Dit boek is gescand in het kader van het Incunabelen project.

Een incunabel of wiegendruk is een boek of geschrift dat gedrukt is vóór 1 januari 1501. Gezien de bijzondere aard van deze vroege gedrukte werken is besloten deze uitgebreid te beschrijven en te digitaliseren.

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: https://repertorium.librarv.uu.nl/collectie/incunabelen/

Bij deze boeken wordt ook de volledige buitenkant gescand en een scan gemaakt van het geopende boek. De hierna volgende scans zijn (in volgorde waarop ze getoond worden):

• • nbsp;nbsp;nbsp;het midden van het geopende boek*

• • nbsp;nbsp;nbsp;de rug van het boek

• • nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat

*Een deel van de banden in deze collectie bevatten meerdere titels, het is dus mogelijk dat de pagina's in deze overzichtsscan horen bij een andere titel.

This book has been digitized as part of the Incunabula project.

An incunable or incunabulum is a book, pamphlet, or broadside that was printed before January 1st 1501. Due to their special nature a project has been started to better describe and then digitize these early printed works in our collection.

More information on this collection is available here: https://repertorium.library.uu.nl/collectie/incunabelen/

The digitized version of these books includes scans of the outside of the book and a scan of the open book. The scans after this notice are (in the order in which they are shown):

• • the open book (opened approximately in the middle)*

• • the spine

• • nbsp;nbsp;nbsp;the head edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the back board

*Some of the bindings in this collection contain multiple titles, therefore it is possible that this scan shows pages which belong to a different title.

Litterae Latinae

Folio n”. 24,

Rariora

1697Caesar, C. Julius, Commentarii de bello gallico, de bello civili etc. [Editio princeps.] Rome, [Konr. Sweinheim en Arn. Pannartz] 12 Mei 1469. 2°. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X. 2°.

Type 2. — HC* 4212, — BMC IV p. 7. — Peddie II p. 146. — Peli.

_______3139. — Pr. 3299. ____________________________________J

Op bl. 2a; „S. Joannis” (waarschijnlijk uit het kapittel van S. Jan te Utrecht). Op bl. 167a: „Mense Augusti Ann. 1554”.

ÄH

ƒ* G Ï^^j Ccpms UUi^tQui • Commcntzuiu? bttmus* iwpit^djdtcj•

Uia efbomnif diuiG in parrefcreßquarunt unam meolût belge:altam aquitani5cerciam q ipfo2f lingua:celte:noftra galli appellant:. Il omeflinguifinfbitutif Icgibufinter fe dif/ fcfunt.gallofab aquicamfgarunna Humen: ^j a belgif:matrona et (equana diuidic.borum omnium fortiRimi funt beige;propterea g, a cultu J^’ buanicatepuintie longiHime abfunt. mmimeq ad eof merca oref fepe commeant; atq; earque ad effeminadof animof pertii ienc:importât; proximiq: funt germanif qui tranf rbenum incolunt.qbufeu cotinenter bellum geruc.qua decaufa beluedt quoq: reliquof gallof uirtute prccedunt:quod fere quotcidianif bellif preliifq; cum germanif contedunc;cum auc fuif finibuf eof probibec-auc tpliin eorum fintbufbellum gerunt.eo2^ una parf; quam gaHofobtinere didtu effc:tniciu capic a flumine rbodano. conctnecurq; garunna flumine.oceanu finibufbelgaru attingic. etia a fequanifs^ beluenifflumen rbenu uergitad lepcentrtonc. belge ab excremifgallie fintbufonuntur. pertinent ad inferior^ pattern flumimfrbem.lpecftdnc in leptentnonem 86 orienté folé. A.quicania a garuna flumine ad pynneof motef: ec earn pattern oceani.que eft ad bifpania-pcrcmet;fpedlat ad occafum folif ec feptétrioncf. Xpud beluetiofloge nobiliHimuffuit 86 ditidimuf Orgetorix. If M.MeHaUa 86. I?. Pifone cofulibuO regni cupidi/ tate indudlufconiurationem nobilicatif feetc-ec ciuicaci pfuafic; ut de finibuffuifcu omnibufcopiifexirec.perfacile ee:cu uirtute omnibuf prefbarét: totiuf gallte impio potiri.ldboc faciliuf eif pfuafic;q, undiq: loci natura cuti beluetii cótineren^.una ex ptc flumtc rbeno latinîmo:atqî alnnîmoîq agru beluetiu a germaif diuidit. altera ex pee mote lura alcinïmo:qui eft inter fequanof 8/ beluetiof terria lacu lemanno et flumine rbodano-qpumcia noftra ab bcluetiifdiuidic.iif rebuffiebatmt et minuflace uagaZ rentur.g/minuf facile finitimif bellu inferre podec.-quadecaufa boief bellandi cupidumagno afftcieband dolore.p multitudine ; ante bominum;8/ pro gloria belli :atq; fo rtitudinifangufhofle finefbabcre arbicrarendrqui in longitudine milia palTuu duceca auadracnm'dwo {^^'wdiF^^''f'nrum odbocrinca oacebac.bifrebuf

dddu€fti:ec auconcace Orgencongifpmon confhituerucjea que ad proficifcendu percinerenc pa rare.iumencorum 8Z carrorum q maxima numeru co cm ere; femecefqmaximaffacere.uc in innere copia frumenci fuppecerec.cupximif ciuicanbuf pace 8^ amicicia confirmare-ad eafref conficiendafbienmu fibi fanfefïè duxeruc: in cernu annumpfedtioné lege confirmac.ad eafref coficiendaf Orgenconx deligitur.iffibi legatione ad ciuicaceffufcepic.m ea innere pfuadec Caftico Gacamacalcediffilio fequao-'cuiuf pacrc regna in fequanifmulcofannofobnnuerac- 'ec a fenaru populoq: ro.amicuf appellacuf erac:uc regnum in fua ciuitace occuparec: quod pacre ance babuerac.Icemq; Dumnorigi beduo fracri Di/ uinacuqui eo cempore principacum in ciuicace fua obcinebac:ac maxime plebi accepcuf erac:utidem conaret ;perfuadec.eiq: filia fua in macrimonium dac:perfacile fadlu eOe illif probat conata perficere:propcerea c^ ipe fue ciuitatif imperium effet obtécuruf. non effè dubium;quin to tiufgallte plurima beluecii poffènt.feq? fuifcopiifluoq; exercitu régna illif coallaturum confirmât.Hac rationeaddudii inter fe fidem 86 ludurandum dant:et regno oc/ cupaco:per trefpotentiffîmofs^ fortifiîmofpopuloftotiuf gaUie fe potin poffè fperanc.ea refuc eff beluetiifper indicia nuntiata: moribuffuif Orgetorigem ex uinculif caufam dicere coegerunt; damnatu pena fcqui oportebat;ut igni cremaret;. Die confhicuca caufe duffiomfOrgentonx ad ludicium omne fuam familiam ad hominum milia decem undiq: coegit, et omnef oberratofquota magnum numerum habebat;eodem conduxit per eofne caufam diceret:fe enpuic.cum ciuicafob eam rem incitata armifiuffuum exequi conaretur;mulcitudineq; homind ex agrif magiftracuf cogerenc.Orgeconx mortuuf eft.neq? abeft fufpitio uc beluetu arbicrantur:quin ipfe fibi mortem confciueric. Poft eiuf mortem nibilommuf heluetii: id quod confticuerant:facere conantur; uC e fiuibuffuif exeant.ubi la fe ad eam rem paratofee arbitrati fut: oppida fua Ommamumero ad duodecim;uicofad quadringentof: reliqua priuata edifitia incendat;frumentu omne:preterq quod fecum portaturi erant comburat;uc doma reditidif fpe fublaca: paratiorcfadomia pericula fubeunda effenc:crium menfiu molita cibaria unumqueq; domo efferre lubenc. Perfuadent R.auracif ecTulignif 8lt; :Lacouicif finitimibuci eodem confilio u(i:oppidif fuifuicifqi exuftifuna cubifproficifcatur.boiofq: g tranf rbenu

incoluerant: et in agru noncü:crdnlierdnC:noridq; oppugnarât: receprof ad fe fociofafcifcunc-eranc omnino innera duo-quibuf innenbufdomo exire poOenc-unum per fequanof angueum;er difticile.incer moncem luram et flumen rbodanum^uix q finguli earn ducerent:monrdûcakinîmur impendebat;ut facile p paua prohibere pofTec-alterum perpuinciam noQram mulco faciliuf acq; expediciuGpropcerea q gt;inter finefbeluenoru. et allobrogu qui nuper pacati erant:rhodonuffluitnfq; nonnullif locifuado tranfitur.extremu oppiduallobrogu efl-’pximumq; beluenoru finibufgenua.ex eo oppido:pófadbeluenofpertinetAllobro/ gibuffefe uelperfuafurofq, nondum bono animo in populu ro. uidcrent: :exiffimabanc.uel ui coadhurofut per fuoffincfeofire pacerécur:omnibufrebufad profedtioncm cópardtiGdiem dicut; qua die ad ripa rbodaniomnefcóuenidnt.ifdieferac ad- v.kalé. aprilif Lu. Pifone.Gabinio confulibufcelari cum id nuntiatum enèt:eorpcr prouinriam noftram irer facerexonarnmaturat ab urbe proficifci.ee q maximifirinenbufpotefh in gallia ulteriore contcdit.ee ad genuam peruenit. puintie ton g maximü milieu numerû imperat, erat omino in gallia ulteriori legio una.potem gerat ad genuam lubec refcindi.ubi de eiufaducntu beluctii cer-' noref faeOn funeJegarofad eu mittuc nobiliffimofciuitatif cuiuf legdtionifNumeiufec Verodoeftiuf principu locu obtinebant, qui diceretdibicHb in animo:fine ullo malchci o iter per pumeid facere-pro peered 9 nullum aliud iter haberent; rogdre:uc eiuf uo lutate id fibi facere liceat.Cefar q méoria tenebat.LCadiu cófulem occifum:exercituq: eiuf ab heluetiif pulfum:et fubiugu miffumiconcedédum non putabat:neg; hominefinimico animo: data facultate per prouintiam itineriffactundi cemperdturofab iniuria et maleficio exifbimabacxn uc fpaciû incercedere poffetr dum milicefquofimperauerat conuenircncdegacifrefpondic-dié le ad deliberandum fumprurû.fï quid uellec.reuerterend.Incerea Cd legióequa fecû habebat; milicibulqu g expumcia cóuenerac: a lacu lemanno'qui in flumerbodanum mfluit-ad monteluram qui fincf fequanorumab bcluetiif diuidic;milia paPuum decern: nouem:murum in altitudinem pedum.xvi.foPTdmq; perducic.eo opere perfedbo:prefidia difponit.cafbella comunit.quo faciliuffi fe inuito tranfire conaretur:probibere poPec.ubi ea dief qua co/ flicuerac cum legacifuenic: ec legan ad eum reuerccrunc:ncgacfc

more 8^ exéplo populi romani poCèicer uUiper prouincia darc. ec fi mm facere conenC:pbibicurü ofbêd’.c.beluecii ea fpedeiecfti nauibufiundlif:raubu(q; complunmif fadliGalii uadifrbodani: q minima akicudo fluminiferac-nónunq incerdiurfepiufnodtu: fi prorumpere ponéc:conan:operirmuninone et milieu cócurfu' ec celif repulfi: boe conatu defticerunr-relinquebacur una per fequanofuia; q lequanif inuiciG pprer agufbiaGire nó poceranc: iif cum fua fpóte perCuadere nó poHét; legato fad Dumnorigem Heduum mictunc-uc deprecatore eo a lequanifboc impecraréc. Dumnorix gracia ec largitioneapud fequanofplurimu pocerac. ec beluecuf erae amicufq, ex ea ciuicacc Orgencongif filiam in macrimoium duxerac.ee cupidicace regni addudtufnouifrebuf ftudebac.ee gplurimafciuicacef fuo fibi beneficio obftndtaf ba/ bere uokbac.itaq; rem fulcipic:ec a lequamfimpecrae.-uc per fmef fuofbeluetiofire paciancur. cbfidcfq: uci meer fefe denc:perficic. fequani ne icinere belueciof probibeac.beluetii uc fine maleficio ecimuna cranfeanc.Celari renuntiacur belueciif ede in animo p agrum fequanorum ec bcduorum icer in lanconum fineffacere: g non loge a cololàcium finibufabfue-que cmicafeft inpuincia: id fl fierec:incelligebac:magno cum prouincie periculo futuru: uc bominefbeHicofofpo.ro.immicof locif pacecibufmaximeqi frumencaruffinicimofbaberec:ob eafcaulafei mumeicnoquam fecerac. T. Labienum prcfecie.ipfe in lealiam magnif icmenbuf cocendit.duafq; ibi legionef conlcribic.ec eref que circu aqleiam bycmabanc:ex bybernifdeducic.ee qua proximumicer in ulce/ noté galliam per alpeferacxu bifquinqjegionibufire cdcendic. ibi centronef ec garoceli.ee catungef locif fupioribuf occupacif ab icinere exercitum prohibere conan cur.complunbufbifpreliif pulfif db ocelo quod eft citenonf prouincie excremum:in ftnef uoconticrum ulcerionf prouincie-'die fepcimo peruenienndem allobrogu finefab allobrogibufm febufianofexercicum duetd 11 func excra prouinciam cranfrbodanum primibeluedi lam per angufliaf 86 fineffequanorum fuafcopiafcraduxeranr.8^ in be/ duorum finefperuenerdnc.eoruq;agrofpopulabancur.bedui cu fe:fuaq: ab bifdefendere non poffenc; legacofad Cefarem miccuc: rogatum auxilium.ica fe omni cemporc de po.ro.bene mericof elTe-uc pene in cofpedlu exercicufnoftrnagri uaffaru liberi eoru in ferutcucem abduci 'oppida expugnari: non debuerint, eodem

^il‘ lt;7du. rtf •

tempe bedut abamq; neceflanrec cofançumei beduoip^Cefarem certiorem fdciût:fefe depopulanfagrifno facile ab oppidifuim bqfbiûpbiberearem aUobrogefiqui tranf rbodanu uicof poffef/ fidcfq; bdbebanc:fuga fe ad Cefare recipinnc et demóftranc:pcer agri folû:nibileé reliq- QuibufrebufadducftLifCelarmo expec/ caridum fibi fbacuic^dum omnibufforcuniffociorum confumptiG in fanconef beluetu peruenirent.Humen efl arar^quod per finef beduorum.ee fequanojp :in rbodanu influic:incredibili lenitate: ita ut oculiG in utram partem fluataudicari no poHît.id beluetit ratibuf ac lintnbufiu dtif tranfibant.ubi per exploratoref Cefar certior fa dbuf efhi tref lam partcf belueciof copiarum id flumen cranfduxiHè:quartam fere pattern citra flumen ararim reliquam ene:de tertia uigilia:cu Iegionibuftribufe caffnfprofedtufzad ea partem pcruenit.que nondum flume tranfierat.eof impeditof et inopinantefaggreffufmagnam pattern eorum concidit.reliqui fefe fuge mandarut-atq; in proximaf filuafabdiderunt.ifpaguf, appellabaturTigunnubnam omnifciuitafbeluetia in quattuor partefdiuifa efb.bic pagufunufcu domo exiOetcpatru noftroif memoria. L. Callium meerfecerat:et eiuf exercitu fublugu mi/ ferat:ita liue cafu fiue coniibo deo2f immorcaliu:que pfciuicacif beluetiennfigne calamitate, po.ro-intulerat: ea pnneepf penaf perfoluit.qua in re Celat non folum pubhcafled etiampnuataf iniutiafulcuf q, foceti eiuf L.Pifonem legatum. L.Pifoifauum. Tigurini eode prelio:quo Callium mterfecerdne.boe plio fadto reliquaf copiaf beluetiorum-ut confequipolTec:pontem inarare faciendum cutauic.acq: ita exercitu traduxit.beluetu repentino eiufaduetu comotu cu id qlt;Jipfi diebufxx.egernme cofecerant: ut flumen tranfirent:illum uno die fecilTe intelligetet;legatofad eofmittut:cuiuf legatioifDiuico princepffuit'qui bello CaPano dux beluetiorum fueratnfita cu Cefare agic. fi pacem.po-ro.cu belueciiffacerec:in eam partem iturofatq; ibi fututor beluetiof: ubi eofCefar conlbituilTet: atq: ee uoluilTet.fin bello pfequi per/ feueratet.remmifcere^ uererifinc0modi.po.ro.et pftme uirtucif beluetiorum:qgt; imptouilb unum pagumadortuf enee:cuiiqui flumen tranlilient-fuifauxilium ferre non polTentmeobea rem fue magnope uirtuti tribueret ut ipofdefpiceret.leitaa patnbuf maioribufq: fuifdidiciHesut magifuircute:g dolo contenderent: aut infidiifniterent;.qte ne c0mitterec:utiflocufubi coftitiHet.

ex cciUmiCdce.po.ro.ee incernecio ne nome caperer:auc mcoriâ proderet:IlfCeûr ica refpondit.eo fibi minufdubitationifdarnq» Cdfrefqudflegati beluecii cdmemorafrcntimcmoria teneretidCq; eo grauiufferre: quo minuf menco.po.ro.accidinèc.q fi alicuiuf iniurie fibi cofciuffuiOecîno fuiHe difficile cduere:fed co deceptu: q, neq’ comiHum d fe incelligerec:quare timerer:neq: fine caufa cimendû putaret.qgt; fi uecerifconcumelic obliuifct uel[ec:num ena recentiu iniuriaif ? q, eo inuito iter ppuincia per uim répeaffent. qgt; beduoGq, ambarof-q, dUobrogdfuexdfféciméona deponere pofic ? q, fua uiiftorid tarn infolcnter gloriarentur : ’q^q: fe tandiu impune culiffe iiuriafmirarendieodé pcinere-Cófueffe enim deof immortalefquo grauiufbominefex commucatióereru doleat: quof pro fcelere eoru ulcifci uelintnif fecundioref interdum reC et diuturniorem impuniratem concedere, cum ea ita fint:tarnen fi obfidefab iifdencur:uti ca que polliceatur îfadburofinreHigac: et fi beduifde iniunif-qfipfiffotnfq; inculerâc:ité fi allobrogibuf faciffdciâc:fefè cum iif pacem elle facQurum-Diuico refpodicuta beluetiofa mdtoribuffuifinfticucofenè:uti obfidefaccipere:non date cófiierinc.eiuf rei.po.ro.elïè teffé:bocrefpófo dato difceHît. poftero die caftra ex eo loco mouent.idem CeUr facic.eqcatuq: omnem ad numerum quattuor milium'quem ex omi prouincia ec beduifatq; eoru focnf coadlum babebat pmittit qui uideanc. quafin partef itcr bofheffaciant.qui cupidiufnouiffmumagme infequuti.alteno loco cum equitacu belueciO2 ^plium comittut. ec pauci de noffrifcadunc.quo pho fublact beluetii:q, quingetif equicibuf cantam multitudinem equitum pro pulerut-audaciuf fubfifhere nónunq etiam nouiffimo agmine plio noffroflacefière ceperunt. Cefar fu of a prelio concinebac.ee fatif babebac in pncia boffem rapinif pabuladonibufpopulaciombufq: probibece.ica dief circicer.xti.icer fccerunc:uti incer nouinimum boffiû agmen ec noffrum primü:nó ampliuf quinifauc fenifmilibufpaffuum: incerenècuncerim quocidie Cefar beduof frumencum:quod efféc publice pollicici:nagicdre:na propcer frigora: q? gallia fub fep/ cencnonibufuc ante didlü eft:pofica efb.non modo frumenta in agrif matura non erantTed ne pabuli quidem facif magna copia fuppecebac.eo aut frumcco :quod flumic arare nauibuffubuex/ erae:ppeerea minufucipocerdc:9 icer ab ararebeluetii aucreerae: a quibuf difcedere nolebat; diemex die ducere beduuconferri:

amp;flGAt cv.|.

cóporrdri:ddec:dicere.iibi fe diunufduci iceHexic:ec diêinftarc: quo die frumentum militibuf metiri oporteret ' conuocatif eoru principibufquorum magnam coptam in caftrif babebat.in bif Diuitiaco et Lifco:q fumo magiftracu perantiqueVergobrecû appellant bedui:qui creatur annuuC et uice necifq; in fuof habet poteffatem -grauiter eofacculac:quod tu neq; emuneqî ex agrif fumi ponecitam neceOario tempore:cam proptnquifho flibuGab bifnó fubleuecuriprelèrnm cum magna ex parte- ’eorum pcibuf addudluf bellum fulcepertc multo etiam grautuf q gt;fit defbitutuG queritur.tum demum Lifcuforatide Gelanfaddudtufqcf antea tacuerac:proponic.ePe nonnuUofquorum autontafapud plebe plurimum ualec:quipnuatim plufpolline: q ipfi magtflratufbof fedttiofa atq; improba oratioe multitudine deterrere:nefrumetu conferanc:qd pfbare debueranc.lt tam principatu gallie obtinere non poffent galloip q romanorum impia perferre.neq: dubitare debeanc:quin fi beluetioffuperauenne romanruna cum reliqua gallta beduif libertate fint erepturi.ab ufdem noua cofilta queqi in caftrifgerantur.-boflibufenuntian bofa fe coberceri no polle, quin ena: qgt; neceflario rem coadtufCefari enuntiantincelligerc fefeiquaco ptculo fecerit.ee ob eam caufa-qdiu potuerit: cacuiHe-Cefar bac orande Ltfci Dumnorigem Diuiciaci fratre defignart fetiebac.fed q, plunbufpfencibufeafrefiadlan nolebat:celeriter conditu dimittit. Lifcu retincc.quenc ex folo ea:quemeduentu dixerat.dicit liberiufatq: audaciufeadem fecreco abaluf querit. repperie elle uera.ipfum elle Dunongem fumma audacia:magna apud plebem:propter liberalirate.gratia.cupidum reru nouaru-* complurefannofportoria;reliquaq’ omnia beduorum uecfligalia paruo precio redepta habere: ppterea q, illo dicece: cdtradicere audeat nemo.tifrcbuf et fua rem familiare auxinèret facultacef ad largicdum magnaf ccmparallèîmagnum numerum equicatuf fuo fumptu fernper alere et circum fe habere.neq: folum domi'fed etiam apud finitimaf ciuttatef largiter pofle:atqîhuiuf potentie caufa-matré in Eirurigitul.hdiillicnobilillimo-ac potentiHimos tollocalTe.ipfum ex heluetufuxorcmhabere.fororem cx macrc: et propinquaf fuafnuptum in aliafciuitatef collocalTeifauere cc cupere beluetiiGpropter eam affinitate.odilTe etiam fuo nominc’ Cefarê:et remanofq» co2 faduetupocetia eiufde ficimminuta:et Diuitiacuf frater in antiquu loeu gratie-arq; hdriGficrefbtutuf.

ft quid accidat :romdiGfumma in fpem regni obcincdi p belucnof uemre.impeno po.ro.non modo de regnoTed de ea qua babeac gracia:defperare:reperiebac etiam inquirendo Cefariquod plium equertre:aduerrum:paucifante diebufenèc fadhumunicium eiuf fuge fadtum a Dumnorige:acq: eiufegtibufnatn equicacurque auxilio Cefari bedui miferanCîDumnorix : preerac.eorumq; fuga reliquum efïe equitatum perterritum;quibufrebufcognitif eu ad bafruCpitionefcertiflime ref accederent:q iper finef fequanoruni beluecioftraduxinec:q, obfidefinter eofdadof curaffec-q; ea oia non rnodo in luOu fuo:et ciuitatiffed etia mfcicnbufipfiffecinet.' q? a magiflratu beduorum accularetur:lacirenè caufe arbitrabat: quare in eû:auc ipfe animaduerteret:aut ciuicacê antmaduertere luberec.Hifomnibufrebufunu repugnabat - q, fracrif Diuitiaci fummum in po.ro.fbudium:fummam in Ce uoluratem-egregiam fidem;iufbiCiam:temperanna:cognouerat:nam ne eiuffupplicio Diuiriaci antmu offenderer:uerebat.itaq; priufq quicq conared: Diuitiacum ad fe uocari iubec:ec quo cidianiftnterpcibufremotif: per.C. Valeriu rroaucillû pncipem galbee prouintie: familiare fuum cui fummâ rerum ommû fidem babebat.-cum eo collogtur. Timui cómonefacit:que ipfo pnee in coftbo gaHoi^ :de Dunorige fint didta. et offendic:que feparacim quilq; de eo apud Te dixerat: pentlac borcad:ut fine ciufoffenrione animi:uel ipfe de eo caulà cognita ffatuac:uel duitatem ffatuereuubeat.Diisiriacufmultif cum lacbr/mifCeTarem coplexuToblectare cepic-nequid grautuf in fratre fbacuerec.fetre Te illa uera.nec quenq ex eo:pluTg Te do/ lorifcapere, proprerea: qgt;cum tpfe plurimum gratia domtatq; tn reliqua:galba ille minimum propter adolelcennam poffer:per fe creuiffe:quibuTopibuTac neruibno Tolum ad minuendam gratia: Ted pene ad perninem Tuam uteretur.fefe ramen more fraterno:8^ exiffimanoe uulgi comoueri q: Tigd ei a CeTare grauiufaccidinec. cuiplc eum locu amicicie apud eu teneret:nemine exiTtimaturu no Tua uoluntace fadlu.qua ex re futuru:uti tonufgallie animi a Te auerterentur. bee cum plunbuTuerbifflenf a CeTare peteret. CeTar eiuTdexteram pbendit.colblatuT rogatifaciat fine o randu rann eiufapud Te graciam eße offedit:uri ec reipubbce iniuriam: cc Tuum dolorem eiuTuolucatuac precibuTcondonet. Dunorige ad Te uocat.fratrem adbibet.quein eo reprebendat:offédic:que ipfe inrelbgat.que ciuitafqueratur:proponit.monetut reliquum

icpufomeffurpitioeruicec-pccricdfe DiuiCiaco fratri condonare dicic.Dunorigi cuftodefpontc.uc quid agac^quibufcu loquatur: fare poflic:codé die ab exploracoribufcernor fadlufbofteffub monce cofedifTeinulia pafTuum ab ipfiuf cafbrifodlo ^qualtfenèc natura monuGet quaUfin circuitu afcefußqui cognofcerecimific. renûtiacum eft facile ede. de tertia uigiîia.T.Labiennu legatu ppretore:cû duabuflegióibuGet iifducibufqui iter co gnouerae; fummum lugum monctfafeendere lubet.quid fui cofilii fic-oftedit. ipfe de qrca uigilia:co dc ittnere quo bofbefierat-ad eofcócendic. equitatuq; omne ante fe mittit.Cofidtufq rei militarifpiciprimuf babebadrquiqj in exercitu.L.SyHeæc poftea.M.Gradi fuerat: cum explo raconbufpremittitur.pnma luce, cum fummufmonf a.T.Labieno tenereturnpfcab bofbiu caftriGnon longiufmille quingentifpadibufabedec^neq: ut poftea ex capriuifcopenthäut ipfiufaduencuGauc Labieni cognitufedec^Cofidiufequo admidb ad eum accurrit. dicit:mótem que a Labieno occupari uoluerit; ab boftibufcencrLid fe gaUicif armifatq; infignibuf cognouide. Cefar fuaf copiaf in proximum collem fubducic. aciem inftruic. Labienuf ut erat ei preceptum a Cefare.ne prelium cómitteret: nifi ipfiufcopieppe bofhu cafhra uife eent.et udiq; uno tempe in bonefimpecuffierec.-moce occupato mofhrofexpedtabac.plioq: abftinebac^mulco deniq; die;per exploratoref Cefar cognouit.ee motem a fuif teneri.ec boftefcaftra mouide:ec Cofidium timore perterritum:quod no utdidecjpro uifo fibi renutiade;eo die quo confueuerat ex interuallo bofbef fequitur.et milia paduum tria: ab eoif caftrifcafhra ponit.poftndie eiufdierquod omino biduu fupererat; cu exercitui frumentu mecin oporteret;8^ q, abibradte oppido beduorum longe maximo:ac copiofidimo nonampliuf milibufpaduu-xviii.aberat:rei frumetarie pfpiciendum exifti/ mauic-iter ab belueciif auertit, bibradte irc contendit, ea refper fugitiuoGL.Emilii decurionifeqtum gallo if:bofbibufnutiatur. beluecii feu q jtimore pterritof romaofdifcedere a fe exiftimarec: eo magif q? pridie fupioribuflocif occupatif plium no comifidgt: flue eo q, re frumentaria intercludi pode confiderent:cómutaco coniilio.atq? innere conuerfo:noftrofanouiffimo agmine infeq ac lacedere ceperunt.poftq id animaduertic:copiaf fuafCefar in proximum collem fubducic. equicatumq;: qui fubdinercc bofhu impetum:mific. Ipfe interim in collemedio triplice acie inflruxit:

UgtonuTTiquaccuor ueteranorumnea un Cupra Ce in Cummo lugo duafïegióeOquaC in gallia ciceriorepxime coCcripCeracæc omnia auxilia collocaruac cocümócébóibuf copierrec incerea farcinaf in unum locu conferriæc eum ab biCqui in fapenoriconfticeranc muniri:luOîc.beluecu cum omnibuffuif carnffecuci impedimenca in unum locu conculcruncnpfi coferdliRima acie reiedto no ftro equicacu:phalange fadla fub primam noftram aciem fuccefleruc. Cefar pnmum fuo:deinde omnium e confpedlu remocif equiC uc equaco omniu periculo:fpc füge collerec:coborcacuffuofplium comilic: miliceCe loco fuperiori pilif mifiiffacile boftiu phalange perfregerunc-ea dificda glad«Cdiftridtifin eofimpecum feceruc. Gallif magno ad pugnam erat impedimenco:9 pluribufeorum fcucif uno idhu cranffixiOec colligadCcu ferru fe inflexiffec.neq: euellere neq: fintCbra impedica:faciCcommode pugnare poceranc. mulci uc diu ladlaco brachio:preopcarec fcucum manu emiccere: ec nudo corpore pugnare: eandem uulneribuC defeni:ec pedem referre, ec cpmbffuberac circicer mille paduu-co fe recipere cepe/ runc. capco móce:cc faccedcnbufnoffrifBon ecTulingr-q boim milibuCxv.agmen bofbia claudebanc:ec nouidimifpfidio erane: ex icinere noftroflacere aperco arcäuerere.id cofpicaci heluecii: q in moncefefereceperane:rurfafinflare;ec plium redmeegrare: ceperuc.romam ligna biparcica inculeruc:prima ac lecuda acieC uc uidtifac lumonfreCiflerec. cercia ucueniencefexciperec.icaan/ cipici prelio diu aeq; acriter pugnacum erb:diuciuf cum nofbroru impetum fubffinere non podèncraleeri {è:uc ceperancan montem receperunc:alteri ad impedimenta et carroCfuof Ce contulerunt: na hoc coco plio: cuab bora diei Cepcima ad ueCperam pugnacu Cic:auerCum hofbem uidere nemo pocuic:ad mulca nodtem etia ad impedimenta pugnatu eft.propterea q, pro uallo carroCob/ iecerant:ec e loco luperiore in noCfroCuenienteCcela conciebant: et nonnulli inter carrotrotalq: mazaraCac tragulaCCubiiciebat: noCtroIq i uulnerabant. diu cum diet pugnatumumpedimenciC calbriCq: noftri potiti Cunt:ibi OrgencongiCfilia atq: unuCe filiiC capeuCeft.ex eo prelio circicer milia hominum.c.xxx.Cupfuerûc: eaq: coca nodte cocinencer lerunc.nullam parcem nodliC icinere incermiiro:in fineClingonum die quarto perueneruexu sappeer uulnera militum:ec propcer Cepulcuram occiCorum:nofbri cnduu moraci.eoCCeq non pocuiCTenc.CeCar ad lingoneClicceraC;nutiolqj

mific:ne co ffruméco ;ne ueaha reiuuarenc: g ft iuuifrcnc:fe codé locoaUof quo belueciof babicurumapfe triduo mtcrminb. cum omibufcopufeof feg cepic.beluetii omniu reru mopia addudli. legatofde deditione ad eu miferuric.g cu eu in innere coueniffcc: feqj ad pedefproieciflent: fuppliciterq; locuti flentefpacé petifféc: atq; cofin eo loco quo tue effecifuu aduencu expedtareiufftHec. paruerunt: eo poftg Cefar uenit;obfidcGarma feruofqm ad eof profugiflenc^popofcit.duni ea côquirunruræt conferunt ; modte incermiiïa:ctrcicer milia fex bommu eiufpagi’qui urbigenufap/ pellat::fiue timore pterntune armiftraditiCTupplicto afficeretur: ftue fpe falutifindudtvq, in tata multitudine dedttitiorum fuam fugam aut occultarraut ommo ignorari poffe exiffimarêt:pma no£fttfuigilta:et cafbnfbeluettoi^ egrefftiad rbenumffmefq! ger/ manorum contederunt:quod ubi Cefar relciuit; quorum p finef lerantaifuti conquirerent:ec reducerencffi fibi purgati effe uellet: imperauic.redudlof in boftium numero babuit:reliquofomnef obftdibuftarmiftperfugif:traditifin deditionem accepit-beluetiof. tulingoflacobngof.in fineffuofude erant profeblrreuerti lufftt: et q, omnibuffrugibufmifftGnibil erat quo fame roleraret:allo/ brogibufimperauit:uti uffrumenn copia facerent.ipfofoppida: uicofququofincederat reticuere lufftt:id ea maxie ratide fecit: q? noluit eu loeumdebeluetii dtfcenèrat:uacare:neppter boittate agroip:germam q cranfrbenu incolae efuiffinibufin beluetioif finefcranfirec-sz finitimi gallie pumtie allobrogibufq; ccntboiof petentibuf beduif:^ egregia uirtute erant cognituuc m finibuf fuifcoIlocarent: concert;qbufilli agrofdederunc:quolg ?poftea in partem lunf libertatif conditione atg ipfi eranC;receperunt:in caftrifbeluetiorum tabule reperte funtdittenfgrecifconfedle -Só ad Celarem relate:gbuf in cabulifnominarim.ratio eófedta erat: qui numeruf domo exiOèt-eorum qui arma ferre poOenc.-ec item feparatim pueri fenef mulierelq’.quarum omnium return ftimma erat:capitum belueciorum ducenta fexagintacria milia.culingO2f milia triginca.latobrigoif.xxiii.rauracoru.xxiii.boioru.xxxn. ex iifqui arma ferre poffét-ad rnilia.xxii. Summaomniu fucrut, ad milia.ccclxvni.eorum qui domum redierût: cenfu babito:uc Cefar imperauit: reptufeft numerufmiliu-c 8^.x.bello beluetioru confedlo.to tiuffere gallie legati.principefciuicacumad Cefarem gratulatum conuenerunt.intelligere fefe iam:ec ft pro ueteribuf

beluenorum iniuriif.po.ro.penafbcUo repecinèc:came eam rem non mmufex ufu cerre galhe;g populi.ro.acadifTe. ppcerea g, eo confido -florennniniifrebuGdomofruarbeluecii reltqnencJuci coci gaUie bellum infer rent:imperioq; pocirencur.locumq; domicilio ex: magna copia deligerêc.qué ex omni gallia opporcuniOimu: frudluofiffimumq; iLidicafïènc-reliquafq; ciuicacef ftipendiariaf babcrenc.pecierunc ud fibi concilium coduCgallie in diem cercam indicerec. fele babere quafdum refquaf ex co mmuni confenfu ab eo pecere uellec.ea re pcrmida: dié concilio confbicueruc.a^iure/ iurando:neqf enuciarec.nifi quibuf comum cofilio mandacu eec: incerfe lanxerunc: eo concilio dimilTonidem principef ciuicacum qui ance fueranc ad celarem reuercerûc. pecierurq: un libi fecreco de fua.-omniuqî faiure;cum eo agere licerec:ea re impecracajfefe omnef flecefCefari ad pcdef^lecerunc-no minuffe id concedere--ec laborare:ne ea que dixiffenc.enunciarenc:q uci ea.que ueUcc; impecrarêc.propcerea q, fi enunciacum eHec fummum in cruciacu fe uencurofuiderec.loquucufefb pro ufDiuiciacufUeduufgalli e cociuffadhionefelTe duaf.baru alceriuf principatu cenere beduof alceriufaruernofii cu cacopere de pocécacu incerlè mulcofannof concenderenc:facftum eft.uci ab aruerniffequanifqjgcrmani ac/ cerrerencur:boru primo circicer milia duodecim rbenu cranfilTe. pofleag agror-8^ culcu.-ge ;co piafgalloru:bominefferi ac barban adamanenc.craducftofplurefnuceflè in gallia ad cecum milium numerum cc uiginci.Cum iifbeduof eorumqi dicionif bominef femelacq: icerum armifconcendiHe. magnam calamicacem pulfof accepiffe:omnem nobilitacem;omnem lenacum:omnem cquicacu amilifte.quibuf preliifcalamicacibufq; fradlofqui ec lua uircute: ec.po.ro.fufpicio.acq; amicicia.-plunmu ance in gallia pocuiffec. coadtofec feqnifobfidefdare:nobilinimofciucacif.8lt; 'lureiurando ciuicacem aftringercTefe neq; obfidef repedcurof.neq j auxiliuma po.ro.imploraturofneq; reculacuro fquoniinuf ppecuo fub illoif dicione:acq? impio edenc: unu fele elTe ex omni ciuicace beduoq: q adduci non pocueric:uc iurarec.auc ex liberiffuifoblidcfdarec; ob ea rem fe ex ciuicace proFugilTe. -sz romam ad fenacum uenide auxiliu poffculacu:q gt;nbsp;Iblufnec iureiurado.neq; oblidibufteneret;: fed peiuf uidtoribuflequanifq beduif uidbifaccidiUe.-ppcerea q, Xrioiuftuf rex germanorum in eoq: finibufcófedtnèc:certiamq; partem agri fequani-qm elTec optimuf totiufgallic occupadec-s^

nûc de alcera parce cerna fequanofdecedere iuberec:propcerca g, paucifmenf2)Lifante barudum milia bominu mginciquacnior ad eum uenillenc-'quibufloctifac fedefpararêcur.fucuru eHe paucif anniGuri omnefex galbe fimbufpellerencur.atq; omnefgermani rbenu cranfirécîneq: enim conferenda ent gallica cû germanoip agromeq; banc confuecudinem uidluGcum illa comparandam« Atnoiufla aurem uc femel gallorum copiaf prclio uicent.quod prclmm fadhu bead magnobne.fuperbe ec crudeliter imperare: cbfidefnobiliHimi cuiufq: liberofperere-'cc meofomma exempla cruciaeufqî edere«fiqua refnon ad nucumrauc ad uolunrace eiuf fadta fir:hominem eße barbarumuracundummemeranurn. non poße ciufimpena diunuffufhincre.nifi liquid irt Cefare populoqr ro.fic auxilii:omnibufgalïif idem eße faciendum;quodbelueni fecerinc:ucdomo emigrec-aliud domiciliumaliaf fedeCremocafa germanifpetanc-fortunamq; quecunq: accidac-expenantar.bec fl enuriara Pcrtciufho fine;no dubicare-quin de obfidibufomibuf qui apud eum finc«*grauißimum fupplicium fumat. Cefarem uel aucoricace fua:acq ’ exercicufuel recenti uidhonarud nomie.po. ro.dererrere poßeme maior multitudo germanoip rbend tradu/ catur;galbaq; omne ab Anoiuffi iniuria poße defendere. Hac oratioe a Diuictaco babica:omefq aderanc’magno fletu auxilid a Celare petere cepcrunc:animaduertic Celar unof ex omnibuf feqnofnibil earu reru facere.quafceteri faceret, fed erlŒcGcapite demißb:eerram intuerneiufrei que caula eet:miraculiex ipfifque/ liuitmibil fequani refpondereTed in eadé triffif permanere.Gum abiiffepiufquererec;neq ’ullam omino uocem exprimere poßet: idem Diuitiacufbeduufrelpondic.boc eße miferiorem fortuuam 86 grauiorcm fequanoip q reliquorum.qjfob nee in occulco quidé querunec auxibd implorare auderenc.abfécifq: A.rioiufti crude/ licacemueluc fi coram adeßec:borrerenc.pprerea q»reliquifcamé fuge faculcaf daret;:fequaniruero :g incra fincffuofAnoiuftum recepißenc:quorum oppida omnium in pocelbate eiufeéncîomef cruciatufeßenc perferédi•'itfrebufco gnicifCelar gallo if animof uerbifconfirmauic.polbcitulq ? eft fibi ea re cure futuram.magna fe babere fpcm;g^ beneficio fuo;8^ aucoricace adduedu Arioiuftu. finem iniuriiffadburumjbac oracionc babica concilium dimiricr8lt;c fecundu ea mulce refeum borcaband.qre fibi ea rem cogitanda: et fufcipicdam putarec.impnmifq? beduoffratreftôlànguineo fcj

fepenumcro ab fenacu appellacofm {èruicuce:dcqj diaóeuidebac germano:^ tenen, eommq; obfidefeBe apud Anoiuftu ac feqnof intelligebat.quod in taco imperio.po.ro.curpidimu fibiac ret.p. arbitrabat;:paulatim autem germanofcófuefcere rbenu cranfirc; et in galbam magnam eorum multitudinem uenire:populo.ro. piculofu uidebat:nec libi bommef ferofac barbaroftempaeurof exgt;iftimabae:quin cu omne galliam occupalTent - ut ante cimbri. teutoniq feanetanpuinciam exirent:atq; inde in italiam con/ tenderent.prelertim cufeqnofa puintia noftra rbenufdiutderet: qbufrebufqmatumme occurrenda putabat.ipeaatÆrioiufbuG’ tantof libi fpincuf: cantam arrogantiam lumpferac-ut ferenduf non uiderecur.Quamobrem placuit euut ad Ärioiufbum legatof mitterec'ut aliquem locum medium utnufq; colloquio deligeret, uelle fefe de repu, et fumif utnufq: rebuf eu eo agere; ei legationi Arioiuftuf refpondit: fiquid ipli a Celare opufefiec:fele ad eu ue/ turum fuiffe.liquid ille fe uelit-illu ad fe uentre oportere:preterea neq: fine exercitu in eafparcefgallicuenire fe audere;quaf Celar ponideret:neq; exercitum line magno cómeacu:atq; emolumeco in unum locum cocrabere poffe.fibi autem mirum uidercquid in fua gallia:qua bello uicinèc:auc Celaruaut omnino populo.ro. negotii effet:bif refponfifad Celarem legatifredeuntibuf:itéra ad eum Cefar legatofcû iifmandacif mitcic.qm tanto fuo populoq: ro.beneficio affedtufca in cólulatu luo rex acq: amicufa fenatu appellacufeBee; ban c fibi. po.q;.ro.gratia referret;ut in co lloqum uenire inuicacufgrauarecur:neq: de communi re diccdum fibi.-ec cognofcendu putaret;bee ee que ab eo pofhularet pmum nequa multitudinem bominu ampliuftranfrbenû in galliâ traduceret: deinde obfidefquof baberec:ab beduifredd erec.fequanifq?pmic/ cerec.uc quofilli baberenc uolurace eiuf reddere lUif liceret.ne ue beduofiniuria laceBèrec.neq; iiffociifq; ipforum inferret bellum.fi id ita feciBet:fibi.po.q:.ro.ppecuam graeiam'atq; amiciciam cum eo futuram:fi nô.impetraret fefe:quoniâ.M.McBàlla. L.Pifde c0fulibuf:fenatufcenfuiBec:uci qcunq; galliapuintiam obcinerec: quod comodo reipublice.facere poBec: beduofcecerofq; amicoC po.ro.defenderec:febeduo2fmiuriam non negledburum:ad bee Arioiuftuf refponditJiufeBe belli.uc q uiciBenc: iifquofuiciBenC: qu emadmodu uellct imperarec:iccm.po.ro.uidbif no ad alcenuf pfcripcum:fed ad faum arbicriu imperate confueBe. ft ipfe.po.ro.

non pre'enbereC: quemadmodu fuo lure uterecur:non oporcere fed populo ro.in fuo lure impedtrrbeduoffibrquontdm forcurid tempcdnènc:8^ armifcongreâîîS^ Cuperda enènc^ftipendidnofenè fddtofTnagndm Celare imuriam facere.q fuo aduccu uedtigalia fibi deteriora faceret.beduif fe oblidefreddituru non e0è.neq; uG ncq: eorum fotuf iniunabellum illaturum-li i eo manerét:quod conuemnènc.fhipendiumq; quoc annifpenderenc:lïid nó fecifTcc: longe iif fraternum nomen populi ro.abfuturû.quod fibi Celar denûtiarec le beduorum iniunafnon negledturum. neminé fecû fine lua pernitie contendiflè.cum ueUet congredcrec.inceUedturu quid lû dti germani;exercitacilfimi in armif.qui intra annofquat/ cuordecim cedtum non fubinènt;uirtute ponenc.bec auté eodem tempe Celari mdddca referebdncur.8^ legati ab beduif 8lt; itreuinf ueniebanc-bedui queftum^q/ barudeftargali qui nuper in galliä cranfportaci elïènc; finef eorum popularentur, fefe ne obfidibuf quidem dacifpace A.rioiuffi redimere pocuilTe.treuiri auc pagof centum fueuorum ad ripam rbeni cófedilïe; qui rbenum cranfirc conarentur aif precllè Nafuam 86 Cimbreum fratrefquibufrebuf Celar uebemencer commotufmaturandum fibi exiltimauicme li noua manuffueuo2 f cu ueceribufcopiifArioiufli fefe coiuxiffec; minuffacile refifti pofïctucaq: re frumentaria q celerrime potuit comparata: magnifitmcnbufad Anoiuftum concendic«'cu tridut utam procenïnèc:nüciatum eft ei Arioiuftum cd fuifomitufcopaf ad occupandum uefoncione:qd'cfb oppidu maximu lequanoru contendere, enduiq; uiam a fuif finibuf profecilTe.id ne accideret magnopere precauendum fibi Cefar exiftimabac:nanq! omnium rerû que ad bellu ufui erancTumma erac in eo oppido difficultaf. idq; natura loci fic muniebatur; ut magnam ad ducendû bellum faceret facultatem. propeerea q, flumen alduafdufiuf ut circino circududhum:pene cocum oppidum cingic.reliquum fpatiu quod eft:non ampliuf pedum fexcencoru qua flumen meermiccit;móf concinet magna alcicudmeata uc radicefeiufmotifex utraqjpec ripe flummif concmganc.banc murufcircundacufarcem efficit.8^ cu oppido coniungic.buc Cefar magnifdiurnifnodturnifq: icine/ ribuf contendit, occupatoq; oppido; ibi preftdium collocac:dum paucof diefad uelontionem ret frumencarie;commcacu(q; caufa moratur: ex percontatione noffrorum-'uocibufq; gallorum atop mercacoiptqui ingenti magnitudine corpoif germanofincredibili

uircuceracq: exercitatione in armif ede predicabanc.fèpenumero fefe cum nfcogrefloßne uulcum quidem acq: aciem oculord Ferre potuinè-tâtul fubito timor omnem exercitum occupauic:uc non mediocriter omnium métcf-animofq; pturbarec. bic pmum orcuf cft cimor a cribunifmilieu:ac prefedtiCrcIiquifqug ex urbe ami/ cicie caufa fecuci Celarem mon magnû in re mdicarrufu habebat, quorû aliufaha caufa illata;qua fibi ad;pFicifccndum neceflanam ede dicerent:petebanc:uc eiufuoluntate difcedere liceretmonulli pudore addudtr uc timonffufpitione uitarec:remanebanc:ii neqj uulcum fingcremeq; interdum lacbrymaftenere poterant.-abdici in tabernaculu auc fuumfacum querebatur.aut cu famdianbuf fulfcommune piculum miferaband.uulgo to nf caftrif ceftamenta obrignabanc:hO2f uocibufac timore paulatim etia mg magnum in caftrifufu babebat:militer centurioneCq; quiqiegtatui perant: pturbaband g fe ex iifminufctmidofexiftimari uo lebant.non fc bofte uererulèd aguftiaflocoif:magnitudine filuaipque interce/ derécinter ipofatq; Arioiuftu^auc ré frumécariâ uc fatifcómodc lupportari podetJCimere dicebat.nonulli ena Celari nûtiabant: eu cafhra moueruauc figna ferri ludidecmó fore didto audiencef milicef. neg:ppter timorem figna lacurofbec eu animaduertidet Celarceonuocaco conlîlio^omniûq: ordinûad id cofiliu adbibicif cencurionibuG uebementer eofincu(duic.primum:q gt;auequam in partem auc quo confilio duccrend fibi queredum:auc cogicandu pucarenr.A.rioiuftum fe confule cupididime populi ro.amiciciam appecifle-'cur igicur bunc cam cemere quif g ab officio difceffurum ludicarec ffibi gdem pcrfuaderi cogninffuifpodulacif acq ’ egcace condicionum perfpedtaxum: neq; fuammeq: populi ro.graciam repudiaturum: q, fi furore atq; amétia impulfufbellum inculiOecï gd tandem uererend?aut cur de fua uirtute.aut de ipfiufddigécia delperaréc?fadhum eiufboftif periculu patru noftroif memorial cum Cimbrif góTeuconif a.C.Mario pulfiOno minorem laudem exercituf g ipfc imperator mericuf ede uidebatur: fadtum etiam in icalia nuper ferudi tum ultu.licec aliquid uluf ac difciplina qua anobif accepidenc:fubleuarenc:ex quo ludicari podec.quantum baberec in fe boni conftancia. ppcerca q, quof aliquadiu inermef line caufa cimuiffenc.bofpoftea armacofac uidhoreffuperadenc. ac deniq: germanofbofeofdem Icirenc ede dloOquibufcu fepenu/ mero beluccii congredi;nó folum in fuiCfcd etia in dlo2f finibuf

Bef ÖJ. co

plerûcÿ fupannc.qui en parefeße nodro exercicui no pocuenne: ft quof aduerfum prelium ec fuga gaUorum commouerec: boe ft quereréc:repenn ponè:diuturnicace belli defacigacifgallif Ano/ luftum cum mulcofmenfefcaftrifle -ac paludibufcoCinuinecineq; Cut poceftace fecinècîdefperanceriam de pugna ac difperfoffubico adortuGmagif ratione ac cofilio q uircute uicifle.cui ratidi contra bo minefbarbarofacq; impentof(ocuffuinet.ac ne ipfum quide fpare nofbrofexercitufcapi poHe.q fuu timoré in rei frumctarie fimulacionemiangufbiafq? icmenfcoferrec-facere arroganter;cu. auc de officio imperatorif defperarc:auc preferibere uiderentur: bee ftbi cHe cure frumccum;feqnofleucofdingoneffubminiftrare. larnq: effe in agriffrumeta macura;de innere ipfofbreui tempore ludicacuruOquod nó fore didho audiécefmilicefncq; lacuri figna dicantur:nibil fe ea re eomoueri:fcire emm quibufcuq; exercicuf didto audienfno fueric:aut maleregeffa fortunamdefuitlè.auc aliquo facinore cóperto:auariciam ene conuidta.fua innocenCiä perpetua uice felicitate beluecioru bello ede perfpedbam.itaq; fe quod in longiorem diem collaturuffuinèt-tempcaturu:s^pxima nodhe de quarca uigilia caftra mocurum:uc g pm urn inrelligere poffec utrum apud eofpudor.atq; officiû.an timor plufualerec: quod fiprecerea nemo fequacur:tarnen fe cum fola decima legide !icuru:de qua nó dubitaretffibiq; earn peoriam coborce futuram. buic legioi Cefar 8/ indulxerac pcipue.sappeer uircute cofidebat maxime:bac oratioe babica miru in modu conuerfe func omniu metef fumaqj alacntafet cupidicafbelli gerédi innata e.pneepfq» decima legioper cnbunofmilitum ei graciafegit’q, de fe optima ludiciu feciffet.fcq: effe ad bellu gerendu paranHima confirmauit. ,deinde relique regionefcum cribunifmilitum;et priorum ordina icenturiôibufegerûc: uti Cefari fatiffacerccffefe nec ung dubicaffe.

neqï timuiOe.neq; de fumma belli ftium indicium‘léd imperacorif eße exiftimauiiïe;eoru iàtiffadlione accepta;et innere congfico. per Diuiciacum. g, ex alufei maximam fidem babebac:uc miltu ampliuf quinquaginta circuitu locif apercifexercitum duceret; de quarta uigiba;ut dixerat:profedtufefb:fepcimo die eu iter nó intermitteret ab exploratoribufcertior faeffufé.Arioiufti copiaf a noftrif milibufpaffuum quattuor et.XX.abeffe.cognito Celarif aduéeu Arioiuffuflegacofad eum mictic.quod antea decollogo poftulaffec: id per fe fieri liccre:quonia propiuf accelfinèc.feq; id

line periculo facere podè exiftimarec:non refpuic condicionem Cefarnaniq; eum ad fanicacem reuerci arbicrabacuricum id quod ancea peccnci denegafTecsulcro polliceretur:magnamq: in fpem ueniebac.pro fuif cancifpopuliq; ro.in cu beneficuß cogniciffuif poftulacif:fore uti percmacia defifberectdief colloquio didtufeft: ex co die quintufincerim dum fepe ulcro.cicroq: legaci inter eof mitceretur A,rioiuftufpoffulauic:ne que peditem ad colloquium adduceret:ueren fe;ne per infidiafab eo circuuenirecur.uterq; cu equitatu uenirec.alia ratione fele uenturum no eße.Cefar q gt;nec co Uoquiuuncerpofica caura:coni nolebat:neq faluté fuâ gallo2^ equitibufcommittere audebat: cdmodiffimum eê fhatuit:omibuf equifgallifeqcibufdetra dlißeiflegioariofmiliceflegioifdecime: cui q maxime confidebat:imponere:ut prefidium g amiciffimum: fiquid opuf fadto enet;baberct:quod cum fierec:non irridicule quidam ex milicibufdecime legionifdixic:plufq pollicituf eflèc: Cefarem ei facere:pollicitum fe in cobortifpretorie loco decimam legionem babicurum.ee nunc ad equum refcribere:planicief erat magna:ecin ea tumulufcerrenuf facifgrandif bic locufcquo fere lpatio:ab caftrif knoiufti ec Celanfaberac-eo.uc erac dic0:um:ad coUoquiu uenerunc. legionem Cefar^qua eqfdeuexerdC:panîbuf ducencifab eo cumulo cofticuic.icem equicef Anoiudi.pan inter/ uallo confficerunc. Arioiufbufex equif uc colloqueretur:8^ peer fe denof uc ad colloquium adducerenc:poftulauic.ubi co uecum e:Cerdr initio oracioifTua fenacufq: in eu bénéficia cdmemorauic. q gt;rex appellaeuf cec a fenatu. q? aicuf q gt;munera apliffime mifla. quam rem ec paucif concigifre;ec pro magnif bominum officiif confuene cributdocebacillu:cu neq; aditu.neq? caufa poffuladi lufbam baberec:beneficio ac liberalica ce fua ac fenatuGea premia coCequucum-docebac etia q uecereGqq; luffe caufe neceOitudinif ipfif cu bedutfincercederec.que fenatufcofulta quocienf borifica fadta in eofenènc:uc omni tempe tociufgallic pncipatum bedui cenuinene:pnufeciam q noftram amicicia appeciflencïpopuli ro. banc eße confuecudinem:ucfociofacq; amicofnon modo fuifnibil depdere:fed gratia :dignitace: bonore:audlofuelic eOè.quod uero ad amicicia populi ro.atculifrentnd iiferipi:quifpaci poflec:pof/ culauic eadem:que legacifin man datifdedcrac.ne auc beduibauc eo2 ffociifbellu inferretzobfidef redderec:fi nulla pcem germanoif domu remittere pofrec:dc nequofampliufrbenu cranfire paterec.

£gt;eL (5xiro^f,

Pinoiuftufad poftuUca Cefànfpauca relpódic;de fuifuircuabur mulca predicauicxranfiHe rbenum non fua Iponce.fèd rogatum e^* accerGtum a galliGnó Gne magna fpe.magmfq; premuf pdicauic. domum:;ppinquor:rclignè.federbabere in gallia-ab nfcocefTab obGdefipforum uolurace datoßflipcndiu capere iure belli:quod uicftoref ui dbifimponere confucruncmon fe gaUiGfed gallof Gbt bellu inculiflc:omnefgalbe ciuicacefad fe oppugnadum ueniHe: cócra fe caftra babuinèœafomnefcopiaf a fe uno prelio pulfaGac GiperacafenèTi ice2^ experiri uebncaterum paratu ede decertare: G pace un uelincamquu eflède flipédto recufare:qd ^ fua uolûcace ad id tempufpependerinc’amicictam populi ro.Gbi ornaméco:cc preftdio:non detrimentoænè oportere: idq; fe ea fpe perinè:fi per populum ro.ftipendium remitcatur: ec dediticii fubcrabancur:nó minuflibécer fefe recufacurum populi ro.amiciciam.q appecieric: 9 multitudinem germano:^ in galba traducacudfe fui muniêdi: non galbe impugnandi caufa facereleiufrci ceftimonium enè:9 niG rogatufnon uenentæc 9 bellum non intuleritîlèd defédent. le priufin galbam ueniHeiq populum romunq ante boc cempuf exercitu populi ro.galbepuintie finibufegreffumiqd fibi udlec, cur in fuafponenïóefuerirec.' ’prouinciam faam banc ebè galba: Geut illam noftramme ipG cócedi nó oporcerec^fi in noftroffinef irnpecum facerec:fic item nofene iniquoGqui in fuo lure (emeer/ pellaremuf:9 fracrefa fe:ec amicofappellacofbeduofdicerec:non cam barbarum femeq; cam imperitum eile reru ucnon fcirecmeq; bello allobrogum proximo beduofro manifauxibû tuliTe.neq; ipfofin iif cócencionibuGquafbedui fécule cu feqnifbabuilïènc: auxilio populi ro.ufof effe debere:fe Gifpican: Gmulata Celarem amicicia:9 exercitu in galba babeac.fui oppmendi caufa babere. qui nifi decedat:acq? exercitum deducat ex bif regióibuGlèfe illu non pro amico;fed bolbe babicurum:9 G turn incerfcceric:mulcif fe nobibbuf pncipibufq: populi ro. gratum eße facfturum:id fe ab ipfif per eorum nunclofcompertum babere.quoi pomniu gracia:j acq; amicicta eiufmorcc redimere ponee r fi difcelGHèc ac liberam

Gbi pofTefGonem gallie cradidiffec;magno fe illum premio remu/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;

neracurum:ec quecunq; bella gen uellec:Gneullo eiuf labore:ec periculo confedburu:mulca a Cefare in earn fencedam didta luc: quare negocio defilbere non ponêc ecneq; Gjum:neq;populi ro. patrue optime mer enceffociofdefererec:neq: fe ludicare galbam

ponufene knoiudi:^ populi roebelIo Tuperdeof eße aruemof et rucbenoCa.Q^ Fabio maximo.qbuf popuIufro.ignouifTecmeqj inpuinciä redigiHèc.ncq; ftipendiu. impofuiHec: q»fi anciqOïmu quodqi cempuf ipedlan oporcerec^populi ro.iuftiffimum efïè in gallia impium;fi ludiciu fenacurreruan oporceret:;liberam debere eße galliamrquam bello uicflam:fuiflegtbufuci uoluiHeC-du bec in colloquio geruncur:Cefari denunciacum eft.equicefAnoiufli proptuf cumulu accedere:ec ad noftrof adequicare.lapidefcelaq; in no fbrofconiicere Cefar loquedi finem fecir. feq: ad faofrecepte: fuifq; imperauic;nequod omnino celum in boftef reiicerenc.nam ec G fine periculo legioifdeledbe cum eqracu plium fore uidebac: ramen commiccendum non purabac:uc pulfifboflibufdict ponec-eof a fe per fidem in colloquio ctreunuentof: pofteaq in uulgof milicum etacum efb:qua arroganda in colloquio Arioiuflurufuf: omni gallia romanofmcerdixinecnmpecuq: in noftrofeiuf cqcef fecinenc:eaq! refcolloquium uc dirimiffec.-mulco magif alacncaf ftudiuq: pugnadi maiuf exercicui iniecftum eft;biduo poft Ario/ lufluflegacofad Celarem miccic.uelle fe de de bif rebufque incer cofeepcemeq; perfeefte eflencïagere cum eo:uci icerum colloquio diem coflicuerec.auc Gid mmuf uellece fuiflegatifaliqucm ad fe mttcerec.Colloquedi Cefari caula uila no eft-ec eo magif q?pdie eiuf diei germât recineri no pocerâc^qn in noftrofcela comicerec: legacu e fuiffefe magno cu ptculo ad eum miflura: comodtfGmu. uifum eft.M.Valerium Pro cillu C. Valent Gabun filiu:lumma uircuce:8lt;i büanicace^adolelcencc :cuiufpacer a.C.Valerio flacco ciuicace donacuferac:ec proprer fidem.et propcer Itngue gallicc fcienciam.qua mulca tarn Anoiuftuflonga cofuecudine ucebad: ec qgt;in eo peccandi germanif caula non eflec-ad eum mittere:ec Manum Meciufqui bofpitio Anoiufti urebarur-iif mandauic: uc que dicerec Arioiuftuf cognofcerenc:ec ad fe referrenc. quof conclamauir;quid ad fe uentrenc Anfpecu landi granasconaneef dicere:probibuic.ee in cacbenafconiecic:codé die caftrapmouic: ec milibufpalTuu fex a Cefanf caftrif fub monte cofedinpoftridie

duobufultra eu caftra fectc;eo confilio:uti frumcco: comeacuq;: qui ex fequantf ec beduif fupporcaretur:Celarem intercluderec: ex eo die dief connuofquinq Cefar fuaf copiafproduxic:8lt;:acic

mfhrudta bdbuic:uc fi uellec Xnoiuftufplio cócédcre:« potefbdf non deenècAnoiuflurbifomibufdiebufexercitu caftrifcónnuic. equeflri prelio quotidie contendit.genuf boe crac pugne:quo fe germani exercuerant.eqtum milia erant fex.totidem numero pe/ ditefueîocinîmi.'ac fortiffimcquofex omi copia :finguli fingulo(: fue lalutifcaufa delegerant.Cum iifin preliifuerfabacur.adeoffe eqtefrecipiebantm liquid erat dunuOconcurrebantiliq grauiore uulnere accepto;equo deciderat; circunfiftebac:fiquo erat logiuf pdeundum:aut celeriuf recipiendum;tata erat bo2 ^ exercicacioe eeleritafut lubifequorum fub[euaci:curfum adequarent:ubi eum caftnffe tenere Cefar inceUexicJne diutiuf comeatupbiberetur; ultra eum locum;quo in loco germant cófederanc;arciter pafTuf fexcetofab bif caftrifidoneu locu delegit.acieq; triplici inflrudta ad eum locum uenic.primam et fecunda aciem in armifede;tertia cafbra munire:tuirit:bic loeuf ab bofte:circiter pafluf fexcentod uti didtu e:aberac.eo circiter bominu fexdecim milia;expedita cum omi equitatu Artoiuftufmific.que copie noftrofdecerrerec: et munitione prohibèrent.nibilo fedufCefer.ut ante coftituerat: duafaciefboftem propulfare ;tertiam opufpficere;iunit:municif caftrifduafibi legionefreliquit et partem auxiliorum.quattuor reliquat in caftra maiora reduxit. pximo die inftituto luo Cefar e caftrif utrifq: copiaffuafeduxit.paulumq; a maioribuf caftrif progreffuf:aciem inftruxic-boftibufpugnandi poceftacem fecit: ubi ne cum gdem prodire intellexit;circiter meridiem exercitum in caftra reduxit; tum demum A^noiuftufprem fuaru copiazp.que caftra maiora oppugnarec:mifit.acriter utnnq; ufq; ad uefperum pugnacum eft:folifoccafu fuafcopiafA,rioiuftufmulcif et illacif: et acceptif uulneribufin caftra reduxic:cu ex captiuif quererec Cefar quaobrem Arioiufhufprelio non decercarec;banc repiebat caufam-q» apud germanof ea cofuetudo effet;ut matreffamihaf eoifforcibufec uaticinaciombufdcclararenc.utrCipreliu comitet; ex ufu eflecmec ne.eafita dicere: non effe fafgermanoffuperare:fi ance nouam lunam prelio contendinent:poflndte eiufdiei Cefar prefidium utrifq: caftrif:quod fatifeffe uifum eft:reliquit.omnef alariofin confpedtu boftiu pro boftium numero uallabac:ucad fpeciem alariif uteretur.ipfe triplici inftrudta acie; ufq; ad caftra boftium accedit.tum demum necedaro germai fuafcopiafcaftrif eduxerunt:generatimq coftiterunt;paribufinceruallifbaruded

marcomannofcriborcG uangioeGnemeceGfedufioG fuefiofoémq; aciem fuam rediG ec carrif circudederuncmequa fpefin fuga rcLin/ querecur:eo muheref tmpofueruue que in prelium pro bcifcencef pafTifcrinibufflécefiplorabacme fe in feruicucé româifcraderêc: Cefar fingubf(egiombußfinguloflegacofec queftorem prefecic: uci eofeefteffue quifq’ uircucifbaberec-ipfèa dexcro cornu:q jea parcem minime firmam bofbiu eé animaduercerac:p[ium cbmific. ica noftri acriter in bofteffigno dato impetu feceruc. icaq; bofbef repente celcnterq: procurreruc:uc fpatiû pila in bofbefconucicdi: non darecur:reieclirpilif;cominufgladiifpugnatu . efflat germai celeriter ex: confuecudine fua phalange fadhaumpetuf gladioru exceperunt.repci funt compluref nofbn militcbqui in pbalangef inlilirent leuca manibufreucllerenc.8^deruper uulnerarenc.Cu boftium acief a finiRro cornu pulfa:acqi in fugam cóuerfa effèc: a dexcro cornu uebemencer multicudine fuorum nofbram aciem premebant. Id cü animaduertiirec. P.Crabufadolefccfq eqcatui preerat:q, expeditior erac-qii qui incer aciem uerfaband;tertia aciem laborantibuf fubfidio mifitnca prelium refbitucum efb.acq: omefbo fbefeerga uerteruc:neq?puf fugere defticerue:q ad flume rbenû milia pafluum ex eo loco ctrcicer quinq; peruenenntabi perpauci auc uinbufconfifrcranare contenderunt;aut lintribuf inuéciffalucê fibi reppererunt. In bif fuie Arioiuftufq nauiculâ deligatam ad ripam nadtuOea profugic.reliquof omefequitatu cófecuci nofbn-interfecerunc.due fuerunc Xrioiufti uxoreOuna fueua narioe qua domo fecu duxerat;altera Norica regif Voc/ cionif foror-quam in gallia duxerat a fratre mifïàm.ucreq; in ea fuga perierunc.due fi lie:harum;altera occtfa:altera capta eft.C. Valeriuf Procillufcu a cufbodibufm fuga trinif carbeifuin dbuf traheretur-in ipfum Celarem holberequicatuTequencem incidat. que qdem refCefari no minoré;^ ipfa uidtona uoluptatéattulit; g» hominem bonefbillimum pro uincie gallie Tuum familiarem; et bolpitem:erepcum e manihufhofbiumTibi refbitutu uiderac:ncq: eiuf calamitate de cata uoluptate;et gratulacione-quicq fortuna diminuerat. Iffe prefence de fe eer forcibufconfulcu dicebac:ucru igni fbatim necaret;an in aliud cêpufreferuared:tbrtiu .beneficio eé fe incolumem. Item MariufMetiufrepcuf ecad eu addudtuf elc.hoc plio cranf rhenu nutiaco :fueui:q ad npafrbeni uenerant: domum reuerti ceperuc.quof ubi qut proximi rhenum incolunt

»^c/ ÔAi.rd^Z’

‘percemcoffenferûcîinfecuciîmdgnLim ex : biCnumeru occiderunc:

;Celar una eftace duobufmaximif bellifcofedliGmacurtufpaulo: ^ fq cêpufanni poftulabacanb/bema in feqnorexercicu deduxic.

tVmedèc Cefar in ciCeriore gallia in bybernif: ’ica uci fuperiufdemonftrauimuGcrebri ad eum , rumoref a|Terebacur: litcerifqj icem Labienni ' cercior fiebac:omnefbelgdPquam cerciam eiïè » gallie parcem dixeramuG concra populum ro. igt;cóiurare.obfidefq; meer fe dare: cóiurandi baf i£) eße caufafprimum q, uererent ;ne omi pacaca ^i^gallia exercicufnofter ad eofadducerecur:deinde q, a nonnullif -^gdl(iffollicicdrerur;pcim q uc germanof diuciufin gallia uerfari

gt; ihnoluerancnca populi ro.exercitum byeniare;acq; inuecerafcere

-,hn gallia molefte ferebant;parcim q mobi[icace;8^ leuicate animi (T'^inouifimpnrrtudebäc:ab nónullifecia qiin gaHiaa pocéctoribuf: 1acqr ufqui ad conducendofbomineffaculcacefbabebdnc:uulgo régna occupabancur.quiminuffacile earn rem in imperio noftro co nfequi pocerancaifnucufliccenfq, cómotufCefar duaflegióef

■ in ciceriore gallia nouaf cófcnpfic: et ineunce efface in intenorê galliam qui deducerec.Q. PediumJegacum mificnpfe cû pmum pabuli copia eé inciperec:ad exercitum uenic:dac négocia feno/ • nibufreliquifq; galliGq finitimi belgiferant.uti ea:que apud eof gérant ::cognofcdnc.feq: de bifrebufcerciore factant:« coffancer

Cum uero dubtcandu non exiftimauic:quin ad eofprofteifeeret:. R.e frumecaria compata:caflra mouec.dtebufq ’ circicer qndecim ad finefbelgarum peruemt.eo cum de improuifo^celenufq omni opinione ueniflet:remi qui proximi gallie ex belgiffunc:ad eum legacoGIocium ec A.ndocuburium:primofciuicatif miferuc:qui dicerenCife fuaq: omnia in fidem acq; poceftacem populiromat permictere.neq; fe cum belgifreliquifq; confènfiffe.neq; cócra po. romand cdiuraßejparacofq: eßeJS^ obfidefdare:æ impaca facere: et oppidif recipe:8^ frumento ceterifqi rebufiuuarc’reliquof omef belgafin armifene:germanofq; qui cifrbenum incolunt:fefe cum

ufconiuxiHe:cantumq: ede eorum omniu furore;ut ne fueßioef quidem frdtrefeonfdngumeofq! fuoCg codé iure:ec ufdc legtbuf utancuriunum imperium;unumq; magidratum cu ipfifbabeant: decerrerec pocuennc:quin cumuf con(encirenc:cu ab iifquererec que ciuitacef quanceq; in armif eHenc-ec quid in bello poffencdic reperiebac.plerofq; belgaf eße ortofa germaniOrbenû anciqcuf craduedofpropter loci fertilitatemubi cofedinc.gaHofq; qui ca loca incoleréc:expulinè.folo{q, ’eße ;qui pacru noflroi^ :meoria: omni gallia uexata;teutonof cimbrofq; intra fineffuof ingredi probibuennc. Qua ex re fieri, uti earum return memona magna fibi dLitoncacem:magnorq fpintufin re milicari fumerct^denu/ mero corum omnia fe babere explorata remi dicebanc.ppecrea 9 propinquitacibuf-afFinitacibulq; coniundlu quancam quilq; multicudmem in communi belgarum cocilio ad bellu polltcicuf fic:cognouerinc.plurimu incer eof bellouacof et uircuce:ecau/ concace:ec bominum numero ’ualere.bofpoße co f.cere armata milia cencu pollicicofetia ex eo numéro eleefta milia lexagmca: codulq; belli impium fibi podulare. Sueßioefluofeße fmirtmoß fief latißimofferacißimolq; agrofpoßidere. Apud eoffuiffe rege nodra eciam memoria Diuttiacum cociufgallie:potencißimum: q cum magne partifbarum regionum;turn etiam bncanie regnu obcinuerac-nunc eße regem galbam.Ad bunc propter lufticiam prudetiamq; fuamrcotiufbelli fummamomniu uolucace deferri: oppida babere numero.xii;polliceri milia armata qnquaginta: cocidem neruiofqui maxime fen incer ipfofbabeantJogißimeq; abfmciqndecimmii^td acrebacef. Ambianofdecemmilia.Motinof qndecimmilia-Méaptoffeptémilia.Velocaßcf 8^:Vcromanduof cotidem:calecofdecemmilid:cdCuacofdccénouemmilta:códrurof: eburonef: cererof:pemanof;qui uno nomme germani appellant:] arbitrari ad qdraginca milia:Celar remof coborcatufliberaliterq; oratione prolecutufomnem fenatum ad fe cóuenire:pncipumq; liberofobfidef ad fe adduci iußic:que omnia ab bif diligencer ad diem fadfa func.ipfe Diuiciacum beduu magnopere coborcacuf docec:quantopere reipublicescommunifq; falutifinterfinmanuf boftiu difhnenme cû cata multitudine uno cempe confligêdum lie. Id fieri poße:fi fuafcopiafbedui in finefbellouacorum intro/ duxerinc.ee eorum agrofpopulari ceperi nt.Hifmadacifeum ab fe dimiccic. Podq omnefbelgarum copiafin unum locu coadlaf

ad fe uenire uidic.neq; tam longe abeRè ab iifquofmiferdcexplo/ raronbubec ab remifcognouic 'flume axonä:qä eft in excremif remorum finibuO exercitum traducere macurauit::acqî ibi caftra pofuit.que refer latuf unum caftrorü muniebat:et commeatuf. ab remif reliqfq: ciuitatibuOut fine piculo ad eu portari poffet; efficiebat. In eo flumine ponferatabi pfidium ponic:8lt; :in altera parte fluminif. Q^ TituriumSabinû legatum eu fex cobortibuf reliqt.Caflra in altitudine pedu-xii. uallo: foHaqi duodeuigmti pedum munire iubee:ab iifcaffrtf oppidu remoi fnomine bibrax aberat milia pafluu odlo ad ex innere magno impecu belge op/ pugnare ceperunt:egre eo die fuffentacum eff.gallorum eadem atq;belga2 ^ oppugnatio eff.Ii ubi ctrcuiedla multitudine boimi torifmenibuflapidefin murû laci cepti funt:murufq; defeforibuf nudatufeff.tefludine fa(ffa portaffuccedunc:muruq; fubruune. quod cum facile fiebat: nam cum tâta multitudo lapidefac tela conncerent:in muro confiffendi poteffaf erat nulli.cum finem ^PP^S’^^^^^ ^ox feciffet.Io cfftuf ILemuf fumma nobilieateæt gratia:inter fuoG qui turn oppido prefuerat.unu exiifqui legati de pace ad Cefarem uenerant:nuntiu ad eum mitttt:ni{ï fublidiu fibi fubmittat:fefe diutiuffuffinere non poffe:eo de media nodie Cefanifeem ducibufufufqui numab locffio ueneranc:numidaf et cretaf fagi ttariofet fuditorcfbalearef fubfidto oppidanifmtt/ tit.quo2^aduentu:ee remifcum fpe defefionifffudiuppugnandt acceffit:et boffibufeadem de caufa fpefpo tiundi oppidi difceffit. Itaq; paullfper apd ^oppidu murati:agrofq; remoif depopulatu omnibuf uicif edificitfqrque adire potueranCUncenfif ad caffra Cefarifcumomnibuf copiifcontenderunt:eta milibuf panùum minufduobufcaffra pofuerunt.que caffra ut fumo atq ignibuf fignificabadiampliufpaffeu milibufodto-in latitudine patebat. Cefar primo:et propter mulntudinem boffiumætppter eximia opinion? uirtu tifplio fupfederc ffacuit:quotidie tn equeffnbuf preliifqd boffif uirtute poffec:et qd noffrt auderent:piclitabad. Vbi noffrofnon effe infenorefintellexit.loco pro caffrifad acte in ffruendâ:natura opporruno:arq; idoneo q, ifcollif ubi caffra pofica eranc:paulum ex planitie edituftanrum aduerfufin lati/ tudinem patebat:quacum loci actefin ffrudia occupare poterat: atq? ex utraq; parte laterifdeiecffufbabebac:et in fronte leniter caffigacufpaulatim ad plaidé redibat;ab utroq: latere eiufcollif

cranfuerfam foHam obduxit: ; circiter paHuum quadnngécorum; ec ad excreaffofTaf caftella confhituicubiq; cormeta coKocauic: ne cum aciem inftruxiHec bofteP cp cantu multitudine poterant: a laceribufluofpugnatef circuuenire pofïènc.boc fa dio duabuf legionibufquafproximeconfcripferatnn caftrifrelidtif ut fiquo opufeßet fubfidio:duci poßenc: reliquaffex legionef pro caftrif in acie cófticuic.boflefité fuafcopiafex cafbrifedudlafmftrux/ erunt.paluferat no magnannter noftrum atq; boftiu exercitu. b«3nc fi noftri tranfirenr:boßcf expedtabanc.noßrt autem;ft ab illifinitium cranfeundt fieret; ut impeditof agrederentur:paraci armiferant, interim prelio equeftri inter duafaciefcontendebat;, ubi neutri initium tranfeundi faciunt: fecundiore equitum pho: Celar fuofin caßra reduxit;boftef protinufex eo loco ad flume axonam cócenderunt:quod eße poft noftra caftra demonfbracu efb.ibi uadifrepercif partem fuarum copiarum traducere conati funt; eo confilio ut ft poßent:caftellum cui preerac. Q^ Ticuriuf legatufexpugnarenc.poncemq; interfcinderec;fin mmufpoßenc agrofremorum popularentur, qui magno nobifufui ad bellum gerendum erant; commeatufq noftrofpbiberent'cercior fadtuf a Titurio Cefar;omnem equitatum:ec Îeuif armature numidaf: fuuditoreßlagtttariolq: pontem traduciC;acq; ad eof contendit: acriter in eo loco pugnatu d.boßrefimpedicof noftri in flumine agreßi:magnum eorum numerum occiderunt, per eorum corpa reliquoftrafire audacißimeconäteßmulcicudie celoif repulerut: primof qui tranfieranceqcacu circuuencoßinterfecerunc.boßef ubi de expugnando oppido; et de flumine tranfeundo fpem lèfe fefelliße incellexerunc.neq: nofbrofin locum miquiorempgredt; pugnandi caufa uiderûc.-acq? ipfofreffrumêcaria deficere cepit: concilio conuocato confticuerunc: optimum eße; domum fuam queq: reuerd.ecquozfin finefpmi romat exercitu mtroduxißet: ad eofdefendedofundiq; couenirenc.uc potiufin fuifq inaltenif bnibuf decertarent;et domefticifcopiifrei frumentarie uterend, ad eam fentetiam cum reliqf caufif:bec quoq; ratio eofdeduxit: q, Diuitiacu atq: beduof finibufbellouacorum appropinquare cognouerant:iifpfuaderi ut diuciufmorarendineq; fuifauxilium ferrencmon poterat;ea re confticuta fecunda uigilta magno cum ftrepicu ac tumultu caß:rif egreßi;nullo certo ordlt;e:neq; impio: cum fibi quifq primum itineriflocum peteret;et domu peruemre

Ô^gt;b(ZJ^çlt;î' rogt;z..

properarent;: fecerûc:uc conftmilif fuge profcdtio uiderec. Hac reflarim CeCar pfpecularoref cognicaanfidiaf uerituGq, qua de caula difced erenr nondum perfpexerac:exercitum equicarumq; caftrif connuir-pma luce cofirmara re ab exploracoribuG omne equicacum:qui nouiOimum agmen moraret :pmificaif Q^ Pediu 8d,L.Xurunculeium Coccam legacof pfecic.T.Labienu legaru cum legionibuftnbuffubfeq ludit. Ii nouiPTimofadorn 86 mulca milia pafTuu profequun:magnammulncudmem eoru fugienciu c0ciderunc:cu ab excremo ordine ad quofuencu eraC:cófiflerent, forncerq: impecum noftrorum milicum fuftinerentjpnorefqr qgt; abefiè a periculo uiderêcur:neq: ulla neceHicace neq; imperio có/ cinerent::ex audico clamore:pcurbacifordinibu0omnefin fuga prefidiu fibi ponerencaca fine ullo periculo ; cancam nofln eoif mulncudmem incerfecerunc:quancu fuic dtei fpaciurfub occafuq; folifdefticeruc:feq; in caflra; uc erac impacum recepunc.po flndie eiuf diei CeTar:priufq fe boftef ex terrore ac fuga reciperencan fineffuenionum:quipximi remiferanc:exercicu duxic:8^ magno innere confedlo:ad oppidum nouiodunu cdcendic.id ex innere oppugnacum:9 uacuu a defefonbufaudiebac-ppcer lancudtne fonè:murtq: alncudinem:paucif defendencibuf oppugnare non pocuic.caflnf municif uineafagere:queq; ad oppugnadum ufui eranc-coparare cepic.mcenm omifex fuga fuefTionu mulcitudo: in oppidum proxima nodie peruenic. celeriter uineifad oppidu adlif-aggire ladlo:curribufq; confticucif magnitudine operum: que neq; uideranc ace galluneq; audierant; et celericace roanoif permonJegacofad Celarem de dedinone mictunt.ge :pecentibuf remifut conferuarécur;impétrant;Cefar obfidibufaccepcifpmif ciuicacifacq; ipfiuf Galbe regifduobuffiluParmifq; omnibuf ex' oppido tradicifun dedinonem fueHionef accepic.exercicumq; in bellauacofducic.q cum fe fuaqj omnia tn oppidum bracufpannä contuli(Tenc:acq; ab eo oppido Cefar cum exercitu circiter milia palTuum quinq: abefïèrsomnefmaioref nacu:ex oppido egrefli: manuf ad Cefarem tedere; et uoce fignificare ceperuc:fefe in eiuf fidé ac poteftacé uenire:neq: contra populu ro.armifcócenderc. icé cu ad oppidu acceHiCfecxaftraq: ibi poneretspueri mulierefq; ex muro paflif mantbuf;fuo more pacé a romanifpetierunt, pro iif Diuiciacußnam poft belgaru difceHum dimiffifbeduoi pcopuf ad eum reuerterac;facit uerba;bellouacof omni temporein fidc

dcq: dTnidcidaLUCdCifbeduc fuifle.impulfura ruifpnnctpibuGqui diceréc beduofa Celare in lèruicucé redacftofomnefindignicacef concumelialq; perferre-etab beduifdefecilTe.ec populo ro.bellu incuIilTe: qui eiufcófilii prinapeffuiHenciq jmcelhgerenc quanta calamitatem ciuitati intulifTetan bricaniam profugiUe-preterea petere no folum bellouacoG fed etiap bifbeduofut fua demetia et mafuetudine in eo f utatur.quod fi fecerit beduoru autoritate apud omnefbelgafamplificaturum.quo2^auxiliif:atq; opibuf fiqua bella inciderint;fuftetare cofuerinc.Cefar boriGDiuitiact.* acq; beduorum cauGa Tefe eofin fidem recepturum et cólêruatuif dixit.fed q ?erat ciuitafmagna:8^ inter belgafautoritate ac boim multitudine pftabacîGexcêroGobfidefpopofcitaiferaditiGoibufq; armifex oppido collatiGab eo loco in finef ambianoru puenit. q Ge fuaq; omia fine mora dediderit:coq: fineGneruii attingebat, quorum de natura ec moribuf Cefar cu quererer;fic reperiebat. nullum aditum elle ad eofmercatonbuG nibil paci uinr rehqruq; rerum:ad luxuriam pertinctium .infern: qgt; biG rcbuf elaguelcere animofeoif; et remicti uircucem exiftimaréc'efïè bomineG ferof; magneq; uirrutif Increpitare atq; incuGare reliquoGbelgafqui fe populo ro.dedidinènc:pacriamq; uirtutem piecident; confirmare lefe:neq; legacoGmifluroGneq; ulla coditionem pacif accepcurof. cum per eorum fihef triduum icer fecilTecnnueniebac ex capciuif Sabini flumen a calbrif GuiGnon ampliufmilia paGGuum decern abefle.tranGid flumen omnef neruiof conledifte.aduencumq? ibi romanorum expeefbare. una cum acrebacibuG ec ueromanduif finitimif fuif.nam iifucrilqj perfualerant uc eadem beHi fortunam experirentur:expedtari eciam ab uGaduaticoru copiaGacq: elle in icinere: mulierefquiq; per ecacem ad pugna inutileGuiderenc': in eum locum conicciGe-quo propter paludef exercitui adicufnó diet. IlfrebuGcogniciGexplo racoref cencurioneGq; premiccit; qui locum idoneum caftrifdeligant. Cum ex dediciciifbelgifreliqlq; galliGcomplurefCefarem Gecuci una icer facerent’quidam ex iif: ue pofbea ex captiuifcognicum efb;eorum dierum confuetudine nofbri exercituf perlpedbamodle ad neruiof peruenerut.atq; iif demonflraruntunter lingulaGIegioneGimpedimentoru magnum numerum intercedere;neq; elle quicq negotii; cum pma legio in cafbra ueniiret;reliqueqî legidefmagnumfpatium abenènt;bac fub farcinifadoriruqua pulfa impedimctiGq; direptiGfuturum;uc

relique conerd confiftere non au derent::adiuuabat eciam eorum confiliû:qui rem deferebac; q jNeruii anciquituf equicacu mbil poOènt.neq! emm ad boc têpufei rei Rudenc.fed quicqd pofTunc pedeftnbufualenc copnfquo faciliufFinitimorum equitatum-ft pdandi caufa ad eorueninènc-impedtrécicenerifarboribufinafif: atq inflexiG crebrifin latitudinem rdmifenatiOærubiffentibufq: incenecftiF effecerant:ut inffar muri be fepefmunimenta pberec: quo non modo intrarrfed ne perfpici quidem ponèc.bif rebufeu icer agminifnoffrumpediretur-no omittendum confiliu Neruit exiQimauerut.locinatura erat bec:qué caftrifnoftri delegerat: collifab fummo equahcer dccliuifad flumen Sabtnrquod fupra nominauimuCuergebacjabeo flumine pari accliuitate collifnaf/ cebdC:aduerfurbuic:et cocranuf paffufcirciter ducécofunfimuf: apertubab fuperiori parce filueffriGuc nó facile introrfuf pfptci poflèt-Intra eaf filuafboftefin occulto fele continebac.in aperto Io co:fecundu flumen;pauce ffationefuidebanc eqtum:fluminif erae altitudo circicer pedu triu.Cefar eqtatu pmiffo fubfequebat omibufcopuffed ratio ordoq ? agminifaliter fe babebdc:ac belge ad neruiofdeculerant.nam qgt; boffirappro pinqbdt:cófuetudine fua Cefar.vi.legióefexpedicafducebac.poff eafcotiufexercituf impediméta collocarat. Inde due legionebquepxime cofcripte eranc:tocum agmen claudebant.prefid toq; impedimencif erant: equitefnoffn cum fundiconbuGfagiccariifq; flumen cranfgreffeu boffiu equitatu prelium comiferuc.cu fe illi idendem in filuaf ad fuofreciperent.-ac rurfu e filua in noffrofimpecum facerent.neq; no ffn logiuf q que ad fine porrecffa:ac aperça loca ptinebanc-cedétefinfequi auderet. Interim legioneffextque p me ueneranc: opere dimenfotcaffra munire cepcrunc. Vbi prima impedimêta noflri exercituf ab iifqui in filuifabditi latebat:uila funt;quod cempufinter eofcom mittendi prelii conueneratara ut intra lilua aciem ordinefq: cófbituerane-atqï ipfi felè cófirmauerant:fubito omnibuf copiifperuolauerutumpetuq: in noffrofeqteffecerut: iif facile pulfifac perturbacifancredibiïi celeritate ad flumen de/ currerunr.uc pene uno tempore:ec ad filuaf: et influmine:etiam in maibufnoffrifboftefuiderent:. Eadem aüt celeritate aduerfó colle ad noflra cafbra.atq; eofq in ope occupati erae;cótenderut. Cefari omnia uno tempore erant agêda:uexillumproponendu: quod erat infignc:cum ad arma cocum oporteret. Signum cuba

i

dandum:ab opere reuocandimiliceß qui paulo longiußaggenf pecédi câpcenèrancraccerfendr dciefinfbrucda:milicef coborcadis fignum dadum:quaru rerum magna partem temporifbreuitafi ec fucceffufec incurfufboQiu impediebat.bif difficultacibuf due referant : fubiidiorfcicnna atq; ufufmiktumiq, fupcnoriburpreliif exerciraci:qd fieri opterec no mmuf comcde ipfi fibi pfcribere: q ab aiufdocen poterant:et quod ab opere:fingulifi]; legtonibuf fingulof legacof Cefar difcedere mifi munitif caflnf uctuerat. It propter pro pinqtatem:ec celeritatem bonium:nibillam Cefanf Imperium expecftabac:fed per fe que uidebantur’adminiftrabac. Cefar neccHaruf rebufimpératifad cobortandofmilitef:quam in pte forf obtulit: decucurrit:et ad legione decima deucnit. Militef no lógiore orarióe coborcatuf g utt fue pftine uirtutifmêoriam retinerét.neu prurbarentur animo.bofltumq; impetum fortiter fußmerent:et quia non longiufbo fbefaberanctq quo celu adtict ponet:prelit committendi fignu deditAtq; item in alteram ptem cobortandi caufa profedlufpugnantibuf occurrit. Teporif cata fuit exigutrafbofiiumq; tarn paratufad dimicandum animuf utno moad infignia acc6modada:fed etiaad gallwT induêdafi fcuti ftegumeta decrabenda:cempufdefueric:quam quifq: ab ope in ptem cafu deuenir.queq; ^ma figna córpextc:adbee confticic; ne inquerendiffuifpugnandi cepufdimitteret.inftru dlo exercitu magifut loci natu ra:deiecftu(q; collif et necedîtafq ut rei milita/ rif ratio atq; ordo poflulabac-cum diuerftflegiombul alii alia in pte bofbituf refifberêc:fepibufq; defilfimifut ate dem o ffcrauimuf interiecflif:pfpeefhufimpediret-neq; certa fubfidra coUocarrneq: quid in quaq: parte opufecc:prouidcri:neq; ab uno omia impia adminiQrari poterant. Iraq: in tanca return iniquitate fortune quoq: euentufuarii fequebant. Legionifnone ec decime militef: ut in finiflra pre aciei cofliterunc:pilifemilTifcurfu ac laffitudine exaiacof uulnenbulq : cofedlof atreba tefna iif ea pfobuenerac: celeriter ex loco fuperiore:in flumen compulerunt. Et cranfite conatefinfecuti gladiif magna ptem eoq: impedita interfecerut. Ipfi tranfire flumen no dubitauerut:et in locum intquu.pgrent: iurfufrefiflêtefbcftefrcdintegrato plio in fuga coiecerunt-Item alia in pte diuerfe du e legicncfundecima:ec ocftaua:proftigatif Veromandiufquibufcu erant cogreffi.ex loco fuperiore in ipftf fluminifripif pilabantur.Attonitiffere a fronte: ec a finiftra pte:

TSel ihcid ré?^*

nudanfcaftrißcui dextro cornu legio duodecimals^: no magno ab ea ineeruallo fepnma conftirifTec:omnef neruii confertiHimo agmine:duce Boduo gnato' •qui fummam imperii cenebat-ad eum lotû contenderunt.quO2 ^ parfaperto latere legioefcircdueuire: parf fummum locum cafhrorum petere:cepic. Eodem tempore eqtefnoftrr leuifq; armature pediceGqui cu iifuna fuerant;quof primo bofliu impetu pulfof dixeram:cum fe in cadra reciperet: aduerfifbofbibufoccurrebant.ac rurfufm aliam pattern fugam petebant.etcaloneßqui de cumana porta:ac fummo lugo colliG nodrof uicdoref flumen tranfifïè confpexerant:predandi cauta egrenî:cu rerpexident.-ec bodefin nodrif cadrif uertari uididenc: precipireffefe füge mandabat:fimul eorum-qui cu impedimécif ueniebâc clamor:fremitutq; exaudiebatur. Æluq; aliam in peem perterriti ferebant. Quibufomibufpermoti equitef treuin.quoij: inter gallof uirtutif opinio ed fmgulariGquia auxilii caula ab ciuitate:ad Cetarem mid aduen erant ' cum multitudine bodium cadra nodra compleri'nodraflegióefpremus^ pene circuuentaf tenen JcaloneO equicef: fundicoref numidaf diuerfofdifiipatofq: in omnefparceffugere uidiOent.-detperatif nodrif rebufdomum contenderunt.R_omanofpulfoffuperaco fq: : cadrifim pedimecitq; eoru bodefpocicofctuicaci nunciaueruc.Cefar ab decime legióif coborcacione:ad dextrum cornupfecdufubi fuofurgeri;fignifqi in unum locum coltacifduodecime legionifmilitefconfercof fibi ipfifad pugnam impediméto eße uidit.quarte cobortif omnibuf cérunonibufocariGtignifenfqî in terfedtiGfignoamifïo .reliquaif coborciu omnibuf fere centunombufaut uulneratiGaut occifiG in iifprimi pili. P. Sex.Baculo forcifïîmo uirojmultifgrauibutq; uulneribufconfecdojuc iam fe fudmere non ponec:reliquof ede cardioreGeciam nónullofab nouidmifdelertofprelio excedere: ac cela uicare;bodefneq; a fronte ex inferiore loco Gubeuncefin/ cermiccere:ec ab ucroq: latere indare: et rem eé in angudo uidtc; neq? ullü efle fubfidiüjquod fummttti ponèc.Tcuco ab nouidmif uni militi decraedo: qgt; ipfe eo fine fcuco uencracun primam acié pceBïc'cécurionibufq; nomiatim appellaciGreliquof cobortacuf militeffigna fferre;et maipuloflaxare iunïc:quo faciliufgladuf uti podent, cuiufaduêcu fpeillata milicibuf;ac redintegrato aCq* cum pro fe quifq: in confpecdu imperatoriGeciam excremif fuif rebuf operam nauare cuperec:paulü bodium impetuf tardacuf

efb.Cefar cum feptimam legionem que luxca conftuerdC:icerum urgeri ab bofte uidiHècîtribunof milirum monuic:uc paulanni fefe legionefconiurjgerent::ec conuerfa figna in bofbefinferrent, quo faefto cum aliuf alu fubfidium Ferret;neq: timeret: ne auerfi ab bofte circunuenirentur:audaciufrefiftere:ac forciufpugnare ceperut. Interim militeflegionu duaru:quein nouiHimo agmine prefidio impedimenciffueranc:pre[io nuntiato:curfu incitato an fummo colle ab boftibufcircufpicieband.ec-T.Labienuf caftrif boftiu potltuf:ex loco fupiore:que refin noftrifcaftrif gereret: confpicacuf:decimam legionem fubfidio noftrif mifît. Qui eu ex: equicum:ec calonu fuga:quo in loco refeOec-quacoq; mpiculo: et caQraæt legionefet imperator uerfaretur:cognouinènc:nibil ad celeritatem fibi reliqui fecerunr.Horum aduétu canta rerum commutatio eft fadia: ut noftri etiam: qui uulnenbuf confedti procubuiflènc:fcucifinnix;i plium redmcegrarenc.Tum calonef perterntofboftefconfpicacueciam inermef armacif occurrerunt. Equiccfuero ut turpitudinem fuge:uircuee delerent:omnibufin lo cifpugnabanc:quo fe legionariifmilitibufpreferréc. At boftef etiam in extrema fpe falutifcancam uircucem prefticeruc'uc cum pnmi eo2^ cecidiffenc:proximi iacentibufinfifterenc;acq: ex eoif corporibufpugnarenc.Hifdeiedlifec coaceruacif cadauenbufq fupenènc uc ex cumulo cela in noftrofconiicerenC’ec pila incer/ cepra remicceréc: uc nó'nequicq cante uircutif bominef indicari deberéc.Aufof ede tranlire lacidimu flumen:afcendere alciffimaf ripafac lubire iniquiffimum locu:que facilia ex difficillimif aimi magnitudo redegerat:Hoc prelio fadlo-s^ppe ad incernicioem gencifac nominif Neruiorum redadho:mdiorefnatu:quor una cu puenf: mulieribufq;:i eftuaria ac paludefco Hedlofdixeramuf bac pugna nu tiata-cum uidtoribufnibil impedicum:uidltfnibil tucum arbicrarencur:omnium qui fuperanc confenfuJegacof ad Celare miferunc.feq; ei dedideruc.Ec in comemoranda ciuicatif calamicate:exfexcencif ad cref fenaco ref ex bominum milibuf fexaginca ad quingecof qut arma ferre poGenc:fefe redadtof eé dixerunc quofCefar:ucin miferofac fupplicefufuf mifericordia uiderecur:diligencidïme conlèruauic. Suifq: finibuf acq: oppidif uci iudic:ec finicimifimperauic:uc ab iniuria 8^ maleficio fe fuofq: ;pbibercnc.Aduacici:de qbuffupra fcripfimufcum omibufcopiif auxilio neruiif uenirenc:bac pugna nundaca:e itinere domum

reuercerunc $ cundtifq; oppidif caflellilq; defemf fua omniain unum oppidum: egregie nacura munitum contulerunt:, quod cum ex omnibufparcibufan circuitu alciffimaf rupeOdelpedtulq; baberec:una ex parte leniter accliuufadituf in altitudinem non ampliuf ducetorum pedum relinquebatur. Quem locum duplici dkiGimomuro munierant. Turn magni póderif(dxa:8^pacutdf trabefin muro coUocabât.Ipfi erant ex cimbriGteutoifq^pgraci: qui cum iter in prouintiam noftram:atq; icalia m faceret.bifim/ pedimetifque fecum agere et portare non poterant: citra flumen rbenu depoftnfcuQodiam ex fuif ac pfidium:lexmilia bominu una rehquerant.il poft eorum obitum:mulcofannofa finittmif exagitati:cum ahafbellum inferrent.'aliaf illatum defenderet' confenfu eorum omnium:pace fadla:bunc fibt domicilio locum delegerunt. A.c primoaductu exercitufnoftn.crebrafex oppido excurfioneffaciebat.paruulifq! preliifcum noftnf contendebat. I?oftea uallo pedum in circuitu- xv-milium; crebrifq; caftellif circummuniti’oppido fe cótinebant.ubi uineif adiiGaggere ex/ erudio.turrim coffituipculuiderut: pmu irridere ex muroatq; increpitare uodbufq jcaca macbiatio ab caco fpatio inftrueret. quibufnammanibuGaut quibufuinbuGplèrttm bominef tacule flature. Nam plerunq: omnibufgalhf pre magnitudine corpoif fuorum-breuitaf noftra contemptui eft.Tanti onenf turrim;in muroffefe collocate cóftderéc. Vbi uero mouen 8^ appropinqre menibuf uiderunt:noua ec inulicata fpecie commondegacof ad Celarem de pace miferunt. Qiii ad bunc modum locuti. Non le exiflimare romanof fine ope diuina bellum gerere.-qui tante al/ ti tudinifmacbina tioefcata celericatepmouere:et ex,ppmgrate pugnare pollent. Se fuaq; omnia poteftaci permittere dixerunt, unû petere-ac depcarufi forte pro fua demctia.ac mafuetudine: quam ipfi ab aliifaudtffent îftatuinèt aduatucofeê eóferuandof: ne fe armif difpoliarec. Sibi fere omneffininmofefle inimicoGac fue uirtuti inuidere;a qbuffe defendere;traditifarmifno pollent, libi prellaredi in eum cafum deducerentur;quamuifforcunam a populo ropatuq ab ufp cruciatu interficiuncer quofdomman confuellenc.Ad bec Celar refpondic. -fe magif confuecudine fua: g merico eorum ciuitacem conleruacurum:lipriulg murumanef acngillec;dedidillenc lefe. Sed dedicioifnullam efle condicionem: nifi armifcradicif.fe idqd in nertuóffeciUèc'fadturu. Finidmifq;

imperacuruîTi: nequam dedincnfpopuli ro.iniuriam facerêc.R.e nuntiaca ad fuoOque imperarentur facere dixeruntArmorum magna multitudine 'mfo fiam:de muro -que erat ante oppidum ladta^ftc utppe fummâ muruaggerifq; altitudine acerui armoip adequarent. Et tarnen circiter parte certia-ut poftea perfpedlu eft • celata:atq: in oppidum retenta:portifpatefadt.Gpace eo die fune uG- Sub uefperum Cefar porcaf claudi:milicerq; ex oppido exire iunic:nequa nodtu oppidani a milicibufiniuria acciperet. Illt ante inito:ucincellecftû eft-cofilio-q» deditióe fadhamoftrof pfidia dedudlurofaucdeniq; indiligéciuf feruaturof: crediderat: partim cum bif:que retinuerant -et celauerat armifpartim fcutif ex cortice fadtiGauc uiminibufintexcif:que fubito:uc temporif exiguitarpoftulabac:pellibur inc[urerac:tertia uigilia:q minime arduufad no ftraf munitio nefarcenfuruidebacur’omnibuf copiif repente ex oppido eruptionem Fecerunt:celeriter ; ut ante Cefar imparat-ignibuffignificatdefadta ex pximifcaftellifeo cdcurfu eft. Pugnatumq; ab boftibuf ita acriter eft .ut a uirif fortibufin extrema fpelalutifin quo loco:concra eofq ex uallorturnbulq; cela lacerent:pugnaridebuit.Cu in una uircute o mif fpeffalucif confifteret.occififad bominum milia quatcuor;reliqui in oppido reiedti funt-poflridie eiufdiei refradtifportiG cum tarn defederet captu oppidu nemo: atq: intromilGf militibuf noftrif fedtidem eiufoppidi uniuerlam Cefar uedidic. Xb iifqui emerant capitum numerufad eum relacufeft:miliu quinqgmca trium.eodé tempe a. P.Craffo-quem cum legione una miferat ad uenetof: unellof ofifinof:curiofolitar;fefuiuof:aulericofrbedóef:que func maritie ciutcacefoceanumq: actingut: certior fa dtufe^omef eafciuicacef in deditióem poteftatemq: populi ro.eé redadtafbifrebufgeftiG omi gallia pacacaTata buiuf belli ad barbarofopinio plaça eft: uti ab iif nanonibuGque cranfrbenû incolerent: mitterent legati ad Cefarem:quc (e obfidefdaturaGimpara fa dturaf:polliceretur, quaflegatioef Cefar:qjin icaliâ iH/ncuqjpperabat:inita,pxima eta te ad fe reuerti ludit. Ipfe in carnuteG andef: turonefq:• que ciuitateGin iif locifppinque erant.-ubi bellu gefTcrac:legionibuf in bybema dedudtiGin icaliâ profedtufeft. Ob eafq: ref ex Iict/ terif Cefarif dief xv.fupplicado décréta eft.quod ate id tempuf accidatnuUi.

