.Nô cm crrorem fcifmahs:Vndc omnes bomies quatu ad me attincC cupio fanari : dignSbonore aliquo cxiftimo.Sed te ante ommajq? ipfios nobis bumanæ foz detatis innculo ftnngeris:ö^qgt;nonnulla in te præmînent pladdioris mentis indicia^ quibus nullo modo defperandu eft:facile te poffc ueritatê cum foerit demóftrata co/ pleSi fine uUo æftu dubitationis bonomdû puto. Dileclionis aûttâtu tibi debcoiquâ/ turn nobis imperatipfe qui nos dilexit ufcç ad crucis opprobrium. 5ed ne mireris $ apud beniuolentiâ tuam diu tacni:non putabâ in bac te effc fententia :quâ mibifrater Euodius cuifidem non babere no poffum gaudens indicauit. Nam eu forte contigit fet:ut in irnam domû concnirctis:^ fermo inter uos defpe nra :boc ê de ebriftibxrez ditate ortus effetuit dixiffe benignitaté tuameHe te ârbonis uiris fedentib^ conferre nobifeu.CE^ te multum gaudeo noftræbumilitati offerre dignatum.Netç ullo modo polfum tantam occafionem benignianimitui deferere:ut quanta Hires dns prxbete dignabic:qnæram tecumatq; difeutiâîquas caufa:quae origo: quæ ratio î ecefia cbrim gt;06.14. ^“* dixit:Pacêmea do uobis:pacémeâ relinquo uobisttam lugenda? atep plangendx

difeeffionis extiterit. Audiuiqmdem de memorato fratre te fuiffe conqueftumiç rs nefcio quid tibicôtumeliofe refpôderit:(S^quæfo te ne illam cotumeliam depute^ qitâ certCmibieft non de fupbo bomine ^ceffiffe . Nouiem fratré meû:fed fi quid in difputando jï fidefua:ôi:;.p ecclefiaccbaritate dixit fortaffe feruenti”: qdtua grauitas nollet audire:nó illa cótumacia:fedfiducia nominâda cff.iCoHatorc em amp;nbsp;dilputatoz rem:nó affentatoré amp;iadulatoré fe effe cupiebat. Na boeêoleS peccatoris:quo pro/ 1Pgt;g»i4o pbetanóuultimpinguari caput.Ita em dicit : Emédabit meiuft’ in mifericordia lt;^at^ guet me:oleü aStpeccatoris nóimpinguet eaputmeu.Mauult em fæucra mifenœr' jefa.5. dia iuftiemedan 9 leniadulationis undone laudari. Vn etiâ illud ^pbeticu efl: Qp’ uos fceliccs dteuntan erroré uos mittuntddeoq; de bomiequê falixblâdiciæ faciunt arrogantétrecle etiâ uulgo dici^Gremt caputJmpinguatG cem oleo peccatoris:boc eft:nóafpera ucritate corrigêtisjfed leni faîfitatelaüdâtis. Nelt;ç boeieâ partem pf' to accipias:quafi ego te a fratre Euodio tanq alufto emendatOintelligi uelim»V^^^^^ ein ne me quoq; a ligd contumeliofe in te dicere cxiftimes:qduebeméter caueo qua/ 306.14, tum po(Tum:Sed iuftus eftille qui dixit:Ego fum ueritas» Jtatp de cuiuflibet bominis ore nobis uerum cum altqua afperitate fonueritmóab illo bomine qui forte peccatot eft:fedabipfa ucritate:bocéa cbrifto lt;jiuft^ eftemédamnr:ne noftrü c3put blande: fed perniciofe adulationis unHio : boe é olcG peccatoris impinguct:lt;QÇq etia fi frater Euodius aliquatu p fuxcómunionis defenfioneturbatiora:aliqd elatius aio c5moti«' ore dixiftet ætati bois amp;i neceifitatis caufa : te oporteret ignofcerc. Iftudtn qd pro* mittcre dignat^es:peto memineristut fedentib^quosipfe delegerisidumodo uerba nra non inaniteruêtilentur:fed ftilo excipianiftut fi/ tranquillius ó rordinatius différa/ mustóffiquid forte a nobis diclude memoria lapfum fuerit:recitationcreuoceturtamp; rem tam magnâ:amp;; ad falutêoium ptinentem cu concordia requiramus: Autfiplacet nullo medio interpofito ;prins nobifcuïliue pcpfas:fiuc p collocutionéat^ leSionem ubi placuerit conferam’ : ne forte intempérantes nónulliauditores maluit qfinoftru expedare certamé : g denoftra falute in noftra coliocutione cogitare:ut qd fuerit in/ ter nos terminatumipoftea p nos popul^nouerit:Aut fi per cplas agi placeßipfepl^' bibus recitentur:utaliquado non plebes:fed plebs una dicatur. Prorfus fient uoluez ris:ficutluftcrisdicut tibi placuerit libéter ampiedor.Et de aio beatiftimi ti ^ acnerabv lis mibi patris ValerijnöcabfentK tota fecuritate polliccortboc em cu magna læticia cognituru.Nouicm quätS diligat pace : amp;^nulla uanifaftus inanitate ladetur. R-ogo B te quid nobis eft cum ueteribus diffenfionibust^rbucufepuulncra ilia durauerut quæ animofitas bominu fupbo^inoftrismembris in flixitfquo^ uulne^ pUtrefaSioe etia dolore pdidim^ quo folct medic’ implorari. Vides quata 0lt; ;g miferabili feditate ebri ftianaedomus famiÜæq} turbatæ fint.Mariti öfuxorcs defuo Icdo fibiconfentiunt:amp; de cbriftialtari diffentiQt.Perillu fibiiurant: ut inter fe pacem babeât: ârin illo babe* reno poffint:Filij cum parerttibusunam domû babentfuam:^ dofnu demon habet

EPISTOLA

unam.SuccedercïeoÇ i bæreditatem cupiut: cam quibus deçbnïK barreditate nx5/ fur.Serin 0lt; ;donum comutiem deum dnndunt : qm formam feruiaccepit : at oes fer* T^bif,#,. Wendo hberaret.Honorât nos aeftri : honorât nos noftri»Per corona rtofttâ nos ad/ Wrât nefin :per coronâ ueftrâ nos adnirant nollri. (Dmmu nerba fufopim’înemmé ofFendcrc aoIamus: (Qjaid nos folus cbriQus offendît: cm^membra laniamusf ’Etbo' winesqindem caufas fuas Cæcukresapud rtos finire cupientesiquando eis neceflanj fiierim’: fienos fancies amp;rdei fertiosappeHatmt négocia terræ faæpcragât:afiqaâdo 3gamus:ô^ négocia faliitisnoftr3e:(^f31iitisipfigt;9i:n0n déauro: non deargétoî nó de wndis Ói:pecoribus:,p quibus rebus quotidie fubmiflo capite falutamur:utdiffenfioz bes bominu terminemus : fed de ipfo capite noffro tam turpis inter nos éepernicio' «diffenfio cft.QuâtûItbet capita fubmittantqui nos fakitantmt eos Concordes i ter/ jafaciamus:de cælo ufc^ ad cruçem fubmiffum eft caputnoftru in quo concordes no nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i bmas. Kogo tc 3tq;obrccro:fi eft in tc aliqna bumanitas quam multi prædicât:bic 3pparcatbonitas tua : fi non propter bonores tranfitorios fimulatormt contremifeât in te mfeera mifericordix:ék ’uelis aliqn rem difeutiinftado nobifeu orationib^nV oia pacificc cofcredo: ne mifera: plebes quænoftris bonoribus obfcquunc : præmât nos obfequijs fuis in iudicio dei:fedpotius noftra non fiffa cbaritate nobifeu reuocate ab erronb^ôd di(Tenfionib^:in ueritatis 8^ pacis itinera diriganó ©pto te corâ ocuhs dei ^eatu efle:dne bonorabihs ä^ rdilectinime.

quot; Sanchi Auguftini ad Valerin:petetis ut de pcriculis officij epiautpfbytcri aut dta/ com cogitet: in idoneitateqj fmjpfius bumiliter recognofccntis :âr ut tns fibi cocedat 0^in orationib^adiuuct doneemagis reddae inftruaus,Epra.CXLVllL_ w'^vOmino beatiffimo amp;nbsp;uenerabili:amp; in confpeHu domini fincera cbaritate cba/ B Wiffimopatri VaIerio:Aaguftin*pfbyter in dno falutem. Ante omia petoiut 40.00«ob '’V^cogitet religiofa prudcntia tua mbil effe in bac uitaîô^ maxime boe tpc faeilius «lætius él boibus aceeptabifiusepi aut pfbytcri aut diacom officio:ßpfunclorie afq; ädulatorie res agaf : fed nibil apud deû miferi’ él triftius Ô^ dänabili’. Item nibil effe Wbac uitaiél maxime boe tempore diffieilius :Iabor'ofi^;periculofi’ epi aut prefbyte/ ciautdiaconiofficio: fed apud deu nibil beatius : fi eo modo militetur quo nofter irnquot; Pctatorlubet. Quis aut ifte fit modus:nee a puericia : necab adolefcetia mea didici: ^eo tpequo difeere cceperam:uis mibi fafta emerito peccato§4meo^. Nâ qd aliud cxiftiniênéfcio:utfecudus locus gubernaculo^mibitraderec: qui remu tenere non ’’oueram:Sed arbitror dnmmeum ^pterea me fie emendate uoluifte :qjmultorum PcccatanautaÇi anteq expertus effem qd illic agiturquafi doclior2lmeliorrepben/ ^creaudeba» Itac^ poftq miffus fum in mediC:tunc fentire ccepitcmentates repben '’on5mea^:qq «51 antea periculofiffimu iudicaré boeminifteriu« Et bine erant lacbry WæiHrquas me fundere in ciuitate ordinatioms meætpenônuUi fratresanimaduerz ^crunt:éi nefeientes caufas doloris mei: quibus potuerât fermonibus qui omnino ad 'Wlnns meu non pertinerent:tamcn bono animo côfolati funt.Sed multo ualdemul-toamplius expertus fum q putabam :non quia nouos aliquos fluclus aut tempeftaté ^gt;di:quas ante nô noucramîuel no audierâïuel nólcgeram:uel nô cogitauer5:fed ad cas euitandas: aut pferendas follertiam él uires meas omnino non nouera : lt;51 alieui^ Womentiarbitrabar. Dns autem imfit me: amp;nbsp;rebus ipfis oftcndere uoluit mcipfum Wibi,(Q(î fi nondamnandoifed miferando fecit: Hoc cm fpero ccrte:uel nue cognita ægntudine mea:dcbeo feripturaÇieius medicaméta oia pfcrutariigiorando ac legéz

«0 agere:utidonea ualitudoaiæmeæ ad tarn periculofa négocia tribuac : qdan te no Wdiquia éltépus nô babui.Tunc ein ordinatus fum cum de ipfo aàionis tpead cog/ Oofeédas dimnas fcripturas cogitarem^iôC fie nos difponere ucllem^:ut nobis ociûad boenegoeiu poifet effe . Et qd neiyê nôdu feieba qd mibi deeffet ad taie opus quäle me nûc torquet él côterit.C^d fi ,ppterca in reipfa didiei qd fit bomini neceffariû:qui populo miniftrat facrametû Ôduerbu dei:ut ia nó mibiliceataffequi : qd me nó babe/

Dcecognoui. lubes ergo utperea pater Valerif Ybic cbaritas tua^Certe diligis me:

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CXLÏX 591) ceric diligisipß ecdïam:cuïme fie miniftrare uoluifli ;amp;; tn cert' ’fum ç amp;^ me amp;ipß dihgis,Sed putas me idoneu:cu ego mcli' ’me nouerim :q tn neeipfe me noffem nifi expiendo didiciffem. Seddidtfortaffe fahclitas tua: Vehe feirergd défit inffniêtoni tuæ. Tamuka aût fut:ut facili’’poffim enumerate quæbabeâtg quæhaberedefide' ro. Audeo em diccretfcire me amp;nbsp;plena fideretincre gdptineatadfalutê nfam.Sed bocipfum quó miniftrem ad falutêalioi^tnö quaerens qd’mibi utile cfh fed qdmultis ut faluifiante'Et funtfortaffe aligtimonóeftdubitadueê in fandis libris confcripta có fiÜatgb' ’cognitis amp;:appbéfispoffit bó dei rcb*ecdiaftids ordinatióib^miniftraretaut certe mt’man’ iniquoÇi ufuiuere confciétia faniore ufmoritötilla nita nóamittac icui uni xpiana corda humilia «Sir mâfueta fufpirät. ff^uó aut hoc fieri pttniliquéadmodS ipedns dicittpctédotqrédotpulladotid êorâdotlegêdotplâgédocAd qd negoeiümi niparuû tps uelut ufep ad pafcba ipetrariuoluip nés a tua finceriffima amp;nbsp;uenerabili cbaritatetói!nuc p bas pees uolo. Quid em refpófur^ fu dno iudiciVNó potcraifta ia qrere eS eccfiafticis negocijs ipedirer. Si ergo mibi dicattScrue ncquâifi uilla ecdiat caluniofü aliquê pateretf:cui '’fruclib*colligêdis magna opa impendictnegledoagro que rigaui fanguine mcotfi gdagere 4? ea poffesapud indicé terrætnône oibuseófen tientibustnónullis etia iubcntibus amp;nbsp;cogentib” pergcrcstamp;fi cótra te iudicaret’tetiam trafmare .pficifcerens tatqjboe modo uelanuauelampliusabfentiä tuâ nulla quere/ la reuocaret:neali^poffidcret terrâtnô aiæ fed corpori paupcçz neceffariâtquoK fam famé muæ arbores meæ multo facili^mibicp gratiën diligéter colercnc explerété Cur ergo ad difcêdâagriculturâ meâj uacationê tpis tibi defuiffe caufaris^Dic mibi qd re, fpôdeâ rogo fei'An forte ms dicâtSenex Valcrius dû me oib‘ ’rebus in ftruftû cé ere/ didiffetiquâto ampli’me dilexitttâto mm*’iffa difcere pmifitC Attende oia lih fenex Valentobfecro te p bonitatê cV fæueritatê cbrifti:p mifencordiâ amp;nbsp;ludiciu eius:p eög tantâ tibiinfpirauit crga nos ebaritaté:ut te nee 4 ) lucro aiaenfæ audeam^offendere. Sic aut mibi deü drcbriftu teftê facis innocétiæ amp;nbsp;cbaritatisidrfin ceriaffed’qué circa nos babestqfi ego nó de bis iurare oib'’poffum.Ipfam ergo ebaritaté draffedu implo' ro ut miferearis mei:amp; cócedas mibiad boe qdrogauitpsquatum rogaui : atq;adim ues me oratióib* ’tuistut nó fit inane defidcriû meut neeinfrucluofa eecliæ ebrifiiatep utilitatt fratiy dr côferuoÇi meow abfentiä mca.Seio g? illa ebaritatéja me orahtetma/ ximein tali caufa nó aberit dns t d ;eâ fient facnficiu fuauitatis aecipienstfortaffis brc/ more tpe g portulauit me faluberrimis cófilqs de fcripturis fuis redder inffrüHumr tTSanäi Äuguftiniad Profutui^teidé mala corporis fui ualitudihé exponétistd qm id dno placeattrecle fecû agi cófitêtist dicfq; dr nodes fuas orationib* ’ illi^cômédâti« ©e fcadahsprxterea dquot; mcerorib’ cöqucrétistamp; ad uigilanduinf bæc ne cuiufg odiu cordisintimatcneattdiligenter admonentis.Epla.CXL12C

jJWjKatri ProfuturoAuguftinus. Sedm fpiritum quantS domino placetiatrpui/ E ■■■Ires ipfe prxbere dignatur refte fumtisiCorpore autem ego in leelo fum» Ncc _JL-^«tnbulare enim nec ftare necfederè poffumtragadis uel exocbadis dolwe^ tumore.Sed etia fie qm id dno placet : quid aliud dicédûefttnifi ga recte fumuséPoti/ us ein fi id nolum^ quod ille uulttnos culpandifumustg ille nó reifte aliquid uel facere del finere exiftimandus eff.Noffi bæcomniatfed quia mibi cs alter ego tquid libenti* tecum loquerertnifiqdmeCum loquorC Cómendamus ergo fanftis oratióib’ tuis amp;nbsp;dies dmoftes noftrasint oretis pro nobistne diebus intemperâter utamurtutnoftes tequo animo tolerem’tut etia fi ambulemus in medio umbræ mortis : nobifeu fit dns ne timeamus mala. Qd fenex Megalius defunftus fittiam uosaudiffe quis dubitet^ Erataut a depofitione corporis ei’ eu bæc feriberé t dies ferme uigmtiquattuor.VtW iam nidens jdifponebas em fuccefforé primatus dus tfi fieri poteff noffe uolum’.No défunt fcandalatfcd neep refugiumt Non défuntmœrorestfed neq; cófolatióes. Atq? inter bæc g uigilandum fittne cuiulg odium cordis intima teneat : neep finat ut orem’ deum in cubilinoftro claufo oftiojfed aduerfusipfum deu claudat offiS» Noftiopti/ F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

me frater iSubrepit autem dum nulli irafcenti ira fua uideturiniufta.Ita enim inuete/

CL

rafcens ira fit od(um:du quafi iufti dotons admixta dulcedoîdiutius earn in uafe ded^ net:donectotumacefcat uafcp corrumpat.(Quaproptermulto mehus neeiufte emg irafcimur qnelut iufte irafcendo in alicuius odium ira â^ occulta facilitate deiabimur.

In recipiedis em bolbitibus ignotis ifta folemus dicere:multo effemehus malu b®/ winem perpeti:g forntan per ignorantiam exctudibonum:dum cauemus nc recipiz aturmalus.Sed in aftechbusanimicótra eft. Nam incóparabititcr falubrius eft etiarn «■Klüfte pulfanti nó apirc pcnetrale cordis : g admittere no facile rccefTuram :lt;V per/ «enturam de furcolo ad trabcm.Audet quippeimpudenter etiarn crefcere citing pu tatur.Non enim erubefcit in tcnebris cum fuper earn fol occident. Recoils certc q cura ék'quâta follicitudine ifta feripferim : fi recolis quid mecum nuper in itinere quo/ darn tocuf fis. Fratrem Scueru amp;^qui cum eo funt faluta nA Etiam fortalfe ipfis fen/ bercmusfi per feftinationem perlatoris lieeret. peto autemutapud eundem fratré hoftruuiclore ; cuiago etia apud tuam fanctitatem gratias q, conftantinam dumper/ geretindicauitipetedo adiuues,pptcrncgociu quodiple nonit : De quo grauiflimu pondus ,p bac re multu depcantis neebrij maioris patiorpealanla remeare ne graue ^f-licem ,pmififmibi.Valc.

* Sadi Auguftini ad HelpidiuigratG bre coteftatis q? fe ga errare credidtrit renocare sb errore conat* ’hf.illicp optatis ut deus eSnoffe faciat qdnofte fe putat: amp;nbsp;ne in conx ^mdiæ ptemiaccipiat q- gt;tantæ fibicognitiois munus optauerit petétis: atcp ex fubiugt; natone filiu non efte faclQ demoftrantis.Epla.CL.

W^V®mio eximio meritocpbonorabili amp;nbsp;defiderabili Helipidio:Auguftini. iQuis noftrS erret in fide uel cognitione trinitatistaUa quxftio e. Gratû fane babeo q, me guis incognitu facieitn ga errare credidifti:renocare ab errore conafus 's-Hui’tibi benmolctiæ mercedé rétribuât deus: amp;nbsp;nofie te faciat qdnoffe te patas» R-es em ardua eft nt exiftimio:0^quæfo te ne in ulla contumeliæ ptê accepis:qdnbi ibtæ cognitionismun‘ ’optaui.Vereor cm neinopinatæ fcictiæ præiudiciû fi no præz fppta Liera :quæ negg ad te mibiarrogauerim taut certe bona nota nfaqux mibietiâ ! indodo bre ae te licet: Nó em perite:fed amice exbibeda fnnt:repellatab aurib^ tuis 1 Potiufq; mibifuccêfeasq? nó tibi iam ficutfapienti gratulat^g gfas agas ç tibi fapien/ hamdepcatus firn. Verutn fi ego portas epalis nois farcinädibcriftimcamplcclor be «iaoléfiâ tuâtq, me Bofono 0lt; :lafoni ut fcribis doctiliimis uiris etiâ tranfmare mitterc ‘tignat^es:ad reportados ex eo^i difptitationib^überes fruft^.Qd dcniqi ad detegez dastotius errons caligmcs ; libcllu cuiufdâ epiueftriingenio amp;nbsp;uiribus elaboratu ad *«egferendHfollicita benignitate curafti. ÆJuâto eftæquius te bono aio accipe : q gt;nbsp;ea h lt;l«ænullo bumano ingenio amp;nbsp;uiribus dari poffunt:a domino deo tibi ut cóccdantur optaui. Apls em inquit:Non fpiritu bui^mundiaccepim’ifed fpiritS g ex deo efhut iXoM lüam^quæ a deo donata funt nobis: quæ èiloquimur nÓindoctis bumanæ fapientia: Herbis:led dofti fpiritu : fpiritalib’ fpiritalia côparâtes.Animalis autbomonon pcipit 1«Kfuntfpusdei. Stulticia eftemilli. Magis ergo tecu fi fieri poftet malle quærere 1‘lüoufq}appellâdus fit animalis bomo:ut fi eu ia trafcendim^jrecte fortaffe illa quæ fu PfaHumana mente atqjintelligentie incómutabiliter maner aliq ex parte nos attigif/ ‘tgaudeam*. (Cauédû eft em nejipterea uideac ftultu :cü filiu patri audim^ jèqualé; ^«b bominëanimale adbucagimus:de quo dictum eft : q? ftulticia funt illi quæ fût fpi «tus dei:gg farte maieftasilla lupra cuncla fublimis a fpiritalib^cogitan poffit : a nullo r“I^^ poffit effari. Videre tarnen quâtum arbitror facile eftmó effe factumpquem 3o8,i, Hda'luntomniaicV fine quo factum eft nibil. Si ein p feipfû fact* eft : erat anreg fieret: «then per fe poftet.(Qdcerte tanto abfurdius dicitunquäto uanius cogitatur. Si aut per fe factus eft:non eft per quem facta funtomnia : qm quicquid ractu eft:pipfu wrtam eft.Omia em pipfum facta funt:0^ fine ipfo factum eft nibil. Miror parum at* teaiquæ tam exprefteeuangelifta uoluit intimare : ut rteminê diftimulare pmitteret. 1*0 em fans fuit dicere:®mnia pipfu facta funtmifiadderct:Et line ipfo factu eft nibil.

â– ^^^go gms tardus:amp;rnondum detcrfa caligme fautium mentis oculum gerens ad

K S

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CLI

intaendam paths 0Zfilti incopaiabiicm ineffabilernq; præftantiam:tamcn boc tota fa dhtatc compleclor:quod nobis in cuageho ^pterea praefemmatum dut binecopre/ benderem^ illa diuiuitatetfed ut bincadmoneremur : no oportere nos de temeraria c^béfióe laftare.Si em oia pipfu facta futtgegd no pipfu faefü é: no éfacèû:lpfc auté P le facl^ nó elf.Nóeftigid facias: amp;i. oia pipfum facia effeab euangelio credere cogp mür.Ab eodem ergo cogimur eu faclu effe nó credere. Item fi fineipfo faclucnihil: Ipfe ergo nibil eft;aut faau non eé: nó autem fine fe faclum effe: Reftat ut fateamur: aut non fine fe faclum effe:aut quia fine fe facias eft * Quod fi opinari facrilegum eft: non poffumus dicere:Si enim ipfe fe fecit:iam eratanteg fieret.Si aut ad fe faciedutn altcri a quo faclus eft:adiutoriu præbuit:nibi!omin^ nt fe adiuuâte ipfe fieret:iam erat anteg fieret. ReUnquitur itaq; ut fine fe faclus fit. Quiegd aut fine illo faclu c:nibil eft» Aut nibil eft igic:aut faclus non eft:fed nó eft nibil : faclus igitur non eft. Autfi faclus non cft:0^ tame films eft : fine dubio nat^eft. Quom0inquis potuit de folo patre naz fei filius xqualis ei de quo natus eftf ”lam boc enarrare non poffumtôt cedo^pbetix ^fM5» diCcnti:lt;Eeneratione eius quis enarrabitt 'Qd ft tu de bumana generatioe qua p uir/ ginem natus eftaccipiedum putas:ipfe te difcute:é^ interroga anima tuam: utrumh in bumana gencratióe defedt:audeatenarrare diuinâ. Noli ergo inquis dicere xg/ T^bU’.x. lem. (Ear nó dicä qd dixit apoftol’iNó rapinä inquit arbitratus eft effe xqualis deo;

Etfi em æqnalitatê illam non explicauit bumanæmenti nondupurgatæ : pofuit tame in uerbo qdin re poffit inueniripurgata. IDem’ itacpoperam mudando cordinoftto Watten. “^ mde exurgatacies:qua ifta uidcre ualeamus.ßeati era inquit mundicordes:quoni' am ipfideum uidebut. Itaq; excedentes animalis bois caliginofas imagines ; ad 1«^ nitatë üla bneentateq; ueniemusiqua uidere poffimus qd dici nó pofte uidcam^S libello qué dignat^cs mittere:fi mibi fic ociu facultafc^ tribua^ :adfingula refpondete arbitror te cogniturö:tato minus queep ueftirilumme ueritatis:quâtotnagi$ fibiuw®' turnuda depromcre ueritatem. Quis emferat nt alia omittam : ^bocfolu interim i.Corj.ij. cómcmorem:qd maximeingemai:cum apoftoI’’Paul^dicat: Videm*nucplp®‘ '^J“ in ænigmatettûcautem facie ad facictiftn iam dicere omni integuméto reieftonuda fe depromere ueritatem:g ft diccretnudam uidem’ ueritatéinibil effet exclusifta ^rz rogâtia uifionis.Nó autem dixit uidem‘’:fcd dcpromim’:ut nó folu iam aeritas inten tionimétis patere:lcd etiam poteftati lingux fubiacere uideatur. Multa funtquXo® trinitatis inefFabilitatedicantur:ntipfa non dicac: Alioquin non eftmeftabilis : led ut illis diclis illa didnon poffe inteHigatur. Veröiam ut arbitror modum exceffit ®P“ mea:cum p tuam meadmonueris breuiter fcribere.Sed quia inftitutióe octe^t®®* cufaredignatus es:nó tibiabfurdus uidebor ft modo quarûdâ cpla^ Ciceronis : quia eius quoq; in Ifis tuis mentionê fecifti:nó te pigeatrecordari. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,.

iTSancli Auguftiniad Nebridiutde eö q? fe beatuappcllaucrit ampla acfobtiMdilpU' tatione differentis.EplkÇLft

pbridio Auguftini. Vtrumnefcio quo: utita dtcatblandiloquio tuo ^udupu tem : an uereres ita fe babeat lincertumapudmeeft.Nam répétéaedditn® fatis deliberatum eft : quaten^debeat cómitti fidei.Expeclas quid iftudutq -----^j-qjpe pfuafiftimibinon quidé beatu effe me.Nam id folius fapiétis 1»^’“5*^ Sed certe quafibeatu ut dicimus bominé:qaafibominé in cópationeillius que rla noaerat:antgfi rotunda: â; gfi quadra ea quae uidem^: cQlóge ab eis abfintqaxpau coru anim^uidet. Legiera Ifas tuas ad lueerna iam ccenatus : ,pxima erat cubidod® nó ita ctia dormitio : Quippe diu mecu in leclo fitus cogitauiatep bas loquelas babuu Auguftin^ ipfe cum Auguftino.Nóne ueru eft qd Nebridio placet beatos nos elle. Non uticp.Nam ftultosadbuc effenee ipfe audet negare. Quid ft etiam ftultis beata uita cótingit:durumquaft uero parua:uelalia ullamiferia fitg ipfa ftulticia. VndecP go illi uifum eft:an leclis illis libellis ctia fapienté meattlus eft credere.Non ufepadeo temeraria eft Ixticia geftiésipræfertim bois cuius quâti ponderis confideratio ht n^ nenomm^.lllud igitur fcripfitquod nobis putauit dulciffimum fore : quia èiillioul

EPISTOLA

Lfaftiï eft: qm'cquid pofuim’ in bis Iittens:amp; fcripfit gandens: nee cnrauitquid eomit/ ^Çndum gaudenti calamo eet« (Quid fi foliloquia legiftet : lætaretur multo exundä/ *• Krtrac,4« ^lt;is:nec tarnen reperiret plus aliqöid qlt;Ï me appellaret q beatuc Gito ergo fummum ’'omen effudit in mc:nec fibialiquid referuauittqd de melænor affercret. Vndelæti ^^•quid faciatC Sed ubiéifta beata uita:ubi:ubi nafOiïipfa effettrepelleret atomos ^picuri.© nipfa c(Tct:fciretnibil deorfum effe præter mûdû.® fi ipfa effetznoßet ex/ ficnia fpbæræ tardi^rotari g medium:amp;; alia fimilia qua: fimiliter nouim^. Nue uero qöóuelqualifeûcç beatus fum:quinefcio cur tantus mundus fit:cG rationes figuraru Parquas eft nibil ^jbibeante(Tc;quato quis uolaeritampliorem:autnon mibi dicerez ^ürùmonô cogeremur cófiteri corpora in infinitum fccarimta certa uelut uas in qua/ ^fatem certam certus corpufculo ^ numerus futgeret. (Square cnm corpus nullu mi/ ’’»num eife finitur:quo Pano eife finamus'ccampli(fimam:quo amplius effe no poO Wniifi forte illud qdAlipio aliqn dixi:occultiflimcbabet magna uim:utqm numer’dz 'cintdligibilis infinite crefcit:non tarnen infinite minuitur .Nam no eû licet ultra mo/ ’’ädern refoluere.Cótra fenfibilis. Na quid eft aliud fenfibilisnumer’nifi corporcoru »dcorporum quantitas mmui quidem infinite: fed infinite crefcere nequeat. Et ideo ^ttaffemerito pbilofopbiin rebus intelligibilibus diuitias ponuntun fenfibilib’xge/' »Stem. (Quid enim erumnofius g min^attj minus femperpoife fieri? (Quid ditius g ftefeere quâtum uclis: ire quo uelis : redire cS uclis:quouf(^ uelis : tV bocmultu ama/ •quot;^qi minui non poteftfiQuift^ naneg intelligit iftos numerosimbil fieamatut mona/ ^em:nec mirum Cum per earn fiat ut cæteriamentur. Sed tarnen cur tantusêmunz

5»spPotcrat ein effe ufmaior ufbreuior:nefcio.Tale eft enim: Et cur boc loco poti^ 9illo:Mcein ea re debet effe quaeftio : ubiquicgd eéquæftio effet :unQillud multum »’ouebatqdinfinite corpora fccarentur/ (Cuitortaffe refponfum eft:deuicontraria ’»teHigibihs numeri. Sed expeda : uideamus quid fit boc nefcio quid qd' fuggeritur ’’’ftiiCerte fenfibilis mundusmefeio cuius intelligibilis imago effe dicitur. Miru an/ ^^ eftep imaginibus uidemus quaefpecula referut . Nam guis ingentia fpecula lint: »on teddopt maiores imagines g funt corpora etiam bremffimaobiefta. In paruis au ’cmfpcculis ficutipupillis oculorum:0ifi magna facies fefe opponat: breuiffima imaz §0,p modo fpeculi formatur.Etgo amp;; imagines corporu minui licet fi fpecula minuâz

]^ ’««augeri fiaugeantur non licetC Hic j^kedo aliquid latetzfed nunc dormiendû eft, em Ncbridio beatus qurrendo uideor:fed fortaffe aliquid inuemedo. Id auté 8»9d qdeftCan ilia ratiocinatio cui tag umeæ meæ blandiri foleo:0dea me nimis oblez w« unde cóftamus ex animo £lt; corpore; (Quidbo^t melius uidclicct anim’Clt;Quid budatur in corporc:nibil aliud uideo g pulcbritudinem;(Quid é corporis pulcbrituz «ofcogruentia partium cum quadam colons fuauitate.Hæcforma ubi uera melior: än ubi falfa C(Quis dubitet (^ ubi uera eft effe meliore.Vbi ergo uera eC in aio fcilicct. Animus igitur magis amadus g corpus.Sed in qua parte animieft ifta uentase In mez ’oat($intelligentia. (Quid buic aduerfaturCfenlus . Refiftendum ergo fenfibus totia änimiuinb*liquet.lt;Quid fifenfibilia nimium deleflantC Fiant utnon deledct. Vnde «fiConfuetudinc bis carendiappetendiq; mdiora«(Qu{d fi moritur anim^iergo mo/ titur ueritas:aut non eft intelligentia ueritas :autintelligetia non eft in animo:aatpot Won' aliquid in quo aliquid immortale eft cNibil autem boru fieri poffe foliloquia no/ ’•ra iam continent fatifcp perfuafum eft : Sed nefcio qua cofuetudine malorum ternz tamuratep titubamus.Poftremo etiam fi moritur animus: quod nullo modo poffe fiz fnuideo:non effe tarnen beatam uitam in læticia fenfibilium. Hococio latis exploz tatum eft. His rebus fortaffe atq; talibus Nebridio meo fi no bcatus:at certe quafi be atusmdeor:uidcar ödmibi.(Quid inde perdo:autcur parea boni opiniomcHæc mibî aixi. Deinde oraui ut folebâ atq? dormiut.Hoc placuit fcribere tibi.Deleciat cm me Çmibigras agis fi nibil te qdm buccam ueneritcelemiÖdgaudco : quia fic tibi placeo, Apudquem ergo libctius me partiam g cui difplicere non poffum. Atfiin poteftatc fortunæ eft: ut bominêam et homo : uide g beat^fimiqui de fortnitis tam multu ga«/

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CLII'

deo : Sdtalia bona fateor dcfidcro niibiubertim acctefcere.Fortunæautbona ueriffi/ mi fapientes quos folos beatos fas eft uoeafi:nec nmeriuoluerunt:nec cupi an cupin tu uideris : Et œlle accidit.Nam uolo me dedmatioujs bums gnarum facias.Gum cm adiungo uerba fiKatincertior fio s Namita é cupio:utfugio:ut fapio:utlacio: ut capio: fed utru fugiri an fugimtru fapiri an fapi: fit modus infinitus ignoroiPoBcm attendez re wci amp;^ capi ; niuererer ne me caperet amp;nbsp;ludibrioiaceret : quo ueilet qunadum amp;nbsp;captum:aliud fugitom cupitu fapitu effe conuinceret.Quae item tria: utrupenultima longazan inflcxa:an grauibreuicp ^nuncianda fint :fimiliter nefcio.Prouocauerim te ad epiftolam Iongiorem:peto ut paulo diutius te legam. Nam cu quæro tatu differed reiquantu uoluntati eft legere te.

tr^uaniac cæteroçi epo^:de cocilip Zertefi ad Donatiftas:reddétiû caufam curad cos adbucueritati acquiefcerenolentes fcnpfenntiepifcopofe ipfoÇieffe mendaces exnarrationc eoi^quæin cociho gefta fuerut: c5probantiQ.I^ra.CLll. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

lluanus fenex:VaIctin^:Aureli^:Innocentius: Maximin^:Optat^:Augufiin‘’: N Donatus:(Vcæteri epi de cpcilio Sertefiad Donatiftas. Cd in aunb^nris fa/ naa crebrefceret:boc uobis ueftros epos dicere;cognitore ptæmio fuiffe cor/ /ruptum:ut contra cos fcntentia ^ferrptur. Vos autemifta facile credere:ac^pterea multos ueftrum adbuc nolle acquiefcere ueritatiiplacuit nobis cogéte dni ebaritate ex cocilio nfo:bxc ad uos fcripta dirigere:qb’primitusadmonercmini illos uobis ui/ clos atœ cöuiclos bæc médacia iacïare;quietia in fuo madato qd ^ illa collationefecc rut:ölt;: fiiisnominib^atcp fubfcriptionib’firmauerüt:nosillic traditores amp;;pfecutofes fuos effe dicentestin falfitate ateg mcdacio manifeftiftimo detefti atq;cóuidi funt:ita ut uolêtes gloriari de multitudine coepifcopoi^ fuoÇi unter aliquoÇ iabfentiß nomia etiam mortui nomen inferercnt. Et cû quærerec ubieUetifubita pturbatione cæcati: ipfi eu côfîterenc in itinere defecifte.Et cû interrogarenc:quó potuerit apud cartba' giné fubfcribere qui i itinere iam defecerat: nebemétms pturbati:alio mcdacio feob ligauerut:refpódentes eu a cartbagineredeuntem fuifle defunàu «De quo mcdacio exire oino minime potuerût. Ecce gb’creditis mfde antiq traditiôe:ucl de cognito/ ris corruptiôe:qui mandatu fuß ubi nobis obiecerût crimê traditionis: non potucruj côfcribere fine crimie falfitatis. Proindequæ maxie neceffana credidim^ibis Ifis tag v breuiario collecta inferuim^:ne forte ad magna geftoç ^ uolumina nel puenirenon fez eile po(Tins: ufea legere laboriofûputetis. Cartbagine uenimus: ôlt;!nos ôlt; :cpiueftriî d rqd priusnolebant Ô;indignû eue dicebantan unû conuenim^.Elecii funt ex nobis Ô^ exipûs:feptem bincô: :feptem inde:qui\p caufa omniû loquerentur.Elecli funtalij feptem bine:ärfeptem inde:cumquib^ ubiopus eratcofilmmpfractarent. Elcdifant quattuor binc:0^ quattuorind.e:qoigeftis confcribendis cuftodes effent : neinfalfatu aliquid ab aliquo dicerec.Dati funt etiam a nobis â; ab ipfis :notarij quattuor binc^ quattuor mdeiut bini cum exceptorib^iudicis alternaret:nealiquis noftru fc dixine aliquid caufarcc qd non fuiffet exceptu.Huic tatæ diligetiæ efiâ illud eft additummt 0; nos amp;nbsp;ipfiqueadmodu ipfe index uerbis noftns fubfcriberem’:ne quifg diceretm illis geftis aliquid nelpoftea fuiffe corruptu. Cu em adbucuiuentibuseis g fubferipfe runtannotuerint eade gefta omnib^locis in quib^oportet ut innotefc3t:Sic etiam ad pofteros cofirmata ueritas pduramt. Nolite ergo effe ingrati tâtæmifcricordiædei quæ per iftam diligetiam uobis miniftrata eft. Nulla exculatio iam remafit :nimiu du rainimium diabolica funtboim corda:quæadbuc tantæ manifeftationi ueritatis obfi/ ftunt.Ecce epi partis ueftræ:quosomnes elegerut ut ^oibus loqnerenóconatifunt quâtû potuerut:utoino ipfa caufa non agerec: ^pter qua tâtus numerus epifcoporß utriufqj partis de unmerla Affica;amp; de tam longinquis locis cartbaginem ueneraf.Et cu ois aia fufpenfa expedaret in tâta collcctione quid agerec: llli uebcmeter inftaWt ut nibil agerctur. Quare boctnifi quia caufam fuâ malamfciebant:amp;; facillime fe pone couinci nagered dubitare no poteratdpfe ergoanim’ coÇêquo timebat ne canfa age recnam maos eos ee monftrabat . Si emm extorquèrentqd uolebant:utiam collado

'EPISTOLA

lt;Pamp; nófierctincc difputationibus norths uehtasappaecret: redcuntes a cartbaafneï

9w’d uobis crant refponfun:quid demórtratunVCredo prolaturi erantgefta â^ dicluz ''•iiobis. Nos inftabamus ut caafaagerctur, IHhnrtabantutnon agcrctur.Vos ex^ P^datis uidcrcqdcgenm^.Eccelegne ubi cos uictmastntmbil 3gerem’:fbrte tV uos pfcfpóderehs fi cor baberehs.Nibil cfgoaHun : at quid ifüs ufpotius qmbilcgidis ut '^9^id rediftisc 'Denicppodea q non potueruntefficerc qdconatifuntudeft ut caufa ^oageretumpfa aclio demonfhauitqaïd timuerintquando in ommb^aiaifunt.Có/ Wiiunt emmcótra ccclefiam catbolicam quæ toto terrarum orbe diffunditur : nibil æbabere qd dicerent:qa dioinis fanciarum fcripturaÇi teftimonijsopprefli funt:qui/ “US fcclefia defignac : ihdpies ab bierufalê creuiHcper locaiob” apoftoh prxdicaue/

•quot;untid; nomina eorüdé locorum in fuis cpiffolis A: aSis cofcripferutiSi ;iride diffundi per esteras gentcs : cótra iftam ecdefiam fe non babere caufam manifefta uoce proz reffifunt:ubi eft emdentiffima in nomine dei noftri uicioria. Cum enim confirmant ^edefiam cm nos comunicare:ipfosautem no comunicare manifeftum c:olim fe u^ ^'’s effe teftâturî fV uobis fi fa piatis apernftimeindicant:qd dimittcre à:; quid tenere uebeatis.Non in ea failitate: qua uobis non ceffantadbuc ufq;mcnnri:fed in ilia uerfi ,^te qua mcihcoacti funt cofiteri. (Quifquis ergo ab bac catbolica cededa fucrit fepa/ ij«q.4.Q4» ^^f’-quatulibet laudabilif fe uiucrc:exiftimet : bocfolo federe rp a cbrifti unitate dif ® catbolica •unduscQ: no babebit uitam: fed ira dei maneat fuper cum. Quifqais autem in bac ^cclefia bene uixeritmibil ei præiudicât aliéna peccata:quià unufqaifq jin ea ,pprium ^af’^.

“Uns portabit:ficut apoftolus dicit:Etquiennep in ea Corpus cbrifti mahducaueritingt; iXorj.ii ,^’gne:iudiciu fibimanducat amp;nbsp;bibit.Na ctiam boc ipfeapoftol’ fcripfit.Cu aut dicit ‘‘^dicium fibi manducat : fatis oftedit:quia non alten iudiciû manducat fed fibi. Hoc '’“^egimus (^oftendimusamp;obtinuimusiquia cómunio malorumnó maculataliquê P^hcipatione facramentorum:fed confenfione fado^z. Nam fi in facits malis nó cis cófentiat:portatmal’ cauß fuâ: ^pfonâ fuâ nee præiudicât alten : que ieöfenfio/

^^mali opens fociû non habet criminis.Hoc etiam ipfi uoceaptiflima coacli funt có/ ft “tciiinon tuncqni'fta dicebamus:fedpoftea cumaliud ageren. Näeufn uctû fuiftet caufam etiam Cecihannquä nos ab ecdlæ caufa diftinguebam’:ut fi forte mal’eet ''’uentus:ipfum anatbematiçarcmusmô tarnen .pptëripltim ccclefa cbrifti relinquc/ f^ttusteni p malam fuâ caufam prxiudicare nó poftet, Cu ergo ctiam adipfam Ceev ‘'^nicaufam ucCumfm ftct :dr lcgiftenril!i cócilium cartbagincfcmbirecitabat fcptua/ amp;®fa plus minus cpifcopofó fentctias cótra Cecilianuabfenté,platas: Refpondimus ®'j:ficnó obeftc illud cpo9i cócili3abfcnti Ceciliano:quéadmodum nó obfuit pluriu *po?ipartis Donati cóciliumabfenti Primianoiqn eumiMaximian! caufa plus mm’ f^ntum cpifcopi damnauerât. Tucillfnommata caufa Maximiani : unde fciütfc ctia ’I’os damnauerant in bonoreintegro fufcepifte ƒamp; baptifmum in facrilcgo Maximin 5'^ftcifmate datum fc confirmafte Ó^nondeftruxifteiamp;in fua uagaitana fentena qua ^“sdamnauerStiquibufdam qui in ipfo feifmate fucruntdilationemdediftc amp;nbsp;dixif* æ'Ÿ cos non polluerintlacnlcgi furcult Maximiani plantaria.Ifta ergo caufa pofteaq ’^2*'umaurcs percuftit:expauefcentcs amp;nbsp;perturbati amp;nbsp;obliti: unde fupius contra nos ^ütendebât: continuo dixerunt;Nec caufa caafætnecpfonapfonæ præiudicattamp;rcô/ wmauerut uerbis fuis qdnos antea de ecclcfia diccbam’: quia nó folS catbolica: traf ’’’îrmæ contra qua fe eófefti funtnó babere qddicerent ; ueruetiam catbolica: Afriz ’^^næiquæ illi unitatis cómunione coniügic caufa ö: pfona CecilianiqualifcGcp fuiftct præiudicare non poftet: fi Maximianus qui cS exteris focijs fuis Primianû dänauit:fi ttiamfodicianus qui fimul Primtanum dänauit: Si lpoftea in caufa Primiani a Donati P3rtcdânatus eft :nó pra:iudicat parti Donati : cui modo eps ficut antea fuerat rccc? pfusadiungitur:ficctiaipfis focijs fuis Maximian’nó præiudicâtqb’iftt dilationcdegt; «erut:dicêtes cos ab illo cû quo fuerut no fmftc pollutos:qa nee caufa caufxpræmdiz cat:nec pfona pcrfonx. Qiiid ergo qua:ritis ampli’f Multis gdé uerbis fnperftuis ge/ fbonerauerunt: Acquia non potuerut efficere Utcaufa non agcrccibocfecerutmuU

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CLII 3

turn loqucndo:utqdaclum eft difficile legerctor. Sed debentnobis etiam iftaeo^ pauca uerba fufficerc:ne,ppternefcio quae: nefcio quorumbominö cnmina oderitis unitaté catbolica: ecclefiætqnia ficutipudixerQttrelegerüt:fubfcripferunt:ncc caufa caufaepræiudicat: neepfona pfonx. Na fi^impfa caufa Cecihaniiqrtâ licet adecefix Ccdlwnus canfam non ptinentem tarnen defendenda fulcepimustut etiam ibi calGniae manife/ ftarentur ipfo^iapertiftime uiftifunt : mbilq; corum quae in Cecilianu intendebatp' bare potucrunt. Infup etiam de crimimb' ’traditiois: nos epifeo palia gefta ptulm?; Onde recitauimus aliquos co^ epifcopo^e qui fentétias in abfente dixerant Cecilianu manifeftifTimosfuifte traditores:cótra ipfa gefta illi qui no babebant qd dicerent :fal/ fa elfe dixerunt:fed nullo modo,p bare potuerut. Infup etiam confeffi funt: ucl poti’ ^ magna gloria ^pfclfi funt:Cecilianuapud Conftantinu impatorem a fuis prxeeffo' ribus accufatum : Et addiderut medaciu q? illis accufantibus ruent ab imperatore da/ natus. Ecce amp;nbsp;bine uifti funt:undeuobis folétnebulas errons offendcre codtantes nobis inuidiamiô^ in odium ueftrum nos adducétes : qa ccclefiapcaufam apudimpa/ tores agimus.Eccemaiores eofó de quorum nominib’’glorianc;ccclefiaecaufam cgn runt apud impatorem: pfecuti funtaccufando Cecilianu:apud impatorem damnat dixeruntua non uos inducat uamlfimis St mcndaciffimis uerbis:rcditead cor uenru: timete dominü:cogitate ucntatcirclinquite fallkatc .i^uiequid em iam paffi fucróu impialibus legibus:qdnon n iufticia:fed pro iniquitate pafiminünon poteritis diccre ideo nos effeiniuftos:quia bc uobifcQ agi nó debuit ut imperator uos ab ifta iniquUa/ te compefceret.Epifcopi cm ueftri cófelTi funtmaiores fuos fic egiffc cum Ceqliano quomodo uobifcumagi nó uultis:d^ tamêq »Cecilianuapudimperatorem pfecutilu crint: etiam ipfis confitcntib’S*;^fitenhbus fatis conftitit. (^aut Cecilian^fdcnt ab impatore damnatus: oino non cóftitït:imo etia cóftitit eumaccufantib^amp;fpfeq^^^f'l^ inaiorib’ eoiViór bis numero prius ab cpis:amp; ab ipfo poftea impatore fuifte purgatu» Hoc etiam ipfi cófïrmaucrunttalia poftea quafi\p caufa fua^feredo:ut magkeoff’'^ ipfos elfe inuenircnif:dV 4? caufa Ccciiiani etiam illa qnæ ^Jtulerutrecitarenc. QpoP ^ cunqjergo accufare uolucrunt:nullis certis documétis probare potuerunt.

autem nos dr 4? ccclefiæ caufa amp;^ Gecilianicaufa diximus: druerbis fuis amp;i Ickionib ®ptatuo a fe.platis etiamipfi cófirmaucrunt. Nam protuleruut primo codiccm Optakutide quafi ,pbarét Cccilianum ab impatore damnatum: lt;Iiui codex cum contra illosleg^z rctunói :magis oftenderet Cecilianu fuifte purgatum:ab omnib^ rif ifunt* Scd ga ipi^ rifus non pofuit ab exceptonbus excipiiuerbis fuis apud afta rifos fe eftc teftati funt’ Iterum rccitauerunt d^protuleruntlibella impatori Côftantmo a fuis maiorib dat ConftanUnns tumiubiquaefti fût q? cos memorat*’impator grauiter pfequeretur: ac fic eodemnbeV lo manifeftaruntfe apudimpatorem a Cecilianofuifte fupatos:falfumq ?efteqlt;ïdixe/ runt eum ab imperatore damnatum. Tertio ^tulcrunt htteras eiufdem Cooft^wn ®erfn«s ad uicariu Verinum datas:ubi cos grauiter deteftaturló d^ptcrca dicit de exilio rex laxandos d :furori fuo dimittêdos:qa iam deus in illos ccepcrat uindicari. Acfcetia iftis imperatoris litteris confirmaucrunt fe falfum dixifte q? Cecilianusab imperatot re damnatus fit:cum potius imperator ipfos a Ceciliano uitlos efte moftrauerinqua' do eos uebementer execratus:idco iuffit ut de exiIio dimitterenciut dco ludicelicnt etiam ccepcrat punirentur. Poftea Fcclicis abtungenfis ordinatoris Cecilianiin we-' dium caufam mifcruntidicctcs eundcm Fcelicem fuifte tradttorem a quo Cecilianu* fueratördinatusiEt eiufdem Conftantiniimperatoris pro Cecilianocotra feipfo***^* feras protulerunt:ubiad ^cófulem fcripfit:utad comitatu fuum mitteret V«g^“®* Ifteautem Vigentius confeftus fueratin cognitione Heliani ^confulis falfu fe fecillc aduerfus Fcelicé Ceciliani ordinatorc. IDicebant ergo ifti nó line caufa uoluifte impa/ torem utad fêmitteretur Vigctiusimfiga Cecilianiadbuc caufa pcdebatid conabac immittere fufpitionê uaniffimam: qd’poftea g Vigetius ad comitatu direclus eft:tuc imperator contra Cccilianum 41tulerit iudicare : Scillud iudicium fuum quod nos ret citaueramus:ubi inter ptes cognouerat Cecilianumtj purgaueratifentétiapofterio*

EPISTOLÄ

i fcfcindcrc.5cd dicebatiir cisutboc potfiis Icgcrcnt:amp;nibilommno proferebanfj Hixautem httera: imperatons quibus ad fe mit« iuffit Vigctium:qnas contra feipfos pro Cecihano recitauerunt: boc continent q? Helianus.pcoful in caufa Fcdicis audié flam præbuerit compctétem : eûdcmq; Fœlicem a crimine traditionis innocente fu/ iffe conftiterit:Sed Vigétiumadcomitatum fuum ^pterea iubere tranfmitti : ut dits riuübi erant Ärdiurnis diebus eum intcrpellare non definebant:apparere ôlt;:intimart poffet:d;fruftra eos Cecihano inuidiam coparare: êlt; aduerfus eum uiolcter infurge/ teuoluiffe. (^uis cos crederetüù contra fe recitafle pro nobis:nifidciomnipotctis Hutu facturn effetzut non folum ucrba eoruni geftis tenerentur:fedetia man‘ ’fubferp Pentium legeréturt Nam ck ordineconfulnm amp;nbsp;diernm qui geifrs expreffus e(f:fiqs l’une diligenter aduertatanuemet primo Ccdiianncpifcopah ludicio fufffe purgatd, (Dreinde non multo poft Fcelicis abtungenfis caufa ab Hcliano proconfule examina/ 'fa elhubieum conftitit innocêtem.ln qua caufa ad comitatum mittiiuftus eft Vigengt; bus:lt;^löge pofteaipfeimpator caufam inter partes cognouitatq^fmiuirdn qua’ cog/ nitione Cecilianum innocenté: illosautem calumniofiftimos iudicauit.ln quo ordine confalum g» ;dierum fatis oftenditur fallaciter cos amp;nbsp;calumniofe dixiffe ïq? imperator •niffo ad comitatu Vigcntio:iudicium fuummutamUör Cecilianum quê prius purgaz uerat poftea condcmnauit. Non folum autem nibil de bac re legere potuerür:ólt; :co/ hafeipfos tanta legerunt:fcd etiam per ordinem confulumeutdentius cóuincuntur Poftcaufam Fcelicis : ^cófulariludicio terminatam: in qua iuifum crut ad comitatum Vigetiusmitteretur: nee paruo intcruallo:fcd löge poftea mcmorati impcratoris iu ^gt;00 inter partes babitotCccilianum fuiffe purgatum. Non ergo uobis dicant:quia Tpræmio corrupimusludicem. lt;^uid em aliud lolent'mcti homines diccretAut fi aliz ^uid dedimusludicitut cötra illos pro nobis ,pnunciarct:ipfis quid dedimus:ut conz hafe pro nobis tanta non folum dicerent:uerûctiâ recitarentcAn forte uolunt ut eis îpud nos gratias agamus: quia cum dicantiudicem prxmio a nobis effe corruptum: 'pfttarnen multa quæ^ nobis cötra feipfos dixerut amp;nbsp;recitauerunt : gratis nobis om/ Jia prxftiteruntfAut ccrte ft^pterca dicant q? nos uicerint;quia melius cgerunt cau hin Ceciliani q nos:boc plane credatis illis. Nos enim duas lecliones pro illo fufficere Putaucramusiilliautemquattuor ^atulerunt. 5ed quid uos plurib^lfis onercmusfSi ”01115 nobis credere crédité:At tencamus pariter unitaté qua iubet amp;'diligit deus . Si

Gütern nobis non uultis credere:geftaipfa legitc:aut uobis ut Icgatur admittite: amp;nbsp;an ”fra fint qua : feripfimus ipfi uobis qabate.Si autem nibilborum facere uiiltis:Scmaniz ‘thiffima ucritate cöuiHam partis Donati falfitatem adbuc fequi defidcratts : mundi ^hinusa pcena ueftra quando uos fero poftea pcenitebit,Siuero id qd’ uobis prxftu htdeus non contempfcritis:ä/ poft caufam tam diligenter aaam:^ tam diligctcr ma h'feftatâ peruerfam confuetudiné relinqucntes :paci ebriftiÓdunitati cöfenleritis:de htftia corrcctionc gaudebimusiSc facramenta ebriftiquxin facrilegio fcifmatis ad iuz j dicium babctis:utilia tV falubria uobis erunt:cum in catbolica pace babueritis caput , ™riftum;ubi cbaritas cooperit multitudincpeccatorum .Hæc ad uos fcripfim^ocîa/ i.'j^rtrü4«’ ”odecimo Ral:lulias:piiffimoHonorio angufto imperate:utquädo poffunt ad quoi/ iueftru iftæ litterx peruenirent,

Pnblieolæad bcatû Auguftinum:ab eo ut in lcge ac diuerfis caufisin ftruat exquis ttintiszquæftionefcR fingulas ad quas fibi fingillatim refpödere poftulat:per capitula *'§nantis,Eplh^llJ.'

’'Yquot;'\lleSo 0^ ucnerabili patri Auguftino epifcopo: Publicola^ Scriptum é:Inter/ ®«it*»5*« ^ »°ga pattern tuom ödindicabit tibi:feniores tuos ä rdicent tibi. Vndeamp; mibi 'v^exquircda legcm de ore facerdotis ludicaui in caufa tali.d^ux qlis fit:p Ifas ex pono;{irnuletiam ut ócego inftruar in diuerfis eaulis. Singulas aßt quæftiones öl ’dix ”erias p capitula lignari tcci:ad quas fir giHatim dignare refpödere. In arçutib' ’ut au/ diuidecurioni qui militi præeft uel tribuno:folentiurare barbariuurâtes p demones h°s 3 ad deducédas baftagas pacli fucrintuelahquiad feruâdas fruges ipfas:finguli

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CLIII 59

poffeffores del condoclores (blentad cuftodicdas Fruges fofdpere : quafi lam fideles epiftolam decurione mittente:uel finguli tranfeuntes per ipfos tranfire. Mibidifco ptatio in cordenata efhfiille pöflefforïqui fufcepit barbarum:cuius fides pdæmonS iurationem Firma uifa eft non coinquinai?:uelipFe uelilia quaecuftodit:uelille qui de/ ducitur a deduftore barbaro, 5ed boc debes Fcire : quia qui iurat barbar^ a poffeffo/ re pro Feruandis Frugibus accipiat aurum uel a uiafore deduciordcd tarnen cum boc uelutimercede quae folet dan a pofteftore uFa uiatore : turametum etiâ illudimedio eft mortale datum decurioni uel tribuno: Qd perturbât me ne polluât ilium qui fufd pit barban iuramentu:uel ilia quae cuftodit barbarus. (ÇnacQq; em conditione etiam auro dato amp;nbsp;obfidibus datis:ut atidiui tarnen lurametu iniquum medium interceffite

Dignare autê mibi deftnitiue refcribere amp;nbsp;non FufpcnFe.Q^ fiipfe fcribas dubitâter: ego maiores dubitationes incidere poftum q anteq interrogaffem. Hoc etiamaudiz ui:quia ipfi bomines conduftores qui praeFuntrei meaeuitramétû per daemones fuos iurantibus barbans accipiunt ^ reieruandis frugibus. Si ergo cum illiiurant perdez mones fuos ut cuftodiant frugesznô polluutipfas Fruges : ut fi indemâducaueriî ebn' ftian’fciens;ueldepraedatio ipfaçe reru Fuerit:coinqutnc6fignificare dignare. ltéab alio audiuicf eödufton no iurat a barbaro:ä^ alter dixit:qa iuratquot; coducton.Si etiafab fû mibi dixit ille:qa dixit iurari coducforidi lâ ,p boc qdfolum audiui no debeo utide ipfis Frugib*;uel de pcio ipfaÇi,pptcr auditS folG:qa dielG eft. Si aStquis dixerit boc imolaticiu êidolis:nolite mâducare ,ppt illS qiudicauit:fi tn etia baec caufa filis écau/ fae de imolaticiof Q^ fid^ cft:qd debeo de ipfis Frugibus;uel de pcio ipfa^i Faceret 'Si debeo rearere de utroœ q mibi dixit:qa no lura^ c0du3:on:autq dixit qa iurat C0du/ clontSedirtu uniufeuiuf^ ,pbare p teftes:q ue^ dixit de illis duob’z amp;nbsp;tadiu no cótinz gere de ipfis Frugib*:uel de pcio qdm mibijgt;bat0 Fuerit fi nefc dixit ille q dixitqa non mrai fconduftorif 'Si barbar’ qui p iuramêtö fuQiurat malu:(ecerit ilium ebriftianum conduclore uel tribunu qui militi prxeft iurare fibi p Fide illis feruada ^ cuftodiendis frugib^:p ipfu iuramentu mortale p qdipfe iurat: fi fol’ille cbriftian’coinquinat’fitan non dquot; ilia quoru caufa iurat. Aut fi pagan’ q militi præeft iurauent barbaro 4) fide illi (eruanda per mortale iuramétû :fi non coinquinat,p quibus mratf Siqué mifeio ad aranges fi licet ei iuramentum accipcre a barbaro illud mortale : amp;finon coinquP natür fiTufceperit tale iuramentu cbriftianusf 'Si de area trituratoria tritici nelcuiub ^ eunep leguminis:auttorculari:de qua dæmonioblatu eft:fi licet inde manducareebn ftianum fcienté:Et de luco fi licet ad aliquem ufum fuum cbriftianu fciétem ligna tob lerec'Siquis uadens ad macellu ut ernat carnem quæ non fit imolaticia: A: cogitatioes duas babuerit indeicp im olata fit:0^ no fit imolata:ä: rilia tenuerit cogitatione qa noim molacquot;:ö^ fit imolata cogitabit:fi maducauerit peccatç Sicqbona rem deqdubitat an bona aut mala fit fi faciat ut putat bona:cu tn putaftet amp;nbsp;malä:fi peccatû afcribac cif Si quis dixerit qdimolaticiû eftmétiés;amp;poftea dixerit iterumquia métitus eft: ä^adn dem ucre mentitus eft:fi licet cbriftianu inde manducare aut uédere:amp;: de precio uti ex eo qdaudiuitc 'Sicbriftianus aliquis ambulas paftus neceflitatê : uiSus fame um’ dici uel bidui: ufmulto^ diei^:utia durare n poffit :ita occurrerit utïipfa neceftitate famis in q fibi uidet iam morte 45ximarc:ïueneritcibum in tdolio pofitû : ubinullusfit bominu:amp;: non poflitinucnire aliu cibum:debetmoriaut exinde cibarif Sicbriftia' nus uideat fe a barbaro ufa romano uelle iterfici:dcbet eos ipfe cbriftianu interficetc neab illis iterficiar:V el fi licet fine mterfecîiôe eos repellere uelimpugnare ; qa diftu XlPatt6,5. cft:Nó refiftere malof Simuru pofteflioni debet cbriftian’facere ^zpfboftczamp;fnH^ cbriftian’q fecerit murû caufa nó exiftitbomicidq:cQ inde aliq cceperintpugnare:amp; tm^ficere boftesC Si licet de fóte bibere:ufde puteo ubi de facrificio aliqd milfucc Si f de puteo qitéplo é Ardefertö faftöê debet xpian’ biberef 'Siitéplo qd colic idoli pu te’ibi fit uel fons:amp; nibilibifactö fiticodé puteo uffóte fi debet baurire aqs inde ebn ftian’amp; biberec ”Si cbriftian’ debet ibalneis lauaremelitcrmis iqbus facrificac fimu/ lacns; ^Si cbriftianu debet in balneis quibus in die fefto fuo paganiloti fût lauarediue

EPISTOLA

cûipfis Gue fine ipfisf Si in folio ubi defcenderutpagani abidolis uenientcs m die fc fto fuotc^ aliqd iHicin folio iacnlcgp fut fecerintâ^ Icicrit cbnftian^:fi debetin eodéfoz Ho defcenderef Sixpianusmuitat’ab aliquo appofitam babuentcarnemin cfcamide qdiftu faerit illi qa immolatida ert â^ nó manducaueriteaipofteaaSt ab aliquo träfla/ tam ipfam carnem aliquo cafu inuenerituenalem Óiemerit earn : autappofita babuez ntabaliquo alio inuïtat^ amp;^nócognouerit ca Afmaducauentfi peccatc Sideborto nel de polfelfióe idoloi^ uel facerdotu eo^i debet xpian’ feiensolus ernere uelaliqué Huclu:0^ inde edereequot; Sane de luramcto uel de idolis ut laboré nó patiaris in reqren/ do;quae dominus donabit:inuenerimus:ante oculos tuos uoluiproponerc: Si quid aût aliudaperti’antmeli‘’in fcripturis inueneris:dignare mibi fignifieare.Vndequæ

'nuenim’:bæc fût ubiLaban dixit ad Iacob: Pc’ Abraam amp;nbsp;de^ Nacbor: quéautdeu I5c(i.ïo ^ofignificauitfcripturaC Etite^i adAbimelccb qn uenitab !faacubiiurauit:uelqcü Éefi.Kï

•Ho erat: Sed quale iuramentu nó fignificauit fcripturaf ltei}ide idolis ubiad Gedeó Judicq lt;^« did3cftadomino in libro ludicü:ut de uitulo quê occiderat bolocaullu faceret. Et 5oriie.6. •nlcfu naue de bieriebo: ut omne auçtiargétû A;ærametu inferret in tbefauris domi/ HHâ^fanclû uocatûed de ciuitatequæ anathema eft. Etqd c illud:qd ’in Deuteronoz tóo pofitu eft:Non inferesabominationem in domu tuâ: dr anathema eris ficut hoc/ C’eut’*?’» weft? Dominé te feruet: faluto tc:ora pro me.

^Sandi Auguftim ad Publicolam:fingulis quæftionib^illi^in fuperioriepiftola anno tâtisiuere ac lubtiliter fatitfacicntis.Epla.CLIÜL

©norabili amp;nbsp;dilecliffimo filio Publicolx: Auguftin^in dno falutem. Aeftus ^mmi tui pofteaq didici litteris tuistetiam mei cótinuo facli funt: non quo me ia talia pmouerint qlib^indicafti te efle pmotumded quó tibi auferrentur bi ®llmffateor:aeftuaui:maximeqa petis ut definitiue tibi rdenberc; ne imaiores dubi/ bloes incideres qanteq interrogaffes.Hoc ern uideo nó elfe in mea ptâtc. Nâ quóliz Hetfenpfero quæ mibiuidct effe certiffima : fi tibi nó pfuafero:^culdubio eris incerz tior.Móautc ficut mibiadiacet fuadcre;co mó adiacet etia pfuaderecuilibet.Verutn Ht tuæ dileclioni negarem opcrulam meam:poftaliqntam deliberationem refcriben ^5putaui. Mouet te certe: utÇi cd fide utendû fit:q ut eâ feruet pdæmonia lurauez xx.q.i.möiirt Ht* Vbite uolo prd confideraretut^ fi qfpiam per deos falfos iurauerit: fe fidcm ferz s.fcntcn.Dj.j^ H3tu^:ô^ cam non feruauerit:non tibi uideac bis peccaftceSienim taliiuratione pro/ «.poiUxt •Hifß CLiftodicrit fidé:ideo tin peccaffe lodicarecrqa p tales deofiurauit:Illû aut nemo ''fSe reprebenderet qa fidem feruauit.Nuc uero qa ö^iurauit per quos non debuit:ô^ ^ontra pollicitam fidem fecit qd non debuit:bis utiq ipeccauit. Ac per boc qui utic fix ueilli’quem conftat iurafte per deos falfos:6^ utic non ad mala fed ad licita dr bonam: Honpdd eius fe fociatqd per dæmonia iurauit: fed bcno pacto cd qd fidcm feruauit.

Neep bic eandé fidé dico feruaritq fideles uocanr qbaptiçan^ in corifto. lila em Ion/

Soaliaeft longer^ difcreta a fide bumanorum placito^ atep paSorum. V crutamen ti.lt;i.t$.0qnf Hoe alla dubitatione min^malû eft per deu falfuiurare ucraciteriq per deu ucÇi falla/ J.f«»«^»‘Li? oter.Q_nanto enim per qdiurac magis eft fanftu:tantomagis eft poenale periuridm, '^'P”^^

* Alia ergo quæftio eft:utçtnó peccet q per falfos deos fibilurari fecit: q ille q ei iurat Kdeos falfosquos colit. (Cuiquæftiôipoftutilia teftimonia fuffragariiquæipfe côme^ •Horaftt de Laban dr Abimelech:fi tarnen Abimelecb per deos fuos iurauit: ficut Laz HW per deu lacob. Hæc(ut dixi)alia quæftio eft:quæ me merito fortaftis mouerit: Hiuilla exempla occurriftet de lfaac0lt;lacob:S«rfiq alia poftutinuenin. Sitarnen illud n.q.ianouo Hon adbucmoaet qd in nouo teftameto diefu eft: Neomino iurcm^.iî^d quidé mibi XDatteö» pfopterea dicfü uideif:non qa ueijiiurarc peccatu eft:fed qtiia peicrareimmane pec fatücft:Aquo nos longe cfte uoluit quioinino ne iurcm^admonuit. Sed tibi aliud Hiaerifcio:undenuc dilputandu non eftlutillud poti*’agam^unde me confulendum

Putafti. Proinde ficut non iuras: ita nee aliu fi boc placctiurare compellas:quis dicfu ix»lt;i»i.$uic Hnemrem^: Nufq auté in fcripturis fanchs legi meminerim ne ab alio iurationeacci/ piam’. Alia nero quæftio émt^ eapace debeam^ uti:quæ inter alios inuicc iurâtes fa

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLIin

Ha eft. lt;3^ ft noluerim^ ubiuiuam’ in tern's: nefcio ut^ inucnire poftimus.Nci^ cm tantummodo limiti:fed uniucrfisproumcijs paxconciliatur mratioe babarica.Vnde S^ illud fequetur:ut non Fruges tantum quæab eis cuftodiuntur qui per deos Falfosiu rauerunt:fed ubic^ inquinata funtomnia:quxipfa pace inuniuntur qua iuratio illa co Pearca firmat.lt;î^fi abfurdiftimûeftdicere:nec illa te moueâtquæmouebât. Item fide area ^ uel torculan tollat aliquid ad facrificia dacmonio^ fciente cbriftianondeo peccatfifie ri permittit:ubi probibedi poteftas eft.Quod fi wftS no comperit:aut probibédipo-' teftatem no babuit : utic mundis reliquis FruHibffs undeilla fublata funt: ficut fontib? utimur de quibus baurire aqua ad ufum facrificiofe certiftime fcimus:Eadem eft ƒtia ratio lauacroi^t.Nccp em fpm deducere de aere dubitamus:in que fcimus ire fumSex aris omibus Ôiincenfis dæmonioÇi. Vndeapparet illud efte probibitû:nc in bonore alieno^ideo^ aliqua re utamur:aut ut exiftimemur fie earn aecipiedo : utguis animo contemnamas:eos tn qui noftrû animu ignorât ad bæc bonorâda ædifieem^. Et eu templa: idola: luci: amp;ffi quid buiufmodi data poteftate uertunt:guis manifeftûeft eu id agimüs nô ea nos bonorare fed poti^deteftari:ideo tn in ufus noftros priuatos duz taxat amp;nbsp;proprios no dcbemus inde aliquid nfurpare:utappareat nos pietate iftadcz ftruerc no auancia. Cum uero in ufus comunes no proprios ac priuatos uel in bono rcm dei ueri couertu^boc de illis fit qcT de ipfis bomibuscum ex facrilegis ä: ^impi]s in uera religione mutant'’. Hoc de*infclligit docuifleillis teftimonqs quæ ipfe propos JludW.tf» fuifti;cû de luco alienoÇ ideoi^iuffit ligna ad bolocauftu adbiberi:Etde bicricbo ot g|oftte.6. omeau^:argctum 2^ æramentû inferred in tbefauros dni. Quapropter etiâ illudqu »«utLy. in Deuteronomio fcriptu eft:Non côcupifees argentu ul’auru illoRz:nec accipics inde tibi:ne excedas propter illud qm abominatio eft dno deo tuo:0^no conférés exécrai mentu in domûtuât â^ eris anatbcma fïcut Ôi illud eft: «St 'offenfiôe offédes amp;; coinqui natiôe ingnaberistabominatôe illa ga anatbema eft:Satis apparct autipfos priuatos ufus in taiib’effe,pbibitos:aut ne fie indealigd inférai :in domu ut bonorec^Tune em eft abominatio amp;;exccratio:nô eu talib* facrilegifs honoraptiftima deftrudióe fubuer tic. E)e efcis aut idoloÇi nibil amplius nos debere obfcruare g quod præcepit ApFs: A certus efto.Etideo de bac re uerba eiu$ recole:quæ fiobfcura client: pro modulo no ftro exponèrem*. Non aut peccat qui cibom poftea nefciés mäducauerit qué prias tang idolotitu refpuit. dus ucl quilibet fruftus in quolibet agro natus: ci* eft g créa «ij. ait:Quia dni eft terra Ô^ plenitudo eius:Et omis crcatura deibona eft. Sed fi illudqu iÆünotP.4. in agris nafeit côfccrai^ idolo uel facnficaritunc inter idolotita deputandu eft. Cauen dum eft cm ne fi putaucrimus nô uefcenduolcre q^ nafdc in borto templiidoli: cofe quês fit ut exiftimem*n5debuifte aplbsapudatbenas cibû fumere:ga ciuitas eratmi neruæ eiufq; numini côfccrata. Hoc Ôlt; !de puteo refponderim uel fonte qui in term ^plo eft. Plus autcmouct reuera fi aliquidiacrificioç2in fonte ucl puteu proqeiatur.