-T'uucori -tcitiu^•

'Vm in italiäpftcifceretLir Cefar. Ser.Galba cum legioeduodecimaæc parce equitacufin ancuacerfedunoOueragrofq; mific:g a fimbuf allobrogu:ec lacu Icmano æ Flumie rbodano ad fummafalpefpercinécïcaufa micccdi Fuic; quod icer per alpef quo magno eu periculo^

2flociflegionem byemadi cauFa collocaret. Galba fecudifaliquoc ji rplufcafVellilq? copluribufeorum expugnanFmiRifdd eumundiqi ''^cgdcif oblidibufq? datiGec pace Fadia:cófticuic coborcefduaF in iancuacibufcollocare:ec ipfe cum reliquif eiuflegioif cobornbuO ’in uico ueragro2f:qui appellacur o eftodoruGbyemare.qui uicuf poficufin ualle:non magna adiedta planicie:alnnîmifmoncibuf undiq; cócinerur.cu bic in duaFparcefflumine diuideret;:alcerann parcem eiufuici gallifad byemadum cdceHic:siceram uacuam ab iifrelicfham:coborciburaccribuic:eu locu uallo foflaq: muniuic. Cum dief bybemoru cdplurcfcranfifrcnc;Cubico p exploracoref certior Fadlufeftæx ea parce uicuquam gallif cdcenèrac:omner nodlu diCceCRfle: mdeeCq; qui impenderet a maxima multitudine fedunorum ec ueragrorum cenert. Id aliquoc decaufifacciderac: uc fubito galli belli renouandr legionifqi opprimende cdfilium caperéc.pmo q? legionê:neq; ca pleniHima-’decradtif coborcibuf duabuFec cdpluribuffigillacim:qui cdmeacuf pecendi caula midi eranc-abCencibuGpropcer paucicacem defpiciebanc:cum etiam 9 propcer iniquicacem locucu ipü ex mdcibufin uallé decurrerenc: ec ccla coniicerenc:ne primum qdem pode impetu fuu fubftinere exiftimabâc. ?lt;ccedebat q ? fuofab fe liberofabfhradtof obfidum nomine:dolebant.et romanofnó Iblum icinerif caufa:fed etiam ppecue podedionif: culmina alpiurn occupare conari;ec ea loca finicime prouincie adiungere:fibi pCuaCum babebanc, bifnunciif Galba cu neq? opufbybernoifïmüicionefq; plene edèncpfedle: neq; de Fruméco:reliquoq; cdmeatu Catif edètpuifum: q? deditide fadia:obCidiburacceptiGnibil de bcllo timedurn exidrimauerat; cd cilio celericer cduocato.fentéciaf exqrere cepic.quo in cdfilio cum cantu repentini periculi prêter opinionem accididec:aciam

omid fere Cupio rd loca mulucudie armaroip copiera cófpiceren^: neq; CubCidio uéirrneq; cômcdcurfupporcdriîicerclurificineribuf: poÔènc^prope lam defperara CdIuce;nónuHe buiufmodt fencenac dicebantur.UC impedtménfrelidliferupnóe fadha ufdé itmeribuf quibuf eo pueniffenciad falucé concédèrent. Maioritame para placuit hoc referuaco tad extremu coGIio intenm euencu expire ec cadra defendere,Breui Ipatio incenedto-uix uc bifrebuCquaf có ffituifTenticolIocandiGacq; adminiftrandiftépufdared, boftef ex ommbuf pnbuCfi^no dato ^decurercdapidcCgedaq; in uallu coniicere. Noftri primo incegrif uiribuffo rticer repugnare:neq: ullum fruftra celu ex loco fupiore mittere;uc queq; pfcadroru nudata defenCoribuCpremi uidebarur:eo occurrere.ee auxilium ferre.fed hoc Cupari; q, diuturmrace pugne bodef defeCRprelio excedebanc:alii incegrifuinbufCuccedebanc.quai^reru a nodrif ppeer paucirace:fieri nibil pocerac.ac non mo defeHo expugna excedendi:led ne faucio qdem eiuflocuubi cbdiceracirelmquedu ac fui recipiedi:fdculrafdabac.Cu lam apliufboriffex cocinecer pugnareturac non Colum uirefCed eciam cela nodrif deficerent: acq; bodeCacnuCindarecJaguidioribufq; nodrifuallu Ccindere: 8^ fo OdCcopiere cepinenc:rerq; etc lam ad extremu pdudta caCu: .P. Sexti. Biba culuCpmi pili ceturio'que nerutco plio pluribuf cófudum uulneribuCdiximuGet icemC. Volufenuftri.milicum: uir et coCiIn magnu ec uircutiCad Galbam;accurruc. Acq; unam ede Cpem lalucifdocenc di eruptione faeda extremum auxilium experirend. Itaq; couocacif ceturioibuCcelertter militeCcercioreC facic:pauliCper incermitcerenc prelium:ac tantumodo tela miOa excipent.fcq; ex labore reficerenc.pod Cigno dato cadnferupe/ renc:atq; omne Cpem falutifin uircuce ponerent. Quod lufli fune: faciûc.ac Cubito omibuCportiC eruptione fa dia;neq: cognoCcédi quid fieret:neq; Cui colligendi bodibuC facultatem relinquunc. ita commutata fortuna:eoCqui in Cpem pociudorum cadrorum uen erant’undiq-circuuentoCincerficiut.ec ex bominum milibuC ampliuC triginta:quem numerum barbarorum ad cadra uenifCe códabac pluCrercia parce incerfedta reliquoCpercerricoCin fuga cóniiciunc.acnein lociCquidem Cuperionbufconfidere paciund. Sic omnibuCbodium copiiC fufiCarmiCq; exuciCCe in cadra mu/ nitioeCq; CuaCrcciptuc. Quo plio faedo:^ CepiuCforcunä cépcare. Galba nolebat;acq; aho CeCe in byberna coCiho uenide meinerat:

dlufoccurriHe rebuf uiderac ' maxime Frumen cömeacufqi topia pmocuPpoftero die ommbufeiufuict cdiFiciif mcenfifunpuincia reuern contendic.ac nuUo bofte probibéte:auc wer demorance; incolumem exercicum in ancuateGinde tn allobrogef perduxit, ibiqj b/emautc.Hif rebufgeftiGcu omibufdecaufif Cefar pacaca galbam exiffimareti fuperacifbelgiGexpuKif germaniGuuftifin alpibuffedunifacq: tea mica byerne in illyrtcu m profedtuf ente: q gt;nbsp;eafquoqi nanonefadire'ec cognofeere uolebac; fubicum belfu in galba orcum efb.eiufbelli bee fuic caufa. P.Cranufadolefcenf cum legioe fepCima; ,pximufmart oceano in adibufbyemauerac. If cp in biflocifmopia frumeci erac-prefeeftoftnbunofq; milieu compluref in FinitimafctuicacefFrumenci eaula dimilerac.quo in numéro eft.T-Tcrrafidiufmiflufin eufubio f.M-Trebiufgalluf tn curiofoltcaf Q. Velantuf cum.T. Stibo in uencof Huiuf eft ampbnima eiuicacif loge aucoricafomnif ore maritime regionu earum:q, ec nauef babenc plunmaf uencrquibuf in bricanntam nauigare confuerunc^ec fcientia:dtq ufu naucicaru reru reltquof anteceduc:ecin magno impecu marifacq apco-'paucifporcibuf intenecflifquofcenenc ipfuomneffere qui eo man uci cofuerunc: babenc uedtigalef Ab iif fuic initiu recincdi Sillu acq; Vellanit; qgt; per eofluof obfidefquofCranb dedinencTecuperacurofexiHt/ mabanc. Horum auco ricace fininmiaddudlu ut func gallorum fubica:ec repctina confiba;eadem decaulaTrebiumTerrafidiuer rennéc.Ec eelencer miffif legacifp fuof pnnpefincerfe cdiuranc: nibil nifi communi confilio aefturof. Eundemqi omnif forcune exicu effe laturof rebquafq; nuicatef folbcitac.uc tn ea libercace; quam a mdioribufacceperdnc:permanere:q romanoru feruitucé perferre mallee. Omni ora maritima ad luam fententta eelencer perdudla comunem legacionem ad.P.Craflum mictunc:ft ueltc fuof recipere obfideffibt remiccac. Quibufde rebu fCelar a Graflb certior fadlufqd 'ipfe aberat lógiufnauefincerim logaf edificari tn flumie ligere: qlt; fmfluic in oceanu: remigef ex proutntia co/ fticui-naucafgubernacorefq? comparari lubec Hifrebuf eelencer adminiftracifupfe cum pinum p anni cempufpocuic:ad exercitu concendic.Veneci reliqueq; icc ciuicacefcogntco Celarifaduecu: cernoreffadtufimul cp quatu in lb facinufadmifilTec.icelltgebac: legacofquod nomen ad omnef nacioneflandtumunuiolacum cf femp futHeCl recetof a fe* ec in utncula contedtoG p magnitudine

picuU:bellum parare:ec maxime ea:que ad ufum nauiû pnneréc: prouidere inflicuunc.böc maiori fpc; cp mulcum nacura loci co/ fidebanc.pedeftria efTe icinera concifaæftuanam nauigauonem impeditam:propcer infciciam locorum:paucicacemq; portuum: fciebât.Neq? noftrofexercicunpropter frumenti inopia diuciuf apud le morari pofre:cófidebanc.A,c lamsut omia cócraopinioné acciderent : tarnen multo fe plurimum nauibuf polle.R.omanof neq; ullam facultacem babere nauiummeq? eorum loco rum:ubi bellum gefturi enenc:uada:porcuf:inrulalq; nouifle.ac lóge aha efïè nauigacionem in conclufo marracqj in aperciffimo oceano: perlpiciebanc.Hirmicifconfihif oppida muniunt, frumenta ex agrif in oppida comportant.Nauef in ueneciam:ubi Cefarem pmum bellu elle gefburum cóftabat: q plunmaf ponunc:coguc. Sociof fibi ad ld bellum oHfinof: lexobiof; nannetefambiliacef morinoGdiablintreßmenapiof : adfcilcunt. Auxilia ex bncannia que concra eafregionef poftta eft’accerfunc. Erant difficulcacef belli gerendi:quaf fupra oftendimuf. Sed mulca tarnen Celarem ad id bellum incitabantuniune retentorum equitum romanoru: rebellio fadia poll deditionem;defedtio datif obfidibufcot ciui/ catum coniuratio.Imprimifne baepte negledta:relique nacioef idem fibi hcere-arbitrarencur. Icaqcum incelligerec omnef fere gallonnouifrebuffludere.amp;:ad bellum mobiliter celerieerq; ex/ cicari. Omnefaucbommefnacura libercaci ftudere:8^ codicioem ieruicucifodilTe.-priufq plurefciuicacerconfpirarenc:parciendum libi:ac laciufdiffcribuedum exercitu pucauic.lcaq;.T.Labienu legatum m treuirobqui proximi rbeno flumini functu equitatu mictic.Huic madac remofreltquolq? belgafadeat.acq; in officio concmeac.Germanofq: qui auxilio a belgifaccerlici dicebancur; fi per mm nauibuf flumen cranfire conêcur:probibeac. P.CraHu cum coborcibufIegionariifdLiodecim:æ magno numero eqcacuf in aquicanniam proficifci lubec.ne ex iif nacionibuf auxilia in galliam mittantur.ac cante nacionefcotungancur.Q^Tieuriu Sabinun legatunucum legiombufrnbufin unelloGcuriofohcef lexobiolq; mictit;qui eam manum diffinendam curcc. Decimum Brutum adolefcence:clalli gallicifq? nauibufquafex pidtonibuf ec laneonifrehquifq: pacacifregionibufcouentre luUerat; pfccic. Ec cu pmum poffit in uenetof pficifci lubec. Ipfe eo pedeftnbuf contendit copiif nbsp;nbsp;Erant buiufmodi fere fituf oppidorum. -ut

polica in excremiflingulif:promoncoriifq;:neq; pedibuf adtcum baberenc! cum exalto fe efhuf mcicauiHècrquod bif accidiC:femp borarum duodecim fpatio^neq? nauibuG q gt;rurlufminuente efbu nauef in uadif afflicftarencur. lea utraq; re oppidoi^ oppugnatio impediebatur. Ac liquando magnitudine operiG force fuperact excrufo man aggere ac mohbuGatq; bif oppidi menibufadeqcif: fuiffortunif delperare ceperat- 'magno nauium numéro appulfo: cuiuf rei fummam facultatem babebanc:deporcabanc omia.leq; in proxima oppida recipiebanc. Ibi fe rurfuf iifdem oppurtuni^ cacibuf loci defendebant.bec eo faciliuf magnam partem effatif faciebdnc:g, nofbre nauefcempeftacibuf detmebancur.fummaq; erac uafho acq; aperto man magnifeffibuf rarifac prope nullif porcubuf difFicultafnauigadi.nam ipforum nauefad buc modu fadle:armaceq; eranc. Carine aliquanto planiorefq noftrarum nauium:quo faciliufuada.-acdeceHum eOruum excipere poffenc. Prove admodum eredhe:acq? item puppefad magnitudine flue/ cuum:tempeftacüq! accomodace.Nauelq; tote fädle ex robore: ad quâuif uim ec contumeliam perferedam:cran lira pedalibufin alcicudiné crabibufcófixa clauifferreifdigici poHicifcraHicudie. Aneborep funibuf ferreifcacéifreuin dle.pellefpro uebfaluccq; tenuicer cófedle:fiue propter lini inopiam-'atq; eiufufufinfcida; •fue eo-quod eil magif uenfimile. -q? cantaf tempeflatef occani: cantofq; impecufuencorum fuftinere:ac canta opera nauiu regi uelif:no fatifcomode poHe arbitrabantur.Cu bifnauibuf noflre] clalTi eiufmodi congrelTuferat:ut una ce[eritare;et pulfu remora preftarec:reliqua pro loci naturalpro ui cempeftacumnllif effet aptiora:ec acc0modatiora. Neq; enim bifnoflre roflro nocere poceranc.Tanca in biferae firmitudomeq: propter altitudinem: facile telum adiiciebanc. et eadc decaufa minuf comode fcopulif continebantur. Accedebat ut cum feuire uentuf cepiffec;amp;^ fe ueco dedinenc:ec tempeflatem fcrrenc:faciliufet in uadifconfilteret: cuciuf.Ecab eHu derelidle nibil laxa et cauteftimeret, quarum reru omniu noftrifnauibufcafuferac extimefceduf-Cbplunbuf expugnanf oppidtfCefar ubi intellexit:frullra catum laborem fumimeq; bollium fugam:captifoppidifreprimi.neq; bifnocere pofTe.-flacuit expedtandam clalfem. Que ubi cóuenic:acpmum ab boflibufuifa eft:circicer.cc.xx.nauefeorum parati ffime:acq: omi genere armo^ ornatiffime:pfedte ex portu:noftrifaduerfe

cófticerunc. Neq; fanfBruco qui cUHiprcerac - ud cnbunifmilicu: centunonibufq; quibuffingule naueferanc dCcnbuce;conftdbac: quid agerencAuc qua ranone pugne mfifherenc.ILofhro enim nocere non poße cognoueranc-Tumbufautem excicatiG ratum tamen bafaltitudo puppium ex barbanf nauibuf fuperabac:ut neq; ex inferiori loco comode cela adiici ponenc:8^ mifla a gallif grauiuf acciderec.una erat magna ufui ref preparaca a noffrif: falcefpacute: inferte affixeq: longumOno abfimili forma mu/ ralium falcium.bifcum furieOqui antemnafad malofdifbincbac: coprebenfi addudliq? erant:nauigio remifincitato;prumpebant; quibufabfcififantemne neceOano cocidebanc.ut cu omifgallicif nauibuf fpefin uelifarmamenrifq; eêt;bifereptiGomifufufnauiu uno tempe eriperetur, iteliquu erae certamépofitu in uirtute. qua noftri militef facile fuperabanc. A.tq; eo magif q? in colpecftu Cefarifacq; ommfexercitufrefgerebat:uc n ullumforciufpaulo fadlu latere poffet- Omnef enim collef et loca fupiora:unde erae ppinquuf defpedlufin mare:ab exercitu renebatur.Difiedlifuc diximuf atemnifcû lingulafbine aut terne nauef circufbeterant: milireffumma ui tranfeedere in boftium nauef cotendebant.qÆ poftq barbaru fieri animaduerterunt- 'cxpugnacif compluribuf nauibuGcu ei rei nullum reperirec auxiliu • •fuga làlutem petere co cenderunc. Ac lam couerfifin earn partem nauibuf:quo uecuf ferebat: tara fubito malicia:ac tranquillicdfexcitic:uc fe ex loco cómouere non po fient.Qtie quidem refad negotiû cóficiendum maxie fuir opportuna.Nam finguîaf noftri cofedati expug/ nauerûc. Etppauce ex omi numéro: nodtif inteructu ad terram peruenere cû ab bora fere qrca: ulq; ad folifoccalum pugnaret. Quo preliobellum uenetotpitotiulq ore maritime confertu eft. Nam cum omnifiuuécuf:omnefeciam grauionfeta cifaquibuf aliquid confiliuauc dignicatiffuic:co conuenerdnc:cum nauium quod ubiq; fuerat in unum locu coegerant. Quibufamiffifreliqui neq; quo fe reciperent:neq: quemadmodum oppida defenderet: babebac-Itaq; fe fuaqjomia Cefari dediderut.In quofeo grauiuf Cefar uindicandum ftatuic.quo diligentiufin reliquö tempuGa barbarifiuflegatorum conferuaretur. Iraq: omni fenatu necato: reliquoffub corona uendidic. Dum bec in uenecifgerund.Q^ Ticunuf Sabinufcum bifcopiifquafa Cefare acceperatan finef uneUoif puenic.ufpreeracVindouix:ac fummamimpii tenebat

earû omniu duicatuque defeccranc.Ex gbufexercicu magnaCq; copiafcoegerdcAcqj bif paucifdiebuf aulcrcreburonicefdexo/ uiiq;:fendcu fuo meerfedïo: q aLirarefbelli effe nolebanc:porcdf clduferunr. Seq; cu Viridouice cdiunxerunc. Magnaq; prererea Tnukitudo:undiq; ex galba perditorumbomtnum; lacronumq: c0Lieneranc:qLioffpefpdlt;3ndi-'flLidiumq! bellandi ab agricultura: cc quotidiano labore Teuocabat. Sabinufidoneo omibuf rebuf loco caftriffefe tenebant.cu Vindouix contra eum duum miliu fpatio confedinret.quocidieq;pdudlifcopnfpugnandi porefbatS Faceret:utiam no folu bofbibufin conceptionem Sabinufueiret: fed eciam nolhroz ^ militum uocibufno nibil caperetur.eancamqj opinionem cimorifpbuic:uc lam ad uallu ca ftroru bolrefacce/ derenc. Id ea faciebat decaula; q, cum rata multitudine bofbium: pferrim eo abfence:qui fummam imperil teneret;nifi equo loco: auc opportunitate aliq data:legato:dimicandu no exiffiabat. Hac confirmata opinione timonfidoneum quenda bomine: et callidum delegit gallum:ex iif quofeaufa auxilii fecû babebac. bute magnifpremuf pollicitacionibufq? perfuadec:uci ad boftem tranleac:«^ qd fieri uelic;edocec. Qui ubip perfugaad eofuenic: timorem romanoifpponic. Qiiibufagulliif ipfe Celar a uenetif prematur docet.neq: lógiufabenè:quin pxima noefte Sabinuf clam ex caffrif exercitu educac:ec ad Cefaré auxilii feredi caufa proficifcdt;.Qtiod ubtauditu eff : conclamant omnef occafionem negotii bene gerenduamictendam non eße. Ad caffra iri opcere. Muite refad boc co nfilium gaHor bortaband.Supiorum dierd Sabini cócatio.pfuge cófirmacio. Inopia cibariorü:cui rei paru diligécer ab iiferatpuifum. Spefuenetici belli Et qä fere libéter bominef: id qucd uolunc: credunt.Iif rebuf adducftinon priuf Viridouicê:reliquofq? ducef ex cófiïio dimittuc:q ab iiffic cócef/ fum arma uti capiant;etad caffra cócendant. Qua re cócena:leci uelut explorata uiGloria:farmentif uirgulcifq; colledtiOquibuf FolTafromanoif cópleant:ad caffra perguc.Locuferat caffroru edicuf: et paulaci ab imo accliuif circicer pafTuf mille:buc mag/ no curfu contenderuc: ut quaminimum fpatii ad fc colligcndof armandofq; romanif daretur:exanimdciq; puenerunt. Sabinuf fuof bortatuf cupientibuffignu dat.Impeditifboftibufpropter ea:que ferebat onera:fubito duabuf porcif eruptione fieri lubec. Eadlu eff opportunitate locu boftiu mfcicta: ac defatigatióe:

uircuce milieu:ec fupenoif pugnaru exercitacioerue ne unu qdé noftro2^impetu ferrenc ac ftacim terga uerteréc.quofimpeditof integnfuinbufmilicefnoftn confecuci:magnû numerum eorum occiderût.rcliquorequicefcôfecftacu paucofq ex: fuga euaferanc: reliquerunt. Sic uno cempore:ec de nauali pugna SabinuGec de Sabini uidlona Cefar certior fadturé.duicacefq? omeffe ftacim Ticurio dedideruc. Nam ut ad bella fufcipieda gallorum alacer ac promptuf eft animuCfic mollifac minime refiftéf ad calami/ tacefperferendafmenfeorum eft.Eödem fere tempe. P.CmHuf cum in aquicaniam perueninet: que parf ut ante didtum eft: et regionû latitudine;ec multicudiebominu ex tertia parte gallie eft eftimanda:cu intelligeret in iiflociffibi bellum gerendum.ubi paucifante annif. L.Valeriufpreconiuf legatußexercitu pulfu mterfedtufeécîatq; ude.L.Malliufpconful impedimêcifamifrif pfugidetmo mediocrem fibi diligentia adbibenda incelligebac. Itaq; re frumentaria puifà.-auxiliiGequitatoq: comparo;multif pterea uirif fortibuGtolofa et narbone que funt ciuicacef gallie puincie finitime:ex bif regionibufnomiarim euocatiGin fotiacu fincfexercitu introduxit. Cuiufaduétu cognito föciacefmagnif copiif coa dtifeqtatuqrquo plurimu ualebanc. In itinere noftru agrnen adortepmurn equeftre prelium comileruc.Deinde eqcatu fuo pulfo arq: in fcquencibufnoftnnfubico pedeftrefcopiafquaf in coualle in infidiifcollocauerât:o ftéderuc.Iinoftrofdifiedtof adorcrplium renouarunt-pugnatuq; eft diu acricer.Cu fotiaref fupionbuf uidlorurfrcti .i rua uirtu te'totiufaquitanie fpe pofita putaretmoftri aut 'quid line impacore:et fine reliquiflegioibuf adolefcetulo duce efficere poflencj perlpia cuperêc:candécófedti uulneribufboftef cerga uerccre. Qjioip magno numero icerfedto Craffuf ex innere oppidumIbntiacum oppugnare cepic.quibuf fortiter refiftécibuGuineaf currelq; egic:illi eruptionecempcata: aliaf cuniculif ad aggerem uineafq; adtiGcuiufrei fune loge pe / ritiflimi aqcani.pprerca q, muldf loaf apud eof erarie feature fuc. Vbi diligetia noftroi fbif rebuf nibil,pfici poffe itellexerue: legatoGad CraHum mittunt.feq; in deditione.ut recipiac-petuc. qua re impetrata arma tradere iuflî:faciuc.atq: in ea re omnium noftro2^ inteeifanimiGalia ex pre oppidi AdiaconnuGq Gumma impii tenebat:cu fexcentif deuotiGquofilli foldunofappellanc. quoz fbee eft conditio ‘Ut omibuf in uita commodif una cum bif

frauncur:quoIf fe amicicie dedtdennc.fiqd ufper mm accidacmc eunde cufumunu ferancidc fibi mortem confcifcant. Neq: adhuc boimmemoria repcufeft qmfq-'quieo iterfecfto:cuiuffe amicicie deuouifTec^mori recularec.Cu nfkdiaconnuferuptionem facere cóacuf:c[amore ab ea pce municióif fublaco. •eu ad arma milicef côcurrinentîuehemencerq: ibi pugnatu enet:repulfur in oppidi eft:un camé eadé dedicionif codicioe uteret;:a Crano impecrauic. armifobfidibufq? aceepciGCraffuf in finef uocatiorù et carufatiu pfedtufeft.cû uero barbari comoci:qgt;oppidi ' et natura locr-ec manu muniti paucif diebuGquibufeo uencum erat: expugnaci cognoueranc.legatofquaqua uerfû dimittere. Coniurarejobfidef dare icer fejcopiaf parare ceperic.Miccund ecia ad eaf cimtatef legacr que func cicenonf hifpanie finitime:aqcanie:inde auxilia ducefq!accerrunc. Quoif aduencu rnagna auconcace:ec magna homini ci multitudine belli gerere conant.Ducefuero ii deli/ gunt :qui una cu.Q. Sertorio omnefannoffuerantTummamq fcientia rei militanf habere exiftimabanc. Ii cofuetudine populi ro.loca capcre:cuftra munirexommeacibufnoftrorincercluderc: infticuic.q^ ubi Cranufanimaduertic:fuarcopidfppter exigu/ icate non facile deduct:bofte ec uagarrec uiarobftdere:«^ caftnf facifpfidu relinquere:ob earn caulam minufcomode frumentum comeacumqi fibi fupporcamn dief boftium numeri augeri:no contandum exifhmauic:quin pugna decertaret.Hacre ad co/ filium delatambi hcminefidem fentire intellexit 'pofterum diem pugne coftituit.pma luce productif omnibufcopufduplici acie inflrudta:auxiliifin mediam acié collocacif-quid hoftef confilu caperent:expedlabac.Llli et fi ppter multitudine:ec ueceré belli gloriam-paucicatéq: noftroifHe cilco dimicaturofexiflimabâc. camé tutiuf ede arbitrabant :mif commeatuanterclufo fine ullo uulnere uidfona potiri.Ht fippccr inopia rei frumctarie roam fefe recipe cepißentapeditofin agmie-ec fub farcinifinfirmions aimo:adoriri cogitabat. Hoc cófiliopbaco ab ducibufpdudtif romanoi f copuffefe caflrif tenebat.Hac re pfedta CrafTufeum fua concatione:ac opinione:cimidioref bofhifnoftrolq; militef alacriorefad pugnandi efFecinèc:acq omnti uocefaudirencur: expedtari diutiufno oportere:quin ad cadra iret: : cohorcacuf fuofomibufcupietibufad bodii cadra cotendit-Ibi cu alii fof/ fafc0plerec:alii mulcifcelifcoiedtifdefeforefuallo munitioibufq;

depelleret::duxiliarefcp quibufad pugnam CrafTufnon mulcum coftdebac-lapidibufcelilq; fubminiftradifec ad aggere celpicibuf cóporcandiGfpeciêq; acq: opiniocm pugnanciu pberenc:cu icem ab boftibufcófbanrerïac non nmide pugnaret::celaq: ex fupiore loco rniOa non frufbra acaderent æquicefcircuicirboftiû cafhrif. CralTo renünauerunc:nó eadem dihgencia ab decumana porca cafbra munica:facilcq: adicu babere.Cranufequicum prefedtof coborcatufuc magnifpmnfpoHicicactoibulq: fuofexcicarêc;qd fieri uelicjofbendic.llli uc eracimpacum'edudbifbifco borcibuf: que preCidio cafbnfrehcftemcernte ab labore erane; ec longiore innere circuducftifne ex boftiu cafhrifcofpici ponènciomnium oculifmenbufq? ad pugna incencif celericer ad eafquafdiximuf munictonefpueneruncAcq; bifprupcifpriufin boflium cafhrif con fhicerunc’q plane ab iif:uideri:aucquid rei gereret : :cognolci po flee. Turn uero clamore ab ea pce dudico:nofhri redincegracif utribuf: quod plerunq; in Ipeuidhorie accidere confueuic: acriuf impugnare ceperuc.boflefundiq: circuuenct;defperacif omnibuf rebuGfe p municionefdeiicere-ec fuga faluce pecere intendcrunc. QuofeqcarufapciHimifcampifmfedtacufex mtliu qnquagmea numero:que ex aquicania cancabrtfq; uenifle cofhabac; uix qrca pee relidha:mulca no die le in cafhra recepic. Hacaudica pugna maxia parfaqcanie fefe Craflb dedidic:obfidefq? ulcro mifiequo in numero fu eruc carbelli.bigerionefprectanit uocacefcarulaeef nufhacefgdrtcef 'dufhi;garûni:fibuczacefco cofacefqî.pauce ulcie naeoefani cempe cófife:q, b/emffuberacjboe facere neglexeruc. Eodé fere cempe Cefar; ec fi propeexadha lam efhaferadcamé qgt; omi gallia pacaca:mortni:menaptiq; fuperac;q in armifecnc: neq: ad eu unq legdcof miftnec'arbicracufid bellu breuicer cofici pof1'c;eo exercicum adduxic.q longe alia ractone:ac reliqui galli bellum gerere ceperue.nam q gt;nbsp;ineelligebac maximafnacióefque pho conrendinenc:pullaf fuperacafq; eé:concinencefq; filuafacq? paludef bdbebanc:eo fe luaq; omnia cóculerunc.adquaipiniciu. filuaruxu Celar puenifïècïcafhraq? muire infhituifTecmeq: bofhif ineerim uifufeéc.dilperfifin ope noftriffubico ex omibufpcibuf filue euolaueruc.ee in nofhrof impecum fecerunc.nofhn celericer arma ceperuc.eolq: in filuafrepuleruc.ee cópluribufincerfedhif: lógiufimpedicioribuflociflècuci:paucofde fuifpdtderüc.lteliqf deincepfdiebufCefar filuafcedere infhicuic.ee nequif inermibuf

4

imprudennbLifq; mihnbufab larere impccuf fien poniciomnem earn maceriam:que erae ccfa:conuerfam ad bofte collocabatur pro uallo ad ueruej; latuf excruebacacredibili celeritate magno fpacio paucifdiebufcófcólo:cum tam peeufacqj extrema impe / dimenta ab noftrif ten erencapfi défiorefftluafpeteréc:eiLifmodi func cempeftacef confecucemci opufnecenario intermitteretur.gz continuacióe bymbnum'diuciuffub pellibufmilicefcdtinen no (ponent.ita uaftatifommbafeorum agnGuicifecaficnfq; incenfiO i:Celar exercitu reduxic.et in aulerciflexobufqi reliquif item cim/ • ItacibuOque maxime bellum fecerant.in bybernif collocauit.

A. que fecuta eft byemejqui fuic annuC G. Popeio.M-CralTo cofulibufufipitefgermai:

*et item tencacberi magna cum multitudine berntnu flume rbenum tranfierut. No loge a man quo rbenufinfluit.Caula tranfeundi H fuic:q, a fueuif compluref annofexagitati bello premebatur. Sueuorum eft genf loge is maximale belltcofiffima germanoq;omnium.bi centum pagof ^jr babere dicucur.ex quibufquotanniG fingula milia armatorum: j jbelladi caula ex finibuf educuc.reliqui q domimanfermt.fe acq lUof alunc.bi rurfufinuicem anno poftin armif func. Illi domi ;remanet fic neq: agnculturameq: ratio acq; urufbelbancermictic. ' Sed priuati acfeparaci agri apud eofnibil eft.neq; longiufanno 'remanere uno in loco tncolcdi caufadicet. Neq; mulcu frumeto-’ fed maxima pattern ladle:ac pecore uiuunt. Multumq; func in uenarionibuf que ref et cibi generent quotidiana exercitatione et libertate uite.-q» a puerifnullo offitio’aut difciplia anuefadlu nibil omnino cotra uoluncatem faciant, et uiref alic:ecimmani

corpo2 f magnitudine bominefefficitAtq; in earn ie cófuecudiné adduxerunt: ut lociffrigidiHimifneq; uefticuf peer pellef babeâc quicq.quaruppcer exiguitate:magna eft corporif aperça parf. ec lauancurin fluminibuf mercatonbufad eof adicuf magif eo: uc que bello ceperinc:quibufuendanc:babeanc:q quo ullam rem ad fe imporcari defiderent. Quin eciam lumencif:quibufmaxime galli deledtand.’queq; irapenfo parant pcio germani imporcatif bifnon utund. Sed que func apud eofnaca:praua acq; deformia.

Hec quotidiana exercicatione: fummi uc fine labonfi efficiunt. Equeftribufpreliiffepe ex: equifdefiliunt.ac pedibufpreliancur; equolq: codé remanere ueRigio affuefeceruc.ad quof fe eelenterJ cum ufufeff-Tecipiut. Ncq: eorum monbuf turpiufiaut inerciuf babecur;q epbippuf uci.Itaq! ad queuif n umerum epbippiatoru equitum-cuif paucuadire audet - uinum ad fe omnino importan non finunc: q, ea re ad laborem ferendum remolleffcere bominefi acq; effeminari arbitrantur. Publice maximam putant laudem ee:q latiffie a fuif finibuf uacare agrof. Hac re fignifican mag/ num numerum duitatum fuam uim fuftinere non poffe. Itaq; una ex parce a fueuifcirciter miba paffuum fexceta agri uacare dicatur. Adalteram partem fucecdunt ubiu quorum fuit ciuicaf ampla^ac Horefut eft captufgermanorum:q paulo funt eiufde gerierif: etiam tecenf bumanioreOppcerea q, rbenum attingue. Multuq;ad eof mercatoreruécitant.-ec ipfi propterppmquitate: q, galhcif funt moribufaffuefadtt. Hof cum Sueui multif fepe beltif expertupro peer amplitudine -grauitateq; ciuitatiffinibuf expellere non pocuiffent: came uedhigaleffibi fecerut. Ac mulco bumiHiorefinfirmtorefq! redegerunc. In eadem caufa fueruc ufi/ petefec cencacberu quof fupra diximuf qui cum pluref annof fueuorum uim fudinuerint^ad extremum eamen agrifexpuiri-8^ multiflocifgermanie triennium uagatuadrbenum perueneruc: quafregionefmenapii mcolebanc-et ad utranq; ripam fluminif agrofiedifitia.-uicofq; habebant. Sed tance multicudimfaduencu peerneuex bifedificuOque cranfflume babebanc.-demigraueruc: ec cif rbenu difpoficif prefidufigermanof tranfire;pbibebane. Illi omnia expercucum neqjin contendereppeer inopiam nauium: neq; clam cranfire propter cuffodiam menapiO2f:poffenc.reuerci fe in fedeffuafregionefq; fimulaueruc.Ec cridui uiam progress rurfuf reuerterunc.acq; bocicinere una nodte confedlo. -eqtatu infciofinopinancefq: menapiofopprefferunc. Qui degermanoif difceffu per cxplo ra coref cercioreffadiufine mecu cranfrbenum in fuofuicof demigraueranc.Hif incerfecffifnauibuf eorum oc/ cupatifipnufq ea parfmenapiorum que citra rbenu erae:certior fieret:flumen tranfierunt.Acq; omnibuf eo2^edificiif occupadf reliquam pattern byemif fe eorum copiif aluerut.Hif de rebuff Celat certior fadlufs^ ;infirmitatem gallorum uentufq »funt in confiliifcapiendif mobilef;et nouifplerunq?rebuf ffudent: nibil

commiccendu exifhimauic.Efb autem boe galltce cofuecudiniG uc ec uiacorefenam inuitof confidere coganc.ee q, quifq; eorum de quaq; re audienc.’auc cognoneric.queranc.Ec mercacoref in oppidif uulgufcircunfiftac iquibur ex: regiontbuf ueniant.quafq; refibi cognouerinc:pnunnare coganc.bifrebuOacq: audicidibuf permoevde fummif fepe rebuf confiha ineunc. Quorum eof in ueftigio penitere neceffe eft. cu in certifmonbufferuiac'amp;^ plcnq; ad uoluntace eoru fidta refpondeac.qua confuecudme cognica Cefar:ne grauiori beUo occurrerec:macuriufq confuerac-ad ex/ ercicumpficifcicur.Eo cum ueniHec-ea que fore fufpicacuf crac. fadta cognouic.minàflegacôefa nonunif ciuicanbufad germaof. muicacofqj eé^uci ab rbeno difcederec Omia queq; pofbulaOenc: a fe:fore pa raca.qua fpeaddudli germani laciufuagabancur.ee in fmefcburonu 86 codrufonu-q fuc creueroq : diccefpueneranc. PricipibufgaUie uocacifCefar^a que cognoueracdidimulada fibi exiftimauic.Eoruq: animifpermulfifec cofirmanfeqcacuqr imperaco:bellurn cu germanif gerere confticuic.îCe frumecaria comparaca:equicibu(q: deledtibi ea loca icer facere cepic.quibuf in locifenè germanofaudiebac.A .quibufcum paucorum dierum icer abeécdegaci ab uf ueneruequoq :bec fuie orario. Germanof ncq: priorefpopulo romano bellum inferre.neq: camer i reculare: fi lacedancur:quin armifcontendant, q»germanoru confuecudo bec fic a maionbuf cradica. Quicunq: bellum inférant.refiftere: neq; deprecan.Hec camen dicere - uenifreinuitoOeiedtofdomo-Ti fuam gracia romäi uelinc:ponè bifeé utilef amicoGuel fibi agrof accnbuanc:uel patiantur eofcenere:quofarmif poHiderinc. Sefe uniffueutfcócedere:qbufne du qdem immorcalcfpefefteponinc. ILeliquum qdem in temfee neminem:qué non fuperare poffinc. Ad bec que uifum eft:Cefar refpondic.fed exicuffuic oracióiffibt nullam cum ufamiciciam ede podèdi in gallia remaneréc. Neq: uerum ede:qui fuof finefcuen non pocuerinc:alienofoccup‘are. Neq: udofin gallia uacare agrof:qui dan täte prelèrcim multi/ cudinufine iniuria podint.fed licere ft uellenc in ubiorum finibuf confidere, quorum fine legaci apud fe: ec de fueuoruminiuriif querantur:ec a fe auxiliu pecanc:boc fueuif impaturum.Legati bec fe ad fuofrelacurofdixeruc:ec deliberaca re pod diem certiu reuerfurofIncerea ne propiuf fe caftra mouerec.pecieruc:neid quide Cefar ab fe impecran pode dixic.Cognouerac ent magna

parcem eqcacufab bifaliquoc diebufdce :preddndi:frunîécandicç clt;aufd:ad ambuidnconcrafTnofam mifïàm.bofcxpeddn equtceO acq; eiufrei eaufa moram incerpórarbicrabacur. Mofa profltuc ex monce uofegoïqui eft in finibufIingonum’ec parce quadam ex rbeno recepcd:que appellat uualiGinfulaq; effice bacauorû: in oceanû influic. Neq; longiufab occano mihbufpaffuu.lxxx. in rbenuminfluic.B-benuraucem oricur ex leponnif qui alpef incoluc.ec longo fpacio per finefnancuanciumr belueciorum: Ie/ quanorumîmedio mdcricuTn:cribucorum.creuirO2^;acacuffert:: ec ubi oceao appropinqc.x plurefdefluit pceGmulcifingecibulq? mfulireffecffir:quarum parf magna a ferif;barbarifq; nationibuf incolitur.Ex quibuf func qui pifcibuGouiCq;auiu uiuere exifli/ manturîmukilq; capitibufin oceanum influit.Cefar cu ab bofte non dmpliurpanuum xu.milibuf abeOet-uc erat conftieucû:ad eum legati reuertuntur. Qui in innere congreff; magnopere ne longiuf pgrederetur.orabant.Cum id non impeeraHencipetebac Uti ad eoGqui agmé dceccffiffenc; premitcerec.eofq; pugna pro/ biberet. Sibiq: poteffate faceret in ubiof legatofmittcdt.quoru fi fjncipefac CenatuGGibi lureiurando fide feeffent- 'ea codirione: que a Celare ferretur:fe ufurofoltedebanciad baf ref cdficiendaG fibi tridui fpacium daret. Hec omnia Celar eodem illo pertinere arbitrabatur:Ut tridui mora incerporicd:eqcefeorum q aberant: reuerterencur.Tamen fefe no longiufmilibufpanuum quattuor aquationif caufa proceflbrum :eo die dixit. Huc poftero dieq frequentidimi conuenirenc:uc de eorum poflulanfcognofcerec. Interim ad prefedtofqui cum omiequitatu preceRèranc:miccit: qui nuntiarent ne boftef prelio lacefferent-'et G ipG IdccHerccur: fuflineret quoad ipfe cum exercitu propiuf accederet.Xtboftef ubi primumnoftrofequicef confpexerunt;quorum eratqumq; milium numeruGcu ipfi non ampliufocffingetofeqcefbaberent: g, bii q frumencadi caufa lerant-tranf mofammondu redierant: nibil noftriftimentibuf:q gt;legati eorum pauloante a Celare dif/ cefferac'dcq; ifdiefiduciif duRuGeratab iifpeticuGImpetu fadto celeriter noftrifpercurbduerunt.R.urfufrefiflécibufnoftril:con/ fuetudme fua ad pedef defiluerunc. fuffo Rilq; equiG copluribulq: noftrifdeiedtiGreliquofin fugam coniecerunt.atq? ita pcerritof egerunt, ut non priuffuga defifterent: q in conipedtum agminif noftri uenirent-Ineo prelio ex equicibuf noftrif incerf.tiuncur

tjudccuor ec fepcuaginca. In uf uir fomHimuf Pifo Xquicanuf dmphnîmo genere ndcuGcLiiufauufin ciuicdce fua regnum ob/ nnuerdC^amicufab Senacu noffcro appelldcuf. Hic cum fracri incerdufo ab boflibuf auxiliu Ferree:ex periculo illu enpuic: ipfe equo uulneraco deiedtur quo ad pocuic :fortinime rerticic. Cum circunuencuf mulcif uulnenbuf accepcif cecidilTecjacq; id fracer:qui lam prelio cxcenerdc:procul aimdduercinec:incicaco equo fefe boffibufobculic-dcq; mcerfedtufefh.Hoc fd cfto plio Celar:neq: lam fibi legacof dudiendoOneq? condicionef accipi/ enddf arbicrabacur * Ab uf qui per dolum acq; infidiaf peciCd pace ulcro bellum inculiHenc. Expedlare uero dumboftium copie augerentur:equicaculq j reuercerecur:Cumme demécie eße iudicabac.ee cognita gallorum infirmieaee-quatum lam apud eof bodef uno prelio eflenc confequuei auconcaciffenciebae. QuibuC ad conCilia capienda nibil fpatu dandum exiftimabac. Iif confbitutif rebuf ec confilio cum lcgdcif:8lt;rqueCtore cornu/ nicaco;nequem diem pugne incermiccerec: opportuniRime ref accidit, q, poftndie eiuf diei mane:eadem ee perfidiCee fimuld/ tione:ufi germani:frequencef omnibuf principibufmaioribufq?

' nacu adbibieiGad eum in caftra uenerunc.fimul uc dteebaeur: fui purgandi caufaiq, cotra acq: edee didtum:aeq:ipfi pendenc: pretium pridie commiCinènc. Simul uc fiquid podenc de induciiC fallendo impetrdrenc.quoC fibi Cefar oblacoC grauiuf recinert ludic.ip^eomef copidfcaflrifeduxic:equicdcumq: quem recenei prelio percerneum ede exiftimabdc.dgmen Cubfequi ludiciacie enplici inftruiftarec celerieer odio miliu innere confedlo^priuf ad bodriu caftra perueme: q quid ageretur germani feneire pof/ fenc. Qui omnibufrebuffubico perterriti: ec celericaceaduencuC noftn ec difcedu fuoifmeqj confilii babendi:neq;arrna capiendi fpacio ddto perturbancur:copiaf neaduerfuf ducere:an fuga falutem petere preftarec. Quoru timor cum fremitu:ec edeurfu fignificarei::militeCnoftri priftini diei perfidia incitatrin caftra irruperunc. Quo in loco qui celeriter arma capere potuerunt, paulifper noftnf refticerunc. acq: meer carrof impedimencaq; prelium comiferunt. Ac reliqua mulcicudo pueroru mulieruqj: ‘nam cum ornibuf fuif domo excederanc:rbenumq: tranfieranc: padim fugere cepic-ad quofeofedtandofCefar equitacu mific. Germani poft cergu clamoreaudico cu fuofincerfici uiderenc:

drmif dbiedlinfigmfq: mihrdribuf reltdliCfè ex caftnf eiecerunc: ec CÛ ad confluence mofe ec rbeni perueniflenc:magno numéro incerfedlo:reliqui Ce in Humen precipicauerunC-'acq; ibi cimore: lafncudine:ec ui fluminifopprefli-penerunc. Nofln ad unum omnefincolumeOper paucif uulneracif ex caci belli cimore;cu boftium numerufcapicum.cccc.xxx.milium fuifleCifei cadra receperunt. Celar iifquofin cadrif retinuerat difcedendi potef/ cacem fecic. Illi fupplicia: cructacufq; gallorum uerict quorum agrof uexaueranc: remanere fe apud eum uelle dixerunc. Iif CePar libercacem cocelTic. Germanico bello confedto mulcif decaulif Celar fbatuic fibi efle rbenum cranfeudum.quarum illa fuiciudiflima.g, cum uiderec germanofcam facile impelli ucin galliam uenirenc:luif quoq: rebuf eofcimere uoluicxum intel/ Iigcrent ec poBe ec audere populi romani exercitum rbenum cranfire. Xcceffit etiam q, illa parf equitacufultpecum ec eben/ caccoru:qudm fupra memoraurpredandi frumécandiq; cauia: molam cranfinè:neqr prelio incerfuifTe: poft fugam fuorum fe tranfrbenum in finef Sicambrorum receperac.feq; cum iif con/ lunxerac. Xd quofcum Cefar nuntiof mifißeciqui poflularenc eofqui fibi gallieq; bellu inculiBentaici fibi dederec.relpoderut: populi romani Imperium rbenum finire. Si fe inuico germanof in galbam cranftre non equum exiftimarec: cur fui quicq elle imperii aut poceftanferâfrbenum poftularec. Vbii aucem qui uni ex cranfrbenanif ad Cefarem legacof miferanc:amicicidm fecerant:oblîdef dederanc;magnopere podulabancruc fibi aux/ ilium ferrec . •g? grauicer a Sueuif premerentur, uel fi id facere occupacionibufpopuli romani probiberecur:exercitum modo rbenum cranfporcaret. Id fibi auxiliü:fpemq i reliqui temponf futurum. Tantum elle nome acq; opinione eiuf exercitu Xn/ oiudi pullo: et boe nouilTimo prelio faedo: etiam ad ultimaf germanorum nacionef: uti opinione U amicicia populi romani cuti cé poOïnt.Nauium magnam copiam ad tranfportandum exercitum pollicebantur.Cefar bifde caufifquafcómemorauu rbenum tranfire decreuerat. Sed nauibufcranfire:neqï latifcutu ede arbitrabatur. Neq, -fue neq; populi romani dignitatif ede ftacuebat.Icaq; etfi fumma difficulcaf faciendi poncif propo/ nebatur:propcer altitudinem rapiditatemq: fluminifcamen id fibi contendendum. •aut aliter non traducendum exercitum :

cxiftimabac. ICanonem igitur poncif banc infticuic. tigna bina fefquipedalia:paulum ab imo preacuta :dimenfa ad alti/ tudinem fluminiOinteruaHo pedum duoi finter fe lungebant. Hec cu macbinatidibufimminà in flumine defixerat; Fiflucifcp adbeferacmon fublice modoidiredte ad perpendicula:fedpne; ac fafhgiate:uc fecundum naturam fluminif procumberent;iif item contraria duo ad eundem modu lundtannteruallo pedu. quadragenum'ab inferiori parte contra uim atqampecum flu/ minifcduerla ffacucbat. Hec utraqj infup bipedalibufcrabibuf immiOif: quantum eorum tignorum lundura diffabat. binif ucrinq: fibulifab excrema parce diffinebacur - Quibufdifdufif acqiin contrariam pattern reuindlifrata erat operiffirmitudo; acq; earum reru natura; ut quo maior uif aque fe incitauiffct; boc ardtiuf alligata tenerentur. bec direpta maceria imedha contexebantur: adonguruf cracibufq: confternebantur. Xc nibilo Icciuf fublicef: et ad inferiorem pattern fluminif oblique agebantur.que pro ariete fubiedte ; et cum cmni opere con / lunde uim flumlfexciperéc.Ec alie item fupra poncé mediocri fpatio ucfi arboip crunci:fiue nauebdeiicendi operif caufa:eénc a barbarifmifre:bifdefenforibuf earum return uifminueretur; neu ponti nocerent. Diebuf decem quibuf maceria cepca erae. comporcari:omni opere effedho:exercitufcraducicur,Gefar ad utranq; pattern pontiffirmo prefidio relido in finefficambroif contédic. Interim a complunbuf ciuitatibuf ad eum legaci ue / niunc:quibufpace acq; amicicia pecéctbuf liberalicer refpódic. obfidcfq; ad fe adduci tubec. Sicambri ec eo tempore quo ponf infticui ceptuf eft;fuga comparata; bortantibuf uf? quof ex: cbencaccriracq; ufipecibufdplt;île babebdc;fibufiuifexceflèrâc. Suaq: omia exporcauerant.feq; in folicudinem 4c filuaf abdi/ deranc, Celàrpaucof diefin eorum finibuf moratuGomnibuf uicif cdificiifq;incenfif:frumentif fuccenfiflc in finef ubiorum recepic.acq; bifauxilium fuu pollicituf fi abSueuif premerenC; bec ab iif cognouic. Sueuof pofbq per exploratoref pontem fieri comperinènc:more fuo concilio babico:nunciof in omnef parcefdimifiHe-uci de oppidifdemigrarent, liberofuxoreffuaq; omia in filuaf deponerent;adq; omnef qui arma ferre pofïènc; unum in locum conuenirent.bunc efle deledum medium fere regionu earu;quaf Sueut obtinerent bic romanoifaduentum

expetildretacq; ibi decercare cófbicuifïè. Quod ubt Cefar com/ penc:omnibufbifrebufconfedtir:quarum reru caufa traducere exercitum conflicuerat:ucgermanifmetü inucerec:uc ficabrof ulcifcerecur:uc ubiofobfidtone liberarec-diebtifomnino xvin. cranf rbenum confumptiß fatif ec ad laudem.ec ad ucilicacem profecftum arbicracuß fe in galliam recepic:poncemq? refcidic.

Hxigua parce efhatif reliqua Celar:ec G in iif lociG q gt;nbsp;omnif gallia ad fepcencrionem uergtc ; mature fune byemeGcamen in bricanniamproficifci concendic.q, omnibuf fere gallicif belliG boftibufnoftrifinde fumma miniftraca auxilia incelligebacæc fi cempuf anni ad bellum gerendum deficerec : camen magno Gbi ufui fore arbicrabacur: fi mcdo infula adiGTec-'cc genuf bo/ minum perlpexiflecJocajporcuGadicurcognouiirec.-que omia fere galliferanc fcognica. Neq; enim cemere precer oram ma/ ritimam:acq’ eafregioef que func contra gaUiafnotu eft. Itaq; conuocacif ad fe undiq; mercacoribuf neq; quanta eHecinfule magnitudo:neq; que auc quate nacionefincoleretmeq; quern ufum belli babcrcc^auc quibufin fficutif ucerecunneq; q eHenc ad maiorum nauiû multitudinem idonei portuf- ’repente po/ cerat. Ad bec cognofcenda:priufq; periculum facerec'idoneum enèarbitracufC.Volufenum cum naui longa premiccic.Huic madac:uc explo rdcifomnibuf rebuf g primum.ad fe reuereal;. Ipfe cum omnibufcopiif in morinof proficifcicur ; q? inde erac breuiHirnufin bricannia craiedlufbuc nauefüdiq: ex finicimif regióibufec quam fuperiore eftace ad uenecicum bellum effe/ cerac claHèmaubec conuenire.Incenm confilio eiufcognico;ec per mercacorefperlaco:ad bricanofa compluribufinfule ciui/ catibufad eum legati ueniunc:qui polliceanturlobfidef dare: acq; imperio populi romani obtemperare. Quibufaudicif libe/ ralicer pollicitufborcatulq; uti in ca fententia permanerent:eof domum remifit.Etcum bifuna Comium:quéipfe acrebatibuf luperacif: regem ibi conffieueratJ cuiufec uirtutem 86 confilium probabac.ee quem Gbi fidele eé arbicrabacur:cuiulq; autoricaf in bifregióibuf magna babebacur:miccic.Huic imperac quaf poffic adeac ciuicacefborcet^q; populi romani fidem (equant : ièq: celericer eo uccurum nun ciec. Voluienufperfpedhf regio/ nibufomnibuf quantu ec faculcafdan pocuic:qui naui egredv ac fe barbarif committere non auderet; quinto dic ad Celarem

reuerncur:queq; ibi perfpcxinecrrenunnac.DLim in bif locif Cefarnamum parandarum caufa moraturæx: magna pce mo/ nnorumdegatiad eum uenerunt:qui Ce de fupenonftemporif confilio excufarentîq, bominefbarban:ec noft:re cófuetudinif imperiti bellum populo romao feciflenc. Seq; ea que impaffet: fadturof poUicentur.Hoc fibi Cefàr fatif opportune accidifTe arbitracuf: qgt; neq; poft tergum boftem reliquere uolebatmeq? belli gerendi-propter anni tempuGfaculcaté babebatmeq; baf tantarum rerum occupationef bncannie ante ponendafiudi/ cabat:magnum ufnumeru oblidum.imperat:quibufaddudtiO eofin fide reccpit.Nauibufcirciter odtingeciflxxx.oneranif coadlif contradtifq^quoc fatifee ad duaflegioefcranlportadaf exiftimabac. quocq; pcerea nauiu longari babebac queftoru legacif: prefedlifq; diftnbuit. buc accedebant.xviu.onerarie nauefque ex eo loco a milibufpafTuumodto uenco ceneband quominufin eundem porcum peruenire poOent.baf equitibuf diftnbuit.ILeliquum exercitum. Q^ Titurio Sabino 8^. L-Au/ ruculeio Codte legacifin menapiofacq: in eofpagofmonnoi^J a qbuf ad eum legati no uenerant-ducedum dedit. P. Sulpitiu R.uffum legatum:cum eo prefidio quod facifenè arbitrabatur: porcum tenere luPRc. Hif conftitucif rebufnadtuf idoneam ad nautgandu cempeftacem:cercia fere uigilia Coluit:equirefq; in ulteriorem portum progredi:et nauefconfcedere:ac fe fequi iunic:a quibufcum paulotardiuf eßet admininrracumupfe bora circiter diei quarta.-cum primifnauibufbricanniam attigic.acq: ibiin omnibufcollibufexpolicafboftium curmafarmatafeon/ fpexic.cuiufloci bec erat nacura.-acq; ita motibufagufhif mare coemebatur:uti ex locif lupenoribufin litcufcelu adtici poCRc. Hunc ad egrediendum nequaq idoneum arbitratuflocum:du relique nauef eo conuenirent :ad boram nonam tn ancborif expedtauic. Interim legatif cribuniCq: militum conuocatif et que ex Volufeno cognofeeret 8^ que fieri uellet. Oftendic:mo/ nuicq; ut rei militanfratio c:maxlt;e:ut refmande poftuUrêt: ut q celerem:atq: inflabilem mo turn baberent : ad nucum et ad cempufomnef refab ufadminiftrarencur. IifdimiHifs^ uentum et eftum uno tempore nadhuffecundum:dato figno:ec fublatif dnd)orif circiter milia paCCuum centum ab eo loco progreHufi pUno lictore nauefconflituit At barban conftlio romanorum

cogniro:preminb equitatu et enèdamOquo plerunq; genere in preliif uti confucrunt^rdiquif copiif fublequutunoftrof egredi nauibufprobibebant.E-rat ob baf caufaffumma difficultaG q, nauef propter magnitudinemmfi in alto coflitui no poterant, mditibufaute ignotifloaGimpeditifmanibuGmagno et graui onere armorum opprenîf:fimul et de nauibufdefiliendum:et in HudtibuftonfiOrendum: et cum bofhibuferat pugnandû.Cum iKi aut ex ando. aut paululum in aquam progrefïî:omnibuf membriCexpeditunotinîmiflocifaudadter tela coniicerent.Et cquorinfuefadlofincicarenc.quiburrebufnoftri perterriti:atq: buiufomnino genenfpugne imperiti;non eadem alacntatcac Rudioiquo i pedeftnbufuti preliifcofuerantrutebatur. Quod ubi Celar animaduertitmaueflongaCquaru et fpeciefbarbanf inuritatior:et mocuf ad ufuf expeditior:paulum remoueri ab oneraruf nauibuOet remif tncitari:et ad latufapertum bofbiu conflicui-atq; inde fundif tormentiffagictifboftef propelli ac fubmouen luflit.que ref magno ufui no ftriffuit.Na et nauiû Figura: et remotum motu; et iriufitaco genere tormentorum: permoti barban:confliterunt. Xc paululum modo pedem re/ tuleruntiacq: noftnf militibuf contancibuf: maxime proprer altitudinem manfqui decime legidifaqlam ferebat:c0teftatuf deofut ea reflegioni feliciter eueniret:defilice inquit militefnifi uultifaquilam boQibuf prodere, ego certe meu reipublice.atq; imperatori officium prefticero.Hoc cum magna uoce dixiffet: (e ex naui proiecic:acq: in boffcefaqlam ferre cepit,Xum nol/ tri cobortati inter fe ne tantum dedecufadmitteretur : umuerfi ex naui defiluerunt.Hofitem noftri cum exprimif proximif nauiburconfpexinenc:fubfecuci: boftibuf appropinquarunt: pugnatum cft ab utrifq; acriter. Noftri tarnen;cp neq; ordinef feruare:neq; firmiter infidere:neq; figna fublequi:poterat:acqi aliufalia ex naui quibufcuqifignif occurrerat: fe aggregabat: magnopere pturbabatur.Hoftefuero norifomibuf uadifubi ex litcore aliquof fmgularefex nauialiquof cgredientef con/ fpexerancancitacifeqfimpedicofaggrcdiebacur. Plurefpaucof circuftftebant:alii ab latere apto in uniuerfof tela conitciebat. quod cum ammaduertiflet Celar .-fcapbaflongarum nauium: item fpeculacoria nauigia: militibuf compleri luffit. Et quof Iaborantefconlpexerac:iiffubfidia fummiccebat. Noftri fimul

in arido confbit:eriinc:fLiironiniburcórequurinin boflefimpecCi fecerunc.acq; eofin fugamdederûc:neq: longiuf profequi po/ cuerut:. q gt;eqcef curfum cenere:acq; infula capere:nó potueruc. Hoc unum ad prifhinam forcunam Celan defuic.Hoflefpho fuperaci: fimul acq; fe ex fuga receperunt: fhatim ad Celarem legacof de pace miferuc.oblidefdacuroGqueq; imperalïèczfac/ turofeOe polliciti func.una cu iiflegatifComiufXtrebafuenic. Quem Cupra demófbratieram:a Celare in britanniam pmiCCum. bunc illi e naui egrenum:cuad eororatonfmodo Celarifman/ data deferret-comprebederant acq; in uincula conteceranc-cuc fadlo prelio-remiferuc q, impetranda pace. Eiuf rei culpam in multitudinem coniecerut ec propter imprudentiam ut ignof/ cerctur:petiuerunt.Cefar queftufq jcum ultro in concinentem legacifmilTifpacem a fe peciHenc-bellum fine caufa inculilTenc: ignofcere imprudccie dixit.obfidefq; imperauic. Qiioipilli pcem ftacim dederunc: parcem ex longinquioribuf locif accerfitam paucif diebuf fell dacurofdixerunt. Interea luof remigrare in sigrof luflerunt. Pnncipefq; undiq; conuenire ec le ciuitatefq; fuaf Celari commendare ceperunt. Hifrcbufpace firmaca:pofb diem quartum:^ eft in bntanniä uentu: nauef xviii de qbuf fupra demonftracum eft-que equicef fubculeranc:ex fuperion porcu leni uento loluerunt. Que cum appropinqrent bricânie et ex cafhrifuiderentur:canta cempeftaf fubico coborca efl-ut nulla earum curium cenere polTec. fed alie eodem unde eranc profedte reuercerencur; ahead inferiorem parcem infule:que eft propiuffolifoccafum:magno fui cum periculo dencerencur. Qiie tarnen ancbonfiadlif cu flu cflibufcôplerencur:necenàrio aduerfa nodie in altum prouedte concinecem pecierunc.Eade no die accidit ut eile luna plena ; qui diefmancimofeftufmax/ imofin oceano efficere cofueuic-Noftnlq; id erat incognitum, ita uno tempore ec logafnauefqbufCefar exercitu cranfpor/ candu curaucrac- quafq; in aridu fubduxerac:eCtufcópleuerac. ec oneranaCque ad äcboraferac deligate; cepeftafaffh dlabac; neq; ulla noftrif faculcaf; auc adminiftrandi : auc auxiliandi dabacur xomplunbuf nauibuf fradtifrelique cum cent funibuf ancborif reliquifq: armamencifamifliGad nauigadum mucilef: rnagna:id quod neceffe erat accidere:tociufexercitufpturbacio fadba eft.Neq; emm naueferant alie quibuf reportari poBent

et omnia deeranc^que ad reftciendafnauef erane.ufmiec quod omnibuf confhabacJo/emare in gallia oportere; frumentum bifin loafin byemc proui(um non crac. Quibufrebufcognicif pnnciperbncannie:qui poftprebum ad Cefarem conuenerant; inter fe collocuti; cum equitefec nauefec frumentum romanif deelTe intelltgerenc-et paucitatem militum ex caftrorum ext/ guttate cognofeerent: que boc erant etiam angufbtoraiq, line impcdimeatif Cefar legionercranfporcauerac:opctmum fadtu cffeduxeruncjrebellioe facfta:frumento commeatuq; noftroC probibere-ec rem in byemem producere ; q?bif fuperacifi aut reditu mterclufinneminem poftea belli inferendi caula.In bri/ canniam cranGturum confidebant. Icaq; rurfuf coniuratione fadta;paulaci ex caftnfdifcedereîac fuof cla ex agrifdeducere ceperunt. A-t Cefar.-et ft nondum eorum confilia cognouerat; tarnen ec ex cuctu nauium fuarumiet ex eo 9 obfidefdarc in/ termiferanc:fore id;quod accidit;fufpicabacur. Itaq; ad omnef cafuf confilia comparabac.nam ec frumccum exagrifm caftra quocidie coferebaccec que grautlTimeafflidle eranc nauef; ea/ ru maceria;atq! ere ad reliquaf reficiendaf utebatur, et que ad eafreferanc ufurex continenci comportari lubebac. Icaq; cum ld fumo ftudio a milicibufadminifbraretur.duodectm nauibuf amilTifreliquifuc nauigari commode poHîcæfficic.dum ea ge/ runtur legione ex confuetudine una frumentatum milia; que appellabatur feptima ; neq: ulla ad id cempuf belli fufpitione pofita: cu parfbominu in agrifremanerec-parfettam in caftra uencicarec.il qui pro portif caftrorum in ftarione eranc.Ccfari nunciauerunc puluerem maiorem q co fuetudo ferret;in ea pee uiderrquam in parce legio icer feciflèc Celarnd quod erac;iuf/ ptcacuf; aliquid noui a barbarif initum confilii; coborccf que in ftactontbuferanc:lècum tn earn partem profictfci-ex reliquif duabufin ftationé fuccedere coborcefreliqfarmari ec cófelTtm fefe fubfeq luffic.cum paulo longiufa cafbrifprocenï(Tec.8Z fuof ab boftibuf premnatq; egre fuftinere ; ec conferta legione;ex omnibufparcibufcela coiici animaduercit. Nam quod omi ex reliquifptibufdemedo frumcco:parfuna erac reliqua; fufpicati boftef;buc noftrof elle uenturofnodtu in filuif delicuerant. Turn dilper fofdepofitifarmifin metêdo occupatoffubico ad/ orti: paudfinterfedtifreliquof 1 certif ordinibufpturbaueranc.

ftmul equicdtu acq; cTedif circundederanc. Genuf hoc eft ex enèdifpugne:pnmo per omnefparcefperequicdnc:ec cela con/ iidûcî'atq: ipfo terrore cquorum:ec ftrepicu rotarum ordinef plerunq: pcurbâc. Æurige intérim paulatim ex pho excedunt; acq;ita curruf collocanc;ut fi dh a multitudine bofhium pre/ mancur:expeditu ad fuofrecepcum babeanc.Ica mobilitatem equitum:ftabilitacem peditum prehif prenant: ac tantum ufu quotidiano:ec exercitatione efriciuc:uci in déchut ac precipin loco incicatofequof funinere:ec breuimoderari .-ac Herbere:et per temocm percurrere:et in lugo inGnere : et le inde in curruf ctcinîme recipere confuennt. Quibuf rebuf perturbatif nonrif: notiicace pugne:eépore opporcuniffimo. Cefar auxiliû culit. Nanq: duf aduencu bonefconniterunt. Nonn fe ex timore receperunt.quo fadto ad lacehendu et ad cómittendum preliu alienum eHêtempuf arbitratuf; fuo fe loco concinuit; ec breui tempore interminb.incanta legionef reduxit.du bec gerunt;: nonrifomnibufoccupacifqui erant in dgrifreliqui:difcenèruc. Geute fune continuo compluref dief repenacefque et nortrof in canrifconcinerent.ee bonem a pugna probiberenc. Interim barbari nunciofin omnef parcefdimiferunc.paucitatemqî nof/ erorum militum fuif predicauerunt.Ec quanta predefaciende acq: imppecuum fui liberandi faculcarddrecur:fi româofeannf expuhnenc.demonnrduerunc,Hifrebufcelericer magna mul/ cicudine pedteatuf equicacufq: coalt;na:dd canta ueneruc.Cefar et fi idem quodfupenonbuf diebufacciderac:fore uidebac:uc fi edenc bonefpulfu celeritate piculum effugerent:came nadiuf equtcefcircicer.xxx.quofComiufAcrebafde quo ance didtum en-fecum tranfporcaueracdegionefin acie pro canrifcdnicuic. commiffo prelio dtuciuf; nonrorum mihcum impetum boncf ferre no pocueruc.ac terga uerterunt.quofcanto fpacto fecuti. quancum curfu et utribufefficere pocuerunc:complurefex bif ocaderunt.detnde omnibuf longe lateq: ediftciif incenliffein canta receperue,Eodem die legaci ab bonibufmiHi ad Cefare de pace uenerunt. IifCefar numerum obfidum quem ante im/ perauerac:duphcauic:eofq: in concinentem adduci luHic. Quod propinqua die eqnodiii infirmifnauibuGb/emifnauigactonc fubeundam non exinimabac.Ipfe idonea tempenacénadtuf; paulo pon media nodbem:naueffoluic:que omnefincolumef *

ad conunencépuenerunc. Sed ex bif onerarie due eofdcm:quof reliquerporeuf capere no potuerunt:: et paulo infra delate fune. Quibuf ex nauibufcum cent expofiti mihccf circiter.ccc.atq; in caftra cotenderent:niorini quof Cefar in britanmampficilcenf pacatof reliquerat:fpe pdeaddudhr-primo no ita magno fuoru numero circufiflerut:ac ft fefe iterfici noUet-arma ponere luHc/ rut.cu ilh orbe fadlo fefe deféderent:celeriter ad clamorc-boim circiter milia fex cóuenerunt. Qua re nuntiata Cefar omnem ex

bofhiû fuftinueruc.acq? apliufboraflut.fortinîme pugnaueruc. et paucifuulnenbufaccepttf cóplurefex Bifcecideräe.poftea uero q eqtacufnofber in cofpedtum uenit-bofbef abiedtifarmif terga

fuerant uf^omeffere in potefbacemLabieni puencrunt-kt. Q. Ticuriufet.L.Cotta legacrq i menapio if finef legioefdedux/ gerant:omibufeoru agrif uaffacif:frumétiffuccififedificiifincé(if: ggt; menapii omneffe m denfiffimaffiluafabdiderantife ad Cefare ^recipiut.Cefar i belgif omniu legionu byberna coQicuic.eo due »oino ciuitacefex britania obfidef miferuc.ICelique neglexerut. [Hif rebufgeftifex hctenfCelarif dieru.xx.fupplicatio a fcnatu

£ju(b:3ir quintum*

fDomitio.Appio Claudio.Cd fTdifcedenfab bybernifCelàr in italia:uc quotanniffacere

gionibuf prefccerat: uti gplunmaf poOent

T'lL^ v ^“T^TJ^ ^ i »jjo O—t^^fwiui ludLcin uiwraiialuuuuuuuurerpctuluvi; ^il 3 facit*bumiliorefq qbufin noftro niari uti cdfueuimufacq: ideo ^fjp magifq, propter crebrafcdmutationef eftuujminuf magno ibi d^ fludtuffieri cognouerat: ad onera et ad multitudinem lumctoi^

! J tra nfportandâ: paulo lanorefq quibufin reliqfutimur maribuf. Ibafomnefadluariafimperat fieri.quam ad rem bumilitafmultu adiuuac.ea que fût ufuiad armadafnauefex bifpaia apportari

ßci' CjAtf2/-5.

lubec.ipfe couennbufgallie acenonfpadhiGin illincüpficifcicur. q, a pimftif finitimam partem proumtic- inctirfiombuf iiafban audiebat.q re nûtiata:pirufte legacofad eof mittuc.q doceanc: mbil eai^ reru publico fadlu corilio^fefecj; pacofee demóftranc: oibufroibufde iniuriif facifFacere:pcepca oratioe Ce(ar:obfidef impac:eofq; ad certa dié adduci lubec.Nifi tea feccrint-’fefe bello ciuitaté pfecucuifdemóftrat-ufad dié adducftiGuc imperauerat: arbitrof inter ciutcacefdac.q lite efbiméc:penamq j coflituac.Hif cofecftif rebuGcouenCibufq; padtifi cicenoré gallia reuertic.atq; indead exercitupficifcid.eo cu ueninec:circuitif oibufbyberniG fingulari milieu ftudio-in fuma oim reru inopia. -circiter lexcécaf eiufgenerif:cuiuffupra demóftrauimur naueôec longaf xxviii. inuéic eóftrudhafneq; multu abeé.-ab eo:qn pauctfdiebufdeduct poßent-CollaudatifmilttibuOacq! iifquof negotio pfecerac:qd fieri uel[et:oftédic,acq; omefad portu iciu cóuenire lubet. quo ex portu comodißimu C bricama traiedhu eé cognouerac.circiter rniliû panuu.xxx.tranfmifTu a cócinéti.Huic ret qct fatifuifu é: milieu reltqc.ipe eu legioibuf expedieifuii.8^ eqtibufdccc.tn fi/ nef creuiroz^pficifcid. q, it neq; ad concilia ueniebâc. neq: impio pebancîgermâofq! cranfrenanof follicicare dicebant.bec ciuicaf longe plurimu cociufgallic egcaeu ualec-.magnalq; babec copiaf peditu Tbenuq: uc fupra demoftrauimuf eagie.in ea ciuicace duo de pncipacu cocendebat. Indutiomaruf ec Cingetorix.ex qbuf alter:fimul atq: de Cefarif legtonuq; aduétu cognitu eft:ad eum uenic fe fuofq; omfin offido futuref:neq; abamicicta populito, defedturofcófirmauit.queq; ( treuirifgererem: o ftendic.ac In/ dutiomarufeqcatû'pedicatûq; cogere.iifqsq p ecatem larmifeé no poterantan filua arduéna.abditifque ingéei magnitudine;p medioffineftreuiroi^ : a flumine rbeno ad iniciumetnoru ptinec: bellu pare ifbicuic. Sed poflea q nónulli pncipefex ea ciuicace: gó familiaritate Cingétorigifaddudti'-Só aduétu noftri exercituf pterrituad Cefarc uenerunc.-8ó de fuifpuacim rebuf ab eo petere ceperunt.qm ciuitati cófulere nó pofï'etmerituf ne ab bomibuf defereret:. Induciomaruf legatofad Cefaré mictit.fefe idcirco a fuifdifcedere^atq; ad eu uenire uoluine:quo faciliuf ctuitacem in officio cótinerec.ne omifnobilicacif difceffujplebf ppter impru/ dentiam laberetut.Iraq eé duitatem in fua pcate^fefeq fi Celar pmitcerec:ad eui caftra uccu^-.fuafciuitatifq; fortunafeiuffidet

côminùru.Cerdr cc ß mcelligebac q dccaufa ca diccrenc:queq; eä refab infticuco c0ßbo dererrecce: tn ne eftacé in treuinfcorumere cogeret:omibuf ad bneama bellu rebuf coparatiflnduciomaru ad fe cucc.obßdibufuenire lufTic.Iifaddudlifa uffdio’ppinqlq; eiufomibufquofnoiatim eLiocauerdC:conroIacLiCInduciomdru borcacurq! e:uci i officio pmanerec.nibilo Cdmcfeciufpncifibuf creuiro2fad fe couocaaGborfiginacim Cingetorigi cocibduit.qct tu merito eiufa fe fieri (celligebae:cu magniinterec arbitrabat: eiufautoritacê inter fuofqplunmu uaIere:cLiiuf ta egregia in fe uolutace pfpexiffec. Id tulit fadlugrauiter InduciomdruGfuä gratid inter fuof minui. et q ia inimico in nof animo eêc:muïto grauluf boe dolore exarfic. Iif rebufcóffitutifCefar ad portum iciu cu legióibufpuenic.ibi cognofcic. Ix.nauefque i belgiffadle erdt:tëpefface reiedlaGcurfu tenere no potuiHe. A-tq; code unde erdcpfecffe:reuercinè.rc[iqfpacdfad nauigandu.acq; omibufin/ ffru dlafinuéit eodé eqtatuftotiufgalbe puenic,numéro miliu .ini.pncipefq; ex oibuf ciuitatibuGex qbufppaucoG quoruin fe fide pfpcxcrdC:redqucre1 galliaTcIiquofobfidu Ioco:fecu duce/ re decreuerat.q? cu ipe abeec:motu galbe uerebad.Erac una cum cecerifDunorix :bcduuGde quo anre a nobifdidtu e.Huclecu ducere ipmifc0fficuerac;g, eu cupidu reif noua2f:cupidu impiu magni aimi:magne inter gaUofaucoricatifcognoueracAccede/ bat Due 9 in concilio beduoru Dumnorix dixerat fibi a Cefare regnu ciuitatifdefem.qd 'didlu bcdui grauiter ferebat.neq? de/ pcandi caulaJdut recufadi legacof ad Cefare mittere audebac.Id faeffûex fuifbofpitibufCelar cognouit.Ille oibufpmo pcibuf petere contendit:ut in galba relinqueret^partim g » rebgidibuf impediri fefe diceret. Poffeaq id obffinate fibi negari uidit:omi fpe ipecradi adepta pncipefgalbe folbcitare:reuocare finguloG borcanq; cepit: ut in cotincti remaneret.metu territare;no line caula fieri:ut galba orni dignitate fpobaret;.id eê cofibu CcfariG Ut quofi cofpediu gallte iterficere uererec:bofomef in britania tradueffoGnecaret. Fidê rebqfinterponere.iufturandu pofeere; Ut que eé ex ufu galbe intellexiffcntxdi confiboadmiffratent, bec a cópluribuf ad Cefare deferebant;.^ re cognita Cefar: q? cm ciuicaci bedue dtgnicacif tribuebat cobercendû atq: deterrendum qbufcöq: rebufpoffec.Dunortge ffatuebac.qä lógiuf eiufamé/ tiampgredi uidebatqpfpiciêdûneqd fibiac reipu.nocerepoffèe.

Iraqi circiccr.xxv.diefin eb loco commordCuO^q^.coruruentiiiC namganonem impediebac:qui magnam partem omnif cemponG in bifconfucuic fufflaresdabac opera ut Dumnorigem tn officiel concineret; nibilo tarnen feciufomnia eiufco nfika cognofcerec. Tandé idoneam cempeftacem nabtuGmilicefeqcefqi confcendere nauefiubet. Ac impedinfomnium animiG Dumnorix: cum equtZ tibuCbeduorum a caffnCinfciente ceUre^domum difcedere ceptc. Qua re nunciata cefanncerminà profedlióe:acq: omnibuf rebuf pofbpofinPmagnam partem equitacufad cum inlequendu micctti retrabiq; imperatsfi uim faciat;neq; pareat; interfici lubec. Nibil bunc fe abfence pro fano fadturu arbicracuhqtu prefeciftm'penu rieglcxinèt-IIIe autem reuocatufrefiftere:ac Cemanu defendere: fuorumq: fidem implorare cepicTepe damicaf liberum fedibereqi efle ciuicacif I lit uc erac imperacumfcircumfiftunc bominem: acq; interficiunt.Ac bedui equitefad cefarem omnef reuertuncur.Hif rebufgeflif : Labienno cum cribuflegionibuf s^equicum mdibuf duobufin coementem relidto; uc porcufcuerecur:8^ rem frumcZ taria prouiderec:queq; in gallia gereretur:cognofcerec xofiliuq; pro cempore;« pro re caperec:ipfe cum legiombufquinq: 86 pari numero equitum:quem in concinenti reliquerac:ad foltfoccafum nauef (oluit.amp; leni afneo prouedhuf.-media circiter nodhe uento interminb:curfum nó tenuit;8e: lo ngiuCdelatufeftu:orra luce;fub finiffra bricanniam relidtam confpexit.Tum rurfufefhifcornu/ cationê fecutufremif concendic:uc earn pattern mfule caperet;qua optimum eße egreßum fuperiori efface cogno uerac.Qua i re ad/ modum fuic milicum uircuf laudanda: qui uedloriif grauibufq; nauigiifnon incermiffo remigandi labore longarum nauiu curfû adequarunc: AccefTum eff ad bricanniam omnibufnauibufmeriZ diano fere cemporemeq; in eo loco bofftfeff uifuf. Sed uc poffea ex capciuif cognouic cefar cummagne manuf eo conueniffenc: mulcicudine nauiü percemce qui cum annocinifpnuacifq;; quaf. fui quifq; cómodi cauTa feccranc; apliuf oeffingenteuno erane uife cempore:a liccore difcefleranc.ac fc in fuperiora loca abdideranc. Cefar expofico exercicu:ac loco caffrtfidbneo capco;ubi ex: cap/ duifcognouic: quo in loco copie confedißent. cobortibufdecem ad mare relieffiG 8^ equicibufctecenciGqui prefidio nauibufeffent de tercia uigilta ad boffef cc ncendic- eo minuf uencufnauibuf; q» m liccore molli acq; aperco delegacafad aneboram relinquebat.«

Ec prefidio nauibuf Q^ Aenum prefarc. Ipfe nodlu progrefTuf milia paftuu circrcer.xu bofhu copwfconrpicdcufcft.IHi egcacu acq; edèdifad flumem progreHi 'ex loco fupenore; noftrofpro/ bib ere:az prdium comicrere ceperuc.repulfi ab eqcatu fe in filuaf abdiderunt:locum nadh egregie 8lt;^nacura:amp; opere munitu.que domeftici belli uc uidebacur caufanam ante preparaueranc. Na crebrifarboribuffuccifiPomefincroituferant pcluG. Ipfi ex filuif ran propugnabant:noftro(q incra munttionefingredi pbibebac. At miliceflegioniC vu. teftudine fadba: az aggere ad munitionef adiedhodocum ceperunt'eofq; cx riluifexpulerüc.paucifuulrte/ nbufaccepcif Sed eof fugientef longiufcelar pfequi uetuit^az qi loci natura ignorabatis^ q gt;magna parce dm confûpta munitio» caftrorum cempufrelinqui uolebat. Poftndie ciuCdiei mane tri/ partito militefequirefq; in expeditionem mific: ut eofqui fugerat perfequerencur.iifaliquantû itinerifprogreRif: cum lam extremi elïènt mprofpedtu equicefa.Q^ Arno ad cefarem ucnerunt.qui nuntiarent fuperiori nodte;maxima coborta cempeffateiprope omnefnauefafflidtaOacq? in littore eiedtafeflè. q» ncq anebore: funefq; fufhnerenc:neq! gubernacorefnautcq;uim cepeftatifpati ponènt.Itaq; ex eo concurfu nauium:magnum ede incomodum acceptum HifrebufcongnitifcefarJegionefequiratuq: reuocan^ acqj in innere confifbere lubec.ipfe ad nauefreuercitur:eadcm fere que ex lictcriGnunciifq: cognouerat:coram perfpicic. fie uc miOif circiter.xl.naulbuOreliquc tarnen refici pofïè magno negotio ui/ derencur. Itaq; ex legiombuf fabrofdeligit^sz e continent! aliof accerfin lubet. Labienno feribit; ut q plurimaf poflet; bif legio«** nibufque funt apud eum nauef infhtuat. Ipfe et fi referat mulo operibac labonôcômodinîmum eße fbatuir-'omncfnauef fubduci az cumcafbnfuna munitione coiungi. In bifrebuf circiter dief. x. confumitnec nodturnifquidem temponbußad laborem militum intermifTif fubdudbifnauibußcafbrifq; egregie munitifeafdem co/ piafquafantea prefidio nauibufreliquitaple codé: unde redierat«* pfidfcitur:eocu ueniflet:maiorefiam undiq in eum locum copie bricanoru coucnerac. Suma impenibelliq adminilbradi cornum gjnlilio pmiOa e: caOiucllauno cuiui finefa mantimifciuicacibuf Flumen diuidic.quodappellatur cbamcfiba man circiter pafluum milibuflxxx.buic fupion rempore:cu rdiquifciuitatibufconnua bella intercclTeranc. Sed noftro aducneu permoti bntanni. bunc

totibcHoampcnoqî preFeceranc. nbsp;Britänic parfinterior ab bif

incolitur: quofnatof in infula ipfi memoria proditum dicunt, maritima parfab bifqui prede ac belli inferendi caufa: ex belgio tranfieranc. Qui omnef fere bifnominibufciuitacum appellandi quibuforti ex ciuitatibufeo peruenerunc: 86 bello illato ibi per/ manferunc.acq{ agrofcolere ceperut: bominu eft infinita mulci/ Cudo:celeberrimaqj edificia:fere galltcifcofimilia.pecoip numeruf magnufutuntur tamen ere ut nummo aureo:autanulif ferreif ad certum pondufexaminatifpro nummif. Nafcitunbi plumba albummmediterraneifregionibufin marimicimif ferruTed eiuf exigua eft copia: ere ucundimporcato. Maceria cuiufq; generif -ut in galba eftlt;'precer fagum:atq; abietem.Leporem gallinam ii anfereguftare^faf non putant. Hec enim aluntanimi uolup/ cacitq caufa. Loca funt temperatiora gm galba; remifEoribuf frigonbuf. Infula natura triquecra:cuiufimum lacufefb contra galbam.buiuf laterif alter anguluf: qui efbadcantium; quo fere omnefgallie nanef appelluntur; ad orientem folem: inferior ad mendiem fpedlac-Hoc pertinet circiter milia paffuum quingeta. Alterum uergic ad bifpaniam:atq; occidente folem.qua ex parce é Ibernia: dimidio minor; uc efhmacur; q britania; fed pari fpacio tranlmiffuf: acq; ex galba eft in bricanniam. Inboc medio curfu dt infula;que appellatur monfcomplurefprecerea minoreffub/ ledte infule exiftimacur. de quibufinfultfnonnulli fenpferunc; dief continuo:eriginca fub brumaeße nodteCnofnibil de eo per/ cócacionibufreperiebamuf;nifi cercifex aqua mêfurif breuioref enè:q in concinenti nodbef uidebamuf.Huiufe longitudo laterif: uefere illorum opinio:fepcingencorum milium.Tertium e co era fepcentnonem; cui parti nulla eft obiedta terra; fed eiufanguluf 'laterifmaximead germania fpedtac.boc milia paffuu odtingenca in longitudinem cOe exiftimatur. Ica omnifinfula eft in circuitu uicief centum milibuf paffuum.cx bifomnibuf longe func buma/ niOimuqui cantium incolunc:que regio eft maritima omnibneq mulcu gallica differunt confuecudine. Interiorefpleriq: frumeca non ferunt:fed ladtc:8^ carne uiuut.pclUbufq: func uefbiti.omnef -uero fe bricanni ulcro glafto inficiunt; quod ccruleum efficiac colorem, acq? boc borridioref func: in pugna afpedhu. capilloq funcpmiflb:atqi omni parte corponf rafa.preeer capucss^ labrd fupiuf.Vxorefbabec denuduodcniq; inter fc edmunefsi maxic

Fratref:cum Fratribuf8^ parécefcum libenf. Sed Gqui fune ex bif nan-eoif babencur liben-a quibufpnmu uirgo queq: adducta e.

Equicef bofbium eflcdarii acruer prehum cu equifacu noffcro in innere c0flixerunc.cn uc noftri omnibufparcibuf fuperioref fuennc^acqj omnefin ftluafcoUefq; copulennc’ fed complunbuf incerfedhifcupidiufinfecucv no nnullofex fuifamiferunc. Acili» mcermino Ipatio •imprudecibufnoftriGacq; occupacifiminucioe caftrordifubico fe ex filuif cieceruc: impccuq; in eof fddto:q erac in ftacione pro caftrif collocacu acricer pugnauerunc. duabulq; miOif fubfidio coborcacibufa cefare:acq; bifpmif legionu duaru: cu ee incermiflb perexiguo loci Ipacioancer fe confticiffenc-nouo genere pugne pcerncifnoftrifper TnediofaudacißimepruperunC. feq;indeincolumefreceperunc. Eo die. Q^Labenuf duruf cri. milicum mcerficicur.Ilh plunbuf fubmiffif coborcibufrepellunt;, coco boc genere pugne cum fub oculif omnium ac pro cafbrifdt/ micarecur: mcellecftum effcnofbrofpropcer grauicacem armorû: q gt;nbsp;neq: mfequi cedencef poffene; neq; a fuifdifcedere auderenc:mi/ nufapcofelfead buiufgenerif bofbef equicef aucem magno cum periculo prelio dimicare;propcerea q, illi enam confulco pleruq; cederéc: 8^ cu paulula a legionib uf noftrofremouinec ex effedif defilirec-s^pediburdiTpanplio cócenderenc. Accedebac ad bec uc nuq conferci;fed rarrmagnifq; inceruallifpliarencur. Scacionefqi dilpoficaf bdberenC:acq; aliofalii deincepfexciperenc;incegnq; 8Z recêcefdefacigatif fuccederenc. Potero die peul a cafbrif boftef in coHibufcófbicerüc: rariq: fe oftedere-ac leniufq pridie nofhrof equicefprelio laceffere ceperunc. Sed meridie: cu cefar pabulandi gracia:tref legtonefacq: omne equicacü eu. C.Trebomo legaco mifilfec;repère ex omibufparcibufad pabulacorefaduolaueruc: fie uci ab fignif legtonibufq; non abfifberenc-Noftri acricer in eof impecu facfeo repuleruncmeq; fine fequendi fecerue.quo fubfidio confifi equicef: cum poft fe legionef uiderenc; precipicef boftef egerune:magnoqi eorum numero incerfedto; neq; fin colligendi: neqi confiftendnauc ex effedifdefiliendi faculcacem dederunc. Ex bac fuga procinuf: que undiq; conueneranc auxilia difeefferunc. neq; poft id cempuf unq fummifnobifcu co puf boftef cdcenderuc. Cefar cognico confilio eorum;ad flume camefim in fmefcaffiuel/ launi exercicum duxic;quod flumen uno omnino loco pedibuf: acq; boc egre cranfiri poceft;eo cu ueniffec ammadueruc ad alcera

flummif ripam magnafePe copiaf bomiriu inflrudhaf.R-ipa aut erat acucif Cudibufprefixifmunxa. Eiufdemqj generif fub aqua defixe fudef flumine regebantur. Hifrebufcognitif a capuuif: perfugifqncelar pmiOo equitatu cofeftim legione fubfequi lubet. Sed ca celericatE;acq; impetu milicefierunt.xu capice folo ex aq cxcarec:uc boftefimpetu legionu-atq; eqtu fuftinere no poHent: npafq; dimitterent-‘ac fe fugemadarent-CaffiuellaunuOue fupra demonftrauimuf: Omni Ipe depolita contentionifdiminiß ampli/ onbuf copiif milibufcirciter quattuor eftèdanoru relicfhßitinera noftra feruabat- 'paululumq ex uia excedebar.Locifq! impedicift acq: filucftribuf fe occultabat: atq: bifregionibufquibufnoficer fac^urofco^nouerat: pecora'atq; bominefex agrifin (iluafcom/ pellebat. E:cum equitatuf nofter liberiufuaftandi: predandiq caula fe in agrofeiecerae:omnibufuiif femitifq efïèdanofex filuif emittebat. Et cum magno periculo noftrorum equitum; cum bif confligebat:acq; boe metu latiufuagan pbibebat.R.elinquebat utneqjlongiufab agmine legionum difcedi cefar pateretur: ec cantum in agrifuafbandifancendufq ; faciendif bofhibufnofceret. quantum labore atq: itinere legionarii militefefficere poterant. IncerimTrinobancefprope firminima earum regionum ciuicaf: ex qua Mandubraciufadolelcenfcefarif fidem fecutuGad enm in continence galliâ ucnerat:cuiufpacer Imanueciufin ea ciuicace regnum obtinuerac-interfecftufq: erae a CafRucllauno: ipfe fuga morcem uitauerac:legatofad cefarem mitcut.pollicenturq; fefe et dediturof:8^ imperaca fadburof Petuc ut Mandubratiu ab iiuria Caßiuellauni defedac:acq:in ciuicace miccac qui prefitumperiuq? obcineac.Hif cefar imperac oblidefad numerum.xl.frumencumq: exercicui. Mandubraciumq: ad eofmiccic. Illi imperaca celeriter Fecerunc.oblidefad numerum:frumentumq; miferunc.Trinoba/ cibuf defenliPaCq; ab omni militum iniuria probibicif Ceuimagnt lengoriaci ancaliteßbibrogucaßi-legationibufmiOiOfefe celari de/ diderunc. Ab bif congnofcic no longe ex eo locO oppidum Cafli/ uellaum abenè:filuifpaludibufq; munitu, quo latifmagnufboim pecorilq: numeruf conuenerit.Oppidum autem britani uocanc: eum liluafimpedicafuallo:atq Fofia munierundquo incurlionif boftium ultande caufaxonuenire confueranc.eo proficifcit cum legionibuflocum repperic:egregie natura:acq; opere munitum. Tarnen bunc duabufex partibufoppugnate contendit.Hoftef

pdullfper moracrmilicum noflrorum impecum no tulcrucTefeq; exalia parce oppidi eiecerûc.Magnufibi numerufpecoi ^ repeufi mulnq; in fuga fune comprebenfi.acq; incerfedhi.Durn bec in bif lodfgeruncur-Canîuellaunufad cancium qct eft a mare uc fupra âemôfl rauimuPquibufregionibufquaccuor regefpreeranCî Cin/ gecorix. GaruiIiufTaximaguluf Segonax-nunnof micnc-accp bifimperaruc coa dbifomnibuf co piiGcaftra na ualia deimprouifo adoriantur:acq; oppugnent. Hi cum ad caftra ucniHcnt: nofbn eruptione facfta:multifeorum mterfedtiOcapto etia nobili duce CingécorigeifuofincoIumefreduxeruc.Caiïiuellaunuf boe plio nunciato:coc decnmencifacceptif-uaffaciffinibufmaxime etiam permocufdefecftione ciuitatum: legatofper Acrebatem conium de deditione ad celarem mittic. Cefar cum ItacuiHec byemem in cocinenti ppeer repecinofgalliemotufagere: neqjmultu effacif (uperenec.acq! id facile excrabi poffe inteHigerec-'oblidefimperacî 8^ quid in annof lîngulofuedïigalifpo.ro. bricannia penderet: cofbituit. Interdicit-atq: imperat CalKuelIauno^ne Madubratio neu trinobantibuf bellum faciat. Obfidibuf accepti^ exercitum reducit ad mare.nauefmuenit refedlaf. Hifdedudtif q j æ capti/ uorum magnum numeru babebac:8^ nónulle deperierantnauef« duobufcómeatibufexercitum reportare confbicuit.Ac lic accidie uc ex canto nauium numéro-toc nauigatio nibuG neq: boe - neq; fuperiore âno^uHa omino nauifque milicefporcarec defideraree. Ac ex iifque inanefex concinenti ad eum remiccerencur: 86 porif comeacuf expolicirmilitibuf s^quafpoft Labienuf faciendafcu/ rauerat: numero Ix.perpauce locum caperenc:relique fere omef reiicerencur. Qiidfcum aliquandiu cefar fruQra expecftanècj ne anni cempore nauigacióe excluderecur.q, equinodbium fuberac: neceflano anguUiufmilicefcollocauic« Ac fumma tranquillitace cófecuca. Secunda cum foluiOec uigiba primaluce cerram attigic: omnefq! incolumefnauef perduxit. Subd udtifnauifufcdcilioq; gallorum làmarobrine peradlo: q, eo anno frumentum in gallia propter ficcicatef:angun:iufprouenerac:coadlufen: aheermefu'' perioribufanifexercitu in bybernif collocare legioefq: m pluref ■ciuicacefdiltribuere:ex quibufuna in morinofducenda.C.Babio legato dedit. Alteram in neruiof. Q^ Ciceroni-Tertiam in eUuof •L.ICofcio. Quarcam in remifcum.T- Labieno in confinio tre/ uirorû byemare iufiîc.Trefin Belgio collocauit.Hif-M. CraHu.

8^:. L.Munadum Plancum.sz.C.Trebomu Icgatofprefecic. una legionem:qua proxime cranfPadum cofcnpferac.s^ coborceCv. «tn eburonef: quorum parfmaxima eft meer molam 8^ rbenu:qui Tub imperio Ambiongifa/ Catuolci erane mific.HifmilicibufQ^ Titurium Sabinum; sz.L. A.uriumculium Coeca legaeofpreefle luflie. Ad hunc modu diftnbucif legtombuOfaciHimeinopiefru/ mencane Ic mederi polle exiftimauic. Xcq? barum eamen omnia legionum byberna;precer eam:qua.L.R.ofcio in pacaeiOima: 8^ quienOima parcem ducendam dederat: mihbufpafluum centum concinebancur.Iple interea quoad legtonefcoUocanècJmunitaq; byberna cognouiBeenn galliam morari confticuic. Erae in car/ nueibuflumo loco natufTalgeciuCHuiufmaiorefin fua ciuicace regnum obtinuerac-Huic edar p eiufuircuee-acq; in ft beniuo/ lencia: q? in omnibuf bdlif lingulari eiufopera fuerac uCubmaioip locum reftttuerae.Tereiumiam nunc annum regnancem inimici palam multifetia ex ciuicaceufautoribufeu meerfecerune.deferc ea refad cefarem.IHe ueneuGqd 'ad plurefrefpnnebacme ciuicaf corum impulfu deficerec.L. Plancum cum legione ex belgio:ce/ lenter in carnucefproficilc i iubec:ibiq: byemare. Quoruq; opera cognouerac:Targecium incerfedl;ü:bofcóprebenlofad ftmitcere. Interim ab oibuC legacibqueftonbufq^-qbuf legtonefcradideraCJ certior fadbufeft • in byberna peruencum. Locumq; bybernifee municu. Dtebufcircicer.xv.quibufm byberna uentu eft: iniciu repencini cumulcufac defedlioniforcu eft;ab Xmbiortge. 8^ Ca/ tuuulco :qui cu ad fmefregni fui Sabino Cocceq; prefto fuifftnc: frumencuqj in byberna cóporcanênc inducioman creuin nunciif fuirconcicauerunt:rubicoqj opprefiif Iignaconbuf: magnamanu ad caftra pugnatu uenerunc. Cum celeriternoftn arma cepilftnc uallumqi arcendilftnc:acq! una ex parce bifpanifequicibufeminiG equeftri prelio fuperioref fuiffec- delperaca re boftef fuofab op/ pugnacione reduxerunc.Tumfuo more coclamaueruc-'uti aliq ex noftnfad colloquium prodirent.Habere left que de re cornu dicere uellent. quibufrebufcontrouerliafmtnui ponefperarenC-micticur ad eofcolloquendi caufa. C. Carpinaufequefromanuf familiarif. C^ Titurii*æ. Q^ luniufex bilpania quidam ' qui lam ante miflu celanfad Ambiorigem uencicare confueuerac. Apud quofAmbiorix ad bunc modum locutufeft. Sefe pro celanfin ft beneficiifplurimum ei confidere debere: q, eiufopera ftipendio

liberatufenèc. Quod aduaticif finttnnif futf pedere cófuenèc. çpq; ei filiuf:86 frdcnffihufdb cefare rcmiHi efïèncîquofaduaüia obfidu numero minoPapud fe in feruicute: 86 cacbenifcenuifTent:: neq? id: quod fecerac de oppugnande caftrozf: aut iudicio’auc uolucatc fua fecinè:fed coactu ciuicaciGfuaq; eße eiufmodi imperia: ut non minufbaberedn fe lunfmukitudo:q ipfe in mulcicudine ciuicaci porro banc fuiPc belli caufam: g, repentine gallorum coniuratdi refiftere non potueric. Id fe facile ex bumilicare fuapbarc pofTe: q gt;non adeo be impericufrerum:uc fuifcopiifpo.ro.fupari pofle confidac.fed eße gallic edmune confiliu -omnibuf bybernif cefarif opP'^Snandif.bunc eße didtum diem. -nequa legio alccre legioni fubfidio uenire poßec:nd facile gallofgallifnegare pocuiße. pre/ fercim cum de recuperanda cdmuni libertate confilium initum uidered.quibufqm pro pietate Gaffecerit: babere le nue ratione offitiupro beneficiifeefarif monere: orare Ticuriû pro bofpicioî ut fue ac militum faluti confulat. Magnam manum germanorum eddudtam rbenû tranliße.Hanc affore biduonpforu eße cdfiliu: uelint ne priuf q finitimi fentiant^edudlof ex bybernifmiliteßauc ad Cicerone aut ad Labienu deducere:quoru alter milia paßuu circiter quinquaginta alter paulo apliufab bifabfit.Illud le pol/ liceri:8^ lureiurando cdfirmare tutum iter per finefdaturum.qlt;î cum faciat æ ciuitati lefecdrulere:^bybernif leuecur:s^ :celarip eifmeritifgratia referre.Hac oratione babita difcedit Ambiorix. Carpineiufgi JlumuCque audierant ad legatofdeferut. Illi repe/ tina re turbati. 86 fi ab bofte ea dicebantur'non camé negligenda exiftimabac.Maximeq;bac re pmouebantur.-q, ciuicate ignobile atq; bumilem eburonu:fua fponte po.ro.bellum facere aufamix erat credendu. Iraq; ad confiliu rem deferunt:magnaqimeer eof exiflic controuerfia.L’Aurunculeiußcdpltirerq! tribum mihtu: 86 primorum ordinu centunonefmbd temere agendum; neq; ex bybernifiniußit cefanfdifcedendu exifbimabat:qnca fuifmagnaf copiafgermanoru fuftineri poße municif bybernifdocebant, re ce ceflimonio q gt;primuboltiu impetum;multifultro uulneribuf illatif fortißime fuflinuerut. Ite frumentaria nd premi.Interea 86 exproximif bybernif ; 8^ a celare cd uentura fubfidia.poftrema quid eet leuiufaut turpiub q aucore bofte de fumifrebuf capere confiliu ?Cdcra ea Tituriuf fero fadturofclamitabat: cu maioref manuf boftium adiundtirgermanifconuenißenc. gzeum aliquid

^et Ó^l r»^

caUmiMtifin pxtmifbybcrmfeêc acceptu.breuem cófulendi eße occaltonem. Celarem arbicrari proFedtum in icaliam; nee aliter carnucefincerficiendiTafgecu confiliu fuiBè capturobneq; ebu/ ronefl i ille adeObe; canta concentione noftra ad caffcra uenturof cfle.no bofte aucorem^fed rem expedtare- ’lubelTe rbenu;magno ce germanifdolon Anoiufh morte. 8Z fupenorefnoftrafuicon«/: ardere gallia toc cotumeliifacceptiffubpo.ro. impeno redadta; fupenore gloria reimdieanfexemdta. Poftremo qf boc fibi per/ fuaderet^fine certa re Ambiorige ad eiufmodi confiliu defccdific. Suam lententia in utraej ;parce ede cucaTinibil eec duriufnullo cumpiculo ad proxima legione peruencurof. Si gallia ommfeu germanifconfencirec^unam eObin celertcace polita faluce. Cocce quidem:atq; coipqui difientirent conaliuJque baberec exitu J *In quo fi prefenfpericulu no fictae certe longinqua obfidione famef eßet cimeda.Hac in utraq; parte babita dilputatione:cu a Cocca pnmifqjordimbufacncer refifterecur. uincice inquic fiica uulciP Sabinufs^ :clariore uoce:ucmagna parfmilicu exaudirec.Neqrif lum iuquic:quigrauißime ex uobifmorctfpiculo terreat.-bi lapide edi grauiufquid accideric:abfce racionem repofcenc. qui fi per ce liceac^perendino die eu proximif bytcrnifcóiundtrcómunem eu reliquif belli calu luftineanc: no redti 86 relegati longe ab cecerif auc ferrOîauc fame intereanc.Ccnfurgit : ex cofilio coprebenduc utruqr 8lt; :oranc: ne fua diOenfione s^ pcinacia rem in fumo piculo deducanc:facilem eße rem feu maneanc^feu ^pFicifcantur; fi modo unum omnef lencianc'ac probent - Contra in dißenfione nullam felaluté p erlpicere.R-efdifputacionead mediam nodtem pducid. Candé dat Cotra manufpermotuf luperac lèncentia Sabini.pro/ nuntiat iprimaluce iturof confumid uigiliif reliqua parf nodbif cum fua quifq milef circulpiceret; quid fecum portare poßbc-'quid cx inftrumdco bybernoi^ reliquere cogérée. Omnia excogitant qua re nee fine periculo maneatur;8^ langore militum: 8^ uigilnf periculum augeat.Prima luce-fie ex caftriFpncifcunc: uc quibuf eßec pluafum;non ab bode Ped ab bo mine amicilfimo Ambiorige confiliu dacudogißimo agmine magnifq; impedimencif. Ac boftef poftea q ex nodlumo fremitu: uigiliifq: de profedtione eorum lènlèruc:collocatifinfidii( :bipartito in filuifoporcuno cofilio:aCcp occulco loco a milibufpaßuum circicer duobufromanorum ad/ uencum expedtabanc. Et cumfe maior parfagminifin magnam

conuallé diminnèc:ex utraq: parte eiuf ualliffubito fefe oflcderuc nouiOÏTnofq! pre more-SZ primofpbibere afeenfujatq; iniquiRima noftrorum loco prelium committere ceperunt. Turn demum * Titunußqui nibil ante puidiHet trepidare-s^ concurfare-xobor/ tefq; difponere.bec carnéipla timide:atq; ut eum omnia deficere uiderécur.qd 'plerûq; bifacciderefolet-qui in ipfo negotio cófiliu capere cogunt : Ac Co tea qoogitaßec bec polle in innere accidere: acq; ob ca caulampfedlionifaucor no fuiflècmulla in re cornum faluti deerat:8^ in appellaridif coborrandifq: milinbufimperaconf: a; in pugna militifofficia preftabac.Cum propcer longitudinem agminif minuffacere'omnia per fe obire;g^ quid quoquo loco fa/ Ciendum effic'prouidere non poffinc. luHeruc pronuntiari: ut impedimenta relinquerent:acqî in orbem cóUfterenc.qd lcólilium: edi in eiufmodt cafu reprebédendu: non eft-cn incómodeaccidie, nam 86 noftnfmilicibuf fpem minuit: 86 boQefad pugnandu ala/ criorefeffecit.qc tnon line fummo timore: 86 delp eratione id fadlu. uidebat:. Prcterea accidicjqd fieri necefie erat:uc uulgo milicefab fignifdilcederenc: que qfq eO2 f cariHima babebat ab impedimécif petere acq; arnperepiperarec: clamore ac fletu omnia copièrent. A.c barbarifconfiliu no defuic.namducefeo^ coca actepnutiare iufferunc:neqfab loco difcederec. Illoru elle predaacq: illifrefer/ uarrqueeuq; romant reliquiGet:pinde omnia in uidhoria polita exiffimarenc. Erane 86 uircure 86 numéro pugnadi parefnoftri: camedi a duce:86 a fortuna deferebant:. camen omne fpem falutif in uircuce ponebanc:86 quocienfqueq; coborl procucurrerat-ab ea parte magnuf boffium numerufcadebat, qua re animaduerla Ambiorix;pnuntiari iubet:uc procul cela coniittanc: neu pptuf acccdanc:86 qua in parce romani impetu fecerint:cedanc leuicate armO2f:8lt; ^quotidiana exercitatioe nibil bifnocen ponè.rurfuf fe ad figna recipiécefifequanc.quo pcepco ab iifdiligécinimc obfer/ uato:cum quepia coborfex orbe exceUèratmcq; impecü fecerat: boftefuelocilÏme refugiebanc. Interim earn parce nudari neceUè erac:8^ ab facereaperco cela recipi. ïLurfufcu in eum locu unde erane egreGimeuerci ceperâc: 86 ab iif q cefierat:86 ab iifquipxtmc fbeceranc circuuemebantur. Sin autemlocu tenere uellenc: neq; uirtuci locufrelinquebad.'neq: a tanta multitudine comedia tela conferci uicare poceranc. Tamen toe incomodifconflidbatt: cot uulnenbufdccepcif:refiffebdnc:8lt;: megna parce diet cofumpeaxu

a prima luce ad boram odhaua pugnaremr; nibil quodipfifefièe indignu comitcebdtcum.T. Baluenno qui fupcnoreano primu pilum duxerac? uiro Forti: 8« ;magneaucoritaciß utrung; Femur tragula traucic. Q^ Lucaniufeiufdc ordmifforcinîme pugnanO dum circumuenco Filio fubuenit'Interficitur.L. Cotta.legatuf omnefcoborteGordmefq jcobortaGin aduerlu of fuda uulnerad Hifrebufpermotuf C^ TituriuG: cum procul Ambiorigem fuof coborcancem conCpexinècancerpretcm fuum.Gn. Pompeium ad cum mittit rogatum:ut fibi militibufq; parcat. Ille appellatufref/ podit.fi uelit fecu colloqui licere: fperare a multitudineimpetrari poGfe: qd ad militu falucem pertineat: ipfi uero mbd nocitum im Inq; eam rem fe fuamq; fide interponere. Ille cum Cotta Saucio communicat: fiuideatur; pugna cum faluce ut excedant: sz cum Ambiorige una colloquant: .fperare de fe ac milieu Glute ipecran pofle.Cocca fe ad armatu boftem icuru negac.-atqm eo pfeuerac. Sabinufquofin prefencia cnbunofmilitû circum fe habebat ' 86 primoru orcinu cecunonef fe fequi iubet.8^ cu ppiufAmbiorige accef!înèt:iuflufarma abucere imperatu facit.fuifq; ut idem faciat’ imperat.Incenm dum de condicionibufinter fe aguntdongiorq: confulco ab Ambiorigemftituic fermo’paulacim circumuencuf interficitur. Tum uero fuo more uidloria cóclamant: atq; ulu/ latum tollit. Impetuq innoftrof fadlo ordinefpturbant.ibi.L. Cotta pugnanfincerficitur'cu maxima parce milieu reliqui fe in caffra recipiut; unde erane egreOi.ex quibuGL. Peerofidiufaqui/ lifer cu magna multitudine boflium premeret::aquila incra uallu proiecic.ipl epro caUnf fortiHime pugnanfocciditur. Illi cgre ad nodiem oppugnatione fufhnent.nodiu ad unu defperaca faluce: 'fe ipfi ineerficiuc.pauci ex prelio lapfi mcercifitineribuG p filuaf ad.T. Labienu legatu in byberna peruemut: aCq; eum de rebuf geflif certiorem faciunt.Hac uidloria fublacufAmboirix ftacim cum equitatu in aduacicoGqui erant eiufregni finicimt pftcifdC: neq; diem ncq: nodlem incermittie.-pedicatumq; fefe fequilubec. re demonftraca:aduacicifq; coctcacifpoftero die in neruiofpnenit. Hortacurq; ne fui imperpecuu liberandi:acq; ulcifcêdi romanof pro bifquafacceperant iniuriiGoccafioné dimittant. IncerfedIof eße legatofduoG magnamq; partem exercicLifintenfle demóftrac. nibil eße negotii fubico oppreßam legionem-que cum Cicerone byemec incerfici.fè ad ea rem pficed adiucorc;facile bac orations

ncrmifperfuadec. Itaq: confeftim dimiflif nunttif ad cenCronef grudiofleuacofpleumofioCgordunnoGg omnef fub co2^ impio fune: qmaximafmanufponLint : cogüc:8^ de im puifo ad Ciceróif byberna aduolanc-nondu ad eumfama de Ticurii morte placa. Hue quoq accidit:qct fuie neceHèiuc no nulli miliceO g lignacióif munitionifq; cauCa in filuafdifceninènc:repencino equicû adustu meerciperem;. Hifcircumuentifmagna manu eburoneOaduatici neruii-’atq? borum omnium fotii 8^ cliencef legionem oppugnare incipiunt.noftri celericer ad arma cocurrunt: uallum cófcendüc: cgre ifdief fufbenca^. -cp omne fpem bofbefin edentate ponebant: A.tq; bac adepti uidloria imperpetua fe fore uidtoref eofidebac. Mittunt ^ad Celarem cofefbim a Cicerone lictere;magnifppolitif pmiif fl perculiirent.obfeOifomibufuiifmiirt incercipiunt^.Nodlu ex materia qua munitionif caula cóporcaueranc:currefadmodu .centum.XX.excitant; incredibili cdenrace.que deefie open uide/ bancur perficiuntur. Ho ftefpoftero dtemulco maionbuf copiif coadhGeaftra oppungnant-foHam comptent, eadem ratione qua prtdte;ab noftrif relifticur.Hoc idem demeepfreliquif fit diebuf. nulla parfno dturni temponfad laborem intermitctcur. no egrif no uulneratif facukafquietifdatunmulte preufte fudef magnuf muralium piloru numerufinfbituitur.rurrefconcabulant;:pinnc loriceq; ex cratibufattexuntupfe Cicero cum cenuiffima ualitu/ dine ellecmc nodlurnu quidem cempufad quietem relinquebat: ut ultro militum concurfu:ac uocibuf fibi parcere cogeret;.Tuc ducefprincipefq; neruiorum-’qut aliquem fermonifadicu:caufaq; amiacic cum Cicerone habebant:co Iloqui fefe uelle dicunc.fadta poceftate: eadé que Ambiorix cumTicurto egerac comemoranc«' omnem ede inarmifgalbam Termanqfrbenu tranfiUe.-cefanfreli/ quoruq; byberna oppugnalle. Addunt etiam de Sabinimorte: Ambiorigem oftencanc ftdei faciunde caufa: errare eofdkunt fi quicq ab bifprefidu fperenc:qui fuifrebufdifFidat: fefe tame fcire boc elle in Ciceróe po.q; ro.animoiut nihil nift hyberna reeufee: acq: bac inueteralcere cófuetudiné nolintdicere illifincolumibuf per fe ex bybernif difcedere.a^ :m quafcuq: parcefuelmc fine metu proficifci. Cicero ad bec unumodo refpondic- non eße confuetu/ dinern:po.ro. accipere ab bofte armato conditionem: ft ab armif difcedere ueltnt: le adiutore ucand.legatolq ad Celarem mittant: fperare ,p eifiufbina:que petierint (petraturof.Ab bac Ipe repulfi

neruiruallo pedum, xt. 86 foßa pedû.xv.bybema cingunt,bec ex fuperiorû annorû confueeudme a nobifcognouerant::8^ quofdâ de exercitu habebant captiuoGab hifdocebantur. Sed nulla Fer/ ramencoru copia: que eflèc ad hunc ufum idonea: gladiifcefpitef circûcidere:manibuf fagulifq; terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognofci potuit: nam minuf honfcnbufmihu pedu quindecim ( circuitu munitione pfeceruc: reliquifq; diebufcurrefad altitudine ualli FakeGcefbudinefq; quaf udem captiui docuerant facere:ac parare ceperunt. Septimo op/ pugnatioifdie maximo cohorto uento: feruecef fufili ex argilla gladef fudifa^ feruefadta laculan cafafque more gallico ftrame/ tiferat cedteuacere ceperuc. Hec celeriter igne coprehenderunt*. amp;nbsp;lt;uenti magnitudine in omnem loeu diftuleruc caftroif.Hoftef maximo clamore ficuti parca lamracq; explorata uidhoriarturref tekudinefq; agere; 86 fcalifuallu afeendere ceperuc. A.c caca milieu uircul:acq; ea prefentia animi fuic-’ut eu ubiq; flâma correrentur: maximaqj celorû mulntudine premerent:ruaq; omia impediméca acq: omnef forcunafcóflagrare incelligeréc:nó modo demigrandi cauia de uallo decederec nemo:red pene ne rcCpicerec quidé quifq ac cû omefacerrimeforcidîmeq: pugnarct.Hic diefnoftrif longe grauidimuf fuit:fed en hune habuic euencûm:uc eo die maximuf numeruf hofliu uulncrarec;acq: interficeret: uc fe fub ipfo uallo confhpaueranc.recenumq; pmifultimi non dabanc. Paulu quidé intermiflà flâma: 8Z quodam loco turn adaptat8lt; 5cocingcce uaUu tertie cobortibcecunoncfex co quo kabât loco rccencruc. fuofq; omefremouerut:nutu uOdbufq; hofbef ft introire uellet uocare ceperunt, quorum progrediaufufeft nemo: cum ex omni parce lapidibufcoiedbif deturbati:rurrifq; fuccenfa e, eranc in ea legioc fortiHimiuiri centurionef:qui primif ordinibufappropinquarenc iT.Pulluf8^. L.Vorenufii ppetuaf cotrouerfiaffcer fe habebac: quinam ate feretur.omnibufq; annifde locif lummif fimultatibuf contendebant. Ex iif pullo cd acerrime admunicionefpugnaret; quid dubicafinquicVorene aut quem locum cuep laude uircucif fpedtaPHic diefde noftrif cocro u erfiifiudicabic.Hec du dixiffet pro cedic ex caftrifmunitioncmq: :qua parte hoftium coferCiHima uifa eft erupic.ne Vorenufquidem uallo fefe continet;fed omniu uerituf exifbimatione fubfequiCur.Tum mediocri fpacio relidto» Pullo pilu mboftefimmittit. atq; unu ex multitudinepcurrentc

CMWdC.qiio percufTo az exammacosbuc fcutifprotegucan bofte uhiuerfi cela conciunc^neq; dacingrediedi faculcdCem.crdnfFigit: fcutumPuHonu sz uerucum in balceo defigicur.A.uernc bic cafuf uaginam. 8Z gladium educere conancifdexcram moratur manû: impeditumq; boftefcircunfiftunc. Succurrit: inimicufiUt Vore/ nuf : az laboranti fubuenic.ad bunc fe confefbim aPullone omnif multitudo conuertit-illic uero occurlat ociufgladio: cominufq; rem gerit VorenuGatq; uno mterfedho -reltquofPaulu ppellit. du cupidiufinftat tn locu deiedtufinferiore cocidit. Huic rurfuf circunuenco fere fubfidiuPulloratq; ambo incdumefcópluribuf interfedlif fumma cum laudeïfefe incrd munttionefrecipiunt, fic fortuna in contentione: az certamine utrunq; feruauic: ut alter alten inimicufauxilio falutiq: eet,neq; diiudican poiïet uter;utri anteferêdufuideretur. Quanto eratindiefgrauior atq; afpenor oppugnatio:8Z maxime cp magna parce militum ebfedba uulne/ ribuGrefad paucitatem defenforum peruenerae: taco crcbriorcf littere nuncuq; ad Celarem mittebantur: quoru parfdeprebenfa in confpedtu nofbrorum militum eum cruciatu necabatur. Erat unufmcuf neruiufnomine Vertica Joco natuf bonefto:qapma obfidione ad Ciceronem profugerat - fuamq; et fidem prefbicerat: buluf feruo fpclibertaufmagnifpfuadec pmiiGut IitterafadCe/ fare deferat. Hafille liaculo allegatafeffert. 8Z gallufincer gallof fine ulla fiilpitione uerlatuGad Celarem peruemc.ab eo deptculo Ctceronif legionifq; cognofcicCefar acceptif liccerif circiter bora .xi.dterfbatim nuntium in beHouacofad.M.Cranùm quelforem mific:cuiufbyberna aberac:ab eo milia paGuu.xxv.Iubec media nodte legionem proficifci celcritcrq: ad Ge uenire; exie cu nuntio CralTuf.alterum ad.C. Fabium legatum mittit ut in acrebatum finef legionem adducat: qua fibi fit iter faciendum. Scnbic La/ bieno fi reipu. co modo facere poflec - cu legione ad finefneruioq: ueniac. reliquam partem exercituG q, paulo aberat longiuG non putat expedandam. equitefcirciter quadringentofex proximif bybernifcolligit. Hora circiter tertia ab antecurfonbufde Craffi aduentu certior fadluGeo die milia pafluu.xx.procedit.Craflum Gmarobrine prefecit.legionemq atcribuic.q gt;ibi impedimeta ex/ crcituG obfidef ciuitatum: litteraf publicaf frumentumq omne: quod eo tolerande byemifcauGa deuexerac.reliquebat.Fabiufuc imperatum erac:non ira multum moraturin itinere-cum legione

^4- ÔAtrT.

occurrit. LabienufinCentu Sabim:8^ cede cohortium cognica:cu omnefad eum creuirorum copie ueninènc:ueritufne ex bybemf fuge fimilem profectionem feciflenc:uc bofbium impetu fuftinere non poHec- prelertim; quofrecenci uiCtoria efferri fciret: litteraf Ce(ari dimittit! qnco cu periculo legione ex bybermfeduCturuf enèc:rem geffam in eburonibufprelcribic,docec omnef peditatui: equitatulq; copiaf creuirorum: tria milia pafluum longe ab fuif caffnfconfedinê.Cerar confilio eiufprobatosecfi opinione trium legionum deiedbufad duafredierat: camé unum cómunif falucif auxilium in celericace ponebac. uenic magnificinenbufin nerui/ oru m finefabi ex capciuifcognolcit:que apud Ciceronem getane: quancoq; in periculo ref lîc.cum cuida ex equicibufgallifmagnif premiifperfuadec:tici ad Ciceronem epifbola deferac.Hanc grecif cofenpea llccerifmitcic:neincercepca epifbola noffra ab bofbibuf confilia cognolcancur.fiadire non poffic:monec uc cragula cum epifbola ad amencum deligaca:incra municioné caPbroru abiiciac. In liccenf Icribic fe cum legionibuf profectum celeriter affore. borcacur:uc prifbinâ uircucem retineat.gallufpericulum uericuf» uc erac precepcum cragula miccic.bec cafu ad currim adbcficmeq: ab nofbrtf biduo animaduerfa-Tercio die a quodam milice con/ Ipicicur.dempca ad Ciceronem defertur;ille perlecta in cóuentu milicum recicac:maximaq: omef lecicia afftcic-cu fumi incendioi^ procul uidebâcur.que refomnedubicationem aduencuf legionü expulic. GaUi re cognica per exploratoref obftdioné relinquuc: ad Cefarem omnibufcopufconcendunc. Ee eranc armacoru ciir/ cicer milia.lx.Cicero daca faculcace:gallum ab eodem Verdeone: quéfupra demonfbrauimufreppenc-qui Iiccerafad Celare deferac-buc admoneereer cauce diligécerq; faciac.pftribic i liccenfbotef ab fe difcetitè. omnemq: ad cum mulcicudinem conuerciffe. qbuf liccerifcircicer media nocte Celàr allatif fuof facie cercioref eofq: ad dimicandumanimo confirmac.Pofbero die luce prima mouet cafbra:8^ circicer milia paffiium quaccuor progrcffif cranf uallem 8lt; iriuum:bofbium mulcicudinem confpicacur.erac magni periculi tefcantulif copiifiniquo loco dimicare.Tameri quonia liberarum obfldione Cicerone fciebacmquo animo remtecendu de celericace exiQimabac.conlèdic:8lt;i q equiffmo loco pocefbeaffra cómunic. acqibececfi eranc exigua: per fe uix bominum milium fepeem: preferct nullifcum impedimencif:camen angutiifuiaru ^maxime

poceffc co trahit.eo confilio: uc tn famma cocempcioneboflibuf Lieniat.interim fpeculatoribufin omnefparcef dimifTif explorât:: quo commodiHime itinere uallef tranfire poOic. eo die paruulif cqueftribufplufad aqua fadliCutnq: fefe loco fuo cotinct.Galli q, ampliore! copiaf que nondum ueneranc expedlabant. Gefar fi forte timorif fimulatione boftefin fuum locum ducere poOec. ut citra uallem pro caftrifprebo contenderet. Si id efficere non poflec-ut exploratifitineribufminore cum periculo ualle riuuqj cranfirec. Prima luce boftium equitacufad caftra accedit:pltumq; cum noftnfequicibuf comittit.Cefar confulco equitefcedere:feqj in caftra recipere iubec:fimul ex omniturparcibufcaftra altiori uallo muniri: porcafq; obftrui. atq: in bif adminiftrandif rcbuf qmaxtme cocurfari: 8^ cum fimulatione agi timonfiubet. Quibuf omnibufrebuf boftefinuicaci:copiaftraducunt:aciemq! iniquo loco confticuunt.noftnfetiam uallo dedu dtiOpropiufaccedunc. æ tela intra munitionem ex omnibufpartibufconiiciunt. preco/ nibulq; circumidif ^nuntiari iubent:feu quifgalluffeu romanuf uelit ance boram tertiam ad fe tranfire: fine periculo licere, poft id cempufnon fore poteftatem.ac fic noftrofcontemplerunc:uc obftrudtifin fpcncm portif fingukfordinibufcefpitum: 9 eafno pofle introrumpere uidebantur: aln uallum manu fcindere: alii fofiafcomplete in ciperent.Tunc Ce far 0mmtufporcif erupcionc fadla'equitatuq; emillb:celeriter boftefin fugam dac:fic uti om/ nino pugnandi caula refifterecnemo;magnumq; ex bifnumeru occidit.acq! omnefarmifexuic.Longiufprofequiueritufiqgt;filue paludefq; intercedebant:neq; ena paruulo detrimento illum locu relinqui uidebat. ommbuf fuifincolumibufcopiif eodem die ad Ciceronem peruenit. Inftttutafcurref: teftudtnefimumttonefqj boftium admiratur, legione producta: cognofcit non decimum quenq; eße reliquum militem fine uulnere.exbifomnibufiudicac rebufquanto cum periculo:8^ quanta cum uirtute fint refadmi/ niftrace, Ciceronem pro eiufmerito: legionemq;collaudat, cen/ curionef figinatim:cribunofqj militum appellat:quoru egregiam fuifle uirtutem teftimonio Ciceronifcognouerat.de cafu Sabini 8.iCocte certiufex captiuifcognofcit. Poft ero die cocione babita rem geftam proponit, milicefconfolatur: sz confirmat«quod do/ trimentum culpa 8^ temeritate legati fic acceptum: boc equiorc animo ferendum docet:9 beneficio deoru immorcaliu:a^ uirtute

eorum expiato incomodo-’ncq: borbibufdtucind letanomeq: ipüf longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per remofin/ credibli celeritate de uidhoria Cefarif fama perfertur: ut cum ab bybernifCiceronifmilia panùum abenèc circiter fexaginca: eoq? poft boram nonam Cefar peruemOct: ante mediam nodtem ad portaf caftrorum clamor oriretur. Quo clamore fignificatio uidtone gratulatioq ab remifLabieno fieret. Hac fama ad ere/ uirof perlata: Indutiomaruf qui poftero die caftra Labieni oppugnare decreuerat:nodtu pfugiticopiafq; omnefmereuirof reducit. Cefar cum fua legione Fabium remittit in byberna-ipCe cum tribuf legionibufcircum famarobrinam crinifbybermf by/ ernare confticuic. 86quod tanti motuf gallie extiterant totam byemem in exercitu ipfe manere decreuic. Nam illo incommoda de Sabini morte perlato:omnef fere gallie ciuicateG de bello co/ rulcabanc.nuntiof legacionefq; in omnefpartefdimittebant amp;: qd reliqui conftlii caperenc:atqî unde initium belli fieret explorabant nodturnaq; in locifdefercif confilia babebant. Ncq uHum fere cotiuf byemiftepufintercenicTine follicitudine Cefarif qui aliqué de co nfilufse motu galloru nuntia acciperet.In bifa.L.R-ofcio queftore:quem legioni certiedecime prefecerat certior eft fadtuf: magnafgallo: ^ copiafearum ciuitatum que armorice appellant; oppugnandi fui caufa conuenifle.-neq longiufmilia paffuu odia ab bybermf fuifabfuiHe. Sed nuntio allato de uidloria Cefarif difcenïnc. adeo ut fuge fimilifdifceffuf uideretur. ac Cefar princi/ pibuf cuiufq: ciuicatifad fe uocacifaliafterntado cum fèlcire que fierent: aliafcobortando denuntiaret:magnam partem gallie m ofFitio tenuit, tamen Senonefque eft ciuitafin primif firma: «^ magne inter gallofautontatifCauarinum quem Cefar apud eof regem condituerac: cuiuf frater Montafgufaduentu in galliam Cefarif.cuiufq; maiorefregnum obtinuerant:interficere publico conflio conati:cum illeprefenfiHec-ac profugiOec ufq;ad finefin/ 'fecuci regnoidomoq expulerunt:8lt; :miOifad Celarem faciffaciudi caufa legacif:cum iifomnem ad fe fenatu uenire luOiflet:didto au/ diencefnon fuerunt: tantum apud bominef barbarofualuit eße repertofaliquofprincipef belli inferendi, tantamq omnibufuo/ luntatum comutationem attulit: ut preter beduofamp;^ remofquof precipuo femper bonore Cefar babuit:alterof pro uetere ac perpetua erga populum romanum fidc. alcerofpro recentibuf

bellt gdlltci offitiif: nulla fere Fuerte ciutcaG non fufpedta nobiC Idq? adeo baud feto mirandu ne fircum coplunbufalufde caufiG cum maxime cp ei'qui uircuce belli omnibufgecibufpreFerebani;; cancum fc eiufopinionifdeperdidinc-ut :quia populi romani im/ pena Ferrée;grauiHime dolerec.Treuin uero acq; Indutiomaruf tociuf b/emif nullum cempuf ineermiferunc; cum cranfrbenum legacofmiccerenc. ciuicaeef foKicirarcnc: pecuniafpollicerentur, magna parte exercieufnoftri incerFecfta;mulco minorem fupenè dtcerencjparcem.neq; tarnen ulli ciuicaci germanorû perfuaderi potuit:uc rbenum tranfirec; cum fe bifexpercof dicerent; A^no/ lufti bello: 86 tencatberorum cranficu;non eße fortunam ampliuf temptandam. Hacfpe lapfuf lnduciomarufnibilominuf copiaf cogere , exercere a Finicimifequofparare:exulefdamnatofq; cota gallia magnif premiifad fe allicere cepic.ac ranca fibitam bif rebuf in gallia aucoritacem cóparauerac:ucundiq: ad eum legacionef: concurrerent;graciamq; acq; amicitia publice pnuacimq: peceréc. Vbi intellexit ultro ad fe uenirraltera ex pte fenonef camucefq; conlctentia facinorifinftigare:altera neruiofaduaticofq;; bellum romantfparare:neq: fibt uoluntanoi ^ copiafdefore: ft ex Ftnibuf progredi cepiOec.armatum concilium indicic.boc more gallorum efb inicium bellorum; quo lege comunt omnefpuberefs« ^armati conuenire conluerunt. Qui ex bif nouiOtmuf conuenic in con/ Ipedtu mulcitudintfomnibuf cructacibuf afFedlufnecacur.ln eo concilio Cingencorigem altertufprincipem fadlionifgeneru fuu; quern fupra demonftrauimuf Ceiarif fecucum fidem; ab eo non difcefliße bofte ludicac. bonaq; eiufpublicac. Hifrebufconfedbif in concilio pronuntiat accerficum fe a fenonibuf 8^ camutibuf aliifq; qpluribufgallie ciuttatibuf Hue leeru per finef remorumi .eorumq; agrofpopulacurum. ac priufq id factac; caftra Labieni oppugnaturum; queq; fieri uelit precipit. Labienufcum 86 loci nacura:8^manu municinïmifcafbriffefe cócinerec-defuo ac legioif periculo nibil cimebac. Sed nequam occafionem ret benegerende dimitteret cogitabat « Iraq a Cingentorige acq; eiuf propmquif oratione Inductoman cognica;quam in concilio babuerac; nu/ ttof miccit ad propinquaf ciuitacef: equicefq; undtq; euocac. Iif certum diem coueniendi dicic. Interim prope quoccidie cu omni equitatu Indutiomaruf fub caftrif eiufuagabacur:altafut fitum caftrorum cognofeeret ' altafcolloquendi; auc cerricandt caula;

cquicefplerunqjomneftela intra uallum coniiciebant.Labtenuf Cuofintra munittonefcontinebatîtimorirq; opinione quibufcuq« poterat rebufaugebat.Cu maioreindief contemptione Indutio/ marufad caftra accederec:nodte una intromifiifequitibufomni« hnitimaru ciuitatum:quofaccerfendofeurauerat:canta diligena omnef fuofcuftodiifintra caftra c0tinuic:uc nulla ratione ea ref enunnarraut ad rreuirofperferri polTec. Interim ex confuetu/ dme quotidiana Indutiomarufad caftra accedit:acq; ibimagna partem diet confumit.equiteftela conticiunc:8^ magnacócumelta uerborum noftrofad pugnam uocant. nullo ab noftrifdato re/ lponfo=ubt utfum eft; lub uefperumdilperfi: ac diOipati difceducJ Subito Labtenufduabufporcifornné equitatum emittit pcipic-acq ? mcerdictt percemtif boftibuf: acq? infugam comedhthquod fore fteue accidit utdebae: omnef unum pecerenc Indutiomaru« neu quifquenq pnufuulnerec: qm illum incerfedtum uideret: q» mora reliquoru illum Ipacium navium effugere nolebat« magna proponitaifqut occiderint premia:fummittic cobortefequitibuf fubftdio. Comprobat bominifconfilium fortuna, ut cum unum 'f omnefpeterent: in ipfo flummifuado deprebefuflndutiomaruf r^^ L incerficicur:capucq; eiufrefertunn caftra. redeucefequitefquof ;poBunc conlèdtâtur:atq! occidunt.Hac re cognita omnefebu/ J ronum 8£ creuirorum:que conueneranc copie difcedunt pauloq: C; obabme-poft id fadtum:Cefar quietiorem galliam.

^ïu|tvm ^5cxtiit? •

^Vldf decaufif Celàr maiorem gallic motum expedtanfper. M- Syllanum.C.Antiftiu re/ gmum.T. Sextium legatofdelectum habere

infticuit. SimuI a. Cn, Pompeio proconfulc ’pecit:quonta ipfcad urbeni cu imperio reipu. ,caufa manerec:quofex cifalpina gallia cófulif cramento rogauiBèt ad figna uenire;8^ ad fc ^ E proficifct tuberet: magni interene ettarn in reliquum tempuf ad ^ opinionem galbe exiftimanf cancafuidert ttalie faculcacefuc fiqd J1 efïèc in bello detrimenci acceptum, non modo id breui tempore J -irefarcirtfcd etia maionbufaugeri co piifpoBèc.qâ cumPompeiuf K rcipu‘8^ amicttie cribuiPec:celeriter confedlo per fuofdeledtu: tribufante exadtam byemem;8^ cofticucifamp;lt; addudtif legioibuf:

duplicacoq; earu cobortiu numerofquafeu,T.Tituno amiferac; 8lt; :celencace: s^ copufdocuic: quid populi romani difciplmajacq; operponec. Incerfecfto Induciomaro:uc docuimußad ciuf ppm/ quofa treuirifimperiu defert.Illi Fimcimofgermanof foUicicare: 8^:pecuniam polhcerrnon defiftunc. cum ab proximifimpetrare' nó poncnc:ulccriorcrcemprdc.lnuencifnó nul[ir:ciuicacefincer fe lureiurâdo cofirmacsoblidibuCq; amp;: de pecunia cauenc. Æmbiongc fibi (bcietate:^ federe adiungunc.QuibufrebufcognicifCelàr:cû undiq bellum parari uiderec ’neruiofaduacicofac mcnapioG ad/quot; luncftif cifrbenanifomnibuf germanifeRèin armif. Senonef ad imperatum non uenire:8^ cum carnutibuf finicimifq? ciuitatibuf confilia comunicare-a treuirifgermanof crebrif legationibuf fol/ IicitarnMatunuf fibi de bello cogitadum pucauic.Itaq; nondu byeme confedla- 'pximifquattuor legioniburcoadhifde im;puifo in finefneruiorum contendit: u priuCg iIli auc conuenire: auc profugere poHenc: magno pecorifac bominum numero capto: atq; ea preda milicibufc0cena:uaftatilq; agriO in deditionem ueZ nire:acq; obfidef fibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rurfuf legionefin byberna reduxit.Gocilio gallie primo uere uc infbituerac indicto:cu reliqui prcter lènonefcarnutef: treuirofq: ueniHent:initium belli'ac defedlionif boceflearbitratufut omia poftponere uidcretur■concilium in luceciam pariliorumcräffert. Confineferant bi fenombuG ciuitatemq; patrum memoria con/ lunxeranc. Sed ab boe confilio abfuiOè exiftimabancur. Hac re pro fuggeftu pronuntiata:eodem die cum legionibuf in fenonef proficircicur.magnifqj itinenbufeo puenic.Cognito eiufaduecu; Acico q princepf eiufconfilii fuerat:lubet in oppida multitudine cóuenire. Conatibufpnufq id effici pofTecradefle romanofnun/ ciatur. neccfamp;rio fencentia defiffunt. legatofq: deprecandi caufa ad Celarem mittunc.per beduofquorum antiquicuferae in fide ciuitaf:libenter Cefar petentibuf beduifdat uenia ^xcufationcq: accipit. qpeffiuum tempufinfbantif: belli non queftionifelTe ar/ bitrabdtur. Oblidibufimperatif. Cefar bof beduif cufbodiendof cradic.eode carnutef legatofobfidefq; mittunt:ufi depcaconbuf remifquorum erant in clientela.eadem fucruc refponla.peragit conliliu Celàræqtefimperat ciuitatibufHac parte gallie pacata: cotufæ mente 86 animo in bellu creuiroru 86 Ambiorigifinliflit. Cauinnum cu equitatu lenonum fecu profiafci lubecmequifaut

ex bumfiraciindid! due ex co q5 meeuerdC; odto cmicatifmotuf cxiffcdC.HifrebufconfticuCiG^p explorato babebac Ambionge pho no efle cócertaturu:rehqud emfconfilia ammo circuCpicicbac. Hrant menappu propinqui eburonu fimbufperpetuifpaludibuf filuifqlt; muniti: qui ex galba de pace ad Celarem legatofnunqm miferancxu bifeHèbofpitiu Ambiorigi fciebat.Item per treuirof uenille germanofmamicina cognouerat. bee pnufilh detrabeda auxilia exilhmabaCiq ipfum bello laeeßeret: ne defperata falute: aut le in menappiofabderetiauc cum tranftbenanif congredi co/ geretur.Hoc inito cöfilioiexercitufimpedimenta ’ad Labienum in treuirofmiccit, dualq; legionefad eum proficifci lubec. ipfe cd legionibufexpeditifquinq in menappiofproficifcitur. I Ui nulla coadbamanu loci pfidio freti in liluafpaludelq; confugiunc.luaq: eodem conferunc. Celar parcitif copiifcum. C.Fabio legaco:8^ . M.Crallb queftore:celericerq? effedtif poncibuf adiit tripartito exercitu:ediftcia uicofq; incendit:magno pecotifatq; bominum numéro potitur. Quibufrebufcoadli menappu legatofad eum pacifpecede caufa mictunc. Ilie oblidibufacceptif bofbium fe ba/ bicurum numero confirmât:liauc Ambiorigem;aut eiuf legacof ftnibuf fuifrecepilïènc. Iifconfirmacif Comium Atrebatem cum equitatu: cuftodif loco in menappiof relinquit, ipfe in treuirof proficifcitur. dum bec a Celare geruntur; creuiri magnifcoadlif peditacufequitatufq: copuf; Labienum cum una legione:que in eo2 ^ finibuf byemauerac:adoriri parabat.lamq; ab eo non lógiuf bidui uia aberanexum duafueniffe legionefmiftu Cefarif cognof/ cunt: policifcaftrifd milibufpalTuum.xv. auxilia germanorum expedtare cofticuunt. Labienufbofbiu cognito confilio fperanf temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem; prefidio cohortium quinqj cum impedimentif-rdidho cum uigintiquinq; cobortibufmagnoq; equitatu;contra boftem proficilcid; 8^ mille paBuum intermiBb Ipatio catio caftra comunic. Erae inter La/ bien um: atq; boflem difficili cranlicu flumen: ripifq; preruptif Hoc neq; ipfe tranlire babebac inanimo: neq; boftefcranficurof exiftimabac. augebatur quotidie fpebloquitur in confilio palam: quoniam germani appropinquare dicuntur, fefe fuafexercitufqi fortunaf in dubium non deuocaturum. 8^ poftremo die - prima luce caftra moturum. Celeriter bec ad boftefdeferuncur: uc ex magno gallorum equitum numcromdnullofgallofgallicifrebuf

fauere natura cogebac.Labienufnocftu rribumfmilttum primilèp ordmibufconuocatiOquid fui confilii ricpponic.Ec quo facihuf bofbibuf cimorifdec fufpicioneni:maiore fbrepicu;az tumultu qm populi romam fere confuecudo: cafbra moueri lubec. Hif rebuf fuge fimilem profedbionem fecic, Hec quoq; per exploracoref ante lucem in canca propinquicace caftroru:ad boffefdeferun^. Vix agmen nouiffimum extra munitionef procenerac:cum galli coborcaci inter le: ne (peratam predam ex mambufdimiccerenc: lógum ede: perterricif romanifgermanorum auxiliu expedbarr neq; fuam pati dignicacem:uc cantif copiif cam exiguam manum: prefercim fugientem:atq; impeditam adoriri no audeant: flume tranlîrc: az iniquo loco prelium committere non dubitanc, Que fore fulpicatuf Labienuf ut omnefcitra flumen eliceret: eadem u(uf fimulacione itinerif: placide progrediebatur, tum premiOif paulum impedimentifatq; m tumulo quodam coUocacißbabetif inquit milttefquam petiftif facultatem.boflem impedito:acq; in/ iquo loco tenecif.prefbate eandem nobifducibufuircucem-quam (epenumero imperatori preftitiftif.atq;illum adenè:8Z bec coram cernere exifbimate. Simul figna ad boftem couertuaciemq; dirigi lubec: 8Zpaucifcurmifpreitdio ad impedimenta dimidif reliquof equitefad lacera difponic-Cclentcr nofbri clamore fublaco pila i boftefimmiccuc.Illi ubi peer (pem:quof fugere credebac:infeftif fignifad fe ire uiderunc:impecum modo ferre non pocuerunc.ac primo concurfu in fugam couerdpximaf filuafpenuerunt.quof Labienufequicacu cdfedtacufmagno numero interfedto:com/ plunbufcaptif paucifpoftdiebufciuicaccm recepit. Na germani qui auxilio ueniebane: percepta treuirorum fugace domum re/ ceperunt.Cum iifppinqui Indutiomari: qui defecdionifautoref fuerant: comitati eofex defectione excederant. Cingetorigi que ab initio permanfidè demonfbrauimuf pnncipatuf atq: imperiu eft traditum. Celàr podrq ex menappiifin treuirofuenic: duabuf de caufif rbenum tranfirc coffttutt. Quarum una erae: 9 auxilia contra le rreuirif mifèranc. Altera ne Ambiorix ad (èreceptum baberec.Hifconftitucif rebufpaulu fupra eum locum:quo antea exercitu traduxerat: facere pontem infbituie.nota acq: inflicuta raeione:magno militu ftudio: paucifdiebufopufefficitur, firmo in treuinfad poncem prefidio relidto: nequifab itf fubico moeuf oriretur.reliquafcopiai: equitacdq; traducit. Vbii q ance obfidcf

dederant’atq; mditionem ueneranc: purgandi fui caula- ad éum legatofmiccunc:qui doceanc:neq; ex fua ciuicate auxilia in ere/ uirofmißa-neq? ab fe fidem telam pecuc^acq: oranc;uc fibi parcae: ne cómuni odio germanorum innocenceG pro noceneibufpenaf pendant.fi ampliufobfîdû uellecrdare pollicentur.Cognita Celat cauG: repperic a fueuifauxilia miftà ce. Vbi borum fatilTadlionc accepit:aditufuiafq; ( fueuofpquint. Interim paucifpof t diebuf fit ab ubiif cercior: fueuofomnefin unum locum copiaf cogere: atq; bifnationibuf: que fub corum (unc imperio denuntiare: uc auxilia peditatuOequitatulq; mittanc.Hif cognitifrebufrem fru/ mentanam prouidet.caftnfidoneum locum delegit. Vbiifimpac uc pecora deducant • luaq; omnia ex agrifin oppida conférant, Iperanf barbarofatq; impentof bominef mopia cibariorum ad/ dudlofad iniquam pugnandi conditionem polle deduci.Madac uc crebrofexploratorel‘in rueuofmitcanc:queq; apud eofgerand cognofcac. Illi imperata faciut:^ paucifdiebufincerminifreferuc fueuofomnef pofteaq certiorefnuntii de exercitu romanorum uenerant: cum omnibuf fuif: fotiorumq: copiifquafcoegiflenc: penicufad extremof finef fele recepiUc. Siluam ede ibi infinita magnitudine:que appellatur: Bacenifac longe introrfufptinere 8^ pro natiuo muro obiedtam.cberulcofafueuiflueuofq; a cbe/ rufcifiniuriifincurfionibulq: prohibere.ad eiufiniciu filuefueuof aduencum romanorum expediare confbtuilTe, Quoniam ad bunc locum peruentum eft: non alienum eOe uidetur: de gallie germanieq; moribul:8^ quo différât ce nationefinter fe opponere. In gallia no fold in omnibufciuitatibuf atq;in omnibufpagif: parcibufq; led pene etia fingulifdomibuf fadlionef func. earuq; fadlionum pnncipef func;qui fummam autoritatem eoru ludi/ tio babere exiftimâtur:quorum ad arbitnum:iudiciumq:fumma omnium return cofiliorumq; redeat. Idq: eiufrei caula antiquituf Inlbicutum uidetur: nequif ex plebe contra porentiorem auxilii egeret. Suofenim opprimi quifq;: K cireumueniri non patitur, neq; aliter fi faciatmullam inter fuof habet autoricacé. Hec cade ratio eft: in fumma to tiufgallie. nanq; omnef ciuitacefin parcel 'diuife func duaf. Cum Cefar in galliam uemc alcenuf fadlionif pnncipef eranc beduualtenuf fequani. Ii cum per fe minufuale/ renc: q, fumma autoricafanciquicuferac in beduifmagneq eoru eranc cliencele: germanofatq; Ænoiurtum fibi adiunxerant.eolcp

ad (e magmfidcftunfpolliaCaCiortibufq! pduxeranc.Preliif uero compluribuffadtif fccundiOarq; omni nobilitare beduorum in/ tcrfecfta: cancum potentia anteceOerant: uc magnam partem clientium:ab beduifad fe traducerent.obfideCq: ab bifprincipum filiofaccipercnc:8^ publice lurare cogerent- 'nibil fe co tra fcqua/ nofconfilii mituroC 8^partem fininmi agri per uim occupatam po Oiderenc.gallieq! to tiufprincipatu obtineret.qua neceGicate addudtuf diuitiaçuf: auxilii petendi caula romam ad Cenatum pfedbuCimperfedla re redierat. A.duencu CeCariO fadha cornuta/ cione reru-'obftdibuf bcduif rcddituf uccenbuf cliccelifrcftiruciC nouifper Celarem comparatif q ii qui fe ad eoi^amicitiam aggre/ gaueranc:meliore codicione atq; imperio equiore Ce uti uidebâti reliqUlfrebuf:eorum gracia dignitateq; amplificata:fcquanipnn/ cipacum dimilerant. In eorum locum remi fuccefleranc. quoC q» adequate apud Cefarem gracia inceUigebacurui qui propter uc/ cerefinimiciciafnullo modo eu beduifconiungipocerande remif in cliencelam dederanc.bofiUi diligencer cuebacur. ica 86 nouam 86 repente colledtam auconcatem cenebanc.eo cum Ibacu referae uc longe principef baberencur bedui. Cccudum locum digmcatif remi obcinerenc. In omni gallia eorum bominum: quialiquo fune numero ^acq bonore:genera fune duo. nam plebfpene fer/ uorumbabecur loco.'que nibil babec per fc'nullo adbibcc colilio. Plertq: cu aut ere alieno .-auc magnitudine cribucoif■auc iniuria pocentiorum premuncur:fele in leruicucem dicant nobilibudn bofeadem omnia lunc tura: que dominifin feruof. Sed de bifdu/ obufgeneribufalcerum eft druidum:alcerum equitum. Illi rebuf diuinifincerfunt.Gcrificia publica ' ac pnuata pcuranc. religioef interprecantur.ad bofmagnufadolefcencium numerufdifciphne caula concurrit.magnoq; ii fune apud eof honore, Nam fere de omnibufconerouerfiifpublicif pnuactfq; confticuunc. g^ft quod cft admiHum faemuffi cedef fadlaïi de beredicace:definibuf:c0/ crouerfia erbendem dilcernunc. premia penafq; confticuunc. Siqf aut pnuacuf auc publicuf eorum decreco non ftecic- 'facrifiotf tncerdicut. Hec pena apud eofe grauiflima^quibufica eft incer/ didtumni numero impiorum^ac (celeratorum habetur, tifomnef 'decedunc.adiCum:fermonemq; defugiunt:nequid ex concagtonc incommodi accipiane.neqmfpetentibufiufredditur, neq- bonof ullufcommunicatur. Ifauccm omnibufdruidibufprecft unuf

^cC ^aLrv~6♦

qm fummam incer cof babeCaucortMtem.boc mortuo-auc fiquif ex reliquifexcellic dignitate: fuccediC: aut ft fune pluref partef: füffragio druidum. Nonnunq etiam de principatu armifcon/ tendunt. Ii certo anni tempore in finitufeamueum; que regio cociufgallie media babecur: confidunt in loco confecraco. Huc omnefundiq; q controuerfiaf babenc cóueniunc.eoruq; ludiciif decreciCq; parent.difciplma in britania reperta;acq? i ndein gal/ liam cranflata efïc exiflimatur. Et nunc qui diligenciufeam rem cognolcere uolunt; plerunq; illo difccndi caufa proficifcuncur. druidefa bello abefïè confuerunt. neq tributa una cum reliquif pendunt, militie uacationem'omniuq reru babent immunitate, tancifexcitati pmuf:az fua fponre multi in difciplma cóueniunc: 86 a propinquifparencibufq; mittuntur, magnum ibi numerum uerfuum edifcere dicuntur. I taq; nonnulliannofuiginti in difci/ plina permanent, neq: fafeffè exiftimanc ea Iirterif mandare:cu v in reliquif fere rebufpublicif : pnuatiCq ratio nibufgrecif licterif utantur. Id mibi duaburdecauftfinrtituine uidentur: qgt; neq; in uulgufdilciplinam efferri uolunt.neq; eoPquidifcune litcerifcó/ Fifofminufmemorie Oudere quod fere plerifq: accidit ut prefidio litterarum diligentiam in perdifcendo ac memoriam remittant. In primif boc uolunc perfuadere:nó interire animaO fed ab aliif poft mortem cranfire ad alioCatq: boc maxime ad uirtutem ex/ citari putat:metu mortifnegleiQo.mulca precerea de fydenbuf: atq: eorum motibuOde mundi ac terrarum magnitudine;de reru natura: de deorum immortalium ut: ac poteffate difputanc- 8^ luuentut itradunt. Alterum genufe equitu. ii cum eft ufuf; atq; aliquod bellum incidit: quod fere ante Cefarifaduentum quot annifaccidere Colebat; uti aut ipfi miunafinferrent: aut illacaf propulfarent: omnef in bello uerfancur; atq; eorum ut quifq; eft genere:copiifq: ampliHimuf; ita plurimofcircum fcambadtof cliencefq; babec. Hanc unam gratiam pocenttamq; nouerunc. Natio eft omnium gallorum admodum dedita religionibuCatq: ob eam caufam:qui funC afCedbi grauionbufmorbiGquiq: in pre/ Iiifpertculifq; uerfantur;aue pro ui(ftimifbomtnefimmolant:auc fe immolacurofuouent: adminiftrilq: ad ea facrificta druidibuf utuntur:9 pro uica bominifnifi uita bominifreddatur; no poBc deorum immortalium nume placari arbitrantur, publiccq eiuf/ dem generif babent inftituta facrificta.alii immani magnitudine

fimuUcra babenc. quorum co centra uimmibufmembra uiuif bo/ minibufcomplenc:quibuf fuccenfifcircuucnn flama exanimant; bominef. Supplicia eorum qui in latrociniomuc in aliqua noxa finc deprebenfi: gratiora diifimmortalibufenè arbitrantur. Sed cum etuf generifcopia deficit? etiam ad innocentium fupplicia defcendunc.deum maxime Mercurium colunt, buiuf fune plu/ rima ftmulacra.bunc omnium inuentorem artium ferunt.Hunc uiarum atq; itinerum ducem, bunc ad queftufpecunie mercatu/ rafq;? babere uim maximam arbitrantur. Poft bunc Appollinc æ Martem 86 Iouem.amp;: Mineruam.de bifeandc fere;qua relique gencef babenc opinionem.Apollinem morbofdepellere. Miner/ uam operum atq; artificiorum initia tradere. louem Imperium celefbium tenere. Martern bella gerere. Huic fi prelto dimicare confbituerunt: ea que bello ceperunt? plerunq; deuouent. que fuperauerunt animalia capta immolant, reliqlq refin unu loeu cdferunc.mulcifin ciutcatibuf barum rerum extrudloftumulof locif confecratiGcórpicari licet.neq; fepe accidit:ut negledba quiP piam religione: aut capta apud fe occulcare? aut polita tollere: auderec:grauiflimumq; ei rei fuppliciu cum cruciatu confbitutum eft.Galli fe omnefab Dite patre prognatof predicant. Idq;ab druidibufproditum dicunt.ob eam caufam fpatia omnifteporif? non numero dierum-fed nodbium finiunt.diefnatalefa ^ menfiu? 8^ annorum inttia:lic obferuanc?ut noblem dief fubfequatur. In reliq uif uite infbitutifboc fere a reliquifdifferunt?qgt;fuof liberof nifi cum adoleuerinc:uc munufmilicie fufbinere poHint.palam ad fe adire non patiunt.filiumq: in puerili etace in publico in con/ fpedhu pacrif aftiftere turpe ducunt. Viri quantaf pecuniafab uxoribufdocifnomine acceperunt:tantafex fuif bonifeftima/ cimatione fadta cum dotibufcómunicant. Huiufomnifpecunie coniundbim ratio babctur:frublufq; feruatur? uter eorum uita fuperarit ad eum parfutriufq; cum frublibuf fuperioru tempotp puenic.Viri in uxorefficuti in librof uite necifq; babécpoteffaté 86 cum pater familie illuffriore loco natufdecefft.eiufpropinqui conueniunc-86 de morte li refin fulpitioncm uenic? de uxoribuf in Icruilem modumquefhonem babenc.ee fi compercum eft-igni acqj omnibufcormencifexcructacaf incerficiunc. Funera func ''pro culcu gallorum magnifica:8^ fumpeuofa. omnia queq; uiuif cordi fuiffearbitrantur:in ignem inferur.-cna animaliafac paulo

ftiprabanc memoriam ferm 8^ clientef quofab «f ddeeftofene conflabar: luftif funenbufconfecflif: unacremabaneure Que ciuiCacef commodiLif fuam rempublicam adminiftrare exifti/ mancur: babendcgibuf fancicum. Siqmfqmd de republicaa finicimifrumore:auc fama acceperic uti ad magiflratu deferaci neue cum alio communicec: 9 lépe bominef cemeranof acq; impicof falfifrumonbufcerreri:8^ ad facinufimpellrg^ de fumif rebufconfilium capere cognitum cfh.magifbracufque uifa funes occulcanc»queq! edè ex ufu ludicaueric: multitudini produnt, de republica nili p confhum loqui non concedit. nbsp;Germani

bac mulcu ab confuetudine differune.na neq; druidef babenc: qui rebufdiuinifprefinc:neq; facrificiif fludent.deoru numéro eof folofducunc:quofcernunc.8^ :quoi^opibufaperte luuand. Solem 86 uulcanum 86 lunam, reliquof ne farna quidem acce/ perunc. Vica omnifin uenationitufatq: in ftudiif rei militarif confiflic.ab paruulifduriciei ac labori fhudenc. qui diutiffime impuberefpermanfèrunt: maximam inter fuof ferunt laudem. Hoc alu ftacuram:alii uirefneruofq: confirmari putaneJnera annum uero uicefimum femine noticiam babuifein curpifhmif babenc rebuf cuiufrei nulla eft occultatio : q 86 promifcue in fluminibufperluuntur. 86 pellibufauc paruif renonum teguZ mentif utuntur,magna corporif parce nuda.Agriculture non fbudent.maiorq? parf uidlufeorum in la(fte:cafeo:carne: con/ fifbic.neq: quifqagri modum cercum:auc finefbatec propriof. Sed magiftracufac pnncipefin anof fingulofgentibufcogna/ tionibulq; bo minum: qui cum una coierunt, quantum eif 86 quo loco uifum e:agri attribuunt.atq; anno poftalio tranfire cogunc. eiufrei m ultafafferunt caufafne aOidua confuetudine capti ftudiu bclligerendi agricultura comutenc. ne latof finef parare ffudcâc^porétiorefq; bumiliorefpo ffeffio nihufexpellat, ne accuratiufad frigora atq: eftufuitandofedificent:neq oriad pccunie cupiditaf.qua ex re fadtionefdiuifionefq nafcutur. uC animi equitate plebem contineant, cum fuaf quifq: opef cum potentiffîmifequan poffe uideat. Ciuicatibufmaxima laufeft? qmlatiffîme circum fe uaftacif finibuf folicudinef babere. Hoc proprium uircucifexiftimanc: expulfof agrif finitimofcedere neqi quenq prope audere confiftere. Simul boc fe fore: cuci/ orefarbicrancur. repentine incurfioiftimore fublato.cu bella

autcafduc illatu defendit, aut infert. Magifbratufqui ei bello prefinc: ut uite necifq; babeanc poceftacem deliguntur.In pace nulluf communifefb magiftracuO fed principefregionum: acqr pagoruuncer ruofiufdicuncjconcrouerfiafq; minuunt.Latro/ cima nullam habent infamiam; que extra finefcuiufq; cimtanf fiunt, atq: ea luuentutif exercende: ac defidie minuende caufa fieri predicant. A,cq: ubi quifex prmcipibufin confiko fe dixic ducem fore -qui fequi uelinc;profiteantur. Confurguntii; qui 8lt; :caufam: 8â hominem probant; fuumq auxilium pollicentur: acq: ab multitudine collaudantur. Qin ex iif fecuti non func: in defertorum ac proditorum numero habencur.omniuq; reif iif poffea fidefderogatur. Hofpitem uiolare fafno putant.qui quaqî decaula ad eof uenerunt: ab iniuria prohibent; landtof habent, ufq omniu domufpacent uidlufq! communicatur. Äc fuit antea tempufeu germanofgalli luperaréc uircuce ut ultro bella inferrent.-propter hominum multitudinem agnq: inopia tranfrhsnum coloniafmitterent. Itaq: ea que fertilifiima func germante loca circum hercyniam fluam; quam Eratofbheni 86 quibufdam grecif fama notam eHe uideo. quam illi orcyniam appellant:uulgo todlulagefoccuparunt:acq ibi cocederut.que genfad hoc cempuf hif fedibuf fefe concinet, fummamq habet lulhcie 86 bellice laudifopinione.nucq; in eadc inopia- egeftate; patientid-quagermani permanent; eodem uidtu 86 cultu corptf utuntur.Gallifautem prouinnarum propinquitafg^ cranfma/ nnaru .rerum nocicid:mulca ad copia acq: ufuflargit.paulatim anuefddbi fuperari;mulcilq; uidti prelufne fe quidem ipfrcu illif uircute coparant.Hutuf hercynie filue; que fupra demo ftrata eft:lacitudo nouem dierum iter expedito patet.non enim aliter fintri poteff: neq? menlurafitinerum nouerunc. oritur ab hei/ uetiorum 86 ne metum 86 caunacorum finibuf; redtaq: flumintf danubii regionibufpertinetad fmefdacorum;«^ anartium.hmc fe fledlit fmftrorfuf diuerffa flumine regionibufmultatu ge/ Cium finefpropter magnitudineateingtc. Neq: quifq efthuiuf germanie:qui fe aut audilfe autadiOe ad initium eiuffilue dicat, cum dierum iter-xl. pro cenèrit: aut quo ex loco oriatur: accc/ pent. Multa in ea genera ferarum nafci conftac- que reliquif in locifuifa non fine, ex quibuf que maxime différant ab cecerif 8^ memorie tradenda uideantur; bec fune. Eft bof ferm figura-

cuiufd media fronte inter aurefunum cornu exiftic. excelfinf magifq; diredium.bifque nobifnoca fune comibufab eiuffuma ftcue pa?me:ramiq; late diffunduntur.eadem eft femine marifqj natura.eadem forma: magnitudoq; cornuum. Sunt item que appellancur alcef. barum eft cofimilifcapnf figura, gz uariecaf. pellium.fed magnitudinepauIo antecedunt.mudleq jfunc cor/ nibuf 86 crura fine nodif arciculifq; babenc. neq; quietifcaula procumbunc:neq; fiquo affhdle cafu conciderune: engere fefc ac fubleuare pofiunc. Hif func arboref pro cubdibuf ad eaf fc applicanc.acq: ica paufu modo reclinate quietem capiunc.quai^ ex ueftigiif cu eft animaduerfum a uenatoribufquo fe recipere confuerinc'omnefco loco fubruunc auc incidunc ab radicibuf arborefcancum uc lumma fptciefearum ftaneium relinquatur, bunc cum fe cofuetudine rechnauennc-infirmafpondere affli/-gunc.aeq: unaiplè concidunt«Tercium eft genufeoru; qui uri appellancur.il func magnitudine paulo inrra elefancof fpetie.' 86 colore: az figura caun magna uifeorum ' az magna uelocicaf neq: bomini;neq; fere qua con{pexerunc:pdrcunc.bof ftudiofc fo ueif capcofinterficiuc.boc fe labore duranc adolefcencef.acqr boe genere uenacionifexercenc. 86 qui plurimofex bifincerfe/ cerüc:relatifin publicum cornibufque fine ccftimonio:magna ferunt laudem. Sed afiuefcere ad bominef: az manfuen fieri. ne paruuli quidem excepti-pofiunt.amplitudo cornuum; az figura az Ipecief: multumnoftrorû boum comibuf diffère.bec ftudiofe conquifica ab labrif argento circuncludunc. acq: in amplifiîmif epulifpro poculo urunt:. Celar pofto per ubiof exploratoref comperte lüeuof fefe in filuaf reccpifieunopiam frumcet uericuf: q, uc fupra demo ftrauimufminimeomnefgermani agriculcure ftudene- Confticuic nó progredilongiuf fed ne omnino meeû redicuffui barbarifcollerec:dcq; uc eoip auxilia cardarecTedudlo exercicu parcem ulcimam poncifque npafubioru cócingebac; in longicudinem pedum ducentorum rcfcindic.acq; in excremo ponce currim cabulacorum quaceuor confticuic: prefidiumq? coborcinm duodecim: poncif cuendi caufa: ponic.magnilq: eu locum municionibuf firmac. Ei loco: prefidioq’. C. Vulcacium Tullium adolelcenccm prefecic.ipfe cum macurefcerc frumenca tnciperec.-ad bellum Xmbiongtf profedlufper arduenna filua: que é co Clufgallic mdXima:acq: ab ripif rbcni finibufq; creuirozp

dd neruiof pernneC: milibufqï amphufquingentifin lógitudiné pacec.L.Minucium Bafiltum cum omni equiracu premittic.fiqd celencace itinenO acq; opporcumcace rcmporif proficere poPic. monec:uc ignef fienin caftrifprobibeac: nequa eiufaduentuf procuUignificano fiac. fere confeftim fubfequi dicir. BaCdiuf uc imperacu eft^facic celeriter,contraq; omniu opinione co nfcdlo innere: mulcofin agrifinopmancef deprehendit:eorum indicio ad ipfum Ambiorigem contendit: quo in loco cum paucif equi/ cibufeße dicebatur.Multum cum in omnibufcum in re militari Fortuna potefb. nam magno accidit ufu: ut in ipfum incautum: atq; ecîâ imperatu incideret.pnufq; eiufaduentufabhominibuf uideretur: qfama ac nunciifafferrccur:fc magne fuit fortune Omni militari infbrumenco:qd lcircum fe habebat: erepto:rhedif equifq: comprehenfif ipfum effugere mortem. Sed hoc quoqi fadtum eft: cp edificio circundato flua; uc func fere domicilia gallorum.qui uicandi effufeaufa plerunq; filuarum ac fluminu petunt ppinqu'tatefcomitef familiarefq; eiuf anguffo in loco equitum noftrorum uim paulifper fuftinueruc.nfpugnancibuH ilium in equum quidam ex: fuif intulit.fugientem liluc texeruc. fic ad fubeundum periculum: ^ ad uicandum multum fortuna ualuic. Ambiorix an copiaf fuafiudicio no côduxent:çp prclio dimicandu non exiftimaueric:an tempore exclufufsi repccino equitum aducntu probibicuf fuerit: cum reliquum exercitum fibfequi crederet-dubium eft fed certe dimifffper agrofnunciif fibiquenq; cófulere iunïc.quo2 ^ parfin arduennam liluanvparf in co ntinencefplaudefprofugit, qui proximi oceano fuerunt: in filuif fefe occulcauerunr. quafeftufefficere confuennc.multi ex fuif finiburegreff fe fuaqi omnia alieniffmifcredideruc.Ca/ cauoleuf rex dimidie parcif eb uronum: qui una cum Amborige confilium inierac:ecace lam confedbufeu laborem belluauc fuge Ferre non ponèc:omnibufprecibufdeceftatufAmbiorigem:qui eiufcdfilii aucor fuiHeciTaxo^cuiufmagna in gallia gcrmaniaq copia eft-fe exanimauic.Segni codrufiex gence 8^ numéro ger/ manorum:qui func inter eburonef creuirolqn legacofad Celare mileruc oratumme fe in hoffium numéro duceret: neue omniu germanorû:qui client cicra rhenum caulam eße unâ indicaret, nihil fe de bello cogitaße. nulla Ambiorigi auxilia mifiße. Cefar explorata re: queffione captiuorum: fiqui ad eofeburonef ex

fuga côuemnènCMd fe uc reducerent ^mperauic. Si ita feciOcnt: finef coriim fe uiolaturum negauit. Turn copiif in tref partcf difhribuciG impcdimenca omnium legionum ad Vatucam con/ culic. Id caftelli nome eft.hoc fere é in mediifeburonu fimbufi ubi Ticunufacq: A.urunculciuf byemandi caufa confederanc. hunc cum reliquif rebuf locum probaracicum q»fupcnonfanni municionefintegre maTebanc:uc militum laborem fubleuaret.' prefidio impedimentif legionem quartamdectma reliquic. Vna ex iiftribuf quafproxime confcriptafex icalia traduxerat- Et legioni caftrr q:. (^Tullium Ciceronem prefccit. ducentofqi equicefaecnbuic.partito exercitu.T. Labienu cum legionibuf cnbufad oceanu uerfufm eafparcefque menappiofactingunc-' proficifct lubet C.Trebonium cum pan legionum numéro.In earn regionem--que aduactcifadiacec-depopuladam miccit. Ipfc, cum reliqutfcnbufad flumen fcalden-quod influitin mofam: cxcrcmafq: arduêne parcefire confticuic. quocu paucifeqcibuf profedtum Ambiorigem audiebac. difcedenfpoftdiem feprimu fefe reuerfurû confirmât.quam ad diem ei legioni;que in pfidto relinquebat: deberi frumentum fciebacîLabienumTrebomûq: borcaturTi rcipublice commodo facere poHint;ad eumdiemre/ uercancuriuc rurfufcómunicaco confilio ^exploratifq: boffium racionibufaliud inictum belli capere poflinc. Erac uc fupra de/ monftrauimuf manufcerta nulla:non prefidium:nó oppidum: quod fe armif defederet: fed in omncrpartefdirpcrfa multitudo ubicunq: aut uallifabdica’auc locuf filucftrifauc paluf(pedica fpem prefidiraut lalucifaliquam offcrebac:confederac.bec loca uicinicatibuf eranc noca.magnamq; refdiligenciam requirebat^ non in fumma exercituftuenda.nullum enim pocerac uniuerfif perterritifac difperfif: periculum accidere, fed in fingulifmiliti/ bufconferuandif. que tarnen ex parte ref ad lalutem excrcicuf percmebat.nam 86 prede cupidicafmultof longiuf euocabat-ac IIIuc incertif occulcifq: icineribufconfercof adire probibebanc. Si negotium confici:ftirpemq! bominum fceleratorum tncerftci uellenc:dimiccende plurefmanuf; diducendiq; eranc milicef- St concinere ad figna manipulofuellet. uc infticuta racto: 86 con/ fuetudo exercitufromani poftulabac. Locufipfe crac prefidio barbarifneq: ex occulco infidlandiJg^difperfof circumueniendi lingulifdeerac audacia. 86 in eiufmodi difficulcacibufi quantum

diligentia prouiden potcraC:proLiidebat'. ut po tiufin nocendo aliquid precermittereturîetfi omnium animi adukifcendumar/, debancig cum aliquo detrimento militum noceretur.dimittit ad Finicimafciuicacefnutiof Cefar-omnefad fe uocac. (pe prede:ad diripiedofeburonef: ut ponufinfduifgallorum uita; q Legio/ nariufmilefpericlicecur. fimul ut magna multitudine circufufa i pro call facinore: ftirpf ac nomen ciuicatif tollatur. Magnuf undiq; numerufceleriter conuenit.Hec in omnibufeburonum parcibufgerebancur. diefq; apparebat feptimuG quem ad diem Cefar ad impedimenta legioneq; rcuerti conflituerat. Hic qntu in bello fortuna podit: quantof afferat cafuf fognofci potuit, diffpatifac perterritif boftibufuc demonftrauimuGmanuferac-nulla:que paruam modo timonfcaufam afferret.cranfrbenum ad germanofperuemtfama' diripi cburoneG atq: ultro omnef ad predam euocari.cogunt equitum duomilia ficambrrqui (ut proximirbenora qbufrecepeofex fuga tenet berofatq uGpiteG fupra docuimuf cranfeuntefrbenum nauibufratibufq ; triginta mibbuf paGuum: infra eum locum ubi ponf erat imperfedluf: prelidiumq; a Celare relidtum:primofeburonum finefadeunc. multofex fuga difperfofexcipiunt, magno pecorum numeror cuiuf fune cupidiGimi barbari potiuntur.Inuitati preda logiuf procedunc.non bofpalufin bello;latro ciniifq; nacoG non filue morand.quibufin locif fît Cefar ex capciuifquerunc: profedtu longiufreperiunt. omnemq: exercitum dircenînè cognoGeunt. acqi unufex captiuiGquid uofinquicbanc mi(eram:ac tenuem’ fediamini predam: quibufiam licet eOe forcunaciGimoG.' ’cribuf bonfad Vatucam uenire poceffiG Huc omnef fuaf forcunaf exercicufromanorum contulit.prefidium tantum efb-ut muruf quidem angi poffe.neq; quifq egredi extra munitionefaudear. obiedta fpe germani: quam nadli erant predam: in occulto re/ linquunt, ipfi ad Vatucam contendunt.ufi eodem duce; cuiuf bec indicio cognoueranc. Cicero qui omnef fupenorefdiefpre/ ceptifCefanf cum fummadiligentia miltcefin caffrifcontinuiffec ac ne calonem quidem quenqm extra munitionem egredi pafTuf enèc:fepnmo dic diffidenfCefarem de numero dierum fidem fer/ uaturuiq: longiufprogreffum audiebat:ncq: ulla deeiufreditu fama afferebatur, fimul eorum permotufuocibuG qui illiufpa/ dentiam pene obfeffione appellabat, fiquidem ex cafbnfegredi

nonlicerec-nunum ciufmodi cafurn expedldO quo nouemop/. poficif legionibuf: maximoq: eqmcacu dilperfif: ac pene delcnf bofVibußin milibufpanùu cribufoffendipoHec.quinq; coborcef frumencacu in pximaf fegecefmicnc. quafincer 86 caftra unuf omnino colIifintererac.CópIureferant ex legióibufegn relidti ex quibufqui boe fpacio dierum conudlueranc-'circicer.ccc. Tub ucxiUo una mittunt :-magna pcerea multitude ealonu.-magna Ulf lumentorum: que fub caffrif fubfederant. fadta poteffate fequitur.boc ipfb cempore:8^ cafu germani equicefinterueniut: protinufqî eodem illo quo ueneranc curfu:ab decumana porta in caftra irrumpere conantur.nec priuf fune uifi obiedlifab ea parce filutO qm caffrif propinquaten e. ufq; eo: ut qui fub uallc tenderent mercacoref: recipiendi fui non haberent facultatem. Inopinanccfnoffri re noua perturbantur.ac uix primum im/ pecum cohorfin ffacione fuffmet-circunfunduntur ex reliquif boffefparcibufffique aditu repente poOent. egre noffrt porcaf tuencur.reliquofadicuf locufipfe per fc:municioq;defédic.coctf trepidat caffrifacq? aliufexalio caufam cumulcufqueric. neq: quo ligna ferancur:ncq; quam in partem quifq; conueniac:pro/ uidencAliufiam capta caffra pronuntiat.aliufdeleco exercitu: acq; imperatore uidtoref barbarof ueniHè contendit. Pleriqi nouaffibi ex loco religioneffingunt.Cocceq: «^Titurii calami/ caccm:qui in codcm occiderint caffello ante oculofponuc.tali timore omnibufpercerntif confirmatur opinio barbarif ut ex captiuo audierant:nullum efle intufprefidiu:prorupereconad: feq; ipfi adhortantur^ne canta fortunam ex manibufdimittac. Erac eger cum prefidio rclidbufl?. Scffiuf Baculuf qui primum pilum apud Celarem duxerat« cuiuf mentionem fuperioribuf preliif fecimuf.ad diem quintum cibo caruerat. hic diffifuf fue: ac omniu laluciinermifex tabernaculo prodic, uidec imminere boffefacqiin fummo efle rem difcrimine. capit arma a proximif atq: in porca confiffic.Confequit hunc Centurio eiufcohorciff que in ffacione erac paulifper prelium una fuffinenc. relinquiC . animuf Sefflum: grauibufaccepcif uulnenbuf egre per manuf traeffuf feruatur.Hoc fpacio interpofito reliqui fefe confirmât, tacum uc in munitionibufcoliff ere audeant.fpeciemq: defenfoi^ prebeanc. Interim conferta frumentatione milicefnoffn da/ morem exaudiunc^precurrunc equicefquaco ref lit in periculo

cognofcunt.Hic uero nulla munitio é que perterntofreciput. modo confcriptnatq; ufuf milicdrifimpentrad mbunum milieu cencurionefqj ora conuCrtunc. quid ab bifprecipiad expedtanc. Nemo cfb tam fortiOquin rei nouitate perçurbec. barbanfigna peul confpican oppugnacione defirtunc.redinè primo legionef credunc:quar lógiufdifcenïnè ex captiuifcognouerant. pofhea defpedta paucitate ex omnibufparcibufimpetum faciunc. ca/ lonefin proximumcumulu procurrunc. binc cclencer deiedbu fe in ligna manipulofq; coniiciunc.Eo magif timidofperterrent militeCalii cuneo fadlo ut cclencer perrumpcréc-’ccnfenc; quo/ mam ram propinqua fine caftra; eefi parf aliqua circunuenta cecidcrir:ac reliquof feruari poffe cófiduc. Alu uc lugo cófifbanr: acq; eundem omnef Feranc cafum.boc uecerefnó pbanc milicef: quof fub uexillo una profedlofdocuimuf icaq: meer fe cobor/ ran duce.C.Trebonio equire romano.qui eif eraeprepolîcufper mediof boftefperrumpunt.incolumelq; ad unum in caftra per/ ueniunc c mnef. bof fubfecun calonef equitefq; eodem impetu militum uircutefcrucintur.At ii qui in lUgo conftiteranc;nullo etiam nunc ufu reimdicanfpercepco: neq; in eo quodpbauerdt confilio permanere:ut fe loco fupenore defenderent:neq; eam quam prodeHe aliifuim celeriracéq: uiderancamicari poterant, fed le in caftra recipere conati in iniqua locum dimiferunt.Cen/ turionefquorum nonnulli ex mfcnoribufordinitufreliquiip legionu:cduld uirtucif in fuperioref erant ordinef buiuflegibif traducti: ne ance partam reimilicarif laudem amitterent: for/ tiflime pugnantefconciderunt. Militum parf borum uirtute fummccif boftibuf prêter fpem incolumif in caftra péruenit. parfa barbanf circunuenta periit. Germani defperata expug/ natione caftrorum: q gt;noftrof lam confticiHe in munirionibuf uidebanc. cum ca preda:quam in filuifdepofuerant:cranfrbenu fe receperunt.ac cancuf fuit ecia pofb difcenùmboftiumrterror: uc ca nodhe:cum. C. Volufenufmifluf cum equicacu ad caftra. ueninec:fidem no fdcerec:adenè cum incolumi Cefard exercitu. Sic omnino timor animof préoccupauerac: uc pene alienata mente:delecifomnibufcopuôequieatum fe ex fuga recepiOe di/ cerent.neq; incolumi exercitu germanofcaftra oppugnaturOf fuifie contenderent, quem timorem Celarifaduentuf fubftulic. R.euerfufille euentuf belli non ignarufunum: ep eobortefex

fbdtione:«^ prefidio efGnt emiffe quefluf:ne minimoquidc cafu locum relinqui debuinè:mulcum fortunam in repentino boQiu aduencu potuifle ludicauic.mulco eciam ampliuGq, peneab ipfo UdUo porcifq: caftrorum barbarof auernfTec, Quarum rerum, omnium maxime admirandum uidebacur; qd quot;germaniqui eo confilio rbenum cranfifTenc-uc Ambiorigiffmefdepopularen^: ad caftra romanorum delatuopcaciOimum Ambiorigi benefi/ Cium obtulerint. Ccfar ad uexandof rurfuf boffef profediuf: magno coadto numéro: ex finitimif in omnefpartef dimitcir. omnef uicu acq: omnia edificia: que quifq; confpexerac incen/ debancur.predaex omnibuf Iocifagebatur, frumenca no fold tanca multitudine iumencorum:acqj hominum cdfumebancuri led ertam anni tempore:jtq; hymbnbufprocubueraneme fiqui etiam in prelentia le occultaHènc: tarnen iif dedudlo exercitu: return omnium inopia preeundum uiderecur: ac fepe in eum locum uencum efb.tanco in omnefparcefdiuifo equicacu^uc no modo uifum ab fe Ambiorigem in fuga circunfpicerent capciuu fed nec plane ectam abiifle ex conlpedlu contenderent: uc Ipe confequendi iKacaiatq; infinico labore fufcepco:qui fe fummam a Cefare gractam miturofputarent- ’pene naturam fbudio uin/ ceree, fern perq; paulum ad fummam felicitatem defuiOe uiderec* acq iHe latebrifaut falcibuffe eriperet, ac nodiu occulcare^ahaf partefregionefq pecere non maiore equitum prefidio q quae/ tuor- 'quibuf folifuitam fuam committere audebat, tali modo uaftacifregionibuf:exercitum Celar duarum cobordu danno durocoterum remorum reducit.Concilioq in eum locum gallie indudlo : de coniuratione fenonum ac cornutum queftionem habere tnfhcuit.Ec de Accone qui princepfeiuufconfilii fuerati graulore fencencia pronuntiat, ac more maiorum fupplicium fumpfic. Nonnulli ludicium uerti profugerunt:quibufcu aque ac igm incerdixidec: duaf legionefad finefcreuirorum: duafin lingonibufac reliquaftn fenonu finibufadduxit.8C in hybermf collocauic.frumencoqi exercitui prouifo:uc inCtitueratin icalia ad conuentufperagendofprofedtufeffc.

^i^ictagaUid Cefdr: utmflitucrdc in traham i .ad conuencuf peragendof profictfcicur. ibi Lcognofcic de dodii cede. Senarufq: cófulco. cernor fadhuf; ucomnefiralieiuniorefcon/ hturarent: delccfhum cota pro umcia babere urnhcuunc. Ee refin galbam cranfalpmam ücelcncer perferuncur.addunc ipfi 8^ affigdc tt rumoribiifgdnt :qlt;Ïrefpofcere uidebanc:recineri urbano mom HCelarem.neq; in rancif difienfionibufad exercitum uenirc polle. 1‘ bac impulitoccalione: qui lam ance fe popult romani imperio: Tubdicofdolerenc: libenufacq; audaauf de bello inire confilia ^incipiunc.indtdtiftncer fe principefgallie conlïluflilueftrtbuf'ac remorif locifquerunctde A.cconifmorce.polle bûccafü recedere adiplbCdemon-ranc. milèranc cómuné gallie Fortuna omnibuf pollicicationibufac premiifdepolcunc:qui belli initia factanc.amp;S fui capinfpericulo galbam in libercarem uindicenc.Impnmtfra tionem babendam dicunc-'pnufqm eorum dandcftina confilia efferancur-uc Cefar ab exercitu incercludacur. Id elfe facile« 9 neq; legionefablente imperatore: audeant ex bybernif egredi: neq; imperator fine pfidio ad legionefpucnire poller.poftremo in acie prefbare interfiet.g no ueeerem belli gloriam libercateq; quam a maionbufacceperant récupérât. Ilf rebufagitacif: pro/ fitentur carnutef fe nullum periculum communif faluttf caula reculare ^principefq; fe ex omnibuf bellum fadlurofpolltcetur. 8Z quonta in prefentia de obfidibufcauere inter fe non pollent: ne refeHcratur:ur lureiurando ac fide fanciatur.petunc cellarif militaribuf ligmfqd *more eo2^ grauiffima cerimonta continet;: ne fadio intcio belli a religuifdeferantur.Tunc collaudatifcar/ nunbuGdato lureiurando ab ommbufqui aderatTempore eiuf rei conflituto a confilto di*ceditur. Vbi ea dief uenic: Carnutef

Cocudco Sei Conetodumo ducibufdelpatif bominibufgenabin dato figno concurrune. ciuefq; roman of qui negotiandi caufa ibi côHiterantan tif C.Fufium Cottam bonefbum equitem ro/ manum:qut rei frumentarie lullu Celarifpreerat: interficiunt, bonaq; eorum diripiût.celeriter ad omnefgallie ciuttatef fama perfertur. Nam ubi maioratq: illufbrior incidit ref clamore p agrofregionelq: fignificanc.banc alii deincepfexctpiunc:8^pxi/ miftradunt: ut tunc accidit, nam quegenabt oriente foie gefba

eOfentrante primam confeóljm utgiliam in finibufaruemorum audira func. quod Tpaoum eft mihum paHuu circirer.dx.Simih ranone ibi Vercingenconx Celnli ftliufaru ernuCfume pocéne adolefcenfcuiuf pacer principacum gallic cociufobnnuerac: 8«i ob earn cauldm:q gt;regnu appecebdc:ab ciuicace erac incerfedtuC: conuocaciffuifcliennbuGfacilc eofmcendic.cogTico eiufcofilio dd arma concurrunc.probibecur ab Gobanictone patruo fuo: reliquilcp pnncipibuOqui banc temptandam Fortunam non ex/ ifbimabant.expellitur ex oppido gergouie non tarnen defiftics acq; in agnfbabcc deledtum egencidtac perditorum.bac coadla manu^quofeunq; adic ex ciuicace;in fuam fentenctam perducit, hortatur ut communif libercatif caulaiarma capiant-magnifq; coadbif copiifaducrlanof fuofa quibufpaulo ate erat eie dtub expellit ex ciuicacc.rex ab fuifdppellad.dimittit quoquo uerfuf legationeF obteftatur ut in fide maneant.celericer fibi fenoneb parifiofpidloncFcadurcoßturonebaulercor: lemoniceG andob re iquofq? omneb qui oceanum attingunt: adiungit: omnium conienfu ad eum defertur impenum.qua oblata potefbate om/ nibuf hif ciuitacibuf obfidefimperat. certum numerum militum celeriter ad le adduci lubît.Armoifquantum queq; ciuicafdomi quodqj ace cempufeflriciac;cófttcuic. Impnmifequicdcui ftudet. fumme diligentie fumma imperil fe ueritacem addic, magnitudine fupplicii dubicancef cogit.nam maiore comißb delidio igne acq? omnibufco rmencifnecat. Leuion decaufa-auribufdefedlibaut fmgulif effo nîf oculiGdomum remittic-uc fine reliquifdocuméco amp;: magnitudine poene perterreant ahof Iif fuppliciif celeriter coadlo exercitu. Ludienum Cadurcu fumme homineaudacie cum parte copiaru in rucenofmitcit.ipfe in biturigefproficifcic. etufaduentu biturigefad beduoGquorum erant in fide legatof mittunt:lubftdiu rogacum.quo faciliufbofhum copiaffuftinere pobint-beduide confilio legatorum: quofCefar ad exercitum reliquerat copiafeqtatuf pedicatulq ? fubfidio:biturigibufmirtut qui cum ad flumen ligerim ueniflent: quod biturigefab bcduif diuidit:paucofdiefibi morati neq? flumen tranfre aufi-domum rcuertuncur.Legatifq; noftnfrenuntiant•Te bitungumpbdia uencofreuertine:quibufid cofilii fuifle cognouennt-utfiflumc cranlinèntîuna ex parce ipfi-altera aruerni fe circuGfberent.Id ea decau(â:quâlegatifpnuntiarunc-'an pfidia addudli Fecerint-*

quod nibil nobifcöfbdt: no uidetur pro certo eé proponendu. Bicurigefearum decenu:n*aum cum aruermfiungûcur.bifrebuf in icaliam Cefàri nûtiatiOcû lam ille uirtute Cn. Pópen urbanaC refcómodiorem inftatum perueniffeinceUigerec-in cranlalpina galliampfecftufeffc.eo ca ueniHec-magna difficulfate afbciebat: qua ratione ad exercitum peruenirc poiïet. Nam ft legionefin prouintia accerferecîfe abfence: in itinere prelio dimicacurafin/ tclligebat. fi ipfead exercitum cócenderec -ne iirquidem:qui eo' tempore quieti uiderenturjfuam falutem redle comitci uidebac. Interim Ludteriuf Cadurcufin rutenof miffiiP eam ciuitatem aruernifconciliat.progrenufin nitiobngefs^ gabalefab utnfq; obfidefaccipit.sz :magna coacta manuin pmntiam narbonem uerfuferuptione facere cocendic. Qua re nuntiata Celar oibuf confilufante uertendum exiftimauic:ut narbonem pficifcereó. eo cum ucninccaimcntefconfirmat:prcfidia in rutcmfprouin/ daliburuolcifartomicif tololatibuO circumq; narboné:que loca erant boftibuffinitima conffituic.partem copiarum ex proum/ Cia fupplementumq quod exitalia adduxerac-mbeluetioG qui finefaruernoru contingunt:coucnireiubet. Hifrebufcompa/ ratiG repreOb lam LuCierio: Si remoto: q intrare intra prefidta periculofum putabac:in beluiof proficifcitur, sc fi monfeebena qui aruernofab beluiifdifctudit ’duriffimo tempore am altiHima niueicer impediebat,tarn en difculTa niue lex in altitudine pedu: atq ita unfpatefadlifmihtu fudorc: ad finefaruernoru puenit. quibufoppreHifinopinancibuf: q fe cebenna uc muro munitof exiffcimabant:ac ne fingulari quide bominnunq eo tempore ani femice patueranc:Tnilicibufimpat:uc qlatiHimepoLunc uagenc, 8^ qmaximum boftibuf terrorem inferant. Celeriter bec fama ac nuntii adVercingencorigem perferunt : ‘quem perterriti omnef aruerni circûfiftunc:atqj obfecrât:uc fuif fortunifcóCulat.neue ab boHibufdiripiantur: prefercim cum uideac omnead fe bellu cranfIacu.quo2 ^ tlle pcibufpmocufcaftra ex biturtgibufmouec: in aruernofuerfuf. Æt Celar biduum in bif locifmoratufq bec deVercingencorige:ufufuencura opinione perceperat:p gt;caula lupplementu equitatufq cogendi ab exercitu difcedic. Brutum adolefcencê bifcopiifprefecit. Hunc monet; uc in omnefpartef equitefqlaciffime peruagencur: daturum fe operam ne longiuf triduo a caftrifabfic.bifconfticutifrebuffuifinopinantibufqm

T^d- óóitn‘^

maximifpoCefl (Cinenbufuiennam pcrucniC.ibi nac^ufrecentem equitatum: quem mulcifante diebufeo premiferat- neq; diurno: neqi nedturno itinere intermino:per finef beduo2 ^ in lingonef cotendic.ubi due Icgioncf byemabant uc fiquid ecia de fua falute ab beduifmiretur congii;celeritate precurrerct.eo cum pueniHèc: ad reliquaf legionafmitcic^priuf q in unum locumomnef cogit: q de eiufaduencu aruernifnuntiari ponet. Hac re cognita Ver/ cingentorix rurfufin bitungcfexercitu reducit.acq: mdepfedtuf gergobinan boioru oppidum:qäibi beluecico pho uidtor Celar colbcaueranbeduilq; attribuerat:oppugnare inffcieuit.magnam bec ref Celari difficultatem ad confilium capiendum afferebat, fi reliquam partem byemif uno in loco legionefconcineret:ne fh/ pendariif beduorum expugnatiGcudfa gallia deficeret:qjnullu in eo amicifprelidiu uidered politum efie. fi maturiufex bybernif educeret:neabre frumetana dunffubuedlioibuflaboraret.pfta/ re uifu eft tamen:omnefdifficulcacefpetere: q tanta contumelia accepta:omnium fuorum uoluntatefalienare. Iraq; cobortaeuf beduof de fupporeando co meatu^premiccic ad bciof quide fuo aduencu doceant:bortencurq; ut in fide maneant: atq; boftium impetum magno animo fuffineant, duabufagedinci legionibuf acqi impedimentifcociufexercitufrelicQ:il: ad boiofproficilcicur. ?s.lcero die cum ad oppidum lenonum: Vellaunodunu uemnèc: neque poft fe boftem reliquerec'quo expeditiore refrumenearia uteretur:oppugnare inftiruir.Idq; biduo circûuallauit.tertio die miflifex oppido legatifde deditione: arma coferriuumenta pro/ duci ffexcentof obfidefdari lubet.ea qui conficeret. C.Trebonium legatum reliquitupfe utqprimum icer faceret genabu carnutum proficifcitur. qui tune primum allato nuncio de oppugnatione Vellaunoduni; cum longiufeam rem dubium rei exiftimarcne: prelidiu genabi tucndi caula:quodin eo mitterent:co parabant. Hue biduo peruenic: caftrifante oppidum pofitif diei tempore exdu^ufin pofterum oppugnationem diffère :queq; ad earn reni ufui fintimilitibufimperat. 8/ qd oppidum genabu ponfflumimf ligerifcontincbat-uericufnenodbu ex oppido profugercc:duaf legionefin armif excubare lubet.Genabenfefpaulo ante mediam nodfem:Illen CIO ex oppido egrenî:flumen tranrire ceperunt ' qua re per exploratoref nuntiata Cefarr legionefquaf expedirafefle iufferat portifincenfifintromitcit:atq; oppido poticur:perpaucif

ex bofhium numéro defideranf: quin cundli cdpcrenc:cp pontif acq; icmerù anguftie mulncudmif fugammcerdureranc oppidu diruic.acq: mcédic.preda milinbufdonac.exercicu ligeri craducic. acqî m bicungum Finefperuenic. Vercmgcncorix ubi de Ccfarif aduccu cognouic:oppugnanone deftinc-acq; obuiâ Cefuri pro/ ftcifcicurJUc oppidû opugnare inflicticrac- Quo ex oppido cû legaci uemnèneoratum uc libi ignofcerecdueq: uite confulerec^uc ’ celencace rebquafref cóftcerec:quaru pferaq: erac cofècutufarma conferrr equof^ducr obfidefdan lubec.pte iam obfiducradtcaicü reliq admmiftrarent :; cccunombuGaz p^uciCmiliribufincromiBif qui arma lumencaq; coqucrercnc:cquicacufbofliupcul uifufefb* qui agmen Vercmgcncorix ancecenèrae.qué fimul acq: oppidani cófpexerunc-acq; in Ipern auxilii uenerûc:clamore fublaco arma capere;porcdfclaudere-muru cópkrc ceperunt. Cencurionefm oppido xum ex fignificacione gallorum.noui aliquid ab iifiniri cólilii incellexinèncïgladitfdiftndtifporcafoccupauerunc-fuofqi omnefincolumefrceperuc.Cefar ex caflrifequitatu educi lubec: prelium equefbre cómiccic.laboranribufiam fuiCgcrmanofeqcef circicer.cccc.fubmiccic.quofab inicio fecu babere inflicuerac.eoru impecugallt fuflmcre no pocueruc.aCq; in fugam cóiedbi mulcif amifiîffefe ad agmc receperunt.quibulpHigacif;rarlufoppidam percerricu coprebenforeof: quoi^ opera plebem co citatam exifti/ mabanc^ad Celarem perduxerunc.lèfeq; ei dediderunc. Quibuf confedtifCelar ad oppidû auaricum:quod erae maxima: muni/ CiHîmûq; in finibuf bitunguaitq’ agri fertiliHima regioe pfedtuf eft. q, eo oppido recepto ciuitacem bicurigum Ce in poceftacem redadtacuru confidebat. Vercmgcncorix coc cocmuifincomodif VeUaunöduni.genabi.nouioduni accepcif fuofad conciliu co/ uocac-docec longe alia racione efle bellum gerendum.acq? ancea .geftum lic.omnibufmodifbuic rei ftudendumc pabulacione auc commeacu romani probibeancur. Id ede facile: acq? equicacuipfi abundent.8/ q, anni cempore fubleuencur. pabula fccari no polle ’ neceUano difperfof boftefex edificufpecere, bofomnef quotidie ab equicibufdiripi poffe.precerea lalucif caufa comoda neghgeda uicofacq? edificia incendi oportere. Hoc fpatio a boia quoquo uerlußquo pabulandi caufa adire polle uideancur. Harum ipfif rerum coptam fuppecere: q, quorum in finibuf bellum geracur. eorum opibuf fubleuencur.romanofauc inopiam nonlaturof-

1

duc magno periculo longiufa caftrirprocenurofneq: incerenè: ipfofne incerftcianc: impediméufne exuanciquibufamiHif bellu gen non poŒc.precerea oppida incendioporcere.que no muni/ donie: S6 loci natura ab omnißnc periculo cura, neu fuif fine ad, decredtandu militia recepcacu[a:neu romanifpropofita ad copta comeatuGpredamq! coHenda.Hec fi grauiaauc acerba uideand mulco illa graulufefbimarediberofcoiugefin fcruicucc abftrabi: ipfofinrerFici.que fine necefle accidere uidtifpaei.omniu cofenCu hac fencenda probaca^uno de ampliuCxx-urbefbieungum incéz duntur.boc idem fie in reliquif ciuicaribuG in omnibufparcibuf incendia confpiciuncur.que ecfi magno cum dolore ferebanc^ca/ men bocfibi folacii proponebanc:q gt;exploraca uidhoria: celeriter amißa recuperaeurofcofidebanc.deliberai :de auarico in comuni concilio incendi piaceret;an defendi - procumbit gallifomnibuf ad pedef biturigeOne puleberrimam prope cociufgallie urbem: que prefidio 86ornamento fit ciuitaei fuifmanibufincendere co/ gerentur;facile fe loci natura defenfurofdicutiq » prope ex oibuf partibuf flumine:8^ palude circundaca:unu babeac S^panguftu aditu.dacur petentibufuenia. diGuadenec primo Vercingetorige poft c0ccdcnce:8^ precibufipforä Só mifencordia uulgi.defélbref idonei oppido deliguntur. Vecmgentonx minoribuf Celarem, icineribuf fubfequitur. amp;: locum caftnfdeligit; paludibuf filuifq; munitum ab auarico longe milia paHuum.xviabi per cercofex/ ploratorefim fingula diei tempora: que ad auaricum agerentur: cognolcebat-g^ quid fieri ueUecamperabac-omnefnoUrafpabu/ lationerobleruabac.dilperfolq; cum longiuf neceflario pcederet; adoriebatur.magnoq; mcomodo afficiebat, ecfiquantu ratione prouiden poterat;ab noftrifoccurrebad-ucincertiftemponbur: diuerfiCq; icineribufiret. Caffrifad ea parce oppidipoficif Cefar: que incermiHa a flumine 86 a paludibufadicum.-uc fupra diximuO anguffum babebac:aggerem apparare; uineafagere: turref duaf confficuere cepic.nam circumuallare:loci nacu ra probibebac.de refrumencaria boiofacq: beduofadborcarmon dcfficic:quoru alten qcfnullo ffudio agebat;non mulcu adiuuabant-alceri non magnif faculcadbuf q jciuitaf erac exigua æ infirmaicelericcr qÆ habuerunt:confumpferuc.fumma eu difficultate reifrumentane affetffo exercitu'Cenuitace boioruindulgentia beduozf:incédiif edificiorû:ufq’ co:ut coplurefdiefmilicef frumcco caruerinc: ai

pecore e loginqutoribufuiafabadlo’ ejetremafame fuftenCaret, nulla came uox e ab bif audica po. ro.maieftace: 8^ fuperloribuf uicftorufindigna. Quinecia Cefar cumin opere fmgulaf legionef appellaret:ecfi acerbiufinopia ferrée: le dimiduru oppugnatione diceret:uniuerfiab eo:ne id faceret:petebant, fic fe coplurefanof lUo imperante meruiOeiut nullam ignominia acciperent, nufq infedba re difcederentJooc fe ignominie lacurof loco:fiinceptam oppugnatione reliquinènt:preftare omnefperferre acerbiratef q no ciuibufro.qui genabi pftdia galloru interinent:parentaret. Hec eadem centunombuftnbunifq; militum mandabat: ut per eofad Celare deferrenc.Cum lam muro appropinquaOent turref; excaptiuif Cefar cognouit; Vercingentonge cofumpto pabula caftrd Tnouiffc.;ppiufauaricu: acq ipfum cu equitatu expedicifq: qui inter cquitefpreliari confueßencnnfidtarum caula profedlu: quo noftrofpofbero die pabulatumuécurofarbitrabat:. Quibuf rebufcogmufmediano dhe filenciopfecftufad boftiu caftra mane peruenic. Illi celeriter per exploracorefaduécu Cefarifcognito: carrofimpedimentaq fua in ardtioref liluafabdiderunt. Copiaf omnefin loco edico:atq: aperto inflruxerunt« qua renuntiata Celàr celeriter làrcinafconfem'arma expediri luHic. Colliferat breuiter ab infimo acdiuufbuc ex omntbuf fere parttbufpaluf difficilifatq; impedica cingebat ' non lacior pedibufquiquagtnca boc fe colle tnterruptifponcibuf galli ftducia loci concinebant. Generatimq: diflributi in cuitatef omnia uada: ac falcuf eiuf paludifobtinebant, fic animo paratu uefieam paludam romani perrumpere conarentur:beficantefpremerent ex loco fupenore: ut qui iniquitate condicionifperlpicerent inani fimulacionefefe oftentare cognofcerent.IndignantefmilicefCelar- ’q, colpedtum fuumbofbefperferre pollent:tantulo fpacio interiecdo-amp;5fignu prelu expofcentefedocet quato detnméco:8^ quot uiroi ^fortiu morceneeeße fic eóftare uidloriam: quofcum fic animo paratof uideret.ut nullum pro fua laude periculum recufarenc; fumme fe miqutcatifcondemnari debere:nifi eorum uitamTua lalute ba/ beat cariorem. Sic milicefconfolatufeodem die reducit m caftra. reliqua que ad oppugnationem oppidi pertinebat: adminifbrare inftituic.Vercingentortx:cu ad fuofrcdinec:pditióifinfimulacuf: 9 caftra p)piufromanofmouiffet:q, cu omni equitatu difceffinèc: 9 eiufdifceßu romani cata opporcunicace 8z celencace uentfféc:

non bec omnia forcuiturauc fine confilio accidere pocuiOeTegnu ilium gaUie malle celarif coceHuig ipforum habere beneficio:cali modo accufacuf ad hec refpondic. Quod caftra mouinec:fadhuni inopia pabulu eciam ipfifhortannbuO ç^ppiufromanoracceffinèc: perfuafum loci opporcunicace:qui lè iplum municióe deféderec: equitum uero operammeq: in loco paluftn defiderari-debuiOeiS^ illiffuiOè utile;quo fine profectufummamimperii fe cófulco nulli difcedencem tradidide . ne if mulcicudmif ftudio ad dimicandum impelleret:.cui ret propter animi molliciem fludere omef uiderec. q gt;diutiuf laborem ferre no poOent, ILomant fi cafu inceruenirec forcune:fi alicuiuf tndtcio uocati.hutc habenda gracia:q? si pau/ citacem eorum:ex loco luperiore cognofeere;amp;: uircuté delpicere potuerint:qui dimicare non aufi:turpicer fe in caftra receperint. Imperium fe a cefare per proditionemnullu defiderare:quod ha/ here utdtoria pofequeiam eflèt fibrae omibufgallifexplorata. quin etiam ipfif remitteret:fi fibi magif honoreftribuere:qm a fe falucem accipere uideâcur.Hec ut inrelligatifinquic:fincere a me pronunciari:audtce romaofmiltceCproducicq? leruofquofm pa/ bulacione paucifance diebufexceperac:8^ fameumculifq; excru/ ciauerac.ti tarn ante edodhi:que interogatt pronuntiarent.-militef fe eHe legtonariofdicut::fame 86 inopia addudtof clam ex caftrif exinè:fiquid frumenti:auc pecorifin agrofrepenre podencTimili omem exercitum inopia premi:nee tarn utreflufficere cutuf q:nec ferre operif laborem polle. Iraq: ftatuiffe tmperacorem:fi nihil iri oppugnattóeoppidi pfeciHent:triduo exercitum deducere.Hec inquit a me Vercingétortx bénéficia habetiGqué prodictoniftnƒ fimulatificuiufopera fine ueftro faguine’cantu exercitu uidtorê: fame confumptum utdecifquem turpiter fe ex fuga recipientem; ne qua ciuicaffuiffinibufrectpiat:a me prouifum eft.Conclamat 0mnif multitudo:8^ fuo more armifconcrepac:quod facere in co conluerut: cuiufratione approbat: fumum eé Vercingetorigem ducem'nec de eiuf fidedubitadum ne maiori bellu adminiftrarec. Statuunt ut decem milia hominum deledta ex omnibuf locif m oppidum mittant^: nec folifbicurigibufcdmunc lalute comicteda cenfenc:qrpenefeof:fi id oppidum recinuinènc:fummam uidlorie conftare mtelligebat. Singulari milieu noftrorum uircuti confilia cuiulq: mólgaUol f occurrebat ut eft fume genufCollercie:acq; ad omia imitada3i efficieda: que ab quoquo craduncurjapcinîmum-

nam az Uqueiffakef auercebanczqfcum deftinaucranc cormentif intro rfuf reducebant. Ec Aggere cuniculiffubcrabebat: eo rcieuub g, apud eofrnagne funt ferrarie-atq; ome genuf cuniculoif notu: acq; ulicatué.cocum aûcmurti ex: omni parce tumbufcotabula/ ueranc. Atq' bafconifincexeranc.tum crebrif diurnifnodturnilq; eruptionibuPauc aggeri ignem inferebant:auc milicefoccupacof in opere adoriebantur: 8z nofhrarû turriu alticudinem:quantum bafquotidianufagger exprenerat:cóminïr fuarû turrium malif adequabat. Muri aûc omnefgalhci bac fere forma fune, trabef diredte perpetue in longitudinem paribuf interuallif diftantef: inter lb binof pedeftn folo collocatur.ee reuinciuntur extrorfuf 8lt; ^mulco aggere uefbiûtur. ea aûc:que dix:imufincerualla;gra/ dibufin fronce laxifeffarciuncur bif coHacif 8Z coagminatifsz co/ agmentacifaliurinfuper ordo adiicitur:ucillud inceruallu feruec. neq; meer fe contingac crabefled paribufincermiOe fpacuffngule lingulif faxifincenedlifapte contineant:, fic detneepfomne opuf contexicur:dum lufta muri altitudo expleat.boc cum in fpeciem uarietatemq: opufdeforme non eft:alcernifcrabibufac faxifque redtif Imcif luofordinefferuatitum ad utiliCdcem:8Z defenfionem urbium fummam babec opportunitatem. qgt;8z ab incendio lapib 8 Zab anete materia defendit.que perpetuif trabibuf pedefqdra/ genoGplerunq: introrfufreuindha neqi perrupi-neqi diffrabi poc. Hiftotrebuf impedita oppugnatione:militefcum coco cempore fngore:8Z aHiduifb/mbnbufcardarend:camen concinenct labore omnia bec fuperauerunc.diebuf xxv. aggerem lacum pedef ccc. .xxx. alcum pedef. Ixxx. extruxerunc. cum if murum boftium pene contingeret:cefar cum adopufeonfueeudme excubaret; mi/ litelq: hortaretur:neqÆ omnino cempuf ab opere intermittered: pauloance tertiam uigiliam eft aimaduerfum fumare aggerem : quem cuniculo boffeffuccederanc. Eodemq; tempore co to muro clamore fubldto:dudbufportifdb utroq; latere turrium eruptio fiebat.Alii facefatq; aridam materiam de muro ( aggere emmuf iaciebdnt:picem:reliquafq; refquibufignifexcitari poceft-funde/ bant: Lit quo primum curreretur: autcui rei ferretur auxilia uix ratio inin poHec•tarnen q? inftituto cefanflemp due legionefpro caftrifexcubdbanc:plurefq; pdrticifceponbufin opere eranc:ce/ lericer fadlum eft: ut alii eruptioibuf reGfterentalii turrefredu/ cerencaggeréq; interfcinderct.Omnifuero ex: caftrifmultitudo

dd refhnguendum excurreret:cum in omnibuf locif confumpca idm reliqua parce noeftif pugnaretur;femperq: bofbibuffpefuicZ tone redincegrarecur: eo magif 9 deuftofpluteofturriu uidebac nec facile adiréapercoPad auxiliandum animaduertebactfempq; xpi recencefdefenïffuccederenc:accidic infpedtancibufnobifquod dignum memoria uifum; precermiccendum non exiftimauimuG quidam ante porcam oppidi gallufper manuGfeui ac picifcradi/ cafglebaf in igné proiiciebac.e regione currif fcorptone ab latere dexcro craiedtuf exanimacufq: concidic.bunc ex proximifumuf lacencem cranCgreduf eodem illo munere fungebacur. eadem ra/ cione idtu fcorpionif exammaco: alccri fuccefiic cerciufs^ cercio: qrcuCNeciUe pnufefta propugnaconbufuacuufrdidluf locuf: quam reftmdto aggere-atq: omi ea parte fummocifboftibuffinif efh pugnandi fadtuC omnia experti galli;qgt; ref nulla fuccederac: poftero die confilium ceperunc ex oppido profugere;borcace 86 lubence Vercingetorige.id filencio noeftif conati;no magna lac/ cura fuorum fele effecturo ffperabâc.propcerea q neq; longe ab oppido cadra Vercigecorigifaberanc:«^ :palufque ppecua incer/ cedebacTomanofadinfequedum tardabac.iaq; boc facere nodtu apparabanc:cum macrefFamilie repece in publicum procurrerüc flencelq: proietfte ad pedefluorum omnibufprecibufpecieruncne fe 86 communef liberof boftibufad fuppltcmm dederent.quaf ad capiendam fugam natura 86 uirium infirmicafimpediret.ubi eof perftare in fencencia uiderunC:quod plerunq; in fummo periculo cimor mifericordia non recipic:conclamare 8^ fignificare de fuga romanif ceperunc:quo cimore perterriti galli;ne ab equitatu ro/ manorum uie preoccuparentur: confilio dediterunc. Poftero die cefarpmoca curri:perfedtilq; opibuf:que facere infticuerac;mag/ no coborco bymbremon inucilem banc ad capiendum confilium cempefbatem arbicracuf eft.cp paulo incauciufcuftodiafin muro difpoficaf uidebac. fuofq: languidiuf in opereuerlaruufliC.S^ quid fieri uellec:offendit.legioefmera uineafin occulco expeditafco/ borcacur : uc aliquando pro cancif laboribuf frueftum uidlorie perciperent, iif qui pnmi murum afcendiffent;premia propofuic: milicibufq: fignû dedic.illi fubito ex omnibuf partibuf euolauerut muruq celeriter coplerunc.Hoflefre noua percemeumuro Cur/ ribufq? deiedtnin foro ac locifpacentioribufcuneatim cofticeruc. boc animomc liqua ex parce obuia contrauenirec :acie inftrucfta

dcpugnarencubi neminem in equû locum fefe dimiCtercTed coca undiq; muro circûFundi uideruc: uerici ne omnino fpeffuge col/ lerecur abiedtif armiGulcimafoppidi parcef co ernenn impecu pe/ ciuerunt.parfq; ibicum angufto exicu porcarû feipfi premerêc:a milicibufparfia egreHa porafab equicibufeftincerfedla.nec fuic quifq qui pde ftuderec.fic 86 genabi cede amp;: labore openfincicacu non ecate confedbifnon mulieribufnon infancibufpepercerunt, deniq; ex omi numero qui fuie circieer miliu. xI. uix.dccc-g prima clamore audieo-Te ex oppido eiecerunc:incolumefadVercinge/ torigem peruenerunc.quofille mulca lamnodle fileneioæx fuga excepte, ueneufne qua in caftrif ex eoru concurfu-'amp;f mifencordia uulgi fedicio oriretur.UC pro cul m uia difpoficif famiharibuf GuG pnnciptbufq; ciuicatum difparandofdeducedofq: ad fuofeurareci qua: cuiq ciuiead parf caftrorum ab micio obuencrat. Poftero die concilio conuocaco.-confulatufborcacufq: eft:ne fe admodum animo dimiccerene me percurbarent incómodomon uircute neq: acie uidflè romanof fed artificio quodâ-a^ fcieneia oppugnacioiC cuiuf rei fuerinc ipfi impend, errare ft qui in bello ornnef feeddof rerum pro uencuf expedtent. fibi nunquam placuiHe Auartcum defendi.cumfrei ceftef ipfof baberec:fed fadtum imprudencia bi/ curigum:8^ nimia obfequeneia reliquorum uci boc incommodum reciperetur.id tarnen lé celericer maionbufcommodiflànacururn. Nam que ab ceterif gallif ciuicacefdinèneirenc^baflua diligencia adiundburum:acq; unum confilium cociufgallie effedturu.cuiuf confenfu ne orbifquidem cerrarum podie obftftere. Idq: fe prope lam effedtum babere.interea equum ede ab iifcomunif faludfca impetraruuc caftra munire infticuerent:quo faciliufboftium re/ peneinofimpecuffuftinerenc.fuic bee oratio non ingrata gallifse: maxime cp ipfe animo non defecerat .canto accepto incommodo neq: fe in occultum abdiderat:8^ cólpedtum multitudiniffugerat: plufq; animo preuidere 8â prelêncire uidebac:cp re incegra. Primo intendedurn Auaricum: poft deferendum confulerac.icaq? ut re/ liquorumimperatoru refaduerfe aucoricacem minuunt.fic buiuf ex concrario dignitafincommodo accepto in diefaagebat.ftmul in fpem ueniebanc eiufaffirmadone:de reliquifadiungendifciui/ tatibuf.primumqï eo tempore galli caftra munire inftituerunc;8lt;; fic funt animo confternaci bominef infueti laborifutomnia que imperarentur:fibi patienda exiltimarec;nec minuOq eft pollicicuf

Verangentonx animo UbordbaC:ut reIiqfciuiCaCcfadtungeret: acq; eafbonifponicicacióibufdlkciebac.bmc rei idoeofboiefdeh/ gebac:quo2fqfq; auc oracióe fubdola:auc amictciaifacdlie podèc qui Auarico expugnato refugerdnt-’armandof.uefticdofq: curat, fimul ut diminuée copie redmtegrarenturumperac.certu numeru militum ciuitatibukquem 26 quam ante diem ( caftraadduciuelic« iagitanolq; omneGquozp erac permagnufnumerufin gaUia cogri 86 ad fe mitct lubct.Hifrebufceleriter qct Auarici depenerac:ex/ plet;.intcrimTeuco matufOnouiconiffiliufrex niciobngaicuiuf pacer ab fenacu noftro amicuf erat appellacuGcum magno eqtu luorum numero:8lt; :quofex acquirama coduxeratiad eu puenit. edar Aguarico compIuref diefcommoracuGlùmmamq? ibi copiam frumenti: 8^ :reliqui commearufnadIuGexercirumex Idbore:atqj inopia refecit, lam prope byemeconferta -cum anni temporead gerendum bellum uocaretur;8^ ad boftem proficifci confticuinècï fiue eu ex paludibuffiluilq; elicere:fiueobkdione premere polleto 1 legati ad eum principef beduorum ueniunt oratum:ut maxime neceOario tempore ciuicaci fubueniac:fummo ee in periculo re;qi cum finguli magiftracufanciquicuGcreari atq; regiam poteOrarem annum obcinere cofueOeneduo magiffratum gerdnc:8^ fe uterq: eorum legibufcreatum eOe dicac.borum ede alterum Couidho/ licanem Florence 86 lUuOrem adolefcecem:alce2f Cotu anciqflima familia naru.atq; ipfum bominem fumme pocécie 86magne cog/ nauonif^cumffracerValetiaciufpximo anno eudem magilbraru gederic: ciuicacem omnem ede in armiGdiuifum fenacum;dtuifum populumifuafcuiufq; eorum cliecelaG q gt;fi diutiuf alatur concro/ uerfta:fore uti parfeu ciuicacifparce confligat.id ne accidat;po/ Gitû in eiufdiligenciaratq; autontate.Celàr erd a bello atq; bofte difcedere dctrimétolum ede exifhmabac; tn nonignoranCquaca ex didènfionibufincómoda oriri confuedênt:ne tanta 86 cam có? lundta populo romano ciuicaGqua ipfe femper aluidct-omibufqj rebuf ornddec:ad uim;atq;arma di(cederec:atq;ea parf que mi/ nuf confideret auxilia a Vercingecorige accerferet:buic rei puer/ tendum exiOimauit.S^ ç legibufbeduo^iif q fumum magiftracu obcinerec-'finibuf excedere no kcerecmequid deiure:auc legibuf diminuide uideretumpfe in beduof pficifci fhatuic-fenatuq? omne 86 quofincer controuerfia edecceciam ad fe euocauic.Cum prope omnifciuicafeo conueninèc:docerecurq!:paucifclam uocandalia

loco alto cempore:acq;oporcuertc: fracrem a Fratre renunacum: cum Icgefduofex: una Familia;utuo utroqj’ nó folu magifbracuf: creart uecarcnc:fed ccta in fenacu enèpbiberenc:cocü magiflracu deponere cogit.Conui(ftol(t:ané:q per facerdocefmore amcaciG incermiOif magiftracibuf eflèc creacuPpoceftacem obetneretulïïc» Hoc decreto tncerpofico:borcacur bcduonuc cócrouerfiarumac dinenfionifobliuifcerenc^acq: omnibufomiOifbifrebuGbuic bello feruirenc: eaq; que meruiflenc premia:ab fe deuidta gallia expec/ tarent:equicacumq omnem:8lt; Jpeditum miha decern fibi celeriter mitterent:que in pfiduf rei Frumctane caul a dilponeret;exercitu in duafpartefdiuifiC.im.legióePin fcnonefpanfiofq Labieno duZ ccndaf dedit, vi. ipfe in aruemof ad oppidum gergomâ fecundû flumen dauer duxit, equttatufpattern illi attribuit; parce libi re/ liquit. Qua re cognica Verangetorixiomnibuf interruptif eiuf flummif ponnbuOab altera flumifpcc iter facere cepic.Cu uterq: utnnq; exiOec exercituf in cófpedtu:fereq; e regioecafbrifcafbra ponebant.difpofitirexploracortbufnecubi eftedto ponte romäi copiaftraducerent, erat in magniCcefanfdifFicultatibufreGne maZ lorem eftacifpartem flumineimpedire^:9 no fere ante autunnu dauer uado cranfiri Ibleat.itaq; ne id accideret;filueftri loco cafZ tnfpolicife regione uniufeorum poncium:quofVercmgentorix refcindédorcurauerac.poftero die eu duabuflcgióibufin occulco refficic.reliquafcopiaf cum omnibufimpedimencifut cófueueracï mific dempcifquibufdâ cobortibufuti numeruflegionu conftarc üiderccur.uf q longi(lime podent progrediluOibcum lam ex dici tempore coniedturam caperecan caftra peruentumnifde fubliciG quarum parf inferior Integra rcmanebaC:pontem reficere cepit, celencer effedbo opere legioibulq; 8^ loco caftrifidoneo deledho; reliquafcopiafreuocauit. Vercmgentorix re cognita;ne contra fuarn uolutatem dimicare co ^ccur-magnificineribufanteceffic. Cdar ex eo loco quintif caftnf gorgoniam peruenic.equeftriq. prelio eo die leui fadloiperfpedto urbif ficu’que pofita 1 altiflimo monte:omnefadirufdifficilefbabebac;de expugnatione no priuf agendum confficuit:q rem frumentaria expediffet.at VerangcnZ corix caftrifppe oppidum pofitif;mediocribufcircu fe iccruallif feparatim Cingularum ciuicacum copiafcollocaucrat.acq; omibuf eiufiugi collibuf occupatiCqua defpici poterat.-bornbilem fpecic prebebac-pncipdcf card cimcatum^quoffibi ad conCiliu capienda

ddegenac: prima lucead le quottidicronucnire lubebaCifeu quidgt; commumeandumrfeu quid adminiflnindum: uideretur:neqj ullu Fere diémtennittebaCîquin equefbri prelio-incenedhffagiccariif: quid in quoquo elfecanimi’ac uirtunf fuoru periclitare^, Erac e regione oppidicollif fub ipftf radicibuf monnf egregie municub acq: ex Orni parce circuafuf: que ft cenerec noftri’8^ aque magna parceja- rpabulatione libera-probibitun bofbefuidebantur. Sed if locufpreftdio ab ii0non nimiffirmo:tenebacur.cn ftlencio nodtif ceiar ex caftrif egrelTuGpriufqfubftdio ex oppido:uenin ponècï deiedto prefidio-pontuf loco:dudfibi legionefcollocauit:fofidqï duplicem duodenumpedu a maionbufcafbnfad minora pduxit. uc cuco ad repentinum borium incurfum - etiam finguli co meare ponènt.Dum bec ad gergoniam gerunt :Couuidlolitduifbeduuf cul magiftracum adiudicatum a celare demonlbrauimuf: Ibllicita/ Cufab aruernifpecunid:cum quibufdam adolélcentibufcoUoquit^ quoru erat pncepf Litautcuftatq; eiuf fratref ampliHimafamilia nati adolelcenteC Cumiif primum communicat.borfdturq!:ut lc liberofnacof meminerint.unam ec beduorum ciuitatem que eer/ nfftma gallie uidbona decineac^eiufaurontate reliquafcócineri. qua cradudtadocu. conliftendi romanifin galhanon foresee non nullo le celanfbeneficio affedbum fte tamen uc iufbifftmum apud eum caufam obtinuencTed plufcornum libertati tribuere.cur eni potiuf bedui de fuo iurc-8^ de legibufad celarem dilceptaturuqm romaniad beduof ueniant? Celeriter adolefcentibufts^ oratione mdgiftratußSi Jpremio dedudtiOcum le uel principef eiuf confilii Fore profiterentur, ratio perficiédiquerebatur -q, duitate temere ad lufcipiendum bellum’adduci polle non confidebat.placuit:uc Litauicufdecem lUifmilibufque celari ad bellum mitterent;pre/ Ficeret. acq; ea ducenda curarec.-fratrelq: ciuf ad cefarem precur/ rerenc.reliq q ratione agi pldcedc;confhtuunt.LiCauicufaccepto exercitu: cum milia pafluum circiter.xxx. ab gergonia abeflet: conuocaCiffubico miliubuflacbrymanfquo proficilcimur inquit militefomifnolber equitatuGnobilitafomnif interiit.principefci/ uicacifEporcdoriX;8^:Viridomdruf (limulacipditióifab romaif indidta re interfedh func.Hec ab ipftfcognolcice:quiexipa cede fugerunt.na ego fracribufatq; omibuf ppinquifmeifinterfedtif: dolorepbibeor:que geftafunc,pnuntiare.producunt inquofille cdocuerdc:que dici uelledatq; eadê que Litauicufpnuciaueracs

multitudini exponunt, multof equitef beduorum incerfedtof-qgt;\ colloquun cum aruernif dicerentur: ipfof fe inter multitudinem militum oceukadè. acq; ex media cede profugidè. Conclamant bedui 8^ Litauicumobfeerant. utfibi conlblat.quafi uero ingt iHe confilii fit red ac no necede lit nobif gergouiam contendere^86 cu aruernif nofmec coiungcre ^an dubitamufquin nefario facinore, admidb romani una ad nofincerficiendof cocurranc? pinde figd’ in nobif animi eft:perfequamur eorum morcem:qui indigniflime, interierint: acq; boflatronefinterficiamufoffendit ciuefromâof. qui eiuf prelidn fiducia una erant. magnum numerum frumenti commeatufq; dinpic.ipfofcrudeliter excruciatof iterfecit-nutiof, tota duitate beduorum dimittit.eodem mendacio de cede equitu 8^ pnncipum permonec.hortatur ut fimili racióe:atq; ipe fecerit: fuafiniunafperfequanà.Eporedorix beduuffummo loco nacuf adolefcenf:8^ fume domi potenue:s^ unaViridomarufpan ecate 86 gracia:fed genere difpari: quem celat ab diuitiaco traditum;ex, bumili loco ad fummam dignitatem perduxerat:tn equitum nu/ mero: conueneranc nominatim ab eo euocati ; iif erat inter fe de principatu concentio ; 8L in illa magiftracuf concrouerfia:alterp Conuidtohcaue-alter pro Coco fummif opibufpugnaueranc. ex IlfEporedorix cognito Licauici confilio: media fere nodte rem ad celarem defert, orat ne patiatur ciuitatem prauifadolelcenuu, conliliif ab amicicia populi romani deficere, quod futurumpui/. deac.-fi fe tot bominum milia cum bofbibufconiunxennt.quoruy falucé neqï ,ppinqui negligere:neq; ciuitafleui momenco efhimarc poflèc. magna affedfuf folficitudine; boe nuncio cefar: q gt;fernper beduoru ciuitaci precipue indulferatmulla interpolica dubitatioc legióefexpeditaf quattuor:equicacuq; omnem ex caftrif educic. nee fuic fpacium tali tempore ad contrahenda caftra: q? refin ce/, lentate pofita ede uidebacur.Fabium Legatum:cum legionibuf duabufcaftrifprefidio relinquit.fratref Lita uicr cum coprehendi iuniflet:pauloance:reppenc ad bofbef fugide.adbortacuf militef ne necedario tempore icineriflabore promoueancur:cupidiirimif omibufpgreHufmilia paduum.xxv.agmen beduoif colpicacuf: immidb equitatu:iter eorum moratur, atq: impedit, interdicitq; omnibufncqueng interficiant. Eporidongem s^sVindomarum: quofilli incerfedtofexiflimabac-inter egeef uerfan’fuofq; appel/gt; lare iubet. Hifcognidfs^ Litauici fraudepfped:a;bedui manuf

eendere:deditione fîgniFicarc:amp;: proiedhirarmifmorte deprecari: incipiunt. Litauicufcum fuifchennbufquibufnefaßmore galloze eft:etiam m extrema fortûa delèrere pacronof gergouiapfugit. Celar nûtiifad ciuttatem beduorum minîrquifuo beneficio con/ feruatofdoceret:quofiure bellt fcerficere potuinètîCribufq: borif nodtif exercitui ad gete daciGcaftra ad gergouta mouit. Medio fere itinere equtcef a Pabio midi: quanto ref in periculo fuerit: exponunt:lummifcopiir caftra oppugnata demonftranc;cû ere/ bro ftegn defeUîffuccederétznoftrofq; aflîduo labore defatigaret, quibuf propter magnitudinem caftrorum perpetuo eOet iifdem eodem in uallo permanédum.multitudine fagittarum:atq; omif gcneriftelorum:mulcofuulncracofad bec fufttnéda magno ufut fuiOè cormêea.Fabium dilcclTu eorum:duaburrelicflifporcifob/ ftruere ceteraGpluteofq; uallo addere;8^ fe impofteru dié.fimilêq; cafu apparare.Hifrebufcognitif Cefar:fumo fhudio militû ance ortu folifin caftra perucnic. dum bec ad gergouia gerunt:bedut pmifnunifa Licauico accepcif: nullu fibiad cognofeendu (pactu relinquunt.impellit aliofauaricia --aIiofiracudta-amp;: cementafque maxime illi bominum generi eft innatajuC leuem audittoneba/ beant pro recomperta.bona ciuium romanorum diriptunt.cedef faciunc:in feruitutcm abftrabunc.adiuuac rem proclinacam:C0/ uidholicauif: ptebemq; ad furorem impeHic. ut facinore admilio: ad lanitacc reuerti pudeac.M. Arifttum.tn.milieu icer ad legioem faciencem:fidedata ex oppido cauillono educuc.idem facere co/ gunceoCqui negotiadi ca ibi cofticeranc.bof continuo in itinere adortuomnibufimpedimentifexuuncirepugnancefdiefnodteq; oblident.mulnfutrinq; incerfedtiGmaiorem multitudinem arma/ torum concicanc. interim nuntio allaco:omnef eorum miliceftn poceftace Cefanftenen excurrunt ad A.rtftiu:nibiI publico faeffu confilio demonftrant:queftionem de bonifdireptifdecernat.Li/ cauici fracrumq; bona publicant.legacofad Celarem fui purgadf gracia mittunt, bec faciunt recuperandorum fuorum caufa . Sed contaminati facinore. 8^ capti compendio:ex direptifbonifqp ea refad multofptinebat:timore pene exterriti cofilia clam debello inirc incipiunt'ciuitatefq; reliquaf legationibuf fo1licteant.que ca etfi Celarincclligebat : tamen quam mitiflimepoceft legacof ap/ pellat: nibil le propter infcientiam: leuiratemq; uulgi grauiufde dUitate ludicare . •neq: de fua inbeduof bcniuolencia diminuere.

ipfc maiorem galhe motum expertanOne ab omiburautcatibuf «rcumftffceretur cófiüainibat: quemadmodum a gergouia difce/ deret.ac rurfufomnem exercitum cotraberec.ne profectio nata a amore defedtioiOßmiliffuge uideretur-Hec cogitantraccidere uifa eft faculcafbene ret gerendi.nam cum minora in cafhra.'opif perfpiciendi caula.-uenißec-animaduernc collem:qui abbofhibuC cenebatur: nudatum bommibuf qui fuperto ribuf diebuf uix pre multitudine:cerni poterac.admiratufqueric ex perfugifcaufam: quorum magnurad eum quottidie numeruf cofluebac.Coftabac inter omeGgd lam ipfe Cefar.-per exploratorefcognouerac:dor/ fum eHe eiufiugi propeequum;fed bunc ftlueftrem:8^anguftumi qua eßec adituf ad alteram pattern oppidr uebementer buic illof loco cimere.nec lam alicer fencire:uno colle ab romanif occupato: fi alterum amilinènt: quin pene circunuaUaci; acq; omm cxicu:8lt;; pabulatione interdufi uiderencür.ad bunc Tnuniendum:omnefa Vetcingécorige euocatof Hac re cognita Cefar miccit cópluref equicu curmaf: eifdem media nodle imperat:uc paulo tumultu/ ofiufoniiburin locif uagarentur.prima luce magnum numerum impedimecorum ex caflnl decrabtmulionelqjcum caffidibufeg/ tulpecie ac fimulati oe collibuf circ uuebiiubet.Hifpaucofaddic equicefqui Iaciufontencacionifcaura:uagarentur.longo circuitu eafdem omnefiubet petcre regionefbec procul ex oppido uide/ bantur:uc erat a gergouia defpedlufin caftrameq: canto Ipacio: certiquid eßet: explorari poterat.Legionem unam eodem lugo mittit:8^ paulum progreOam inferiore loco cofticuic.filuifq; oc/ cultae, augetur gallif fufpicio:acq; omnefillo municionun copie traducuntur, uacua caftra boflium Cefar confpicacuf cedlifin/ (ignibuffuorum.occulcacirqj lignifmilicanbufrarofmilitebqui ex oppido animaduercerecur:ex maioribufcaflrifin minora tradu/ Cic.legacifq? quof fingulif legionibuf prefecerat-quid fieri ueUee: oftendic.in pmifmouec:uc contineant militefne ftudio pugnadt aut fpe prede longiuf progrediantur, quid iniquitaf loci babeac incommodi:proponic.boc una celeritate pobe mutari;occafionif eße rem^non preln.Hifrebufexpoficiffignum dat;s^ ab dextera parte alio afcclu eodem tempore ad beduofmiccic;oppidi muruf ab planicie: acq: initio afeenIuGredba regione;fi nullufanfradtuf, incercederec.M.cc.panùfaberat.quicquid buic circuicufad molli/ edum cliuum ateeneratad Ipatium iqnenfaugebat.a medio fere

colle in longitudine:uc naturel rnontifferebat: ex grandibuffàxif fex pedum muri:qui noftrorum impetum tardaretrpduxeranc galli.atc^ inferiore omni fpacio uacuo relidtojfupnorem partem coUifufq; ad murum oppidrdenfiffimifcaffcnfcompleuerant.mi/ litefftgno dato celeriter ad munitionem peruemunt^eamq; cranf/ grefli crinif caftrif ponuntur-Ac tanta fuicin caftrifceleritafuc Hontomacuf rex nitiobngum:Cubito in tabernaculo oppreCTuC: ut meridie conquieuerat: fuperiore corporif parce nudata uuf/ nerato equo:uix fe ex manibufpredancium eriperet. cóCequutuf id: quod animo propofuerac CeCar; receptuicam luOit. legiomq; decime-qua cum eratconcionatuCCigna confhttuit.at reliquarum miliceCIegionummó exaudito cube Cono:q? Cattfmagna ualliCin/ cercedebac-'cn a cribunifmilitumdegatilq;:ut erat a Celare peeped recinebantur. Sed elati fpe celerifuidtone-’S^ boCtium fuga s^Cu/ penorum temporum CecundifprelnCmbil arduu adeo Cibi elle ex/ in:imauerunc:quod non uircuce conlequi poOenc.neq, ’pnuC fine fequendi fecerunt:^ muro:oppidi portiCq: appropinquarunt, eu 'uero ex omibufurbiCpambuforco clamore;qui logiuCabcrant;

repenno tumulta percemce-cum bollem intra porcafefle exidi/ marenc.feCe ex oppido eiecerunt. macreCFamilie de muro ueftem argetumq; ladhabantrS^ pexiore nudo pminenceC:panîCmâtbuf obceCtabancur romaofut libi parcerent, neu licutauanci fecilfent nca mulieribufquidem:atqi infancibuf abCtinerenc.nonnulle de munfper manuf dimide CcCe militibuCtradebant. FabiuCcenturio legionirodtaue:quem interCuofeo die dixifle conCtabaC:excicari fe a uarcienCibufpremufneq; commiCCurum-uc priuCquiCq murum afcenderec:treCfuofnadhufmaipularef:atq; ab biCCubleuatuCmu/ rum alcendit.bofiple rurfufCingulofexcepcanCin murum extulit. Interim mqui ad alteram parte oppidiut fupra demolbrauimuf munitioruCcaula c0ueneranc:primo exaudito damoreunde etia crcbrifnuntiiCmcicaci'oppidu ab romaniftenen premiHiCegcibuf magno concurlu:eo contenderunc.eoru uc quiCq; pnmuf uenerac fub muro conCiCtebac.Cuorumq: pugnantium numerum augebat: quorum cum magna multitudo conuenifCec: matrefCamilie: que pauloante romaniC de muro manuCcendebanc:fuoCobcefbaruec morc gdllico paOum capillum ofbentare:liberoCqunconCpedtum proferre ceperunc.erat romaniCneq numero:neq: loco equa co / tencio.fimul Sâ curfuss^ Cpatio pugnc defacigatrnb facile recctef

dcq i incegroffuflinebat.Ccfdr cum iniquo loco pugnari:boHnuep augen copidfuidinèc:premetuéf fuifad.T. Sextum legatu que minonbufcaftrifprefidio reliquerat:miccit:ut cobortef ex cafbrif celeriter educeret.8^ fub infimo colle ab dextro latere boftiû co/ fticuerec ; uc fi noftrof dcpulfof loco uidiHet : quo minuf libere boftcfinfequerentur:cerrercc.iple paulum exeo loco eu legione progrefRiGubi conŒiteracœuencum pugne expedbabat^û acer/ rime cominufpugnarecur .bofber loco St :numéro: noftri uirtuce confiderenc:lubico func bedui uili:ab latere noftrif aperco:quof Cefar ab dextera pdrtc:dlio afeenfu manufdelbinéde caufa mife/ rat.Il fimilitudine armoru uebencer noftrofperterruerut.ae taetfi dextrif bumenf exercufanimaduertebant.quod infigne pacatu eße eófueuerat:tarnen idiplum fui fallendi caufa milicefabbofti/ buf fadbum exiftimabanc.eodem tempore. L.Habiuf centurio: quiq: una murum afeend erant: circunuenti: atq; mcerfedbi muro precipicâtur.M.Pecroniufeiufdem legionif centurio;cû portaf excindere conatufenèc:a multitudine oppredubac lui defperanf: multifiam uulneribufaccepciGmanipularibuffuiOqui illû lèquuci crane:quoniam inquitme una uobifcu leruare non pofluiuefbre quidem certe faluti^fpiciam:quof cupiditate glorie addudbufin piculum deduxi.uofdata facultate uobifconlulic.fimul irrupit in meduf boftefduobufincerfedbifreliquof a porta paulu fubmo/ uit.-conantibulq ;auxiliari: fuif fruflra inquit mee uice fubuenire conaminrquem lam languifuirelq jdeficiut. deinde:binc abite du eft faculcafuofq; ad legionem recipite.Ica pugnanOpolb paulum concidic.ac fuif faluci fuit, noftri cum undiq premerentur.xlvi. cencurionibufamiOifdeiedbi func loco. Sed incollerantiuf gallof infequenceflegio decima tardauic.que pro prelidio paulo equiore loco conlbiterat. Hane rurfuf xiii.legionifcobortefexceperunt, que ex caftnfminoribuf edudbe.’cum. T. Sexcio ceperant locum fuperiorem. Legionef ubi primum planiciem accigerunc;infeftif concra boftef fignif confticerunc. Vercingenconx ab radicibuf co Ulf:fuofintra municionef reduxit.eo die miliceffunc:paulomi/ nuf fepcmgenti delideraci. Poftero die Cefar contione aduocaca: temeritatem cupidicatemq? milicum reprebedic: quod fibupfi lu/ dicauifienc:quo procedendum:auc quid agendum.-uiderccurmeq: figno recipiendi dato cofbiciffenc.neq; a cr.milieu legatifq; retineri potuifienc.expofuic qd miquirafloci poflec.quid ipfead Kuaricu

fenflHec:cü fine duce:æfine egcacu deprebêfif boftibufi explor«itâ uidtonam dimififième parmi modo decnmêcumnn concencióe: propter iniquitatem locuaccideret.qnco perc eorum animi mag/ nicudinem ad miraretur:lt;j non caftroru munitionePnó altituco monciGnon muruf oppidatardare potuiRèt:tantopere licentiam arrogantiamqj reprehendere: q, pluffe;q imperatore de uidtona atq: exitu rerum lencire exiftimarent;necmmuffe ab milite mo/ deftiam:8i ^ continentiam:qm uireutem’atqi animi magnitudinem defiderare. Hacbabita contione:8^ad extremum orationecon/ ftrmatif militibubne ob banc caufam animo permouerentur;neu quod iniquicafloci attulifiec-uirtuti boftium tribuerent-eade de profedbioe cogitanfique ante fenferacdegionefex caftrif eduxit: aciemq; idoneo loco cofbituit.CumVercingenconxmibilo mmuf in equu locum delGenderet:Ieui fadbo equeftri prelio atq; fecudo in caffcra exercitu reduxit. Cum bocidepofbero die feciHet: fatif ad gallicam ofbentacionem minuendam:militumq;animof con/ firmandof: facfbum exiftimanfin beduofcaftra moult;ne tu qde infequucif boftibuftertio die ad flume elauer pontefrefecit:acq; cxercicum‘craducic:ibi aViridomaro:atq; Eporodorige beduif appellatuf difcic:cum omni equitatu Litauicum ad follicitandof beduof profedlum.opuf efle ipfof precedere:ad confirmandam ciuitatem^szfi mulcif lam rebufpcrfidiam beduorum perfpedlam babebat: atq; bo rum difcefTu admaturari; defedtionem ciuitatif exifbimabat:tarnen retinendof eof non confliruitine aut inferre iniuriam uiderecur: aut dare timonfaliquam fufpicionem.difce/ dentibuf bif breuicer fua in beduofmerita exponit;quofs^ qu5 bumilefaccepiffec.g^ compulfof in oppida:muldbatofagrif:omi/ bufereptifcopiifiimpofito fhpendio:obfidibuCfumma cum cotu/ melia extortif 8^ quam infortuam-'quamq; in amplitudinem de duxinèt:ut non fotum in priftinu ffatum rediffent:fcd omniu té/ poru dignitatem 8^ gratia antecefRUe uiderend. Hifdatifmadatif eofabfe dimifit. Nouiodonum erat oppidum beduorum ad ripaf bgirif opportuno loco politum.buc Cefar; omnefobfidefgallic; frumentum:peeuniam publicam: fuorum atq; exercicuf impedt/j mentorum magnam partem;contulerat, bue magnum numeru equorum buiuf belli caufa in Italia atq; bifpania coemptorum mifcrac.co cumEporodorix Viridomarufq; uenidenc S^de ffatu ciuitatif cognouinènt: Litauicum Libradteab beduifreceptum:

quod eft oppidu apud eof maxime auroncatiGCouidhohcaucni magiftracu:magnamq: partem fenacufad eum couenifieJegatof adVercingencorigc de pace 86 amicicia cocdianda publice miHbCï non pretermittendum tantum commodum exidimaueruc.Itaq; interfecftif Nouiodum cuftodibuGquiq; eo negotiandicaufa co/ uencrant:pecunia ;atq; equofinter fe partiti funt.obftdef ciuicatu Libradbe ad magiftratum deducendofcurauerunt.oppidum qÆ a ^è tenen non polie ludicabanc: nequo eflet ului romamfincen/ derunt.frumenti qlt;î Cubico potuerunt nauibuf auexerut.reliquu flumine acqi incendio corruperunt. ipG ex finitimif regionibuf copiaf querere:cogerc preridta:cuftodiafq; ad ripaf ligerif diCpo/ nereiequitacumq; omnibuflocifimiciendi nmoriCcaufaîoftentarc ceperuneJi abre frumentaria romanof excludereiautaddudtof inopia ex promncia expellere pollènc.quâ ad Cpem mulcum eof adiuuabac:q, Liger ex niuibuCcreuerac;8^ omnino uado tranCiri non polle uiderecur,quib ufrebufcognitiCCelar: maturandum fibi cenfuit:li eilet in perficiendiCpontibufpericlitandum:uc priuCqm eHenc maioreC eo copie coadle: dimicaret. Nam ut commutata confilio itcr in prouintiam conuercerec; id ne mem quidem nc/ cellario faciundum exifhmabac.cum infamia acq; indignitaf reu 86 oppofituCmonfceucnnemiarumq; difFiculcafimpediebat:tum maxime quod abiundho Labieno:acq; bif legionibuCquaf una miferac uebemcccr timebat. Icaq; admodum magnifdiurmfacq; no dlurnificineribufconfedliC:concra omniu opinione ad ligerim peruenic. uado q; per equicef inuenco.p rei necellicace opporcuo. ut brachia modo:acq; bumeri ad fuftinenda arma liberi ab aqua elle po UèncrdiCpofico equitatu:qui uim fluminif refringerec.acq; boftibuf pmo afpedlu perturbaciC incolumem exercitu traduxit frumencumq; m agrif 86 copiam peconfnadluCreplcto bifrebuf excrcicu'icer in fenoneffacere inHituit.Dum bec apud Cefarem geruntur:Labienuf eo fupplemenco:q^ nuper ex icalia ucnerat. relidto agendicrcum qtcuor legionibufluceciam proficilcitur.Id eft oppidum pariliorum qd'pofitum eft ininfula fluminiffequane. eulufadueneu ab boftibufcognito:magne ex fininmif ciuicatibuf copie uenerunt. Summa imperii tradicur Camulogeno A.ulerco: qui prope confedtuf etate;tarnen propter lingularem fcientiam rei militariGad eum eft bonorem euocatuf.Ifcum aïmaduerciHèc perpetuam eile palude, que influeret in fequanam:aeq; illû omne

toed magnopere impedirec.btc cöfedtcïnoftrofcp Craniicupbibere mfticuic. Labienufpmo uineafagere - cracitufarq: aggere palude cxplerejacq: teer muntre cóabat^.poftq td dtfficiltufftert animad/ uerociftléno e cafbrif cercia uigtha egrefEiG eodem quo puencrac icinere ? Meledunum peruentc. td eft oppidum tn infula fequana poficum: ucpauloance delucecia diximufdeprebefirnauibufcir/ cicer.l.celericerq; coiundtiGacq; eo milicibufiiedltf:8^ rei noutcace percemcif oppidanifquorum magna parferac ad bellü euocaca: fine concenctone oppido pocic.refedho ponce quem (uperionbuf dieburboffcefrefctnderancicxercicum craductc.86 fecûdo flumine lucectâ teer facere cepic.Hoftef re cognica ab uCqui a Meleduno fugcranc.Luceciam incendrponcefq: eiuf oppidi refcindi tubenc. ipfi profpeefta palude’ad ripaf fequane e regionelucecie xoncra Labient cadra confiduncaam Cefar a gorgouia dtfccßine audie/ bacuraa debeduoi^defedhtone:8^ fecundo gaUte mocu rumoref afferebâcur.galliq;in co lloquuftncerclufum irinere:80 ligen Ce/ larem inopia frumenercoadium in prouinciam concendiffè con/ firmabanc.bellouaci aucem defedlióe beduoru.cogmcajqut ance crane per fe infidelefmanuf cogere:acq? aperce bellum parare de/ pcrunt. Turn Labienuf canta rerum mucacione longe aliud fibl capiendum confilium-acq? ancea fenferacnncelligebac. Neq; lam uc aliquid acquirerec: prelioq; hoflef lacefïèrecHed ucincolumem exercicu egendnicum reducerec.cogicabac. Nâqr altera ex parce bcllouact:que ciuicafin galltam maximam babec opinionem uir/ cutif:inflabat.alcera Camulogenuf paraco acq: iflrudto exercicu cenebaccum legtonefa pfidio acq; impedimencifincerdufafmax/ imum flu men diftinebac.cancif fubito difficuleatibufobicdtiGab animt uircuce auxilium petendum uidebac. Sub uefperu confilio conuocaco-coboreacufue ea^que iperaflec diligenceranduflrieq; adminiflrarenc'nauefquafa meleduno deduxeraC:ftngulafequ»/ tibufromantfaccribuic.s^ prima confedha uigilia:quaccuor milia paHuu fecundo flumine progredi filêcio nbiq; fe expedtart lubee. qtiinq: coborcefqfminime firmafad dimicandu.eé exiftimabae: cafbrifprefidio reliquic.quinq; eiufdem legionifreliquafde media nodhe^cum omnibuf impedimencif: aduerfo flumine magno tu/ multu proftcifci imperat.coquine etiam lmtrefbafmagno fonitu remotum inctcacabin eandem parce mttcic.ipf epoflpaulu filcno cgrefluGcum ctibuflegióibüfeum locum pecic'quo nauefappelli

mnèraC-eo eu edèc uencû^explo racoref boftiumuComi flLiminir parce eranc difpofici: inopinancef: çp magna fubico erac coborca cempeftababnoftnf opprimuntur-exerciruG equicacufq; equi/ ribufromanifadminifhrancibuG quof ci negotio pfecerac■celeriter cranfmiccitur.Vno fere tempore:fub lucem boftibufnunciatur in caftrif romanorum precer conruecudinem'cumulcuari:8^ magnû ire agmen aduerfo flumine î fomeumq; remotum in eadem parce exaudiri:8^ paulo infra milicef nauibuftranfporcarL Quibufre/ bufaudicißq» exiftimabäc tribuflocifcranfire legionefatq; omef percurbatoGdefedtione beduO3^:fugdm parareduafquoq; copiaf in cref parcef diftribuerunc. Nam prefidio e regione caftrorum relidto-a^ parua manu:8lt; Jlofedum uerfufminazque cantum pro/ grederecur:quancum nauef procelTinèncireliquaf copiaf contra Labienû duxeruc.prima luce 8lt; :noftri omneferanc cranlporcaci: Bi borium acief cernebantur. Labienuf militef cobortaeußue fuc pnlhne uircunfg^fecundißimorum preliorum cenerenc memoria acq; ipfum Cefarem:cuiuf dudtu fepenumero bofhef ruperaflent: prefencem eße exifbimarentîdac fignum prelii. primo concurfu:ab dextro cornu:ubi feptima legio confl'icerac:boftefpelluntur.acq; in fugam coniiciutur. ab finiero que locum quintadecima legio tenebat:cum primi ordinefbofbiu cranOixi celifcocidiflènc-tamé acerrimi reliqui refiftebanc.-necdabat fufpitionem fuge quifqm; Iple dux bofbium Camulogenuf:fuiraderac:acq; eofcobortabac. incerto nunc eciam exitu uidhorie:cum fepcime legtonifcribumf eßet nuntiatum: que in finidro cornu gererentur : poft tergum bofbium legionem oftenderunc.figna mculerunc; nec eo quidem tempore quifq loco eeßie.fed circunuenti omnef incerfedhfunc. eandem forcuna tulit CamulogenufAc tiqui prefidio cöcra La/ bienum erane reltdlucum prelmm commißum audißenc.fubltdio fuif ierunt: collem^ ceperuntmeqjnoftrorum militum:uidtoruq: impecum luftinere potuerunt.fic cum fuif fugiencibuf permixti: quofnon filue moncefq - cexeruc:db eqtacu fune interfedbi. Hoc negotio conferto Labienufreuertitur ad egcdincum:ubiimpe/ dimenta totiufexercicuf relidha erancundecum omnibufcopiif ad Celarem peruenit.defectide beduorum cognita-bellu auget:: legationcfinomnefparcef circummittuntur.quantum gratia:au/ concace.-pecunia ualenc:ad foUicicahdafciuicaccfnituncur:nddli obfidefquofCefar apud eofdepofuerac:boru fupplicio dubitacef

cerncanc. pecunt aVcrcingentorigc bedui ad fe uemac.raaóerq; belbgerendi communicet, re impetrata: contendunt;uCipfirruma imperil tradatur, az re in cótrouerfia dedudta:totiufgalbe cóciliu Bibracfte indicitur, eodem couemunt undiq; frequentefmultitu/ dineG fuflrragurrofpermitcicur.ad unum omet Vercingento rige probdnc:imperatorem.Ab boe concilio rcmi. LmgonefTreuin abfuerunc.illi cp amiciciam romanorum lequebantur.Treuin cp aberant longiuGst :ab germanif premebantur.que fuit caufa.-qre tanto aberrent bello=8^ neutrif auxilia mitterent, magno dolore, bedui ferunt-Te deiedtofprinciparu.querutur.fortune cornuta/ tionem:SiCefarifindulgentia in fe requirunt.neq; tarnen fufeepto bello^luum conlilium ab reliquiffeparare audenc.inuiti fume fpei adolelcetefEporedonx:86 ViridomarufCingetorigi paret.ipfe imperat reliquif ciuitatibufobfidefdemq; ei rei confticuuncdiem, buc omnefequiccfuiginti milia numero celeriter couenireiubec. peditatu quem ance babueraesfe fore concentu dicit.neq: fortuna temptaturum:dut in acie dimicaturum. Sed quonia abundet cq/ tdcu:perfacile eOe fadtu: frumetanonibußpabulatiombufqj.To/ manofprobibere.equo animo modo lua ipfi frumenta corrupat, cdifitiaq: incendant, qua reifamilianf ladtura’perpetua impend Iibertatemq; confequi uideant. Hifconfticutifrebubbeduiflegu/ fianifq; qui fune finitimueiuf proumcie; decem peditum imperat. Huc addic equitef. dccc.iifpreficic fratremEporedongifbelluq; inferri allobrigibufiubet.altera ex parce gaballofpximolq; pa/ gofaruenozfan beluiofirem rutenof:cadurcolcp:ad finefuolgaif a remicorumq - depopulandof miccit. Nibilominuf clandefhniff nuntiiflegationibufq; allogobraf follicicat:quorum mentefnodu a luperiore bello refidißc fperabac.borum pnncipibuf pecumaf: duitati autem Imperium totiufprouinciepollicetur. Adbofomef cafuf prouifa erane prefidia coborcum duarum 86 uiginei. que ex ipl aprouincia a.L. Gelare legaco ad omnef parcef opponebant;, beluii fua fpoce cu ftnicimifplio cogrefii pelluntur.86.C. Valerio Doninocaurocaburi filiojpncipe ciuicatifcopluribulq: alufiter/ fedtifintra oppida 86 murofcompelluncurAUobrogefcrebrifad rbodanum dtfpolicif preliduGmagna cum cura ac diligentia fuof ftneftuentur.Cefar q, boffefequicatu fupenoref ce incelligebac: 86 interclulifomnibuf ittneribufnulla re ex prouinciaacq; Italia fubleuan pocerae;cranfrbenu. m gennania miccit.ad eafciuitacefî

quaffupenonbufannirpacduerac.cquicefq?ab bifaccerfic. iâ kuif armature peditefqui inter eofprehari confu erant.eo4 aduentu q, mmifidonetfequifutebantur a tribunifmilitum:reliquifq; equi/ cibufTomanif acq: euocatif: equof fumic: germanilq; diftribuit.