Sed eadê ratio eft aeris qui oém eaÇifumurecipit: de quo fupra dixim*: Autfi boc (deo putac diftare: quia illud facrificiû de quo fomus aeri côfundif: nô fit ipfi aeri fed idolo alicui uel dæmonio. Aliqn aut ficmittunc facrificia in aquas:utipfis aquis facri/ fice^. Non ideo utieç folis hui* luce nô utimur:quia ei facrilegi ubi poffunt facrificaz re nô cefiant. Sacrifica^ etiâ uentis : quibus tn utimur ad tâtas noftras cômoditates: cû eorûdé facnficiol^ fuoÇ ifumûipfi qd’âmodo baurirc Ôduorare uideantur. Si gs du bitat de aliqua carne: utÇ4 imolaticia fit 21 nô eft imolaticia : fi eâ cogitationé tenuerit cp imolaticia nô fit amp;nbsp;ea ucfcac : non utiep peccat : ga nec eft:ncc iam putain imolaticia: À: fi antea putabaif. Nelt;$ em nô licet corrigere cogitatiôes a falfitate in uerifaté. Si quis aut bonûputauent elfe qd malu eft: A: fecerit boc putâdo: uticp peccat: Et eafût a,î.cb5.t»e oia peccata ignorâtiæ:qn quifep bene fieri putat qd’ male fit. De occidédis bomibas g owidedis ne ab cis gfcg occidac: Nó mibi placet confiliü:nifi forte fit miles: aut publica fünSióe tcneat'’: ut nó pro fe boc faciat fed ^ alijs:uel p ciuitate:ubietiâ ipfe eft:accepta Icgiti ma poteftate fi eius cógruit perfonac. Qui uero rcpellunifaliquo terrore ne male fa.« ciant: etu ipfis aliquid Fortane prxftac . Hincaut diftu eft:Nórefiftamusmalo ncnos

EPISTOI-A

'•Indira delcdeüqaæ alfeno malo animu pafcit: no ut correSionê boim negligamus. Vndenec reus eft mortis aliénas qui cum fuæ pofleflioimurum circöduxeritraliquis cxipforum ufu pcuffus intereat» Neep em reus eftxpianus fi bos ems aliquéferiédoï odequus calcem iaciendo aliquc occidat.Autideo nó debét'ebriftianiboues habere cornua:autequus ungulas: aut dentes cams:Antuero qm apt’s Paulus fatis egit: ut in actf.xi, ftibuninoticia perferretur:infidias fibi a quibufdâ perditis prasparari:^ obboc dedu Sores accepit armatos: fi in ilia arma fcelerati homines incidiffêt:Paul ’ in effufioe fan guinis eorum fuu crimen agnofceretC Abfit utca quae ^ pter bonum ac licita facim'’ antbabcmus:fi quid p baec præter noftra uoluntate cuig mali acciderit:nobis imputez tur.Alioquin nee ferramenta domeftica amp;fagreftia funt babcnda:nequis eis uel fe uel alteram interimat.Nec arbor aut relhs:nc quis fe inde fufpendat.Nec feneftra freien tiaeftme pbanc fe quifq; prascipitet. (Quid plura c5memore:cu ca cômemorâdo fini tenon poifim C (Quid em eft in ufu bominS bono ac licito:undenon poffit etiam per/ Cities irrogariC Reftat nt fallor ut dicamus aliquid de illo uiatore cbriftÎ3no:qnc coz ti'cmorafti uiclu famis ncceffitatedi nibil ufpiam iuenerit mfi cibu in idolio pohtu ubi ttullas alius eft boim: utfó ci fatius fit fame emori g illud in alimetum fumcre. In qua quæHiôe: qm no eft confeques:ut cibus iUe idolotitum fit. Potuit em uel ab efs quitbi abinnere diuertétes corp’ refecerat:obliuióe feu uolutate dimitti:ucl illic ob alia eaux laniquâlibet poni:Breuiter refpódeo. Aut certu eft elfe idolotitu:aut certum eft no efeaut ignorait. Si ergo certum eft efle:meli’xpiana uirtute rcfpuic:5iauté uel'non effefd^ nelignorac:fine ullo confciétias fcrupulo in ufum ncceffitatis affumic. Ocati Auguftiniad Marcianü:ex diffinitiöeamicitiæ^bâtts illû nûcfe ue^ habere ainicn que ante no babucrat:rationcq5 reddetis: curille pri’amic’no fuerit:tude præ ^etea exhortâtis ut ea præcepta teneat qmb’ipfoRiamicitta uera ac fempiterna elfe po(rit.Ep,ftola.CLV.

mino merito fufeipiedo Ü in xpo dilccïiflïmo ac defideratiffimo fratri Mar/

1 m'ano:Auguftin’in dno faluté. Abrip ui uel poti’obripui:ä^ quodamodo fu/

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rat’ fummemetipfu mftis occupationib’meis:ut tibi fcriberéantigflïmoamiz toiqnêtn non habebä gdiu in cbrifto nó tenebâ. Noftiquippe ut diffinierit amicitia tomanitut ait quida:maxim’auctor Tullius eloquq.Dixit em ét : ueriffime dixit:Amiz Xulltua titia eftreÇibumanaçî amp;nbsp;diuinaçt cum beniuolêtia amp;nbsp;charitate confenfio. Tu aut mi tbanfûme aliqn mibi confenticbas in reb’bumanisfeu eis more uulgi fruicuperéiö^ tnibiad ea capeffédaquoK me posnitet fauédo’uelificabas : imo uero uela cupiditatu 'fcaçi c3 casteris tue oilectorib’mcts inter præcipuos aura tandis inflabas.Porro in re bus dminis g^ mibi il o tpe nulla luxerat ueritasiutiq; in maiore illi’diftinitóis pte nfa amicitia daudicabat.Erat em rei^ tinmodo bumana^i:non etiâ diuinai^:guis cum be piuolétia amp;nbsp;charitate cófenfio.Etpofteag illa'cupere deftiti:pfeuerate quidé bemuo/ Ifutiaifaluumme effe cupiebas falute mortaliiórea rcÇSprofperitate fcclicê qua münz tlus optare confueuit. Etiam fic itaeß aliqntum tibi erat mecum return humanaru be niuola itcbara cofenfio. Nûc ergo quâtum de te gaudeo:quib’expticé uerbis:quâ/ do emn qnêquoquo mó babui diaamicum:babeo tam uerumamicü* Acceflït enim ftiarcrom confenfio diuinaÇitquomâ qui mecum temporale uita quonda iucundiffi/ oiabenignitateduxtfti:nuncfpe uitasæternæ mecum effe ccepifti.Modo uero etiam de reb’humants inter nos nulla diffenfio eft:quicasrerum diainaçiçognitiôe penfar luusme plus eis tribuamustg modus eaÇi iuftiflim’poftulat.Nec eas in aliquo cotem/ ptuabijciêdo:creatoriea^idno re^ cxleftiu atq; terreftriu faciam’iniuna.lta fit ut in/ ter qiws amicos no é reRicóféfio diuinaÇimechuanaÇi'plena eé poffit ac uera.Necef leéem ut alifg oportet hûana asftimet:g diuina cóténit.Nechoiemrecte diligere no “^f't- gfqs eu nó diligit g hoiem fecit. Proinde nó dico nuc mibi pleni’amic’es g eras fXB^^tfedqntu ratio indicattnec ex pte erasqn nec in rcbus huanismecu amicitia ue ra tenebas. Re^i quippe diuinaÇi ex gb’reftehuana penfanif: focius mibinódu eras:

1uueqn necipfe in ets erü:fmc pofteag ego eas utcun^ fapete cocpi:a qnibus to longe

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLVI 4O

abborrebas. Nolo aut fuccenfeas:nec tibfuideat^abfurdöc? ullo tpe cum in uanabu D fus mudtæiluaré: quäuis memultöamare ludcrcris : nódum eras amicus me^qn nee ipfe mibi amicus eratfed poti^immicus.IDiligcba quippeiniquifatetamp;reuera quia dmi 1^5.10 na fentétiaeihquia feriptû eft in fancis hbris : (Qui diligit iniquitatéodit alam fua. Cu ergo odiffem aiam meâ:ueÇiamicam quo baberc potcra ca mibioptantéin quib^ipfe meipfum patiebar mimicQ fCum uero benignitas 0lt; ;gratia faluatoris noftri illuxit mi/ bi: non fm mérita mea fed fm ipfius mifericordiä:tu ab bac alicn^:quo eile poifés ami ' eus meus: qui unde beatus effe poffem penitus ignorabas: amp;nô in boc me amabas in quo mibi ipfe iam fucrâ utcunq; amicus effeclusC (Eras itaq: deo qgt; te mibiamicG face re tandéaliqn digna^. Nuncein nobis eft reiy bumanaÇi amp;: diuinaÇêcum bcniuolé/ tia 0lt;;cbaritate confcnfio in xpolefu dno noftro ueridima pace noftra:lt;Quiduob‘’pr£ WattB.ix, ceptis cuncia præconia diutna cóclufit dices: IDiligçs dnm den tuu ex toto cordetuo: Óiex tota aia tua:amp; ex tota mente tua: amp;nbsp;diliges ^ximû tuu tang teipfumdn bis duo* bus præceptis tota lex pendet Ô^ ^pbetæ.ln illo primo reÇidiuinaç:: in boc fcdo te^ bûana^ eft eu beniuolêtia amp;nbsp;cbaritate côfenfio. Hæcduo fi mecû firmiftimeteneas: amicitia noftra uera ac fempiterna erit:â^ no folum inuicé nos;fed ctiâ ipfi dno focia/ bit, (QÆ ut fiat:exbortorgrauitaté dvprudetiâ tuâ:ut iam etiâ fideliû facra peropias. Decet cm ætatê éV congruit quant5 credo morib^tuis. Memeto quid mibi dixeris^ fecluro:comicum quidé de Terentio recolês uerfum:fed tn aptiftimu â;*utili(fimum-Xerentma Nuncbic dies alla uitâ affert: alios mores poftulat.Q^ fi ueraciter dixifti:ficut de te du bitare no dcbeo:iâ profefto fie uiuis ut fis dignus baptifmo falutarurcminïoné'prætc ritoÇ i a ccipere pcecatoçz. fam oîno non eft cui alteri præter dnm xpm dicat gen’bu SJirgtUtts manu: Teduce fi qua manêt federis ueftigia nii: irrita ppetua foluêt formidmeter/ ras. Qcf ex iteo: id eft ex fibyllino carmine fe faifus eft tranftuliife Virgili^: qm fortafi fis etiâ 111a uatcs aliquid de unico faluatore in fpu audierat qdncceflebabuit confiteri. Hæc tibi dne mcrito fufeipiende â; in xpo dilecliftimeae defiderâtiftime frater: fine pauca:fiue forfitâ multa fintutcunq^ occupatiHim' ’fcripfi:tua mereri feripta defidero: 6;:te nomé dediffe inter côpetentes uel datuÇi cfTc:ia iameç cognofcere. Dns de’no fter in quécredidifti:amp; bic amp;tin futuro faeculo te cóferuet dne merito fufeipiéde amp;in ebufto dileftiftimeac defiderâfïïme frater.

CL Beati Auguftiniad Prob3:dicï:a illius approbatistA ; ca q »mala buius muditolcrabi/ liora duxerit fpe futuri cómendatis : fibic$ a dno futuraeuitæ præmia A præfentis fo/ latia pofcentis.Epiftola.CLVl,

,—©minxinfigni A merito illuftri A præftatiftïmæ filiæ Probæ.Auguftin”. Eft E tl nbsp;nbsp;■quidéita ut dicis q, in corpc corruptibili aia conftituta terræna quadam cogita

none conftringii^ód tali onere qd’ammö deprcfta curuac : ut in imo multa g in ®3ß.9. fûmo uno facilius cócupifcat A cogitet. Nam boc etiâ fancla fcriptura ita dicit : Cor/ pus em qdcorrumpic aggrauat aiam:Adeprimit terrænainbabitatio fenfu multa co/ Xucfiij. gitantc. Sed ideo ucnit faluatornofter qui mulicré illa in euagelio p dccé amp;i oclo an/ nos curuâ:quæfortaffe boc fignificabat uerbo falot[:erexit:utaia xpiana nó fruftra au diat:Surfü cor:Nec fruftra rndcat:fe baberc ad dnm. lt;Qdintücs recie fecistmala bu ius muditolerabilia ducere fpe futuri. Sic cm ufu quodabonocouertunt ’in bonü du JRo.S. nó augétnoftrâ côcupifcctiâ fed exercét patiam:de q re Apls ait:Scim’qm diligétib’ deu oia coopérât in bonu. ©ia ingt:Nó folu ergo illa quæappetûr ut fuauia : ucKetia '•illa quæ ut molefta uitanf: qn alia fie fumim’ne capiamur: alia fie ferim’ne fragamut: lPgt;S.jj. Et fm præcepta diuinaioibus gras agim’ei de quo dicim’:Bcncdica dnm in omitpe “ïamp;S.iiS. femp laus ei^in ore meo : Et bonu eft mibi qm builiafti me:ut difea iu ftifieatiSes tuas.

Neiç cm reuera fi fallaeis ,pfperitatis fernp bic trâquillitas arrideret:aia bumana por tum ills ueræ certætç fecuritatis appeterct: dnainfignis A mcrito illuftris A præftan/ tnïima filia. Reddes itacp debitu præftantiæ tum falutatióis:obfcquiu agenlq; gras q|gt; falutis nfæ religiofiffimâ cura geris. Pofco tibi a dno futuræ uitæ præmia: præfentifÿ folatia:oim ^ ueft^ in quo^tcordibus p fidc habitat xps:medilecliói oratióiep cemê/

EPISTOLA

‘lojEt alla man u.De^ ucr^ â^ ucfax ueracitercófolec cortuuiamp;f^tegat fakitc tuaidna ^^nis (^ merito lUuftris acpræftantiffima fiha.

Lßeati Angufhniad Optatu:de origine air di(ïcrcns:amp;fe de quxftióe peundc mo U2wt?i uiddicct aiæ fient corpa,ppagatióc nafcanc;an creator omps fine ulla^pagaz tide nouas faciat fingulasmung fuiffeaufum defmita ^ferre fententiâ cófitctis:IDocc ^præterea quéadmodn fine pieulo origoaïx poflït latcreiaftruétifcp neminéiuxta fa Jjafidê a contagióe mortis amp;nbsp;obligatióc pctiliberaripoffe nifipunumediatoré dei âi '’oim:boiem xpm Iefum:lt;Curetiâ créent illi quos creator præfciuit ad danationc: no ®ûgratiâ pertinere fubtiliter explanâtisiEtad quæftionê principale redeudo diffufc ®c ea difputatis: Optatu quoq; diligéteradmonétis:nemin^ eautus noua incurrat bas jefimiaepoftremo gdillQ de agitata quasftióe diffinitö audi're uelit apenêtî.E.ÇLVlk ^y^VÓmmo beatiffimo Öl ' fincera dileclióedefiderabili fratri él coepo Optato:quot;Äu ^gnftmus in dno fakitc. ^£uis tuas fanclitatis nullas ad meipfum datas accepe Ifas: tn ga illæ gs ad Mauritania casfaricnfé mififti : meapudcæfareâ præ-* fente uenerut:quo nos iniuncfa nobis a uenerabili papa Zo^imo aplica: fedis epo ec-* ekfiafticanecelktas traxerat:facln eft ut ca quae fcripfifti etiâ ipfe perlegerêî tradente i.t^ctrac.^C. jnibi eädem epidolam tua famulo dei fanHo Renato: in xpo nobis fratrecbarilkmo: Quo petente Ô^ mibilicet alqs occupato uebemen ter infkite:ad ea fum rndere com/« pnlfus. Acceffitbuc etiâ alterius feti amp;nbsp;cu debito bonore noiandi fratris nodniScgn tuab iHo comperi neceffarq tui mureffis cum in fupradiSo oppido remorarcmuradz •Pentus, Quimibi retulit etiam fibi miflas de bac re litteras uenerationis tux: Et me bacipfa quaeftione coufuluit nt quid inde fentirem:uel mcis uel fuis refcriptis ad te secret perueniremtrum fcilicet animænt corpora propagations nafcantnr : fintep ex •Ha ana quas primo bomini creata eft: An creator omnipotens qui utu^ uf(ç nunc ope fätur fine ulla propagations nouas faciat fingulas proprias. De qua re anteg aliquid ^dmoneâ finceritaté tuâ : fcirc nolo in ta mltis opufculis meis nug me fuiflc aufum de nîcquæftiôe definitâ ^jferre fententiâ: âfimpudéter referre in lifteras ad alios inforz •nädos:q(Japud me nô fuerit explicatu. Qua^ autreçi atep caufaç: confideratiôcpz •noiieamit in neutra affertionéme* inclined affenfustfed adbuc mr utrâcp dilceptc: ni •nislongu eft bac epla exprimere: Nec tâ neceflariû:atbocomiffo non poffit de bac •juæfiiôe qd’fatis eft deputari:^ fi nô ad auferendâ cuncèationc:ccrte ad canendâ tcz •^eritatem. Illud em ubi uel maximefides cbriftiana confiftit:q jper bominem mors ^perbominemrefurreaio mortuoru . Sicut em in Adam omnesmoriun6ita ö^ in »Xörf.!^# ’•po oês uiuifi cabunif:Et çpp unumbominê peccatumin bunemûdûin tramt:amp;per 3o.5. Pfccatum mors: amp;rita in oés homines pcrtranfijt in quo omnes peccauerunt : Et q? •udiciS quidé ex uno in condemnationc : Et cpp unius delictu moes boies ad condcz-••ationê:amp;fp unius iuftificationê in oés boies in mftificanonê uitæ:Et fi g alia teftimoz ®'a déclarât neminé nafci ex Adâmifi uinculo delicti amp;nbsp;dânatiôis obftriftG : nemmét^ •nde liberari nifi renafcédo pxpmita inconcuffe teuere debem*:ut feiam*eu qui boc ''fgauerit:nullo modo ad xpifidé:amp;^ ad ea quæpxpm datpufillis amp;;magnis dei gram Btinere. Vndc fi origo aiæ latcat : du tn redemptio clareat:periculü nó eft.Neep em 1'n xpm credim* ut nafcamurtfed ut renafcamurquócunq; natifuerimus. Hacienus ï5taicim*fine periculo latere aiæ originé:utnon tn eâ parté deieffe credam*:fed ere äturäiMec de deo natâ:fed ab illp facia: atqj in ci* genus adoptâdâ:mirabili dignatiôe gratixmô parili dignitate naturæ:Nec eâ corpus effe fed fpm:Non creatoré uticç:fed treats .Necideo ueniffc in boc corpus corruptibile quo grauac: g» illuceâ oitæ in cæz leftib* uel in quibuflibet alijs ptibus mundiantea malægcftæ mérita côpulerunt.Nôz Mo.j. Quin cm natosapls:cû de Rebeccæ gemmis loquerec :nibilegiffe dicit boni ufmali:ut •JOex opibus quibus nullis alter diftinguebac ab altero: fed ex uoeâte dicerec minori kruitu^ effe maioré. Hisigic firmiffime conftitutis fi tâ reconditS atgi abditu eft in occultis opibus dei: ut nec fcripturaig diumai^ manifefto eloquio dcc!arcc:ut^ lt;ppte ita nibil boni uel mali nondum nati egiffe credédiknf:quia no exalts ,ppagatas : fed

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLVII 4^0

moxcxnibilocreatas aias fingnliacdpiutf’Anqmacu eflentorigtnaltfcrin parctib’i ;

ilt;''aT*^^* ^dbucipfinuHierat quifuas0:fproprias uitas agerétc 'Ilia tn fit fides falua q credimus nullumbominu:fiuemaioris fine paruulæ quâlibet 0lt; :recétis ætatis liberari a côtagio/ ne mortis antiquæ ôdobligatiôe peccati qd prima natiuitate contraxit: nifi perunum ■ÆùnotB.i. mediatorê dei amp;; boim:boiem ebriftum Icfum. Cuius bomis dufdeq; dei falnberrü ma fide:etiâ ilfiiufti faluifacfifuntiquipnufq uenirctin carnéterediderutin caméuen tururn.Eadem nâcç fides eft Öznoftra Se illo^i:qm boe illi crediderunt futuru qiÏnoS x.Cor{.4. credim^ faclu. Vnde dicit api's Paulus; Habétes auteundéfpm fidei: firn qdquot; fcriptu '1Pgt;5,ii5» eft: Credidi^ptcr qlt;flocut‘’fu: lt;irnoscredim^^jp^qiï ei 'loqmur.Si ergo eundéfpm fidei (Jr illi babebat qui uentuÇi in carné xpm prænûciarût: que etiâ illi g eu ueniffenS eiarûf: facraméta effe potuerûtpro tempooi diuerfitate:ad unitaté tn ciufdéfidei co aciî.j5, cordiftimerecurrêtia. Scriptû eftin aclib^3poftoloÇi loquéte apoftolo Petro;Nunc ergo quid temptatis deûimponere iugSfupra collum difeipuloÇêtqd’necg patres noz ftrincq; nos portare potuim^déd p gräm dnilefu crcdim‘ ’nos faluos fieri quéadmolt; dumév illiCSi ergo à. 'illnid eft patres portare iugum legis ueteris nó ualêtes: p gram dnilefu faluos fe fieri crediderunt; manifeftö eft cpbæc gratia etiâ antiques iuftosmgt;

^*^»0.5» uctefecit ex fidc.Iuftus crnex fideuiuitXex aut fubintrauit utabundaret delicluïut ßafij? fuperabundaret gratia per qua fanarei f deliftiabundätia.Siem data effet lexqux ui-* uificare poffet; oino ex lege effet iufticia.Cuitn bonolex data fit; confequétcr adian/ xit diccs;Sed cóclüfitfcriptura oia fub peccato;ut promiffio exfide lefu ebrifti darce nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

credentibus.Danda itaq; fuerat lex quæ manifefti^ fibijpfum oftenderet boiemine fa B0.10 perbus animus buman^a feipfo fe poffe effe iuftum putarct: Et ignoras deiiufticiaiid eft quæ bomi ex deo eft; amp;'fua uolés cóftituere; id eft quafi fuis uiribus parta: iuftieix Bo,7. deilubiectus non fieret.CDportebatitaq; ut addito madato cuius uox eft:Non concn pifccs: fupbo pctóri etia præuaricatiôis crime accederet: atq; ita gratiæ medicina nó xl^ü’^^f* ^^'^^^^ ß'^§^ ^*^^ cóuicla infirmitas quæreret, Proinde cu ocs lullnboc é ueracesdci cultores:fiue an te incarnationê:fiue poft incarnationéxpi:necuixerintmeeuinâtnifi alt;tfi4« SX fideincarnatióis xpi:in quo eft gfæ plcnitudo:,pfccfo qcf feriptû eft; Nó effealiud nome fub cælo:in quo oportet faluos fieri nos;ex illo tpe ualetad faluadögen^buma i»CorI.i$« nSiexquoin AdauitiatQ cftgcn^bumanu.Sicutcm in Ada ocs moriüciitaamp;incHnz fto omnes üiuificabunc.(Q.uia ficut in regno mortis nemo fine Ada ; ita in regno uitx nemo fine cbrifto. Sicut per Ada omnes iniufti;ita per ebriftum omnes iufti. Sicutp Ada omnes mortales in pœnafàclifuntfilijfæculititaamp;pebriftumomnes imortales in gratia fiunt filij dei. Cur aSt crcenc etiâ illi quos creator præfciuit ad damnationeH non ad gram pertincre: Beatus Apoftolus tato fuccincliore breuitate; qaato maiore Bo.9. aueforitate comemorat. Deum cm dicit uolcnte oftcndere ira ék quot;nbsp;demonftrarepoten tiâ fua attuliffe in multa patientia uafa iræ quæ perfecta funt in perditionê: fit ut notas| fâceret diuitias gloriæ luæm uafa mifcricordiæ;qué fupcrius dixerat tang figulu luti ex eadem maffa faccre;aliuduas in bonoré;aliud in contumeliâ. Merito aßt uidcrec iniuftum:q gt;fiunt uafairæad perditione;fi non effetipfa uniuerfa ex Ada maffa dam/ nata. dhuod ergo fiunt inde nafcendo uafa iræ:pertinct ad débita pcena.QÆautem flut renaicedo uafa mifericordiæ;pertinet ad indebita gram. Dftendit ergo dcas ira fua: non utiep animi perturbationem ; ficut eftquæira bomisnucupac:fed mftâfixâq;

Job.14. uindicîâ: quæ de ftirpe inobcdictiæ ducir propago peccati atq^ fupplicij;Etbomo naz tus ex muliere:ficotin libro lob fcriptum eft:breuis eft oitæ amp;nbsp;plenus iracundiæ. Eius em rei uas eft q plen’eft:unde iræ uafa dicunt. ©ftenditödpotentiâ fuâ qua beneetiâ utic malis:multa tllis naturalia amp;nbsp;tempalia bona largienstcorûq; maliciâ ad excrcédos amp;nbsp;comparatione admonendos bonos ac commendâs: ut in eis difcâtagere gras deo; nbsp;nbsp;nbsp;1

q? ab eis; nön fuis mentis qui in eadem maffa paria fuerut; fed iHi^miferatione difcrez tifünt.Quod maxime apparet in paruulis;dequibus cum per ebriftigrämrenafeune ÔCiftam uitam in ilia tenera ætate finiétes: in æternâ tranfeunt â^ bcatam: dici non po teilcp libero difeernune arbitrio ab alqs infantibus qui fine bac gratia in ipfius maffæ

‘EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GLVII

damnatione mönun6 Siautcm bi fok' crearent' ’ex Ada qui effent per gram recréa) diiSipræter illos qui in dei filiosadoptanif: nulli alijbomics nafeeréturdateret benefit cium quod donaretur indignis: quia nullis ex cadem damnabili ftirpe uenientibus debitum fupplicium rcdderec. Cum uero attulit in milita panéna uafa iræ:quæ per/ feda funtin perditionem:non folumoftendit tram amp;nbsp;demonftrauit potentiam fuam jedbibcndo nindiftam : iV bene utendo bonis : fed etiam notas feeit diuitias glonaî bæin uafa mifericordiæjta emm quid præftetur fibi difeit gratis iuftificatus: dum no wo merito fed gloria largtffimæ dei mifeneordiæ difcernitur a damnato: cum quo ea* demiufticia fuerat â^ ipte damnandus. Tarn multosautcreando nafci uoluit: quos adfuam gratiam nô pectinere præfciuit:utmultitudine meomparabili plures fint eis quosin lui regni gloriam filios promiffionis prædeftinare dignatus eft:ut etiam ipfa teiedorum multitudine oftenderetur g nullius momenti fitapuddeum iuftumtquâ/ talibet inumerofitasiuftiffime dânatoru: Atqj ut binequoep intelligât qui exipfa aam nationeredimûtunboe fuiffe debitum maflæilli uniuerfæ: qdtam magnæparti eins •■tdditum cernerent. Non folum in eis qui originali peccato multa addunt malæ uoz luntatis arbitrio : uerumetiam in tam multis paruulis:quitâtummodo uinculo peccaz doriginalisobftneïefine gratia mediatoris ex bacluce rapiunc. Tota gppeifta maP kiuftxdamnationis reciperet debitummifl ex ea facerct non folum iuftusïfcdetiam Wifercors figulus;alia uafa in bonorem fedm gratiammon fedm debitum:dum ä fpar Uulis fubuenit:quorum nulla mérita dieiponunttiV maiores præuenit:utbabcre aliq 1Werita poffint, iQuac cumita fint:Si affertio tua nee eo tendit ut nouas animas dicas propter innocentiâ nouitatis fuæantequâ ad peccâdum libero utanturarbitrio dam/ nationi originali obnoxiascffe non pofteifed eas fidecatbolica confiteris: etiam fi in il la tenera ætate de corpore exierintin damnationéperditionis iturasmifi facramento ttaediatoris : qui uenit quærere amp;faluû facere quod perierat liberemfiquære ubi:uel i-wd.i?» unde:uel quado cceperint damnationis meritu baberc:finouæ funtuta fane ut deum Uon facias nee aliquam naturam quam non condidit deus uel peccati carum uel inno Cfntiu damnationis auclorem» Et fi inueneris qdte quærere admonuitqdipfeadbue bteor non inueniidefende quantu potes atq; affere animaÇiinfantium eiufmodi effe • ' nouitatem:utnulla propagatione ducantur:éknobifcumqd inueneris fratcrna dile/ Sionecomunica. Siautem non inueneris: quare uel quo fiuntanimat infantiu pec/ catricesiâr nibil in feipfis babetes maliciæ:3 quo cog5c ex Ada trabere unde damnée: cum eas credas non ex ilia prima peccatrice propagatasifed nouas atq; infontes indu dicame pcccati.Nec fic tam temerein aliam fententiä tua deflectar aflenfio: uteas ex ilhuna credas propagado traducimc forte alius inucnire poffmqd ipfe nópoffistaut * ' kihquando inuenias quod nunc non poteris. Nam amp;; illi quianimas ex una propaga/

tia(fcrunt:qu3 deus primo bominidedittatep ita eas exparétibus trabi dicunt: li Ter/ tullianiopinionc fcquunc:profccïo eas nó fpus fed corpa effe contêdunt:amp; corpuléz tidc feminib^exoriri. Quo peruerfius quid dici póteNeq; boe Tercullianu fomniaffe tuimdum eft:g ctia ipfum creatoré deu non effe nificorp^opinac.Qua demétia rcpnl fa a corde atq; ore xpiano:quifgs anima ficuti eft:nó effe corpus fed fpm confitec : ärtn in filios ex paretibus duct. In eo quidé nullis coartat ’anguftqs cpomnes aïas ctia par/ Uulo^ quos ecclia nó utiep in falfa fed in uera peccato^: remiffióebaptiçat : uera fides prédicat trabere originale peccatum propria primibomis uoluntate cómiffum:él in omes pofteros generatióe trafmiffumiac fola regenerationé purgadum. Sed cu con üderari dfpertraftari cceperit quid dicac: miru ftullus fenfus comprebendit buman*’ tjao na modo tanquâ lucerna de lucerna accendac: amp;nbsp;fine detriméto akerius alter in/ oeigijis exiftat: Sic anima de anima parétis fiat in proie: uel traducar in prolémtrum incorporeumfemeanimæ:fuaquadâocculta ét : inuifibili uia feorfum ex patre currat in matré cum fit cócept^in foemina: An qd’ eftmcrcdibili* ’in femme corporali latcat. Camautfluuntirrita fine ullis conceptibus femina) utÇi femeaiæ non fimul exeat:an

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLVII 4^|0 fuma edentate atepatomo tempon's unde exierat reeurrat an pcrcatT 'Et fiperitjquS ipfa cui’ mortale feme eft imortaUs eft aiafAn imortahtate tuneaccipittqn rormaciit uiuat: ficutluftida quado formatur ut fapiat:amp; quo pacio earn deus fingat in bominc ettam fi aia feminaliter trabatur ex aiatdeut fingit in bomine corpis mébra:quis corp^

^ feminaliter trabac ex corporel Siuero etiä non fpiritalis creatura fingeret a deo:no feriptu effet: (Qui fingit fpm bois in ipfo.pt in eo qcflegic : (Qui finxit fingillatim corda boim: fi per corda fignificatæ fontaiæîfingi eas poftequis dubitetf Sed quænc utÇi ex una aia bominis primi: ficut fingit fingillatim facies bominu: ex uno tamé corpore hominis primi.(Eu bæcatcpbuiufmodi de bacre malta quærunc:quæ nullo fenfu cor b^ dis exploran poftut: â^ a noftra experientia longe remota fint:atcp in abditiftimisnaz“ turæ finibus latcntmô erubefcendu eft boiconfiteri fe nefcire qd nefcit:ne dû fe fcire mentit :nung fcire mereatur.Quis auté negat non uni^ tantû fed omnis aiæ creatore deSatqp facloréinifiq ei^eloquijs apetiftime refragat.Sine ulla quippeambiguitatep propbeta dicit:®mnê flatum ego fecitaias uidelicet intdligi uolens:qduerba confer quentia manifeftant.Nôitaep unû que facto ex terra bomini primo mfpirauitftcdom nem flatû ipfe fecit:ipfeadbuc facit. (QueriY tarnen utçiomné flatu ex illo uno flatus ficutomne corpus bois ex uno illo corpore faciat:an uero noua quidc corporafaciat ex uno:animas aûtnouas exmbilo.Quis enim congrua fuis originib’gencra rd^nia de feminibus facit: nifi g ipfa femina fine feminib’ fecitd Scd ubi res naturaliter obfeu ra noftru modulum uincit:âraperte diuma fcriptura non fubuenit:temere bine aligd definire bumana coiectura præfumit.Scdm uitas aûtquas ^prias babereincipiûtmo uos homines dicimus nafci fiue anima fiue corpore: At uero fcdm originale peccatu ueteres nafcunc:ideo baptifmate renouant. Âliquid ergo certum de aiæorigine no ,M dum in fcripturis canonicis comperi.Nâ hi qui nouas fine ulla .ppagineafterûtai^ fie minter teftimonia quib^ id nitunc ondere:ponûtetia m ilia duo quaepauloantecome' moraui: (Qui fingit fpm bois in ipfo: Et qui finxit fingillatim corda boimîDe gb’ aides quéadmodupoftit a refiftêtibusrndeh.Vt^em cum fingit exalio fingatian ex mbi/ lo::ncertû eft. Illud tn inter cætera teftimoniu uidec cfte præcipumqdm libro Saloz. tüs.n.,momsccclefiafte legte : Et reuertec puluis in terra ficut erat: amp;nbsp;fpus reuertet ad deum qui dédit eum. Sed faciliime refpondetur: Corpus in terram de qua factum eft pry mû bominis corpus:amp;fpirit*’3d deumaquo facta eft prima bominis anima. Sicat cm noftrum corpus inquiuntiguis ex primo illo corpore propagatum fit:0C tn redit unde ipfum primu corpus effectu eft:Sicaia noftra gms ex ilia aia^pagata noadnibiluquia imortalis eft : fed ad illu redit a quo ipfa prima aia facta eft . Ac p boc illud qd feriptû

Wbt5 eft de fpucuiafepbois: q? redeat ad deu g dédit emnô foluitiftäobfeunffimä qnæfho' nc:quia fiue ex illo uno fiuenullo alio:de^utiq5 dedit eü. Itcmqjilli qui jmaginéaia^ incófiderata temeritate defendüt: inter alia teftimonia quæfuæ caufæ fumagariarbi/ tranc:nullû quafi manifefti’ârexpreftius pro fe poftunt putare proferendu g id qdin l6efi.4tf. Genelïfcriptueft:®mesaûtaîæquæ introierut cum lacob in egyptu qui exieftdefe' moribus ei’. Hoc em ueluteuidetiffimo teftimonio pnt crcdi aiæ in filios ex parctib’ propagari:qm fatis aperte dictu uidec:aias etia de fcmorib’Iacob : no fola exifte cor/ pora filioç:: Vteo modo etia illud intelligi uelint a parte totuiqd’dixit Ad5:cu illimu Äd».x» lier eius oftenderec:Hocnuncos exoftib’meis:amp;rcaro de came mea.Non emdixit:

Et aia de aia mea: fed ita fieri ptut came noiata utruep intelligat : ficut bic aias noiautts A* tn etia corpora in filqs intelligi uoluit. 5ed boc teftimoniu certe quafi tâ cla^atq;. manifeftu enodandæ buic quæltiôi no fufficeret: nee fi ita legere^ generefixminino: quæ exieruntde femoribus eius:ut aias intelligerem’quæ exierut. Ideo aütnó fuffi ceret: qm èi aiæ noie corpus fold pofte fignificari:modoquodamlocutióis oftetiüic: quo fignificac p id qdcontinet illud qdcótinet:ficut ait quidâ : Vina coron5t:cum co/ ronarenifuafa uinaria.Vinuem continet Óruas cótinet.amp;cut ergo appellam’ecclefia balîlicâ qua conned populus:qui uere appellat ecclefia.’ut noie ecclefiæ:id eft populi

• g cütincc '’:lignificem ‘’lûcû qui continct:lta q7aiæ quæ corpib’eötinenv intelligi corps

EPISTOLÄ

fiÜoÇißfloiatas aus poffunt. Sic cm meliusaccipic eha illild q^Icx inquinari didteu g intrauerit fuperanima mortuâtbocell fup dehmeti cadauer: ut nomme animæ mor/ ’ÄiMitcrfai» tuæ:mortuu corpus intclligatur quod anima contmebat:güia amp;nbsp;ablete populond eft ecdiadoc’tn ille nibilomin^eccRa nûcupac. Hæc rndcre£ur: fiut dixi:fœminino gegt; nerepofitum e(Ter:quæexierut de femoribus Iacob:id eftquæ animæ. Nûc uero cŒ mafculmum gen* fit pofitumnd cft qui exiefunt de femoribus Iacob : qms non ita in/ teHigere malit:onics animæ eoÇ iqui exierunt ex femotibus elus: id eftanimæ bomi^ u nû: ut etiam fie poflintinteHigi fm corpus tmmôexifte bominès de femonb^patris: ''qaoÇierantiUæ aiæ:perquaÇinumerû inteHigunt 'tôt boies* Velle auté legere libel lu tuu cuius mentioné fecifti in litteris tuis: neforte aliquaibi teftimonia no ambigua pofuifti. A me auté cum quæfiifet amicus mibi cbanflimus Ôddiumaip ftudiofiflim’ littera^: qddcbac quæftiôe fcntirc:ciq5 remota uerccudia: bine æftus meos 0lt; :ignoz fîntiâ faftus efte: fenpfit inde loge tras mare ad doeîiftimûuiçiteui refetipfit illciut po tins me cófuleret: nefciës qdiâ fcceraf. nec aliqd a me eertu ac dcfmitu audire potuez fat.Significauittn in cadébreuiepla fua:fe potius fieri q ,ppagari aias credcre:Simul ^tó admonés aiai^ ,ppaginc:qui3 ipfe in oriéte eftioccidehtalé ecclefia folere fentire. Hacego maiore occafióecópertaifcripfi ad enm nó breué lib$::ccnfulcs eum 0lt; :pé* tens utpri’ me doceat:amp;: tone ad me mittatquos docea. (Q.ui liber meus nó docloris ædinqntoris : amp;; poti^ difcere cupiétis apud me legipoteft: mittiuero ufpiamnó de/ I’d uelcuiq foris dariinifi eum refcripta:dno adiuuâte pcepero:id qdillc fentit prom? ptiffime ac libétiftïme deféfur’: fi medocere potuerit:quó aiæ nó ex Ada tieniat:amp; tn ^x ‘Ho iufta forté damnatióis inueniatmifi ad remiffionem petófó renafeedo puemar, Abfit em ut eredam^ uel aiasparuulo^ in lauacro regeneratióis falla accipe pctÓK tnnndationéiuelden ede:autaliqua natura qua non códidit deus illi^’ex qmudanc in/ pninatioisauciorc. Doncc ergo autille refcribat:aut ego fi dc^ uoluerit aliquo mó di *ca:finulla de illa peccatrice origine ducit: quæcaufa fit aiæ fubeundi originale pclin ï ^^inecede eft ede in oib’ paruulis:Etq? eâ nee de^ cogit iufontê:qa peccädiauctornó ^ft:Nec ulla mala natura:quia nó cftmibil tale audco prædicare. Teaut fi libêter uel patiéteradmittis ebariftime frater:admoneo:ne bærefim noua min' ’cautus incurras S'iæantiquidïmæfideiftabilita moli^ fundaméta cóuellerc aduerfus dei gratia difpuz tando:qua dós xps pufillis él magnis inedabifi bonitate largic:Cuius uelauclores uel '^ acerriminotiflimit^ fuafores:cü Pelagius Ar Cælefttus extitidenttconcilioB: epa ^üuigilätia in adiutorio faluatoris qui fua tuet ecclefiâtetiâ a duob’ uencrabilib^anti/ “ifib’apücæ fedis:papaInnocêtio Se papa Ziçimomifi correct etiä egcrintpœnifetia toto xpiano orbe damnati fint.De qb*exempla recentiu fcriptura ^iifiuequæ fpeciali tor ad Afros:fiuequæuniuerläfr ad oés epos de memorata fede manarut:ne forte ad fofträ fanclitaténódum pucnerint:uobis curauim^ mitti ab eis fratrib^ qb^éV bas litte t3Sut tuæ ucneratiôi dirigerét dedimA Hiaut nóideo füt bæretici:qa dicût aias ori §'nê de ilia prima peccatrice nó ducere: qduValiq fortafte roe uera diciptjuffine fidei l3bc nefciri.Sedbinc conanc efficere:unde oio aptiffimibæreticiiudicâf:aias puuloçs tibil malt ex Ada trabereiqd fit lauacro regeneratióis expiandu. Na Pclagij de bac 1^^fgnmtatio: quæ inter alia ei^danabilia etiä Iris apKcæ fedis adinneta c:ita fe babett ata mqt ex traduce nó eft:fed fola caro tin babet traduce pcti: fola ergo poena mere

p tur.lniuftu eft ein ut bodie nata aia: nó ex maffa Adæ ta antiquu pclin portet alienS; H^nulla róne cócedic: ut dc‘ ’qui,ppria pctâ dimittit:unûimputer ahenu. Si ergo ita potes aia^ afferere fine ulla ^pagine nouitatemtróne iufta Sl a fide catbolica nó alie faietia fic pcló primibois oftedanr obnoxiæ: ädere qd’fentis ut potes.Si aut non eas ’liter potes a .ppagatióc facere aliénas nifi ut fiffacias ab oi pcti oinculo liberas:cobi/ “ote ab buiufmodi difputatione oimodo.Non eft ein falfa etiä in pnuloiv baptifmatc ।tomiffio pctôçe: ncc uerbotenus dicic fed ueraciter agiif. Na ut iam uerbis utar quæ ''’•pfa epla beatiffimiantiftitis Zo^imi Icgunc:Fidelis dns in uerbis fuisteiufq? baptif* ^w reac uerbis:id eft opere:cófcdióc Órrcmiflïóe uera peecatoÇidn oi fexu : ætateî

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA _ CLVIH nbsp;nbsp;nbsp;4Û

conditóe generis bumanieandé plcnitudiné tcncs.Nullus cm nifi qui peccatt feruus eftliber emcic : nee redempt^ dicipoteænifi qui uere per peccatû Fueritante captiu^î 3oB,8, fictit feriptu é: Si uos fili^ liberauerit uerc liberi eritis.Feripfu em renafeimur fpiritali'

tcr:Pcr ipfu erueifigimur mudo: Ipfi* morte mortis ab Ada oib‘ ’nobis introdudæ atz eg trâfmiflæ uniuerfæ aiæuHud,ppagatioe contractu ebirograpbu rumpi^in quo nul lus oto natorû anteg p baptifmû libéré^ no tenec obnoxius. In bis ern uerbis aplîcx fedis: ta antiqua atcç fundata certa Ô^ clara eft catbolica fidcs:ntnefas fit de ilia dubitaz re ebriftiano. CQjn ergo morte cbrifti: no uni' ’aut aliquaÇi fed uniuerfæ aiæ propaga tione contractu mortis ebirograpbu rumpic. Si potes aiasfic aliénas a ^jpagatióedez fendere: ut tn boe cbirograpboqcffola cbrifti morte rumpédum eft rectiflima ratióe dcmonftrêc obftnete: nee fua 4)pagatióe:fedcarnis boe debito iufte appareatobliga tæ: non folum nemine probibête defendetuei^etiâ id nobis quo tecum defédcre pof' fimus oftende» Si aut aliter non potes qd’de aiaÇi nouitate fentis afterere:nifiut cas dicas peccafo primi bois nô teneri:aut p ,ppagâtionc non fuâ:fed carnis auctore dco: Kelnefeio qua mali natura innocétiflimas fiert peecatrices:meli^ ongo aiæ latet : dum tarnen earn non dubitemus dei effe creaturam: q uel de^ peccati auSor dicic:uelcon' tra dcum aliéna mali natura introducatur:aelbaptifma paruulorumin irritum duci/ tur. Vtautem à: a me toa dilectio de bac quæftione aliquid audiat definitum : non U parui æftimandum: immo præcipue neceflarium atep retinendumquomodolibet le origo babeataia^:fiue ex illa una:fiue ex nulla alia propagentur:Mediatoris tn ajam nullu ex Adâ traxiffe pctm dubitare fas nócft.Siem nulla ^pagai^ex altera:ubioéste nen^ ,ppagata carne pcti:qntomin’ credcdu eft ex,ppagat10e pcccatricis aiam ueniz re potuiffe: cui^caro ucnit ex uirgine:nó libidine cöcepta: fed fide:uteffet in filitudiz ne carnis peti no in carne pcti. Si aût pctô primæ aiæ peccatricis ideo cæteræ tenenc obnoxiæ:çja exilla fût ,ppagatæ:pfccto illa quâ fibi unigenit^coaptauit:aut pclm inde non traxit:aut oino inde non tracta eft,Nelt;ç em non potuit aiam fibitraberc fine pee cato:quifolaitnoftrapct5: autqui nouacreauit ei carnéqua fineparente fecit ex ter/ ra:non potuit noua crearc carné qua fine uiro lumpfit ex feemmaç 'Hoc ficut potui: non quidéad me datis:fed tn ad ebariflimos noftros fanctitatis tuæ litteris:nó peritia qua defidcrafti:fed follicita dilectióerelpondi.Si grate accipis amp;nbsp;■ admonitionérraterz na etiâ utilé: nó errado fed prudéter côfiderâdo:cû ecclefiæ pace conferuas:deo gra^ tias.Siaut me ifta nódumnofte miraris:ueletiâ nee miraris:amp;: a me aligd certu de on/ gine aiaÇifalua tfta fidequæ certiffima atq; clariffima é:in tua cbaritate docere non rez nuis:multo uberi’tdeo gratias. Memor noftri dno femp uiuas:dne beatiffime amp;nbsp;fiogt; cera dilectione defiderabilis frater,

tTBeatiAuguftini ad Marcellinu:qua ratióe geftapeom,pmiffa uebemter expeSet aperiétis:acdubitatiöi ilh^rndendo ut poena feeleratoçipræter fuppliciu mortis fit:ro gatis amp;* cxbortatis:ut fie catbolicæ eccRæ mâfuetudo Ô^ lenitas apparcat:fcq; 4 libres de baptifmo paruuloRi lt;^eplam qnâdâ ad ipfum non miferit excufantis:â ^ tande cez clefiâ in numidia conftitutâ fibi commédantis.Epla.ÇLVUL«

Omino merito infîgni multûq; ebariffimo ac defiderâtiffimo filio Marcellino: b-uguftin^in dnolaluté. Ceftaquæ^mifit præftâtia tua uebeméter expiez clo:amp; in ecclia bipponéfi:tâiamcp cupio recitari:ac fi fieri potuerit p oés ecctias ctia in nra diocefi coftitutas : utaudiât boies plenecp agnofcant côfeffores inig^tis no dei timoré extorquéte poenitentiâ : fed iudiciaria diligentia crudeliffimoÇi pectorum aperiéte duriciâ:iiuc illoÇi g de bomicidio amp;rde excæcato ac debilitato prelbyten cor pore cófeffi:Siuc illo^ g fi illa fcire potuiffét:guis fibi dicerét difplicere:negare no auu fûtrefugiétes catbolica pacé:uelut ne eriminib^polluâfalicnis:amp;; in illo fcifmatis lacn legio inter feeleratoçi ta imaniû tanta mUitudiné pdurâtes: Siue etiâ illoçt qui feinde nô receffuros etiâ demôftrata fibi catbolica uentatetamp;rdonatiftaçtpuerluatc dixern Nô eft loue qdde^ agi uo luit p opcrâ tuâ.Vtinâ talcs eoçeeaofas crebras fie audiasa facinora eoçiatej infana ptinacia fic fæpejjdat ” :eadêç publtcata gefta oim noticia pW nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

fa^- Qi aut fcripfitcximictas tua dubitarc te:utPZ in tbco,ppria debeas cadé gefta iit jierc proponufiatfipoteft iHucFiequcs conflucremultitudo. Alioquin aims loci« ce Iebrior prouïdédus eft:non tn uno modo prxtermittêd3, Poena faneilloÇi guis de i5,q.$.pena tantis fedenbus côfefloig:rogo te ut præter fuppliciû mortis fitjôfpropter confcicria noftrâ:amp; propter catbolicâ manfuetudiné cômcndandâ.Ipfc cm fruclus ad nos pcrue •'iccôfeffiôis iHofó : ga iucmteccfia catbolica ubifuâerga atrociffimosimmicos (cruet af(ß exbibeatlenitaté. In tâta gppe crudelitatcquæcQ(ç præter fâguiné umdicta pro/ cefferit magna Icmtas apparebit. lt;Qi tV fi modo quibufdâ noAns illa atrocitate com '’}otis uide? indignum:âtquafi diflblutiôis êlt;ncgligctiæ fimile : tranfadis tn motibus aioÇi qui recentionbus faélis folét turbulcntius excitari: cgrcgie luculêta bonitas ap/ Pîrebit:6iob boc magis eadégefla legere atq; odendere ddcctabit : dnc merito infix ^Snix multucp cbanlfime ac defiderâtiflime fili. Ibicfl fandus frater ei ' coepsmc^Boi '’gt;bcius:amp;' pdiaconu Percgrinu: g cu illo prexit cömonitoriu direxi: qd fic babe tang pfæfentiâ meâ.Et qi nobis in cómune pro eedefiæ utilitate placucrit:bocadiuuante ‘Ino fiat:quipotésed mifericorditer opitulari in tantis malis. Modo Macrobius eps ^o^ftipatuscun eis perditoÇi utriufc^fexustbac atœiHac circuit: aperuit fibi bafilicas ‘I^as podedo^ quâtulufcuncp timor clauferat.Prælente aut procuratore uiriebarifli Jpifccleris fpondeo quemtux diledióicómendauimultüq: cómendo : utcunqieoru Ii'ängeba^ audacia:nuncuero podeag cartbaginê profedus ed: cria in fundis ipfi’ ba Wicasaperuit:populos congregat. Cumipfo etiâ edille Donatus diaconus rebaptiz S^tus:qm cu fuerit colonus ecdefiæ: uerfatus edin illa cædc præcipuus:g tales no cd 'ofint qn â^ ille eu ipfo ed: fi proconful uel fimularobo in illos edis fententiâ prolatu ‘'’ Etforteille pcrfidit uelle gladio uindicari;ggfitcbridianus:ô^quâtum aduertere Pofiiitn^:nó fit ad bæc cruenta prodiuis: tn fi necede fuerit etiâ gedis iubete allcgari ^plasmcas:quas de bacre fingulas nobis mittendas putaui.Soleo cm audircin pote/ 'late edeludicis mollire fententiâ 0tmitius umdicarc g leges» Si aût nee litteris meis ’ilboc eófenferit: boc faite prædet ut tn cudodta recipiâ^ateg boc de demétiaimpax 'otisimpetrare curabtmus: ne padióes fcruoig deiquæ debet edein ecdefia gloriofx '’’gt;mico^i fâguinédebonedenc. Scio cm in caufa clericoig anaunenfiu quioccifia gé vPlibus nue martyres bonoranc:imperatoré rogatu facile concedide:neiHi qui eos oex

fderâtô^capti iam tenebanc:pcena fimili puniren^. Libros de baptifmo paruuloig: i»)Xétrw.jj tûiam codicéipfum prædantiæ tuxmifidem : curabsterurfus acceperim oblitus fu: quot;'lifortecum infpiccrc: médofos eos repemVemedare uolui:qi mtrabiliterimpedix '’tsadbueufep non ccepi» Epidolam quoq; ad te fcnbcndam: A: bis adiungcdam qua ®ttt ibicdem iam didare cœperâ:paulo addito fic edeimperfedam fcias. Si autem tationé oim dierum 61 lucubrationu alijs ncceditatib^impenfa^ ttbi pofle reddere : ^fauiter côtridat^ mtrareris:quâta me didendant quæ dinerri oino nôpnt:amp; negate 'Hanon permittût:in quæ me petendo â^ admonédo argues uolentë : amp;nbsp;mcffabilitcr ^ànô podum dolente » Cum ein ab eoig boim neeeditatib^aliquätulu uaco: g me ^.’fgariâtmt eos nllb modo liceat euitarc nec côtcmnere oportcat:n5 defût quædi/

‘lada præpono:fic in articulis tpm côflituta: ut dilationé tpm nô ferât:Sicut mibi fuit z.Rrtrac.59 Pfcuiatio gcdoÇ icoHatiôis nodræ fatis operofa:cum uidcré ncminê fe uelle tanto ag

?5rilitteraÇi legcndo cômitterc: Sicut mibi fuit etiam cplaad ipfos laicos donatidas x.Kctrac,4i ‘‘f baceadé collatiôenfa:quâ modo aliquot lucubratióib^terminaui:5icutcpl'æduæ ''obreucs:una ad diledionétuâ : altéra ad uirû illudrê Volufianû: quas uos accepidc

credo:Sicutnunc in manib’ babeo libru ad Honoratû nodig de quæfliôibos quiz »»Jßetrac.jtf» “uidâ quincp:quas mibi propofuit:0^ per litteras intimauit:cuinô continue rcfpôdex te Hides g minimeoporteat. Cbaritas cm quætangnutrix fouet filios fuos:nó ordigt; teamâdi fed ordmefubucniêdi in firmlores fortiorib^antepontt:quos talcs uult ede: jlHales iam illi funtquos nó contemnédo fed de bis confitêdo interim præterit. Ta/ es ergo mibi neceditates didandialiquid qd’meab eis dicfatióib^impediat:quib’ma S'sinardefco deede nó podunt:cüpaululü fpacq uixdac inter aceruos occupationu

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLIX

quib’ nos aliéna: nel cnpidîtatcs uel neceffitates angariatos trabont: Et quid fadam prorfus nefcio- Audifti unde mecum dominum depreceris: fed etiam q ? tam infläz ter:amp;?iam crebro meadmones : nolo cedes: non nibil agens. (Tommendo etia ego excellentiætuæ ecdefiâ in numidia conftitutam:propter cui^neceflitates fanflus lra/ ter 0^ coepifcopus meus Delpbinus a fratribus Ólt;:coepifcopis meisibi collaborantib’-amp;; cópericlitantibus miifus eft.Nec de bac re plura fcribo:cum ipfo præfente lis audi' turus. Caetera in commonitorijs inueniestquae ad prefbyterum milidiuc modo:fiue per diaconu Peregrinti: ne mibi ea totiés:iterare neceffe iit. Sempin cbrifto cor to/ um uigeat: domine merito infignis multücp cbariffime ac defidcratiflimc fili. Filium n^rum Rufinum circenfem principalem cómendo eximietati tuae.

C5an3:i Auguftiniad eundéMarcelltnum: follicitudinem fibiaflcrêtisinculTamJnc ipfe Ctrcumcelltues à: ; clericos partis Donati cenfeat tanta fæueritate pledendos : ut qualia fecerunt:talia patianturieücp per dei mifericordiam obteftantis ut boe nee fad at nee fieriomnino permittat : ac pluribus argumentis id fuadentis: Ac poftremoad proconfulem quoeplitteras fe dediffe lîgnificâtiStEpl^QLl^.

»_-^^V(Dniino eximio gZmerito infigni atqjcbariflimo filio Marcellino : AuguPmus un1 Kn dno falutem. Circücellioncs illosamp;clericos partis Donati:quosde bippo —néfi ecclia ad iudiciu 4? faclis eoç: publica: difeiplinæ cura deduxerat:a tuano bilitate comperi auditos: amp;; plurimos eorum de bomicidio quod in Redifutu catboli cum prefbyteç: comifeft:amp;r de caede Innocetq alteri^ catboliei prelbyteri atq ideoc^ lo ei^ effoffo (Sirdigito præcifo fuiffe cofedos.Vnde mibifollicitudo maxima incufla e: ne forte fublimitas tua cefeat eos tanta lego faeueritate plecèêdos ; utglia fecerSPtalia patiac. Idcoq? bis Ifis obteftor fide tua qua babcs in xpo:pipfi^dnixpi mfcdia:utboc nee facias: nee fieri oino permittas. (S^uäuis cm ab eoiy interitu didimulare poflum j qui non accufantibus nodriszfed illorumnotoria ad quos tuenda: publica: pacis oig^b tia pertinebatipraefentati uideantur examini: nolumus tarnen pafliöcs feruo^ idei uice talionis paribus fupplicqs uindicari. Nó quo fcelcftis bominib^liccntia facino^ ^bibeam‘’auferri:fed boc magis futficere uolum^:ut uiui amp;nbsp;nulla corporis parte tiunz cati:uel ab inquietudine infana ad fanitatis ociu legu coertione dirigar: uel a maligo^ operib’alicui utili opi deputcntur. Vocac quidéamp;'ifta damnatioiSed quis no inteiu gat magis beneficium q lupplicium nuncupandu: ubinee fæuiédirelaxetur audada: nee pcenitendi medicina fubtrabitury Impie cbriftiane iudex pq patris officiu:fic fue-' cenfe iniquitati:ut cófulercbumanitati memineris: Ncc in peccatorum atrocitatibus exerceas ulcifcendi libidinem: fed peccatorum uulneribus curandiadbibeas uolun/ tatem.Noli perdere paternam diligetiam: qua in ipfa inquifitione feruadiiquadotan / torum fcelerum confeffionem:non extendente eculeo:non fulcantibus ungulismon urentibus flamis:fed uirgarum uerberibus cruifti:Q.ui mod’coertionis dr a magifttis artium liberaliu ödab ipfis parétibusid;fæpe etiâ in iudicqs folcrab epifeopis baberi.

Noll ergo atroci^uindicare quos Icnius in uenidclnquircdiqpnnicdi ncccditas ma/ ioreft. Ad boc cnim amp;^mitiHimibomines facing occultatum diligcter attaindanter examinât utinucniât quibus pareât.Vndeplærumcg neceffe eft: exerceac acrius in/ quifitio:utmanifeftato fcelere fit ubiapparcat mafuetudo.Omia quippe bona opera amant in luceconftitui: non propter bumanam gloriam:fed ut mdcantiait dominus: 5» bona opera ueftraiôd glorificentpatrcm ueftrum qui in cælis eft. Et ideo non fuffedt Apoftolo monere:ut m3fuetudine feruaremus:fed ut eam etiam notam omnibus fa/ 4, ceremus.Manfuetudo inquit ueftra nota fit omnibus bominibus.Et alio loco:iMafue Î* tudincm often tantes ad omnes bomines:Vtnee ilia fanfti Dauid quâdoinimico fibi in manus tradito clementcr pepcrcit:praeclariffimalenitas emineret:nifi poteftas pa/ riter apparerct. Non te ergo exafperet uindicadi poteftas;cuilenitatcm non excuf/ fit examinadi neceffitas: Noli facinoreinuetoquærere percufforë: in quo inueniedo noluiftiadbibere tortore. Poftremo 4 } eccliac utilttate miffus es.Hoc ecclefiac catbo Iicæ:aut ut niodu difpenfatiois meæ no fupergrcdi uidcar: boc eccliac ad bipponefiu

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLX

fegionß dioccfim ptincti prodeffe: hoc expedite eStcHor. Si no andisamicu pctetc: 3udiepmcofulctc: Q^uis qm xpiano loquor:maximc in tali caufa:nó arrogâter dixez nmjaadire te epifeopum conuenit lubctc: domine eximie 0« ^mento infignis atep ebaz HffimefiH. Vnde fcioqmdem caufas ecclefiafticas exccllentix tuxpotiHimum iniun «as: Sed quia credo iftamcurarn ad uirum clariflimum atq? fpeclabilem procófulem pertinere:adcum quocp litteras dedi:quasrogo ut ipfeilli tradere amp;nbsp;allegare fi opus P« non graueris:at^ ambos obfecro ne importuna arbitremini: uelintcrce(Tionc:ucI bggeftionem: uellollicitndincm noftra : amp;;paffioes catbolicorum feruorum qua: in/ nrmis ad xdificationem fpiritale utiles effe debent:baudrcciproca inimicorum a qui nuspaffifuntpoena decoloretis:fed potius réfracta iudiciariaTæaeritate:ârueffrâ fidé 9uia fill] eftis ecclefiæ:amp;;iplius matris mafuetudinem commendare minime negligaz ^» Deus omnipotés praeftantia tua bonts omnibus augeat: domme eximie amp;nbsp;meri/ ^fignts atq; cbartflïmefili.

ySancti Auguftini ad Apringiû ; beniuolentia illi^ imprimis capt5tis;ac deinde eum ^cprecatis Ódobfecrätis : ut ctrcumcellionib^ amp;nbsp;clericis donatiftis pro quibus amp;fin fu^ Penoriepiftola ad Marcellinum fcripfittparia non rctribuar:dv ne uel ipfi uel illi quo^ .futn bomicidiu patefactu eft mnltéif:pulcbnf(^rationibus boe fuadcns.Epla.C^LXt ^'quot;^^^(Dmino tnfigniék merito fublimiac præftâtiflimo filio Apringio:Àuguftinus, BMon dubito in bac poteftate qua tibi deus bominiin bomines dcdit:cogitare diuinum indicium tabid;indices ftabunt rationem de fuo iudicio reddituril J^tiftiana qoippe fide te imbutn fcio: unde mibiad excellentia tuâ maior fiducia tri °ui^non folum petendi:uerumetiammonendi propter ilium dominum in cuius fa/-’’’ilia nobifeum caelcdiinraecenferis:in quo fpemnitac eternaepariter babem^: dr que pro uobis in facrofanctis myftenjs muocam'’. Proinde domine infignis amp;nbsp;merito tub ''niis ac præffâtirtïmefili:Primamquaefo ut non tibi nidear importunus iriucre'actib‘’ J®gt;$’ ea follicitudine qua me praecipue gerere oportet ^ ecclefia mibi créditaient^ utiz ''’3tibus fernioicut non tâ praeefle g prodeffe defidero.Deinde obfecro ut qdmoneo ^drogo: non dedigneris acciperemo cuncteris acquieicere. Circumcdliones quoG Qatn d’clericos donatt ftas cura corumqui difeiplina:publicæmferniUtpræmiffa ‘no/' ^ria ad indicia legefcp perduxit. Hi cumaudirenc a uiro danffimo amp;nbsp;fpectabili tribuz '’oS^notario fratre tuo: filio meo Marccllinoino tormctts ungularS atq? flâmaçz: fed ’’'’garn coerciti:borrenda facinora in fratres df comprefbyteros meos a fe perpetraz Kconfeffi funt: quo fcilicct unum eorum exceptum infidqs trucidauerint: altcrum e «onioraptum : oculo effoffo digitocp amputate trncauerint. Hæc en comperiffem dos fuiffeconfeffos: ideoq; minime dubitarc fub iura tna fecuros effe uenturos.Has J'ltuâ nobilitatem litteras acceleraui: quibus deprccond; per mifericordiä tbriffi ob ‘^cro:quo fie de tuamaiore atq; certiore fcelicitate gandeam’tut eis paria no rétribua ’'’fquâg lapidis ictibus digitum præctdere:ocnlumcp conuellere leges puntendo no Poffunt qnodifti fæuiendo potuerSt.Vnde fecurus fum de bis quiboc fe feciffe con «ffifunt: q, bac uiciffitudine no reportabSttfed ne uelipfi uel tilt quoru bomicidiu pa ^«adn eftptux poteftatis fentétiâ muiter:Hoctimeo: qd’ ne fiat:0^ cbriftian^ indicé •Gogols; cbriftianum epifcopus moneo. De uobis quidé dixiffe Apoftolum legim’: ^nó fine caufa gadium geratis:0^ miniftridei fitis uindiccs in eos qui male agnt. Sed #« •W» diacaufa eftprouincia::alia eftecclefia?.lUms terribiliter gcréda eft adminiftratio: bu/ dementer commendâda eft mâfuctudo. Siapud indicemnon cbriftianum mibi reno effet:aliterageremmue tn etia fie ecclefia? caufam defereremtd : quâtum admit J ^tgnare^ inftarem: ne paffiôes feruorum dei catbolicorum:qua? prodeffe debêt ’”1exempla patientia? inimicorum fuorum fanguine feedarene. Et ft nollct acquiefcez teuntmico aio en refiftere fufpicarer. Nnc nero qnapud te res agir :alia mibi ratio é: ^la confnltatio.Reclorem te quidem præcelfæ poteftatis uidem^tfed etia filium cbri ^anæ pietatis agnofcimns: Subdaf fublimitas tuaifubdar fides tua.Caufa tecum tra “Ocommunem:fed tuin eapotes:quod ego non poffum.Confer nobifeû confilium:

M

SANCTI AVQVSTINI EPISTOLA CLXI

à;pomge anxihum.Diligenter aHiim eft:atinimkiccdefiæ nui folcnt uamloquio fei' duHionis follicitare animosimperitos tang de perfecutione gloriantes:quâ fe perped taclanhborrenda facinora fua in catbohcos clericos perpetrata faterentur:0 ^mis tier/ bis implicarentur: Legéda funtgefta ad fanandas aniinas:quas pcdifera fuafioe uenc natierunt. Nunquid placet tibi at ad finem geftorum:fi cruentumiftorum fupplidS continebit: legcndoperuenire timeamus:ubi ponimus dripfamconlcientiam:nema lum pro malo qui paffi funtreddidiffe uideanturf Si ergo nibil ahud conftitueretut frenadæ maltciæ perditoru: extrema fortaffe oeceffitas ut talcs occiderétururgeret: quag qcEad nos attinet:fi nibil mitius ei fieri poffet:mallem’ eos liberos relaxari:g paf fiones fratrum noftrorum fufo eorum fanguine uindicari. Nue uero cum daliquid fieri poffit: quo drmitis cómendetur ecclefia:drimitiam cobibeatur audacia: cur non fleclas in partem prouidetiorcm lenioreq; fententia: quod licet indicibus facere eoa non in caufis ecdefiæ ?” Time ergo nobifcum indicium dei patris dr comeda manfue tudine matris. Cu ein tu facis: ecdefia facit propter qua facis:dr cuius films facis.Con tende ergo bonitate cum malis.Illi fcelere immanimebra de corpore uiuoatmlfcrub Tuopere mifericordi effîce:ut ina quæ nefandis operibus cxercebant:alicaiutiliopç/ ^ ri integra eorum membra deferniant.llli non pepercerunt correcfioncm fibi prardi^ cantib^dei feruis: Tu parce comprebéfis:parce indocfis:parce cömctis.llliimpio^fa^ ro fuderunt fanguinem cbriftianum:Tuab eorum fanguine etiamiuridicu gladiu co bibe propter cbriftum.Illi miniftro ecclefiæ occifo extorferunt fpacium muendi ïTu inimicis ccdeliæ uiuentibus relaxa fpacium pcenitendi.Talem te oporteteffein eau/ fa ecddianudicem ebriftianum: pctétib ’:monétibusjintercedétibusnobis. Soient hominesquädo cum inimicis eorum conuidis lenius agituriamicitiorc fententia pro* uocari: Sedinimicosnoftros ita diligim^mt nifi de tua ebriffiana obediêtiaprxfuma' . musia tua uera fententia prouocemus. Deus omnipotens excellêtiam tuam audio/ remifœliciorécç côferuetidnemfignis drmerito fublimis ac præftâtiffime fili. ö”Beati Augu ffini ad Honoratum donatiffamiConfilium illius ut litteris inter fe res agai^ quot;nbsp;approbatistbreuiten^ quid abillo rcfponderi defideret infinuatis.Epla.Ct^^ norato epifeopo partis Donati: Auguftinus epifeopus partis ccdefiæcatbo âr licæ. (Confilium tuum nobis multû pTacuitqÆp fratrem Hcroté cbariffim^i^ obis amp;nbsp;in cbrifto laudabilcm uirum madare dignatus es: ut litteris inter nos again? ubinullus turbarum tumultus perturbare poffit difpofitionem noftram:qux i.Ximotb.i, cum tota Icnitate amp;nbsp;pace animifufcipienda0^ agenda eff: ficut dicit Apoftolus: Seruu autem dominilitigate non oportet: fed mitem effe ad omncs:docibilc:paticntem:in , modeftia corripienté diuerfa fentiêtes. Itaq; breuiter mfinuamusiquid ad terefpon deri defideremus. dluoniam ccdefiam deiquae catbolica diciC'ificut de illa propbequot; fatum eff: per orbem terrarum diffufam uidemus:arbitramur nos no deberc dubita* re de tam euidétiffima completione fandæ propbetiæ:quam dominas etiam in eua/ gelio cófirmauitiódapoftoli per quos eadéecclefia dilatata cft:ficut de illa prædiclam I^g.z» erat. Na 0lt; :in capite facrofandi pfaltcrq feriptû eft de filio dei:Dominus dixit ad met filius me' ’ es taiegobodie genui te:Poftula a me amp;nbsp;dabo tibi gctes bæreditaté tua amp;nbsp;poffeffione tuam terminos terræ. Et ipfe dns lefus cbriftus dicit eu2gelium fuum in omnibus gentibus futurum. Étapoftolus Paulus antcquâ fermo dciin Africam per 3Ro,i. ueniffet: in ipfo capiteeptaequam fcribitad Romanos: Perqué accepim’ingt gratia Ó;apoftolatum ad obediédum fidei in omnib' ’gétibus pro nomineeius. Deinde ipfe ab bierufalé in circuitu per totam Afiam ufqj in illyncu cuangelium prædicauit: eede fias conftituit atq: fundauit:non ipfe fed gratia dei cum eo:ficut ipfe tefta6C.nidaut cuidétmsapparere potcft g cum in ei^epiftolis noia ctiam regionu uel ciuitatu inucgt; nim’iad Romanos: ad Corintbios:ad Galatasiad Epbefios : ad Pbilippefes ad TbeP apoff.i. falonicefes;ad Coloffenfes fcribitb Iohannes ctia fcribit ad feptem ecclefias:qs com/ memorat in illis partib^coftitutas. In gb^ etiam uniuerfas ecefias feptenario numéro intelligimus commedari: Epbefum:Smyrnâ: Sardos:Pbiladelpbia: Laodiciam:P cw

B^muttiîTbiatyram: Quibus omibus eedcfijs nos Bodie eSmunt'eafe manifeftu efl: ■cat manifeftum eft: uos iftis ecdefijs non cómunicarc. Qiixrim^ ergo utnobis rez pondéré non graucris:quamcaufam forte noueris:qua Faftum eft ut cbriftus amitte fetbæreditaté fuam g orbe terraÇi diffufamtut fubito in folis Afris:nccipfis oib^’rema p^tet.Etenim ecelefia catbohea eft etiam in A.frica:quia per omes terras earn deus ef/ ®uolmtamp; prxdixit. Pars autem ueftra quae Donati dicic: non eft in omnibus illis loz f's: in quibus tV litteræ amp;nbsp;fermo 0« ;facia apoftolica cucurrerut. Sed ne dieatis:nó no/ ^n ecclefia noftram catbohea fed macbarianatficuti earn uos appenatis.Nofle debes ?bciHime poteft in iHis omnibus partibus : unde iftas terras enangehum cbrifti per/ ^dit:nec nomé Donati feimnee nomc Macbarij.Veftra autem quæ Donati pars diz ^'tunnee uos negare poteftis:lt;5k ^omnibus notu eft ubicQcp eft ueftra communio. Di Share ergo refcribere nobis:ut fciamus quomodo fieri poffit:ut ecdeflamfua cbrifti ^etoto orbepdidcrit:0lt;iin uobis folis babere cœpent.Veftrum enim eft bæc oftéde ’’^^Mamnobis fufficit ad caufum noftra cp complen propbenam amp;ffcripturas fanclas Pfr orbem terrarum uidemus. Hoc autem ego Auguftinus diclaui: quia olim uolo *°f|ni inde tccû.Videc enim mibi: uF propter ipfam uicinitate pofte nos p Ifas de bac ^olloquifine aliquo tumultùiadiuuâte dco qntû ipfa neeeftitas poftulat.

Saneb Auguftini ad Glorium: Eleufium:Fcelicê Grammaticu : drcæteros omnefqj 'Ihibtis boe gratu cft:Primo caufa reddétis cur ad eos amp;nbsp;ad nullos donatiftanx primari °stales litteras miferit:Ac deinde ad memoriâ eis reducétis quæ cQipfis in actionede fhmmunioneebriftianæ unitatis gefta ac recitata fint: quid etiâ ipfe refpondcrit ape/ ''*entis:Et ex bis alijft^ multis quæ acta funtiacriinucctiuoty fermone eos reprebéden Ps lt;^confutantis;Poftremo(^cuidamobieclioniipforum refpondendo:plurimis ex? ^hiphs ac teftimonijs fcripturarum comprobatisia bonis cbriftianis etiam malos efte folerandos.Epiftola.CLXn.