Interea dum bec geruntur:bofbium copie ex aruerniGegtefq; qui coci gallie erane imperati: conueniunc. magno eorum coadio numero:cum Ceiar in fequanofper extremofhngonum fineficer faccrec:quo Faciliuf fubfidium prouincie Fern pofièc:circicer milta paHuurn decem a romamfcnnifcaffcrifVercingentonx confcdic. conuocacifq? ad concilium prefedhifequitumlueniHe cempufuic/ cone demonftrac:Fugere inpuintiam romanofgalliaq: excedere. Id fibi ad prefentem obtinendam Iibercatem fatif efTeJad relig cc/ ponffpdcium:acq: ocium parum profici.maionbufenim coadtif copiif reuerfurofneq: finem bellandifadlurof: proinde agmine impeditofadoriantur:fi pediteffuifauxiliu ferant:acq; in eo mo/ renturnter facere non poHe.fi id quod magif futurum cdfidebac: relidtifimpcdimencif: fue faluti confulanc;»^ ufu rcip neeeßanaru 86 dignitate:fpoliatum iri. Nam de equicibufboftium:quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeac:8^ ipfofquidem non debere dubicare.id quo maiore facianc ammo:copiaffe omnefp caftnfbabicurum:8lt;i cerrort boftibuffuturum.conclamanc equi/ tef landliOimo lureiurando confirmari oportereme cedto recipi/ ancur:ne ad liberofne ad pareteO ne ad uxoremJadicuf babeac: qui non bifper boftium agmen perequicafkc.probata re ab om/ nibuf lureiurandoadadtif: poftero die in tref parcef diflnbuto equitatu:due fe aciefaduobuflaceribuf oHedunc.una primo ag/ mine iter impedire cepit. Qua re nuntiata Cefar fuu quoq eqtatu criparcito diuifum ire cocra bofbem lubec. pugnacur una omibuf in parcibufconfflic agme impedimenta inter legionefrecipiund. fl qua in parte noftri laborareraut grauiuf premi uidebancur:eo figna inferri Cefar aciemq; conffitui lubebat.que ref 86boftefad inlequendum tardabac-’Só noftroflpe auxilii confirmabat:cande germai e dextro latere fummumlugum nadti.bofbefloco depel/ lunc.fugientefufqjadflumen:ubiVercingentonx cu pedeftnbuf copiifconfiderac:perfequuntur:complurefq; interficiunt. Qua rc animaduerfa reliqui:ne circunuemrentur.uerieufe fuge mandat, omnibuf locif becedef Tref nobiliHimi bedui capti:ad Cefarem perducuntur.Cotuf prefedtuf equitum.qui controuerfiam cum

Cóutdholicdue proximifcominif babuerae.sz CauanUufqui poft drfedtionem Licauicr-pcdeftribufcopnfpFuerdC.s^ Eporedorix quo duce ance aduencum Cefarif bedui cum fequanif bello con/ cenderanc.fugaco omni equicacu:Vercmgencorix copiaGfuafut pro caftnf collocauerat: reduxit, protinufq; alexiam: quod eft Oppidum madubiorum-iter facere cepit, celcriterq; impediméta ex caftnf educi:8lt; :fe fequi luflic.Celar impedimentifin proximu collem dedudtifduabuf legionibufprefidio relidtif fequucufqn/ cum diei tempuf eft paHum:circiter tribuf milibuf bominum ex nouiOimo agmine interfedbif.Altero die ad alexiam caftra feat, perlpedtuurbif Hcu:perterricifq: boftibuf cp equitatufquo max/ ima parte exercitufconfidebat:erat pulfufadbortacufad labore militefalexiam circunuallare inftituit.ipfum eratoppidu in colic fummo• •admodu edico loeo-'uc nifi obfidione expugnari no poffe uideretur.cuiufco llifradicefduabufex parcibufflumina fublue/ banc.ante id oppidum planicief circiter milia paOuum tria in lo/ gitudinem patebat.reliquif ex omnibuf parcibufcoUefmediocri inceriedto fpatio^pan alcitudinif faftigio^oppidu cingebant.Cub muroqi parf collifad orientem folem fpedtabatibunc omne locu copie gallorum compleueranc; foHamq; ^ maceriam lex in alci/ cudinem pedum produxerant. eiuf munitionif que ab romanif inftituebat .-circuicuf undecim paPTuu tenebat. Caftra opportuif locif erant politambiq; caftella uiginciquattuor fadtaan quibuf caftellif interdui ftationefponebacur-neq fubico eruptio fieret, beceadem nodtu excubitoribubacfirmif pfidnf tenebant.Ope inflituco fic equeftre preliumin ea planitie: qua interminam coi/ Iib uftrium paHuu patere lupra demoftrauimuffuma ui ab ucrifq; co tenditur.laborannbufnoftnfCelat germanof fummictic legi/ oncfq: conftituic.nequa fubieo eruptio ab boftium peditatu fiat prefidio legionum addito;noftrifanimuf augetur.boftefin fuga coniedti fe ipfi multitudine impediunt:atq; anguftioribuf porcif relidtif coaceruantur:tum germani ufq; ad munitioem fcquun^. fic magna cedefnonnulli relidtifequiffoffam tranfirc:8lt;imaceria tranfcendere.-conancur.paulu IcgionefCefar quafpro ualle co/ fticuerac:promoneri lubecmo minufqui intra munitioneferant; perturbantur. Galli uenirc ad fe confefbim exiftimantefad arma conclamant.nonnulli pertemti in oppidum irrumpunt. V ercin/ gencorix lubec portafclaudi; ne caftra nudent; :mulcifincerfedbif;

complunbuCequifcaptiGgermani fefe rcceperunc. Vercmgeconx: pnuf qmuninonefab romdnifperfiaantur :córiUumcdpic:omné afe equicacum no dtu dimittere. diCcedentibuf mandat: ut fuam qui(q; cO2 f duitatem adeat;omefq: g p etatem arma ferre pofret: ad bellu cogant.fua inillofmerita proponit; obteftaturqr:uc Cue falutif rationem babeât.neu Ce optime de communi libertate me/ ritum:boftibufin cruciatum dedant, cp fi indiligentioref fuerint: milia deledta odtuagmta una fecu interitura demonftrat. ratioe inica:exiic dierum triginta frumentum: fed paulo longiuf etiam tolerari pofle-parcendo.HifdatifmandatiPqua opuferat inter/ minum:fccuda uigililt;alilentio equitatum emittit.frumentu orne ad fe referri lubet.capitifpenam iif:qui non paruerint;co ffituit. pecufcuiufmagna erat copia ab manduuuf compulla:uiricimdt/ ftribuic.frumentu parce:8lt;;paulacim mecimnftituic.copiafomef quafpro oppido collocauerac:in oppidum recepit, bifratiombuf auxilia galbe expedtare; 8^ bellum parat adminifbrare. Qiiibuf rebufcognitif ex perfugifs^ captiuirCefar;bec genera munitioif inffituicfonam pedu uiginn diredbif latenbufduxit.ut eiuf fode folum cantundem pateret;quantum fumme fode labra diftarent, reliquafomnefmunitionefab ea fo da pedefcccc. reduxit. Id boc confilio:quoniam tantum edec nccedario fpatium complexufne facile cocum corpufmilitum corona cingeretur;ne de improuifo: «aut nodtu ad municionefboftium multitudo aduolarec.aut m/ terdui tela i noftrofoperi deffinacodconitcere podent.boc inter/ midb (patio duaf fodafquindecim pedum latafeadem altitudine perduxit.quarum interiorem campeftnbufac demidiflocifaqua ex flumie denuata c0pleuit.poft eaf aggerem amp;; uaUu duodecim pedum extruxtc. buic loricam pinnafqr adiecic grandibuf ceruif eminencibufad commiduraf pluteorum:acqî aggerefqui afeenfu boftin tardarent.8^ turreftoti operi circundedit.que pedeCIxxx^ inter fe diftarenc. erat eo tepore 8lt; imateriart:amp;i frumencarrs^ ta/ caf munitioeffieri.-necefTe.diminutif noftrif copufque longiufab caftrifprogrediebantur:8^ nonnunq opera noftra galli temptare atq: erupcionem ex oppido pluribuf portif facere^fumma ui co/ nabantur. Qture ad bee rurfuf opera addendum Cefar pucauit: quo minori numéro milicum munitionef defendi podent. Icaq; truncif arborum;auc admodum firmif ramif abfcifiOacq? borum delabratifatq: preacucif cacuminibuOperpetue fode quinofpedef

dite ducebantur, bue illi ftipicef dtmiOi: 8^ ab infimo reuindtcne reuelli poOent^ab ramif emmebac.quini ordmefreuindhi inter fc acq: impliciti.quo qui incraueranc:^ ipfi acutiffimif uallif indue/ banc, bofcippofappellabat --quiburobliquifordmibufin acuminc quincucem difpofitiOfcrobeftrefin altitudinem pedeffodieband. paulatim anguftiore ad infimum faftigio.Huc terecef ftipicef Ie/ miOîrcranîcudineîab fummo preaeuti.amp;r prcufti’dimittebacur.ita uc non ampliuf quactuor digitifex terra eminerent. Simul con/ firmandi a. ftabihendi cauladinguli ab infimo folo pedeftrefterra cx:culcabancur--reliqua parffcro bifad occultandafinfidiafui mi/ nibufac uineulifimpediebatur.buiufgenerif o dtoni ordfefuindti cernof inter lè pedefdiftabanc.id exlimilitudine flonflilium ap/ pellabant. A^nte bee ealee pedef longe;ferreifbamif infixé: tote in terramfodiebatur:mediocribufq; intermiHif fpatiifomnibuf locif diHcrebantur.quofftimulofnominabant.Hifperfedtbregionef lequucuGq potuit equidimafpro loci nature quattuordecim mila paduum co mplexufparef eiufdem generifmuni tionefdiuerlafab bifcotra exteriorem boftem perfecic-ut ne magna quidem multi/ tudine fl ica accideret:eiufdifcenu:muniCionu prefidia circufundt podent.auc cum penculo ex caftrif egredi cogeretur.dierum tri/ ginra pabulum frumentumq; babere omnef conuentuf lubec.du bec apud alexiam geruntur:galli concilio pnncipumindidhomó omnefbobqui arma ferre ponenc:uc cenfuicVercingétorix:có/ uocandoffbatuunc.fed certum numerum cuiq; ex ciuicate impe/ randu.ne tanta multitudine confufa-nce moderari;nec difcernerc fuof:nec frumentationem babere-poflent. Imperant beduif atq: eorum chentibuf fegufianib amhluaretif aulercifbrannouicibub brannouiib milia tngintaquinq;. parem numeru aruernifadiunc/ tirbeleutetiOcadurciiîgaballif: uellauiibqui fub impio aruernoru oTe cofueuerunt. Seno nibuf lequanifbicungibuffantoifrucenib carnucibuf:duodena milia:bellouacifdecern.to tide lemouicibuf. odhona.pidtonibuGs^ :curonifs^ parifufs^beluecuf Senonibub abianif:medio macricif:petroconi(:neruiif:morinif: nitiobrogibuf quina mil ia:aulercifcenomaif to tid em;atrebatib ufqttuor.bello/ cafKGlixouuf8^ aulercifeburonibuf trina.rauracifs^ boifcnginca. Vniuerfif ciuitatibufque oceanum attmgunt.queqr eorum con/ fuetudine armorice appellatur:quo fut i numéro corio folitefro/ donef:âbibari. cadccef;ofidîmi. lern óicefunelli. vi. ex bifbellouaci

TuLim numcrû non compleucrunc.q, fe fuo nominc;lt;3cq: arbitrio: cum ro manif bellumgefturof dicebanc.rogan tarnen a Commto pro eiufbofpicio uigmtiduo miha miferunt.huiufopera Commit uC ante demonftrauimuG fideliacq; utili fuperioribuf annif crac ufufin britannia Cefar.quibufille pro mennf ciuitaceni eiufim/ mune efTe luHerac.iura legelq; reddiderat.ipfiq? monnof acenbu/ crat. tame tanta uniuerfe gallie cofenGo fuit hberrauf uindieadc 31 prifbine belli laudif recuperandemt neqi beneficiiCneq; amicicie mcmoria mouerentur ; omnelq; 86ammo 8^ opibufin id bellum^ incumberent, coadtif equitum feptem mdibufa^ peditum circiter • ccxl.bec in bed uomm finibufrecenfebatur. numerufq? inibatur. pfedti confticuebacur , Commio Atrebati: Vindomaro s^^Epo/ rcdongibeduif VercaOiaueuno Aruerno cofcbrino Vercinge/ tongiOfumma imperil cradic.ufdelecti ex: ciuitacibur accnbuund quorum cofilio bellum adminiftrarecur.omnefalacréfs^fiducic plenvad alexiampficifcutur.neq; erac omnium quifq q afpedtu modo täte mulcudinifruftineri poflê arbicrarend.pfercim ancipici prelio:cum ex: oppido eruptione pugnaretur.s^ :fonfcante copie equitacuPpeditaculq; cerneret.at ii qui alexie oblidebant :pterica die:qua auxilia Gjo2f expedhauerant confumpco omni frumêcoî infcii quid in be duifgereretur:cocilio coaCto de exitu luarufor/ cunarum confultabant. Ac uanif didhf fententuf: quarum parf deditionem: parGdum uiref fuppecerenc.eruptionem cenfebanc: no precereunda oratio Gntognati uidecur;ppcer eiuf Cingulare 86 nefaria crudelitate.Hic fumo in aruernif natufloco 86 magne babicufauconcatifnibil inquic de eorum fencencia didturuffum: qui curpiIIImam feruicucc:dedicionifnomine appeUanc:neq, ’bof babendofciuiumloco:neq; ad confilium adbibendofcenfeo:cum iif mibi ref fit:qui eruptionem probant, quorum in cofilto omniu noflrum confcnfu:prifbine relidere uirtutif memoria uidec.aimi eft ifta molliticf: non uirtuf paulifper inopiam ferre non polle, qui fe ultro mord ofFerant:fdciIiufrcpendntur:qqui patierer do/ lorcm:ferant.Atqui ego banc Icncentiam probarem.cancû apud me dignitaf poceftTi nullam:preterq uice no ftre ladturam fieri uiderem. Sedin confilio capiendo omnem galliam rcfpiciamufi quam ad nofhrum auxilium concicauimuCquid bominu milibuf odtuaginca uno Ioco incerfedlif;ppinquifc0fanguinetfq; noftrif ammi fore exiftundtiffi penem ipfifcadauenbufprelio decertare

icogentur ? nolite bofueftro auxilio expoliare;qm noftre fdlutif ccaula fuu picula neglexerunt.nec ftulncia:ac temeritate ueftras autammi imbecillitate:omnemgalliam profternere.-ac perpetue 'feruituci fubiicerc.An quod ad diem non uenerunc:de eorum Fide: gt;confbanciaq: dubitatif? Quid ergo romanorum animofin illiful/ cerionb uf munitionibuf fine ca quotidie exerceri putatif?fi iiïo2f nuntiif confirmari non poteftif: omni aditu prefepto aifucimini tcfbibuGappropinquare eorumaduentum. cuiuf rei timore ex/ tcmtrdiem nodiemq; in opere uerlàncur. Quid ergo mei confilii eft facere ?q gt;noftri maiorebnequaqm pari bello Cimbrorum ceu/ conum q; fecerat, qui in oppida compulfi:ac ftmili inopia lubadlu eorum corporibuf qui ecate ad bellum inutilef uidebant^:uicam colerauerunt: neq; feboftibuftradiderue, cuiufrei exempla fi no baberemuftamen libercatif caula infbicui: 86 pofterifprodi pul/ ebernmuludicarcm.Namquid illi fimile bello fuit? depopulata gallia cimbri : magnaq; illata calamitate:finibuf quidem noftrif aliquando excenèrûc:atq; aliafcerrdfpocterunc:iura :legef:agrof: libertatemmobifreliquerunt.romantuero quid petunt aliudraut quiduolunt: nifi inuidia addudhi.-quof fama nobilef; potencefq; cognouerunc;boip inagnfciuitatibufq: conlidcrcJatq: bifeterna iniungere-feruitutem. neq? enim ulla aha conditione bella geHe/ runt.‘Quod fi ea que in longinquifnacionibufgerunt;:ignordtif: refpicite finitimam galliam que i prouintiam redadbaaure 86 le/ gibufcommutatiffecunbuf fubicdta: ppetua premitur feruituce. lentenciif didtif;conffcituunt:ucii:qui ualicudineauc etace inutilef funt bello:oppido excedant.Atq priuf omnia experiantur;q ab Cricogna« fencentia difcedanc, Illotamen tempore potiufutedu conGlio:fi ref cogac;acq; auxilia morentur;q deditionißaut pacif fubeundam conditionem.Mandubii qui eofoppido receperant: cum liberif acq; uxonbufexire coguntur:« cum ad munitionef romanorum acceffiflenc:flencef omnibuf precibuforant:ut fern lèruitucé recepcofciboiuuarenc.A.c Cefar difpolitifin uallocuf/ codibufrectpi prohibebat.interea Commiufreliquiq; ducebqbuf fummaimpem permifla erat:cum omibufcopiif ad aléxiani per/ ueniunt ; 86 colle exteriore occupato non longe mille paflibuf a noftnf munitionibufconfidunt. Poftera die equitatu ex caftrif edudto:omnem earn planitiem:quam in longitudinem quattuor pafiuu patere demonfhrauirnuGcoplenc.pedeftrefq; copiafpaula

■ ab co loco abditaftn lociffupenonbufcófbiCuunc. erae ex oppida alexia defpedtufin campum.concurntur bifauxilufuifiCfic gra/ tuUeto inter cob acq; omniumanimt ad lecicta excitantur, itacp produdlif co pitf ante oppidum confidunt;«^ proximam foflam cratibufincegüt:atqï aggere explent-ftq’ad eruptioné:acqïomef -cafufcomparant.Celar omi exercitu ad utran q; parce munitióif difpofico 'Ut fi ufuf ' ueniat:fuum quifq: locum teneat: 8^ nouent: equitatum ex caftnfeduev gé prelium comitti lubet Erac ex om/ nibuf caftriGque fummum undiq: lugum tenebant defpedtuGatq: omnefmilitef intenti:pugne euentum expedtabant. Galli inter equitefraroflagittanofexpeditofq; leuifarmature interlecerant: qui fuifccdencibufauxilio fuccurrerenc.8znoftrorum equitu im/ pccum fuftinerenc.ab bifcompluref uulneratti deimprouifo plio excedebant.Cum fuof pugna lupenorefeffe galli confiderenc:amp;r nofbrof premi multitudine uiderent.ex omibuf partibuf8^ ii qui munitionibufcontinebantur: 8^ ti qui ad auxilium conuenerant: clamore 86 ululatu fuorum animof conftrmabanc.qgt; in conlpedtu omniu refgerebaturmeq; redte ac turpiter celaripoterat utrofq; 86 laudircupiditafaó timor ignominie:ad uirtutem excitabat.Cu a mendie prope ad fobf occalumdubia u;dtona pugnaret^: ger/ mani una in parceconfertif curmiG in boftef impetum fecerunt. eofq; pepulerunt, quibuf tn fugam coniedtiffagictam circuuenti interfedti func. Item ex reliquif parcibufnoftri cedentefufq; ad caftra mfequutufui colligendi facultatem non dederuuc.A,t ii qui ab alexia procenèrant:meftt: ppc uidloria defperaca fe roppidu receperue. Vno die intermidb galluatq; hoc fpatto;magno cratiu fcalarum barpagoum:numero efFedto: media nodte filentio ex caftrifegrenî:ad capeltrefmunitionefaccedunc. Subito clamore fublato: qua fignificadone: qui in oppido oblidebantur: defuo aduencu cognofcerc ponènt.Cracefproiiccrc:fundiflagictiflapi/ bufnoftrofde uallo perturbare:reliquaq ’que ad oppugnatione perctnéc:parant adminiftrare.eodem tempore:clamore exaudito dat tubalignum fuifVerctngentorix-atq; ex oppido educit.no:' ftri ut lupenoribuf diebuf unicuiq; erat locuf attributuf ad mu/ nitioncfaccedut:fundiflibrilibuffudibufq;:qfin ope dilpofuerac: gaUofgrandibufpercerrentîprofpcdbu cenebrif adempto.multa utrinq; uulnera accipiuntur:complura cormenciftela conuciund. Ac. M. Ancóiufae.C.Treboniuflegatuqbufee ptefad defended«

îgt;c{'Û7d6r5

obuencrdnc:qud ex parce premi nofbrofinceUexcranCtnrauxihci *ex: ulcerionbuf icaftellifdcdudtonfummictebanc.dum longiufab mumcione aberant galh plufmuleicudine telorumproficiebanc. pofteag propiuffucccHeruncduc fe ftimulifmopinacerinduebac: aut in fcrobef delati cranfTodiebantur;aurex uallo:8^ curnbuf craiedti pilifmuralibufinceribat^mulcifudiq; uulnenbufacceptif nullrmuninonc pcrruptaxCi Iux apparerec:ueTiti ne latere apto ex fuperioribufcaftnferuptione circunuenirenturde ad luof re/ cepcruc:Àcintenorefdu ea:que a Vercingetorige:ad eruptione prcpdraueranc:proferunc :prio reffo nàrexplenc.diuciufin bifrc/ bufadminiftrandifmoratupriuf fuof abfeeffifie cognouerunc:qm municionibufappropinquarent-icd mnfedta in oppidumteuer/ cerunc Bifmagno cum decrimeco repull îgalluqd agant cofulût: locorum peritofadbibet, ex bifCuperiorum caftrorum fituGmu/ nicionefq? cognofcunc. Erat a fepcencrionibur colliG quern quia propter magnitudinem circui cufopere circunpledtmo potuerut noftri neceflano pene; iniquo loco; 8Z leniter dechuu caftra Fece/ runc.bec. C. A,ncirbiurR.eginuf8^. L/CaniniufR^eguluf legatucu , duabuflegioibufobtinebac.cognitifpcr exploracoreflegidibuf: ducef boftium fexagmta mtlia ex omni noftro deligunt: earum duitatum:que maxima uirtucifopinionem babebdc:qd quoquo padbo a grplaceac:occulte inter fcconfticuunc. adeundicempuf deFiniunt.cum mendiefelTe uideatur.iif copiif Vercafiuellaunum aruernum unum ex qctuor ducibuOpropinquuVercingetongif preftciunt. Ille ex caftrif prima uigilia egredLiP prope confedco fublucem itinere poft monté fe occulcauicimilicefq; ex nodburz no labore fefe reficere luflit.cu lam meridief appropinq re uiderec? ad ea caftra:que fupra demonftrauimufcontendit. code tepore cquicacufad campcftrefmunitioneraccedere:8Z reliqu'' copie fefe pro caftnf ofhendere:ceperuc. Vercingétorix ex arce alexie luof cofpicatufex oppido egreditur:cafbniflonguriof'mufculof!falceO reliquaq que eruptionifcaula paraucrac:proFert.pugnacur uno tempore omnibuf locifacq; omnia temptantur.que minime uifa parffirma eftibuc concurricur.ro manorum manuf cantifmuniti/ onibuf diftinecur. nee facile pluribuf locif occurrit • multum ad terrendo f noftrof ualuic clamor:qui pofb tergum pugnancibuf excitit. qgt; luum periculû tn aliéna uidéc uircuce confiftere.Omta enim pleranq; que abfunc-ucbemétiufl^ominû meneef peurbance

Gefdr idoncu locû nadhuGquid qudq; exparte gerat.-cognofciC. Idborantibuf fummictic’utnfq: ad annum oceumc-'unum ec illud tempuOquo maximecontendi conueniac. Galli niliperfringerec municióef:deomni laluce defperanc.ILomani fi rem obtinuerint: finem omnium laborum expedhäc.maxime ad lupcriorefmuniZ cioneflaboratur:quoVereafiuellaunum miflum demófbrauimuC Iniquum loci ad decliuitaeem faftigiu magnum habet monietu. Alii tela c0iiciunt:alii teftudine fadta fubeuntidefatigaeifinuicc integri fuccedunt.agger ab uniuerfifm munitionem comedhuGamp;s aleenfum dac galliGs^ ea que in terram occultauerant romai:co/ tegit-nec iam arma noftrifmec uirerruppetunenifrebufcognicir Cefar Labicnu cum Gohoreibuffex:fubfidio laborantibufmittic. Et imperat.fl fuftinere non poHit:dedudhifcobortibuf eruptio c pugnaret.id nifi neceßariomo faciatlpfe adit reliquofcohortaZ cufncilabon luccumbat: omnium luperioru dimicacionä frudtä in eo die:dtqî bora docet cdfiflere, interiorefdefperatifeapeftri/ buflociG propter magnitudine mûicionû loca prerupta ex afeefu temptant, bue ea; que parauerant: conferunt;multitudine teloru ex turribuf ppugnatefdeturbat.-aggere:»/ cratibuffoGafexplet, falcibufuallum ac loricamrelcindunt:mittit primo Brutum ado/ lefcccem cum coborcibufCelar.poft cum aliiCC.Fabium legatu. Poftremo ipfe cu ucbcmetiufpugnarecntegroffubfidio adducit. Rxfbituco preho ac repulfifboftibufeo quo Labienum mifcrac: ‘contendic.cobortefquaccuor ex proximo caftello deduac.eqtu partem lequi pattern circumireextenorefmunitionef;8^:ab tergo hoflefadoriri:lubcc.Labienafpoftq neq; aggerefmeq? folle uim hoftium rullinere pocerancscoa dtifuna quadraginta cobortibuf: quafexpximifprefidiifdedudtaflbrfobculic. Cefarem pnuciof factc certiorem.quid faciedum exiflimet.accelerat Cefar^ut pho interiit , eiuf aduentu; ex colore uefticuf cognito :quoinligni in preliiGuti confuerat: turmifqj equitum:«k ^coborcibufuifiGquaf fe leq luHerat-'uc de loaf fuperioribufbec dec[iua:8^ deuexa cerneZ bantur : hoflef committunt prelium; utrinqj clamore fublaco « excipitur: rurfuf ex uallo • 'acq: omnibuf munitiombuf clamor^ Noftri omidifpihfgladiifrem gerne.repente pofb terga eqtatuf cermtur.cohorcefalic appropinquabant. Hoflef terga uercunt« FugientibuGegtcfoccurrunt;ht magna cedefMedulufdux æ pnZ cepf-ermanorum ocadicur. Vercafiudlaunuf Arucmnfin fuga

comprebendicur : figna Tnihcdria fepcuagincaquatcuor ad CcfarS rcreruncur.pauc tex caco numéro te meolumcfin caftra reapluu confpican exoppido cedern: ^ fugam fuorum- *defperaca (alucc copiaf a mumnoibuf reducunc,ficpunufbac re audita ex cafbrif gallorum fuga: q? nifi crebnffubftdußac todufdici labore mihtef cOent defeffiîomefboftiû copie delenpotuiflenc-de media no die minufegcacuf nouiHimu agme cofequidfmagnufnumerufcapit ;: acq; interficit, reliqui ex fuga in ciuiracef difcidunt. Poffero die Vercingétorix confilio conuocato : id fe bellu fufeepjOemo fua:f necenîtacum:fed comuniflibertatifcaufa demonftracs. ^quoniam fic fortune cededum; ad utranq; rem fe illifofferre:feu morte fua romaniffatiffacere.feu uiuum tradere uelint-Mitcucur de bifre/ bufad Cefarem legati aubec arma tradi:principefproduciipfe in munitione pro ca ftnf confedic.eo ducefproducucur.Vercinge/ corix deditur.arma proiiciuncur.referuatif beduifacq; aruernif fi per eofciui tacefrecuperare ponec:ex reliquifcapciuiftoco ex/ crcitui capita lingula:prede nomie-diftribuit. Hif rebuf confe dlif in beduof proficifcicur.ciuitate recipit.co legati ab aruernifmifii que imperetife fadlurofpollicentur.imperat magnum numerum obfidum.legionef in byberna miccic:captiuorum circiter uigmti milia beduifaruernifq; reddit. T.Labienu cum duabuflegioibuf: 8i:equitatu in fequanof proficifci iubet. Huic.M. Sempronium Itutilium attribuit. C. Fabium S^.L.Mtmttiû Bafilmm cum du/ abuflegioibufin remif collocatmequa a fimtimif bellouacifca/ lamitacem accipiant. C. A.nciftiumR.egtnum in ambibarecof.T. Sexcium in bicurigefC Caniniu.Kebilu in rutbenofeu fingulif Icgioibufmittit.Q^ TuUiu Ciceronem 8^. P. Sulpitiu Cabillonu 8^ Manliane in beduifad Ararim rei frumentarie caufa collocat, ipfe Bibradte byemare coftituic.HifrebuflitcerifCefarifcognitif ro me'dierum uigmti fupplicacio redditur»

gt;A‘k^iftil mTwuifpmu Cennnieiitaîiii txUi cpiKin•

OdcftufafïîduifcuifuodbufBalbe cd co eidi«fia mea recufdcio:non difficulcacifexcufacioné-fed terne uideret deprecatione habere: difficillima rem fufcepi.Celanfnoftn commencanofrerum Igeftarum gaUiemon comparencibufrupionbuf iacq; mCequennbufetuf(cnpciGconcexui.nouidi/ rmumq; imperfectum :ab reburgeftifalexadnc conFcdîufq; ad exicummon quidem ciuiIifdinènfioniGcmuf fine nullu uidemuGfed uice CefariCquo fucina qui legenc-fcire poOinn

q '’arrogannecnmine : qui me mcdiif mterpofuerim Cefarif CcnpciC Confhac emmmceromnef nibil cam operofe ab aliifce perfeefbu; quod non borum eleganna commencanorum fuperecur. qui func edin: ne fciencia cancarum rerum fcripcoribufdeficAdeoq; pro / band omniu ludtcio^uc prerepca no prebtca faculcaflcripconbuf uideacur.Cuiufcamé revmaior noftra:^ reliquoq :eft admiracio. Ceceri emm qbene:q emedacemofeciam q facileiac celericer eof perfeceric:(cimufErae aucem i Celare« 'cum faculcafracq? degacia lumma fcribendu turn ueriHimaconfcicncia luorum confliorumi expkcâdorum.mibinclUud quidem accidtcmc Alexandrino accp Africano bello incereflem.que bella quaq ex parce nobif Cefarif fèrmone func nocd:camen aliter dudimufea:que rerum nouicace 1aucadmiracióe nofcapiuncralicer que cefbimonio lümufdidhuri. ,f Sed ego nimirum dum omnefexcufacionifcaufafcolligome cum ■ji Cefare conferar-bocipfu crimen arrogantie lub co:q jme ludicio rli culufqua exiftimem pode cum Celare comparari. nbsp;nbsp;Vale.

SÉ -A Hu-h^ kill fplha cvmcntnniiö iwuifpniti^« fMm gallia deuidba Celar:cum a fupion eftacc nullum bellandi cépufincermilinèc; milicelqi by/ ;,berno2 ^ quiete reficere a canciflaboribufuellec: complurefcodé tepore auitacef renouare belli confilia nuntiabantur. -comurationefq: facere; ’culufrei uerifimilifcaula afferebat:q igallif om/

Ar^^ =5 =^^=jft^:i^ *^ inuui cognitu enet:neq: uiia multicuaine i unu P^Ocum eoadia refiftipolle romamfnec fi diuerfa bella compluref Çipeodé tepore intuliffet ciuitateffatifauxilmautfpanvaut copiai^ C ibabituru exercitum populiromani-ad omnia perfequenda. No

œnè ducé alicui ciuicati fortem in comodi recufandamifi call mora relique poGène fe uindicare in libercacem.Que ne opinio galloru cóFirmarecur Cefar.M.Antonium quefborem fuifpFecic bybemif. ipe equitum prefidio pridie kalendifianuanuab oppido bibradte proficifcitur ad legione duodecimam. -quam non longe a Ftnibuf beduorû collocauerat in Finibufbicurigum:eiq:adiungit legione undecimam que proxima Fuerat binifcoborcibufad impedimeta tuenda relidtif.reliquu exercitum in co piofiFTimofagrorbicurigu inducit-qui cum lacoffinef8^ qplura oppida baberenc:uniuflegi/ onif bybernif non potuerunt contineri : quin bellum pararent: coniuraeionerq:facerent.repentino aduentu Gelarifaccidit quod imparacifdeiedtifq; accidere fuit necedèfut line timore ullo rura colentefpnufabequicacu opprtmerecur:q confugerem Oppida poflent.nam etiamillud uulgare incurfiomfboftium fignu:quod incendio edificiorum incelligi confueuit = Gefanf-erat meerdidto fublatumme aut copta pabuli frumentiq; fi longiufpgredi uellet deficerec.autboftefincendiifterrerentur.mulcifbominu milibuf capcifperterritt biturigefqui primumaduentum effugere puta/ uerant romanorum - in finitimaf ciuitatef: aut prtuatif bofpitiif confifnaut Ibcietate conlilioi^::confugerant frufbra.Nam Cefar magnifitinenbufomibuflocif occurrit:ncc datulli ciuicati fpatiu de aliéna pociufqde domeftica falute cogitandi.qua celeritate 8^: facile dmicofretinebdc:8^ dubicantefcerroread condinoneCpacif reducebat. Tail conditione propofita biturigefcum fibi utderenc clementia Cefarifreditum paterean eiufamiciciamffinitimafq: ci/ uitateffine ulla pena dedifle oblidefatq; in fidem receptafeeidem, fecerunt. Cefar miltcibuf protanto labore ac pactencia:qui bru/ malibufdiebuflitinenbur difficillimif-frigoribuf intolerandifffu/ diofiflime pmanferanc in labore:ducccoffexcerciofcctunoibufq: tot milia nummu prede nomine condonada pollicetdegibibufq; tbyberna remiflifiple fe recepit die. xl.bibra(h;e.ibi cu lufdiceret: bicurigefad eum legatof mittunt auxilium petitu contra carnu/ tefquofmtulifle bellum fibi querebantur. Qua re cognita cu dief non ampliufdecemnouem in bybernifeffet commoratuFlegionef quattuordecim 8^ lex ex bybernifab arare ducic.qfiti coHocacaf. explicande rei frumentarie caufa fuperiore commentario demo/ ftracum eft.Ica cum duabuflegionibuOad perfequedofeamucef proficifcitur.Cum fama exercicufad boftef eflet placa calamica.ee

ceccrorum ducfti camueeG uicif defcmGoppidifq;; que tolerande byemifcaufa confttrudfrepence exiguif ad neceflicacem ediGiCuG incolebac.nuper ennn deuidhi complura oppida dimifcranodilpfi confugiunt:.Cefar erumpencefeo maxime tempore acerrimafte/ pefhaceûcû fubire milicernollecnn oppido carnucuCenabo caftra ponic.atq; mcedta: partim gallorum:paramq; coniedhif celeriter ftramencif que tentonoi^incegedorum grana erantmediFtcaca: mill tefeo tegic. equitef tarnen 86 auxilianofpeditef in omef par cef mittit-'quafcunqi petiOe dicebantur boftefnecfrufbra.-na plerucf magna preda pottei noftn reuercuncur.opprenî carnutefb/emif difficultate'terrorepericuli; cum tedlifexpulfi nullo loco confi/ fbereidiuctufauderct: nec Gluaifprefidio cempeffcatibufdun nîmif tegi poflent; difperf imagna parce amiHa fuorumrdinîpâtur in fi/ nicimaf ciuitatef Cefar tempore anni difficillimo cu fatif baberce conuementef manuf dispare:nequod mitium belli nafcerccur; quantumqnn ratio e eflet;exploratu haberetffub tempufeftiuoif nullum bellum fummum polle coflari.C. Trebonium cu duabuf legio nibuGquaffecum babebacnnhybernifcenabi collocauic.ipe cum crcbriflegacioibnfremorura cernor fieret;bellouacofq belli gloria.-gaUof omnef belgafq: preffabant: fintcimafq? iif ciuitatef duce Corbeo bellouaco 86 Commio A,crebace exercitu cbparare; atq; in unum locum cogere;ucomi multitudinemfineffueflionu; qui remif erant attributitacerent imprcflionera:percinere autem non tantum ad dignitatem.fed etiam ad falucem fuamiudicaret. nullam calamitatem fociofoptime de republtca meritof recipere; legionem ex byberrufreuocat rurfuf undecimam.Litcerafautem ad.C.Fabium miccitsuem fineffuefltonuJegionefduafquafha '^ bcbae:adducerec.alceramq; ex duabufa. L.Labieno arceat. Ita quacumhybernorum opportunitafbelliqj ratio poftulabat:per/ pecuo fuolabore muicc legibibufexpeditionu munufmiugebat. Hif copiif coadbifad bellouacof proficifcicuricafhnfq in eorum finibufpoftcifequitu curmafdimicnc.in omnefparcefadaliquof excipiendofex quibufhoftium confilia cognolcerec.eqcefofficio fundor renuntiant paucofin edifitufefleinuencofatq^ bofnon q agrorum colendozf caufaremanfident;fed {peculandi gracia eéne remini.aquibuf cum quererec Cefar;quo loco multitudo edet bel/ louacorum:quodq: eflêc confilium eorum:inueniebat bellouacof orancfqui arma ferre poffencan unum locum conueniflè.Icemq;

ÄmbianoGdulcrcoGcdlecoG ueHiocafTof: Acrebatef: locum caflnf cxcelfumnnfilua circundaca palude delegiOè. Impediment omia in ulcenorerfiludfconcuhnè.Cóplurefelfe pnncipef belli ducoreP fed malctcudinem maxime Corbeo obtemperare.g, ei lumo odio eße nome populi romani inceUexinènr.Pauctfance diebuGex bif caftnCAcrebarem Commium dilceßiüe: ad auxilia germanorum adducéda. quorum uicinicdfpropinqud:8^ mulneudo eflecin/ Finica.Coûriruinê aucem bellouacofomnium principum confenfu: fumma plebif cupidicace-fi ut diceretur Cefar cu cribuflegionibuf uenirec:ofFerrenc lead dimicadum.ne miferiore acduriore poftea conditione:cu toto exercitu decertare cogerent.fimaiorefcopiaf adducercenn eo loco permanerentjquem delegiOenc,pabulatione autem:que propter anni tempufeum exigua:cum deiedha ccc-80 frumentatione:8lt; rreliquo commeatu-ex infidufpbibere romaof que Cefar confennenubuf plurimificum cognouiOet. acq; ea que proponeretur c0nfilta:plena prudentie:longeq;a temeritate bar/ barorum remota ee ludicaretiomnibufrebufinferuiendu ftatuic. quo celeriuf bofbef contempta lucrum paucitates prodirentin aciem, ftngularifeni uirtutif ucterrimaflegi onerodlauä. ’sz nonäl habebat.fummelpei:delecfteq; luuentutifundecima.que odhauo lam Hipendio:tarnen in collatione reliquarumsnon dum eandem uetufhacifac uircutifceperat opinionem. Icsq confilio aduocato: rebufiifque ad fe cHent delate;omnibufexpoficifanimofmulci/ cudinif confirma t.fi forte hofbeftrium legionum numero ponet elicere ad dimicandum.agmmif ordinem ica confficuic.ut legio (cpcima odtauanona anteomnia iret impedimeca. deinde omiu impedimentorum agmen ’quod cum erat mediocre:ucin expedi/ tionibufeOe cofiieuic.'cogeret undecima.ne maionfmultiCudintf fpeciefaccidere boUibufpoßec; q ipfi depopofciffent. Hac ratione pone quadrato agmine mftrudtonn cofpediu boftium ccleriuf opinione eo4 exercitum adducit.Cum repente inftrudtaGueluC in acie certo gradu legionef accedere galli uiderunt:quo2 f erant ad Celarem plena fiducie coniilia perlata; fiue certaminif piculo fiuefubito aduccu:feu expedtatioe nofhn cofilircopiafinftruuc pro caftnfnec loco fupenore decedunt.Celat 66 fi dimicare opta/ ueraestamen admiratufcantam multitudinem boUiumsualle in/ termiflasmagifin latitudine depreOa q latepacente;cafbra caftnf bolbum confert.Hcc imperat uallo pedum.xii.muniri.loriculacji

pro bac ratione ciuf akicudinif inediFicarcfonàm duphee pedum denum quinum lateribuf deprimi diredhiGturref excitari crebraf in altitudinem trium tabulacorumpontiburcraiedhiGcóftratifqï: comungu quorum frontePuiminea loricula munirent: ut ab bo/ ftibufduplici fonà:duplici propugnatorum ordine deféderetur. quorum alter ex pontibufquo tutior ex altitudine eHeerboeau/ daciuflongiufqjpmitceret tela. Alter quo propiorbokium uallo collocatureßec-ponre ab infcidétibufcelif tegeretur.porcifforeb alciorefq: turrefimporuit.Huiufrnunicionirduplex erat confiliu: nanq; 8Z operirmagnitudinem:8^ timorem fuumjfperabat fiducia barbanfallaturum:8lt; ;cum pabulacum:frumencatuq; longiufeec ' proficifcendum:paruifcopiircaftra:municione ipla uidebac poße defendi-Interim crebro paucif utrinq: procurrentibufinter bina caftra paludemcenedha- ’contendebatur, quam tamen paludem nonnunquam auc noffra auxilia:aut gallorum germanorumq; Cranfibant^dcnulq: boftef mfequebantur.aut uicißim bokefeodé tranfgreßi:noftroflongiuffummouebanc.Acedebae autem quo/ cidianif pabu[a tionibuf:id quod accidere era t neceße:cum ranfi difiedhifq; ex edificiif pabulum co nquireretur- ’ut impedinf locif difperfif pabulacorefcircunuenitetur.que refetfi mediocre decri/ mentum lumentorum ac feruorumnoftrifafferebat.'Came ffultaf cogicationef incitabat barbarorum, atq: eo magiG q, CommiuG quem profestum ad auxilia germanorum accer^da docui: cum i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;equmbufuenerat. Cefar cum animaduercerec boftem compluref

caftnfdiefpalude sz locifnatura mumtiffe tenere:neq; oppugna/ re caffra eorum:fine dimicatione pernicioia:nec locum munitio/ nibuf claude nili a maiori exercitu poGeditteraf adTrebonium mittit: ut q celerrime:poßit: legionem quartamdecimam:que eu ,T. Sextio legato in biturigibufbyemabac.-accerferec'atq; ica cu cnbuflegionibufmagnifitinenbufad fe ueniret.ipfe eqtefinuice \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;remorum ac Itngonum.reliquarumq; ciuicatum ’ quoru magnum

numerum euocauerat.prefidio pdbulationibufmittic:qui lubieaf bofbium incurfionefrufbinerent.quod cum quocidie fierec:ac iam confuecudine diligencia minueret:quod plerunq? accidic diucur/ nicate.-bellouacidcledba manu peditu;cognitif katio nibuf quo/ tidianif equitum nokrorumdiluekribuf locif infidiafdifponunt. Eodemq: equitefpokero die mittunt.qui primu eliceretnoftrof in infidiif:deinde circuucncofaggerederetur.cuiufmali forfincidit

'remiGqbufille dieffungenda muncnfuenerdC.Ndnq: it cä repere bofbium equicefdimaducrnnènc:dc nLimero (upenore paucicace concép^inèncïcupidiufinfequuc ipedicibuGundiq: fune circunddct, quo faefho percurbatucelenufq confueeudo fert equefbnfpreliufe recepcrunc.aiTuno Vernfeo principe ciuicacif prefedho equitum: qui cum uix equo proprer cratem poOet uturamen confuecudine gallorum^neq; eratif excufationeun fufciptenda prefedturd ufuf eracineq; dimicari fine fe uoluerdc. Inflammantur acq - incitantur bofbium animi fecudo preïto:principe remoip inrerfedlo’noftrlq; decrimenco admonentur•ddigen ttufexplo ratiflociGftarioncfdif/ ponere:dc moderaciufcedencé infequibofbem.Nó inrermiccund interim quotidiana prelia in cófpedlu ucrorumq Cdftrorum:que aduada tranfitufq; fiebant paludifqua concencione germarquof propcerea Cefar traduxerat rbenum^ut equitibuf iterpofin pre/ ltarenrur:cum conftantiufuniuerfi paludem cranfifïène:pauciCq( refiftédo incerfedtibpercinaciufrehqm multitudine eéntinfecuci: percernn no Colum it ;qui aut cominufopprimeban0:auc eminuC uulnerabancur:Ced etia qui longiuClubCididn conCueranCJuec ^uf finem füge fecerunt;qfe.aur in caCbra fuoip reciperer ’duenonullt pudore coadlidongiuf profugerent. Quorum periculo lie omef copie func percurbate. uc uix ludican poOer:ucrum fecudiCmini/ mifq; rcbuCinfolénoreCan aduerfo;mediocri cafu:cimidiorefeénc. CompluribuCdicbuCiifdé in caftriCconfumpciGcum propiuCaccel/ fifCe legi0ef:8^,C.Treboniu legatu cognouiflet.-duceCbellouacoif uerici limilem obfenîonem alcxic:nodtu dimittunt coOquofecace auc uiribufinfcrioreC'duc inermcfbdbebant:unaq: reliqud impe/ dimenca.quarum perturbatum 86 confufum dum explicat agme: magna enim multitudo carrorumretiam expeditof fequi gaIlof cofucuic-oppreCfi luce co piafarmarorum in fuif inftruunc caftriC ne priufromani perCequi Ce inciperent’qlongiuCagmen impedi/ mentorum fuoq proccHi flet. Ar Cefar:neq refiftcceCaggrediédoC tanto colliCaCccnCu ludicabac.neq no uCq eo Icgionef admoué/ daCut diCcedere ex co loco Cinc piculo barbari milicibuCinCtatibuC: no poffene. Ica cum palufimpedica a caftriCcaftra diuiderec:quo cranCeundi difticulcaCcelericacem infequendi tardare non poCfec: acq! id lugum.-qdcranfpaludem pene ad boftium caCtra pcinercct mediocri ualle a caftriCcoru mccrcifum animaducrcerecipo tibuf palude conftracd;legionef crdducic'celericerq infu mma planitie

tilgt peruenic. que déchut Fafttgto duobufabldccriburmumebdé. ibi legioniburmftrudtißad ukimunilugum perueniC;aciemq: co loco confticuit-'unde tormento miOa tela in boftium cuneofcouct poHenc.Barban confifi loci nacura-'cum dimicare non recurarent: ft Force romamfubire collem conarentur ;dc ipfi paulacim copiaf diftributaf dimiccere non auderencme difperfi perturbarenturan acie permanferunt. Qudru pertinacia cognita Cefar uiginti co/ bortibuPinftrucftiftcaflrifq; eo loco metatifmunin iubec cafira: aç(bltcif openbuf pro uallo legionefmftrucftarcoUocat.equicer Frenatifequif in ftatione difponic.BeHouaci cum romanofad in** fequendu paratofuiderentmeq; pemodharejauc diuciufpmanere fine periculo eodem loco poHène; tale confdium fui recipiendi ce/ perunc^Fafeefue confueranc. Nanq; in acie federe gaUofcoluefft:: fupertoribufcommencariir Cefarifdeclaracum efl.per manufftra/ mentorum ac uirgultorum:quorum fumma erat in caftrif copia: inter fe cradicof: ance aciem collocauerunc. extremoq tempore diei:figno pronuntiato incenderunt. Ita cónnenfflamma:copiaf omnef repente a confpedtu texit romanorum: quod ubi accidit barbari uebemennnîmo curfu Fugerunt-Cefar etfidifceBu boftiu animaduercere non poterat meenduf oppofitiftarnen id confiliu cum Fuge cauta initum fufpicarctur-legionefpromouit-’S^ ad mfe/ quendum ipfe uerituf infidiaf: ne force in eodem loco fubfiftere bofbif atq; elicere noftrof in locum conaretur iniquum cardiuf procedit,Êquitefcum intrarefumum : s^flammamdenfiflmam timerenc:ac fiqui cupidiufincrauerancmix fuoq ipfi priorefpartef änimaduerterenc:equorum:infidiaf uenti, -liberam facultatem fui recipiendi bellouacif dederunt. Ita fuga timoriffimul calkditauf plena fine ullo detrimento’milia nbampliufdecempgredi-bofbef munitiffimo loco caftra poluerunt.inde cum fepe in infidiifeqteft peditefq; difponerent:magna detrimenta romanif mpabubtio/ nibufinferebant.quod cum crebriufacciderec:ex captiuoquoda comperic Cefar Corbeium beliouacorum ducem fortiHimorum milia fex peditum dclegine:equicelq; ex orni numero mille:quof in infidiifeo loco collocarac:quem i locum propter copia frumcti ac pabuli romaofminuroflufpicarecur, Qiio cognito confilio le/ gionef pluref qm folebat educit: equitatumq qua confuetudine pabulatoribufmiteere prefidio coluerat:premiccic.buic interpoic prefidia leuif armature: ipfe cum legionibuf: qm poceft maxime

appropinqc.hoflefin infidufdifporitrcum fibi delcgiffec campi ad rem gerendam no ampliuf patenté in omnefpartefpafTibuf mine:filuifundiq;:aucimpediciniTno flumie munitum ueluc in/ dagine:bunc mfidufcircundederut. explorato boflium coftlio: noftri ad prcliadum animo^atq; armifparatircu fubfequecibuf legionibuf nullam dimicationem recufarenc;turmatim in eum locum deuenerunt. QuO2p aduencu:cum fibi Corbeiufoblatam occafionem rei gerende exiftimaret.-pnmufcum paucif fe ofte/ dit-’atq' in proximaf turrnaf impetum facit.noftri conftancer incurfum fuftinec-infidiatorum neq; plurefin unum locum co/ ueniunc-quod plerunq; equeftnbufpreliifcum propter aliqué timorem accidit-tum multitudineipforum detrimenta accipit, cum difpoficifturmifinuicem ran preliarencur.neq; ab laceribuf circunueniri fuofpaterencur.erumpunc cecen Corbeio preliatc ex filuif. fit magna contentione diuerfum prelium.quod cum diutiuf pan marte iniretunpaulatim ex filuif inftrudla multi/ tudo procedit pedicum:que noftrofcoegit cedere equitef.qbuf celeriter fubueniunc leuif armature pediteOquofante legionef min0fdocui:turmirq; ncftrorum interpofitifconft-anter preli/ ancur.pugnantur aliquandiu pan conditione, deinde ut ratio poftulabac:preln:qui fuftinucranc primofimpetufinfidiarum: hoc ipfo flunc fuperiorebq, nullum ab infidiatibufimprudecef acceperant detrimentum. /Vcccduntpro piuf interim legioneO crebriq; eodem tempore 8^ noftrif 8^ boftibufnuntu afferunt: Imperatorem mftrudhifcopiifadenè. Qua re cognita:prefidio cohortium confifi noftri acerrime preliancurmefi tardiufrem geHifiènc-uidtoric gloriam communicaOè cum legionibufuide/ récur.tïoftef concidunt animiG atq; itineribuf diuerfiffugam querunc mequicqm. Nam quibuf difficultatibuflocoru roma/ nofclaudere noluerunt bif ipfi tenebantur.uidti tamé;pculfiq: maiori parte amifTarcófternati pro fugiunt.partim filuifpetitif partim flumine.qui tarnen in fuga a noftrif acriter infequenci/ bufcoficiuntur.Cum interim nulla calamitate uidtufCorbeiuf excederet prelio: kluafq; peteret - baud inuieantibuf noftrif; ad deditionem potuit adduci;quin fortiOime preliando;comptu/ refq; uulnerando:cogeret elatofiracudia uidhorefin fc cela co/ licere, tali mo re gcfta:recentibufprelii ueftigufingreflufCefar: cum uidtofcanta calamitate exifhmarec boftefnudO accepto

4ocum caftrorum rehdhuroGque no longiuf ab ca cedeabefïè: plufminufnoucm milibufdicebancur.camS^fi Flumine impedicd xranGcum uidebac : tarnen exercitu eradunto progreditur . Xc bellouaci rehqueq; ciuiratef: repente effuga: paucif : atq; bif uulneratif: réceptif qui filuarum beneficio cafum euttaueranc: omibufaduerfifcognita calamitateantcrfedlo Corbeio amiHb equitatu:8lt; ;fortinîmif peditibüßcum aduencare romanofexif/ ci matent:concilio repente cantu cubain conuocaco-cbclamani: ut legati:obfidefq: ad Cefarem mittatur. Hocomnibuf;pbato confilio Commiuf Atrebafad eofconfugit germanof a quituf ad ld bellum auxilia mutuatuferat.Ceteri e ueßigio mittucad Cefarem legatoOpetuntcj ut ea pena ftccontentufbofliufqual fi hne dimicatione inferre intcgnCponèc.-pro fua clemencia:bu/ manicateq; nunq profedho eec iHaturuf.affhdhaf Opefequeftn prehobellouacorum eHerdeledhorum peditum multa milia in/ tende: uix refugidenuntiof cediG tamen magnumme intanta calamitate bellcuacof eo preho commodum edcconfecucofq^ Corbeiufducor:belli:concitator mulcitudinifedet interfedluf. Nunqm enim lenacum:cantum in ciuicate illo uiuo:quantum imperitam plebem potuide. Hec orantibuf legatiGcomemorat Celar:eodem tepore ruperiore anno:bellouacofceterarq; gallie ciuitaceGfufcepidc bellum pertinacidime.bofex omnibufin fe/ centia permanfide.neq: ad fanicatem reliquorum deditioneede perdudtoCSctre atq; incelligere fecaufa peccati facillime mor/ tuifdelegari.neminem uero catum pollere:ut inuttifpncipibud refiftence (enatu:omnibuf bonifrepugnantibufinfirma manu plebiGbellum concitare só gerere poffer. Sed tarnen fe contentu ea pena: quam fibt ipG contraxidenc. No cfte infequenri:legari rctponfa ad fuofreferunt:oblidefconficiunt. Concurrunt reh/ quarum ciuitacum legati.-quibcHouacorufpeculabant; euentu: obfidef dantamperara faciunt, excepto Commio quem timor prohibebat cuiufq fidei fuam committere falute. Na fuperiorc anno. T.Labicnuf Celare in galba citeriore luf dicente; cum Commium cdperidet: follicitare ciuitaceOs^ comuranone cotra Cefarem facere infidelicate eiuffineulla perfidia mdicauit co/ primi pode-que qa no arbitrabatur uocatumincaflrauentuq: ne centado cautiorem facerec.C.VoluienumQt-adracu milit: qui eum per fimuUtionem colloquii curaret interficiendum.M

*cam rem delectofidoneofei tradidit: centunoneGcö in collogu iicncum enèc;8lt; 5ut conueneratîmanum CommiiVolufenufar/ npuinèc.cécLirio ueluc tfueea re pmoeuß celeriter a familiaribuf probibicufComminconficere hominem non potuitJgrauicer tn primo idhu gladio percudit. Cum utrinq; gladii diftridti edent: non tam pugnandi: qm diffugiendi; Fuit utrorunqrconfilium. noftrorum; q gt;mortifero uulnere Comium credebant affedtu. gallorum cp inlidiif cognitidplura q uidebant:ex:cimelcebanr. Quo fadfo fbatuide Commiurdicebatur:nunqua in conlpedtu cuiuCqromam uenire. BellicofidimifgentibufdeuidhifCefar cum uideret nullam lam ee ciuicatem.que bellumid pararet;qÆ fibi refiteree:fed nonullofex oppidif demigrare-exagnfeffu/ gerc:ad prefenf Imperium euicandum;plurefin partefexercicu dimittere coftituic.M. A.ntonium queftorem-cum legione du/ odecima fibi coniungitC.Fabium Legatum cum cobortibuf uigintiquinq? mittit m diuerlidimam partem gallie:q? ibi qfdam ciuitatefin armifede:audiebac.neq;.C.CaniniuILebiliu legatu; qui in illifregionibuf preerac:(atif ftrmafduaflegionef babere exifhimabac.T.Labienum ad fe uocat. Legionem aucé duo/ decimam: que cum eo fueracan b/bernif in togatam galltam mittit:ad coloniaf ciuium ro manorum tuendaßnequod fimile incommodum accideret deincurfióe barbarorum-ac fuperiore ertaceTergeftinifacGiderat:qui a repentino latrocinio:acq; im/ pecu in colle illorum erant oppredi:ipe aduad:andofdepopula/ dofq; finef A,mbiorigifpficifdt.quem prerntum-atq: fugiente cum redigi in luam poceffacem defperadèc:proxima fue digni/ Cati ee ducebat: adeo finefeiufuaftare:eiuibuf:edifitiif:pecore: ut odio fuoru A.mbiorix:liquolfortuna reliquoffecidet:nullu reditum propter tantafcalamitatefhaberet in duitatem.Cum in omnefparteffinium Ambiorigifaut legidefaut auxilia di/ mifidec:acq? omnia cedibuf mcendiifrapinid uaffadèc. magno numero hominum iterfedto;auccapto:Labienum eu duabuf legiombufin treuirofmittit:quorum ciuitafpropter germanic uictnitatc:quotidianifexcrcica bellif:culcu 8^ feritate nd mulcu a germanifdifferebat.neq; imperata unq nifi exercitu coacta faciebat, interim.CCammuflegatudcum magna multitudine conuenide boftium in finefpidhonum littenfnuntufq; Duratu eognouidec;qui perpetuo in amicicia manlerant romanorum;

cum parCquedam auicaafeiufdefecinècîad oppidum Temonem cótendic-quo eu dduêcarec:«3Cq; ex captiuifceraufcognorcerec mulcif bommu milibuCDunaco duceandium duratru cUufum, Temone oppugnari meqnnfirmaf Tegiocf Boftitufcommirrerc auderec^cdfbrd pofuic loco munico.Dumnacufcu appropmqre Canmiu cogno uiflecjcopwf ommbufad legioefcouerfdJcafVrd romanoif oppugnare infticuic-Cu coplurcfdieft oppugnatóc confüpünèeïS^^ magno fuoipdemmetoinuUa parce municionu conuellere pocui nèc:rurfurad obfidendu lem onerediic.eodem tempore. C. Fabmflegatufcompluref ciuicacefm fidem recipit. obfidibuffirmac.licccrifq;.C.Cdninii certor fic que t pidlcnibuf gerantur. Quibufrebufcogninf pficifcicur ad auxiliu Duratio ferendû.ae DumnaeufaduentuPabu cognito -derperata lalutc ft tempore eodem coadbuf enêc:8^ ro manum externu fuftinere boftem:8,'refpiccreac timere oppidanofrepente eo ex loco cu copufrecedit- nee fe latif cucum fore arbitral mifi Humteligent qd ^erae ponce;ppcer magnitudine cranfeunduico piaf tradux^ iflèc. Fabiufs/fi nódu i eofpedtu uenerac boftiOneq: fe Caninio coniunxerac: tarnen do dtufab iiGq locoif noueranc naturam; pociffimû credidit bofbef peerntoßnon eu locû quem petebat: pecicurof. Itaq; eu copufad eunde ponté cdtendic.equitacumq; cantupcedere ante agmen impat legionu;quantu proceftinec: fine defatigande equoifun eadélè reciperet caftra.Cdfequunt; equitefnoftrcuc erat precepeuanuaduntq; Dumnaci agmen:8^ fugiencefpterritofq! fub farcmiftn innere agreflrmagna preda; mulcif interfe cftif potiunt.Ita rebenc gefta fe recipiut i caftra. infequéti nodbeFabiuf eqcefpmittic:fic paracof ut cdfligerét: acq; omneagmé morarent.du confequcred ipeicutuf precepcif ut ref gereret.Q^ Titatiuf Varufpfedbuf equitu^finguUnfamp; animi:8^ prudentie uir:fuof borcacur:agmenqïbofhiu fecutuß curmafpartim idonetflocifdifponit-parcim egtû pliû cdmiccit. Confligit audaciufequicatufboftiu-fuccedetibuffibi peditibuf; qui roto agmine fubftQencefequitibufluifcontra noftrof feruc auxiliuftt prelium acri certamine.nanq; noffri edeempeifpdie; fuperatilq ;boffibufcum fubleg legionefmemtninènc:8^ pudore cedenduamp; Jcupiditate per fe conficiendi prela;forciffimc contra peditefpreliand.bofbefq; nibil apliuf copiaif accefluif credeeeß ut pridie cognonerant^delendi eqcacufnoftn nadTi occafidem

Îxt (ÓAirirg.

îuidebdnt: -cum akquandtu fuma cocentione dimicaret,Dunacuf inftruic aciem :que fuifenec equicibufinmcem prefidio:cü repete lt;cófercc legióefm cofpedtu boftiu ueniöc.qbufuinfpercuïfe bar/ barorum curmeac perterrice^aciefboftiu pcurbaco fpedimétoif agmie:magno clamore difcurfuq; paOîm fuge fe madac.ae noftrt eqtefq pauloance-cum refiftencibuf fortißime coditerantdencia uidhone elati magno undiq: clamore fublaco îcedécibufarcûfuîîî qncu equo2^ uirelad pfequendu-dextreq; ad cedenda ualéc cantu eo preftointerficiuc.icacp ampliufmilibuCxii.aut armatorum:auc eo2p:qui eo tempore arma proiecerât incerfedbiGomif multitudo capitur impedimencoip. Qita ex fuga cum conflaret Drapetem Senoné:q uepmu defecerat gallia; co lie cftif udiq; pditifboibuG feruifad libertatem uocatiGexulibufomniu ctuieatû receptiGla/ tro cinnrimpediméca Sâ cdmeacufromano2p incercepat-no âpkuf bominà milibufex fuga.V.coHedtif ^umciâ petere.unaq: cofiliu eu eo Lutenû Cadurcû cepinè: que in lupion comentano: pma defedbione gallie facere i q?umcia uolinflè impecû:cognitum eft: Cdniniuflegacuf.cu legiombufduabufad eoCprequédofcocédic: ne detrimento:auc cimorcpuintie; magna infamia perdicoip bo/ mina latrocmurcdperec.C.Fdbiuf cd reliquo exercitu i camutef rcliquafq; p roficifcitur ciuita ceCquaru eo prelio q^cuDumnaco facerec:copiafee acctcaf fciebat. Non ent dubicabac:qutn recenct calamitate fumißiorefeéne future.dato uero fpacio ac cépore eo? dé infbigace Dunaco poHènt cócieari.q in re ld ma felicicafceleri/ Cdlqiin recipiédifciuicatibufPabium cófeqcur.na carnucefqfepc iiexaci nunqpaciffecerat mécioné:dacifoblidibufueniunt in de/ ditionem:cetereq5ciuitacefpolice tn ukimifgalhe fmibufOceano cóiunélc.quc armorice appellanc;autoritace addudte carnucd: dduencu Fabii legionumq; imperata: line mora:faciuc.Dumnd/ euf fuif finibuf expulfuf erranf laticanfq: folufextremaf galbe regionefpetere coadbuf eftAe Drapefunaq: Lucenufcum legi/ onef Caniniumq; adefïè cognofeerenemec fe fine cerea pernicie^ perlequence exercitu putarent proumcie finef intrare poUcmcc tam kbere uagandulatrociniorumq; faciendomm faculcatê ba/ berenenn finibuf fe conffituuut cadurcorum.Ibi cum Luteriuf apud fuofciucfquondam incegnfrebufmultum potuinecTempq; aucor nouo2pcofilioip.magnaapud barbarofautoncate baberec oppida uxellodond qdi cliencella fuerac:eiufcgrcgie natura loci

mûtcum occupat fuifsz Drdpettfcopiifoppidanofq; fibi coiungiC. Quo CÛ cofefttm. C. Cdniniufuemnèc dimdduerterecqroeCoppidi pdrteGprupnnimiffdXifee municaPq» defendece nullo-'cn armacif afcendere efïèc difficile:mdgna aûcimpediméca oppidano:^ uide/ rcc:quefi clandeftina fuga Cubtrabere conarent;:effugere no mo egcacu: fed ne Icgionefqdé ponent 'tripartito cobortibuf diuififi cnna excelfiffmo loco caftra fecit:a quibufpaulacim caftra qntu copie patiebant•uallu m oppidi circuitu ducere infbitmt. Quod eu aïmaduerterent oppidâi mirernmaqralexte memoria folliciti: fimilé cafu obfeffi0ifuererent;.Maxinieq! ex omibuf Luceriufq fortune illiufpiculu fecerat:moneret ratione frumcti eebabeda: coffituutoim ebfenfu: parce ibi relidta copia:zf.ipfi cu expeditib ad imporcanda frumencum ^ficilci.Eo confilio probato:proxi/ manodte duobuf milibuf armacoru relidhO rehquofex oppido Draper sc Luceriufeducunc.il paucof dicfmoraci cxfimbufca/ durco2f;qui parcim re frumentaria fubleuare eo fcupiebar:parce prohibere quo minuf fumerencmon poterant magnum numeru frumenti comparare. Nonnunq autem expeditoibufnocffurnif caftella noftrorum adoriatur. Qua ob caufam.C.Ganiniufto co oppido munitioefcircudare conatur:neaut opufeffectum tuen no podet:aut plurimifin locif infirma difpofita prefidia babercc magna copia frumenti comparata* ’confident Drapefse Luceriuf non longiufab oppido.x-milibufunde paulatim frumencum in oppidum fupporca ranc.tpi inter (e proumciaf partiunb.Drapcf caffrif prefidio cu parte copiaip refticiciLuceriuf agme lumetoif ad oppidu adducit.dilpofinfibi pfidiil^bora no dtif circiter deciai filueffnbufaguftinîmifq; icineribuffrumentu imporcan i oppidu infticuic.quorum ffrepitum uigilef caftrorum cum fenfidencæx/ ploratorefq miffque agerentur renuntiaffenc.Caniniufceleriter cum cobortibufarmacifex proximif caffellifin frumetariof fub iplam lucem impetum fecic.ii repecino malo perterrici diffugiunc 'ad fiia pfidia.que noftri ut uiderat-acriuf cotra armacofincitati-neminem ex eo numero uiuum capi patiatur. Profugit inde cu paucif Lutenufnee fe recipit in caftra.Ke bene gefta :Caniniuf ex capciuifcomperic partem copiaif’cum Drapece ede in caftrif a miUbufnon longeampliuf xii qua re ex complunbuf cognita^ cu incelligeret fagato duce alcero pcerritofreliquoffacile op^mi ponèïmagne felicitacif effe arbitrabat;:nemine ex cederefugide

in caftra: qui de accepta calamitate nuntium Drapen perferret. Sed in experiédo cum periculum nullu uiderec:equicacu omne germaolq: peditef lumme uelociracif bominefad caftra borium premittic.Ipfc legionem una incra caftra diftnbuic.alceram feci expedita ducit. Cu proptuf bofte acceBînètîab exploratonbuf quofpmiferac: cognofcic caftra co2^ uc barbaroif fere cdfuecudo cft:re[idlif locif ruporibufad ripafeBe fluminifdemifTaAeger/ manofequice fqumprudencibufomnibufde improuifo aduolaOc 8c preliu comififTe. Qua re cognita: legionem armata inftru cftaqi adducic.ita répété ombufex parcibuf figno daco: loca fupiora capiunt;.quod ubi accidit;germani cquirefq; figmf legionifuifif uebemétinîme prelianC cofeftim co boreefundiq; impetu faciut. Omibulq? auc ftcrfedtifaut captifmagna preda potiunt.Capte ipfe eo prelio Drapef Caniniuf Feliciffime re gefta:{ine ullo pene milicif uulnere ad obfidedof oppidaofreuernc^excernoq; bofte dcleco;cuiuftimore antea diuidere pfidia:»^ munitoe oppidanof circ0dare;pbibicuferdc:opa undiq: imperat adminiftrari. Venit eodem eu lutf copiif poftero die. C. Fabiubparceq: oppidi fumic ad obridendum-Ccfar interim.M.Anconium queftorem cum co/ bo mbuf.XV.in belgif relmquic-’nequa rurfufnouorum cofliOip capiendorum belgif faculcaf daretur:ipfe reliquaf ciuitatefadics obfidefplurerimperdC.-ctmencefomniu ammorcofoUnonc fadla fanac. Cum in carmicefueinec.-quorum in ciuitate fuperiorc có/ mentario celar expofuic initium belli eße ortum:q, precipue eof proprer cofcientia fadti timere aduertebdC:quo celeriuf ciuitacc liberaret:principem fcclerifilliufs/ concitatorem belli Gueruatu: ad fuppliciu depofcic.qui 86 ft non ciuibufqdé fuiffe cómictebac: tarnen celeriter ommû cura queficuf in caftra perducitur.Cogit: in eiuffupplicium cefar contra naturam fuam.-concurfu maximo militum:qui oia pericula 86 detrimenta belli a Gutruaco accepta rcfercbanc.adeo ut uerberibufexanimatu corpuf fecuri feriret:. Ibi crebriflitterif Caninii fit certior;que de Drapece az Luteri0 geda enênc:quoqj in conftlio permanerent oppidanrquorum 86 ft paucitatem contemnebac-tamen pertinaciam magna pena effe officiendam udicabatmeuniuerfa gaUia no ibi uirefdefuinèad reftftendum romanif fed conftanciam putaret;neue boe excplo cetere ciuitacef locoru opportunitate frete:fè umdicarmt in li/ bertatem:cum omnibufgallifnotum eße feitet: reliqua eße unam

cftdcem fuepuinae:qud fi fuftincre poffenemullum ultra picula uererentur. Icaqî.C.Calenum legatum cum legiombufreliquit: qui luftifinnenbuf fubfcquerecur. Ipfe cu omni equicacu;q poc celerrime ad Caninium cotendic.cum concra expedlanone olt;m cefar uxellodunu uSiffecroppidaq: operibufclaufu aiaduercerec: neq: ab oppugnatoe recedi uiderec ulla condicione poffe.magna auc copia frumenti abudare oppidanoOex perfugifcognouiffec: aqua prohibere bofhem tempeare cepic. flumen infimam uallem diuidebac:que pene cotum monté cingebat.in quo poficum erac pruptû undiq; oppida uxellodunu. Hoc aduercere loci natura prohibebat, in infimifenim fie radicibuCmontifferebat^Juc nulla in partem depreffif foUiCderiuart poffec. Erac aucem oppidanif difftcilifg^ prerupeufeo defeenfuf uc phiben cibufnoflnffme uul/ nenbufac periculo uicemeq; adire fiumenmeq; arduo fe recipere poHène afcenfu. Qua difficulcace eorum cognica:cefdr fagiccariif fundaconbufq; difpoficiG tormencif eciam quibufdam locifcotra facillimofdercenfufcollocaciG aqua fluminif phibebac oppidaoC quorum poffea omif mulcicudo aquacum unu in locu ueiebanc. fub ipfiufoppidi murum:ubi magnuf fófaque prorumpebat.ab ea parce que uere pedu.ccc.interuallo fluminifcircuicu uacabac. Hoc fonce prohiberi poHe oppidanofcû optarent reliquucelàr unufuiderec non fine magno periculose regioe eiuf uineafagere aduerrufmontem :8Z aggerem inftruere cepicsmagno cum labore 86 continua dimicatio e.Oppidant enim loco fuperiore decurrüts 8i;eminuf fine periculo prelian^. multolq; pcinaciter fuccedenccf uulneranc:non deterrentur tarnen militefnoftri uineafproferre 86 labore atq; operibuf locorum uincere difficultatef. Eodé tpre cuniculoftedbofad aggerefae uineafagut ad caput foncif. quod genufoperif fine ullo periculo: 86 fine fuCpidone hoftium facerc licebat. Excruitur agger in altitudinem pedum fexxollocatur in eo turrif x.tabulatorum;non quidem que meibuf equaretur-id ent nullifopenbufeffici poterat: fed que fupare fótif fafligiu poOet. Ex ea cum tela tormentifiacerencur ad foncifadicum;nec fine periculo poffène aquari oppidani; non tantum pecora atq; lumenta: fed etiam magna hoflium multitudo confumebue.quo malo perterriti oppidai.cuppaffeuo pice fcandulifcomplent, eaf ardentefin opere puoluunc. Eodé tempore acerrime preliat;ut ab incendio refbmguendo-'dimicatöifpericulo decerreac romaof

Magna repencc ex ipiropenbuf flamma exdcit.quecunq; emm per locu precipitem miOa eranc-ea utneifamp;: aggere CuppreHa có/ prebendebacidiplum quod morabatur. Mtlicefconcra noftru gq periculofb genere prela Îocoq; iniquo premerentur: camen omia fortiHimo fuftinebacatmo.R-erenim gerebatur:8^ excelfo loco; æ in cofpedhu exercitufnoftn:magnufq; utrinq; cluor onebat: ita ut qfqi poterat maxime infigniOquo notior cefbatórq; uirtuf cTec eiuGcehf boftium Flameq: fe offerebant.Cefar cum copIureC fuof uulnerari uiderec:ex oibufoppidi purcibuGcoborcefmócé afcendere. 'S^ fimufatione menium occupandorû:clamoré undtqj lubet tollere. Qiio fadlo perternci oppidani: cum quid ageretur in lodfreliquifenènt ignari: fuipenfi reuocant ab impugnandif openbufarmato f-murifq; difponunt. Ita nofbri fine prela Fadtoi celeriter: opera flama comprebenl a parcim reQinguunt: partira rercindut:parcim interfcinduc.Cu pertinaciter refifleret oppidai magna etiam parte umifFa fici ruorum:in fentencia permanebat. Ad poflremu cuniculuf uene fontifintercife func atq; auerre:quo fadlo repente peremnifexaruit fonG raneumqi uttulit oppidaif falucifdefperatione.ut id non bominu confilio:rcd deoru uolu/ tate fadlu putarent. Iraq: fe necefïîtate coadti tradiderut-Celar cum fuam lenitatem cognita omibuf fcirec:ncq: uerereturmeqd crudelitate nature uideretur afperiuf fecifTerneq: exitu cófilioru fuorum aiaduerteret:fl culi ratione diuerfifm locifplurefconfiha inifiênt:exéplo fupplicii deterrendofreliquofexifbimauit. Iraq; omnibufqui arma tulerant manufprendit: uicâqj concenïc:quo teftatior eßet pena improbozf.Drapefquem captu eé a Caninio docurfiue indignatae 8^ :dolore uinculoif: fiue timore grauionf ftippliciiJpaucifdiebuf cibo fe abninuic:acq; ita interne. Eodem temporeLuceriufquem profugiffe ex prelio fenpfucu in ptatem ueniffec Epafnadli Aruemi;crebro enim mutandiflociGmulcortt fidei fe cómendabac: cp nufq fine periculo moraturufuidebatur: cum fibi confciufeflec:q inimicum deberet cefarem babere.Hunc Epafnadtuf AruernuGamtcißimuf po.ro.fine dubitatione ulla: umdhu ad cefare deduxit. Labienufinterim in treuinfequeftre prelium fecit fecudum: cópluribuf treuirif interfedlif ^ germaif: qui nullifaduerfof romanofauxilia denegabat:principefeorum uluofin fuam redegit poteftacemacq; in iif Surum Heduu:qui 80 uircucem:amp; : genenf fummam nobilitatem babebat. folufq; ex:

gt;

beduifad id cempufpermaferat in ârmiC Ea re cognita cefarid in omibufparcibtirgaHie bene ref geftafuiderecnudicarerq; fu/ perioribuf efVtLiifgalbam dcuidtam 8t: fabadiam efleiaquicamacy nunq ipfe adiflèc per. P,Cranùm quadam ex parce deuicifTetrcu duabuf legionibufin ea parce galtie eft pfedtuGuc ibi excrema tempufeonfumeree eftiuorum. Quam rem ficuc cetera: celericer. Felicicerqj confecic. nanq; omnefaquitanie ciuicaceD Iegacofad. celarem miferunc.obfiderqj ei dcderuc. QuiburrebufgeftiPipfc cu equitum prefidio narbocm profeeftufeft.exercitum per legacof in byberna deduxit,quattuor legionefin belgio collocauit.cum .M. A,ncoio.St:.G. Trebonio, sz. P. Vatinio legatißduaflegioeP tn beduofdeduxit:quoru in omni gaUia fummä eé autoritatem fetebat.duafin turonefad finef carnutum pofuit^que omnem illa regionem conlundtam oceano concinerent.Duafreliquafin le/ moutcum finibufnon logeab AruerniCnequa parfgallie uacua ab exercitu elTet. Paucofdieftpfe in prouintia moracubcum ce/, lenter omnefconuencufpercurrinèc. publicafcócro uerfiafcog/ noutlTec. benemencifpremia tribuiHêcxognofcendi eni maxima Facultacem habebat: quali quifq: fuilîèc animo-in tociuf gallige defedtóne.-qua luftinuerat.-fidelitatc acq; auxilifprouincie illiuf confedlifrebuf.'ad legionefin belgium le recipit- bibernatq; ne/s metocerne. Ibi cognoleit Commiû Acrebacem-’plio cum eqcacti luo cocendiOe-Nam cum Anconiufin byberna uemnècxiuicafq; acrebatum in officio eßet Commiufqui poft illam uulneracionê quam lupra commemorauulemper ad omnefmocufpardcuf fuif ciuibufelïè confuenèc.ne confilia belli querencibufducor armoif duxq; deeffec’.parente romanifciuicace:cu fuifequicibuOfe fuofq; latrociniifalebat. Infeftilq: itineribuf commedcur complurefqui comporcaband in byberna romanorum incercipiebac.ErdC ac/ -tributuf Antonio prefedlufeq uicum.C. Volufenufquadratubq cum eo bybernarec-bunc Anconiufad perfequedum equitatum boftium miccit. Volulenufad earn uirtute:que fingulariferac in eo:magnum odium Cdmii adiungcbat:quo libenciufid faceret: quod imperabatur. Itaqj difpofitifinftdiifeiuf lepiufequicefag/ greffuflecuda prelia faciebat. Nouiffime cu ucbemenciuf c6cen/ derecur.’ac Volufenuf ipfiuf intercipienda Commii cupiditate: percinaciufcu paucif mfequutufefïèc: illeautem fuga uebemeci: 'Volufenu produxiOec longiufrepente omniu fuorum inuocac

ftdemsacq; auxifiumsne fua uulnera per Fidem interpofiram-pa/ cerentur impunica; conuerfoq; equo feacecenrincdunufpmitnc in prefedlu,Fdducbocide omnefeiureqtefpducofq: noftrof couercuc. acq: tnfequunt ;.Commffcenfu calcaribufequu coiugiC equo Quadracrlaccaq; ifefta magmfuiribufmediu Femur crauciC Volufeni. pFedlo uulnerato no dubicancnoftri reficere:8^ con/ uerftfequif boftem pellere. Quodubi dccidic:complurefbonriunt magno noftroif impetu pculf iuulnerac.s^ pam i Fuga pcerucr parcim incerapiunt: -Qiiod ubi malu dux eq uelocicace uicauici ac fi plio fecudo grauiccr ab eo uulneracuGpFedtufuc uice piculu adtcurufuiderct::reFeri : i caflra.Comiufaucfiue expiaco dolore fuojfiue magna pte amiffa fuoru. legarofad Ancomu murie.feq; ibi Fucuzf ubi prefcripferic’8^ ea Fadfu:^ que impaueric:obfidibuf Firmae.Vnum erae illud^uc cimori fuo concedat:.ne in cofpedtu ueniac cuiufq: romani. CuiufpoRulatione Antöiufcu ludicarec ab lufbonafciamore:uenia petenti dedit.obfidefaccepit. Scio celare linguloru annoi^ fingulofcômencanofFecinè.qÆ ego no cxiftimaui mibi Faciendu. ppeerea q gt;infequefanufL.Lenrulo 8^ .C. Marcello cofulibuCnuUafbabec gallie magnope refgeftaf: negfcn ignoraret qbufin loafcefarœxerciculq; eo cépore fuifféc pauca fcribéda coiungédaq; buic cómécario ftacui- Cefar cû in belgio byemarec-unu lUudppofitû babebatecó cinere mamicicia ciuiracef:nul(i fpem aut cam dare armoif.nibil.n.mtnufuolcbatr q fub difceffu fuo necefRcace fibi aliqua impoi beUigerendune cu exercitu dedudhurufenedbellu aliqä relmquered-qd * oifgaUia libenter fine prefenti piculo fufciperet. Iraq: bonorifice ciuitatef appellando pncipefmaximifpmufafficiedo-nulla onera impo/ nédo defeOam tot aduerfifplufgallia.códitóe parcédi meliore» facile in pace cocinuit.Ipfe bybernif pacfhifcocra cofuecudinein italia maximiricineribufe;pFe(ftuf:uc municipia 8^ coloniafap/ pellarec:qbufM.Anconii queftorif fuucómendauerac lacerdoni pecitóem.Cotendebat.n.gratia cu libecerp bole coiundtiffimo: que pauloan pmiferac ad petitoem. cu acriter eötra fadlionc 86 potentia paucoru:g.M.Antonii repulfa cefanfdecedenrifgranâ conuellere cupiebat. Huc ecfi auguré puf fadlu; qicaliâ accin/ geret in itinere audierac:tnnó mmufiuflafibi cam municipia ec coloniafadeudi-exiflimauiduC iifgraciafagerec-q» frequentiam acqi offitiu fuu Antonio pfticinènc.fimulq; fe amp;^bonorem fuum

infequenciranni commendaret petitione, propterea g, infolenter aduerfam fui gloriarentur.L. Lenculu s^.C. Marcella cófulef creatoOqui omne honoré 86 dignitaté cefarif fpoliaréc.creptum Sergio Galbe có(ulacü:cu ifmulco plufgracia fuffragufualuinec g, fibi coniundtufa^ familiaritate 86 necedicudme legaconifeffet. Excepcufeft cefarifaduentufab omnibufmunicipiif 8lt;icoloniif incredibili honore:atq; amore.Tum enim primum ueniebat ah illo uniuerfb gallie bello.nihil reliquebad qä ad ornatu portai^: itinerum:locoruq: omniû: q cefar ituruferat excogitari poflêt. Cum libenfomifmulcicudo obuiam procedebat. Hoftie omibuf Iocifimmolabant:.Tricliniif ftracif fora:cemplaq; occupabant: ut uel expedlatiffimi triumphi leticia percipi pofTet.Tanta erat magnificentia apud opulentiorefcupidtcafapud bûilioreC Cu omnef regióefgallie togate cefar percurriffèc:fùma eu celeritate ad exercitu nemetocéna redtic4egióibufq; ex omnibufh/bernif adfinef treuirorum aduocatif: eo profecflufefb. ibiq: exercitum luUrauit.T. Labienu gaUie togate pfecit.quo maiore cómen/ datione conciliaret ad confu la tuf petitionem.!ple cantu itinerû faciebat.quaeû fatifelTe ad mutatione locoif.-ppcer falubncate exiffimabat. Ibi qq crebro audiebat Labienum ab inimicif fuif Co Uicicari:certiorq; fiebatad agi paucorum cofiliif ut incerpofica fenatufautoncate: aliqua parce exercituf fpoliarecur:caméneq; de Labieno credidit qcq. neq: cocra lenacufaucontatemtaliqd faceret: potuitadduciludicabat eni libenffencencuGP.Cxaufa fuam facile obtineri. Nam.C. Curio, cn.ple. cum celànfeaufam dignitacemq; defendendam fufcepiHec: fepe erat fenatui pollicituf fiquem umor armoru cefarif lederet-86 quonia Pompeii dnano atqj arma non mimmû in foro terrorem ferrent:difcederet uterq; ab armif exercitufq ? dimitteret.fore eo fatlo liberam az fui lunf ciuitacem neq; hoc tatum pollicitufeft;fed etia per fe difceOione facere cepic.quod ne fierce:omefamici Pompeii lufferuc.acq; ica rem moderando difcefTerunt.Magnum hoc teftimonium fenacuf erac uniuerli.conuenienfq; fuperionfatto-Na Marcellufpxio anno cum impugnaret cefarif dignitatem:contra legem Pompeii 86 Craff: retulerat ante cempufad fenacum:de cæfanfprouincuf: fententiilq; didtifdifcefltonem facience Marcello:qui fibi omnem dignitatem ex cefarifinuidia querebar:fenacuf frequenfin omia alia tranfiic.quibuf non frangebantur animi mimicorum cefarif:

fed admonebantur :quo maiorefpararent neceHitudmePquibuf cogi poHec fenacufid pbare-quod ipfi confVicuiffenc. Sic deinde .S.C.uc ad bellum parcbicum legio unaa Gn. PompeiO:alcera a.C.celarc mieterencur.neq: obfcure be due legidefuni celari de/ trabuntur.ISIam.Cn.Pompeiuf legionem prima qua ad cefarc miferaCJcofedha ex deledluputue;celari ea tang ex fuo numéro dedit. Cefar tarnen cum de uolunrace aduerfarioru fe expoliari nemini dubium efletsPompeio Iegi6em remilic.S^ fuo noie-xv. legionem qua in gallta habuerat citeriore ex. S.Ceilubec tradu In eiuflocum.xm.legione in italiam mitcic:que prelidia euerer, ex quibufprefidiif.xv.deducebacur.Ipfe exercitum diftribuic: per byberna.C.Trebomu cu legionibuf.iuiin belgio collocat.‘ .C-Pabium cum coudé in bcduofdeducit. Sic eni exiflimabat tuciHîmam fore galbam;fi belge:quorû maxima uirtuGs^ :hedul quorumauroricaf fumma enèc:exercitibufcontinerent. Ipfem Italia profetlufen-. Quo cu ueniiret:cognorcit p.M.Marcelin conf.legioefduafa fe remiflaGque ex. S.C deberent ad parrbicu bellum duci.Cn.Pompeio tradirafatq? in italia retetafee.Hoc Oj-i^ facflo:qq nuHi erac dubium:quin arma cocra cefarem pararent; -;igt;^ tarnen eo cefar omnia patienda effe ffatuit: cp fibi fpefaliqua re/ ^: ^linqueretur:lure potiufdifceptandi:q belbgerendi.

''^CJul^ Ccpin5 belli ctudié pompam Commentzutus p2imtu?lt;

Iccerifa Pabio.C.cefarifconfuliburrèddicifî cgre ab iifimpetratum eft: fumma tri.pLcó/ tentione ut in fenatu recitarentur. Vc uero ex betenfad fenatu referretur impetrari non pocuit.lteferut co'ulefde repub.in ciuitate

_ defucurum pollicetur.fiaudatier ac fortiter ^ f, fenCenttafdicere uebne: Sin cefarem refpicianc: atq: eiufgraciam

neqgt; fenacufaucoricati obtemperatu!^.habere fe quoq’ ad cefarif gratiamacqj amiciciam receptum. In eandem fententia loquitur Scipio. Pompeio eße in aio reipub-non deeHefi fenacuflequat. ft contetur aut agat leniub nequaq eiufauxibum ft poftea uelit: fenacum imploraturum. Hec Scipioniforacto:q, lënatufin urbé habebat: Pompeiufq? aderac:exipftufore Popeii micti uidebat.

Dixerac ahqf lentore feneeneid:uc pmo.M. Mdrcellufingrenur in earn oraeónem-non oporcere ance de ea read fenacum referri: g deledluf coca icalia babin:8lt; ;exeracufeórenpn ecnc:quo pfidto cuco 86 libere:que uellec féacufdecernere auderec.uc.M.Calidiur: qui cenfebac uc Pompeiufin fuarproumuafproficifcerecur.neq eéc armoi^ : caulartimere celare correpcif ab eo duabuf legidibuf: ne ad eiuCpenculû referuare 8d recinere eafad urbem Pompeiuf uiderecur.uc.M.R-uffuf q lèncentiâ Calidiipaucif fere mucacif uerbif fequcbacur.il omnef conuicio.L.Lenculi conf.correpci: cxagicabancur. Lenculuf fencennam Calidu pronunciacurum fe omnino negauic.Marcellufpercerricufconuicufa fua fencécia difceOir. Sic uocibuf confulif cerrore pfcnnfexercicufminifami/ eorum Pompei:pleriq: cöpulfiinuid 86 coadli- Scipioniflèncendâ lèquuncur. uci ance ceream diem cefar exercitum dimittat. Si nó faciat.eum aduerfufrempublica. Fadlurû uideri. Intercedit. M. Antoniuf. Q^Caffiuftri.ple. refertur confeflim de incercelKone cri. dicuntur fencentie graueßuequifq; acerbiflime crudeliHimeq; dixit.ica qmaxime ab iimicifcefarif collaudat^.MiOo ad uelperu fenatuîomnerqui funt ciufordimfa Pompeio euocanc. Laudac Popeiufacq; impofteru cofirmac.legnioref caftigac acqi icitat. mulct undiq: ex ueceribuf Pompei exercitibuffpe pmio2^ arq: a cefare ordinu euocat:.mulci ex duabuf legioibufque fût tradite accerfuncur. Completur urbfadiufcomitiorum.en.ple C.Curio cuocat. omefamict confulum neceflarii Pompen; acq: eorum qui uetercf mimicictafcum ce'are gerebant:cogunc in fenacu.quoru uocibufSi 'concurfu terrent; infirmioref.dubii co firmant;. plcnCq: uero libere poceftaf decernendi enpicur.poUicec.L. Pifo cenfor: fefe iturum ad cefaré. Icé.L. Rofciuf pretor:qut de bifrebufeu doceanc. Sex dief ad rem conficiendam (patii po flulane.dicunt: eciam a nonnullif (èncencte: uc legad ad celarem miccancur; qui uoluncacem fenacufei propondC.omibufbifrefifticur:omnibu(q; oracio conf Scipioif. Caconifopponid.Catonê ueterefinimtcicie cefarifincicanciSi ^dolor repulfe. Leneu luf erifalieni magnicu die 86 fpe exercicuf: ac puinciaru; 86 regu appellandoi f largicioibuf mouecur. feq; alcerum Fore S/Ilam incer luof gloriacunad que lumma imperil redeac. Scipionem eadem fpefpro uincie;acq; ex/ ercicuu impellic- Quof le pro neceHicudine parctcuru cd Popeio arbicracur-fimuliudiciorunimeeuf adulatio • •acq; oftencacio luu

86 pocentiumîqui in repu.iudiciifqiturn plurimu ponebanc.Ipfe Pompeiufab inimiarcefdrifï cicacuGs^ 9 nemine dignicace fecu exequan uolebac:cocum fe ab eiufamicicia aucrcerac.8^ cu comz mumbufinimicifin graciam redierac. quoruipfe maxima parte illo affinicacif cempore adiunxerac celar;limul infamia duarum legionu permocuGquafab icinere afie fyneq: ad fuam poceciam: dominacumq; conuercerac:rem ad arma deduct ftudebac. Hifde caufif aguncur omnia rnpcim acq? curbace. neq docendi celarif: propinquif eiuf fpacium daCur.nec cn.ple.fui periculi deprecadu neq; eciam excremi lurifinterceRione recinendi. quod.L. Sylla reliquerac.faculcafcnbuicur.fed de fua faluce die fepnmo cogicarc coguncur. qgt; ilIi CurbuIendOimi luperiorir cemponfcri.ple odto deniq; méneer fuarum actionum relpicere: ac cimere cenfueranc. Decurritur ad iftud extremum atq; ultimum. S.C.quo nifi penc in tplb urbifincendio.'atq; defperanone omnium falutifdatorum audacia nunqua antedilceßum efh.denc opcram có.p.r.tr.pl.qq; con.funead urbemmequid refpu.decrimenci capiac.Hec. S.C p/ fcribuntur ad.vii.iduf ianuan.Icaq; quinq; pnmifdiebufquibuf fcaberi fenacufpotuic-’qua ex die cofulatum iniic Leculuß biduo excepto comictalt:^ de imperio celanGs^ :de amplidîmifuinftrt. pl.graulffime acerbifUmeq; decernit^ profugiunt ftacim ex urbe, cri.ple.fefeq; ad cefarem conferune. Ifeo tempore erae R.auenne: .-expecftabacq; fuif leuiHimif poltulactfrefponfa.fiqua bominum equitate: ref ad ocium deduci poffec. Proximifdiebuf babecur (enacufexcra urbem. Pompeiufeadem illa que per Scipionem oftenderac:agic, Senacufuircuce conftanciaq; collaudat.co piaf luafexponiC.legtoner babere fefe paracaCx.Precerea cognitum compercumq; fibi alieno eflè animo tn celare milicefneq; iifpoffe perfuadert:uci eum defendant:aut fequätur.De reltquifrebufad fena Cum referac:co ca uc icalia deledIufbabeand.Faufhuf Sylla propere in mauncaiam miccitur.pecunia uti ex erarioPompeio det;.referut ecta de rege Iuba:uc fotiuf fit acq; aicuf MarceHuf uero pafTuif t pfencia fe negac.DeFaufto impedic Pbilippufcn. pLDe reliqfrebuf. S-C.pfcnbunc.puincie puatifdecernunt;.due c0fularcf:reltque pcorie. Scipi0i obueic lyna.L.Domitio gallia Pbilippufg^ Marcellufpriuaco confilio precereuncur.neq; eo2f forcef deliciunt. In reliqfpuiciafpcorefmictunc. neq; cxpedlac: quod lupenoribufannifacciderac:uc deeo^impeno ad populu

rrferacLir.paludanq; nocifnuncupacif exeunt.cOnfuIcOquod an ^ id cempufacaderdc:nunq ex urbe pficifcunc. I^idborefq; babcc '^ in urbe ex capicolio priuacim:concrd omnia uetufbanfexempla , coca icalia deledbufbabencur:arma imperantipecunie a munici/ -^9 cipnfexigurur.s^ a fanif coHunC.omnia diuina ?^ humana lura’ permifcencur.quibuf rebufcognicifcelàr apud milicefcondonat;. Omnium temporum iniunaf inimicorum in fe commémorât, a quibufdiduflum ac deprauatum Pompeiu queritur^nuidia acq; obtredbatóe laudiffue.'cuiufiple honori 86 dignitati fep fauerit adiutorq: fuerit.Nouu in repub.incrodudtum exemplu queric: tic cribunicia incercefiio armif nocaretur acq: opprimeretur.quæ: fupenoribufannifarmifeflet refbicuca. Syllam nudata ommbuf rebuftribunicia pocefbace:camé incerceHionem liberam religOè. Pompeium q amiHam refticuiOê uidebatur-dona eciam que ace babuerac ademiffe.Quonenlcûq! fit decrecu:darenc magiflracuf operam:nequid re(publica detrimenti caperet: qua noce: 86 quo -S. C.populufromanufad arma fit uocatuffadbum i pernitiofif legibuOin ui cribunicia:lt; feceffione populi-cempliflocifq; edicto/ ribufoccupacifacq, ’hec fupionfecatif exepla expiata Sacurnini acq? gracchorum cafibufdocet.quaru return illo cempore:nihil fadtummec cogicatum quidem.nulla lex promulgata. Nó cum populo agi cepru.nulla fecefïîo fadba.hortatur cuiufimpatonf dudhu nouem annifrempu.felictnïme genèrint.plrrimaq? prelia fecuda fecerint.omnem galbam germaniaq: pacauenncîuc eiuf exiftimacionem dignicacemq: ab inimicif defendâc.Conclamant Iegióefterciedecime:que aderat militefhanc ent initio tumultuf euocauerac.relique nondû cóueneranc:fefe para tofee impatorif fui cribunoifq: pl.iniurtaf defendere.cognita miticum uoluncace-' anminum cum ea legione proficifcitur. ibiq? m.ple.qui ad eum confugerant:conuenit. reliq uaf legionef ex hybernifeuocat ar fubfequi lubec.eo.L. celar adolefcenfueic; cuiufpater celarif erac legacuf.if reliquo lêrmóe cofedlo.-cuiufrei caufa uenerac:habere fe a Pompeio:ad eum priuati officii mandata demonftrac.uelle Pompeium fe celari purgatum;ne ea que reipublice caufa egent in luam cócumeliam uertac femper fe reipub. commoda priuacif neceßicatibufhabuilfe ponora.Celarem quoq? pro fua dignicacc debere-8^ ftudium; 86 iracundiam fuam reipu.dimittere.neq: adeo graulcer irafci inimiciGne cum illif nocere fe fperec reipu.noceac.

l^A'duÏ^rf^h

Pducd eiufdem genenCaddicxu excufanone Pompei coniucfld. eadem Fere aeq; eifdem rebufpretor Kofciuragit cu cefare.Cibiq: Pompeiu comemorane demonftrac. que refs^ fi nibiï ad Icuadaf iniunafpercinere uidebancur:Cdmen idoneofnddtuf bominef; p quofea que uellet-'ad eum perferrentur:petiCdb ucroq;:quontd Pompen mandata ad fe detuleruc.rie grauentur faa quoq; ad eu poftulaca deferre.fi paruo labore magnaf controuerfiaftollere: acq; omnem itabam metu liberate podène. fibi fèmper reipublice primam fuiHe dignitatem:uitaq; potioré.doluinè (e (f P bene/ Ficio fibi cotumelia ab inimicif extorqueretur, ereptoq Cemeftri imperio un urbem recraberetur. Cuiufabfennf rauonem haben proximifcomiturpopulufiunîirec.cdmen bac bonorif ladburam fuureipu.caula equo ammo tuliHe.cum Iitterafad fenatu miferit: ut oefab exercitibufdifcederent: ne id quidem impecrauiffs.tota icalia deledtuf baben.reeinen legioneCduafique a fe fimulatid e partbici belli fine abdudtexiuitate effe in armifquonam bec oia nifi ad fuam perniciem pertinere ? fed tarnen ad omia fe defcendere pardcum-'dcq; omnia pati reipub.caula. Pro ficifcatur Pompeiuf in fudf prouintiafipfi exercitufdimittant.difcedanc in italia oef ab armif.metufd ciuitace tollatur, libéra comma;acq: oinifrefpu. .S«P.Q*R-‘permittatur. Hec quo faciliufcertifq; códitionibuf Fianc:81::lureiurando fantiancur: autipfe propiufaccedac- auc fe patiatur accedere-fore uti per colloqa omnefcontrouerfie com/ ponantur.A.ccepcif mdddtifR.ofciufcû.L.cefdre capua puenic. ibiq: confulef Pompeiumq: inuenic-poftulaca cefarifrenuntiat, nil deliberata reCpondent/criptaq: ad eum mandata per eofre/ miteunc.quorum bec erat fumma.Celat in galbam reuerteretur. arimino excederet, exercituf dimitteret.que fi fecilïèc: Pompeiu in bifpaniaficurum.Interea quoad fidefefièc dara.'cefaré faeftuq que polliceretur.non interminurofcofulef Pompeiuq; deledluf. Erac iniqua conditio poftulare ut cefar arimino excederet.atqi in prouintiam reuerteretur.Ipfu m a« 'puinnafsz legionefabenaf tenere, exercitu cefarifuelle dimitti.deledtuf habere;polliceri lè in prouintiam iturum, neq; ante quem diem ituruf fit;definite, ucfi peradto crfarif confulatu - Pompeiuf pro fecftufno éét;nulla tarnen mendacii rebgide obftri dbufuideretur.cempufuero col/ loqo non dare.neq; accentum;polbeen.magnâ pacifdefperationé afferebat. Iraq: abarimino MAnconiu cum cobortibufquinq;

Ärrctium mittit. Ipfe arimini cum duabuf legiombuf fubfiftic. deledtum habere infticuic. pifaurum:Fanum: anconam;fingulif cohorabufoccupat. Interea certior fadlufTigmum thermum: pretorem cobortibufquinq; cenere:oppidum munire;omniumqr eHè agninorum optimam erga fe uoluntatem; Curionem cum tribuf cobornbufquafpifduri s^anmini habebat;miccit.Cuiuf aduecu cognito;diffiCuCmunicipii uoIucace:Xbermurcoborcer ex urbe reducte.sz profugit, milicefm itinere ab eo difcedunc.ac domum reuercuncur-Curio omnium fummauoluncace cignium recipic. Quibufrebufcognicifconfifufmunicipioru uolucatibuf cefar:coborceriegi6iCxiii.ex pridiirdeducic.auximüq?pficifcit:. quod oppidum Ädtiurcohorcibufincrodudlifcenebac.deledluq; coco piceno circumifïîf fenatoribuf habebat, aduencu cefanfeo/ gnito:decurióefauximi ad AdTium Varü frequencefcouemuc.' docent fui ludicii ré non enè:neqï fe neq; reliquofmunicipefpati ponè;C.cefàrem imperatorem bene de repub.mencuseantifrebuf gefVif oppido metnbufq’pbibcri.proinde habeat ratio né pofte/ ricacif'8^ periculi fui.Quorû oracione pmoeufM.Varufpfidiu. quod fcroduxerac:ex oppido eductc:8^ profugit. Hunc ex pma ordine pauci cefarifconlècuti milicefconfifhere coegerunc.Com/ miffoq; pho deferitur a fuif Varufnonnulla parfmilitu difcedic. reliqui ad celarem perueniunt. acq; una cum iif deprebenfuf. L.. Puppiufprimi pili centurio adducitur.qui huc eundem ordinem in exercitu.Cn.Pompei antea duxerat. Ac celat milicef adlianof collaudac. Puppium dimtccic.Auximacibufagic graciaf.feq; eoif fadti memorem pollicecur. Quibufrebulromam nuntiatiftacuf repente terror inuafic; uc eu Lenculuf conlul roma ad aperienda eranum ueninèc;ad pecuniam Pompeio ex fenacufeonfuico p/ ferendam.pro cinufaperto fandiore erano‘ex urbe profugeret. Celat enim aduencarc;iam lamq; adeffe eiufequiteffalfo nuntia/ bancut.hunc Marcellufcollega:8^ pleriq; magtftratufeolequuei fune. Cn. Pompeiufpdie eiufdiei ex urbepfediuficer ad legioef habebac-quafa cefare accepcafin apulia bybernorum caufa dif/ pofuerac. deledtufincra urbem intermitcucur.nibil citra capuam tutum efle ommbufuidebatur.Capue primum fefe confirmat.Se: colligut.delediumq: colonorum;qui lege Iulia capuam dedudli crane:babere mfticuunc.gladiacorefq? quofibi cefar in ludo ha/ bebacidd forum produdlofîLenculuf libercaci confirmac:acq?

urequórdCtribLHC. 8^ fe feqm luCRc-quorpoftea momtufa fuif q, ca refomniu ludicio reprebendebacur:circü Famiharefconuécuf capanieicuflodie caufa difbribuic.Auximo cefar progrenùfoém agrum picenum percurrit, cundte earum regionum prefecfture: libencifUmifanimifeum recipiunt, exercitumq: eiufomibufrebuf luuant.etiam ex cingulo quod oppidum Labienufconflitueratî luaq; pecunia exediFicanerac.ad eum legati ueniunc. queq; im/ perauencïlèfe cupidiHïme Fadturof pollicentur, milicefimperat: mictuntq;. Interea legio duodecima celarem confequirur.cû bif duabuf Afculum picenum probcifcirur. Id oppidum Lentuluf Spinter decem co borcibuftenebat, qui celanfaduentu cognito: profugit ex oppido, cobortelq; Iccu abducere conacuGa magna parte militum delentur. Rehdlufin itinere cum paucifincidit in lubulium R-uffum miHum a Pompeio in agrum picenum con/ firmandorum bominu. caula.a quo fadtuf Iubuliurcert:ior:que ref in piceno gererentur:militefab eo accipttapfum dimittit.ipfe ex fmitimtfregionibufqfpotercontrabit cobortefex deledlibuf pompetaniOin iif camermo fugientemVlcillem Hirum cum lex cobortibuGquafibi preHdto babuerac:excipit. Quibuf coadlif: rredecim efficic.cum iifad Domitiu Enobarbu Corfiniu magnif itinenbufperuemt.celàréq; adelTe cu legionib ufduabufnutiat. Domitiufp fe circiter uiginti cobortef ex alba s^ marfifaz pehg/ nifsd:Enitimifab regtonibuf coegerat.recepco Firmoæxpulfoq; Lentulo celat. -conquiri militefqui ab eo difcefferant^deledlumq; infbicui iubec.Iple unum diem ibi rei frumentarie caula moratuf Corfinium contendit.Eo cum uenillec: cobortefquinq; premifle a Domitio:ex :oppido pontem fluminif interrumpebatjqui erac ab oppido milia pafTuum circiter tna.ibi cum ate curfonbufceZ lanGplio Camillo edenter domitiani a poce repulfi Pe in oppida rcceperuc.Celar legionibuferadudtibad oppidu cbflitit.iuxtaqi murum caffra poluit. R.e cognita: Domiciufad Pompeium in apuliam perico fregionum:magno propofico premio:cu littenf miccit qui petant acq? orent:ut fibi fubueniat. C^^farem duobuf cxercitibufsi :locorum agufliiGfacile intercludi poHe.frumetoq; probiberi. Quod nili fcerit:fe cobortefq; apliuftrigica:magn uq; numerum fenatorum:acq; equitum romanorumin penculu ede uetu:^. Interim fuofeobortatuf cormeta f murifdifpdic.cercafq? cuiq; partefad cuftodia urbifattnbuit.militibufi cocione agrof

4

ex fuif ponèOîonibufpolltccCLir.qiiadrdginca infinguloftugera. 8^ pro raca parce cencurióibuf:euocacifq;.Incerim cefari nunciae: fulmonéfeOquod oppidum a Corfinio fepeem milium inceruaHo abcft;cupere ea Facererque uellec. Sed a. Q^ Lucecio fenacore: 86 Xeftio Peligno prohiberi -qui id oppidum fepeem coborcum pfidio cenebâc.Mictic eo.MÂnconium cum legióifocftaue co/ bornbufquinqi. Sulmonenfef fimulacq; nofbea figna uiderunc: porcafaperueruc. uniuerfiq; oppidani obuia graculancefXncoio exierunc. Lucetiuf8lt; iA-dbiuCde muro fe deiecerunc. Adtiufad A-nconiumdedueftuf pecic uc ad cefarem micceretur.Ancoiufcu coborcibufSiJ A.cfhio:eodem die quopFecfbuferac^reuerticur cefar cafcohorcef cum exercicu fuo coniunxic- -A-dliumq: incolumem dimific. Celar pnmif diebuf cafbra magmfoperibufmunirez8lt; iex fimcimifTnunicipuf frumetum comporcaremeliquafq: copiafex/ pedtare infticuic. eo triduo legio oeftaua ad eum ueic.coborcefq; - »quot;^ex nouifgaUiedeledlibuf.xxn.equicefq ’ a rege Morico circiter trecenci.quorum aduencu altera cafbra:ad alceram oppidi parce ponic. IifcafbrifCurionem prefecic.reliquifdiebufoppidu uallo caftellifq: circunuêire infticuic.cuiufopenfmaxia parce effedba eodem fere tempore miOiad Pompeium reuercuntur. Litterif perledlif Domitiuf fimulanfin confilio pronuntiat: Pompeium celeriter fubfidio uencurum. Horcacurq: eofneanimo deficiant, queq; ului ad defendédum oppidum fit:parent.Ipfe arcane cum paucif familiaribuf fuifco lloqt^coGliumq; füge capere cóffituic. Cum uulcuf Domitu cum oratione non confencirec;aCq; omnia crepidanciuf cimidiufq: ageret: q ruperioribuf diebufconfueirec: multumq; cumfuifconfiliandi caufa lècreto:precer confuecudinc colloqueretur: concilia cóueneufq; bominum fugerec- refdiuciuf cegi dlfTimulariq; non pocuic. Pompeiufenim rclcripferat:fe rem in funimum piculu deducturum non eße. neq; fuo confilio auc Liolucate Domiciu fe in oppidum Corfiniu coculille. Proinde fiq facufeaf fuiITec: ad fe cu omibuf copiifuenircc.Idne fieri poflèt: obfidione acq: oppidi circûmunitione fiebac.DiuuIgaco Domini confilio:milicefqui eranc confinii prima uefperi fecedionéfaciût; acq; ica inter fe per .cri.milieum cencurionefq; atq: boneffiOirnof lui generif colloquuntur, obfiden fe a celare: opera munitionelq: prop e’ eUcperfcCtaf ducem fuum Domitiu cuiuf fpe acq; fiducia permanlerinc:proieCtifomnibuf füge confilium capere.debere fe