^lOWDminiFdilecliITimis amp;ƒ merito prædicâdis fratrib^Glorio;EIeuiio:FceliciGra/ Bmatico:lt; ^cætensommbufepquib^boe gratumeft Auguftinus, Dixitquidc

apoftolus p3ulus:Hæreticum hominem poft unam correjptionédeuita:fciés Xifij.j. ’' *1013 fubuerfusefteiufmodiiamp;rpeccatxamp;refta femetipfo damnat. Sedquius fententó ^ fuam: quamuis falfamatep peruerfam nulla pertinaci animofitatc defendunt:præ [wtini qua non audacia præfumptionis fuæ pepererut: fed a feductis atep'in errorem l®pfis parentibus acceperont: quæruntauté cauta follicitüdineueritatemzorrigi. pa/' hticSinuenerint: nequaq funtinter bæreticos deputâdi.Tales ergo uos nifi efte ere* ^orem:nullas fortafte uobis litteras mittcrem: (Quaq Önpfum bæreticum quamlibet odiofafupbiatumidu éF puicacia malæ contentieus infanuificut uitandumouemusme (hfirmos cV paruulos fallat:ita non abnuimus quibufeuepmodis poftimus corrigcdü. ynde faclu eft:ut etiam ad nónullos donatiftarum primärios fcribcrem^:non cómu/ hicatorias litteras:quas iam olim propter fua peruerfitaté ab unitate catbolica quæ to toorbe diftufa eft non accipiunt: fed tales priuatas: qualibus nobis uti etiam ad pagaz hos licet: quas illi Öe fi aliquando legcrunt:refpondere tamé eis fiue noluerut:fiue ut hiagis credi^nequiuerut.Vbinobis fatis uifum eftimpleuifte nos officium ebantatis: ^luam non folum noftris fed amp;; omnibus nos debere iancluftpiritus docet: qnobis ait Porapoftolum: Vos autem dominus multiplicet: amp;;abudare faciatin cbaritateiin in/ t’^hdTar.j, hicem amp;nbsp;in ornnes, Monet etiâ alio loco: In modeftia corripiendos diuerfa fentiétes: ^’^^»notb.z.« Referte inquit detillis deus pcenitentiamadcognofcédam ueritatem:amp;reripifcatde hiabolilaqueis captiuitati ab ipfo in ipfi^ uoluntaté, Hæc prælocot’ fumfnequis me ^iftimetimpudentius uobis q prudentius fcripta mifine:i^ boe modo uobifcum de hegociqanimæ ucftræ aliquid agere uoluifte:quia noftræ cómunionis nó eftis : cum tarnen h de ncgocio fundi:autalicuius pccunianæ litis dinmedæ uobis aliquid fcribez teminemo fortafte reprebendcret:Vfcpadeo cbarus eft bic mundus bominib’:ut ii/ bimetip(js uiluerint. Ent ergo mibiad defefionem teftis bæc epiftola in iudicio dei:

A qui nouit quo aio fecerim: Ürqui dixit: Beati pacifici:qaipfifilij deiuocabutur. Ergo XDattM»

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M1

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXII

Utmeminiffe dignamini cum effemns innoftra ciuitate;amp;e 'nónulla uobifcum de com/ A naunioneebriftianxunitatis ageremus : prolata fütapartibus ueftris gcfta quidam: quibus récitatnmcQcp feptuaginta ferme epifcop! Ceeihanum quódam noftræcô/ munioms cpifcopum:Cartbagincfiseedefix cum luis coHegis dv ordinatóribus darn/ nauerut:Vbietia Foelie» autumnitani caufa multo prxextens inuidiofius amp;eriminoz' fius uentilara eft. (Qiiæcumeffentcuncia perlecla:Refpondim^non elfe mirandûdi homines qui tunc illud fcifma fecerunt:non fine cófechóegeftorSeos in quos fiierat ab xmulis amp;fperditis concitati abfentes:caufa incognita temere damnandos effepu/ tauerunt.Nosaut alia habere geffa ecclefialhca;in quibus|Sccudus tigifitanus qui tûc agebat in numidia primatum: pracfentes Se confeffos traditores reliquit deo ludican/ dos:0lt; ;eos in epifcopalibus fedibus ficuti erantmanerc permi(it:quor2 nomina inter damnatorcs Cecilaninumeranc: cuetiam SecSdusipfe concilij emfdepnncipatSte/ neretiubiabfentes quafi traditores per eorum fententias damnauit:quibus prxfenti/ bus amp;;confeffis ignouit. Deinde diximus aliquato port Maionniordinatione:qux contra Cecilianum nefario fcelere lcuauerunt: erigentes altare corquot;ra altare:ä;uni«' tatem ebriftidifeordns furialibus diffipantesieos petilfe a Conftantino tucimperato re indices epifeopos : qui de fuis quxftlonib^qux in Africa exortx pacis uinculû diri/ mebant:arbitrio medio ludicaret. Qriod poftea q factum eft: prxfentc Cecilianc 6^ illis qui aduerfus eum nauigauerant; iudicate Melciade tue Romana e urbis epifcopo cum collcgis fuis:quos ad prcces donatiftaru miferatimperatomn Ceciliano nibil^/ ban' potuiffe: ac per boc illo in epifcopatu confirmatoiDonatum qui aduerfus cutuc aderat improbatu. (Q.uibus peraclis rebus:cQ illiomnes m perfinacia fceleifilfimilof matis permanercnt: portapud Arclatum memoratum im peratorem eadem caufain diligentius cxaminâdam terminâdamœcuraffedHos ucro ab ecclefiaftico iudido^’' uocafTe;utcaufa Conffatinus audiret. Quo portea g uentu ert:utraq; parteaffiftete: innocétem Cecilianum fuiffc iudicatum:atq; illos receffiffe fuperatosiiVm cadem tn peruerfitatc manfiffe.Necde Fcelicis autumnitani caufa negligentiam côfecutâ: fed ad eiufdem principis luffionem^confularibus gertis etiamipfu fuifle purgatS. Sed quia bæcomnia dicebamus tantam:non etia legebamus:minusprofecio nobis agerc uidebamur: g de noftra expertabatis inftantia, Qd ubi fenfim^ ad ea quxIcgcda pro miferamus: non dirtulimus mittere.Qiix omnia dum excurrimus ad cccleham geli/ §itanam:indead ucrtrum oppidum reuerfuri bidui non pleniintermiffioni uencruntt atep ut noftis qu5tum tps amifitiuno die recitata funt uobis. Primo ubi Secudus tigi/ fitanus confeffos traditores a coliegio fuo remouere non aufus crt;cum quib’ poftea n5eöfeffum fed abfente CecilianSaliofcp fuos coliegas dânare aufus eft. Deinde gc fta ^confularia ubi Fcelix diligetiffimo examine ,pbat‘’eft mnocês.Hæcante meridie uobis lerta ee memmiftis. Poftmendie uero recita uim^preccs eo^c ad Conftâtinû: datifcp ab co iudicib’igcfta ecclefia ftica iu romana urbe babita gbns illiimprobati fut; Cecilian’ aut in cpali bonore firmat’:Poftremo Conftatiniimpatoris Ifas gbus oia mf to maxime teftatiffimadarucrût. Quid uultis ampli^ boies:gd u ultis ampli^f No de B auro amp;argcto ueftro agicmo terra:nó prxdia: no deniep falus corpis in diferimen uo' caf: de adipifccda uita xterna A rfugicda morte aeterna copellam^aias ufas. Expgifuquot; mini aliqn:nó in una obfeura quxftioe uerfamunno recodita fecreta rimamur:gb^pe netradis del nulla uel rara bumana corda fufficiutires in aperto eft. Quid eminet da ritts:quid cernnf citi^tDicim^temerario cocilioquaiibct numerofiffimoinnocetes ab/ fentefcp fuiffe danatos:Probam’boc,pconfularib^geftis:gbus ab oi traditiois criminc alien’ mdicatus eft illeque maxime criminofu a ueftris ^lata concilij gefta fonuernt. Dicim’ a traditorib’ cofeffisi eos g traditores dicercfdirtas fuiffe fentétias. Probam'’ hoc i ecchaftis gxftis: ubi noiatim déclarât; in gb*5ecQd^ tigifitan’ ea qux cognouit ueluteötuitu pacis ignoait;amp;rcu gb’ poftea no cognouit:difafla pace danauit: Vnde apparuit eu etiâ primo no pact c0fuluiffe;fed fibi timuiffe. ©biccerat einaq; Purpu/ tins limacefistcp etia ipfe cu dctentus effet a curatore ârprdine ut fcripturas traderet;

EPISTOI-A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXII

^imiffus c utiq; no Fruftratnifi qa tradidit anttradi aliqd iuffit. Hac ilIc fufpitionc fatfS (pbabile mctucs:acccpto cofilio a minore SecSdocôlagumco fuo:cöfulhf(^ cætens q tûeo erät epis:manifelhfïima crimina dco iudicanda dimifittatcp ira paciprofpcxiHe uifuseft:qd falfum erat cum fibi profpexcnuNam fi in eius corde cogitatio pacis ba/ bitarettnon apod cartbagmc poftea cum traditoribus qtios priefentes atq; confeffos deo dimiferat damnaret:crimine traditiôis: quosabfentesapud eum nemo connice/ fat. Tantomagis em timcre debuit nc pax unitatis niolareéiquato erat cartbago ei/ uitasampla amp;i illuftris: Vnde fe per totu Africa: corpus malQquodibieffet exortû ta/ Ruâ a uertice efFunderet. Erat etia tranfmarinis uicina regionibus 0^ fama celeberri/ fia nobilis: undcnon mediocris utiqj aucloritatis babebat epifcopum qui poffet non Curare eófpirantê multitudinêinimicoÇi : cum fe uideret 0^ romanaeceelenæ in q fem perapoftoheæcathedrae uiguit principatus:amp;; cætens terris undeeuâgeliû adipfam Africa uenit p cômunicatorias littcras ede cóiunclQtubi paratus effet caufam fuâ dice fefiaduerfarq eius ab eo illas ecclefias alienarc conarcntur. Quia ergo uenire noluit ïdbofpitiS collega^e:qnos a fuis inimicis contra uentäte fuæ caufæ pcrucrfos effe fen fiebatuel fufpicabai^uel ut ipfiafferût finiulabat. Tantomagis Secûdusfmeræ pacis cuftos effc uoluiffcttcauere debuit nedamnarenc abfentes quiiudicio coiyoino in/ fereffc noluerunt. Negi em de prefbyteris aut diaconis aut inferioris ordinis clericisi fed dc collcgis agcbat : q poffutahoi^ coilegaÇiiudicio præfertim apoftolicarum ec/ defiant caufam fuâ integra referuare: ubi contra eos fententiæ dicfæ in abfetes : nulle» çUiodo aliquid ualerêt qn eoÇiiudiciû non primoaditû poftea dcferueft : fed fufpetfu fetnpbabïtû nung adiré üoluerût. Hæc res maxime follicitare debuit 5cCûdû g tûc cmprimas:fed propterea côciliû regebat ut paci côfuleret: Facile em fortalfis rabida ^abfentéora placata uel frenata cóprimeret:fidiceret: Videtis fres poft tantam ftra/ gêperfecutiôis mificdia dei a principib’ fæculi pace effe coceffâmo debem^ nos xpia/ ff* d^epi unitatê dirûpere xpianâiquâ iam paganus nôinfequic mimic'’. Ifacp aut iftaS oês caufas:quas clades turbulctiffimi tpis innixit ecclefiæ:deo iudici dimittamus:Auf “aliqui in uobis font qui certa ifto^i crimina ita nouerint: ut ea facile ualeat edoceref •legantcfi^ couincere amp;nbsp;ftailbus comunicare formidât: pergant ad fratres â^coHegas

■loftros trâfmannaç: eeelefiaÇieposuVibi prius de iftoçi faais ä: côtumacia conque/ cane’icp ad iudiciû collegaiy Afrolymale fibi confeij ucnirc noluerut: Aut inde illis de ’’«ncief ut ueni3t:ibiq; obicctis refpondeat. Qd fi non fcccrintubl etia eoRi prauitas ^poerfitas innotefcettmiffacp traciatoria fup eoi^ noie per totumorbe terrain quacu ^lam cbriftiecdefia dilatata cft:ab oibus ecclcfqs eo^i comunio præcidct ne aliquiS error in catbedra eccliæ cartbaginis oriac.TQdemu fecuri epm aliu plebi cartbaginiS ordinabim^cuatota ecclefia ifti fuerint feparati:ne forte cu alius modo fuerit ordina tus no ei comunice^ ab ecclefia trafmarina : quia ifte ab bonore dépolit' ’non uidebic 9uêiam ordinatu fama celebrauit : 5^ ad eum cómeare cômunicatorias litteras fecit: ät^ita magnû fcandalû fcifmatis in unitate xpi iam pacatis tpib‘’oriaC: dû præprope/ tenoftras uolum^præcipitare fentêtiasiamp;nô contra Cecilianû:fed contra orbe terra/ euinqui ei p ignorantiâ cômunicat : altare alteÇi engere audeam^. Huictam fano rez côfilio quifgs infrenis obtempare noluiffet : quid effet faefur^taut quo aliqué ab/ *lt;ntiu colleg^aÇi effet damnatur^:cû in poteftate acta concilij nô baberet contradicéte priinate. nbsp;nbsp;nbsp;fi tanta amp;'aduerfus prima fedé feditio nafeereftut nônulli damnare iam ueUêt quos uolebât illi differre:quâto melius a talibus inquiéta â: impacata moliétib^t 3atotius orbis cômuniôe diffentirec . Scd quia nô erât quæ in CecilianO amp;i ordinato mei’ trafmarino iudicio probarenc:propterea ncc priul g in eû fentétias diccrét:dif/ ferre noluerût:nec poftea g dixerunt pcrfeuerâter id agere:uteeelefiæ trâfmannæin Poticiâ pfcrre^:quo^ traditoi^ in Africa dânatoÇicômunioné uitare dcbcret iQuia ffidfac%re temptauiffent:adeftcnt fibi Cecilian*âr cæteri:S^ fuâ caufam aduerfus falla ees enminatores apud trâfmarinos ecclefiafticos indices diiigcnlfima difcuffiôe pur/ Î’tet. itaej conciliû illud puerfum atqjnefàrium: maxime ut crédit traditorum fuit»

M J

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXII

Quibus c5feffis Scciind’tigifitan^ignouerat:ut c|ac de traditioefama crebrucrat : I mfamatis alijs a fe auerterét fufpitioné: ut cumboies per Africa totâ credétes epifeo' pis falfa deinnccétibus loqucrcc : q? damnati effentapud cartbaginêtraditores : tang in nebula médaciffimirumorisnpfiqui uere tradiderât latitarét: Vnde uidetis ebanfli mi fieri potuiffe:qd ’uerifimile nó effe quida ucffru dicebat:utfi effent de fua traditióe confefficaufätß fua impetrauiffent:deodimittioportereadem indices damnatqrefq; tanqua traditoÇiabfentiû poftea cófediffent.Magis cm amplexi funt occafioné qua poffcntalios falfa criminationepfundcre (X^conuerfas in eos linguas boim inquifinóe criminuluoiy boe modo declinare.Alioquin fi fieri nó poffetiutqoifeç mala quæ ipfe Äo.x. cómittcretin alio iudicarct:non diceretquibufda Paulus apfsiProptereaincxcufabw lis es o bomo ois quiludicas.ln quo emaliumiudicas:tcmetipfum condemnas: Eade em agis quaeiudicas.Quod illi oino fecerut ut baec ucrba aplica intégré in eos apteq; conueniât. Non ergo tunc Secudusiqn eo^ crimina deo dimifit:paci unitatiepconz fuluit:alioquin magis bocapud cartbagine prouideret ne fcifma fieret ubi nullusad-erat:cuiconfeffo crime donate cogerec.Sed qnod crat facillimStota conuerfatio pa-cis effet abfentcs nolle damnare:haeg iniuna faccret innocetibus:etia fi eis non conui-cfis neq; confeffis ne^ oino praelentibus ignofcere uoluiffent. Ulc qaippe'accipitue-nia cuius culpa certifUmaeft.(Quato ergo imaniores Arcertiores fuerunt qui ea fepu tauerut poffe damnaretqux incognita ncc donate potuiffent.Sed illic cognita dimifz fa font deo ne alia querereturibic incognita damnata funtut ilia tegerentur. Sed diz g cit aliquis: lt;Cognouerut:quid amp;nbsp;fi coceda etia fie abfentib^ utiep parci oportebat.Nc-q; em indicium deferuerât ubinung oino con ftiterât : ncc in illis foil's cpifeopis Afris eratccclefia:atomne indicium ecclefiafticnm uitaffe uiderctur:qui fe mdicio eotum praefentari noluiffent.Milia quippe collegarutn tranfmarina reftabâtubi apparebat eos mdicari poffe qni uidebâturAfros uel Numidas coliegas babcrc fufpeclos. Vbi £tci,ii. ®ftenim quod fcriptura clamat:Antequâ interroges ne nituperes quêqûâ:A eu intcr-rog3neris corripeiliffc.Si ergo nec uitupcrari:nec corripinifi interrogatum fpirituf-fanclns uoluit:qa5to fceleratius no uituperati aut correptit fed omino damnati funtig de fuis crimib^ mbil ablates in terrogari potneftiScd tn ifti g licetabfctiu;amp; neqqjudi ein dcfcrctiuiqa nung affucrt: amp;nbsp;fempfibicuneuilln fufpcclu cffe declaranerSt : tn co' gnita crimina damnaffe dient, Quxfo uos fratrcs inei: quomodo cognouerutfRez fpondetis:Nefcimus.(Qu5doquideipfa cognitio in illisgeftis explicatanó eft. Sed ego nobis oftendam quomodo cognouerunt. Attendite canfam Fcelicis autumnita ni : lt;5L primolegite g uebementiores in eum fuerunt. Sic ergo Ar caeterorum caufam nouerât: fientbuius qupoftea innocêtiffimus diligéti Artcrribili inqnifitione probat’ eft: qnto itaej jlufti’ amp;nbsp;tuti’ 0« ^citi^innocctes eos exiftimare debern’: quo^t crimina ab iftis leuius accufata funt: Ar parciore reprebefionedamnata:qu3do ille inuctus eft in/ nocens:in que multo immanius faeuierunt. An forte fient quida dixit::quodquidécu nobis dicered’:difplicuit:fed tn prætermittédû no eft, Alt enim qnid5:Non debuit epi fcopus proconfulari indicio purgari:quafinonipfe fibiboc eoparaucntiacnon impeZ ratorita qaasriiufferit:adcui’cura de g ratione aeo redditur^effet:res ilia maxieptine bat,Arbitru em Arindicé caufæ traditóis Ar fcifmatis:illi eu fecerätig ad eu etiâ preces miferät:ad que poftea ^uocaft:Ar tn iudicio eoçtaeqefeere nolueftjta«^ fi cnlpad’e que index terrain' ’abfolnit:cu ipfe fibiboc no popofciffet:quatomagis culpadifuntg terrænurege fuæcaufæ indicé cffe uolncftcSiant criminis nó eft prouocare ad impe ratoré:non eft criminisaudiri ab imperatorc:Ergonccabillo cnicaufam dclcgaucrit imperator, iS^uendâ etiâ fufpenfum cculeo in canfa Fcelicis epifcopi amicusille uoz luit criminarimt quid etiâ ungulis uexarec. Nunquid poterat Fcelix contradicere: ne tâta diligétia nel fæueritate quærercc:cû ei’eaufâ inueniédâ cognitor agitaretf(Quid em crat illud nolle fie quært g de crimine côfireri:ôlt;;tn ille ipfe proconfnl inter præco' num terribiles noces : Ar cruétas camificum manusnunquacollegâ damnaretabfcn-temiqm iudicio eins fepræfcntare nolniffet:cnm babcret aliud qapoffet auditif Aut

EPISTOLA

^damnarehcerte etia ipfis feculanbus legib” pcenasiuftas amp;nbsp;débitas kicrcf. Q? fi ge proconfularia difphcct ecclefiafticis:codice omnia uobis ordine recitata funt. An »orte non debuit romanæecdefiæ Melciades epiTcopus cum collegis tranfmarinis ^pifcopis illud fibiufurpare iudicium: quod ab Afns feptuagmta ubi Primas tigifitaz ^us præcedinfuerat terminatum:quicquid neeipfe ufurpauitfRogatus quippeimpe ^3tor: indices mifit epifeopos qui cum eo federet: 0« ;de tota illa cauia quod iuftum uiz Qcretur Patuerct. Hoc probamus amp;nbsp;donatiftarum precibus 0: 'uerbis ipfius impe' ^atoris:Vtraqjem uobis Iccta meminiftis : â^ mfpicicdiac dcfcnbcdi licentiâ nunc baz Detis.Legftc amp;: confiderate omnia: Videtcquata cura pacts atc^ unitatis conferuadac ^dreftituédæcunda difeuffa fint:queadmodumaccufatoru perfona tractata: A;quo-’^unda eorum qutbus maculis improbata fit : prxfentiumq; uocibus liquide » condite/ nibileos babuiffe quod in Cecilianum dicercntdcd tota caufam in plebe de parte Maiorini:boc eft feditiofam ödab ecclefiæ pace alicnata multitudmc träfferre uoluifz æ: ut ab ea uidelicet turba Cecilianus accufareetqua foil's tumultuofis clamorib^ nulla ^ocumétorum atteftattone:nullo ueritatis examinead fuam uolunfatc animos iudiz funi detorqucre pofte arbitrabac:nififorte furtofa Sdpoculo erroris atq; corruptionis ^bnamultitudo uera in Cecilianum crimina diceret: ubi feptuagmta epifcopi: ficut fcellce autumnitano coftitit abfcntes Ôdinnocétes coliegas: tam tnfana temeritate 'iainnarunt.(Quält enim turbæilli confenferanttut adnerfus innocétes non intcrrogaz ^°sproferrentfentétias: a tali turba etiamrurfus accufart Cecilianum uolebant. Sed plane tales inuenerant indices: quibus illam dementiam perfuaderét.Poteftis cnim Pfo ueftra prudétia: âd illoÇdperucrfitatem illic attendere:ódiudicum grauitaté quéz ^dmodum ad extremum perfuadcrenó poftet: ut a plebe partis Maiortni;quæ certâ P^ftonam non babebat arguerctur Ceciltanus:ädrequifitiab eis cftent uel accufatoz *■0 nel teftes uel quoquo modo caufeneceftangqui fimul cu cis ex Africa uenerant: ^eos præfentes fuifte:atq; a Donato fubtraclos ene diccretur. Promifitidé Donatus ^nod eos effet exbibiturus:qdcum non femel fed fæpius promififfettamplius ad illud ‘'^dictum accedere noluit:ubtiam erat tâta cófeffus: ut nibil altud deinceps non accez ‘lendo nifipræfens damnari noluiffc uideretur: cum taméeaquæ damnâda effcnt:eo P’‘ælénteatcç interrogatemanifefta fuerint. Acceffit aliud utaquibufdamadnerfus Cecilianum denunciationis libellus daretur:poft quod faclum quemadmodu fit rurz l^sagitata cognitio:ädqux pfonæiHû libellQ dederintquoc ^ modo nibil in Cecilianu çfbart potuent. (Quid dicâ cum ôd audieritis omnia ddquotics uolueritis legere: pof IfisC Denumero aut feptuagmta cptfcoporum cum quafi grauiffimaopponeref auz ^ontas:qux fuerut difta meminiftis:«^ tarnen uiri grauiftimt ab infmitis quæftionib^ lt;^atena quadam inexplicabili fefe nedentibus fuum temperare arbitrium malucrunt: ’’equag curantes g multi effent illi epifcopi:aut undecollecli:quos uidebant tanta tez '’dentate cæcatos: ut in abfentcs ód nó interrogatos collegas tarn précipites änderet

, proferre fentétias : âd tarnen qualis ipfius beat: Melciadis ultima eft prolata fentetia : 5innocés : g mtegra:g prouidaatq; pacifica: quancq; collegas in quibus nibil conftiz terat: de coliegio fuoaufus eft remoucre : ôd Donato folo quern toti‘ ’mali principem •nuenerat maximeculpato: fanitatis recuperâdæoptionem liberam fecit extenstpaz ^tas communicatorias littcras mittere:etiam bis quos a Maiorino ordmatos effe co mretiita ut quibufcuq; locis duo effent epifcopi:quos dtffcfto gemmaffet:eum eöfirz Jpart ucllct:qui fuiffet ordmatus prior : alteri autem eorum plebs alia regenda prouiz ^crefur.® uirum optimum:© filium ebriftianxpacis:0dpatre cbriftianxplebis: ©5/ r^rte nunc iftam paucitate cum ilia multitudine epifcoporummec^ numei^numéro: æ_d pondus ponderi comparate. Hmcmodeftiam : inde temeritatem. Hincuigilanz öaftnde excitatc.Hicnee mâfuetudo integritaté corrupitmec itegritas mafuctudini ’^^P^gnauit:ibi aut ôd furore timor tegebac:dd timoré furor in eitabac.lfti em cóuenez 1 nbsp;nbsp;’'iJ^cognitloc ucro^ criminufalfa refpucre: illi falloir damnatócucra celarcdllisne Ie tadé Cecilian* ’audiéduiudicäducj cómitteret:cu bfet tales apud quos fi ea caufamoz

M 4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXU

tiered: inocétia fua facillimeonderet:n5 feiH'oio cómittercttncc figegrind ecdi^ cap tbagincfis fubito cps effet ordinal^: amp;nbsp;ignoraretejd ad corrûpédos aios ufimprobo^ uelimperitorS pofTet.Tune pccuniofiffimamulierquædâ Lucilla:qua pro difciplina H ecdefiaftica compicdo idemcu effet diaconus Ixferat: etiâ boe idem accefferatmalu adilla perficienda iniquitaté.Nam in illo concilio ubia ccnfeffis traditorib’abfentes atqjinnocétes dänati funt; Pauciquida erat qui crimina fua infamans alijstegere cu/ piebât:utboies a ueritatis inquifitóeauertent falfis rumorib’auocati.Pauciergo erat 9 boe negociü maxime curabat: guis in eis effet maiorauftoritas propter ipfi^ Secudi focietatê:quieis peperccrat territ ’;(Cætcriaut LiicilIæ pecunia maximeaduerfus Ge' cilianum cmpti amp;rinifigati perbibenc. Extantgefta apudZenopbilö confularc:ubi Nundinarius quida diaconus a Siluano çertenfî epo:quatum ipfis geftis intelligic^ dez gradatns:cum ei fatiffacere p aliol^ epifcopoÇi litteras fruffra conatus efleCmulta pa' tefecitiratus amp;^ in iudiciü publicu protuht:intcrquæid quoep commemoratu Icgic: lt;5 Lucillæ pecunia corruptis epifeopis in cartbaginêfi ccclefia in Africa: capiteialtare co tra altare leuatu eff. Scio cpbæc gefta nobis non legerim^j fed tempus no fuiffc mez miniftisdncrat etiâ nonnullus dolor animi de typo mpcrbiæ ucniensicp non ipfiordi' nauerat cartbagini cpm» Qtiibus omibus rebus cum cos no ucros iudices fedinimiz cos atq; corruptos Cecilianus conueniffe cognofceret;qn fieri poftet ut uelipfe ucllet uel populus cui præfidebat pmitterct: ut relifta ccclefia iret in domu priuatâ: no col' lega^ difcutiédus examinefted faftiois dV odijs muliebrib’ trucid5dus:cum fibi prxz fertim uideret apud ccclefia trafmarina priuatis inimicifqs amp;nbsp;ab utracp parte diftenfio' nis alienâ:incorruptû amp;; integru cxamêfuæ caufærcmanerc. Vbi fi nibiladnerfari] agere uellet:ipfi fe ab orbis terras: innocetiftima eómunióe prxeiderent. SiaSt ilHc cu accufare teptaftent:tuncfibiadeffet: tue innocentiâ fuâ aduerfns coiy maebinam^ ta defenderet:ficutpoftea faftu cfte didiciftis: (Cum tn illinimis fero quxfïftétiudiciu trafmarinu ia fcifmatis renia leuati altarjborrcdo fcelcre maeulati. Primo cm facerct fi ueritate niterencï fed falfis rumoribus temporis diuturnitate firmatisiquafiuetafta foma prædicâte ad ludictum uenire uolucrunt. Aut qdmagis credcdum eædamna' to pn*: ficutlibuit Cccilianoquafi fecuri fibi uidebanc præfidétes numero fuo:necam détes alibi cómouere caufam tâ malâ: ubinulla corruptióe operate poftet iierifas in' ueniri. Sed pofteag ipfis rebus experti funt cd Ceciliano pmanere cómunionéorbis terrarum:(5k 'ad eu a trafmarinis ecclefijs comumcatorias iras mitti;nonadillu que ipß fcelcrate ordinanerâtipuduit eos femptacere : quia poftet eis obijciicur patere^ igna rum per totgentes ecclefiam cómunicare damnatisiEtcur fcipfi ab innocentis orbis terrarumcómunionc præciderent:cum tacendo finerent epifcopo qué cartbaginen fibus ordinaftent a toto orbe non communicari fElegerut ficut dicic ad duas fraudes agere caufam cum Ceciliano apud ecclefias tranfmarinasiparati ad utrur^ïutfi cu po tuiftent quacuep uerfutia falfecriminationis euincere faciarent pleniftime cupiditaté fuam.Siautemnó poftét : in eadem quidcm peruerfitate durarét: fed iam taméquaz fi baberentqd dicerent malos iudices fe efte pcrpeftosiqnæ uox cftomnium maioru litigatorum: cum fuerint etiam manifeftilfimia ueritate fuperati: Quafi nó eis adboc dici poftet cV iuftiftime dici:Ecce putem^illos cpifcopos qui Romæiudicarut: nó boz nos iudices fuifte: rcftabatadbuc plenarium ecclcfix uniuerfale cóciliu: ubi etiamcu ipfis iudicibus caufa poftetagitarimtft male iudicafte conuicli eftenticoR ifentetix fol uerenc. Quod utrum fecerint probent: Nos enim non faclum efte facile probamus: ex eo cptotus orbis nó eis cómunicat: Aut fi factum eft:etiä ibi fût uicùiquodipfa eoW feparatio manifeftat. Sed tarnen gd poftea fecerintnmperatons litteris fufficientiffi1 meoften dit.Iudices em ecclefiafticos tâtæauctontatis epos: quoiyludicio ólCcciIia ni innocétia ä teoçtiprobitas declarata eftmó apud alios collegasifed apud impatoré accufare aufi funtcp male iudicarunt.Kcdit ille aliud Archtenic iudicium:aliorum fei' licet epifcoporum:non qüia iam necefte erat fed eorum peruerfitatib’ cedens:«^ om/ nimodo cupiens tätam impudentiam cobibere: Nccp enimaufus eft cbriftian^impe tator fic eorumtumultuofas amp;;fallaces querelas fufciperetut deiudicio epifcoporu

EPISTOLA

^J^iRomæ federantipfc ludicaret : fed alios ut dixicpifcopos deditt a quibus tarnen •Iliadipfumrurfumimperatorem prouocare malnerunt. Û^uain re iHos quemadmo «am defence audiftistattj utinamfaltemipfms iudicio infaniffimis animofitatib^fuis aacm pofinncntiatq; ut cis ipfe ceffitmt deilia caufa podcpifcoposiudicaret a fandis ^ntifbtib^ipoftea ueniampctiturus:dQtarnen iHi quid ultcrius dicerentnon baberct: «eins fententiænon obtempcrarent:ad quern ipfi prouocaueruntdiceV illi aliquando ^deret ueritati.Inffit cnitn ille ut ei partes ad agendamcaufam Romam occurrerêt. Quo cum Cecilianus nefcio qua caufa non occurriffet: interpella tus ab eis præcepit atmediolanS fequeré6 Tuncfe aliqui eo^i fubtrabere ccepeftifortaffe indignati: qa ••oeft COS imitât’ Conflatin’: utiâ flatim atq; uelociter CecilianQ damnaretabfente» Quod ubi cognouit prouidus imperator : reliquos ab offidalib’ cufloditos fecit mc^ ‘llolanum peruenirc,Quo cum etiam Cecilianus perueniflet: ipfum quoqj ficut lcngt; Pfitexbibuit:cognitac^caufa:qua diligentia:qua cautela:qua prouifione ficut eius in? •I’cant litteræ:Cccilianum innocentiftimumunos improbiflimos iudicauit. Et adbuc l’îptfcant extra ecclcfîam:ôffi poflintrebaptiçant:ecclefiam facrificantin diffcnfione ^fci(mate:ä: rpacis nomine populos falutant:qaos a pace falutis exterminäticonfcin? ^•turunitas cbriflnblafpbcma^ bæreditas cbrifli:exufflac baptifma cbrifli : amp;;nolunt •afe ifta per ordinarias bumanas poteflates flagellis teporalibus emedari: ne in xterz

••as pcenas pro tantis facnlegqs deflinenc. Nos cis obijeimus furorem feifmatis : rc' ^aptiçationis infaniam ab bæreditate cbrifli: qux per omes gentcs diffufa efl nefana æparationem : De codicibus non tantum noflris:fed etiam eorum recitamus ccclefiz asiquarum nomina bodie legant:â^quibus bodie non communicant: Qua: cum reci?

•3ac'in conuenticulis corddedoribus fuis dicut : Pax tecu: cV cGipfis plebibus quibus •pfælitteræ fcriptæ funt pace non babent:ôlt; :ipfi nobis obijciunt:uel falfa crimina mor •^orum:ucl etiafi uera:tn aliena:nô intelligentes in bis quæ nos eis obijeimusomnes •^'Hos teneri. In bis nero quæ nobis obijciunt:paleam utçiçaniam meflisdominicæ re Pi'ebendi:Ad frumenta autem crimen non pcrtinere:Neq; confidcrantes:quia quib’ ’”311placent in unitate ipfi communicantmalistquibus autem difpliccnt óVcos cmen ’13re non poffut:necp ante tempus meflïs audeant çiçania eradicarcine fimul cradicêt ^tnticummon fadis corum:fed altari cbrifli communicant : Ita ut non folunrnon ab 'is maculent:fed etiam diuinis uerbis laudari prædicariqjmereanif: quoniam ne no/

•”£ cbrifli per borribilia fcifmata blafpbemec : pro bono unitatis tolérât quod pro bo po æquitatis oderunt. Si babentaures audiant:quid fpiritus dicat ecclefijs: Sic enim 3pod,i; *” Apocalypfilobanis legic:Angelo inquit ecclefiæ Epbefi fcribe:Hæc dicit qui tenet l^ptem flelfas in dextera fua:quiambulat in medio feptcm candelabrorumaureorG: ^cio opa tua d laborê amp;i patiêtiâ:ô«fqa no potes fuflinere malos: amp;nbsp;tëptaflieos q fcdi cuntaplbs efle iVnó funtiél inueniftieos medaecs ä fpatiam babes amp;nbsp;fuflinuifti cos propternomêmcG amp;nó dcFccifli. (Quodfi deangelo fuperioçi ca:!oiy:S^ nó de præ? Pofitis ecclefiæ uellct intelligi : nó confequêtcr diceret : Sed babeo aduerfG te q? eba/ ’•tätetua prima rcliqfli. Memor eflo itaq; undeexcideris:ó;age pœnitentiâiôdprima ®pa fac. Sin aGt: uento tibiamp; mouebo cadelabi^ tuG de loco fuo nifi peenitetia cgcris»

Hoc fupiorib’angclis dici nó potcfl:g perpétua retinct ebaritate: unde q defceeft ^lapfi funtidiabolus eflamp;angeli ci’. Ergo prima ebaritate dicit:quia fuflinuit pfeu/ «0 aplbs ^pter nomêcbnflnqua iubet ut répétât amp;'faciat priora opa fua. Etobijciud: ”obis criminamaloti boim : nó noflra fed aliénait ipfa partim incognita : Quæ fi etiä ”era amp;ipræfentia uiderem’iamp;fçiçanijs ^apter fruméta parcctes:j ) unitate tolcrarem’t ”ôfolù nulla rcprebcfióe:fedetiä nó parua laude nos dignos diceretiqu^Gq? fenptu/ 'as fandas non corde furdus audiret. Tolcrat Aaron multitudinéidolG exigence äi bbricantê d ' adorante, Tolerat Moyfes aduerf’deG tot milia murmurâtia fic retiens offendétia fandumnomê eius. Tolerat E)auid Saulem perfecutoré funm : fceleratis ’”oribus cæleflia deferentê;magicis artib’infernaquærentê : ©ccifum uindicat xpm ®fiïdomini propter facramêtum uenerâdæundionis appellat. Tolérât Samuel nez

M 5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXII

fandos filios Heli: pcruerfos fihos fiios:quospopul^ ga tolerate noluït:diuïna uericaz te accufatus:diuïna feueritatc correptus elk Toleratdenicpipfum populum fuperz bum contemptorédei» Tolcrat Efaias in quos ta multa uera cnmina iaculac. Tole ratHieremias a quibs tata pcrpetic. ToleratZacharias pbarifæos â^ fcribas:quales illo tempore faine fcriptura tefta^. Scio me multos prætermififfeîLegât qui uoluntî Legat qui polTunt eloquia cæleftia: inueniétornes fanftos dei feruos Ô^ amicos femp babutfleiquos in fuo populo tolerarct: cum quib’ tn illius temporis facraméta cornu/ £pU.4. nicâtes: non foium nô inquinabanc: fed etiam laudabiliter fuftinebant: Sudétes:ficut ait Apoftolus:feruarc unitaté fpus in uinculo pacis. Attendant etiâ poft dominiad/ uentum:ubimulto plura buius tolerantiæ per totum orbem inueniremus exempla:iî omnia fcribi â^ in auclontatem redigi potuifïcntnn bæcipla quæ babemus aduertite.

Tolerat ipfe dominus ludâ: diabolum: furé c'V uenditoré fuum. Sinit accipe inter in/ nocétes difcipulos:quod fideles nouerunt preciûnoftrum. Tolérâtapoftoli pfeudo apoftolos:lt;i’fuaquærêtcs nô quælefu cbrifti. Paulus non fua quærés: fed qüælefu cbrifti cum gloriofiftima tolerâtia conuerfac. Poftremoquod pauloante cômcino^ raundiuina uoce laudacfub angcli nomine præpofitus ccclefiæ:cp cumodiffet malos: eos tu temptatos iVuiuctcs pronommedomim tolerauit. Ad fummâ feipfos inter/ rogct:Nonnetolerancab eis cædes 2*;inccdia circumcellionum ueneratores præcipi tatorum ultro cadauerum:ó^fub incredibilibusmalis unius opta tip totannos totius Africæ gémit*’/ Parco iâ dicere fîngulorum p Africa rcgione ârciuitatum A; fundo/ rum tyrannicas poteftates Arpublica latrocinia. Melius em uobis bare uofipfi dicitis: due in aurc:fiuc palâ:ficut libitû fuerit. (J^uoeûqj em oculos uerteritis: occurret qæ di/ co:ucl pon*’quod taceo: Nelt;ç binciftos quosibi diligitis accufamus. Non cnimuo* bis difplicctiquia tolérât malos;fed ga intolerabiliter mali fût propter fcifma: propter altare contra altare:proptcr feparatione ab bærcditate cbrifti toto orbe diffufa : fient täto ante promifta eft:Violatâ pacé:confciflam unitatcntcrata baptifmata: exufflata facraméta:quæ in fceleratis quoc^ bominibus fanefa funtiplagimus amp;nbsp;lugemus. Ölua2 fi paruipcduntnntucant exempla quibus demonftratum eftquâti bæc pédcrit deus. Ö^ui feceruntidolu uiltata gladt] morte pcrcmpti funt:(Quiuero fcifma facere uolue runttbiatu terra: principes deuorati: A/turba confcntics ignc cofumpta eftiPiuerfita tc pcenarum:diaerfitasagnofcic meritorum. Traduni ?in pfecutione fanfti codices: L confitenf tra ditores amp;nbsp;deo dimittunr.Non interroganc innocêtes Azab boibus terne rarqs damnât.Probat integer certis indieijstg inter abictcs dânatos mho uebemeti cæteris criminat^e.ludiciu epo^iadimpatoré appellat.Index ehgicimpator:indicans cotcmnit impator. Quæ tuncafta funt Icgiftis: quae nue agât uidetis:fi de illis in all/ quo dubitatis: ifta ia cernite. (Certe non cbartis ueteribus: non arcmis publicisation geftis forefibus aut ecclefiafticis agamtis: Maior liber nofter orbis terrain eft: in co 1c '^gt;5.1. go completuiqd in libro dei lego promiffum : Dns ingt dixit ad me:filius meus es tu: ego bodie genui teiPoftula ame Acdabo tibi gêtesbæreditaté tuâ: 0lt; :poffefiïoné tua termines terræ.Huic bæreditati qui non communicat:quoflibet libros teneat:cxbæ redatum fe effe cognofcat.Hanc bæreditatem qoifquis expugnat:alienum fe efleara milia dei fatis indicat. Certe de traditione diuinoru librorum ucrtic quxftio:übibx/ reditas ifta promifta eft,111c ergo credae teftametu tradidifte flamis g contra nolunta té litigat teftatoris. Quid tibi fecit ® pars Donati : gd tibi fecit ecclcfia conntbioiyc' Qdaut de ifta dico: de oib’talib* ’Actâ longe pofitis intelligiuolo. Quid uobis feeez runt quænee oino quid feceritis: nee quos infamaueritis nofte potuerutfAn guialLu cilla Cecilianus in Africa læfit : luce cbrifti orbisamifitfTandê fentiant quod feccrut: Merito certe anno^ interuallo in oculos eorumreuolutom eft opus ipforö, Qnæri te p quâ feeminâ Maximianus qui dicic efte Donati propinqu* ’fefe a Primianicomui nióe præcidcrit:ÔCquéadmodu cógregata epoÇi facfionctPnmianû dânarit ablcntc: ôdaduerfus eum epifcopns ordinatus fit:quéadmodu Maiorinus p Lucilla congrega/ ta epifcopo^ factione Cecilianum damnamtabfcnté:Ac contra eum eps ordmat^eftï'

’ EPISTOLA

An forte qÆ a cætcris Afris fax cómunionis épis contra Eictionc Maximtani Prit«ta ^uspurgat*’eft: ualere uultis: à;q(îa trâfmarinis unitatis epis aduerfus faclioncMagt; lonni Cectlianus purgat’ eft:ualere non uultisG Rogo fratres mciîquid magnû pctoî 'lgt;iid difficile a uobis intelligi cupioç'Muku quidéintereff amp;nbsp;incomparabilitcr diftatî '^dauSoritate uel numéroafricana ccclefiatfi cum cætcris orbis partibus conferaturt ^longe minor eft etiam fi unitas bic effet longeomnino:minor eft comparata cæte/ ï'ö cbriftianis omnibus gêtibus:q pars Maximiani coparata parti Primiani: Peto tn Äf *nftum effc arbitror:ut tantum ualeat concilium Secundi tigifitani quod Lucilla cófta ^itaduerfusabfentem Ceciliannm amp;;apoftolicam fedemitotüqjorbem Ceciliano co ’*i«nicantcm:quantum ttalet concilium maximianenfium:q(f limilitcr fominancfcio ^uæconflauitaduerfus abfetem PrimianSiârcæteram per Africam mulfirudmc Prit idano cômunicantc. (Quidapertius ccmic ; d^uid æqui^ poftulaturC Videtis bæc °fii3 ôfnoftis amp;ƒgcmitis:amp; tame uidet 0^ deus q? amp;iuos in tâ peftifera amp;nbsp;facrilega præ fifione nulla res cogitremancrc:fi pro adipifeendo fpiritali regno:carnalem fuperetis ^ffeftum amp;nbsp;amicitias bominum:quæ in iudicio dcimbilproderunt pro deuitandis felt; Piternispcenis:non timeatis offendere. Ecce ite confulite:qd contra bæc noftra pof ‘'ntrefpodere cognofcite:fi ^ferutebartas profcrim' ’cbartas:Si falfas noftras effedn fannboc nos de luis dicere non indignentur.Nemodelet decælo conftitutionê dei: l^Pmo delet de terra ccclcfiam dei: Illc totum orbe promifit: ifta totum orbem reple/ dtil'malos babet 0,ibonos:Sed nee in terris amittit nifi malos:nec in cælum admit/ ötnifi bonos. Eritautem uobis bic ferma quem demunerc dei nouit ipfe quanta ét ^cis év ueftra dileHionc deprompfimus correftio fi ueltis:tcftis nero ét finolitis.

^Sancli Auguftini iterum ad Eleufïum:Glortum ét Fceliccmmarrantis quæ in difpu/ f^tione babita cum Fortunio Tuburfieq epifcopo acta fint: eofi^ exbortantis 0^ ebtex Hïntis utillum promiffi fui cómoneant: ac grauiter inftent:utres ceepta peragac : Siz Metiam ut turbulcntis turbis deuitatts : ad aliquam uillam non magnam couemât: .'^^adentis.Ep iftola,CLXllI.

quot;‘■/quot;'V®minis dilecliffimis étprædicabilibus fratrib^ Eleufio:Glorio ét Foclici:Augti J ■ftinus. Fortuniumquêtuburficq babetis cpifcopum:per candcm ciuitatc gq '^o^feftinantiffime cum ad Zertenfem ecclefiâ pergeremustexperti fum^: ita om *’gt;110 Ut de illo foletis benigniffimepolliccri : Earn ipfa quippe ueftrâ de illo nobis fer* Hocinationem cum eirenunciaremus uolctes eum uiderc non abnmt.Venim^itaœ ^ileum : quia ætati eiusidanobis deferendum uidebatur potins g exigendû: ut ipfe ’dnos ueniret prior. Perreximus ergo comitätib^ nó paucis: quos forte aggregates *101)15 illud tps inuenerat. Cumautêapud eu confediffemus rumore difperfo : non piua præterea turba cófluxit:fed in tota illa mltitudinc ppauci apparebät: g utilifac filubrifagi caufa 1115:0^ tanta reiq; tatxquæftionc prüder ^Ipic difcuti cupcrét.Cæte •^Hiero magis ad fpeftaculö qfi altercattonis noftrx ^petbeatrica confuetudine g ad 'oftradione falutis xpiana deuotióe conuencrät.fßuapropter nee filentiu nobis præ/ ocre nee intente atep nobifeu modefte faite amp;nbsp;ordinate colloqui potuerunt:exceptis Hidixi paucis : quoi): religiofa 0^ fimplexapparcbat in tctio. Itacp libcrc pro fui cuiufq; ’oitnimotu imoderatc loquetiu oia ftrepitu turbabac: nee euincere fiuc nos fine ipfe f^gâtloiinterdu etiä obiurgâdo potuim‘’:ut nobis modeftu filentiu præbercr. Res 111 uteuep agi ccepta cft:ét aliquot boras in alterno fermoe ,ptraxim’: gntu uocib^ inf 9efcêtib‘ ’uarie tumUltuatiu finebamur. Sed in ipfo difputatois exordio:cu uiderem* oaqax dicebanc fubindelabi de mcmoria uel noftra nd eoi^ quoç: faluté maxic cura oain’iô^ ut effet nobis cautior modeftiorcp tractatio : fifét nos atep alq frés g abfentes ^t gd inter nos aâu effet Icgcdo cognofceretis: poftulauim^ ut a notaris uerba no* lira excipercnf:ubi diu ab illo uel ei côfentiêtib’ reluclatû eft:poftea tn ipfe côccffit. «od notarif g aderat atep id ftrenue facere poterat : nefcio g caufa excipere noluerSt, egimus faltem ut fratres qui nobifeum crût: quâg in bac re tardius poffent exciperct: pollicêtes nos ibi eafdé tabulas relieluros.Confenfum eft.Cceperunt uerba noffra ex

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXIII

ctpùâfaliqua ab i’nuicc ad tabulas dicta funt.Poftca inordmatas pcrftrepétiuminter?' pcHationestâ;propterca noflram quoq tturbulentioré difputationé notary non ualcz tes fuftinere:cencrQt:nobis fane non defiftétibus:amp;;ut cuicp facultas dabafmulta dice tibus. Ex quibus omnibus uerbis noftris quâtum recordari potui: caufa totiusadio/ nis dilcdionc ueftram fraudare nolui.Poteftis enim ei littcrasmeas legere ut uel ap? N probet uera me fcripfiffe:uelipfcuobis fi qd melius recolit meundanter infinuet. Pri mo enim uitamnoftram quam uobis bcniuolentius fortaffe guerius narrantibus fe comperiffe dicebat: prardicare dignatus eibAdiungens fe dixide uobistnos omnia quæ de nobis infinuaucratis: bene facere potui(Te:fi in ecclefia faccremus. Deinde guaerere ecepimusquæ nam ilia effet ecclefia ubi uinere fic oporteret: utrum ilia quae ftcut fanda tanto ante fcriptura prædixerat fe terrarum orbe diffunderet:an ilia qua pars exigua ufAfrooi uel Africæcôtineret. Hic primo afferere conatus ubiepterraz rum effe communionem fuam. (Quxrebam utrum epiffolas communicatoriasquas formatas dicimus: poffem quo uelle dare: amp;nbsp;affirmaba quod manifeffum eratomib* hoc modo facillime illam terminari poffe quæihonc. Parabamant ut fi confentirct adillas ecdefiasanobis tales litteræmitterêtur: qs in apoftolicisaudoritatib’pariter legerem*illo lam tempore fuiffe fundatas. 5ed quia res aperte falfa erat: permixtis uerbis cito inde difceffum cifdnter quæ uerbaeuangelicam illam domini admonitio XPaal5.7« nemcommemorauit qua dixit:(Cauetc a pfeudo propbctis:multi ad uos ueniét in uc ftitu ouium: intus autem funtlupirapaces : Exfrudibus eoru cognofcetis eos. lt;Du® uerba domini cum dicercmus : eadem deillis a nobis poffe rccitan: uctum indeeftad exaggerationem pfccutionis:quam fæpe fuam parte pcrtuliffe dicebat. Hint noies oftendere fuos effe cbriffianos: quia perfecutioné patcrctur.lntcr quæuerba cu ego parerem ex euangelio refpondere:idem capitulum commemorauit prior:ubidomiz Wattl5.$« nus ait:Beati qui perfecutioné patiuntur propter iufticiam:quoniam ipforumeft re/ gnum cælorum. Quo loco ego gratulatus fnbicdi ffatimdd ergo effe quærendum: ntrum illi pcrfccutionem propter iufticiam paffi fuerint.ln qua quæftione difeutieuz piebam:Qnod quidem omnibus darum erat:utrum eos in nnitate ecclefia: conlhm/ tos: an feifmate iam diuifos macbariana tempora inuenerint:ut qui uidere uclld: ut^ propterludiciam perfecutioné paffifuerint:id potius attcdcrct:utrum fe rede a toti’ orbis unitate præciderint. Qd fi iniufte feciffe inuenirentur:manifcftu effet cos pro/ pter iniufticiam potius q propteriufticiâ paffos perfecutioné: Etideo numero bca/. torum adiunginon poffe:de quibus didum eff:Beati qui perfecutionem patiun^ pro pter lufticiam. Ibi commemorata eft famofiorig certior codicum illa traditio.Sedre fpondebatur a partibus noftris:principes illorum potius fuiffe traditores. Qfi in bac re noftrorum litteris nollent credere:nec nos cogioportcre ut litteris credamusipfo rum. Sed tamé fequeftrata ifta dubia guæftionciquærebam quomodo fe iftiinfte fe U para ffentab innocétia cæterorum cbriftianorom quip orbem terrarum fucceffionis ordinécuftodiétes : in antiquiffimis ccclefijs conftituti penitus ignorarét qui fnerint in Africa traditores:quicerte nó poffêtcómunicare:nifi eis quos federe in fedib*cpi fcopalibusaudiebat: Rndittam aiu trafmarinaru partiuecdefias mafiffe innocétes: donee cófcnfiffent in eo^i fanguiné : quos macbariana pfecutionem ptuliffe dicebat.

Vbi ego poffemquidê dicere:nec inuidia macbariani temporis innocétiam tranP marinaçi ccdefiai^ contaminari potüiffe:quandoquidênullo modo probarefiHis au/ doribus feciffe etiam guæ fecerat.Sed de compendio quærere malui fi Maebara fæz uicia:exquo in eâ conlenfiffe dicebant ftranfmarmæ ecdefik:fuainnocentia pdideft: utrS faite probarcc ufq; ad ilia tempora donatiftas cu onetalibus ecclefijs cætenfq; or bis partiu in unitate manfiffe. Tunc protulit guodda uolurnéubi uolebat ondere far dicéfe cóciliS ad epos Afros g erat cómunióis Donati dediffe Ifas. Quod eu legerct audiuimus Donati noméinter cæteros epos qnib*illi fcripferatiltacp flagitare coepim* ut docereif: utruipfe effet Donat* de cuius parte ifti cognominanif: Fieri cm potuiuc

EPISTOLA

^fncxmcntio facia faerit»Qu5 ergo poffetprobarc DonatS partis Donati cpifcopu J’Opine Ülo accipiedum effeiqn ne id quidc probare poflet:utrn ad Afrioana^ fpecia liter cccleGaÇiepos ülælitteræmiflæfuerînt. (H-tiagem Donah nomé Afrû effe folcatt ^on tn repugnarct a nero : ut ucl parhSülai^ aliquis uocaretur nomine Afro:uelahqs ^ferin illis partib‘’conftituerec cps.Nccp cm in eis uel dié uel confulem inuenim*: ut Wconfiderahs tpibus certi aliquid deduceret. 5ane qm nefcio qn audieramusaigt; tianoscum a cómunionecatbolica diferepaflenhdonatirtas in Africa fibi fociare tem ptaffe: adaure mibibocipfu frater Alipius fuggeifit. Tuncaccepto ipfo uolumine: ^iufdêconeihj ftatuta confiderasdegit Atbanafium epm Alexandrinu catbolicö:cui^ ttaximeaduerfus arrianosaccrnmai^ difputahonu conflicluscminuit : 0^ lulium eex jlefiæromanx epm: nibilominus catbo!icu:illo concilio fardicenfi fuifle improbafos* »Udeapud nos cóftint arrianoÇi fuifle cóciliQ: quib* ’lilicpi catbolici uebemétiflime tffiftebant. Itacgad diligentiorê etiamtempoi ^difcuifioné: uoluim^ipfum uolumê ’lt;^hpere atc^ afferrenobifcum.(Quinoluit dare dices: ibinos baberc illud: qn aliquid iteo confiderare aellemus. R.ogaui ctiâ ut manu mca notari pmittcret:fateor timens pte mibi forte ca ufa cxigente: cum petedum effet: pro illo aliud profcrretur: ncq; boe toluft. Deinde mibi ccepitinftare:atadinterrogationem fuam brcuiter refpondez J®® : quxrens a me quem luftum putarem: cum qui perfequeretur : an eum qui pergt; I^cutionem pateretur.Cui refpondebammon rccle ita interrogariiFierienim poffe ut ®®boiniqui fint: fieri etiam poffe utiniquiorem iuftior perfequar.Non ergo effe con laqués:ut ideo fitquifrp iuftior quia perfccutionem patitur: quamuis id plærûq ^ iuftio ficontingat. Deinde cum uiderê in boeeum multu imorari:utiuftieiä fuæ partis ex: t^ocertâ uelletintelligi: quia pfecutione paffa fuerit:(J^æfiui ab eo: utæ iuftu amp;nbsp;ebriz æanumputaret epm Mediolancnfis eeelefîæ Ambrofiü*(Eogcbac utiq; negate q, illc ’tif xpianus effet lt;^iuftus:quia fi fatere6ftahmobijcerem^q?eum rebaptiçandû effe tenferet.Cum ergo eloquicogcreif:quiö^lHc non effet babendus cbriftian^ö: iuftusj tôiîiernorauiquantâ perfecutioné pertulerittcircôdata etiâ militib^armatis ccdclia.

Quæfiui etiâ:utrum Maximianû:quia fixis apud cartbaginé fcifma feceratifixiuftum i^eBriftianu putaret.Non poteratnifi negate. Cômemoraui ergo etiâ illû talé pfeeuz fionêptuliffe ut ecetîa ei^ ufcp ad fundamétadiruere^. His igiï exemplis ci fi poffem Perfaadere molicbar: ut iam defineret dicere perfecatiôis perpeffïonc cbriftianæluz ^•dae certiffimû effe documents. Narrauit etiam in ipfa feifmatis nouitate maiores ■jtos ciim cogitarét culpam Ceciliani:nefcifma fieretquoquo modo uelle fopire: dez «ilîequendâ interuentorê populo fuæ comunionis apud cartbaginé côftituto:anteq i^aiorinus aduerfus Cecilianû ordinäre^ Hune ergo interuentorê in fuo ’conuentiz talo a noftris dicebat occifum.Q_uod fateor:nung antea prorfus audicrâ:cum tâ mul A hab eis obiecla crimina refcllerenc amp;nbsp;redarguerenc a noftnsiatq; in eos plura di 'maz '^hraiacerentur. Sed tarnen poftea g boc narrauit:rurfus a me in ftanter coepit quaere ffiquem luftumputarem:eum ne qui occidit:an eS qui occifus cffet:quafi lam mibi^ ‘’auiiret:ita at narrauerat effe cómiffum. Dicebâ ergo pri’:utr3ueiy effet effe quaez ffnd3. Nó em temcre credi oportere quæcûqj dicun6amp; tn fieri potuiffe ut ufambo æquc mali effét:ucl etiâ peioré gfg maPoccidcret.Reuera em fieri pt ut fceleratior fit ■■^baptiçator toti‘ ’bois g foli^ corpis interêptor.Vnde etiâ illud qda me poftea quæfiz htaam quærendûnó erat. Ait em etiâ malS non debuiffe occidi a xpianis fik iuftis:qfi 50s eos qui bæc in catbolica faciut iuftos uocemus : quæ tn nobis ab iftis dici facilius qprobari folet:cum tâ multas uiolétiffïmas cædes fik ftrages plæric^ ipfoçe fik ' epifeoz piôiprefbyteri ôfiglibet clerici cógregatis turbis boim furiofiffimoçc: nó catbolicis tin •w nónung etia fuis ubi poffuntinferre nó ccffent. Quxcu ita fintidiffimulanstamé ab fceleratiffimis faclis fuorumquæ ipfe plus nouit: urgebat ut dicerê : quis iuftorum [id mals aliquê occident; ’Quod etiâ fi ad caufarn iamnó pertmebat: fatebamur em BæcubieSep fub nomie xpiano fierct: non fieri a bonis. .Sed tn utadmonerec quid ^ffet qua:rêdu;refpódimus:quïcrétes Utru Hclias iuftus ei uidercc fuiffe: (Qd negate

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXIII

non potuit.Deinde fubiecimustg mültos pleudo propbetas fua manu pemerit. Hit reuera uidit quod uidédum erat: alia Iicuiffe tuncluRis.Hæc emm propbetico fpu au cloritatc dei faciebant:qui proculdubionouitcui etiam profitoccidu Exigebat ergo ut docereiamnouiteftameti temporibus:qui.iuftorumaliquc Occident:etiam feeler ratumamp;impium. Tuncreditu eftad fuperiore traclatum:quo uolebam^oftedcre: neep nos illis debere obqcere fuorum fcelera:ne^ illos nobis fi qua inuemrê^ talia fa/ Sa noftrorum.IDe nouo em teftameto oftendiquide non poffe:q?iuftus quifg inter/ fccerit alique:fed tame illud probari poffeipfo exemplo dni:fceleratos ab mnocctib^ fuiffe tolcratos.Traditore ern fuum qui lam preciu eius acceperat: ufq; ad ultimu pa/ cis ofculum:interinnocetes fecum efle perpeffus eft.(Quibus non tacuit effe inter il/ los tanti fceleris bominé:amp; tamé primu facramétum corporis 0lt; ;fanguinis fui : nondS illo exclufo cómuniter oibus dedit. (Ï^ao exemplo cu ^pe oês moucrcc:temptaiiit dicere:antepaffionédni cómunionêilla cum fcelerato nó obfuiffeapKs:quia nondS laabebat baptifmum cbriflit fed baptifmum lobânis» tiuodpoftea g dixitîcœpiab R, eo quærere: quéadmodum ergo fcriptu effet: g? lefus baptiçauerit plures g lobânes: cumipfe non baptiçaret fed difcipuli eius:boc eft p fuos difcipulos baptisaret: (Quo/ modo ergo dabantquod no acccper5t:quodipfi maxime folct diccrebAn forte cbrl/ ftus baptifmolobanis baptiçabatç '©einde in bac fentétia multaqua:fitur^era: quo/ modo ab ipfo lobane tunequæfitum fit de baptifmo domini:Et refponderitiq? iHe ba beret fponfam: â; ille effet fponfus. Mungd ergo fas crat ut baptifmo lobanis baptisa ret fponfus:id eft baptifmo amici uel feruit Deinde quomodo poterat euebariftiam accipcre nondum baptiçati: aut quomodo Petro uolcnti ut totum fe lauaretirefpon/ Joamp;.o. derit: (Q.iii lot' ’eft femel:non eSoportet iteiy lauari:fed eft mudus totusrPerfefta em mundatio no in lobanis fed in nois dni baptifmo eft: g eo fe indignu exbibuerittfacra meta in eo non ad falute fed ad perniciêpermanebunt. Tamécum ego ifta quxfitur’ effemtetiâ ipfe uidit de baptifmo difcipulos dninon fibifuiffe quærédum.Indeitum m aliud:multis ut poteram^utrimt^ fermocinantibus: inter quæ diSu eft cp adbuccos noftri perfecuturi effcntiNobifq; dicebat uidere fe uelle quales nos effem^m illaper/ fecutione præbituros:utrum confenfuri effemus tali fæuitie:an nullum commodatu/ ri confenfum. Nos dicebamus:deum uidere corda noftra:quæ ipfi non poffeottamp;ü los temere fibiadbuc ifta metuere:quae fi cótigerint:a malis contingere:gbusdeterio res ipfi babét:nec taméideo nos a catbolica cómunione fegregare debcre:fi quid for/ te nobis inuitis:ucl etiam fi ualuerimus contradicétibus faSum fuerit:cum tolerantia fpl5»4. pucincam didiceremus:dicéteapoftolo;Sufferétes inuicem in dileSi oe: ftudétcsfer/ uare unitatem fpus in uinculo pacis.(Quam pacem atep tolerantiâ:illos nó tenuiffe di' cebamus qui fcifma feceft: ut nunc inter fuos g mitiores eosfunt grauiora tolerétne fcindac qd fciffum eft:cum leuiora nollét pro ipfa unitate tolerare. Dicebam^etiam nondS fuiffe tpib^ uetes pace unitatis: 0« ;tolerantia tanta commédatione prxdicatâ: ficutexemplo dni amp;; noui teftaméti cbaritatetamp;rtn ^pbetas illos di :fanSos uiros di/ cere folere in populu fcelera eoS*cum tn feab illius populi unitate Ó«;a cómunione pa riter accipiédosfacramétos que tune fuerüt diucllcrenó temptaffent. Ïndenefao quó uentu eft ad cómemorationébeatæ memoriae Genetblij epi: qdnefcio qua cefti tutioné data côtra illos cóprefferit AreffeSubabere nó fiuerit: Laudabat ilium oésamp; benigniffimepræferebât.Intcr gs laudes a nobis fubicSum eft g? etiâ ipfe tn Genetbli us:fi in eoSmanus incidiffetrebaptiçâd^cenfere^. Et bæc ia ftantes loquebamur: ga difcedédi tps urgcrct.lbiplane ille fenex dixitnam forma cffe faSaiutquifgs ad eos fi deliu a nobis uenerit baptiçeôqdeum inuitum 0^ cum dolore dicere quâtum poterat• apparebat. Sane cum etiâ ipfe multa mala fuosapertiffimegcmcrct atqjoftéderet: S totius ciuitatis eius teftimonio probaba^ g effet remotus atalib^faSis: ä/quaeipßs fuis dicere foleat modefta conquæftione proferret:nofiß cómemoraremusillud Eje/ cbielis propbetæ:ubi apte feriptum eft:Nec filq culpam patri:nec patris culpam filio £î«B.i8, eins imputâdâ: ubi diSum eft; Sicut em anima patris mea efttita £lt; anima filij mea eft.

4^’ EPISTOLÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GLXraï

Anima cm qurcuncç peccaueritfola moricc:placnit omnibus in tailbus difpütationî/ ous uioleta facia malorum bominum nobis ab inuicemobijci non debere. Remanez bat ergo fcifmatts quæftio» Itaq? bortaticum fumus ut etiam atcp etia placito 0^ paca toaio annitac nobiicumt dihgctt examinatione tanta inqmfitio tcrminu fumat.Vbi ib It benigne cum diccrct:nos lolumiftaquerere:nolle autemnoftrosbarequxri: Ea fa pollicitationedifeeflimusmt exbibercmus ei plures colicgas noftros:certe uel de/ «miquitâta beniuolentia dtlenitate 0i ftarn pio Audio id auæri uellent: quatum in no biseum lam aiaduertifleatcp approbate fentiebamus.Hoc etia defuo^numéro dt •pfe pollicitus eft» Vnde uos bortor ékobteftor per domini fanguinem:ut eum pro/ iniffi fui cômoneatis drnauiter inftetis: ut res coepta peragatiqua propead fine per/ iitninciam cermtis.Quaturn enim arbitror didicillimc poteftis inuemre in cpifcopis utftrisitam utilem animu dr uoluntatcm q in ifto fenc perfpeximus. Poftero enim tiieipfcadnos uenitiô^bæc iterumquærere cœperamusi Sed quia ordinâdi epifcopi , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»tceffitas nos inde iamiamcp rapiebat: diutius cuilloeftenequiuim^. lam emmifera/

^’1« ad maiorem clt;elicolarum:quem audieramus nouiapud cos baptifmiinftitutoré *nftitific:drmultosillo facrilegio feduxifle:utcumillo quätum ipfius temporis patie/ banturanguftiæ: aliquid loqucremur»Quern pofteaq uenturum comperi: uidës nos ahudfufcepiflenegociumtcumdtipfum ncfcio qux neceflitas profeclióis urgerct:be 'ligne a nobis placiteq; difceflït. Vidée autem mihi ut turbulctas turbas amp;iimpediz Hentum potius qadiumentum afferentes omnino deuitemus:drnere exanimoami/ foatc^ traquillo fufeeptumUa magnumnegocium domino opitulâte peragamusiad ®bqua uilla nos cóuenire deberc placuit nö magnambinulli^ noftrö effet ccdcfiaiqua 'amëuilla communiter poffidentbomincs drnoftraecommunionis dripfiusdicuticft lilIa Titiana. Siueergo in tuburficcnfi: fiue in tagaftenfi talis locus:uelillequc cómelt; quot;lorammelaliquis alius inuentus fuerit:faciamus codices canonicos præfto effc . Et fi 9ua proferri potuerint ex utraq; parte documctatutpoftpofitis exteris: nulla fidomi 10 placueritinterpellante moleftia: quotquot diebus potucrim^ ad boe uacantcs : dt Hufquifcß noftrorum apud fuumbofpitem dominS deprecantesiadiuuanteipfo cui Paxcbriftiana gratiffimaeft:rem tatam drbono animo cceptam ad inquifitióis termi/ iWperducamus. R.efcribite fane:quid de bac re uel uobis uel illi uideat’.

^nfti Auguftiniad Emeritum: diligenter ab eo inquirentis origine fcifmatis dreau iàm cur faclum fit : inftanterq ß ac iterato petentis ut quid fibi uideac refpondere non

1S'auetur:Epiftob.CLXnXI,

W^'^^fiderabili drdileclo fratriEmerito: Auguftinus. Ego cum audio queq bono *‘^etrac.ca. ^ ■ngenio prxditumidoclrinifc^ liberalibus eruditumiquag non ibi falus animas * conftituta fit: taméin quxftióe facillima fentire aliud g ueritas poftulat. Quo 'ïiagis miror:eo magis exardefco noffe boiemôdcû eo collog: nel fi id nö poffim:faltë •ns qua: longiffimeuolat attingerementé eius;atq; ab co uiciffim attingi defidero:Si/ tutte effc audio talê uif^:órab ccclla catbolica qux ficut fanclofpuprænûciata eft: toz toorbe diffundi6difcerptü doleo atcp feclufü:quäob caufanefeio, Nacertû eft ma-* Six ptiromani orbis:ne dicâ etiâ barbansgêtib^igb^quocp debitorc fe dicebat Apt’s: ^uo^xnianæ fidei cómunio noftra contexiciignota effe parte Donati.Neccos oino Wreiuelqn uel gb^caufis exorta fit ifta diffcnfio. Quos utiq; oês cbriftianos ab cis cri/ mnib’qua: Afris obqcitis nifi innocétes effe fatearis: cogeris dicerc oim malis faclis obnoxios:cu apud uos perditi;ntmiti^ dixerim:latêtuos oês effe pollutos. Non ein itminêde ueftra cómunionepcllitis:aut tue primû pellitisicu primuilludunde pellé cft fccerit;an nó aliquanto tempe latente drpoftea proditü conuicluq? damnatisc* Quaero igiif:utç: uos cótaminauerit eo tpe quo latebat fRndebis nll’o mó. Nullo er go tpecotaminaret etiâ fi femp id laterenNa drmortuoç: nönlfa fæpc cómiffa^duc: locfraudi eft xpianis g eis cómunicauere uluetib^. Cur ergo uos tâ tcmeraria atq; fa/ ttikga direptione præcidiftis a communioneinnumerabiliü ecclefiaru orientalium: 9ias femper latuit: dradbuclatet quod in Africa geftum effeautddcetis autfingitisçquot;

SANCTI -AVGVSTINI EPISTOLA ' CLXIHI

'Aha em quæftio eft: utrßm ilia uera dicatisîquæ quidem nos multo probabihon'bus documentis falfa effcconumcimus: Ódin ueftris magis eaipfa quæbbijdtis tue proba/ ta declaramus.Sed bxc ut dixiaha qüæftio eft: tue aggrediéda amp;nbsp;difeutiéda cumop^ fuerit. Illudnuncattendat uigilatia mentis tuæ: neminem contaminan poffeignoto » rum ignotifq; cnminibus. Vnde manifeftum eft a commumoe or bis: cui feu falfa feu uera crimina quæ Afris intenditis:prorfus ignotafunt:0lt; ;ignota femper fuerunt:facri lego fcifmate uos efte feparatos: quag amp;nbsp;illud no eft tacédumctia cognitos malos bo nis no obelle in eccBa:fieos a coione ^bibcdi aut ptas defit:aut aliq ratio coferuandæ pacis ipediat. (^i fut ein gapud ^pbetâ Eg^cbielé: 6« ^an uaftationépditoÇifignari mcrueft: â^ eu illi uaftarenc cuadere illæfi:nifi ubi manifeftiffimeondic g meerêt d ' ge mut petâ amp;*inigtatcs ppKdei quæfiuntin medio eoi^f Cßuis aut qd’ignorât: gcmità meerete* Ex'eadem ratione etiâ Paulus apt's falfos Fratres tolérât. Non cm de inco/ Tß’bif.x, gnitis ait:(Dmnes enim fua quaerut:non quaelefu cbrifti:quos tn fecum fuiffe mamfe/ ftat. Ex quo aut genere fût g ueltburificare idolis uct codices diuinos traderc g mon maluerunt:nifi ex eortim qui fua quærutinô quæ lefu cbriftiî 'Multa teftimonia ferv pturaçe præterco:nclongiorem g necefte eftepiftolam Faciam:^ cruditionitua: plu' ra per teipfnm confideranda permitto. (Quod tarnen fatis eft:uideo.lt;Dbfecro fi tam multi iniqui in uno ppfo dei eos quos conteftabanemo fecerût tales quales ipfierant: fi multttudo ilia falforum fratrumapoftolum Paulum in una cum cis ecctefia conihtu tummon fecit fua quaerentemmon quae lefu cbrifti:manifeftum eft non boc efficibo minem:qd ’eft malus quifqua:cum quo ad altarc cbrifti acceditur:etiam fi non fit into gnitus : fi tantum non approbetur amp;nbsp;a bona confciêtia difplicedo feparetur. Mamfe/ Hum clFigiF non efte aliud eu fure cócurrere:nifi uel furari cum eo uel furtu eiuscor/ dis placito accipere. Hoc nos dicimus:utquaeftiones infinitas atq; fupfluasdefadis bominum quæ rationé noftra nibilimpediut auferamus. Sed 0^ uos mfi boefentta/ tis:talcs eritis omnes qualis Optatus in ueftra cómunioneuobis nó ignorantib^’fmt’ Cluod abfit ab Emeriti monb^ahorueptahu qualesapud uos eftenö dubito longe a facits illius alicnos.Neq; cnim uobis obqcimustnifi fcifmatis crimentqua etiâ bxrefim male perfeuierado feciftis. (ßuäti aüt diuinoiudicio pcndac boefacin^dcgeqdtele a HumerUid* giftenó ambigo: Inuenies Datban dv Abirombiatu terrae deuoratostcæterofq; omes g eis confenferât igné de medio eoru exiftcnte confumptos. lllud ergo fcclusad ex/ emplum deuitâdi dominus deus præfenti fupplicio denotauit:utcum talibus patien/ tiftime parcit: quali ultimo iudicio referuet oftenderet. Neq; em reprebédimus ra/ ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiones ueftras:fi eo tempore quo nefana potêtia furere iaeîabat Optatus:eumeinsac

cufatores: fed detotius Africaegémit* ’congemifeétibus uobis:fi tn tahs estqualem te prædicat fama:quod fcit deus me de credere âf uelle.Non ergo reprebendimus fi eo têpore ne multos fecu exc5municatos traberet: ÔCcómunione ueftram fcifmatisfm rore præciderct:eum excômunicare noluiftis. Sed bocipfum eft qd uos arguit in tu/ dicio denfrater Emerite:quia cum uideretis tam magnu malum efte: diuidi parte Do/ nati: ut Optatus potius in cômunionê tolerand^exiftimarctur: gillud admitteretur: permanetis in eo malo quod in diuidenda eeelefia cbrifti a ueftris maiorib^ perpétra/ tum eft. Hic fortafte relpondcdi anguftia temptabis defendere Optatum.Noli lia/ ter: noliobfecromon te decet:amp;; fi aliquem alium forte deceat:fî tamé quicquâ deeet malos :Emeritum certe no deeet defendere optatum: fed fortafte necaccufare.lta fit So.i4« fane: Vterc nocemedia amp;nbsp;dic:Vnufgfcp farcinâ fuâ portat.Tu quis es qui iudices fer/ uum ahenumç 'Si ergo ad teftimonium totiusAfricæ:imo uero terraru ommû quaq; uerfum: Gildonis fama feruebat:Simul enim drille notus erat: nóaufi eftis unquâ de Optato iudicare:netemere de incognitis iudicaretis:nos tâdem poftumus aut debe/ mus de bis qui ante nos uixcrunt: ad ueftrum tâtummodo teftimonium temerariam de incognitis ferre fentétia: cû paru fit q? uos ignota criminamini: nifi ÔCnos ignotaiu dicemuscNon em Optatum etiâ fi forte falfa periditac inuidia: fed te défendis cû diz cts:Ignoro glis ille fuerit. Quâtomagis ergo gles fuerint Afri: quos ignotiores arguis:

EPISTOLA

önentaUs orbis ignorât c Aquibiis taméeedefijs quarû nomina babes in tibris à: * reeP bs:nefaria diflcnfionediliungens:fi tâ uagadenfem epifeopum ueftmmfamofinimu ^peffimediffamatummo dico cæfariéfis: fed fitifenfis collega eins eiufdcq; tempons *gnorabat:qiiomodo traditores Afros quicnnq; fuerint:ecclefia Conntbiorum;Epbc “0rum:Colofl'enfium:Pbilippéfium:Tbeflalonicenfium:Antiocbeno Çi:Ponti:Gala^ ^gt;æ: Cappadotiæ:cæteraru($ orbis partis ab apoftolis in cbrido ædificatai^: aut no(Te potuihaut damnari a uobis meruit: quia non potuit:ö^ tn eis no cómunicatis:ólt;!diems non edc ebriftianos â ' eos rebapticare conamini.Qy id dicarquid querar:autquid ex ^^ameni f Si cum bomine cordato loquor: indignatiois buius aculeos tecS participo» Na uides ,pfecTo quæ diccrc fi uclle credere: An forte fecerSt inter fe maiores ufi co/ dliuju ;danauertpræter fe totSorbexpianudta ne ad boc pduda eft rc^z exiftimatio: '^^C0ciliu maximianefiu q de ufa præcifiôe prxeifi fSt:ga uobifeoparati pauciflimi fut ^0 ualeataduerfus uos:0dufm cociliu ualeataduerfus gétesrbæreditatê xpièipodef/ »one eius terminos terrxCMiror fi babet in corpore fanguinê:quide bac re nô erobe 'tót. Refcribe ad ifta quæfo:Anonnullis cnim quib^ nó potui non crcdere:audiui te fefcripturum fi tibifenberemdam etia pridem mill unam epiftolarqua utrum accepe/ fis uel ei refponderis:amp;rforte ego tuâ non acceperim nefcio. Nunc interim peto ad fiæcrefpondere ne graueris: quod tibi uidec.Sed noli te in alias tollere quæftiones : Kmc ein caput eft ordinatiffimæingfitiôis: cur feifma factum fit.Nam amp;nbsp;terrænæ po/ fedates cum fcifmaticos pcrfcquunc:ca régula fe defendût ; qua dicitapoftolusrQui IRoaf» Poteftatirefiftit:deiordinationi refiftit.QuiaOt refiftuntnpfi ubiiudicium acquirunt. Principes cnimnon funttimoribonoopen fed malo.Visant non timere poteftatec' Bons fac Ô^ babebis laudê ex illa. Dei em miftcr eft tibiibon3.lt;Ï^ fi malS fecerj: time. No em fruftra gladiS portât. Dei em mifter eftrumdex in tram ei q male agit. Tota *ö'Tquæftio é:utçinibil mali fit fcifmaraut ut^z fcilmanó fecerit^ut ^ bono ope ptati/ ^us refiftatis nó pro malo:undc oobis acqratis iudiciu.Propterea ^uidétiffime domi/ Ous non ait:Bcati qui perfecutione patinne tantum:fed addidit:propteriufticia.Si er ïPdttM» §0 infticia eft qua opcrati eftis in illa diflenfione in qua etia permanetis: fed’m ea qnæ *»pra dixi:noneabs te cupio. Si anteiniquitas eft orbê cbriftianum damnare mandie tum:uelquia non audiuit quæ nos audiftis:uelquia non ei probatum eft quod terncz« '‘Ccredidiftisraut fine certo documento accufaftis:amp;ideo rebapticare uelle tot eccle/ tósipfiüs domini:cum bicadbuc effet in carne: ékrapoftoiorum eius prædicatione ac bbore fundatasrquia uobis licet:autnefcire Afros collegas ueftros malos fimulumcz tts:fimulfacramenta tractatesraut etiâ feiretfed tolerate ne pars Donati diuidat: lllis a5t in orbe remotiffimo conftitutis non licet nefcire quod nos de Afris aut noftis:aut treditis:autaudiftis:autfmgitisrquæ tanta eft peruerfitasampledifu5ioiquitatem:0^ poteftatumaccufare fazueritatecAt enim amp;nbsp;malos ebriftianos nó licet perfequifffto »on liceat: Sed nunquid boc poteftatib^ ad boc ipfom ordinatis fas eft obijeercî ”An 3prmdelcbirn’CAut non babetcodices ueftri quæ pauloante commémorauic 'Sed uosinquies talibus communicate non debctis.(Quid ergofVos Flauiano quonda ui/ carlo partis ueftræ bomini: quia legib^ fermés : nocêtcsquos inueneratoccidebatnó communicaftisC Sed a uobis inquies romani principes aduerfum nos prouoeâtut, ïinmoauobis aduerfum uofipfos:quieedefiâ cuius illi ficut tantoanteprædiefum eft: lam membra funt.Decbrifto enim dictum eft:Etadorabunt eumomncs reges terræ: T^5.7rJ 8lt;!præcifione laniare aufi eftis:amp;: rebapticarepertinaciter audetis. Noftriautaduer/ fasillicitas Ó^priuatas ueftrorum uiolentias quas amp;nbsp;uos ibiqui talia non facitis doletis äzgemitis: a poteftatibus ordinatis tuitionem petunt:non qua uos perfequanófed q fedefendat:Sicutapoftolus Paulus aduerfus iudæos coniurâtes uteum necarét an/ gct^iy, teg effet romanSimperiu xpianu: egit ut fibi tuitio etiâ armatoçzdater. Sed illi ptinci pesqlibet occafióe cognofcétes ufi icilmatis nefas:cóftituutaduerfus uos,p fua follici tadine ac ptâte quod uolunt.Nó enim fruftra gladiu portat;deiem miniftri funt: uin/ dices in ira in eos qui mate agunt. Poftremoétiâ fi aliquinoliroçz nó cbriftiana moz

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXV 4

deradoneida faciuntîdîfphcet nobis.Sed tn non propter cosrelinquimus catbolica ecclefiam:fi earn ante ultimum tempus uentiladonis palea purgare non poffum’: q^ firuos propter Optatum: cum cum pellerc non audebatistparté Donati non reliqui“* Qis. At cm quare nos adiugi uobis uultis fi fcelerati fum^fd^uia uiuitis adbuc dr conquot; ngipotcihs h nelitis.Cum cm nobis côiungiminitboc eft eedefiæ dei: baereditatiebd fti:cuius poffefTio funt termini terrx:uos corrigimini ut in radicc uiuatis.Dcramis cm JR®,in fra clis fic ait Apollolus:Potens eftcnim deus iterum infercre illos. Vosergo mnta/ mini ex ea parte qua diffentiebahsiguis facrameta qua: babebatis cQcade fint in omp bus:fancla unt.Ö^uapropter uos mutari uolumusapuerfitatendeft ut denuo radicce ueftra præcifio.Nam facrameta qua: non mutaftis ficut babctis:approbac a nobis:ne forte cu ueftra prauitaté corrigcre uolum^:illis myfterqs ebriftequæ in ueftra pranita tedeprauata no fût facrilegâ faciam^’iniuria. \'cq; em dr Saul deprauaucrat unftione qua acceperat: cut uncfionitm honoré rex Danid pius dei fcruus cxbibuit.I^roptcic3 ergo uos non rebaptiçamus:qui radicc uobis rcddere cupimus: forma tn prxeifi far' mentifi nonmutata eft approbamus.lt;Qiia:faméquauis Integra:nullo modoeftfin^ radice frucluofa. Alia quaeftio eft de perfecutionibus quas uos dicitis pati in tâta ma' fuetudine firlenitate noftrorum: cum uere illicite ac priuatim ueftri faciant grauiora. Alia de baptifmatciq? non quærimus ubifitded ubi profit. Nam ubicQqj eft ipfumclH fed non etia illc qui bocaccipit ubicunq; eftipfe eft.Itaq; priuatä bominûimpictatem deteftamur: in feifmate baptifmu uero cbriftiubieç ueneramur : qa ftdefertores feen tmpcratoris figna traducätuHis uel damnationepunitis:uelindulgétia correftis : faln^ ftgna recipiunc fi falua mâferût.Et ft quid de bac re diligétius quærendû cfbalia eft ut dixiquæftio.Hoc em obferuâdû eft in bis reb^qd?oblcruatecclefia dei. (Quænt aut utçi ueftra:an nfa fit ecclefia dei,lt;C.uapropterillud quærédûeft:a capite curfcifmate ceritis.Si non refcripferis:egoapuddettmquätum credo facilem caufam babcoiquia uiro quernaudiui:excepto fcifmate bonum fir liberaliter inftrucium pacificantes iras mifi. Tu uideris quid illi refpondeas: cuius nunclaudanda patientia : tn fine uero ti-* menda fentétia eft. Siautem refcripferis ea cara qua tibifcriptum uidesiaderit mifez ricordia dei:utaliquado errorqui nos dinmiticvamorc pacis öTrationc ueritatisinte/ reat. Memétoq? de rogatenfibus non dixcrim:qui uos firmianos appellaredicufur: ficut nos macbarianos appcllatis. Ncq; de ruficaçenfi epifcopo ueftro : qui cu Fijmu padusperbibcc incolumitatcm fuorum:ut ei portæapcrirentur: fir in uaftationcda/ rentur catbolici:firalia innumerabilia. Define ergo locis cómunibus exaggerarc fa/ Habominum:uelaudita uelcognita. Vides em quxdeueftris tacca:ut de origine fcif matistubitota caufa eft: resagac. Dominus deus infpiret tibi cogitationé pacificani defiderabilis fir dilefte frater.