'«I’htM* ri

fue falunfranonê babere. Ab bifpma marß diHentire mcipiuc. camq; oppidi partent: qu^ ntunicifTinia inderetur: occupant, tancaq: inter eofdißenfio excicic:ut manu cóferere:acq; armif dimicare conarend.poftpaulo tarnen incernuntiifultro cicroqi mifßfque ignorabant de.L.Domicu fuga cognofcunt. Itacp omnefuno confilio Domitium produdhum in publicum circu/ fiftunc:8( Jtu ftodiunc.legatofq; ad celarem mittunt:fele paratof enè portafaperire.queq; imperauerit Facere,8z :Domitiu uiuum in eiufpoteftacé tradere. Quibufrebufcognitif ccrar:8^li magni intereRè arbitrabatur:qprimum oppido potiru cobortefq: ad fe in cafbracraducere: nequa aut largitiOnibubaut animi confir/ matione:auc falfifnuntiircommutacio fieret uoluncatif: quod fepein bello paruifmomentifmagni cafuf intercederencstamc uencuf:ne militum introitu:8^ nodiurni temporif licentia op/ pidum diriperecur:eorqui uentrant collaudac.atqj in oppidum dimictit.portafmurofq; aOeruari lubet-iple bifoperibufque fa/ cere inlbituerac militef difponic.non ccrtif Ipatufinterminif:uc erac fuperiorum dierum confuetudo:fcd perpetuif uigiluffbati/ onibufq; uc contingant inter fe: acqj omne munitione expleat .tri.milicum:æ prefedlof circummittit:atq; hortatur;non folû ab eruptionibufcaueanc; led etiam Ungulorum hominum oc/ culcofexicufanTeruenc.neq; eo tam remilTo-ac laguido animo quilqua ommu fuit^qui nodie conquieuent.canta erac fumma rerum expedlaciO: uc nullufin aliam partem mete atq; animo traheretur.quid ipfifconfinienfibuf. qd Domitio, gd Lentulo, quid rcliquif accideret, qui quofq; euencuf exciperet- Quarta uigilia circiter Lentuluf Spinter de muro cum uigiliif cufto/ dibulq; noftnfcolloquitur-Velle ft fibi potefbaf fiat Cæ:farem cöuenire. Fadta poceftace ex oppido miccicur.neq; ab eo puf Domitiani militefdifcedunt-'quam in confpedtum Cefanfdedu/ catur. Cum eo de faluce fua orat; atq; obfecrac: ut fibi parcat: ueteremq; amicicia cömemorac:celarifq; in fe bénéficia expóic: que erant maxima: g» per eum in collegium poncificu uenerac. q gt;nbsp;prouintia bifpanie ex pretura habueracun petone cófulacuf erac fubleuacuf Cuiuforatione celàr incerpellacTe nó maleficii caufa ex prouintia egreffum-fed uci fe a cótumelnfinimicornm defenderec. uc fe 8^ populum Romanum; paucorum fadtionc opprenu;in libertatem uindicaret:uc.tn.pl.in ea re ex ciuitace

expulfof-'in fucim dignicatem reftituerec. Cuiuforatione con/ firmacuf LenculuG ut in oppidum reuera liceat petit.quod de fua faluce impetraueric-fore ecia reliquifad fuam (pem folacio; A.deo eße perterritof nonnullofjut fuæ uitæ dunuf confulere cogantur, faefta poceftace dilcedit.Cefar ubi illuxic:omnef fe/ natoref lenacoruq; liberor.tnbunofmilitu.equitefq f romanof ad Ic perduci lubec.Erane fenatoni ordinifL.Domitiuf.s^. P. Lentuluf Spincer.L.CeciliuC Spincer R-uffuf. Sextuf Quin/ ciliuf.-Varuf. Queftor. JL. RubnuC Preterea filiuf Domitu:-aliiq; compluref adolefcentef.s^ magnufnumeruf equicum ro/' mao2f. 8lt;5decurionu:quofex: municipiifDomitiufeuocauerat. Hofomnefprodudlof a concumeliif milieu . • conuiciifq;;pbibec. Pauca apud eof loquicur:quod libi aperce eorum gracia relata nofit:pro fuifin eofmaximif beneficuGdimictic oéfincolumefi Aurum quod adduxerat Domiciufiatq; in publicu depofuerat: — ; allatum ad fe ab iifuinf confinienfibufDomitto reddit.ne con/ Q - ementior in mca hominum:q in pecunia fui He uideatur.a^ ft ea pecuniam publica eé conftabac.dacaq? a Pompeio in ftipendiû. MiIitefDomicianoffacramencum apud fe dicere lubec.atq; eo die caftra mouec.iuftumq; iter conficit. Septem omnino diefad Corfinium commoratufamp;; per finefmaurucinozfz ferrencinoif: lannatium-in apuliam peruenic. Pompeiuf bif rebufcogmtif: que erant ad Corfinium gefteduceria proficifcitur canuftu.atq; inde brunduftum.copiafundiq? omnefex nouifdeledtibufadfe cogi lubet.feruof-paflorefarmat: acq: bifequofactribuit.ex uf circiter erecentofequicefconficit.L. Malliufprecor albam cum coborcibuf fex profugit. RutiliufLupufpretor taracinam cu cribuf:que procul equicacu Cefarifcdfpicace.cui preerac Biuiuf Cunufirelicfto precore: figna ad Curium cranfferunci 8^ ad eum tranfeunc. Icem reliquificineribufnonnulle coborcefin agmen Cefanfalie in equitefincidunc.Reducitur ad eum deprehenfuf ex itinere.Cn.MagiufCremona prefedtuf fabrum.Cn. Pópen quem Celar ad eum remiccitxum madacif quonia ad id cempuf facultafcolloquendi nonfuerittacq; ad eu Brunduftum fic uen/ Curufintereffe reipublice. 8^ communif falunfle cum Pompeio colloqui, neq; ueroidem perfici longo irinerif fpario:cum per aliofconditionef ferancur:ac fi coram de omnibufcondicoibuf difcepcecur.Iifdatifmandatif: brunduftum cum legionibuf fex

peruenic. VeterdnirqudtCuor re[iqmnc|uaf ex: nono delectu confecerdc:acq! minnere compîeuerdtidominanafenC coborcef pronnufa Corfinio in ficiliam milerac.reppenc confulefD/ra/ cbium pfedtoGcu magna parce exercicuC Pompeiu remanere brundufn cum cobombufdecern.neq; cercuminuenin pocerac: obnnendi ne caula brundufii ibi remanfifTecrquo faciliufonmc badnaticum mare ex ulnmificahe parnbuGregibibufq; grecic inpoteÜ-acem baberec.acq: ex ucraqi parce bellu adminiftrare ponèc:dn inopia nauium ibi remanfiRec. Vencufq; neicaba die dimiccendam non exiftimarec. exicufadminiflranonefq: brun/ duftni porcufimpedire inflicuit-Quoq: operum bee crac ratio, qua faucef eranc angufliHime porcuG molem acqi aggerem ab ucraqi pte Iictorif iaciebac.q» biflocif erac mare uadofudogiuf progrenuOcumagger altiore aqua contineri non poftet: ratef dupIicePquoquo uerfufpedibuf triginta e regióe molif colloca/ bac. Hafquatemifancborif ex quattuor anguIiCdiftinebat-né Hu cftibufmouerencur. HifperfedlifcoHocatirq: aliafdemcepf pari magnitudine rateflungebat.Haf terra acq: aggere conte/ gebat, ne aditufatquncurfurad defendenda impediret.A. fro ce acqj ab ucroq; latere craribuf ac plutcifprocegebat. In quarta quoqi earum curref binorum tabulatorum excitabat.quo co/ modlufab impetu nautumnncendiifq; defenderet. Contra bec 3?ompeiufnauefmagndfonerdriaf:quafin portu brundufino depbenderat:adornabat. Ibi turrefcü temif tabulatifengebat. ealq; tormentifs^ omi genere telozf complerafad opera Cefarif appellabat.ut ratefperruperet.-atq; opera difturbarer.fic quo/ ndie utrinqi eminuf fundif:Iagittif: reliquifq; telifpcfgnabanc.' atq; bee ita Cefar adminifbrabat'Ut conditoefpa cif dimittedaf non exidimaret.Ac tametfi magnopere admirabatur Magid quern ad Pompeium cum mandacifmilerat: ad fe non remitti. atep ca ref lépe temptata: etfi impetuf eiuf confiliaq: tardabat, tarne omibufrebufin eo pcrfeuerandum putabat. Itaq? Corbid Caninid R-ebilium legatum familiarem:neceftàriuqi Senbonn Libonifmittit ad eumicolloquii caula. mandat ut Libonem de concilianda pace hortetur. In primifut ipfe cumPompeio col/ loqueretur:poftulac.magnope lefe confidere demo ftracfi eiuf rei fit poteftdffadla:fore uc equifcondicditufdifcedatur.cuiuf rei magnam pattern laudif acq; eftimacionifad Libonem per/

ucnturamTi iHo aucore:atq; agence ab amiffic difceHùm.Libo a colloquio Caninii digreHufad Pompeium proficifcicur. Paulo poft renunciac;q, confulefabfmc. nec fineiUifdc compoficione agi polle. Ica fepiufrem frulbra cencaca cefar aliquando dimic/ tendam fibi ludicabac.SZ de bello agenda, prope dimidia parce openfa celare effedta: diebufq: in ea re confumptifnoué nauef a confulibuf Dyracbio remifTejque priorem parcem exercicuf eo deporcaueranc.brunduUum reuercuncur.Pdpeiuf fiueope/ nbuf Celarifpermocuf: fiue enam qd ab mino ttalia excedere conflituerac. aduentu nauium:proFedIionem parare incipic.Ec quo faciliufimpecum Cefanfcardarec: ne fub ipla profectione milicefoppidum irrumpereciporcafobftruic.uicofplaceafqj m/ edificac. FoHafcranfuerlafuiifperducte.Xcq; ibi fudef flipicelq? preacucofdefigic.Hec leuibufcracibuGcerraq: inequac. Adituf aucem acq; icmera duo:que excra murum ad porcum ferebanc; maximifdefixifcrabibuOacq; eifpreacucifprefepic. Hifparacif rebuf:miliceffilencio nauefconlcendere iubec.Expedicofaucem ex uocacif fagiccartifFundiconbufq;: rarofin muro cumbufq;: difponic.bofcereo figno reuocare inlticuic. Cum omnefmilicef nauefconfcendiUencuifexpedito loco aCtuaria nauigia relm/. quic. Brundufini Pompeianorum militum iniuriif-*atq; ipfiuf Pompeii: contumcluf permoti Cefanfrebuf fauebanc. Itaq; cognicaPompeii profeCtionefconcurfannbufiUifacq: in ea re occupacif:uulgo ex ceCtif lignificabanc. Per quofre cognira Cefar:fcalafparari:milicelq: armari lubet ne quam rei gerendae: facultacem dimictac. Pompeiuf fub nodem nauef foluit. qui erane in muro cultodie caufa collocari; eo figno quo cóuenerac reuocâtur.nocifq: icincribufad nauefdecurrunt.Milicefpoficif fcalifmurof afcendunc.led moniti a brudufinifut uallum cecu: follalq? caueâc.fubfifbunc-æ longo innere ab iifcircundudi ad porcum perueniunc. duafq; nauefcum militibuf:quæ : ad molef Celan fadbeferat; Icapbif lmtribufq: deprebéd une. deprebenfafq; excipiunc.Celar ecfi ad Ipem conficiendi negotirmaxime pro/ babac;coaCtif nauibuf:mare crdnfire:8lt;iPompeiu fequupnufq liïe Iele tranlmarinifauxiliifconfirmarec'camen rei eiufmoram^ temponlq: longinquicacem rimebac:q, omibuf coadif nauibuf Pompeiufprefenccm facultacem infequendi fui ademerat. Ite/ linquebatur: ut ex longinquionbufregionibufgallie picemq;-

ez a freco nauéfeftènc expeeftande. fed id propter anni cempuf logum acq; impeditum uidebacur.Interea uecerem exercitum; duaf bifpaniaf conFirman:quarum altera eracmaximif bene/ ficiif Pompen deumdlazauxilia- equitatum parari. Galliam: icaliamq: temptari fe abfente nolebat. Iraq; in prefentia Pópen infèquendi rationem omittit. In bifpaniam proficifci conflituit. Diuumuirifmuniapiorum omnium imperat:uc nauef conquiZ rant:Brudufiumq; deducendaf eurent. Mittit in fardiniam cum legione una Valerium legacum.in ficiliam Curionem propre/ corem romanum cum legionibufcribuCEundem cum ficiliam recepiiïcc:procinufin africam traducere exercitum lubec. Sar/ diniam obtinebat.M.Cocta. Siciliam.M.Cato-A-fricam force Tubero obtinere debebat.Caralitani fimul adle Valeriu mitCi audierunt.nondum profedlo ex icalia: Iba Iponte ex oppido: Cottam eiiciunc. Ille percerrituGq? omne prouintiam cofentire incelligic:ex lardinia in afneam profugit.Cato in ficilia nauef Io gafueteref reficiebat.nouafciuitatibufimpabat, bee magno ftudio peragebac.In lucanif bruriifq; -'per legatof fuofciuium ro manorum delecftuf babebat. equitum pedtrumq? certum nu/ inerum:a ctutcacibuf Itcilie exigebac.quibufrebufpene pfedlif aduentu Curionif cognico;queritur in concione fe proicdlum: ac proditum a.Cn. Pompeio:qui omit ufrebufimparacinimuf: non neceOarium bellum fufcepiffec. 8Z ab fe reliquifq; in fenatu incerrogacuf:omnia fibieffe ad bellum apca ac parata confir/ mauiOêt. Idee in concione quelluf.ex pro uintia fugit, nadfi uacuafpro utnCiafab imperiiOfardiniam ValeriufCurio ficilia: cum exercitibufeo perueniunt. Tubero cum in afneam uciflet: inuenit in prouintia cum imperio Adliu Varu:qui ad auximu uc fupra demonffcrauimufdminifcobortibufptinufex fuga in afneam peruenerat.atq: earn fua Iponte uacuam occupauerac. deledfuqi babico duaf legionefefFecerac:bominum 8i locorum noticia: 86 ufu eiuf prouincie-nadtufadicufad ea conanda:q^ paucifante annifex precura earn prouintiam obcin ucrat.Hic ueniecem uticam cum nauibuf Tuberonem:porcu acq; oppido prohibée, ncq; affedtum ualitudine filium exponere m terram patitur, fed fublatifancborif excedere eo loco cogit.Hifrebuf .confedlifCelar:ut reliquum tempufa labore intermitteret;:mi/ lltefin proxima municipia deducit.Ipfe ad urbem proficifci^.

coadlo feuaemniLirtafinimtcorum comemoratdocetfè nullum extraordinanum honorem appetiHe.fed expedtaco IcgitCtmo tempore confulatuGeo fuide concencum:q gt;nbsp;ommbufciuiburpa/ ceret Licum:ab decem .tri .ple.contradicentibufinnniciCCaconé uero acerrime repugnantem: et priflina confuetudine dicendi mora diefextrabente-ucfui ratio abfentifhaberetzapfo confule Pompeio:qui fi improbaOeticur fieri panufeßec ? Si probaOec cur fe uti populi beneficio probibuifLc? Patientiam proponit fudm:cum de exercitibufdimittedifultro pofbulauinet.ln quo lauturam dignitatifatq; bonorifipfe fa(51:urufelTetAcerbitate inimico:^ docet.qui quod ab altero poftularencan fe recufaret: atq: omnia permifcen mallet;q imperium exercitufq: dimittere. Iniunam in eripiendif legibufpredicac.crudeliracem 86 infole/ tiam in circunfcribendif.cn.ple.condicióefa fêlatafs^ expetita colloquia:8^ denegata commemorat- pro quibufrebuforat.ac poftulac: ut rempublicam fufcipiant atqî una fecu adminiflret. Sin timore defugiantallif fe oneri non futuzj;: 86 per le rempu. adminiflraturum. Legatof ad Pompeium micci oportere de compolîtione: neq; fe reformidare, quod in fenatu pauloante PompciufdixifTec: ad quof legati mitterencurnifautoritacem atcnbuutimoremq; eorum qui mitterent; fignificari. tenuifatq; infirmi becanimi uideri.fe uero ut operibufante fbuduerit:fic lufticia 86 equitate uelle fuperare.Probat re fenatufde mittedif legaciffcd qui mitterentur no reperiebacur. maximeq; timorif caufaipro fe quifq; id munuf leganonifreculabat. Pompeiufn. difcedenfab urbein fenacu dixerat; eodem fe habiturum loco: qui Rome rcmanGircnc:8Z qui in caftrif Cefarif fuilTenc.fic tri/ duum difputationibufexculacionibulq; extrahitur. Subiicicur etiam. L. Metelluf cri.ple.ab inimicif CelanGqui banc rem dif/ trahat.reliqlq; refquafcunq: agere infbituerat; impediat.Cuiuf cognito conflio C^elar: fruftra diebuf aliquot confumptif:ne reliquum tempuf omittat. Infedlif bif que agere deftinauerac: ab urbe proficifcitur.atq? in ulteriorem galliam peruenic. Quo cum ueniflêc: cognofcit miflum a Pompeio lubulium RufFum: quern paucifdiebufante: Corfinio captum ipfe dimiferat'pre/ Fecftum. Item Domitiumiad occupandam MalTiliam.nauibuf acQ-uariif feptem:quafficilia 86 fardiniaa priuatir coadlif feruiG liberifq; colomf fuif compleuerat. 'Premiflcfetiam legarofmaf/

rilienrerdoiTiu:nobilerddölercecef;quardb urbe difcedenf Pom/ peiuf erdc ddborcdcuOne noud Cæfdnfofficidîuecerum fuorum beneficiorum in eofmemondm expellerenc. QuibufmdnddCif dccepnrmdnïlienfer :porcdrCefdri cUuferdne.Albicof barbdrof bomineGqui in eoru fide annq utcuf erane.monceCq; fapra maf/ fdiam incolebanc: ad fe uocaneranc. Hrumencurn ex fimcimif regionibußarq; ex omnibufcaffcUifin urbem cóuexeranr.arZ morum officindfin urbe innicuerdnt:.muror.cldnem '8^r porraf reficiebant:. Euocacadfe Cærfar maffilia quindecim primof:S^ cam birdgic;nc initium inferendi bcUt a maOîIienfibuforiatur.' Debere eoficabe toctufaurortracem feqm.ponufq uniufbomif uoluntan obtemperare, reliquaq; que ad eoru fa nandafmentuT pertinere arbicrdbdCur:commemordC.Cuiuforanonem demum legari referunc:dtq; ex auroncate bec celari renuntiant. Intel/ ligere fe diuifam elle populum romanum in partefduaCneq; fui ludiciu neq?luarum enèuinum difcemere utra parf luOiorem habeat caufam Pnncipefuero elle earum partiu.Cn. Popeiu: S^.C. Cejarem pdcronofciuitatir:quorum alter agrofuolgarum arecomicorum æ duoif ;publice bifcóceflent:, alter bello uidlaf galhafattribuenc. uedligaliaq: auxeric. quare paribufecrum beneficufparem fe quoq: uoluratem tribuere debere. 8^ neutru eorum ebera alteruiuuare aut urbe aut portibufrecipere. Hec dum inter eofaguneur: Domiriufnauibufmaflilram peruentt: acq: ab iif receptufurbi preftcib.Eiufimpeno cldOem quoquo/ uerfufdimictut. onerandfnduefquafubiqî poliunt dephenduc. acq: in porcum deducunt, parum clauifaut materia^autarmaZ mencifinftrudbif: ad reltquafarmandaf reficiendafq? utuntur. Frumenti quod inuentum eftan publicum conferunt.rebquaf mercef commeatufq’ ad obfidionem urbif:fi accidat; releruanc. Qiitbufiniuriif permocuf Celdr:legionercrefmdfrilidm ac ducit, turrefuineafq; ad oppugnatione urbifagere.nauef lonq^afarc/ late numero duodecim facere infbituit. Qiiibufeffedlifarmacilq? diebufcrigtncd:a qua die maceria cela efb.addudiifq; maffliam: bif Decimum Brutum prefecic-C. Trebonium legatum adop/ pugnanonem mafflie reliquit.dum bec paratrarq adminiflrat. .C.Fabium legatum cu legtonibufcnbufquafnarbone ctrcuq ’ ea loca:byemandi caufa dilpofueratan bifpaniam premitcic:ce/ lenterq ’pyrineof faltufoccupari lubec.qui eo tempore ab.L.

A.Franto legato ptefidufcenebdtur.rehquaflegtonerque I6gtuf b7emlt;3bdc:fubrequi lubec. Pabiufut eracimperatum:adbibica celencareïprefidium ex faku deiecic:magnifq; innenbufad ex/ ercicum \frarui concen dicAduentu.L.Iubulu ILuffuquem a Pompeio miHu in bifpaia demófbratu eft: Afraniuf8^ Pecreiuf: 88 Varro:legaci Pompeii-quorum unuf bilpaniam ciceriorerri, a falcu cafbulonenfi ad anam duabuflegionibuCcertiufab ana becconumagif; luficaniamq jpari numero legionum obtinebat: offitia inter fe partiatur;ut Petreiufex luftcania uedlonef cum omnibuf copufad atramum proficifcarur.Varro cumbiCquaf babebat legióibuf;omnem ulteriorem biCpaniam tutatur. Hif rebuf conn-itueifiequiterauxiltaq: totiuf lufitani^ca Petreio-celtibenOcantabriGbarbarilq ? omnibufqui ad oceanu pertinet; ab Afranio imperantur. Oiiibufcoadlif: Petreiufper uedtoneG ad Afranium perueniticonfhituunt communi cóftlio bellum ad ilerdam: propter ipfiuf loci opportunitatem gerere. Erant ut lupra demofbratum eft; legionefAfranii tref:Pecreii due;Pre/ terea fcutate citeriorifprouincie; 88 cetrate ulteriorif biCpaniæi cobortef circiter odluaginta equita; utriurq:prouinrie circiter quinq; milia.Cefar legioefin bifpaniam premferat^id fex milia auxilia peditum.equitum tria miha.omibuf fupenonbuf bellif babuerac. 88 parem ex Gallia numerum:quem ipl e parauerat: nomiatim ex oibufciuitatibufnobiliffimo 88 fortinimo quoq; cuocato.Hinc optimi generifbommu:ex aquiranifmotanilq:; qui galliam prouintiam atcingunt iAudierat Pompeium per mauriraniam cum legionibufiter in bifpania facere.’cófeftimqï uenturum. Simula cri.militum centunoibuf mutuafpecumaf fumpfic.bafexercitui diQnbuit.Qiio fadloïduafrefcólèquutuf cfb:q^ pignore animof centunonum deuinxtt.88 largitione re/-demie militum uolûtatef Fabiuffinitimarum ciuitatu animof Iitcerif nunciifq; temptabat- In ficore flumtne pontefeffecerac duof-inter le diftantefmilia paßuurn quattuor; ipGfponribuf pabulatu mittebat, q, ea que citra flumen fueranc:fuperiorituf diebufconlumpferac. Hoc idem fere atqi eadem decaufa:pom/ peiani exercitufducef faciebat.crebro inter fe eque ftribufpluf contendebant- Huc cum quottidiana confuetudine congreOe; pabulatonbufprefidio proprio; legionef fabianæduæ flumen tranfinènt. ’impedimentaq; 88 omnifequicacuf fequeretur fubito

tumencorû si aque magnitudine:pófeft interruptuf8^ reliqua mulncudo equicû icerdulà. Quo cognito a Petreio 8^ Afranio

^SS^**^ ^ erdöbußque a flumine ferebant;celeriter fuo pote Afraniußquem oppido caftrifq? coniunlt;Q:um babebatlegionef quaccuor:equitatumq? omnem tranliectc.duabufq? fabiaifoc/ currit legionibubcuiufaduentu nuntiato. L. Plancufqui legi/ onibuf preerac: neccHaria re coadhufdocum capit fuperiorem. diuerfamq; aciem in duafparcef c0fbtcuic:ne ab equitatu circu/ ueniri poOet. Ita congrefTifîimpari numéro: magnoCimpecuf legionum equitacufq; fuflinec- Commiflb ab equicibuf prelio: figna duarum legionum:procul ab ucrifq: confpiciuntur:quaf Fabiufulteriore ponte fubftdio moftrifmiferacjfufptcacuf fore quod accidic:ut ducef aduerfariorum occafióe:8^ beneficio for/ tune ad noftro fopprimendofuterentur, quarum aduentu pliu dirimit; .ae fuafuterqî legióefreducit in caflra.Ëo biduo Cefar cum equitibufnongentif: quofibi prefidio reliqueracan caflra peruenic.ponf qui fuerat tempefface interruptuGpene erat re/ fedtuf.bunc noiflu perfici luffit. Ipfè cognita locorum natura ponciîcaflnfq: prefidio fex cobortef relinquit, acq: omia impe/ dimenca:8t fpoflero die omnibuf copiif triplici inflrudha acierad ilerdam proficifcic. 86 fub caftnrAfranii conCiftiC.g/ ibi paulifp fub armifmoracuf facit equo loco pugnandi poceftarem.Peace Fadta:Afraniuf copiafeducit. 8^ in medio colle fub caQnfeon/ Qicuic.Celàr ubi cognouic per Afraniû fbarequo minufprelio dimicaret : ab infimif radicibufmócif intermiOifcirciter paOibuf quadringencif caffra facere conflicuic.s^ ne in opere faciendo: milicefrepentino boftiu incurfu exterrerentur;acq; opere pro/ biberécur:uallo muntri uetuic. Quod eminere 86 procul uidert necefle erat. Sed a fronte caftra cocra boflem pedum gndecim Foffam fieri luffit. Prima 86 fecunda aciefin armif utab initio cófticuca erdC:pmanebac.Pon :bofopufin occulto acieftertia faciebat.fic omne priufe perfedlu: q mtelligeretur’ab Afranio caftra muniri. Sub uefperum Cefar intra banc foliam legionef deducit.atq; ibi fub armifproxima nodbe conquiefcic.Poflero die omnem exercitum intra foliam continet: 86 g? Iongtuferat ^SS^ Petenduf: in prefentia fimilem rationem openfinftituit. fingulaq; latera caftrorum fingulifattribuit legioibufmunicda folldfq; ad eadem magnitudinem perfici lubet.reliquaf legióef

in armifexpediCafcontra boftcm coftituiC.Âfrantuf Petreiufq’ cerrédi caufazacq? openfimpedicdi copmf fuaradinfimafmonf radicefproducunt ec prelio laceHunc.Neqj idcirco Cæfàr opuf in cermiccic cdfifufprelidio legionum mum 86 munitione FoHc. Illi non diu commoratu nec longiufab infimo colle progreBî: copiaf in cadra reducunt. Tertio die C^far uallo cadra com/ munit, reliquafcoborter quafin fupenoribufcadnfreliquerac: impedimencaq: ad fe traduci lubec.Erat in oppido ilerda 8^ p/ ximo coHe-’ubi cadra Pecreiufacqj A.franiuf babebanc^plam/ cief circiter pafluum trecentorum.atqi in hoc fere medio fpatio: tumuluf erac paulo editior.quem fi occupadec Cefar.-g^ commu/ niHec-ab oppido:8lt;îponce 8^ commeatu omnvquê in oppidum contulerat:le interclufuru aduerfariofcófidebae.Hoc fperanO legionefcrefex cadrifeducic.acieq; in locifidoneif condru dta: uniuf legióifante fignanofprecurrere:atq; occupare eû tumu/ Ium lubec.Qua re cognita:celeriter que in datione pro cadrif erant:Afranii cobortef breuiori itinere ad eundem occupanda locum mittuntur. Contenditur prelio æ quod priufin tumulu Afraniani ueneranc:nodri repelluntur.atq; aliif fummilTifpre/ fidiifterga uertere. feq; ad figna legionum recipere coguntur. Genuferat pugnæ militum illorum: ut magno impetu primo pro currerent:audaider locum caperent, ordinef luofnon mag/ nopere feruarent.rari difperfiqrpugnarenc.fi premerentur:pede referre:8^ :locum excedere;nó turpe exidimarent.Cu lufiranif: cecerifq; barbarif genere quodam pugne aduefacdi: quod fere fic quibufquifq: in locifmilefinueterauenc: uti multum earum regionum con(ueCudinemoueacur. Hec tamen racio;nodrof perturbât: infuetof buiufgenerifpugne:circumiri enim fefe:ab aperto lacere;procurrentibuf fingulifarbttrabantur. ipfi autem fuofordief feruare. -neq; ab fignifdifcederemeq; ftne graui caufa eum locum quem ceperant.dimitti cenfueranc oportere. Cccfar pene orni acie perterrita:quod precer opinione confuetudmeqj acciderat:cobortatuf luoflegionem nonafubfidio ducit-bode infolencem: atq; acriter nodrofinfequentem duppnmit. rurfuf terga uertere:fcq; ad oppidu ilerda recipe;s^ fub muro cofidere cogit. Gd none legionifmilicefelati dudio dum farcire acceptu decrimencumuolunc:cemcre infequuntur fugientef.^mlocum ntquum progrediuntur, et fub montem: in quo erat oppidum

pofitum ilerda teedunt.bmc fe recipere cumueHentJrurrufilh ex loco ftipenore noflrofpmebdnc.prerupcuflocurerdc ucrdq; ex parte direcQuHac tantum in latitudinem patebatcut trefinZ n-rudhe coborcefeum locu expleret.8^ neq; fubfidia a laceribuf fummittrneq: equitef laborantibufufui effe pollent- A.b oppido autem edituf locuf tenui faftigio uergebatun longitudine paf/ fuum circiter quadringentorum, bac nofbrif erat receptuf q, eo incitati fludio incofultiufprocenèranc-Hocpugnabatur loco: et propter angufliaf iniquo, et quod fub iprifradidbufmonuf confl-iterantcuc nullum fruftra telum in eofmitteretur.tamen uirtuce:8^ paciencia nitebantur.atq omnia uulnera fufbinebat. Augebat iHifcopiecacq; ex cafhnf cobortefper oppidu crebro fummitrebantur. -ut incegri deFelTir fuccederent-Hoc ide Cefar facere cogebatur;uc fummifTifin eudem locum fuifcobortibuf: defellof reciperec.Hoc loco cum elTet modo pugnatum conti/ nencer borifquinqimoftriq: grauiufa multitudine premerent;: confumptifomnibuCtelif gladnfdiftndtiraduerfufmontem im/ petu faciuc in coborteCpaucilq; deiedliPreliquoffere couercere cogunt. Summotif fub murum cobortibufac nonnulla parte propter terrorem t oppidum copulfifc facilifeft noftnfreceptuf datuf.Equitatufaute nofter ab utroq; latere:ec fi deiedlifatq: infertoribuf locif confbtteracctamen in fummum lugum uirtute connititur: atq’ inter duafaciefperequitanGcommodiore atq: tutiorem noflrifreceptum dat. Ita uario certamine pugnatum eft.Nofhrt in primo congreffu circiter lepcuaginta ceciderunt: ex qbuf-Q^ Fulgineufex pmo baftato legioifquartedeame: qui propter eximiam uirtutem^ex infertoribufordinibufin eu locum peruenerat.uulnerant ; ampliuf fexcenti.Exafranianif interficiuntur. T.Ceciliufprimi pili centurio ’ Sd fprêter eu cen/ turionefquattuor. militefampliufduceti.fed bec eiufdiei pfert; opinio:uc fe utrinq fuperiorefdifcenine exifltmaret.Afraniant 9 cum effe omnium tudicio infenorefuideretur: cominuftame diu ffetiiïenc:8i :noffrorumdtu impetum luffinuiHenc. 86 initio locu cumuluq: cenuiffent.que caufa pugnadi fuerat. 8/ noftrof primo cogreflu terga uercere coegifTent.noftri autem 9 iniquo loco atq; impart cogreH ienènc.9 quinq; bonfpreliu fuflinuif/ renc.9mdtem gladiirdiffcridfirafcendinènc.9 ex loco fuptorc boftefterga uercere coegtlTenc. atq; in oppidum compulifiènt.

dît eu tumulup quo pugnatu ed magnifopenbuf Tnunteruc. 8^ prefidium ibi pofueruncAccidit etiam repentinu incomodd biduo:quo bec gefta funt.canta enim rempefbafcoboncur: uc nunqmlUif locifmaiorefaquaf fuiffe confbarec.turn aurem ex: omniburmoribufnixpluit-ac fummafnpaffluminif fuperauic. pôce(q; ambofquof.C. FabiuC Fecerataino die mcerrupir.quc rermagnardifFiculracefexercicui Côcfarirattuîic. Caftra enim uclupra demonftrarum efb:cu effenc incer flumina duo:ficorim æ cingam fpano milium rriginca;neurrumborum tranfiri po/ cerac.neceflàrioq, ’omerbiranguftnfcontineband.ncq; ciuicacef que ad Cefarifaminciam accedèranc frumencû fupporcare. neq; ii qui pabulatum longiufprogreHî erantanterclufi fluminibuf reuerti.neq; maximi comitatufqui ex italia galhaq; ueniebât: in caftra peruenire poterat, tempuferat difficiUimumJquo neq; frumenta mbybernif erant-neq; multum a maturitate aberant, ac duiraterexinanice:q, A-franiufpene omne frumencum:antc CefanCaduentumnlerdam cóuexerac:reliq ft quid fuerat.Cefar fuperionbufdiet ufcófumpferat pecora:qucd fecundu poccrac ePè inopie lubftdtum.propter bellum finitime ciuitatef forgiuf remouerant.qui erant pabulandi aut frumentadi caufapgreOi: bof leuif armature lufitani.'pericq: earum regionum cetratuci/ teriorif bifpanie confedbabancur. quibuferat procliue tranare flumen quod confuetudo eorum omniu eftue ftne utrif ad ex/ ercitum non eantAc exercicuf Afranii omnium reru abudabac copia.multum erat frumentum prouifum:8^ conuedtum fupe/ rioribufcemporibuf.multum ex omi prouintia comportabat, magna copia pabuli fuppecebac.barû return omniû facultatef fine ullo periculo ponf ilerdæ prebebat. U loca tranf flumen Integra-quo omnino Celâr adire no poterat.Ee permanferuC aque diefquampluref Conatufeft Cefar reb cere poncef fed nee magnitudo fluminifpmittebat; neq ad ripa difpoftte coborcef aduerfariorum perfici patiebatur.quod illifpro bibere erat fa/ cile.tum ipfluf fluminifnatura:atq; aque magnitudme tum qj, ex totif ripib in unum atq; angufbum locum cela laciebantur, acq; erat difficile eodem tempore rapidiffim o flumine -opera p/ ficere:8^ tela uitare.nuntiad Afranio magnof comitatufqui iter babebâcad Cefarêad flumen coflitifle. Venerant co fagittaru ex rutenifeqcefex gallia cu multif carrifi magnilq i impedirnftif

Ut Fert gaUicd confuetudo.Erant preterea cuiufq; gcnerif BoZ Tninum:milid circiter fex^cum feruif Iiberifq’. Sed nullufordo: nLiUum imperium cercum:cum fuo quifq; conCdio uteretur:dcqï omnef fine timoreiter facerent: ufi fuperiore temporum: atq; Itinerum licentia.Erant cdpluref bonefti adolefcenteffenacoif fi(ii:8^ equeftnfordinif.Erant legatioefduitatum.erant legati Cefarif bofomnef flumina continebant.ad boCopprimcrdof cum omni equitatu: tribulq: legionibuf Afraniufdiu notf^uq: proficifcitur. Imprudécefq’.dnteminîfequitibufaggreditur.ee/ lenter tarnen fefe galli equitefexpediat.preliumq: committat. Hi dum pari certamine refgcri pocuic:mdgnu bofliu numera pauci fuftmuere.led ubi ligna legionu appropinquare ceperdt: paucifamilTif: fefe in moncefproximofconferunt. Hoc pugne cempuf:magnum attulit noftrifad falutem momentum, naifti enim fpatium fe in loca fuperiora receperat. Delyderati fune ea die Gagittaru circiter duceti.equitefpauci:calonum acq; impe/ dimentorum non magnufnumerufbiftarnen omnibufannona creuic.que fere refno folum inopiam prefentiffed etiam futuri temponftimore ingrauefcere conlueuit.Iamq; ad quadraginta in fingulofmodiofannona peruenerat: 86 militum uirefinopia frumenti diminuerat: atq: incomoda indieraugebantur:^ tam paucifdiebufmagna eratfadla rerum comutacio.ac fe fortuna inclinauerat:uc nofbri magna inopia necendridrum rerum cb/ Eidlarencalli omibufabudarent rebuf fuperiorefq? baberent;. Cefar ciuicatibuf: que ad eiufamiciciam accefferant;quo minor erat frumenti copia; pecufimperabat, calonefad longmquioref ciuicatefdimitcebac. Ipfe prefence inopiam quibufpoterat fub/ fiduf tutabatur. Hec Afraniuf Petreiufq;:^ eoi f amici plciora etiam:atq; uberiora romam ad fuofperfcnbebanc-multa rumor fingebat'uc pene bellum confertum uideretur.Qiiibuf litterif nuntiifq: romam perlatib magni demum concurfufad Afraniu. magne gratulationef fiebant. Multi ex italia ad.Cn Pompeiä proficifcebantur. Alii ut principef talem nuntium attuliOe' .alu ne euencum belli expedtade. auC ex omnibufnouiffimi uenilTe uiderent. Cu in bifdguftiifrcfeec:acq; omnefuie ab afranianif militibuf equidbufq: obfidereneur: nec pontef perfici pofient: imperat militibuf Cefar ut nauef faciant. cuiufgenenfeu fupe/ nonbufannifufuf britanie docuerat. Canne primum ftramme

8^ leui maceria fiebanC. reliquum corpufnauium uimimbufco/ ccxcum conifincegebacur. Hafperfedhafcarnfiundtifdeuebic nocitu milia palTuum a cafbnr.xxu.milicefq? bifnauibufflume cranfporcac.continécemq; ripe collem improuifo occupât. Hu c celeriter priulquam ab aduerlaruf lèntiacur: communit.bue le/ gionem poffeu traiecit.atq; ex utraq: parce pontem inffitutum biduo perfecit. Ica commeacuf;8^ q frumenti caufa proceTerat: tuto ad Ce recipic; 86 rem frumétanam expedite incipit.Eodem die equitum magnam partem flumen traieciC. qui mopinantef pabuiatorefg^ ifine ullo diffipatoftimore aggreffuqmmagnum numerum lumentorum.'atq; bominu intercipiunt, cobortibufqi cencuriacif fubfidio rniflif:fcienter in duafparcef fefe diffribuut. alii ut prede prefidio ftnt: alii uc uenientibufrefiftant.-atqî eof propellant.unamq; coborcem que temere ate ceteraf extra acie procurrerat- 'feclulam ardiquifcircuuentunt.acq! interficiunt^ incolumefq! cum magna preda eode ponce in caflra reuertuni:.

Dum bec ad ilerdam geruntur.-ma(lilienfefufi. E. Domini confilio mauef longafexpediunc numero decemfepeem-quaru erant undecim te/he; mulca bif minora nauigia addunt ' ut ipfa multitudine noffra claOifterreatur.magnum numerum f«3gitca/ riorum.magnum albicorum:de quibuf lupra demonffratum e: imponunc.'atq: bofpremiifpollicitationibufq; incitant.certaf fibi depofcit Domittufnauefatq; coloifpafforibufq; quoffecu adduxit: complet. Sic omnibufrebufinftrudta claOe;magna fi/ ducia ad noftraf nauefprocedunc:quibufpreerac.C.Brutuf.Hæ ad infulam que efh contra maHiliam ffationefobtinebant, erae multo inferior numero nauium Brutuf fed delediofex omihuf legionibuf FornfrimofuiroGantefignanofcencurionef Cæfar et claHî actribu erac.qui fibi id munenf depofcerac.ii manufferreaf atq: barpagonef parauerant.magno numéro piloru tragularu reliquorumq? telorum fe inflruxerant. Ica cognito boffium aduentu:fuafnauefex portu educunt.cum maOilienfibufcon/ fligut.pugnacum utrinq; eft forciffime 8^ acerrime.neq: multu albict noffrif uircuce cedebant.Hominefafperi:8^ montani ex/ ercicati in armif atq; ii modo digreBi a mafilienfibuf recentem eorundé pollicitatione animifcontinebat, paf orefq; indomiti fpe libertacifexcitati. -fub ocultf Domitii fuam probare operam fudebant. Ipfi maHïlienfef8^ celeritate nauium‘86 fcientia guber/

nacorum conFifunoftrofeludebanc.impeCurq; eoru excipiebat, 8t squoad licebat latiore (pauopdudta longiufaciexircduemre noflroGaucpIuribufnauibufadoriri fingulaG autremoferanf/ currencefdetergere;fi poOent contendebant, cum propiuferat hecenano uentum: ab fcientia gubernatorum;atq; artificiG ad uircutem montanorum confugiebat-qui mmufexercitatifre/ migibufminufq; peritirgubemaroribufucebantur-qui repente ex onerariifnauibuferac producfti.neq: dum etiam uocabubf armamecorum cognicifnoftrucum etiam grauicate 8^ tarditate nauium impediebantur, fadte enim (ubito ex bumida maceria: non eundem ufum celentatif habuerant.Itaq; dum locufcom/ munifpugnadi darecur-xquo animo fmgulafbmifnauibufob/ iiciebac.acq; intecta manu ferrea:8^ retenta utraq; naue:diuerft pugnabant: acqjin bofbium nauef cranlcendebant. 86 magno numero albicorum 86 paflorum (cerfecfho-parrem nauium de/ pnmunc.nonuKafeum bominibufcapiunt. reliquafin porcum compellunt. Eo die nauermaffilienfium:cum bifque lunc capte intereunt, viiii. Hoc primum Celari ad derda nuntiatur.fimul perfedto pote celeriter fortuna mutatur-Illi perterriti uircute equitum: mmuf libere ' minufaudadber uagabantur. Alu non longo a caftrifprogrelTi fpatio; ut celerem receptum haberent: angnftiufpabuland.alu longiore circuitu cuftodiaf ftanonefq; equitum uirabanc: aut aliquo recepto detrimenco: aut procul equitatu uifo ex mediO innerepiediif larcinif fugiebat.poflre/ mo 86 plurefintermittere dief 86 preter cófuetudinem omnium: nodlu con fficueranc etia pabulari- Interim ofeenfefs^ calagu/ rtcanrqui erant cum ofcenlibufcotribuci: mitcucad eu legatof: fefeq; imperata fadlurorpol[icent;.bortarraconéfer8i; lacecant 86 auletani: ß^paucifpoft diebuf Illurgauonenfef.-qui flumen biberu attingue:infequucur. Pent ab bifomibufuc fe fruméto luuent. Pollicentur. Acq; omnibufundiq? conquifidfiumencir: in caHra déportât, Tranfic etiam coborl lurganonenfifad eu. Cogntco ciuitdctf confilio:8^ ligna ex fbatione cranfferc. magna celeriter commutatio rerum perfedlo ponte:magnifqutnq; ci/ uicacibufad amicicia lundliOexpedita re frumeraria-extindlif rumoribufde auxiliiriegionu 'que cum Pompeio p mauritania uenire dicebantur.multe loginquioref ciuitatefab Afranio de/ fcifcunc sc Cefanfamiciciam fequuntur. Quibufreburpertemcif

^nimifdduerrdnoru :Ce{ar:ne femper magno circuiCu p ponté equicatufenec miccenduf:nlt;3cftufidoneum locumifofTafpedum cnginca in lancudinem compluref facere infticuic.quibufparce aliqua ficorem auerceret.uadumq; in eo flumine efficeret. Hif pene effectif:magnum in timorem ^franiuf Petreiufq; pueniuc nc omnino frumento: pabuloq; intercluderentur, qjmultum Cefar equitacu ualebat.Icaq; conffituunt ipli locif excedere.amp;: in celtiberiam bellum cranlTerre.Huic confilio fuffragabac etia ilia ref.-q, ex duobufcontrariif generibuf: quæ; Cupenore bello cum. L. Sertono ffeceranc:ciuicaceriundte:nome atq; impenu ablencif timebanc.queq: in amicicia manferanc. Pópenmagnif affedte benefidifeum diligebant.Celanfautem in barbanf erac nome obfcuriuf Hinc magnorequitatubmagnaq’auxilia ex/ pedbabant amp;: luifm locif bellum in byemem ducere cogitabat. Hoc inito confilio coco flumme bybero nauef conquirere:ec o dbogefam adduci lubenc. Id erac oppidum politum ad biberu. miliaqumq; paHiium.a caffrifaberat.xxi.ad eu locum fluminif nauibufiundtifponcem imperanc fieri. legionefq: duaf flumen ficorim traducunt.caff raq: muniuc uallo pedu duodecim. Qiia reper exploracorer cognica.fummo labore milicu m Cefdr:có/ tinuaco. diem nodbemq; opere; in flumine auertendo: buc iam duxerac rem'uc equitefetfi difficulter: atq: egre fiebac:pcffenc tarnen atq; auderent flumen cranfire-Peditefuero cantumodo bumerifac fummo pedtore excarec.-ut cum alticudine aque; tu etiam rapidicace fluminifad cranfeudum nó impedirentur.Sed tarnen eodem fere tempore ponfin bibero.prope effedlufnun/ ciabatur.8^ in ficori uadum reperiebatur. lam uero eo magifillt maturandum iter exifbimabant. Itaq? duabufauxilianbufco/ borcibufilerdam prefidio relnffif omibufcopiif ficonm tranfeuc. æ cum duabuf legionibufquaffuperioribufdiebufcraduxerac: caftra coniungunc.R.eIinquebaturCerari nibibnifi uti eqtatu agmen aduerlanorum male baberec: 8Z carperet,pófenim ipfiuf magnum circuitum babebac ut multo breuiore itinere.-illi ad biberum peruenire pollent.Equitefab eo miffi flumen cranfeut. 8« ;cum de tertia uigiliaPetreiufs/ kfraniufcaffra mouinênt:re/ pence fefe ad nouiffimu agmen offenduc. æ magna mulcicudic circunfufa morari acq; iccr impedire incipiunt. Prima luce ex fuperioribuflocffque Cefarifcaftriferanc coniundba cernebant

l

cquitdtufnoTrt prelio:nouirnmorinorum pfemt uebeméter-ac nonnunquam furt-mere extremum agmen-acq; interrupt;ahaf inferri Cigna; æ uniuerfarû cobortum impetu noftrofpropeni. deinde rurCufcóuerCoCinCeq. to tifuero ca Orifmilitefcoturban: æ dolere bodem ex manibufdimitci. bellum neceOano longtuf duci.centurio eftribunofq; militum adire atq; obrecrare:uc per cofCeCar certior fierec:ne labori fuo:neu periculo parcerec.pa/ racofelïè feCe pode-a^ audere cranfire flumê:quo eraduntureéc cquicatuCquOrü dudio 8^ uocibuCexcita tufcelarrSiJ fi timebat täte magntcudiniC flumini exercitum obticere;conandû tame acqî experiendum ludicac.Icaq; infirmtorer miliceCex omibuf cencuriifdeligt lubet- quorumauc ammuCaut utreCuidebantur ludtnerc non pofTe.boCcum legione una preCidiO caftrif reliqt; reliquaf legioner expedtrafcducic.magnoq; numero tumccoif in flumine Cupra atq; infra cófbtcuco traducte exercitum; pauci cx btCmilttibuCin flumine abrepti;ab equitatu excipiuntur;ac lubleuantur.incertit tamen nemo. Tradudbo incolumi exercitu copiaCindruic. triplicemq; aciem ducere incipit.ac cantum fuic in milinbuC dudium; ut milium lex ad iter addito ad uadu cir/ cuicu:magnaq; flum.niCmorainterpolita:eoCg de tertia uigilia cxiirent;ante boram dici nonam cólèqueren^. QiioCubi A.fra/ niuC procul uiCoC cum Pecreio conCpexit; noua re perterntuf; lociC Cuperioribuf confbittt; aciemq; indruit. Cælàr mcampiC exercitum refecit;ne defeOum prelio obiiciat.R.urCuCconanteC progredi inlèquitur:8 ^ moratur.Illi neceflario maturiufg con/ ditueranc cadra ponunt. Suberant enim moteCatq; a milibuf palUium qumq; itinera diffictlia:arq: anguda excipiebant, bof monteCincra fe recipiebant;ut equitatum CefariCeffugerent:p/ fidiiCq; in angudiifcollocatiCexercitum.itinere probibercc.ipfi fine periculo;ac timore; biberum copiaCeraducerene.quod fuit iUiCconandumiatq? omni ratoe efficiendu.8lt; JtotiuCdiei pugna acq; itineriC labore defeff; rem in poderum diem didulerunt. CeCarquoq; in proximo colle cadra ponit.media circiter noede ii qui adaqndi caula longiuf a cadriCprocenèranc;ab equiribuf correpti. Hit ab biC certior CeCar; duceCaduerfariorum Cilentio copidCcadriCeducere:quo cognito fignu dan iubec:8^ uaCa miZ Iitari more conclamari. Illi exaudito clamore-uenti ne noidu impediti; Cub onere confligere cogerentur; aucne ab equitatu

Cefanfin anguftiif tenerent ;ater fuppnmuC.copi afq? tn caftnf cöcinenc. Poftera die Pecreiuf cum paucifequicibuf: occulte ad exploranda loca proficifcicur.Hoc idem fit ex caftnf Cefarif. Miccitur. P.Decidiuf Saxo-cum paucifqui loct naturam per/ fpictac.ucerq; idem fuif renuntiat quinq; milia paPTuumpxima intercedere icinenf campeftrifinde excipere loca arpera:8z mo/ tola, qui prior bafagufhiafoccupaueric:ab hoc boftem pbiben nibil eße negotii.Difputac in confilio a Petreio 8^ ab kfranio 8lt; rcempuf profedtionif queritur.plenq; cenfebat; ut nodtu iter Facerent:pone priufad anguftiafperuemruq fenttrencur:alii q, pridie nodtu conclamatum eßet a caftnfCefarif argumentum fumebanc loco non poße dam exiri. Ctrcunfundinodtu equi/ catum celânfatqî omnia loca acq; itinera obfideri-nodturnaq? prelia effe uitanda;ggt; pcemtufmilefin ciuili dißenfione:cimon magifq religioni conlulere confueuic. Ac lucem mulcum per fc' pudorem omnium oculifmulcum eciam tribunorum: militum: cencurionumq; prefenciam afferre.quibufrebuf coerceri militcG a. tn officio concmen foleanc. Quare omni ratone eße interdui perrumpendum.»^ fi aliquo accepto detrimento: tarnen lùmma exercicuf falua: locum quern petanc: capi poße. Hæc uicic in in confilio fententia.8: îprima luce poftridie cóflituuncpftctfci. Celàr exploratif regidibuf :albente celo offcopiafcaftnfeducit, magnoq? circuicu:nullo cereo itinere exercitum educit. Nanqgt; itinera que ad biberum atq; odtogelam percinebanc:caftrifbo/ ftium oppoficif tenebantur. Ipfa erant tranfcendenda. uaHef maxime:^ difficillima faxa:mulcif loeifpreruptanter impedi/ ebac.uc arma per manufneeeßano traderenc.milicefq; in ermeß fubleuaciq; alu ab aliif magnam partem icinerifcóficerenc. Sed bunc laborem reeufabat nemo:q, eum omnium laborum finem fore exiftimabancffi boftem bibero interdadere; 8^ frumetum probibere pocuißent.ac primo Afranii militefuifendi caufa loci ex c«äftrifprocurrebanc:contumeliolifq; uocibufprofequeban/ Cur nofneceßani uidtufinopia coadtof fugere:atq: ad ilerdam reuerci. Erae enim iter a propofito diuerfum. contrartamq; in parte tniri uidebatur.ducefuero eorum diu confiltum laudibuf ferebane:qd fe caftnftenuißenc. mulcumq; eorum opinionem adiuuabat: q, fine iumêttfimpedimécifq; ad icer profertofuide/ banc.ut no poffe diutiufinopiam fuftinere:c0fiderenc. Sed ubi

pauldtnn retorquere agmeniad dexteram confpexeruntnamq; prunof fuperare regionem caftrorum ammaduercerunememo erat adeo carduG auc Fugienf laborif: quin ftanm caftnfexe/ ündum acq; occurrendum putaret. Conclamatur ad arma^acq: omnefcopie paucifprefidio relidtifcobortibufexeunt.redfoq; abbiberum innere contendunt.erat in celeritate ome pofitum certamen.utri pnufanguftiafmontefq: occuparenc.fed exercitu Cefanfuiarum difficultateftardabant. Afranii copiafequitatuf Cefàririnrequenfmordbacur.R.ertamé ab Afranianif bue erat necefïàrio dedudla:uc ft porefmontefquofpecebant.-atciginet: ipft periculu uitarent. Impedimenta totiufexercitufcoborcefqj in ca ftrifrelidtaGferuare non po nènc.quibufinterclufifexer/ citu Cefinf: auxilium fern nulla ratione pocerat.Confecit por iter Cæfàr:atq; ex magnifrupibufnadlufplaniciem: in banc contra boftem aciem inflruxit-Afraniufcum ab equitatu no/ uiHimum agmen premeretur; æ ante fe bodem uideret.collem quendam nadlufabi condicic.Ex eo loco quattuor cetracoru cobortefin motem qui erat in confpedlu omnium mittit. Hue magno curfu concitatofiubec occupare.eo cofilio uti ipfe eode omnibufcopufcontenderet, ge mutato irincreaugif odtogefam peruenirec« bunc cum obliquo itinere cetrati peterent; confpt/ catufequitatufCefanfin cobortefimpetum fecit.nec minimam pattern:cemponf equitum uim cetrati fudinere potuerut.oefqj ab eifcircumuenti: in confpecdu utnufqj exercitufinterficiunt:. eratq: occafio benegerende rei.neq: uero id Calarem fugiebat: canto fub oculif accepto detrimento; perterritum exercitum fufbinere non pode; prefemm circundatum ubiq’ equitatu cum in loco equo acq; aperto;confligeretur. Concurrebant legatu centunóeGtribuniq; milicum:ne dubitaret prelium comittere-’ omnium ede militum paratidimof animof.afranianof contra multifrebuf fui timorif figna mifidfeiq, fuifnon fubuenidencqi de colle non decederent;q^ uix equitum incurfuf ludinerenc. collatifq; in unum locum fignifconferti.neq; ordmefneq; figna feruarenc. q? fi iniquitatem loci cimerec.dacum iri tamen aliquo loco pugnadi facultate.-q, certe inde decedendu edet Afranio: nec fine aqua permanere podec.Cefar in ea fpem ueneracïe fine pugna:8d :fine uulnere fuor2^:rem conficere podè.q, re frumen/ cana aduerCanofincerdulidèt.cur etiam fecundo prelio aliquof

i-

ex (uifamitteret^ cur uulneran pateretur optime meritofde fe miliceffcur deniq: fortunam periclitareturjprefertim cum non minufeffet imperatorifconfilio fuperare g gladio.mouebatur etiam mifericordia ciuium:quorinterficiendofuidebac. quibuf Gluifatq; inco lumibuf rem obtinere malebat. Hoc confilium Ca:farifa plerifq? non probabatur. Milirefuero palam inter fe loquebancur:quoniam talifoccafio uidtonedimirteretur-’ctia cum uellet Cefar fefe non eße pugnacurof. Ille in fua fencentia perfeuerac.8^ paulum ex eo loco digrediturjut cimorem aduer/ fariifminuac. Petreiufacq? Xfraniufoblata faculcatean caftrif fefe referunc.Cefar prefidiifmoncibufdifpofitiGomia ad biberu intercludit itinera:q proxime poteftboftium cafbrif caftra co/ munit.Poflero die ducefaduerfa riorum perturbaci:q, omnem rei frumetarie fluminifq; biberi fpem dimiferant: de reliqfrebuf cölultabant. Erat unum iter ilerdam;fî reuerti uellent.alterum ft tarraconem pererent.Hec confultancibufetfnûciacur aqua/ corefab equitatu premi noflro. Qua recognita crebraf ftatóef difponunc equitumiS^ cobortum alariarudegionartafq? inter/ mictuc coborcef: uallumq? ex caQrifad aquam ducere incipiut. utintra munitione fine timore. -86 fine Ratóibufaquari poffenc. Id opufinter fe Petreiufatq; Afraniufpartiuntur; ipfiq; perfi/ ciendi operifcaula: longiuf progrediucur.Quoru difceffu libéra nadli militef colloquiorum facultatem;uulgo procedûc:æ que quifqj in caflrif notumlaut municipembabebat:conquirit.atq; uocac. Primum igitur agunt graciafomnefomnibuf q, fibl per/ cerritif pridie pepercifTènc. eorum fe beneficio uiuere. Deinde imperaconf fidem queruc: redte ne fe illi fint commiffuri ? 86 qÆ non ab initio fecerint;armaq: cum bominibufnecenariifg^ con/ fanguineif contulerinc:conqueruntur.Hifprouocaci fermoibuf fidem ab imperatore de Pecreii 86 Afranii uita petunt: ne in fe IcelufconcepiHemeu fuofprodidifTe.-uideatur.Qiiibufcofirmati rebuf fe ffatim figna cranflacurof confirmant- Legatofq; de pace primoria ordinu cencurionefad Cefarem mittunt, interim alu fuofin caftra inuitadi caufa adducunt, alii ab fuifadducund. adeo ut ima caftra lam fadfa uidercncur.Complurcfq; tribuni militum;8^ cencurionefad Cefarem ucniunt:fcq; ei commendat. Hoc idé fit a pnncipibufbifpanierquofilli euocaueranc. 86 fecä in caftrifbabebât obfidu loco.ii fuofnotofbofpirefq: querebât:

5

per quem quifq; eorum aditum commend^tionif haberent ad Celare:Afranii ena filiuf adolefcenOde fua 86 parennffui falure per Sulpicium legatu agebat.erantplena leticia: 86 gratulatae omnia: eorum qui tanta pericula uitalTent: 8lt; ;eorum: qui fine uulnere tantaf rer confeciOe uidebantur. magnumq? Frudlam lue prifbine lenitatifomnium ludicio Cefar ferebat, confiliumqi eiufa cundlifprobabatur. Qiiibufrebuf nuntiacif Afranio^ab inOntuto opere difcedit.feq; in caftra recipit.ftc paratufut uide/ batur:ut quicunq: acctdifTec cafuGbunc quieto: S6 .equo ammo ferret. Petreiufuero non defent lefe.armat familiam.cum bac 86 pretoria cohorte cetratoru:barbarilq; equitibufpauctfbene/ ficiamf luiGquof lue cuffodie caula-babere conruerac:impro/ uifo ad uallum a duolac. colloquia militum tterrumpic.non-rof repellit ab caftriC quofdeprebéditunterficit.reliq coeunt inter le:8d :repccino piculo externcufiniftraf lagifiuoluut.gladiofq; diffringunt.atqj ita le a cetratifequinbufdefendunt.caftrorum propinquitate confili:leq; in caftra recipiunt.8lt; rab bif coborti/ bufque erant in Ibacione ad portafdefenduntur. Qiiibufrebuf c0fedhifflenrPeereiufmanipulofcircuit:milicefcp appellat;neu fc:neu Pompeium abfencem imperatorem luum- aduerlano ^d fupplicium tradant:obfecrac. Fic celencer concurfufin pretoriu poftulat uC lurent omneGfe exercitum ducefqinon delerturoG neq; proditurob neq; fibi feparatim a reliquifcofilium capturof. Princepfin bee uerba lurat ipfe-’idem lufiurandumadigit Afra/ mum:fublequuntur tribuni militum centurionelq; centuriarim produdti militef idem lurant.edicue penefquern quilq; fit milef CelariG ue producat:produdtofq: pala in precorio interficiant, led pleriq; quorceperant:celant. nodhuq: per uallum emittunt. Sic terrore oblato a ducibufcrudelitafi fupplicio.noua religio lufiurandi: Ipem prefentifdeditionif fuftulie. mentefq: militum conuereit. 86 rem ad priftinam rationem belli redegie. Cefar mi/ litefaduerlariorum;qui in caftra per cempufcolloquti uenerat: lumma diligentia coquiri.a i remitti lubet. Sed ex numero eri/ bunorum militum:cencurionuq; nonnulli:fua uoluneace apud eum remanfèrunt. quofille poflea magno in honore babuit. Centunonefampliorifqj ordinif equitefromanoGm rribuniciu refbituic honorem. Premebantur afraniani pabulatione: aqua/ bantur egre. frumenti copiam legionarii nonnulli habebant.

9 dierum uiginnduoru ab ilerda frumeturn lufn erant ; efferre. Cecraci auxiliarefqjnullam quoif erane faeukatefad paranda exigue:8^;corpa infueca ad onera portanda.iraq; magnuCeoif quoccidie numerufad Celarem perfugiebat.In biferae aguffuf refled propoficifconlilufduobufexplicitiufuidebacur ad ilerda reuerci:q gt;ibi paulum frumenti reliquerant, ibi fe reliquum có/ filium expleturofconfidebant. Tarraco aberat longiuf. quo fpacio plurefrem pode cafufrecipere intelligebanc.Hocubato confilio ex caffnfproficifcuntur. Cefar equitatu premiffo-qm nouiffmum agme carperet.atq? impediret:ipfe cum legioibuf fubfequit^.nullu intercedebat tempufquin extremi cu eqtibuf pharend: Genuferat boc pugne expedite coborteGnouiffmd agmen claudebant.plurefq; in locifcampeftribuf fuftinebanc.fi moferat afcendéduffacile ipla loci natura penculu repellebat; 9 ex lo cif luperioribuf q ancecederanc fuofafeedetef pcegebac. cu uallifauc locufdediuif fuberac:neq: ii qui antecederant-mo/ rantibufopem ferre poterant.equitcfuero ex loco fuperiorenn aduerlariofcela coniiciebanc:cum magno erat in periculo ref; turn inquirebant:ue cum eiufmodi edec locif appropinquatum; legionum figna cofiftere luberenc. magnoq: impetu equitatum repellerent.Eo fumotoirepete incitati curfuffefe i uallefunerd dimitterent.atq: ita tranlgredi;rurfufin locif fuperioribufcon/ dflerenc.nam tm ab equitum fuorum auxiliif aberant;quorum numei^ babebac magna-ut eof fupenoribufperterritofpliifin mediu recipencagmé; ulcroq: eoftueret.quora nulli ex itinere excedere licebat quin ab equitatu Cefarif exciperetur.tali dum pugnatur modo:lenteac paulatim proceditur.crebroq; ut fine auxilio fuif fubfiflut.ut cum accidit, milia enimpgredi qctuor uebementiufqj peragitati ab equitatu-monte excelfum capiar, tbiq? una fronte contra bodem cadra mumunc.neq; lumencif onera deponunt. Vbi Cefarifcadra pofita:cabernaculaq; con/ dituca'8( ;dimidofequitefpabulandi caula animaduertunt: fele fubicopripiut.bora circiter fexca ciufdc dicrs^ ;fpcnadli more: difcedu nodroifeqtu-uter facere incipiunt. Qua re aimaduerfa Celar;relidlir legioibuf fubfequit:prefidio impedimetifpaucaf cobortefrelinquit - bora decima fubfequi pabulatoredequiteCq reuocari lubet. celeriter eqtatufad quotudiand innerifeffitiu reuercid.pugnat :acriter ad nouiffimu agmecadeo utpene terga

conuerfdnt.complurefq; miltreGctid nonalh centunonerinter/ ficiunfur. InftdbdCdgmen CeldnGdrq; uniuerfum imminebdc. Turn uero neq: ad explorandum idoneum locum caftriGneqj ad progrediédum dura fdcukace:cóliftüc neceOario: ^ procul ab aqua Sónatura iniquo loco cafhra ponunt. Sed bifdemde/ caufifCelar.que Cupra monftrace:prelio ampliuCnon lacefTic.S^ eo dic tabernacula Ctacui pafTuCnó eft.quo pararioreTeenc ad inlequendum omneC fiue nodiu fiue interdiu erumperent. Illi ammaduerfo uitio caCtrorum-tota nodte munitioneCpFcruc. cadraqr caftnfcóuercuc.boc ide potero die a prima luce faci/ unc.cotumq; in ea re diem confumunt.led quantum opere pro/ cenfèrant:8^ cadra protulerant: canto aberant ab aqua longiuC 8: ;pCencimalo alurmaliCremedia daband. Prima nodbeaquâdi cduCa nemo egreditur cadriC Proximo die prefidio in caftrif reli dtoiuniuerfafad aqua copiaf cducut.pabulacum emittitur nemo.HiCeof fuppliceCmaliGCefar neceOana Cubire deditione: qm prelio decertare malebat. conatur tarnen eofuano:fondqj circûmunire: ut qmaxime repentinafeoip eruptioneCdemored quo necenàrio delcenCurofexidimabat. illi 8/ inopia pabuli ad/ dudtuSi iquo eOenc ad id expedinoreG omia (arcinaria lumeca interfici lubenc-In bif operibufconfiluCq; biduum confumitur. tertio die magna la parf operifCeCdrif pcenèrat.lllumpediéde rei’que munici0ifcaufd fiebdt:bord circiter ocdaua figno dato legionefducunc.aciemq: Cub caftrifinflruunc. Cedar ab opere legioneCreuocac.equicatu omne conuenire lubetacié indruit. cócra opinionem enim milicum:famamq; omnium:uideri pho diffugiHe: magnum detrimentum afferebac-fed eifdem decaufif' que func cogniteiquominufdimicare uellec:mouebac.atq; hoc etiam magiCqj fpatii breuitaC etia in fuga c0icd|if^aduerCaniG non multum ad lummam undone luuare poterat. Non enim ampliufpedum mihbufduobuGab caffcriCcadra didabat.Hinc duaCpartefacief occupabant. Tertia uacabat ad incurfum atq; impetum militum rehtda: fi prelium committeretur.ppingtaf caftroru:celere fuperatif ex fuga precepeû dabac.Hac decaufa condituerat Cigna inferetibufrefiftere: por prelio non laceOere. AcieCerat Afranii duplex.legio quinca 8/ cerciaanfubCidiiClocu alarie cobortif obtinebat. CeCinf tripIex Ced prima aciem qua/ terne coborcefex quinta legione cenebat.bafiutfidiane terne!

86 rurfufalie coCidéTue cuiufq; Ïegióif fubCequebant;. GgicCant Fundicorelq; media connnebant;acie.equicatuflacerd angebac, call infbrudla acie cenere ucerq? propoAcum uidebacur. Cccfar uc mfi coadTufprehum non commicteret.iHe uc opera Cæfàrif impediret.producicur tarnen reßaciefq’ ad folifoccafum conti/ nentur.Inde utrinq; in caftra difcedunt.Poftero die munitoef inftitutafCefar parat perficere.illi uadu ffuminifficonfcep tare fl tranfire poOenc. Qua re animaduerfa Cefar: germanof leuif armature equicumq: pattern Flumen traiicit. Crebrafq; in ripif cuftodiafdifponie.tadem omnibufrebufobfefïî:quarto lam die fine pabulo retetifiumctif; atq; ligni 8/ frumen mopia.colloqu petunt. 86 Ü fieri poOit.Temoto a milmbuf loco.ubi id a Cefarc negatum: 86 palam fi colloqui uellenc:côcenùm eft.dat : obfidif loco:Ce(ari filiufÀfrann-uenitur t cum locum quern Cedar de/ legte. Audience utroqîexercitu loquitur Xfraniufno efre:auc tpfi.-aut militibuf fuccéfendum:q, fidem erga imperatore fuum Cn. Pompeium conferuare uolueruc.fed fatifiam feciHe officio: lacifq;lupplictt culine:perpenofomnium rerum inopiam. Nunc ucro:pene uc feminafcircumuentoOprobiberi aqua: probiberi ingreffu. neq; corpore dolorem;ncq; animo ignominiam ferre polle, itaq; fe uidlofconfiterrorare acq; obfecrare.liquif locuf mifericordie relinquacur:nead ultimum fupplicium pgredi ne/ celfehabeat. Hec qmpotefh dimicnnime arq: fubiediiffime ex/ ponit. Ad ea Celar relt;pódic:nulli hominum hafparcel uelque/ rimonie: uel miferacionifminuf conuentffe.reltquofenim omef fuum officium prerttcinè:qui etiam bona condicione;8/ loco:8lt;J tempore equo confligere noluerint; ut qincegerrimaedent ad pacem oia.exercitu fuuquiena ituna accepta;fuifq gt;nbsp;interfedlif quofifua poceftace habuerit:cô{èruarit:amp;^ texerit.Illiufdentq; exerettuf militefqui per fe de concilianda pace egerint. Qiia in re omninm fiuoru uite confulenduputarut:fic omnium ordinu partef: tn mifencordiam cólfitinèupfofducefa pace abhorruille. eofneq? colloquii;neq; induciaru iura feruadè; 86 ho iefimpitof 86 per colloquium deceptof-crudelidime interfeciffe. Acndiffe igi^ bif quod plerunqi hoibuf nimia pertinacia acq: arrogacta accidere (oleat; uti eo recurrant; 86 id cupididime petant: quod pauloante cotempfennt.neq: nunc fe illoipbuanitateineq: aliq ceporifopportunitate pon:ulare:qbufrebufaugeand opef fue;

fed eofexercituGquofcontra le mulcofidm anoCaluerint::uellc dimitti. Neq; enim fex legionefalia de catifa miflaftn bilpania, Ceptimamq; ibi confcnptam.neq; toe tatafq; claflèCparataCneq; fuminbfduceCrei milit arifpitofnibd bo2^ ad pacadaCbilpaniaf: mbil ad ufum pro uintie prouiCum; que propter diuturnitatem pacifnullum auxilium deftderanc^ Omnia bee lampride contra fe parari.in fe noui generifimperia cofbitur uc idem apporcanf urbanifprelidia rebuffs/ duaf bellico filïimaCprouinciafablènf tot annof obtineat: in fe lura magiftratuum commucan:ne ex precura:^ cofulacu-uc femp fit'ppaucipbati 8t:elcdli mpuiciaf mitcanturan Ie eta tifexculacionem nibil ualcre; g, fu^ionbuf belliCprobatt ad obeinendof exercitufeuo centur in feuno non feruari. Quod fi omibufdatu femp imperaconbuCut rebuC felici/, ter geftiCauc eu honore aliquo:«3ue certe fine tgnominia.domu reu ercantur: exercituq; dimittat.que tn ola 8/ le tulifle patieter 8^ eflè laturum.neq: nunc id agere utab illifabducftu exercitu teneat iplè:quod tame fibi difficile no fitted ne illi babeac: quo contra Ce uti poffint. pinde ut effet didtuprouintiiCexcederet, exercituq; dimitteret.fed fi id fit fem fe nocitu^ nemini.bac una atq; extrema pacifec códictoné.Id uero milidbuf fuit pgratu 8;:iucundu:uc ex ipfa figniFicatoe potuit cognolci.uc qaliquid uicffi inc6modi expecffauiffent.ulcro inde pmiu miffioifferrec. Na cu de loco 8^ tempore eiufrei cotrouerfia inferrei::8/ uoce: 8lt; imanibuf uniuerft ex uaKo ubi co ftitérât fignificare ceperuc: uc ffatim dimitterent. neq;.n.incerpofica fide firmu enèponè:fi in aliud cepuf differreC.pau ctfcum eilet ( ucranq; pattern uerbiC dilputacu.-ref buc deducit;:uc« q babeac domiciliu:aucpollel/ fioneCin bifpanta ftacim: relig ad uaru flume dimittatur.necut de bifnoceat.-neu qCinuicuf facramenco dicere cogat ; a Cefare cauecur.Cefar ex eo tempore dum ad flumen uarum ueniacur: fe frumentum daturum polbcetur.addit etia.-uc gd quilq; eoru in bello amiferic;que fint penef militef fuoGuf q amiferint refft/ tuat.militibuf equa faeffa exiffimatioe pecuniam pro bifrebuf foluit.Quafcunq; poffea cóerouerfiaf inter lb milicef babuerac: lua Iponte ad Cefarem introduxeruc: Pecreiufatq; XfraniuCcu ffipendiu ab legionibuf pene fedicoe faeffa Hagitaret:cuiufilli diem nondum ueniffe dicerent;Celar uc cognofceretpo ffulatu eff. Eoq: ucriq; quod ffacuic contend fuerunt. Parce circiter

tertia exercitufeo biduo dtminâ;duaf legtonef fuafantecedere: reliquaf fubfeg iufnc:uc nó longo inter fe fpacio caffcra Faceréc. ciq:negotio.Fufium Calenum legatum preFecic. Hoc eiuf prefcripto ex bifpania ad uarum flume eft icer fadtum.acq; ibi ^cliqua parfexeratufdiminà eft.

^C]uli^ Ccpni^ etupern bellt Contmentaau^ óeovnimö'

^ Vm bee tn bifpania geratur. C. Tfeb oniuf legatufqui ad oppugnationem maRihere/ Il dtuferat:duabufex parcibufaggerem:ut/ ’neaf: turrefq? ad oppidum agere inftituic: una erat proxima portui naualibufq;:altera ad partem qua eft adituf ad Galliam: acq; P' -^ ., tr-TT‘'^^AU^ifp^m^^;^^ i^j mare:quod adigit ad oftiu ‘rbodant.Manilia emm fere ex tribufoppidi partibufman ab/ 5* luitur, reliqua quarta eft:que aditu habet a terra.buiufquoq; Ifpatti parfea: que ad arcem pertfet Joci natura:U ualle altiflima Imunitd;longam 8i difficilemhabet oppugnationem. Ad ea p/ fictenda opera. C. Trebontufmagnam mmétorum acq; hoïum ‘ multitudinem: ex omni pro uincia uocac.uimina: macenamq: comportari lubet. Quibuf co mparatifrebufaggerem in altitu/ dinem pedum odtuagtnea extruit. Sed tanti erant antiquicuf tn oppido omniu reru ad bellum apparacuG cantaq: multitudo tormentorum: ut eorum uim null^ contexte utminibuf uinec

lufbinere poflent, afferefemm pedum duodecim cufptdibufpre/ ƒ Fixi:atq; ht maximif baliffif-'per quattuor ordinef cratium in terra defigeband. Itaq? pedalibuflignifconiundhifinter fe por/ ticuf integebantur: atq; hac agger inter manuf proferebatur-antecedebat ceftudo pedä fexaginca:equandtloct caufa Fadia. item ex fortiflimif Iignifeuoluta: omnibufrebuf: quibufignif ladluGamp;r laptdefdefendipoOenc. fed magnitudo operum:mun altitudo:acq; turrium: multitudo tormentorum omnem admi/ niftrationcm tardabat, crebro tamen per Albicof-eruptionef fiebant ex oppido.tgnefq;aggeri 8^ curribufinferebantur.qua: facile nofin repellebant militefmagnifq j ultro illatifdetrimetiG eofqui eruptionem fecerancan oppidu reiiciebanc. Interim.L-Nafidiufab.Cn. Pompeio cum clade nauium fedecim.in quibuf paucc eranc erate.L. Domitio maFTilienGbufq: fubfidio miduf:

freto ficilie Iprudence:atq; mopinantc curtore puebió-appuKifcp meHandm nauibuf acq; inde propcer repencinu cerroré pricipu AC lènacuCfugd fadha ex nauibufeoru una deducic. Hac adiudta ad reliquafnauefcurfum maHilia uerfuf perfide: premiAaq clam nauicula dominum mandienfefq? de luo aduencu cercioref factc. cofqj magnopere borcatur:uc rurfufeum Bruci claHe additif fuif duxilufconfligâc.MafiîIienfef poft lupenufincommoda ueceref ad eundem numerum ex naualibufprodudtafnauef refecerant, fummaq? mduftnaamauerdne. remigum gubernatoruq magna co pia fuppecebac:pifcacoridlqi adieceradacq: cócexeranc:uc eéne ab idtu celoru remigeftuci.Haflagitcamfcormencifqr cópleuerac cali modo inftrudta acie omnium fêniorum macrumfamularum: uirginuqi precibufet fletu excicaci.uc excremo cempore ciuitati fubuenirencmon minore animo ac fiducia: qance dimicaueranc: nauefconfeendune:cómunt enim fic uicio nacure’ue inuififlati/ canCibufqi acqi incognicifrebufmdgifconfidamuGuebemenciulq; excerreamur:ut cum accidit-aduencufeni.L. Nafidii fumma fpe ec uoluntace ciuicacem complétât.nadti enim idoneum uentum: ex portu exeunt:et tauereenta:quod eft caftellu. maHilienfium: ad Nafidium perueniunc.Ibiq? nauef expediutTurfufq: fead co/ fligendum dnimoconfirmanc.ee conflia communicac-dexcra pf malTilienfibufaccribuicur.-ftnifbrd Nafidio. Bode Brucufcocendic audto nauium numéro. Nam ad eaf que fadhe fuerantarelace: per Ccfarem capciuc maftilienfium dCceOcrant fex. Haf fuperio/ ribufrefecerat diebuf acq; omnibuf rebuf inftruxerac. Iraq; fuof exborcacufquofintegrof fuperauifßnt: uc ui dhofcontemneret: plenuf fpei bone acq; animi aduerfuf eofproficifcitur. facile erat ex caflrifC.creboniuacq; o mnibuffuperioribuf locifprofpicere in urbemmc omnifiuuencufque in oppido remanlerac:omnelq; fupenorifecacifcum liberifacq: uxoribufex publicif cufhodufauc muro:ad celum manuftenderent:auc cempla deoi^ immortalium adirent:Si Sante fimulacra proiedti uidbortam ab bif expofceret. Neqi erat quifq omnium:qui no m eiufdiei cafu:fuarumomniu fortunarum cuentum confiftere:cxiftimaret.Ndm ctbonefti ex iuuetuce:8i ;cuiufq; ctacifampliOimi nominacim euocact:atq: ob/ fccrati.-nauefconfcenderanc:uc fiquid aduerfi accidiHèt-ne ad co/ nandum quidé fibi quicq reliqui fore uideret. Si fupduinènc:uel domefticifopibuf:uelexcraneifauxiluGde lalute urbifcofideret.

ComifTo pho madiltenfibufrefnulla ad utrrutê deFuicTed meoref corû preceptoru:que paulo ance ab fuif acceperant? hoc ammo decercabane? uc nullû aliud cépufad conandu babicuri uiderenc: ec quibufm pugnando uicc periculum acciderec-non ica mulco fe reliquorum ciuium fatum ancecedere:exifbimarenc.quibufurbe capca:eadé eßet belli forcuna pacieda:didudli(qi noftrif paulacï nauibufec artificio gubernacoru:mobilicaci naulum locufdabat: ec fiquando noftri faculcacem nafti ferreif manibufiniedtifnaue religdueranc:undiq: fuiflaboran tibuffuccurrebac.Netfuero cö/ lundti albicifcominufpugna deficiebanc-neq; mulcum ecdebanc uircuce nriffimul ex minoribufnauibufmagna uif eminufmifla celoru:mulca noftnfde improuifo imprudencibußacq: impedicif: uulnera inferebat. Gonfpicateq; nauef cnremefduemaue.o.Bruti que ex figno facile agnofci pocerdc:duabufex parcibuffefe in ea incicaucrdnc:led canca re preuifa Brucufcelericace nauifufufc; uc paruo momenco ancecederec. Ille adeo grauicer inter feincicacc conflixerunt;uc uebemencißime utreq; ex concurfu laborarent? altera uero pfracfto roffcro coca collabifierec. Qua re aiaduerfa: que proxime ei loco ex Brun claOè naueferanenn eafimpedicaf impecu faciunc:celericerq? ambafdepmunc. Sed nafidiane nauef nulli uful fuerunt: celeriterq; pugna exceflêrunt. Non enim auc refpcdtufpatriecauc propinquorum precepta ad extremum uite periculum adire cogebâc. Itaq; ex eo numéro nauium nulla deft/ deraca é. ex maffthenftu clade quiqi func depnè:qccuor capce:una cum nafidtanif pfugic-que omnef citeriorem bifpania petiueruc. Ac ex reliquifuna pmiHa madiliam:buiufnuntu pferendi gratia: cu lam appropinqrec urbromnif fefe multitudo ad cognofcendu cffudic. Hac re cognita tantuf lucftuf excepit : ut urbfcapta ab boftibuf codé uefligio uiderec. Maßilienfeftamcn nibilo fegniuf ad defenfionem urbif reliqua apparare ceperunt. Eft auc aimad/ uerfufiocufab legionartif:qui dexteram parce opifadmifhrabac: ex crebrifboftium erupetombuG magno fibi ede prefidio pode:ft pro caftello ac receptaculo turrim ex latere fub muro fecident: quam primo ad repenctnofincurfufbumilem:paruamq; fecerant, buc fe referebanc.binc fi q maior opprederac uifpropugnabant: bincad repelledum ec profequendu boftem procurrebat:pacebac bec quoquo uerfufpedef xxx. fed parietum craditudo pedu.v. poftea uero ut efh ommu reru magifter ufufbommum^adbibita

foUerna.Inucncum eftimagno eé ufui poHcTi bec eHèc in akicu/ dinem currifelatra.Id bac ratione perfedlu eft;ubicurrifalciCudo perdLidia efbad contabulatioifcaufa in panetefinflruxerCic ica: uc capica cignoru extrema:pariecum ftrudtura tegerent;;negd emmercc. ’ubi ignifbofliu adberelcerec^banc inCup contignationi quacu tedium plutei;ac umearu padum efbJaterculo aftruxeruc Cupraq; eum locum duo ttgna cranfuerfa tniecerunt: ut no longe ab excremifparietibufquibuf fufpenderenc earn cóCignacionem: que turn tegumento effet futura: fupraq; ea tigna dtredlo cranf/ uerfaftraber iiecerutæafq; anèriburreligaueruc:bafcrabefpaulo longiorefatq: eminentioref.q extremi pariecef erane;effecerunt: ut edet ubi tegumenta perpendere poffentiad defendendofidluG ac repellendoCCu meer eam cotignarionern panecefexcruerent; eamq; contabulationem fummamlacenbuf lucoq: conffrauerut? nequid ignifboffium nocere poffec; centonefq: tnfuper inieceruc; ne auc cela tormentifmina 'tabulationem perfringerent;autlaxa ex catapulciflatericum difcucerenc ffcoriafauccm ex funtbufan/ cborariifiiian longitudinem partetuiturnClatafitit.pedeffeceruc eafq: ex tribuCptibuOque ad boftefuergebant:emineeibuftrdbi/ bufcircu turre prependcnrefreligauerutiqd unu genufeegumn alnflocif erant experti?nullo tclo:ncq; tormento traiici polle.ubi uero ea parfcurrifque erat pfedla:cedla acq: munita ed;ab orni idtu bofttum: pluteof ad alia opera abduxerunestumf tedium per Ce ipfum prebenlionibufet contignatione prima fufpendere ac tollere ceperunt. Vbi quantum feonaru demtdo patiebatur; cm eleudbancincra bec cegimenca abdicracq; munici.parieceflaceri/ buf expeuebanCTurfufq: aliam prebenlionem ad edificadum fibi locum expediebant:ubi tempufalteriufconcabulationifuidebad tigna item ut primo tedla:extremif lateribufinffruebanc.Exq; ea conttgnacione rurfuflumma co tabulatione deortafq; leuabäc. Ita cuto:ac line ullo uulnere:ac piculo dextabulata extruxeruc; feneftrafq: qbufin locifuifum efb:ad tormenta mitrcda iftruido reliquerunt. Vbi ex ea tuen que circû edent;opera:tuen fe polle confifi funt:mulcu[um pedibuflx. longum; ex materia bipedali: quem a turn laceritia:ad boHium turrem: murumq: perduceret: facere infticuerunci cuiufmufculi bec erat forma:due pmu trabef: in folo:eque longe difbantef;inter fe;pederqccuor collocant.Inq dfcolumelle pedu in altitudine.v. defigunt.bafinter le cap off

molli fdftigio coniûgunc: ubi tigna que mufculi tegcdi ca ponat: coKocencur.eo Cuper tigna bipedalia inuciutæaq; lannniGdauilc^ religanc;dd exeremuq; mufculi tedtu^crabeCq; excremaf qdrdCdf cegulafiiii.pdcécerdgicofdeFigunc:que laceref: qui Cup mulculop ftruancur cócineac.Ica faftigaco acq; ordinarim fbrui^o: crabef que erant in caprco IifcollocateJn laceribuf luto^mufcubf uc ab Igne qui ex muro iacerecur:cucuf enet -contegitur. Super lateref coria inducunt;ne canalibufaqua immifla laceref delucre pofiec. Coria autem ne rurfufignisac lapidibuf corrumpantursceronibuf concegucur.Hoc opufomne tedium uineifadipfam turrim pfi/ ciüc:fubicoq? inopmatibufboflibufmacbmatióe naualupbalagif fubiedlifad turrim boflium admouent: ut edifitio iungacur:quo malo ptern ti fubico oppidani: laxa q maxima poHunt: uedlibuf promouent. precipitacaq; muro in mufculum deuoluunt. Idlum firmicaf macerie luftinecsamp;: gcqd fdftigio icidec mufculi dolabitur. Id ubi uidcc: mutant confihu.Cupafteda ac pice refercafincéduc eafqj de muro in mufculum deuoluunt.Inuoluce labücur.delapfe ab laceribuf longumffurcilq’ ab opere remouencur.Incenm fub mufculo miliccfuedlibufinfirma faxa currifboftium:qbuffuda/ menta concinebancur: conuellunt. Mufculuf ex turn latericia a noftrif celifcormencilq; defenditur. Hoftefq; ex muro ac curribuf fubmouentur. non dacur libera muri defendendi faculcabcoplu/ nbufiam lapidibuf ex ea que fuberac turn fubdudltf repentina ruina parfeiufcumfconcidicsparfreliqua cofequenfprocubebac. Tû boftefcurnf repentina ruina comoci-inopinato malo turbati deorum ira perculfv urbif direpcione perterriti. Inermefcû mfulif fefe porta foraf uniuerfi proripiunt. Ad legacof atq; exercitum fupplicef manuftendue.Qua noua re oblata omnifadminiftracio belli confiftic:milicelq: auerfi a prelio ad ftudiu audienduet cog/ nofcendi feruntur. Vbi boflefad legatofexercicumq: puencrût; uniuerlt le ad pedef piiciunt.Oranc uc aduecuf Cefarifexpedtec captam lua urbem uiderropera perfedta;turrem fubrucamntaq a defenlionc defiftere- -nullam exoriri moram poOeiquominufcu uemflètsli imperata non facerent-ad nucum e uefbigio diriperet;, docent fi omnino turrifconcidinètmó polle militef conneri.quin fpe prede in urbem irrumperent;urbemq delerenc:bec atq; eiuf/ modi generifg plura ut ab bolbufdodtifmagna eu mifencordia fletuq; pronûuanc. Quibufrebufcommoci legacc militef ex opc

deducuncioppugnanone deriftunCîOpcnbiif cuftodiafrelmqût. ^Induciarum quoda genere mifericordia fadtoîaduencufCefàrif expedldcur:nunum ex muromuUû a noftrif mitcirur telum:uc re confedta:omnefcuram et diligentiam remitcunc.Celâr emm p licterafTrebonio magnopere mandaueratme per uim oppidum expugnari parereturme grauiuf permon militef ec defedtionif odio : et contemptionefunet diutino laboreomnefpuberefinter/ ficcrent: quod fe fadturof minabancur:egreq: tune funt retenti: quin oppidum irrumperent: grauicerq; earn rem pertulerunc^qd! ftecifle per trebonium^quo minufoppido potirentur:uidebatur. At boftef fine fide:rempufacq; occaiionc fraudifac doll querut. Incenedtilqi aliquot diebuf noftrif languennbuOatq; ammo re/ mi ffiffubito meridiano tempore: ci aliufdifcenînet:aîiuf ex diu/ Cino labore:in ipfif operibuf quieti fe dedidetiomnia uero arma repofita: concemptaq; effent:portif fe foraf erumpunt: fecundo magnoqjuenco ignemoperibufinferune.Hunc fic diftulic uéeuf uci uno tempore agger:plucei:ceftudo:currif:cormentaq ’flamma acciper ent:ec pnufbec omma co nfumerentur:qquemadmodum accidinèc:animaduerci poffet. Noftri repentina fortuna permoti: arma que ponunc:arripiûc. Alu ex caftriffefe incitât fit inboftef impetufeorum: fed muro lagitcif tormencifq; fugiencef perfequi probibcncur:illi fub murum fe recipiutabiq; mufculum:currimq; lateritiam libcre incendunt;ita multorum menfium labor bofHu ' perfidia:ec ui cempeftaafpu dto temponfinteruc/rempcauerut boc idem maHilienfef;pofbero die eande nadti cempeftatem:ma/ lori cu fiducia ad alia currem aggeremq; eruptione pugnauerûc: mulcuqî ignem intulerut. Sed uc fuperiorif temponfcócentioné noftri omnem remiferancuca proximi diei cafu admonituomnia ad defenfionem paraueranc.Icaq; mulcifinterfedbif: reliquofm/ fedla rc:ioppidarepuleruc Treboniuf ea que funeamifla multo maiore ftudio milieu adminiftrarejec reficere inftituic. Nam ubi cantoffuoflaboref:ec apparatufmale cecidinè uiderunc induculq; per fcelufuiolatif:luam uirtute irrilui fore perdoluerunt;q» unde ^g§^‘ ’omnino comparari poflecmibil erat reliquum;omtbufar/ boribuflonge lateq; in finibufmafflienfium excififetconuedfif: ^gg^’‘^n’ noui generifatq: inauditum ex lateritiifduobufmurif: fenum pedum craHitudine: acq; eorum murorum contignatione facete confticuerunc-xqua fere latitudine: acq; ille congeftufex

maceria fuerac agger.Vb: aut fpaciu ieer muroPaucimbecilhcaf macerie poftulare uiderec;pile tncerponûcur. cranfLierfaria tigna iniiciuncur:qiie firmamenco ee pobinc.Ec quicquid effc concig/ gt;nacu cranbufconfternid.cratefq; luto integunt:. Subtexto milef dextra: acq: fmiflra: muro tedtufaduerfufpluteiobiedto opem quecunqjufm fune fine periculo fupporcac. celeriter refadmmif/ ’ cratur-diuturnilaborifdetrimentum follerttazec uirtute mihcum breui reconciliatur: porce quibuf locifuidecur:eruprionifcaula: in muro relinquuntur. Quod ubi hoflef uiderunt.ea que diu Iq/ goq! Ip^cio refici non polle fperaOent:paucorum dierum opera: et labore ita perfedta:uc nulliufperfidie:neq ’ eruptioiflocufect; neq; quicq omnino relinqueretur: quo aut ui mihtibuf autigni openbufnoceri poflet-'eodemq: exemplo fentiunc totam urbem qua fic adicuf ab terra ;muro tumbufq circunucniri pone:fic ut ipftf confidendi.In fuif munitionibuflacufnoneHet-cum pene e/ difitata in murifab exercitu nodro menia uideretur.ac cela co/ nitcerentur: fuorumq; cormencorum ufum: quibufipfi ui magna fuperauifTenc.-fpacio propinquicacifinceriore:partq; condicione e muro ac curribufbellandi daca:uircuce fe nodrifadeqre no pode incelligunc:ad eafdem dedicionifconditionefrecurruc. M. Varro in ulceriore hilpania initio cognicifbifrebufamiciHime de Celare loquebatur. Preoccupatu fefe legatione ab- Cn. Pompeio ceneri obdrtdium fide:necefficudinem quidem fibi nihilo minorem cum Celare inccrcedere.neq; fe ignorare quod edet officium legati;qui fiduciariam operam obtineret; que uiref fue:que uoluntaf erga Celare cotiufprouintie.Hec omnibufreferebat fermonibufneq; fe in ullam partem mouebat-Podea uero cum Celarem ad maf/ filiam detineri cognouit; copiaf petrel cum exercitu kfranuenè coniundtaf:magna auxilia conuenide;magna ede in fpe.-acq: ex/ pedtare:ec cófencire omne citeriorem prouintiam; queq; podea acciderant. Deq; angudiifad ilerdam rei frumencane accepic:acq: ad eu laciuf:atq; inflaciufAframufprefenbebaede quoq; ad motu fortune mouerc cepit;deledium babuiC cota prouincta.legioibuf complecifduabufeohorcefcircicer trigita alariafaddidic;frumeci magnum numerum coegic:quod madlienfibuf.Item qd'afranio petreioq; miccerec:naueflongafx.gaditanifut facerentumpera/ 'ulC.Coplurefprecerea in hifpali faciendafcurauic;pecunia omne: omniaq; ornamenta ex fano Herculifun oppida gadifcontulit.

Eo fex coborccf prefidii caufaiex prouintiamifit.C-qi gaUoniu equitem romanum familiarem domitu:qui eo procurande bere/ ditatif caufa uenerac: midufa domino;oppido gadibufprefecit. arma omnia priuata et publica in domum Gallonii contulit.Ite babuic grauef in Celarem contionef.Sepe ex tribunali pdicauit: aduerla Celarem prelia fccinè:magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugille.Hec fe certifnuntiif:certifautoribufcoZ periffe. Quibufrebufpercerntofciuefromanofeiufprouintie libi ad rempublicam adminiUrandam cobortef.clxxxx. et argentei pondo.XX.milia tritici modiolicxx.milia:polliceri coegit. Quaf Celari elïè amicafciuicacefarbicrabaturuifgrauiora onera luge/ bac.-qui uerba atq; orationem aduerlufrempublicam babuillcnc eorum bonain publicum adducebat, prelidiaq? eo deducebat -et ludicia in priuacofreddebac.prouinciam omne in fua etPompeii uerba:per lufiurandum adigebat.CognitifbifrebuOque fut gelte in citeriore bilpania:parabat bellum.Blatio autem bec erat belli: ucfe cum duabuflegionibufgadefconferretznaucr frumécumq; omne ibi contineret. Prouintiâ enim omne Celarifrebuf fauere cognouerac. In inlula frumento nauibulq; comparatifbellû duci no difficile exirtimabat.Cefar edi multifneceflaritlq; rebufinita/ kam rcuocabacur:cn confticuerac nullam parce belli in bifpaniif relinquere:çp magna dlè Pompeii beneficia:ec magnafdiencelaf in citeriore prouintia fciebat. Itaqj duabuf legioibufmifffin ul/ tenorem bifpaniam cum.Q^CaHio.tri.ple.ipfe cum equitibuf de magnifitineribufprogreditur:cdidtumq? premittit-ad qua diem magiffracufprincipelq; omnium ciuitatu fibi efie prefto cordube uellec. Quo edidto coca prouincia promulgaro:nulla fuit ciuicaf quin ad id tempuf parcem fenacufcordubam miccerec. NuHufue ciuif romanufpaulo nocior. -quin ad fbatutum diem conuenirec. Simulipfe cordube conuentufper fe porcaf Varroni daufic.cul/ codiaf uigikafqj in muro curribufq: dilpofuic. Coborcef duafquc colonice appellabancur:di eo:cafu uemnènc.tuendi oppidi caufa apud fe recinuic.Hifdem diebuf carmonenfef que eft longe fir/ miffima cotiufprouicie ciuicafdedudtifcnbuf cobortibufjpoficif in arcc oppidi a Varrone prefidio:per fe coborcefeiecic:porca(q; preclufic.Hoc uero magifproperare Varro:uc cum legionibuf qprimum gadifcdcenderec ne innere:auc craiedtu incerdudered canca ac cam fecunda in Celarem uoluntafprouintie repiebatur.

Progreflö ci paulo longtuP Iiccerea gadtbufreddunt:: fimul acq: lie cognitum de cdidto Celanf-Confenfinè gadicanorprincipefcu en.cobornum: que enèncibun prefidio: uc Galloniü ex oppido expellerent:. Vrbem infulamq; Celari lèruarent. Hocinito con/ fdio:denunciauinè Ganonio:uc lua lponce:du fine piculo liceret;: excederet : gadibuGli id non fecillccjlibiconCilium capturof.Hoc cumorc adduiftum Gallonium: gadibuf exceOinè. Hif cogmcif rebußalcera ex duabuf legiombufique uernacula appellabatur: ex caffcrif Varronifaftdnce:ec inlpedbate ipoTigna fuftulicTefeq: bifpaltm recepte^aeq: in foro et porticibufline maleficio cófedit: quod fadtum adeo eiufconuentufciuefromanucóprobauerunC’' uc domû ad fc quifq bofpicio cupidiOime reciperet. Quibufrebuf perterrttuf Varro:cum itinere conuerib lefe in italiam uenturum promirinèc:cercioi‘afutffacQ;ufeft:preclufafefÏè porraftum uero omni interclufufinnere:ad Celarem mittit:paratum lè eê legioné: cui lufnUet cradere.ille ad eum fex Celarem mittit-atq; buic tradi lubet. Tradita legione Varro cordubam ad Celarem uenic;re/ latifad eum publicifrationtbufcu fide:quod penefeum épecunic tradtc:ec quod ubiq; babebat frumenti-acnauiumofhendic.Cefar habita contióe corduberomnibufgenerarim graciafagit ciuibuf romaniPq :oppidum in Ilia pocefbate ftuduillenc habere.bilpalif: 9 prelidta expulidenc. Gadicanifq, conacuf aduerfariorum in/ fregiHencTeq; in libertate uindicaflent.tn. milieu centuridibufqi qui eo prefidii caula ueneranc: q eorum conftlia fua uircuce con/ firmauinênc:pecuniaf que erant in publicum Varroni a ciuibuf roma.polltctte:remitcic.Bona ren;ituic iif quoflibenufloquucof; banc penam tuliHecognouerac: cnbutifquibufdam publicifpn/ uacilq i premiifreliquofin pofberum bona Ipe complet.biduumq; .cordube comoratuf gadefproficilcii : jpecuniafmonumentaq que exFano herculif coUata eranc in prtudtam domum:refcrritn tc/ plum lubec.prouicie.Q^ CaHium prefecit.buic quattuor legioef atcribuic:tpfe hif nlt;auibuf:qudf.M.Varro;quilq! Gaditani luITu Varroif fecerant. Tarraconem paucifdiebufperuenic.ibi totiuf fere ciceriorif prouincie legatioefCefarifaduencu expedtabanc. Eadem rationepriuatim ac publice quibufdâ ciuitacibufbabitif honoribufTurracone difcedic; pedibufqi Narbonam: atq; mde mafliliam perucnit.ibi legem de didbatore lacam.fcfeq; didhacore didlu a.M-lepido precore cognorcic.Mafïilienrefomniburdefen

malifrei fnimencancddCummâ inopia addudlubifprelio nauab (iiperacrcrebnreruptionibuffufifgrdui cciam peftilécia cofli dtaci ex diutina conclufione et mutatioeuidtuf:panico enim ueccrc: atq: bordeo corrupto omnefalebantur.quod ad buiufmodicafuf antiquituf paratum in publicum contulerant.deiedta tumdabeZ fadta magna parte muri'auxiliifprouintidru;ec exercituum de/ fperatiOquofin Gefanfpoteftate ueniHeco gnouerant^fefe dedere fine fraude confbicuût. Sed paucifanre diebuf-L-domiaufcog/ nica maffilienfium uoluntdte:nduibuftriburcompardcifæx qbuf duaffdmiliaribufluifactribuerdC:undm iple confeenderacmadtuf turbidam cempeflatemieft profedtuGbunc coCpicdtenauef:que lufïu Bruci cdfuetudine quotidiana ad porcum excubabantTub/ Idtifdncbonffequi ceperunt. Ex bif unuipfiufnauigiu cotendic: ec fugere preuerduit.duxilioq! tempeHatifc confpedtu abut.duo perterrita conuerfa noftrarum nauiumsfefe in portu receperut. Manîlienfefdrma;tormencaqî ex oppido:ut eft imperatum:p/ ferunt. Nauefex portu:naualibufq; educutipecunia ex publico tradunt. Quibufrebufco nfecftifCeldr magif eoGpro nomine ue/ cufhdcif: q pro meriaf in fe ciuitatifconleruanf-duafibi legionef prefidio rehquic: ceceraf in italiam mitcic. ipfe ad urbem pficifcil;. Hifdem temponbuf.C.Curio in afneam profecftiGex ficilid:etia db initio copiaf.P.adtii uari defpicienGduaf legionefex qteuor: qfa Celare acceperdc:ec.cl.equiteftrdnfporcdbac:biduoq;:ec noc/ tibufenbuG nauigacione confumptif:appulic ad eum locum: qui appellatur aquilaria.Hic locufabeft a clupeif paOuu uiginciduO milia:babetq{ non incommodam effate ftatioréiec duobufemi/ nencibuf promoncoriif continetur. Huiufaduentum.L.Cefar filiufcum decern longifnauibufad clupeam preftolaGq uafnauef unce ex predonum bello fubdudtaf.P.adhuf reficiendaG buiuf belli cauld curaueracruentufq; naulum multitudinem:ex alto re/ fugerat. Àppulfufq: ad proximum Leeuf trireme conftraca ec in litcore relidha: pedibuf adrumencum profugerat.Id oppidum.C. Confiduiflonguf uni uflegionifplidio cuebacur. Relique Cefarif naucf eiuf fuga adrumentum fe receperunt. Hunc fequucuGM. Ruffufqueftor:nauibufduo decim;quafpfidio onerarufnauibuf Curio ex ficilia eduxerat: poftq relidld in littore nauécofpexic bac remulco abftraxic.ipfe ad Curionem cum Clafle redic.Curio Martiu Udea nauibufpremiccic:ipfe eodem eu exercitu pficifcid:

biduiqî icer pgrenùfxad flumen bagradâ peruenic.Ibi.C.Gdniü legatum cum legiombuf reliquiC: ipfe cum equitatu anteceditad caftra exploranda comcliana-q, bif Iocufperidoneufcaflrif ba/ bebatur.Id autem eft iugum diredtum:eminenf.In mare utraq; ex parce prerupcu atq; afperum: fed camé paulo leniorefaftigio ab ea pdree:quead uncam uergit.abelt diredlo innere ab ucica paulo ampliufpanufmiUe.led boe innere eft fünf quo mare fuc/ cedit longiuflaceq; if IocufreftagndC:que fiquif uitare uoluerit: fex milium circuitu in oppidum perueniec. Hoc explorato loco: Cuno caftra uari conlpicic;muro:oppidoq? coniunlt;ftaad porta que appellatur bellica:admodum munita natura locruna ex pte ipfo oppido unca: altera theatro quod e ante oppidu fubftruc/ nonibufeiufoperifmaximif: aditu ad caftra difficili: ecangufto fimul animaduernt multa undiq; porcarvacq: agi pleniOimifuiil: que repennni tumulcufcimore:ex agrifin urbem conferebatur, buc eqmcacu micnc:uc diriperenatq; haberet loco prede.eodéq; tempore btfrebuf fubfidio lexgenn equitefeledti numide exop/ pido: pediccfq;. cccc .mittuntur a Varo quof auxilii caufa rex luba pauctfdiebuf ance uncam miferat. Huic et paternum bof/ pinum cum Pompeio; edi mulcafeum Curione intercedebat: q? tn.plc.legem promulgauerdc:qua lege regnu lube publicaueran concurrunt equicefincerfe: neq; uero primum impetum noftroip numide ferre pocuerunc fed incerfedtifcirciter, cxx.reliqui fe in caftra ad oppidum receperunt. Interim aduencu longai^ nauiu: Curio pronuntiari oneranifnauibufiubcc-que ftabant ad utica numero creciccr.cc fe in boftiû habiturum loco qui no eueftigio ad caftra comeliana uela duxiHent: qua pronuntiatione fadla; tempo rif pundto fublacifanchorif: omnef uncam relinquunc:cc quo imperatum eftjcranfeuc.que refomnium return copia com/ pleuit exercitum.Hif reb ufgeftifCuno fe m caftra ad bagradam recepit.Xeq: uniuerfi exemeuf conclamatione imperator appel/ latur.Poflero die uncam exercitu ducit-et prope oppidu caftra ponit. Nondum opere caftrorum perfedio* equicefefhatide nu/ cianc:magna auxilia equitum:pedicuq; ab rege miHa utica ueire: eodeq; tempore uifmagna puluerif cernebatur: et e ueftigio tpif primum agmen erat in confpedIu.Nouitace rei Curio permocuO premittic equitef: qui primum impetum fubftineanc ac morent. Ipfe celeriter ab opere dedudliflegionibuf;aciem inftruic:eqtefq

comiccunc prelium:ec pnufq plane legionefsz explicari cófiflerc ponenc:t:ocd auxilia regifimpedica^ac pcurbaca- *9 nullo ordine: ec line umore iccr feceranc. In fuga fe coniiciunc.equicacuq omi fere incolumi:«^ fe per liccora celertcer in oppidu recepic.magnu pedicu numeru incerficiunc. Proxima no ehre CencurionefMarli duo- 'ex caftrifCunonif-cum manipularibuf fuif uigintiduo ad Adtium Varum profugunc.u.feu uere^quam babueranc opim/ onem ad eum perferunc-’fiue eciam auribufVari feruiunc. Nam que uolumuf ec credimuf libencer: ec que fennmufipfi reliquof fencire fperamufConFirmanc cerce:conufquide exercttufanimof alienofeOe a Curione.maximeq? opufeHe in confpedtu exercicu uenire: ec colloquendi dare faculcacem: qua opinioneaddudtuf Varufpoftero die mane legióefex caftrifeducic:facit idc Curio: acq una ualle non magna incenedhaTuafucerq; copiafinftruic. Erac in exercicu Vari:fex QxiinciliufVaruf-quern fuide Corfini fupra demonftracu eft.Hic dimiRufa Celare in africam uenerac. Legionefq; eafcradux:erdc:quaffuperionbufcemporibufCorfi/ mo receperat. Celar adeo -uc paucif mucacifcentunonibufaidem ordmef manipuliq; conffarenc.Hanc na dbufappeUacioifcaufam Quinciliufcircuire aciem CunoniGacq obfecrare milicefcepic:ne primam facrameevquod apud Domicium^acq; apud fe Queftorc dixiHenc memoriam deponerenc. Neu contra eof arma ferrenc: qui eadem elïènc ufi fortuna; eademq in obfdione perpelli. Neu pro bifpugnarenc-'a quibufinconcumeltam:perfuge appellaren^. Hifpauca ad Ipern largicionifaddidit;que ab fua liberdlicace;li le acq adtiumlèquuci eflenc:expedtare deberéc.Hac babita oróc nullam in pattern ab exercicu Curióiffic fignificacio;acq? ica fuaf ucerq: copiafreducic.acq; in caftrifCurionifmagnuf oim inceHit cimor.Na if uanifbommu fermombufcelenter auget.Vnufqlq-enim opini0effingebac.ee ad id*quod ab alio audierac-Tui aliquid cimorifaddebac.Hoc ubi uno aucore ad plurefpmanauerac-acq ilb aliifedideranc:plurefaucorereiufrei uidebancur. ciuile bellomi genuf bominum:^ licerec libere facere:ec fequrquod uefelegi/ onef be: que paulo ance apud aduerfanof fueranc. Nam eciam Cefarif beneficium mucauerac confueeudo-qua offerentur mu/ nicipia eciam diuerfif partibuf coniundta. Neq cmm ex marfif pelignitq? ueniebant. uc qui fupenorc no die in concubernufeo/ milicefq;:nónulli grduioreflèrmóefmilieu uulgo duriufaccipiebar