CTSandi Auguftinnbortunati Öl 'Alipij ad Gencrofum:petentium ut ad donatiftarS prelbyterum qui epiftolam ad eu dederat:bæcrefcripta perferat:Eidécç recitetqux apuddiuerfos gcfta lut:ut ea audiês taccatifir ueritati infidiaridefinat.Ëpfa.CLXV* »-■Uecliftimo firbonorabilifratri Generofo:Fortunatus:Alipius:Auguftin^in do

B mino faluté. (Qmnobis nota etfe uoluifti epiftolä quaad te donatiftaru pre/ ' ftjyter deditiqq ea tu quoq; catbolicus aio deriferis:tn ut ei potius fi nó defpe rate defipit confulas:Hæc ad eum refcripta petimus perferas. 111e em ordinemebriz ftianitafis ciuitatis ueftrae tibi utinfinuaret iuflïffc fibiangelö fcribit:cü tu tencas ebriz ftianitatémó ciuitatftuæ tminecAfricaeul'Afrooi fed toti’orbis terræ:quîeânunciata eft Sir annuciar oib^ getib^.Vnde ilfparu eft quos prxcifos elfe no pudet:nccfibi fub/ öeniunt:ut cum poffuntredeant ad radicem:nifi etiam fecum alios præcidere:ô^ ficut ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ligna arida in igne deftinare concni?. Quaproptcr fitibiipfc angelus aftitiffet que fibi

ille propter te aftitiffe quantum arbitramur:aftuta nouitate confingit :firbare ipfa tibi dixi(fet:qua:iftemandato illius tibi fe infinuare dicit:oporteret te apoftolicælentenz Äata* tiæ memoré fieri qui ait:Licetfi nos aut angelns de cælo uobis euâgeliçauerit præter id quodeuangelijauimus uobisianatbema fit.Euangeliçatû eft cnim tibiperuoccipz

EPISTOLA

fias dominikfu ebrifthq ? omnibus gentibus annudabitur euangeliu Giusti tune finis crit.Euâgeliçatû tibi eft g propbeticas Ô^ apKeas IrâstcpAbrax diflx funtpromiftïôes ^a^ï» ^femini ci^ qd eft xpsicum ei dicerct deus:In femine tuo bcnedicenc oés gétes.Has ^duii»

^fgo promiftióes tenctidi tibiangelus de cælo diceret: Dimitte xpianitatê orbfs ter^

^æ Ö^ rtene parte Donati:cui^ordo tibiexpome in epla cpituæ ciuitatisiänätbema effe aebcret: lt;ja tea toto præcidere: Ô^in parte cotrudere conarefquot; de 'alienarea promiflis 5aei* Sictn ordo epot^fibi fucccdcntiu confider5dus cft;qnto ccrtius 0lt;:uere falubri/ ^^rab ipfo Petro numcramus:cuitotius ecclefiæ figura gcrêti dns ait:Sup banc petrâ WattC.i® ^dificabo ecdefiâ meâ:ôlt;:porta: inferoçi no uincêt câ.Petro em fucceffit Linus: Lino Clcinés: Cleméti Anacletus:Anacleto Euarifc^:Euarifco Alexâder:Alexâdro Sixt^j ^■xto Tbelefpbotus: Tbelefpboro Iginusdgino Anicetus: Aniceto Pius: Pio Soter: ^oteri Eleuterius:Eleutcrio Victor:Vifton Zepberin^:2epbcrino Calixtus:Calixto

*rbanus:Vrbano Pontianus: Pontiano Antberus:Antbero Fabianus:Fabiano Cor ^eIius:Cornelio Lucius: Lucio Stepban’:Stcpbano Sixtus:Sixto Dionyfius:Diony ’ioFoelix:Folici Euticianus:EuticianoGaius:Gaio Marcellin^:Marcellino Marcellus: Marcello Eulebius:Eufcbio Melciades: Mclciadi Siluefter: Silueftro Marcus: Marz folulius:lnlio Liberius:Liberio Damafus:Damafo SinciustSiricio Anaftafi^. In boc ondine fucceffiois nullus donatifta eps inueme.Sed ex trafuerfo ex Africa ordinatu ’^iferut: q paucis præfidés Afris in urbe roma montenfiu: uel cuçupitaç: uocabulum Pi'opagauit.In 1113 aut ordinem epoç: g dueled ab ipfo Petro ufq; ad Anaftàfiû : g nunc fände catbedrä fedet:ctiâ ft quifg traditor pilla tempora fubrepiffet: nibil prxiudicaz ^teedefiæ dr innocétibus cbriftianis;Quibus dns prouidés ait: de præpofitis malis :

dicût facitc:quxauté faciut facere nolite:Dicut em 0lt;:nó faciut:Vt certa fit fpes ^attLij; ‘■dells quæ non in boie:fed in dno collocata:nung tempeftate facrilegi feifmatis diflïz Pff: Sicut iftidiftipati funtglcgunt in codicibus fandis : cedefias gbusapfi fcripferut quot;^nullsin eis babét epm. Quidaut peruerfius ódnfanius g lcctorib‘’caidê eptaslc/

^^^tibus dicere:Paxtccu:d^ ab ea^ ecclcfiai^ pace fepare: gb^ipfx eplx feriptæ futC Tamë nefibietia de conftätinenfuboe eft ciuitatis ueftræ epoç: ordine blandiat tre Wailli geftaapud NumaciS Fcelicé Flamurn procuratoré tóe eiufdé ciuitatis ueftræ: Öiodetiano oflauo : ÓF Maximiano f^timo: ConfuIibus.xi.kf.Iunias: Quibus liquiz do conftitit ita Paulum epum tradidiftetut Siluanus tune cius fubdiaconus fuerit: amp;nbsp;'^'nnillo tradiderit proférés inftrumcta dnica etia quæ diligêter fuerâtoccultata capt Sujata argentea:ó^ luccrna argenteaiita ut ei diceret Viclor quida:Mortuus fucras fi quot;0lilas imicmiïcs.ïlué ifte Siluanus mahifeftiffimStraditoré pro magno cómcmogt;

^tin epla: qua fcribit a Secundo tigifitano primæ fedis Epifcopo epm tune ordinatu: ^iefcat ergo fuperba eoç: hngu3:óicognofcat crimia fua nedclyras loquaf aliéna: Jtecita illi etia fi uoluerit gefta ecclefiaftica eiufdê SeeSdi tigifitani in domo Vrbani Donati babita:ubieöfeftos traditorefiudici deo dimifitDonatu mafculitanu:MarinS

®o aquis cibilitanis: DonatS ealamefem: eu quibus cófeftis traditonb* ’memoratu tragt; ditoré Siluanu eis ordinauit epm» Récita illi gefta apud ZcnopbilS confularê : Vbi ^nndinarius quida diaconus iratus Siluano q? ab eo fuerit excômunicat^:bæcoia luz g dicijs prodidit: quæ certis documétis ÓF refponfióibus teftiu gF recitationegeftoÇi ÓC p'nltaÇi epfaçiluce clarius conftiterSt» Multa funtalia quæilii recites: fihó contétioz 1^3gere:fed prudenter audirc uoluerit:Preces donatiftaÇiad ConftâtinS ut propter 'pbm caufâ inter Afros epos dirimendâ indices cxgallia epos mitteret. Littcras etia ^■nfdeimpatoris ubi epos mifitad urberoma. Gefta quoep in urbe Roma ubiab cpis

9uos ille miferat caufa cognita atep difeuffa eft.Itemcp alias Iras ubi déclarât memoraz fus impator eos apud fe de collegai^ fuo^iiudicio:idéepo^tquos ad urbe Roma miz lerat fuiffe conqueftos: Vbi etia alios epos uoluit apUd ArelatS iudicare:Vbiifti Scab 'pfo^ê iudicio ad eundc imperatore appellauerSt:Vbi poftremo caufam inter partes

Vbi eos uebementiflime deteftar innocetia Ceciliani fuifte fupcratos:

Vuæ u uoluerit:audiet amp;nbsp;tacebit amp;:definet mfidiari ueritati: (ßu^g nos no tam de iftis

Ni

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA. CLXVI 2

doctimctis prxfumamus:g de (criptunsfanclisubibæreditas cbriRt iifq jad termines terrae ^mida eft in oibusgctibusiunde iftincfario fcifmate fepati: laaat crimina in pa lea meftis dnfcæiûluæ necefte eft ufqjad fine permixta tolerccdoncc ultimo ludido to ta area uentilec.Vnde mamfeftu eft ifta crimina feu uera feu falfa no ptinere ad fru menta dnicat quae per totu agruud eft iftum munduufq; in fine feculioportet crefeez re:Sicut no fallus angelus in bui’ erroreifed dns in euagelio loquic.ldeoq; in cbriftia' nosinnocctes q per totu orbe mail's xpianis tang paleae fuaeuel çiçanijspcrmixtifût: multa falfa crimina (Xruanauaefatib^ bis miferis donatiftis merito deus reddidinnfma ximianiftas apud cartbagme fcifmaticos fuos Primiani danatores extra PrimianS ba ptigatoresipoft Primtann rebaptiçatores uniucrfali cócilio fuo danauerint: utexco^ numéro poft no paruu tempus quofda in bonoribus epatus fui: Fcclicianu Mufitanö Ô^ Prætextatu Anuritanu cogéte Optato Gildomano fufeiperét cu oibus quos dam/ nati extra baptiçauerût. ((^ 1Î ab eis quos ore proprio tang fcclcratos 0^ facrilegos da nauerunt:ó«iquos illis primis fcifmaticis quos uiuos terra obruit eópararuntmó macu lanc:cü eis rurfus in bonore fuo receptis cômunicât. Euigilét aliqn:cogitêtqnâtacæ C cita te ôl’qnta infania dicât orbé terraÇi ignotis Afrooi en mib^ee maculatû:â^bæredi taré cbriftiquæ promiffa exhibita eft in oibus gctibus: peccatis Afroi^ per cotagione cómunicatióis fuiffe deletaiqn fe nolunt deletes cV macubtos uideri dum eis coicant .Xorlai» quo^e crimia cognita uidicarQt. (Quapropter cu Paulus apfs itc^edicat: Quia ipfefa/ tbanas traffigurat fe in angelu lucis:nnde no elfe mi^ifi miftri eius tranffigurät fe finît miftros iufticiæ.Si uere ifte alique angelu uidit errons nûciumiô^ de unitate catbolica xpianos fepare cupientciipfe paftus eft angelu fatbanætraibgurätem fe uelutangelS lucis.Siaut mentir 0^ nibil tale uiditnpfc eft mifter fatbanæitrâftîgurâs fe uelut mift^ iufticiae. Et tn ifta oia cófideras fi nimiu puerfusórptinax efte noluerit:potueritab oj uel aliéna uel propria ledudióe liberari.Nos em per occafionétuä fine aliquo odio co uenim’:boc circa eu feruâtes qdapfs dicitiiSeruQauté dni litigate nö oportet:fed mi/ tem e(Tead oês:docibilê:patientê:in modeftia corripientêdiuerfa fentientesine forte det illis de’pœnitentiâ ad cognofcenda ueritatc:amp;rrefipifcat de diaboli laqucis capti/ uati ab ipfo in ipfius uolutate. Si ergo aliqdafperc dixim’:nó ad amaritudinédiffen/ fionis:fed ad corredionêdileclioms ualcre cognofcat. Incolumis uiuas in ebriftodi/ lecfiffimeâ^ bonorabilis frater.

^TJancli Auguftini epi catbolici ad donatiftasicaufas propter qs catbolici abels odio babenc refellentis ac cófutatis:eofcp ad amoré cbaritatis él ' unitatis inuitâtis: Demo/ ftrâtispræterea:cp ubiifcripturf xpsagnofcirnbi etiâ eccfia agnnfmr-Epl’a.CLXVb guftin’eps carbolic^: donatiftis. (Ebaritas xpi:cui ocm boiem quatSadno/ D ftra pertinet uoluntate lucran uolumus:tacercnos no permittir.Si propterea nos odiftis:quia paccm uobis catbolicâ prædicam^;Nos dno feruim^ dicentiî ZDattB.5 eati pacifici quoniâ ipfi filij deiuocabunr.Et in pfalmo fcnptum eft: Cum bis g ode/ 1^0.119. runtpacé era pacificus: cum loquebar eis debcllabat me gratis. Proptcreamadaue/ runtnobis gdam prefbyteri partis ueftræ dicctes:Recedite a plebibus noftris: finon uultis ut interficiam^uosiQuato iuftius eis nos dicimus:imo uos non recedite:fedac/ cedite:pacati ad plebes non noftras:fed illius cui^omcs furnus: Aut fi nó uultis amp;im/ pacati eftis:uos poti‘ ’rcceditc a plebib^pro quib^ cbriftus fuum fangnmcfudit.Qiias ideo uultis ueftras facere ne cbrifti fintiguis eas fub ci^ noie poflidere conemini:tang fi feruus Fiircc oues de grege dni fuuSéquæcûqj ex illis nata: fuerint ebaraderetn dni fui eis infigatme furtum ei’poffit agnofci. Sic em fcceruntmaiores ueftri : lêpauerut ab ecclia cbrifti ppfos babêtes baptifmuxpuóé geunep illis accrcueruntrbaptifmo xpi eos rebaptiçaueft.Sed dns amp;; fures punit fi nó fe correxe#ht: amp;^ oucsab crrorercuo cat ad grege:nee in eis fuüexterminat cbarafterê. Dicitis nos tra ditorcs:QcTneema lores ueftri in maioresnoftros potuerunt:nec uos in nos probarc olio modo poterv tis. Quid uobis uultis faciam’:quiquado uobis dicimus utcaufamnoftrâ S^ueÜram patienter audiatismó noftis nififuperbire amp;nbsp;infanire.Na utiep oftenderem’ uobis: ga

poti*’iHitràdïtorcs fuertg Cedlianu amp;ƒfodos eins qfi tradiHóis criminedânauciutÆ* lt;Jicins:R.eccdite a plebib^ueftns qs docetis ut uobis credat amp;' xpo nó credât.Vos em didtisjgt;p^ fraditorestquos nó oftendittsremafiffe eedefiâ xpiin fola Africa parr[ Dohati:quod nó delege:non de propbeta:n5 de pfalmo:non deapfoinon de enage/ lio:fed de corde uefho é^ de pentu ucdroi^ calünqs recitatis» lt;Cbriftusaut dicit:Prac/ Xml44* dicarctn noie fuo pcenitenriä ö^remiffione pclö^i p oés gentesn ncipientibus abbio rufalctCui ecdefiæex ore cbrîftimanifeftatx:uos non coicatisiamp; ralios in ueftra perdi cttónem trabentes: liberari nó uultis. Siautideo uobis difpliccm’ ga perimpcratoi^

■nffiönes ad unifaté cogimini:bocuos fedHts: ga ubicunq; uellemus prxdicare ucrita tem:uteâ quifqjfccurusaudiret de uolens eligeret:nung permififtis o uioléntias 0^ ter tores ueftros. Nolite ftridere;amp; pturbare aias ueftrasipaticnterfi fieri poteftcófidé tate quod dicimus:d;recolite facia circumcellionö ucftroÇi:lt;5L clerico Çiqui duces co/ tum icmper fuerûti âc uidebitis quæ caufa uobis boe excitaueritîVndemiu ftequeri/ tidizqma uobis omnia ifta utiuberentur coegiftis. Nam ut longe præterita ÔCmul-» bnôrepetam’îfaltê recétia facia ueftra cogitateîMarcusprefbyter cafpalianéfis a ne •fine coaclus: propria uoluntate catboliens faillis eH: quare ilium ueftri perfecuti fut ®^pcne occidinent: nifi dei manus perbomines fuperueniêtes uiolentias coR: côpræf fiffetCjlt;eftitut’uiclorianenfis ad catbolicä nullo côgente fe tran ftulittquare rapt^eft ^edomo fuaicæfusnn aqua uolutatus: bruda uclhtusitV ncfcio quot dies in captimta feretétuseft: nec libertati,pprise forta (Te reftitutus effet: nifi ia pene,pptcr ipfâ eau/ ötn Proeulian^fibi exbibitionem uideret immmercc'Marcianus urgenfis catboliea tttiitate propria uoluntate delegit:quare fubdiaconScius eu ipfe fugiflet ^pe ufq; ad tiortêeæfum:clericiueftri lapidibus obrueft:quoÇidom^ pro fuo federeeuerfæ fûtcquot; Quid amplius dicamuiCModo Præconc mififtis qui damàret Siniti: gfgs Maximin ’to cómnnicaucritiinccndcc dom’ eius: g an teg ipfe ad catbolicâ conuerfus effet ékr *’ondum detranfmarinis remeaffet. Ad qmd aliud prefbyterS Siniti miferam’: nifi ^tnulli molèftusnoftrós uifitaretS din domoiuris fui pofit’pacem catbolicâ uolétib^ PfædiGaret:quem iîosinde cum grauiiniuria ,picciftisç ’CXuidaliudagebamusiquan ^0 anus noftrum calamenfis epifcopus Poffidiusibatad fundu figtilincn{c:nifi ut no ^tiquauis pauci gillic erant uilitareni:: är audito nerbo deiad unitatëxpiqui oellcnt ’^onaerterenturc (Cuiambulant! uiam fuamUatronum more infidiati fût:â;quia in co/ •'’*01infidias cadete no potuit:eumaperta uiolentia in fundo liuetchfi pene muû cum •IORIO quo fugeratincenderât: nifi tertio fuppofitas flamas coloni eiufdcm fundi pro P'^ot periculum fuse falutis extinguerent;Ettamêcum Cryfpin’ propter boe faclum 'o proconfulariiudicio cóuincerei fbxreticusieiufdemcpifcopiPoffidij intercéffu de •^tn libras auri nó eft exaclns. (Cui’ beniuolétiæ ô(mâfuetudini ingratusiadimperäto •os catholicos aufus eft appellare:Vndebâcin uos ira dei dequa murmuratis:multo ”t'portuni’amp;’uebemétius prouoeauit. Videtis quia uoscontra pacem cbrifti uiolê? •frinfvirgitis:ódpatimininon pro ipfo:fedpro iniquitatib’ücftns.CÎ^uæ eft iftä deme/ ’’a:lit cum male uiuitis:latronum facia faciat[:0;cum iure punimini: gloria martyruni t ’fquiratisf Si ergo uos priuata ueftra audacia ta uioletcr cogitis bomines: aut ire in ®*torem:autpcrmanere in errore:quatomagis rios debemus per ordinatiffimas pote *’’(cs: quas deus fm fua propbetia fubdidit cbrifto refiftere furiorib’ueftris:ut mifez ’^animæ de ueftra dominatóc liberatæ eruan^ de uctuftiffima falfitate âraffucfcât in ’ptiffima ueritate. Nâ qûos a nobisnolétes dicitis cogi:multi etiâ fe cogi uoluntiqd ••obis antea ârpoftea confitcnc: ut uel fie cuadât oppreffiones ueftras : 0lt; :tn quid eft '’’olius proferre uerasimperatorumiuffiones pro unitate: an falfas indulgentias pro/ P’^or peruerfitatem quod uos feciftis:amp;^ mcndacio üeftro fubito totâ Africa impleftis» ®quo fado nibil aliudoftendiftis nifi pattern Donati femper dcmendaeio præfumen *®**: omniuëto laclari lV circumferridicut fcriptum eft: (J^ui fidit in falfis bic pafcit uë/ ^»uer*!« •os.Sicut enim uera fuit ifta indulgëtia:fic uera funt crimina Ceciliani:amp; traditio Pali/ ® âptüngenfis p que ordinatus elhórquicgd aliud cótra catholicos dicere eófueftisï

N 5

1

SANCTI AVGVSTINI nbsp;EPISTOLA CLXVI

ut a pace cccHæ xpiinfcehces fegetis 0^ infœliciï fepemi. Denlt'a gdc nos hois ptate præfumim^: guis uticpmlto fit bonefti^præfumcre de impatorib^g præfumciedear/ cucellióib’:prïefumere de legib*:g prsefumere cf fedttôib*.Sed meminim^kriptuee: Maledicl^ois qfpéfuâ ponkiboiem.Vnde ergo præfumim^:fi uultis noflenllScogita te:de quo45pba prænûaauit diccs:Adorabütenocs reges terræ:oés gétes feruiétib Ii.Etidco bac eeelefiæ poteftate utimur:qu5 ei dns ólt;ipromifit amp;rdcdit. Imperatores cm fi in errore elïentzqd abGt:pro errore fuo contra ueritaté leges darét per qnas lulk ^Iprobarenc d: ’conorarenf nó fadêdoqdilliiuberent:quia deus probiberet: Sicut lulTerat Nabncbodonofor: utaurea ftatua adorare^:qlt;ïquifacere noluerut: deo tali3 probibenti placuerut. (U.uädo aût imperatores ueritaté tenent: pro ipfä ueritateco/ tra errore iubent:(Siuodquifquifcg contempferitupfe fibiiudidum acquirit. Na inter boies peenas luittamp;rapud deum fronte non babebit g boe facerc noluittqd ei per cot régis ipfa ueritas iuHittSicutipfe Nabucbodonofor poftca miraculo falutis trium pu^ roru cómotusatqjmutatustpro ueritate contra errore edictum propofuittutquicutp blafpbcmarcnt deum Sidrac:Mifac ôi iAbdenago: in intcritnm irét:âfdomus eoÇttf difperfioné:Etnon uultis ut taie aliquid côtra uosiubeât imperatores ebriftianîtea^ fciâtauobts in cis quos rebaptiçatis ebriftu exutflan. Si iufliones regum nô pertinet ad prædicandâ religionê ék^facrilcgia probibendaîquaread cdiclû regis taliaiubcnt^ etiâ ipfi uos fignatist 'An ignoratis uerba regis elfe: Régi Nabucbodonofor oltendi figna de oftenta:quæ fecit mibi dns deus excclfus:placuit mibiin côfpeclu rneo annu^ ciare:g magnu cV potes fit regnû ei^: regnû fempitemûÔsptâs ci’in fæcula feculo^^ An eu bocaudicritt : nô rndetis:améc 'ttboc dicto dara uoce ad edielum régis uosio facia folénitate fignatis.Scd modo ga nibilapud impatores potcftis:nobis inde uultis facere iuidiâ.Siaût aligd poffetisiquâta faceretis qn nibil poteftis d^ nô ccfTatisL totecp primi maiores ueitn caufam Cedlianiadimperatorem Conftantinum dctulc' runt.Exigite boc a nobis: probemus uobis:Ä; fi nô probauerimusifacite de nobis 9^' gd potncntis. Sed ga Conflatin’nô eflaufus de caufa epi iudicare:eâ difcutiendâat/ cp finieda epifcopis delegauit. lt;J^uod amp;;faclu cflin urbe Roma præfidente Melca* de epifeopo illius ecclete cum multis collegis fuis, (ßui cum Cedlianuminno^' tem pronunciaffent:âiDonatum qui fcifma Cartbagini fecerat:fcntétia percofl««' iterum ueflriad imperatorem ueneruntidcindicio epifcoporum in quo oicHw^” murmurarût. (Ï^uomodo enim potefl malus litigator laudare iudiccs:quibusindica* tib’ uiclus cL IteÇitn demêtiflim’impator aliosiudices epos dédit apud Arebtu ga Iiæ ciuitatem:amp;^ab ipfis ueflri ad ipfumimpcratoreappellarunt:donee etiain tp’®^ fam cognofceret;ô^ Cecilianum innocétem: illos calumniofos pronuciaret.Nedæ^° tiens uicti quieuerunt: fed de Fcelice aptungitano per quem Cecilianus fueratordin tus quotidianis interpellationibus ipfiimperatori tædium fccerût: dicentes cum el traditorem:Etideo Cecilianum cpifeopum efle non poffe q? a traditore fuerit ordin tus: donee amp;nbsp;ipfe Foclix iuflu imperatoris caufa cognita ab Hcliano proconfule inno cens probaretur : Tune Conflantinus prior cótr^artem Donati fæucnffima dcdit, Huncimitati filij eius talia prrcepcront.Quibus fuccedens lulianus«kierw cbrifli amp;nbsp;inimicus:fupplicattbusucflris: Rogatiano ArPontio libertatem perditionis parti Donati permifit.Denies tune reddidit bafilicas baereticis:quado tempMƒ^®Z nijs : edmodo putanscbriflianum nomê poffe perirc de terris: fi unitati cccleuaedeg lapfus fuerat inuideret:A^facrilegas diffenliones libéras effepmitteret. Hæ^^’’^^^*^, prædicanda iuflicia: quâ fupplicantes Rogatianus 0lt; :Pontius laudaucrunt dicentes. bominiapoflatæ: q?apud eum fola iuflicia baberet locum. Huic fucceflit lowna^ nus : qui quonia cito mortdus cfl:nibil de reb’talibus iuflit. Deinde Valentimanu^ legite quæ contra uosiufferit.lndeGrafianus amp;; Tbeodofi’:lcgitequando uultis qu de uobis cóflituerint.Q.uid ergo de filijs Tbeodofij miraminiiquafi aliudin bac eau/ fa fequi debuerunt: g Conflatiniiudicium per tot cbriflianos imperatores firmiuiwf^ eufloditumf Ad Conflantinumautem ficutdixim’tlic uobis quando uultis ficauia

EPISTOLÄ

‘Jorah's oftcndenms’; maiores ueftri canfam Cccihani dtro detuleniat. DefunSus Conftantinus: fed iudicium Conifantim contra uos muihquomam uedri caufam gt;niferunt:apudquern ludtcescpifcopos reprebenderût: ad quern ludtcib^epifcopis 3pclUuerunt:quoniamtædiofillimc de Fceliceaptungitano interpellauerutja quo to ^•ens conuidi amp;i confufi redicrunt:0 i a pemidefurons biammofitatis fua: no recedes Turcacp nobis poftcris fuis bæreditariam reliqueruntmt tarn impudenter deiuffioni' ^us cbnftianorû impcratorum faciatis inuidiam:cumfi uobis beeret : no quidemiam ConftantinS cbriftianu quia ueritati fault: contra nos interpellaretis: fed apodatS luz Jjanom ab inferis cxcitaretis:qnafi uero fi aliquid talc contingeret:efle magnu malQ ni «uobis.Qiiæ eft enim pcior mors ammæqbbertas errorisf Sed lam tollam*ifta om *iia de medio:amemus pacem: quam omnis doftus dquot; indoftus intelligit præponeda cffedifcordix:diIigamus lt;3k'teneamus unitatem.Höciubetimperatores:quodiubet ^cbriftus:quia cüm bonuinbent:per illos non lubetnificbnftus.ft nos cria per Apo dolGobfecrat: ut idipfum dicam’omnes: amp;; no fintin nobis fcifmata: Neep dicamus: «Xort.n Egogde fum Pauli:cgo aut Apollo:ego uero Cepbe;cgo aut xpi:fed fifocs no bm’ni ßcbriftcqa nee diuifus eft cbriftus.Ncc Paulus crucifixus pro nobis:quato min’ Doz ^atus:nec in nomine Pauli baptiçati fumas:quantominus in Donati. Hoc dicunt âf •Uiperatores :quia cbriftiani catbolici funt: non idolorn ferui ficut uefter lulianus. No oæretici ficut quidam fuerunt:amp; ecclefiam catbolicam perfecuti funt:quâdo ueriebri ftianino pro barretico errore pcenasluftiHimas ficut uos:fed ^ catbolica ueritatc pad •fiones glonofinimas pertulerunf, Attendite q manifeftifTima ueritate per cor régis

AUod in manu dei eft:ipfe deus dixerit in ifta ipfa lege quam cótra uos prolatam dictz bs.Eftautem fi intelligatis prolata pro uobis:Attendite quid babeât uerba principis. Nam fi in eis qui primoinitiati fnntidcirco religio baptifmatis rudicatur infirma : q?bi aquibus accipitur peccatores putent : totiés renouari nccefle ent traditum facramez tum:quotiés indignas fuerit inucnt’collati baptifmatis adminiftrator: amp;nbsp;fidcs noftra nôexnoftræ uoluntatis abitrio:ncq;ex diuinimuneris gratia:fed exmentis facerdoz turn S^ clericorum qualitate pendebit. Fanât mille concilia epifcopi ueftri : buic uni fententiærefpondeât:ôlt;:ad quod uolueritis confentimus uobis. Vidctc emm q perz ^erfe Sdimpie dicafiquod diccre foletis:quia fi bon’ fit bomo:ipfe finftificat cum que ^aptiçat: fi aut malus fit (5knefciatille qui baptiçaôtunc de’ fanclificat.Hocfi ucrû eft: optare ergo debent homines at a malis ^noratis baptisent : potius qanotis bonis; ut ^agis adeoqabboie poftint f3clificari.Sed abfita nobis ifta demétia.(Ó.uare crgo nó nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ^erum dicimus ft: refte fapimus;quia femper dei eft ilia gratia 0;dei facramentum;bo ’uinis autem folum miniftcrium:quifibonus eft:adbjeret dco 0« !operatur cum deo: .fiautem malus eft : opcrac per ilium deus uifibilem facramcnti formam: ipfe autem donat inmfibilem gratiam. Koe fapiamus oesidknon fintin nobis fcifmata.Concor/ date nobifcum fratres:diligimas uos:boc uobis uolumus qood amp;nbsp;nobis. Si propter/ ^.®^o^ggt;‘3uius odiftis:quia errare uos 0k perire nor^gt;ermittim’:boc deo dielte quern ^^^ bitternus: minantem malis paftoribus ^dicetcm: Quod errauerat non reuocaftis:0lt; ;e^anent quod perierat non inquififtis. Hoc uobis per nos deusipfe facit:fiue obfecrando: fix £}e£B.î4« ^e minando:fiue corripiendo:fiue damnis: fine laboribus : fiue per fuas occultas adz

•Honitiones uel uifitationes: fiue per poteftatum temporalium leges : Intelligite quid 'lobifcumaga^pcrire uos no mult deus in facrilega difcordia alienatos a matreneftra catbolica. Nibil in nos aliquando probare potuiftis: ueftri epifcopi conuenti a noz oisinunq nobifcu pacifice cofcrre uoluert:qfi fugiétes cu peccatonb’loqui. Quis fe/ catifta fuperbia:quafi Paulus apfs no contnleritcu peccatorib’ölt;^cü ualdc facnlegis^ Legite actusapfoçtték uidetc quafi iplc dns no cum mdxis a qbus crucifixus eft ferz ittoncs de lege babueritreift^ cógruêterrnderitf Poftrcmo diabolus eft prim’oim pfto^: qui conuertiad iufticiâ nunq potcrit:0^ tn nee ipfe dns de lege dedignatus eft cirelpondereiut intelligatis iftos ideo nobifcu nolle c0ferre:quia eaula fua pcrdita no/

- nbsp;nbsp;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA GLXVI 4gt;

tut Nos ignoram^qdaducrfusipfos boles laHat g calûoîofis diffcnfióib‘ ’gaudét. In L fcrti^-ttrfsldididnï’ xpm: in fcriptuns didicim*ecdcfiâ.Has fctipturas coïter babcm^; quarenó in eis amp;^xpm lt;51;ecclefia coiterretinemusc 'Nos ubi agnouimus en de quo Äat.j* dicit Apls:Abraxdictr funtprortiffiocs Ô^ femini eins.Non dicit: tV femibus tang in miiltis:fed tang in Lxno;amp;; fcminituo qdcdxps.Ibiagnouim* ’ecclefiâ de g dicit de’ad Äen.u, Abraadn femine tuo benedicêc oés gctes.Vbiagnouim^xpm in pfalmo de coppbe '®gt;5,x. talé:Dnsdixit ad inetbli^meAs tu ego bodie genui tc.lbi agnouim^ecdefia in çoqd fege:Podula a me amp;nbsp;dabo tibi gêtesbæreditaté tuâ amp;nbsp;pofleHionc tuos termines ter/ *1^5.49, fj^^ Vbiagnofeim' ’xpmin eoqdferiptû cd: IDe’deoÇi dns locut^ed.lbiagnouim^

Ô^ ecdefiâ in eo qd fegif:Et uocauit terra a folis ortu ulq; ad occalum, Vbiagnouim^ 1^5.18. xpm in co qd IcripruxEt ipfe tang fponfus procédons de tbalamo fuo:exultauit utgi/ gas ad currendâ uiâ.lbiagnouim’ eedefîâ in eo qd paulo fuperius diciA In oem terra exiüit fônus co çêt d^in fines orbis terræ uerba eo çidn fole pofuit tabemaculiî fuiim-Ipfa cd eedia in foie porita:boced in manifedatôe oibus nota ufq; ad tcrminos terræ» 1^8.xi, Vbiagnouim’ xpm in eo qd feriptu ed:Fodeftman’meas amp;' pedcs mcostdmume/ raueruntoia oda mea : Ipfiuero côfiderauerût amp;;afpcxerût me:amp;quot; dmiferûtfibiudb' méta mea:(5k ;fuper uedimétum mcû miferunt forte. Ibiagnouim’ô^ eedefiâin eo qd paulopod in pfalmo ipfo dicic: (Eômemorabûc Sx ; côuertenc ad dnm uniuerfæ fines terræ: Ftadorabut in confpedu eius uniuerfæ patriægctium:Qm dniedregnumamp; 1^5.10«. ipfednabiifgêtium. Vbiagnouim’cbnduin eo qd la-iptû cd: Exaltare fuper cælos dcos.ibiagnouim’amp; eccleliä in eo qd fequic:Et fuper oém terra gfia tua. Vbiagno/ ‘ï^5’7»» uimuscbridi jin eo qdfcriptumedzKeus ludiciStuöregi da: d; iudiciä tuâ filio régis, Jbiagnouimus d ; eedefiam in eo quod pfalmo ipfo dicitur; Et dnabitur a mari uf^ad marcid a flumineufep ad tcrminos orbis terrant.(porâ illo ,pcidêt ætbiopesdinimici ei’terrâ linger:Reges tbailisôtinfulæ munera oHeref:reges arabû d faba dona addu cen t:Etadorabunt eu oés reges tcrræ:oés gentes feruiétilli. Vbiagnouimus cbriftu lt;*an(er,x, in eo qd fcriptu ed:Lapidêdemonte fine manib’præcifum fregiffe oia régna terrai^: utiq; ilia quæ de culturjdæmonu præfumebât.lbi agnouim’deedefiâ in eo qddidu e{f:Lapidéipfu creuiffetd faclum montémagnûamp;repleuiffeoém terra. Vbiagno/ uimus cbriftu in eo qd fcriptu eft: Præualebit dns aduerfus eos: d cxtcrminabit oés dcos gêtium terræ.ibiagnouim’ 00 eedefiâ in eo qd illic fequic:Etadorabutin eófpe/ élu eius unufgfep de loco fuo oés infulæ gêtium. Vbiagnouim’ cbriftu in eo qd’feriz Mbaebw.y, ptitm eft: 5)eus ab Africo ueniet dfanrtus demóte umbrofo:opcriet cxlos uirt’ei’.

Ibiagnouimus éedefiâ in eo qd fequic:Etlaudis eius plena eft terra.Ab Africo cm po Jofue.i8, fita eftbierlm: Sicutleguf in libro lefunauei undenomé cbrifti diffufumcft: dibieft mons umbrofus:mons oliueti:iindeafcédit in cadu utcooperiret cxlos uirtus eius:ód implerec ecdefia peroém terrâ laudis ei’. Vbiagnouim’ebriftû in eo qdfcriptudh 5 fia.5j. Sicut ouis ad imoladum duclus eft;ó^ ficutagnus corâ tondête fe fuit fine uoce: fie nó apuit os fuü:dcærera quæ illic de ei’ palïiôe dicunr.Ibiagnouim’ deedefiâ in eo qd £(4.54. illic dicit:Lætare ftenlts quænôparis:crumpcdexclama quæ nóparturjiqm multi fi Iq defertæ mâgis g eius quæ habet imp.Dixit cm dns: ©ilata locum tabernaculi tuid aulas tuas eonnge: no eft qd parcas:Porrige longius funieulos:d palos uahdoscofir ma:etia atlt;^ etiâ in dexterâ atep finiftrâ extende.ycmécm tuum bæreditabît gctes:d ciuitates quædefertæ erantinbabitabis:Non eft quod mctuas:præualcbis enim:nec erubefcas quod deteftabilis fueris. Confofionem enim in perpetuSobliuifccns: igno miniæ uiduitatis tuænon eris memor:quoniam egofum dominus qui fecite: dns no/ méeuEtgeruit te:ipfe de’ifrfuniuerfæ terræ uocabic.Nó nouim’gd de traditonbus dicatis: quos nunquâ côuincere ; nunquâ oftédere potuiftis;Non dico ga ueftri poti’ m tali crimine detecli dcôfeflî manifeftanc. Quidad nos pertinet de farcinis alienis: j^ nifi ut quos poffumus corrigamus uel correptionc uelquacunqj difciplina in fpû mâ/ fuctudinis d diligentiacbaritatisf Quos autem córrigerc non ualem’: etiamfi ne/ ceffitas cogit pro falute eæterofô ot dei facramenta nobifcu cömunicent:peccatis tn

'EPISTOLA

'o^n6 comuniccm^: qÆ non fit nifi cofcntiédo (“V fancdo. Sicem eos in iffo nifrdo in lt;1110 ecchacatbohea p oes getesidiffundic que agrS fun dns dicit:tanq çiçania inter tri f'eStud in bac unitatis area tang palea permixtâ frumetoiuelintra retia uerbi â^facra •ï’êti tang malos pifees eu bonis inclufosulq: a tempus melTis aut uentilationis aut li/ foristolcramusine propter illos eradiccm‘ ’âr triticmaut grana nuda antetps de area ^parata no in borreu mitteda purgcmus:fed uolatilibus colligcda proqciam’iaut di/ fiiptis p fcifmata retibus:duquafi malos pifees cauemusun mare pernieiofæ libertatis Seamus« Propter boe em bis atq; alijs filitudinibus dns feruo^i fuoç^ tolcrantiâ eó/ ‘’^aaitinc dû fe boni putat maloiV pmixtiôc culpari p bumanas êc temerarias diifen-fióesautparuulos perdat act paruuli perçât. Qd’ufqjadeoeæleifis magifter eauedu præmonuit:utetiâ de præpoütis malis plebe fecurâ faceretine propter illos doclrinae fîbtaris cathedra defererecdn g cogunc etiâ mail bona diccre.Neqjem fua funtquae ^•c5t fed deit g in catbedra unitatis docirina pofuit ueritatf. Proindcillc uerax A; ipfe '’entas de praepofitis fua mala facientib^:0zdei dona dicentibus ait: dJiias dicut fa cite: 3®®^®. Suæaut faciuntifacerc nolite: IDicunt cnimamp;n0 faciunt. Non utiep diceret:(eux fa/ fiât: facere nolitemifi manifeftaifet mala quæ faciunt. Non ergo ,p ptcr malos in ma Miffenfione pergamas:quauis ueftros maiores no execratores malorum:fedaccuz ^îtores innocentium fuiiTc:fi uelitis polTimusoRendcre.Sed quicûcp illi0^ qualclcGcp ‘«erint: portant farcinas fuas. Ecce fcripturæ comunesrecce ubinouimus cbnlhim: ^cce ubinouim’ecclefiam.Si cbriftum ipfum tenetis:ipfam ecclcfiam quare no tenez ^isfSi in ipfum cbriftum quern legitis lt;drnon uidetis:tame propter ueritatem fcriptuz färum creditis:quare ecclefiam negatis:quam amp;nbsp;legitis amp;nbsp;uidetisC Hare uobis dicen/ *^04^ad boc bonum pacis df unitatis dr cbaritatis compellcndo:inimici uobis faai fu*

■^us: drmädatis ga occiditis nos qui ucritatc uobis dicirn*’: dr mcrrore uos pire quatu Poffumusno pmittemus. Vindicet nos de^ de uobis:ut ipfum errorc ucihlt; in uobis ^idat:ôr nobifcum de ueritate gaudeatis.

jSancliAuguftini ad Feftmut xpianae ueritatis affertorcs illâ conâter mamfeftêt fua/ ^efitis:Et donatiftas de pfecutiôe quâ pro inigtate fua pati unc:nô folû gloriâtes:ue^ ^tiâhonoré martyr quærctes:cû eo^ erroribus ac ptinacia côdemnâtis. Sigmficâtis 9^oc|5botes gin regione bipponéfi funtadbuc elle donatiffas:necapud eos Irâs fuas v^^ualuiife.Epiftola.CLXyn,

quot;T^^Omino dilccfiffimo drbonorabili ac fufeipiédo filto Fefto:Âuguftinus in duo Ä Waluté. St pro errore botes Ô. ^damnabili diffenfioe drcôuiefa modis oîbus falz fitatc tâta præfumût:ut eoÇifaluté requiréti catbolicæ eeelelîæ tâ audacîcr in/ fidiari minaricp nó ceflct:qntomagisæquûê:Sr oportet eos g pacis ôrunitatis xpianae ?fferût ueritatc:otbus etiâ diffimuTâtibus amp;nbsp;cobibettb’manifeftâ fatagere:inffant ’atqj ••^pigrcinô folû pro eoiy muntmine g iâ catbolici funt: ueçictta pro coty correcbôe g jjodù fût. Nâfi ptinacia infupabilcs utrcs bfeconac:qntas decetbre côftâtiâ quæieo “ono q(f pfeucräter at(p infati^abilif agitt drdeo placere fe nouittdr ^jculdubio no pc ooib^prudetib* difplicerc. Quid aut infcelici^ atœ puerfi” ficut donatiftæ faciötig fe bccutioncperpeti gloriäc:g de coertiôe inigtatis fuæ:nô folû nefcire côfûdi:fcd etiâ ®fUe laudari :tgnorâtes cæcitate mirabtli uel aiofitate dânabilitfe feire diflimulâ tes q» ’’martyres tieros no faciatpcena fed caufa.Et boc quidéaduerfus eos diceré:quos fois ^'*go bæretici erroris inuolueret:pro quo facrilcgio pcenas digntflimas luerêt:nectâ '’Haquêg molêta tnfania lædereauderêt.Aduerfus aût iffos gd dicâ:quoçi tâ pniciofa Iiierfttastuel damnoçt terrore coerect urdoccc extlio:g ubiq; diffufa fit ecclefia ficut *«tura prxdicfa c:q malutt oppugnare g agnofceretEtfi ca quæp mifedinïmâ difcipli ’’3patiunc:c0paren^ eis faebs quxfuriofa tcmeritate cómittöt: quis no uidcat g ma/ S'^pfecutores uoeädifûtv Quâq filq mali eo tm quo perditc uiuût:etiâ fi nullas uiolct^

^Wrerat man* ’parctû:pietatê pergram^ fequuc:g cû illos pfautmf:qnto ampli* ’diligût atoampli’adbonâ uitâ fine nlla difimulatide côpellût. Extât publicoçtmuniméto^ ‘■fnatfiima documétatquæ potes legere fi uolueris:tmopetó amp;nbsp;hortor ut legas:gb’^/

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXVII 4*

ba^ çp maiofes eoÇig primi fe ab eedefiæ pace dmiferutjuUrop Anulinû tunc proco/ fuie apud Conftantinûtmpatorê accufare aufi funt Cedlianu.ln quo uticpiudicio uoi ciflennqd erat Cccilian^ ab impatore paffur^tnifi qdmiftos poftea g uicH funt proniP ciamVSed uidclicct fi eis aceufantib^atep fupanttb’Cecilian^eiufcp collegae pellerenc fcdibus qs tenebattueletiâ in fua confpiratióe durâtes grauius punircnif.Ncc^em po terat uiclos^ rcfiftétcs regia cenfura c5temnere.Tunclih prouifionc fua amp;nbsp;pro eccle fia follicita cura prædicâdâlaudibus ucntilarct.Nunc aut ga ipfi fupati funt;ga ea qoX mtendebât probare minime potucrutifi gd pro fua iniquitate patiunc pfecutione uo/ cant;nec tm furore pcrditu minime reprimût:Veçeetiâ honoré martyre quærûnquah uero xpiani carboliciimpatorcs aduerfus eoÇi pertinaciflimâ iniquitatéaliud fequant g ConHantmiiudiciû apud que ultro Ceciliam accufatores fuerût. Cuius auftoritate oibus trâfmarinis épis ptulerût;nt non ad illos:fed ad illu ecclefiæcaufam deferrecut ab eo datû in urbe Roma cpale iudiciû; in quo pnmû uiâi fût;rurfusapud illu accula/ rét: ut ab altero apud Arelatum dato epali iudicio ad illû appellarct;apud que tn no/ uiffime fupati in fua puerfitate pmanferut. Puto qgt;ipfediabolus fi auàoritateiuuids ^ que ultro elegerattotiés uinccrcc ; nô effet tâ impudés utiea caufa pfifteret.Sedbæc huanaludicia deputéif:amp; circûuenire ac falli ucl etiâ corrupipotuiffe dicâc.Cur ergo adbuc aceufae xpian’^orbis terraÇi:amp; nefeio gb^traditoçe crimib^ infamac: g utiepnec potuit ncc debuit nifi eleelis ludicib* ’poti” g uiftis ligatorib’ crederec Habet apudeu iHi indices caufâ fuâ fine bonâ fine malâ. (ßuid fecit eedia toto orbe diffufa; quænon ob aliud ab iffis rebaptiçâda cefe^;nifi ga in ea caufa i g gd ueri eet iudicare nó potuil; eis poti’g iudicare potuert g eis g nee fupaticefleft crededu putauitcO magnücrime oim gétiü qs in femme Abraæ bndiccdas ^smifit de‘’;amp;rficutqamifit exbibuinqoæ eu nna uoce dixerint:quare nos uultis rebapticare; Rnder eis ; quia ncfcitis g focrintin Africa fanrtoi^ codicil traditoresió/ in eo qu nefciebatis iudicib' ’magis g aceufatorib credere uoluifbs. Si crime alienû no grauatqueg: quid ptinetad orbe terraru quod in Africa qmfq; comifite'Si crime incognitu no grauat quegmnde potuit orbis terrant cognofccre;uel crime iudicum ud rcorumiiudicate qui cor babetisC Hæ^ ^^ bære* tica iufbcia:ut quia orbis terrait no damnat crime incognitu; pars Donati damnât or^ be terras inauditu. Sed fane fufficit orbi terrant tenere promiffioes dci; 0^ io ^“”:^ re complcri;qdpropbeta; tâto ante prâ:cinerût;in eifdé feripturis agnofcereƒccleliu; ubiAfrex eius cbriftus agnofcióVbietrt de xpo talia prædicla funt;qualia coplctain euâgelio legimus: lllic prædiSa funt de ecclefia glia cópleri toto orbe iâ cernim^« Nf / fi forte queg prudentiû pmouebitîqd de baptifmo folêt dicere:Tune effe uè^ baptiiz mû xpi;cum ab boîe iufto daif:cum amp;nbsp;bine teneat orbis terrai^ euidentiffimâ â^ euan ïoB.u gelicâ ueritaté; ubi lobânes ait: Qui me mifit baptiçare in aq; ipfe mibi dixit;Sup que uideris fpm defeedenté quafi colnmbâ Ô^ manentê fup eum;ipfe eft g baptijatin fpu/ fanHo. Vn fecura ecclefia fpé nô ponit in boiem:neicidat in illâ fentêtiâ in q feriptu c: |?ierc»i7« MalcdiH^oif g fpé fuâ ponit i boîezfed fpé fuâ ponit î xpo: Qui fie accepit forma ferui;

ut nôamitteret formâ dci. De quo diHû é:lpfc é g baptiçat. Proinde bô glibet mifter baptifmi:ei ’ glécûcg farcinâ portet : nô ifte fed fup qué colûba defeédit : ipfe ég baptP Çat.lllos aût uana fétiétesttâta abfurditas fcgif:ut quo ab eo fugiât nô inueniât.Cû cm fateanifratû amp;uei^cfTe baptifmûtqn baptisâtapudcos alias criminofus cui^erimina Iatét;dicim^eis: Quis tue baptiCatffNec ontgd rndeanunifi de^. Neep cm pnt dicere ç bÔ adulter quég fanSificct.Quib^ rüdem'’; Si ergo cû baptisât bô luftus manifeft’; ipfe fanHificat;cû aût baptiçat bô iniqu^ occultus;tûc nô ipfe fed de' ’fanHificat:opta/ re dcbét g baptiçanc ab occultis malis boibus poti^ bapticari g a mamfcflis bonis.Mul turn em eos melius deus g glibet bô iuftus fanaificat.Qdabfurdü eft ut gfq; baptican dus optetabocculto adultcropotius baptiçaruq a manifcfto cafto. Rcftat utiq; utg/ libct miftroçtboim accefleritudeo ratus fit baptifmusiga fup qué defccnderit colûba ipe baptiçat:Et tn cu tâ perfpicua ueritas aures amp;nbsp;corda boim feriat;tâta quofdâ mais cöfuetudinis uöragö’fubmerfiriutoibus aucloritatib’ratiöibuf^refiftereg cófentire

EPISTOLA

JIWalmt. Rcfiffunt autédiiobus modis:autfæm'endo aut pigrefccndo; (Quid igitur wefadateedefiæ medicina falatemomnium materna cbantate cóquircns : fanquam Wter pbrcncticos iV letbargicos æftuans cNunqdcontemncrefNungddefiftere ucl ^cbeturpoteftCVtrifcß fit neceffe cd molefta:qaneatris cftim mica.Nam amp;fpbrene^ bcinoluntbgaiKcV Ictbargici noluntexcitari:Scd pfeuerac diligentia cbaritatis:pbre petieu ca ftigaredetbargienm ftimulareiambos amare.Ambooffend«nc:fed ambo di I^unciambo moleftatiigdiu ægri funtindignant:fed ambo fanati gratulané’. Dcni^ •ion ficLit putat d; 'ficiitiaclant tales eos fnfeepimusquales fueruntded oino mutatos: Ima effe catbolicinonincipiuntnifi bæretici effe deftiterint.Necg em facramera corn Jiobis inimica funttquxin illis nobis funt cómunia; quia non bumana funt fed diuina. Proprius eorum errorauferendus cfl quem malcimbiberunt: nó laeramenta quae fi' militer accepcruntiquaead pœnâ fuam portant amp;nbsp;babentrqnâto indigniusl.iabctifcd Ähabet. Ettore itaq? derelido : fepara tionis prauitäte correcta:ab bærcfi ad ecclcfix Pacê trâfeunt:quâ non babebât:finequa illis perniciofum fueratquod babebat. Scd tuin trâfeunt ficlifuntmon eft boeiä noftrum led deiiudicium. Ettn quidâ cum iicti putarenc: quoniâ iulfióis ad nos terrore träfieruntitales pollen' ’in nonnullis tempta fionibus innentl funt:ut quibufda ueteribus catbolicis praeferrenc. Num ergo nihil 3§ic cum in (lanter agitcNccp ein foil’s bumanis terrorib^murus dura: confuctudinis ^xpugnarlfed etiadiuinis auctontatibns atq; rationib '’fidcs gCintelligctia mentis in? firmed (J^uæ cumita fint: nouent benignitas tua boies uedros qui regioncbipponez **funt:adbuc effe donati(las:necapud eos quicq ualijiffe tuas Iras.lCür autnon ualuez [Wt:nó opus ed fcribere:Sedmitte aliquê iuofc;neldomedico^r : uelamico^ cuius “oefidei pollis iniungere : g nó ad ca loca:fcd ad nos primit^ ueniat ilIis oino nefcicn ^‘b*:d;nobifcu primitus cócilio ptraclato:qd’agenda dno adiuuate uifum fuent agat» Nec5 ein tm pro cisagimuscu boeagirn' ’fed etiâ pro nodrislâ faclis catbolicis : quiz bus illoiv uicinitas fie infeda ed:utcôtemnia uobis nullo modo poflit. Et boe quidé breuiter feribere poterâ : fed uolui te baberealigd IrâÇiniai)::quo rationêcuræ mcæ: **0 fois ipfe eognofeeresded etiâ enicung; diHnadcti ne tuoÇi corredionioperâ indaz ^w impêdasmobifœ detrabeti qd tafia uelimus habeas qd'refpondcas, Q? fi fupfluo ‘^iqdiam ida ucl didiccras:uelipfe cogitauerasiaut ojierolnsfui q? curis publicis ta °ccupato prolixa eptam mgeffilpeto des ueniâ:dum tn qd fuggeffi 0« ;rogauinó fperz ^s:5ic te tueac mifcricordia dei.

* Sandl Angndim ad Eufebiumidetedatis facrilega eorum fada qui in diffenfióe pa ^ebridianæ pcrfeucrât:facinuflt; ^cuiufdäiauenis:matré propria cxdentis: Si lin par* *®m Donati fe trafferentisicum magno animi dolore execratis:amp; tande pctetis utde ^3nfa prefbyteriipfius Proculiani difigctcr pcrquiratirA faciat ut tota quædio diffcn^ *i^cu Proculiano placide pertrade^Eplk.QLXVUI»,

j quot;'''V®mino mcritoq? fufcipiédoeximio atq; bonorabili fratri Eufebio:Augudin^, BScitde^cui manifeda tutarcana cordis buani:gntum pacem diligo xpiana:tni P«^e moueri facrilegis coRifadis:g in ei^diffenfide indigne atq; impiepfeuerât;

motu animi mei eé pacified : Neq; me id agere ut ad coionë catboficâ gfg cogad Wuit*:fcd utoib’errâtib^apta ucritas declarefiamp;pnfm mideriSdeo iuuâte manifc/ quot;«a feampledéda atq; fedâdâ fatis ipfa plüadeat. Quid em execrabili’quxlo te:ut ’'*3tace5:gidqd riûcacciditçCornpicab cpo fuo iuuenisrerebris cædib’mfis infan'’: ^inipias man’:ncc iirdieb’c5etiâ fæueritas legû fceleratilfimis parcit:a nifeerib’unde reuoeâs.Minât cidê matri fein pte Donati trâllatui)t:amp; eâ quâ incredibili furo •■efolet cædere pemptuÇi.Minac ci: trâfit ad ptéDonati: rebaptiçae furés:ârimatera JJ^ iaguiné fremés albis udlib^ c5didaif.(Eódituic intra eâcellos eminês atq; cófpicu’ï ^oiin gcmctiu ocufmatncidi)mediator tag renouât^ opponic . Hæccine rädern tibi pbeét uir grauilfimcy Nequag boe de te crediderim.Noui cófiderationétuâ. Cædic Water earnalis in membris quib’gcnuit ó: nutriuitingratïï:Probibetbxccedefia ma* ^tfpintalis.iCxdic Alipfa in factamentis quibus genuit lt;1nutriuit ingratum. Non?

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXVIII

ne tibiuidetur dixiffeparricidahtcr frendens:quid faciamccdefiæquæ me probibet eædere matrem meamclnueniquid faciamjniurijs quib^poteft etiâ ipfa feria^fiatin me aliquid unde membra ci^ doleat: Vad5mibiad eos qui nouerut exufflaregrâm: in qibi nat’ fum deftruere forma qua in utero eius accept.Ambas mattes meas feuis cruciatibus torqueâ:quæ me pofterior peperit:efferat prior: Ad bui* dolorem fpirita/ liter monar: ad iHius cædemcamaliter uiuâ. lt;Q.uid aliud expedam^ uir bonorabilis Eufebi:nifi ut in mifera mulieré feneclute decrepit^:uiduitate dcibtutaxi cuius cædib* in catbolica probibcbac;iam donatifta fecurus armeff (I^nid emmahud furibundo corde concepit cu dicerct matriiTranlFera me in parte Donati:0^biba fanguinétuuC Ecce iam confcictia cruentus: ueftedealbatus pcrficit partem pollicitationis fnxHvc/ flat pars altera ut matris fangumem bibat. Siergo placet ifta:urgeac a clericis dr fan ftificatorib’ fuistut intra oclauas totum quod uouit exoluat.Potes eft quidem dexter ra domini quæ furore illi‘’a mifera uidua amp;i defolata compclcat:amp;'eum quibus modis nouit a ta fcelerata difpofitione deterreat. Veruntn ego tato animidolore pcuifus: quid facerem nifi faltem loquererf An uero ifta illi faciût:amp; mibi dici^ tacecAuertata Xitfi.i. me de^ bac amentia. Et cu ipfe mibiimperet p Aplin fuu:0rdicattab epo refelli oporz

tere docétes quæ nô oportet:ego illoÇi indignatiôib’’territ^taceâc'd^cfem pnblios gcftis bærere uolui ta facrilegu nefas: Ad boc utiq; uolui:ne meqfg maxie in alip dui tatibus ubioportunu fuerit ifta deploratem fingere aliquid arbitrée :quadö etiâ apud ipfambipponem iâ dicic : non boc Proculianum mâdafletquod publicum renuciauit officium. iQuid autmodeftius agere poftum^:q ut ta graue eaufamePer te tn agaw utrum éi rlariffima dignitate praediturntfSirconfiderâtimma uolutate traquillum. Pc X to igicficut iâ petiui per fratrcs noftros bonos atepboneftos uiros:quos ad tuâ eximie tatem mifi: utquærere digneris;utrum Proculiam prefbyter Vieïornó bocab epilco po fuo madatum accepent:quod officio publico renunciauit. An forte eu amp;nbsp;ipfeV1/ clor aliud dixerit:falfumilli apud afta profecuti fint:cu fintcomunionis eiufdef Aut fi confentit utipfamtotâ quæftionê dilfentioms noftræ plaeitæ pertraftem”: ut error qui iâ manifeftus eft:manifeftiusinnotefcat : Itbeterampleclor. Audiui emquoddiz xerit:ut finetumultu populariaffintnobifcam.Pein ex utracß parte graues Sibone/ ftiuinrdr firn fcripturas quid in uero fit perquiramus. Nam illud quod rurfus eum di xiffe nonnulli ad me pertulcrunt: Cur non ierim Conftantinam:quado ibi pluresip» erant: ucl me debercire milenum : quod illic ficut perbibétconcilium proximo babi/ tun funt. Ridiculum eft dicere quodad me pertineat cura propria nifi bipponetv fis ecclefiæ.Mibi tota buius quæftionis ratio maxime cum Proculiano eft. Sed.ufoe te imparê fe putat:cuius uolucrit collegae fui imploret auxilium. In alijs enim ciuifatt/ bus tm agimus quod ad ecclefia pertinet: quatum uel nos permittut ucl nobis impo/ nunt carundé ciuitatum epifcopi fratres är confacerdotes noftri: d^uâqânfte quile tôt annorum epifeopum dicinquid in me tyrone timeat:quo minus mecum uclit con ferre fermonê:n5 fatis mtelIigo.Sed doefrina liberaliu lrâç^: qs forte ipfeautno didi^ cit:aut min^ didicit: gd boc pertinet ad eâ quæftionê qua: uel de fanclis fcripturismel documétis ecclefiafticis:autpublicis difeutiéda eftnn quibus illeper totannos uerfaeî unde in eis debcret effe peritior. Poftremo eft bic frater amp;nbsp;collega me^Samfuci^epj fcopus turêfis ecclefiæ:g nullas talcs didicit gles ifte dicic formidarejpfeaffiCagat cu illo.Rogabo cum:ét ut confido in nomine cbrifti facile mibiconcedet:utfufcipiat in bac re uicem mcaitV eum dns pro ueritate ccrtatem: guis fermoneimpojitu : tn uera fideeruditû ficut cófidimus adiuuabit. Nulla ergo caufa eft:cur ad aliosnefcio quos dcferat:ne inter nos quod ad nos pertinetperagam^.Nec tn ut dixi ctia illos defugioï fieog^ ipfe pofcit auxilium.

^^Aan^i Auguftiniiteru ad Eufebiumidicla illi^in fe negâtis: Et quid rogaucrit ab co ac etiâ nunc roget cômemorâtis: ad exeufationé præterea illius qui luucncmatrc ma eædentc a cômunioe nô ^pbibuit rndentis:Et p additioné quorûdâ cxccrabihu ca^ crimé emfdè exaggerâtisiatij ut bæc ^culiano nota faciat deprec3tis:E£täiCLX12^

EPISTOI-A

V’l/^'^P*”*”® ^®®*o nicntoq; fufcipiendo 8^ diie^lTimo fratri Eufebi'o:Auguftin^« ^ Wvfon ego rccufanti uoluntatitüæ indicium ficut dids 'intercpifcopos lubeunz quot;A.—^dum moleftus exbortator autdeprecatof impofutCChiöd quidem etiâ fi fua/ dereuolniflemipoffem fortaffe facile oftedere q ualeas iudicare inter nos in tarn ma-' mfefta atep apcrta caufa:Etquale fit illud quod facisiut non audifis partibus lam ferre no dubites pro una parte fentetiam qui indicium reformtdas.Sed hoc ut dixi interim dimitto. Nibil autem rogauera aliud bonorabilem benignitatem tuam:qUod qusex fo tandé in bac faItem cpla digneris adnerteremifi quæreres a Proculiano:utru ut boc ipfe dixerit Vicloriprefbytero fuo:quiab eo fibi dictum publicum officium renuncia uit» An forte qui miffi funtmon quod a Victore audieruntifed falfum geftis profeett tifunt, ©einde quid illi duo de tota ipfa quæftione inter nos difcuticda uideref. Ac bitror autem non iudicem fieri eum qui rogatur ut interroger aliquem: 0c quod ci tefponfum fuerit refcribere dignetur. Hoc ergo etiam nunc rogo ut Faccrenon Rtaueristquia litteras meas ficut etiam expertus Inm non nult accipere: Q_uod fi no/ fofTetinon utiep per tuameximietatem id agercm.(Cum autem id non uult:quid pofi funimitius agere g ut per te tale uirum amp;i qui eum diligis interrogée aliquid unde me \bcere mea farcina probibetc 'Q7 ante mater a filio cæfa tuæ grauitati difplicnit: Sed 1*lle dixifti fi fciret:a communione fua tarnnefarium iuuenem probibitur^ effet:Breui/ ter refpondeo:Modo cognouit; modo probibeat. Addo etiam aliud: Subdiaconus ^nondam fpanicfis eedeuæ uocabulo primus: cum ab acceffu indifciplinato fanctimo nialitim probibercif:atqj ordinata amp;; fana præcepta contemneret:a dcricatn remotuS ^fttödipfe irritatus aduerfus difciplinam dei:tranftulit fe ad illos â: quot;rebaptiçatus eft.

I0uas etiam fanSimoniales cum colonis fuis de fundo catbolicorum ebriftianorum: filicide tranftulit:fiue ilium fecuta::etiamipfe tame rebaptiçatæ funt:Et nue cum grez gibus circumcellionum inter uagabundos greges feeminarum: qua: propterea mart/ ^oshabere nolucrut:ne baffeant difciplinâ indeteftabilis uinolentix baccbationib^ fit perbus exultattgaudes latiffimam fibiapertam effe licctiam malæconuerfationis:unz ’‘^W catbolica probibebat. Et boc fortaffe Proculianus ignorat.Ergo per tuam gra/ I’itatem atq; modeftiam eidem in noticiam perferaf, Inbcat eumqm non ob aliud il/ ’’m communionem delegit:nifi ga in catbolica clericatu amiferat: propter inobediéz *gt;3111a^ perditos mores a fua communione remoueri. Etenim ego fi domino placet 'fiummodum feruo: ut quifquisapud eos propter difciplinam dégradât^ ad catboliz ^äßi tranfire uolueritin bumiliationc pccnitcntix rccipiaciquo ätipfi eum forfitan co gerêt fi apud eos manere uoluiffet.Ab eis uero confidera quæfo tc:g execrabiliter fix ’putquos male uiuctes ecclcfiaftica difciplina corripim^iperfuadeat’cis utad lauacrö ’*te9: ueni5t:atcp ut id accipere merest^ paganosfe effe refpondeatiQuaeuox ne pro federet de ore xpiano:tant* fanguis martyrû fufus eft.Deinde qfi rcnouati amp;nbsp;gfi fan/ ™ficati difeiplinæ quam ferre no potucrût détériorés facti: fub fpecie noua: gratiæ fa/ ^ilfgio noui furoris tnfultêt. Aut fi malçfacio:pertuaro beniuolctiam ifta corngeda Elitäre de me null’ querac: fibæc illi perferri in noticiam per codices publicos fecero: Smibinegari ut arbitror in romana ciuitate non poffunt. Nam cum deus imperct ut '°Auamur d/ prædicemus uerbum: èi docétes quæ non oporteat refellamusidrinftez '’'?^opottune atcp importune:ficuti dominicis ólt;!apoftolicis lrïs probo:nnllus bomiz ^5mibifilentium de bis rebus perfuadendS arbitrer. Violenter aut uel latrocinatet ppuidaudendu putauerint:non deerit domin’ ad tuendam ecclefiam fuam:quiiugo 'Join gremio eius toto orbe diffufo omnia terræna régna fubiecit. Nam Cum eedez 'æ^uidam colonus filiam fuam quæ apud nos fucrat catbecumina:amp;; ab illis feducta ^fiiôuitw parentib’:utibi baptiçata etiam fanclimonialis formam fufciperet:ad com** iftiionê catbolicam paterna uellet feueritate reuocare : ÔCego fœmmam corrupt« ^^fis nifî uolété: ÔC libero arbitrio meliora diligenté fufeipi nolui(fc:ille ruftic’etiâ pla 9s ihftare cœpit:ut fibi filia confentiret:quod ftatim omnimodo fieri probibui:Tamê P^f Ipanianum tranfeuntibus nobis: prefbyter ipfius ftans in medio fundo catbolicæ 0

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXX

âclaudabihs fceminxmoceimpudetiffima poft clamauittq--traditorcs Ô« ^perfecutores effetnus:qtit conuit:tum edam in illam fccminam iaculatus cft:quæ communioms dl noftrx : tn cui* medio fundo ftabat. (Sumbus uocibusauditismon foI5 meipfum a lite reffenaur.fcd etiammultitudinemqnaemccomitaba^ compefcuü Et taméfidicam: qua:rac q fintucl fuermttraditorcs nel perfecutores: Refpondcc mibi:difputarcno/ lumus lt;3^rebaptisare uolum’nos ouesucftras ; mfidiantib^morfibus luporum more deprædemur. Vos fiboni paftores eftisttacctc. Quid enim aliud mädauit Proculraz nus fi ucre ipfe mandauitzSiebriftianus cs:fcrua bociudicio deimfi nos faciamus: tu tace. Aufus eft etiâ ide prefbyterbomini rufticano conduftori fundieedefiæ commit nari. Kæc quoq;omia per te quæfo nouent Proculian^: coerceatinfaniam clerieo^ fiTorum. Vidc bonorabilis Eufcbi:non apud te tacuizdignaberis ita^non quidtu de bis omnibus fentias ne tibi arbitreris a me iudicisonus imponi: fed quid illi refpondc ant mibi referibere. Mifericordia dei te mcolumê tueac domine cximie amp;nbsp;mcrito fu feipiendeac dlleftiffime frater.

lt;1 Sanfti Auguftiniad Seuerinutrationem cur iras illius Ixtus fu feeperit exponentis: catbolicaq; ecclefiam extollentis;(i 'parte Donati condemnâtis:B)e obieftionequoi? cnminû in coliegas fuos confutatis:Epfa.CLXX^gt;y lt;Dminomultum defiderabili Sdualde ebariftimo fratri Scuerino: Auguft*^ Litteras fraternitatis tusc â^ fi oalde fero:amp;fi præter quod fperaueram : tame _ Iærusacccpi:maximcq; ampliongaudio perfufus fumcu cognouiftem bo^^*' nemueftrum in ipfa fola caufa uemlfe bipponem;utad me Iras t^æ fraternitatis after'' ret. Cogitaui etn no fine caufa boc exortam efle in animo tuo : utrecoleres confan^ guinitatê noftramifi quia fortafle perfpicis ficut noui non leuc pondus prudctix tuX Âfit dolendurn: ut qui firn carnem fra tres fam^dn cbrifti corpore non una focietate ui uamus:Prxfertimquia facile tibieftattendere âruidere cjuitatem fuper monté com ftitutam:de qua domin’ait in cuangelio:q? abfcondi non poflit. Ipfa eftenim cccklia catbolica. Vndecatbolica grxcc appellatur: q? per totum orbern terrarum diffnndigt; tur.Hancignorare nullt licet: Ideo fedm uerbam dninoftrilefu cbrifti:abfcondi non poteft. Parsantem Donati in folis Afris calumniac orbiterrarum:órnon confidemt ea ftcrilitate qua fruefus pacis ä^ cbaritatis nolnit afterre ab illa radice orientalium co clefiarum fe efle prxctfammndeeuangelium in Africam ucntt:nndeterra fi cis anem^ turadorant.Fidclis aütem inde fi ueniatrexufHant0^ rebaptisât etiam. fdoeem P^æJ dixit filins deiqucritas eft:fe efle uitemduos autem filios effe farmcntatóCpatrem lun 1 gt;o5.i$» agricola.Sarmétummqoit qiiod in menon dat fruclumtpafer me’toUctillud.^armc/ tum antquodtn me dat fruftum purgat illud ut maioré fruftSafterat. Non ergo mi* rum eft:fi de illa uite qux créait 6^ omes terras impleuit: prsecifi funtilli g fru33 chart' tatis afferre noluerunt. Qui fi oera crimina obieciflent collegis futs:maiores ed^qo* fcifmafcccrSt:ipfiobtinuiflent caufam fuâ apod ecclefiam träfmarinamtundeadiftas partes cbriftianæ fideimanauit auSoritas:uttilt effent forts quibus eadécrimina obij' ciebât.Nnncautem cumiHi inueninne intus communicate ecclefijs apoftoheistqu^^ nomina tn libris fanclis babent 0lt; :recit5t:Iftiautem foris pofiti amp;'ab illa communione feparati funt: quis non intelligat eos babuiffe caufam bona qui earn apud medios lU/ dices obtinere potuerutC Aut fi caufam bona babebat «Sk *ca trâfmarinis eedefqs pro-* bare non potuerût:qutd illos Ixfit orbis terraçzzubi epi colicgas fuos g apud eosobiez Sis crimmib' ’conuiftinó crût: temere damnare nó poflentcltaq: innocentes rcbapti pntur0^ cbriftus in innocentibus exufflatur. Si autem idem donatiftse Afrotu col/ legarum fuorum ucra crimina nouerat:gCneglexcröt ca demonftrarc amp;nbsp;probare trat marinis ecclcfqstipft fe ab unitate cbrifti fccleratiffimo fcifmate præcideft: non habet quod excufentiÄ ruosnoftis maxime quia tam multi fceleratt apud eos emerferut amp;nbsp;tolerauerut illos per tot annos ne parte Donati confcindcrct:amp; non dubitaucrût ulo tempore falfas fufpttióes fuasrobqciétes pace cbrifti unitatêq; dirumpere ^uos uidc tis. Sed nefcio quæ carnalis confuetudo frater Seuerincibi uos tenet: dr olim delco:

r^* EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXXI

ohm gémo: maximcprudétiam tuam cogitas : amp;nbsp;ohm te uidere defidero ut de bacrc tecumloquercr. Quidem prodeH uelfalus ufconfanguinitas temporaUstfi aeternam cbrifti bæreditatê falutëq; perpétua in noftra cognitióe contemnim^C 'Hæc me inte dm fcnpfilTc fuffecerit: quaeduris cordib” ualdcpauca funt amp;nbsp;propc nulla: animo aut dio quern benenom ualde multa funt ék'ualde magna.Non emmca funtgnibil fum t^ifiq? expefto mifericordiâ dei: fed ipfi^dei omnipotétis;qué quifgs in bocfeculocó/ tempferitpatrc:inuenietin futuro iudicé.

^5an3i Auguftiniad donatiftasunuecliua cosargutioneq? fe ab unitate toti^orbi^ ßefario fcifmatis facnlegio diuiferint reprcbendctis:manifcihlq; fanda^t fenpturaru ^^eihm^ijs conuincentis.Epla.CLXXI.

T®^i^ donatiftae: catboITca ceclefa dicit: Filijbominu ufepquoep graues corde: B I ut quid diligitis uanitatem:d^quaerttis medacium cVt quid uosatotius orbis ^--^nitate nefario fcifmatis facrilcgio diuififtiscAttcnditis falfa qua: uobis dicund 3hbominibüs:autmenticntibus:aut errantibus de traditionecodicum diuinoçemtin bæretica feparationemoriamini:ä^non attenditis qd’ uobifipfi codices dicût: ut in ca' tbolica pace uiuatis. Quare aperitis aures ad fermonem bominum dicentiu qdnug probare potuerunt:amp;ffurdi eftisaduerfus fermonem dei dicentis:IDominus dixit ad TP’S.!. '’Ie: Filius meus es tu: ego bodie genui te:Po(tula a me amp;nbsp;dabo tibi genres bæredita/ tem tuam Ô^ polie(Ponem tuam termmos terrae.Abraac dicta: funtpromiffiones amp;nbsp;■ fez ^aUj. “uni eius:Nön dicit;amp;rfeminibus tanqua in multis:fcd tanquain uno:^ feminituo qd ®ftcbriftus. In femine inquittuo benedicétur omnes gentes.Erigite oculos cordis:amp;r '^cir.n. oonfiderate totum oibem terrarum : quomodo in femineAbraae benedicentur om/ Oes gentes.Tune ab uno credebatur qd nondu uidebatur : iam uos uidetis à:? adbuc •biiidetis.Paffio domini precium eftorbis terrarum.llle totum orbem rcdcmit:8Cuos

^um toto orbe ad lucrum ueftrum non concordatis:fed pottus ad damnu ueftrum in parte litigatis:uttotum perdatis. Audite in pfalmo:quo precio redempti fumus. Fo TPö.ii. tleruntingtmanus measëë pcdes meos:dinumerauerutoia offa mea« Ipfi ucro confi tieraueruntÄ; confpexcruntmetdiuiferuntfibiueftimenta mea:0; fuper ueftimentu '^cutn mifcrunt fortem» Q_uare diuifores ueftimentoru dominieffe uultis:drtunica •ham cbaritatis defuper textarniquamnecpcrfecuto'fes eius diuiferunt: tenerecu to/ toorbenon uultis dn pfalmo ipfo legitur: quia tot^ orbis earn tenet. Cómemorabüi f®bi3 •••quit Öl 'cóuertentur ad dominum uniuerfi fines terrae; Et adorabut in confpcHu ei^ •••liuerfaepatriacgentium: lt;Q.uoniamipfi^eft regnum: triple dominabitur gentium.