Nonnulla etiâ ab ufqui diligenciorefuiden uolebanc:KgebanC. qutbuf decau^f confilio conuocaco: de fumma rerum deliberare incipic. Erant :fencencie:que conandum omnibuf modif:cafbraq; Van oppugnanda:cenferenc: qgt; bi militum confiliifociu maxime contrarium ede arbitrarentur. Poftremo preftare dicebant per uircutem in pugna belli fortunam experiri;^ deferto fet circum/ uencofa fuifigrauidimu fupplitium pacuporro erant qui ccferct de tertia uigibaun caftra corneliana recedendumt maiore (patio cemporifinteriedto militum menteflanarentur:fimulftquid gra/ uiufaccididètîmagna multitudine nauium:et tuciufet faciliubin ftciliam receptufdaretur.Cuno utrunq; improbanfconftliu:qtum alteri fententie deedètanimiTantum alten fupereHe dicebat;bof curpidîme fuge habere rationemullofetiam iniquo loco dimica/ dum putare. Qua eni inquit fiduciate opereæc natura loci mu/ niciflima caftra expugnari polle confidtmuGaut ecia qdpficimuf fi accepto magno detrimeto-ab oppugnacioecaftroz^difcedimuf. quafi non feliciraf rerum geftarum exerctcibuf bentuolenciam imperacorifet refaduerfe odia concilient.Caftro2^ aut mutatio: quid habet nifi turpem fugam.-et delperationem omnium:et all enationem exercituf Nam neq; prudentef fufpican oportet: libi parum credi. Nequmproboffcire fefe timerrq? illiflicentia timor augeac:nofhrif ftudia diminuât. Qtiodlila inquit hcc explorata habeamuf:q de exercitufalienatione dicuntur. Que quidem ego aut omnino falla:auc certe minora ede confido;quanto hec dif/ limularuec occultari;q p nofconfirmari:preftac.An uero uci cor/ porif uulnerauca exercituf incommoda fune tegenda? Ne fpern aduerlariif augeamuf?Aut etiam ut media nodte proficifcamur. Addunc:quo maiorem credo licentiamhabeanc:qui peccare co/ nentur. Nanq; huiufmodi refaucpudore:auc metu tenent:qbuf rebuf noxmaxime aduerfaria efb. Quare neq: tanti fum animn ut fine fpe caftra oppugnanda cenfeammeq: canti timorif:ut ipfe deficiam.Atcç omnia priufexperienda arbitror;magnaq: ex pte lam me una uobifcum de reiudicium facturum confido.Dimidb concilio:concionem aduocac milicum:commémorât quo lit eoru ufuffhudio ad Corfinium Cefar:uc magnam pattern Italie bene/ fido atq: autoritace eorum fuam fecerit. Vofeni fadhuq; ueftru inquit: omnia demcepf municipia fune fequuca. Neq; fine caula et Cefar amicidime de uobifalii grauidimeludicarut. Pompeiuf

cni nullo prelto pulfuf; Liefbn fadti preiudtao^democuGiCdlw ex/ ccHic Cefar mcîquem ribiCdnnîmum babuiciprouinamq? ficillam; dtq; dfncam.fine quibuf urbem acq: icalia cuert non poceftcueftre fidei commific. adfunc qui uofborcencur:ucd nobifdelcifcatiCgd enim eft ilhfopcaciußq uno cempore:ec nofcircumuenire: ec uof nefario federe obftringere.^ aucqdirati grauiuf de uobif lêncirc ponenc:q ut eofprodacißqui fe uobifomnia debereludicant-Ec in eorum pocefbaté ueniaciOqui fe per uofperiflè exiftimanc? An uero in bilpania refgeftafCelanfnon audiftif?duofpuIfof exer/ cicuf?duof luperacof ducef^duaf recepcaf proninciaf^Hec adta diebufxl.quibuftn co(pedtum aduerfanorum ucnentCefar /An quuncolumef refiftere no pocuerunc:perdici refiftanc? Vofauc certa uidtona Celarem fequuci:diiudicaca ia belli fortuna:uidtu fcquimini? cum ueftri officu premia percipere deberif defercof emm fc ac pdicofa uobif dicunt: ec priorif facramenn mentions faciut.Vofne uero.L.Domitium: an uofL.Domiciufdeferuic/ non ne extremam pati fortunam paratofq; proiecit /illc libi clam: non uobiflalutem fuga pcciuic:non ne prodici per ilium-Celarif beneficio eftifconlèrudCi/ Sacramenco enim uoftenere g potuit: cum proiedtif faftibuf:ec depolito imperio pnuaeuGeteapeuf-in alienam uemflec poteftaté /ICelinquid noua reltgio: ut eo neg/ Icdto facramento;quo nunc tenemini:refpiciacif illud:qddedicióe ducifec capicifdiminucione-fublatum eft.Ac credo li Cefaremp/ bacißiam me offenditifqui de meifin uofmericif preiudicaturuf no fum:que func adbuc:ec mea uoluncace: ec ueftra expedtacioe leuiora. Sed camen fui laborif militef lemper euencu belli:premia peciuerunc:qui qualiffic futurufne uof quidem dubitatif:dilige/ tiâ quids ueftram aut que ad fine adbuc refproceflit fortunamq: cur preceream / Anpenicec uofg, faluum:acq; incolumem exer/ citu:nulla omnino naue defidcraca;traduxerim / g, da fern boftiü primo impetu adueniéfprofligauerim / g» bifper biduu equeftri prelio luperauerim/ g, ex porcu finuq: aduerfariorum.cc. nauef oneracafadduxen / Eoq illofcópulerimmt neq: pedeftri innere neg: nauibuf comeatu luuan polline. Hac uof fortuna: acq? bif ducibufrepudiacif:confinienfem ignominiam. In Italie fuga:an in bifpamai^ dcdicione:an in afnci belli preiudicio:fequtmini/ Egde me Celarifmilité dici uoluruof me imperatorifnoie appellauiltif: euluf fi:uofpenitee:ueftrum uobifbeneficium remitto:mibi meu

refticuitc nomcn:nc ad contumeliam honorem dediHè uideammi. Quaoratióepermoti milicePcrebro eciam dicente interpellabat: ut magno cum dolore infidelicatiffufpittonem fuftinere uideréc. Difcedentem uero ex concione:uniuerfi coborcantur:magno fit animo:neu dubitet prelium commitcere:ec luam fidé uirtutemq; experirrquo fadto et commutata omniu uoluntate: ec opinióc confenfu fuo confticuic Curio:cum primum fic daca poceftaPplio rem commiccerc.Poftero die produitjf loco eodem:quo fupe/ noribufdiebufcófticerac:tacie collocat. NeVaruf quide A,dtiuf dubicac copiafproducereTiu e Ib llicicandi militeßfeu ft equo loco dimicandi decur occafiomefaculcacem precermiccac-EracuaHir inter duaf acief ut Cupra demonftracum eft: non ica magno ' auc difficili: ec arduo afcenfu. Hane ucerqj ft aduerCanoru. copie erlt;5/ fire co naretur:expedtabac.quo equiore loco preliu comitcerec. ftmul a finiffro cornu Adtii equitacufo niC ec una leuiCannacu ra cc inceriedti compluref:cumle in uallem dimitcerenc- cerneband. Âd eofCuno equitatum:ec duaf maurucinorum cohorceCmittic. quorum pnmum impecum equicef boftium no culerunt. Sed a/ miffCequiftad fuofrefugeruc:relidti ab bif:qui una procurrerat. leuifarmacure:circumueniebacur.acq incerficieband ab noftriC Hue toca Van conuerfa acief fuoffugere:acq! concidruidebac. Tunc R-ebiliuflegacufCefarif:quern Cuno fecum ex ftcilia dux/ crac: q? magnum habere ufum in re milicarufciebac: percerricum inquic hoffe uidefCuno^qd dubicaf uci ceporifopporcunitace? Ilie unum eloquutuOuc memoria tenerent militeC ca que pridie ftbi confirmanènc:fequt fe iubec:ec precurric ante omnef adeoq; erat impedita ualliCmc in afcenfu niCi Cublcuaci a fuifprimuno fa/ cile eniterentur. Sed preoccupacif animif Adtianorum militum: tempore:ec fuga: ec cede fuorum: nihil de refiffendo cogitabanc. omnefqi lam fe ab equitatu circunuenin arbicrabantur.Icaq; p/ ufq telum abiici poHecraut noffri propiuf accedercc;omnif Van aciefcergauercic:feq; in caffra recepit:q in fuga Fabiuf Pelignuf quidam ex infimif ordinibuf:de exercitu Curioniftprimu agmé fugientium confequutuf.magna uoceVarum nomine appellanf: requirebac:uci unufeffet exciufmihcibuf ec monere aliquid uelle: ac dicere uiderecur.Vbi ille fepiufappellacur:afpexic:ac refficic: cc quif enèc:auc quid uellenquefiuic.Humerum apercum gladio appecic: paulumq abfuit: cum Varum incerficeret. qgt; life picula;

fubldco ad eiurconaCLim:fcLLCO :uiCdLiiC.Fdbiurd^xtmifmthnbuf circunuecufinccrficiCLir:dc fugienuu mukirudineac turba porte cafhrorum occupatur;aeq; icer impeditur:plurefq: in eo loco fine uulnere g in prelio-aut fuga incercuc. Neq; multum abfuic:quin ctiam caftrifpellerencur:acnon nulli procinufeodé curfuin op/ pidum contenderunt. Sed cum loci naturarum munitio caftroip.• aditum prohibebantSep ad preliû egreffi Cunonifmili cefbifrebuf indigebant: que ad oppugnationem caftrorum erant ufui.Icacÿ Cuno exercitum in caftra reducic:fuiromibufprecer Fabium m/ columibuCExnuméro aduerUnoif circiter fexcencil interfedtif; atqi uulneratiOqui omnefdiflceiïu CunoniGmuIciq ’precerea per fimuldtionem uulnerum:ex cdrtnfin oppidum.propter timorem fele recipiunt. Qua re animaduerfa. Varuf et terroreexercituf cognito Buccinatore in cafbnfet paucif ad fpeciem tabernaculif relidtif: de tercia uigilia filencio exercitum in oppidum reducit. Poftero die Curio uticam obedere.ec uallo circunuenire ifticuic. Erat in oppido multitudo infolenfbellndiuturnitate DCii:et uti/ cefef pro quibufdam Cefarifm fe beneficitfiHiamicidimi erant.Cu ctiam ex uanif genenbufconftarec terror ex fiipertonbufprelnf magnuf.Icacj de dedmoeomnefpalam Ipquebantur.Etcum.P. Adtio agebant: ne fixa pertinacia omnium fpreunaf perturbare uellet.Heccum agerentur; nuncii premini ab rege luba uençruc qui illum cum magnifcopiifadede dicerent.ee de cuftodia ac defeZ fione urbifadbortaretur. Que refeorum percerntofammofco/ firmauic.nun tiabancur bec eadem Curioni: fed aliq uandiu fidef fieri non poterat;tantam babebat fuarum return fid uciam. Iraq: Cefanf tn bifpaniam ref fecunde.In africam nuncufac luterifp/ ferebantur. Quibufomnibufrebuf fublacufnibil contra fe regç Niferu exifbimabat. Sed ubi cercifauco nbufcompent minuf. v-ec.xx.milibuflbge ab unca eiuf copiafabeé:relidgt;irmuniubibuf fefe in caftra Cornelia recepit. Hue frumétû comportaret;caftra munire-maceriam conferre;cepit. Statimq; in ficilta mifit uti due legionef: rekquufq; equitatuf; ad fe mitterentur. Caftra erant ad bellum ducendum aptidima natura; et loci munitione, et manf propinquicate:ecaque et lalifco pia.cuiufmagna mflam ex px/ tmiferat falinif eo congefta: non materiamulcitudmeatbo^.-no frumencu cuiuferant pleniHimi agri;deficere poterat. Iraq? fuorö omniü confenfu Curio reliquafcopiafexpediare:amp;^ bellü ducere

parabat Hif cófticutif rcbufprobatifcp cófihiGex pfugifqbufda oppidamraudic lubam rcuocacu finicimo bello ^ec cocrOLierfiif lepcicanorum rcfbicifTc in regno. Saburam eiuf prefedtum cum mediocnbuf copiif unce appropinquare. Hif auconbuf cemere credenfconfilium commucacœc prelio rem co mmiccere cofticuic. mulcum ad bane rem probandam adiuuac adolefaa: magmeudo ammulupenonf cemporifprouencuf:fiducia rei benegerende.bif rebuf impulfuCequitacum omnem prima nodtead caftra boftiu: micnc ad flumen bragadam:quibuf preerac dabura: de quo ante crac audicum. Sed rex cum omnibuf copiif in(equebacur;ec (ex mililipaHuu inceruaUo a Sabura confederac:equicefmiffi no dte icer conficiunc.Imprudencefacq; inopinancefboftefaggrediun^ Numideen(quada barbara confuecudine nulhfordmibufpanîm confederanc.Hofopprenoffomno-ec difperfofadborcr magnum coru numeru incerfmunc: mulct percerrici perfugiuc:quo fadto ad Curionem equicef reuercuncur: capnuofq; ad cum rcducunc. Cuno cum Omnibufcopnfqrca uigiha exierac.cobombufqulq? caftnCpfidio rehcftiGprogrenùfmilia pafïuu fex equicef couenic: rem geftarn cognouic:ex capciuifqueric:quifcaftrifad bagradam prefic: refpondenc Saburam. reliqua ftudio icinerif conficiendi querere precermicnc-proximaqj refpicienf figna. Videcifnc inqc milicef capnuorum orationem perfugifconuenire abeße regem: cxiguafeßc copiafmiHaf que paucifequicibuf parcfefle non po/ cuerunc. Proinde ad predam: ad gloriam properate: uc lam de premiifueftnf ec de referenda gracia cogitare incipiamuf: eranC per fe magna: que generant equicef prefercim cu eorum:exiguuf numerufeum caca multitudine numidarum conferrecur.Hec cn ab bifinflaciufcommemorabacur:uc de fuifbommeflaudibufin/ folencer quidem:fcd libencer predicant.mulca ent precerea fpolia preferebantur.capci bominef equicefq; producebantar.uc qcqd incercederec cemporifboc omne uidhoriam morari uideretur.fta fpei Cunonifmilicum ftudia non deeranc,equicef fequilubec fefe. icerq; accelerat; uc qmaxime ex fuga percerricof adoriri police. Àc lik icmerc cociufno cftifconfcdto:(ublequi non pocerancAcq: alii alio loco refiftebanc:ne bee quidem ref Curione ad Ipem mo/ rabac-Iuba cercior feufa Sabura de nocturno prelio:duomilia bifpanorum ec gallorum equicum:quotquotlue cuftodie caufa circum fe babere confueuerac: ec peditum earn pattern: cuimaxie

confidebat. Sabure fab mittit:ipfe cum rdiquif copiif elefancifcp xl.lenttuffubfcqutcurjfufpicacuf premiHîfequicibufipfum afforc Curionem. Sabura copiaf equicu pedituq: inftruic:acqj imperat: uc fimulanone cimonrpaulacim cedatrac pedem referancTefe cû opufeffec.-ftgnum prelu dacurum.-ec quod rem poftulare cogno/ uinètumperaturum. Cuno ad fuperiorem fpem addica prefennf temponfopinione.-bofbef fugere arbitratuGcopiafex locif fupe/ noribufin campu deducie:qbufex locif culongiufefTet pgrePuf confedba iam labore exercitu.xvi. milium fpatiO ' confindendae fignû fuif Sabura:acie conftituit’cc circuire ordinef atq: borcan incipicïfèd peditatu dumeaxae procul ad Ipeciem utitur. Equicef in aciem mittitmo deefh negocio Curio: fuolq; hortatur:uc fpem omnem in uircute reponatmec mihtibufquidemmt defefliCneq cquitibuf: ut paucif-ec labore confedlif:ftudium ad pugnädum uirtufq; deerac. Sed ii numero ducéci.R.eliqui in innere fubfifbe/ rdnt:qui q uameuq; in parte impetu, fecerant boftef loco cedere cogebant. Sed neq: longiuffugientef profequmec uehemenciuf equof incitare poterant. Xc equicacuf boftium ab ucroqicornu circuire acic noffcram:ec aduerlariofpterereincipit.Cu coborcef ex acie procumdencmumide integn-celericateampecu nofbroru efFugebanc:rurfulq! ad ordinef fuof fe recipiencef circuibant:ec ab acie excludebant. Sic neq: in loco manere; ordinefq: feruare: neq; procurrere et cafumfubire;cucum uidebacur.hoffium copie fummiffifdb rege auxiliif crebro augebancur.nofbrifuiref luOi/ cudine deficiebat.fimul ti q uulnera acceperat:neq; acie excedere neq; in locum tutu referri poceranc:q: tota aciefequicatu boftiii etreudata tenebat.Hi de lua falute defperancefuc excremo uitc cempore hommeffacere confueruc.aut luam morte miferabacur: auc parencef fuofcommendabat.-fi quofex eo periculo forcuna feruare pocuiOec. Plena erane omnia timorifec lueftuf.Curio ubi perterntifomnibufneq; cobortationeffuafmeq; precefaudiri m/ celligic:unam ucin reliquifrebuflpem reliquam falutifarbicratuf: proximofcolief capere uniuerfofacq; eo inferri ligna lubet.Hof quoq; préoccupât miffufa Sabura equicacuf Tu uero ad lumina defperacionem noftn perueniunc:ec parcim fugiecefabequttacu incerficiuncur:parcim integri procumbunt. Hortatur Curione Cn. Domitiufpfedhufequicu:cu paucifeqcibufcircuftftefuc fuga falucem pecacu cq; in caftra concendac:ec fe ab eo nó difcelïùrum

poHicccurAc Curio nung amino cxercitu;quca Gefare ftde i có/ miHum dcceperacTe in eiuf confpcdtu reuerfurum-cofirmactatcp ica prehanf inccrFicitur: cquicef perpauci ex prelio fe recipiunc' Scd 11 quofad nouiBimum agmen: equorum reficiendoru Cduamp;: fubfbinfle demonftracum eft; fuga cociufexercituf procul animad/ uerra:fe incolumef in caftra conferunc:milicelq; ad unum omncf interfitiuncur.Hifrebuf cognitif M.ILuffuf Qiieftor in cafbrif rcli dhufa Curione cohortatur fuofneanimo deficiant:illi oranc àcc^ ’obfecranc:utin ficiliam nauibuf reportentur: pollicetur ma/ giftnfq; imperat nauiu:uc primo uefpere omnef fcapbafad liccuf appulfafhabeanc. Sed cancuf fuit olm terror;ut alii adelTe copiaf lube dicerenc:alii cum legionibuf infltare Varum: lamq; fc pul** uerem ueniencium cernere:quaru rerum nibil omninoacciderat: alii daflèm hoftium celeriteraduolaturam fufpicarétur.Itaq: p/ cerricifomnibuffibi quifq; confulebat; qui in clade erant proficifci properabat. Horum fuga nauium onerariarum magiftrofinci/ tabac. Pauci lenunculi ad officium impenumq; conuemebantfed canta erat compleciflittoribufcontctio:quipotiAimuex magno numero confecnderent.ut multitudine; acq; onere nonnulli de/ pnmerencur.reliqui hoc timorepropiuf adire tardarenturrqbuf reburaccidic:ut militefpauci;pacrefq; familie; qui aut gratia mut mifericordia ualeret; auc nauefadnare ponenc;recepti in ficiliam incolumerperuenirent:relique copic midifad Varum no eftu le/ gdcifcum centurionibuf fefe ei dcdiderunt:quoq ; coborcefmilieu luba poftero die ante oppidum confpicatuf:fuam eOe predicanf predam magnam pattern eorum interfici ludit:paucofeledtofin regnum remific. Cum Varuf fuam fidem ab eo ledi quereretur: neq; refiftere auderet. iple equo in oppidu uedtuf prolequecibuf compluribuf fenacoribuf; quo innumero erat. Ser. Sulpitiuf;ec LiciniufDamafippufpaucifdiebufque fieri uellecutice cofticuic: atq: imperauit: diebufq: equepoft pauciO fe in regni cu omibuf copiifrecepit.

ildratorc babéce comitia Cefare cofuief creat’ Ju.Celdr. 'ec.P. Seruiliuf. Ifemm eraeannuf fcuo per legefercófulem fieri licerer.Hifrebuf Iconfedtifcum fidefcoca ira lia edèc anguftior fneq: credice pecunte Co luerenturiconftiruit uc Larbitri darencur: per eof fierenc eftimacionef 3po^^onum:ec rerum:quanciqueq; ea2fancc bellum fuiOenCracq: ea credicoribuferaderent. Hoc et ad cimorc ’nouarum tabularum collendum:minuendumq[: qui fere bellum: ii 'cc ciuilef diOenlionef fequi confueuic.Ec ad debitorum cuendam ().efhmationé enèapcinïmum: exifhmauic.Icem pr.tri.qrple.ro/ jgacionefad populü ferentibuOnonnullofambicufPompeia lege !ddmnatofsillifcemporibuGqbufin urbe prefidia legionuPopeiuf babuerac:queiudicia alufaudientibuf ludicibufaliif fencentiam

ferentibuffingultf diebuferant perfedla.In integrum reftituic:q fe illi odio ciuilif belli obtulerant: fi lua opera in bello uti uellet. perinde eftimanfac fi ufufenec:quoniam fufFeciRent poceftatern; fbatuerac emm bofpriufiudicio populi debere reffitui^q fuo be/ neficio uideri recepcof: ne aut ingratuf in referenda gratia: auc arroganf in precipiendo populi benefi cio:uideretur.HifrebuGcC feriif lacinifcominilq ? omnibufperficiendif. xt. dieftribuic:didta/ turaq: fe abdicac-ec ab urbe proficifcicur:brundufiumqr peruenic. Eo legioneCxit. equitatum omnem uenire iufferac. Sed cantum nauium repperic:uc angufte.xv. milia legionarioru militum ecgt; quingenti equiref cranfportare poHenc.boc unumnnopia nauiû. Celari ad conficiendi belli celeritatem: defuit. Atq; be ipfe copie boc frequentioref quoq? imponuntur- '9 multi galliciftoc bellif defeceranc-'longuq’iter ex bilpania magnu numerû diminuerac: ec grauifaucumnufin apuliaxircumq; brundufiuïeK faluberrimif gallic et bilpanie regionibuGomnem exercitum ualicudine cemp/ tauerac.Pompeiufanni fpatium ad comparandafco piaGnadtuG qd ^ uacuû a bello -atq? ab bolle ociofum fuerac^magnam ex alia c/cladibulq: infuliGco rcira acbeniGponco :bicb7nia:f/ria:cilicia: pbenice:eg/pco coegerat clallêm.magnam in omnibuf locifedi/ ficanda curaueracimagna imperatam afte.-fyneTegibufq oibuf: ec dynaftifg^ tetrarcbiGet libenfacbaie populiGpecuniâ exegerat magnaf focietatef earum prouintiarum: quaf ipfe obcinebat:fibi numerate coegerat.Legioef effecerat:ciuiu-ro.viiiu.quinqj ex

icaUc iquaftrdduxerac.unam ex ficilia ueceranam:quam fa eftam ex duabufGemellam appellabat, unam ex creta;et: Macedonia ex ueceranifmthnbuf:qui dimiHi a luperionbufimperaconbuf-In bifprouintiifconfederant: duafex alia:quaf LenculufconfuI confcribendafcurauerac. Precerea magnu numerum ex tbenaha; boecia:acbaia: epiro q;;fupplemci nomine.In legioefdiftnbuerac. PIirA.nconianofmilicerddmifcuerac.precer bafexpedhabat cum Scypione exfyna legtonefduaf:fagiccdriorex crecajacedemdc; ponco.-acq: f/na; rdiquiCq; ciuitaubufan numero habebat fun/ dtcorum coborceffex.ddedtorum equitum feptem milia^ex qbuf rexcentofgdllofDeiotaruradduxerae quingentorA.nobarzanef ex Cappadocia ad eundem numerum Cotul ex chratia dederat;sz Safaldm filium milerat. Ex maccdonta.cc. erat- *quibufrafcipohf preerdc:excellenti uircuce qumgencofex gabimanifalexandria: gallofgermanoCq.-quofibi.X.Gabimufprelidii caula;apud rege Ptolemeu reliquerat.Pompeiuf filiufcu clade adduxerat.d.ccc. quof ex feruif fuifpafborumq; fuorum coegerat.Tarcundanuf Cafhor; et Donilauf:ex gallogrecia tantundem dederunt.Hozf alter una uenerat; alter filium miferac. cc. ex Cyria a comageno antiocho;cut magna premia Pompeiuftribuirmidierant. In bif pleriq; btppotoxote.Hue dardanof; bendfpartim mercenariof: partim imperio-aut gratta coparacofltem macedoneGchenalof: et reliquarum gencium:ec ciuitdtum:adiecerat:atq: eu quc fupra demonfbrautmufnumerum expleuerat.frumenti uini maximam’ ex thedalia aria;egypco creta; cyrenifreliquilq? regionibufcom/ parauerac. Hyemare Dyracbio; appollonie: omnibufq: oppidif mdricimirc0fltcuerat;uc mare Cefarem tranfire prohiberet; eiufq; rei caufa omni in ora maritima cladem dilpofuerac.preerac egyp/ tiifnauibufPompeiufftliuCAliaticiGDeciufLeliudet.C.crianuf Synacif-C.CadiuG bChodiifC.Marcelluf; cum.C. Pompeio Ii/ burnice^atq: achaicc cladi Trebontuf Libo et Odlauiuf:coci en officio maritimo.M.Bibulufprepolicuf ;cundta adminiflrabat. adhuc fumma imperii refpitiebat.Cefar ut brudufium uente-co/ tionatufapud militef.‘quoniam prope ad finelaboru-ac piculoip edet peruencum; equo ut animo mancipia; acq; impedimenta in Italia relinquerencupfiexpedici.-nauefconfcenderenc:qqo maior numerufmilitum podèt imponi; omniaq; ex uidloria; et ex fua liberalicace fperarenc. CancIamancibur omnibufimperarec;quod

ucnec quodcunq:tm perdLiinèc:fe equo ammo ene fdcfturorpndie nonafidnudr.nducrroIuiC'impoGrd-uc Cupra demonfhracum eft. legio nibuf. vit poftridie terram attigit. Germanorum laxa inter et aha loca periculoCa quietam nadhuf ffcationemœt portuComf ciméCquoCtenen ab aduerrariiCarbitrabaturJad eum locum qui appellat: pbarfalia :omnibufnauibuf ad una incolumibuCmtlicef expoCuic.Erac Orici:Luc retiuCHiCpilo-’et MinutiufKuffuCeu afidticifnautxviit quibuf lunù d.Leln.preerat.M.Bibulufcum nauibufex corcyreTed neqgii fibi confiCi ex portu prodire funt dufucû CeCar omnino.xit.nauef longafprefidio duxiflet-Inqbuf crac etiam ipleallt neqj Bibulufnmpeditif nauibuf diCperfifq? re/ migibuCfatif mature occurrit; qgt; pufad continence uifuCeft Celar q de eiuf aduentu fama omnino tn eaPregionef perferretur.ex/ pofitiCmilitibuCnauefeadé nodle BrûdufiûaCe/are remittunt: ut relique legioeC: equitarufq: tranCportan po Bent.Huic officio prcpoCituCerac FuCiuf CalenuCLegatubqui celeritatem in tranC/ portandiflegto ntbufadbiberec.ft'd feriufa terra prouedtenaucH neq: ufe nodturna aura an redeundo offenderunt.BibuIuf enim corcyre certior Fadtuf de aduentu CefanOCperanC fe alicui parti bonuftarum nauium occurrere pofle;nauibuf occurrit:et nadbaf circiter.XXX.In eafdiligentie Cue ac dolonfiracudia erupit:omCq incedit’ 'eodemqi igne naucaCdominoCq: nauium interficit:mag/ nitudine pene reliquofdeterrere fperanf.Hoc confedto negocio a Salonifad Orici portum'CbationeFlitto raq; omia longe lateq; claflïbuCoccupauiCïCuflodiifq; diltgéciuf difpoficif ;ipfe grauiOima byeme in nauibufexcubabatmeq: ullu laborem: aut munufde/ IpicienCneq? fubfidium expedtanbl iin Celanf co mplexu uenirec. Sed pofb diCceflum liburnarum ex illyrico.M. Odtauiufcum iiG quaf babebac nauibuG Salonafpuenit abiq; concitattfDalmatif reliquifq; barbarifbiHam a Celarifamicicia auertifconuentumq’ SaloniGcum neq; pollicitacionibuGneq; denuntiatione periculi: permouere ponèc:oppidum oppugnare inffttuic. Edautem op/ pidum:ec loet natura:s^ colle munitum. Sed celeriter ciuefromani ligneifeffedtif turribuG bif fele mumeruntTc cum effene infirmi ad refifhendum propter paucitatem hominum: crebrif confedli uulnenbufad extremum auxilium defeenderunt.feruoGq? omnef puberefliberauerunt::ec prefedlifomniu mulierum-xrinibuGtor/ menta effecerunt: quo4 cognita fententia Odiam quinifcadrif

oppidu circudedtc^acq; uno tepore obfidtone ec oppugnatióibuf cofpremere cepit. Hit omnia perpettparati: maxime a re frume/ tana laborabant: qui remiHif ad Celarem legatif: auxilium ab eo petebant, reliqua ut pocerantper fe incommoda fuftmebanc:et longo incerpofico lpacio:cum diucurnicaf oppugnationifnegli/ gcnciorenOdlauianof effecilTecniadhi occafionem meridiani cpif difcenù eorurpuerifmulienbufq; in muro difpoficiG nequid quo/ cidiane confuetudtnif defiderarecurapfi manu fadha:cuni iifquof nuper manumiUbf liberaueranc.In proxima Odtauii caftra ir/ ruperunt. Hifexpugnacif:eodem impetu altera fune adorti. Inde tertia:et quarta:et deincepf reliqua:omnibufq: eof caftnfexpu/ leruc:ec magno numero interfecto :reltquof: atq? ipfu Odtauiu tn nauefconfugere co egerunt.lamq; Byernfappro pinquabac:8^ cantif detrimentifreceptif Odtauiuf defperaca oppugnande op/ ptdi. Dyracbium felc ad Pompeium recepit.DemonftrauimuCL. Bibulum Kuffarn Pompeit prefedhum^bif in poteftacé pueniHc CelàriGatq; ab eo eße dimißum. Semel ad Corfinium.Iterum in bylpaniam.Hunc pro fuifbeneficiifCefar ludicauerat idoneum: quem cum mandatifad.Cn.Pompeium mitteret.eundemq; apud Cn. Pompeium autontatem habere itelligebat.Erat autem hec fumma mandatorum: debere ucrunq;pertinacie finem facere: et ab armifdifcedere:neq; apliuf fortuna pencil tari;fatifeße magna ucrinq: incdmoda accepea-que pro difciplina ec precepnfbaberc poßenc:ut reliquof cafuf timeret.illum abicalia expuHum.'amißa ficiliaiSd :fardiniatduabufq bilpanußec cobombufitalia acq hif/ pania ciuium ro manorum cencum:acqi criginta:morte Cundiff et detrimento Afraniani exercituf ranco.militumq deditione ad corcyram.proinde fibi ac reipublice parcerent-quätumq: in bello fortuna ponèc:iam ipfiincommodif fuif latif effent documento. Hoc unum eße cempufde pace agendi:dum fibi uterq; cdfideret et parefambo uiderentur. Si uero alten paululumcnbuißet for/ cunamon eße ufurum conditidibufpacifeum:qui fupior uideret. neq; fere equa parte contentum:qui fe omnia habiturum - co nfi/ derec. Condicionefpacifquoniam ancea conuenire nd potuiffenc ILome a fenacu:ec a populo ro mano pen debere. Interea et rei/ publice.ee iplif placere oporcere:fi uterq; in concide(tact uenißct fe triduo proximo exeretcum dimißurumidepolicifq: armif auxi/ liifququibufnunc confiderent:neceßario populi fenacufquudicio

Core utrunq; conccncum Hec quo facdiuCPompcio probari ponèncfomnef ftidf cerreftreG urbiumq, copiaf dimiHuru.Bi/ bulufbifexpoßcifcorcyre no mmufnecenanu eé exiftimauic: de repentino aduencu Ccfarif Pompeiû fieri cerctorem^un ad ld confibd capere poBic. anceq de mandacifagiinciperec.Acq: ideo cócinuaco cc nodbc ec die icinereiacq? omnibufcopiif mu/ cacif:ad celencaccm lumencifad Pompeiû contendit;utadeHè Cefarénüciarec.Pompeiuferac eo ccmpore in candauiaucerq? ex macedonta in b/berna.Apolloniam Dyracbiuq; babebac., Sed re noua pcurbatuf maionbufitineribufApollonii pecere ccpic:ne Celar ore maritime ciuicacefoccuparet. Ac lUe expo/ licif milicibuf:eodem die Oricum proficilcicur quo cû ueniHec L.Torquacuf-'qui lulTuPompeii oppido preeracconlihumq; ibi percmorum babebac:conacurporcifcldurifoppidLim defé/ dereigrecoCmurum afcendere:atq? arma capere lubec.Illi aûc cum fe concra impend populi romani pugnaturofee negarec oppidaniauccm fua fponce Cefarem recipere conarentur: def/ peracifo:mburauxiliif:porcafaperuic:ec fe. atq? oppidü Cefari dediditancolumilqab eo conferudcuf eft:recepco Cefar Orico nulla incerpofica mora Apolloniam proficifcitur eiufaduencu audic.L. Scrabenuf-qui ibi preerac. Aquam cóporcari in arce acqj munire obftdelq: ab ApoHtmacibuf exigere cepit. Illi uero dacuroffe negare;neq; portafConfuli predufuroCneq; fibi lu/ dicium fumpcurof concra id:quod omniP icalia populufqj.ro. ludicauiOèc quorum cognica uoluncace:clam profugic.Apol/ lorna Straberiufilli ad Celarem legatofmictunc:oppidoq: re/, cipiunt. Hof Icquuncur bellidenfef:amacini quoqjec reliquej finicime ciuicacef.-cocaq: epreuGee legacifad Celarem mifffque impcrarec: fadlurof le pollicentur. Ac Pompeiuf cognitif bif rebufque erane Oricuatq; Apollonie gefte: Dyracbio timcnfi diumifeo nodburnifq; itineribuf concendic: fimul ac Cefar apZ propinquare dicebatur: cancuf terrorincidic eiufexercitunq’ propcranf nodbem dtei comunxerac; neq; icer incermiferac:uc pene omnefin Epiro finitimifq? regionibufligna relinqueret, complurcfarma reiiccréc:ac fuge:fimilc uiderecur iter. Sed cd prope Dyracbiu PompeiufconfticiHec: caftraq; metari luHißec percerrito eciâ cû exercitu:princcpfLabienuf procedic:iuracq; eum non delèrcurum: eundemqj eafum fubiturum:quencunq»

ei Fortuna tnbuinèt.Hoc idem reliqui luranc legati,Hof.Tri. Tnil.cencurionefq? fequuncur:acq! idem omnif exercitufiurat. Cefar profeefto occupato innere ad Dyracbiu: finem prope/ randi facit:caftraq: ad flumen babuffupponit in finibufapol/ Ioniacu:uc caftellifbeneficiilq: emente ciuicatefcute eet pfidio. ibiq? reliquarum exitalia legionum aduentum expedhare: et lub pellibuf byemare conflituit.Hoe idem Pompeiuf fecit:ec cranf flumé tbapfum poGnfcartrif.eo copiafomnef auxiliaq; conduxit. Calenuf legionibuf equicibufq; Brundufii in nauef impofitifuc erac precepcum a Cefareiquantum nauiumfacul/ cacé habebat«nauef roluic:pauluq;a portu pro grefluGlirceraf a Celare accipic:quibufé certior fadtuG portui;littoraq; omia claHibufaduerfarioz^ tenen:quo cognito fe in portum recipit: nauefq; omefreuocat; una ex bifque perleuerauitmeq; impio Caleni obteperauic:q, erac line milicibuf priuacoq; confilio adz miniftrabacur:delaea Oricum:acq; a Bibulo expugnata eft:q de ferulf hberifq omibufad impubereffupplicium fumit’et ad/ unu interficit. Itaq; exiguo temporeimagnoq; cafu:totiufex/ ercituf lalufconfticic.Bibuluf ut Cupra demondratum ed;erac cum Clade ad Oricu et ficut marrporcubulq; Celare phibebat ita iple omni terra earum regionum prohibebatur. Preftdnf.n. diCpolitiComnia litcora a Celare tenebancur.-neq; lignadmeq; aquandrneq; naueCad terram religandi poceftaf fiebat. Erac reCin magna difficulcace.-fummilq; anguftufrerum necedanaif premebantur: adeo uc cogerentur:Cicuri reliquum commeatu: ita ligna atq; aqua corcyra nauibuConerariifCupportare.A.tq; etiam uno tempore accidit: uc difficdioribufuCi cempeftanbuh ex pellibufquibuCerac cedte naueCnodturnum excipere rore cogerentur inuiti -quaC tamen difficulcateC panancer: et equo almo ferebant:neq; fibi nudanda licto ra: et relinquendoCpor/ tufexilbimabat.Sed cuedent in qbuC demonftraui anguftuf aefe Libo cum Bibulo coniunxidec. Loquucur ambo ex na/ uibufcuM.Acilio:et Scacio murco Iegacif:quo2 ^alter oppidi munCalter prefidiifterrednbufpreeracquelle fede maxifrebuf cum Cefare loqui:fi fibi eiuf faculcafdetur.Huc adduc pauca rei confiJ*mandecaufa:uc de compoficione adtun uiderencur. Interim poftult:aue fine indutie:atqî ab bifimpetranc:magnu enim quod afferebant; uidebatur. Et Cefare idfumme fciebat

cupere:ec perfedturum aliquid de Bibuli madatifexiflimabad. Cefar eo tempore cum legione una profedtuf erat ad recipi/ endafultenorefciuitatef:et rem frumencanam expediedam: qua angufte utebatur.Erat aut ad Bucrotu :oppidu corcyre: ibiab Acilio certior: et Murco p Iicteraf fadbuGdepoftulatif Libonif:ec Bibuli regionem relinquit: ipfe Oricum reuertid: eo cum uemnècieuocantunlli ad colloquia:prodic Libo^neq; excurac Bibulu:q, ifiracundia fumma erat inimiciaCq? habebat etiam priuatafcum Cerare:ex edilicate-et pretura conceptaf. ob eam rem colloquium uitaffe.-ne ref maxime fpermaximeq udlicaciGeiur iracundia impedirentur. Pompeii fummam eOe: acfuiOe femper uoluncacem:uccomponerentur:atq; abarmif dilcederecur. Sed poteftatem fe eiufrci nulla habere, propterea q, de conlilii fentencia Tum mam bellrrerumq; omnia Pompeio pmifcrunt:fed poftulatifCerarifcognitif:minurofad Pompeia atq; illum reliqua per fe adburuhortancibuf ipfif.Interea ma/ neret inducie; du ab illo redin podet-ne ue alter alteri noceret Huc addic pauca de caula; ec de copnP auxiliifq; fuif. Qiiibuf rebufneq; cum refpondendum Cefar exiffimabac; neq; nunc ut memorie prodacur; facif caufe putamuC Poftulabac Cefar: uclegacof fibiadPompeium fine periculo:mictere liceret.Idq; ipfi fore reciperent auc acceptofper fe:ad eum perducerent;qi ad indutiaf percineret:fic belli ratione eße diuifam:ucilli ClaPe nauefauxiliaq; lua impedirent;ipfe ucaqua terraq: eofprobi/ berec-ec fihoc Iibi remitti ueHencTemitterent ipfrcle mantimif cufbodiif: fi illud cenerenc: lequoqiid retencarumnihilorninuC agi polle de compofitione:uc hec non remitterentur.neq hac rem illifeffe impedimeti locomeq legacofCefarifrecipere;neq periculum preftare eorum; fed cocam rem ad Pompeium re/ licere. Vnum inflare;de mduciifuehemencinimeq cótendere. que ubi Cefar intellexiciprefencif periculbacq inopie uicande caufa omnem oracionem infticuinè:neq ullam; aut conditioif pacem afferre: ad reliquam cogitacionem belli fefe recepit. Bi/ bulufmuicofdiefterra phibicuhec grauiore morbo:ec frigore^ ac labore impIicituCcum neq curari pof(ec:neq fulceptum of/ fitiu delerere ueltec:uim morbi fuftinere no potuic.eo mortuo ad neminem unum fumma imperii; led leparacim fuam quifq claOem ad arbitria fuu admiffrabac. Vibulliuffedaco tumultu:

quem rcpcncinufaducncufCefdnf concicauerat. Vbi primum rurCufadbibito Libone-ec.L.Luceioæc Theophane: quibuf communicare de maximifrebufPompeiufcófueuerat.de ma/ danf Ceranfagere inftituic.Eû ingreOum in termone Pópeiuf mrerpellauic: ec loqui plura probibuic.Qxiid mihi inquic:auc uica:auc ciuicace opufeft:quam beneficio Cefarif habere uide/ bor?Cuiufrei opinio colli non pocencmificumin icaham ex q pfedluf fum redudtufexiffimdbor;bello pfedho.Ab hifCefar hec didha cognouic:qui fermoni mcerfuerunc.Conacuf camen nihilo ininufeft a Itif racionibufper colloquia de pace agere’ue incer bina caftra Pompen acq; Celarif unum flumen cancum incererac Thapfufjerebraq; incer fe colloquia miïicefhabebac. neq; ullum interim telum per pacTionef colloquendum cran/ ciebacur.mitcic. P.Vatinium legatu ad ripam ipfam fluminif: qui ea:que maxime ad pacem peremere uiderencur: ageret.ee crebro magna uoce pronunuarecdicerec ne ciuibufad ciuebde pace^duof legacormiccere:qd etia fugiciuifab faltu Pyrmeo: pdombufq! licuiHec prefercim uc id agereneme ciuefcu ciuibuf armif decertarent, mulca fupplicicer loquutuf; ucdefua: acq; omnium faluce debebacifilecioq; ab ucnfq; milicibuf fadto:au/ dicu relponlum eft ab altera pce. A Varrone profiteri fe altera die:ad colloquium uencurum.atq; una eciam uennq: admodu cuco degaci uenire: et’que uellenc exponere poflent: cercumq; ei rei cempuf confbicuicur. quo cum elPc poftero die uencum: magna ucrinq? multitudo conuemc.magnaq; erat eiuf rei ex/ pedtacio:acq: omnium intend animi ad pacem ede uidebacur: qua ex frequentia,T.Labtenufprodtic:fummina oratione loq depaceracq: altercari cu Vatinio incipit: quorum mediam o/ ratione intercipiuc undiq; fubito cela imminà:que ille obtedhuf armif militum uicauic. Vulnerancur camen compluref Inhif Corneliuf Balbuf.M.P[ociuf.L.Tiburciufcêcurióef:milicefq? non nulli. Turn Labi enuf:delinice ergo de compolicióe loqui. ISIam nobif nifi Cefarifcapice relaco:paxenènon poteiLHif cemporibufMCeliufRuffufprecor caufa debicoru lufcepca: inicio magifbracuf: cnbunal fuum luxca.C.Trebonii Precorif Vrbani lèlla collocauic: ec fi quif appellauiflecde exftimatide: et de foluctonibuf: que per arbicrum flerenc: uc Cefar prefenf cófticuerac:forc auxilio pollicebat:. Sed fiebac eqcate decreti:

CC bumaniCdce Trebonii qui biftpibufelementer:ec moderate lufboc dicendum exin-imabat-uc reperiri non poffeC'd quibuf initium appeUdndi ndfcerecur. Namforcanè inopia exeufare: ec caldmica tem:aut propriam fuamrauc cemporû queri ec dif/ ficulcacef auctionandi proponere- 'etiam mediocrif eftanimi, Integrdfuero ccnere ponèdionef: qui (è debere fa ceacur:cmuf animuduc cuiufimpudentie eft.Icaq: quiboc pofhularec:repe/ riebacur nemo- 'acq; ipfif ad quorum commodum pcrcinebac. durior inuencufc CeliuGet abboc profeCtufinicto:ncfruftra ingreniif curpem caufam uideretdegc pro mulgauic;uc fexicf fem dief fine ufurif crédité pecunie foludCur.Cu refifterec Ser/ udiufConfubreliquiq: magirtracufec minuf opinione fua ef/ ficeret:ad bominu excitanda ftudia; fublata pnore lege:dudf promulgduic.Vndm:qud mercedefbabicacionum annuafeb/ dudtoribufdonauit.aka tabulai^ nouais impetuq; mukitudif in.C.Treboniu fdCto:ec nonnunifuulneracifeu de tribunali deturbauitde quibufrebuf SeruiliufConful ad Senatum re/ culic. Senatufq; Celium ab republica remouédum cenfuic.boc decreco:eum Condii Senatu probibuic:ec cocionari conaeem de roftrifdeduxic. Ilie ignominia 8^ dolore permocufpalam fe proficifci ad Cefarem fimulauic: dam nuntiifad Milone minïf: qui Clodio meerfecho:eiurnomme erac damnatur.Acq: com icaliam euocaco:q, magnifmunenbufdacifgladiacone famihc reliquafqudf babebdcïfibi coniunxit. acq; eum in Tunnûad follicicadofpaftorefpremiftc. Ipfc cum CdOilinu uenirctmnoq; cempore figna eiufmilicana-'atq: arma capue eflène comprend; et fdmiaa neapoil uilaq; pdicióe oppidi dppdrerec:pdcefadlif conftiiifcxclufufcapua-'cc periculum uericufcp conuéeufarma ceperat- 'acq; eum boftif loco babendum exiftimabac: confilio defticic.acq: eo innere fefe auercic- Incerim Milo dimiHifcircu/ municipia Irif ea que facerec.iunùacq: impio facerePompein que manduca ad fe per Bibulu delaca eTenc:quof ex ere alieno laborare arbicrabacur-follicicabac-apud quof cum proficerec nibibquibufdam folucifergaftulifColam in agro Turino op/ pugnare cepic. Ifcum a.Q^ I?edio Precore cum legibe lapide idtufeHec ex muro :penic:ec Celiufprofedtufuc ipfe tunc dic/ ticabac.ad Cefarepuente Turiobubi eu quofq? eiufmunicipii follicitarec:eqcibufq: Cdarifgallifatq; bifpanibq abeo pdandl

Cdufd miR ierane:pecuniam ponicicarecur:ab bifc inccrfedluf. Icaq; magnaruminicia rerum: que occupatione magiflracuû: ec cemporum foUicira Italiam babebant'celerern et facile exitu babuerunc-Libo profeeftuf ab Onco cum Claße: cui preerat: nauium quinquaginta Brundufium uenic.Infulamq !que cótra Brudufinu porcum eft: occupauic:q gt;prefhare unum locum ar/ bicrdbdcur:qud magifnecenanufnoftriferac egrenùfqomniu liccora: ac portufcufhodia claufof ten eri. Hic repetino aduetu nauef onerariaf quafdam nacftuf:incendic:ec unam frumento onufham abduxic:mdgnumq - noftrif terrore iniecic:ec noeftu milicibufec lagittarufin cerram expofitifprelidium equitu de/ iecic:ec ddeo loci opportunitate profecit ut ad Pompeium lic/ ceraf mitteret:nauefreliquaf fi uellet fubducrec refici luberec. fua Claflc auxilia lefe Celarif prohibiturum. Erat eo tempore XntoniufBrundufirqui uirtuti militum cofifuf fcapbaf nauiu magnarum circiter fexaginta c-atibuf pluceiCq; contexit; eifq; militefdeledhofimporuit ’ucqî eofin licto re plunbur lociffepe/ racim difpofuitJnauefq; criremefduaPquafBrundurii faciendaf curauera c:propcer caufam exercendorum remigumtad faucef portuf pro dire iufRc.Hif cum audaciufprogreflafLibo ui/ diHec: Iperanf incercipi pone;quadriremer qumq; ad eafmifit: que cum nauibufnofhrif appropinquaOenc noftri ueterani in portum refugiebant. Illi ftudio incitati incautiuf fequcbatur. Naex omibufparcibuf fubico Antoniane fcapbe-figno dato: fe in bofhefmcitauerunc.primoqî impecu unam ex bifquadri/ remem'cu remigibuf defenfonbufq: fuif ceperuc.reliqfturpicer refugere coegerunc.ad boc detrimentum acccnîc:uc equitibuf per oram maritima;ab Antonio difpofitif aquari prohibèrent;: qua necenïcdte:ec ignominia pmocufLibo:difcef[ic a Brödufio obltdionemq; noftrorum omifit. Multi iam menfef tranfierat: ec byemf lam precipitduerac:neq; Brundufio nauef legioefq; ad Celarem ueniebanc; ac nonnulle eiufrei pretermiHe occafionef Celari uidebanCcpcerte fepe fiaueranc uentuquibufneceOario committendu exiftimabac. Quanto q; eiufampliufpro cederat cemponf'canco erantala enorefad cuftodiafqui claOibuf pre/ eranc:maioreq; fiducia prohibendi babebaeæt crebrif Pópeii licterif caftigabancur: qm primo uenietem Cefarem no phibu/ iflent^ut reliquof eiuf exercicufimpedirenc:duriufq: quotcidte

cépufad cranfporcandu lemonbufuennrexpedldbac. Quibuf rebufpermotuf Cefar Brundufium ad fiiof feueriuf fcripficiuc na(5hi idoneum uencum:ne occafionem nauigandi dimiccerec. fiue ad hccora Apollinarium curfum dirigere:acq; eo nauefek/ cere poHênc.Heca cufbodibufclaflium loca maxime uocabac. 9 fe longifporcibufcommirrere non auderec. Ilk adbibita au/ dacia et uirtuce adminifbracibuf. M. Ancomo ec Fufio Caleno multum ipfifmilicibufborcantibuf: neq: ullum periculum pro lalute Cefarifrecufancibuf -nadliaufhrum nauef foluunr.acq; altera die apoHoniam d/racbiumqi pernebuntur: qui eu efïènc ex continenti uifi. Q^ Coponiufqui d/racbii claOï rbodie pre/ erac:nauefex portu educit: ec cum lam noftri remidiore ueco appropinqUenc. Idem aufber increbuicmoftrifq; prcUdio fuic. Neq; uero ille ob earn caulam conatu defifbebat.led labore ec perfcuerantia nautaru-fe uim cempeftanf fuperare poOe fpe/ rabac:prctcruedtofq: dyracbiu magna ui uentmibilo fegmuf fequebacur. Noftri ufi fortune benefitio? tantu impetu claOif timebanc:li force uencufremirinèc:nadti porcum qui appellat: nympbeumrulcra LyHum milia paffuum cria:eo nauefincro/ duxerunt:qui porcuf ab africo tegebatur:ab aultro non eraC cutuf Leuiufq; tempefbatifq clalkfpericulum exiftimaueruc: quo ftmulatq; incuf eft icum. Incredibili felicitate dufter: qui per biduum flaueratun africum fe uercit.bic lubiram commu/ cacionem fortune uidere licuit: qui modo fibi timuerant: bof tutiOîmufporcufrecipiebat:qui noltnfnauibuf periculum in/ tuleranc:de{uo cimore cogebantur. Itaq: timore commutato: cempeftafec noftrof texic-et naueflCbodiafafFkxic:ica ut ad unam roUrace omnefnumero.xvi.eliderentur: ec naufragio incerirenc:ec ex magno remigum propugnacorumq: numero: parfad fcopulofelifa inccrficeretur.parfa noftnfdifiraberet.. quofomnefconferuacofCefar:domu remilic. noftre nauefdue cardiufcurfu confecto tn nodiem coniedte:cu ignorarent que locum relique cepillencrconcrd Lyfiurn in ancborifcofticeruc. tlaf fcapbif minoribufq; nautgiif co mpluribuffumptif: Odta/ ciliuf CraHuf qui Lyfk preerac expugnare parabat* ftmul de dedittone eorum agebat:ec incolumitatem dedicifpoUicebat.

Haru altera nauifducenctuigintt ex legioe cyronu fuftulerac:

dlcera ex ueeerana paulommuf ducentif Ce compîeucrac. Hif cognofci Iicuic quantum cHec bominibufprefidu in animt for/ neudme.Tyronef emm multitudine nauium pertemcret falo naufeaq’ cofeiftnureiurando accepto nibdbif noo turofb of/ ceffe Oc^ldcilio dediderut. qui omnef ad eum perdueftucocra religionem lunfiurandi in eiuf confpedhu crudeliffimemterfi/ ciunc\ Ac uecerane legionif miliceGice confhdtacrec tepeflatif ec fenune umif: non ex priftma uircute remittendum aliquid pueauerunt.Sed cradlandif condiciombuG ec fimulatione de/ dicióif excradlo primo noefhtftepore gubernatorem terram nauem eiicere cogunc: ipfi idoneum loeu nacftu reliqua nodlnf partem ibi confeceruc. ec luce prima miBiCad eofab Obbacilio cquitibufqui ea parce ore maritime oblèruabancxircicer. cccc. quiq gt;nbsp;eofarmati ex prefidio fecuci funesfe defenderuntœc no/ nullifeorum interfebbiGincolumef adnoftrof fefe receperunt. Quo fadto conuentuf ciuiu romanozf:qui LyOem obtinebat quod oppidum bifantea CeCar dttribuerdc:muniendumq; cu/ rauerac.Antonium rcccpic: omnibufq i rebuf luuic.Obtaciliuf fibi cimenfoppido fugiciec ad Pompeium peruenic. Ex oibuf copufAntoniur.-quarum erac fumma ueteranorum crium legi/ onum.Vniufqj cyronum ec equitum ottingencorumîplerafq; nauefin Italiam remiccic.-ad reliquof militefequiceCq; trafpor/ cadof Ponconef quod eft genufnauiû gaUicazpiLynî relinqtî boc confilio:uc ft forte Pompeiuf uacuam exiffimanf italiam eo traieciflèc exercicum:que opinio erac edita.in uulgubaliqua Celar ad in (cquendum facultatem baberec: nunctofq; ad cum celeriter mictic^quibuf legionibufexercitum expofuilfet: ec qd militum tranfuexinèc.Eïoc codé fere tempore Celar atq; Pó/ peiuf cognofcunc. Nam preceruebtafapolloniam dyracbiuqj nauefuiderant.ipfi icer fecundu eaf terrafdirexerüc. Sed quo eßenc ec quateuorcente delate:primifdiebufignordbdnc:cog/ nicaq; re: diuerfa fibi ambo confilia capiuc.Celar uc qprimum fe cu Anconio coniugerec. Pompeiufuc ueniencibuf in innere fc opponeret. Et fic imprudencef ex inftdiif adoriri poOec eo/ demq die ucerq? eorum ex caftrif ftaciuif:ex flumine Tbaplb exercitum educunt. Pompeiuf clam ec nodtu:Cefar pala acq; •, incerdiu. Sed Cefan circuitu maiore;icer quippe erac longiuG

BiLour-fTTk•

aduerfo Flu mine'ut u^do tranare pence Pompeiufqura expeZ dito innere Humen ei cranfeundum non eracjmagnifianenbuf ad kneomum contcndicacq; ubi eum appropmqre cognouic: idoneum locum nadbufnti copidfcoHocduic.Suofq: ornfeafZ tnf continuit: ignefq; fieri probibuic;quo occultior cPeteiuf aduentuf-Hee ad Anconiufbanmper grecof deferuntur. Ille miPSfad Cerarem nuntulunum dum fefe caflnftenuir, Altero_ die ad eum peruemt CeUr.Cuiufdduentu cognito PcmpeiuG ne duobufcircumclauderetur exercitituBex eo loco difcedm omnibulq; copiif ad Alparagum:dyracllum perueme; atq' ibi idoneo lo co caflra pcnit.Hifcemporibuf Scipio detrimentif quibuCdam circa montem amanum acceptiOfefe imperatorem appellaucratiquo fadto ciuitatibuO tyrannifqi magnafimpc/ rauerac pecuniaC. Itéa publicanif lue proumne debitam ben/ napecurnam exegerat-et ab eifdem in fequentif anm mutuam acceperat:equicefqj toti prouincie imperaueratrquibufcoadbif fimtimif boftibuOptbiG poft fe relidtiCq paulo an.M.CraGu imperatorem inccrfeceranc;et.M.Bibulum in obfidionem ha/ buerancdegioncf equicefq; ex fyria deduxerat:fummaqj loUiZ citudinezat timore partbici belli in prouintiam cum ueninèc:dc nonnulle militum uoceT cum audirentur:lèfe contra boftem ft ducerencuruturof:contra ciucm:ct ccnluléarma non laturofi dedudbifpergamum-acq; in locup'cunïmafurbef biberie legiZ onibuf:mdXimafldrgiCionef fecit:et confirmandorum milieu caula diripiendarbifciuicaccrdedic. Interim acerbißime impe/ rate pccunie tota pro uintia exigebatur:mulca pretcrca gene/ racim ad auantiam excogitabantur. In capita fingula fertoi^ dc liberorum tributum imponebatur: columnaria: boftiaria? frumentum:militefremigefîarma:tormenta:uedbure:impera/ bancur.cuiulmodi rei nomen reperiri poceratrboc larif eOe ad cogendaf pccuniaf uidebatur.no folumurbtbuGftd pereumif cafteUiicp fingulifcum imperio preficiebantur: qui bord quid acerrime crudelifïîmeq: fecerat;if cc uirzct ciuif opcimuf babe/ batur. Erac plena lidlorum cc imperiorum prouintia: coferta precepciOacqi exadboribufiqui precerimperarafpccuniaf :fuo etiam pnuaco imperio: compendioq; fcruicbdnc.Didtitabanc entfe domo patriaq; expulfofomnibufnecenaruf egere rebuf:•

UCbonefta prefcripctone: rem turpifïïmam tegerent. Accede/ banc ad bec grautftimeufureîquod in bello plerumq: accidere conPLieuic.In unmerfifpecunnfjquibuf in rebufprolationem diendonationem elfe dicebanc. Iraq: efalienu pro uinde eo bi/ ennio mulciplicacum effc'necminufob eam caufam ciuibuf.ro. eiuf prouincie. fed in fingulof co nuencuf fingulafq? ciuicatefj cerce pecunie imperabancur:mucuafq; ex illo fc confuko exigi didVitabanc. Publicamf.uci in force feceranc^nfequentifanni . uccftigal pro mucuo. Precerea Epbefi aPbano Diane:depo/ ficafanciquiCufpecuniafjScipio colli lubebac-cecerafq; eiufdec ftacuaOcum in Pbanum uencum eHecjadbibinf compluribuf Senator« ordmif quofaduocauerac Scipioditeere ei reddunt a Pompeio mare cranfiffe cum (egionibuf Cefarem:properaret, ad fe cum exercitu uenire:omnibufq? que baberec.Hif liccenf acceptif:quofaduocauerac-dimiccic.Ipfe icer in macedonia pa/, rare incipit:paucifq? poft diebuf eft profedtuf bee ref Epbefie pecunie falucem actulic.Cefar Ancon« exercitu coniudlo • •de/ dudta Onco legione;qua tuede ore maritime caufa pofuerati cencandaffibi prouinciafdongtufq; procedendum exiftimabacs ec cum ad eum legati ueniHenc ex ebeBalia ^etoliaq’iqui pfidio miOo polltcerencur:earum gentiu ciuicacef;imperata Fadturaf L.Crafïùm longinum.-cum legione tyronum;que appellabat: uicefimafeptima-'atq; cquitibuf ducentifm cbeffelia ire madat: er.C.Caluifium Sabinum cum cobortibuf quiqi-paucilq; equi/ tibufin ecoliam mific :maxime; eo q? eranc propinque regioef de re frumentaria uc prouiderenc:borcacufeft.Cn.Domictum Caluinum cum legionibufduabufundecima;ec duodecima:ec equicibufquingecifin macedoniam proficifci lubec.xuiufpro/. utncie ab ea pce:que libera appellabatur.Menedemuf prmcepf earum legionumiminuf legatuf omnium luarum fludium ex/ cellenf profitebatur. Ex bif Caluifiuf primo aduentu fumma omnium ecolorum receptuf uoluncace:prefidiif aduerfariuru. Caltdone:ec Naupadto relidhifomni ecolia potitufe.CaOiuf in cbedaliam cum legione preuenic. Hic cum edent fadlionef due uaria uoluntate ciuicatum utebat Egefarecofuecenfbo/ mo potentie. Pompeiamf rebuf ftudebac. peretreiuf lumme nobilicatifadulefcef. Suifac fuorum opibufCefarein enixe lu/

'rru/Tö

uabacicodemq: tempore Domiduf in macedomam uenit« ’et cd ad eum frequencef ciuicacum legionefconuenire cepiflencmû/ datum eft adeflè Scipionem:cum legione: magna et opinione et Famaomnium. Nam plerunq: in nouicace fama antecedit., Hic nullo in loco macedonie moratußmagno impetu cóccndiC ad Domitium:ec cum ab eo milia paflùum uigind abfutnêt:(u/ bito fe ad CaHium Longinum in cbeHalia cóuercit.Hoc adeo celeriter effecit:ut fimuladeHe.-et uenire nuntiarec.-et quo iter expediciuf faceret.M.Fauonium ad flumen a Lemonem:qÆ maccdoniam a tbeflalia diuidic: cum co bortibufodto prefidio impedimentif legtonifreliquit.CafleHumq; ibi munin luffcœo/ dem tempore equicatuf regifCottrad caffra Caffi aduolauit: qui circum tbedaliam eé confueuerae.Tum timore perterrituf Caflîuf: cognito Scipionifaduenru:uiftfq: equitibufquof Sci/ pionifeHe arbitrabacur-ad moncef fe conuertit.qui cbeHaliam cinguntratq; ex bif locifXmbracbiam uerfuf itcr facere cepit: Ac Scipionem properantem fequi: littere lunt fequutea.M. Fauonio:Domitium cum legióibufadenèmec fe preftdium ubt conftitucurenèt:fine auxilio Scipioniftenere pofie:quibuflitz cerifaccepcif confiltum Scipio iterq; commutat.Caffum fequi defifbit.Fauonio auxilium ferre contendit.Icaq; die ac nodfe continuato itinere ad eum pcruenic:cam opportune tempore uc fimul Domitiani excrertuf puluif cerneretur: et primi ante curforef Scipionif uidercntur. Ita Caffo: induffna Do micii Fauonio: Scipionif celeritaf falutem accultc. Scipio in caffrif ffatiuif biduo moracufquod inter eum:ec Domicii caffra flu/ ebac alificam:cercio die prima luce exercitu uado tranfducic.. ec caffrif poficifpoffero die mane copiafance froncé caffroif ftruic.Domiciuf turn quoqi fibi dubitandum nonpucauit:quin productif legioibufprelio decertaret. Sed cum eßet inter bina caffra campuf: circiter milia paffuum ui. Domictufcaffrif Sci/ pionifaciem fuam fubiecic.ille uero a uallo no ddeedere perf e/ uerauic. Attamen egre retentifDomiti anifmilitibufeff fadid: nc prelio contenderent: et maxime q iriuuf difficilibuf npif« caffrif Scipionif fubiedtuf progreflufnoffrorum impediebat: quoru ffudium alacritatemq; pugnandixu cognouiHet Scipio fufpicacuffore:ut poffero dieautinuituf dimicare cogeretur:

duc magna cum infamia in caftriffe cócinerec-qui cum magna expedhatione uemnee:cernere progrenùGturpem babuic exitu ec noefhu neq: conclamacifquidem uafiOflumen cranfic:acq; in eandem parcem: ex: qua ueneracireduc.Ibiq; propeHumenic/ dico nacura loco^caftra pofuic:pducifdiebufincerpoficif:nocftu mfidiaf equitum coUocauic. quo in loco fupenonbuf fere di/ ebuPnoftri pabulari confueueranc: ec cu quottidiana confue/ cudine. Q^ VaruCprefedhufequicum Domitivueninèc:lubito lUi ex infidiif confurrexcrutTed noftri forcicer eorum impetu tuleruncxekriterq; ad fuofquifq; ordinef reducatqj ultro uni/ uerfimboftef impetum fecerunt.Ex bif circiter odtuaginta incerfedhiPreliquifin fugam comedhiGnoftri duobufamifUGin caflra Ce receperuc, HifrebufgcftirDcmitiuf fperanf Scipione ad pugnam elici polle: fimulauit fefe anguftuf rei frumentarie adductum: caftra monere: uafifq; milican more conclamatif: progrenùf milia paUuum cnadoco idoneo:ec occultoomnem exercitum:equitatumqrcollocauit. Scipio ad fequcndum pa/ racuf:equitacum:magnamq; partem leuif armature ad expio/ randum iter Domiriuec cognofcédum:premi{ît:qui cum efknc progrefli primeq; turme inndidfintrduinènt: ex fremitu equo:^ illata lulpitione.ad fuof fe recipere ceperunt: quiq: bof leque/ bancur: celerem eorum receptum refbiterunt. Noftri cognitif boftium mfidiif: nefruftra reliquor expedharent: duaf nadhi turmdf:exceperunc.In bif fuit.M.Opimiuf parer equer:reli/ quofomnePearum curmarum^auc incerfecerunc:dutcaptofad Domitium deduxerut.Dedudtif ore maritime prefidiif Cefar: uc Cupra demonftracum eft:tref cobortefOnci-oppidi tuendi caufa:reliquit:tilq? cuftodiam nauium longarum crddidit:quaf ex italia rraduxerac.Huic officio oppidoq: Caniniuf legatuf preeraflfnaucfnoftraf in interiorem parcem: poft oppidum reduxic:ec ad terram deligauit.faucibufq; porcufnauem one/ ranam fubmerfam obiecic:et buic alteram coniunxit:fuper qf curnm effedbdm:ad ipfum introitum portufoppofuit-ec milt/ tibufcompleuic.cuendamqi ad omnefrepecinof cafuftradidic. Quibufcognitifrebuf.Cn. Pompen filiuGqui claHi egyptie p/ erat-ad Oncum uenic ' fummerfamq; nauium remulco:mulci{q; colligaf fumbufdbduxicïdtq; altera nauc:quc erac ad cuftodia

ab A.cilio pofiCaipIuribufdgrenufnauibLiüin quibufad kbram fecerac curref: uc ex fupenon pugnanf loco.inregrofq: defaZ nganf fummictenfæc rehquif parcibuf GmuI ex Cerra fcalifcc claße:menia oppidi tempcanf: uc aduerfanorum manufdidu/ cerec.Labore ec mulntudine celocum noftroruicic:dcfedhifqr defenfonbußqui omnef Icapbif excepci refugeranc-ecia naue expugnauic. eodemq: tempore ex altera parce molem tenuic naturalem: obiedtamq; pene infulam cóera oppidu effecerat: qccuor bireremef fubiedtif feueuhP impulfafuedlibuf-m inte/ riorem parcem tranfduxic.Ita uc ex utraq: parte naucflogaf agredcretur:que erae deligate ad cerram:acq; nauefquactuoc ex bifabduxic:re[iquarincédic.Hoc eófedto negOdO-D-LeZ hum ab afiatica clalïè dedudtu reliquit:qui córneacufBiblide; acq; Mantinea importari in oppidû probibebat.Ipfe Liflum pfedhufnauefonerariaf triginta a.M-Ænconio relicffafmera portumagrefful:omnerincendit:Linùm expugnare conatuf: defendentibufciuibufromanirqui eiuferane conuentub militiz bulqj:quofpre(idu caula miferat Cefar:tnduu moratußpauetf in oppugnatione amiffiPre infedta indedifccflic.Celat poffq Pompeium ad Afparagum enè cognouic:eodem cum exercitu profedhufec expugnato in itinere oppido parcinoru.In quo Pompeiufprefidium habebat:terao diein macedoma ad Po/ peiumperuenit^uxtdq; eum caffra poruic:8z poffndie edudhif’ omnibufcopnfacie mfhrudia:decertandi poteffaté Pompeio fecit.Vbi iHu luiflociffe cenere aimaduertic:redult;fto in caffra exercitu:aliud fibi cofiliu capiendu-exiffimauit. Iraq; peffero die omnibufcopiißmagno circuitu:difficili:anguffoq: innere: Dyracbium profedluf eft fperanf Pompeium auc D/racbium cópelluauc ab eo intercludi pofte:q iomne commeatä:cociufcf bellt apparatum eo conculiOetcut accidic.Pompeiufenim pmo ignoranfeiufconHliu: qidtuerfo ab ea regioneitinere pfedtu uidebaC:angufbiifrei frumentarie compulfum ddeeffffe exifftz mabat.pofbea per expioratorefcertior feuGpoftero diecaftra mouic:breuioreitinere fe occurrere cipolle fperanf:quodfore furpicatufCerar:milicelq; adhortatur uc equo animo laborem ferrenc:parua parte nocffifitinere intermiffo:mane Dyracbiu ucnxe.Cum pnmu agmen Pompeii procul cernerecur:cum ibi

/

caftra pofuic. PompciufinterclufufDyracbio :ubi propoftcum tenere non potuit 'fecundo ufufconfilio;edico Ioco:quiappel/ latur petra:adicuq! habet nauibufmediocrc;dcq; eafa ebufdä protegit uencifcaftra communitio partem nauium lon?r^r£i conuenire:frumencum:commeatumq! abafia: atq; omnibuf regionibufquaf tenebat: comportari imperat.Cefar longiuf bellum dudtumiri exiftimanf: et deitalicifcomeatibufdefpe/ ranOcp canta diligentia omnia liccora al?ompeianiftenebanif. claffefq; ipfiuuquafbycme in ficilia galha. Italia fecerdC:mora/ bantur:in Epirum rei frumentarie caula. Quintilium: et.L. Camuleium legatu mihc^q^q: be regionefaberant longiufloctf cercifborrea confticutc: uedburafq? frumenti finitimifctuita/ cib ufdefcripfit.Item Lino:pracinifq! si omnibufcaftellifquod eflet frumenti- 'conquiri luBic.Id erat perexiguum:cum ipCoif agrorum natura:q gt;fune afperuee moncofrac pier un q; ucucur frumento imporcato. Tum cpPompeiuf bec prouidebac'et fu/ perioribufdiebufprede loco prati nof babuerac^frumetumq; omne coquelitum.fpoliatifeboHilq; eorum domibufper eqtef comportauerat. Quibuf rebufcognitif Cefar confilium capit ex loci natura. Erant enim circum caftra Pomper permulti edici atq: afperi colfefHofpnmu prefidiiftenuit:cafiellaq; ibi communit inde: ut loci cuiufq; natura ferebat- *ex caftello in cafteUum perdudta munitione;circumuallare Pompeium m/ fticuic. Hoc expedbanf q, angufbia rei frumentarie utebatur: qjq; Pompeiufmulticudine equitum ualebat: quo minore pe/ nculo undiq; frumentum;commeatumq; exercitui fupportan poflec:nmul uu pabulatione Pompeium probiberet:eqcacuq,’ eiufad rem gerédamnnutilem efbceret. Tertio utautoricace: qua ille maxie apud exteraf nacionefniti uidebat:minueret: Cum fama per orbem terrarum - percrebruiflet;illum a Cefare oblideri: neq; audere prelio dimicare. Pompeiufneq; a mari dyracbioq; dilcedere uolebdc:çp omnem apparatum bellucela: arma: cormenta* . ibi collocauerat; frumencumq: exercitui na/ uibuf fupporcabac-neq, munitionefCefarifprohibere poterat nifi prelio decertare uellet:quod eo tempore ffacuerat no effe faciendum.R.elinquebacur ergo; ut extremam rationem belli fequenf: qplunmof collef occuparet: et q latiflimaf regicnef

prefiduf cenerec Ccfdrifqî copidfgmdxie ponèc diRineret: idcç accidie.Cdftelhf enirn,xxuii,efFedtif.xv.mikd paOuf circuicu ample xuC Hoc Tpacio popuIdbacur.MuIcdq; erane mera eum locum mdnufdcfta:quibufincerim lumenea pafcerencur«'acq; uC nofbn pcrpecuafmunicionefuidebane perdudtafex cafteUifin proxima caftellameqno loco eruperene Popeiani.ec noftrof poft cergum adorireneur: eimebae. Ita illi in minore fpaeio p/ pecudfmuninonefefFiciebanc-nequo loco nofbn incrare:dcq? ipCofa ccrgo circumuemre poHène-Sed iUi operibufuincebanc q gt;ec numero milicum prefbdbdc:ec meenore fpaeio minorem circuicum babebanc :que cum erane loca Cefan capienda; ecfi probibere JPompeiufeocifcopufec dimicare non conflicuerac: Camen fuif locif (dgiccanoOftxdicorefq: mucabac^quoJf magnu bdbebae numeru.mulciq! ex nofbrifuulnerabancur.mdgnifq; inceflerac cimor fagiecaruiacq: omnef fere milicefaucex fub/ coadtif: auc ex cencombufduc eX conifcunicafauc cegmenca feceranc;quibufcela uicarenc.In cccupandifprefidiifmagna ui ucerqj ueebdCur.Celar uc qanguOriOime Pompeium concine/ rec.Pompeiuf uc plurimofcoUef qmaxfe circuitu occuparer, crebraq; ob earn caufarn prelia fiebac. In bif cum legio Cefarif nona prefidium quodda occupauinèc;ec munire cepiHecsbuic loco propinquum:ec concrarium collem Pompeiuf^ccupauic nofbrofq; ope probibere cepic; ec cu una ex pee propeequû aditum bdberec-primum fagicCdriiGfundiconbufq} circuuedbif pofbea leuifarmature magna muleitudine minàTOrmêcifq: p/ laciGmunitionef impediebat. Ncq; erae facile nofbrif uno cpe propugnare:ec munire. CeQr cum luof ex omnibufparcibuf uulneran uiderec.-recipere fe ftdcuic:ec loco excedere;erac per decliue receptui Ilh autem boc acriuf inflabant; neq; regredi no fbrof pdciebancur; q, timore addudbi locum relinquereui/ deband.Dicic co cpe glonanfapud luof Pompeiuf dixifièmó recufare fejquin nulliufufufipcracor exiftimarecjfi fine maxio decrimco legioefCefarif fele recepilTenc inde;quo temere ecnc pro grelle.Cefar receptui fuorum cimenf cracef ad extremum cumulu c0cra bofte proferri;ec aduerfaf locari. Inter bafme/ diocri lacicudine follamjcedtifmilicibufobduci lufHc-locuq: in omfptefqmaxie (pcdiri.Ipfc tdoncif lociffunditorefiflruxit: yc pfidio noflrifle rccipiccibufeenc.Hifrebufcopleuflegioef

reduci lufiic. Pompeiam boe infolentiufacq; audaciufnoftrof premere ec infbare ceperuc: cratefq; pro muninone obiedtaG propuleruc:uc fofiaf cranfcenderenc. Quod cu animauercinèc Cefar: uencufne non redudtufed reiedht uiderecur:maiufq; de/ cnmencum caperec;a medio fere fpacio fuofp Änconiu:qui ei legioni perae^coborcaeuf cuba fignû dari-atq; in boftefimpecu fien lufficîmiliref legioifnone fubico cófpican pila coniecerûc; ec ex inferiore loco aduerfuf pilû incicaci curfu precipicef Pó/ peianofegerunc.quibufad recipiendü cracefdirecfteJóguniq; obiedtrec mfticure foOè magno impedimenco fueruc. Noftri ucro:qui lacif babebanc finedecnmento dilcederc:cópluribuf incerfedtiGquinqj omnino fuoi^aminîGquiecinimelè receperût: pauloq; circa eu locu moraci-'afiif coprebenfifcoUibuGmunici/ óerpfeceruc;erac noua ec mufirara belli racio^cû coc caftelloru numero îcancoq; Ipano^ec cancifmuniciombuG ec caneo obfi/ dióifgenere:cu eciâ reliquif rebuC Na quicunq; alceif oblidere conari lünc:pculfofacq; ffirmofboftefadorci:auc pIio luparaG aucaliq offenfióe:concinuerunc.Cu ipfi numero milieu eqtûq; prefharenc:cdufa aûc oblidióifbec fere ede cofueuicme frumro boftefprobibeancur. Xe concra incegraGacq; incolumefcopiaf: Celar inferiore milieu numero:cócinebac:cü illi oim rezf copia abudarenc. Quoccidte.n.magnufundiq; nauiu numerufcóue/ niebdc:que commeacum fupporcarenc.neq; uilufflare uencuf pocerac:quin aliquaex parce fecundum curfumbaberec. Ipfc auc cófupcifoibuGIóge laceq: frumécif•fumiferae in anguftiif: fed en bec fingulari paciencta milicef ferebanc.recordabancur ent eadé fe lupiore ano in bifpama ppelTof.Labore 86 paciécia maximu bellu cófecinê.meminerac ad alexia maxima fe ino/ pia ppeffofmulco ecia maioré ad Æuaricu •maximal^ fe géciû uidlorefdifceflïnè. Nó illifbordeu cu dare^-non legumina re/ culabanc.pecufuero;cuiuf fumma erac ex epiro copia;magno in honore babebancïeft eciam genuf radicifinuencum ab iiOq fueranc cum Valerio-’quod appellacur cbara^quod admixtu ladtc:mulcum inopia leuac.Id filicudinepanifefficiebac;eiuf erac magna copia:ex boc effedbofpaneGcu in colloquiifPo/ peiani famem noftrif obiedl;arenc;uulgo in cof iaciebanc:uc fpem eoif minueréc. lamq; frumca macurefeere incipicbae-acq: ipa fpefiopia fufhecabacicp celericer fe bicurofcopia cofidebar.

Crebroq; uocef militä in mgihircolloqirqjaudiebancur -pnuf fe cornee ex: arbonbufmefturoOq Pompeiu e Tnambufdiminurof libenter ena ex pfugifdgnofcebac:equoreorü toleran-reliq uero lumenta incenHe; unaucétpfofuaUtudine no bona;cû anguftuf loci: et odore cecroxt multitudine cadaueruæc quottidianifla/ boribuf mfueeofoperum:tumaque fuma inopia affedtofomnia enim flumina: atqjomnefnuofqui ad mare ptinebâc.Cefar auc auercerac: aut magniropibufobftrux:erdc:acq ’ ut erat loca mó/ cofa et ad fpeeufangufbie udllium:baf fubhcifin terram dimidif: pfepferac terramq: aggeOerateutaqua concinerent. Iraq; illi loca neceOano pleq demidaiac paluftrid:auc puceoffodere TOgebat;: acq; buc labore ad quocndiana opa addebac: q enforefa qbuP dam pfidiifaberat logiuf celeriter eftibufexarelcebac.Ac Cefarif exercituf optima uaktudieifumaq; aque copia ucebad.cu come/ atufomi genere: peer frumenti abudabat.qbufquocndie meliuf fuccedere tépufmaioréq: Ipem;maturitate frumencorum:pponi uidebat.In nouo genere belli: noue ab utrilq; bellandi ranonef reperiebantur. Illi cum animaduernnènc ex ignibuf; nodie co/ borcef no ftrafad municionefexcubare:filcntio aggrefii:uniuerfa intra multitudinem : fagitcaf coniciebant: ec fe confeftim ad fuof recipiebanc.quibufreb ufnoftri ufu dodti bee repiebat remedia: uc alio loco ignef facerent. Interim cercior feuf P. Sylla; quern difcedenfcaftrif prefecerac Cefdr:duxiIio coborci uenit:cum Ie/ gionibufduabuf:cuiufaduentu facile funt repulfi popeiani. neq? uero conlpedlum: auc impetum noftrorum tulerat.pnmifq: de/ iedlif:reliqui lè uerterûc:ec loco ceneruc.fed infequentef nrofne logiufpfequerent: Sylla reuocauicAc pleriq: exiftimac:fi acriuf infeq uoluiflet:belli eo die pocuiffe finirrcuiufconfiliu repben/ dendu nd uided. Mie.n.fuc legati pcefacq: impatorifalter omnia agere ad pfcriptu:alcer libere ad luma reip cdfulere debet. Sylla a Cefare caftrifrelidlufliberanf fuifboc fuit concetufneq; prelto decertare uoluit. Que reftn forcafïè:dliqué recipec cafumjne im/ pacoriafftbi pteffupfiHe uiderei ; .Pdpeianifmagna refad receptu difficutlace afferebat, na ex iniquo progredi Ioco:in fummo cd/ fbiceranc:lï p decliuc iele reciperet;nrdfex fupiore infequécefloco uerebanturmeq: multu ad folifoccafum cpiflupererac. Spe enim cdficiendi nego cirprope in nodié rem duxerant. Ita neceflario: acq: ex tempore capto confilio. Pompeiuf cumulum quendam

occupauicîqui cantum aberat : a noftro caftello:uc telum corme/ cumue miflum adigi non ponec:boc confedic loco • •acq; eum co/ muniuic: omnefqubi copiaf concinuit: eodem tempore duobuf precerea locif pugnatum eft. Nam plura cafteHarPopeiuf piter: diftinede manufcaula:teptauerat.ne ex,pximifpreridnr fuccurrt poOec. Vno loco VolcatiufTulliuf impetum legionif fuftmuit cum coborcibuf tribuO acq; earn loco depultc. Altero germani municionefnoftrafaggrefïî:compluribuf incerfcdlnf iele ad fuof incolumef receperuc.lca uno die fex preluffadhiGtribufad dgra/ cbium cribuf admunicioef:cum borum omnium ratio baberetur ad duorum milium numero ex pompeianif cecidiOe repiebamuC euocatoGet manipulareb centunoefq; compluref. In eo fuit nu/ mero Valeriuf^^laccuf.L.bliuGeiufq precor afiam obtinuerac: fignaq; fune fex militaria relata:noftri no ampliul q.xx.omibuf funt prcluf defiderati. fed in caftello nemofuit omnino milicum: quin uulnerarei::quattuorq; ex una coborce centurionefoculof amiferunc: ec cu labonf fui periculiq; ceftimoniu afferre uellenc: milia lagittarum circtter triginta in caftellu coniecfta: Celari re/ nuntiauerut. Scutoq: ad eö relato fceue céturióifinuéta funtan eo foramina.ccxxx.quem Celar;uc erat de fe mericufetde repu/ blica donauit milibuf ducentif erifatqj ab odhauif ordinibuf ad primipilum fe traducere pronunciauic. Eiuf enim opera caftellu conferuacu ede magna ex parte conftabac:coborcem poftea du plici ftipendio:frumtoue ec fpeciariif milicaribulq; donifamplif/ lime donaulC. Pópeiufnodtu magnifaddicif municionibufreliqf diebuf turrefexcruxic:ecin altitudinem pedum.xv.effeeftifo/ peribufuinqif earn parte caftrorû obtexic:ec quinq; incermiffif dtebufalteram noiffem fubnubilam nadhufiextrucftiromnibuf caftrorum portifad impediendum obiedhif:tertia inita uigilia: filentio exercitu eduxit;et fe in anciquafmunitioefreceptc. Eto/ lia:acarnanta:ampbilocrif:per Gallium Longinumret Caluifium Sabinu:ut demonftrauimufreceptif tcptadam libi Acbaiam:ac paulo longiuf pro grediendu exiftimabar.Celantaq, ’eo Fufium Calenu mifit.Ec.Q^ Sabinu'et CalKucum cobortibufadtungit: quorum cognito aduentu Rutiliuf Lupul qui Acbaiam milTufa Popeio obtinebat. Scrimtu premunire lt;ftituic:uc Acbaia Fulla pbiberet-CalenufDelpbofTbebafec Orromeniu: de uolutate ipfaru ciuitatum recepit:nonnulldfurbef per uim expugnauic-

reliquafciuiCaCefcircûmifTif legatoibufaicicia Cefàrtfrecôcihare ftudebac.In bifrebufferc erae fufiLifoccupacuCOmibufdeicepf diebufCefdr exercitu in acie equum in locu produxiCïfiPópemf preho decertare ueHetruC pene caftnfPompeu legioeffubiicereC: cantumq; a uaUo eiufprima acief aberat: uti nein eam telo tor/ mento ue adigi poBet. Pompeiuf autem ut fdmam:amp; 'opinione hominum teneret;fic pro caflrifexercitu confTicuebat:ut tertia acief uaHum contingeret.omnilq; eiuf infbrucQuf exercituf telif ex uallo abiedtif protegipoBet . Hec cum in acbaia:atq; apud dyrachium gererentur: Scipionemq; in macedoniam ueniBe eo/’ fbarecinon oblitufpnfhiniinftituci Cerar:mitticadeu Clodium ruum:acq!iniuffamiliare:que abiUo traditu initio:8Z comedatu tn fuorum neceBariorum numero habere inflituerac. Huic dat litceraf: mandacaq: ad eum; quorum hec erat fumma.fefe omnia de pace expertum.nihil adhuc arbitrari uitio fadlum eoru;quof ec autorefeiufrei uoluiBet:q gt;lua madata pferrenó opportuno tempore adPompeium uererentur. Scipionem ea autoncace eg: utnonfolum libere;que probaBèc:exponere:fedetia ex magna parte compeHerre-acq; errantem regere poBet. Preeße autê fuo nomie exercitui.ut prêter auconcatezmrefquoq: ad coercenda haberet.quod fi feciBèc;quietem italic;pacem proumtiarum; fa/ lutem imperio;uni omefacceptam relacurof Hec ad eu madata Clodiuf refert.ac primif diebuf: ut uidebatur libenter audituf: reliquif ad colloquium non admittitur. Cafligaro Scipione a Hauonio:ucpoftea cófedlo bello repiebamuf.Infedhaqrre fele ad Celarem recepit-Cefar quo facibuf equitatum Pompeianum ad Diracbiu continerec:8^ pabulatione prohibereC:adiCufduof: quofelïê angufbo fdemofhrauimufmagnifopenbufpremuniuit. caftellaq; hiflo cifpofuit.Pompeiuf ubi nihil proficere equitatu -cognouic-paucifintermifTifdiebufirurfum eum nauibufad fe ïtra municionef recipit. Erat fumma; inopia pabuli; adeo ut Foliif ex arbonbufftncftif: et tenerifarundinû radicibufcotufißequoC alerent.Hrumêta.n.que fuerat intra munitioeflata cófuplèruC. et cogebant: corcyra:atq;acarnania:lógo intenedlo nauigatóif Ipacio:pabulu fupporcare:quoq? eraceiuf rei minor copia;hor/ deo adaugere, acq; bif rationibuf equitatum tolerare. Sed non modo hordeum pabulumq? omnibufin locifherbeq: defedte: led ctiâ frudtufex arbonbufdefict ebac.corrupcifeqfmacic conadü

fibiahgd Pompeiuf de eruptione exiftimauic.Erat apud Cefaré ex equitum numero AHobrogeCduo fracreGiLofciniufec Eguf ’ Adbucilli filii.qui principatum lt;nbsp;ciuicate mulcifânifobtinuerat’ lingulari uirtute bominef: quorum opera celar omnibuf gallicif belliOoptima fortiHimaq; erac uluCHifdomiob eaf caulaf am/ pIiRimofmagiftracufmandauerat-atq; eofextra ordinc in fenatu Îegendofcurauerat.agrofqî lt;nbsp;gallia ex boflibufcaptoGpremiaq? rei pecuniarie magna tribuerat. locupleter^ ex egentibuf effe/ cerat. Hi propter uirtutem non Iblum apud Celarem in honore erant:fed etiam apud exercitum cari habebantur:fed freti aicicia Cerdrif:8lt; Jfluita;et barbara*arrogantia defpiciebant fuoGHipe/ diumq: equitum fraudabant:et predam omnedomu auertebac. quibufilli rebuf permoti uniuerl iCelarem adierunt : palamqjde eorum iniuriiriunc quefli. et ad cetera addiderunt:fallum ab hif equitum numerum deferru quorum ftipendiu auertcrent. Celar neq; rempuf illud ataduerlionif efle exiQimanf: 8/ multa uircuti eorum concedenGrem diflulit totam, illof fecreto cafligauit: qi queffui equitef haberet, monuitq, ’equiteC ut ex fua amicicia omnia expedbarent:ec ex preceritiffuifoffirurreliqua (perarent: magnam tarnen hec rei illifofFenlionemset cotemptione ad omf attulit. Idq; ita eOexu exalioi ^obiedbatöibuGcü ex domeflico iudicio:atq; animi cofcientia: mtelligebatquo pudore addudTi: 86 forcdfïèlenon liberari;fed in aliud tempuf referuari arbitratu difcedere ainoftnfsz noua temptare Fortunam; nouafq; expiri amiciciaGconflitueruncœc cum paucif colloquuti clientibuf luiG quibuf tantum facinuf committere audebat:primum conati lut preFedbum equitum. C.Volufenum interFicere: ut poflea bello conFedto cognitum eft:utcu munere aliquo perfugiGTeadPom/ peium uideret.pofbq id difficiliufuifu eft.neq: Faculcaf pFicicdi dabacur:quammdximaf potueruc pecunidfmutuati:pennde ac fuiffatiffacere: et Fraudata refricuere uellenc:multircoemptif egf adPompeiu craniierunt;c0 iifquoffui cbfilii parcicipefhabebac. QuofPopeiuGq, erant honefto loco naci:8^inftrudbi ltberalicer: magnoq; comicacu:ec multifiumencifuenerant:uiriq:Forcerba/ bebancur;ec in honore apud Celare fuerant; q?q; nouu et prêter confuetudinem acciderat; omnia fua prefidia circumduxit: acq: offentauit. Nam anceid tempuf nemo’auc mileG auc equeGa: Cefare ad Pompeium cranfierat.cu pene quotidie a; Pompeio ad

Ccfare pfugcrêc. Vulgo ucro ( epiro atq! ecolia cöfcnpci milicef: carumq» regionum otm que a Celare tenebantur, fed bi cognitif omnibufrebuGleu quid in munitiombufperfeiftum nó erat:feu quid a pentionbufrei mihtarifdefideran uideba^:temponburq; return :ec fpatuflocorum:ec cuftodiaru uera diligccia ataduerla p uC cuiufq; eorum’qui negodifpreerantrauc nacura:auc ftudiu Ferebant:bec ad Pompeiu omnia detuleruc.quibufiUe cognitif: eruptionilq; la ante capco confilio-uc demonftracumé:cegméca galeifmilitere?cuiminibuffacere:atq; aggere comportare iubet-Hifpera dtifrebufmagnu numerum leuifarmacurers^lagictan/ orü:aggcréqj omne hocQu in fcapbafet nauefadhuariaffponiC. et de media nodle cobercef(exagita ex maximifcaftrtfpfidiifq: dedudtaOad earn partem munitionum ducit:que pertinebantad mareJöginimeq; a maximifcaflrifCefarif aberant.Eodé nauef quafdemonfbrautmufaggere’s^ leuifarmature militibufcópletaf: qualq: ad Dyracbiû naueriongafbabebac:mictit.ecqd a quoq; fieri uelic:precipic:ad eafmunicioner Cefar lentulu Marcellinu qüefloremrcum legione nona pofitu babebat.buic:q, ualitudie minufcómoda utebatur;Fuluium podbumiu adiutoré fumifèrat. Etat eo loco foda pedum.xv.8lt; :uallum contra bodéin alcicu/ dinc pedu.x.Tantumdêq: eiufuani agger f latitudine patebat, ab eo Iterm1do fpacio pedu (excento2^.alter touerfufin cotraria parce erat uallo bumiliore paulo munituf.Hoc ent fupioribuf diebuf timenfCelâr ne nauibufno dn circûuenirentur:duplicem co loco Fecerat uallû:uc fi ancipici prelio dimicaret;podèc refidn (èd operum magnitudo:8^ concinenfomnium dierum labor:qua milia padiu in circuitu.xviii munitioeferat cóplexuGpficiêdi Ipatium non dabac. Icaq: contra mare tranfuerfum uallum q baf duafmunitionef contingeret: nondum perfecerat.que ref nota eracPompeio delata per allobrogerperfugaCmagnumq? nodrif attulit (commodum. Nam ut ad mare nodrc coborcefnone le/ gionifexcubuerat:accedere Cubito pma lucePópeiani exercitud nouufq; eorum aduécufextitic:fimulq; nauibuf circuuecdi mihteC in interiorem uallum tela taciebant.fodeq; aggere cupiebantur.’ et legionarii intenorifmunicionifdcFenforeC fcalifadmotiftor/ mentiCq: cuiufq; generifcelifq; terrebant:magnaq: multitudo fa/ gittariorum ab utraq; parte circumfundebatur.Mulcum autem ab idlu lapidum:quod unu nodrif erac telu mminea cegumeta

gdkiffpofica defendebanc.Itaq; cd omibufreburnoRri pmerct; acq; egre refifterent:animaduerfum efb uiaum muniùoniPquod (upra demonftracü efb.'arq; inter duof uallofquo perFeeflu opuf non erdc:per mdre nauiburexpolicif:( dduerfofnoftrofimpetum fecerunc:dtq: ex: utraq? pdree munitione deiedVofcerga uercere: eoegerunc.boe tumultu nuntidco MdrceHmurcoborceffubfidio nonrifldbordncibuffummittic.que ex: cafbnffugientefcöfpïcate neq: illof fuo dduentu confirmdre potuerunt, neq; ipfi boftium impetum tulerunt. Itaq; quodeunq: addebdcur fubfidioud cor/ ruptum timore Fugietiumiterrorefet periculum augebdt.Hoif enim multitudine receptufimpedtebdtur.in eo prelio cum graui uulnere enec dffedlufdquilifer:8lt;r uiribuf deficeret- * confpicatuf equicefnoftrofbdnc ego inquit s« ;uiuufmulcofper ânofmdgnd diligentia defendi- *et nunc morienf eadem fide Celan refticuo. Nolite ergo comittere-quod ante i exercitu Cerfarifnd accidie: ut rei milicdrifdedecufadmitcacur.'incolumeqjdd eu referee, boc cafu aquila cónfèruatur-’omnibuf prime cobortif centunonibuf interfedlifpreter principe priore. lamq,’Pompeiam magna cede noerorum caftrifMarcellini appropinquabant: non mediocri terrore illato reliquifcobortibufet. M.Antoniufqui proximum locum tenebat prefidiorum:ea re nuntiata;cum cobortibufxii. defeendenfex loco luperiorccernebad.cuiufaduentufpópeianof côprelïît.noftro fqj firmauicîuc fe ex maximo timore colligeret. Neq? mulco poft Gefar fignificatione per caftella fumo fadha: ut erat lupenoriftempifconfuecudo; dedudlifqbufdacobortibuf ex prefidiifeodemuenic:qui cognito decrimcnco:cu aiduerciffec Pompeium extra munitionef egreffum: caftra fecundum mare: ut libere pabulari pofletmec minufaditum naulbufbabere-com/ mutata ratione belli: quoniam propofitum non cenuei*at luxra Pompeium munire luHit.qua perfeefta munitione: aiaduerfum efb a lpeculatoribufCefdrif:coborterqudfda:quod inftar legioif uideretur:ede poft filuam:ee in uetera caftra duci. Caftrorum bic fituferac. Superionbufdiebuf cufe noua legio Cefanfobiecincc pompeianifcopiif;acqgt;opera ut demonftrauimufcircummuniret: caftra eO loco pofuiC.Hec filuam quandam contingebant- neq? longiufd mari paUibuf-cccc.aberat.poft mutato confilio qbufda decdufifCeldr:paulo ultra eum locum caftra tranftulit.paucifq? mcerminifdiebufbec eadem Pompeiufoccupauerac.ee q gt;eo loco

pluref erat legionef babicuruG relidlo interiore uaUoJTnaiorem adiecerac munitione. Ica minora caftra fclufa maioribuO cafbelli atq; arcif locum obcinebanc.Icem ab angulo caftrorum finiftro munitione ad flume perduxerat circiter paffuf cccc.quo libenuf: ac fine periculo milicefaquarentur. Sed ifquoq; mutato cófilios quibufdam decaufif;quafcommemorari neceffe non eft: eo loco exceflerac.icaq; complurefdiefmanferanc cafbra.munitoefqdeM integre omneferantœo figno legionifillato fpeculacoref Cafan renuntiarunt. Hoc quidam uifum ex fupenonbufquibufda cal/ cellifcófirmaueranc.IflocufaberatnouifPcmpei ca ftrifcirciter pallufd.Hâc legioné IperanfCefar opprimere poflè lè:et cupiéf eiufdiei detrimentum farcire:reliquit in opere cobortefduafique fpeciem muniuoifpreberent-ipfe diuerfo innere q potuit occul/ ciftime:reliqfcobortefnumero.xxxiii.in quibuferat legio nona multifamiirifceturioibufdiminutoq: militu numeroiad legione Pompeixaftraqimtora duplici acie duxic-’ncq; eu prima opinio Fefellit. Nam 8^peruenic priufq Pópetuf fentire poffèc.ecfi erat municionefcaftrorum magne:tamen finiftro cornu:ubi erat ipe Cefar celeriter aggreffuf Pompeianofex uallo deturbauit-eraC obiedbufportiferitiufbic paulifper eft pugnatum; cum irrupere noftri conarecur.llli caftra defenderent fortiftme.T.Puleionei cuiufopera prodicum exercitum.CAnconii dcmonftrauimufeo loco propugnante. Sed tarnen noftri uirtute uicerunc.excifoq; eritio: primo in maiora caftra:poft etiam i caftellum:qucd erac inclufum maioribufcaftrifirruperunt.ee q, eo pulfa legio fefe re/ ceperatmonulloffibi repugnantefincerfecerut. Sed fortuna que plurimû poceft cum in reliquifrebuftu precipue i bello ;paruif momentif magnafreturn commutationef efficit; uc cum accidic. Munition^ enim quam pertingere a ca ftrifad flumen fupra deZ monftrauimuf:dextrum Cefarifcornu cobortef ignorantia func fequute. cum portam quererent caftrorum: q, earn munitionem eftc arbitrarentur.quod cum eßet animaduerfum:coniunlt;fta eHb flumini:protinuf bifmunitóibufdefendente nullo trafeenderut:' omnifqj nofttr eqtatufeaf cobortefé fequutuf. Interim Pdpeiuf bac longa fatif interiedfa mora:et re nuntiata.v. legionem ab opere deductam;fubftdiO fuifduxiCæodemqi tempore equitatuf ciufnoftnf eqtibufappropinqbac:8^ actefinftrucfta a noftrifqui caftra occupauerac;cernebad.otaq! fut fubito m.ucara:pópeiana

ent legio celen fpe fubfidn cófirmaM;ab decumanaporCareGftcrc conat:.acq! ulcro ï noftrof impecum Factebac egcatufCelanf 9 agufto innere p aggerefafcédebaCTecepcui fuo cimefininö Fuge Faciebac.Dexcrum cornu: quod erae a finifïro fecIuCum: terrore bominum animaduerro:nc incra muninonem opprimeretur: ex parte ex q^ruebatzfefe recipiebat.ac pleriq: ex iifne i anguftiaf inaderent.x.pedum munitionif fefe i Fodafprecipitant.-primilq: oprcRif: reliqui per bo2^ corpora faluce fibi acq; exitu pariebat. Siniftro cornu militeß cum ex uaUoPompeium adefle: ec fuof Fugere cernerencrueritune anguftiifincercluderencur:cum extra ec teufbofbem baberencieode quo uenerac:recenu fibi cofulebac* omniaq: erant tumultußtimonOFugeipIena: adeo ut cum Cefàr ligna Fugientium manu prehenderet:et conCftere luberec-alu di/ miflifequif eundem curium conFicerenc:alii ex metu etiam figna dimiccerenc:neq: quifq omnino confifheret.Hircannfmalifnec Ihbfidia (uccurrebanc: quominuf omnif deleretur exercituC Sed PompeiufinfidiaFtimenGcredo q?bocprecer Ipem eiufacciderat: qui paulo ante ex cafbrifFugiétefruorcórpexerac:municionibur appropinquare aliquandiu non audebat:equitefq? eiufanguftif portifacq; iifa celanfmilitibfoccupatißad mfequedu tardabant;. Ita parue reOmagnum in utraq; partem mometum babuerunc: munitioner enim a caflrifad Flumen perducfle; expugnacif lam cafbnfPompei:propriam ec expedita Cefanf uidlona interpel/ lauerunc. eadem reCceleritate fequencium tardatamofbrif falute attulit. DuobuFbifuniufdiei preliifCefànrderideraci funt mihcef .dcccc.lx.ee noti equitefro.cccc.ecTucianufgalluffenaco rifFiliuf: ec a:placentia.c-86 a puceoliCc.ee a capna.x.facrati uin.ec decern tribuni milicum:8lt;i cencurionefxxxii. Sed borum omnium parf magna in FoHifmunicionibuCq; ec Fluminif ripiCopprefla fuorum terrore ac Fuga: line uHo uulnere.-interuc. Signaq; lunc milicaria xxxnamiHa. Pompeiufeo prelio imperator é appellatuf. Hoc nomen obtinuit:acq; ica refalutari panuCefb. Sed neq; in littenC quaflcribere eftlblituf: neq; in Fafcibuf inlignia lauree protulit. ÄtLabienuGcö ab eo lt;petrauinèc:uc libi capnuoC tradi luberet: omnelq; dedudtoC oftencacioniFuc uidebad de caula-quo maior perFu gifFidefbabereturJ commiliconeC appcllanCsz magna uer/ bo2^ contumelia incerroganOfolerentne ueterani militeCFugere?

In omnium confpeduunterficic.Hif rebuC cantum Fiducie: ac

h^-rc

rpincuracccnît:uC non de rationebelli cogitarent Sedmcinèiâ fibi uiderécur:nó iHi paucicatem noftrorum milled;no iniqcatc Ioci:acqj anguftiafin preoccupanfcaftrif g^ ancipitem terrorem intra :cxtraqimunitionefnon abfcißum in duaf parref exercitu: cu alter alten auxilium ferre non po Het :caufe fuiOè cogitabat, non bec addebant:nó ex cocurfu acri fadio;nó prclio dimicacd: fibiq; ipfofmultitudine atq; an gufliifmaiufatt uIifTe detnmentu: q ab bofte acceptRent Non demq; comuneCbelli cafuf recorda/ band:quo2 ^ q paruule fepe caufe-uelfalfe fufpicioiGuel cerrorif repentini:uel obiedte religioniG magna detrimenta intuliflent: quotienfuel culpa ducißuel tribuni uitiou exercitu eet offenfu. Sed pindeacft uirtute uiciflent-neq; ulla comutacio reru pofTet acciderep orbe terrain famate lircenGuidloria eiuf diei cócele/ brabat.Cefar afupioriburconfiliifdepuiruft omnê fîbi cómutada belli ratione exiftimauic. Itaq; uno cpe-pfidiifomiburdedudtif: et oppugnatio e dimiffaîcoadloq? in und locu exercitu cdcione apud milicerbabuit-bortacufq! eft:ne ea que accidiflènc:grauicer ferrenc:ne ue bifrebufterrerentur.mulciiq; fècundiCpreluf unum aduerfum:amp;i id mediocre opponerent. Habéda fortune gracia: 2 Italiam fine aliquo uulnere accepifïènc.qgt; duaCbifpaniafbeUi/ cofifno4boim:pitinîmifatqî exercicati ftmifduciburpacauiflec: qp fmitimaffrumentariafq; prouintiafin poceftacem redigiflènt. deniq; recordari debere:qua facilitate inter mediafboftiu clanef: oppleeifnd fold portubuGfed etia liccoribuGomrincolumeredet tran fportati.ft non omnia cederent;fecuda fortuna ede ïduftria fubleuandam.quod effet acceptum decnmenti ’exercicufpotiufq Cue culpe debere cribui:locum lècuru ad dimicadu dedidè.potitu eße fe boftiu caftriG expulide ac Guperade pugnaceGGed fiue ipoif pturbatio:Giue error aliqGGiue ecia fortuna: parata la-prefentéq; uidhonam interpella flet.dandam omnibuGoperam:ut acceptum (cdmodû uirtute farciret. Quod ft eée fadtdrdeenméed in bond uerterent:uctad geru ouiam accididec;acq! iGq ante dimicare ci/ mutdèc;ulcro Ge prelio offerret.Hac babira contione:ndnulloG figniferoG ignominia nocauic:ac loco mouic.Exercitui quidem omni cantuGincedic ex incdmodo dolor:tantuq; ftudid infamie Garciende:uc nemoaut tribuni-aut ccncundiGimpend defiderarec. cc fibi quiGq; ecia pene loco:grauioreGimponeret laboreGftmulqj omnefarderenc cupiditate pugnandi, cum GuperioriG ecia ordinif

nonullióratiöe pmotpmanendü eo loco:et rem plio cómicted^ exifhimarenc.Concra eaCefar.neq; fànfTmlitibufpercerritifcôfi/ debac.fpanumq; interponendum ad recreandofanimofpucabat. relidtifq; municionibuf magnopere rei frumentarie timebat. Itaq; nulla in terpoGta mora: fauciorum modo:8^ egrorum ba/ bica ratione: impedimenta omnia filctio prima nodie ex: caftrif Apolloniam premife-ac conquiefcere ante iter confedtuueeuic. Hifuna legio miffa prefidio eft.bif expli citifrebufduafi caftrif legionef retinuit.reliqfde qrca uigilia copluribufportif edudlaf eodem innere premiftt: paruoq: fpatto incermiflj; uc 8^ militate infhrutum feruaretur:ecne citidima eiuf profedtio cognofeeree: coclamari lulTic.ftacimq; egreffufet nouidimu agme cofequutuû celeriter e conlpedlu caftrorum decent. ISIeq: uero Pompeiuf: cognito conftlio eiuf moram ullam ad infequendum intulit. Sed eadem fpedtanf: fi itinere impeditofa lt;percerritof deprehendere pollet exercitu e caftrifeduxic.equicacuq; premific ad nouiHimu agme demorandum. Neq: confequi potuit: q, multum expedito itinere antecefferat Ceiar.fed cum uentum effet ad flume genulu^ quod npiferat impedicif:confequuCuf eqcacufnouinîmof prelio detinebat.Hinc fuofCefar equitefoppofuit -expeditolq;antefig/ nanof admilit.cccc. qui tantum perfecerunt: uc equeftn prelio comiffo: pellerent ornefcóplurefq: interficercnc:ipiq; incolumef fe ad agme reciperent. Cofedto lufto innere eiufdiei qd^ppofu/ erat CeCar.traducftoq; exercitu flumegenufum:uecenbuffuifin caftrifcöera Iparagtu confedit.militefq; omefintra uallu caftroif continuit.-equiratumq: per caufam pabulandi emiffum. -cofeftini decumana porca:in caflra fe recipeluOtt. Simili racionePopeiuf conferto eiufdem diei icinere:in fuifueteribufcaQrifad Sparagiu confedit.eiufq: mditefq, ab opere mtegrifmunitioibufuacabac: alii lignadrpabuladiq; caufa longiufprogrediunt::alii q, lubito confilium profcdlionifceperanc. -magna parce impedimentorum et farcinarum relidtaiadbec repetenda luitat ipropinquitate fu/ penorum caftrorum : depofitif in contubernio armif:ualfum relinquebant, quibuf ad fequendum impeditif Celar quod fore prcuiderat: meridiano fore cempore:figno profedlióifdato:ex/ ercitum educit.duplicacoq: eiuf diei itmere.vin.milibufpanuum ex eo loco procedit.quod facere Pompeiufdilcefîu militum non potuit. Poftero dieCefar:fimilicer pmiffifpma nodte ipedimctif

de quarta uigilta ipfe egreditur, ut fi qua impolita edet dtmicadi neceRicaGfubitum cafu expedito exercitu fubiret. Hoc idê reliqf fecit diebußquibufrebufperfedtum eft;ut alciflimif fluminibuf atq: impediCißimifitinenburnullü acciperet incomodu. Pópeiuf enim pnmi diei mora illata:et reliquorum dierum frufbra labore fufceptoîcum Ce magnifittneribufextenderecîec progreffofco leg cuperet:quarta die finem fequendi fecit.atq; aliud libi confilium capiendum exiftimauic.Cefan ad lauciofdeponendum.ftipediu exercitui dandum^lbciofconfirmandoGprendium urbibufrelin/ quenduminecelTe erat adire Apolloniam.Sed bif rebufcantum temporiftribuit:quantu erat;pperanci necenè.cimenfq; Domitio ne aduencu Pompei preoccuparecur:ad eum omni celeritate et Orudio incicacufferebatur.to tiuraueem rei confUiu bifrationibuf explicabat:utIi Pompeiufeodem contenderet:abdudlum illum a mari: acq; ab bifcopiifquafDyracbii comparauerat:frumeto ac C3mmeacu:diftratftum: pari condicione belli fecum decertare cogeret. Si in itallam tranlirct:coniundto exercitu cu Domitio per illyricu italie fublidiopficifeerecur. Sin Apollonia Oricuq; oppugnarec:ec liomi maritima ora excludere conaretur:obfefld tamen Scipione:neceflario illum fuifauxiliu ferre cogerec.Itaq? premiHifnuntiifad.Cn.Domitium CeCar fcripfit.et gd fieri uellet olfendit.prefidioq; Apollonic cobortibufquaccuor.Lilîi: una. cribufOrici relidliGquiq; erant ex uulneribuf egri depoGciG per Epirum:atq; Acarnaniam iter facere cepit. Pompeiuf quoq; de Celarifconfilio coiedlura iudicanfad Scipionem properandam fibi exiftimabat:fi Celar iter illo haberet;ut fubfidium Scipioni ferret. Si ab ora maritima corcyraq; difcedere nollet:g»legionef: equitatdq? ex italia expedtarecupfe ut omnibufco piifDomitia aggrederetur.Hifde caufifuterq: eoi fceleritati ftudebat; ut fuif cHet auxilio: ad opprimendof aduerlariof: ne occafio temponf deefTcc. Sed Celarem Apollonia a diredlo itinere auerterat. Po/ peiuf per candauiam iter in macedoniam expeditum habebat. AcceOit etiam improuifo aliud incommodum.q, Domitiufgdief cöplurefcaftnf Scipionif caftra collaca babuiflet.-rei frumentarie caula ab eo difceOerat. et Heracliam Senticam: que ell lubiedla cadauie icer fecerac:utipfa fortunaillu obiicerePopeio uid erec. Hec ad id cepuf Celar ignorabat. Simul a Pompeio licterif per omnerprouintiafciuicacelq; dimiGifquibufprcho ad Dyrachium

FdcnroJdnuftnflatiufq; multo:greferat: gefbaifama pcrebruerac: pulfum fugere Celarem:pene omnibuf copuf amilfiGHec icinera infeOra reddiderant.Hec ciuieaeefnónullaf ab eiufaicicia auer/ terant-quibufaccidit rebufut plurimifaminiriunenbuGaCefare ad Domitiu:8lt; 'a Domitio ad Celarem; nulla ratiôe icer cóficerc pollent. Sed Allobrogeßec contonicuatq: eoru famiharefquof perfugilTe ad Pompeium demonftrauimuf confpicati in itinere exploratorefDomitiu leu pftina lua cóluetudie; q, una in galha bella geflerat:leu gloria lUatucundba ut erac acfbazexpoluerut: et Cefarif profedltonemzee aduentum Pompei docueruc:a qbuf Domittufcertiot fadluGuix.uu.borai^ Cpacio antecedentboftiu benefitiOSpericulum uitauit. et ad Egintum:quod eft obiedlum oppolitumqj Tbeffalie Cefari uenienci occurrit.coniundlo ex/ crcitu Celar gompbofperuemt.qd * eft oppidum primuTbefldlie uenien cibufabEpiro.quc genfpaucifan mefibufultro ad Celare legatof miferat:uc fuifomnibuffacultatibuf uteretur,prefidiuq; ab co militum pecierat. Sed eo fama lam precurreraesquam fupra docuimuGde preIio D7racbino 'qlt;îmulnfdnxerdt parcibuf Itaq; Androfbbenef pretor TbeHalieicu fe uidlorie Pompei comitem eße mallet-qmfotium Celarifin rebufaduerfifomnem ex agrif multitudinem feruorumac liberorum in oppidum cogit.portalq; precludit.ee adScipionePompeiumq; nuntiofmiccit:ut fibi fub/ fidio uenianc.le confidere municiombuf oppiduft celeriter non fuccurranc: longinquam oppugnationem fufbinere non polle. Scipio difceHu exercituum a D/racbio cognito, lariffa legidef adduxerat. Pompeiuf nondum tbeflalie appropinquabat. Celar cdUnfmunitiffcalaf mufculofq; ad repentinam oppugnationem fieri:et cratefpararuiulftt. quibufrcbuf effedlif cobortaeufmilicef docuic:quantum ufum baberet ad fubleuandom omnrum rerum inoptam:potiri oppido plenosatq; opuleco. Simul reliquif ciui/ catibuf urbifbuiufexemplo inferre terrorem, et id fieri celeriter priufqauxilia occurrerent. Iraq; ufuf fingulari militum Audios eodem quo uenerat die:poft boram nonam oppidum alti fftmif menibuf oppugnare aggrefTuf ante folif occafum expugnauit. et ad diripiendum milicibufconcenît. Sracimq: ab oppido caftra mouic:8^ metropolim uéics ficuc nûtiofexpugnaci oppidtfamaq; ancccederec.Metropolite eodem pmum ulîconfiliomfdé pmoti rumoribuftporcdfclaufcröc-murolq; armatifcompleuerunc. Sed

î^vi rrU/ r»

poften cdfu ciuiCanfCOmprebéfif ex capttuif cognito:quofCefap âd murum producendofcur«3uerac:porcafaperuerunt:.quibufdi/ ligccifEmc conferuarif: collatra fortuna metropolicum cum calli gompbenftu: nulla cbeCalie fuic ciuicaf:pcer lanHeoOqui magnif exeraubufScipioifceneba^;qn celari parerec.acq: (paca facereC. Ille fegenfidoneu Iocä m agnfnadbuPqappe la matura erant: ibiaduentû expedlare Popemac omne ratione belli coferre co/ ffituic. Popeiufpauafpoftdiebufi tbeflalia puemt-cóctonatulq; apud cunAuexercitu fuifagit gratiaC Scipio ifmilitefcobortad: ut parata ia uidloria pde ac pmioi f uelinc ee pcicipef. receptilqj omnibufin una cafhra legiombuGfuu cu Scipione honoré ptitr» dafïïcuqï apud eCi cani:ec alceru ilhiubet precoriu tendiraudlif copiif Pópen.duobufq: magnifexeracibufcomndbiGpfbina oim cóPirma^ opinio- *Slt; :Ipefuidloneauged:a deo ut qcqd (cercederec cpifid morari reditu in italia uideret. g^Pi qnqdPopeiuf cardiuf; aut cólideraciuffaccretïuniufeé negotiu dieuled illum deledtan impeno:ec colulareGpcoriofq; Ieruo4 babere numéro: dicerent, lac^ meer fe pala de pmiifac facerdotiifcdccdebacan anolq? có/ fulacu definiebat.alii domofbonaq; eo2^:q in caflnferac Cefanf petebat.magnaq: meer eofin confilio fuicc0crouerlia:oporterec ne.L.Hirta;q, ifaPopeio ad parcbofmiHufeét: pximifcomituf pretoriifabfctifratione baben.cu eiurneceflara fide imploraret Pópeinut preflaret:qÆ pficifceti pmifinec:ne p eiufautoritatc decepcufuidered.reliqui in labore pari ac piculo^ne unufomnef ancederet: recufarét. Ia de lacerdotio Celarif. Dominuf Scipio: fpinterq;. Q^ Letuluf:quotcidianifcontctionibufad grauidimaf uerbo2 ^ cötumeliafpala delcéderûc.Cû Lentulufetacifbonorem 0 ffétarct-Domitiuf urbani gratia dignitateq’ ladbaret. Scipio affinitatePópei cófideret. Pofbulauit etia.L.Afraniu.,pditióif exercicuf A. ifflufIC uffufapud Pompeiü.-qd ^geffum in bilpania diceret. 8^. L.Domitiuft cófilio dixitjplacere fibi bello eófedto: ternafcabellaf dan ad ludicaduiif q ordinifeßet Senatorii.belloq; una eu ipfifnon interfuiflènt. fencéttafqp de fingulifferrét?q rome remanfiflént. quiq: inter preltdia Pópei fuiOènt. neq; opera in re militari pflitincnt.unâ fore tabellam.q liberandoforni periculo cenferent. Altera:q capitifdanarct.Tertia:q pecunia muldtaréc; Poffremo omneßaut de bononbuf luiGauc de prcmuf pecunie:’ aut de pfequédifinimiciciifagebât.Nec qbufracióibuf fuperare

ponènt:lèd quCddmodd uti uidlona deberenc:cdgiCabât. Ite frumencana preparaca;cöFirmacifq; mdicibuG az facif logo fpano tpiPa Dyracbinifphificerminb^qä facifpfpedlu babcre uidered: cencadu Cefar exifbimauiC'qd naPópeiufppofia auc uolucacif ad dimicadd baberec.Icaq; ex caftrifexercicu eduxic.acieq: in/ ftruxiCJ ppiufruiflociGpauloq; a caftrif Pompen longiufcóci/ nénbufuero diebufuepgrederet a caftnffuifcollibLifq ; pópeianif aciem fùbuceret.que refin diefconfirmanorê eiuf efficiebat ex/ ercitu. Supiuftn ifbitutû in eqtibuOqä demdftrauimufferuabat. Ut qm numero mulcif partibuCeet infenoriadolefcccefacq; expe/ dicofex ancefignaniOeledtofmilicenad pernicitatem-armifinter eqtefpliari luberet-'q quotidiana cofuetudine ufu quoq: generif pliO2^ pciperenc.Hiferat rebufeffedtu;ut eqtefmille aptionbuf eda lo ciGvu.milia pompeianoru milieu:cu adeOet ufuGluftinere auderét.neqjmagnope eoru mulcicudte terreret;. Na ena p eof dief pliu fecudum equeffre fecic.atq; unu Allobroge ex duobuO quoCpfugiOe ad pópeiu Cupra docuimufcu quibuCda interfecit. PompeiuCcaftrifin code babitiC ad inftmaf radicef montifactc tnfhruebac. lemp uc uidebat^iexpedlanffi iniquif locifCeCar fe Ribiicerer.celar nulla ratoe ad pugna elici ponèPopeiuexiftimaf bac fibi cdmodiHima belli ratione ludtcauiduti cadra ex eo loco mouerec.lempq; eßet f icineribuG boc fperanGuc mouedifcaftrif: pluribufqj adeudiflociG co modiore paflim frumecaria re urered. fimulqd ictnere.-uc aliqua occafionedimicadi nacifccrct, 8^ ffolicu ad labore Popei exercitu quo ccidtaniCicineribufdefacigarec.Hif cofticucifrebuGCigno ia profecdioniCdatOJCabernacultfquncenliG ataduerfu e paulo ante extra quottidiana cóCuetudiné.lógiufa uaHo ee acie Pdpeipgreffaiut nö iniquo loco poffe dimicari ui/ dered.Tûc Cefar ad fuofeu lä eet agmé in portiGdifferendu eft inqciter in pntia nobiCs^ de prelto cogitandum. Sicut eni lemp depopofcimuf'at0 fumufad dimicadu paraci.nd facile occafione poftea replemuCConfeftimq: expedicaf copiafeducic. Popeiuf quoq; 'ut poftea cognitu eff:fuo2 f oim bortatu ftacuerat prelto decertare. Naq; etiam confilio fupioribuf diebuf dixerat’pufq excurrerent acief.fore uc exercttuf CefanfpeUereX.Id cum eßent plertq; admiratufcio me inquit pene incredibilem ré polliceri.Ted ratione coCihi mei accipite: quo firmioreaio in preliû prodcatiG perfuafi eqcibufnoftrifid quod mibi fadturoCconfirmaueruc:uc

cum proptuf ftc acceffumîdexcru Cefarif cornu ab latere aperto aggrederent^’ut: circuuéca ab tergo aciespufpturbatu exercitu expellerent 'g ainobißtelum in boftem laceretur. Ita fine picula legionû ^ pene line uulnere: bellu conficiemufld auc difficile no eft:cu cantu e^tacu ualeamuffimul denutiauic:uceffet aimo parati ï preliu. 3lt; :qm fierec dimicadi poteftaG ut lepe cogitauiPTêc ne uru5manuq;:reliquorû opinionem fallerent.HuncLabienuf excepitîut eu Cefanfeopiaf defpicerec.Popeii cofiliû fumiClau/ dibufefferretmoli inquit exiflimare Pópen bunc eê exercitu:q galliâ germaniaq: deuicerit.omnibufinterfui prelußneq; temere incognitam ré pronutio.p exigua parfilliufexercttuffuperefb. magna parrdepernc:quod accidere tot preliiffuic neceffe^multof tcerim autuni peftilena 1 italia cofupfit. muIn domu difcefferuc. multi funt relidli mcotineti. kn no audiffifex uG qui per caufam ualitudinifremâfer ut.'cobortefeéBrudulîi fadlaf.He copie quaf uidetifex deledlifhoru annoi^an ciceriore gallia funt refedle.ec plenq; fûtex colonif tralpadanif Jitcaméqâ futt robonfduobur prelnfD/racbinifintenic.Hec cu dixiffetaurauit feintfi uidlore in caftra no reuerfuru.reliquofq; uc ide faceret; borcacufe. Hoc laudanf Popeiufidem lurauic nee uero ex reliquiffuic quifq qui lurare dubitarer.Hec cum fadia effent in confilio'magna Ipe ec leticia 0im difceffum c.80ia aio uidlona pcipiebac' qgt; de re caca 36 ata perito impacore nibil fruftra cofirman uidebad.Cefar cu Pompeii ca flnfappro pinqffèc'ad buc moduacic eiuf inffru dha afaduertic. Eranc in linifico cornu legionefdue tradicc:a Celare initio dilfenfioiGex. S.C.quarû una pma;alcera tertiacappella/ batur. In eo loco iplc erat Pompeiuf mediam aciem Scipio cum legionibuf Syria cifcenebat .Cilicenfiflegio coiundia eu cobor/ cib ufbifpanifqftradudlafab Eramo docuimufin dextro cornu erae collocate, baffirmiffimaflè baberePópeiufexifliabac.ILe/ liquofinter acié media; cornuaq; itenecerac.numeroq: coborcef .Cx.expleuerac.Hec eranc milia.lv.euocatorû circiter duo;que ex bnfitianif fupioru exercicuû ad eu cóuenerac. que tota acie dilperle erant;reliquafcoborcef.vu.caflnGpropmquilq; caflellif prelidio difpofuerat-Dextru cornu eiufriuufqda impedinfnpif mumcbac.qua ob caufa cundlu equitatu:lagiccarioffudicorelq; omncfin finiflro cornu obiecerat.Celar lupenuGinflitutu feruaf; decima legtone in dextro cornu, nona in finiflro collocauerat.