Yperite aures cordis amp;nbsp;audite:quia deus deo^e dominus locut^ eft: druocauit terra 1^0.49. 9foils orta ufe^ ad occafum;ex fion fpecies dccoris eius. Siboc no uultts intelligere: äudite eaangelium:iam per os propriu loquente ipfo;domino dr dicente; (Quia oporz X«ff.i4» tebat de cbrifto compleri omnia quae de illo fcripta fut in lege 6^ propbetis amp;i pfalmis: ^prædicare in nomine eius poenitentiam dr remiffionem peccatoru per omnes gen tts:incipientibus ab bierufalcm.(Cuod in pfalmo dixit:Vocauit terra a folis ortu ufep 3doccafu:bocin euagelio:Per omnes gctcs.Etqdin pfalmo dixit: Ex fion fpecies de/ cons eius:boc in euangelio dixit:Incipicntibusab bierufalem. Fingitis uos ante tem/ P^s meftis fugere pcrmixta çiçania:quia uos eftis çiçania. Nam fifrumeta effetis: per/ ^ixta çiçania tolcrarctis ; amp;nbsp;a fegete cbrifti non uos diuideretis. De çiçanijs guide diz ^m eft: d^uoniam abudabit inigtas: refrigefcct cbaritas muitorum.Sed 0i de tritico W3ttl5«»4» dictum eftzQui perfeuerauerit uf^ in finem: bic falu^ erit. Quare creditis crcuiffe çi/ Slbi3 S^niaSr mundum repleuifte: triticumante dccrcuilïe;ór'in fola Africa manfiffeC lt;Cbngt; manos uos dicitt;drcbrifto côtradicitis. Ipfe dixit:Sinite utracp crefcere ufg; ad meP IDattC.ij. æmiNô dixit:crefcatçiçania:decrefcât frumêta.lpfe dixit: Ager eft bic mudus:nó diz ^^•ager é Africa.lpfe dixit:Meffis eft finis faeculi:nó dixit:me(lis eft pars DonatiJpfe dixit;Menbres angeli funt:n0dixit:mellorcs principes circumcellionû funt. Scd ga pro çiçanijs triticum aCcufaftis:uos effe çiçama demonftraftis:dr

? tempus uos a tritico fcparaihs. Maiorcs enim ueftri in quorum

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXXII^

perfcuerans:qviidain geftis munidpalibus codices fandos amp;nbsp;inOrumcnta eedefiæpz fecutoribus tradidcruntt CE ^Liidam eos fatentes dimiferuntd'cis communicauerunt; ôi ^iitfic^ Cartbaginem furiofa fadione conuenerut de criminetraditionis ; de quo ipfi inter fe iam conienferatinauditos damnauerut:Epifcopumcôtra epifcopö ordinaue/ runt: Altäre contra altare erexerût:Poftea Iras ad imperatoré Conftantinum ut inter Afros epitrafmarimiudicaret:miferut:datis iudicib’quos poitulaucr5t:amp; romaeiudi cantib’non obtemperauerut:eposapudinaperatorc tang maleiudicauerint argueftf Ab alijs rurfus epis ad Arelatum miffis ad ipfurn imperatoreappellaueft:Ab ipfo auz diti 0^ ealumniatores inuentnin code fcelere pernaanferut. Euigilate ad falutc: amaz te pacena:redite ad unitaté. Hæc uobisquéadmodum gefta funtqn uultis oia récita mus.llle córnunieat naalis g confentit fadis naaloi^:nó g tolérât in agro dnico çiçama ufcß ad meflena:uelpaleâ ufqj ad ultima uentilationc . 5imalos odiftis:uofipftmuta/ miniab fcelere fcifmatis. 5imaloÇi permixtionê timeretis:®ptatû inter uos in apcr tiflima migrate uiuenté per totannos non teneretisi Oi^uc cLina modo martyre dicitis: fupereft uteum propter que mortuus cil xpm dicatis. Podrenao gd uos offendit or A bis cbridianus: a quo uos nefario furore præcidiftis Ætquidapud uos promeruerut maximianiftæ quos a uobis damnatos : iV per iudicia publica de bafilicis pertorbatos in fuo rurfus bonore recepidisC (Î^uid uos offendit pax Cbrilh contra quam uos di/ uiditis ab eis qüosmfamatisf 'Etgd uos promcruit paxDonati pro g fufeipitis quos damnatisC Fcelicianusmudican’modo uobifeû eftXegim^eum pri^in ueßroconci Iio damnatH:amp; a uobis poftea in ludicio proconfulis accufatum:amp; in mu(beana ciuita te geftis municipalib^ oppugnatu. 5i traditio codicu fcelcrata eft; qua deus in rege g Hieremiæ librumincendit morte publica uindicauit: qnto fcelcratius eft facnlcgiu fcifmatis cuiusaudores gbus maximianiftas cóparaftis:aperta terra uiuos abforbuitï^ (J^uó ergo crimétraditióis nobis obijcitis qdnó ^batist à fcifmaticos ucftros amp;' dam natis 0lt; !accepta tis;5i\ppterca iofti eftis:ga pfeentione pimpcratorcs paftieftisnuftm res uobis funtifti maximianiftæ quos p indices ab imperatorib” catbolicis miftosuoP ipfi pfecuti eftisCSibaptifmuuos foli babetis;quidapud uos facit baptifm^ maximia/ nittaÇi in eis quos baptiçauit Fœlician^damnatus: eu gb^ eft ad uos poftea reuocat^î* Vel uobis laicis ad ifta rndeât epi ueftri G nobifeu loqui nolut:amp;? cogitate ,p falute ue ftra quale fit bocipfum qd nobifeu log nolut.Silupi conciliû fecerunt ut paftorib’no rj^eant:quare ones conciliu perdiderût ut ad lupoÇifpeluncas accédants

•^andi Âuguftini ad Cryfpinum: illum ut ad banc epiftolâ refpondcat prouocatis: Et j de bac re mbil eum ipfo aigres donatiftis nifi per litteras agere uelit proteftantis: Fada illorum præterea redarguentis: amp;Gngulis illorum obiediomb' ’ueriflïma dinoz lutione refpondentis.Eprrtola.CLXXIL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,o

Via bumilitatenôïîrâ ueftri reprebenduntJdeo fic eplam prænotaui:quod ö in tuâ contumeliâ feciffeuidear: G non ita mibi abs te referibat utexpedode ^^^artbaginc promiflionetua uelnoftra inftantia, Qiiid multa commemorem guomodolibet ea gefterimus;tranGerint ne qd reftat impediât. Nuneexeufatio niu fallor nulla eft:adiunante dno:amboin numidia fumus öt ;nobis loco terra^ inuicé pinquamus» Rumorad me detulit adbuc te ucllc mecu difputado experiri de qux-' ftione quænoftram dinmit cómunioncm.Vide g breuiter ornes auferant ambages: ad banc cpiftolam refponde fi placet:óffortafte fufficietmon folum nobis: fedamp;eisg nos audire deGderant:aut G non fufficiet fcripta at^ refcripta; donee fufïiciatirepetez tur.CJiuid enim nobis cómodius potent exbibere urbium quasiocolimus tanta uicigt; nitasc Ego enim ftatuinibil de bac re agere uobifcSnifi per litteras;uelnecuinoftrS de memoria quod dicitur:elabatur:uel ne fraudentur talm ftudioG:quiforteintereuc nonpoffunt, Soletisde præteritis rebus geftis quæ uultis falfa iadare:fortc nd me/ tiendiftudio led errore:Proinde G placet de præientibus ilia metiamur. procuiduz bio te non fugit prioris populi temponbusö^ idolatn æ facrilegium fuilfe cóminü^amp;a rege contemptore librum propbeticuineenfö;quo utrocg crimine fcifmatis maluno

Punireturattrod^nifi graui^pcnderetun Profcclo cnim recordans quemadmodu •afmahs audorcs uiuos debifcens terra forbuerit: amp;nbsp;eos q cohfenferant:cælo irrnens *gnis abfumpferit.Sic nee fabricatû fix! adoratu idolQ:nce facer liber exuft’ meruit mn oican, Cur ergo g foletis nobis obijeere non folu in noftris no probatatfed potius in neftris probata crimina eo^i g formidine pfecutionis impulft dnicos libros concremä jos ignib” tradidcrutPVos eos quos pro ledere fcifmatis plenary concilij tieftriueriz wco:Gcut ibi fcriptumcft:ore damnaihsdn codeipfo epatu recepiftistin quo damna/ “fs Fodicianu dico mufticanS amp;nbsp;rPrætextatu alTuritanu. Neg; em ficut ignorantibus oicitis ex eo numéro fuerut iftigbus ueftrum concilié diem prorogaueratamp;; præfixe/ ^at:intra que nifiad ueftra communioneremeauiflent:eade fenten tia tencrentur:Sed ®$iHo numéro iftifuerut quos co die fine dilatione damnaftis:quo illis dilationc dedi/ ”'s.Probabo fi negaueris. Concilifl ueftrum loquic:proconfalaria gefta babcmus in ‘’’anibus gbus id non feme! allegaftis. Aliam ergo defenfione para fi potes:ne dum ’’egas qdcouincam: moras faciam^. Fcdicianusigic amp;nbsp;Prætextatus fi innocétes erât luare fie damnatifunt-ZSi fcelerati:quare fie recepti funtpSi probaueris innocctes:cur ’’on credam^amulto pauciorib^maionbus ucftris falfo crimine traditionis innocent ’es potuiffe damnarifSi a trecentis decc fuccefforib^ eo^:ubictiam pro magno fcri/ P’um eftplenary cóciltjoreuertdicoin falfo crimine fcifmatis innocétes damnari po/ ’uerut. Siaut probaueris rede fuiffe damnatos: quæreftat defenfio:Cür in codé epi feopatu recepti fint : nifi ut exaggerans utilitatê falubritatcq? pacis oftedas ctiam ifti f’to unitatis uinculo tolerandar ^nod utinam non oris fed cordis uirib^agerestpro/» edo profpiceres: g nullis calumnijs perorbem terrarum effet uiolanda paxcbrifti: Idlicet in Africa etia in facrilcgo fcifmate damnatos: icodé ipö epifeópatu rccipi pro pace Donati. Item foletis nobis obijeere q gt;uos per poteftates terrænas pfequamur. Q.uain re non difputo:uel gd uos pro imanitate tanti facrilegij mcreamini:uel quan ’om nos cbriftiana temperet mäfnetudof lllud dico: fi boe crime efti cutcofdé ma/ ’‘onianiftas per indices ab eis imperatoribus miffos:quos per euangelium genuit no^ ßta cômunio:grauiterinfedati de bafilicis quas tenebant:in gbus eos inuenitipfacori dfio (^ côtrouerfiaÇi ftrepitu fik ! iuffionöpotétatu fik!auxilio^ ipetu pturbaftis:in g c5 ^idanóe quæ paffi fut ploca fingla rccétia re^i ucftigia côteftauquæiuffa fintCbartæ *odicât:quæ fadæ fint terræ clamât: i gb^ etiâ Optati illi^ tribuni un fanda méoria præ ’^’ca^» Item dicere foletis cp nos ebriftibaptifmû non babeam^ifik ! præter ueftrâ com •nanione nufg fit. Poffem bineuberiusaliquäto diffcrere:Sed contra uos iam nibil opus eft:g cum Fceliciano fik! Prætcxtato etia maximianiftarum baptifmu reccpiftisi Quotquot em baptiçauerut qn Maximiniano coicabant:cum etiâ ipfos noiatim: id é fodidanu amp;rPrætextatum de bafilicis eo^i fient gefta teftanc: diuturnoconfliduludi do^i expellere conaremmi.Q.uotquot ergo eo tempore baptiçanerût:nunc fecum âi Oobifeu babét:non folum pægntudinû periculadcd etiâ p folênitates pafcbalcs in tot ccclefijs ad fuas ciuitates pertinêtib^:âr in ipfis tâ magnis ciuitatib^foris in fcelcre fciP ^atis baptiçatos:qaoçinulli baptifma repetitu c. Atep utinâ ,pbare poffetis eos quof fans in fcelere fcifmatis Fcdician^ fik! Prætcxtato tang inanitet baptiçauerât : ab eis re/ fcptisintus quafi utiliter denuo baptiçatos. Si em rurfus baptiçandi erant ifti : rurfuS Minandi erantilli. Amifcrantenim epifcopatum reccdétes a Uobis:fi extra commué ’”onem ueftram baptiçare nó poterant*Nam fidifcedentes epifcopatum non amife/ tant:baptiçare utiep potcrât.Si aut amiferant:Ergo ut eis quod amiferât reddcrec:relt; deuntes ordinari dcbebât. Sed noli timere:ficut certSeft:cum codé illos epatu Cum 900 exierât remeaffe:ita ccrtum eft oés quos in Maximiani fcifmate baptiçatunt fine «lia baptifmirepetitióe fecum ueftrâ coionemreconciliaffe. (S^ibójgj^ fufficimo la/ torymis plâgere recipi baptifmu maximianiftai^:amp;cxufflari baptifmu orbis tcrraÇzC Siueauditos:fiueinauditos;lÏuc iuftc:fiuc miufte damnaftis Fcelicianu:dânaftis Præ/ ’extatû.^ Die mibi:qué Conntbiow epm audiuit:aut dânauit aligs ueftrü:qué Galata tum:qucEpbefio§i:qué Coloffenfium:Pbilippenüu: Tbeffalonicenfium: cæteraruœ

0 5

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXXIH CLXXIHI

#gt;5.ii,oio^ duitatôîdc gbus dielG eft: Adorabutin confpeclu ei^ nniuerfæpatriæ gentium?’ Çrgo iftoÇibaptifmus acceptat::dfiHoÇi exufflaf’: g neeifto^ eft nee iHoÇi: fed iHius 3o6«i. de quo diftSeft;Hie eft g baptiçat.Sed no bineago ad ilia qux præfto funt. Aduerz tc ea quæoelbs ctiâeæeos feriût:intuere:dânati habet baptifmu amp;rinauditi nó babet» Noiatim in feclere feifmatis expreftï ée eiccti habet:à? ignoti longe peregrininungaez cufatinungiudieati non habet. Qui de præcifa parte Afrieærurfus præeifi fut habet : d?undeipfum euangeliu in Afrieâ uenitnon habét. Quid pluribus onero adifta re fpóde. Attende faerilegiu feifmatis ueftro concilio maximianiftis exaggeratamp;Atté depfeeutiones periudiciarias poteftates quas eis irrogaftis: Attende baptilrnu eoru quéeum eis quos damnaftis reeepiftis:Etrefpódefipotes atçi habeatis aliquid unde inijeiatis nebulas imperitis:lt;Eurab orbe terrai^ longemaiore feclere feifmatis fegemv niigg? in maximianiftis uosdamnafte gloriaminidPaxxpi uincat in corde tuo. ^Tßeati AuguftiniiteÇiad Cryfpinu:eundéq?in baptiçandis mappalienfib’plus boz miné g deum timuerit reprebendentistate^ non p boiem fed xpm cm refponfurus eft perterrétis:ói ^ut in ea caufa ambo ipfi audiani :poftulantis.Epfa.CLXXIlf.

Eum quidé timere debuiftiifed ga in rebaptiçandis mappaliêfibus ficutbomo imereuoluifti.Cur non ualeatiulfio regalis in prouincia:fi tm ualuit iuffio pro uincialis in uillaC^i pcrfonas comparcsitu pofteftor: üle imperator.Silocacóz pares:tu in fundoalle in regno. Si caufas cópares:ille ut diuifio rclartiac : tu ut unitas diuidac. Sed nos te de botenon terrcmus.Nam polfem^agére utdccé libras auri fmimperatoria iulfa pfolueres,An forte,ppterea nó babes unde rcddas qÆ dare luffi fût reba ptiçatorestdum multû crogas ut emas quosrebaptiçes? ’’Sed nos te utdixide boie non terremus:xps te potius terreat ; Cui uolo feire quid refpondcas fi tibi dicat: Cryfpine cbarum fuit preciû tuum ad emendû timoré mappaliéfîû:ôs uilis mors mea ad emendû amoréoim gentium.Plus ualuit rebaptiçandis colonis tuis qdnumeratû eft de facculo tuo;g bapti^andis populis meis qd manauit de latere meo, Scio te plu ra audire poffe:fi xpoaure præbeas: él ex ipfa tua polîefliôe' admoneri g impia côtra xpm loquamini. amp;em humano iure præfumis firme te poftidere qdemifti argento tuo:quâto firmius diuino iure poflidet xps qd emit fanguinc fuo? Et ille quidé mconz '®gt;5.7i, cuffe poftidebit totû:deqao dictumeft:l[)nabic a mari ufq; ad marettV a flumine uflt;5 ad termines orbis terræ. Sed certe quo confidis non te perditmy qd in Africa uidez ris emiffeig xpm dicis toto orbe pdito ad folâ Afrieâ remanliffe? ’Quid multaf Siuo luntate fua mappalienfes in tuâ coionem trâfierut:ambos nos audiant: ita ut fenbant quæ dicem’;Æl a nobis fubfcripta eis pnnice interpretenf'tamp;rremoto timoré domina/ tionis eligantqd uoluerint. Ex bis em quæ dicemusapparebitiut^ coacii in falfitate rcmcant:an uolentes tencât ueritaté. Si em bæenô intelligût:qua temeritate tradu/ xifti non intelligentes f Si auté intelligunt:ambos ut dixi audiant:amp; 'quod uoluerint faciat. Si quæ etiam plebes a uobis ad nos tranlîcrunt:quas putas a dominis coaftas: hoc amp;nbsp;ibi fiat : ambos nos audiantiôileligantquod piacuerit. Si autem nô uis boc fie* ri:cuinôappaseatmô uos dcuentate præfumere : fed cauéda eft ira dei Afhic amp;nbsp;in fa/ fæculo. Adiuro te per ebriftum ut ad ifta refpondcas.

•fSancli Auguftini adPafeentiumcomitem arrianum: Caula cur ad eu feripferit red/ dentistôfex repetitiöeaSorum in placito prætcrito: ipfum reprebendentis ac confu tantis: fidéq; fuam clare confitcntis ék cxponétis:atlt;ç manu propria fubferibentis: amp;nbsp;requirentis ut Ô^iHe boc facere tielitJEpla.CLXXIIIl»

I^lueramquidem petente te ateginftâte ut meminiffe dignaris:immo pro me/ ■ rito ætatis ac dignitatis tuæ:iubente te de fide cbriftiana:etiam præfens cum ^i*gt;^ræféte: inquantum mibi facultatcm dominuslargiretur conferre fermonem. Sed ga tibi poft prandium difplicuit qd inter nos mane placuerat:ut a notaris uerba noftra excipcrcnc.Nc uiten’ dicas qd te audio nó tacerc:nóme fuifte aufü tibi dice/ re fidem mca.His Iitteris accipe:quod â ftu legas:âccui uolueris legendum tradas:ôi aiuquü. qd uolueris mciflim fcribendoipferefpondcas. Iniquu eft cnim ut quifqide alio iudv

tgt; EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXXniI,

fare uelit A; ludican de fc nolit. Et de pfxteritö quidem placito nodro quod condi/ do mendiano implere no!uifti:facile exiftimari poteft:gsnoftrumfidei fuæfidunam Qon babuentmtrum q uolebat ut diccre^ amp;' timebat neitenerc^:An g ufeçadeo dole/ bat earn difceptantiumludieio fubtrabhut mandata htterts uellet etiam Icgentiu mez ’noriaecommendanVNequifgueloblim'oneopinat^mVdiffenfionc irrttat^dicerctab. aliquonoftrum : aut non effe diHum quod dtAam erat:autdictum elle quod dictum **0 erat. In bis em folet latebras fuæ malæ defenfiôîs ingrere:g cótetióis fût cnpidioz Fl'es g ucntatis. Hocautem nec a te nec a memec de te ncc de me dici poflctdî in fide tondicli permanentes: ut «erba nodra exciperen^ amp;nbsp;fenben^: Præfertim quia tuipfe *nbis uerbis gbus fidem tua pronunciaftit quotiens ca repetifti: totics uariailuOjiod Huila credo fraude fed obliuione factum elfe. Nam primo dixifti: Credere te in deû patrem omnipotenté:inuifibilem:mgenitum; incapabilem: ârin Icfam xpm filiu ei^: deûnatû ante fæcula:perquem facta luntomnia:amp; in fpmfanctum. Quib” ego audiz Ps: com refpôdidem: nondû a te quieg dictum qÆ meæ fidei repugnaret: Et ideo fi ea fcnpfi(Tes:meli^etiâ poffé fubfcribere: Ad boc nefcio quô res perducta eft ut accepta cbarta:eaipfaquæ dixeras uelles etiâ littens tua manu exprimere. Qd cum mibiad kgédum dedinesianimaduerti minus te feriplide patrem:cum fcripfiffes deum omigt; potentem:inuifibilem:ingenitum:innatum.lt;Quod ubi cômemoraui nô poft multam

* allegationem:addidiftipatré:â;incapabilem quidetquod uerbis dixeras fcripto præ/ termiferas:Sed nulla bine a me facta comemoratio eft. Deinde cum dixiHem me pa fatum efte fubfcriberetadbuc ilia ucrba etiâ mea effe poffetprius quæfîui ne qd in mé té iieneratlaberenmt^alicubi fcripturaÇidiumai^ legerec pater ingenit'’. Hoc aut fez d:ga in exordio fermonis noftri eu Arnus Ó ZEunomi^ommemorati elfent:non a me fed a fratremeo Alipio:rcquircte;quc nam co^ fecutus elfet Auxentius: g abs te fue fatnon parua prædicatiôe laudatus:exclamâdoanatbematiçafti d rArrium At Eunoz Hiium:tamen continuo flagitafti ut Ô^ nos anatbematiçaremus bomoufion:quafiquifz quam bomo effet qui boc uocaretur : ficut Arrius amp;nbsp;Eunomius. Deinde uebeméter exigebas:utboc uerbum tibiin fcripturis oftenderemus:ólt; ;ftatim nobis communicaz fes. Refpondebatur anobis:quia nos latine loqueremur A:quot; illud græcum effet:prius quærendû effet gd fit bomoufion:A; tûc exigedu ut in libris fanctis oftenderen. Tu contra uerbumipfum crebro répétés: Afinuidiofe uentil3s:atcß in concilijs maiorum Hoftrorumconfcriptum commémoras: uebemertter urgebas:utipfumomnino uerz bumquod eft bomoufton in fanctis libris oftenderem^.Nobis etiamatqj etiam reuoz eâtib’:ga lingua noftra græca no effet: pri^ interpretadS A^ exponédû effe quid fit bo Hioufion.Turn demu in diuinis litteris regrendutga amp;i fi fortalfe noméipfum non inlt; Ucnirec:res tn ipfa inuenirec.Quid eft em cótétiofi’:g ubi de re c0ftat:certare de noz « — mineç 'Hæcergo quia mter nos ia collocuti fucramust poftca gad id uentu eftut fix dem tuamficut commemoraui fcriberes:quaquamnibil in eis uerbis uidcrem noftrae fidei effe confrarium ; öd propterea me dicerem paratum effe fubfcribere: quæfîui ut dixi:utrum fcriptora dei contineret boc ucrbumiq? pater effet ingenitusjEt cum fcriz ptum effe refpondiffes: fnftantius qnærebam ut oftéderes. Tune unus ex bis quiadgt; erant:quantum intelligi datur fidcituæ foci^:ait mibi : (Quid ergo:Tupatrem genitu dicis^Refpondi:non dico.Etille:Si ergo genitus non eftinquitiutig; ingenit* ’ eft.Cui fgo: uides inquam poffe fieri ut etiam de uerbo quod in fcriptua dei non eft : reddae fame ratio underecte dici oftendatur.Sic ergo ödbomoufion quod in auctoritate digt; uinorum librorum cogebamur oftendere:etiam fi uocabulumipfum ibinon inuenia mus: fieri poffe utillud inucniam^tcui boc uocabulum recte adbibitu iudicer, Quiz bus dictis quid binetibi uideretur attendi utaudirem: Et aifti: Recte factum effe ut ingenitus pater in fcripturis fanctis non diceretur:ne illi uel tali uerbo fieretmiuna.Er go inquam:modo facta eft iniuria deo: Arboc manu tua.Quo audito fateriiam ccepit: Hec te boc dicerc debuiffe.Sed cum admoncrem utfi tibi tale uideretur boc uerbum

O 4

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CI.XXHH 4^

«tad dd pertmcretïniuna;deleres illud. Indeubifcripturas cofidcraftucredopoffe ïd refte did:amp; poffe dcfendi:lt;ïlrurfus atffr.prorfus ego boe dico. Tum ego illudqÆ lam dixeram repetiui;ita fieri poffe:ut etiam bomoufion neep fcriptum in landis pagi nis inueniatur : 0^ tarnen dictum in affertione fideidefendatur : ficutpatrem in illis w/

• brisnufqingemtu kgunus: Ö: ^famen dicendum eiïc défendit. Tuneameebartam G qua dederasabffuhfh de confeidifti: amp;conftituimus meridianum tempus : utadeffét notarij ad exdpienda uerba noftra: atcp inter nos iffa quantum poffemus diligentia us traebremus.Venimus ut noftiad bora condictam:notarios adduxim*:ut amp;nbsp;tuiadz effentconcedimus. Dixiffirurfus fidem tuam:atq; in uerbis tuis non audiuiingemtu patrem: (Credo qp cogitaueris quid inde mane dictum fuerat: drquot; præcauere nolucris.

Pcindepopofeifti ut ego etiam dicerem fidem meam. Vbi cum poftulaffem com memorans antcmcridianum placitum noffrum:utea quae dixeras dictate potius di/ gnareris: Tune cxclamaffi calumma parare nos tibi:d^ ideo uerba tua côfcripta celle rctinere. Ibi quid refponderim recordari non libct:atq; utinâ nee tu mcminens.Ser/ uaut tarnen dcbitam bonorifieentiä bonoritao:necmalcdictum deputaüi:quod nóa ueritate:fed a poteffatc audite meruiffc: Taméqa ufipfa uerba repctiui ut praeffa co ce diccrem:ita nc calumniam param” nos tibi ut ignofcas peto. 5ed tu bis auditis tut fus fidem tuam fono clariore repetifti:atq; in uerbis tuis nó audiui deum filium: quod nunquam quotiens earn dixiffi tacueras, Hic ego tam modeffc ut nufquam pulfarê ut de excipicdis uerbis noftrts: quod internos placucratimpleretur:etiam iplam uO/ litatem de praefenti expcrimento fuggcffi dicens : tcipfum non potuiffe in memoria uerba tua tibi ufitatiffima rctinere: quado nun g ca repetere ualuiffe uidebamusicum non aliquid maximencceffarium pararcs:quantominus poffe illos qui nos audirent ita noftrorum meminiffe uerborum : ut figd forte uel tu de meis uel ego de tuis uer/ bis uellem retractare atep difcutcre ualerent feu dictum feu non dictum liquide rccor dari:in qua nobis difficultate facillimcnotarioRC recitatio fubueniret. Töc indignan/ ter dixiffi: melius fuiffe ut meam famam fernper audires:eo qgt; longe inferiore me ex/ pcrtnseffes:q tibiilia iactaffet. Tune ego commcmoraui:cum te ante pradium falu/,

• taremus:amp;; ea flma nobis prædicaffes:boc me dixiffe:qd ’de me illa mentita fit» Hic fane aiffi uerum me dixiffe. Proinde cum duo tibi de me diuerfa locuti fint:aliud fa/ ma mea:^ aliud ego:magis utiep gaudere debeo me potius g illam repertum effe ue/ jRo.j. racem.Sed quia fcriptum eff:Solus deus uetax:omnis autcm bomo tnedax: Vercor ncboc quocpdeme temere dixerim. Netp enim in nobifipfis ucl per nofipfos ucra/ ces fumus cum fumus:fed cum ille in fcruis fuis loquitur qui folus eft uerax. Hæcfi ut natrauigcffa effe recolis : uides g non debcas iactare apud homines: q? non aufus firn tibi affererc fidem meam : OTuandoquidem in fide noftri placiti ffarc uoluifti: 0(uie tantus qui pro fidequam reipublicæ debes:non times maledicta prouincialium pro fide quam cbriffo debes : times calumnias cpifcoporum. Deinde cum difputatio/ ni noftræ etiam bonoratos uirosintereffe cupiueris : miror quomodo in ipfa deuita/ tione calumniæ uerba tua times a notarijs confcribi:amp;;exorc tuo a dariffimis teftibus non times audiri.Nonne confideras difficile effe ut homines fufpicentur tea nobis ul lam formidaffe calumniam ut uerba tua excipinolisc'Sed cum cogitaffes retentumtc fuiffe in uerbo ante prandium manu tua conlcripto:fimul etiam cogitaffe non tarn fa cile te notariorum tabulas delete potuiffe:g facile illam cbartulâ côlcidiffi» Si autcm dicis non illa ita geffa effe ut a me narrata funtiaut tu oblimonc feilens (non enim au^ deo dicere mentiris)aut ego uel (imiliter fellor uel mentior. Vides ergo g recte dira ca quae de bis maxime rebus geruntur excipi atepeonferibi oportcre:amp;gtibi quo/ Œboeipfum recte placoerat: nifi poftmeridianus timor antcmcridianum placitum frangeret. Audi ergo iam fidem mea: potês eff mifericordia dominideinoffriiquac H praeffet me quod credidi fic loqui: ut nee ei” oftendam ucritatem : nee bumanitatem tuam. In omnipotentem deum patrem me crederc profiteor : eumep aeternum ea

EPISTOLA

3ttcrftitatc:boc eft immortaKtate:diCo:quam foins deusbabet:boc5^ de filfo dus uni/ genito credo in forma dci;boc amp;nbsp;de fpintufanfto qui fpiritus eftdei patris ^V filijcius unigenitu Sed quia ipfe dei pafns unigenitus films domin’ dV deus nofter Icfusebri/ ftiis:poftea q uenit plenitudo temporis opoftuni: ad dié falutis noftræiformam ferui ^»l^4‘ Secepit. Multa de illo in fcriptnns lecundum formam dcidicGturtmuIta fedm forma ferui: (I^uorum:exempli gratia:duo quædâ cómemoromtfingula ad fingula referan/ tur: Sedm formam dei de fe ipfe dixit: Ego0lt;;pater unum fum’.Scdm formam ferui: JoB.tô^ i Quoniam pater maiorme eft. dnodautededeo fcriptü clb f^ui fol’babctimmor i XiVnorS 6* talitatem:Etinmfibtli folideo honor amp;' gloria:0 ^ cetera buiufmodi: nóde pâtre tantû i.ItincïS.i» 3ceipimus:fcd etiam de filio:quodad forma de: attinet:tvdc fpintuflanclo.Pater em ^fuius ài fpintuffancfus unus deus clf:cv folus ucrus deus:«!' ’folus immortalis Cedm incómutabilemomnino fubftantiam. 5ienim de eamediuerfi (ex’dictum eft: d^i adbæret meretrici unum corpus eft:Et de fpiritu hominis qui non eft quod dominus confequenterleriptum cft:(I^iii autem adherer domino unus fpiritus eft:quantoma ^’^^Inntt gis deus pater in filio:amp;;deus films in patrcid^ deus fpiritus patris Ó dfilq un” deuseft: täte,« gt;J ubinulla eft diuerfa natura:cum pro diucrfismodo quodam fibi cobxrctibus dica^ Helfpintus unus uel corpus unumb Etcum pro anima dV corpore fibi cobxrentibus dicatur:unus homo:cur non multo maxime pâtre amp;; filio fibicohxrentibus dicar un* dcus:cum fibimet infcparabiliter cobrreannquomodo corp’ékaiaf ’Etcum corpus ^anima fit unus homo : quâuis corpus 0:* anima non fintunum;cur non multomagis fitpateramp;filius unus deus:cum pater de films unum finnfedm illam ucritatis uoccm:

Ego0^pater unum fumusC Item cum homo interioramp;homo exterior non fintunS: ^®®»*ö» *iecp eiufdem nature eft exterior cuius interior:quia exterior cum nuncupato corpo re dicitur bomo: interior autem in fola rational! anima intelligitur: utrunq; tarnen fi/ Wulnon homines duo : fed unus dicitur : quantomagis pater amp;nbsp;filius unusdeuseft : turn pater öd films unum fint: quia eiufdem naturae uel fubftantiæ funtzuel fi quo alio Uocabulo congruentius dicitur id quod deus eft : unde dictum eft: Ego de pater und fiinus. Itacp unus fpiritus domini 0dunus fpiritus hominis di ^non funt unum : 0.'ta/* *^en ille cumcobæret domino non funt duo:fcd unus fpiritus:Et unus homo interior Sdunus homo exterior non funt unum:di ; tarnen eius cônexione uinculi naturalis fix ’i’ulutruncp non duo:fed unus homo: Multomagis igic cd films dei dicat: Ego dl pa/ rcr unum fumusmnus eft deus paterî â^ unus eft de* filiusiSd tarnen fimulutrunq; no ^iio fed unus dcus.Quod enim fecit in multis fanctis in adoption cm filiorum uocatis robæredib* cbrifti: una fides amp;runa fpcs dk * una cbaritas : ut effet cis una anima dk ;cor 0num in deum:boc prxeipue cogit intelligi una eademq; patris dk” filij natnra:fi ita diz tendum eft dcitatis : ut pater ödfilius qui unum funt amp;rinfcparabiliter unum funt : lt;3^ fempiternc unum funt:non funt duo dij fed unus deus.llli enim homines per conforz fiiim örcommunionem unius eiufdcmc^naturx:qua omes homines crant:unu crätt Et fi aliquando fecundum diuerfas uoluntatum amp;dfententiarum:opinionummorum ‘^diffimilitudmes non erant unum:eruntautem plenc perfected unum: cum pcruen turn fuerit ad eum finem ut fit deus omnia in omnibus. Deus autem pater dk: filius ciustuerbum eius deus apud deum:femper atq; ineftabilitcr unum funt: unde magis k^onduo dij;fcd unus deus. Homines autem minus intclligcntes:qui propter quid «icatur:potentcs uolunthabere fententias:dk :fcripturis non diligenter fcrutatis:cum atripiuntdefenfioncm cuiuftp opinionis:0dab ea uel nunquam uel difficile defleefunz fiindumdoftiatcp fapicntes magis putari q effe concupifcunt: ea qnæ propter forma ætai dicta funt:uolunt trau(ferre ad formam dei: Etrurfus quæ dicta funt ad fein/ uicem perfonæ referantar:uoluntnomina effe naturae atep fubftantiæ. Eides autem : tJoftra ert:patrem Ó dfilium amp;é fpiritumfanftum unum deum credere d confiteri : ncc tamen eum qui filius eft pattern dicerc : ncc eum qui pater eft filium:ncccum qui fpigt; ptus patris di filü eft aut pattern aut filium nuncupare.His enim appellationibusboc Ÿ-brCrfnv ‘■gnificatur : qgt;ad fc inuiccm referunturinonipfa fubftantia : qua unumfunt.Nam *®^*^-^’‘quot;'

SANCTI AVGVSOÏNI EPISTOLA CLXXIIH 45

amp; pater cum didtunnoq nifi aUcuiusfilq dicitur:amp; 'filius non nifi alicuius patris intel/ ligitiir:iV fpSs fedm id quod ad aligd referc :fpirantis alicuius eft:0lt; :fpträsuticß fpQfpigt; rans eft. Non aut ifta corporaliter fentiunc: nee ufitato modo intelliguntur in dco: lt;pB.j» Olh potcs eft facerctfieut dicit Aptusifupra g petim^0lt; :intdligim^.Si aut fa cerequa/ tomagis efte. Nam laoc nomeqdfpûs dicic:nöfm id qdicfcrc ad aligd: fed fm id cp 14.be Trim' aliqua natura fignificac:lt;S)mnis incorporea natura fpQs in fenptuns appellac:undcn0 tjtc.c3.i . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patii glt; filio amp;nbsp;fpdifanctoded omni rationali creaturae tV aïæ hoc uocabulu cogruit.

3ol5.4« Vnde dns dicit: Spus eft deus:amp;;ideo g adorât deum in fpû amp;nbsp;ueritate oportet ado/ IßS.ioj. rare. Scriptum eft ctiam:Q.ui facit angelos fuosfpûs. Dictum eft Ôiide boibus guP “IP’S«?? bufdam:Quoniam caro funt ôlt;:fpiritus ambulans ô^non rcuertens. Et Apoftolos ait: ■Xorr.t» Nemo feit quid agatur in homme nifi fpiritus hominis qui in ipfo eft.ltem feriptum ÄCCS.5. eft:(Qiud feit fpiritus filiorum hominis li afcendatipfe furfumiöffpiritus pecoris h dcz fcendat ipfe deorfumin terrac 'Dicitur etiam fpus in fcripturis fm quandam diftin/ i»Tbeirar,$»3ionéin ipfa una unius hois aia.Vnde Api's dicit: Vtinteger fpös uefter amp;aia tŸ cor/ i.Cor[.i4 pus in diem dninoftrilefu chrifti fcruec.ltem in alio loco:Siorauero lingua fpus me^ orat:mens ante mea mfructuofa eft. Ö^uid ergo eft f(Drabo fpû:orabo amp;nbsp;mete. Pro/ prio autmodomiodam dicic fpuffanclus: fedrn quod referc ad patre dvfiliumq’CorS fpuftanclus (it.Nam fedrn fubftantia:qm fcmcl dictum eft:SpQs eft deus:0lt; :pater fpös eft : gcfilius:k‘v ipfe fpd(TanHus:ncc tame très fpus: fed unus fpGs:iicutnon très dij fed unus deus. (J^uid miraris:tm ualet pax no qualifcGq? ut folet intelligi:nectalis qualis f 1pgt;bit’.4, landacm bac uita p concordia cbaritatccp fideliû:fed ilia pax dei:quæ Geutdicit Àpfs: fupergredic ocm intelleclum:(Puc nifi noftrum:id eft oisrationalis ereaturæc lt;Qpa/ propter confiderâtcs infirmitate noftramicVandictes Aplm confitente 0,^diccntcm: • T^bif.j, Fratres ego me no arbitrer appreben diffe : Et g fe putat aligd fcire : nondum feitque i.lt;Cor{.8, admodumoportetfcire:cumdiuinis fcripturis quantum poffumus eolloquamtir fiue contentioc pacatimo inani dVpuerili aiofitate ftudentes alterutru oincere: ut paxxpi potius uincatin cordib^noftris:quantum earn nobis Ôdin bac uita perciperé pofte do' nauit: ut cogitantes quid eadem pax inter fra tres egerit : quoiy extam multis aniniis Órmultis cordibus fecit animam unam amp;nbsp;cor unum: in dcü patrc débita pietate ere/ damus:multomaximein illa pace deiquæ fuperat omnem intellectum:ä^ pattern Ô^ fi lium amp;nbsp;fpmfancinm non efte très deos fed unum deum:tanto excellentius g iftoruni eratanima Óiicor unum:quanto illa paxquæfuperatomnem intellectum cxcellentior eft ifta pace qua tenebat oim illoÇicor unu amp;i una aia in deum. Filiuautbomis eundé dicimus quem filmm dei : nó tn ^pfformadei in qua eftæqualis deo patri: fed pro/ pter acceptam formam ferui qua maior eft pater. Ét quia eundem filium hominis di/ cimus:propter hoc amp;nbsp;filium dei crucifixum fatemurmon ex uirtute diuinitatisifedex infirmitate bumanitatis:non ex fuæ naturæ permixtione: fed ex noftræ fufceptione.

lam nunc paululumintuere quæ fcripturarum eloquia nos cogantunum dominum M deum confiteri:fiue tantum de patreiGue tantum de fi!io;Gue tantum de fpûfando: li/ IPeut(»tf, ue fimul de patrc êC filio ârfpûfancfo intcrrogemur.Ccrte feriptum eft:Audiifraeldo minus deus tuus deus unus eft:de quo dictum putasc^Si tantum de patre:non eft do/ 3ol5»xo minus deus nofter lefus chriftus. Etubi eftuoxilla clangentis amp;fclamatis : Dominus me^ d^de’ me’:qua xpsipfe nó reprebêdit:fed approbamt dices:ft^uia uidiftime ere didiftiVPorro amp;nbsp;u filius dominus deus eft:drpater domin’ deus eft:ólt; ;ambo iam duo domini d; duo dij:quomodo erit uerum:Dominus deus tuus deus unus eftf quot;nbsp;An for te pater eft unus dominus: filius autem non unus domin’: fed tantum dominus ficut funtdij multi:0^domini multi:non ficut ille unus de quo feriptum eft:Dominus unus i«Clt;gt;rl,8. eftfQuid ergo rcfpondebimus Apoftolo dicenti:Nam d ; G funt qui dicuntur dij fiue in cælo fiue in terra:ficuti funt dij multi Ô^ dni multi: nobis tn unus deus paterex quo oia dznos in ipfo:drunus dns nofter lefus xps:per quern oia èinos per ipfume 'Porro Göd ’ de uno deo pâtre dicic: cogit inde filiu feparare:dicât gd audétnó pofte lam in/ telugideum pattern: quia unus inqmt dns nofter lefusxpusf Nam ü unus:utiqUolus.

o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GLXXIHÃŽ

Sifoltisîquomodo amp;quot;nbsp;paterî niTiqm'a amp;3'pfe cV pater anus deus amp;nbsp;Coins deus’: non fc^ parato Cpufando.Vnus ergo deus pater:6lt; ;cam illo filius unus deus:qu5uis non cum Ülo unus pater. Ité^unus dominus lefus cbriftus : lt;5kfcumillo unus dominuspater: qaâuisnô-cûiUo unus lefus cbriftusitanquS cv pater fit lefus cbrift*’. Hoc emm nomê ex difpenfatione mifericordiae fufceptæcp bumanitatis affumptumcff. An forte qd ait apoftolus: Vnus dominé nofter lefus cbnftus per quéomniamon uultis admgiqd' iCorï.è* diSum eft:unus ad id quod eft dominus:fed ad id quod ait:per que omnia:ut no un” dominas: fed unus per quem omnia intelligaturmt no fit pater pquernomnia:fedpa ter folus ex quo omnia:lt;5t filius folus pqucomnia.5iita eft:iam tandem fateminiund

’ dominum d ^ deum noftrum effe patrem cV filium. (Sluis enim cognouit fenfum domi 350,n^ niVAutquis cófiliarius cius fuit CAut qs prior dedit illi amp;nbsp;retnbuetur de (Qijoniam ex ipfo amp;nbsp;peripCumamp;in iplb funt omiaupfi gloria.Neq? enim dixit: Ex patre omnia:0^p filiumomnia:fed exiplo drperipiüm amp;nbsp;in ipfo:quo nifi dominc:dequo ait: (liais ein cognouit fenfum dominietx domino ergo d;per dominum di in domino omnia:nó alio illo dr alio ifto:fed uno domino:quia non dixiniphs gloriadcd ipfi gloria. Quod fi quifquä dicit id qd ait apoftolus: Vnusdomin us lefus cbriftus per quéomniamö in Heilig! onus dominus:nec unus per queomniaifed unus lefus cbriftus: qui unus lefus 5lt;ps etia dns dicit: non tarnen ut unus dominus lit:fed ut unus lefus cbriftus:quid diz durus eft cum audient eüdemapoftolum clamantem: Vnus domin”:una fides: and £pB,4-» fiaptifma;unus de” drpater omnium^ CCum enim deum patrem bic cómemoret ubi ait: Vnus deus Später ommmproculdubio id quodibidixit: Vnus dominus:qué nifi lefum cbriftum aoluit intelligi c5i ergo fic placet: definat effe domin”pater:quia un” eftS^dominu^ lefus cbriftus. Qdfiabfurdum drimpium eft opinari: difcamusintelx ligere unitaté patris amp;nbsp;filij Ó^ fpü(fanfti:ut qd’ de uno folo deo dictu fuerit:nó continuo probibeamur de filio uel de fpöfancfo intelligcretqarpater qdem non eft filias:drfilius

,lion eft pater : drfpus utriufqtno eft pateraut fili”: fed tn amp;nbsp;pater dr films amp;nbsp;fpufianS” “'Unus q lolus eft ucrus dnsdeus. Necç em Ipfiffanclus fiautdeusaut uerus deus non dlet:templa eius effent corpora noftra.Ncleitis inqt quia corpora ueftra ternplum in i,Cód.tf* nobis eft fpSffanSiqué babetis a deo cEtne qmlq ipfum fpm negarct deum: cótinuo fecutus ait: Et non eftis ueftri:Empti em eftis prccio magnoiGlorificate ergo 6^ porta tc deum in corpore ucftro:eum fcilicet cuius templS corpora ueftra efte pratdixerat. lam boc mirabile eft:fi ue^i eft quod uos audio diccrenta efte fpmlanctam minoré fi Iio:ficat patre minor eft filias.Cum cm corpora noftra mébra fint xpnficut dicit Apo/ fiolus:ftemcp corpora noftra tcmplu fint CpûlCanctuficut idéipfe dicit Apis: Nimiû mi tonquó fint mébra maioris:tcmplQminorisf 'An forte iam placet dicere fpmfanclum dno lefu xpo effe maioré.Videc ein fuffragaribuicopinioni etiâ illa fentétia:Qin q di/ WartB.u. xerit uerbuaduerfum filiu bois: remittee ecQui aut dixerit aducrfus fpmfanfiûmon temittec ei necpin boc fæctb neœîfuturo.Pcriculofi”cm peccai :in maioréqin mino ®c ^erbi0amp;ó/

®tê. . Nee feparifas eft filiu bois a filio dci:qaipfe fili” dei facias eft fili” bois:nómutâdo ««(»iflt;r«ii» qd erat:fedaffumédo qdnó erat.Sedabfit etiâ talis impietas ut fpulTanctus maior filio effecredaf.Non ergo facile in puerfum moueât quæita dicunt:qua(ioftendât altciy altero elfe maioré. Nam quædâ etiâ fic dicunc ut boibus paÇiintelligétib” Ôripfe fili” inator patre uideaif.Quis em cum fuerit interrogat”:qd fit malus: uc^ aut ueritas:nó poti”rndeat lieritaté effe maioré.Ab illa cm uera funt quæcûq; ucra mnt.Non aut ita eft in deo. Nam filium maiorem patre utiq; non dicimus:ôlt; :tamé filius dicit elle ueri/ iasiEgo fum inquit ula: ueritas amp;nbsp;uita.De patre autem tantammodo uos uultis intelli 5015.14, giquod ait: Ytcognofcant te unum uerum deum d:quémififtilefum 'cbriftum: Vbi 5oB»i7» nos fubaudimus:etiam lefum cbriftum uerum deum:utbæc fit fententiatTe d; quem •nififtiIcfum cbriftum cognofcant unum uerum dcum:Nc illa confcquatur abfmdiz ^as: ut fi propterea no eft uerus de”Iefus xps: qa diSum eft patri:Teunuue^i deum: ptoptereanon fit dominus pater:qaia diefom eft de cbriftomnus dns, Verûtamen ^m prauutn intelleclum ufpotios errorem: maior eft deus ueritas q deus uerus; quia

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXXHII 4^

uertis a uentatecQ.Maior ergo patre Eli'’:quiaiflc eft ueritas: ille uerus. Hane per/ uerfitatépelUt ex animo: g didicerit patré uerum deum effe gigncdo ueritaté nó par/ ticipando»Non eft aût alia fiibftantia ueri gignctis:âr alia genitæneritatis. Sed cumr ad bæc contêplandainfirmus fit oculus cordis bumani: accedit ut de contétione etia turbulétus fit: amp;' qn i'fta cófpiciet:dicït fcriptura:filiü deidnm amp;nbsp;faluatoré noftrum le^ fum cbriftnm:uerbam dei etfe Slt; ;ueritaté amp;nbsp;fapiétiam:^ boies eum ante incarnatione quam de maria uirgineaccepit fine ulla oino fufceptione corporeæcreaturæ pipfam naturâ ô^ fubftantiâ fuam qua uerbum dei eft ék^fapientia deitmfibilem amp;nbsp;corruptibile dicunt:dum fibiuolunt conftare quod fcntiuntde patrciék ’tmmodo effe diftum: mui fibiliincorruptibili foil deo. Rogo te:uerbum bomis non eft uifibile ne dum uerbum ®ap.8. dcirlam uero fapiétia illa de qua diftS eft:Attingit ubiqj propter fuam mudicia:Slt;nibiI inquinatu in earn tncurrit:amp; in feipfa manésinnouat oiaitV fi qua fimilia quæ nurnera/ rinon pnt.Si corruptibilis efttnefcio gd dicamifi ut dolea præfumptioné bumanâ: amp;nbsp;3iap.7. mirer patientiâ diumâ.(Turn uero de illa di3Qfit:(Eandor eft em luds ætcrnæmec ue' ftri ut arbitror iam dicuntlucé patris:quæ gd eft ntfi eius fubftantia fuiffe align fine ca dore a fe genito:ficut ifta in diumis â^ fpiritalib^ Ô^ mcorporeis amp;; ineomutabilib’cre/ dl â^ utcucp mtelligi poifût. Audio em iam eos emcdafle: an forte falfum eftboceos align dixi(fe:quod fuerit align pater fine filio:tang fuent lux æterna fine candore que genuit.îiuid ergo dicimusTSi natas eft films dei de patrc:iam pater dcftitit gignetc:

fi deftitit ecepit.Siantemccepit gignere:fuit aliguando fine filio:fednugua fuit fine filio: quia fill us eius fapictia ei^ eft:qua: candor eft lucis æternæiErgo femp gigmtP^ ter amp;nbsp;lemp nafcic filius. Hie rurfus timédum eft ne putec imperfecta generatio:fi no dicimus natum cife fed nafei. Compatere mecum obfecro in bis anguftiis bumanx ffajj* cogitationis 0lt; :lingua::iV pariter confugiamus ad fpm dei per propbeta dicentc: Ge/ neratione eius quis cnarrabitg Hoc unum peto interim ut diligcter exqairas:utruali cubidiuina fcriptura dedmerfis fubftantijs dixcrit:q? unum fint.Siemm non inucnit diclum:nifi de bis rebus quas conftat elfe unius eiufdeep fubftantix:gdopus eft ut re' bellem’aduerfus ueram amp;nbsp;catbolicam fidem f Si aut inueneris alicu bi boc fcriptum: etiam de diuerfi's fubftantijs:tuncaliud cogatinquirere:unde oftedam rectebomouz fion diets patré amp;nbsp;filiS. Nam fi illi g fcripturas nfas:aut nefciut: aut no laboriofe fcru' tanif:0lt;:tn filiS eiufdé fubftâtiæ 0: æqualé patri credût:dicât eis g boc nolunt crcdere: cu tn deS patré filiu babere unigéitS credat:Noluitde^babere æqualé filiü:autnó po tuit.Sinoluit inuidus eft:fi non potuit:infirm^ eft: Vtruuis aSt boig de deo fentire fa' crilegum eft*Nefcio utrum poffintinuenire gd dicat finolint res abfurdiftimas d ' ftul _ tiflïmas diccre? Ecce quantu potui expofui tibifidé mea: â^ plura guidé dicipoffunt ör diligcnti^difputari.Sed uereor ne ifta ipfa quæ dixi onerifintoccupationib^tuis:ta men ca non folum dictataconfcribi uolui:fedetiam manu mea fubfcribédacurauiiqi quidem Ódantea uolueram:fiquod inter nos placuerat feruaretur» Sed modo certe f)uto iam non a te debere dici timuiffe me : tibidicere fidem meam : quando non fo' urn dixi:fed fcriptam fubfcripfi:ne me quifquam dicat aut dixiffe quod non dixi : aut nó dixiftc quod dixi. Hoc fee amp;nbsp;tu:fi indices quærismô qui in ore tuo reuereanc per/ fonam tuam:fed g in litteris tuis exeraptlibcrtaté fuam.Si em calumniam times:quod nullo modoanderem dicere nifi boc ipfc dixiffes : licet tibi non fubfcriberc. Nam amp;nbsp;ego proptera nolui nométuUm fcribiin bis meis Iitteris:ne boc forte uoluifles. Facile eft ut quifg; Augnftinum uincat:uideris utrum uentate an clamorc.Non eft meß di/ cere nifi quia facile eft ut quifg; Auguftinum uincatiquantomagis ut uiciife uideatur» Aut fi non uideatur:uiciflc dicatur facile eft.Hoc nolo magnSputes:nolo pro magno appetas. Nam eum aduerterint bomines in baere tarn in gentern famam cordis tui: multigaudebunt fe inueniffc oceafionem:utapauco euge engetarn potentem uirum fa ciantamicum.Noli dicere quia fi non faueant: uelfi contrariam fententiam profez rant:etiam formidare poteruntinimicum inepte quidem amp;'ftulte.Scd tarnen plæn4 j^ homines ita funt. Noli ergo attendere quomodo mneatur Auguftinus: gualifcumj

EPISTOLA'

UHUS bomotSed attende potms utrum uthdpofTit bomoufion:nôipfum ucrbu gra:/I

cum: quod facile eft non intdligetibus irridere:fed illud quod fcriptum eft:Ego 0lt; ;pax 5oB.ioU

► nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter unum fum’; Et pater fanfte ferua eosin nomine tuoquos dedifti mibi:ut fintunu 5®gt;5.i7*

ficatamp;nosdtem paulopoft:Non pro bis autem rogo tâtum inquit: fed amp;nbsp;pro eis qui

eredituri funtper uerbumeow in me:ut omnes unum fint:ficuttu pater in me amp;'ego

’n te:ut äsipfi in nobis unumfintmtmundus credat quia tu me miuftiiLkego claritate qua dedifti mibi dediillis:ut fintunSficut amp;: nos unum fum^:Ego in eiszamp;rtu in me utI fiat cofumari in unu. Vide quotiés dixit:Sint unuficut dsnos und fum^:nufq tn dixit:

Ipfiödnos fim’ unû:fcd ficut ego amp;nbsp;tu fum^unu:fic ölt;;ipfi in nobis fintunü:^iuia ficut il lt;^»feXrlnfcsrc:* lierât uni^eiufdé£çfubftâtiæ;quos etiâ uni’pticipationis uitæ ætcrnæ facere uolebat: ***’* Itade pre dsfilio ^pterea diclu eft:Vnu fum‘’:quia urn’funt eiufdcq; fubftâtiæ:amp;rnó

participes uitæ ætemæifed ipfa principaliter uita ætemaiEt potcrat dicere fcdm for/îj uiam ferui;Etipfi unum fum^:aut unu fum’mec tn boe dixitiquia un3 fubftantiam pa/j tris As fuam:amp;sunamilio^iuolebat oftendere.Siautern dixiflet: Vttu Ösipfiunu fitis:' ficutego amp;Itu unum fumus:aut ut tu äsego dsipfi unum fumus:ficut ego dstu unu fuï aiusinemonoftriï recufaret pofte dici unum funt:etiam diuerfas fubdantias.Nücau/

tem uides g aóita fit: qma non ita dixitidsfepe dicendo uebcmenter commendauit q^ dixitJnuenis ergo aliquid in fcripturis unum de diuerfis natnris: ficut fupra often

tlimusifed additur uel fubauditur:quid unum:ficut exanima amp;nbsp;corpore dicimus unu

animal dsuna pfona dsunus bomo uel eft uffüt.Sinealiqua uero adiunftionc dici unu bnt:fi inueneris in fcripturis:nifi de bis qunius fubftantiæ funt iuftiftime flagitabisiutq 3liud proferam’unde bomoufion demonftrem^. Suntem dialia multa:fed interim^ t^ebocuno cogita depofito ftudio contcntiois ut habeas propitium deum.Nonem

fionum bois eftboiem uincere:fed bonum eft bomini ut eum ueritas uincat uolentê:S quia malum eft bomini ut eu ueritas uincat inuitum.Nam ipfa uincatneccfte eft: fïue t^egante fiue confitentc. Da uenia fiquid liberius dixi:non ad contumeliâ tuam;fed ^ddefenfioncmeam.Praefumpfi em de grauitateamp;prudentia tuaiqa potes confide/* tare:quantû mibi refpodendineceftitaté impofueris:autfi d*boenó recte feci:amp; buic ^enia:buic fcriptura: a me diftatæ dsreleâæ. Ego Auguftinus fubfcripfi.

Beati AuguftiniitcrS ad PafcentiSidicfa ei^falfa eftc ds fidcm fuâ fe dicere noluifte ïfiruêtistd : ob id ne uitent iadct qgt; fidê fuâ dixerit amp;tc:c5monctis. Epla.CLXXV. XT!1dtos te mibi dixifte fidem tüam:ólt;!me tibi noluifte dicere fidem meam:quod te audio non tacere : recordare obfecro q utrunep fit falfum.Nam nee tu mibi P''gt; ' uoluifti dicere fidem tuam: dsego tibi fidcm meanon dicere nolui : fed ita dix ^tcre uolui ut nemo poftet dicere: aut dixifte me aliud quod non dixcrim:autnon di** ’tffe quod dixerim:diceres autem mibifidem tuam fi hoc dicercs unde diftentis a no fi«. Sijdiceres:Credo in deum patrem q(ilium fecit prima creaturâ ante omnes ex/ teras creaturas;amp; in ipfum filium:nec xqualc patri:nec fimilë nee ueçideû: ds in fpm** findu, factum per filiu poft filiu. Hæc em uos audio dicere. Aut fi forte fallu eft q, ifta lt;ficatis:boc poti^abs te uolo fcire.Si aut uerum qa ifta dicitis:uolo fcire quéadmodu ça de fcripturis fandis defendatis. . Nuncaut dixifti: credere te in deû pâtre omipolt; ^cntë:inui(îbilê:ïmortalé:non ab aliquo genitum:0^ ex quo funt oia:Etfiliû eius lefum ’^pm: deû natû ante fæcula: per que fada funtoïa:Et in fpmfandum. Hæçfides nô eft loaded utriufcp noftrum:qucadmodû fi adiungeres q? eundê filiû dei lefumxpm etiâ Jttaria uirgo peperit:qd paritcr credimus:ds fiqua alia cómuniter côfitemur. Siuox biffes ergo tuam dicereinoniftâ diceres quæ cómunis eft nobis : fed illâ poti^in qua efiffentim^a uobis:bæcôlt;:præfens diceré:fi quéadmodû placuerat uerba nfa excipe/ tentur. Sed quia boc noluifti:diccs te a nobis timere calumniâ ds a placito cui mane tonfenferas poftprandiû receffifti:ut quid dicerc:quêadmodû uelles me dixifte nar/ tares:amp;ego nô baberê unde oftenderem quid uel quéadmodû dixerim. Noli ergo 'ïlterius iadare q? tu fidem tuâ dixeris: Ôi ego meâ nô dixerim : quia funt hommes qui lt;®nfiderent me potius babuifte fidutiam fidei meæ;quieâ fcribi uoluerim:tc aût non

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXXVI CLXXVII 4^

babuifTc dum quafi calumma pertimefcis. Paratas ergo eras negate fi tiWobtjeere^ quod contra fidem meam aligd dixeris. Vide ergo gd de teipfe fentire feceris, (QÆ fiobiedum non eras negaturus: cur dictum fcribinoluifti: præfertim cum magnope/ re uoluinès etiâ bonoratos uiros noftro interefle fermonif (Curergo uolcs calumnia deuitare notario^i ftilum timebasiêxiclariffimoÇiteftimonium non tirnebasC Staut fie nis ut ettam ego dicam fïdem meaïqnomodo te diets dixiflctuam:ego etiam bre/ uius poffum dicere:(Crederemein patrê amp;nbsp;filium 0lt; ;fpmfanftum.Siaut propriumaü' quid unde diffentisame uis audire: (Credo in patrê«i filium amp;nbsp;fpinianflum : nee filiö dicens pattern: nee pattern filtum:necutriufq; fpmfanclum uc! pattern ufftltumïd ^ ta men pattern deum:drfilium deum:öffpmiàncîumdeum folumæternum Ôrimmorta Icm propria fua fubftâtia:ficut deus folus 0,;æternus drimortalts eft:ea diuinitate qua eft ante fæcula. Hoc ft tibi difplicet: Ôi placet a me audire queadmodu de fcrtpturis fanftis abcrac. Lege etiâ tllud qd ^lixi^ cofcriptu miß benignitati tuæ.Si autilludt(gt; bi no uacat legere:nec mtbi uacatfruftra uerba iaftare.Poffum tn qntSdns dederit fa cultatis uel diaanti tibi uel feribêti.Ego quo^ ucl dtelando ucl fcribendoad qduolue riijefpondere buic feripturæ a me diHata: amp;nbsp;releclæ. Ego AuguPin* ’fubfcripfi. ^Tpafeentijcomitts Arrianiad beatum Auguffinum: fibi q? in errore permaneat me/ daciter improperantis:ac conuitiofis comparationib^ eum niordctis:atq; ad refcripta ipfius perfide refpondentisJEpl^tCLXXYC nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

OPtaueram te frater dilecliffimepriftini erroris tui confilium deponeremuemi T

t'or te in ipfo adbuc permanere ficutepiftola qua ad me mififti clamat. Nam ita eftdignatio tuatficut fities nt'mio calorc acccnlus:li inacneritaquam cano/ fam di ffe ingurgitauerit:poftea etiam fi lympidamamp;^ frigidam reperics biberit:non fa tis proficere poteft:quadoquidemcceno feme! eius cor amp;nbsp;aia obruic. Deniq; q’pace tua dica:ita dquot; confiliu præftantiæ tux:ficut arbor curua Öl 'nodofa quaenihil in fe reSu babet d;aciem peruertit oculoçe. Refcribit mibi fanditas tua: patrê deu:filium deU' fpmfanclum deumded unö deum:(Quis e tribus unus deusCAn forte eftuna perfona tnformis quæ boc nomlénuncupecd Tufiuoluifles dr confideres de,pfeflione tua: relideres mecum cum coepis tuis puro ac pacifico aio drfpu : drconferres de bis quae dei funt: amp;iquaead gloria amp;nbsp;gram fpiritalem pertmet.Vndegd opus eft fenbereamp;^te-' fcribere quod nos non a:diftcatd

^f^ancli Auguftiniite^ ad Pafcentiu comitem Arrianum:fuperiort epiftola:iHius re fpondentis: amp;nbsp;nt ipfe ad argumentum exuerbis Apoftoli fumptum fefpondeant:pe ten tis. Epiftoh; CLXX V11.

itteræ tux nee ad reddeda conuitia me^uocare:nec a reddendis litteris retro V, care potuerut.Ea quippe quæ fcripfifti mouerêtme:fi a ueritate dei no a pote ate bomis dicerenc. Dixifti confiltum meß arboré curua dfnodpfam:qux nibil in icrecluiTi laabet Sx iaciem peruertitoculoÇi. Quid in mcdiceres fiaplacito q^ inter nos mane ftatueram^ego recefltflem:0lt; :tn re facillima quæ rede placuerat curua refragatione amp;nbsp;nodos diffîcultatis pofuiffemd Neq; ein aqua ccenofa ingurgitatu me mdicarestfcd perfidie:quodmulto peius eftebrietate fubmerfum : fi no talis poftpra' diS redidciqlis ante pradiu recenide.Sed ecce nungd no rcfcnpffti qd’ uoluifti:dnul lâ calûniâ formidàfti.Sic ergo potes 0lt;c;ut fit qePufnoftpfi uel alijpouint côfidcrarc ô^ ludicare» Q? cm diets triformé dei pfonâ me credere:fi legere dignat’ fuiftes qdalitid . aliqn ^lixius mifi:Slt;iad ea quæibi fcripta fût rndcre uoluiifcs:bocfortaffe no diceres. Sed tn eccc:amp; bocipmqd triformé dei pfonâdicaiée dtdaftiéi cofcriptu mififti amp;nbsp;nul la ealSniâ timuifti. Ecce ondifti uc^i effe qddico:nóideo te ficut placuerat cu fifeffe/ mus uerbatua diclare noluiffe:ga calûniâ timebas:fed ga de ueritate no eöfidebas mo do ga iâ tibi placuit dicîare:an triformé deipfona credä. Rndeonóme ita credere: Vna gppe forma é:ga una:utita dic5:deitas:ó ' ideo un^de^pf0lt; ;fillo’S« :fpuffancl’. Tu iXod.rf. aûtpeto digncris breuif reipöderet quo accipias qd aitapls: Quiadbæretmeretrici: unum corpus eft:quiautemadbæret domino unus fpus eftfDiuerfi enim fexus cor/

para fibi adbærcntia;nnum corpus dixit: Et cnm fpus humanusnullo modo poffit dt cere:Ego dV dominas unum fumus:tamécumadbxrct domino unus fpus ed : quan/ Imagis iHe qui ucriHime dixir:Ego ôgt; ^pater unum fum^:quia infeparabiliter patri co/ îolS.i©, Ræretnpfe amp;nbsp;paterunus deus eft.Si tarnen uel hoc uerbumadmittitur in iHa diuinita ïe:iit dicamus cohæret: quod nunquâ omnino uel fuit ureiTe poterit ulla didantia fe/ Paratom. Ad hoc rcfpondc:utrum tibi placeat biformem fpiritum diciçquâdo g ad/ oærct domino un‘ ’fpus cil. Quod fi tibi non placet: ncc ego triformem deu dixi pa/ trem âzfilium  rfpmfanelumîfed unum deu. Siautem in præfentia uis ut colloqua/ •nurigratiam quidem babeo dignationi amp;■ beniuolentiæ tuæ.Scd ficutlam mibi aliud Quoduoluifti referibere dignatus es:ita dignarc refcribere dicîaturos nos elfe quæ di/ öurifuinustamp;non deero uoluntati tuæquantum meadiaueric deus. Mam ß feribis ô^fcribo:nonnos xdificat.lt;Q.uomodo nos ædifleatf K)icis:dico: ubi poduerbqru fire pitumnon inueniam’ quid legendo recenfcamus. Auguflinus bxc diclaui:ödreliclis wbfenpfi. Abflineam^nos a couitijs nc tps inanitcr impcndam ‘’;ô:'adid qnod agid Eternos potius aduertamus.

* Narratio altercationis inter bcatum Augußinum epifeopum: dl'comitem Pafeenz bum Arrianum:babitae in domo Anicia hippone: regio præfente Laurentio mro da/ Offiino^dice ab utrifq; partibus eleclo^LXXynV_

urentius uir clariffimus partibus ârperfonis in commune poßtis dixit: Dei ifeutiendum eft negocium: naturæcg eius in qua plæricp labuntur homines: xaminanda perfeftio. Si poftillud totum quod pars parti:perfona perfonæ conuitq ïntulit pridem : iam in utrifq; maneat ferenitas animorum menerande Au/ guftine Ai Pafcenti nobiliftime dignamini profiteri. De domino enirn difpntans:ani •»us debet ferenior inueniri:quia repulfis animofitatis caliginib^:menti fe purac ad in/ fdligendamnaturae fuæmagnitudinem facilius offerct, Fidcmigu: ucftramex proi feffioneopinionam primit^agnofcerc uolo:turn demum requirere utrum liceat prx/ Mcripturamm diuinarum eloquia ufurpatiue defenfionis merito aliquid affirmare. y Auguflinus epifcopus dixit:Suntaliqua fideineceflaria a patribus pofita:quac in Verbis diuerfarumhnguarS aliter fonantialiud intus continent in feereto:ficutipfa ca fo cbrifti dci amp;;hominis pleniinfirmitatem oftendebat exterius:diuinitatis uirtutem gerebat intenus:Tamen fidem reipublicæ dcbcns uir clariffim^ Pafcentius: qua ipfe extitit prouocator: fidei quoep fnæquâ chrifto debeat: qua etia fuam credit animam gubernari: dignctur nome ediccre:ga poteftatis: ætatis etiam fimulq j prouocationis ^i’ordo fi fieri luftiffimedagitat.Mibi enimplacetteludicem prxliderc: quod etiam •pfi placuiffcmanifeftime comprobafur. nbsp;nbsp;nbsp;Laurctius uir clariflimus dixit:Tuæex/

cdlentix merito Pafcenti uir nobiliftime nosadmodSparuifte darum eft.Tremens fnim in tanta: rei negocio paru* præfideo cognitor formidans:nc de tanta: omnipoz Letitia: natura fecus aliter quid credens reatû incurram. Sacraméto em me men ani^ Qwtnanimâcp memini confciuiftc:nec tuas intentióes nlla intentione palpare:nec ali/ Quidaiufticia longius cobibere.Tua enim dileclione iudex in cognitione fidei inter utrofq; uideor præfidere.Partis ergo e diuerfo fiftentis cui defenlióis ucrba Augufti/ Qus uir grauiftïmus fe impenfurum oftendit poftulationem qua petit : quia â rratione • Hon caretidignare effiectu anticipate nomélt;p fimul propria: religióisedicere. nbsp;nbsp;nbsp;Pa/

fcentius uir dariftimns dixit:Nec prüfens prudentiftimus fua: ndei epifcopus Augu/ ftihus me negate poteft cbriftianumiln patrem ingenitum:drin filium genitum amp;; in [pmfanclum me credere profitcor:fed nóunius æqualifc^ fubftätia: uel naturae. Et qm oedema die eu laudabiliter fancrû uirS amp;nbsp;ois feientia: Auxentiû nominate: lt;ifque ide ®sf e duob*fuiffet fecutus:utçt ArriSan EunomiS: idem frater AugUftin* fcrupulofi* •nqiiireret.Ego anathema memoratS continue Arrio â^ Eunomio dicere n5 dubitaz QfFlagitas utipfe qiioq; bomoufion anatbematiçarct:co q, fcriptu in libris dominicis *ninimerepcriaif. ^uod facere oino in nullo cofenfît: unde fe ^culdubio bomoufiagt; num euidêter oftendrt:2gt; ^gpergrauc fitapfe prorfusaduertis Icripturai^ auctontate

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXXVIH â– 

calcàtâtUludponere quod eadem fcnptüra no dixit.Siquid cm prêter aucloritäte di uinorumuolummum ponitur:uactlum approbaturLaurenti^uir dariffim^dü xtt:Aduertis ne nenerabirAuguftine:qd pro fua ^jfecutoe de{ignet:uelg integro ^/ fecationismodo fententiam fuam uir danffimus Pafeenhus firmetC 'J^ Auguftmuf epifcop^ dixit: Catbolicum me bomoufion in fancia trinitate credetem bac profeflio nc refpódeo: Firmer tantumodo eiufdc uin fpeclabilis Pafeentij refpofiodi nibd præ* terq qd fcriptu eft gfq nfm debeat uelaudeat in defenfioe fideiapplicans noiarc.Aut em licebit amp;nbsp;nuUi maximegraccis ubifides orta eft denegabit’:aut no licebit d^calunia iafttiTime repelled. Poftea tame bomoufion uerbun^raccum unitate oftendés: quid contineat:quidbabcat:quidaemaneat:expone0 f/Laurentius uir dariffimus di xit.Etiam ab Auguftino bonorabili uiro rediftime refpondec.Aut enim ntipfe profc cutus eft:licebit aliquid quod feriptum non eft defendere fidei merito ponere amp;nbsp;po/ nendum eft licite: Aut non licebit:d: ;utrnnqjpenitus denegandum eft integre:undc opüsnon eftagnito iam uocabulo fonante profclTionem ulterius quicquâ inquirere nifi utipfum bomoufion nobis ucncrabilis Ai^uftin^fuxreligionis epifcop^ feriptu_ oftendatin lege.Auguftinus epifcop^refpondit:rediflimam iufticiae lineam tcgt;^ nens:® nobililfime fidei uir præfidés: agnofce rationcmepperpendac: ga de tuo non folum alii fapicntidimi uiriiudicio iudicabût:ucrumetiam deus uenlfimus qui eftom mumiudex plenius iudicabit.Nóenim differentis deifpernendu eft:nónunquam amp;nbsp;in præfenti iudex ultor affurgit.Fidei ergo noftræ iam dignare ratione inquirere:fyni bols « quo fides uteuq; conftat:fingulos praecipe tuis auribus coram omnib^recitare. 'T^ Laurentius uir danffim^dixit: Aiufticia nulla ratione difeordat: ut ipfe digneris qui petitor es:Pafcenti uir clariflime: tuae fidei fymbolum recitare.Tuc PafeenU^fo/ no dariori:fymbolS recitans:credere fe in deum patrem omnipotcn tem:inuifibileint ingenitum Arincapabilem dixit : eV in lefum cbrtftum fijiu eius deum natum ante fx/ cula:perquern facia funtomnia:Äfin fpiritufanftum. quot;JT Auguftinus epifcop’refpó ti; dit: Memorem effe amplitudinem ueftram in dei negocio:praefidens cognitor profc cutionis noftrae non dubito:quia uir dariftimus Pafcentiusnibil ponendum effein ft/ dei ratione:pra:terg cp fcnptüra: continet: a(ïeruit:g licet fidei catbolicae bomoufion uerbum pro macula nominis firn fuosauclores nitatur opponere: ex eotppofuit uel poti’ uetuit:bincmagis 0^ bomoufion a graecis facerdotibus pofitum uerbum in affet tionem fidei dici debere recle defendimus:^ al^ua quæ fcripta non funtrab ipfispo^ tins temere'pofita uel dicla modo probamns.'^Lauren tins uir darilfim’ dixit:Cuc fum utuideo bonorabilis Auguftinus negociipraefentis caIcc fc obtinuiffe déclarat: fefee^ docluru aftruens aliqua quae fcripta non lunttuae Pafcenti clariflime aucloresw dei pofuiffe quae fcquens.iQua: fi in lege non pofita: lt;V a uobis propria ufurpanonen dei merito pofita effe docuerit:Iam quærendum erit:quia iam licere manifeftument: gd in intimis bomoufion uerbum babeat: ad quam rem pertineat : cuiq; reiftedc boe uerbum adbibitumludiceturtiuftcq; inuentum uel pofitum ipfa fidei perfeclio robo/ tabit»quot;]^Pafcentius uir dariftimus dixit:Non decet nos aliquid fine aucloritate ferp pturarum ponere diuinarum: quid eft tamé fepofito calumniae artificio quoddicit ui propooit e diucrfo defendés frater Auguftinustabfcp legis aucloritate nos alicui po/ luide uel dicerc: publicet palam: amp;nbsp;fi cóuicent:nec bomoufion iniuftcab ipfis pofitu: ctiam ego iam publice condamabo ftatimq; eorö communioniToci^fio. “^ Lzate^ tius uir dariftimus dixit:Nibil tam optimum tamqjlibertati fideiq; él animae congrus g longa tergiucrfatiöe qua potuit ftoliditas enutrire oci^ derelicla : animofitatis g dco fitiniuria obftinata aliquadiu nebula repcllaturtatq? quae occulta in Iinguis narijs font cuidetiore luce pandâtur. Sed ne in longum negocium iam prope uiSoria pacatum oratio protrabat diuturna:quodabfc^ Icgis aucloritate a Pafccntio uiro clariftimo uel ab eius aucloribus réclamas pofitum:dignare iam Auguftinc uir fancliftime publica/ re. nbsp;nbsp;nbsp;Auguiftnus eps refpondit:ln aftcrti0e fidei patrem ingenitum deincapabilem

dixic:cum nee ingenitum nee incapabilem feriptura pattern alicubitefteif, Qiu licet

^^ EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXXVIH

'Ogenitns pater finqmabocipfum utrfep confitcmur:tamen bocnullios fcnpturælcd betens feunouæ côtinet textus» Eli emm Ingcnitus: qm a nullo ê genitus :fed boc cil lt;îgt;gt;ngenitus genitiis:utpote de deo deuslt;Non emm qma Adam ingemtusappfobä^ fur iddrco elt bomo:amp; Abelqma de ipfo cd genitus hóeftbomo:bominem genmt 4^^ eHmgenitus bomo: deus qd' eft gênait eiufdcm fubftâtiæ; eiufdem eftehtisefihe tempore fibicoæternum genuit:ante quem nibil eft temporis hon accipit mödu.Eft 'giturmgenitus pater:quia ut didum eft:a nullo eft genitus ; fed eft genito coætern^: ^uomodo Ignis in fubftantia fua in qua eft a creatore creatusieftquidc ihgenitus:fed genitus a fe fplendori confubftan tialis eft amp;ƒcoæternos.Hancdei trihitatis fubftantia iinam homoufion uerbo græci copledibreuiter mafuerunt.Non enim nomen eded terribilis eft in uerbo bmufcemodi fonäs.ißeFuerbttm aperte ipfe films déclarât cam ^icitÆgo ä^ pater unum fumus.In ifto ano confiftit fubftantia una.Nam ex eo qdeft ^ol5.io. tïoa: amp;nbsp;ipfe fili^ manet in eamndc etiam iam circSamicï? carnis ùeræ trabea dicit: Ne/ WattB.n* tno nouit filium nifipatermeq ^ patrem quis nouit nifi filius: amp;*cui uolüerit films reue/

lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lâre.Ecce Ölfilms per feipfummmfibilis approbatur.O^uid eft qdquafi acutius ifidei

ponere aftertionenituntur» incapabilem autem neelegantnee iufte defendant, ^iuomodo enim incapabilis pater quern capit fill® totum: ipfo dicéte:Ego in pâtre 5oB.r4. ^pater in metDe quo etia m Paulus apoftolus dicit: (ßm cum in forma del éétnóraz ipibir.i, pinam arbitratus eft effe aequalis deo:qui formam implet dei nibilhabet minus deo. ^uomodo ergo incapabilis pater dicitur qui capitur totus a fiiioc Ecce enim qua: fcri pta nofunt in lege ufpiam :a uobis temere ponutur in fymbolo :ubinibil magis aliter oportet inferi præter q feripturæ aendicæ côtinet modus . Car uobis de bomoufion üerbo uifum eft fidei catbolicæ inuidiam excitarezquæ fubftantiam dei unaffl fimpliz dter credés; boc uerbam a græcis patribns in affertionem fidei defendcdo accepitî' :'0 contione enim boc eft in 1ymbolo qd eft inter animas noftras amp;nbsp;deum:quid uifum oft bominibus aliquib®ponere quæ fcripta nô reperiutur in tegef Ncep ein alicùbiin/ genitus aut incapabilis pater : Laudâtes enim deum dicere foiemus in precibus ems 'oagmtudinem admirantes: Qui capit omnia: quem capit nemo fcilicet bominû. Na totus capitur a filio: cuius formamimplct filius uni® incômutabilis naturæ fecreto.Er go neep foins inuifibilis pater:fed amp;nbsp;filius inuifibiiis. Sicut bominibus inuifibilis pater: 'ta inuifibilis bominibus filius fcdm illud fecretum qd manet in patrc.Non ergo iufte Pofitus eft inuifibilis fol®pater in fymbolo:fed inuifibilis tota trimtas dc®':cxccpta car/ te fufeepta a filio:de qua dicit apoftolus:lnnifibili foil deo honor amp;nbsp;gloria in fæcula fe lÆiniotP.i»

• onlorum.Totus ergo habitat pater in filio:cuius patris forma idem filius non ex par/ te:fedimplet in pleno.Haneapoftoli Pauli fententiâ qua dicit in timatep dei mortali/ ^us fccrcra:Qui cu in forma dei elTet:aliqui male pronunciantes:male fen tiedo bene ♦bU^*» ^'gefta no effe aufiom filium dei per imparilitatem xqualem : fed p rapinam fieri deo patriprorfus affirmanttqd inique fentitur. Si enim diceret: Qui cum dc®clTctn0 raz pinam arbitratus eft effe fe æqualê deo:poffetanguftfis fidei fuæquilibet qualifeunep debile de qua fine mora excluderetur fpacium inuenire: Nuncueroiquia cum in Jorma dei effet:dixit:omnemaebinatiois iniuftxaditu intcrclufit : obi eft forma nibil ^abet prorfus minus omnino natura:lDc®cnim:ait idem apoftol®:ciatin cbrifto muz i.CoK.$. oum reconcilians fibi. Quomodo enim fufciperctminor maiorem: nifi fe una natura oognofeeretparemCNeep enim liniametis fpaeijfep membrost bæc dei forma diften/ ^'tur:ut pater filium in fe fufcipiat habitant:em;ant in fe filius patremoftendat manen tom:Sicut ipfe ait:Pater in me manens facit opera meataut euacuatur cum fpmtufan 506,14» ftom fuum pater «St: filius omnem creaturam fuam ,pfcrat illoftrantemiquomodo co/ gitan non poteft:quomodo explicari non poteft:fimul fecum unum eft qd fcdminc5 tiiatabile omnino fubftatiam in trinitate deus eft.Ecce quid eft bomoufion qd expro ^fattir iniufte.Nó em uerbumfolum:fed res in uerbo: nec folas fermo fonasauribus: fed fubftantia una eft dei credenda in mcntibus.Sienim in bomine credcnte in fe to/ tasdeus credendus eft babitarciquomodo filium totum fe patcr:autfilius patrenon