tarnst fi erae Dyracbinifplnfuebementer atCenuate.buic adiuxic fie otn;auam:uc pene una cxduabufefficerecsacq; alteram alceri prefidio ene iufrerac. Coborcefin acie lxxx eoflicucafbabebaC. que boium Cumma erac.M.xxu.coborcefduafm caflnfprefidio reliquerat. Smifbro cornu Antoniu.dexrro/I?. Sylla.media acie .Cn.Domitiu prepofuerat.Ipfe cotraPopeiu cóftitic. Simulbif rcbufataduerfifqfdemonftrauimuf timenf ne a multitudie eqtu dexcru cornu circuueirei;:celeriterex tertia aciejfigulafcobortef detraxit?atq; ex bifquarta infbicuic. eqcatuiq: oppofiiit. 8^ :quid fieri Liellet:ofhendic,monuitqï eiufdiei uidhonam i eaif cobortiCi uirtute conflare, fimul tertie aciei toriq; exercitui imperauitr nc iniulK ifuo cocurreret; Secu id fieri ueUet-uexillo fignu dacuru. exercitum cum militari more ad pugna cohortaret; fuaq; in eu ppetui cpifofFi fia predic arec.imprimif cômemorauic teftibur fe militibufuti ponè:qnco fludio pacem petiffet.que p Vaciniu in colloquiiOque per. X.Claudiö cu Scipione egiffet. Quibufmodif ad Oricu cuLibonein miccendiflegacifcotendifrec.neq fe unq abuti militum fangume-Neq? rem.p,alterutro exercitu priuare uoluiHe.bac babita orde expofcctibufmilltibubamp;fftudio pugne ardentibuftuba fignu dedit. Erat Craflinufeuocatuf i exercitu Cefanf-q fupenore ano apud eum primu pdu in legione decima duxerat:uir fingulan uircute.bic figno dato.fequimini me inquit manipularcfmeiig fuifbiGec ueftro (patori qua cófïituifbif opa date. Vnu boe preliu fupeft:quo confedlo æt ille fuadignitate; 8^ nofnofhrâ libertate recuperabimuf.fimul relpicienf ad Celare; faciâ ingt hodie imperator:ut aut uiuo mibtauc mortuo gratiaf agaf.Hec cu dixiffet:primuf ex dextro cornu pcurricïacq; eum miliccf eledti circiter.cxx.uoldrarie eiufdc centurie fuepfequuti. meer duafacieftantC i erat relidlu fpatiruc fatifeffet ad cocurfum utriufq: exercituf Sed Popeiufluifpredixerat-neu Cefanfipetu exciperencme ue fc loco mouerent.aciemq; eiufdifbrahi pateret» idq; admonitu.C.Tnani feciffe uidebadmc pnmufexcurfufuilq; militum infringereturMcielq; diffenderet: atqunfuif ordinibuf dilpoficrdifperfofadorirencur.leuiufq; cafura pila fperabati loco retencifmilicibuf:q fi ipfi imminifcelifoccumnenc. Simulfore:uc duplicato curlu Celarifmilitefexifbimarenrur; 86 laHitudinecd/ ficerend:qlt;înobifquidem nulla ratdefadiu aPompeio uidecur; propeerea g ? é quedam animi incitatio; atq; alacntafnaturaliter

^J«puj lt;*‘7-

innataomnibuGqui Qudio pugne incenduntiir.Hac no repmerc fed augcre :imperacorerdebenc.ncqî fruRra ancigtuf infticucum efb:uc Cigna undiq; cocurreréc:cldmoréq; uniuerft tolleret.qbuf rebufee bofbefterreri:8^ fuoCinatan exifhimauerut. Sed noRri miliceCdato figno eu infeRtfpiliCproeumnèncîatq; aiaduerciOec non occurri a pompetaniCuCu periruac (uperionbuCpugnifex/ ercicati:(ua fponte curCum reprederut; et ad mediU Fere Cpatium conChterunc’uc no conCu peiCuiribuCappropinquarent?paruoq; incerminb tempiCCpano-ac rurCuCrcnouaco curCu pda miCerunt. celenterq; uc erac preceptum a Cefare: gladioCRrtnxeruc.Neq; uero popetani buie rei defuerunt. Nam sc tela miOa exceperut. æ impetu legionû tulerut-et ordineCcóCeruaueruc. pilifq; miCTif ad gladioCredieruc.Eodem equiteCtpe a (iniftro Pompeii cornu intenti:uc eracimperatu:uniuerCipcurrerut.omniCq; multitudo Cagittanorum fe pfudic.-quoif impetu noRer eqcatuCnon tulit? fed paulum loco mocufceCfit.equiteCq: popciani boc acriuCiRarc. ec fe turmacim explicare.'aciemq? noRram a latere apto circuire ceperut,quod ubi CeCar aiaduerrit:quarte aciei qua inRituerac ex cobomu numéro:dedic Cignum, lUi celeriter procurrerut.m/ feRifq? figniCtata ui inPópen eqteCtmperû fecerût-uc eoip nemo conliReret.omneCq? couerCi no Colu loco excederccded protinuf incitati fuga montefalnnimoC peterent. quibuC CumoriGomnef fagittarii-fuditoreCq; deRituci inermefCine pCidio^incerfedti Cut. Eodem impetu coborteCCiniRru cornu oppugnanteßg« ;lam cum refiReceCin acie pompeiana circuieruc.eofq: a tergo Cunt adorti. Eodé cpe tertia aciem Ce(ar;que qeca fuerac.ee Ce ad id cempuC foco tenuerat:procurrereludic. Ita cu recéceCatq’ integri defefliC fucccnïnenc:alit auc a tergo adorirentur:CuRinere popeiani no pocueruc.atqj uniuerCt terga uerceruc. Neq; uero CeCare fefellit.* quin ab biCcobortibufque corra eqeatu.m quarta acie collocate eCTent initiu utdione oriretur, ut ipCe i coborcadiCmilitibuCpro/ nuntiauerac-Xb ufdé acieCpopeiana a (iniRra ptc erat circuueca.-atqumtiC ifuge fadiu. Sed PopeiuCut egeatu Cuum pulCu uidit: atq; ea parte cui maxime confidebac:pterrica ataduercic-'aliiCq? gmaxime diRifufacie excedit.ptinuCq: Ce in caRra equo coculit; et iifcenturionibuC:quofin Ratioe ad pretoriam porta poCuerat: claresut militeCexaudirent^cue animi inquic caRra: s^ defendite diligenter.ftquid duriuf accideric:ego reliquafportaf circueo:ec

caftrorum prefidta cofirmo.Hec cl dixiflèc.Te tn pCoriu cocuhe: lumerei diffideCec en euencû exCpedtaCCefar popetantfex fuga fera uallu copulhhnuHü fpatiu peerneifdare oporcereiexiftimaf: milicef coborcacufé;Lic beneficio fortune uterentur.caftraq: op/ pugnaret.qui et ft magno eflu fatigati:na ad meridiem ref erat perdudia:en ad omne laboreaio paraciaperio paruerûc -caftra a coborcibuGque ibi prefidio erac refi dteunduflna defendebant;; multo etia acriuf a cbracibuGbarbarilq; auxiIuC Na q acie refu/ gerant militeftetatmo pterrinsac lafftcudine cófedli:minïfpleriq? armiGfignifq j militanbuGmagif de reliqua fuga;g de caftrorum defenfio ne:cogitabat. Neq: uero diutiuPqui in uallo co ftiterat: multitudine telorum luflinere potuerut.fed cofedti uuInenbuG locum reliquerunt. Procinufq: omnef ducibufufi cencunombuG tribumlq; militumnn alnnfîmofmonteGqui ad caftra pertinebat; cofugeruc. Incaftrif Pópen uidere licuit tncbilaf ftracafmagnu argéci podufexpoftcu-recécibufcefpicibuG tabernacula cóflraca. L.etiâ lentuli:8^ no nullo if tabernacula procedia bedera.mulca pcerea:quc nimiä luxuria.8^ uidloric fiducia defignaréc.uc facile cxiftiman poffet. Nibil eofde euencu ciuf diei cimuiGe ? quin :no necenanaf congrerenc uolupcaceCacq: ii mifemmo at potétiffio exercitui CefariG luxuriem obiiciebant:cui lèmper oia ad necel/ larium ulum defuinènt.Popeiufia eu incra uallû nodri uerfared equû nadluG decra dlifinfignibufimperatoriG decumana porta fc ex caftnfeiecic.pnnufq ’equo ciraco lanfldm côtendiCîNeq; ibl côfhnt.fed eadé celeritate paucoffuof ex fuga nadluGnodlurno innere non interminb.comitaru equitû.xxx.ad mare peruenit. nauemq: frumetana concendit.fepe:ut dicebat querenGtantû fe opinioné fefellifïeiut a quo genere bofm uidlonâ fperaffet ab eo initio fuge fa dio pene ^3dltuf uiderecur.Cefar caflrifpocituGa militibufconcédit.ne in preda occupaturelig negotii gerendi fa/ culeatc dimittercnt:q re impetrata:montem opere circummunire inflituit. Pomperant q^if monferac fine ag.diffifi ei loco:relidio monte:uniuerfi ftmul larifTam uerfuflè recipere ceperunt.qua re aiaduerfa Cefan co piafluaf diuifit.partemqi legionum in caffrif Pópen remanere lufftt;parte in fua caftra remiftt.quattuor fecu legionefduxic:cómodioreq: innere pópeianifOccurrere cepit, et progreGTufmilia pafTuum.vi.acié inftruixic.quare animaduerfa pompeiani in quoda monte confliterunt. Hunc monté flumen

fubîuebdt.Cerar miliCercoborcdCureftîS^ ft cociufdiei conned la/ bore erae cófedh.noxqjtarn fuberac; en munitio eHumé a mótc (eclußc^ne nocitu pópeiani aquari polTenc.quo perFecilo ope Iili de deditione miffiflegacifagere ceperunt, pauci ordiniffenatorus qui fe cu iifc0iunxeranc:nodtcfuga falute perierunt.Cefarpma luce omnefeoGqinmdtecofederat.-ex fupionbuflocifin planidC defeédere.aeq: ad terra armaj?iicere:iuftic-'qd ubi fine reçufatóe fecerûc:panîfqî palmifproiedti ad terram Hécefab eo petierunt falucé-cófblatufconfurgerc iunît; et pauca apud eof de lenitate fua loquucufquo minore effet timore omf coferuauit.militibufq; fuifcómendauic'neq eoi f uiolarencur-Neu quid fui defiderarét. J-îae adbibita ddigétiaiex cafirifftbi Iegionefaliafoccurrere:8lt;; cafquaffecum duxerat inuicem requiefcere.-acq? i caftra reuera luftïc.eodéq? die lariffa peruenit.in eo prelio nó ampliufducecof militerdefideraulc.fed ccturioneffortel uirofcirciter.xxx.amifit. Interfcdlufc ena fortidime pugnanf craffinuf cuiufmentionem fupra fecimufgladio in ofaduerfum cótedbo.Neq; id fuit fallu: quod die in pugnapficifcenfdixerat. Sic ent Cefar exiffimabac eo prelio excellentiliimâ uircutem Craffini fuiffe:optimcq;eu de fe mentum indicabat. Ex pópeiano exercitu circiter milia.xv. cecidiffe uideband.fed in deditione uenerûc ampliufmilia.xxiiit. nâq; etiâ cobortef que pfidio i cafleUiffuerat:fefeSylle fimilicer dediderûc.multi precerea in finirimaf ciuitacefrefugerûc.fignaqj militaria ex prelio ad Cefaré funt relaca.Clxxx.ee aqledvim« JL.Domiciufex caflrifin monté refugienfeu uiref eiufladîcudte defecifféc.ab eqtibufé interfedbufEodc cpe.DLeliuf eu clade ad Brunduftû uenic:eadéq; racióe:q fadtû a libone antea demo/ ftrauimufinfulam obiedbam portui Brundufno tenuit. Similiter Vatiniufg Brudufio perac.ceftififtru dbifq; fcapbif elicuitmauef Ulianaf.atq; exbif logiuf pdudta una quinqueremé:8^ mioref duafin anguffIlfportufcepic.ltéq: p egtefdilpofitoftaqpbibere cladianofiflicuic. SedLeliuftpcâni cômodiore ufufad nauiga/ du:onerariifnauibufcorcyra dyracbioq; aqua fuif fupporcabat. neqia,ppofico deterrebat.neq; âte preliû in tbeda lia fa cd û-aut ignominia amiffdif nauiûîautnecedànû reru inopia-ex pôrtu Ifulaq: expelli potuit.bifdé fere tpibuf Cadiufcû Clade adyrioif: et pbenicû:æ cdicuim licilia uenic.ee eu eéc Celarif dadifdiuila in duafparcef æ dimidie para pelfec. P. Sulpitiufptor lubonc

dd rrecû.dimidie.M.Pdpeiufad mefïanaïpufCdnïufdd meRana* nauibufaduolauic:^ Pomponiufde eiuf aduencu cognofcereO percurbacumq; eum nadluhnullifcurtodnfneq; ordinibufcernf: magno uenro 8d fecudo c6plecafoneraridrnduef:ceda:8^pice:ec Rupa:reliquifqi rebufque fune apte ad mccndia^n pomponianä clanèmimiCic.acqî Omner nauerincendir.xxxv.eqbuferdnt.xx:. rofbracejtancufq: co fadho timorinceRic: ut cd effet legio pfidio mendne:uxx oppidû defcndercc.ee rufi eo ipfo tpegdanuncn:dc Cefanifuidforiaipdifpoficofeqtefeffec aUdcrexirfimabatplenc^’ futurum effetud la amitteret:. Sed oportuniffimenuntiifallatif: oppidd fuit defenfu.Cafiiufq: ad Sulpitiana inde clafTepfedtuf cft:Iuboné'applicatifq; noRrifad terra nauibuf propter eunde timorê:pdn ut antea ratée egit.Caffiuffecundu nadtufuentum: onerariafnauef circiter.xLprepararafad incediu imifit. 8^ ffama aburroq; cornu coprebenfa:naueffuc côbufte quinqî.Cûq; ignif magnitudine ucnci [atiufferpecmiticef:g ex ucceribuf legtoibuf erant relidhi prefidio nautbufex numero agrozf :ignominianon tulerucifed fua fpote nauefcécêderûtiet a terra folucrutiipetuq: fadho in caffiana claftem-'quinqueremef duafin quaip altera erat CafTiufceperunt. Sed CaRiurexceptuffcapba refugit. Preterea 'due fune deprebenlc tnremefneq; mulco poft de prefio fa dio in tbeflalid cognitu eft-ut ipfifpo peianiffideffieret. Nam ante boe cempuf fingi ld a legacifamicifq; Cefanf arbitrabantur. Qiubuf rebufeognitifex biflocifCanîufcu clade difcedîc.Celàr omnibuf rebufrelidlifperfequendû fibi Pompeiu exiftimauit. quafeunqj in partefex fuga (c recepidec.ne rurfuf eo piafcomparare aliafet bcllu reno uarc ponet.8lt;;quancucunq; ittnerif egtatu efficere po/ terac:quocttdie pgrediebad.(egioncq; una minonbufitinenbuf fubfequiluffit.Erat edidtuPopei noie'ampbpoli propofitu:utt omncfeiufprouintie iuniorergrecr.ciuefcp.ro.lurandi caufa con/ uenirent. Sed utrd auertede furpitionifcaulaPopeiuCppofuinèt: ut qdiutifffe logioriffuge cofiliu occultarec:an nouif deledlibuG ft nemo premeret:macedoniam tenere conaretur:exiftimari né poterat, ipfe ad ancboram una nodtc conffitit : 8^ uocatif ad Ic ampbipoli bofpidbuf8Z peointa ad necedanoffumptufirrogata: cognicoqiaduentu CefariGcx eo loco difeedic.8^ mirilenafpaucif diebufuenit.biduum tempeflace reten tufnauibufq; aliif additif adtuariif in cificiam:atq: inde in cyprum peruenic.Ibi cognofdC

confenfu otm Änchiocbenfiuxiuiöq; ro.qiHicnegotiaren^.-drce an capta eêæxcfudcndi fui caula-nunticfq; dimiHofad cofq le ex: fuga ( finitimafciuitacef recepiOe dicerend:ne antiocbia adirée, id fi feci Oene:magno eoru capinf periculo furui^. Idem boc. L, Lcnculo-‘q luperiore ano conful fuerac.ec,]?.Lentulo cdfulari: ac ndnuHifalufacciderat lLbodt.Naqcunq: ex fuga Pópeium fequerentur:dcq; i infulam uenifTenc-'oppido ac portu recepti no cranc.mifnrq: ad eofnunriif:uc ex biriocirdircederent:cötra uo/ luntatem fua nauerfoluerûr.Iamq: de Cefarif dduentu farna ad ciuicaceCpferebad.qbufcognitifrebuf: Pópeiufdepofito adeude f/rte confiho••pecunia fonecatif fubîdca:et a quitufdam priuacif fùmpca:ec enfmagno pódere ad militarem ufû in naueripoficoî duobulq: milibufbotum armatif:ptimc|uorex familuffo tietatu delegerat.partim a negotiatonbufcoegerat.quofq: ex fuifquifq; ad bac rem idoneofexiftimabac: Pelusium puenit.ibi cafuILex: erac PtolemeuGpuer ecdccjmagnif copiifcum forore Cleopatra gerenfbellum.qua paucifante mefibufper fuofpropinquofacq; aicofregno expulerac.caftraq; Cleopacre no logo Ipatio ab duf caftnfdin-abanc.Ad eum Pópeiufmific:uc p bofpirio dcq;a(cicia pacrif Alexandria reciperetur.Acq: lUiufopibufa Calamitate ce/ gerei:. Sed q ab co miÖi erant; conPedio ïcgatióifoffinodibenuf cû militibuf regif colloq ceperuc.Eofq bortari ut fuû ofFitium Pompeio preffarent.ne ue eiuffortuna delt;picerent.In boc erac numero cópluref Pompei milicef; quofex eiufexercitu acceptor in lynaiGdbiniufAlexandria traduxerac.belloqiconfedlo apud Pcolemeü -patrem pueri;reliqucrdC,Hiftunccognicifrebufîdici regifig propter etacem eiufin,pcuratione eranc regnufiue timore addudlrut polled predicdbâc;ne follicitato exercitu regioPó/ peiuf Alexandria: egypcuq: occuparet:fiue defpcdla ciuffortuna ut plerûq; i calamitate ex aicifimmici exinunt-ufq erat ab eo minï:pdld liberalicer refponderut.euq; ad R.egê uenire luOerüt. Ipft clam confilio inito.Acbillâ prefedlu regiu lingulari boie”^ auddcia-ec.L. Septimiü tn.miltrönad interficiendu Popeiu mi/ feruc.ab bifliberalicer tpfe appellatub8d quada Seprimu noticia produdluf: 9 bello prcdonû apud eu ordiné duxerat-nauicula paruulam conrcendic:cu pauciffuiGsd ibi ab Achilla ^ Septimio interfient. Ité.L. Lentuluf cdprebendicur a rege:amp;Jin cuQodta necad.Cefar cum tn afiam ucninètirepenbat.T.Appium conatu

eße coUcre pecuniaf ex: Epbefo ex pbano Diane. Eiulq: rd ca Senatorer omefexpuincid Liocaffe.Lic bif ceftibuf fuma pecunie ucerctur. Sed interpellatu adactu Celanfpcrfugine.Ita duobuf tpibufepbelic pecunie Celar auxiliu tulit. Ice conflabat elide in temploMinerue repetitifatqj enumerdCifdiebufquo die prelium fecundd Ccfar fecit;fimulacru uidlorie:quod ante ipfa Mineruâ collocatum crac;et ante ad ftmulacrum Minerue Ipedlabat; ad ualuaffe teplultmenq; cqnuerct ne.Eodem die Antiochie tSyria bißtätufexercitufcldmor;ecfigno4 fonufexauditufe-’ut imunf armata ciuitaf dilcurreret.Hoc idePtolemaide accidic.pergamt i occultifac remonfteplifquo preter fa cerdotefadire faf non c: que greci addita appellat:tympana fo nuerut.Ite tralibuf iceplo uicflorie:ubiCelarif fhatua confecraucratîpalma per eofdtef in redloîfter coagmeca lapidu ex pauimcco excitiOe oftendebad. Celar paucofdieff alia moratuGcu audißetPompeiü Cypri uifu coiedtanfeu in egyptu iter babere:propter neceHicudinefregni: reliquaq; eiufloci opportunitate; cu legidibufuna qua ex tbef/ (alia fe fequi lußerat; et altera ; quam ex acbaia a Fufio legato cuocauerat;eqtibufq; odtingencif: amp;; nauibuflongifrbodufdece: ec dfiacicirpaucifAlexandria peruenit.In bif erant legionibuf boim cna milia ducenti.IL eliqui uulneribufex preluPet labore: ac magnitudine itinenfconfei^i confeg non poterant. Sed Celar confifuffama rerum geftarumnnfirmifauxilufprofialci no du/ bitaucrac.omné fibi locum tutu fore exiftimanf. Alexandrie de Pópci morte cognofcic.Acq; ibi primû c naui egredienf clamorc milieu audic.quofrexin oppido prefidii caufa reliquerat.8^ con/ curfû ad le fieri uidet; q, fafeefateferrent.In hoc omifmultitudo maiefbatem regia minui prcdicabac.Hoc fedaco tumultu:crebre cótmuifdiebuf :ex cdcurlu multitudinifcócitationeffiebac.com/ plurefq; milicerbuiufurbifomniburparcibufinterFicieban^.gbuf rebufaiaduerfiflegio effibi aliafex afia adduci luflit.qfex pom/ peianifmilitibufcofecerat.Ipfe enim neeeßano cternftenebacrq nautgacibufAlexadnaTûtaducrriffimi ueti.Interi cótrouerfiaf ILegu ad popula ro.8^ ad fe gdé:uc ad cófulé pttnere exiftimaf; eo magifoffino fuo cóuenire fciebat: q, fuptori cófulacu;cu patre Ptolemeo:8^ lege:8^ fenatufcon.fotiecaf erac fadta. offendit fibi placere ILcgem Pcolemeû atq; fororé eiuf Cleopatra exercicuf quofbabebant:dimittere:8^ de cotrouerfiifiure apud fe pociufq

meer fe armifdecepCate.Erac in procuratione regni?pro eer eCatê pueri:nucrinufeiufEunucburnoiel?botinuf.Ifpriinu inter fuof queri:acq; indignari cepic;R.egc ad dicenda caufâ euocari.Deide adiutorefquofda confcioffui nadtufex regiif amicif:exercitu a Pelufio clam alexandna euocauic.atq; eudeAcbilla cuiuffupra meminimufomnibufcopiif prefecit.Hunc incicacu fuiGæ regif inflatu pollicitatdibufque fieri uellec litterif:nuniCq; edocuit.in cefhamento Pcolemei pacrifberedeferant fcripti:ex duobuffiliif maior:et ex duabufea que âtecedetac.bec uti fierce p omfdeof: pq: federa:querome feciflcc:eodé ceftameo Pcolemeufpo.ro.ob/ Celbabat.Tabula teftamêci una p legatofeiufromaerat allate: ut in erano ponerenc^que cdppeer publicafoccupatdefponi nd potuifféc-apudPdpciû fûtdeposce. Altere codé excplo relieve: atq; obfignace alexandrie proferebat. De bifretufcu ageretur apud Cefaré:ifq; maxle uellet:p cornum amico atq; arbitro xd/ crouerfiaflLegu cdponere:fubico exercicuf regiufequitatufq; omnifuenire alexandna nuntiatur.Cefari copie nequaq erane race-uc eifextra oppidu fi eflet dimicadu:cdfiderec.relinquebad« ut fe fuiflocifoppido cenerec:c0liliuq;Acbille cognofceree.milieef camen omnefin armifefle iuiric.ILegemqjboreatufe.-uc ex fuif neceirariif:quofbaberet maxie aueontacifdegaeofad AcbiUam mitcerec.ee gd eee lue uolucatifonderet. A quo mifli Diofcoridef et Serapion g ambo legati Rome fuerant.magnâq; apud pacte Pcolemeû aucoricace babueraciad Achilla perueneruc.quofille cum in edfpedtu eiufueniflencpriufg audiret:auc cuiufrei caufa miffi enec:cognofcerec:corripi:ac interfici luflie- Qiioru alter ac/ cepco uulnere:occupacufp fuofpoccifo fublacufalter feerfedtuf e:quo fadlo rege uein fua peace baberctiCefar effecic. magnaqi regiu nomeapud luofautoritate babere exifbimaf et uc pociuf ipuaco pauco2^: æ lacronu c0filio:g regioffulceptu bellû inderet. Erâc eu Achilla copie: ut neq; numero :neq; genere bolummeq’ ufu rei milicarif: edtemnede uiderentur.Milia.n.uiginti in armif babebac:bi cdffabac ex Gabinianifmilicibuf: g lâ in cdfuecudie alexandrine uite atq; lic etie uenerac.ee nomc difciplinaq; populi ro.didicerac.uxorefq? duxerac:ex gbufpleriq: liberof babebat. buc accedebant colledbi ex pdonibuf latrombufq: Syrie dlicicq; prouincie:finicima4q! regionu.Multi preterea capicifdamnatu exulefq; conuenerant. Fugitiuifq; omnibuf noffnfeertuf erac

alexandne recepCufcertaqj uite c6ditio ^uc dato nomme milieu cHène numero.quoru fiquifa domino comprebenderei;:confenfLi milieu eripieba^.q mm fuO2^:q» in fimili culpa uerfabandupG pro fuo periculo defendebâe.Hi regû amicofad morcé depofcere.bi bona locupleeu diripere:ftipendii augendi cduld:R.egifdomum obfidere regno expellere aliondiiofaccerreremetere quodam a/ lexandrini exercicufinCbicuco îcôfueuerâe.Erane precerea egeu milia duo:q inueeerauerae.HiomP copluribufA-lexadrie bellif: Peolemeu parre in regnu reduxeranc.Bibuli fdiofduoficerfe/ cerac.Bella cu egyptufgenèrane.Huc ufu rei milieanfbabebae.' HifcopiiruidenfXcbilldf;paucicacem.q; milieu Celanfdefptcienr: occupabat alexandna.preeerea oppidi parcen^quam Cefar cum milieibufcenebae.primo ipetu domu eiufirrupere conatufe.Sed Celar dirpofieirper mafcoborribunimpetu eiuf fuRinuteæodéq; ^pe pugnatu, efb ad portu.ac longe maxima ea rePatculic dimi/ cacioné. Simulent dedudlifcopiifcompluribuPmiPpugndba^.et: magna muleieudie nauePlogaPoccupare boPPeP conabab. Quai^ erae. l.auxilio mideadPopdû.prelioq; in ebenaha Padbodomu redierant. Ille eriremefomneOa^ qumqueremef apreinfbrudleq? omibuPrebuPad namgadu.precer baPxxii.frde:que pPidii caufa alexandrie eé cóPueuerüc.cörtraceomnePqPP occupdnenc:claPle CelariPerepca:portu:ac mare eoeu in fua peace babereccomeacu auxiliiPq; Celare pbiberer. leaq: tata e cócennone ablu;quanta agi debuit.eu ille celere in ea re uicftoria:biq: Paluee lua coPiflere mderéc. Sed rem obtinuit Celar. omnelq: eafnaueßa^ reli qP:que erantin naualibufincendit. q? tam late tueruet ta parua manu: no poterat. cófePtiq? ad pbaru nauibuPmilitef expoPuie.pbaruf ePt in infula turrifmagna alcicudine-minFiciPopenbuPextrubtaf que nome ab infula accepit.Pleeinfula obiedta alexandrie portu efficit. Sed a fuperioribuf regionibuf: in longitudinem paPPium nongentoru in marc iadlifmolibuPangufto itincrc:8^ ponce:cu oppido coiungib.In bac fiic infula domicilia egypcioi^.S^uicuf oppidi magnicudine:quequeubiqj naueP fi imprudcna aut tem/ pellace paululu Puo curlu decefferlc:bafmore predonu diripere conPueueruc.biPaut inuitiGa gbuPpbarufeeneturmö pocefp enè: propter anguHiafnambuficroicufin portu.boc tu ucriCufCePar bo fiibufin pugna occupatibmilicibulq jexpoPi ciPpbaron appre/ bendit.acq: ibi prelidiu poPuit. quibufeft rebufeffedtummci cuto

frumentd-'duxiliaq; nauibuf ad eö fupporCan poOènc.dcduxic cnlt; drcü omnefpropinquafregionefdCq; inde duxilia euocauiC, rehquifoppidi partibuGfic ê pugnatu-uc equo pIio difcederet;. cc neuen pellerentur. Id efficiebatanguftie loci paucifqr uennq: mterfedlif.Celar loca maxime neceffaria efb.complexuinodlu prémunit. Nee tradlu oppidi parferac regia exigua.in qua ipe babiradi caula initio erac indu dluf.et tbeacru contundlu domui crac.9 arcif tenebat locu aditufq; babebat ad portu. 8^ ad reliq naudlta.bafmunitidef infequcntibuf auxit diebuGuc pro muro obiedlafbaberec. Neu pugnare inuiruf cogeretur. Intérim Ftlia minor Pcolemet Regif uacuam poßenionem regni IperanO ad A-cbilla fe ex regia traiecit. Vnaq; bellum adminiftrare cepit.lcd celeriter é inter eofde principatu cócrouerfia orca.que rclapud milicef largitionefauxit-Magnifenim ladtunffibi quifq; eorum animofconciliabat. Hec dum apud boflefgerundiPbotinufnu/ criciufpueri.amp;rprocurator regnia parce Cefaribcum ad Achilla nunriofmitcerec-borcareturqine negotio defifferecme ue aimo . •deficeretundicatiO deprebenfifq; inter nunciif a Celare eft inter/ *fC(iluf.Hcc initia belli alexandrini fuerunt.

i C'H^'^M ^^^P^ bdlt AlçcanbnnvOpn aut Hu*üi Owtmerrtn

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ *utó qiwtfws•'

^JEllo Alexandrino cöFlato ^efar Itbodo acq; ^W^ex fynaïdliciaq; omnem claffem accerfic.Creta ^^fagittariofeqc^abR-egeNabatbeoruMalca tuocat.tormenta undiq: conquiri:æ Frumencü, mictuauxilia adduciaubec. Interim municioef ^gt; quoctidie openbufaugen d.atq? omnefoppidt

\p^^T=^^=^^^pcel:que minuffirme eé uiderent^tefbudinibuf i ijsCq? murculifaptancur.ex edificiifautem per Foramina ipxima ircdificta aneteftmmittuntur.quantumq? aut ruinif deiicitur.auc iper uim recipicur loci.in cantu mumcionef pFerun^.Na incedio f^Fere cuca é alexandna. quod line contignationeac materia funt ’cdiFicia. ec ftrueftunfatq: fornicibufcoement.cedtaq; fût rudere: aut pauimennfCefar ffudebac maxime;ur q angufbiffimä parce oppiduquam palufa mendie intericdla efficiebac:bâc operibuf uineilq? agendiGa reliqua parce urbif excluderec.illud expedlaf primum:uc Cum efl^c in duafpartefurbfdiuifaîaciefuno confilio atep imperio adminiftrarcd.deinde uc laborancibuf fuccurruatqi

exalcerd oppidi parte auxihu fern poHet.In pnmifuero:uc aq pabulo q: abundaret:quO2^ alceriufrei copiam exiguam:alceriuf nulla olt;no facultate habebat, quodq; utrûcp paluf large pberc poterat.Neq;uero alexandnnifin gerendifnegotiif cotatio ulla: aut mora -inferebatur. Na in omnefpartefper quaffinefegyptt: regnöq: pernnecdcgacof:c0quificorefcp'’deledtufhabendi caulà: miferant. Nec minufin urbe maxime armoru erantinflitute of/ ficine.Seruof pterea puberefarmauerant.qbufdni locupletiore^ uidTum quoccidianum:ftipendiuq; prebebanc. Hac multitudine dilpolita munitionefIcmotarum parcium tuebantur. Vcceranaf cohortefuacuafin celebernmif urbiflocifhabebant:ue quacunq: regime pugnaretur^intcgrifuiribufad auxtliu ferendu opponi ponene.omniburuuratqj angiportifundiq; triplicem uallum ob/ duxerat.Erac dût qdraco excrudluf faxo.nec minufqdragica pedum altitudinifhabcbac.queq! parcefurbirinfenoref eraci baf alnnîmifcurnburdenorû cabulacoru:munierant. Precerea aliaf ambulatonaf tonde tabulatoru m confixerat, fubiecftifqfeifrotif funibufiumencirqj ;obiedtifdiredlirpluteif:in quacunq; erac uifu partem;mouebâc.urbffcrtilinîma ec copiofinima omniu return appardcuf fugerebac.ipfi hofefingeniofifrimuatq: acutiflimuqt^e a nobif fieri uiderant- *ea follercia efficiebant: ut nofin illorum opera imitari uiderentur.gz fua fponte multa reperiebant: uncq; tempore:fó nofbrafmunitionefinfefbabant. et fuafdefendebant. acq; hec principefin confilufcocionibulq: agitabant, populû.ro. paularim in confuetudinê eiufregni uenire occupadi.paucif anif antea Gabiniû fuidèin egypto.Pompeiû: fe ex fuga codé re/ cepiOèiac Cefarem uenifle cum copiif neq; morte pompen quicq profedhum:quo minuf Cefar apud fe commoraretur.que fi non expulinènc:fucuru dicebant:ex regno prouintiamJdq? agenda mature Namq: eum interclufu tempeflatibuf:pro peer am cepuf recipere cranfmarina auxilia non pofle. Interim diflenfione orca inter Achilla qui ueterano exercitui preerat:8^ ^rfinocn:B-egif Ptolemei minorem filiam;uc lupra demonfbratu efl -cum ucerqr utriq; infidiaret; :8z fumma imperil ipfe obtinere uellet:poccupac Arfinoe:per Ganymedem:Eunuchu nucritiu luu: acq; Xcbilla interficit. Hoc occifoupfa fine ullo focio 8Z cuftode: ome iperiu obtinebat.exercituf Ganymedi traditur.hic fufeepto officio lar/ gitionem in mihcef auget.Iteliqua pan diligentia adminiffrat.

Alexandria eft Fere Cota fuffonà.lpecufqi babeC ad mlu pnnéceG quxbufaqua in pnuacafdomofindua^.quc paulanm fpacio cpif hquefcic ac Cubfidec.bac un domini ediFicioru: aeq eoru Familie confucueruc. Nam que Flumte Nilo Fertur-ad eo eft limofaJacqi curbida:uc mulcofuanofqi morbofefficiat. Sed ea plebfac multi/ cudo concenca é neceffario:^ Fonf urbe coca nullufeft.boc camé FI urnen in ea parce urbiferac^que ab alexandrinifccnebac.Qiio Fadho eftamonicuf GanymedeOpoffe nofhrofaqua incerdudi: qui diffribucimunicionum cuendarumcaula:uicacim ex puacif ediFiciif-lpecubufec puceifextradla aqua ucebancur.boc ,pbaco confilio:magnum ac difficile opufaggredit.IncerCepcifcni fpe/ cubuGacq omnibufurbifparcibufexclufiGqueab ipo cenebant;: aque magnam uim ex mari rocifac macbinacionibufexprimere cóccndic.Hanc lociffupenonbuffundere in partem Celarifno incerrniccebac.Quamobrem falfior paulo preter conluetudinem aq crabebad ex primifediFiciifmagnaq? bommibufadmiratione prebebac. Qua ob caufa id accidiffec. Nec latiffibiipli credebant. Cum Ic inFeriorefeiurdem generifac luperiorifaqua dicerent ucu acq:antea colueueranc.uulgoq; iter fe côferebâc:8^ deguffado: quantû incer Fe differrent aque: cognofcebanc. paruo uero tpif fpaciO bec propior bibi non poterac omnino. Illa inFenorcor/ rupcioriamffalfiorq? repenebatur.quo Fadto dubitatoe fublata: cancufinccffîc cimortue ad extremû cafum omnefdedudti uide/ rencur.Acq: alii morari Celarem dicerenrquin nauefcölcendere luberec. Alii mulco grauiuf excimefcerenc cafum ? q neq: celari alexandrinifpoffecan apparada fugascum bveam paruo fpatio ab ipfifneq illif imminecibufacq: infequencibuf: ulluf in nauef receptuf daretur.Erae autem magna multitudo oppidanoru in parce Celarifquam domiciliif ipfoqnon mouerac: q ea fe fidele palam noftnfeffe fimulabac.ee difceffiffe a fiufuidebacur uc cum mibi defendendi effene Alexandrini q neq fallacef effenc: neq; temerarii:mulca oratio fruftra abfiimerenc.Cu uero uno tempe et natio eoru:ec nacura cognofcacuriaptilfimum effe boc genuf ad proditionem: nemo dubicare pocefh. Cefar fuorum timorem confolationc et radoe minuebac. Nam puteiffoffifq? aqua dulce poffe reperin: affirmabat.Omnia enim liccora nacuralicer aque dulcifuenafhabere.9 fi alia effet liccorifegypcu natura acq: oim reliquorum:came quonia mare libere cenerenc:neq; hoflefclaffc

babcrêc:pbibèt*e fefc no ponè quominufquocüdie aqua nauibuf petere:uel a finiftra parce: a pareconio uel a dextra ab ifulaque diuerfe nauigationernunquä uno tepore aduerfifuentifpredu/ derentur.fuge uero nullum eße conniium.non folûufqui prima dignitatem baberentifed ne iif quidem: qui nibibprecerq de uita cogitarét.magno negotio impetuCbonnum aduerfofex muni/ tionibufluQineri.quibuf relidliGnec Ioco:nec numero parefenè poflenc.dicebacaute magnam moram 86 difficultatem afcenfum: in nauefbabereiprefcrtim ex fcapbiffumma effe contra:in alex/ andrinif uelocitatem.locorumq; et edificiorum noticiam- Hof precipue in ui dtona inlblentefpcurfuroG æ loca excelfiora:accp edibcia occupacurof. ica fuga nauibufq; noftrof probibituroO proinde eiuf confilu obhuifcerend:acq: omm racione ee uicendui co gitarent.Hac oratioe apud eofbabira:acq; omnium metibuf excitacifdac centurtóibufnego num:uc reliquiifopenbufomiHif ad fodiendu puceof: aimum conférât.ne ue qua parte nodiurni temporif intermittat.quo fufcepto negotio:atq; omnium atmif ad laborem (cicatiGmagna una no die uifaque dulcifinueta eff. lea operofifalexadrinoifmacbinationibuGmaximifq ? conatibuf non longi temporiflaborc'occurfu eff.eo biduo legio.xxxvii-ex dedititnrpdpeianifmilitifcufcu frumetO rarmiGceliGcormecif: impofitiff nauefaDomitio caluino ad Iictora afnceipaulo fupra alexandriadelata eft. He nauefHuro:qui mulcofdief cotineter flabac:porcum capere prohibebantur.Sed loca fune egregia oim illa regione:ad tenendafanchoraf. bi cum diu retinerentur, atqj aque inopia premerentur : nauigio adiuano Celarem faciunt certiorem.Cefar:ut per fe cofilium caperet^qd faciendu uidered: nauim confcendiCfatq: omnem cladem fe feg lufTic.nulkfnofinf militibufimpofitifquod cum longiufpaulo difcederec:munitioef nudare nolebat. Curnq; ad eum locum acceffidenc qui appellatur cberronnefuf:aquandi caufa:remigefin terram expofuic:no nulli ex eo numero-cum longiuf a nauibuf predatu conceffident: ab eqtibufboffiu fut excepti, ex iifcognouerut Celare ipfu in clade uenide:nec ullofmiliceff nauibufbabere. Qira re co mpta magna fibi facultatem fortunam obtulide benegerende rei crediderunt. Itaq; nauefomnefquafparatafhabuerant ad nauigandum pro/ pugnatoribuf inflruxerunt.Cefanq; redeunti cum clade occur/ rcrût.q duabufdccaufifeo die dimicare nolebat, qj-nudofmilitef

m nduibuCbabebdCieC qppoft Boramdecima diet refagebaf.nox: autem allatura uidebatut maiore Fiducia lUiGqutlocoi^ fiducia confidebant fibi etiam hortandi fuofauxihu defuturu: q, nulla fatifidonea eßet hortatio;que neq; uirtutem pofletnocarcineq; inertiam.quibufex: caufifnauefquafpotuit Celar ad terram de/ craxit:quemin locum illoffuccenurofno exiffimabat. erat una nauifrbodia in dextro Cefanfeomudbgeq; ab reliqfcollocata. Hac cofpicati hoffefnó tenuerunt fefe.magnoq; impetu qccuot ad eam confbrace nauef ec compluref aperte contend erunt-cui coadbufe Cefar ferre fubfidiuine turpiter in cofpediu cbcumelia acciperet, qnq fi qdilli grauiufaccidinec:merico cafuru ludicabat. prelium commiOum eft magna contentione rbodiorum qut Cum in omnibuFdimicationibuFse :fcientia et uirtute prefticißenc.tum maxime illo tempore co turn onuffuftinere non recufabâc.neqÆ fuorum culpa decrimencum acceptu uideretur.Ita preliu Fecun/ diflimu eft fadtum. capta ê una bofbium quadriremiFdeprefFa é altcra.-alteraq; perturbata, deinde omefepibatif nudate;magna preterea multitudo ( reliqfnauibufpropugnatoif eft incerfedlat q gt;nbsp;nifi nox prelium direrniflècïcoca clade bofbium Cefar pocituf e fiec.Hac calamitate perterricifboflibuf: aduerfo uento lenicer flantemauef onerariaf Cefar remulco uidlncibuffuiGalexandna deducit, eo decrimcco adeo func fradti alexandnni; cum non la uirtute ppugnaroru:fed fciencia clafTianoif fe deuidtofuiderct. quibuf et fuperioribuflocif fubleuabancur:uc ex edificiifdefendi podènt.et materiam cundtâ obiicerent:q gt;noflre clafïîfoppug/ nationem etiam ad terram ucreband. Idem poflea Ganyrnedef in conftli o cófirmauerat:fefè eabque edent amide reftitucurum: et numerum adaucturum • magna fpe fiduciaq; ueeeref reficere nauebaccuratiufq: huic rei ftudere;acq; inferuire.conftituerunt. A-Ctam et fi ampliufex nauibuflongifin portu naualibufq; mi/ ferant.tamen reparande claffifcogitationem depofuerut.uidebat enim non auxilia Cefaridno comeatuffupporcan pode:fi clade? ipfi ualerenc.pcerea nautici bominef:8z urbifec regioifmaritime? quotidiano ufu a puerifexercicaci:ad naturalem et domefhicum ufum refugere cupiebant.ee quantum paruulifnauigiif;pFecidéc: fentiebanc.Itaq! omni ftudio ad parandam eadem incubuerunt. Erantin omnibufoftuf portuum nilixuftodie exigedi portorii caufa:difpofice.nauefueeereferane inocculcifregionifnauabbuf;

quibufmukifannifad nauigandum no erane un.HafreFiaebaC: ilUfalexandriam reuocabant.deeranc remcporcicuO gymnafta:' publica edificia: detegebant, a nèrefremorum ufum obtinebant, aliud nacuraliffollerria:aliudurbifcopia fubmifbrabat.poQremo non longam nauigati0nem parabant.fed prefentif temponfne/ cefTitati feruiebant:8lt; :in ipfo portu confligendum uidebac.Icaq? contra omnium opinionem qdriremefuiginti duaGanqueremef quinq; confecerunt.ad bafminorefapertafcomplurefadiecerut. et in portu periclitati remigio.quid queque earu efficere poflèc: idoneofmilitefimpofuerunc.feq? ad confligendum omibufrebuf parauerûc.Cefar rbodiafnauefnouem habebat. Na dece miffiG una i curfuditto re egyptto defecerat pontiaf odlo.Iyceafqnq?: ex afia.xit.ex hiferant quinqueremef. et quadriremefx.relique infra banc magnicudinem.ee piereq: aperte, camé uircuce milieu confifuf.cognitifhoftium co pufle ad dimicandû parabaePoffq eo uencum efVîuc fibi ucerq: eoru confideret^CefarPbaron clalïè circunuebirur. aduerfafq^ nauefboffibuf conflituit. In dextro cornu rbodiafcollocatJn finiftro ponticaf. Inter baffpatiu gn/ gentorum pafTuum rcliquit.quod facifelle ad explicandafnauef uidebatur. Poft buc ordinem reliquafnaueffubfidio diUnbuit: quarn quilq: fequatur: et cui lubueniaticonfliruit: atq: imperac. Non dubitanter Alexandrini claflem producunt.atq: inrtruûe. In fronce collocant.xxii.reliquaffubfidiariaf in fecundo ordine confticuunc. Magnum precerea numerum minorum nauigiO2^: et Icapbafdecem producunc:cum malleohf ignibufq:. fiquid ipG multirudo-ec damort ec flammamoftrif cerrorifafferre poffent. Erant inter duafdaffefuada tranficu angufto-'que pertinent ad regionem africe.laeifq: diu inter ipfof eff expedtacumia quibuf tranfeundi fieret tnicium. Propeerea g gt;eifqui tranfiiHent-'ad ex/, plicandam cladem: 8^ ad receptum; fi durior acadidet cafuf ex/ pedicioreffore utdebanCur.rbodufnauibuf preerat Euphranor animimagnitudine;ac uircuce magifcum noffrifhommibuf qua cum grecif comparandufHte ob nocifiimam fciertum ; animiq; magnicudinem deledtufe ab rhodufqimperiu dafffotcinerec: qui ubi Cefanfammum aduercic:uiderifinquicCelar:uereri fi hec uada primufnauibuficrauerifne pufdimicare cogarifqreliqui claBem po difcxplicarcmobifre c0micce:nofprdiu fuflinebimuf Neq: tuum ludidumfallemuf J dum reliqui lublequancur. HoC

quidem diutiuff nofleo conCpedlu glonarumagno nobiGst fde/ dccori:ec dolon efb-Cefar illu adborcatufatqj omibuflaudibuf prorequueundde fignum pugnccpro greflafulerd uadujquatcuor rbodiafnduefeircunfinrue alexandrmiAcq; in eafimpecu faciuc. Suftmencinudcq; arte;follemaq; fe exphear.ac caneu dodlnna pocuic-uc in dilpan numéro: nulla cranfuerla bofli obneeretur. nulliufnauef decederenc:fed fernper ueniennbuf aduerfe occur/ rerenc. Incenm func relique lubfequuce.Turn neceflario difcefTu ab arce eft:propeer anguftiafloci-acq; omne cerramem uircuce conftinc. Neq; uero alexandne fuic quiCq: aut: noftrorum: auc oppidanorum:qui auc in opere:auc in oppugnatione occupatu animum baberec.quin altiHima cedta pecerec.Minime aucé erac par plu certamé. Noflrifeni pulfiGneq; terra:ncq: marreffugiu dabatur uidbiComniaq? uidtonbuferanc futura in incerto.Illi G fuperairent nauibufomnia cencrec.fi inFerioreffuinènt:reliquâ fortunam periclicarécur.Simul illud graue ac miferum uideba^: per paucoGdc fumma:ac de falute omnium: decercare. Quorum fiquifauc animo:aucuirtute cedifTet:reliquifetiam edet caucdu: quibuf pro fe pugnandi faculcaf non fuidec.Hec fupenonbuf diebuffepenumero Celar luif expoluerac: ut boc maiori animo contenderent: 9 omnium falutem fibi commendatam uiderenc. eadem fibi quilq; contubernalem amicummotum prolequenderac obceftatufnefud:atq? omnium fallerec opinione.quoifiudicio deledtuf ad pugnampficifceretur. Iraq: boc animo édecercacu uc neq; mannmifnauticifq; follertia^arq; arfprefidiu ferret.neq; numero nauium preftantibufmulticudo prodedec.neq; flexi ad^ uircutem ex canta multitudine boftium uiruuirtuti noftrorum podenc adequari.capiunturboc prelio.x.biremefcum defenfo/ nbufremigibufq'.ec deprimunt crefnoftnftncolumibufomibud reliqui propinqua fugam ad oppida capiunt.quaf proeexerue ex molibudatq; edificiifimminentibuf SsJnoftrof adire proptuf probibueruc.Hoc ne fibi fepiufaccidere podec:omi ratione celar contendendum exiftimauic.uc inlulamimolemq; adinfulam per/ ementem m luamredigerec poceftacem.perfecftif ent magna ex parte munitionibuf:8^ oppidum:^ illamJg^ rurbem:uno tempore cempean pode cdfidebac.quo capto confilio coborcefx.sz leuif armature eledtodquofidoneofex equitibufgallif arbitrabatur in nauigia mmoraTeapbafq; impomtanq alteram ffule partem:

diflinende manufeaufa:cum coflranfnauibuf aggreditur.pmiif magnifpropofitißqui primi infulam cepiHcnt.ac primo impetum noerorum pariter fuftinueruc.Vno enim tempore:et ex cedlif edifici oippropugnabant.^ littora armati defendebat.qpropter aCperitace loci no facilifnofbnfadituf dabacur.et fcapbifnaui/ bulq? longiCv.mobiliter:et fciencer.-angu^iaf loci ruebant; .Sed ubi locifpnmd cogniciGuadifq: percentaciOpaucinoflri i littore confbicerunc:atq; boffunc alii fubfcquuC(:conQancerq; in eofqui in hteore equo infteceranc.-impetu feceruc:omnefpbarite terga uerterunc.Hifpulfifcufbodia porcurre[i £n-a:ad hetora et uicum appheauerunt.feq; ex nauibuOad tuenda edificia eiecerunt. neq; uero dtuttufipfijex munitione fe continere potuerunt.Erat non diOimile alexandrie genufediFiciorum:uc minora:matoribufc0/ Ferantur.rurrefq; edite:et coniundle munO fotu obtinebant, neq; nofbrrauc fcalibaut cratibufaut re[iquifrebuf parati uenerant: ad oppugnandum.fed terrore bominibufmente; confdiuq; eripit, et membra debilitat:uc tunc accidit, qui fe in equo loco ac plano parefeOe cobdebataidcm perterriti fuga fuoip: et cede paucoru; triginta pedum altitudinean ediftciifconflare aufi non funt.feq: permolem in mare precipitauerunc.8z octingentorum pafïuum inceruallo:ad oppidum enatauerunc: multi tarnen ex bifcaptu incerFeCtiq; fut. Sed numerufcapciuorum omnino fuît fexcenti. Cefàr preda milieibufconcenà:edificia diripi luffic.caftellumq; ad pontem:qui propior erat pbaro communiuit: atq: ibi prefidium pofuit.Hunc fuga pbarite reliquerant.certiorê ilium:ppiorcq: oppido alexandrini tuebantur.fed cum poftero die: fimih rarioe aggreditur: qgt; bifobtentifduobufomnem nauigiorum excurfu: æ repentina latrocinia fublatû in uidebâtur. lamq: eoOq pfidio eum locu tenebat:cormentife nauibuf fagitcifq: depulerant.atq? in oppidum redegerant. 8e: cohortium triuminftar:in terram ex/ pofuerant- Non enim plurefconfiftere.-anguftie loci patiebant;, relique copie in nauefftanonem obcinebanc:quo fadio imperat pótem aduerfufbofté preuallan.S^ q exitufnauibuferac fornice excru Cto:quo fonffuftinebatur:lapidibufimpleri:atq; obftrui. quorCi altero opere effeCto -nulla omnino fcapba egredi pofte: altero inftituco-omnefalexandrmoi^ :copie ex oppido fè eiecere: et cocta munitionefponciGlaciori loco conftireruc.Eodeq; tpe que confueueranc nauigia p poneefad incendium onerariarum

emiccerc ad molem confhCoerunt. Pugnabat^ a nobifex ponce: exmole ab iHiGexcç areaJqueerac aduerfufpontêîS^ ex nauibuf contra molem. In bifrebufoccupato Cefare mihcerq; borcace: remigu magnufnumeruf8^ da Hiario2^'ex logifnautbufnoftnf; in molem fe eiecit. Parf eoru Qudio fpedlädi Ferebat. Parfetiam cupiditate pugnadi.bl primu nauigia boŒiû lapidibufac fudif: a mole repellebant. Ac mulcu proficere multitudine telorû uideZ bantur. Sed poUq ultra eu locu ab latere eoru aperco.-auf i fune egredi ex nauibuGalexandrimpaucnuc fine figmfcertifq; ordi/ nibuffme rationepdieranc Pic réméré in nauefrefugere ceperut. Qiiorum fuga incitati alexadrmupluref exnauibufegrediebat. noflrofq? acnufperturbatofanfequebantur. Simulqin nauibuf longifremanferâcîfcdlafrape.nauelq? a terra repellerepperabät: ne bofbefnauibufpocircnd.quibufomibufrebufpturbaci miliccf noftrr^cobortium cnum:qui f ponté ac primamole conflirerac: cu pofb fe clamorc exaudirent:fugam fuorum uiderent; magna uim telorum aduerli fuffincreetuenerne ab tergo circuuemreni:: ct dilceflu nauium 01no reditu fcercluderct; .'munitione in ponte inflitucä:reliqueräc.ec magno curfu idtatrad nauefcotenderuc* Quoru parf pximaf nadta nauef multitudie boim:acq? onere depreHa é.parfrefifbenbet dubitanfgd eet capiendum cofilir.ab alexandrinifinterfedla eft.Nönulli feliciore exituæxpeditaf ad ancborafnauef cofequucrinco lumefdifceHeruc. Pauci eleuari fcucif et animo ad conandu nixrad pxima nauigia adnacarüc. Celâr quoad potuit:cohortando fuofad pontem:8^ munitionef cócendere:eodem i periculo uerfacuf efb. Poflg uniuerfofcedere afaduerticnn luu nauigiu le recepit, quo multitudo bolm infe/j quuta cum irröperec:neq: adminiO -rädi- 'neq; repellendi a terra: faculcafdaret ï:fore:qd ^ accidic Tufpicacuf fefe ex nauigio eieciCJ atq; ad eaf:que longiufcortfbiceräc:nduef adnacauic.Hinc fuif laborancibuffubfidio fcapbaf micccnfnöhullöfcóferuauic-Na/' uigiu qdem eiufmultitudine depreffd milicutuna cö bominibuf tcenic. Hoc plio deftderati fut ex numero legionandip milieu: circicer.cccc.ee paulo poft eu numeif ctaffiani-et remigefAlex/ andrini eo loco caftellu magnifmunitionibufmulrifq: tormecif; cófirmaueröc.atqï egefbtfex man lapidibuflibere föc ufi poftea: ad mictéda nauigia.Hoc decriméco milicefnoftrrcm abfueruc: uc percurbarencur;uc incenfi: atq; incitati: magnaf acceHiond

fecerinc in opertbufbofhum expugnandiC In preliif cocidianif qncuq; rorfobculerac:procurreabuf:8^ erupentibuf alexâdnmf manum 'comprebédendi multum operibuf et ardentibufftudiif milieu. Nec diuulgaca Cefarif borcatio fubfequi legionum auc labotemrauc pugnandi poterat cupiditate;ut magif deterrendi: et continendi-'a penculofinîmirenènt dimicationibunq incitandi ad pugnandum alexandrmrcu romanonec fccundir rebufeon/ firmari:8lt;faduer(ifincitari;uiderec;neq; ullu belli tertium cafum nolTenCjquO podent eOe firmioreGuc coiedlura cofeq podumuf; auc admoniti a regifamiciGqin cefariferant prefiduGaut fuopte confilio:per occultofnunciofR.egirprobato :legacofad CeCarem mirerunc:uc dimitteret ILege; tranfireq; ad fuofpateret. Parata enim omnem multitudinem ede conFedta redio puelle fiduciaria regnoidnatione crudelidima GanymediG faceread quod ILex imperadet.Quo fi autore in Celanffidem amiciciaq: uentu edet: nulliufpiculi amorem multitudini fore impedimento.-quo mmuf le dederent.Cefar 86 fi fallacem gentem: femperq; alia cogitante: alla fimulante-bene cognita babebaertn petentibuf dare ueniam utile ede datuit. Quod fi quo fadho lentirenc eaque podularet: manfuru in fidemjdimidum regem credebat. Sinid quod magif illorum nature conueniebat-ducem ad bellum gerendum;ILege babere uellent:lplendidiufacq; bonen-iuriè:contraR.egê:q cöera cóuennarum:ac fugitiuoif manû:bellû ede geflurû.Icaq;R.egê cobortaeuf: uc confulerec regno paterno; parceret preclanfTime pacrie:que turpibufincen duf8z ruinifedèc deformata.Ciueffuof primu ad lanitatem reuocarec; deinde conferuarecur fidé populo romano: Sibiq; preftarecJcumipfe tancu ei crederec;ucad bodef armarofeu mitteret;dextra dextra tenenfdimittere cepit adultu lam ecace pueru. A-t regiufanimurdircipliniffaHacidîmiferudituf; ne a gentiffue moribufdegeneraret: flenf orare contra Celarem cepit: ne fe dimitteret. Non enim regnum ipfum Gbi confpedtu Cefarifede lucundiuf.Compredifpueri lacbrymifCefar ipfe co/ mocuf: celeriter fi illa fennret; fore eum fecum affirmanf; dimifit. Ille ucex carceribufin liberu curfum emidudadeo contra Celare acriter bellum gerere cepic:uc lacbrymafquaf in colloquio pro/ iccerac;gaudio mderetur profudide-Accididcbec cóplurefcefarif legati:amici centurionefmilicefq; letabatur; cp nimia bonitafeiuf fallaciifpuen deluis fuent.qfiid Cefar bonitate tantu adduedub

I^d AkA rn-hi,

ec no prudcnnHimo confJio feciHet;eu dueedHupeo alexadrim; mbilo Ce mfirmioreffadhorac languidiorcfromdnofdfmaduer/ cerét.Eludencibufqj milmbufregifecace acq: (fimucatc magnu dolorem acaperenc-neq; fequicq proficere uiderenc. rumorefq: exifbcrenc magna Cefarifpridia^cerreftri itinere Syria Cilieiaq; adduct quod non auditum Celan erat. Commeatum qui noftrif man Cupporcabatur-intercipere Racuerunc.Icaq; expeditifna/ uigiifdocif idoneif ad Canopum in ftacione dilpofitif nauibuO inlidiabancur noftrif commeadbufQiiod ubi Celari nunatum eft: clarem lubet expediri atqjinftrui. Preficit buicTyberium ne rationem pro ficifeunturnn ea clafFerbodte nauefatq; in bif Eupbranor:fine quo nulla unq dimicatio maritima paru etiam feliciter conferta eftAt fortuna que pîerûq; eofquofpîurimtf benefitiif omauit-ad duriorem cafum referuatfapeno^ téporu’ diOimiliO Euphranorem perfequebatur.Nam cum ad Canopu uentum eftnnftrucftaqï utrinq; clalfif elTetzamp;i confhxiffcc et fua confuecudine Euphranor priufpreliu cómifinec.ec illic trireme boftiu pfordHTecac demer(ïnèt.;pximd lógiufifequutuGpai^ ce/ lericer ffequécibufreliqGcircuuencufdb afcxddnniré.cui lubltdiu nemo culic.fiue q, in iplb laufprefidii;p uirtuce ac felicitate eiuf putarent elïèzfiue q ? ipfi fibi timebant. Itaqjunufex omnibufeq prelto bene rem geflït.foluf cum fua quadriremi uteftnee periit*

Sub id tempufMitbndatef Pergamenuf: magne nobilitatif domiPcientieq; in bello-et utrtutiGfidei dignttalq; f amicicia Ce/ farifimilTufin Syrid^Cihciamq; initio belli alexadrini:ad auxilia accerfenda-cum magnifcopuCqudf celeriter:ec propenfilTima ci/ uitacum uoluncdce.ee fua diligentia co nfecerac;innere pedeftru quo c0iungttur;egypcuf Syne;Pellufiurn adducit.Idq: oppidu firmo prefidto occupatu ab Achilla:propcer oportunitacé loci* Namqicoca egypeufmaritimo acceffiiiPbaro-pedeftn: Pelufioî uelut caftnfmuntca:exiftimac.repence magnifcircundatu copiif multiplici prefidio pertinaciter propugnatibufa^ copiaru mag/ nitud(e:qfinregrdfuulneratirdefeffirq; fubiiciebat:^pfeucracia conftaneiaq; oppugnanduquo die eft dggrenùfiin rudm redegit poteftacem Prefidiumq; ibi fuum coHocauit. Inde re bene gefta ad Celarem contendiC.omnelq; tafregioefper quaficer faciebat aucontate ea;queplerunq; adeft:uilt;ftori placarat.Acq; in aicma Celânfredegerac.locuféfere regionum illarum nobiliHimufno

1

longe abalcxädna:qui nominal? delta:quod nomcafimiltcudCe hetere cepit.ISIam parfquedam fluminifnih denuaca (ter fe du/ obufianenbufpaulan mediu inter fe Ipatiu relinquefdiuerfiflio ad hctufinteruallaja man adiungitur. Cui loco cä appropmqre mitbridatê rex cognouilTet.g/ tranfeudu ei Humé (circt:magnaf aduerfufeum copiafmiht.qbuf uel fuperarrdelenq; mitbndate uel fme dubio retinere poHe:credebat.quéadmodû auc optabat cum uinci:fic ratifbabebacuncerclufum a Cefare^fe retineri. Que prime copie flumen a delta cranfire: et mitbridat ioccurrere po/ tuerunt.prelium cómiferunc.fefbmantefprcnpere fubfequétibuf uidïone fotietatem. Qiiorum impetum micbridatefmagna cum prudentia:confuecudine nofbra cafbnfuallaciffuftinuic.Cû utro incauce--atq! infoHeter fuccedere eofmumtéibufuiderecœruptôc undiq; fadta magnum numerum interfecit.9 nili loco if notitia reliqui (e texiRent:partimq? in nauefquibufflumen tranfterancJ recepiOent funditufdeleri eHenc.qui ut paululum ab illo timore re recrearuncîadiun dtifiifqui fublèquebâcur: rurfufmicbndacé ^PP^g’quot;’^’*^ ccpenint.niittitur a mitbridare nuntiufCefaruqui re geftarn perferret, cognofetc ex fuifbec eadem accidiffe.ita pene fub idem tempufs/Rex ad opprimendu mitbndatéj^ficifcitur: et Cefar ad recipiendum:celeriori fluminifnili nauigatóe é ufuC in qua magnam et paratam clalfem babebat. Ceiar eodem itinere uti noluicme nauibufin flumine dimicaret. Sed circunuedtufeo mamquod africe partifede dicitur: ficuti fupra demonflrauimuf pnuftamen regifcopiifoccurrit;^ ifmitbridatem aggredi podet. eumq? ad fe uidtorem incolumi exercitu recepit. Conlederat cum copufrex loco natura munico.q, erat ipfe excehiorjplaniaefex omnibufpartibufrubiedba.Triburautem ex lateribufuamfge/ nere municionibuftegebatur.Vnu latuferacadiedhum flumini nilo.alteru editidimo loco dueduin partem cafbroi fobtinebat. Tertium palude cingebatur. Inter calbra Regif et Cefarif iter’ flumen intercedatangufbum alriirimifripif:qd:inmlu effluebat. Aberat autem ab R-egifcaftrifmilia padùû circiter (epte.Rex cum boe innere uenire Celarem comperidèc'equicacum omnem expedicolq î deledbofpeditef ad id flumen milîc;g tranficu Celare probiberenc.ee eminufex npif prehum impar inirenc. Nullum enim proceflum uirtufbabebat:auc periculum ignauia fubibat. que refincendit dolore militef: equitefq; noftrof 9 cam dm pan

preltodim alexddrinifcerCdrecur.Icaqî eodem tempore equitef germani difperfi:uada fluminif querencefpartim dcmifUoribuf npifflumen tranarunt, et legionarii magnif arboribuf excifiG que longitudine ucranq: ripa contingerent proiedtiGrepetinoq; «aggereimcdto:Hume tranfierue.quoif impetu adeo ptimuerut bofbeCut in fuga fpem (alutifcollocarent. Sed id frufhra.naq; ex: ea fuga pauci ad fCege refugerunt.pene omni reliq multitudie interfecfta.Cefar re prccUnfïïmegefharcum Cubitu aduentu Cuum ludicarent:magnum terrore alexandrinifiiecn ’uip:punuruidtor ad iLegifcaRta contendit.Hec cum et opere magno uallacaiet loci natura munita:aduercerec:cöfertdqï armatoru multitudine: collocatamq; in uallo uideret-IaCTof innere ac preliando mtlicef ad oppugnanda caffra fuccedere noluit. Iraq? no magno inter/ uallo relidlo ab boCteJcaftra pofuie. Poftero die catellum quod R_ex: in^^ximo locomon longea fuifcaftrifmunieratîbracbiilq? eu ope cafbroi^ coiunxerac: uici obtinedi caufa-Celaraggrenuf omibufcopiif expugnat. Non q, id minori numéro militu coleq difficile fadtu putaret.fed ut ab ea uidforia perterricifalexan/ drinif ptinufcaQra R-egiroppugnaret.Itaq; eo curfuiquo re/ fugi entefalexadrinof ex: caftello in cadra futmilitef inlequuci: munitionibuf fuccenèrunt.aeernmeq; eminuf prelian ceperunt, duabufex: parnbuCaditufoppugnacionifnoftrifdabatur.una q liberum acceHum habere demondraui.altera que mediocre feer/ uallu inter caffcraæc flumen nilu habebac.maxia ec eledtiHima alexandrinorum multitude defendebat ea parte.-que facillima aditum habebat.plunmu aut proficiebant hodéfin repellendif uulnerandifq: nodnOqui in regione fluminif nili propugnabant DiuerGfent telifnodn figebat; 'aduerfi ex: uallo cadroif-auerfi. ex: flumine:in quo multe nauefindruide funditoribufs/ fagit/ tanifnodrofimpugnabant Cefar cu uiderec milicefacriufpliari non ponè:nec tn multu pro fici;propter locorum difficultatem. Cunq? animumaduerteret:excelfinimumq; locu cadroi^relodu eße ab alex:andrinifuideree:9 8/ per fe municuf enèc:et dudio partim pugnâdt:partim fpecdandi decurriflent:in eu locû:in quo pugnabat; .-cohorterlUofcircutre cadra: et fummû locu aggredi iuflîc:hifqi Carfulenû pfecit:et animi magnitudfe:et rei milicarif fcientia uiru predancé.quo ut uencum ed:paucifdefendentibuf munitioné:nodnfcócra militibufacerrime pugnantibubdiu erCo

damore: ec preho percemtcalexandrinncrepidancer in omnef parcef caftrorum difcurrere ceperunc.cjuO2^pcurbat0e noftrO 2^ animi adeo lunc mcicati-uc pene codé cpe:ex omnibufpartibuf. primi ramen edinfïïmu locu caQro2^ caperent.ex quo decurrécef: magnam multitudinem boftium fcerfeceruc-qd periculu pleng; alexandrini fugientePaceruanm fe de uallo prccipitauerut in ea partéïque flumini eratadiundha.boru primifin ipfa foUa muni/ tionifmagna ui oppreHifceteri faciliore fugâbabuerûc.Côftac fugiOc ex crafbnflLegem ipfu :recepcuq: in naue.S^ :mulcitudie coip:gad proximafnauefadnacabant:demerro nauigio :perinè: re feliciffie celerrimeq; gefhaCelar magne uidlorie fiduciapxio cerreftri icinere:alexandrid cum egnbuf cocenditAcq: ea parte oppidi uidlor incroiic:que prelidio boQium tenebatur.Neq: ed cofiliu fuu fefellit.quin boftefeo prelio audico:nibiltam debello elTenc cogitaturi.dignu aduenienffrudlä uirrutiGet animi mag/ nicudimrculic. Omnifeni multitudo oppidanoru-'armifpiedlif munitionibulq; faifrelidtifuefte ea fuptaiq fupplicef dominatef. deprecari confueuerunc^facrifq: omnibufprelacif:quO2f religionc pcari ofFenfoGiracofq; animofR-egu erac folin-aducnicti Cefari occurrerunc.feq; ei dedideruc.Celar in fidem receptofeonfolacun pbofbiu munitionefin fuam partem oppidi magna gratulatide uenit fuoi^.qui no cm bellu ipfu.-ac dimicarionêîfed etiam calem aduencu eiuffelice fuidè lecaband.Ccfar egypco acq; alexandna poticur:regefcöflicuic;quof Pcolemeufceftaméco fcripferat.atq; obcefl-acuferac.po.ro.ne mutarcd.Na maiore ex duobufpuerif ICege arniflo; minori tradidit regnum, maiori ex duabuf filiif CIopacre:que manierat in fide:prelidiifq: eiuf minoré Ärfinoen cuiuf nomme diu regnafle impotenter Ganymedem docuimub deducere ex regno ftatuit.nequa rurfufnoua diflenfio-pufq di/ ucurnitate confirmarentur regifimpenaiper bo mineffediciofof nafcered.Iegioe uererana'.fexta fecu dedudlaiceterafibi reliquit^ quo firmiufellèc eorum regnû.ec impenû.qumeq; amore fuoru habere poteranc; g» fideliter pmanferanc i Celàrifamicicia:neq; uecufba cifauto ritatem paucifdiebufregercdrtitud.fimul ad im/ peril nofbri dignitate; utilitatéq: publica pernere exifbimabatjfi permanerent in fide R-egefprendufq; eofnoftnfee cucof8/ bof fi eUee ingraci polle.bifdem prcfidiif coerceri. Sic rebufomnibuf cofedlifg^ collocacifipfe icinerc:cerrefbri profedtuf ein Syria.j

Dû bec in egypto gerät::Rex Detocarufad DominûCalui/ nu:cut celar ctfid:finirima(q:^uiudfadmi(ïrâddr tTddiderdC:ucic oracû.ne Armenia mforé:regnu luumine ue cappadocia regnä Ariobarzanifpoffidenruafbang, pateret raPbamace.quo malo mfi liberaret: impaca fe facere:pecuntâq;;pminâ Cefarmo poHe perfo[uere.Domiciurnon cmad explicadoffupcufrei milicarif: cum pecunia neceHaria eOe tudicarecHcd eriam turpepopulo.ro. cc Cefari uidtori :fibiq; infame effe ftacuerec:regna forioru:atq; amicoru ab excerno Rege occupari:nutiofconfefi;im adPbar/ nacem mific: Armenia Cappadociaq; decederecmeue occupacóe belli ciuilifpopuli ro.iuf: maiefhaccq: temptarec.Hanc denunci/ acioné-cu maioré uim babere extflimarec-fippiufearregiöefcu exercitu accenïnèc:ad legionefprofecftuGuna ex cnbuCxxxvr fecum ducit.duafi egyptû ad Celare miccit; Itcterifeiufeuocatar. Quaru altera in bello alexandrino non occurnc:q, itinere ter/ reftri p Syria erat: miOa. Adiugic.Cn.Domitiuf legioi.xxxvi. duafa Deiocaro:qfille difciplina arq; armatura noflra copluref annofconfbicutafbabebat.eqcerq: cencu:totidemqî ab Ariobar/ zane fumic.mittit.P.Seftium ad -C. Pretorium Qiieftorem'uc legioné adduceretrque ex cumultuarufmilitibuf i póto eófedta erat. Q. q; patilïïum in ciltcta:ad auxilia arcerfenda; que copie celeriter omnefiulTu Domitu couenerut. Interim legatiaPbarZ nace relponfum referunc’cappadocia fe deceUiHe. Armoniam mt/ norem fe recepiffe.quam paterno nomine lurc obtinere deberet. Deniq: eiufregni caula intégra Cefari feruaret:. Paratum enim fe Facere: quod ifftaruiffec. P.Domiciufcum ammaduertiffet eum Cappadocia decelTilfernon uoluncate abd«dtum:fed neceffitate: quod FactliufArmenta defendere ponet; fubiedlam fuo regno;q Cappadocia longiufrcmotd:q,q: omneftreflegionefaddudluif Domitium putaffec.Ex quibuf cum duafad Cefarem miirafau/ diffec: audaciufq; in armenia fuhfticinet.perfeuerare cepit:ut eo quoq: regno decederet. Neq? enim aliud lufee Cappadocie:acq? Armenie:necluffe eu poftulare:ucin Cefanfaduentu refIntegra differretur-Id enim effe inregrum:quodica enèc;uc fuilTec. Hif refponnrdacifeu ufcopufqffuprafcripfnpfedtufe in Armenia, loeifqjfeplonbufiter facere infticuic. Na ex ponto a Comanif lugu editu filueftre ptingenfi Armenia mioré:quo Cappadocia finid abArmenia:cuiufitinertfbe erac certeopportunitaceCq, in

bcifruptoribufnullufimpetufrepêtiniifdccidere bofliupocerac. ec g? Cappadocia bifiugif fubiedta.magnam commeacufcopiam erae fubminiftramra-Compluref inrenm leganonef Pbarnacef ad Domiciummicnc-que de pace agerent, regiaq; munera Do/ mirio ferrenc-ea confhanter omnia afpemabatur. nec quicg ftbi fore anciquiuf : q digmcacem populi ro mani. ec régna fonorum recuperate:legarifrefpondebac. magnifec concinuifitmeribufco/ fecftincum aduencarec ad nicopolim quod oppidum in Armenia minore pofitum efbjplano loco;montibuframen alnfab duobuf lateribufobiecfliriacifmagno (ceruallo:ab oppido remoriGcaftra pofuic longe a nicopoli circiter milia paduum fepcem. QuibufeX caftrif cum locufangulfufacimpeditufedec tranfeundud Pbar/ nacefin infidiifdeledbof pediref; omneCq; pene difpofuic equiref Magnam aucem multitudinem peconfintra eaf faucef didipan lUdit. paganofqj ec oppidanofi biflocif obuerfari’uc fine amicuf flue inimicufDomiciufeafangun -iafcranfirecmibil de infiduf fuf/ picaretur - Cum in agrif et pecora et bominef animaduercerec uerlari.canqua amicorumaduencu gregef Sin uero ut in bofhu finefuenirec: preda diripienda: milicef didïparentur. Difpcrfiq: cederencur.Hec cum adminiftrarec:nunquam camen incermic/ cebac: legatofde pace:arq? amicicia;mitcere ad Domicium, cum boc ipfo crederec eum faciliuf decipi pode. Ac contra fpef pacif Domino in eifdé caftrif morandi:acculic caufam.IcaPbarnacef mida proximi cemporif occafafione- cum uereretur: ne cognof/ cerentur infidierfuof in caftra reuocauic. Domiciuf poflero die propiuf Nicopolim accedit, caftraq; oppido contulit, que dum muniunt nodri:Pbarnacef aciem indruxic fuo more:aCq; m/ dicuco.In fronte enim fimplici direcda acie; cornua criniffirma/ bantur fubfidiif; eadem racione mcdie collocabant :actefduobuf dextra :linidraq? inreruaHiffimpIicibufordinil ufindrucdifpcr/ fectc inceptum cadrorum opuf Domitiuf: parce copiarum pro uallo indrucda.proxima nocde Pbarnacef icercepcif cabellariiG qui de alexandrinifrebufliccerafad Domitiu ferebanc:cognofcic Cefarem magno in periculo uerfari. flagicareq? a Domitio:uc q primu fibi fubfidia mirrerec.propiufq; ipe alexadna per Synam accederet.q cognica re Pbomaceduicdorie loco ducebat fi traberc tempufpodeticum difcedendum celeriter Domitio putaret.Itaqi ab oppido qua facillimum accedamiet equidimum ad dimicanda

nofIriruidebatsFondfduafdiredIarnon ita magno medio inter/ uallo relicfto-quatcuorpedu alntudiniGin eum locum deduxit, quo longiurconfhitueratî luam non producere aciem. Inter baf fonafaciem femp mftruebat.eqcatu autem ab latenbufomnem extra foflam collocabat.qui neq; aliter utilif ee poterat.8^ mul/ cum numero anteibat nofîrum equitatum.Domitiufautem cum Cefarifmagifpiculo g fuo commouereit.neq; fe tuto dilceHurum arbitraretificondicionefquafreieceracirurlufappeteret.-aut line caulà dilcederec: ex propinquif cafbnf tn aciem exercitu eduxit, crtcelîmamfextam legionem in dextro cornu collocauit.pontica in finiftro-Deiocan legionefin media aciem cócultc:quibufcamé angulbidimum fronfreliquit interuaHum.reliquifcobortibufin infidiifcollocatiflic utrmq; acte tnfirudiapcelTu e ad dimicadu. Signo fub idem cempufab utroq;daco:concurn^ acriter, uarieq: pugnatur.Nam tncefimafexta legio cu extra foliam in eqtacu regifimpecum feciUet; adeo fecundum prelium fecit.-ut menibuf oppidt luccederec.foffeq; tranftrec-aduerfulq; boUefaggrederet. Kt pocica ex altera parce legto;cum paululum aueria boftibuf ceOinec: foflam aut circuire acief lecundo conata fuiflet^ur apto latere aggrederetur boflem:inipfo tranlitu folle confixa 8« :op/ preHaefh.Deiotari uero legionefuix impetum fuftinuerunc. Ita uidlricefregifcopiercornu fuo dextro- medtaq; acie:c6uerceruc fe ad tncelimamfexcam legtonem--que tame fortiter uincencium impetu fuffinuit. magnifcopiif bofbiu circundaca:prefencinimo animo pugnâf: tn orbem Ic recepit ad radicefmontiu ; quo pbar/ Tiacefinlequi:propcer iniquitate loci noluic.Ita poncica legióc pene tota amillà: magna parte Deiotari milieu incerfedla ; trice/ ftmalêxca legio tn loca fe fuperiora contulit, non apliufducetif quinquaginta delideracif. Cecideruc eo prelio fpledidi;acilluffref utrunonnuUi equitefromani. Quo tarnen tncómodo Domitiuf accepto:reliquiafexercttufdinipdci collegic.itineribulq; tutifper Cappadociam in afiam fe recepic-Pbarnacef rebuf fecundifelatuf: dum de Celare ea que optabacifperarec:pontum omnibufcoptif occupauit. Ibiq: 8^ utdlor:8^ crudeltHimufrex-cum libi fortuna paterna feliciore cucncu deftinarec: mulca oppida expugnauit. bona ciuium romanoru:poncicoruq; dinpuic.fupplicia cdfticuic tn eofqui aliquam forme atq: etacifcommendationem habebat: eaq; que morte cent miferiora.pontuq: nullo defendéte;paterna

regnum fe recepifïè glorianfobtinebat:. Sub id tempufin ill/rico eft incommodum acceptum: qua: prouintia fupenonbufmen/ ftbuf recenca: non cantum fine ignominia:fed eciam cum laude erat. Nanq; eo miOufefface cum duabuf legionibuf Cornificiuf C^efarif queftor proprecore: quanquam erat prouincia minime copiofa ad exercitufalendoO 86 Finitimo bello 'ac diHenfiombuf uaffaca:8^ conFedla:tarnen prudentia ac diligentia fixa magnam curam fufcipiebacjnequo cernere pro grederecur:8/ recepic:8^ de/ fendit. Nanqj 86 caftella complura: locif edicifpofica; quorum opportunicaficaffellanorimpellebat ad decurfionef Faciendaf: 86 bellum inFerendum:expugnauic,Eaq; preda milicefdonauic. QiicC ecfi erac cenuif: tarnen in tanta defperacione erat grara: prelertim uircute parta.8/ cum Odhauiufex fuga farfa lici prelu rnagna clafrein illum fe finum concuUnecJ paucifnauibufiadeffi/ norum: quorum femper in rempublicam fingulare confficerac offitium: difperfif oiAauianif nauibuf:erac poricuf: uc uel claOe dimicare po lTec.adiun cftifcapciuifnauibuf fotio24:.8/cu diuerfif/ fima parce orbif terrarum Cn. Pompeium uidhor Cæfar feque/ recur;complurefq? aduerfanofin illyncum ' propter macedonite propinquitatem-'fe reliquifex fuga conedlifcompufinè audiret. Iicteraf ad Gabinium miccit: uti cum legiombuft/ronum quæ: nuper erant conlcnpre-'proficifceretur in illyncum-coniundfilq: copiif cum Cornificio: fiquod periculum prouinciæ: inferretur; depellerer. Sin ea no magnifcopiifcuca effe poffet.in macedonia legionefadducerenc.Omnem enim illa parcem regionemq; uiuo •Cn. Pompeio bellum inftauracuram eße credebac. Gabiniufut in illyricum uenie: biberno tempore am ac difficili fiue copiofio/ rem proumciam exiftimaf Piue multum fortune uicffonfCefanf cribuenf: fiue uircuce 8/ fcientia fua confifufquibuf fepe in bellif periclicacuPmagnafreGs/ lecudaf;ducftu:aufuq; fuo gefferac.neq; prouicie faculta tibuf fubleuabatur; que partim erac exinanita? parcim infidelifneq; nauibuf incerdufb man rempefbanbufeo/ meatuf fiipportari pocerat:magnifq: difficultacibufcoadtufno uc uo[ebac:fed uc necefïè erat:tellum gerebatita cum duriOimif cen^effacibuf: propter inopiam caftella expugnare cogeretur, crebra incommoda accipiebar, adeoq: eft a barbanfconcemptuf*' ut lblonam fe recipienfin oppidum maricimû:quod ciuefromani forcinîmi fideliffimiq; incolebat:in agmine dimicare fit coabluf

BrI-Au».,r

Quo prelio duobufmihbufmilieu ampliufamifïïf cencurionibuf .xxxviii.cnbiinifiiii.cu reliquifcopiif folona fe recepic. Sumaq; ibi difficulcace reru ommu Prentiß paucif menfibufmorbo periic. cuiuf8(; infehciCdf uiui: æ Cubica morfin magnam Ipern Odtauiu adduxic ;puincie pc ciunde.quem ramé diutiufin rebuffecundiCamp;î forcuna: que plurimum in bellifporeft'diligenciaq; Cornificii=8^ uircuf Varini:uerlâri panà no eft. VariniufBrunuuCu cum effeci cognicifrebufque gelbe erane in Illyricum:cu liecerifCornificii: ad auxiliu prouincte ferendu euocarecur:8^.M. Odbauium audirecx cum barbarif foedera percufiflè: complunbulq. ’locifnofbrorum tyronu 86 milieu oppugnare preddia-parcim dallé per fe;parel pedelbribufcoptifper barbaroßerfi graui ualicudine afCedbufuix corporifuinbufanimu lèquebacur.camé uirtuce uicic mcómodu nacure. difficuleaeeCqibyemißs^ Cubice pparacionif Nam cumiplè paucaCin porcu naueC lógaf baberec lirterafiacbaia ad Calena miCic'uci fibi claffem miccerec.quodcu cardiuC fierce-q periculum nolbro2^ flagtcabac:qui Culbinere impecum O dtauii nó pocerae: nauibufadluariißqnarü numeruCerar facifmagnufmagnirudine lacif lufta ad pliandu roftra iple impoCuie. HafadiudbaCnauibuf longif: 8:: numero dalïïCaucfto .milieibuC ueeeranifimpoCiciCquorü magna copia babebar:ex omnibuC Icgionarnßq numero egrozf relidbi erane BrunduCiu eu exereituCin grecia cranCporcarencur: pfedbuCé in illyricu:marinmalq; nónuIlaCciutrateCque defecerac Odbautoq? lè cradiderancparcim recipiebac;parctm remeanceCin Cuo confi[io:preceruLbebab:ncc Cibi illiuCret moram neceOîcaeéqï miungebac-quin gcelererrime pofec ipCû Odtauiu perlequeret:. Hunc oppugnancé epidaurum cerra: mariq; : ubinoftrum erae preCtdium: adtientu luo diCcedere ab oppugnatione coegic. pre/ Cidtumq? noftru recepic. Odbauiuf enim cum Vatinium clalTem magna ex parce cofedbam ex nauiculifadbuanif habere cogno/ uilïèc:confifuCCua daflè-Cublbicic ad inCuîâ chaunde:qua regione VaciniuCinlequenf nauigabac. no qgt; Odbauiuibi refticille lcirec: fed cpeum longiuCprogreftim mCequi decreuerac. Cum propiuf chauridé acceflînècîdiftenCtC luirnauibuC: cp 8/ rempeftaCcrac cur/ bulenca-86 nulla Culpicio boftiCaccefifleCTepence aduerCum ad Ce ueniencem nauem:ancemniCad medium malum demiHiCinftrudba propugnaconbuf animaduercie. Quod ubi conlpexic: edenter uda Cubduci dimirnq?anremnaCiubec:az miltceCarman.æ uexillo

fubldtojquo pugnadi dabat fignu:que pme nauef fubfequaban^: idem ut facerenc-ftgnificabat. parabant fe uatiniani repente op/ prenî:parati deincepfodhamani ex portu procedebant. InPcruic ucrinq;acief: ordine difpofita magif odtauiana; paratior -milieu animifuatimana. Vatiniufcum aïaduerreretmeq: nauiû fe mag/ nicudine:neq!numcro parem eße fortuite dimicanonr fortune rem comictere maluit . Iraq; pmuf fua quinq;rcmi in quadrireme ipfiuf Odlauii impetum fecit, celerrime:forcinîmeq! co tra dio re/ migante inauefaduerfe roftrif concurrunt;adeo uebementer:uC nauif odhauiana roftro difcußb ligno concineretur.!cómiccicur acriter reliquif Iocifpreliü:cócurriturq: ad ducefmaximena cu fuo quifq; auxiliu ferrec:magnü cominufin angufto man plium fadbü eft. Qiiantoq; coiundTifmagifnauibuGcofligendi poceftaf dabatur: tanto fuperioreferant uatinianrqut admiranda uircute ex fuif nauibufin boftium nauef cranfilirc no dubitabant, az ;di/ micatione equata:longe fuperiorefuirtuce rem feliciter gerebant.' deprimitur ipfiuf Odlauit quadriremifmulte preterea capiuntur, aut roftrifperforate mergucur.j^pugnatorefodtauiani parcim in nauibuf iugulantur.partim inmare precipitatur. Ipfe Odla/ uiuf fc in fcapbam confert in quam pluref confugerant depreOa fcapba:uulnerdtufen adnatat ad fuu Myoparonem eo recepcuf cum prelium nox dirimeret cempeftate magna uelifprofugic:fe/ qun ntur banc lue nauef nonnulle: quaf cafuf ab dio periculo uendicarat. AtVatiniufre bene gefta receptui cecinit;fuifqoibuf incolumibufi cum le porcum recepit:quo ex porcu cladifocTa/ uiana ad dimicanda proeeßerat. Capit ex eo prelio pentiremem una.-triremefduafdyerotafodlo.co plurefqfremigefodlauianof pofteroq; ibi die fuic.'dum fuafcapciiuafq; nauef reficeret.pofh die ceruu contendit in mfula ißam; cp eo fe recepiße ex fuga credebat Odtauium.erac meum nobilißimum regionum earum oppidum coiundlißimuqi Odbauioiquo uc peruenic:oppdani fupplicef fe •Vatinio dediderat. Compericq: ipfum Odtauiu; paruifpaucifq; uauigiif uenco lecudo regione grecie pettßeande uc ficilia deinde uc africam caperec. Ica breui Ipacio re pclarißime gefta- puintia recepta: 86 Cornificio reddita:claßeaduerlariorum; exilio coco finu expulfa: uidtor fe Brundufium incolumi exercitu: 86 daße recepit. Hifautem temporibufquibufCefir ad DyracbiuPom/ peiu obfidebat^a^Paleopbarfdli rem feliciter gerebat Alexadrieq;

cum periculo magnos cum eciä maiore periculi fama dimicabat: Caftiuf Longinufin bifpania proprecore prouincie ulcenonf obcinende cauPa relidtuffiue confuecudine nature ftie^Piue odio quod l illam prouinciam fufceperacjquefbor ex: inftdiifibi uulne/ racuf magnaf odii Pui feceracacceOioneCquod uel ex confciencia fua: cum de fe mucuo Pencire prouintia crederec:uelmutuif fignif U cefhmonuf eorum:qui difficulter odia dißimulat-aiaduertere poterat,8lt; Jcompenlare offenfionem prouintie; exercituPamore cupiebat. Itaqi cum primum in unum locum exercitu códuxic: feffertia.C.militibufefl poUicituPnec multo poffqm in lufitania medobregam oppidum-'montemq; berminium expugnaffet.quo medobrugenfefcofugerant-ibi imperator appellatuPiteru Peffer/ ciiP. C.militePdonauit. multa precerea: ^ magna premia Pingulif concedebat-que lpecioPum reddebant prePence exercicuPamorê. Paulacim camen 8/occulce milicarem diPciplinam feueritacemq; minuebac-CaOiuP legionibuPin byberna diPpoPiciPad luPdicendu cordubam Pe recepic. Concradbumq? in ea ePalienum grauiOimif oneribup puintie confficuic exoluere. 8/ uc largicioniP poffulac conPuecudosper caufam liberalicatiPlpetiofa-plura largicori que/ rebâcur.pecunie locupletibuPimperabancur.quafLonginuP Pibi expefaP ferri:no cantu patiebaturffcd etiam cogebac.in gregem locupletiu:fimultacu cauPe tcnuePcomiciebanc. neq; ullu genuP queffuPaut magni 8/ euideciP'aue minimi az Pordidi peermittebat quo domuPs/ tribunal imperatonPuacarec. nemo erac; quimodo aliqua ladlurafacere poPct^quin aut uadimonio tenerecur:auc inter reoPreferrecur. Ica etiam magna Pollicitudo periculoru ad lacffuraPa/ decnmeta reifamikanPadiungebant. QuibuPdecauPif accidit uc CÛ LoginuPimpacor cade facerec: que fecerac queffor. Similia rurfufde morte eiuPproumtialePconfilia iniirenc.Horu odium cofirmabanc nonulli familiarePeiuP:qui eu in ilia Po tietare uerlarencur rapinaru. nibilominuf tarnen oderanc eum in cuiuf nomine peccabanc. Gtiq: quod rapuerant acceptu ferebat.quod interciderat auc erat interpellatum Caffo adignabant. quintam legionem nouarn conPcnbic. augetur odium; a/ exipPo deledtu: 8/ Pumptu addite legio niP;complentur equitum ena milia;maxi/ milq; ornatur impenfiPnec prouintie datur ulla requieP. Interim litteraPaccepita celare: uc in africam exercicum trauceret: perqj mauntamam ad finepnumidiepuenirec. q gt;magna Cn. Pompeio

lubd rex :mifèrac auxilia:matordqî tninùrufexifhnidbdt;. quibuf licterifaccepcifinfolenci uoluncace efFerebacur: qp fibi nonarum prouinciarû: 86 femlinîmi regni Tanta oblata enètfacultaC Itaq ipfe in lufitania proficilcitur ad legio efaccerfendaGau xiliaq; ad/ ducenda. certifbominiburdat ncgotium:utfrumentum: nauelq: centum prepararenturjpecunieq; defcriberend:atq; imperarent^, nequa refcum rediHèt:moraretur.reditufeiuffuit celerioromniu opinione.nó enim labor aut uigilantia cupienti preferttm aliqd CdHio deerat.exercitu coacto in unum locumTaftnfad corduba poficifpro cottone militiburexponic:qudfrefCerarifiunu gerere deberet, polliceturq: iifcum m mauntaniam crdiedHec: fextertia fe daturum. Quintam fore in btlpania legionem, ex contione le cordubam recepit, coq; ipfo die meridiana bora eu in bafilicâ iret:quidam Minutiuf Silo clienCL.R,dct!ii: libeîlû:quaf t aliqd ab eo poftuldrec:uc milefet tradidit.deindepoft R-acilium nam if UcufCanïi tegebat:quafi refpoTurn ab eo peteretTelenter dato loco: cum fe infinuaflèc: finiftra corripit eum: dextraq; bif fent pugione, clamore Cublato: fit a coiuratifimpecuf uniuerffMi/ nuciuf Flaccufproximum gladio traitcic lidtorem. Hoc inter/ fedho Caffium legatum uulnerac-Ibi.T.Vdfiur8lt;i. L.Mergilio fimili confidentia Flaccum municipem fuum adiuuanc. Erant enim omnefitalicêlèfad ipfum Longinum.L.Liciniuf Squilluf inuolac. lacentemq; leuibuf (auctat plagtf cocurritur ad Cafliu defendendum. Semper enim Verronef complurefq: euocacof cum celifbabere confueuerac.a quibufcecen intercluduntur.qui ad cedem faciendam fubfequebancur. quo tn numero fuic Cal/ pumiufSaluianuf:8t :ManiliufTufculufMinutiufiter (dxa:que laciebantur: in itinere fugienfopprimitur.''amp; irelato ad domum Cadio ad eum deducitur. R-actltufin proximam ledomum fami/ Iiarif fui confertdum certum cognofeeree* confedtufne CaHiuf edet. L. laterenlif cum id non dubitaret.-accurrit lecufin caftra: milttibufuernaculif86 fecunde Icgiomfquibufodio fciebat preci/ pue Gadium ee gratulacur.Tollttura multitudine tribunal pcor appellatur. Nemo enim aut tn proutntta natud aut uernaculc legtonifmilef: aut diuturnitate tam facftufprouintialif- quo in numero erat fecunda legio; non cum omni prouincia cofenferac in odio Cadii. Nam legionef cngefimam:8^ uigeftmampnmam: paucif menfibuf in ttalia fcriptad Cefar attribuerat Longino.

Quincd legio ibt nuper ewe confedla. Interim nuntia^ Ucerenfi umere Canium.quo nuncio dolore magifpermocufg aimo per/ curbacuGreficic celeriter fetet ad CaHiu. uifendü proEicifcitur.îCe cognita trigefima legiotfigna Corduba infert ad auxilia ferenda imperatori fuo.Facit boe idem uigeftmapnma. Subfequicur baf quinca.Cum due legionefrelique effent in caflriOfecödani ueriei ne foil relinquerent:acq; ex co quid fenfiffenttindicareturtfecuti funt fadtu fuperioru.permanfic in fencencia legio uernacula.nec ullo timore de gradu deiedta efbCaHiuf eof qui nominati erant confeii cedifiubec cóprebendi. Legione gneam in caftra remittit, coborcibufxxx.recencif Indicio Minutu cognofcit. L.R.aciliu et. L.ldcercfem:et Ænmu Scapulam maxime dignicatifs^ glorie: prouintialem bofem^libiq; tam familiarem q lacerenfemnn eade fuiffe cdiuranone.Nec diu moratur dolorem fuu:qn eofinterfici iubeat.Minutiu libertif tradit excruciandum.Icem Calpurnium Saluianutqui profitetur inditiumxdiuratoruq; numeru augees ucre ut qdam exifbimant.ut nonulli queruntur.coadiuf Iifdem cruciatibuf affedtufa. L.MergilliO SquiHufnoiat plurefquof CalBufincerfici lubet.exceptifufqui fe pecunia redemeruc-Nam palam fefferciifdecem cum Calpurnio pacifcitur.ee cu. Q^ Seftio qnquaginta. Quifi maxime nocencef fune muldharren pericula uice.-dolorq: uulneru: pecunia remiffufcrudelicate cum auaritia cercaffe fignificabae.Aliquotpofb diebuflieceraf a Cefare miffaf accipit.qbuf cognofciePopeiu in acie uidtu.amiOifcopiiffugiBe. Qua re cognita.mixea doloreuoluptate capiebat.uidlorie nu/ ciufleciciam exprimebat.confedium bellum liccciam temporum incercludebac. Sic erae dubiufafmi:utrum nibil timere-an omnia licere mallee. Sanacifuulneribufaccerfic omnef qui fibi pecuniaf expenfafculeranc.accepcafqi eafiubec referri.qbufparu uidebat impofuiffe onerif:ampliorem pecuniam imperac. Que aucé rome deledtu infltcuic:quofqj ex oibufcduetibufcolonufg; cofcripcof cranfenanna militia pterritof ad (acrameci redemptione uocabac.’ Magnu boc fuic uecftigal.maiuftarnen creabat odiu.Hifrebuf confetlif cotu exercitu luftrat. Legioefquafin africa dutturuf erdc;et auxilia mtcdc ad traiedlum.Ipfe claffem qua parabat.uc infpiceret:bifpalim accedit, ibiq; moratur.propeerea g, edittum tota proumtia propolueratiut quibuf pecunuf imperafTetmeq; conculifrenc:fe adirent. Que euocatio uebemecer omef turbauic.

Interim. L.TiciuG q eo tepore tn.miïi. legióif uernacule fuerat: nûtiac fama legionem cngefimam qua. Q^ CaHiuflegatuffimul ducebac:cum ad oppidum lepcim caftra baberetjfedicione fadha centuridibufaliquot ocafiGqfigna tolli no paciebant;:difcenine et ad fecundam legionem concendiHe: que ad fretum alio itinere ducebat.Cognita re nodiu cu qnq; cobortibufundeuifefimanoif egreditur, mane perueit. Ibi eu diem ut quid ageretur:refpicercc moracuf Carbonam contendit. Hic culegioef trigelima a^ uige/ fimapma:et trefcoborcefex lecuda legione, et qnca legio coculcp cduenifTet equitatufaudit qttuor cobortefa uernaculifoppfiaf ad obuculam. 'cû bifad fecudam peruenilfe legione:omefqiibi le coniunxinè.ec.T.Torium.'icalicenfem ducem delegiffè. Celeriter babico conlîlio: Marcellû corduba;ut earn in poteftace retineret .Q^ Caffium legatum bifpalim micric. Paucif ei diebuf affertur cóuentum cordubcfem ab eo defeciffe.Marcellûq; aut uolûcate: aut necefiîrace addudlumanq: id uarie nûnabacur:conlencire eu cordubefibuf. duaf coborteflegionifquinte que fuerant cordube in prefidio idem facere. Caflîuf bif rebuf incenfuf.mouec cafbra. et poftero die fegouiam ad flume fibeenCe uenit. ibi babica cocione: militum tentae almofquofeognofeit no fua. -fed Celarifabfencif caufa fidiffimofed.nuUuq; periculum deprecaturofdum per eof Cefaripumtia refficueretur. IncenmTonufad corduba ueteref legionefadducicAc ne difïènfióif initium narum.feditiola militu fuaq; uiderecur natura. Simul ut contra. Q^ Callium:qui Celarif nomie maionbufuinbufuti uidebacur:cque potente opponeret dignitatem,Cn. Pompeio fe proumtiam recuperare uelle palam didhcabac.Ec forfican etiam boc fecerit odio Cefarifet amore Pompeir.cuiuf nomen multum poterat apud eaf legionefquaf ,M.Varro obtinuerat. Sed id qua mete commotui fecerit;con/ ledlura fciri poteff.Cerce boc pre feToriuf ferebat. Milicef adeo fatebantur:ut.Cn. Pompeii nomem fcutifinfcriptum baberenc. eiq; frequenflegionum conuentufobuiam prodit. Neq; tantum uirorum:fed ena matrufamiliaru-ac pretexcacoru.deprecaturqr ne boffili aduentu cordubam diriperent. Nam fe contra Callium colennre.cum omibuf contra Cefarem ne facere cogerent;orare. Tante mulcicudinifprecibuf:et lacbrymif exercituf commotuf: cu uiderec ad Callium perfequedum nibil opuf ede.Cn, Pompeii noie ^ memoria.tamq; omibuf cefananifg pompetaniflonginu

cfie in odio:neq ïfe cóuenCumineqï.M. Marcelin contra Celanf caufarn pode perducere:nomen Pompen ex Icucif detraxerunt. Marcellum qui fe Celarif caufarn defenfurum profitebar«ducem afciuerune.precoreq; appetlarunc.ee fibi cóuencum adiunxeruc. caftraqj ad cordubam pofuerunc.CaOiuf eo biduo circieer qccuor milia pafTuu a corduba ciera flumebceim.i oppidi cofpedbu loca excelfo facie cafbra. Licceraf ad regé Bogudem in mauricaniam: et ad.M. Lepidu proconf.m bifpaniam cicerioré miecicdubfidto fibuprouincieq; Cefanfeaufa qprimum ueniret.ipe boftdi modo cordubenfîu agrofuaftac.edificia incendie.Cuiuf rei deformicace acq: indignicate. 'Iegionefque Marcellumducem ccperanc:ad eu concurrerunc:uc in aciem educerccur-oranc.Pnufq; confligendi fibi poceftaffierec:q cum canca cocumelia nobiliffime cariffimeq; ponênïonercordubenfium in cofpedlu fuo:rapinißferro.flamaqj co nfumerencur.Marceltufcuni confligere mifemmu pucarec:q, ec uidlorif 86 uidti detrimecum ad eundem Cefarem effec redun/ dacuru meq; fue poceftacifenec. Iegt0efbetim craducic:atq; aciem inftruic.Cum CalTiuf cdera pro caftnffuiracieminftruxifrec loco fupiore:caufa ineerpofica.q? ifin equu no defcederec:Marcelluf miliubufperruadee:uc fe in caftra recipianc,Icaq; copiafred ucere cepit.Cafiiuf quo bene ualebac Marceltuq: infirmum eé fciebae. aggredufequieaeu legtonarioffc recipicnœfcôplurcfnouinîmof in ftuminifripifincerfecie.cû boe decrimceo qd cranfieufftuminif uicii difFiculeaeifq; baberec: cognieû enec:Marcellufcan;ra becim cranfTere.crebroq uterq; legioef in aciem educte.neq camé con/ fligieurppcer locoru difftculcatefErae copnf pedefbribufmulco firmior Marcellufbabebac ent ueceranafmulcifq: preliif expcaf legtonef Canîuffidei magifq uircuci legtonif cofidebac. Icaq; cu cafbra cafbrif collocaca eflenc:ec Marcelluflocum idoneu cafbeHo ccpinèc:quo probibere aqua cafrianofponec:Longinuf uericuf negenere quodam obfidionif clauderecurnn regionibuf alienif: fibiq infefbifnodbu filencio ex cafbrifproftcifcieur.celcriq itinere ulam concendic.quod fibi fidele eé oppidum credebat.ibiq: adeo coniundba pome mcnibuf cafbra:uc efb loci natura, nanq; ula in edito monte pofica efb.uc ipa munitione urbifundiq: ab oppug/ natione cucufeHec, Hunc Marcelluf infeqcur:ec qproxime pot ulam:cafbra cafbrif conferc.locoruq cognica natura:quo maxie rem deducere uolebac: neceOicace e addudluf uc neqj cofligerec:

cuiuffi rei fdCLikaf efiec refifleremcicacif mJinbuf non pocerat: neq; uagan Caffium ladufpaceretur:ne pluref ciuitatef ea pace/ renc:que paHi eranc cordubenfeC CaftelkfidoneiriocifcolIocacif opibufq; in circuitu oppidi concinuatiGula CafHuq; munitibibuf claufit.que priufq perficerentur: Longinufomne fuun equitatu, emifit. cp fibi ufui fore credebat;fi pabulari frumctariq; Marcellu non pateretur.Magno autê impedimento:fi claufuf obfidionc 8^ inucihnnecenarium confumeret frumerum.Paucif diebuflitrenf CaHii accepttPrex Bogud cl copiif uenic. adiungitq; ei legionem: qua fecum adduxerat coplurefq? cobortef duxilianafbifpano2f. nanq; uc in ciuilibufdinenfioibufaccidere cofueuituta téponbuf illif in bifpania nonnulle ciuitatef rebuf Caffii fl;udebanc;pluref Marcello fauebat. Xccedit cl copufBogud ad excenoreCMar/ celli munitoefpugndt :ucnnq? acriter.crebroq; uc accidic fortuna fepe ad ucrunq: tranIberenre uidboriamnec camé unq ab opibuf depellitur Marcelluf Interim Lepidufex citeriori prouincia cl cohort ibuflegionariif cngincaquinqi.'magno numéro equttum: et reliquorum auxilio: ^ uenitæa mente ulam ut fine ullo lludio tant! contentione CaOîi Marcelliq; componeret. Huic uementi fine dubitatile Marcelluffe credit atq? offert. CaHiufcontra fuif fe tenet prefidiif fiue eo 9 pluffibi lurif deberi;g Marcello exif/ cimabac:ftue eo qj ne preoccupatufanimufLepidi eHec obfequio aduerldrir LierebdCur.ponic ad ulam caftra Lepidufneq; babec a M^arcello quicqua diuifine pugnaretur interdicit.ad exeundum Callium inuicat.fidemq; fuâ in re omni interponit.Cum diu du/ bitallec CaHiufiquid fibi faciendl:quidue Lepido edet credendi: neq; ullum exitum conftlii fui reperiret:fi permaneretin fentetia: poftulac uti munitionef difiicerehtur.fibiq; liber exituf daretur, no tantum induciaf facerent;fed prope lam conflatura opera co/ planarent. cuHodieq; munitionum elfent deducte. Auxilia rcgif in id caffellum Marcelli quod proximum erat regiifcaftrifneq? opinantibufomibuffi camé in omibuffuxc CalTiufnam de buiuf conicientia dubitabacurampetum fecerunt.coplurefq’ibi milicef opprellerlc.9 nifi celeriter indignarioe 8^ auxiliif Lepidi prelil eHet diremptum:maior cafamitaf eilet accepta. Cum icer Calfio pa tefadtum eHec; caftra Marcelluf cum Lepido coniungit. Lc/ piduf codé tempore Marcellufq; cordubam cl fuif proficifcicur. a corduba narbonem. Sub idem cempuf Treboniuf procoful ad

puinciä obtinenda uenic.De cuiufaduentu uc cognouic CaHiuf: legioefquaffecum babuerac; equicatumq; in byberna diftnbuic. Ipfe omibuffuif rebuf celeriter correptifmalacam contendit.ibic^ aduerlb tempore nauigandi nauef confcendit:ucipe predicabat: ne fe Lepido 86 Trebonio et Marcello committeret, et amici eiuf didlitabanttne per earn prouintiam minorc cum dignitate iter Faceret.cuiuf magna parfab eo defecerat.uc ceteri exiftimabanc: ne pecunia ilia ex: infinitifrapmif conferta;in potefbatem cuiufq ueniret. ProgreRuf byberna fecunda temptfbace: cu in biberum flume nodtif uicade caula fe coculiflec.Inde paulo uebemeeton cempeftace nibilo periculofiuf fe nauigacuru credenGprofedluf aduerfifflu dtibufoccurrencibufoftio fluminifin ipiffaucibufcu neqj fledtere nauem propter utm fluminif-neq-direcHram eantif fludtibuf tenere pofTet: demerfa naui periit.Cu in fyria Cefar ex egypto ueninèt:atq; ab bif qui roma uenerätad eu cognofcerecs lictenfq; urbanif ammaduerterecimulta rome male 86 inutiliter adminiftrarvneq; ullam partem reipub.latif commode geri:q, et contennombufcnbunitufpnitio fe fed itioneforirent;••et ambitide atq; indiligentia tribunorum militum: et qui legioibuf preerant: multa contra morem confuetudmeq; militarem fierent:que dif/ foluende difcipline feueritatifqieénc:eaqj omia flagitare aduentu fuum uideret:tame preferendum exiftimabac:quafin prouinciaf regionefq? ueninet:eaf ita relinquere confbitutaf: ut domefficif diRenfionibufliberarentur, lura legefq; acciperent.et excernoru boftium metum deponerent.Hec in fyria cilicia Afia celeriter fe confedhurum Iperabaciqp be prouintie nullo bello premebatur. In bitbynia ac ponto plufonerifuidebac impedere fibi.no enim exceninè ponto Pharnacem audierat.neq; exceflurum putabat; cu fecudo pretio edet uebemencer inflatuOquod contra Domiciu Caluinu fecerat, comoratuffere f oinibufciuitatibufque maioref funtdignitace.-premia benemennfg^ uintim et publice cribuic.de concroueriiifueceribufcognolctc.ac ftacuic regef.legef dynaftaf prouintie:finicimolq; omnefqui ad eum concurrerant-’receptof in fidem: conditiombuf impofitif prouintie tuende ac defendende dimitcic.et fibt 86 populo ro.amtaOimoCPauafdiebufin ea pro/ uintia cofumptif: Sex.Cefarem amicu 86 neceRanu fuu legioibuf tyncq; prefecic. Ipfe eade claRe qua uenerac proficifcit in cilicia: cuiufprouintie ciuitatefomefeuocacTarfum.quod oppidu fere

conuf Cilicie nobiliHimu fomfïîmûq; eCtabi rcbufomibufpuinne cc finicimarum ciuicacum confticunOcupidicace proficifcendi ad bellum no diuciuf moratur.magnifq; icineribufper Cappadociam cofedbif: biduum mazace moracufuenic Comana:uecuftiflimu 8^ fandbiHimu in cappadocia Bellone cemplu:quod canca religione colicur:uc lacerdof eiuf dee maiefbace.imperio.ee porccia fecuduf a rege:confenfu gencif illiufbabeacur. Id boi nobiliOimo Nico/ medi bicb/nio adiudicauic. qui regio cappadocum genere orcuH pprer aduerlam forcuna maioru fuoi^: mucacioneq? genenfiurc minime dubio; uecufbace en ineermino; facerdocium id repecebac. Fracrem auce Änobarzanif Ariaracem:cum benemericuf ucerq; eoif de republica eec:ne auc regm beredicafAriarace follicicarec: auc berefregni cerrercc; Ariobarzani accnbuie.qui fub eiufimpio ac dicione efTec.ipfe icer ccpcum fimili uelocteace conficere ceptc. cum propiufponcum finefq; gallogrecie acceHiirec^Deiocaruf ce/ crarcba gallogrecie cue quidem pene conufquod ei neq; tegibuf neqi moribufcócelïüm enecte ceccri cecrarebe cocendebanc. -Sine dubio aucem rex armenie minorifab fenacu appellacuGdepofiuf regiifinfignibuGneq: cancû priuaeo uelbicu:fed ena reo:; babicu: fupplex ad Celarem uenic oraeù^ue fibi ignofcerec: q jin ea parte poficufterrarum:que nulla prefidia Celanfbabuiflec.'exercicibuf imperiifq; in.Cn. Pópen cafbnffuifiec.neq: ent fe ludicé debuiHe elle cócrouerfiaru populi romani, fed parere prefencibuf imperuf. Concra quem Celar cum plurima fua commemorarer officia:que 'confulei decrecifpublicifcribuinèc:cumq: defenGonem eiufnulla poffe exculationem fue imprudcue recipere coarguiffec.q, bomo tance prudentie ac diligccic fcire pocuiffec:quifurbem icaliamqj cenerec:ubi fenatuf populufq: ro.ubi refpublica effec.-quif deinde pofb.L.Lentulum.M.Marcellum conful eHèc.fed camé fe con/ 'cedere id Fabium fuperioribuffuif beneheuf:ueteri bolpicio^acq? ■amicicie:dignicaci:ecaciq; bommiGprecibuf eorum qui frequetcf concurnllenc bofpicef atq; amici Deiocari ad deprecandum.De concrouerfiiftetrarcharum poflea fe cognicurum efle dixic.regiu ‘ uefbicum ei reffituic. Legionem auc eannqua ex: genere ciuium fuo2{ :Deiocarufnacura difciplinaq: noQra confticucam babebac: equicatuq? omncad bellum gerendu adduci luffic.Cum in poneCi ueniffec:copia(q ’omnefin unum locu coegiffec.que numéro acqi exercicationc bellorum mediocref erand excepta enim legione

amp;ri'AUgt; '(^

fexta'qua fecum adduxerat alexandria uetcrana^mulnf mentif labonbufpiculilq? fudham:mulcifq; mihabuf param difficufcace lanerumac nauigaaonu:pam crebricace belloifadeo dimmuca uc minufmillebommuin ea cnee:relique erane treflegionefuna Deiocarv due quem eo prelio quod-Cn-Domitium fecifïè cum Pharnace fcriplimuf fuerant. Legati a Pharnace miffi Cefarem adeunc.acq} impnmifdeprecanturme eiufaduentufhoftilif eßet* Fadluru enim omia Pharnacem que imperata enènc:maximeq? comeorabaemuUa Pharnacem auxilia contra Cefarem Pompeio dare uoluiiïexû Deiotarufqui dedinècî tamé ei fatifFecinet.Cefar relp0dic:fe fore equiOimuPbamaci fique polliceretur reprefenZ caturufeec.monuit auc ut Iblebac micibufuerbiflegatofne aut Deiotarum fibi obiicerent-aut nimif eo gloriaretur beneficio^q» auxilia Pompejo no milinènc.nâ fe neq? libentiuffacere quicq:q fupplicibufignofcere.neqïpuintiaru publicaf iniuriaf códonare iifpofTe-q non fuiHencin fe officiofi.ld ipm quod comemoraHec officium uciliufPbarnaci fuiffe qui pro uidifletme uinceretur:q fibucuidu tmmorcalef uidtoriam tribuifÏent.Ita ipfe magnaf amp;: grauefimuriafciuium romanoru:quiin ponco negotiati eßenC! quoniamincegru reftituere nó ponec:cócederePharnaci.ISIam neq: interfedlifamiflam uicammeq: execflifuirilicacem reftituere poffe.quod qdem fuppliciu grauiufmorte ciuefromani fubiHènc, Ponto uero decederet cofeftim.failiafq; publica noru remiccerec. ceceraq: refticuerec fociif ciuibufq; romanifque penef eum eßenc. Si bene fecißecaam tune fibi micterec munera ac dona^que bene rebuf geftif imperacoref ab amicif accipere confuefcenc. Mtferat enim Pharnacefcoronam auream. Hif refponfif daciflegacof re/ mille. A.c Pharnacefomia hberaliter poUicituf cum feftmancem ac properante Celarem Iperarec; libentiufeciâ credituru fuifpmißif: q ref patereturiquo ceteriufhoneftiufcp ad ref magif neeeßanaf pro ficifceretursnemini enim erac ignotum;plurimif decaufif ad urbem Celarem reuocarv lenciuf agere.decedédi diem po ftulare longiorem.padtionefinterponere.in fumma fruftran cepit.Celàr cognita calliditate bominif qgt; afiifcemponbufnatura facere co/ lueueracîtuncneceßicace fecit addudtuf uc celeriufoim opmioe manum conferret. Z-ela é oppidum in ponto politumapm utin plano loco laaf munitu, cumuluf ent nacuralif uelut maufadtuf; excelfiore undiq; faftigio fuftmec murum, Circompoltci fuchuic

oppido magnimulcicp incercifi ualhbufcolIcOquoru edinHimuG qppeer uidtonaMicbridanGec infeIicicaceTnani:detnmentuq; exercicufnoftn:rupenoribLifIocirdCqj innenbufpene coiundluC oppido:magnam in illif parcibufbabec nobilicatem.nec mulco longiufmilibufpanuu cribufabeffcab zela.Huc locuPbarnacef ueceriburpacernorum felicium caftrorum refedlifopenbufcopnf jomibuffuifoccupaulc. Cefar cum ab bofte milia pafTuum qumq; caftra pofuinèc.uiderecq; eafuallefqbufregia cafira munirentur, codé mteruallo fua cafira muniturufß modo ea loca boftefpnZ orefnon cepiUent:que mulco eraneppiora regifcaftnf:aggerem comportari lubecintra munitibef.C^o celeriter collato:,pxima nodte uigilia quartaJegionibufofniburexpeditifimpedimetißf in ca ftrif relidtiGprima luce no opmancibufboftibuf ipm locum cepic. In quo Micbridateffecudu bellu aduerfufTnanu fecerat. Hue omne comportari aggerem e caftnfferuinaq; aginuGTic ne quifab opere milef difcederet: eu Ipatio no ampliufmille paGTuu, intercila uallif caftra boftium diuideret ab opere incepto Celanf caftrorum. Pbarnacef cu id repente prima luce animaduertiflec: copiaffuafomr p caftrifinflruxitJquafincerpofira tanta locoru iniqcate:confuetudtne magifpuulgaca militari:credebat inftrui Celàr uelad opuffuum tardanda:quo pluref in armif tenerend: uelad oftencationem regie fiducieme munitione magif q manu defendere locu Pbarnacef uidcrecur.dcterncurnó eft:quominuf prima aciep uallo inflrucfta:reliqua parfexercitufopuffaceret. AcPbarnacefimpuirurfiue loci félicitace.fiue aufpicuGer religio? nibuf mdudtuGqbuf obeemperaHè eum poftca audiebamuGliuc paucitate noftrorû:qui in armif erant compercaicu more operif quotidiani:magnam lUoru feruorum multitudine que aggerem porcabac:milicefeé credidiHetifiue etia uecerana fiducia exercituf fui:que cum legione.xxii. in acie conflixifte.ec uiciGTe legati eiuf gloriabantur.fiue contemptu exercituf noftn.quem pulfum a fe Domino duce Iciebatanito cofilio dimicandi:defecere prerupta ualle cepit. Cuiufaliquâ diu Celàr irridebat inanem oftétarioné. et eo loco militum cohortatione que in locû nemo fanuf boftif fubiturufeßet: Cum interim Pbarnacefeodé gradu quo tn preliu defcederac:ualle alcendere aduerfuf arduû collé inftrudtif copiif cepit. Celàr incredibili eiufuel temencate.uel fiducia motufneq opinanGimparatufcp oppreHuGeodé tempore milicefab operibuf

uocac.amid capere lubec.legionefoppomc. aciem infhruiC.Ctiiuf rei fubica crepidano magnum terrorem attulit:noftrif nondum Ordtnibufinftrudhif:falcate regie quadrige permixtofmilitefp/ turbant.que tamé celeriter multitudine telorum opprimuntur. Infequicur haf aaefboftiuec clamore fublato confligit.multum adiuuate natura loci.plurimi deorum immortalia benignitates qui cum ommbufcafibufbenir incerrunc.cum precipue eiGquibuf nibil ratione potuit adminiftran.Magno acq: acri prelio fadta: cominufdextro cornu quo uecerana legio erat collocatannitid pidtone nati efh.ex ea parce cu in procliui detruderent :bofbef. Multo cardiuffed tamen iifdem diifadinuantibuGfiniftro cornu mediaq? acie cote profligantur copie regif que q facile fuberant iniquû locum:cam celericer gradu pulle premebant ^loci iniqtace. Icaq; multif milicibuf parcim incerfedliGparcim fuoru ruina op/ prenïf:q uelocicate effugere pocerancs armifcamé proiedttbualle cranfgreni nibil ex loco fupenore inennef proficere poterant. A.C noftri uidtoria elacnfubire iniquu locum.munitionefq; aggredi nó dubitarunc.Defendencibuf autem bifcoborctbufca flraiquaf Pbarnacef prefidio reliquerat:celeriter caftnfboftiû funtpotiti. Interfedta multitudine omni:aut capta fuorumcPbamacefcum paucifequicibufprofugit. Cui nifi caftroif oppugnatio facultate acculilfec liberiufprofugiédi.uiuufin Celànfpoceftacê addudluf efièc.Tali utdloria totienf uidbor Celar incredibili eft lecicia af/ fedtuf 9 maximum bellum tanta celencace confecerac.q,q; fubici piculi recordatio ê letior. q, uidloria facilif ex diffitcillimif rebuf acciderat. Ponco receptospreda omiregta militibuf condonata: .pofhero die cum expedicifequicibuf ipfe proficifcicur. Legionem fextam decedere ad premia, atq; bonoref accipiendof imcaliam lubecAuxilia Deiocari domum remictic.duaflegióercum Celio Minucio in ponco reliquic. Ica per gallogreciam bicb/niamq; in afiam icer facit, omniumq: earum prouinciarum de concrouerfiif cognofcic.ee ftacuic.Iura in cetrarebafregef ciuitacef difpofuit. MicbridaccmPergamenu quo rem feliciter celericcrq; geftamin egypco rupra fcnpfimufregio genere ortum,difciplmifetia regiif educatum.nam eu Micbndatef rex afie totiuGppter nobilicacé pergamo paruulu fecum afporcauerac i caftra.mulcofq; tenuerat: annof.R.egem bofpbori confticuit.quod fub imperioPbarnacif fuerat.prouinciafq; populi romai a barbanfacq; inimicifregibuf:

incerpoftco armcifflmo rege muniuic.Eidem cetrarcbiam (egibuf » gt;nbsp;igallogrecoruaure gencif8lt; ;cognationifadiudtcauic occupacam: ec ponenampaucif ance annif a Deiocaro.Neq: carnen ufquam , gt;.diuciufmoracuf e:g neeeßieaf urbanarû feditionu paci uidebat. i i^R-ebuffelicißime celernmeq; cofedtiCm Italiam celenuf omnium 2^ t opinione ueuic.