SAMCTI AVGVSTINI EPISTOLA CLXXVDI 4|U

credatur excipereï ’Ac per boc I'pfe in patre : Ar pater in eo manct’: amp;nbsp;ex pâtre ^ fi'w fanaus credendus eft fpiritus: non folam procefftfle tied Temper ad peragédaoperan tnnitatis omnino pfocedere:ficuteademtrinitas Abraamamicum fuö in unitate nc'e minis dignata eft uifitare. (^uid eft qdcalumniac de bomoufion uerbo græco: qu^ö fcriptnm in lege minime mueniacfCur non uidct culpam fuame Cur fibinódifpl^t® cum ponunt in fymbolo uerba uelnoîa quænô funtulla fcriptura digeftaf ^iüuidifpo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^

nit arguere non faciat Undealium nititur accufare.lnficiuntde aerbo fimplici Ói ntv nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^

one fidei pleno quafi de ftipula octilnm fratris:amp; ’funm fauciatû praeter fcripturas po/j nendo qdcredimt:'tanq deimanitate nó peruidenttrabis.Ecce bomoufion refte,P^^ bamus pofitumiA rin aftertionem fidei qua trinitatis unitas a catbolicis creditur a grx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f.

cis patribus diftu.Qind fi graecus ipfc magis obijciat: non latinomon barbaro:fediW^ magis licere ucrba ad fidem pertinentia diuulgarc.Nam fciendum eft: Amen amp;^c'n luia:qdnee latino nee barbaro licet in fuamlinguam trâfferre: bebræo cunSas gets?^ uocabulo dccantare.Non enim in Africa ant in eSda Barbaria: fed in Syria ufgrxe*’c ubi Aripfa caro uoluit de uirginenafci dominica:decuit uel oportuit u'erba fidei com/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,j

pendiofe firmare* IVeniq; non latmozno barbaro ftilo uenerandus ille Moyfesmo^Z nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U

pbetae:non apoftoli:nonipfi euangehftæ:fed aut bebraeo:aut graeco fcripturas elosog dominicas firmauerunt:quaspoftea uiri probati ac difertiffimcin omnibus periti Im/f guis:de bebraeo primitus in graecozde graeco in latino ftilo edifferere cu labore nimio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^j

maturarut. Homoufion ergo exponitur : unius fubftatiaepater amp;nbsp;filitts Ar fpirituHan/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J f,

ftas.Ncmo ergo iam calumnictur uerbo:quia licet fcriptum non fit qdbabetinterius

uel fonat:oftendit:non per aliquem alium: fed per unam diumitatis fubftantiâin qua

30U.17, filius patriloquitur diccs:Taa omnia mea funttödmea tua. lamipfi uidcrint qualitcr

aufi fucrint nomina quae fcripfa in lege non funt:uel ucrba in fymbolo cótinuare:non

aliud nifi oftendcre genitum ab ingenitiq? fit incapabilis potentia patris filium fez^ gregarc.Deus enim pater fnbftatia fua genuit filium aequalcm fibi: docet bocuendp C p 3o)5*s eus ilIc fecretorum interius diuinorum lobânes:Proptereaiudaei uolebant inquitcu^ interficctezquia no folum foluebat fabbatum:fcd amp;nbsp;pattern fuum diccbat deu:xqua/^ lemfe faciès deo. (Eonfubftatiale itac^fibigenuit filiupater:qa non accepit tang créa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p

tura indigens unde genuiffct: tota copia qdipfe eft boc genuit:perfectum genuit :ga

fine tempore eft ipfe qui genuit ê^ quern genuit.Sibomo generat quod eft : deus no^ potuit generate quod eftcAccepit bomo ab ipfo deo:amp; tame licet acccpcrit boc ge/

nerat qdaccepit: a nullo accipiens pater deus quod eft generate no potuitt 'Hâcæq/5 Iitatem fubftantia: bomoufion fermo græc^oftèditmibil anftcrum:fed optimum dub

cecp:Ar boc quod credendum eft bumanis cordibus introducit. Etfi enim uerbSipfup in lege fcriptum non innenitur:quia xqualis eft patri filius : per beatum lobanne ptiz

mitus:amp; per Paulum poftea comprobatur Jobanncs enim xqua!itatem dixit:Paul’

^«Fb 18* f*^*^*^^™ impleuit. In duobus inquit fcriptura aut trib*teftibus ftabit omnc uerbum^ j-* Per duos enim ueriftimos tcftes iam probauim^ unius fubftâtiæefte æqualefiç patre

Ar filiumt Addamus Artertium:Tbomam ilium difcipulum poft dubitationem forti'’jj 3cB.io confitetem dominu Ar deum: que nec refurrcxifte crediderat cracifixum: Dominus; meus inquit Ardeus meus.Approbatfili* dictu: quia fe cognofcit a fua creatura iuftifzt lime deum Ardominum proclamatum patri utiqj Ar fanclofpiritni coæternum. Ho/f moufion utiq; uerbum eft græenmzAr cbriftus graecu eft nomc.(ßui accufat piniuftiz^ ciam de uerboqd non intdligit:fide non accipiat:0« ;de nomine nomen. Homoufion nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f

uerbum unius eiufdemc ^fubftâtiæfonatin graeco : noqueg infirmum: fed tjatrcmamp;j filium amp;r fpiritufanftu.Iam ergo nemo improbet quafi uerbum : fed aperte Icparetgf( quis Ar quodnon poteft:bomoufion pattern Ar filium Ar fpiritufanctum.Contra boc pugnetur qd polfidet qdbabet qd docet uerbum graecum:non cotta ipfum uerbumj qdauribus retinuit fyllabis articulatum:c0tra diuitias:contra xqualitatc naturæ qua^ poftidet uerbum ipfum graecum : non cotra exteriorem ueluticorticem ab eo quife audere dicit fi praeualet repugnetar.Abfit;crubefcam^catboIidin uniuerfo manges P^

PH- EPISTOLÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXXVnf

nos appelbri ^pter fidé ueram umas ciufdcmq; fubftaritîæ : a nonulbsuerbum græ/ cum non intelligentes loomoufiones:qui nos appellari gaudem’ de ebndi noie cbrù ftianos:Necp emm in parteaccipiendum cftnerbom græcum: Ôi^in parte alia rcfellcn dtim.Nemo ergo utatur cbriftinomie est uocabulo græco.Embefcat fe dia cbrilba^ nuni:quia nome eft græcum.Non accipiatur Paulus qui dicit romanis feribésdn quo jRo.S. damamusabba pater: in uno nomieduabus utitur Imgnis.Dicitenim abba grxeo no cabulopatrem:amp;latinenominatidentidem patrem» ®ontemnatur idem apoftolus Paulas drin nomffimis parnb‘’ad Conntbios epidola :prima::ubiplebem argués fi/ nmlgraeco amp;nbsp;fyro utitur uerbo.Siquis inquitnóamat dominum:fitaUatbema maraz i.Corf.itf# natba.Anathema graeco fermone dixit condemnatus:maranatba:donec dominerez deat.Ia ergo nemo appelletoleum quo fideles ungutur graeco nomme cbrifma:Hoz mouflon reprobaturunam trinitatem refonans eandemeç naturam. lt;E^id eftcm qd dixitbeatinimus Paulus:Siquis nóamat dominum :nifi fi quis bumiliat fe deofNon ergo recie dicitur dominum arnare qui dci Ó« :dominiuniusaudct fubftStiamfcparc: de quo dicitur in lege: Audiifrael dominus deus tuus de^ un’ê. Non corpore uticp ligt; femf.tf. niamentifc^ corporels extenfus:fed una pater Örfilius ÖffpiritufTanefus deitate perfez Sus. PIliraquidem graeco uerbo définira rcperitinc in lege:5ed pro multis bæc pau ca quaedicfa funt fapientib’eredo fufficere.Siæqualitas non eihnon änderet inferior dicere fupiori:©mnia meatua funtiamp;tua mea: Necauderct diccre: Volo ut ubicgo 3015.17. * ium amp;nbsp;iftifintmecum.Nóinquâ dicerctuolo:fed diceret fupplicâs rogo. Abfurdum igiturnon eft utin cöcilijs patrum graeco uerbo patris amp;nbsp;filp defpiriruUanfli una fub/ batia firmaretur : cum fuperapoftolos primit^fancïifpiritus propria largitate lingua/ r5 uarietas fundaretur,Audiuimus enim eos:ait fcriptura Aftnu apoftolorü:loquen/ Ä«l«x» tes narijs linguis magnalia dei.Magnalia utiep funtnon deoram:feddeigræca lingua unam fubftätiam credi patris Slt; filp amp;; fpirituffanfti.Hebraice igitur graece amp;' latine fuz per crucem domini a Pilato fuit caufa ei^fcripta.Silicuit ut graeca linguaruelimo per/ mißt ipfe dominus ut caufa mortis eins effet feripta : curabborret ut fubffantia eins 9aa deus é aequalis cum pâtre : graeco uocabulo approbetur offenfaf5iminimelicct patris A ifilq amp;: fpintuflanfti unam fubffantia lingua excri græca: ergo nee deG lauda/ ddecet dr barbara.Sicut enim graeca lingua qd eft bomoufion una dicitur uel credit äfidelibus trinitatis omnino fubftantia:fic una rogatur ut mifereatur a cuftis latinis amp;^ barbaris unius dei natura:ut a landtbus dei unius neeipfa lingua barbara fit ut latinis sliena.Latine enim dicitur:domie miferere.Sola ergo baec mifericordia abipfo uno deo patre d ifilio amp;nbsp;fpiritufanfto lingua debet bebraea uel græca: dr ipfa ad poftremu poftulari l3tina:nonautern 0^ barbara.Si enim licet dicerejnon folum barban's lingua i^aa:fed etiamromams fiboraarmc : quod interpta^:domine miferere:cur non liceret in concilijs patrum in ipfa terra græcorû:undeubiepdeifinata eft fides : lingua .ppria i^omoufion cofiteri Jqd eft patris dr filq dr fpirituffanfti una fubftantiarNam fubieftf/ onem filij patri debitam ex carnis infirmitate fufceptam : etiam nos quia iuftum eft neriffime confitemur:in qua eu infirmitate:non folum fubditum:fed drferuum euide tiffime c0fitemur:ipfo dicete in ^pbetia ad pattern:® dneqa ego feru^ tu’:ego feru^ '#gt;5.n$* tausid filiusancillæ tuæ:id eft rjanæ.patet ergo in quo fit æqualis patri filius : in quo ütnon folum fubditusautinferior:fcd etiam bumiliffimus feruus.Ipfe inquâ oftendit m quo fit bumilis:in quo fitæqualisrunde omnipoten^upde infirmus:undeabieftus: t nndefpeciofus:andediuesrunde ægeftati fttbieæ»’lz Laurenti^uir clarilfim^ dixit: Euidentiffime claruit dcfcnfionc aflertionis fidei fuse Auguftinumuiru elariflimuum comuniffe : multacp magis tuos auftorcs uir clariffime Pafeeti abfep fcriptura temere pofuiffetneeeffenome fidei bomoufion:fed aequalitatem magis ipfius trinitatis .Sed fi ioaeniuntur in lege uerba quæimprobata funt:dignare uir nobiliffime refpondere: utcerte nobis pares ire po(Titis,Nam nculdubio intucris a nobis praefentem uiru Au Snftinum fuis affertionib’nimiu trantilire.Apud teem nobiliffime uir eligo qua apud deurnperenis reatus culpas incBrrere.']^ Pafeenti’mr clariffime refpondit:Scripta

Pt

EPISTOLA CLXXIX CL.XXX 44

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quae propofuûQon funt qnidem in legetfed debere propterbonorem patris aflrotre

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tie defendunc^^^ Laurentius mrclarilTim'’dixittSic ergo d^bomoufion qdjndubiu

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neniebatte ,p ponentc:amp;;fi fenptu no eft:resipfa tn quælatct in nerbo uera é.Creda^

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bonorifice unitati:nefiatmiuria trinitati»

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(TSanefiAuguftiniad Probam amp;fluUanam de conucrfionencptis Demcfriadis gra/

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tülantis:exultätis atq; laudatis 4 ebrifto fit defponfata:S^ ad perfeucrâtiam exhorta/

l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tis.Fpifio!a,CLXXlX.

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^-^'quot;■^©minarum bonore dignifTimis : merito iHuflnb' ’amp;: 'præftâtiffimis filiab^ Pro/ fi

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bbæ â:;lulianæ*Aüguftinus in domio falutem. Impledis gaudio cornoftrum:

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~^—^tanto locundius : quato cbarius:tato gratiusiquato citius.Vcftrxnacp ffirpis

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanclimoniam uirginalemiquoniam quacunq;mnotuiftis ac per hocubiq; fama celez

l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bemma prædicat uelociffimum uclatnm eius fideliore atq; certiore litterarumnucio

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;præuemfhsiô^ prius nos feciftis cxultarc de cognito tarn excellent! bono g dubitarc

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcaudito.Quis uerbis expheetdqnis digno præconio,pfequaturî Quâtumincompa

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rabiliter gloriofiusatcß frucluofius babcatex ueilro fanguine fccminas uirgmes ebri

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nus;g uiros confules mudus. Main uolnmina temporumfi magnum atq; prxdaram

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft nominis dignitate fignare:quanto eft mams atqj predanus cordis â f corporis inte

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gritate tranfeedere; 'Magis itaq; gaudeat puclla nobilis genere : nobilior fanditate:

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4fit per diuinum confortium prxeipuam in cælis confecutura fublimitatem: g fi ect

per bumanu connubiG prolem propagatura fublime, Cencrofiusquippe elegitanu ciana pofteritas tarn illuftrem familiam beare nuptias nefeiendo: g mulnplicare pari/ endo:0lt; ;in cameiamimitari uitam angeloçz:^ ex cameadbucnumcrum augers æ®*-' talium.Hæc eft uberior fcecundiorq jfcelicitasmo uentre grauefccre:fed mente gra' defcere:non laclefcere pcctorcifcd cordecadefeeremon uifceribus terram : fedcxlu

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;orationibus parturite. DominarQ bonore digniftima efiliæ perfruamini in ilb quod

|defuit uobis:pcrfeucretufep in finemadbærens coningio qdno habet finem. Imiten | nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur earn multx familiæ domina.Ignobiles nobilem fragiliter excelfe excelling bumi/

l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lem: uirgines qua: fibi optât aniciorum clantatemteligat fanclitatem-lllndem quätaz

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libet cupiditatequado aftequetur:bocautem fi picne cupierintmox babebut. Pro/

_tcgatuos icolumcs â^ fœliciorcs dcxtera alLifiimi:domïæbonorcdigniflîinæamp;P'æ'' ^^ ^antiCfiœæfiliæîpignora fanclitatis ueftræ:prxcipueipfam fanclitatem prxeipuadez ^^‘^^quot;Jj^JsiX^^ bito lieftns mentis officio dilectione dominilalutamus. Velatioms apopboretu gra/ ’^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^SancliAuguftiniad Honoratumtquaeftioniillius qua fibi confuli pctit:quid in pen/

cults occurrentibus fit fa cicdumjampliffime rclpondcntis:amp;; Firma ac dilucida fentez tia diffinietis : qua róne têporeimincntis pfecutionis epi amp;nbsp;clerici dei miniftri fugore

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poffintiqua etiS coditionchoc ipfisnequag fit pmiftumæpla.ÇLXXX»

|^Zj ^oclo fratri «it coepifcopo HonoratoiAuguftinusin domino falutem, Chaz H 1ritatituæ miffo exeplo epiftolte qua fratri Quoduultdeo noftro coepifcopo | nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p*—' fenpfpputabâ me hoc onere caruifteqd mibiimpofuifti quærendo confilium

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quid in bis periculis quae têpora noftra inuenerunt facerc debcatis . QJuis em epißoz

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lam illam bremter fcripferimtnibil me tarnen praetermififle arbitrer qd Azrefpondéti

it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicere amp;iquaerentiaudire fufficetetîquâdoquidem dixi;neceos cfte ,pbibcndos qui

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adloca fi poftuntmunita migrare defiderâtuV mmifterq nfi uincula quibus nos ebry

|fticbaritas alligauitmedeferamus ccdcfiasquibus feruire debemus non efterump^ [ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;da. Ifta quippe uerba funt qua: in illa epiftola pofui.Reftat ergoinqua utnos quoru

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minifterium quâtulæcûcç plebi deiubi fumus manentbita neceftanum eftut fine hoc

H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘^S.50« earn non oporteat remanere.Dicamus domino: Efto nobis in deum protecloréâ/m

b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;locum munitum. Sed boc confilium tibi ^»pterea non fufficit:ut fcribisinecotra do/

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mint præeeptum ulexemplö facerenitamur : ubifugiedum elfe de ciuitate in ciuitaz

| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ZDattU.io, tern monet.Recolimusenim uerba dicentis: Cu autem perfequentur uos in ciuitate

|iftatfugere in aliam« Quis aut ctedat ita boc dominu fieri uolmfie : utncceftano mi'

EPISTOLA

nifteno fine quo innere nequeuntdeferêtur greges quos fuo fanguine comparauitc'„ , Nunquid boefecitipfequado portantibus parentibus in ægyptû paruul^ fugitiqnó ^Ï^“^^®’^* dum eccldias congregauerat:quas ab eo defertas fuiffe dieamusr Nunquid quando apoftolus Paulus ne ilium comprebéderct inimicusip feneftram in fporta fübmiffus iXorf.if^ cftzSi !effugit manus cius;deferta eftquæibieratcedefianeceflario miniilcrio:0^ non ab alijs fratribus ibidem conditutis qd oportebatimplétu cftfEis quippe uolentibus bocapoftolus fecerat:utfeipfumferuaret eeclefiæ:qué^prie prolecutorille qnære^ bat. Faciant ergo fcruiebriftitminidri uerbi amp;nbsp;facramenti eins qcTpræccpit bue pmi/ fitgt;Fugiâtomnino de cimtate in ciuitaté: quando eorum qtnfg fpecialiter a perfécuto 1fibusquæritur:ut ab alijs qui nô ita requirunc: non deferatur ecclefia:fed pfacbeât ci/ *baria conferuis fuis quos aliter uiuere non polfe nouerunt, Cum autem omniumnd ^fiepifeoporum amp;clericorum ed cômune peneuluinîbiqui alijs indigentnon defez

•■antur ab bis quibus indigent.Autigitur adïoea munitaomnes tranfeant: aut qui ba/ bent remanédineceffitatemmon relinquanc ab eisper quos illprum ed ecclefiadica J'Jpplenda neceffitas:utautpariter uiuât:attt panter fufferâtqdeos paterfamilias uo æt perpeti, Qdfi contigerit ut fine alij maius: alij minus : fiueomnes æqualiter pati/ ’ntur qui eorum fint qui pro alijs patiutur apparet: illi feilicetqm cum fe podinttalib* ’balls eripere fugiendo:nealiorum neced itätedeferercnt maneremaluerunt. .Hinc ’’laxime probatur illa cbantasiquâ lobannes apodoi” cómendatdicens:5icutebrid^ »«JoB.jw snimâfuam pronobis pofuit:ficólt;inos debem^animas ^fratribus poncre.Nam qui fugiuntiuel fuis dcuin cii neceffitatibus fugercjion poduntificomprebenfî patiunttir pro feipfis: non pro fratribus utiq; patiuntur.^uiuero ^pterea patiutur: quia fratres quieis ad cbridianam falutem indigebant defererenoluerut: fine dubio fuas animas ^ 5fratribus ponut. Vnde illudqmepifeopum quedam dixideaudiuimus : Sidomi/ ’lus nobis imperauit fugam in eis pfeCutionibusubipoted fruciusce martyrij: quato ’Hagis debemus fugere denies palfiones quandoed barbancus amp;:bodilis incurfus. Verum ed quide Ä;acceptabile:Sed bis quos ecclefiadicr officij non tenent uineula. Nam qui clades bodilesideo non fugit cumpoffit effugerc ne déférât miniderium ’^bndi fine quo non poffuntbomines uel fieri nel uiuere ebridiani : maiorem cbarita/ ,bs inuenit fruclum:g qui non propter fratrestfed proprer feipfum fugiensatq; com/ * ptebenlus non negat cbridum fufcipitcp martynu. CJuid edergo qd in epidofa tua priore pofuidi.IDicis enim fi in ecdefijs perfidedum cdiquid fimus nobis uelpopulo Ptofutuninon uideo nifi nt ante oculos nodros uiri eadant: fœminæ eödupretur: in^ cendantur ecclefiæ:nos fub tormentis deficiamus: cum de nobis quæritur qd no balt; bcmus. Potés ed quidcm deusaudirc pieces familix fuae:amp; bæc quæ formidantur 3uertere:necideo tame ^pter ida quæ incerta funt debet nodri omeij effe certa de/ fertio fine quo ed plebi certa pernicies: nó in rebus uitæ buiusifcd alterins incópara.-biliter dtligentius follicitiufqjcurâdæ. Na fi certa effentida mala quæ timéc nein lo/ dsin quibus fumus forte contingant:priusinde,fugerentomnes ^ptcr quos ubima» bendum ed d rnos manendineceffitate liberos redderent. Non enim quifg ed g di/ ^atmimdros mancreoportere ubiiamnon fuerintquibus ncceffe fit minidrare. lta‘ ^Hidam fadiepifcopide bifpania profugerut: prius ptcbibus partim fuga lapfis: par/ bmpemptisipartim obfidione confüptis:partim captiuitate difperfis.Sedmulto plu *^^s illicmanentibus propterquos manerentfub eorundêpericulorum denfitate ma/ ‘^unt.Etfi aliqui deférucruntplebes fuas:boc ed qd dicimus fieri non debcre. Neq;

y ^Him tales doSiaudoritatediuinaifed bumano uclcrrore decepti:uf timore funtuiz ^’•Cur enim fibi putantindifferenter obtemperädum elfe præcepto:nbilcgût de ci/ Zitate in ciuitatem elfe fugiêdumtamp;mercénanûnon exborrent qnimdet lupum ue/ bietê dv fugit:ârnoed ei cura de ouib^^ Cur non idas duas dominicas uerafep fentê basiuna fcilicetubi fuga finitur autmbeturtaltcram ubiarguitur atq? culpatur:lïc itel.* ”gere dudent:utinter fe reperiantur non effe côtrariæ ficut non funt:Et boe quornox ^0 reperittir nifi attendatur qdlam fuperius difputaui: tune de locis in quibus fumus

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ CLXXX 44(1

prrmente gfecutionefugicndu cffe cbnfti miniflris:qnibi aut plebs ebriftfno fuent cmminiftrec;aut pot implenp alios neceflanuminiftenugbus non eeadem caufa fii giédûficot in (porta fubmiffus: qd fupra memoraui:fugit apt’s cum a pfecutore,ppnc ipfe qua:rerec:alijs utiep necefiitatc fimitê non babentibus:agbus illic minifteriû abfit utdeferere^ ccclefiæ. Sicut fugit fancis Atbanafius alexandrin^ eps cum eu fpecialié apprebendere Cöftätius cupetimpator: nequag a cæteris miniftris deferta plebe ca' tbolica quæ in alexandna cômanebat. Cuaut plebs manet â^ miniftri fugiunt mini/ ftenuep fubtrabic;quid erit nifi mercenario^illa fuga damnabilis gbus no eft cura de ouib*ç'Veniet em lupus:nóbomo: fed diabot^q pferurp fideles apoftatas ecpfuafit: gbus quotidians minifteriu dominici corpis defuit 0lt;:peribit infirmus in tua no feien/ tia fed ignorantia frater ^pter que ebrift’mortu^eft. Çdaûtad cos attinet gin bac re nofallun^ errore:fed formidine (uper5c:qrc non poti’eontra fuu timoré dno wife' râteiatqj adiuuâte fortiter dimic5t:ne mala une copationegrauiora quarmultoampli us funt tremedaxontingat. Fit boc ubidei cbaritas flagrat non mundi cupiditas fuz x.Corf.ii. mat.Cbaritas cm dicit: ^uis infirmai Arno ego infirmorf ^is feâdaliçac dr no ego urorc^Sed cbaritas ex deo eft.®remus ergo ut ab illo dec a quo iubc6Etp bac magis timeamus ne oues ebriftifpiritatis nequieiacgladio in corde g ne ferro in corpefrud' Si.q.S.magte déc:ubiquädoeuqjqüoeuep mortis gencre morituri fût: Magis timcam^ne fenfu itez riori corrupte pereat caftitas fidccg ne fcemina: uiolenfeóftuprécquot; in carne:ga molez i.öeCtoUate tia nó uiolac pudicitia fimente fernaóqrn necin carne uiolatur qn uoluntas pahentis öd«ca.i6,€t,i8 pyg turpiter carne nó utitur : fed fineeófenfione tolérât quod alius opatur. Magis tiz meamus ne lapides uiui extinguâtur deferentib^nobis:g ne lapides ^ ligna terreno/ rûædificioÇi ineendanc præfentib^nobis. Magis timeam^’nemebra corporis ebrifti 1 deftituta fpiritali uidu necentur : g membra corporis nfioppreffa boftili impetu tor' queant’.Nö ga ifta nó funtnitada cu po(Tunt:fed ga potius feréda fût qn uitari fine im pietate nó pofTuntt nifi forte quifg eon tenderitnó efle miniftrO impiûgtunefubtraz bit minifteriû pietati neceftariû qn magis eft nèceflarifl. An non cogitamuscumad iftoÇipcriculoÇipuenitur extrematnec é poteftas olta fugiédi:qu3tus in ecclefia fieri foleat ab utroq; fexuatcp abomi aetate côcurfus algs baptifmû flagitâtib’:alijs rccócigt; Üationétalijs etiâ pcenitêtinpfius acfioné:oibus côfolationé amp;nbsp;facramétoÇi cofedio' nem ôr erogationéc’Vbifi minifttidefinnquantû exitiû fequa^ cos qui deifto feculo net non regeneratiexeût ucl ligatiCiUuâtus eft etiam Indus fideliû fuoÇi g eos fecum in uitæ æternæ requié non babcbûtc '(Sluant’ deni^ genitus oium : Ôdquorûdâ quan^ ta blafpbemia de abfentia minifterioçi amp;i miniftrorûfVide gd faciat maloÇitéporaliS timor:«^ quâta in co fît acquifitio maloçtæternorû. Si aûtminiftriàffint,p uiribus qs cis dns fubminiftrat:oib^ fubucnic:Alijbaptidâturtalq recôciliâtur.Nulli dnici corpo ris cômunione fraudâtur:oés côfolâtur î ædincâturtexbortantur : ut deSrogét g po* tens eft oia quae timéturauertere :parati ad utrücp ntfinó pótab cis calix ifteträfirej fiat uoluntas eius qm malialigd nó potcft uelle. Certe iam uides qd te fcripferas no uidere quâtû boni eófequant popoli cbriftiani:fi in praefentib” malis nó eis défit præ/ I^bir.i« fentia miniftroÇ i cbrifti:quoÇ iuides etiâ quâtum obfit abfentia dum fua quærutnon quaclefu cbrifti.Nec babétillam de g didum eft: nó quærit qnæ fua funt:necimitatur i.Corhio eum g dixit : Nó quæro qdmibi utilc:fed admultis ut falui fiât. Cui etiam pfecutoris principis illius infidias nô fugiftet : nifi fe alqs gbus neceffarius crat: feruare uoluiffet' '®gt;bil',r» Propterqd ait: Compelloraûtex duobus côcupifeentiâ babens diffolai:ô^effe cum

cbrifto:multo magis optimum manere in carne neceffarium propter nos. Hie forte quis dicat: ideo debere dci miniftros fugere a talibus iminentib^ malis:ut fe 4 gt;utilitaz te ccclefix téporib’ tranquiHionb' ’feruent. Rede boc fit a gbufda qn nó défuntahj pquos fupplea^ ecdefiaftieü minifteriu:nc ab omnibus déferait:qd feciffeAtbanafiu fupra diximns.Nam quätumncceffariû fuerit ccclïæ: quâtûfpqjfuentep uir iUe mâfit in carneicatbolica fides nouit quacaduerfus arrianos bacreticos ore iHi* ’amp; amore de' fenfa eft. Sed qn eft c5munc pcriculu magift^ timédü eft ne quifg id facere credat:

500 confulendi uoluntate : fed timoré moricndi : magi’fcp fugicndi obfit excmplo:

9 uiuendi profit officio : nulla ratione faciendum eft. Deniqi fanftus Panid nefe lt;otnmitteret penculis proeliorum; amp;;forta flis extingueretur:licutibi diSnm eft:lu/ coma ifrael: a fuis boc petentibus fumpfiunonipfc præfumpfit: Alioquin multos imiz fatores feaffetignauiæ:q eumcrederet boc feciffe non confideratione utilitatis alioz V rum:fed fuxperturbatione formidinis. Occumtaliqnto alia quæftio quam contem Ocre non debemus. Si enim bæc utilitas negligenda nó eft; ut aliqui miniftri proptez ’'ea fugiantimminente aliqua ua ftitatetut feruentur quiminiftrenteis quos poftillam dadem refiduos potucrint innenire; Quid fietubiomnes uidcntur interituri: nifi aliq fugiantC Quid ft enim baftenus fæuiat illa pemicestut folos miniftros eeelefiæperfet quaturcQuid dicam: an relinquenda eft a miniftris fugientib‘’ecclefi3:nc a moricntiz bus miferabihus relinquaturCSed fi laici non queruntur ad mortemipoflut occultare 9uoquo modo epos drclericos fuos1 ficut ille adiuent in cuius poteftatc funt omnia: 901poteft amp;^ non fugtentem per mirabilcm conferuare potétiam.Sedideo quaerim^ Quid nos facere debeamus: ne in omnib” fugiendo diuina miracula temptare dnmtu Qicemur.Mon quidê talis eftifta tempeftasiqn laicoÇi amp;nbsp;clericoK eft cómunepericu/ Inmificutin naui una cömune pericuiu eftmercatoi^i atcßnauta^. Veçi abfituttan fipédenda fit bæc nauis nfa ut debeât eä nautæiamp;rmaxime gubernator piclitantc de/ ferereietiafiin fcapbâtrâfiliêdo ufetiâ natâdo pofliteffugere. Quib^em metuim^nc Ufa defertóe pereâtinô tpalé morte quæqneç uétura éifed æternâ quæ pt finô caueaz tur uenireiârpt fi caueaectiâ no uenire mctuim’.In cômuniaût penculo uitæ bui^cuc «xiftimam*ubicûqifuerit boftilis incurfusîoés clericos amp;rno etiâ ornes latcos efle mo nturos ut fimul fimât banc uitâ cui funt clerici ncccflaiij fAut eut nô fperem^ ficut laiz cos aliquos fie etiâ clericos remâfuros: A quib^ em neceflariu minifterium usleat exbi beriiQuâqbos inter dei miniftros inde fit difceptatio qui coi^maneât ne fuga omniu j.â:^geo]9i fugiât ne morte omniS déférât ccclefia.Tale quippe certamê erit inter eos quot;ubiutrieç ferueât cbaritate amp;nbsp;utriq; placent cbaritati. Quæ difceptatio (1aliter nô po tuent terminariiquâtum mibi uideciq maneât amp;; g fügiât forte Icgêdi funt.Qui cm di xerint fe poti^fugere deberei aut timidi uidebun^: ga îminensmalû fuftinere noluez tuntiautarrogates quia fe magis g feruSdi effent neceffarios eeelefiæ iudiearut. Dein/ de fortaffts bi g mcliorcs funt:eligât pro fratrib^aias ponere;élbi feruabune fugicdo c|uoÇ4 eft min‘ ’utilis uitaïquia minor cofulendilt;^ gnbernâdiperitia.Qui tn fi pie fapt tint contradicét eis quos uidet amp;nbsp;uiuere poti^ oportere amp;i magis mori malle g lugcret Ideo ficut feriptu eftiContradiftiôes fedat fortitio ; Printer potctes définit. Melius iPgt;;oucr.iS. cm de’in buiufcemodiambagib*g boies ludicâtifiuedignec ad paflionis fruftü uoca re meliores amp;'pcere infirmisinue iftos facere ad mala pfèrenda fortiores: amp;nbsp;buic uitæ fubtrabere : quoÇinô pt ôddei eedîa amp;i tm gntu illol^ uita ^deffe. Res gdê fiet minus ufitata fi fiatifta fortitio. Sed fi fafta fuerit gs ea repbédere audcbit ç^Quisnô eâ nifi ïz périt’aut auid’ côgrua prædicatiôelaudabit f Qd ’ fi nô placet faccre;cui’faftinô oc/ currit exêplü:nulli’ fuga faciat utecclîæ miftcriumaxie itâtis picufneceflariu a cdebi tu défit. Nemo excipiatpfonâ fuâiut fi aliq gfa uidet excellere:ideo fe dicat uita £lt; ob boc fuga ce dignioré.Quifgs em boc putatinimiu fibi placet.Quifgs aut etiâ boc dicit Qpib’ difplicet. Sunt fane g arbitrât epos à/ clericos nô fugictes in talib’periculis fed manétes facere ut plebes decipianc:cum ideo nô fugiunt ga manerc fuos præpofitos cernut. Sed facile eft bancTefponfioné uelinuidiâ declinarc:alloquêdo eafdcm pie bes atcp dicédomô uos decipiatcp de loco ifto non fugiem’. Non cm propter nos fed propter uos potius bic manem’ine uobis nô miniftremus quicquid faluti ueftræ qua: in cbrifto eftnouimus neceflariu. Si ergo fugere uoluentisiâ/ nos ab iftis quib’tenez mur uinculis foluiftis. Quod tune puto efle dicendu: quando uere uidcc utile effe ad loca tutiora migrate. Quo audito fiufoines uel aliqui dixerint: in illius poteftatc fum’: cuius ira nullus quociïœuadit:euadit:cui’mifcricordiâubicult;çfit pt innenneig nulg uuk ireifiue certis necemtatib’impeditus: fine laborare nolésiadincerta fuffugia

â– EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CLXXXI 44\

d fnon ad finfenda fed ad mutandapcricula:proculdubïo ifti deferendfnon funtmini’ fteno ebriftiano. Siautem boeaadito abire maluerint: nee illis manendumcft g pro' pter illosmanebâtîquia ibilam nó funt propter quos manercadbuc debeat. d^uicS/ (^jgi^ifto modo fugit uteeelefîæ neceffanu mimftertu illo fugiéte nó dcfit:facit quod dns præeepitfiuepermifit. (Qinaut fic fugttut grcgi ebnfti ea qbus fpiritalitcr muit: aliméta fubtrabant: mercénarius ille eft g uidet lupumuementë Ôlt;ifugit: qm no eft ei' dira de ouibus. Hæc tibi quia me confuluifti frater dilecliflime:qua exiftimauiueru täte Ô^ certa ebaritate refcripG:fed ne melioréfiinueneris fequaris fententia non præz fcripfi. Melius tn quod in nis peneuhs faciarn**: inuenire nó poffum^: g orationesad dnm deum noftrü;utmifercai? noftri:Q_uod ipfum ut fcilicet eedefias nó defererent deidono nónulli prudétes amp;nbsp;fanefi uiri Aruelle amp;nbsp;facere merueft: ét inter dentes ob^ ^eâantiuafui propofiti intentiôcmimmedefecerût, ^^anÆ Auguftiniadltahcateius petitióiut de inuifibili deo utrSper oculos corpoz reos poffit uideri feribat: fatilîanétis.^ra.CLXXXl-

Dminaî eximiæ étmerito præftâtiffimxatcç in xpi cbaritate bonoradx filiæ R-talicæ:Auguftinus eps in dno falutc. Cu petiuiffes ut de inuifibih deo ut^p oculos corpeos poffit uideri fcribcré:negare nó potuime fanclü ftudiû tuQ of Cof.j. Fenderé. Erige ifaq? fpm métis tuæ g renouât? in agnitione dei fm imaginé ei^ g créa' uit eum:ubi p fidem in te babitat ebriftustubinó eft ludæus ét græcus:îeraus étliber: mafculus amp;nbsp;■ focmina:ubi nó morieris com folui corpore cœperts: quia nec ibi marcuiz fti cum fis annts grauis:bocinteriore tuo ereefatintende â^ uidequae loquor. Scimus a£JattB,5» poffc deum niden:quia feriptum eft: Beati mudo corde quoniâ ipfi deum uidebunt. Qiiâg multi uolût probare etiamimpios uifuros deS:A diabolo quocpipfum deum gt;ob*trft.t. Uifum putant:fic accipientesquod fenptû eft in libro lob : Veniffe cumangelis Ôidiaz ZJPi:trb.5. bols in confpeclu denut etiâ illud ucniat in quæftioné quomodo diàu eftiBeati mum bc5,ii. do corde qm ipfi deQ uidebunt.Et illud:Pacem feclaminicum oibus 0lt; :fanclificationé fine q nemo potent uideredeö. Multu em miror;fi eoufc^^grediüc gexiftimatim' * pios uifuros deü:ó^ a diabolo uifu deu:uteos Ä;mudos eé corde:étpacé ac fctificatioz nécu oibus feefari affeucrent. Ac p boeqdfenptû eft in libro lob : Veniffe angelos in confpeefu dei:0lt; ^ueniffe cum eis diabolummon ideo diabolus deum uidtffc creded’ eft, Ipfi enim didi funt ueniffe in confpecia dei: non deus in confpeâu eorum.Venigt; notautcm in confpeHu noftrumquæ uidemosmon a quib’uidemur.Nam cum in có , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpecfu dei funtomia: Nunc em queritur quomó uideatur deus: nó in ea fpcciequaöi

in ifto feculo gbufda uoluitapparere:qn non folu cu Abraa alqfqjiuftisiuerumetia cu Cain fratricida locutus eft:fed quomodo uidetur in illo regno:ubieum filij eius uide/ buntficuti eft:Tüncquippe fatiabic in bonis defiderium co^. Quo defiderio flagra JCxo.5j. bat Moyfes:cuiloqui ad deum facie ad faciem nó fufbeiebat ét dicebat:® ftcnde mi/ bi temetipfum manifefte utuideam te:tanqua diceret: quod in pfalmo exeodédeltz 1^5.ilt;ï. derio canic:Satiabor cummanifeftabic gloria tua« Debac uifióe loqués fanSus Am S ambzoiüia brofius:Non in loco inquit deus uidetficutad iheem mambretficutin monte fmaifed ^^^^* mudo corde.Nee corporalib’oculis de*quæriif:quib^fe oftendit Abraætlfaacdacob: ét alijs multis in boe faeculo. Nec circumicnbit uifu: propter illud quod fcriptum eft; jßeft’T Pofteriora mea uidebis. Nec taefu tenet:quia luSatus eft eu Iacob, Neeaudit affatu: ’ * ficut nó folum a tot fanftistueçtetiam a diabolo auditus eft,Nec fcntitur inceffu: ficut lt;5cli«ï» aliquando cumin paradifo deambularetad uefperum. Quod autem ait Apoftolus: ■£pI5,j. cognofcere etiam fupereminenté fcientiæ cbaritaté cbnftiutimpleamini in omnem plenitudinem dei: quapropter fi aliquid inquiunt minus g deus babebimus: ét in ali/ quo minores erim’:quomodo implebimur in ornné plcnitudiné deifSed quoniâ imgt; plebimuriprofeclo erim^æquales. Hoc illi dicuntqui putantnos boe futures omino quod deus eft. S’ed certus fum quia auerfaris iftum bumanæmétis errorem: Scio amp;nbsp;fecle facis. Sedquomodo intclligenda fitifta plenitudo qua dictum eft implendos nos cffe in ornné plcnitudiné dcupofteafi deus uoluerinpro uiribus quas dederitdiö

EPISTOLÄ

feremus. NuncaStq^ mibi propofiiefas:amp;?ad explicandS difficile uideba^OtÇZ cjf/ pltcatum fit diligétcr attende rccolendoquæ dtcla funt. Si cm quæns utçt poffit de* mdenYR.efpondeo poteft. Si quacris unde fciamfFlefpondeoiga in ueraciffima fcrilt; ptural^i6Beati mundicordes qmipfi deum uidebunt» Siquacris quomodo di^us XPattKj/ eftinuiübihs fi uideri poteftf'R.eipondeonnuifibilë effe natura:uideri aßt cum uult fp eut uult.Plunmis enim uifus eft non ficuti eft:fcd quali fpecie illi placuitapparcre» Si quaerisquomodo eum uidit uel Cain fcekrat^mel etia ipfe diabolus qn uenitcum an/ gclis ut cora iHo affifteret: fi beati mSdicordes qm ipfi deu uidcbuntcRcfpódco : no quidcm eile confequés ut etiä uideantdeuqui uoces ab co fanas aliqn audiunt.Necp cm uidcriint eum g audieruntquando dixit ad fiiium:£tdarificaui 0lt;:cIarificabo.Ve/ ?oR»ix» rutamen no effe mirandû fi aliqui ctia non mundicordes uidentdeu in fpecie qua uo •untas ei* feceritdatente inuifibili 0^apud fe mcomutabili manentenatura» Si quaeris utrum etiam ficuti eftaliquado poffit uidcnVR.efpódeo:filijs boe eftepromiffum: de quib^diclum eft:Scimusquia cQapparuerit firniles ei crimus:qm uidebimus eö ficuti i»3loB.y» eft. Si quarris unde eum uidebimusCReipondeo: undeangeh uidentgbustunceriz *nus æquales. Nee in loco em deus uidec fed mundo corde: nee corporalibus oculis quærùfrnec circumfcribi^ uifu:nec taftu tenee: neeaudufafFatu : nee fentitur inceffu. Vn^enit* aut filius g eft in finu patris deltatis natura atep fubftantiâ infonabiliter nar J’5.i« nt:Et ideo dignis idoneifcç tanto confpeftu oculis etia inuifibiliter monftrat. Ipfi em funtmudioculi:dequib’ Apt’s dicitdlhimmatos oculos cordis ueftri: Et de gb’ dicic : ^pR.i» illumina oculos meosne ungobdormiam in morte.IDominus em fpus eft.Vndc g ad ^1**** Bæret domino:unus fpus eft.Proinde g poteft deum inuifibiliter mderenpfe eum po fcoi^tf, kftincörporalitcr uidere.lpfe deo poteft incorporalitcr adbxrere. (Eerte chantas: JÉal'.v, pax:longanimitas:benignitas:gaudii3:bonitas:fides:manfuetudo:continentia: uirtu/ tes funt:amp;tn corporalibus oculis no uident:quâtomagis de^ipfe cui^bacc participia funt: inuifibilis efte credendus eftf Nam fi interior homo nouer quatulacûq; imago dus nó de illo gcnita fed ab illo creata : gmsadbucrenouee de die in diénam tnin tali luce babitat quo nullus oculoÇicorpaliu fenfus acceditifi ca quae in ilia luce cordis ocu lis mtuemunä / difcernunc inter fe 0^ nullis locoç^ fpacqs réparant: quâtomagis deus luccm habitat inacceffibilé corporis fenfib’ :quo neeipfius nifi mudi poteft efte cor/ tlis acceftusC Nam fi pace iftarn qua inter nos habem’corporels oculis no uidemus: illam pacem quae praecellit omnc intelleclum quod eft deus gbus oculis poffumus in/ tuerie Similiter amp;nbsp;cbaritatë qua tencam’ fi earn uidere no poffumus iftis oculis gbus torpa contcplamur:deuqui uera charitas eft quomo nos ufuros credim’nifi oculis tordiseAc p DOC cum fit aliquid noftrS inuifibile ficut homo interiortâ^ cum optimS Uoftruzboc eft més atep intelligetia inuifibile fit ocufcorpis: quo id qd eft melius opti/ uio nro:uifibile erit inferiori nfoe Sunt cm gdâ g deaipfu oino corp’effe præfumût: putâtes gcgd corpus no eftinuUâ prorfus effe fubftantiâ.Iftos oino cauere debemus.

Sant aut alg deu quidéipfum corpus effe minime deputantesifed ideo eos g ad ui/ tam ætemâ refurgét etiam deu p corpus usures putant: qm talem fperatfpintalis coc pons qualitatem ut etiam ipfaquæ caro fuerat fpiritus fiat. Quoduita eft: quantum Giftet a fupcriori opinioneidcg hoc fit tolerabilius etiam fi uerumnon fit;puto facilli/ tue iadicari.Primo quia multum intereft:utrum de creatore an de creatura aliter aligt; quid fentiatur:g ueritas habet. Deinde quia conatus mentis uteGej ferendus eft; uo lentis corpus conuertere in (pintG:non in corpus deum.Poftremo quia id quod ego *0 ilia mea cpiftola dixi:de iftis noftrx carnis oculis:quia neep nunc poffunt: ncq; tune nbsp;nbsp;nbsp;\ poterunt deum uidere:etiam fie uerum eft. Non cnim dictum efttnifi de oculis corpo tailbus qdtuncnon erunt fi corpus ipfum fpiritus crit:ac per hoc corporel oculi nun* quam deum uidebnnt:quia cum uidebitur:fpiritus eum non corpus uidebit. Sed ad• nbsp;nbsp;nbsp;gt;nbsp;;quot; ”æc lam fatts dicta fmttquæ ab initio lauius opufculi mei diligenter lecta étrclccta con* ßderästfine alla fortaffe dubitatóeperfpicies ad uidendu deu peiusauxihG cor mun/

P5i

8

CLXXXII, CLÎCXXIII pLXXXmi GLXXXV CLXXXVI CLXS dato té dcbcrc prépare. De corpore aero fpiritalnfi dominus iuaenhopereaUo ex J p^emar quiddifpiitare ualeamas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;

•TSancli Augudini ad BonifaciG:iliu ut mores fuos omet pudicitia comgalis: fobnC/' tas at^fru galitas:admonentis.'^iftoja.CLXXXIL

©mino fublimi fempmagniTico filio Bonifacio:Augudinus cps. (Drnetmoz •res tuos pudicitia coniugaliszornet fobrietas ééfrugalitas. Beneem agere amp;nbsp;iHicita nó probibereicófenfus erroris ed* Quædâ dum de eedefia egreditur scbridi uirgo facrata:ebriä Gotbiberpe mentemamp;corpusincurrit. Habeat quæfo mi les fub comité pofitus difciplinâ. Graue eft émut quern non mncit bomo:uincatlibigt; dœAutuolutec uino:qui non uincitur ferro.

MTBonifacq ad Auguftinu:fupioriepiftolæ ipfius rndcntis.Epiftola.CLXXXIII. « ©mino merito bonorabili patri AuguftinoeôoÇifummo:Bonifacius. Tux anclitatis epiftola admonitu me terrificanti fufcepi. Etem uenerabilis papa fi tborus ille legitimus pauidos babet acceffus:quo debet puniri fupplicio di/ tunas qui terneratratióes fArguée emo profeclo qui diuinaatep Humananeglexibdr que libido prxuenit gladius uïtorabfumct:eucß quem infobriu in tantis anguftqsfa/ maLuendica publicauit:carceris pentui^ quocüq5 fupplicio euftodia retinebit.

'tlSancïi Auguftiniiterum ad Bonifacium:aftruentis folam admonitionem fufficerc: A; ei qui templum domini uioiare aufus fuerit pofte condonari:fi tempus pœnitentix diuinitjis concedatur.EprftqlaiCLXXXlUL

Go quos diligo arguo amp;nbsp;caftigomó occidi defidero:nec carcere pleno fqoalo/ Z re retrudi.Sola fumcitadmonitio.Poterit em ii ei diumit^cocedaftps pcenité tiæ condonarüquidomini templum aufus eft uiolare.Sit ergo ipfegfedt: fui arbiter^ioti. Fas enim noneft:utreus epifcopifuggeftionibus occidatur: qui uenix fi pœnitueritreferuatur. Namfun barbarorum etronbus uelimus cum decetexer/ cere uindicfam:paucds reperiemus:necipfosanimofos ad pugnam fore. tfSancli AuguftiniiteÇZad Bonifaciû:ei milité trâfmannû Âfncælitus attigifte: amp;ab Italiabofté publicû eftenunciatu refeiêhsnpfumqj p direâioné intentionis cordis ad dnmconfolâtis.Ep^tÇOQQ^Y*•

©mino fublimi femperqj magnifico filio Bonifacio: Auguftinus eps. Afncæ * litus ut audio miles attigittrâlmann^: Sed buius meriti duxa catbolica uentaz te diftentit. Quid orem ficut oportet ignoro:Ab italia boftis eft publicus nun ciatus : côtra uiclricia figna fuperbas erigens baftas. Pace inter nos fieri uelléfifciré plenius quod ignoro. Adeftquidé Afncæ olim paratum in italia bellu: fed tame non inuideo hli ebariffime Romanix: Sed dico quod fentio.Nô dabit diuinitate iuuâte ca tbolicus bxretico terga. Tui cordis intentio dirigatur ad dominum:non militem tu mebisinon Gotbum éébumum.

^Bonifacij ad beatu Âuguftinû:præcedentiepiftoIæiIIins refpondentis:amp;:üt deum reccc petcntis.Epla. CLXXXVI.‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

©mino fanSo patri Auguftino epo : Bonifacius. Scio cp fit tua fanSitas pro 7 ea uita follicita:amp; guxaduerfus me tyrann^ ille ordinauent ac difponat: an/ teq tuu facerdotiu fcriberet: noui. ©buiam^ad morté ultro tendétib’:quos noftrxuiâoriæ ut credim^ facietxpsaddicfOs.Sed fi erga me meoftp omes aliud uo' luerit ordinäre diuinitasiprecare ut aiam libcrct deus: Cé dabic competes aduerfario fecunda uice refponfio.In pugna em utriufq; defxuit furor : fed deus infpicit caufam.

Imc ora ut dixiióduincit una trinitas nobis.

|I Sancti Auguftini iteÇi ad Bonifaciuieu ut pro cómiftis aufib^debita agatpcenitétia admonétisxii roblationé interim at^ coionem ipfi interdicctis.Epiä.CLXXXy]l^ Ilecliftimo amp;nbsp;fpeciabili uirO nlio Bonifacio:Auguftinus epus. Mnorquomoz A o tä fubito fidcimuruaries rupcritmimici.Mom em qreligióe femp fis eccle/ fia dci uenerat^.Quo inftigate facere aufus es:boiem de ecclia rapuifti. Tuns fi de tuo amico forte prxfumeretfugitm*’:poftet ^culdubio intcrceftoris caufa uenia

gt; EPISTOLA CLXXXVIU CLXXXIX CXC-

4)mereri.Efgo fi amic^ ïntédi/ïcuf de’ offendic f quot;nbsp;Sedfi de poteftate præfumîâ Na/ ®3nicr.4* buebodonofor regê mtede g cawfa fupbiæ in bouem ê ex boie cómntat’. Nó ut co/ funda te baic fcnbo:fed ut filiu meS ebariflimu moneo. Eccfiæ igi : illxfu rcuocaïquê üt irrehgiofiffim’rapuifti.Dblatio uero dom’tuæa dericis ne fuici piat'indixiÆûrau nioncc^ tibiitcrdico:donec paSa 4? auGb’uelcrrore a me definito:nbimetpamitêtia

amp; tpe códonato 4 )boe facto corde côtnto tï : bümihato dignuofferas facnnciû dco. CTBonifaeijad beatS AaguftinuJadmonitionib’illi’fe uelle-obfcpcrareaHuinatistde/ liclScß fuu cofitctis;»^ uiru de forib’ecdïæ abftractuullæfn ei offerenns : aftp ut eccic/ fiaeintroitus fibi non ncgetur:oblatio quoep ei’non refpuatur : bumditer deprccatis, B^LXXXVIII.

B JL^Vmilis faluto:qdprimöc. Sufcepi auf tremes faclitatis tuxucrba ucrbenb’ ■^^plena.5eio cpuenixprxparac;qab Augulbno pfecliffîmo facerdote conipiz j|__Kiir:nec debet epo denegare qduolontas fiKit aut cafus.Ipfe ein libidencgaC cura^fua medico no publicat cauß. Hoiern ergo pijflime pater e Iiminib’ccctix raz ptu tuis facits afpeclib’iuffio mea furorep fubduxit. Alieno nó fût ifta facla cóClio: dei ii:fanclo^ ei’ regimine uiuoJUü iratp uiru morte digniffimu:qaé utdixi me’de eedez fixforib’furorabftraxit:uitx tuis iuffionib’donam’illxfü. Agnofco culpas.Indigne mexlacbrymxiungäc tuis fletibus iuftis : quo poffit bxcnota nigro feriptatione de? leri:Ecclefix mibiintroitusnónegeifiIllic fpero ueniâ ubiadmifi culpâ.Ôblatio uero dojn’mex ut tua fanclitasiu(fit:adcxleftis regis mefam cius manib’offeret. C£5ancli Augudini itéra ad Bonifaciû:ca qux uiditilli eu cómendatióc narr5tis:amp; ;4) Gudila fidchnimoipfi’feruo ueniâ dcpcantis.Epia.CLXXXIX.

B _^^~^®mino fublimi;fempcp magnifico filio Bonifacio;Auguflinus eps. Dû quo/ mam inloco pofit’tuxeximietatistranfit’inttterer:placuitmeisafpeclib’tux ''''K,^,,.Mublimitatis mitis illeac terribilis greffus, Sed pong illudleuigatû facro cbriP mate caput porta cum paucis ciuitatis exiuit:fubito uomüt équités dom’:ciuitas funz dtt exercituidreput arma:côcrcpât tubxcûclis crifpatx uentis:ftuppxdepédét:ferz rextuniex uiro^ fortiu mebra cóftringüt:fefforïamp;:equirenib’ fetigera uedicutefus gene arc’:pacbra cScla cofpexbnibil meli’Bonifacio comité uidi. Sed podg ad pab mas ut c5peri tua fublimitas uenit:ad illQ breuisgdem;fcd plena piculis maris trafitu qdluix aliqn naue trafic : prxcepcris matutino tpe frafmearc ne noctisobfeuntas ma/ li aligd 4?curaret:GudiIaeximictatis tux fidelidimus feruus equo ipfi’ mans du natat ibraebio mfdicti litoris tetigit oras:nec datim licmtrenertnprofeelo mans em tumor merefeens reuerfuro tranfitu denegauit. Hocillos tuos uigilantidimos fenfus latere 00 potuit.lra ratio ,puocauit:culpa ucnia fuafit ad fugätfed fœlix fuga ê qux currit ad mta. MemorafGudila ad patronu tuößclü Stepbanûprimû martyrecófugit.Ipfe mibiamp;fimpauit ut ,p eodéapudreligionê tnam podulator accéda. Habcatigic qux/ fo ueniam:qm nee turbat’undis equus caruitmec gorges altusabforbuit quem deus eruit Óraqua fefuauit. Valeat apud te cpfaris idarogo fuggcdio.Ens em utdeprez corab ira dnialien’;quotiens petitus a teoffenfus nó merit Augudin’.

CTßonifacq ad bcatu Augudinu:fupioriipfiuseplx refpondentis :cv ueniam Gudilx Condnnantis.F.pJa.CXC..

L^r^vOmino beatiflimo6^ uenerabili fanclo patri Augudino epo Bonifaci’. Eures B »aratoep g obuio bcllo fdclitatis tux frangor impio. (budiß fortidimS femp ^'V.-z^quc uolo uiuere uirum metuo neeum align in uirtutc fua leuitas faciaf interi/ te.Potedgdem prxcincl’armis quâtos inimicos repiret trucidare.Scdapud belligez fos uiros uiclus dicic uiclor occifus. Na equo ueclus maris braebiû qdnatando prexit luxunxnó fueratifed uirtutis . Arbitrer em cp node cögitarit aligd bodib’facerc cüi fole ingreffo finis diei cófilia parata fubduxit. Hoc uero dolui q?natatióelógidimaab equo poffet amp;nbsp;aquis occidi. Vtiubes ergo fandibeati Sfepbaniimpata mda ufa rez foo.Spódcq em iplï qux tibi:q? Gudila uobis ediubentib’ ucnix condonatus.

« Bonifaci] iterum ad beatum Augudinu fignificatis ei Cadinu olim immicum : órpZ

EPISTOLA GXCI CXdl CXCIH GXCIin CXCV 45

fecutorcm fuis fe nunc defenfîonibus cómififletamp;bönorem de boe diuinsepotentiae tribucntis:depuritate tarnen mbilominus Caftiniadbuc dubitâtis: amp;nbsp;ut Auguftinus ab ipfo integru de fuis fenfibus accipiat facramentum poftulatis«Ept'a.CXCl» „^''''vOmino uenerabili fanclo patri Auguftino epiicopo Bonifacius. Gafhh^üle E ■ nbsp;mriuatus ex confule uitæ mea:acnominis omnibus utnotum eftperfecutor: peiores cómittens ac furens:fa9:ionesquafimearu a me genast ïmcinor:eda/ tiumitalia fugiens:meis fe in Afrieam defenfîonibus tradidit cómittedum. ©mitto beatiffimc pater olim mibiab codemingeftas mifenas:oftenfa pericula:fugienseum nScufepuiuo:tbrax natus uix fcytbameuafitdurauiinuido fub cófule miles. Sed di/ uina potentia quænouit planare fublimia:Är alti’eleuare ^ftrat3:fecit defuperboqÆ uoluit:amp;; bollem meum me quieto uicloriam mibiqua nouit adduxit.Sufficit^ Func/ re uiäi tâta deiecbotadorauit faratban clauus: timuit fenator barbaru caput: tremuit militem duxdoloris. Dicuturifta pater facie Coturno.Nam uencror illuflriflimum confufcm ä^primum confpicio fenatorem:fed ne confueta fallacia mali crga me ut fo let illiquid moliaturïputetqj fe fuis fraudibus romanis ducibus ^jfuturumtó^ in eo uer fctur exitiodntegrum de fuis fenfibusdettuæ beaUtudini facramétum finullus in eu conuertitur dolus. Ego autem peromia qux fancla funtiuro:quoniam fiapudcum aiærcperero puritatê:cu incolumêac fubliméitaliae reddâ:fruftratf mimicis ei’är du/ mitis. Hoftis aut erit fuæaiæfialiquid in eo finiftræ partis inuenero, (TSanebAuguftiniad Bonifaciü:antecedétiepfeillius refpondêtis:amp; Caftinu facrax mento fe .pdidifte:® ab omni culpa Ôr crrorib’ alienus fït:aflerêtis:Exemplis quo^ç inimicis parcendû fitîcôprobâtis.Epfa^CXÇn.

„-^^■■^^©mino infignimeritocp fublimi filio Bonifacio:Auguftinus epifcopus. Viril F ld ■luftriffimus Caftinus facramento fe prodidit q- gt;fît ab omni culpa i^ erroribus aliénai (Qiiétibi ut dicit fcederat’illcfonia adbuctc in palacio pofitû falfis fug-geftionibus concitabat.Sed ne totum qd’ tucagebatur mittatur in medinm:dctur,p/ lixitati compendium.DaUid illc opilio regnu parcendo mimicis obtinuit. ©briftus^ l’udæis qui eum crucis patibulo confïxerut:patremne irafceretur rogauit: amp;nbsp;indignis bominibus ueniam mifericors condonauit. (Credo igitur bominiqui mibi fidele tra/ didit facramentum:dcqùænt me pollicétc tua defenfione uitæ fubfîdium.Scio cnim c^eius falutis mibi^pmiffa cóplcbis.

^TBomfacq ad beatum Auguftin utgraue fibi bellum iminere cóquerentis :amp;;otpees ^ fe dno fundat precantis.Epta .CXCIIh

-^'^^©mino uenerabili faSo patri Auguftino epifcopo Bonifacius« (Sraue nobis « Weft bellS inimici:mucro noftra pectora pulfat.Deo funde prcccs ut foies : tua fît nobis comes oratio : rauca buccina : terrifica tuba puto q gt;amp;:fïdcraterreat: boftium clamor imams adefhfed bis non terremur.Nouimus em ifta non bodie. Erz go ueneräde cbrifti làcerdos: petedeS utiacula in boftes dirigatnoftra :acfcipfitiu/ cidcntmutua caede.

CTSancïi Auguftiniad Bonifaciû:præmifIæ epfeillius refpódétis :óiiutmanibus am/ piatarma:ä/ orationeaures pulfet aucloris:cófnlétis.EplaïOlt;CIIÏlj

lleSidimo êcfpeclabili uiro Bonifacio:Auguftin*’epifcopus. Grauidepugna H y ■ conquercris: dubitcs nolo:utile tibi tuifcp dabo cófïliu: atripe manibus arma: ©ratio aures pulfetaucloristouia qn pugnatur: deusapertis oculis fpcctat:amp; pattern qua infpicitluftam fibi dat palmarn,

1! Bonifacij ad beatu AuguftinutMultos ex aduerfarijs cecidiffe : de fuis auté nullos uulneratos effe narrantis : èi moret ut talis de mimicis ultio fepe procédât petentis. EpidoIa.CXQV-

-^''^^Ümino uenerabili fanclo patri Auguftino cpo:Bonifaci^« Manus fupbadeo ld ■muante cecidit: qua: ante paululQaudax gladiu erccla portabat.Maltiexad/ uerfis ceciderüt:denfis aStcbrifto iuuante nullus eftuulnerat’. ©raigic wc' tierabtlis papa ut talis de inimicis ultio fiepe jicedat*

^5 EPISTOLA CXCVX CXCVII CXGVHI

Osanai Auguninf ad Bonifacium : LeHo fc uacare Aaduétum ultimasdid exoptaV tcfcnbetis: Viciorirq; iHius gaudétîs :amp;ipfum qttetnadmodû fe in regimine baberé

.debeatinftmentls.EpjajCXCyj_.

^‘-^''‘''V©mmOinfignimcntocp fublimi filio Bonifacio:Augaftinusepffeopus« LeHo ld Bmc iiacare:nobïlitatem tuam latere non crcdomltimumq; diemmibiexopto uenire.(Eaudeo tuxuicforiæ.Citntatc quæfo ferm romanâ: Tuos uthonorez ge comcs.Nibil de uinbus^prijs præfumas:dcauctore glonare uirtutu:0lt; :nulls cura bis penitusimmicum.Vale.

CTBonifacq ad beatumAuguftinu;fupcriori eiuscpiftolxrcfpondentis:amp;manfione •pilus in bac uita adbuc neceffariam effe fibi cófifcntis:ut($ amp;ipfc oret ut faPaliquS/ tuis tempons condoner exbortantiS.Epla.CXCVII.

Vng diuinitas preces aclacbrymas defpicit peccatorum. Cupisipfe qnide B Ade bac uita fecurus ad cæli régna migrarc:Sed nobis opus es feflis in tatis ad* jl fcuc periculis conftitutis.Itacj oranobifeum uttua nobis falus aliquatulumtcz ~pws»condonctur.

^andi Auguftiniad Fortunatianuicomonentis ut fratremeorum de quo coHocuti fuérant rogare dignetunut fibiignofcatf iquid in ipfum durius ce afperius didS acce/ peril in epiftoja ad eundem fcriptadn qua dixit iflitts corporis oculos née uidcrc deS uec effe uifuros:Sequoqjmodo cj gt;feripfent non pccnitere cotcflantis.Et caufam cur boc dixcrit: dilucidc amp;;fubtiliter explicantis:fandoruq;dodoi}t audontatib^’acdiui^ gpturaçt teftimonijs dida fua corroborantis.Epta.CXCVUl.

DmmonitoriSfando fratri Fortunatiano, Sicutpraefens rog3ui:amp;nuccom? i.5Rcrr3c.4ï moneo:ut fratrem nodrum de quo collpcuti fum^juidere dr rogare dignens utignofcat mibifi gd duri^ drafpen* ’in fe didSaccepit in epiftola:qn5 me illo rripfifle no pocnitet : ga dixiifti* corpis oculos nee uidere deS nee ec uifuros.

(Caufam quippeadiSxi cur boc dixerim:ne fcilicet deusipfe corporcus effe credae: 0^in loci fpacio interualloq j uifibilisiNibilcnim uidere aliter iftius corporis ocul^’pSt. Ft neillud quod didS eft :racie ad faciem: fieaccipiatur: tang membris corporis ter- 'i,|Ccq,,j, ininatus fit deus, Ideo me ergo dixiftetHud no pcenitetinc deipfodeo taimpie fen/ tiamustut cum non ubiep toturn:fed per localia fpacia diuifibilem cxiftimcmus.Talia quippe bis oculis nouimus, ©Xterumnibil tale de deo fentiesded com incomutabi/ lem à incorporalem fpiritum ubiep totum efie crcdens. St tatam quifqtmutationem liuius corporis futuram putatt cum exammali fuerit fpintalct ut etiam fubftatiammz corporalemtnon locoruminteruallis uel fpaeijs diuifibilemucl etiam membrorumli niamentis ac finibus terminatamtfed ubiqj totam per tale corpus Uidere poftum’tuo lo dr me doceat fi uerfi fapit, Si autem in boc falfum fentit: longe tolcrabilius êcorz pori aliquid arrogate g deo derogate. Etfi uera eft ifta fcntcntia : non erit contraria uerbis meis quxin ilia epiftola polui. Iftius naqj corporis oculos dixi no uifuros deS: boc intoenstcp iftius corporis oculi omnino non polTunt cernere mfi corpora quæab eis aliquo loci interuallo feparata funt. Nam fi nullum mteruallum fittnec ipfa corpoz taper cos uidemus. Porro auteln fi in tantâ fui diftimilitudinem noftra corpora mu? tabunc:ut oculos babeât per quos uidcac ilia fubftätia quæ no p locooi fpacia uel dif? födic uel finiif:alibi babes aliam partem alibialiam:in minore loco minorcin :in maioz remaioré:fed ubiep incorporaliter tota eft:longealiud erunt bare corpora: amp;nbsp;no erut ipfa:nec fola detrada mortalitate atep corruptione drpödens grauitate aliud erunt: fed in uirtutéipfius metis quodamodo cóuertene: fi uidere potuerut quo tunc mcti: nuncaut neeipfi mcti uidere coceffum eft. Siem mutatis morib^dicim^boiem non Glfe g fuit: fi denicp mutatis ætatib’ipfû corpus non dicimuseffe qd ’ fuit :qn5tom3gis Ipfu non erit tanta cóuerfionemutatu:utnó folûimortaliter niuat: uerûetiâ inuifibilê uideat,(ß.uapropter fi uidebutdeû: nó ifti* corpis oculi uidebüt:quia amp;nbsp;in boc nó erit

•ipfum corpus ufcp in illamuim potentiam^mutatumtamp;rnon eft contraria ifta opinio •His uerbis epiftolæ n^cæ. Siautem badenus non erit ipfum;quia nunc mortale tunc

SANCTI AVGVSTINI EMTSOLA CXCVHl 45

îmmortale:nuncaggrauansanîmam tac nullo pondéré adomnem motum erit facile litftnmtad uidcnda nero ea quæ locorum fpacqs intertiaHifq } cemunturifinon aliud g ipfumcnufubiùfltiam mcoiporalcm amp;nbsp;ubic^totam nullo modo nidebit. iSiue erso boc fine iHud uerum nt|: fetîm utrucp uerum c:^ iftius corporis oculideum non uidez bunt.Autem iftius erunt Ôlt;;non uidebunt:autnon crunt iftius fîuidcbunnquoniam tanta commutatione : longe alterius corporis erunt. Sed parafas fum fi quid de N bac re melius nouit bic fratertufab ipfo uel ab alio a quo didicit: difeere. Q?fi irridc/ ter dicerem:etiam illud de deo corporali mcmbnfqj per loca diuifibili :dicerem para/ tum meeffe difcere:qdn6dico:quia non irridenter loquor:amp;'talé deum noeé omni' no non ambigo:0;ne talis effe crederecnllam epiftoiam fcripfidn q dum eifern admo nendo follicitus q nominib’tacitis in corripiendo nimius atq;improuidusfuimecfra ternam amp;nbsp;epifcopalem pfonam ficut frater Arcptfcopus quemadmodu fucratdignu cogitaui.Hoenö defendo:fed repbendo.Hocnó excufo:fed accufo. Ignofcac peto* recordetur noftram dilectioncm prüfinä;^ obliuifcac offenfionem nouam.faciatcer te qd non me feciffe fuccenfuit.Habeatlenitaté in danda uenia qua ego non babuim ilia epiftola conferibenda. Hoc p tuam ebaritaté rogo;qd praefens præfentem roga^ re uolueramfici^ baberem copiam. if^Ü cum conatus eiferntferibente ad eam:Yifo uenerabili'.nobifcp omnibus bonore præferendo:uenire noluittdolû foriîtan inecum ficut plxraq; bumana funt:qaâtam exüfimo fufpicatus : a quo me longe abeffctuƒ• fae fidem quätum potes qui praefens facilius potes.Indica ei cum quâto d;quefodo/ lore de offenfioneanimieins tecum fuerim collocütus. Nouent q non eu contemna: amp;nbsp;quätum in illo deum timeam : (if cogitem caput noftrumin cui’ corpore fratres lugt; mus* Ad locum in quo babitatadeo mibiputauinon eße ueniendu: ne fpeSaculum faccremustridédû alienismoftris dolendum: nobis pudendum : p tuam fanditatem 5lt;cbaritatcm totum reefeagipoteif. Ab illo quippeagitur qui perfidéfuam habitat in corde tuo : quem credo qm5 Ipernit in te cumagnofcit in fe. Ego eerte in baceau fa quid melius facerem no inueni:g ut ueniam petercm a fratrc qui læfum felittetaru mearumafpentatc cóqucifus eft.Fadet â ripfe ut fpero qdfibiimperarinooit ab eo g Cof.j, per apoftolum loquens ait:Donates uobifmetipfisüîqnis aduerfus aligné habet que' ÉpB.5. relam:ficut amp;nbsp;deus in cbriifo donauit uobis.Eftote ergo imitatores déifient filijduc' clüfimnó fambulate in cbaritate ficut amp;nbsp;ebriftus dilexit uos.In bac ebaritaté ambulan tes:figd diligéti’ poifumusde fpiritali corpore qd’ in refuneeftone babebimnscocor/ Tfrbir.j. diterinquiram^.ö^uia amp;nbsp;fiqd aliter fapim^:boc quoq; nobis deus rcuelauit fün illo ma 1.3106.4. mcam^.Qiu autmanet in cbaritate in deo manet:amp;rdeus in illo manet:ga deus cbari tas eft:fiue tang eius fonsineffabiliter exiftédo: fiue illa nobis p fuu fpiritu largiendo.

Si ergo doceripotefttquia cbaritas corporalib’ oculis aliqn uidcbic : potent fot^3liis fi^ deus.Siautemifla nSg potent : multominus ipfe fons ei^: uel fi quid diciexceUeti Afcóueniétius de tâta re pót. Magnigdem uiri S ^ in fcripturis fandis docliffimi'qm 0 plurimum eedefiam d^bona ftudia fidelium fuis litteris adiuuerut:ubi eis occafioda ta eftidixerSt inuifibilem deu inuifibiliter uideri:boceft p cam naturam qua;in nobis îlmbrofUis quoqjinuifibilis eft: mûda fcilicetmête ufcorde. Beat^Àmbrofi^de cbriifo eu age/ ret fedm id qduerbu eft : Non enim corporalibus inquit: fed fpiritalibus oculisjelus uidetur.Et paulopoft:Non eum uiderutingtiudæi:obcæcatum ein erat infipies cor eoÇi.Hineoften dés: unde oideat. lté cû de faftoipiritu loquercÜ interpofuüuerba 3loB.i4» dnidicétis:Rogabopatré 0;aliu paclitu dabituobis g uobifcu fit iæünûüpintu uenta nstquem bic mudus non pót accipe:ganó uidet eum:nec cognofcit eum.Merito er' go fe inquit in corpore demonftrauit ; qm in diuinitatis fubftantia non uidetur»Vidi' mus fpiritSifed ifpecie corporali.Videain^iïv patrem : fed quia uidere non poffum^: audiamus.Etpaulopoft:Audiam^ergo inquit patré : Inuifibilis cm pater:fed amp;nbsp;filius SoB.ï. inuifibilis fedm diuinitaté. Deu cm nemo uiditung.Cum ergo filius deus:i coutiqç Ibleroitytnus deus eft filius:non uidetur. Säftus aut Hieronymus ait: Videre deum ficutiein naz p tura fua oculus bomis non poteft-Nó folu bomo: neeangentnee tbronfinecpotcua/

EPISTOLA

^es:nec dommationcszncc omnenoméqÆ nominatur : Ncq; enfin creatura potafpi/ 1'®^®?®’'^^*’®®^««*» Hi5 aerbis uir dqch(fimus fatis oftendit:quid de fiituro faecuz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

■oïqa ad bac rem attinet. (ßgätuhbet enim oeuh corponsnoftn mutentur in melius;

^ngdorumoculis xquabuntur.Hicautem amp;f mfisó^ uniuerfeomnino caelefli creatu ræ muifibilem natura dixit cc crcatoris. Autu cV bine fit quæftio: Ôlt;finfertur ulîa du-*

Ditatio : utru no fimus futuri angclis potiorcsvlßfius domini c bineapta fententia ubi p^^® fefintecluris iregnu:Erütæqles angclis dei. Vnidéipfe facl’ Hieronym^ alibi jö^^^^^(^ “cdicinHomo ergo dei faciem uidere nö potcniAngdiautê etia minimoÇiieedefia WattB.iS», 4*^P^ ™dcnt faciem dei;Etnuc in fpcculo uidemus: 6^ in xnigmatc: tue autem facie iXoriuj» 3« taciemiquando de bominibus in angelos,pfcccrfniLis:amp; 'potucrimus cumapofto^ lodicerc: Nosautoés reuclata facie gloriam dominifpcculätesun eandem imagine i’^^lt’J* tianlFormamur a gloria in gloriam tâq a domini fpiritu ; licet faciem deiiuxta nature iæP’^i^atem nulla uideat creatura : tv tue méte cernatur quâdo inuifibilis credit» la bis Herbis bominis deimulta eóffderanda funt.Primumiquia fed’m apertiffimam domini fcntentiamietiam ipfe fcntit tue nos uifuros faciem deicum in angelos,pfece/ *quot;m“5***^ ^^ æquales angelis facli fucrimus ; qd’erit utiqj in refurrecliócmortuorurn» ©eindeapoftolico teftimonio fatis apparuitinó extcrioris: fed mtenorfs bois facie *“^®^l*g«^ cu uidebim^facie ad facie» De facie qppe.cordis loqbac apls cu dicerce qabine cómemorauit: Nos aut reuelata facie gloria dnifpecu15tes in eandêimaginé fgt;’alformamur. ^^dfiquifq dubitat:recenfeateundem locum:âtattendatundeapls loquebatur:de uelamine fcilicet qd manet in leclioneueteris teftametiidonec quifqj tranfeat ad ebridum ut auferatur uclamc.lbi quippe dicit: Nos autem reuclata facie gloriam dni fpcculates:qux facies in iudæis non eratreuelatatde quibns dicit; Vela/ wen fuper cor eorum pofitum eft ; ut oftêdat cordis faciem nobis cftercuelatam uc/ lawineablato. Poftremo ncquilqifta min’intuensminufqj difcerhesiuifibilem deu ttelangelis ucl bominibus cum æquales angelis fadi fucrimus: fiue nunc efle : fiue fu^ turumedc crcdcretieuidentifTime quid fentiretexpreffit dices: C^ facie dei iuxta na Wræ fax proprietatcm nulla uideat creatnra:amp; tunc mente cernatur quando in uifibi lis creditur.Vnde fufficicnter fignificauit:qu5do uifus eft ab bominib^per oculos cor poris:tang ipfe corpereus no eum fed’m naturæ fuæ ^prietatem fuifte uifum:In q tue wéte cernic qn inuifibilis credit igb’inuifibilis nifi afpeclib^corporalib*’etiä cæleftib^; lient fupra de angclis ât poteftatib’amp; tdominationib^ dixit:quatomagis terreftribusc’

Vnde alioloco euidétius dicit: No folum patris diuinitatem:fed nee filij qaidem At Ipirituflancb:quæ unaitrinitate natura c pofte oculos carnis afpiceretfed oculos me/ ^s.De quibus ipfe faluator ait:Bcatimundo corde quonid ipfideum uidebût» iS^uid XPatt®.l* ^^‘quot;anifeftatioe lucidiusf Sienim tantumodo dixiftet: Nee patrismcc filq:ncc fpuf laSi diuimtatc pofte ocl’os carnis afpiccrcmcc deinceps addidiftet : 5cd oefos metis: forte diceretur carnem iam non effe appellandam cum corpus fuerit fpiritale,Addc/ w?^go0^ dicendorSed oculos mctisiab omni genere corpis alienauit bmoi uifionc. aut ptitaret eum de præfenti tpe Iocutum:fubiecit etia a dni teftimonio uolens olicdcrc quos dixerat oculos metis : quo teftimonio no præfentis: fed futuræ mfiöis ^wiftio dcc!arat;Bcati mudo corde;qmipfi deu uidebût. Bcatiftfm‘’quoq; Atbanagt; atbmfln« lius alexandrin”cps: cum ageretaduerfus Amanos;q tatumodo deum patréinuifiz bflem dicunt:filium uero amp;nbsp;fpiritufanSum nifibiles putat : æqualcm trinitatis fnuifibi a ’■^?’’.f*quot;*''Pfi’*’afum fanftarum teftimonijs At diligentia fuæ difpotatiois afteruit:in^ fiantiftime fuadens deum non efte uifum nifi aftumptione creaturæ:fcd’m deifatis an tern fuæ^îprietatem oino deu efte inuifibilc:id eft deu pattern St filiu At fpiritufanclu: Wiiinquatu mente ac fpiritu nofei pot. Gregorius etiam fanclus eps orientalis aptiP ßsegohtta umedidt deu a natura inuifibilem quâdo patribus uifus eft : fient Moyfi cu quo facie ad faciem loquebat :alicuius cofpieabilis materiæ difpofitione aftumpta: falua fua in/ uifibihtate uidere potuifte. Hoc eft qd etia nofter dicit Ambrofi'’: At prem At filiu 0i tambîoftus fpiritufanftû ca fpecie nideriqua uoluntas elegerit:nô natura formanerit: V tÔ«tiHud

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CXCVIll 4/

joR.i. uerum fit : q? deum nemo uidit ung:quæ uoxipfiusdominicbriftié: Et que nemo bo i.ïimotB,lt;ï. nunG uidit nee uiderc poten:quïCuoxapoGoli: immo eins per apoftoIumcbrifteiK

Et ilia non repudictur teftimonia feripturarûquibus deus uifus efle narratur: qura ot inuifibilis eft per ^priam deitatis naturam:Et cum uult uideri poteft per affumptam ficut piaeuerit creaturam.Porro finatura eins eft inuifibilis ficut incorruptibihs : non mutabitur utiqj in futuro feculo ilia natura ut de inuifibili uifibilis fiat;quia neej po^^^ rit de incorruptibili corruptibilis fieri.5imulem amp;mcomutabilis eft. Et utiej natwa «♦XimotB.i. eius comcdauit apoftolus cum duo ifta fimul poncret dices : Regt aut fæculorumin/ uifibili incorruptibili folideo honor â; glia i faecula fxculo^i. Vn no audeo egolö on ftinguere ut dic5:Incorruptibiligdem in fæcula feculorumilnuifibiliautem 000® f R cula fæculorum;fcd tm in hoc faculo. Verurn quia nee ifta teftimonia fella eue p^ Xlgt;9ttB.5« GinnBeatimundo corde quonia ipfideum uidebunt:Et fcimusquia cGapparuenn»^ i.3oI).5. miles ei erimus:quoniam uidebimus eum ficut eftjnegare non poftumus filiosdeiui' furos deum:fed ficut uidctur inuifibilia: ficut feipfum oftenfurum ^mittebat quibo/ 306*14» minibus apparebatin carnc uifibilis quado dicebatiEt ego diligam eum Ör 'ofteodam meipfum illi : eum ante oculos bominum cófpicuus loqueretur.VndeautemmniuW lia uidctur;nifioculis’cordis:dequibus pauloante dixiiquid Hieronymusfenfent3 3mbzofiu0 mdendum deum. Hinc eft etiam qd'memoratus Mediolanêfis epifcopus in ipamp;^ furreftione dixit:Nó facile effe uidcrc deum nifi bis quimundo corde luntudeo Un' ptum e(fe:Beatimudo corde quomä ipfi deum uideböt. Quatos beatos ingtlam nu/ merauerat:ólt; :tarnen eis uidendideunó.pmiferat facuItatê.Deindeadiungit amp;nbsp;dio » 51 ergo bi qui mudo fuut corde deu uidebuttutiep alp nó uidebunf*Etne aliosiHosac' dperemus de quibus diclum eftiBcati paupercs:beati mites Ó^c.continuo fubiungu» Neeg cnim indigni deum uidebuntjndignos utieg illos uolensintelligi qui licetrdot gant : deum uidere non poterGt: quoniam ad damnationê refurgent:quia per “^cW ueram quxper dilcclioncm opaturcor mundarenoluerut. Et ideo fequitur 0^ dicifi Neeg is qui deum uiderc nolucrit poteft deum uidere. Deinde quia occuirebatetia impios omnes uelle uidere deumiftatim ut oftéderet qux dixit: qui deum uidereno lueritjquia uticg ullo modo non uult deum uidere impius:quia cor mundare nouuK' tg ille uideri potcritifecutusadiuxit:amp;' ait: Nee in loco de® uidetur fed mundo corde, nec corporalibus oculis deus quxritunnce cireuferibit 'uifuinec taftu tenetur: nccau ditur aftatu: nee fcntitur inceuu. (Quibus uerbis beatus Ambrofi®uoluit admoncrc quid debeanthomines prxparare qui uolut deum uidere:hocê cormudare Rndem qux per dileclionem opatur dono fpGflancfi : unde pignus accepimus:quoillam 0111/ oncm defiderare nouerimus. Nam de membris deiqux aftidue fcriptura cómemo^ rat:ne quifg fc^m carnis huius formam ä^ figuram nos effe crcderet fimiles dco:j5 ro' pterea amp;nbsp;eadem fcriptura:lt;Sl alas habere deum dixit:quasnos utitgnonbabem » ®** cut ergo eum alas audimus:jjteclionem intelligim®: fie amp;nbsp;eumaudimus manusiope/ rationem intelligere debemus:Eteumaudimus pedes : præfentationé: di ;eu audim oculosiuifionem qua cognofciâôl cum audim^faciem: iulti ciamqua innotcfcit:fequot; quid aliud cadem fcriptura talecómemorat:puto fpiritualiter intelligendum.

ego hoc tm aut ego priorifedoês g qlicGq; fpiritali intclligctia refiftunteisiquiob boc antbropomorphinoianc.Exquo^i litteris nc multa cómemorado maiores morasla toieronymus ciam:bocnnum fanfti Hieronymiinterpono:utnouerit ifte frater meus ne fe de bac re mecGmagis g cum prioribus agere deberetifi quid eum cótra permouet.Cum er/ 1llgt;5»95» S° *^^ “**' *” feriptuns doefiffim®: pfalmum exponeret ubi diftum eft:|ntelligite ergo auiinfipientescftis in populo êdftultialiquando fapite.dlui plantauitaurem non au' iet:aut g finxit oculG non cófideratdnter cxtera ifte loc®ingtaduerfus eos maxieta cit:g antbropomorphi funt:g dicunt deü habere mébra qux etiâ nos babem®. Verb» caufaiDicif habere oculosi iDculi dominiafpiciuntomnia: manus domini facit oinia» ßeihy. Et audiuit inquit Adam fonum pedum dominiambulatis in pafadifo:Nec fimpliei^ audiuit:ólt;:humanasimbccillitates ad deimagnificentia referunt:Ego auté dico gde

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' CXCVIII

totus ocukis ê:totus man^ eft:t:ot'’pcs eft.Totus oculus 0(1:93 omia uidet.Toftts mi nus eft:ga omnia opatur.Totus pes eft:quia ubic^e(fgt;Ërgo mdete gd dicatïd^ui plan tauitaurem no audiet: antg fin xitoculos non cófiderat:Etnó dixit g plan tauitaurêî ‘^rgo ipfc aurénó babet:Nódixittergo ipCeoculos nó babet:fed quid dixit: lt;Qui pla^ tauit aurem non andiet:quifinxit oculos nó cófiderat:membra tolit:éfficiéti3s dedit.

Hæcoia de Ifis eo^t amp;nbsp;latinoçt â^ græcoÇi g priores nobis in catbolica ccclefia uiuen tes eloquia fand3 traftauerüt: Ideo cómemorada arbitra tus fu:utfciatidc frater fi gd aliter gide fentit depofita diflcnfiôis amaritudine:ôtfraternæ cbaritatis fuauitatefer uata:atq? î itegru redituta diligcti dquot; trâglla eófideratióe qréduufdifcêdöufdocedü. Neep emquorulibet difputatióes guis catbolicoÇi amp;nbsp;laudatoçtboim uelöt (cripturas Canonicas bfe debcm‘’;ut nobis nó liceat falua bonorificêtia:q illis debei :boib^aligdi co^i fcnptis iprobare atep refpuere:fiforte iuenerim’ gd alif fenferit g ueritas babct: diuihoadiutorio ufab algs itellecta ufa nob.Talis ego fu ifcnptis alioiv:talcs uolo eé intelleclores meo%Penicp i bis oib’quæ de opufculis fanefore atqjdocloçt cómemo ra unAmbrofiiiHieronymnAtbanafiiiGrcgori] : ékfi g aliorum talia legere potuiqn« cómemorare longi iputaui:deu non effe corp*’: nee formæbuman? ebabere mcbra: nee eum effe p loco^ fpacia diuifibilé : tV effenatura incómutabilitcr inuifbile : neep eandé natura atq; fubdâtiâ: fed adapta uifibili (pecie ficut uoluitapparuiffegb^appa tuitqn pcorpis oculos ifcripturffäclfuiftis cc narraediadiutorio deiicócuffc credo amp;(. T quatu ipfe donatintelligo. De Ipintaliautê corpeqdin rcfurredióe babcbim*’quatä capiat in melius cómutationê:utrSïfimplicitatê fpus cedat : ut totus bomo iam fpGs fitian qdmagis puto:fcd nondSpleno iudicio confirmo:ita futu^ fit fpintale corpus: utjjpter ineffabilemquanda facilitate fpiritale dicac : feruet tn fubdâtiam corporale guxpfeipß uiuercae fentirenó poffit: fed p illug ea utic (piritu. Nec^em éfnunc ga corpus dici^3nimale:eadê ed animænatura quæcorporis:ô^utrû fi corpis guis laim/ nbsp;nbsp;nbsp;' -

mortalisatcpincorruptibilis natura feruabiriadmuet tuealigd fpiritû ad uidenduipfa uifibilia.ided corporalia :ficutnuc tale aliquid nifi p corpus uidere nó poffomus: An nero etia tune fine organo corpis ualeatfpus noder noffe corporaliaiNcgjem de^ta/ lia p fenfus corporis nouit:äfmulta alia quæ in bac quædioncmouere poffût ; fateor menódualicubilegiffe qdmibi fufficere exidimarc:fiue ad difcendu : fiue ad docenz dü:ac per boefinó difplicet buic fratri mea qualifcuq; cautela : interim ,ppter qd feri/-pturn ed: (J^n uidebim^eû ficuti ediquantu poffumus cor mûduad illâ uifionéipfo i.Job.j,.' adiuuâte præparem^. De corpore autê fpiritali pacatius Ói .diligentiusinquiram^ne forte aliquid certu ac liquidum fi nobis boe utile effe nouit:fcdm fcripturas fuas deus digne^dcrnódrare.Si ein boe inuenerit inquifitio diligentior tantâ corpis'futurâ mu tationêiutpoffit uidere inuifibilia : nó utopinor talis potentia corpis mêtiauferet uiz fionê ut exterior bó uidere deu tSc poffitin poffit iteriorigfi tm foris fit de^ad boiem: ^int’ nó fitiboie:cum aptiffime fcriptu fit: ut fit de’ oia in oib’:Autita fitint’ille g fine nllis locooi fpacqs ubiqjtot’ed ut foris tm uideri ab exteriori bomie poffit:lnt’aütab wtenori boienó poffit, (Quæ fi abfurdiffimefêtiûcimagis em föcfiplenierut deo nó inanes itrifec’:ab illo circSdabuc extrïfcc’:ncc exeiïtritec’ieu quo pleni crût n uide/ butidr tm forinfec’ocalatieu quo circudabSc uidebutiReffat utinteri de uifione dei fcÆm iteriorc boiem certiflimifim’.Siauf etiä corp’mira cómutatióeboc ualuerit:ali udaccedetnó illud abfccdet.Mcli’ ergo illudaffirmamusunde minime dubitam’: cp bó iterior uidcbit deu quo mó fol’ pt uidere cbaritatc: q culaudarec diclS ê:de’cba* ritas ê:Sol* pt uidere pace amp;; faclificationê fine g nemo potent uidcre deû .Meg; em cbantaté:pacc:fancïific3tioné:ólt;;fi g fût fimilia: uidet modo ull’ carnalis ocul’: quæ tn oiajam uidet quâtû pôtmetis oculus:tato puriusquantopurior:utfine dubitatiorte deunos uifuros effe credam’:fiue inueniam’:fiuenó inueniam’qd de qualitate futuz ficorpis quænmustcû tn corpus refurreduçt dV imortale atq; in corruptibile futurum ^0ambiaam’: qin bine fâdaÇi fcripturaRZfentetias aptiffimas firmiffimafg }retinem’i •Siaûttfte frater qd de (pintali corpeadbuc requiro:iam fibifirmat effe certiffimurn

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CXCIX 4gt;

nifïpladdus audiero docente : (ta utiHc quoep pbeidusmeaudiatinquirentcm:babe bit lure undc fuccenfeat. None tn per ebriftû obfecro:ut de ilia afpentate IfaÇimea/ ru qua ilium non imerito offenfum effe didicuueniam mibi ab illo impetres : ärmere/ (criptis dno adiuuante laetifices.

^TSaneii Auguftiniad Edidâtuebeméter fe doluiffe narratisscp ipfa ficcu marito egc rit:ut in adultery ruina miferabiliter lapfus fit.Etob bac caufâ afq; cp fine ciufdé man» ti eöfenfu pene oia quae babcbat:daob^ monacbis tanq paupib’ erogado donauerif. lt;0^ etia praeter üh^arbitriu babitu mutaaerit:acrirepbefioneincrepâtis.Et qnéadmo du fe cr^a eudé ia ac de caetero babere debeât diligêter inflructis.Epl'a.CXClX' ■^'^X.Ominae religiofiffimæftiiæ Ediciæ: Auguftin' ’in dno falutê. LcHis lfi$ reoez V entiae tuæîtV eai^ platorc interrogato quæ interrogäda reftabât;uæbcmen ter dolui fic te uoluilfe agere eu marito ut ædificiû côtinentiæ qdin eo iam cô (irai coeperatlamiffa pfeuerâtia in adulterij ruina miferabiliter laberet. Cum cm lu» gédus effet ft poftcôtinentia uotâ deo iamej aélu tpfo moribufepfufceptarcucrtcrcif ad cóiugis carnem:quatomagis nuedemerfus in intcritu .pfundiorc Iugédaseft:qui tamabrupta diffolutionemœcbaôiratas tibi:pntciofus fibittang in te acerbius fxuiat fiipfe percat, Hocauttantu mali accidit:dum tu ciusanimunon qua debuiftimodez ration e tracta fti;qa amp;rfï carnalicófortio iam ex eöfenfu nobis no mifeebaminitin este ris tn rebus cóiugaliobfequio uiro tuo mulicr feruire debuifti : praefertim cum ambo efletis mëbra corgis xpi.Et uti^ ft maritu infidclê fidelis babuiffes : agere te cóuerfa» tione fubdita oportuit ut eu dno Iucrarcris:ficutapoftoli monuerunt. (Dmitto cm ç 'ipfam cótinentia tllo nódüuolentc non fedm fana dodrina te fufeepiffe cognoui. Ne/ lt;$ em corgis tui debito fraudâdus fuit:priu(q ad illud bonu qdfupcrat pudicitia coin» galêtuæ uolutati:uoluntas quoep eius accéderetmifi forte non logeras mec audieras; uel no attenderas aplmdicentc:Bonucbomini multerenó tagere. Propter fornieaz tioneaut unufquift^ uxorc fuâ babea t:^' unaquæcp fuû uirû babeat. Vxori air debiz tam reddatïftmiliteraut èiuxor uiro. Vxor non babet poteftatc corporis faffed mn Similiter autem amp;nbsp;uir nó babet poteftatem corporis fut fed muiter. Nolitefraudarc inuiccnift ex eöfenfuad tempus ut uacetis orationi:amp;:iterumadidipfuin eftofe:ne 5y,q,5,Pi»:'fba nos temptet fatbanas propter in temperantiam ueftra. Sedmbæc uerbaapfiea etia ft fe ipfe continere uoluiffet amp;i tu noluiffesidcbttû tibi reddere cogérer;d^ ilh deusimz putaret continentiam ft nó fuæ fed tua: cedensinfirmitati : ne in adulterij damnabilc flagiciû caderes maritale tibt cócubitum nó negarettquatomagis te qua mag'' ' clam effe decuerat:ne ipfe quoep in adulteriu diabolica téptationc trabcrec in redde/ do bmóidebito uoluntati cius obtempcrarc cóuenerat: cS tibi uolütatemcótinendi acceptarct deus;qa,ppterea non faceres ne periret maritus» Sed boe ut diximcrito omitto:qm poftea tibtnolcti fibi ad reddcnda cóiugalia débita cófentire ad cadecon tinctia: pacla ipfe confenfit:d^ tecïï cótinentiffime diu uixit: fuoep eöfenfu a pano wo quo ei debitû carnis negabas ipfe te abfoluit. Nó ergo iam in tua caufa ifta uertitur ÎÎ q.S.qéoeo Ruæftio tutruredire debeas ad cócubitu uiri.Qd ’ Cm deo pari confcnfu ambo uoucz ratis: gfeueranter ufq; i fine reddere ambo debaiftis:aquo ,ppofito ft lapfus eftulcitu faltem cóftatiffimegfeuera.iS^ te non cxbortarer nifi ga tibiad boe ipfe cófenferat. Na ft nung tenuiffes eius affenfuminumer^tc null’defendiffet annoruiSed poliqua/ tulibet tépus me cófüluifïesinibtl tibi aliud refpondcré:nifi qd aitapls^Vxor non ba' bet poteftatc corporis fui fed uir:de g poteftatc fic tibiiam gmiferat cótinentiaiutea tecu 0^ ipfe fufciget. Sed illud eftqd minus te obferuaffe cótrirtonga tanto bumilius A Ó^obediétius ei obfequtin domeftica cóuerfattöne debuifti: quato ille religiofius tibt j^Q^’QÓoco *’^*” ^^*^ magna etia imitando concefferat. Nonem ga panter tcperabatis a commiz xtione carnaliudeo tuus maritus effe deftiteratumo nero tanto fanebus inter nos co/ luges manebatj: quäto fäcliora cöcordif placita feruabatis. Nibil ergo de tua uefte: nibil de tuo auro uel argeto uelgcucp pecunia:autrcb^ ullis terrenis tuis finearbitno cius facere debmftunc ïcâdalîçares boiem g deo tecu maiora uouerat:öiab eoqu de

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, CXCIX

tua came hcita ptate pofTet exigere cotincf abnuIeraL Denies faSuêut uincnlu cox Hnentiæ quo Te dilccius inexuerat oótemptus abrSpcrenäliratus tibi no parcerct rt/ Ul’ Sicut cm mibiretulît platoreplæ tuæ:cutn cognouiflet q? oia uelperieomia qùæ: ßabebas nefdo gbus duobus tranfeuntib^ monacbis tang pauperib‘’ei'ogada dons? ueris:tucilledeteftanseos tecü: amp;nbsp;non deiferuos:fed domosakënæ penefratores Äf tuas captiuatores Ôi deprædatorcs putâs: ta fâclâ faremâ quâ tecû fubieratindignât^ abiedt.Infirmus cm erat:amp; ideo tibfquæm côniuni^pofito fortior nidebaris:nó erat præfSptioncturbâdus:quia etiâ fi ad ipfas elemofynas largi^fadêdas forte pigri‘’mo/ uebaâpoffet amp;nbsp;Îda condifeere fi tutsmopmatis nô fenrer expéfis:fed expéclatfs mui tarées obfequqsmt etiâ boc gdtemere fola fedfti : multo c5fukiu s dileclioe concordi wulto(ç ordinati* Ai boneftius ambo faceretïs ne blaCpbemarenr feruideû fi tn bic fu erun^qui manto abfente attp nclciente: ab fgnota muhere Ai aliéna uxore tanta fum/ PærSniiflaudarec de’in opib’uris quoçi eêt tam fida fodetas tutauobis cômunifer knere^nô foin fuma eaftitasmeruetiâ gliofa pauptas. Nûcaûtincôfiderata feffma/ koneattéde gd feceris: Vtem de illis monacbis a gb’teipfe nô ædificafâ fed fpokata eue coquerinego bene fentiâmeebomini præira turbatû oeulû babefi eôtra deifor^ Jaffefamulos facile confentiâ.Nugd tantû bonu écp paupeÇi carné largiorib’ elemogt; lynis refedfli:quâtû malu cdq gt;uiri tuimété a tara bono ^jpofito fubruidif An cuiufg tibi uitætêporalis falus cbarior elfe debuerat g bui’ a?ternarNonne fi ampliorê mifez ticordiâ cogitansndeo paupib^ res tuas erogare differres ne fcandaliçatus maritus tu* deopenrettuberiores tibi deus elemofynas imputaretyProinde fi recolis gd acquifn verasqnlucrata fueras uiru tau:ut tecû ebrido fancHorc caditate feruiret : InteHigc p ilbs elemofynas tuas gbus cor eius cuerfü edtquâto grauiore dämnopeadafuens’g fut iHa lucra quæ cæledia cogitabas. Si em babetibtmagnu locS partis fradus efurié/ tuquätum locuibi credéda ed babere mifericordia g bomo eripit diabolo tang leoni Ffugiéti:Aiquem deuorct inqnirétif Neep boc ita dicim’ut fi quifg fcâdaliçatus fuerit de bonis opcrib’nns ab eis defidendSputem’ :fed alia caufa caliénarG : alia neceHa' naiy in focietate aliqua pfonai^talia fidelis: alia infidelisîalia parentum erga filiostalia filioçierga parentes:Aha podremo ea quæ m bis reb’ uel maxime intucda ed üiri Ar uxoris:ubimulieré côiugatâ nó licet dicere:Facio qduolo de mco: cu ódipfa nó fit fus fed capitis fui:bocéuiritui. Na ficquædâ ; ut cómemoratapt’s Petr’ : mulieres Gftæ lt;‘1^eW.ï* quxin deum fperabant ornabant fe fubieelæ fuis uirisificut Sara obfequebac Abraæ dnmeuuocâs: Cuius ingt faclæcdis filiæ cuad cbrtdianas nôadiudæas feemmas loz querec.Quid aût mira fi pater cômuné filium nolcbat bums uitæ fubdentaculis a ma tre nudari:ignorâs gd feAatur’eét:cû in ætate grandiufcula effc ccepidetiutïy monaz ebi ^feffionétan cccliadicû minideriSt an côiugalis neceffitudints œnculûtÇ^uis em admeliora excitâdi amp;nbsp;erudiendi fint filq fànftoçêtunufquifip tn^prium donû babet a i.lt;orf»7« deo:alius fic:aliusaûtfic.Nifi forte talia ,pfpicicns Ai præcaucs repbédendus ê pater:

cû beatus apt's dicatîdluifquis aût fuis amp;nbsp;maxie domedicis non ,puidct;fidc denegat r.IimotB.y» ôiéinfideli deterior. Cum nero de faciédis ipfis elemofynis loquerec :ait: Nô ut alqs refedio fit:uobis aût angudia.Panf ergo côfiliû de oib’ baberetistpariter moderare/ mini gdtbrfiunçâdû elfet in carlo: gd ad uitæ bums fufficientiä uobis 6c ufis ufoep fiz liorelinquendu:ncalqs effet refeefio : uobis angudia. Et i bis difponedis atq; fadédis fl gd tibi forte melmsuidcrcc fuggereres uiro reuetenf: ciuldcq; audoritate tang tui capitis fcqrens obcdictcr:ut ocs qut fanû fapfuntad quos pollet bocbonû ufm fama pferre:de domus uræ frudu ac pace gauderét : Aiaduerfariusreucrerce nibil babes

* de uobis dicere praui. Porro fi de factedis elemofynis Ó eipaupes impendêdis rebus tuis:de quo bono opc ÓCmagno tam eufdétia præcepta fût dûtcû uiro tué fideli Ai te/ cû fandæ côtinétiæ pada feruâte confiliû cômnnicare deberes: eitddécp nô fpemere uoluntatê: (Qiiâtomagis de babitu afcpueditumbit tibi præter ci’arbitriumutandu uel ufurpandû futt:undc ntbil diuinif’ legim’inrparatû.Scriptû ed quidem: mntieres i.îunotB.x» elfe debcre in babitu ornatotauricp circumpofinoiâc intortio crinium:^ caetera bmôi quæ uel ad inané pompa uel ad illecebram ferme haben folent:mento repbêfa funt»

EPISTOLA

j5.lt;i»5»lt;(5»» Scdêgda ü modulo gfonæ babit^ matronalis a uidualiucHc diftincl’ : 9pof fidclib cotugatis laluardigionis obferuatia cóuenire:Huc te marit^fideponere noluitine te udutuiduâ illo uiuéte i3claref:pnto ga nófucrat in bac re ufe ad diffcnüomsfcadalu pducédüszmagis inobediétiæ malo:g uIH’abftinétiæ bono.û^id cm cabfurdi^g mu' nerem de bumiliuefte uiro fupbirezeuite poti^expediretobtépare cadidis morib :g tatgeUis uefttb^repugnared (ßuia amp;fï te indumetü monacbæddeflabat :etia ^^^S*quot;^ ti’poffet marito obferuato exorato^furtiug ilIo incófulto cóteptoq; prxfumi. Qd« oino n finerct gd tuo ^jpofito depiretf Abfit ut binc difpliceres deo grcóiugetuo no du dcfuclo:nó mducrens ficutAnna:fcd ficut Sußna.Neq? em ft; ille g tecû i3 capat euftodire ta magnScôtmêtiæ bonû:ctiâ fi cóiugale nó uidualeuoluiffet ut aedpes-m# dumétû:ad in deccte quoeg te cópuliffetornatû. (J^ ^fi alig dura conditióecogererft poffes babercifupbo cultucor bumile. Nepeapud patres:Hefter Hla regina dcun/ méfideu colcbdco fubditaïmanto regt aliemgenæîn eûdéfecu coleti deuttn fubieda ferutebat:lt;Duæ cû extremopfculo : nô fua tm fed etiâ gétis fur quæ tue crat ppls dci dno^pftemeref orâdoûipfa ofoe fua dixitzita fibi ce ornatû regiû ficut pânû méfirua lêzd'ita orâté côfefti exaudiuit g cordis infpeelor câ ueçt dicere fciuit.Etutiep mantu babebat multas mulieçi uirû:amp; deoÇialicnoç: falforût^ cultorcz Tuaut fi Ôiilldn ^/ pofito qdtecû fufeepatpduraretzneead te ofFenfus in flagiciûcorruiflet: maritSbabe basznô lolû fidde 0lt; ;ue^ deû tecû colctc:fcd etiâ cótinctc:g ^culdubio ^pofiti udin nô imemorz^Vfi ad côiugaha te cogeret indumcta:ad fupba tn ornaméta nô cogeret.

Hæc tibi fenpfizqm me côfulêdû putadizno ut tuû reclûmditntû fermonemeo iran * geréz fed ggt; te inordinate 0« ;incante agete uiri tui faHû dolcré.De cui’rcparatioe dez bes uæbemétiflime cogitare fiuere ad xpm uis ptinere. Indneitaqjbumilitatcmet[z ä^ ut te de’ eóferuetpfeucrâtêznoli maritû côténere peûtê.Fade 4 ) tllo pias iV auidu* as oratioes.SacriFica iacbrymas tang ouln erati fan guinc cordiszEt fcribeadeu fatilra clionezpetes ueniâzgaieû peccadi cp præter ei’ côfiuû amp;nbsp;uolûtatem de reb’tuis feciïH qcî faciédû putadiznô ut te pœniteat tribuiffe paupib’z fed cû boni tui. opis participé

amp; modéra tore babere noluiffe. Promitte de cætero iadiutorio dni fi amp;iHSl“? ^“IP* tudinis pœnitueritzamp;fcôtinêtia quâ deferucrit repetiueritz te iHi ficut dècetioib’ferz i.îiinot5»x* mturâiNe fortezut ait apfszdet lUi de’pœnitetiâ éirefipifeat de diaboli laqueis: a quo captiu’tenet fcdmipfi’uolûtaté.Filium aûtueftrû qm de legitimised Siboneftisnu/ ptqs füfccpiftizmagis i patris gin tua effe potedate quis nefciat^Et ideo einegyinon pût ubicûc^ illû elle cognotterit:amp;; iure popofcerit:ac pboc ut fed’m tuam uolûtatem dci po(rit nutriri ô.r erudiri fapicntia:neccnaria ed illi etiâ uedra côcordia. CSacli Augudim ad AfcllicûzLris ilk’ de cauédiludaifmi difccptatioe refpodédo ztez ftimonijs Pauliaplî côprobâtiszxpianos maxie ex gctib’ uemetesziudaiçarc nô opor terczamp;quæ fit utilitas legis pulcbre declarâtis|z errorefœ aliquoçt côfutâtis. Traclanz do præterea quædionëzutwgxpian’cictiâ iudæ’uel ikaelita dicédus fitzdiffiniêtisç fi boc ede nô carnczfed fpû intelligacznon debere ipfum nomé fibiin côfuetudineferz monis imponere:fed fpiritali intelligentia retinereTpla.CC.

(Dmino beatifiimo fratri amp;^ epo AfellicozAuguHin^no faluté. Eras fâctita/ p tis tuxqsad ucncrabiIc fenc Donatian u dc caucdi iudaifmi difceptatióc mi/ fidiz ad me ipfe dignat’ c mitterezatep ut eis refpödere petédo uæbemetPimz petrauitzquê ueritus côtemnerezut podû dno adiuuante refpondeozgratû exiftimâs etiâ cbantati tuât g? ad te fcribédo illiiubêti que ,p fuis mentis ambo ueneramurtob-* tépare nó renui. (Ebridianos maxie ex gétib’ueniêtes mdaiçare nó oporterezPadl’ batx. apPsdocetubiaitzDixi Petro corâ oib’zSi tu cû fis iudæ’ gentili^ô^ non iudaice aimsî quéadmodû gétes cogis iudaiçarefEt fecut’ adiûxitzNos natura iudæiz amp;;nô ex gen tib’ peccatores.Sciétes aûtqm n ludificat bó ex opib’ legis nifi pfidélefu xpiz amp;:nos ilefu xpo credim’ut iudificemur p fidê xpizamp;f n ex opib’legjzqm ex opib’legjnmfli ficabic ois caro. Nôfolûaûtilla opalegisqfûtîuetetib’facramentiszamp;nûcreuelato tedameto notto nô obferuâc a xpiamszficuti c circûcifio pputtjamp;; fabbati carnafuaca tiozâr a gbufdâ efc(abdinétia : amp;nbsp;pecoçi i fachficijs imolatio: amp;; neomenia amp;nbsp;açymût

2lt;'cetera bmonueróetia illud qd’in lege dtSum é: Nó cócupifcesrqd utiep amp;nbsp;xpanns null’ ambigit effe dicendü:nöindificat boicm mfi g fide lefuxpi:0^ gratia deiplefurn xpmdnmjifm. Idcipfeqppe dieftaprs:Quid ergo dfcem’ç’Lexpeccatûeftç’Abfit» ®o»7» Sedp3m n cognouinifiglege. Na cócupifcéna nefdebanifilexdicerettNóeócapü fces.®ccafioneaöt accepta : peccatu pmadatu operatu cm mcoém cócupifcétia.Sfi nelegeem peccatu mortuuê.Ego aötufuebâ alfqn fine lege.Adueniêtcaut madato pdm reuixit.Ego aSt mortu’’fó: ólt;:ïuêtSê mibj madatüqa eratrutta:bocéin morte. Peccatu cm occafioneaccepta p madatum fefellitme: Ö^ pilludocciditjtacp lex quü dé fadatdrmadatu faclutdriuftu: ârbonû.lt;Qd ergo bonne mfbifaclu ê morsequot; Abfit. Sed pdm utappareat pclm:pbonumfbioperatu émortérut fiatfiip modup^m pecz cans p mâdatû.Scim’em ga lex fpiritaUs c:Ego aut carnalfs fü:uenudat’lub peccato. Qdemoperorignoro:Nó emqduolo boeago:fed qdodiillud facio. Siaötqdnolo boc facfo;cófentio legiqm bona ê. Vfdcm’itaqj in bisapficis uerbis legénó folu nÓ cfiepclmtfed etia effe fancla:ólt; :madatu fanäuö^ iuftu ^ bonQ:qddiclu c:nó concupt fces.Sedp3rn p bonu fallir.'amp; p illud occidit eos g cum fint carnales:putât fuis mrib’ legé fpiritalê fe poffe cóplcre:d^ p boefiStnó folu peccatoref:qd effent etia filegênó acccpiffét:fed etia puaricatores:qdneffent nifilegê accepiffent. 5ic em alio loco di cft:Vbilex n c:ncc puaricatio.Lex ergo fubintrauitdicat alibiipeteffarmt abOdaret ^0*** A delic(S.Vbiaütabundauit deliclü:fupabundauit amp;;gra. Hæc effigie utilitas legistga oftendit boiem fibqpfi ut feiat infirmitate fua^ uideat queadmodu p.pbibitione auz gea^ poti’carnalis cócupifcêtia g fanée.Appetunc em ardenti’quæ oetan/tdu id qd ipiritaliterlubec carnalis obferuare cópellic. Vtaut fit fpiritalis g legêimpleat fpiri/ talé:nófit ipfa Iege:fed gratiaiboc ê nimpio:fed beneficiqtnó iubcte littera:fedadiu uâtefpiritu, Incipit aut homo Icdm gratia iiteriori boie renouari: ut mente agatqd amatiheccarnieófentiatagêti qd 0dit:id ê nó ut oiho nó cócnpifcat:fed ut poft c5cu pifcctias fuas nó cat. Qdgdê ta magnu eft:utfi oimodo fierettS ^ guisinfint du fum’ in corpemortis bui’ defideria pcccati:nulli coj^ tn adbiberem’affenfümó effet unde diccrem’patrinoftro g éicælis: Dimitte nobis débita nfa. Nee tn ideo tales ia effe/ WanB.tf* mus qlcs erim’cu mortale boeiduerit imortalitatê.Tuccm n folu nulli defiderto pee catiobedicm’:fednulla erut defideria talia gb’nó obedire iubeamur. Nuc ergo ubi diciedanó ego operor illud: fed id qdime babitat pcï:m:de cócupifcêtia carnis dreie: quæopac in nobis mot’fuos etia qn eis nóobediem’:dünó régnât peccatu inoftro jfjo,^. mortali corpe ad obediendu dcüderqs cius : nee exbibem’mebra nfa armainigtatis peccato:! g iufticia nódu cófumata pfeuerater ,pficiêtes : ad ei’ cófumationéqnq; ue/ niemus ubipeccati cócupifcêtia nó cobibêda atq; frenâda:fed nulla fit.Hæcenim lex pofuit dicêdo:Nócócupifces:non q? bic ualeam’:fed ad qd jjficiêdo têdamus. VeÇ^ boe fitnó lege quæ boeimpcrat:fed fide quacboe impetrat:nó ira g lubec:fcd fpiritu quo fanac:Nó ergo meritis opantis bois ffed largiêtis gratia faluatoris. Vtilitas itaq: legis ê utboiem de fua infirmitate conuincat:amp; gratiæ medicina quæ in xpo êimploz rare cópellat.Ois cm g ïuocauerit nomêdni falu’erit.Quó ergo inuocabut in quê nó crediderutf Quo credêt quênó audieruntCVn paulopoft dicitilgic fides exauditu: Ro.io.

B audit ’ aut p uerbu cbrifti. Quæ eu ita fint: Qui fe ifraelitas effe carnalifgaudent : fed prater gratia xpi:in lege glorian6bi fût degb’idêaplsait:Q ignorâtes deiiufticia amp;nbsp;^bi^ lua uolétes cóftitucre:iufticiae dei non fut fubiecb.Dci gppe dixitiufticiâ:quæboi ex deo eftiSua ucro:qu5 putat fibifufficere ad facieda madatafine adiutorio Ólt;idono ei’ glegé dedit. His aut files funt g cû qafiteanr fe effexpianos:ipfi gratiæxpi ficaduer/ fanifiut fe bumanis uirib’diuina exiftimêtimplere mandata:acficetiä ipfi ignorantes deiiufticiäiÄ : fuâ uolétes cóftituere :iufticiæ dei nó funt fubiecli.Nógdê noie:fed taz tum crroreiudaiçâtes. Hoe gen’boium capita fibi inuenerât Pelagiu élCæleftinu impietatis bui’ affertores acernmos.fQui recent! iudicio deip diligêtes amp;nbsp;fideles ferz HOS ei’etia catbolica cómunione priuati fûttâf43pter cor impunités adbuc in fua dâz natiohepfiftunt. Quifquis ab ifto camali amp;nbsp;aiali: at^ ideo nó imcrito reprebcnfibilt

CC 46

Step danabili ludaifmo effe quaint alien’: no folu ueteres illas obferuatióes a fe facerc debetaltenas:quæiâ reuelato tedaméto nouo poftea g uenerût ea quæ p illas fignifi/ caba^ effe futara:jpeuldubio eê neceffaria deftiterSt : ut nÓmdicec in cibo amp;; potu amp;nbsp;in pre dici feftiârneomeniæ Ar fabbatoÇi: qd éumbra foturoÇi:ueruetiâ ilia quæile/ ge ita præcepta fût ut ualeât ad infirmandos mores fideliûad ê ut abnegates ipictaté 0lt; ;fæculares cupiditatesitêperâter amp;nbsp;iufte amp;nbsp;pie uiuam’ in boc fæculo. Vn eft etiam gRo»7* boc qd ex lege maxie cômêdandû elegit aplsiNô côcupifees :8« ;qcutç de deo amp;^’xilt; WattP.ii» mo diligédo fine ullis figuris facramétoÇipræcipiûfilege . In obus duob’ præceptisr etiaipfe dns xps dicititota legê ^pbetafeç pédere:ficaccipitificamplcdir :fic obfer' uada effe nó dubitattut gequid ieis,pficir;n5 fibitribuat:fed græ dei plefuxpmdnm nrm. Ve'tûtamê cum quîfqj ifto modo faerit uer’germantj fiç xpianus:unv etiä iLi/ C dæas ne ifraelita dicédus fit merito quadric, d^d gdéfi nó carne fed fou boceffeintel ligictnö debetipfu nome fibiicófuetudine fermonis imponererfed Ipinfali intelhgc/ tia retinere:ne,pp^ ambiguitaté uocabuliqua nó difcermt quotidiana locutióc : illud .pfderi uideac qdéinimicû nominixpiano. Hacautquæftionéud eft utçi g xpiamts eft:etiâludæ’uf ifraelita poffit itcHigiddê beat’ nobis aperit Ardiffoluit apts ubidicit: jRo.i» CircScifiogdé^deft fi lege cuftodias.Siaût præuaricator legis fisjcircucifio tua præ^ putiû facla é.Siigic præputiuiufticias legj euftodiat: nóne præputiû ei’i circucifione reputabic :A^ iudicabit qd ex natura é præputiû legé pficienste:g p Ifam amp;nbsp;cireucifio' né præuaricator legis escquot; Nó ein g in manifeftoiudæus ê: neq;quæimanifefta carne eft cireûcifio:fed g iabfcódito iudæ’ é A^ circucifione cordis : g fpu nó Ira tcui’bus no ex boib’:fed ex deo ê. lt;Cu igic audiam’apfm xpicômendâté nobis iudæû in abfcoz dito:nó in carnis circucifioneffed cordis A: quot;nbsp;fpûnô lra:gs eftifte nifi xpianusf Sicitacp fum’iudæûnô carnali^ fed fpiritalit’:qucadmodu fum’ feme Abraæmô fedm carné fi' cut illi g de ipfo noie carnali fupbia gVianeffed fcd’m fpiritu fidei quo non illi.Scim’em lt;cn.i7. t*os nó fuiffe,pmiffos:qii ei dixit de’ ; Pfem multa^i getiu pofuite. Et g multa de bac 3Ro,4, re dicat apfsinouim’.Dicim’em ingt:qm deputata e Abraæ fides ad îufticiâ«Qoôw go deputata éf An eu in circucifiôe cct:an eu effet i præputioC Nó in circScifioneucd in præputio:Etfignu accepit circûcifiôis fignaculû lufticiæ A* fidei quæé in prxputio tit fit pater oium credétiû p præputiû ut députer A'illis ad iufticiâ:ut fit pater circScilt;* fionis:nó bis folû g ex circûcifione fût:fed A; bis g fequûf ueftigia quæ eft i præputio ®H»i5 fidei pris nfi Abraâ. Et paulopoft : Ideo ingt ex fide: ut fcd’m gram firma fit pininio jggjj,^^ oifemini:nó ei tm qd ’ ex lege é:fed A ei qd ex fide é Abraâ g é pater oim noftrutficut 163'1.5* feriptû ê:(Quia patré mica lp gêtiü pofui te. Ité ad Galatas:Abraâ ingt crediditdeo A deputatü éilli ad iufticiâ.lntdligite ergo:qm g ex fide: bi fût filq Abraâ.Proujdesaût fcripturaiga ex fideiuftificat gêtes de^’iprænûcianit Abraæ:ga bndieefïteoésgetef: ita ut g exude fût bndicäf cundeli Abraâ. lâ aliquâto poft in cadé epfa:Fratresinqt fedm boiem dico tn bois côfirmatû teftamêtû nemo irritû facit autlupordiat.Abrar dictæ fût ,pmiffióes A femihiei’.Nó dicit:A feminib’ tag in multis :fed tang in uno:A feminituo qdê xps. Ité paulopoft:(Dés ein uosingt unüeftis in xpo lefu. Siautuos xpi:ergo Abraæ fernêeft[fedm^jmiffionébæredes. Sedmiftü ergo itcllcctS apheu iueniüciudæi g xpianinó fût:cû ex carne Abraæ origine ducât:nô eê filij Abraæ.Ca ein dicitftntelligite ergo qm g ex fidc:bi fût filij Abraæ:,pfe8:o fignificateos g ex fide nó fût :nó eê filios Abraæ:Acp bocnifiiudæis eo modo fit pater Abraâ emo é nobis: quid eis ,pdeftçp de carne ei’ exorti font :Anomé fine uirtute tenuerûtfCum aûtad xpm trâfeunt Aincipiût effe ex fide filij Abraæ :tunc crût iudæi:nô in manifefto:fed in abfcódito:circücifione cordis fpûnô Ifaiquotp laus nó fit ex boibos fed ex deo.Ab bac aût fide aliénation ramis fraclis deputabune ex ilia olea:in cui’radice: idem dicit apisunferere oleaftrû:id eft gétes: qd utic^ nó fit p carnc:fed p fidé: neep p legc:fcd p gratiâ:necp litterâ:fed p fpiritûtneep carnis eircûcifione:fed cordis : ncc in manifeftot Îed in abfcôditoînec làude ex boib’:fed ex deo :ut fit unufquifep cbriftianus ficut non camalts fed fpintalis Abraæ filitis:ita nócamalis fed fpiritalis iudæus:nec carnali; fed

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cc

fpintalis ifraclita. Na amp;ide ifto note fieapFs IqqaiâNon cm omncsq ex ifrael btfunt ^»^ «fraehnecç g funt feméAbraâ ocs fihj:fedtn Ifaac nocabit tibi femê:boceftno bi g ftlij tamis biblij dei:fed Fill],pmifiïonis deputanc in femme. None mirabilia magna funt ifta^funducçmyfterium mt multi exifraclnati fintifrael:6lt; :multi non fint fiujcQ fint fernen Abraæî ’ lt;£Juomodo cm non funt:qnomodo fuhttnifi quia no furtt filq ,pmi(Ti/ onis ad ebrifti graham ptmentestfed filij earnis nomen inane gehantes ; acpboc nee illi font ifrael ficut fumus nos: nee nos fumus ifrael ficut fût ilii. Nos enim fumus fcd’m Ï) fpiritale regencratione : illi fcd’m eamalem generationem. Intuêdum eft quippe ac difcernendum:alium elle ifrael qui,pptcr camem noméaccepit;alium ucro g ,pptcr fpiritû rem quæ illo nomie fignifieat obtinuit.Nug em ex Agar aneilla Sara: nati funt ifraelitæ.Nonne Hifmael ex ilia natus cibS^no ifraelitarum gentem fuo femme pro/ pagauitiTDe Sara nacp uenit ifrael per Ifaactqai ex ^miffione natus eft Abraae:Tn cd fedm^pa^inem carnis fe ita res babeat:uenitur ad intdlcctnin Ipintalem : amp;nbsp;inticmz untur ad oaram non ptinere carnales ifraclitæ:qui ex ilia carnis origincm.ducüt:ä^ p^ tineread cam potius ebriftiani qui no fcd’m bifmael filij funt carnisjfed fedm Ifaac filij funt promiftionismon ad ipfius Ifaac carnalc fernen: fed ad fpiritale myfterium ptinez tes. Ita gppc ad Galatas apoftolus loquidDicite mibi fub lege effe uolctesiLegénó J63f«4» audiftisfScriptuméenim ç Abraam duos filios babuit:unum de ändilbramp;ununi de libera.Sed ille quidem qui de anciliaifcd'm camem natus eft:quiautem de libera p rCz promiffionemquæ funt in allegoria.Haec enim funt duo teftimeta : Vnum quidem a montefina in feruitutem generans qd eftAgar.Sina enim mons eft in arabia qui con iundos eftbuic quxnunc eft bierufalem:0lt; !feruit cum filijs fuis . (Quae autem furfum eft bierufalem libera eft quae eft mater noftra.Scriptum c em:Lætare fterilis quae no ff9.$4» paris:erumpc amp;nbsp;clama quae non parturis:quia multi filij defertsemagis g cius quae ba/ bet mrum.Nos autem fratres fcdm Ifaac^miffionis filij fumusiSed ficut tue qui fedm camemnatus fueratiperfequebatur enm qui fcdm fpiritum:ita dr nuc.Sed quid dicit feripturatbijeeancillam 0^ rihUm eius : No em baeres ent films aneilla cQ filio liberae: qua libertate cbriftus nos liberauit. Ecce fcdm iftam fpiritale atq; apoftolicam intelz ligentiam nos potius ptinem’ad liberam Saram : qui ex ilia nullam carnis ,ppaginem trabimus.Iudaei autem qui ex ilia carnis ^apaginem trabunt:ad Agar potius ancillam E ptinere mon ftratur :de qua carnis ^Jpagatione non trabut. In nepotib^ eti5 Abraæ

amp; Saraciid eft filijs Ifaac amp;nbsp;Rebecex: illis geminis: Efau db Iacob g poftea uocat^cifrf: bocipfum magnum eb ,pFundümyfterium reperitur:S)e quo idem apoftol’ ’loques: cum per Ifaac ^miftionis filioscomcmoraffet ad cbrifti gratiam perhnétes : No folu 2^0,9, autiila inquinied lt;5b Rebecca ex uno concubitu babens Ifaacpatris noftri. Nondum em natis:necqui egerintaliquid boniautmali:ut fcdm clcftioncm ,ppolitum dci maz neret:n5 ex operibusi fed ex uocante diSu eft ci:quia maior feruiet minori: ficut ferft ptum eft:lacob dilexiÆfau autem odio babui. Hate certe dodrina apoftolica atq? ca fXPaUebte tbolica fatis cuideter indicat nobis fcdm origine carnis ad Sara iudxos : id eft ifraeliz tas pertinere:Scdm autem myfteriumfpirit’ ’ad Saram cbriftianoslad Agar iudxos.

■ Item fcdm originem carnis ad Efau qui didus eft etiam Edomtgetem idumeorum: AdIacob autemquididus eft etiam Ifraeligente ludxorum.Porro fcdm myfterium fpiritus ad Efauiudxos:ad ifrael pertincre ebriftianos.Ita quippeimpletur quod fcriz ptumeft:Maior feruiet minori:id eft prior natus popul^ iudæorum:pofterîôri nato populo cbriftianorum. Ecce queadmodum fumusifrael adoptioe diuinainobumaz na cognatioe gloriatesincc in manifefto:fed in occulto:neclittera fed fpiritu:rtec car* F nis:fed cordis circucifione iudxi. (Quæ cum ita fe babeanttnee tarnen debemus con fuetudinem fermonis bumani inepta loquacitate confundereiS«;in rebus difcernedis frequentata uocabula perfurbata fignificatiorte mifcere: ut eos qui cbriftiani funt:0^ 3pp,ellati0neufitatiffima cbriftiani uocantur:inufitato uocabulo aliquis affedet appel lareiudxos:ur cum fit ipfe uoceturqg cbnftianus:ifraelita potius nomine deledeturt

dr q3 iKmyncrio debetfernper inteHigerczparti^ aut^re profcrre. Hæ^ » quoti^ana loquendi confuetudine magis eligat frequentare inepta mfolétia : ü rtÏdici poten iw* perita fcientia. Nunqd emapKperqoos ca didicimus ifta nefciebant:quomodo nos potins fumas fernen Âbraæ fedm Ifaac promiffionis bacredestä^ iudæi fpintu non ut' tera :cordis circumetfione non carnis:ólt;;non fedm carnemifrael:fedifraeldeif Sciez bant itacpifta multo fapientius certiafœqnosiô« :tarnen in oquendi confuetudineiu/ dxos amp;nbsp;ifraelttas eosappcllabant qui fedm carnem de Abraæ ftirpe tune cxiftebant» ■«Corfu Nanq; aitapoftolus:Iudxifigna petut: amp;nbsp;graeci fapiantiam quaerunt: Mos autpræ' dicamus ebriftum crucifixumtiudxis quidem fcandalum:gentibusautemftnlwawƒ Ipfis autem uocatis iudæis âr græGlt;s:cbriftum djciuirtutem amp;nbsp;dcifapiêtiam. iQddi' xit graecos:bos etiam gentium nomme fignificauit: eo cpbæc lingua maxime cxcelnt in gentibusJudaeos tn ipfos uocauit quos omnes boe nomine appellat* Nam fiebn/ llianiipfi funtiudænebriftianis eft ergo fcandalum ebriftus crucin'xus:dequo diewm i.Corf.io« eftdudæis quidem fcadalum:(Sluis bæc nifi infaniftimus fentiatC kë dicit: Sine often fione eftote iudæis cV græcis 0^ccclefiar dci:(Qiiomodo ifta diftinguerct fid'cede/ fiam del in quotidiana loqucndi confuetudineludæos appellare debcretf Item am a^o.9. Q.UOS dr uocauit no folu exiudæis:fed etiam ex gentibusi Qjiomodo uocauit exW' ®bi3 dæis ft potius ex no iudaeis uocauit ut effent iudæiC Item de ifraclitis;(Daid ergo dP cemus mquit^Quia gentes quaenon feftabantur iufticiâ apprebenderunt inftioamj Ifrael autem perfcquens!cgc iufticiænn legem iufticiæ no peruenit.Quare; Qm^ no ^•lo. ex fide:fed quafiex opcribus.©fFenderuntenim in lapidem offcnfiois. Item Adiltf autem quid dicitc Tota die extendi manusmeasad populum no credentem 3^0.11. tradicentem,Etfecutus adiungit:E)jco ergo:Nunquid rcpulit de’plebemfu3fAbut«

Nam dr ego ifraelita fum ex femine Abraae de tribu bcniamin.Non repulit deus ple/ bem fu5 qua præfciuit. Quomodo bicappellauit apoftolus ifrael non credentem amp;nbsp;contradicetem ft cbn ftiani futifracliuel quomodo feappellauit ifraelitam? ’Nnquid ex eo cp ebriftianus faSus crate No uti(^:Sed ex eo cp fed’m carnem fuerat exiemine Abraam :de tribu beniamin: quod no fum’nos fed’m carnem:quis fed’m fidem fum’ fernen Abraæ;ac per boc dr ifrael. Scd aliud eft qdagnofeit altionsintelligentiafa' cramentiialiud expofcit quotidiana confuetudo uocabuli. Denies aptiusiftenefoo quis de quo fcnpfifticp doceat iudaiçare cbriftianos:eo modo ftcut infinuauit fanent tas tua:iudæum 0lt; :ifraelitam uocat:ut ab eis probibeat a quibus pro temporis iHi’ co' gruétia lex per fancèû famulû deiMoyfen data probibeat : dr cæteras illius temporis obferuationes iam nucapud ebriftianos aboliras remotafcß perfuadeatiquas umbras futurorumappellat apoffol’: nt dr,ppbctia in illis intelligatur: amp;nbsp;eorum obferuatio ia euacuata monftreturiundeapparet quare fe ifte aptius uclit ifraelitamludxumcpuo* citarimó fpiritaliter:fedomnino carnalitcr. Nosautemnee illis obferuationib’qux nouo teftameto reuelato euacuata: fût: tcncmur obftriHi: dr præcepta legis bnieena lt;;o«io tepori ncce(laria:qualia funt:Nonadultcrabis:nan bomicidium facies :non coneupiz l-OM^aF» feestEt ft qdêaliudmâdatum qd in boe fermonc recapitulatur : Diliges ^ximum tu/ um tanq teipfum:non uiribus bumanis quafiueftram cóftitucntes iufticiamifed gra? tia dei per lefum ebriftü dominu noftrum:In ca mfticia quaenobis ab illo cobferuäda cfte didicimus: docem’. Ncctaméideo nos negam’ferne Abraæ:qbus dicitapofto ïo^xi lostY os ergo Abraæ Cerné:Autindæos in abfcondito:de qualib’idem dicit:Non era ’qui in mamrefto iudæus eft:nec^ quæimanifefto in came eft circucifioifedq in abfc5 dito iudæus eft:drcircuciftone cordis : qui fpu no littcraicuins laus non ex bominib’: fed ex deo eft:adifraelttas fpiritales:ad eum fcilicet ptinentes cui minori prædidu eft feruituru effe maiorem. Sed bæcuocabula nobis no indeceter imponimus eacg my fteriorum intelligentia cotinemusmon uerborum infolentia uentilamus.

tÎNeclarq ad bcatu Auguftmu : quâtu patriam diligat:^^ ea florere dr incolumé effe cupiat:exponentis:0 (Calamêfem coloma non leafpopuli fui errato^lapfam conque

1-6 EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCI , CCI!

rcntisîdcpofccntifq; utG ces defendenda Gtûnoxias defendatnr î amp;nbsp;ab innoeentibus moleftia lcpareÉ’,E£l^CCL_

^^^VOmino inGgniamp;merito fufeipiédo fratri Auguftino cpifcopo:NeS:an'^.lt;Qu3lt; Id Bta Gt cbaritas patriæ:qnoniamnofti prætereo.SoIa eft enim qux parétumiu/ re uincat aHêcfuni.CiiiGullus effet confulendi modusautfims bonis: digne iam ab eius muneribusmemimus excufari.Sed qnoniam crefcit in,dies Gngulos dile^ dus 0^gratia ciuitatiGquantGcg ætas fini proximaeft:tfn incolumem ac florentem re? linqucre patriam cijptmus. Idcircogaudeo primu q?apudinftruclum difciplinis om nibus uiru mibibic eftferinoinftitutus. In CalamenG colonia multa funtquæmeri/ to diligamns : uelcp in ea geniti fumus : uelq? eidein magna contuliffe uideamur offigt; cia.Hæccrgo domme præftantiflimeô«:merito fufcipiendenon leuipopulifui errato prolapfa elt.l^ quidem Giuris public! rtgoremctiamur:debetpledi fæueriori cêfa^ ra:Sedepifcopum fas nóeftniü falutê boibusimpertire : amp;• ,p ftatu meliore cauGs ad dfcè^apud omnipotentem deum ucniam aliorummereri delidis. (J^obrem quan/ ta poffum fupplicatióedepofco:utftdefendenda res eft:mnoxins defendatur: ab inz nocentibus moleftia feparetur, Præfta boeqd fcd’m naturam tuamperuides poftnz brededamnis facilis poteftbabcri taxatio;tm fupplicia deprecamar.Acceptior deo uiuas domine inGgnis èémerito fufcipiende frater.

^^ndi Auguftiniad Neflarium:cpiftolr ilh^ apertiffime ärad plentim cummalta admonitioneac repbenGonerefpondèntiszEpla^ÇÇn^

'‘■'■/^^kOmino eximio meritoq; bonorabili fratri Nedario Auguftinus* lam fcnio ■frigclccntibuSmembris;feruere animiu tuum patriæ cbaritate nee miror fed laudottecg non tantSnó tenere memariter:ucrüeti5 uita acmoribus demon/ Grare:cp nullus fit patriæ confulendimodas:aut finis bonis : non inuitusimmo etiam libensaccipio. Vndc fupemæ cuinfdam patriæin cui^fan^lo amore pro noftro mo/ dulo inter eosquibus ad illamcapefcendam cófulimus periclitamur atep laboramus.

Talem etiam teipfum ciucm babere uc11cm”:ut eius portiunculæm bac terra perez gnnanti:nullum confulendimodum finemeßcenferesitanto effeâ^meliorîquâto me/ lion cimtati oHicia débita prærogares : in eiusæterna pace nullum gaudédi finem inz öentürus :cuius ad tempus!aborib’nullum tibifinem ftatueres côlulendi. Verum I^oc doneeGat(neq; enim defperandum eft)illam te patriam pofte acquireremeliam acquirêda prudentiftime cogitate : ad qu5 te pater etiam qui in ifta genuit antcceftit. Hoc ergo donee fiat:da nobis ueniam G propter patriam noftram qua cupimusnüg •quot;elinquere:cotriftamus patriam tuam qua cupis florentem relinqueretde cuius quiz dem Honbus G cum tua prüdentia difputemus:nó eft aerendum ne tibi difficile per/ Giadeatur:autuero etiam nó facile occurrat qucmadmodum ftorere ciuitas debeat. Commemoraait poeta ille ueftrarum clariftimus littcrarum quofdam flores italiæ: fed nos in ueftra patria non tam experti fumus quibus floruit terra illa uirisig quibus arferit armis.lmmo uero non armis fed flammismee arfcritifed incenderit. Qd tatu fcelusGfuerit impunitummulla digna correHione prauorum florentem te patriâ pqz tas reliclurum.lt;E) flores non plane frucluumffed foinarum« (Compara nue utrum ma HS florere patnâtuâ pietate an impunitatetcorredfmorib^ an fecuns aufib^. Cópara ifta d 'uideutç: in patriæ tuæamore nos uincas:utiu eâ magis ueriuft^ cupias florere 9nos. Intuere paululûipfos de republica libres: undeilium affecluamâtiffimi ciuis cbibifti:q )nullus fit patriæ confulendi modus aut finis bonis. Intuere obfecro te de cerne quantis ibi laudibus frugalitas â^ cótinentia prædicctLn:amp; erga coniugale uinz culum fides ccrtiq; bonefti ac probimores quibus cum præpollet ciuitas:uere florez redicenda eft. Hiautem mores in ecclefijs toto orbe crefcentibus : tanquâ in fanlt; msauditorijs populorum doccntor atque difcuntur : amp;; maxime pietas: qua uerus ^uerax colatur deus;quia bæc omnia quibqs animus bumanus dittinæ focietatiad

EPISTOLA

inbabféandam ætcmam cæleftemcp ciuitatcm inftnnïuramp;aptafi!r: noft{ ’oluni «ub€t aggrediendaîuerSetiam donat implêda. Indeeftcpdeomm multorum felforanMÿ I »eöluinatlöe fimulacra ;amp; prædixit euerfura : Óifpræcepit euerti. ^s!lbll emm boies tam mfaciabi/ oemopi*’^*'^* les reddit mtæ peruerfitate q illorumdcorumimifatio : quales defcribûtur amp;nbsp;cômen datur litteris eorum. 5)eniçp illidocli(îimiuiriqui rempubUcam ciuitatcmq; terrena 3 Cialis eis eße deberc uidcbai f : magis domeftids difputationibus reqiürebantuVetia efcribebät:qpublicisacbonibasinftituebantatc^formabant;egregios^atcp laudäbi' les quos putabanthomines potius q deos fuosimitandos ^ponebantierudiendx in/ doliiuuentutis. Et reuera Terentianus iile adolefcens qui Ipedans tahulam pidam in pariere:iibi pidura inerat de adulterio régis deorumUibidinem qua rapiebatur ft/ roulis etiamtantæaudoritatis accendit:nullo modo in illud flagiciumuel cocupifce/ do laberetur:uel perpetrandoimergeretur : fi Catonémaluißet imitariqlouemiftd quo paclo id faccret cum in remplis adorarecogereturlouempoti’qCatoné» Vez rum bæcex comoedia quibusimpiorum luxus:amp; facnlcga fuperftitio conuinceretur ^ferre forfitan non debemus: Lege ul'rccolc in eifdem libris q prudenter differatür nullo modo potende fcriptiones t^ aebones recipicomcediarummifi mores recipienz tmm confonarétilta claridimorum uirorum in republica excellenfinm:drde republic ca difputantiumauebontate firmatur : nequiftmoshommes fieri dcorum imitatione

, peiorestnon fane uerorum fed falforamatq;fictornm. Atenim illa omnia qiixantP quitus de uita dcorum moribufq? confcripta funt donge aliter funt intdligcda aujinz terpretâda fapientibus. Ita uero in templis populis cógregatis : recitarihuiofeemoz di falubres interpretatióes beri ö^nudiu fterti^audmimus: Quæfo te ficcine cxcß eft bumanum genus aduerfus ueritatemmt tam aperta â; manifcffa non fentiatfTotlo cis pingitur:fundt tur:tüditur:fccilpitar:fcrib{turdegitur:agitur:canta tur.f31tatur lup/ pitcr:adulteria tanta cómittens : quantum erat ut fuo faltem capitolio ifta probibens legeretur. Hæcmala dedecoris impietatifèp pleniffima fi nemine prohibétein popu lis ferueant:adorctur in templis:rideatur in tbeatrisicum his uidimasimmolant: ua/ ftetur pecus etiam pauperum cum bæc hiftrionesagunt 0/ faltat : effundantur patri/ monia diuitu: ciuitates florere dicuntur. Horum plane Horum non terra fertihsmon aliqua opulês uirt’:led illa dea Flora digna materinueta eft:cuius ludifcxnici tam ef/ fuliore amp;nbsp;licentiore turpitudinc celebranturmrquims intclligat quale dæmonium fit quod placari aliter non poteft:nifi illic non auesmonquadrupcdesmo deniep fanguis ’bumanus:fedmulto fedeftius pudor humanus tanq imolatus intereat. Hæedixi^* fiter quod fcripfiftu (J^uantu tibiætas fini proxima eft: cupere te ut patriä tuam into/ umem ac florentcm rclmquas. Tollanc ft ilia omnia uana âïinfana:conitertanc bo/K mines ad uerum dci cultum morefq? caftos amp;nbsp;pios: tune patriam tuam Horentem ui/ debis : non opinione ftultorum:fed ueritate fapientiu. Cum bæc patria carnalis ge/ nerationis turportio fuent: dlius patriæ cm non corpore fed fidenafcimur: ubiocs ßHi dr fideles dei poft labores uelutbyemales mtæ hui‘’:mtcrminata æfnitate flore/ but.Nobis itaqjcordieft : ncq; chriftianam amittcrc manfuetudinemtneq? pernicio' fum cæteris imitatiois exemplum in illa ciuitate rdinquere. C^uomodo id agarnus: , aderit deus fi eisnó ita grauiterindignctunAhoquin d ^ manfuetudo qua feruarecuz pimus:óddifciplina qua utimoderate nitimurimpcdiri poteft : fi deo aliud in occulto placet:fiueiudicanti boctm malum flagello acriorcplcctcndum:fiucetiam uæheméz tius irafcenti : fi non correftis necad fc cóucrfis ad tempus effe uoluerit impunitum.

Præferibit nobis quodâmodo prudenfia tua de perfona cpifcopali: d: ;dicis patriam tuam no leui populi fui errato prolapfam. i£hiodquidem fi iuris publici rigore metigt; amur:dcberplccH ficuerioricenfura.Sed epifcopuminqms fas no eft nifi lalutem box mmibusimpertiretdr^ ftatu meliore caufis adefle: drapud omnipotêtem deümuez mam aliorum mereri delictis. Hoc omnino feruarc conamurtutfeueriore cefura ne/ mo pleftaturtnecp a nobistneej ab alio ullo itcrccdétib’ nobis : 0lt; ;falu té hoib^ cupim*

itnpcrtire:quæ Ponta eft in recle uiuendifoclicitatc: non in male faciendi fecuritate» Veniâ qaoa nó tm noftris:uerum amp;nbsp;alioçiinftamus dileftis mereri: qdimpetrare ni/ fipro correctsomnino non poftum”. Adiungis etiam Hôtels:Qiiata poÜiim (upphz catione depofco:ut fidefendenda res eftinnoxius défendait: ab innocentibiismolcgt; ftia feparctur. Accipe bremter quæ c5mi(Ta fint : amp;nbsp;noxios ab innocétib^ ipfe difcer ne, Cótra recentiffimas leges:kalendis lunijs fexto:paganorum facnlega folennitas agitata eft:nemine ^bibête : tam infolentiaufumtqdneelulfani temporibus faclurn eihpetulantiflïma turba faltâtium in eodem ,prfns uico ante fores tranfiret eeelefiæ, Qua rem iHicitiflimâ atcpindignilTimam clencis ,pbibcre temptatibiis:ecclefia lapi' data eft.Dcinde poft dies ferme oftotcum legesnotiffimas epifcopus ordim repIicaO iet;0iidum ca qaaetuifa font uelutimplere difponunt:iterum ecclefa la pidata eft.Po^ ftridie noftris ad imponendum perditis metumtqd uidebaturapud acta dicere nole^ tibtis publica iura negata funt.Eodemqjipfo die ne uel diuinitus terrerenc'’: grâdo laz pidationibus reddita eft:qua tranfacla continuo tcrtiam lapidationcm;amp; poffrcmo ignés ecclefiafticis teftis at^bominib’intulerunt:unum fcruorum dei qui oberrans occurrere potuit occideruttcaeteris partim ubipotucrat latitatib’ : partim quo potiv crant fugientibuszeum interea cotrufus atq; coartat’quodam loco fe occultaret cpi/ fcopus : ubi fe ad mortem quærentiû uoces audiebat fibiq; mcrepantium q ?co nóin/ uento gratis tm perpetraftentfcelus. Cefta funt bæcab bora ferme décima ufq; ad nodis pattern non minima. Nemo compefcere:nemo fubuenirc temptauitillorum quorum clTc grauis poftet auftoritaszpræter unum peregrin2 per que »^ plurimi fer.« nidei demanibus interficere conantiu liberati funt:0lt;;multa extorta prædâtibuszper quern darum faclurn eftzq facile ilia uel omnino nô fiereut uel capta defifterentfi ci/ ues maximeep primates ea fieri pficieg uctuiftcnt. Proinde in uniuerfa illa ciuitate nó innocentes a nocentibuszfed minus nocentes a nocentioribus poteris fortafte difeerz nere.Namin paruo peccato illi fütquimetu deterriti maximeeß neoffenderent eos quosin illo oppido plurimu pofte él inimicosceelefiæ nouerantzopem ferre non aofi funt.Sceleratiautem omnes quibus eVfi non facientibuszneq; imittétibusztamen uo/ Ifntibusifta cómifta funtzfceleratiores qui cómiferuntzfceleratiftimi q imiferünt:5cd de imiffione fufpitioné putem^ eénó ueritatcznec ea difcutiam’ quæ nifitormêtis eo rum pquosinquirunc inueniri omnino non poftunt. Demus etiâ ueniam timon co/ gt;umqmpotins den ,p cpifcopo ólt; !feruis eius deprecädum q potctes inimicos eedèz Lfaoffendendos efte putauerüt. C^md cos qui reftât: nulla ne ccnfes difciplina coer/ cendos: él^poncdum æftimasimpunitû tam imam's furoris exemplû: nô præterita uindicando pafcere iram noftrâ ftudemus : fed mifericorditer in futurum côfulendô fatagimusc 'Habentbomies mali ubi amp;nbsp;p cbriftianos nô folum mâfucte:ucrûetiâ uti/ liter falubriterlt;ç pleclan^Habet em m corpore incolumiuinuntzbabét undeuiuuntz habet unde male munt. IDuo prima ialua fintzutquos pceniteat fintzboc optam’:boc quatu in nobis eft etiâ impefa opera inftamus. Tcrtin nero li dc‘’uolueiit taqputre noxiucß refecanzualde mifericorditer punict.Stauté uelamplius uoluerit;uelne boe quidem permifcritzaltioris órprofedo iuftioris confilq ratio penes ipfum eft: a nobis curarn officiumq; oporter impendi quoufq; uidere conceditundcprccantib' ’eom ut animunoftrumapprobet quo cunftis uolumus efte côfultûznibilcç fieri finat per nos quod Ö znobis élecdefîæfuænon expedite loge melius nouitipfe q nos. Modo eu apud Calamâ cftcm’zutnoftri in tam gramdolorczuel confolarentur affliftizuel feda/ rentur accenfizquâtum potuimus quod in tempore oportuifte exiftimauim” cû ebriz ftianis egimus. Deinde etiamipfos paganos mali tanti caput amp;nbsp;canfam pctentes ut ab eis uideremuradmifimuszutbac occafioneadmonerem’eos quid facere debcrét fifaperentznon tm pro remouendapræfenti follicitudinezuernetiam pro inquirenda falutc perpétua : multa a nobis audierut:multum etiam ipfirogauerfltzfcd ablit ut ta) les feruifimuszquos abeis rogari deleSetza quib^nofter dns non rogac. Vndepuigt; des^jmuacitate mentis tuæzad boe efte mtedu feruata mâfuetudme Ô^ moderanone

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCIII 46

xpiana: ut aut cæteros dcterreamus èoru imitan piïcffitatem : aut cæterosöptemus eoçz imitaricorreclionê: dana quæillata funt ueltolerSc a xpianisïuelrefartiunc per cbnftianos:AiaÇi uero lucra gbus acgrendiscupcnculo etia fanguims inbiam^: amp;in loco illo quxduofius ^uemre : amp;nbsp;alijs locis illo éxemplo nonimpcdin defideramus. B)günifericordia nobis præftet de tua falote gaudere»

lt;1 SanSiAuguftiniad Maximinu:Primoronem tituli bui' ’epfæ reddetis: 0^ deinde cu dubitet utiy ille diaconu quedârebaptiçauerit obfccrâtismt fibi gd geftu fitrefenz bere dignec:refcribcdi impedimenta rcpellëdo:diligêterq? admonétis:utfi nó reba' pticctlibera uoce boe clamct. (Qoid ipfe etiam ultcrP facere decreuerit: exponentis« Epiftola.CCim

Qmino dileeïiffimoAfbonorabilifratri Maximino:Auguftin* pfbyter ecefiae M catbolicæ in dno faluté. Priufg ad rem ueniâ de g tuæ beniuolenfiæ fenbere uolai:ntulibai^epfæneul'teuelafiûquempiâ moueat;rônembreuiterrcd/ dam» Dno fcripfi:ga feriptû ê : Vos in libertatêuoeati eftis fratres:tm ne libertatem in occafionem carnis défis :fed p cbaritaté feruire inuieê. Cu ergo uel bocipfo officio litteraçt p cbaritaté tibiferuiâ:nôabfurde tédrtm uoco ,pptcr anum A ucç: dnm no^ dru g nobis ida præcepif. Dileeïiffimo auf q? fermfimomtdc^q? nó fölQ te diligatfcd ita diliga ut meipfû:quâdoquidé bene mibi fu cólcius bona me tibioptare quæ mibi. Honorabiliuero q?addidim ad bocaddidi utbonoraré epifcopatu tüü:mibierncps nó es : neep boc cGcótumelia diclG accepts:fcd ex aio quo in ore nfo débet eé:eften: nó nó.Neep em ignoras:autquifg boim g nos nouitignorât:neç te efle epm meum: neep me pfbyte^i tuQ. Honorabi cigic ex ea régula te libenfapello qnoui te effe bo' **^*‘ miné:ólt;;nouiboiem ^d imaginé dei amp;ffimilitudmé faclu:0^ in bonore pofitu ipfoordy ne Afiure naturætfi tn intelligédo quæ mtclligenda fût fernes bonoré tuü»Näita fcri' ^5,48. ptumé:Homo in bonore pofit’nó itellexit:cóparat^eft inmétis infenfatis Afinulisfa clus eftillis.Cur ergo te bonorabilé inquantu bomo es nó appellcm:cu præfct^*^ ^^ tua faluteatq; correftione gdiu in bacnita es defperarenóaudeamc ’Fratremuero utuocé:nó telatet præceptu nobis effe diuinit^tut etia eis g negant fe fratres noftros effe:dicam’: Fratres nodri eftis:ólt;;boc uxbeméter ualet ad caula ,pptcr qua nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^j

uolm fraternitati tuæ» la emrcddita rónecur epl’æ talé ianuâ fccerimtaudi placiailiij 'N me quæ fequQ6Ego cG in ida regione cófuetudiné boium lugédâatq; plagenda g cu xpiano noie glicnctxpianos rebaptiçare nó dubitat : gb^ uerbis poteram deteftarer: nó defuerütlaudatores tui g mibi dicerétte ida nó facere : Fateor primo nó credidi. Deinde cófideras poffé fieri ut aiam bumanâ de futura uita cogitanté dei timor inua/ deret ut fe ab fcelcre aptiffimo téperaret : gratulat^ credidi qgt; tali præpofito ab cedîa catbolica nolueris effe nimis aliens.Qiiærebâ fane occafipné loquendrtecu:utfiiieri poffet ea quæ parua rémâferat int ’nos diffenfio tollere^. Cum ecce an paucos dies diaconGnoftrum mutugénéfem te rebaptiçaffe nGciatQ eft: doluiuæbeméter:Ailli’ miferabilé lapfih Aftu G frater inopinatu fcel^.Noui em quæ fit ecefia catbolica: Cétes fût bæreditas xpiióifpoffeffio xpi:terminifræ.NoffJ AfuosiNa Ólt;ïfinó noft[: aduerti/ te:facillimea uolenjib’fciripót. Rebaptiçare igic bæreticGboiem quibæcfâditatis figna pcepit quæ xpiana tradidit difciplina:oino peccatG é. Rebapticare aut catboln cG:imaniffimGfcelus é. Tn nó adeo credés:ga de te mibi bene pfualu tenebaimutu/ génaipfe prexitSifcG gdémifeÇiuidere nó potui:a parentib^ nero ci^ audini q» uefter lâ etia diacon^facl^fit.Et tn tä beneadbucdetuo corde fentio:nteu rebaptiçatû effe nó creda» Quare te frater dilecliffimepdiuinitaté Afbumanitaté dninrilefu xpiob/ fecro ut refcribcrc mibi digneris gd ge11G fit:Etfic refcribere:utnoueris mém ecefia fratrib^noftris cplam tuä uelle recitarc.Qd’ideo fcripfime cGid poftea facereqd me nó fperares effe racing :offenderem cbaritaté tua : Aflufta de me apod cómuncsami cos qrcla dcponeres. Quid ergo te ipcdiat ad refcribédGnó uideo» Si em rebaptiz $as:nibil é q? boics de tuo collegio formides cG id te refcripferï facere qdte illi facere etia fi nolles luberét.Cu aut id quätis potueris docomét[fadedu effe defenderis: nó

EPISTOLA

fois no fucccfebûhfed etia pdicabSt. Si aut no rebaptisas : arripelibertaté xpidnanl frater Maximine:Arripequæfo teino cuiufgbois in cótêplatióe xpi : autrephéfioné uerearis: autexborreasptâtem:Trâfitbonorbui‘’fæcnli: trâfit ambitio.ln futtiro xpi iiidieio:nccabfidacgradatæmec cathedra: uelatæ: neeßelimonialiu occurfantiû atqj câtâtiû greges abbibebuc ad defenfionéjubi coeperit accufare cöfcictia:amp; cofcictiai^ arbiterludicarc. (S^uac bic honorât ibionerât:quæ bic releuâtibi grauant. Ifta qua: ,p ^pc^ptcr eccBæ utilitatê bonorinfo exhibée:defendêt forte bonâ côfeientiâ:defend vdereaût non poterûtmala» (QÆ ergo ta pio lt;5t tam rcligiofo aio facis: fi tri facis ut ec/ defiae catbolicaebaptifmu nó iteres:fedapprobes poti^ tag uni’ueriffimæmatrf:quæ oib’gentib’ amp;; regenerâdis finu pandit:^ regeneratis ubera infundit:tâg uni^poffef fionis xpi:fefeufq;ad terræ terminos porrigentis:fi hoc uere facisicurnö erupts i ex/ ultanté ^libéra uoeéeCur lucernætuætâ utile fplvdorê promis fubmodiof (Curnô difaffisatcç abieefis ucterib^ pellib’ timidæ fcruitutis:xpiana poti^indut* fiducia exi/ Bis 01 dicis:Ego unû baptifmu noui:patris â rfilij Ô rfpûdâclinoie côfecratu atq; lignai tâcHae forma ubiiuenio necefle ê ut approbê:n deftrüo qd’ dnicS agnofco:nó exuf/ flo uexiHuregî mci.Veftéxpi amp;; g diuiferûtnô uiclauerut:«^: illi adhuc xpm no refur teàurû crcdiderât:fedmorienté uidebât. Si a pfecutorib” ueftis nô côciiïa épédéris in crucc:cur a xpianis deftruie facramétû fedétts i cælo;Si ucteris populi tpib^mdæ/ usefretn:qn aliud elfemelius nó poffemraccepiflem uttep circucifîonê: (Od fignacukt iufticiæ fidei tin illo tpe ualuitanteg dnicuacuarcd aduentu:utinfante filiu Noyk an/ geluspraefoca(fet:nifimater arrcpto caleulo circucidiflct pueçi:amp; hoc faerameto im* niinêtépniefé depulilTet. Hoc facramétû etiâ iordané fluuiû rcfrenaait : Ódreduxit in fóté.Hoc facramétû ipfe dns guis euacuaucrit crucifix^: tri nafaecepit.Nó em fingugt; la illa dinata funt: fed fuccedétib ’ oportuniorib’ dcce(Tcrüt. Na ficut circucifionem abftulitdniprim^aducnf’:fic baptifmûauferet fecûd^aduét ‘’»Sicut em rtuc pofteag ncnit libertas fidei:amp;;remotü é feruitutis iugünullus xpianus circûcidic carnc:fic tue regnâtib’iuftis cû dno dänatifep impijs nemo rebaptiçabi^ : fed illud qd’ifta præfigu/ täuid édreudfio cordis:^ mûdatio côfciétiæ manebit in ætcrnû. Si ergo lilo tpciuz dæus eftem:amp; ueniret ad me famaritan’ uelletlt;^ illo errore derelifto que etiâ dns im/ probauit dices:Vos adoratis qdnefcitis: nos adoram’ qdleim'’: qm fal^’ex iudæis eft: ^06*4# Vellet ergo famaritan’qué famantani circüciderant fieri iuda:us:uacarctcerte itéra* tiomsaudacia:^ id qdapud bærefim faclu erat qd præcepat deus : non rcpetere fed approbate cogeremur. Qd’lii carne circûcifi bois nô inuemré locûubi circucifionc rcpcteré:ga unû eft illud mcbrû:multo min’ inuenic loc” in uno corde ubibaptifmu xpi repetaeddeo g duplicate baptifmû uultis:neceffe ê oino ut corda duplicata regz tatis* Clama ergo rede te facere fi nô rcbaptiças:ârnô folû fine trcpidatióe:fed etia tu gaudio mibiinde refcribe:Nulla te tu01^ côciiïa frat’exterreât.Si em boc eis difpli cuerinnô funt digni g te babeât.Siaût placuerit:credim’ de mifericordia dni g timen tes fibi difplicere:amp;rconates placere nung deferit :q? inter uos amp;nbsp;nos cito pax ent : ne ^pt’honores noftros de g farcina peneuîofa ratio redded:miferæ plebes credétes in xpm babeât in domib’ fuis cômunes cibos:amp; menlâ xpicômonê habere nô poffint. Nôneingemifcim’q ) uir amp;nbsp;uxor ut fidditer côiungât corpora fua :iurâtfibi plærûcp g cbrirtû:(^;ipfius corp’ebrifti diuerfa cômunionc dilamâtc Hoc tâtû fcâdalû:tant’ dia/ toli triûpbus:tâta pnicies aia^:fi p tuâ modeftiâ drprudétia amp;nbsp;diledionê :quâ debez mus ei g ^ nobis fuû fanguiné fudit:ablata de medio in bis regionibus fuerit:quis exgt; plicctuerbis qua tibi palma præparet dominus:utad caetera membra fananda quae g totam Africa tabefada miferabiliter iacent: a tc^pficifcac tâ imitabile medicinædocu

quot; inentumf(Q.uâ uereor quoniâ cor meum uiderenô potes :ne tibicum mfultatiôepo dus g cum diiediôe loqui uidcar.Sed certe amplius quid faciam nô inuenio:nifi ut in/ fpiciendum fcrmonem meum tibiofferâianimam dco. Tollamus de medio inania obieda qua: a partibus imperitis ladari contra inuicem folcncNcc tu obqcias tempo ta macbanana:nec ego fæuiciam circücellionü.Siboc ad te non pertinet:nee illud ad me.^ea dominicanondum uentilata eftîfîne paleis elfe nô poteft.Nos , oremus atqj,

cciin 46 again’ quatö poffumus ut framcntam’ fimns. Ergo rebaptiçato diacononoOro filere nó poffnm:Scio em q? mibi filentiu pmciofu fit.Nócm cogito tn eccKafticfs bononbus tempora uétofa tradgere : fed cogito me principi pafto^ oim rónem de comiffis oui bus reddituK.Si forteholles utbæc tibi fcribcremioportet te frater ignofcere timori meo:Multu erâ timeo ne me tacéte âf diflimulâte:alijquocp rebaptiçé^ a uobis. Dez creuiergo quatu uires amp;nbsp;■ facultaté dns præbere dignaócaufa ifta ficageremtpacificï cófolationib’noftris oésqnobis cómunicat nouerint ab bærefib’aut fcifmatib’quâz tu catbolica diftet ecclcfia:0^ quatu fit cauédapnicies nel çiçamo^ uelprxcifo^ de ui te dnifarmétoçz.(Qua collationé meen fi libentianimo fufceperis:utcócordjb’nobis amboÇi Ifæ populis recitenóineffabili exultabo læticia.Siaut id æquo aio nô aeeipuî gd faciâ fratermifi ut te quoœ inuito eplas nras populo catboiico legam quo eé poffit mftrueliorf Q jfi refenbere oignat’ nô fueris: uel meas folas legere decreui: ut faitem diffidétia ufa cognita rebaptiçari erubefeât. Neep id agâ cû miles prüfens efimequiJ ueftrüm arbitreü 'tumultuofius meagere uoluiffe q ratio pacis dcfideratifed poftabb ceffSmilitis:utoés g nos audiût mtclligantnô boc effe .ppofiti mei : ut inuitiboies ad cuiufg cômunionê cogancifcd utquictiHime quærctib’uentas innotefeat. Ceuabita nfis ptib’ timor téporahu poteftatû. Ceffet etiâ a uefiris partib’ terror cogregatom circûcellionû. Reagam’iróneagam’idiuinai^fcriptnra^iauftoritatib’again’’quæn atcç trâquilli quâtû poifum’ petam’:quæram’:pulfem’:utaccipiamus amp;nbsp;inueniam :» apia^ nobis:ne forte fieri poffet utadiuuâte dno côcordes conat’:amp;; oratiôes nras ta' ta deformitas atc^impietas AfricanaÇi regions de uns terris incipiataboleri* Siodd credis poddifeeffSmilitu me uelle agere:poft difeeffû militum tu refenbe.Siem ego fôlete milite iras meas legere pplb uoluero ,plata epla mea demôdrabit me fidemj?^ atorê:lt;Si(îmifericordia dniauertat a morib’’:atq5îdituto meo qdmibi p lugufuuupi rare dignat’ ê. Eps meus beniuolêtiæ tuæ fortalfe potius iras mififlet fi cét prüfens» aut ego illo uellubête uelpmittcte fcripfiffcm ; Sedillo abfentecu diaconirebaptisa/ tio reces ede dicicifrigefcere aclioné ipfam dilatióenópaffus fnm:defraternawuez ra morte acerbidimidoloris aculei's excitât^;Que dolore meu adiuuâte mifeh‘^ot'dia ôdjîuidetia dnupacis fortade eópenfatio lenitura ed. Deus amp;; dns nodertibimente p^catä infpirare dignecidne dileclidimefra ter.. j' ^Sacd Augudmi ad Donatü plbyteçiptis Donatiulli dolore cordis amp;nbsp;folhcitodine^ falute ei’exponetis.Eterroreipfi’quo acftimatnemineadbonu ede cogeduifcripto/ ris fäciis atcp excplis cofutatisiEuafionesquo^ eiufde (V obieftioncs argute refeUetb cQ diligêtiadmonition ut refipifcat:amp;adeccKæunitaté redeat. ÉpJâîCClüb nbsp;nbsp;,, (Q -^^quot;'VtDnato plbytcro ptis Donati:Augudin’ eps eceliæ catbolicæ. Si pones uide/ Bredolore cordis mei amp;nbsp;follicitudiné,p falute tua;fortadis miferereris aix tas placés deoiaudicdo uerbo:nó nfo fed ipfi’:nee ei’fcrtpturas ficin memoria iï.q,4«amp;ü7 tua figeres ut cótra eas cor clauderes. Difpliect tibiga traberis ad falutc:cu tam mul plieet nbsp;nbsp;nbsp;tos nfos ad pniciê traxeris.lt;3^idem uolum’nifi te côpbendiamp;^præfentan ôi îferuah ne pereasC C|^ autem in corpore lxfus es:ipfe tibifecifti:(Qui lumcnto tibimoxad^ moto utinoluifti:ä'tead terra gramf collifidi. Näutiep ali’gadduæcdtccu collega tu” illxfus uenit:g talia fibijpfe nô fecit« Sed neep bocputas tibi fieri debuideJqa nez iXünotP.j- minéædimas cogédû ede ad bond» Attédegdapfs dixcrit: Qui epifeopatu delidez rat bondop’ cócupifcit:Ettn ta multi ut epifcopatd fufeipiät tenéc inuiti ipducucun/ cludunif:cuftodidif:patiunc:tätaq nolnntdonee eisadituoldtas fufcipiédiopis boni» (Quâtomagis nos ab errore pniciofo in quouobis mimici edis itrabédicdis:óip«ucez di ad ueritaté uel cognofcenda uel eligenda : non fold ut bonoré falubriter babeatis* fed ctiam ne pedimepereatJC Dicis den dedideliberd arbitrid: Ideo nô deberecogi boiem nee ad bonum:Quare ergo illi de gb’ fupradixi cogue ad bondC Attéde ergo 3d cófiderare nó uis.Ideo uoldtas bona mifcricorditer impédiciut mala uolStas bois

irigaf.Nam gs nefciatnee dänari boiem nifi merito malze uoldtatis mee liberari 011 bona babuerit uoluntatcflSIó tn ideo g dthguncimalx fuze uoldtatiimpune dfcrude/ liter pmittendifunt: fed ubipotedasdat’; Ct a malo ^bibendi; 0^ ad bonum cogenoi»

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCHII

Nâfi uoluntas mala femp fuæ pcrmittcda cR hbertatuquare ifrachtr recufantes ^ murmurantes tam duns Hagellis a malo ^bîbebâtur:amp;^ ad terra .pmifliôis côpellcbâ/ turc 'Siuolûtas mala fuæpmittéda eftlibertatnquare Paul’no epmjffus uti péflima uoluntate q pfcqiicbatur cedefiâîfed pdlrat^ eft ut excæcarec 5 bi excæcatus é ut mu taretur:mutat^ ut mittereturîmiffus ut qnalia fccerat icrroreitaliap uentate patere/ turf Si uoluntas mala femp fuæpmittenda efHibertati:quare monctur pater in ferP ptoris fanSis: filiu dura no folû uerbis corripcrc:fcd etiâ latera eius tunderemtad bo CeZitjo» namdifciplina coaft^ó^domit^ dirigat^cVndc ité dicit:Tuqdempeutis eö uirga:anv Tp:ouer.iJ« mäaut eius libéras a morte» Si mala uolûtas fempfuæpmittenda eft libertati:quare cornpiûc negligêtcs padoresetV dieiV eis:Errâté n5 reuocadj: pditâ nôoué inqfiftisC Et uos oues xpi dhsebaraflerc dnicû portatis in facraméto qdaecepiflis : fed erratis ^pentis.Nôideo uobis difplicea m*’:qa reuocam’errantes: ôlt;;quænm^pditos. Me/i

-lias cm facimus uolûtatc dnj monétis ut uos ad ei’oqile redire cogam^ :q côfentiam” •^ aolun tati ouiû errantiu utpenre uospmittam*^» Noli ergo iam dicere qdte a(îidue audio dicere:Sicuolo errare:ficuolo perire. Melius em nos bocoino non pmittimus quâtu poffum^.Modo cp te iputcû utmorereris mifiHi : uticç libéra uoluntate fecifti» 5ed qcrudeles effent fer ui dei fi buie malæ tuæuoluntati te pmitterent: d^ rnon te de ilia morte liberaret.Qiu'seosnô mento eulparetfqius non impies recleiudicaretCEt uöe^toiwt^ tn tu te uolês1aqua mififti ut morereris : Hli te nölen te de aqleuauerût ne morereris. ’’®*^®’*7»i Tufeciftifedm uoluntate tuâ:fedin pniciem tuâ.llli côtra uoluntate tuâifedjjpter fa lutem tua. Si ergo falusifta corporalis fie euftodiéda cfb utetiâ in nolentib’ab eis q cos diligunt ferueturiquâtomagis ilia fpintalis in cuius defertiôe mors æterua metuv turtt^^q iidamorte:quâ tibi tuipfe inferre uoluifti: non folû ad tcpus: fed etiâ i æterz nu morereris : qa Ôlt;;fi nô ad falutêmô ad eeelefiæpacêinô ad cbrifti corpis unitatémó ad fandâ ^V indiuidua cbaritatéifed ad mala aliqua cogercris :ncc fie tibijpfe mortem mferre debuifti. (Eôfidcia feripturas diuinasiÂ; difeutequâtû potcs:amp;;uideutÇi boc fecentaliquisaliqn ludoi^zatq; fideliû.’cû ab cis tâta mala perpeffi fint qui cos ad æter

5 nuinteritû nô ad uitä æterna quo tu cöpellcris adigebât.Audiuiqlt;Ï dixeris apoflolu Paulu lignificaffe boc fieri debere ubiait:Etfi tradidero corp^ meu utardeâ:qa uide^ iXerl.ij. licet oia bona dicebat:quæ fine cbaritatc nibilpfut :ficut fût linguæboium éeangelo/ tütó/ oia facramctatói :ois feientia:d^ ois ppbetia: iV ois fides:ita ut montes träfFcranif '^^rcijifua^i didributio paupib^pfit:ldeo uidec tibi etiâ bocinter bona numerate ut fibiquifep inferat morte. Sed attende diligctcr èVagnofee quéadmodû dicat fcriptu ta:q gt;tradat quifeç fuu corp^utardcatiNon uti^ utipfe fe in igné mittat:quâdo perfez quenté parit inimicu : fed qn cipponit ; ut autmalialiqd faciatiautmalialiqd patiac : digatn5 faccre mala:qnó pati malajAtcp ita corp^fuü tradatiptätc itcrfcctonsdiCLtt‘••’ tres illi uiri fecerutqaureâ ftatuä cogebanc adorarc : èimfifacerét minabat eis ille q n^anicLj. cogebaticaminu ignis ardente.Idolû adorarenolucrûtinô ipfi fe in ignem mifcrût;dï tn etiâ de illis fic fcriptû éîcp tradiderût corpa fuaiut neep feruirct neqjadorarent ullû deû:fed deu fuûÆcce quô dixitapls:Sitradidero corpus meû utardeam. d^auté iXor^ij» feqâuide.’Sicbaritaté nô babeâ nibil mibi,pdeft:ad iftâ cbaritatc uocaris:abifta cbaz titate perire nô fincris;0^ putas tibi aliqd ,pdeffe fi teipfe præcipites in iteritû : eu tibi nibilpdeftetietiâ fi alter te occideret cbantatis inimicûcFons aût ab ecclia côftitutus ^fepatus a côpage unitatis Ôr uinculo cbaritatisîætemo fupplicio punircris etiâ fi ,p xpi^oie uiu” iccdercr^Hoc é em qcf ait apis:Etli tradidero corp* ’ meû ut ardcâ:cbari täte aûtnô babeâ nibil mibi pdeft. Reuoea ergo animû ad fanâ côfiderationê:â^ foz briâ cogitationc:attcnde diligenter: utrû ad erroré amp;impietatc uoccris : amp;. 'patere p uentate quaftibct moleftias. Si autem tu potius in errore ateg in impietatc uerfaris: quo autem uocans ibicftueritas öl'pietas : quia ibi é cbriftiana uniras ârfaneliftpint^

T cbaritas:quidadbuc tibi eße conaris mimiek/ Ideo præftitit mifcricordia dei ut nos Ö ^ epifcopiueftri tâ frequentinumerofoeç conoétu cartbaginéueniremus : atq; inter nos deipfa diffenfione ordinatiftime conferremus . (Hefta côfcripta fût: noftræ etiam

EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCIIII 4^'

fubfcriptiones tencntur:Lcgc uel patere ut tibi Icgatur;amp; tue elige q^ uolueris. Au diuicp dixens poffe te nobilcum deipfis geftis aliquïdagere fiomittamus uerbaepu fcoporum ueftrorumubi dixeruntxNec caufa caufe:necpcrfona pfonæ prxiudicat

Kæcuerba uis omittamustubiper eosnefcientes uerïtas ipfaIpcutadb 5ed tu dP 3:urus es bic eoserra(Te:amp; in falfam rententtamincautius cecididc. Mos autc dicim* boe eosuerS dixifle :0lt; :boe per teipfurn facillime probamus . Si enirn epifeopi uedn elecliab uniuerfa parte Donati qui caufamomniû fuftinerent:élfiquid egiflent grata amp;nbsp;acceptum cæteri baberent:tamen in eo q? illos temere amp;nbsp;non recte dixifle arbitra/ risinon uis at tibi præiudicent.Verum ergo dixeruttquia neccaufa eaufemeeperfo/ na perfonæpræiudicat. ft ibi debes agnofcere ; quia drfi pfona tot epifeoporötuoru in illis feptem conftituto^ non uis ut præiudicct perfonæ Donati mutugénéfis piby teri:quanto minus non debet præiudieare Cecilianipfonaictiam fi mali aliquid millo effet inuentumuninerfe unitati ebriftitiCuaenó in una uilla mutugêna cocludic ifed toto terraly orbe diftunditur. Sed ecce facimus qd. ’uoluifti: fictecu agirnus aeftnob dixerintueffri.nec caufa caufæmec perfona perfonæ praeiudicatïTu inueniquid ilÜc dicercre debuerintcum eis obiecla effet caufa amp;; perfona Primiani : qui damnatorcs fuostótdânauit cum cæterîstâc damnatos ac deteftatos in fuo rurfus bonorefufcepit' êlt;:baptifmum quein mortui dcderant:quia de ipfis in illa præclara fentétia diclu crat: qp mortuoÇi funeribus plena fint Iitora:agnofcere poti^ólt;:acceptare q exofflareè i rC/ £cïi,54* fcindere maluittotnep diffolnittd^ct male ïtelligctes dicere foletamp;(Quibaptiçat a mor tuoid;ite]^ tâgit mortiiü:gdei^deft la^açç^ ei’’C 'Si ergo nó diceretmee caufa caufam’ neepfona pfonæ præiudicat:rei tenerenc in caufa PrimiamïCu aut boe dixeröcim^ nem fecerunt ecclefiam catbolicam:ficut nosafferebamus a caufa Ceciliani -Sed ex^ tera legetóe caetera difcutc. Vide utrum in ipfum Cecilianum de cuius pfona prxiudi care conabâtur ecclefiae aliquid mali probare potuerint.Vide ut^tnó potius etiam^J illa multa egerintióc 'pluribus lechonibusquas contra fc,ptulcrunt d ^ recitauerSt eau/ fam eius bonam omnino firmauerint. Legeifta uellegâtur tibi: Cófidcraomnia: re^ tracta diligenter amp;nbsp;elige quid fequaristutru nobifeum in cbrifti pace in ccclcfx catbo licx unitate i fratcrna cbaritate gaudere:an pro ncfaria diffennóe pro Donati part? pro facrilega diuifione importunitatem noftrae circa te dilectionis diutius fuftinerc. V M.q.4«amp;tf/ Attendis em cV faeperepetis ficut audio qd in euangelio fcriptumdbrcccfliflc a do/ P^‘^'^ mino feptuaginta difcipalosid rarbitrio fuae malæ atep impia e difceffionis fuiffeptnib 3lol5.d, fos:caeterifq5duodecim qui remanferat fuiffe refponfumiMuquid amp;i nos uultisirefpt non a ttendis:quia tûc primum ecclefia nouello germine pullulabat:nódüq;in ea fucz '1^5.71. rat compléta illa ,ppbctia:bt adorabunt eumomnes reges terræ:omes gentes feriu/ ent 1111. 1^ utiq; quatomagis impletur:tanto maioré utitiir ecclefia poteftate: utnó fö luminuitet:fed etiam cogat ad bonttm.Hoc tune domin’ fignificare uolebatiquiguis baberetmagnam poteftatem:prius tamê elegit cómêdare bumilitafem.Hoc d in ib la conuiuq fimilitudine fatis euidenter oftcdit :ubimifit ad inuitatos: S ^ uenire nolne/ 3tud»i4. runttStait feruo:Exi in platæas drnicos ciuitatisidrpaupes 5rdebiles Ô^ cæcos amp;nbsp;clam dos in troducbuc.Etait feruus dno : Factu c ut imperaftndradbuc locus eft.Etait do' minus feruo:Exi in uias drIcpes drcompellc intrare ut impleatur domus mea. Vide nuncquemadmodu de bis qui priusuenerunt dictum eftdntroduc eos:non dictu eji compelleJta fignificata fut ecclefiæ primordia adbuc crefcétis ut effent uires etia co/ pellendi. Promdequia oportebat eius iam uiribasamp;magnitudineroborata ctiaco' pelli bomines ad cóuiumm falutis æternæ:poftea g dictS eft : Factum eft qdiuffifti:amp; adbuc eft locus.Exi inquit in uias drfepes amp;nbsp;compelle intrare. Quaproptcr fi ambu laretis quieti extra boccóuiuiS fancîæ unitatis ecclefiæ:tanq in mis uos inueniremus: Nunc uero ga p multa mala dé feua quæ in noftros cómittitisitang fpinis drafperitatc plenieftis : uos tag in fepibus inuenimusigc intrare compellimus. Qui eópeUitpr quo nó uult cogitur:Sed cQintrauerit tam uolcs pafcitur. Cobibe itac^ iaminiquu dim/ pacatumanimu ut in uera ecclefia cbriftiinuenias falutare cóuiumm.

IfSancli Aüguftmjad Aurelmm Cartbaginéfiseedefiae CpmiCaufam exponétis oG qua libros de facia tiimtate p feiuuenëincboatos 0lt;;polfea relicios : lamtermmare amp;nbsp;illi mittere curauerit:petétis quoqs ut bacepiftolâ ad caput eorudem librorumiube/ atanteponïÆph.CClIlk

X-I^^^Omino beatiffimo amp;nbsp;finceriffimacbantatezuenerabili fratri amp;nbsp;cófacetdoti pa/ -4^ WpæAurcho:Auguftinusm domino falutem. Petnhitatequæ deus ëë fùm^ ï»1R«r3C.i$*

Öfuerus eft:libros iuuenis incboaui:fenex edidi. Dimiferâ quippeboe opus pofteag eópen præreptos mibieffe fine furreptosanteg eos abfoluerem:«^:retracia/ tos ut mea difpoCtio fuerat expolirem.Non em fingilatimifcd omnes fimuledere ca ratione decreueram:qua praecedentibus confequentes inqnilitionenecicrenc.Cum ergo per eos bomines qui priufg uellem ad qnofda illorum puenire potuerut:difpo^ fitio meanequilfct implerinnterruptam diciationem reliquera:cogitansbocipfum in aliquibusmeis fcriptis conqueruut feirentqui poftent nó a me fuiffe eofdc libros edi/ tos:fedablatos:priufg mibi editione mea digniuidercc. Veru multoru fratrum uez Bementiffaiia poftulationeSCmaxime tua(u(Tione compulfus:opus tam Iaboriofum adiuuâte domino terminare curauiieofcp emendatos nó ut uolui:fed ut potui : ne ab ilHs quifurreptiiamin manus bominu exierantrplurimSdilcrcparct:uenerafiom tux per filiumnoftrum diaconum ebariftimû mifi.Et cuiciinq;audien dostdefcnbcdos le/ gendofcppmifiiin quib” fi feruarimea difpofitio potuiflet:effentjsfeeïo œfi eafdé fen/ tentias babcntesimulto tarnen enodatiores atqj planiores quatu rerum tatarumcx^ plicandarum difficultas Óefacultas noftra patercé-Suntautem qm primos gttuor ud poti^ quineç etiam fine procemijs babét: amp;ƒduodecimö fine extrema parte nó parua. Sed fi eis bæc editio potuerit innotefcere: omnia fiuoluerint emêdabut. Peto fane ^ancepfam feorfum gdem:fed tn ad caput eorudé IibroÇiiubeas anteponi. Vale. CSadi Auguftiniad Cyrillü bierofolymitanu epifcopum:de magnificis admirâdifeç fanSiHieronymtuirtutibus ac præconijs:elcgâti(fimo ftilo diftcretis.Epla.CCV.

'Z^?L Loriofiffimiebriftianæ fideiatbletæifanciæ matris ecclefiæ lapidis angularis: K Win quo admodum firmata cofiftit: Nuncuero in cælefti gloria de fideris radi/ antis olim Hicronymipfbyten laudcs uencrabilis pater Cyrille : filendum ne putas:aut lingua balbutietis puerimt uirum pollutq labijs me locuturu fore rens. Cæ ; 11enarrant gloria del: amp;nbsp;omia quæ feeit dominé eum in fanHis fuis laudant. amp;Icre de/ bet rationalis creatura:a laudedei ut irrationabili no filentefTaceataut loquarb Cu ft tacea lapidibus iubec clamare.Qui guis indignus Ôiftnfuffîciens laudator exifta : cum non fit pulcbra in ore peccatoris laus : tame ab eiufdem laudib’ minime ccftabo.Fir/ mec itaq; man^noftra: «St: lingua nfa palato no inbærcatiqm certe magnus eft ifte nir fandiflimus:mirabilis:amp;:metuédus fupomnesiqui in circuitu noftro mnt:magn^cer/ - te in uitæ excellétiffimæ fanclitate:magnus in fapietiae ineftabilis ^funditate ; magn* in maionsnuc glorix quatitate:Mirabilis in ,pdigqsinfuetis: Metucdus ob fibiadno tradita poteftatc. ^^ itacpmagn’fit ifte gloriofiflim^Hieronym®:in fuxuitæexcellé/ tiffim‘’fimitate:patefaceret mea lingua: cu præcipue curio ^ non fuffîcerét mortaliu 2 linguae ut eius excellétiam cxplicarcntrLiccat ergo dici:alter bic Helias:alter bic Sa/ mueljalter bic lobanes baptifta uitæ excelléttflïmæ fanSitate.Helias â; lobannes be/ remitæ magnis ciboç: Ôlt;:ueftium afpeiitatib’earnem maceraderunttNon minoris uu :fx Hieronymus gloriofiffimustberemita idem p quadrienniS in beremotferaru mtm focius perifitit.(Quinquagin ta annis ut uencrabilis Eufebq litteræ:quas pridie recept plenius fatebäetä^ ut me certi^ tu idem nofti : uinum amp;nbsp;ficera aliqualiter no guftauit. Abomni camiu ôretiampifcium efu ita fc abftinuit cpuix ea nominate uolÆat .Co/ damgd non nifi in ultimaxgritudine bis comedit.Cilicino facco carnem ueluti ctby/ hpis macerastdefuper pannouiliftimo fe tcgebat. Stratu alium nifi terramnug fault. Non nifi femel fruStbus aut berbarum folqs fiue radicibus paftus in die : poft uefpe/ ras fe orationibus præbens:deincepsufepad fed’am noebs boram quotidie uigilabati poftmodum uero fomno feftus in terra dormics ufq^ ad mediam nociem quiefcebat.

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CCV 46

(Uu3 qdê connue furgens lcclionib’6« !feriptuns fanSiffimistgbus tota radiatecekfia utilapidib’pciofis intentfiufep ad efus bora pdurabat. Ita leuiffima flebat peccata:uC gs eu xRimafTct boîcfflïntcremiffe.Ter in die carné duris uerbenb^ flagcllauUnta ut ex ci^ corpore riuuli fanguinis effluebant. d^uin uerbu ociofu aliquodut perte maxi/ ma fugiebatiSibiociu nullG crat:fempautiacri's Icdi5ib’;aut fcribcdo:autdocédo cS ’ clos exercitabatf'.Cßutd plura logrfiißclo^i fmguloçipgrcré uitaf:co utputo maioré neminéïueniré.Sed ga fupius Samuelénoiauim^ :fui(Ïe buc Samuele oftêdam’.Hic çerte Samuel :g de uanis Ifai^ rtudijs uerberib’ cuocat”: lacrx fenpturx mirteno de/ puta^rtn cui' ’lumie diuina era iftuctemtriufq; tezamen luméuidim^:0^icurt braebijs hxretico^ ps maxia é difpla.Kic certe güa uirtutis nfæ trätferes ntrûq; teftametu ex bebrxorû ligua igrareâ pari^fi* ; latinâtdifponéfcç ipfû portons Îaernu : déclaras æmg/ mata Ôlt;Jobfeura dubia amp;nbsp;nodofaîpparâs officioçt férié cûclis ecetiae mtrtns: totâ pene ecclefiâ xdificauit:Vn bene magn^apparet ifapiétia inetfabilis ,pfûditate. Libérales aut feiêtias ita pfede fciuit: q? relatiôe oium nullus fibi fills apparetadbuc.De fcnptip as uero facris uti multaÇi fuaçt épiait HebraicoÇîiGræcoÇtxCbaldxoÇi: Perfaï um amp;i Medoçt:ArabicoÇi:ô^ pene oium nationû linguas âr lfas:tang fi fuiffet in eifdenatus S^ educat* fciuit. Ö^uid plura dtcâfXQux Hieronym*ignorauit i natural nullusboium fir ung fcmit.Mó me irta uenerabilis pater cxiftimes dicere ;utputc te Hieronymiamp; un tam Ôruirtutes peius me fcireicu fibifoci* extiteris multo tpe.Scd tertor deu : qmob ta ineffabilis «irifancbtatéifi uoluiflem tacercinó potuifTem. lt;Cófité^ mirabilia amp;fan* ditaté fuâ Aripfi cxli.ln gb’magnus maioris glorix quatitate g multoçtfandombabP tat fine finc.Nulli itarpdubiu é infra patris mailones : ipfû unâ ex maiorib* d^ foblimi' orib* fedibusobtinere.Cu ern bomo ide fed’m opa prxmicc:éVifte pfedioris pene uk tx exnterit;clare patet ipfû unû de maiorib* eV fublimionb^cxlcrtis bieru faié ciuibus forc.lt;SXlt;ï ut a nobis pleni’ 0^ certius eredag imudopræ cundistquoÇ tnfa recotdatur xtas ualde mirabilis apparet ;pdigijs infuetis:d; miraculiyinfimtis : quoÇimibialigna ■ uenerabilis Eufebi* fuis Ifis declarauit.Deextens uero qadigijs qux mirabilite quotidieiutquotidie itelligo relatib^plurimo^i auidus paudireitibqpfe paté ebatmi* me fupplico:utmibiin breuiuolumine quxcuq; poteris uera Öl 'ntilia miraculacoue/ da gcitius facultas aderit:eiufdéHieronymifandiiTimidcuotiöe trafmittere non de/ neges.Sed ut multa mérita Hieronymifandiifiminó lateatigd erga me diuina anne^ ente clemétiaiin ipfo fuiobitus die acciderit:enarrabo.Eodénäty die Arbora q«ut / putredinis Ö Timundicix carnis toga Hieronym* fandiffim*ueftimétü ppetujeimor/ talitatisuneftimabilis læticix amp;rgUæinduitidûHipponeiceilulamea quiefcésaüide cogitas qles ineifentanimab*beatoï^:q cum cbrirto gaudct glorix örIxticia^ quatiz tasicupiês indcex bac materia breuê côponere tradatû: pcib^compulfusnri Seuen ‘quondâ uenerabilis Martini Turonéfis epidifcipub cbartaJcalamoipugiUan^ ® nib*fufceptis:breué uellé fenbere eplam landiflimo Hicronymodertmâdâ i utqequ exboe fentiretrefpôderet.Sciebâ em in ta difticili quxRioneanullo uinétiu me pof fe doceri euidéti*.lt;Cüqpiam fcribés falutatióis exordia Hieronymo prxnotaréimcua bilc fubito luménortris inuifu tpib*nortrifcp minime Imguis declarandü : cöineffabui inauditaiç odo^oium fragratia Cellula in q rtaba intrauit : bora cöplctorif quo at^ uifo:ftuporeadmirationetp c5mot*animiàmébroçt uirtutes répété amimNefdcw cm tueq?dextcra mirabilis deiexaltafkt feruu fuQ:notas facièsipopulis wiftn^^t, as.Nefcicba ctem q? de*antiqux miferatióis feruu fuu fidelé a carnis imuditij^dmol/ uiffctiA : ta fublimem ei icxlo fedé paraflct.Ncfciebä certe iueftigabiles mas dm.Nc* fcieba tbefaurosmfinitx deifapiétix Ar fciétix;5ecrcta Arocculta deiiudicia non ag^ nofceb3:qmquos uult facit fuaineffabili fapientia ad fui agnitioné ucnirc.Quosaute prxdeftinat uocatiiuftificat Arbeatificatlout decernit fieri. Itacy ga talé ocKtneinuq pfpexerantlucemiolfadus me^odoré nó fenferatttam nouis: ta inauditis miris obim pebam.lnter base auté mcis in me prtrepétib* cogitationib*gd boe eifetidcluce bxc dicensuerbauox emicuitiAugurtme: Auguftine gd quxrisfPutas nc breuiimittere

17 EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCV . ,

uafculo mare totumf Brem' indudcre pngiUo terrarum orber ’Cælum firmareneufû tatosexerceatmotusç'Q.uæoculusnulli^ bommu uidere potmttuns uidebitc lt;Quæ auris nulla pfonum baufitaudietmafQuae cor bumanß nullaten” mtcllexit :nccetia cogitaait:exiftimas te pofle inteHigcreflnfimtaereiquis ent finisflmmenfa qua men/ fura metiensfPotius toturn mare in artiffimo daudcrec uafculo:Potins terraru orbe paruulus tenerct pugilIus:Potius caelum a motu cótinuo defifteret:q gaudioçe amp;nbsp;gio liægbus beatoÇianimæ fine fine potiund ’minorem intelligeres partieulâ :nifi uti ego experiétia docerevis.Difcurre adbuc breue tepons fpaciû . ImpoHibilra facere ne cox neris;donecimpleaifuitæ curfus.Hienô quæras:quænon alibfnifi quo tam fcdiciter fpero inuemri poffunt.Hic fatage talia exerccre opa: ut poftmodu ibiquaealiquali/ ter bic mtelligere cupisun aeternu babcas.Inde g intrat nullaten‘’excût. Adbxc ego pauore dopenstadmiratione tarn inuifa peneamens omiquafi uigore carcs»His uerz bis aliqualem lumensaudaeiättremebunda uoce dixitPas utinammibi foret: qui tam folix es:tam gloriofusttam bonorifice ad ilia,ppcrans gaudia:qui tam dulcia eloquia gutturi meo raris non ambigere*At ille inquit:Nomen meu quæris:Hieronymi lulus' pfiayterizcui tranfmittenda epiftolä tam fcribens ccepiftcfum animatquæ bac in bora in betbleem luda carnis onerc depofito:cbrifto oiriiqj cælefti comitata coborte:omi decorata pulcbrifudine:omiilluflrata fplcdorc;illo indutaimortalitatis deaurato uelt; ftimento : circuamicla omniu bonoi^ fic gaudioÇi uanetate:tcrrenoçiomniû tnupbaz trixtomnidiadcmatc coronafatomi beatitudine él fcdicitâtc uallata:tam nullu ctem dcinceps expedo gloria: dcfectuifed augmenté Tam gloriofe tag; inebabilit pergo adregna cæloÇi finc fine manfura.Qniterum »ungar corpori glorificâdo ôlt;:nô mon^ turoded gloria qua nuc fola babeo babituronn illa fcilicet in uniuerfæ carnis refurrez A cbonis die.Tuc ego ampliusanimiin me collects uiribustpræ gaudio alacbymis non celTanstfic refpondi:Vtma uiroçe eximie tui merercr fieri pedilfcquus.Sed quæfo tui feruuli:gguiliflimi;quem dilexifbin mundo nimia cbantatis affecfionerccorderis:ut tuis interuentionib’a peccatis emenderttua gubernatióe recto calle tinoffenfo pede rpcedâ:tuis defenfionib^alfiduis ab inimicis mibi continue infidiantib^ ,ptcgar;tuoq; fanc7oductnfalutisatfingâ portû : placcrct utinâ uolßtatituæaliqua mibi interrogen tefpondere.At ilia:Ófoptas dicito:meomnituæ uoluntatirefponfurâ feiens. V elle 1 inquâ iutelligcre:Vtrß beatoiy.animx quædâ uclle pofimt : quæobtincre ncqueant.

Atilla,VnCfAuguIbnc noueris:çp fanctoÇianima:ita in illa æterna gloria in deo fßt fo lidate amp;; firmate : q? nulla fibimelt alia uoluntas mfidei : q? ml uelle aliud pofiunt: mfi quædeus uult.Ideo quaeuolßtobtinere polfunt.pteniquaeeße^ uolßtrS dde^amp;rnuit él adimplet.Memoqppenodrß fuis fraudait defiderijstga nilpræter deß aligsnolirum optat:qrn uero femp ut uolum^ dcß babemus:noftra femp defideria funt plenilfime adimplcta. Longa gdem pater cbariffimeCyriHeuerboÇitexcf fcries: fiomia qua: gloriofa illa aia pferutantipatefeeittfenberê in bac breuitatis epla . Spero cm q? betbz leem ad fantas reliquias uiCtädßuenia : nó poftmultos annorû circulos : ubitßc qua: audiui:0lt; :in fcnptis tradidi:uidebis pfpicacitcr.plurib^’itaq; boris ilia gloriofiftima aia ibidem mecum manes:trinitatis fanebffima: nnit3tem:amp; unitatis tnnitatc:filij a patre gcnerationc:fpßnancfia pâtreamp;fillo ^ceffionë:angelicasbierardaias élordines :él eorundem beato^ fpintuu myfteria:beataçeetia aia^ fcclicitatestél alia utilia élgraz uia bumanis intellecfib’: g fubtiliter : g euidetertg mirabiliter mibi patefecerit auido: fioium boiumlinguis loquercrtno explicare fermóe.Deinde a meis oculis luxdifpaz ruit,Sedmultis poftmodßdiebusinerfabilis odoru fuauitas remanfit.Q mirabilis er» go ifte efttfaciens tot mirabilia:tot él tâta infucta,pdigia boibus.Adipfum ergo ore noftro damem^é« :exultcmus:demuflt;ç gloriamlaudi eius:qm certe dignus eftomni laude:necfumus fufficientes cum laudare.lntroiuit em in domß'domini candidus él pulcbcrnmustubifine dubio de fublimiorib’ él prædariorib’glonæ federn obtinet. Qd utiteç: clarius ueritatis lumépateat:plurib‘ ’teftibus g uno ccnfui gd fupradicius nofier Seuer’:uir dodrina 0^ fapiêtia pollens:cum tribus alijs in ipfo die él bora obit’

SANCTI AVGVSTIMI EPISTOLA GOV 4

Hieronymi: in Turonéfi cimtate uidcrit : rticJcadderc uifioni;dc quo gdc folumodo ipfemet pridic ad me ucniens fuittedis.Volensitacput fublimis Hieronymi gttamuzo dum non lateret: ueluti fanclitas fublimis : öd penecuncloru uiuennû cxcellentiffima no latebatmeiHiquos fanftitatis illms deleftabat fequi uefligia : babituru præmiû ig-' norantesialiqn a unditatis deuiarenttramite.Et ut etia alijubitot amp;: tâta ckrgiri eet^ nentes pracmia:illi’ fanftitatis öd uirtutis inbærerêtueftigijs(Minuit cm labore ponde ris præmio^ fpes)die Ö^ bora qidcgloriofus Hieronymus fœliciter expirauitdärgi' endâ fibiglonâiSeuero amp;ftribus alijs cu eo ftantib* taliter deebrauit . Hora copied/ rq die illo in domo fua Seuer* cu trib’ tuns catbolicis ïquo^d duo monafterijquódam uenerabilis Martini crât monacbi in diuinis degés locutiöib^nn cxlotin ætoereiterra (Ç canticû fuaainimo^dinaudito ineffabilium Ôdmcrcdibiliu infinitas repente audiuit uoces:amp; organo^d:tympano^d:amp;rpfalterioçd:ôdtotius fympboniae: ddindrumento^ fonos:qbus cælû dr terraidroia ut fibi uidebac undiq; refonabant : quo^d fuauitatibus

• eo^ aiæ pene a corporibus cxbalabant.StupefaA ilico oes illi eleuantcs oculos cat/ lum totû:ætbcra:cVoia quad eo^d cotincc ambitu : quada uiderQt luce fepties foils lad ee prædanore darefccre:ex qua oia odoÇdaromata erupebat.Hxc illi ta mirada cerz nentes:deu exorarût pcib^ut cos cur talia fierêt non lateret,t^ib’uoxdc cxlo ueni' ens ifta dixit:Nulla uos moueat admiratio: Nil uobis nideac admirabilc : fi talia drm/ detis 0dauditis; Hodie em regum rex:fid dns dominâtiQ:cbriftus dns cxcunti de boe nequâ fæculo air gloriofilTimi Hieronymi plbytcri in betbleêludæ c5morâtis:totus feftinus obuiâ uenitiut eâ præ exteris tanto bonorificenti’:tato dV cxceUétius ädfub-* limi’ad fua introducat régna:quâto præ cæteris fublimioris d rfanflioris uitæ mentis fulget.Hodie oiumangefoçd ordines cxultantes:ôd talib’nociblt;’alternatim cocinetes fuû focianc dnm.Hodie oim patriarchal âd^ppbetaçd ccctüs. Hodie apoftoloÇdddi fcipuloÇd chorus.Hodie oés lancb martyres.Hodic côfefTorcs.Hodie gloriofa deige nitrix fanélis oib^comitata airginibuSiHodie oium bcatoÇd aiæ lætabunde drfeftiue fur occurrût côpatriotæ d d ciui.His auditis nox filuitded tn lux dVeât^d odor p bora poftmodûpdurantcs ceiTauetût.lfacp liquidopatet ipfu de fublimiorib^d maionbus ciuib’fore:quo dv magnus ôr mirabilis eft JÔdmetuédus fup pene ornes fancies ob nbi traditâ poteftate, Nulli fitdubiQ ita præcæteris quæuult poffe ipfüaifeqró fientJƒræ cæteris fua uoluntas diuinæ magis cobærct.Nullus uero me tantæaudaciæ patet: ut C fatearipfum lohâne baptifta:quo teffâte ipfo faluatore:null^ maior furrexit:Petio amp;nbsp;Paulo Ad cætcris.xq.aplbçi:quiab ipfo ebrifto clecli ôCfandificati fût: præftar£g^°tia: id eft ante ftareiglïa.Sed tn Sdi,phibcatratio:ipfü illis maiorêobtinere gloriann cx' Ii regno aliqucaudere dicere:tn nullas tiideo rónes:cur fit nefas dicere: æquaJéiHism gloria Hieronymu forc:dümodo illis in uitæ fanflitate difcors nó fuerit : cu nó fit^pm' na^i acceptor de^ifed fingulo^ mérita decernésiôdreddés unicuiqjqdmeruit. Aft» cmg uideaifminoré lohâne amp;'aplîs Hieronymû:pa^uideaf minoréipfum obtnere: €2 ddfi illi” fanclitatis merita:illius laboris graaia:illius feripturæ öd ueriffimæ träftatiox nis utriuftp teftamétiiofficiorûcç ordinationis frucl‘’:nö folö præfentib*: fed etia futu/ ris pfpicaciter cernatipaulomin^ fore nil ipfumab eifdé in glia difcordem:Ve^ tenor demputoiudteabu.Porro nealiqbus deridédilaqueum initiate uidcar:dü lobanniÖd aplis i fanefitate dVgha æqualé effe Hieronymu fanftiffimu fateor1 un urn qd’expletis nondudiebus qttuor in uifione uidienarrabo.Veritas non lateat:amp;fne gs me bas lau des retexcre credattufamore Carnali:quobomo a ueritatis cognitióe maxime dcui' at:ueluefanæ mentis imperitia : uel alia quacuncg caufa uelit:J^d me hoc non ambi/ gat ab bomine intellexiiTe minime:fed preuelationé'qua deus omnipotés g fuos ex-* altat fanclosiódexaltando magnificat. oXuarta præeunte notie mibiauide cogitanti: p gdlaudis:gdue debitæ reuerentiæ Hieronymi in breui retexeré epl’a: demonftrauit hocmodo.IDS itaq; ut dixi: difponésbaccpiftolam tibi fcribere : cogitarem aptâ lau/ dis materiaminuenire:bora aduenientenodis mediæ:me fomnus oppreftit : Ódecce maxima mibi affuit angelos: multitude:inter quos fulgétes pl^infinito fole duo crât

U $7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCV

uirinta fimi1esamp;^ uniformes ut nulla m eis uideretuf diffcrêtia:qua aliter ab altero difz 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ferre po(Tct:nifi qgt;tria ferta ferebatalter icapite exauro amp;nbsp;lapidib^pciofistalter ucro

duo.Hi cadidiiïimisinduti colobijs:undic^auro â: 'gemis cótextis: tatx erat pulcbri/ tudinis utnó ualeat quifpia imaginäre.Accedentes itacp illiambot^pe me fub filétio paulifper fteterut.Deinde ille qui tria ferebat ferta: bis me uerbisfaitallocat’: lt;Cogigt; tas Auguifme: qd debeas laudis de Hieronymo in ueritate,pferreeEt certe did cogi/ tans nondunoifrfed bucambo aenimus:ut eins tibi gloria indicemüs.Hic certe me/ ösfocius qué aides: Hieronymus ipfe cff:qui ficutæqnalis mibiiuitx fancfitate fuit: ita poia in gloria æqnalis é:â^quæ pofTum:^ ipfe pôt:amp; quæ uolo amp;nbsp;mfe uultïó ^ ficuti den aideo:dfipfe uidct:amp;^ cognofcit Órintelligit.ln quo ois nfa ^fancto^ omniü con fiftit gloria 0lt; ;beatitudo.Nec oabetmaioréuel minoré gloria alter ab altero fanctord nifiinquätö magis cV minus diuina cotemplat fpeciem fiue cognofcit.Sertu uero ter tiam qd plus illo fero : aureola martyrij eft:qduita finiuit corporis. (£2.ui d^fi in mudo ob Iabores:pœnitentias:erûn3s:affliclioncs:uerbera cótumelias:ÓZ boirn opprobria: drdenfionesid; ;caetera ualde grauia:quae ita pacifice pcrtulit : ita gaudenter propter deumlut infirmitatib^exultaret:amp;uer’ martyr cxtitent.'d^praemia martyrij nóami/ fcritan quia gladto uitam non finiuit:aureolaquarin fignum datur martyrij : talis non babet.5erta ucro duo alia quæ babem^aureolæ funt : quæ fold uirginib^amp; doftorib’ danturiutab alijs difcernanc.Ad bæc ut mibi uidebat refpondi: Quis ein es duemtf Etilledobancsinquit baptiftafum:quibuead te defeendi : ut nöciaré tibi Hieronymi gloriam:qtenus ipfàmgentib^nuncies.Hocem nouensiquia bonor amp;reuerétia quae fingulis fancloÇi exbibec:cæteris oibus cxbibetur: ne putes ut in caelo fit aliqua inuiz diamt in mundo.Sicutem in mûdo quilibetboim cæteris præeffe potids uellet g fub/ effeita in caelo ,pptcr cbantatc incffabilem qua fe inuieem diligût beatae animae : qub libet fancforam ita altcrms gloria gaudet:ficut fua.iUuin â rueffet quifep maior fibieét æqnalis amp;^ pene maior: ga gloria effet fua : ita minor maioris gloria gaudet ficuti earn baberet:ncc uellet cam babere nt ille non baberet:imo poti^ de fua(fi fas effet)impar tiret.Vnde gloria finguloçt eft gloria cuncfoçe:0; gloria cunclo^ eft gloria fmguloçt. His diftisifocietas omis ilia difceffit:dr expergefaaus ita a fomno:tantos in me fubito fenfl cbaritatis ardorcs:quanfos in me nung fenferam.Nam dcinceps badenus nung aliqualis in me nd inuidiae:aclfupbiæ:fiue arrogantiae fuit appétit’ uel cogitatio. Tez fiisem eft deus qui omnia anteg fiant noditicpinde tantus in me extitit cbaritatis ferz uoricp plus alieno bono gaudeo g meotplusaffefto omnib*faamp;effe:g fupra cBe.Hæc idcireo dixerim: non ut laudis acquiram famam : fed at gs baccnon putet uana fuifte fomnia gbus faepedeludic mens noftra. Saepe etenim deus abfeondita ei 'maximap Efomnia referat.Magnificem’ ergo opa fua:qaonia pfecla funt mcG eft in eis iniquitas»

Sandu dni Hicronymu,pptcr deum:cum quo regnat fecuremagnificemus : quonia in nita fua magnifice fecit:ln morte fua magnifica recepit. (Qciaproptcr magnas é in medio noftri:^ fanci’0^excelfus in uitæ excellentiftimae fanditate. Magnus fanci’ 6d excdfus in fapjentiac ineffabilis ,pfunditate.Magnus fandus dV praeexcelfus in maioz ns nunc gloriæ quatitate.Mirabilis SClaudabilis ô; gloriofus in ,pdigqs inaifis:inaudi/ tisidr infuctis;mctucdus:colcdus:amp; uenerandus : ob fibi traditâ a domino poteftatc: bonorem:0C gloria fempiternam.Magnificemus ergo obfecro eû: ne taceamus:quoz niam maior eft omni laude.Notas faciamus in populis gloriæ fdae laudes.Non mirec homo fi eu quern deus magnificanit amp;nbsp;coluit: laudamus. No bominé pigcat ueneraz n 0: :colere:quem deus coluit SCueneratus eft. Non putet quifpiamlobani 0^ apofto/ lis in gloria amp;!fanditate æquando HieronymSdobaniamp;apoftolis exercere iniuriamt quoniamipfumillis præftare amp;nbsp;gloria amp;; fanditate fi poffent optarent. (Gloria enim Sx^ beatitudo eius eorum eft gloria:Ä;beatitudo eorum eft fua. Honor laus Arrcuerctia a nobis cxbibita Hieronymo:eorum fingulis exbibec: 0Cquæillis fingillatim exbibez tunHicronymo exbibetar. Si ergo cupislobanem baptiftam amp;apoftolos uenerari: fimuluenerare illum:quoniam ipfis per omnia eft æqualis . Sccuraigitur mete: omni

SANCTI AVGVSTINI EPISTOLA CCVI

depulfa formidmedobancm baptiftamHieronymoæqualcm:ô/non maiorcm;qno/ niam nullus mator furrexitomnideuohone amp;rrcuerctiadateamur: qm fi minoré fact,* musîlobâms glorias dcrogamus:amp;magis iniurias exercemus ad laudes.Hui^meiim/ paris fermonis opustgg infufficienterjgg uili(Time:ggnibil:tamcn deuote â; rcucien/ ter explctum:ad te uenerabilis pater puro corde:glt; magna animi deuotiaffeSiócdu rigoïfupplicans ut ingcnioli mei uerbula quæ de meæ peritiæ pauperie in laudes exv mij Hieronymiobfulnnó deridendo:fed cbaritate débita æquammiter tolerando Ie/ gas.Etquæmin’ débita dixiad tanti uirilaudes:amp;measimputes imperitias Ólt;!epifto/ las breuitati:0^ eius laudumimenfasimcfitati * d^uoniä certe fiomniü mortaliS Imguæ folum eius laudes ^merenttminus debito fatis eet.Mei peccatoris uenerabilis pater edo memor:utdum in illo deteris loco;quo illud faerum eximijHieronymi caoauer quiefcit:ei’mcintcructionib’cómcdes.(Q_uoniam nulli dubiumedicp ea qua:optât i^Hieronym'^ipót cótinuoobtinere.Nó em fuo aliqualiter defraudae defiderio. t iBeatiCyrilliad fàdû AugndinSide miraculis beati Hieronymi pfbyteripoft mor/ tem celebratisiaccurate difertidimecp fcribentistEpb.CCVh

f'Enerabili epifeopoçs eximio Auguftino bipponéfi prasfulitCyrill^bierofoly^r I mitanus pótifex:amp;?omniü facerdot« infimus : lllPfequi uedigia: cuius fandiz gt;’® gt;^gt;^tas radiare non ceffatdllius fcilicet Hieronymi glonofi:cuius memoria in be.* nedidione in fæeulum fæculi. Qiii quat’ fit cv tu fimiliter benenofti:ci’ ufus maxime colloqnqs 0lt; ;dodrinis:de quo me uellem diflerere cQ firn reprobus in toto:amp; indign’ quafi reputo audaciâ.Sed tarnen ga tua me cogit dilecbdiut tibialiqua feribam de p/ digqs bomimb’ infuctis:quæ p ilium in diebus nodris fecit dnstut eum célébré in mu do faccret:amp;rcunebs bominib’gloriofnm:tn tuis confifus orationib’;oposaggrediar ut tua pofeit deuotio:amp;; breuiloquio pdringam de multis pauca. (Eloriofu bums uni obit:û:uifîonê(çmeâ : neenô ârminfica tue tpis pada te node nô ambigo* Nâuirutwÿ reuercdus â^ memorie obliuioninô dandas:Eufcbi^nobi!is cremonéfis dusdifçipu* Iustin quo magidri refulfit fanclitas lt;51 dodrinatcuius fapientia â: ^bitaté amp;^cxcellen/ tiam non ignorastg pod biennia a nodrasmortalitatis miferia ereptustfuum prædile/ clidimu beatum Hieronymuin cæh patria edfecut’:utnobis indicant eius crebrami racula:degbus ctiam inferius aliqualiter ptradabo : reuerendo patri Damafo P^^^' enfi Gpifcopo:amp; ;Tbeodonio romanoiy fenatori eius fratri‘.Seueropbiftimo uirotfcu doebio fadiflimasmulieri ; amp;nbsp;tibi 0lt;;multis albs quos fingillatim nommarinó cget: tue téporis p fuas litteras totius eius obitus feriem intimamt«Vndc amplius ea quasnolti reiterate fore fupfluum:amp; dicendo^ impedimétu. His ergo omiffis ad eiufdcm quas nó cédant connue darere miracula noder fe dilus uertattut tua pofcit deuotio.ttpn mo ab Eufebio uiro ladidimo eiufdé Hieronymi iadidimi difcipulo fnmatinitium* obtö bd’lêiamp;'Y^'V^^ obitum glonofi Hieronymitquædam basrefis inter grascos:id eft feda nurƒ ronymi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jp^rexittquas ad latinos ufep deuenit: quas fuis nefandis nitebat f rationibus fbare:

q, animas beatoÇiufcp ad uniucrfalis iudicijdiem:in quo eoç scorporib’ erant iterum côiungcdas uifione ä^ cognitioncdiumann qua tota cófidit beatitudo fando^tma/ isario errina banciEt damnatoçsanimas fimiliterufqj ad dié iliumnullis cruciabanr peenis. Quo^ ratio talis cranSicut anima cum corpore meruit ufpeccauittita cum corpore præmia recipit fiue poenas.Aderebât ^â illius fedœ ncquidimmullû Forepurgatorq locutm quo animas quas nondu de fuîspcccâRs in munquot;^ pîcnâ e’^deni pocnitetia purgare/ tur.Q.ua gde feda pedifera crebrefcéte :tâfus in nos dolor irruit:utnos ampli^Pgt;g^' Stó 5mo^'^ ^^^ uiuere : Quo circa mets cudis fuftfaganeis epis : amp;nbsp;alijs uitis catbolicis eóuocatis: eis ieiunia 0lt; :orationesindixitut fuam ficagitari fidem diuina non pmitteret bonitas. Mira res;amp; forte bute fimilis nung uifa.Tribus expletis diebus idunioiy amp;'orations fyauditw fubfequentinode gloriofus Hieronymifuo praedilcdidimo filio Eufebio orationib miracniofa j^j-gbgnfj manifedeapparenstbeni^natß eum allocutione cófortas ei dixitnnbac fez da pedifera minime formidareicu nbi finis iam ponendus erat.Quero E’udbi’nimio fulgentem fplcdore: ita ut eumoculus humanus afpiccre nó ualeret:intuid;quauac

7- AEPISTOLA A, ccvt,;

gram' fomno eiiigtlans:dulccs g ocülos fundenshebrymàs ; lïa ut pene formare uocê poffenquätum poterat clamare cœpit:Pater meus Hieronym^esfdiuare meä fociez Utem fpernisCGerte tenea te:necd(mïtta:nec fine tuo quem dilexiftt fiho gradieriSê Adquem gloriofus Hieronymus:Nó te fiU dticcèiffimc déféra: Confortare: Näcp uigt;, cefimo dle me fequeris:Arfimulin gaudio pmanebimus fine fine. 5ed Cyrillo cundif tpfratribus nuncia ut die craftmaluxta pratfepe dni:ubimeum quiefcit corpustomes in uns conueniât: tam catbolid g etiam illius feelæ uiri * Et tu trium bominS qui in bac ftint urbe bac node defundi:cadauera inbumata in locuin quo meu eft bumatu cor/. pus facies deportari:fupqbus faccum quo utebar popes:ftatim uitæ pnftinæ redditi: Pancradicit*’bærefim excirpabunt.Cui ualediccns gloriofus Hieronymus difpannt.

“ Maneautem fado:ad me qui betblecm tunc eram:uenerabiiis Eufebius ueniens: cuz da quæ uiderat enarrauit * Quo immenfas cteatori gratiasagens : cV gloriofo Hieroz nymo omnibus in prædido locoun quo pro nobis de intemcrata uirgine natus eft:At ubi etiam facratiftimSHieronymi cadauer bumatu eft côgrcgatisrprædifloiy defun^ dorum cadaucra deferri fecit.© mira erga bomies dei mile-ratio tVdilpefatio z Quot ^ wodis in fe fperâtes feitluuaref (Quâtis à quotbonorib* fuo^exakatjan^sf Fiebat‘ inteiea ab illius fedæ cultoribus derifio:credentibus cp foret exinamta man^dni.Læz ÿ ret' ’itac|5omnis fideliö cœtusiâ; deo in uoce exultationis pfaliàntiqn fufeipimus mife/lt; ricordiam in medio tcmpli fui.Accedens nanep uir uenerabilis Eufebius ad finguloiy:lt; cadaucra flexis genibus manibufq; in cælu extenfis:cGdis audicntibus fie orauit:Dez us euinibil eimpoftibtle:nibil graue:inuidæ:fortitudinis ä^ uirtutis:quifacis mirabilia magna folustSdnullum in te fperantiu fpernis: nue preccs tuoK exaudi fidelium:0lt; :ut y tua qua dedifti fides:itemerata lnuiolatacçp f3ecula maneat:ac etiam ut borum error / appareat:0fpmérita amp;;intereeffiones gloriofi tui Hicronymt diledi:introducin bæc y cadaucra animas quas deipfis egrediuoluifti.Qua gdem oratione finita: fingulu facz co quo fupra carné gloriofus Hieronymus ntcbat:tangcs cadauer:,ptinus in eum uiz Z txlpiritS introduxit. (J^ut homies apertis oculis:oibufqi uitæ fignis oftenfis funtpfo y de refufcitatr. ôdeœpernnt beatarum anima^igloriam:amp; r peccatoÇipcenas: tam puf/ gatoripg inferni clara uocè omnibus intimarc.Nam ut mibipoftmodum in terrogätt dixerunt:bcatus Hieronymuseos eonduxeratfecum in paradifLim:purgatoriü:amp; iö / fernumsut quæibiagebâtur:patefaceretuniuerfis. Sibiep dixeratcpad Corpora fedi/-rennSilde ppetratis peccatis ibfagerent pccnitentiamjqui eo die amp;nbsp;bora qua uencragt; bills Eufebius migratur’erat:0 ^ipu morituri crantiac etiam fi bene agerent pcenitêtiâ cû eo gtiam adcpturi:(I}d’ lt;51 factu é:otinferi^ dcclarabo.His igit paHisimultitudo ma xima populoçt ta fideliö g etiâ illi^ feelæ defcnfoiy:q ad tarn grade eocurrcrâ tipeda^ culu;tam certu indieiû amp;nbsp;ueritatis experimetumeenô beatiHieronymimérita egrez gia cernens:magnis uoeibus imenfas gratias referût creatori: g Inos in fe fperâtes no deferit-Et fie Auguftmeebanffime : pius domin’ nauiculâ fuæ fidei facratimmæibui^ mundi mari erudantibus malo ^ bominû fludibus agitari permittit: fed minime nau/ fragari.CQ^o gde forti quæfo effo animo:uiriliter age: non formides.Gôtra fidei perz fecutores magnanim’ dimieare:fub umbra alaÇitam pq patris : quifuoÇt fideliö pees incfficacesnô finit:dömodo tota fpcÔdpuro fiât animo. Non cm noftræ ncqueöt Cxz audiri pces:nifi cöin deo nfa non pfede fpes confiftittuel quia petim’nó petéda.Ad ipfum ergo dnmnon tmorctfed toto corde clamemus dö afftigimur.Etipfe g domi/ nat in uirtute fua;lt;^ nos quotidie oculo refpicit pietatis:n5 pmittct nostéptari fupra idqd poffumus.Sedne nimisdeuius a ,ppofito modo gradiar:ad incepta redeam.Et uenerabilis Eufebqobitu explcns:primo amp;; uirorum illoru triu fimiliter:quos refufciz tatos nofti migrationé fcribcs : ga eadé hora funtél die g Eufebi’ de bui^ mödi 0^ uab Jemil^rix exempti:aliqua Hieronymimtracula de mültis introdueä poftmodö.

jQ^ueniete auté die quo uenerabif Eufebi^ a beato Hicronymo in uifione de qua Slee languor^ /aBfupra fatus fum:fe migraturö fcierat: die tertia præeuntc hnguore febrtu cóeufz bcaUÈiUePi) /fusualide :fe fuper terrain: magiftrinóimemonnudum deferri fecit a fratrib’: Aifin/

R4

SANCTI AVGVSTINI .EPITSOLA CCVI quot;41

gulum fratrum benigna cófdatione cofortauit J amp;nbsp;ut in fanSo manerentIppolito adz monuit.iPeindefaccum quo gloriofus induebatur Hieronym’ deferri fccit : amp;nbsp;fapra fe poniiuflit.Ordinauitcp fe nuduminftar gloriofi magiftriin ecdefiann q iacebatfan/ Sum Hicronymi cadauer fepcliruPoftbæccomuntoe facratiffimicorporis lefuebrn fti fe munienszdomino fe amp;; beato Hieronymo comendamt. Et per triduumlocudoz 1^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne corporaliq; uifione priuatus:circuaftantib^fratribus alternatim pfalteriumzpaflioz

UsmfoTtu^j ”^5 domini:amp;lt; ;alia facra continue legentibus iacuit.Durum quippe Afcunctis reftein ’ tie ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mSdo degentibus formidabile boc qcfnarro.Dic aute quo moriturus eratzp duasbo

ras ante animae beat3eexitum:uencrabilis Eufebi^tamterribiles actus ccepit pagere: ç circQftantes monaebi pauore perterritizuelut amentes in terra iacebant. Na quanz docp tranfuerfis oculis:manibus iunctis:facie tembilizuoceq; dura;quafi Cedes clama/ bat:Nófaciâ:nô faciä:mentiris:mentiris. Poft bæc adterram rcdiêszfacicfirrnabatin terramtquâtu potuit damans:Adiuuate mefratresnepeream. (Q^monaebi uidenz tesdaebrymâtes Sdtrementes eum interrogaueruntzQuid babes patere ^ Ad qugs il/ le,Non uidetis dæmooum agmina:quæmedebellare cUpiuntfEt illi:(Quidte factu^ nolebantzcum dicebas:non faciam;fct ille;(Eonantur näqj ut diuininominis blaCpbfz mus inueniar:ÓCideo boc me non facere damabam.Etilli:Quare pater facjem ablcoz debas in terramCEtille;Ne eius afpectum cernerem : qui tam turpis amp;nbsp;terribdiscu$ omnes pene formidinesquae in mundo funt:refpedu eius nibil funt. Inter bæcuerba actus priores reiteranszfic ad extrema boram uidelicet deuenit.Fratres autem g djaz bant:pauore A dolore perterriti uelut mortui ftabant:quid facerent nefcientes.do' riofus de^ in fanctis fuis:mirabilis in maieftate fua : benignus A fe amâtib^miferieors: fanctos fuosnö derelinquit in tempore neceflitatis.Ad extrema nâç^ boram uenera^ bili Eufeblo peruentente : gloriofus Hieronymus apparuit: eum benigne confortas» Ipuius aduentu omnis illa dæmonûturbazquaßinfinita eius timoré pterrita ab co ue/ lut fumus euanuit : ut plurcs teftan^ monaebi qui,pprijs oculis difpenfationc diuina fe boc uidifte dicunt.Sed bocmagis approbaturmamomtles cireüftantes andicrunt bas ab Eufebio uoces.Vndeuenis patere Quare tin moratusese(Cuifubito eSebj 3“'’ dientibus alia uoxrefpondit:Expeda fili:neformides:quia te nó deferaiquétat^uiz go.Qua audita uoce:breuiinde decurfa morula:ucnerabilis Eufebio expiranit: Qua quidem bora Aillitres qui refufcitati fut migrauere; A ut puto cd Eufebio ad xterna gaudia pucncrut.Nam p illos omnes utginti dies quibus poftg ut nofti refufcitatifótt fc in tanta pœnitctia tradiderunt;qgt; fine dubio æterna beatitudine potiunó Silcntio K præmittendûncquag puto:quæab qfdé tribus uiris pillos dies gbus uixcront didicii (Continue toto boctépore eum aliquo eorum fecreta uita illius qua poft bâc breiiem 2)Cmomentanea expeclamuszrimari cupienszalternam diem ducens ad uefpera.5cd guis multa ab eifdem didicerim:tamen ad præfens breuitatis caufa quædam tmrefo ram:Cætera ucro alias ea diclurusomittam.Qnadam nicead unum eorummeiujffe contigit:quem dure lacbrymantemmecmeis ucrbis cófolationem aliqua admittéte: operiens:tanti fletus caufam ab eo ccepiinquirere,Quipluries de boc a me iterrogaz tus:nec tarnen ad interrogata refpondens : tademmeis coaftus importunitatibus fic refpódit:Siquæ pridie fum expertos non ignorâtes : tibiineffet femper caufa fletus. Ad quem ego:Quæfo:ut quæ uidiftiedifferaszTucille paulifper tacés dixit:Quaies credis pcenas 0^ tormcnta;non folum damnatis:fed etiam in purgatorio exiftentibus præparanVAd quem cgo:De incertis quæ uera pot ƒfern fententia: ut em puto nfis Tl^cnft? purga gb^ affligimur pcenis æquari nó poffunt.Ad qdillezSioés quæ in mudo cogitaripof tonj granitas lentpcenæ:torméta:afflicliôes:minori quæiHic babei^ pcenæamp;torméto côparéc tfo/ latia erut.MalIet cm glibet muétiu fi illasexpientia noiceret pcenas : uft^ ad fine mu' di ornnib* bis fimul fine remedio cruciari pcenisiquas omnes bomnics ab Adam buc/ ufcç fmgillatim ptulerut:^ uno die in inferno:fiueipurgatorio:minori quæ illic babec pcena torqueri.Et ideo fi caufammei Het^ interrogas:timor Panahi êquæ pcecatori/ bus iufte dan65cio nanç erga deumeum peccaffe:A ipfum iuftum fore no aubitoi

7 H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA â–  nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CCVI

de renS mirerisfi plago:cSpotiusfinó plangcréucbeniclcr admirari deberes. Sed potius admirare quare boïes g femorinó diibi'tât: faite allooi experimêto tanta bic feCuntate uiuQt:nec tâtas cogitât euaderc peenas. Ad bæc dolore tacl’intrinfccot ita utmxuerba formare poflem dixiiHeu gd audio; ' 5ed qüæfo in quo torméta diffe CSparatio o^ tuntjofemalia ab bis quae funtin purgatorio dicasCEt illc:Nlbil inter fe differut: quia o^rs^^'”’ cædéfunt magnitudine peenæpurgarorij Ôrinferni: Scd unû élquodifferre pnlfunt: 3a infernales fine nó expeclâtaedaugmétûifcilicet in iudieij uniuerfalis die:qn corpa

Libidem cruciabunc c3 animabus:amp;?purgatorij funtcum fine « Nâ poftexpierâ peenP tentiâ indeexcmpti gaudijs beatiflimis pfruéc. Ad bæc ego : Sût oibusiputgatorio ^luerfitas pc/ exiftèntib’ afqualia torméta nel diuerfae^Adbxcille:Diucrfa gdem.ln aligb^trtaiora: quot;®™'” ^fernt aligbusucleuiora iuxta magnitudinépeccatoçe. Nâ in patria etiâ bcatofc oês aixglo joiSfitassnn/ nofediuinâ côtenlplanc fpeciéiln quo ois côfinit glonaïquæquis fmgula: tanta babe dioçcciefttini» antgaudiaiquâta uelle ucl cogitare poffunt:tn gaudijs nó funt pares : ga maiora bxc poflidet:minora illa ittxta opa quae fecerut.Sed fitibialig ex boe orirec admiratio : ut fandis poffit inelfe diuerfitas gaudioi^uquofu caufa cd folusipfe de^. In quo nulla po/ tuit ung fore diucrfitasiSolutio fatis patet.Nâ eu diuina cótcmplatio 0; cognifio Hue intelligentiafittota mcrcesamp;gloria.In aliquopóteffe fanclorü niinoriin aliquo nero nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

maior.ldeirco eû ocs fimulanimaîdcuficuti elf uidcant él cognofcant:äliqua min^ui/ detódintelligit:0^ fic minor fbimed gloriaialiqua uerö clarius uidet él fubtiliusmtclli ggt;t:élfictnaiorêpoffidet gloria.Sicénâ de iHoi^ mlfcroiy damnatow peetiis dici póf.

Nam cum omnesanimædamnatoÇi in uno cófiftantpœnaç: locottamc diueifis cru/ îçifferentfape/ cian^pccnis mxta uitiorum qaalitates.Tmfiquidem divert inter cbriftiano^ quiibi naçôammoy torquen^ pccnas 0lt;;pagano^:ut pagano^i cruciameta rcfpcctu coi^:qua: fallt ebriftj/ ePr^fttanozü et ani^peccatores faftincntmnt qfi nulla:qg ineffabilia funt:nec a uiuctibus cogitabilia P®®*^quot;®““”

N utdignum eft.Nam illi gram dei in itacuû receperunt:necuoluerunt a peccatis corn/ gudum uixerut facris cótinuc uociferantib^ fcripturis:qnas 4) nibilo putauere. Turn ego:borribile eft inquâqctdicis ;amp; utinam fedulo mortaliu infifteret mentib^ ut uftâz tarum poenaÇiterrore a prauis Ceffarent fi nollentamore glorias . Sed qüæfo gd erga nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^®^®

te pridie exeuntcanima paftum eft:brcuitcrinnotcfce. Ad qdillcaducnicnfc inquit brnmoma^'^ mortis meæ bora:tan ta in loco quömigraturus iaeebâmefandoÇi affuit fpirituû mul/ ^R^fj^ f^yjif iitudoiq? præ multitudie dirtumcrarioino nó poffûttquoçefpccics talis eraticp ca nil pcenofiusmil ue bornbilius excogitaripoteft/ Poti^cmquilibct bominS flammis ar/ ®c smitorc détibusarfurum fe cxponeret:g earum formaruttt icïu oculi uifione potiniqui ad me na^jcif^^ uenientes:omniaquæcunq; ppetrauiopera contra deumtad meam mcmoriam reuo cabant:fuadentes mibiutamplius diuinam mifericordiâ qnâ tam grauiter otfenderä non fperarem.Eteerte nouerisepnifime diuina miferatio adiuuiftet:eis refiftcrcnoh nalebam. Nam dum omi uigore fpiritus deftitutus : eoröm uerbis paulommus aften/ tirem:gloriofus affuit Hieronymus:magno uallatus agmineangelorum : fepties fole fplcndidior:meconfortons.Qiu ubi illos fpiritus imundos fuit intuitusïme tam dure exacerbâtes : ualde cómotus erga cos: uoce tcrribili eis dixit:Quid ad bScnequieiæ amp;omnis maledictionis fpiritus ueniftisCNefciebatisbuncmeis fore fouendum auxi/ lijsc ^Protinus buncrelinquentes abifc:él ueftras ab co elógafe nequicias:quätum di/ ftatoriensab occafu. Hic illa malcdiftorum fpintuum focietas perterrita: dins ulula/ tibusamp;clamoribus limen loci in quo iaccbam exceffit.Tunc gloriofus Hieronymus aligbusimperans angélisme a me difccdcreC : fed quoufq; rcuertcrec expeclaret:cS cæteris angclis fcftinater abfeeffit.Eodéquoq jabeuntetangeli qui ad me cuftodiédu rcmanferât:mecófortare cœpere î blanda él dulcia^mittctes:fi forti animo pdurarê. Inter bæcaût cófolationis eloquia:bora quafi decorfa:fecudo beat^Hieronym’ uenr/

/ 1. ensiftanfq;in limine uclociter inquit uenite. Tunefubito anima corpus relinqués:ta acerbirasexf/ grauiter dé ’acerbdep certc quâtæ fuerint pffuræ 0lt;!anguftiæ ; itellecfu nó capet mens rusaUacorßc bumana:nifi ut ego p expiétiâ didiciftet.Siem ois bumanoçi intelligétiaiqs uellet an/ guftiaséldolores exiftimaretirefpeduanimæ diftolutionis a corpore :tn illa ^ nibilo

SANCTI AVGVSTINI EPITSOLA CCVI

côputaret.Hæc amp;nbsp;alia non minus arduaiA* aaidemortalibus formidada:qux^Jog*^ tudme præfenfi open no infcnba: eo loquéteuncipicbatdaudi dies: occafu folis:quo neceffe fuit:gd ei portmorte cotigeritno expIerc.Scd quia præ cætens affedabâ fe' quêti die duob^ alijs cu eo infimolcóuocatisiad narrationis iHi^fcriê redijtboc cupies ab illis etia duobus alijs paudiretuttriSteftimonio folidius edocerer.ltacgcumbiiam “ ‘®^'*^i® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dictate inciperent:ficrefpondi:QJq bxc utilia fint:neccederet in uacuu fæpiusipfa fa c^clUonein*^^ '^*‘f” ^‘^ quæiam audiuiomiffisiquæfo ut quid uobis poft difiolutionem corporis eue »cf^onftonts nerit:meo bianti dctegatis animo.Ad boeille qui mibi quæaudiftitranfaclo narraue oifficulMs nbsp;nbsp;rat die: (Qd Cyrille inquit interrogas:nó eft poffibile plene fari: quoniam fpiritalia no ftris minime fenfibus comprebendund’.Scis nanep non te exanimé fore : tarnen quid aut qualis fît anima nô agnofcis.Deum ccrte feis omniû effe principium amp;nbsp;■ fine: a quo' incipiunt omnia atep tendût:Et tn quid fit deus: aut qualis dum carnis iftius grauiffi^ me corruptibde portas onus:nóintclligis:nifï p fpeculu in ænigmate :fic etiam de an/ gelis:amp;fcætens incorporels idem liquet.Cumemmalta quæ funtnotiftima in natura noftræ paruæ itelligctiæ defeetu inteiligere nô poffum’ : fupcæleftia amp;nbsp;fpiritalia oino aliéna a naturæ cognitionc:qu5 intelligemusç'Vt dicis inquâ eft:fed uti potcs:quæfo Bdponflo per dicas.At ille:(Circûloquar inquit id qd opras:c\^dicâ paulominus qd nô poffum.At bi circa ocanoHe ^^- g^çj-^m ^^ ^^æ pridie dixi:funtexpcrti: fiita eft teftificabuc. Mea pridie animaa corpore tôt utfupra fatus fum prçfturis amp;; dolorib” diftoluta:fubito iciu oculi ineffàbi liter fuit ante dei indicantis præfentiam deportata.Seda quibusi ârquomodonôag/ w'a^udUm^ nofeo. Mec cerfe miru: ÎMam nunc carnis mole aggrauor: tSc ante erat anima fine car tueaaum ne.Fueruntetiam ibidem iftolp animæ:tcrrorib^incogitabilib‘’: qd iudexageretforx midantes.Heu curmortales nefciunt:quibus boceueniet qd tunenobis:ccrte fi iHius non foret ignorantia : toticns nô peccarct. Mullû quæ toto tempore geftimus perça/ toru iudicem latere potuit:imo eunefa quæ fecimus:tanq (iforent præfentia : cunctis aftantib* ’clara erant:ita ut minimu noftroiji cogitaminü:ficutifuerat apparebaf.Con emSib’ fidera nanqjgbus èiquotagitabamur tcrroribus.Hic dæmonû multitudo ftabatima/ la teftificantcs quæfecimus:locu:modum:(ärtempora déclarantes.Hmenofmetipfi aceufarioa quæobijcicbanc:nullatcn^cótradicerepoteramusitum quia iudicem conSafdente: turn ga ipfü quilibctnoftrS luftiflimu cognofcebat.Heu gd dicacd^ua fententia præ^ peccatts ^ olabamur:ob ci‘ ’memoria nunc formido.Hmemde mala undicp uindictó iudiciac/