Q'Jul^ capiti- belli Xji'iq. Opt« aut 'Hirtii Gnntncnfmiin?

'-^qiiumifï'

^cfar itinenbufluftif cofedliGnullo die inter/ minà:ad.xtiti.kal. tan uari.Itl/beum peruenic. oftendic fele nauef uelle confeendere: ^^71 ? cum non ampliuflegionem tyronum baberec g ^unam.equicefq? mx fexcentofTabernaculum * 'fecundu liccufipm confbituicmc prope Hudluf ^^uerberarecHoc eo confilio fecic.ne quifmore ^j^ 'quicq fere fperarec.ee uc o mnefin diefboralq; paraci eéne. Incidic 'q pper ld cempuGuc cempefbacefad nauigandu idoneafnó baberec. ^ : Nibilo camê minufin nauibufremigefmilicelq; cócinere.ec nulla ? f pretermiccere occafionê profedhonif cu prefercim ab tncolif eiuf

-prouincte nuctarentur aduerfariorum copie.equicacuf infinicuf legióefregie tref leutfarmature magna uif Scipióifdecé.elepba« cencu uigmci.clanèfq; eße complurefcamé nó decerrebae animo, ecfpe cófidebac. Incerï indief 86 nauef loge adaugeri, ec onerarie complurefeodem concurrere.ee legionefcyronum co nuenire.In bifuecerana legio quinca.equicu ad duo milia.legioibufcoHcdhf fex.ee equicum duobufmilibufuc queq: prima legio ueneradin ! naueflongafimponebacur.eq utcef auc m onerariaf. ita maiorem parcem nauium ancecedere lußic. ec infulam petere apomanam que eft a lilybeo. Ibiq; com oratufbona paucoru uendic publice. DeindeÄßieno precon qui ficiltam obtinebarde omnibufrebuf prectpic.ee de reliquo exercitu celericer imponendo.Datif man/ dacifconfcendic ad.vi.kalen.ianuar.ec reliquafnauefftacim eft confequucuflca uenco cerco celcnq: nauigio uedtuf poft diem quartam cu longif paucifnauibufin cofpedlu afnee uenic.Nam neqi onerarie relique precer paucafuenco dtfperle.-acq; errabûdes diuerlà loca pecierunc.clupeam claße preteruebtc.deinde neapo/ lim.cóplura precerea caftella:ec oppida nó longe a man relinqc. Poftq adrumetumacceßic^ubi prelîdium erae aduerlartorumicui

preerac.C-ConfiJiufet a clupea fecundum oram marttimam cum equitatu adrumectCn. Pifo cu maurifcirciter tribuf milibuf ap/ paruit. Ibi paulifper Cefar ante porcum comoratufdum relique nauefcôuenirentæxponit exercitu.Cuiuf numeruf mprefentia fuit peditum ena milia.equitum centumqumquagmta.Caftrifqr ance oppidum poficiffine iniuna cuiufq confedit.cobibetq; omef a preda. Oppidani interim murofarmacif coplent.ance porcam frequencefeonfiduncad fe defendendu.quoru numerufduarum legionum intuferac. Caefar circum oppidum uedtuf nacura loci per{pedta:redic in cadra. Non nemo culpe eiuf imprudecieq; al? fignabac:q, neq; circu loca gubernaconbuf pfedtifq; qd pecerecs preceperac.neq? uc more iptuf cofuecudo fuperioribuf ceporibuf fuerac-cabeHaffignacafdederac uc in cempore bifperledliflocum cereum peterent umucrii. quod minime Celarem fefellerat,Nam neq; ullum porcum cerre africe quo clanef decurrerenc-'pro cereo cucu ab bodiu prefidio fore fufpicabatur- Sed forcuieu oblacam occalione egreHufaucupabad. L.Plancufmcerim legacufpecic a Celare: ut fibi darec facultare cu Confidio de pace ageduIipodec aliqua racione perduci ad lanitatem.Icaq; daca faculcace licceraf confcribic.ee eafcapeiuo dat perferendafad oppidu ad Confidiu. Quo limul acq: captiuurperueninecJiccerafq; ut erat madacum Confidio porrigere cepilfec-priufq acciperet ille - unde inqcidaf^ Tum capemuf uenio a Cefare-Tunc Conlidiuf Vnuf ed inquit Scipio Impacor boc cepore populi romani.Demdein cofpediu fuo capciuuincerfici lubec. Litcerafq; nodum pledbaf ficuc erant fignace;dac boi cereo ad Scipionem perferêdaf. Podq una noede ec die ad oppidu confumpeameq; refpofum a Confidio dabacur. neq: ei retique copie fuccurrebanc.neq: equicacuabundabac.ee ad oppidum oppugnandu non fanfcopiaifbabebac.ee eafcyronu neq: primo aduencu conuulneran exercitum uolebac:ec oppidi egregia munitio:difficilifq: ad oppugnandu erat afcéfuf ec nuci/ abacur auxilia magna eqcacuf oppidaniffuppeciafuenire. Non ed Ulla ratio ad oppugnandu oppidu comorandi.ne du in ea re Caelar ed occupatufcircunuentuf a tergo ab equitatu boflium laborarec. Itaq: cadra cu mouere uellec;fubito ex oppido erupit multitudo acq: eqcacuf fubfidio uno cempore eif cafu fuccurric: qui erae miffuf a luba ad dipedium accipiendum.Cadraq: unde Cefar egreffuf icer facere ceperac:0ccupac.ee eiuf agmeextremu

infequi ceperunt. Que ref eu animadu erfa eHec-Tubito legionarii confifbunc:ec equicef quanq erant pauci; tarnen contra tantam multitudinem audaciflime concurrunt. Accidit ref incredibilif UC equirefminuftriginta galli:maurorum equitum duo milia loco pellerent.fugereneq? in oppidum. Poftq compulit 8^ coiedli erant intra munitionefCelar iter conQirutu ire contendit. Quod cum fepiuffacerenc;et modo infequerecur:modo rurfuf ab equicibuf in oppidu repellerentur: cobortibufpaucifex ueeeramfquaffecu bebat in extremo agmine collocani; et parte eqtatuf iter leniter cu reliquiffacere cepit. Itaq; qro Idgiufab oppido difcedebatur: caco cardiorefad infequendu erant numide.Interim in itinere ex: oppidif8lt; icaftellif legacionefuenire.polliceri frumenta.paratofq; effe que imperaHèt facere. Itaq; eo die cafbra pofuic ad oppidum rulpinam kal.lanuar. inde mouit- 'et peruenit ad oppidu lepeim liberam duitatem: et immune. Legati ex oppido ueniûc obuiä: libenter fe oia fa dturofque uellet:ponicétur.Itaq: centurióibuf ad porcaf oppidi 8^ cufloduf impofitifne quifmilef in oppidum introirec:auciniurtam faceret cuipia incole. Non longe ab op/ pido fecudum littuffecit caftra.Bodem nauefonerarie:et longe nonnulle cafu aduenerunc.Itelique ut eft ei nuntiatum incerte locoru’uncam uerfufpetere uilc fune. Interea Cefar a mari non °^S’’^‘^^ ' ^eq; mediterranea petereppter nauiu errore.cquitataq: in naulbufomne continere.'ut arbitror;ne agri uaflaren^.aqua in naueflubet comportari.ILemigefinterim q aquatu e nauibuf exierane:fubito equitefMauri adortimo opmantibuf celarianif: muIto flaculifco uulnerau erunc.nonullofinterfecerunt. Latent enim in infidiifcum equif inter ualleGec fubito exeunt;non ut in campo cominufdepugnent. Cefar interim in lardmiam nutiofcu litceriGet in reliquaf pro uinnaffinitimaf dimific:ut fibi auxilia: commeatuG frumentumq; Gmulatq; litteraf legiGent:mitten da curaret.Bxoneratifq; ptim nauibuflongiG R.abinuI?ofhbumiu in ficiliam ad fecudum comeacum arceGendu mictic.Intenm cum .x.nauibuflongifad reliquaf nauefonerariaf conquirendaGque deerraGenc'ec fimul mare cuedum ab boftibufiubet pficifci. Item .C. Saluftium Cri(pum precoread celerinam infulam uerfufquä aduerlàm tenebant; cum parce nauium ire lubec; qgt; ibi magnum numerum frumenti eGe audiebac. Hec ica imperabat unicui q;; pcipicbacq;:ut fi fieri poGTet: ne locu ullu exculacio baberet; nee

moram cergitierfacio.Ipfe metered expfugif et mcolif cognitif conditiombuf Scipionifet qm cu eo contra Ie bellum gerebant* mileran.ILegiu enim equitatu in prouintia afnea Scipio alebat: canta boium erat clemencia:uc mallent regif eße uedtigalef q eu ciuibufin patria in (uiffortunifeé incolumefCefar ad.iii.nonaf tanuar.caftra mouet.Leptiq? fex cohortium prefdio eu Safema relidtonperurfufunde pridie uenerae:rufpinâ cum reliquif copiif conuertic.ibiq; fareinif exercitufreli dbifipe cum expedita manu proficifcitur circum uillaffrumentatum-oppidanifq; imperat:ut plauftrauumécaq ? omia fequatur. Iraq: magno frumen inuêco numero.rulpinâ redit. Hoc eu idcirco exiffimo feciffe-ne man/ cima oppida poft fe uacua relinqueret.pfidiaq: firmata ad claßif receptacula muniret. Iraq: ibi relidho. P. Saferna fratre nuf que Lepti proximo oppido reliquerat cum legtone:lubec comportari ligna in oppidum gplurima.Ipfe cum coborcibuffepcem que ex ueceranif legioibufin clade cu Sulpicio 8^Vatinio rem générant: ex oppido rufpina egreflufproficifcitur ad portum qui abeftab oppido milia pafTuu duo. Ibiq; claffem fub uefperum cu ea copta co nfcendic.omibufin exercitu infciifet requirentibufimperacorif cófilium magno metu;ac eniti follicitabantur.Parua enim cum copia:ec ea t/ronummeq; omiexpofica in africa contra magnaf copiafet tnfidiole nacionifequtcatuq; innumerabile:le expofteof uidebant.neq: quicq folacii in prefentia.-neq; auxilium in fuorum conflio animaduertebant:nifi in ipiufimperacorifuultu:uigore mirabiliqjbilaricace. A.nimu cnim altum et eredtu pre fe gerebat. Huic acquiefcebancbommefet in eiuffctentia: et confilio;omnia fibi procliuia:omnefforefpcrabant.Cefarin nauibufuna nodte cofumpta.iam celo albelcence:cupftafci conaretur;fubito nauiu parfde qua timebat: ex errore eodem co ferebat;. Hac re cognita celeriter de nauibufimperatomnefegreduatqi armacofin litcore reliquof adueniencef expedtare.ltaq? fine mora nauibuf eif in porcum recepnfet aduedtif militum equitumq: copiifrurfuf ad oppidu rufpina redit.acq; ibi caftnf cofticucifiple cu cobortibuf .XXX.frumentatum eft profedtuf Ex eo eft cognitum Celanf confiliu-Ille cu clade;nauibuf oneramfque deerra(renc:fubfidio ire clam bofbibufdicttur uoluideme cafu imprudenceffue nauef in cladem aduerfarioip inciderent.neq; eam rem eofuoluide Icire: qui in preftdii relidi miliceffuident.ne propter fuoip paucitatem:

ec boflium multicudincmmetu deficcrcc.Inccrtm cum tam Ceamp;r progrenùfefTec e caflriGcirctcei *milia palTuu cria per fpeculacoref ec anceceflbref equicef nuntiatur ei co piafborium baud longe a fefe uifaf et bercle eu eo nuntio puluif ingenfconfpici cepcufeft. Hac re cognita Cefar celenter lubet equitatu uniuerrum:cuiuf copia babuic in pfentia no magna ; et fagictanofquoi p paruufc calhrif exierat numeruf accerfi.atq; ordinatim figna fe leuirer co/ fequl.ipe antecedere cum paucifarmatif.Iamq; cum proculboflif confpici ponet:milicef in campo lubet galean.ee ad earn pugna parari:quo2foino numeruffuit-xxx.cobortium.cum equicibuf .cccc.ee fagiccariif.Ecbo ftefincerim:quo2^dux erac LabienuGec Duopacidiuf aciem diriguc mirabili longitudine non pedieu:fed equitumconfercam.ee inter eofleuif anrature numidafet fagitZ canofincerpofuerant.ee ica condenlau erane;uc procul Celariant pedeffcref copiaf arbitraretur.ec dexcru ac finiftru cornu magnif co ptif firmauerac eqcacuum. Interim Cefar aciem dirigic fimpficc uc pocerac;pro peer paucitatem.fagiteanof ante aciem cofbicuic. eqcefdexcro:finiftroq; cornu opponit.ct ica pcipic ucpuiderent: nc multitudine eq uieacufboftiu circunuenirentur.Exiflimabac emm le cum pedeflribuf copiif acie inftrudta dimicaturum.Cum ucrinq; expeCtario fierce;neq; Cefar fe remouerec; ec cum fuorum paucitate cotra magnam uim boftium artificio magifq utribuf decercandu utderec:fubito aduerCrioip equicacuf fe extendere: ec multitudine promouere:colle!q; compleClret Cefarif equitatum extenuarufimulq; ad circueundum comparare fe ceperanc.Cefa/ riani equicef eorum multitudine egre fuftinebanc. Xcief interim medie cum concurrere conarentur:fubito ex condenfif turmif numide leuif armature cu eq uiribufpcurruc.ee incer legionariof pedieef lacula coiictune. Hic cu Cefariani in eofimpecu fecifTenci ad illo2^ eq uicefrefugiebac.pedicef interim refifbebancrdu equitef rurfuf curfu renouaco peditibuf fuiffuccurrerenc.Cefar nouo ge/ nere pugne oblaco:cum aiaduerceret ordinef fuoi f inpcurrendo turbari:pedieefenim du equiceflongiufa fignifpcrfcquuucJatcre nudaco a proximifnumtdif iaculif uulnerabanCur:Equicef aute boftiu pilum milicif curfu facile uicabanc:Edicic per ordinef ne quif milefa fignif quattuor pedeflongiuf procederet. Equicacuf interim Labieni fuoru multitudine confifufCefarif paucitatem nrcuirc conaCec equitefiuliani pauci multitudine boftiu defcffi-

^vbA^'r^

equïfcouLiInerdtifpaulattm cedcre.boflifmagifTnagifq; inflare. Ica punlt;fto cemporifomibuflegionariirab bofliû eqCatu arcu/ uennnCelt;ànrqî copiif in orbem compulfißintra canceUofomnef cóieifh pugnare cogebant. Labienufi equo capirenudo uerfari in prima acie fimulfuofcoborcan:nonnunq legionanofCelanf ica appeUare. Qind ruinqc milefTyro ea feroculufef^uofquoq; ifle uerbif infacuauir.in magnu me bercle uof periculu impulic. mifereor ueftn.Tum milefno fum inquicTyro Labiene:fed de legione decima ueceranuf Turn Labienuf non agnofco inquic figna decumanoru. Turn milef: lam me quiffirn intelligef: Simul caHidem de capice deiecir uc agnofci ab eo ponee:acq; ica pilum uiribufcótorcumdüin Labienu miccere cócendic:equi grauicer aduerfo pedtori affixic.Ec air Labiene decumum milicem:qui ce pecic:lcico eße. Oim camé animi in cerrorem cdiedh - ec maxime cyronûCircufpicere ent Celarem neq; amphuffacereznifi boftiu lacula uicare.Celar incerim cofilio boflium cogniconubec aciem in longicudine qmaxima porriguec aleernifcouerlif coborcibuf: uc una pofl aIceram ance figna cenderec: Ica coronam boflium dexcro;lîniftroq? cornu mediam diuidic.ee unam parce ab alcera exclufam equiceCq; incnnfecufadorcuf cu pedicacu celif cdiedlif in fugam uereic.neq; longiufpro gre ffufuericuf infidiaffe ad fuof rectptc.Idem alcera pari equicu:pedicuq; Celànffaac.tïif rebuf geflifec procul boflibufexpulfinconuulneracilq; ad fua prelidia fete ficue erac infficueu:recipe cepic.Incenm.M PeereiuGee Cn. Pifo cum.ccc.equieibufnumidif eledtiGpedicacuq; eiufdégenerif fanf grandi ex icinere redto fublidio fuifconcurrune.Hofleffuif ex cerrore FirmaeiGrurfufq; renouacifanimiflegionanof couerfif equinbufrccipiencefnouilTimofadonri.ee impedire ceperunc:quo minuffe in caflra reciperene. Hac re aiaduerfa Cefar lubec ftgna couercv ec medio campo redincegrari prelium.Cum ab boflibuf codé modo pugnarecurmec cominuf ad manuf redirecur:Cela/ rifqi equicefaz lumenca ex naufea-recenn fici:langore:paucicace: uulneribulq; defacigaciad inlèquédum boftem:perfeuerandumq; curfum cardiorcm baberencsDieiq; parfexigua lam reliqua effec: coborcibufeqcibufq; circundacifimpac:uc uno idlu cocenderenc. necç remicceréc-donec ulcra ulcimofcoIIefboftefrepullilTènc.acq; eo2 feffene pocin.Icaq; figno dacorcumiam bofteflanguide:neg/ Iigencercf cela micccrenc.fubico immiecic coborcef curmafq; fuoip

acq; uno pundio cemponGbof iibuf nullo negotio campo puUIG poll collemq; deiedtiónadli locum, atq; ibi paulifper comoran: ita uc erantinftrudli ' leniter fe ad fuafrecipiut munitioef. Icemq; aduerfani male accepti turn demu fe.ad fua prefidia contulerunt* Icerim ea re gefta; ec prelio dirempto ex aduerfarnfpfuge plurcf ex omi boium genere:ec preterea incercepci boftium compluref equicePpedicefq.ex quibuf cognicu eft cófilium boftium.eofbac méce ec conatu uenifTecucnouo 86 inuficaco genere pln cyronef: legionarii q; pauci perturbati:Curióif exemplo ab equitatu cir/ cunuenci opprimerent.Ec ita lubam dixiOepro concióe:cancam fe auxiliorum mulcicudtnem aduerranirfubminiftracuru ’uc ena cedendo fatigati in ipa uidtona uincerétur:acq; a fuif fuparenc. Qiiippe qui in nullo illorum fibi confideret. Primum q, audierat rome legionef ueteranaf diffenctre.neq; inafricam uelle cranfire. Deinde q, triennio in africa fuof milicef confuecudine rccencof; fidelefiam fibi effectHec.maxima auc auxilia baberec numidaru: equituqi leuifarmature.Preterea ex fuga*prelioq; Pompeii La/ bienuffecua brudufto cranfportauerat egtef germanofgaUolq;: ibiq; poftea ex bybridiflibertimfferuifq; conicpferac:armauerac: equocp frenaco uti eddocuerae; Precerca regia auxilia.elepbanti centum.xx.equitatufq; innumerabilif Deinde legionefconfertpee ex cuiulq: modi generifampliufxii. milibufHac lpe:acq; ea au/ dacta mflammatufLabienufcu equitibufgallifgermanilqi.dccc. numidarum fine freni*.viit.milibuf:Preterea petreiano auxilio adbibito equicibufdccc.peditum:ac leuif armature quater tatif (agiccartifac fundteoribufbippocoxotifq? compluribufibifcopuf pridie nonaf lanuariafpoft dié certiu:q africam attigit:in capif planififimifpurilTimifq; ab bora diei quinta: ufqi ad folif occafum eft decercatu. In eo prelio Petreiufgrauiter idlufex acie receffic. Cefar enim interim cadra munire dibgentiufprefidiaq; firmare maioribuf copiif ualluqjab oppido rulpina ufqrad mare dedu/ cere:et a cadrifalterum eodem quo rutiufulcro cicroq comeare: auxiliaq; fine periculo fibi fuccurrere podenc-Tela: tormencaqj ex nauibufin caftra cóporcare:remigu pattern ex clade galloif: rbodioruq: epibacoruq; armare;ec in cadra cuocare uti fipodec eadem róe:qua aduerfani leut armatura incenedha inter equicef fuof interponerentur,làgictariifq? ex omnibuf nauibuf itb/reif fyrifqriec cuiufq; generifq; dudlif i caftra cópluribuffrequécabac

fudf copidf: Âudiebdc enim Scipionem poft die tertium eiuf diei quo prebu fadlum erac^appropinquate copiaffuaf cu Labieno eePerreio coiungereLumfeopie legionu ocfto equitum qttuor mdia ec nuciaband.ofFicinafferranafinftruere.fagitteqj telaq; ud fierenc coplura curare.glandeffundere. fudeCcoparare-litterafin ficiliam nutiofq; miccere uc fibi eracefmaceriemq; congererent ad aneteP cuiuf inopta in africa effet. Preterea plurimu ferru addu/ ceretur. Ec la animaduertebac frumento fe in africa nifi porcaco uti no poffe. Priore anno enim propter aduerfariorum deledfuf q, ftipendiarii aracoref militefq; cent fadtu meffem no effe fadta: Preterea ex omi africa frumentu aduerfariof in pauca oppida bene munira comportaffe; omnemq: regionem africe exinaniffè frumcco.oppida pcerea pauca-queipG fuifpfiditf tuen poterant, reliqua dirui acq: delerree eoifincolafinter fua prefidia coegiffe cómigrare:agrofdefertofac uacuatofeffe.Hac necedîtate Caefar coadlufpriudtofambiendo:ec blande appellando:aliquanculum frumenti numerumfua caftra c0iederae:ec eo parato utebatur. Opera interim ipe quotidie circuire-ec alterafcobortefin ftacioe babere propter boftiu multitudine.Labienufluatioffuofquozf maximuf numeruffuituubet m plauftrif deligacof adrumetum deportari. Nauef interim Cefarif onerarie errabunde male ua/ gabatur incerte locoru.-atq: caQro:^ fuorujquaffmgulaflcapbe aduerlanoru compluref adorte incenderant:atq; expugnabant. Hac re nuntiataLefar claffef circum infulaf porcufq; difpofuit: quo tutiufcomeacuffupporcari polfec.M.Caco interim q ucice preerac:Cn. Pompeium filium multifuerbifadidueq; obiurgare nd defiftebac. Tuuf inquit pacer ifliufecatifcu edet: et aiaduer/ cidec rempub.ab arduiGfceleracifq; ciuibuf oppfamp;m:bonofq;auc incerfedlofaut exilio mulcatofpatria: ciuicateq; carere;glona ec animi magnicudine elacuP priuatufq; adolefcentuluf paterni exercitufreliquiif collectif pene oppreflam fundituf et deletam italiam.urbemq; romana in libertatem umdicauit.ldemq: ficilia: afncam:numididm:mauricaniâ mirabili celeritate armifrecepit: quibuf ex rebuffibi eam dignitatem;que eft per gentif raridima: clariflîmaq; conciliauie. A-dolefcenculufq; acq; equefromanufcri/ umpbauic.Xtq ille non tarn amplifrebuf geftif patrifneq; cam excellent! maioip dignicace parca: neq; cancif clientelifnominiCq; dancace predicufin rempublica eft ingreduf.Tu cotra ec paenf

nobiltcace: ec digmcaccœc per ce ipe laaf animi magnicudme; cc diligécia predicuCnone niceriß ecpftcifcenfad pacemafcliécelaf: cc ad auxiliu cibi reiq; publice acq; opcimo cuiq; efflagicacu. Hif uerbifboifgrauintmi incicacuf adolefcéculuf cu nauiculifcuiufq; modi genen f.XXX.inibi paucif roftracif profedluf ipe ab unca in mauncamam.regnûq; Bogudif efb ingrelTuC Expeditoq; ex/ ercicu numéro feruo^diberoruqMi.miliu: cuiufparccm inermem: parcem armacam babuerac;ad oppidum afcurum accedere cepic. in quo oppido prefidiu fuic regiu. Pompeio adueniece oppidani ufq eo paHi pro piuf eu accedere:donee ad ipafporcafae murum appropinquarer: fubico eruptioe Fa(n;a:profhracofporcerricofq; pompeianofin mare panîm:nauerq; copuleruc.lca re male gefta Cn. Pompeiuffdiuf nauefinde auercic neq; pofbea liccufaccigic. ClafTernq: ad infulafbalearef uerfuf couercic. Scipio interim cum bif copiif quaf pauloance demonftrauimuf ucice grandi prefidio reli dto pfedtuGpnmu adrumenci caftra pomc.deinde ibi paucof dief comoracuf nodbu icinere faefto cuPecrei 8^ Labieni copiif fe coiungic.acq; unif caftriffa dlif.iu.milia pafTuu longe cufiduc. Equicacufinterim eoq:circum Cefarifmunitibefuagaruacq; cof qui pabulandi:aucaquadi gratia extra uallum progrefti effent: cxcipere.ee ica omefaduerfanofmera munitionef cocinere.quare celanani graui annona func conflidlaceideorq » nondum neq; ab ficilia:neq? ab fardinia commeacuf fupporcacuf erac.neq; per anm tempuf in man claffeffine periculo uagari poterâc-neq; ampliuf milia pafTuu fex cerre africe quaq; uerfufcenebant.pabuliq» ino/ pia premebantur. Qiia necefRcace coacti uecerani militefeqtefq; qui mulca terra:manq; bella cdfeciffent: et penculif inopiaq; call fepe folenc ede conffaftacralga in littore collecfta:ec aqua dulci elotanumentif exunencibuf data uitameo4 producebant.Dum bee ica fierent;rex Iaba co gnitifCefarifdiffieuItatibuGcopiamq; paucicace:nó eft uifum dan fpatium coualelcendnaugendaruqi ciuf opum.Itaq: comparatif equitum magniOpeditumcç copiif fubfidio fuifegreduf e regno ire c0cendic.P.Citiufincerim:ec rex Bogud coniundtiffuif eopiiGec cognito regiflube cgreffuJppiuf eiufregnum copiafadmouere.'Cirtbamq: oppidu eiufregni opu/ lenndimuadorer paucifdiebuf pugnando capiuc.et precerea duo oppida gcculorum:quibuf cum conditionem ferrenc uc oppido excederenendq; uacuum traderent ' conditionemq; repudiaffent:

poflea ab eif captimcerfedtiq: funeomnef Inde progreffiagrof: oppidaq: uexare non defiftunc-Quibufreburcogninfluba cum lam no longe a Scipióe acq: eiufducibuf abefTecJcapic confilium fanuf eHè fibufuoq; regno fubfidio ire: qdum ipfe aliof adiucuruf profiafcerecurupe regno expulfufforfiean utraq: re expelleret. Iraq? rurfuffe recepit:acq; auxilia a Scipioe enarn abduxic-fuif rebuf cimenf.Hlepbannfqi engmea relidtif fuif finibuf oppidifcp fuppenafpfedhuf eft.Cefar cu de fuo ineenm aduentu dubicano in prouineia ecc; neq? quifq crederec ipfum; fed aliquem legatum eu co puf in afneam ueniHè; confcriptif liceerif circum prouinciam omefciuicaceffacie de fuo aduencu ceretoref interim nobilefbo/ minefex fuifoppidifprofugere:ec in cadra Cefanfdeueire-’ec de aduerfario2| :fuo4 acerbicate crudelicaceq; comemorare ceperuc. Quorum lacbr/mtfquerelifqj Celar commorufcum ancea dare codituiHec in daciuif cadriGedace inita cuncdifcopiif auxiliifqi coacdifbellu cu aduerlaniffuifgerere tndicuieJiecerafq; celencet in ficiliam ad Alhenum si R.abiriul?odbumiu confenpufee pep lacbalcopu miffifuc fine ulla mora:ac nulla exculanone byemiG uencoruqi exercituf fibi qcelerrime cranfportaretur: Africamp/ uinciâ perire: fudicufq; euern a fuif mimicif q, nifi celeriter fotiif force fubuentu:precer ipam afneam terram nibiine teedu qdem quo fe reciperent:ab eorû fcelere mlîdufq; reliqua. fucurü;atq; ipe in tâta erat fedinatióe:et expecdacióe:uc podero die q mififfec IitteraGnutiumq in ficiliam;cladem exercicumq; morari diceret: nodlef diefq; mentem:acq; oculof ad mare difpofitoG diredtofq: baberet-Nec mirum. Animaduertebac enim uillaf exuri.agrof uadan.pecuf diripatrucidariq?. oppida cadellaq? dirurdefenq;. principelq: emicatu aut interficnaut in catenifteneri.liberofeo2f oblidum nomie m feraaucem abripi.Hiffe mifenffuamq; fidem implorantibuGauxilio propter copiaru paucitate ede nó polle. Militef interim in opere exercere;acq: cadra munire;currefq: ec cadella facere;molefq; lacere in mare no intermittere. Scipio m/ terim elepbantefboc mo conducere indicuic.duafindruxit acief. Vnam fundicoq:contra elepbantofque quali aduerfarioi; loeu obtineret-et contra eorum frontem aduerfam lapillof minutof. mietetet. Deinde in ordinem elephantofcódituit. Podillof aut: aciem fua indruxic:uc cû ab aduerlariiflapidef micct cepidènc:ec elepbati pcerrici le ad fuofcóuerciffenc; rurfufa fua acie lapidibuf

minîrcofconuercerenC ddLierfu boftem.quod egre cardeq; fiebac. Audere enim elephanti mulcoif annoipdodhrmaiufuq; uecufto uix edocfti camen conium periculo in aciem producuncur-Dum becad rufpinam ab utrilq; ducibuf adminiffcrantur.C. Vergiliuf Preconufqui capfo oppido maritimo preeracscuaimaduernlTec naueflingulafcu exercitu Cefarifincercdfloco2f:acq; caftrorum fuoi ^ uagari occafionem nadluO nauin iqua ibi babuicadhuanä complet milicibufec fagiccanif eidé fcbapbarde nauibufadiûgic: ac fingulafnauefceldndnafconfedïan cepit;ec eu plurefadortuf céc puiruOfugatuCq; inde difceUïnec: nee camé delifherec piclitari. forte incidit in nauem in qua erant duoTici bifpani adolefccteh tribuni legionif.v.quoi; pacer Cefar inSenacu legerac.ee cubif •T.Salienufcencuno legioir eiufdem.-qui.M.MenaHam legacu obfederac mefDneïet fedicioliHima oratioe apud eu eft ufufldcq: et pecunia az ornameca criumpbi Celarifrecinenda:ec cuftodiéda curauerac:ec ob bafcaufaftimebat fibi.Hic propter confcictiam peccacoipfuorum perfuafic adulefcencibufne repugnarent;lèfeq? Vergilio eraderent. Itaq; deducfli a Vergilio ad Scipione cufbo/ dibuf cradici-ec poft diem certiu funt incerfedti. Qiii cu duceretur ad necem petiffe dicitur maiorTitufa centurionibufuti lè prioré: qfratrem interficerent:Idq; ab eiffacile impctraffe atq; ica eHè incerfedtof.Turmeincerim equicu:quep uallo in ftacibibufeHe rolebac:ab utnlq: ducibufquoeidie mutuifpreliifinter lè pugnare no incermictunc. Nonnunq eda germani'galtiq; labicniam cum Celànfeqcibuf fide data inter fe colloquebar. Labienuf interim cu parce eqtatufleptim oppida;cui perac Saferna cu cobortibuf cribuf oppugnare:ac ut irrumpere conabatur.quod ab defenlb/ ribufppeer egregia munitione oppiduec tormecoi ^multitudine facile 8Z fine periculo defédebatur. Qiiod ubi eiuffacere eqtaeuf fepiufnon intermittebat;ec cum force ance porcam curma denfa adflicidec; Sco rpione accuraciufminb;acq; eoq:decurióe pcuflb: ec ad terram defixo -reliqui perterriti fuga fe in caftra recipiunt. Quo faefto poftea func deterrtci oppidu centare. Scipio interim fere quoctidie no longe a fuif cafhrif paflibufccc.inftruere aciem: ac maiore diei parce cofumpca rurfuf fe in caftra recipere. Quod cu fepiuffierce:neq; ex Cefarif caftrif quifq prodiret;neq;ppiuf eiuf copiaf accederet-delpedta pacientia Ccfarif cxercicufq; eiuf luba uniuerfif co piif pdudtiPelepbacifq; turricif.xxx.ance acie

Îgt;‘'L J^l^^rBquot;

inn:rudlinqUttnime potuic porredla cgtuin:pedituq? mulntudie uno tempore progreHuGbaud ita longe a Cefarif caftrif cóftinr in campo. Quibuf rebuf cognitif Cefar lubec militeCqui extra munirioncf proceHèrant.'quiq? pabulandi:auc Iignandi-aut enâ muniendi gracia uallem petierant: quiq; ad earn rem opuferant: omnef mera muninonef minucatim modefbeq: fine tumuîcu:auc terrore fe recipere.acq? in opere conciftere. equitibuf ante qui in fbaci0e Fueranc:precipic uc ulq: eo locu obcinerentan quo paulo ante cöfticinènCïdonec ab bofte miffum telum ad le perueniret. q gt;fippiuf accederetur:^oneftifïîme fe intra munitióefrecipent. Kill quoq; equitatui edicit:ut iquifq; fuo loco paratufarmatufqi prelto eet.ac bec non ipe p fe coram:eu de ualloplpecularetur: fed mirabili pencuf fciccia bellandi tn precorto fedenf per fpecu/ latoref et nunciofimperabat:que fieri uolebacAnimaduertebat enim:qq magnifeHènc copiif aduerfani freti:tn fepea fe fugatif pulfifcemtifqj et eoeeHam uica:ec ignota peccata. Quibufrebuf nunq canta fuppeterec ex eoif inertia: cofctentiaq; aimt uteftone fiducia:uc caftra fua adoriri auderet. I?rccerea ipiufnome auto/ ntafq: magna ex parce eorum exercituf minuebac audaciam:cu egtegte municioefcaftrorum-et uallufoflaruq; altitudo:et extra uallu ftili ceci mirabile in modu confiet:uc fine defenlbnbufaditu aduerlariifprobiberenc. Scorpionum:ec cacapulcaip ccceroruq; teloru: que ad defedendum folcnc parari:magna copia babebac. Äcqj bec propter exercituf fui prefencif paucicacem:ec cyrociniu preparauerac: no bofliû ui 86 metu comotuf fapictem fe cimiduqr boftiu opinibi prebebat. Neq tdcirco copiafquanq eranc pauce: cyronûq: non ducebat in aciem: q? uidtorie fuorum diffideret:fed referre arbitrabacuncuiufmodi uidtoria eêc futura. Turpe enim fibt exiftimabac: coc rebuf geftifcantifq; exercitibuf deuidtiftot tam clanfuidlortifpartifab rdiquifcopufaduerfarioif fuoru ex fuga colledtiffe cruentam adeptu exiftiman uidtoriamuta con/ rtneuerae gloriam exultattonemq; eoifpatrdonec fibi ueteranaif legionu parf aliq in fecundo comeatu occurriffet. Scipio interim paulifper:uc ante dixt tn eo loco comoracuf: ut quafidefpcxiffc Cefaré uiderec-paulatim reducit fuafcopiaf in caftra.ee contióc aduocata de terrore fuojdefperacioneq; exercituf Cefarif uerba facic.ee coborcacuffuof uidtoriam propriam fe eifbreui daturum pollicetur.Cefar lubec milité rurfuf ad opuf redire:cc p caufarn

muninonu tyronefin labore defatigare:non inccmncnc. Incensi numtde^geculiq? diffugere quocidie ex caftrif SapioniGec parnf in regnum fe conferre;partim cp ipi maioreCq; eoru benefitio.C. Mani ufi FuifTenc^Ccraremqr eiufaffinem eße audiebant;in eiuf caffra perfugere cateruatim non intermittebant. Quoru ex: nu/ mero eledtofbo iefilluffnoref getulofIittenf ad fuof ciuef datif coborcacufut manu fadta fe luofqj defedcrct:et ne fuif inimicif: aduerlariifq; didlo audienterenènt:mictiC.Dunî bec ad rufpinam fiunt legati ex Acilia ciuitate ueniunt libere etiam undiqi ad Cefarernffeq; paracofqueeunq; imperaffec:ec libenti animo polii/ teneur fa diurofcantu orare 86petereab eo;ut fibi prefidiu daret: quo cuciufid: et fine periculo facere poflènc; Sed et frumentum: et queeunq; refeiffuppeteretJcómuniflalutifgratia fubmmifbra/ turof Quibuf rebuffacile a Cefare impecratißprefidioq ; daco-C. MeHîû edilicta fudlum poceffate Acilia lubec proficifci.Quibuf rebuf cognitif ConfidiufLonginufqui adrumenci cum duabuf legionibufec equitibuf dcc. preerac; celeriter ibi parte prefidii re/ lidta:cu odbo coborcibuf Aciliam ire contendit.Meffufcelenuf icinere cofedto.prior Aciliam cu coborcibuf peruemt.Confidiuf inreri m cu ad urbem cu copiif accenîffec:ec aiaduercinèc prefidiu Celanf ibi edemon aufu f periculo fuo rem facere.-nulla re gefta pre multitudine bominum rurfuf adrumetum fe recepit.Dein de paucifpoft diebufequeffribuf copiifabLabieno add udlifrurfuf acillicanof caftrif po!icif obfidere cepit. Per id ccpuf G. Saluftiuf Crilpufique paucifan diebufmiffum a Cefare cu clade demófbra/ uimuf cerenina peruenic-cuiufaduecum.C.DecimufQiicfbonuf uir qui ibi cu grandi familie fue prelidio preerac cdmeacurpuulu nauigiu naclufcofcendicmc fe füge comendae. Saluftiuf interim precor a cerninacibufrecepcuf magno numéro frumeci inuenco; nauefonerariafquaru ibi latifmagna copia fuiC;complec acq ad caffra ad Cefarem miccit. Allienuf interim proconful e Iilybeo in nauef onerariaf impome legionef.xtip ec.xiiiu et equitef gallof .dccc.fundicorum fagircarioruq: mille;ac fecudum comeacum in afneam mittit ad Cefarem;que nauefuetum fedm natffe quarto die in porcum ad rufpinam ubi Cefar caffra babuerac;incolumef peruenerunt.Ira Celar duplici leticia ac uolupcace;uno tempore auiffuf:frumento auxilitfq; tande fuifcxbilaracifaio;acq? leuata 'ollicirudiné:depontt legioefequicefq; ex nauibuf egreffof lubet

ex Ungore naufea q; reficere: dimiObf in cadelfa mumtionerq; difponic. Quibufrebuf Scipio ec qui cum eo erane:commiran er requirere.C.Cefareni:q ulcro confuenet beHu inferre:ac laccHere prelio:fubico comucacu'dlud no fine magno cofilio fufpicaband. Ica ex eiuf patientia tn magnu timorem coiedtrex geculif duof quof arbitrabantur fuif rebuf amiciOimofmagnifpremufponici/ cactonibufq propofitifpro perfugiffpeculandi gratia in Cefarif caftra mittunt.q fimulad eu func dedudtr petieruc uc fibi Iicerec fine periculo uerbaploqui. Poceftace fadta fepenumero inqut. Imperator compluref getulrqui fumufcliencef C.Marit'ecppe modu omef ciuef romani-qui fiintin legtone quarca ec fexca ad ce uoluimufin cuaq: prefidia confugere, fed cuftodtif eqtum nu/ midarum: quo id fine periculo minuf faceremuf impediebamur. Nunc data facultate pro fpeculatoribuf miHia Scipione:ad te cupidiffime ueimufuc pfpiceremufque fode aut infidie elepbattf ante caftra porcafq; uaKi fadie eHenc.fimulq; cofilia ueftra coera eafdem beftiafcóparacionêq: pugne cognofeeremufatq: eif renuZ ttaremuf Qui collaudari a Cefarc ftipendiq: donatt ad reliquof perfugaf deducund.quoif oratione celeriter uencafcbprobauic. Nanq: poftero die ex legionibuf iifquafgetuli nominauerunc« miltceflegionarii copluref a Scipione in caftra Cefarif pfugerut. Dum bee ad rulpinam gerunt;-M.Caco q ucice preerac deledhuf quocidte libertinoi p afro2^:feruoip deniqr'ec cuiufq;modi generif bominu:qui modo per etacem arma ferre poceranc:babere;acq; . fub manu Scipio nifin caftra fubmictere:non intermittit. Legati interim ex oppido tifdre t quo crttict modta milia.ccc. coporcata fuerant a negortatoribufitaliciforatorefad Cefard uenere: qtaq: copia fruméci apud fe fit; docent fimulq; orant :ut fibi prefidium mittac:quo faciliufa^ frumencu:et copie fue conferuent^. Qyibuf Cefar in prefentia graciafagic prefidiuq; breui tempore fe miGTuru dixit.cobortacofad fuofciuefiubec proficifci. P.Ciciufinterim eu copiifnumidie finef ingreTufcafteUo in moneefloco munito lo/ cato:in quod luba belli gerendi gratia 86 frumetum: et refcereraf que ad bellum ufui folenc eße:eóportaucracan expugnando eft pocicuf. Cefar poftq legionibufueceranif duabuGequitatu leuiq; armatura: copiaf fuaf ex fecundo commeatu auxerat.nauef lex onerariafftacim lubec lilybeu ad reliquû exercitu cranfportandu proficilci. Ipfe.vi kaledaffebruar.circiter uigilia prima imperat

fpecutdroref appancorefq; omeGuc fibi prefto eénc.Icaq; omibuf infcufneq; fufpicannbur uigiha.in.iubec ofneClegionef ex caftnf educi ac fe confequi ad oppida rufpinam uerfuf m quo ipe preft/ dium babuic ’ ec q gt;pnmu ad amicicia eiufaccefficande paruufam procliuicatem digreniiG lïnifbra parce campi propemare legioef educic.Hic campuf mirabili planicie pacec milia paffuû.xv.qué lugum ingenfa man ortu-neq; ica prelarum^ueluc cbeacri efficte Ipem. In boc lugo co lief fune excellipanerm qbuffingule curref fpeculeq: Cingule preueceref erane collocare, apud quofuleimum prefidium^ee ftacio fuie Scipionif. Poffq Cefar ad lugum de quo docui:afcendic.aeq; in uniquenq -collem curref caffellaq; facere cepic.acq; ea mmuffemibora fecie.Ecpoffqua non ira longeab ulcimo colle curriq; fuie;que proxima fuit caffrifaduerlànorum; in qua docui eé prefidiu:ffacionéqî numidafum:Cerar paultlper comoracuO perlpecffaq: nacura locuequtCacu in ftacidedifpoico: legionibufopuf accnbuic.bracbiumq; medio tugo ab eo loco ad quern peruenerae: ufq; ad eum unde egreffuf erac iubec dtrigi ac muniri. Quod poffqScipio Labienufq? aimaduereerue equicacu omi ex caffrifedudlo:acieq; equeftri iffrudlara fuifmumcoibuf circicer palTuf mille pro grediucur.pedeffremq copiam in feeuda acie minuf paffufcccc.a caffrif fuif confbituunc. Cefar in opere milicef adborcan.neq: aduerfarioru copufmouen.Iam cum non ampliuf pafTuum mille inrer boftium aciem;fualq; municióefenè ammad uercinècnncellcxinecqî ad impediendofmilireffuofec ab opere depellédof: hoflef ppiufaccedere:necenèqi baberec legióef a municióibufdeducere.imperac uc curma bifpanoifad proxima collem-propere occurrerenc.prefidiuq; inde decurbarenc.locuq caperenc.eodemq; lubec leuifarmature paucofconfequi fubfidio. Qui mini celeriter numidafadorti parcim uiuof capiucmonuUof equiceffugi encefcduulnerauerunc.locoqî fune potin.Poffqua id Labienuf animaduerciC:quo celeriuf iif auxilium ferret; ex acie inffrudla equicacuffui prope cocd dextrum cornu auercit.atqi fuiffugientibuf fuppeciafire concendic. Quod ubi Cefar cofpexic: Labienu ab fuif copuflongiuf iam abfcefïîfTeœquicatuf fut alam liniffram ad incerdudendofboffefimmific.Erat in eo campo ubi ea ref gerebatur; uilla pmagnaquateuor curribufexcrudia;que Labieni profpedtu impediebac.nepoffec ataduercere ab eqcacu Cefartf fe mcerdudi. Itaq; non priufuidic curmaf lulianaf;q fuof

cedt a cergo fenàt.Ex qua re fubiCo in Cerforem couerfo cacatu numidaru redta in caftra fugere concendic. Galli germaniq? qui refticeranc:ex fuperiore loco ec poft cergû circuuencufomcerc^ refiftencenconciducur uniuerfi. Quod ubi legionef Scipioif que pro caftrif eranc inftru cfte ammaduerceruncxmecu ac cerrore ob/ cecace omibufpornf in fua caftra fugere ccpcruc. Poftq Sopioe eiulq; copiif in campo coUibulq; excurbatiGarq; i caftra copulfif: cum receptui Cefar earn luHiflec'equicacumq: omnemincra fuaf munici0nefrecepinec:campo purgato aimaduertit mirifica cor/ pora galloru:gcrmanoruq’ qui parcim eiufaucoricacc eranc ex gallia fequuti.parcim precio poUicicationibufq; addudti ad eum fe conculeranc.nónulli qui ex cunonif prelio capti conferuadq; pare gratia in fide partienda preftare uolueranc.Hoip corpora mirifica fpecie-amplttudteq: cefa coco campo^acpftrata iacebâc. Hif rcbufgeftif poftero die Cefar ex omnibufprefidiif coborcef deduxic:acq; ornffuafcopiafin campo inftruxic. Scipio fuifmalc acceptif occifiGuuIneracilq ; incra fuaf connere fe mnnicioefcepic. Cefar inftrudta acie fcdm infimaf lugi radicef pro piufmunicioef leniter accedit, lamq: minufmille paduum ab oppido uzica?quod Scipio cenebac-aberanc legionef luliane:cum Scipio uerituf nc oppidum amitcerec.-undeadaquari reliquifq? rebuffubleuari eiuf exercicufcofuerac.’edudtifomibufcopiifq druplici acie inftru dtaf ex infticuco fuo pma equeftri curmacim direcdra-elepbatifq; cur/ ritifincerpodfarmacifq; fuppeciaf ire concendic.Qiiod ubi Cefar animaduercic'arbicratuf Scipionem ad dimicandu paracum ad fe cerco ammo uenire in eo loco:que pauloance comemoraui.-ance oppidu confticic.fuamq: aciem mediam eo oppido cexic.Dexcru finiftruqj cornu ubi elepbanci erancun cofpedtu pacenti aduer/ farioif cöfticuic- Cû lam prope fb lif occafu Cefar expedtauidec: neq? ex eo loco quo conftiterac Scipionem progredi propiuffe ataduerciffecdocoq: fe magifdefedere:fi refcoegidec:qin campo cominuf confiftere auderec.no eft uifa radoppiuf accedendi eo die ad oppidu-qm ibi prefidiu numidaru grande ede cognouerac. Hoftefq? q media aciem fua oppido texidenc: fibi difficile fadtu ede intellexit:fimul ec oppidum uno tempore oppugnare, ec in acie cornu dexcro amp;: finiftro:ec ex iniqore loco pugnare:pferum cû milicef amane diei ieiuni fub armif ftecidènc defatigati.Ica qj redudliffuifcopiifin caftra.poftero dieppiufco2 f aciem infticuic

exporrigere mumtionef. Interim Confidiufqui XcilUrn 8^ odio coborteffbipendtariafnumidifgeculirq; obftdebat.ubi.C. Meflîuf qui coborcibufpreeratîdiu mulcuqj expercuCmagnifq; operibuf fepeadmocif iifab opidanif incenfiGcum proficerec nibib fubico nutio de equeftri prelio allato cd mocuffrumeco cuiuf in caftnf copiam babuerac incenfo^uino oleo ceterifq; rebuf que ad uidlu parari folenc^corrupciGAcilla qua obftdebac deferuic.acq; itinere per regnu lubefadto:copiafcu Scipione particufadrumentu fe recipic. Interea ex fecudo cd meatu• •que a ficilia miferac Allienuf nauifuna:lt; qua fuerat. Q^ CominiuGet.L.Ticida equef roma/ nufab refidua claffe cu errauiHet^delataq: eßet uento ad cbapfon Virgilio fcbapbifnauiculilq ? adtuariif excepta c.ct ad Scipio/ nern dedudla. Item altera nauif triremifex cade claffe errabuda: ac cempeftace ad egimurum delaca a claffe Van S^.M.O dlauit elh capcaun qua militef ueterani cu uno centurione; et nonnulli c/roneffueruc.QuofVaruf aßeruacorfine cdtumelia deducen/ dofcurauic ad Scipionem qui poffq ad eum peruenerunrecance fuggeftum eiufcQnfliterunc:Non uefira inquit fponte uof certe fcio:fed illiuffceleraci ueftri impatorifimpulfu;ecimpio coadtoG cluefg óoptimum quenq; nepbarie confedtan. Quofqfn fortuna in noliram detulit poteffacé;fi id quod facere debetif rempublica cu optimo quoq; defendicif certum eft uobif uicam g zpecuniam donare:quapropcer quid fenciacifploquamini.Hac babica orde Scipio^cu exidimaffec pro fuo beneficio fine dubio ab ufgratiaf fibl adtû irupoceftacem iif dicendi fecit. Ex bif centurio legionif .xim. Pro tuo inquit fummo beneficio Scipio cibi gratiaf ago. Non enim imperatore ce appello:q gt;nbsp;mibi uicam incolumicacéqr belli iure capco pollicenfet forfan ifto ucerer beneficio;ft non ei furnmu Iceluf adiungerecur.Ego ne concra Cefarem imperatore meumiapud que ordine duxueiufq; exercitu;p cuiuf dignitate; uidtonaqj ampliufxxxvi.annifdepugnaui aduerfuRarmatulqr confifbam: *Neq: ego id fadluruffum:ec ce magnopere uc de ne/ gocio defiftafadborcor-Cdcra cuiufeni copiaf cdcendaffi minuf antea expercuf eflicet nue cognofcafelige ex tuif coborce una; qua pucafeße firmifftmamcec conflitue contra me.Ego auce ex meif cdmilicdibufquofnuc in cua cenefpoceftate:nd ampliuf.X. fumam;tuc ex uirtute noftra intelligef quid ex cuif copiif fperare debeaf. Poftq bee centurio preftanci animo aduerfuf opinionem

ciuf eft locuCuPiM perculfuf Scipio^aCq; ammidolore incenfufï annuic cencunoniburquid fieri uelleùdcqj ante pedefcencurione reliquofq i ueeeranof a cyróibuf lubec fecemi. Æbducice mqciftof nepbano federe córaminarofec cede cimum faginacof Sic extra uallû dedudhi funt: et cruciabilicer incerfedli. Tyronef aut lubec inter legionef difpartirrec Comimu cumTicida in confpedtum fuu probibet adduci. Qua ex re Cefar comotufeofquofm ftaci/ onibuf cum (ongifnauibufapudTapfcim cufbodie caufa iuflerac effeme fuifoneramflongifq? nauibuf pfidio eent ob negligentia» Ignominie caula:dimittendof ab exercitu: grauiHimum q; in cof edicftu proponenda curauic. Per id tempuf fere Cefàrif exercitui ref accidit incredibilif auditu. Nanq; uigiliarum figno confedlo» circiter uigilia fecunda nodtif nimbufcu faxord grandine fubico eft exortuf ingenf Ad boc auc incomodu accefferac: q, Cefar no more fupenoif impatord in bybernif exercitum coemebat:fed in cercio quarcoue diepcedendo:ppiufq:boQem accedendo.-caftra comuniebat.opeq; faciendo miktef fe circdfpiciendi nd babebat facultatem. Precerea ica ex ftcilia exercitum tranfportaueraemt precer ipm militem 8^ arma ricq; uafneq; mancipiummeq; ullam rem que ufu milici effe confueuicnn nauef imponi pateretur. In africam auce nd modo fibi quicq nd acqfierancîauc parauerant: fed etiam propter annone caritatem:ante parata cdfumpferanc. Quibuf rebufattenuati oppido perqpauci pellibufacquiefcebat: R.eltqui ex ueftimentif tentoriolif fadhifatq; arudinum copiif tedhif contextif permanebat. Iraq; fubito nimbo grandmeq; cd/ fecuca.-grauaci pondere tenebrifaquaq; omneffubruci-diftedliq; nodle intempefba ignibuf extindlifrebufq; ad uidtu ptinecibuf omnibuf corruptif per caftra paOim uagabancur:fcucifq: capita cd tegebant. Eadem nodte.v.legidif piloif cacumina fua (ponte arferunc.ILex interim luba de equeAn prelio Scipionif certior fadlufeuocaco q; ab eodem liccerif prefedto Saburre cum parte cxercicuf Sitio relidto:uc fecum ipfe aliquid autoncatif baberec exercituf Scipiomfa terrore Cefanfeu tribuflegidibuf eqtibufq; frenatif.dccc.numidif ftne frenifpeditibufq; eiuf armature grandi numéro, elepbacif.xxx,egreffufe regno adScipioné eftpfedtuf. Poftq ad eu peruenic caftrif regiiffeorfum poficif cum eifcopiif quaf commemoraui baud ita longe a Scipione confedit.Erac in caftrif Scipidiffuperiori tempore magnuf terror;ec expedtacde

copiarum regiarum.exercicuf eiuf magiffufpenfione animi ance aducnmm lube comouebacur.Poftg uero caftra caftnfconcubc deCpedlif eiuf copnfoem terrorem deponit. Ica qua antea abfenf habuerat autoritärem eam omnem prefenCdimiferar. Quo fadto cuiuiffacile fuit lUatû Scipioni additum animu:fidutiamqiregif aduecu Na potero die^iniuerfaffuaf rcgiCq; copiaf cu depbacif Ix.produdtafin aciem ^fpeciofiiJime pocuit inftruxic.ac paulo/ longiufprogreHufa fuifmunitionibufhaud ita diu comoratuffe recepit in caftra.Cefar poftq animaduercic Scipioni auxilia fere que expedtafTee omia cóuemnèmeq; moram pugnâdi ulla fores per lugum fummu cum co piif progredi cepic.ee brachia procinuf deducere.ee caftella munire.pro piufq: Scipionem capiendo loca excella occupare contendit. Aduerfarii magnitudine copiarum confifiproximu collem occupaueruc. atq; longiuffibi pgrediédi eripuerunt facultatem.Eiufdé collif occupandi gracia Labienuf conlilium ceperac.ee quo propiore loco fuerat:eo celeriufoccur/ rerac. Erac conuallif facif magna latitudine;altitudine prerupca crebrif lociffpeluce in modu fubruciOque erane cranfeuda Cefaru anteq ad eum collem quem capere uolebac peruéiretur. Vlcraq; earn conuallemoliuecum crebrif arboribuf condenfum.Hic cum Labienufanimaduerrinec Celarem;fi uellec eum locu occupare: priufneceHc conuallem oliuetumq; progredueoif locoru pericuf in inGdnfcu parce equicatufleuiq; armatura confedic;uc precerea poft monté collêq; fubico fe Cefari olbéderetsEquitefin occulto collo cauerac'Uc cum ipe eximprouilb legionariofadortuf eHec: ex colic fe equicacuf oilenderectuc re duplici percurbatuf Caefar: eiufq: exercicufneq; retro regrediudimeq: ulcra pcedendi ablaca facultate;crcunuentur concideretur. Celar equitatu antepmilTo: infciufinridiarum:cü ad eum locum ueniHee abufuliuc oblici pre/ ccptoru Labienu fiue uenti ne in fo fla ab eqtibufoppmerencur: ran ac finguli de rupepdire.-ec fumma petere collif Quof Celanf cquicef cofequuti parci m incerfeceru tspareim uiuO2^ lunt poticu Deinde procinuf collem petere contenderunt.atq* eum deeuffo Labieni pUdio; celeriter occupaueruc. Labienufcu parce eqcum uix fuga libi peperic lalucem.Eïac re per equicef gefta Celar le/ gionibuf opera dilfribuic.atq: in eo colle quo erac pocicufcaftra muniuic. Deinde ab fuif maximif calbnfper medium campum e régióe oppidi uz.cte: quod inter fua caflra 8^ planicie poficû erat.

^^^'JK^rf

cenebdcurq j a Scipione: duo brachia mftiCuiC duacC lt;ca engere: uc ad angulum dextrum fmiftrûq; eiuf oppidi couenirenc.Hoc bac ratio e opuf inftruebat: ut eu propiuf oppidu copiafadmo/ uifTetîoppugnareq; cepiHet-reifta latera fuif munitionibufbéret: ne ab eqtaeufmultitudine circunuentufab oppugnatione deter/ retur.Preterea quo faciliuf colloqa fieri poflent:et figpfugere uellentud quod ance fepe accidebat magno eu e04 penculo:cum Facile 86 fine periculo fieret. Voluit ena experiri;euppmfbofte acceffiflctJbabereenein alo dimicare. Occedebat etia ad reliquaf caufiif. g, iflocufdeprenùferac:pucetq; ibi nonulli fieri poterant, aquatione enim longa s^anguOra utebatur.Dum bec opera que ance dixcfiebant a legionibufinterim parf aciennftrucfta ante opuffub bofte ftabac:equitefbarbari leuifqj armature preliifmi/ nutif cominuf dimicabat.Cefar ab eo opere cu fam lub uefperum copiafin cafhra reduceret; magno incurfu cu omi equitatu; leuiq; armatura luba; Scipio:Labienufin legionanofimpetu fecerat. Egtef cefanani ex ui uniuerfe;fubiceq!boftiu multitudinifpulft parumper eeßerunc. que ref aliter aduerfanif cedit;nang; Ce(ar ex medio innere copiif redudtif eqcibuffaifauxilia tulit-Egtef aut aducntu legionum animo addico conuerfif equifm numidaf cupide infequencef difperfofq: impetum fecerunt; acq: eof couul/ neratofufq; i cafhra regia repulerut.multofq; ex bif interfeceruc. Quod ni in noeftem prelium efiec cóie(ftum:pulLiifq: ueco flatuf otmpfpedtibuf offecidec:luba cu Labieno capti in poteftacem Cefarifueninènc:equitacufq; cu leui armatura funditufad inter/ nitionem delecufeffet, Interim incredibiliter ex legioibufquarta cc fexea Scipioif milicefdiffugere partim in caftra Gelarifpartim in qua quifq; poterat regionem peruenire. leemq; equitef curiani diffifi Scipioni eiufq: copiif compluref fe eodem coferebant.Dum bec circum uzittam ab ucrifq; ducibuf adminiftranCurffegionef due.viiii.ee.X.ex ficilia nauibufonerariifprofedhe:cum lam non longe a portu rufpine abeffenc cófpicati nauef cefàrianafquein ftacione apud capfim flabantruenti ne in aduerfano^ infidiadi gratia ibi commorantium cladem inciderent imprudentefuela in altum dederuc. ac diu multûq; ladlaci; cande mulcif poll diebuf fid inopiaq: confedbi ad Cefarem perueneruc. Quibuflegioibuf expoficif memor in italia prifbine licencie militarifac rapinarum cereo2^ bofm paruulâ modo caufulam nadtuf Cefar-g » \uienuf

cnb.mitx.lcgionif nauem commeatu famibaq: fua;acqj lumênf occupauifTcc.neq? militem unum ab ficiha fuftulißeti portera dic lt;3c ruggeftu cduocacif omniu legionum cribunircentunonibufq;. Maxime uellem inquitbomineffue peculande nimieq; libertatif aliqn finem feciffenc.mecq, ’IcnitatiGmodefhiejpacientieq: ronem babuiflent. Sed qrn ipi fibi neq; modu neq; terminum cofhtuunc: quo ceteri dilTimiliter legerant.egometipe documenté more mi/ litari confhcuam. Quapropter.C. Xuiene:9 in icalia milicef po. romani contra rempub.inftigaUimapinafq ’ per municipia feciftr 99? mibt reiq; pub.inuciliffuifti:et pro militibuftuam familiam lumentaq; in nauef impofuiftrtuaq; opera militibufq: tempore neceUano refpubhea caret.ob eaf ref ignomic caula ab exercitu meo te remoueo.bodieq: ex africa abefie-'ec quantu pocefpficifci tubeo. Itemq: te.\.Foncer 9 tribunufmilieu fediciofufmalufqj ciuif fuiftuce ab exercitu dimitto.Tulci SaIienc:T.Alkene.M. tyro. C.Clulianc cu ordinefin meo exercitu beneficio no uirtute confequucnea uof geflcrittfuc neq; bello forcefneq; pace boni auc ucilef fueritifec magifin feditione: cocicandilq; militibufad/ uerlanorum nollrorö imperatorifq pudorif modeftieq; fuencif ftudio fiorefindignofuofcHe arbitror;q in meo exercitu ordinef ducatiCmifTofq; facto.ec quatum poceftif abeOc ex afnea lubeo. Iraq: tradidit cofcenturtonibuf: ec fingulifnonampliufßngulof additif lèruif: in naui imponêdoffepatim curauit.Getuli interim pfuge;quofcû hccerif mâdatilq; a Celare mifloffupra docuimuO ad fuofduefpueniunc.quoip anconea ce facile adductu Cefanfq; note perfuafra rege luba defafcuc.celenterq; cûdti arma capiut. concraq: regem faeere no dubitant. Quibuf rebufcognitifluba: diftentuf triplici bellomecefricaccq-coadhufdc fuif copii'f quaf contra Cefarem adduxerac^fex cobortefin finefregni fui miccic. que céne prefidio contra geculofCefar bracbiifpfe^ifpmocifcp ufq: eo:uc telu ex oppido abiici nó pofTedcaflra munit, balifhf fcorpionibufq; crebrif ante frontem caffroru:contraq; oppidum collocaclf defenforefmuri deterrere no intermittit.Eafq; quinq; legionefex fupenonbuf caftrifdeducit. Qua facultate oblatani/ luftnoref nonHimi q: confpedtum amicorum propinquorumq; efflagicabanc.acq; inter fe colloquebantur.que ref quid utilitacif baberec:Celarem non fallebac. Nanq; geculi ex equitatu regio nobilioref cquitumq; prefedluquorum parcef cum Mano ante

manferdncjetufq! benefmo a^nffinibufq; donanpoft SyHeuic/ conam-fub Hycmpfalif regiferane dati poceftace^occafioc data: nodtelam lummibufaccenfif cu equifcaldibufq; fuifcirdcer miUe perfugiat in Celanf caftra; que eranein campo proxime uzicee locaca. Quod poftq Scipio s^qui cu eo erane cognouerunneum comod ex eali mcomodo enent:fere p id eempuf.M.A.quinia eu .C. Saferna coUoquetem uiderune.Scipio Tnictic ad Aquiniu nil attinere eu cö aduerfarufcoUoqui.Cu auce nibdominufeiuffer/ mone nuntiufad fe referree:dicerecq; uc reliq que uellee-pageret: uiarorpoftea ab lubaad eu eft mifTuGq diceret audiere Safema: ueeae ce rex colloqui. Quo nuntio pcrcerncuGdifcenit.Hc didlo audienf fuie regi. Viu ueniffe boc ciui romano miror.ee ei qui a populo ro.bonoreraccepifïèe:incolumi paena fortunifq; omibub lube barbaro pociufobediencem fuinè-'qaueScipióifobeempe/ raHenuncioiauc Celanfeiufdem parcifciuibuf incolume reuerti malleAcq; ena fuperioribuflube fartum non in.M.A.quinium bomine nouum paruuq; lenatorem:fed in Scipione homine illa familia:dignicace:bonoribufqî preftanté. Nam cuScipio fagula purpureo ance regifaduencum un fblicufenècîdiciCur luba cum eo egide no oportere illum eodemun uefbieuiaeq; ipe ucerecur. Icaq: fadium eftilico utSnpioad aliu fefe ueflicum cranfFerrec, ec lube bomini fuperbifTimo inernflimQqi obreperatec. Poftero die uniuerfafommum copiafde caflrifomibufdeducunc.ee fuper aliu quenda excelfum nacura loeuminon longe a Cefanfcaflnf aciem conftiruuc.atq; ibi confiflune.Cefar icem producic copiaf. celerieerq: bifinflrudliOante fuafmunicioefque erancin campo cófticuic. Sine dubio exiftimafultro aduerlànoGcu cam magnif copiif auxiliifq; regif ecnr predicuprompciufq; profiluiffenciance fc concurfutoG ppiufq; fe accenuroCet equo circuuedluflegioefq; coborcacuf figno dato acceffum boftium aucupabatur.Ipe emm a ruirmunicioniburiongiufno fine racione procedebat:qgt; in op/ pido uzirce quod Scipio cenebacibofliu erant cobortef armace. Eidem auc oppido ad dexcrum lacuf eiufcornu erac oppofitum. Verebacurq; ne fi precergrefTuf effee ex oppido:erupcióc fadla: ab latere eum adorn conciderent. Precerea bec quoq- eum caufa cardauicrq »erat locufqdam perimpedituf ante aciem ScipioniG quem fuif impediméco ad ultro occurrendum fore exidimabat. Non arbitror eße precermictendû quéadmodu cxercicufutnufqi

fuerunc in acie inn^rudti. Scipio boe mé acie dircxiC.coUocabae in fronte fuafaz lube Ïegtonefpoflea auc numidaf in fubfidtana acxenta extenuatofiet in longitudinem diredtoGucpcuI fimpîex ce aciefa legio nariifmilinbufuideretur. In cornibuf auc duplex ee exifbimabatz.elepbantofdexcro liniftroq; cornu coKocauerat. cquahbufinter eof interualbf mcen edlif Poft autem elepbantof armaturafleucGnumidafq; fubdituerat auxdiaref.Equitatu frc/ nacC iuniuerfum in fuo dextro cornu difpofuerac. Sinifbrö cnim cornu oppido uzitta claudebatur. N eq; trat fpatium equitatuf cxphcadi. Poftea numidaf Uuifq; armature mfimta multitudine ad dextram parte fue aciei oppofuerac fere incenedlo nó minuf mille palTuu fpacio^et ad collif radicef magifappulerac.longiulq? ab aduerfanoru fuilq; copiif promouebac. ld boe confilio ut cum acief due inter le cocurnflentunitio cercamimf paulo Ibgiuf eiuf equitatuf circunuentuf ex improuifo clauderet multitudine fua exercitum Cefarif; atq perturbatum laculif configeret.Hec fuic ratio Sciptonif ea die preliandi.Cefarif ante aciefhoc modo fuiC colIocacdJuc db finiflro eiufcornu ordiar^ecad dexcru eiufper/ ueniam.bdbuic in finiftro cornu legionem nona 8^ odtauam. In dextro cornu mgefimam 8^ uigefimamodlauam. quartadecima decimaterciam-tricefimacertiam 8^ :uicefimafextam in media acie, Ipm aute dextru cornu fecuda acie fere in earu legionum parce cohortium collocauerat. Preterea ex cyronu legionibufpaucaf âdiecerac.Terciam auc aciem in fimfbru fuum cornu contulerat, et ufq: ad aciei fue media legione porrexerac.ee ita collocauerac uti fuu dextrum latufmunitiombufadiuuaretur. Simfbrum auc equitatufboftiu multitudini rdiflere pollet, eodemqjfuu omne contulerat equitatu.et q ei paru confidebat;prefidio bifeqtibuf legionem quintam premiferac.lcuemq; armaturam inter cquicef interpofuerac. Sdgicranofuane pafUmq; locifcertifmaximcq-in cornibufcollocauerat. Sic ucrorunq; exercicufinftrudli-no pluf pafluum crecentoru incenedlo fpacio:quod force ante id cempuf acciderat nunq:quin dimicdretur:a mane ufq; ad boram decima diei pftiteruc.Iamq! Cefar du exercitu recludere intra munitioef fuaf cepiHec:fubico uniuerfuf eqtacuf ulterior numidaru getulo/ rumq: fine frcnifad dexteram pattern fe mouere^ppiufq; Cefarif caftra que erant in coUePe conferre cepic. Frenatiauc Labieni equicef in loco permanere. legionefq; diffincre.Cum fubico parf

cqcdCurCcfdnfcä leut armacurd cocraigetulof imunù ac cemcre longiuf progrefTrpaludemq; trdnfgrenîîmukicudincm boftium fufbinere pauci non pocuerunc. Leuiq; armacura defern ac pulft cóuulnerdnq;:uno equice dminbimulnfegfrautufleuifarmacurc uigincifex occifiOad fuofrefugerunt. Quo fecùdo cqueftn pretia fddho: Scipio lecuf in caftra nodte copiaf reduxit. Quodppnd gaudium beUâtibufforcuna tribuere no decreuit. Nanq; poftero die Cefar cum parte equicatuffui lepcim frumen gratia mifit.In innere pdacoref equiref numidafgetuloCq? ex improuifo adorti circiter centû partim occiderunt : partim uiuoru potiti funt.Ccfap interim quottidie legionefm campu deducere.aduerlanoruq; ex curftonibuf icer efficere non incermtcric. Scipio item munitionef cocra facere : et lugo:ne a Cefare excluderetur adproperare. Ica ducefucriq; 8^ in opibufoccupan crant-ec nibilomiufequertribuf prebif inter fe quottidie dimicabant. InterimVarufclaflèm:qua ancea unce byemadi gratia fubduxerac.cognito legtoniffeptime ec odbaue ex ftcdia aduencu:celeriter deducit, ibiq; getuhf remi/ gibuf epibacilq: compIetanGdiandiq; gratia ab unca progrcHtif; adrumencû eu qnquagintaqnq; nauiburperuenit.Cuiufaduentu infciufCefar.L.Cifpiû eu claffe.xxvii.nauiu ad tbapfim uerfub in ffationé prefidu gracia comeaeufq; fui mittic. Itêq;. Q^ Aqlam eu trcdeeim nauibuflogifadrumentum eadem decaufa premitif. Cifpiuf quo erat miffufceleriter pueir.Aquila cêpeffate ladlatuG cû claffe propiufpmutonum fuperare no potuitAtq; angulum quenda cucum a tempefface nadluGcu claffe fe longiufapfpedlu remouic.R.eliqud claffif in fa’o ad lepcim egrefff rcmigibufpaf/ fimq; in lictore uagancibufpartim in oppido uidluffui mercandi gracia pgreOibuacua a defenlbribufffabac. QuibufrebufVaruf ex perfugif cognicif occafioné nacffuf uigilia fecuda adruméto ex coebOne egreffufpmo mane lepcim cu uniuerla claffe uedtub nauef onerariaf que longiufa porcu in falo ftabanc:incendic.ee penciremef dualque longiuf erant uacuaf a defenlbribufnullo repugnance cepic.Cefar interim celericer per nuntiof in caftrif cCi opa circuirec:cercior faCtufque aberac a porcu milta paffiu. vk equo admißbi om iHifomibufrebufceleriter peruenic leptim.ibiq; moracufomefuc fe nauefconlequereturiprimu ipfe nauigiolum paruu confcendic. in curlu Aquilam multitudine nauigioif per/ territu atq; trepidante nadlufbofbiu claffem fequi ccpit.Interim

1

VarufcdertMcc CcGnGauddciacp mocufcû uniucrfa cURe con/ uerfuGnauibufadrumencLim uerfuffugere concendit.qué Caefar in milibufpafTuu quattuor confecutuGrecuperata qnq;remi cum omibuffuifepibaciPatq; ccia boftiu cufbodibuCcxxx.in ea nauc capciPtrireme boftiupxima que in repugnando erat comorata, onuftam remigum:cpibatarumq: ceptt,R.ehque nauef boftium promontoriu Cuperarunci atq adrimentu in cotbone fe umuerfe contuIerunt.Ceamp;r eodem uento pmontoriü fuperare no potuit, acqr in (alo ( ancborif ea nodte cómoratufpma luce adrumentu accedic.ibiq; nauibuf oneraruf que erant extra cotbone:incenfif omibufq; reliquif aluGauc fubdudtiGaucm coebonem compulfif: paulifp cornoracuPfi force uellet clafTe dimicareirurfuffe recepic in caftrailn ea naue capeufeft. P. Veftriuf equefromanuPec. P. LiganufAfraniuGqué Cefar in bifpania cu reliquifdimiferac:ec poflea fe adPompeiu cbtulerat.inde ex pho effugerat in africai ec ad Varu uenerac. Que ob periurii pfidiam Cefar luGRc necari. P. Veftiu aute q» eiuffrater rome pecunia impaca numerauerat-' ec g? ipe caufam Cefanf ;pbauerat:fed Nafidii claffe captu cu ad 'necem duceretur;beneficio Van eé feruatum;poffea faculcatem fibi nullam datam tranreundngnouic.Efb in africa confuetudo incolaru-ut tn agrifin omibuffere utUiffub terra fpecuf condendi frumét igracia dam babeant.aeq; idppter bella maxie boffiuq; lubitum aduencû preparenc. Qua de re Cefar certior per indicem fadtuG cercia uigiha legioneCduafcu equicacu miccit a caftrifluif milia pafluu decem:acq: inde magno numéro frumenti onuftof recepit in ca Phra. Quibuf rebuf cognitif LabienuG^pgreHufa fuif caftrif milia paffuu.viuper lugu 86 collem per que Celar pridie, icer fecerat;ibi caff ra duarum legionum facit.acq; ipe quoctidic exiffimanfCefaré eodem fepe frumencandi gracia comeaturum; cum magno equitatu leuiq; armatura infidtaturuf loctf idoneif cófedic.Celar interim de tnfidufLabieni ex pfugifcercior fadluG paucofdtef ibi cómoratuGdum boffefquotidiano inffituco:fepe idem faciendo in negligentiam adducerent;fubtco mane imperac porta decumana legioneffe odio ueceranaf eum parte equicatuf fequi atq? equitibuf premiffiGneq; opinâtef infidiaro reG fubito tn co uallibuflatenteG leui armatura concidit circiter.dreliquof tn fugam curpifftma coiecit. Interim Labienuf cu uniuerfo eqtacu fugiecibuffuiffuppetiafoccurrit. Cuiufuim multitudinernq; cum

cquitefpaua cefanam fubflinerc non ponenCiCaefar inftrudlaf legionefboftiu copitf oftendic. Quo faefto pcerrico Labieno:ac recardaco:ruofegeefrecepic icolumef Poftcro die luba numidaf eof qm loco amifPo fuga fe receperant in caftra: tn cruce omnef (uffixit-Celar interim qm frumcci inopta preniebadJcopiafomfin caftra codudic.acq: prefidto lepte;rufpine Æcbille reIidto:Cnrpo Aquileq: clafTe tradita:uc alter adrumencum:alter tapfum man oblideret:ipe caftnfmcenfifquarca no dlifuigilta acie inftrudta: impedimentifin finiftra parce coUocacifex eo loco proficifcicur. ec peruenic ad oppidu agar: qd' a getuliffepe ancea oppugnatu: lummaq; ui per ipofoppidanof erat defenfunbi in campo caftrif unifpofitiGipe frumentatu circu uillafcu parce egcacufpfedluf: magno inuento bordet:olei'uini:fici numéro: pauco critici:atqr recreato exercitu;reducin caftra. Scipio interim cogntco Cefarif difcenu:cu uniucrfif copufplugu Cefarem fublequi ceptc.acq; ab eiufcaftrifmilia pafTuum.vi.longe crinif caftnfdifparciCifcopuf cófedtc.oppidu crac zecca qd aberat a Scipide milia paHuù.x.ad eiuf regtone s^ partem caftroip coUocatu.a Cefare auc dtuerfum ac remocu'quod erac ab eo longe milta panuu xvtii.HucScipia legionefduaffrumencantt gratta mifit. Quod poftqua Cefar ex perfugifcognouit: caftrif ex campo in collé ac cutiora loca col/ locatif: acq: ibi prefidto relidto;ipc quarta uigilia egrefTuGprecer boftiu caftra proficifcitur cu copiif ec oppido pocicur.Legtonef Scipionif coperic longiuftn agnf frumecan.ec cu eo contendere conaretur:aiaduercit copiafbo ftiu uflegioibufoccurrere fuppe/ ctafque ref eiuftmpecu retardautt. Icaq; capto.C.BiocioR.egina equtte ro. Scipioniffamiliariffimo: qui ci oppido preerat: ec.P. A-Crio equice romano de conuencu uctcenfp'ec camelifxxti.regif addudtifprefidto ibi cd oppido legato relidtoapfe fe recipe cepic ad caftra.Cum lam nó longea caftrif Scipionifabenèc:que eum neeeße crac precergredi:LabienufXfranniufq; cü omni equitacu leuiq; armatura ex infidtif adorci:agmini etuf excremo fe offerde, acq: ex collibufpnmifexiftdc. Quod poftgCefar animaduercic: equtcibuffutfboftiu in oppofitiffarcinaf legionanof in aceruum lubec coporeareracq: celertcer figna boftibufinferre.quod pofbg ccptum eft fienrpnmo impecu legionifegeatuf ee leutfarmacura boftiu:nullo negotio loco pulla 86deiedta eft de colle.Cum lam Cefar exiftimaffec boftefpulfofdecerncofq finem laceffendi fac/

curofec icer ceptu pgere cepinec:Iceru ccFenccr exp^ctmifcolb/ buf erumput:numide leuifarmacurc mirabili ueloacacepmpci'q meer cquicefpugnabanc.ee una paricerq; cuegcibufaccurrereæc refugere eófueueranc.Cu hoc fepiuf Faccrec.ec lulianofpficifcêccf in(èquerécur:ec refugerenc.ftancef propiuf nó accederent;ec fin/ gulan genere pugne uterencur.cofq: laculifcóuulnerare ranfeHe crederéc.Cefar icellexic nibil aliud illofconarimifi uc fe cogérée cafhra in eo loco ponere:ubi omino aqucnibil enèc;uc exercituf eiuf leiunuGqui a quarca uigilia ufq; ad horam decimadtei nihil gufhaHec.ae lumenta fici penrenc^Cum lamad folifoccafum éét: ecnó tocofcencu palTufin honfqttuor eHec progrenufiequicacu fuo propter equoru intentum extremo agmine remoto'fegteef inuicem ad extremum agmen euocabac.ica uim hoflium placide lenicerq- procedenfper legionariu miltcem cdmodiuffunmebac. Interim equitum numidarum copie; dextra finiftraq; per collef currere:coroneq; in modu cingere multuudic lua Ceamp;nfcopiaC parfagmen extremum lequu Cefariani interim non ampliufcref auc quattuor militef ueterani cum fe cóuercinènc:ec pda uiribuf contortam numidafinfeftofcongenTinencumpliuf duoru mihu ad unu terga uertebanc.ac rurfuf ad aciem paHim couerfif equif fe colligebat.acq; in fpatio cofequebatur.ec iacula in legionanof contietebac. Ica Celar modopcedcndo:modo rcfiffcendo:cardiuf innere confe(fto:nodtifhora prima omneffuofad unu in caftrif fa uciif x.fadtif reduxit. Labienuf circtter.ccc.amiffifmultifuul/ neranfae deFenîf mfbado oibufad fuoffe recepit. Scipio interim legionef;pdudtafcu elephannbufquofan caftra in acie cerrorif grattann confpedtu Cefarifcollocauerac reducit in cadra.Caefar contra eiufmodi hofhium genera; copiaf fuaf non uc imperator exercitum ueeeranum;uidloremq; maximif gedtf fed uc lanifba c/ronef gladiacorefq: condocet fa cere:quo pede fe reciperent ab hofbe.ee quéadmodum obuerfi aduerfariofet in quatulo fpatio refifberenc:modo procurreret;modo recederent; commarenturq; impetumiac prope e quo loco 86 quemadmodum tela miteerenc: precipit; mirifice auchodium leuif armatura anxium exercitum no dru acq; foUicicu habebac. quia ec equitef deterrebat, prelium mire propcer equorum incericum:q gt;eofiaculif incerficiebanc.'ec legionarium militem defatigabâc propcer uelocicaeem.Grauif cni armature milef fimulacq; ab hif miecdacuf coditerac.in eolcv

impetu fecerat;iKi ueloci curfu facile penculum uitabac. Quibuf ex rebufCefar uebeméter comotufga quodcucy pretiu quocicnf erac c6mi(ïum:equicaru fuo fine legionario milice boftiu egcacui leuiq; armature; eoif nullo modo par ede poterat. Sollicicabatuf aut bif rebuf: qi nodumbofliû Iegionefcognouerac.ee quonam modo fubftinere poftet ab eorum equiratu leuiq; armatura'que erac mirifica:fi legionef quoq: acceftilïent. Accedebac etiam bec caufa:q, elepbatorum magnitudo'mulcicudoq; militum animof detinebat in terrore,Cui uni rei camé inuenerac remediû.Nanq; elepbancofin icalia cranfporcari iufterat'quofamp;^ milefnofteC:fpc/ ciemq: ec uirtute beftie cognofceret.ec cut parci corporif eiuf telu facile adigi poftec.oneratufq; ac loricacuf elepbafcum eeC'quepf eiuf corporif nuda fine tegm(e relinquerecur;uc eo cela cóueerét. Preccrca uc lumenta beftiaru odorem:ftridorem;fpecié:confue/ cudine captarum non reformidarenc.qbufex rebuflargiter erac confccutuf Nam ec milicefbeftiafmanibufpercradtabac.caruqj tarditate cognofcebat.equitelq; in eofpila prepilaca conciebant, acq; in confuecudinem equofiparum beftiarum adduxeranc.Ob bafcaufaf quaffupra cómemoraui follicitabacur Cefar; cardiorq; et confideratior erac fadtufec ex priftina bellandi cófuecudine: celcritaceq? exceftèrac. Nee mirum coptafenim babebac in gallia • bellare confuecafloctf campefbnbufacq; contra gallofbominef apertofminime mfidiofof qui per uirtuccm no per dolu dimicare confueruc.Tumautê erac ei laboranda;ut confuefacerec milicef boftiudolof infidiafartificia cognofcerenc.quid fequuqd uicare conuenirec. Icaq; quo bec celeriuf conciperent -dabac operam uc legionefnó in uno loco coneinerec:fed per caulam frumentandi buc illuc rapcarec Ideo q, boftiu copiafab fe fuoq; ueftigio non difcefturaf exifbimabac. Acq; poft die terciupdudiaf accuraciuf fuafcopiaf ficuc inftruxerac-bortiu caffcra pcergreftuf equo loco inuitac ad dimicandu. Pofbqua eof abborrere uidec-reducic fub uelperu legionef in caffra.Legati interim ex oppido Vacca:qä finitimum fuie zette-cuiuf Cefarem pontum efte demóftrauimuf uentûc.petunt et obfecrancme fibi prefidiu mircac.fe ref cdpluref que udlef bello func:adminifhraturof Per id cempuf de coifuoZ luntate fludioq; erga Celare cran fFugaffuof ciueffacic certioreG lubam regem celeriter cum co piif fuif anteq Celarif prelidium eo pueircc:ad oppidacucurrifte.acq; adueiente mulcicudie circudaca

eo pocicum.omibufq? eiufoppidi mcolifadunu mcerfedliGdedtne oppidum dinpiedum.delcdumq: militibuf Cefar incenmluftraco exeracu:ad.xn.kal.apnliCpoftero die produ dtifuniuerfifcopiif: pceffuf a fuif caftrif miha pafTuu-v^a Scipioe circiter duu mihu inccriedto fpacio in acie confticic.Poft^fanfdiuq; aduerlariof a fe ad dimicadum inuiCacoG ruperfedere pugne afaduertic: reducit co piaCpofhero die caftra mouec.acq? icer ad oppidu Carfuram-'ubi Scipio numidd2{ :babuerac prefidiü.frumentumq; cóporcauerac: ire contendit. Quod ubi Labienufaiaduèrnt 'cû equitatu Icutq; armatura agmen eiufextremu carpere cepit. Xcq; ita Iixarû mer/ cacorûq; q plauftnf m ercefporcabancunterceptiffaranißaddito ato ppiufaudaciufqr accedic ad legióeCq» exiflimabacmiliceffùb onere ac fub farcimfdefacigatofpugnare no pofle.que refCelare non fefellerat. Nanq: expeditof ex finguliflegiombuf cricenof milicefeê iunèrat. Itaq; eofin egtatum Labieni immiffoCcurmif fuoru Cuppeciafmittit. Turn Labienuf conuerfif equiffignorum cólpedbu pterntufturpiffime contendit fugere.multif eiufoccifif: copluribuf uulneratifiMihteflegionarii ad fua ferecipiutligna: atq; iter inceptu ire ceperut. Labienuf per lugum fummu collif dexcrorfufprocul fubfequi no deffitic. Poflg Cefar ad oppidum farfura uenicunlpedlacibufaduerfariifincerfcdbo pfidio ScipioiG cu luifauxiliu ferre no auderent;fortiter repugnate. P. Cornelio Scipione euocato;qui ibi prcerdc:acq:amulcicudine circuuento: interfecfloq: oppido potit:. Xtq: ibifrumento exercitui daco:pof/ cero die ad oppidu . cifdram puentc.in quo Confidiufpid cempuf fuerat: cu grandi prefidio;coborceq; fua gladtacoru.Cefar oppidi natura perfpedta-dtq; inopia ab oppugnatione eiuf deterrituf: pcinufpfedtuf circiter milia pafluu qrtuorad aqua fecit caftra: acq^ inde quarta uigilia egreRuGredit rurfufad ea caftra quarto diesque ad agar babuerat. Ide facitScipio.arq; i antiqua caftra copiafreducit. Tbabenélèfinterim q fub ditióe 8^ poteftate lube cHe confuenèntnn extrema eiuf rcgni regione maritima locatu interfcdlo regio prefidiodogatof ad Celarem mictut.R.em male geftam docéc.pecunt o rantqisut fuif fortunif prefbo q ibnmeriti eént:auxiliu ferret.Cefar eoip confiriopbaro.M.Cnfpu. tribunu cû cohorte 8^ fagittanifcorménfq; qpluribuG prefidio tbabenam mictit.Eodé tempore ex legtóibufomibufmilitef qui aut morbo impedituaut cómeacu daco:cû fignifnó potuerant ante tranfifc

in afncdmîdd mdid qcruorœquiCeCcccc.funditoref fdgiccdniq^cc. uno comedtu Cefdri occurrerûc.Icdq: eu bifeopiifamp; ioibuflegioni/ buf edudtif ficuc erac (flruduC viii.mikburpdnuu d fuifcdfbnfdb Seipioifuero qccuormdibufpdHuu longe conftmem cdpo.Erdc oppidu infra cdftra Seipioifnoie cegea. ubi pfidiu equeftre circicer .cccc.bére cofuerat.Ho eqcacu dextra finiftraq; diredlo ab oppidt Idceribufipfe legionibuf ex cdflnredudtiGdCquugo inferiore in/ ftrudliP no longtuffere mille pafïùfdb fuif munictonibufpgreHuf: macie eoflicic.Poftq diuciuftuno loeo Scipio co morabat;et epuf diei in ocio cófumebat:Cefdr equitu curmaffuoi ^ mbec in boftium equitatu:q ad oppidu in ftatione erarfacere impreffione. Leueq; drmdturä:fägiccdnof:fudicorefq; codé fùmictit. Quod ubi ceptû eft fieri:et equif cócica tif itiltam impetu feeidene; Pldcidiuf fuofeqtef exporrigere cepit in longitudinem.ut baberenc facultatem türmif lulianif circunfudi.ee nibilo mmufforcinîme dcerrimeqî pugnare. Quod ubi Cefar aidduertic:trecccof quofex legidibufbére expe/ dicofeoiuerae expximd legioe:que ei prefidio in acie confticeracï lubec equitatui fuccurrere. Labienufinterim fuifequicibufauxilia equeftria mittere.faueuCq; ac defatigatif integrof recentionbufq; uinbuf equiterfubminiffrare.Poftq eqcef iuliani.cccc.uim boftiu: ad qccuor milia numero fuftinere nó poterant, et a leui armatura numidaif uulnerabdnc:minutanmq’ cedebant;.Cefar alteram ala mictic.qui facdgécibuf celenter occurrerent. Quo fadho fui fublaci uniuerfi in boftcf im predióe fadiaun fuga aduerfariof dederunt, mulcifoccififcópluribuf uulneracifinfeq uuc iper tria milia pafTuu: ufq? in coUefboftibufada dlidfe ad luofrecipiunt.Cefar in bora.x. commoratufGcut erac inftrudtuffe ad fua caftra recepit omnibuf incolumibuf In quo prelio Placidiuf grauicer pilo p cadide caput idluf coplurefq: ducef ac fortidimi quiq;:interfedti uulneraciqtfuc. Poflq nulla codicione cogere aduerfariof pocerac:ut in equu locu dcfcenderetdegionuq; periculu facerec:neq; ipeppiufbofbe caftra ponere.qppcer aque penuria fe pode aiaduercerec:aduerfariof non eO4 uircuce cofidere:fedaquaip inopia frecofdefpicere fe iteUexic. Pride nonafaplif cerna uigilia egrefTuf ab agar:xvi.milia pafTuu no die pgreffuG ad capfum ubi Virgiliuf cu grandi prefidio preerac: caftra ponic.oppiduq; eo die ctrcumunire cepic.locacp idonea op/ portunaq* coplura prefidufoccupare.ne boftefincrare ad fe ac loca interiora capere pofTenc.Scipio incerim cognicif Cefarifconfilnfad

necellicdcc addudtufdtmicddt-ne p fuû dedecufFidifTimoffutfrebLif cbapfianoGecVirgiliu amitteret:-eófefttm Cefaré per Cupiora loca confèquucufmilia panuü odto^a ebapfo binifcafbnfconfedtt.HraC Ibagnûfàlinarum:inter quod 8^ mare angufbie quedâ no ampliuf mille Só gngentofpanufincererâc:quaf Scipio intrare et tbapfianif auxiliu ferre co nabatîqct fucu2 f Celare no fefellerat. Nanq; pdie in eo loco caftello muiconbiq; trino pfidio rcli cftoapfc cu reliquif copiiflunanf caftrif cbapfum operibuf circumuniutc. Scipto ince/ nm exclnlufab tncepco ttinereTupra ftagnum poliero die 86 no die confedla:celo albefcence no longe a caftrif prefidioq;- ’quod fupra comemorauimufmille quingecofpafrufad mare uerluf cótendic;ec caftra munire cepit. Quod poftg Cefart nuttatum é.-mtlitefab ope dedudtofcaftrifprefidio Æfpreante procofuie cû legtonibufduabuf rclidlonpfe eu expedita copia in eu locu citatim contendit.clafHfq; pre ad cbapfu relidla-’reuqfnauef lubec poftboftiu tergu qmaxie adlittuf appelli.fignumq; fuumobferuare:quo figno daco'fubteo clamore fadloieximprouifo boftibufauerfif incuterent terrore.uc perturbati ac perterriti:relpicere poft terga cogeretur. Quo poftq Cclàr uenit æ aiaduertit acicm p uallo Scipibif contra elepbacof dextro fniftro q; cornu collocatam:et nibilominuf partem militu caftra non ignauiter munire. ’Ipe acie tripliciter collocata;legione decima fecudaq; dextro cornu;odtaua 8^nona finiftro oppoficif; qncjî legiombufin qrca acie ad ipa cornua:qnifcoborcibufconcra beftiaf collocaciGfagiccariiffudicoribuf in utr^q; cornibuf difpofi/ cif leuicp armatura inter eqtef intenccfta:ipfe pedibuf circu milicef concurfanf uircutefq? ueceranoq : pliaq; fupiora corneoranfbladeqj appellanfaiof eoru concicabac.T/ronefauc q nunq in acie dimi/ cafTcnc.-borcabat ; uc ueteranoi^ uirtuce emularenC:coruq: famam nomen locuqi uidtoria parca cuperenc po ffdere.ltaq; circueundo exercitu aiaduercit boftef circa uaUu trepidare.atq; ultro citroq; pauidofcôcurlàrc.et modofe inter porcafrecipe:mo inconftanccr immoderateqrpdire.Cumq, ’idem a pluribuf aiaduerti ceptu effet: fubico legact euocatiq; obfecrare Cefaremme dubitaret fignu dare. Vidtona fibippria a diif immortalibufporcendi.Dubitate Celare: acqi eorumftudio cupidita ciq; refiftence: Sibiq; eruptione pugnari nó placere clamitate;et eciâ acq; eciä aciem fuftencäce:fubito dex/ ero cornuimuffi Cefarif tubicen a milicibuf coadhuf canere cepit. Quo fadbo ab uniuerfifcobortibuffignain boftem cepere inferri.

Cum cencunonef pedlore aduerfo refifterenc: uiq: confinerenc mdicefne iniufTu imperdconCconcurrerenc.nec quicgpftcerenc. Quod poftg Cefar incenexicanc ranf milieu animifrefifbi nullo modo polle. Signo felicieacifdaco:equo admilio in boftem cdera principefire concendicA dextro mccrim cornu fudicoreffagic/ camq; concica tela in elepbanroffreq uencefiniiciunc.quo fadlo beH-ie fbridore fundarumfaxoip plumbiq; pternceifefecduercere: ec fuof poft fe frequcneefflip acofq: procerere:ec in porrafuaHi femifa dtafruere concendunr. Item Mauri equicefqui in eodem cornu:elepbannf erane prefidio; delern principelq ifugtunc.Ica celerirer beftiif circuitifdegidefuallo boffin fuc podce-ef paucif acricer repugnannbuGin cerfedtiO reliqui cdcicacmn caftra; unde pridie crane egrefli;confugiunt. Non uidetur eile ptermiccendu: de uirtute militifueceranuqnte legidifmam cu in finiffro cornu elepbafuulnere idtufec dolore cdcicatufun lixa inerme impetu feciffet: euq: Tub pede lubdiru:deinde genu innixuGpondere fuo: ,pbofcide ercdta:uibrdntiqsftridore maxio pmerec:atq: eneca/ rec:milef boc non potuit patuqn le armatu beHie offerret que poflq elepbaf ad fe telo infeffo uenire afaduercit-relidlo cada/ uere:militépbofcide circundac^acq; in fublime extollit armacö. Qui in eiufmodi piculo cu cóHanter agendu fibi üideret;gladiO probofcidé:quo erat circudatufcedere;quantu uiribufpoterat-' nd defticitquo dolore addudtufelepbaO milite abiedbo:maxio cu ftridore-'curfuq: conuerfufadreliqfbeftiaffe recepic-Incerim Tbapfo^qui eranc pfidiotex oppido eruptione porta maritima faciut:et fiue.'ut fuiffubfidio fuccurrerettfiue ut oppido dclerto fuga falutem fibt parerent;egrediuntur.Atq; ita p mare umbilici fine ingrefli ;terram petebant. Qui a fèruiciifpuerilq;:g in caftrif eranc;lapidibufpilirq? probibiti terram a ccingere murfuffe i op/ pidum receperunt - Interim Scipionif copiif proftracifpaflimq; toto campo fugiencibuGcdfeftim Cefàriflegidefconreq-'lpaciûq? nd dare coHigédnq poftg ad ea caftra.que petebat:pfugerunc; ut refedtifcaftriG rurfuffefe defenderent-'ducem aliqueregrunt; que rcfpi cercc.Cuiufautontate imptoq rem gererent;qui poftg aduercerunt:neminem ibi eflè prefidio:protinufarmifabiecfti0in regia caftra fugere cdtendunc. Quo poftg perueneruc;ea quoqj db lulianiftenen uidée Delperara falute in qucda colle cdfiftuc. acqi armifdimifliffalucationé more militari faciut.quibufmiferif

ea rel puo pfidio fuic-nanq; mdicefueceranixra ec dolore incêfi-“ non modo uc parcerec boftr poterant : adducti fed eciam ex fuo exercituuUuftrefurbanofquof adtoref appellabanc:compluref auc uulnerarut :autincerfecerunc. In quo numéro fuicTulbuf R_uffuf Queftoriufqui pdo traiedluf confuke a milice unceruc. Icem I?ompeiufR.uffufbracbium gladio percunufinifi celericer ad Cefareaccurrifrecancerfedtuf eHec. Quo fadto cbplurefeqcef romani fenacorefq: percerncrex pho fe receperunc:ne mihcibufi qui ex ranca uidlona Itcenciam fibi affumpfifrenc: immoderate peccandiimpuntcace:propcer maximafref geftafab ipfiOquoq? incerficerécur. Iraq; omnef Scipionifmilicef cum fidem Cefarif impiorarenc:infpedlance ipfo Cefare-era milicibufdepcance:uci eif parceret:ad unum funt interfedli Cefar trinif cafbrtf porituf: occifiCq; boftium decemmilibuGfatigatifq; complunbuffe recepit qnquaginca milicit ufamiflif pauciffauenfin ca lira. Scacim ex innere ante oppidum cbapfum confticit:elepbantofq; fexagin / caquactuor ornatofarmatofqncum tumbufomametifq ’ capit. Captofante oppidu inftru dtof cbftituit.Id boc cófilio:fi pollet Virgiliufquiq; cu eo obGdebanc:rei malegefte fuoruq: inditio: a pertinacia deduci.Dernde ipmVirgiliu appellauitanuitauicq; ad dedicionem:fuamq; lenitatem: et clementiam 'commemorautc. Qiiem poftq animaduertit refponfum fibi non dare: ab oppido ddeenît.Poffero die diuina re fadla:contione aduocataan con/ fpediu oppidanoic mihcef collaudat.co tuq; excretu ueceranoi^ donauit premiif. Horciflimo cutq; ac benemerenti pro Clio geftu tribuit.Ac flatim inde digreHuf. T-R-cbulIo pconfule; cu cribuf adTbapfu cobortibuf ec Cn.Domino cu duabufcifdre ubi Co/ fidiuf preeracsad oblidendum relidtiGM.McBalfa ucicam ance premiHoxum equicacu ipfe eodem icer facere contedtc.Equicef interim Scipionifquiex preho fugeranc:cumucicam uerfuficer facerent: perueniuc ad oppidum parade. Vbi cum ab incohf no reciperencur:ideo q?fama de uidloria Cefarif precucurriflec: ui oppido potitum medio foro:Iignif coacerbatif:omnibufq; rebuf coi^congeftiGignem lubiiciucAcq; eiufoppidi inco lafcuiufcuq; generifauc etatifuiuof coflricftolq; in flamam coniiciuncAcq: ica acerbiHimo afficsuc fupphcio.Deindcptinuf utica pueniunc. Superiore ternpore.M. Cato, q, uttcenhbufpropter beneficium legiflube parum in fuif parcibufprefidu ee exiftimauerat:plebe

inermem oppido eiecerdC-S^ ance porcam bellicam cafïriffonàqi paruula duncaxac munierac.Ibiq; cuftodufcircundacifbabicarc coegerat.fenacuauc:oppidi eufbodta cenebac.Eoru cafbra.Leg/ cefadorei expugnare ceperunc-Ideo q ?eofpcibufCefanf fauiHe fciebac-uc eifincerfedtifeorum pernicie dolorem fuu uicifccrent. uncenfefanimo addico ex Cefanfuidtoria dapidibufec fuftibur equicefrepulerunc. Ica poftq caftra non pocueruc capere: unca fe in oppidum conieceruc.A.cq; ibi mulco fucicenfefincerfeceruc. Domofq, ’eO2f expugnauerunc.-ac diripuerunc. Qiiibufcu Caco perfuadere nulla racione quireeme fecum oppidum defenderéc: ec cede rapinifq: defifterenc:ec quid fibi uellenc:(cirec.-fedade eoq: gt;nbsp;imporcuicacifgratia:fingulif.c diuific.Idem S/naFaunuffeciC: ac de fua pecuia largituf efb.unaq; cum iif ab utica profinfcicur. Quofomnef Caco conuocacofuna cum crecencif qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum cóculeranc: borcacur uc fèruicia manumiccerenc:oppidumq; defenderent. Quorum cum parcem airencire:parcim animum mcncemq; percerricam: acq: in fugam deftinacam babere:incellexinèc:ampliuf de ea re agere defbictclt; Nauefq!:nfaccribuic;uc in qfcunq: parcefuelléc:pficifcerencur. Ipfe ommbufrebufdtligennnïme coOicuciOlibcnffuif L.Cefari qui turn ei pro Queftore fuerac:commendacif:ec fine lufpicione uulcu atq: fermone;quo fuperiore tempe ufuffuerac.-cudormicu iHcc: ferrum inero clam i cubiculum tu[ic:drq’ ica fe craiecic. Qui dum anima nondû expiraca cocidiPec-impecu fadlo u cubiculu: ex fufpitióe medicuf familiarefq;.-coemere.’atq: uulnufobligarc ceperunc. Ipfe fuif manibufuulnufcrudelinime diuellic acq? alo pfenci le inceremic.Qucm ucicenlefquanq oderanc.-pcium graciai camen propccr ciuf fingularem integricacem:8^ q, diflimilimufre/ liquorum.ducum fuerac. -q,q; uncarn minficifopenbufmumerac. currefqr duxerac:{epulcura afficiunt.Quo incerfcdto.L.Gelar: uc aliquid fibi ea ref auxiliarecur.-conuocato populo.contione habita:cohortat ;omnef uc porte aperirent;:fe ( Cefarif clemêtia magna fpem habere. Iraq: porcif unce pacefadtif unca egreffuf. Cefari tmperacori obuiapficifcicur. MenàUamc erac impacum: Uticam peruenit.Omibulq ; porcif cuflodiaf pontc.Celar incerim a tbapfo progreHufufceca peruenit.-ubi Scipio magnu frumenti numerum:armorum:telorum:ceceraruq: reru cum paruo pfidio habuerat.Hoc aduenienfpoticur'deinde adrumencum perucnic-

Qito cû I'me mora meroinèc:drmif frtimcco:pecuuq: cofideraca: .Q^ Ligario.C.Confidu filio:qui cum ibifuerac: uicam cdccffic. Demde eodem die adrumcco egrenhOIuneio regulo;ibicum le/ gione rehdtomcicam ire concendic: cui in innere fie obuiuf. L. CefarTubitoq; fe ad genua proiecic, Vicamq: fibuneq; apliufqcq deprecacur.Cui Cefar facileiecp fua nacura-ec indicuco cbceßic. Icé Cecine. Geteio.Pacrino.L.Celle pacri ec filto.M.Epio.M. Aquinio Caconiffilio.Damalippoqj liberif: ex fua confuecudine cribuit-circicerq; luminibufaccenfifuncam pcruenic.Acq; cxcra oppidum -ea nodbe mafic-’pofhero die mane in oppidum incroiic. Concióeq; adnoca camcicenCerincoldfcoborcacuG granaf p eoru ftudio erga fe-'agic.Ciuefaucem romanofnegonatoreGs^ eofqui incer.ccc.pecuniafconculeranc-Varo ec Scipioni mulcif uerbif accufacofec de eorum fcelenbuflongiori babica oracióe:dd ex/ cremu:uc fine mecu pdiréc:edicic. Se eif ducaxac uica cocenbru. Bona quidem corum fe uendicurumuca tarnen : qui eorum ipfa bona fua rediminec:fe bonO2f uendinoné indicfl:uru.8lt; ;pecunia: muldte nomine relatu2^.Vc incolumitate recinere poffenteqbuf metu exanguibufde uicaquex fuo mento delperantibuffubito oblata fdluceJibencef cupidiq; conditione acceperuc. Petierutq; a Celare:uc uniuerfif trecenfuno nomine:pecuniam imperaret. Iraq; mille fextertiifbifimpofitifutper trienniuTex penfidibuf populo romano foluerent.Nullo eorum reculante - ac fe eodem die dema natof^dicancef:led graciafagunt CefartlCex interim Iuba:uc ex prelio fugerat:una cumPetreio incerdiu uillif lati/. tando:tdndem nodturnifitinenbufconfedtifin regnum puenit: ad oppiduq; zamam.ubt ipe domicilium coniugeGliberofq; ba/ bebac. Qiio ex cuncto regno omnem pecuniam--cariHimafq: ref comporcauerac. Quodqnnito bello operibufmaximifmunierat; accedit Qiiem acea oppidani rumore exoptato de Cefarif uic/ coria audito :ob bafcaulafoppido prohibuerunt. g gt;bello contra populu romanu fufcepto:in oppido zame Iignifcongeftifmax/ imam in medio foro pyram conflruxerat-uc ft force bello foret fupatufOmibufrebufcoaceruatif dcbic ciuibufcu dlifincerfedtift eodemq; proiedbifigne fubiedlo-tum demum ipe tnfup interiret. Acq; una cum libenfconiugibufciuibufq;: cundtaq; gaza regia: cremaretur.PoUq luba ante porcafdiu mulcumqripmo minif: pro imperio --egiHet cum zamefibufdemde cum fe paru proficere

inceUexinècTprecibufquoq; oraffecjuct fead fùofdcofpcacefdd/ miccerent: ubi eof perflare in fua fèncencia aiaduercic:nec mimP nee precibuffuifmoueruquo magif fe reciperent:cercio petic ab eif:uc fibi coniugefdiberofq; redderenc:uc fecum eof afporcaret. Poftq fibi nibil omnino oppidanofrcfponfi reddere aiaduercic: nulla re ab bifimpecraca^ab zama difcedic.Ätq; ad uillam fuam: cum.M. Petreio:paucifq: equicibuf fe confère. Interim legacof de bifrebufad Cefarem uricam mittunt.perueq; ab eo:ucianceq rex manum colbgeret-fereq; oppugnare;fibi auxilium mitcerer. Se tarnen paratofeffe fibuquo ad uita fuppecerec:oppidum:feq! ei referuare. LegatofcoUaudatofCefar domu lubecantecedere: ac fuum aduentum pronuntiare. Ipfe poflero die unca egreffuf cum equitacu:irein regnum concedit. Interim in innere;ex re/ giif copiif ducefcompluref ad Ceferem ueniunt-'orantquut fibi ignofcac. Qiiibuffupplicibuf ucia data;zamâ pueniunt. rumore interim perlato;de eiuf lenitate: clementiaq; prope modû omef regni equicefzamam peruémut ad Celarem. Ab eoq; funt metu: periculoq: liberati.Dum bec utrobiq gerutur:Confidiufq cifdre eu familia fua:g[adiatoria manu:geculi(q; preerat:cognita cede fuorum:Dominiq; et legionum aduécu perrernrufdelpcraca là/ lure:0ppidu deferic. Seq; da cu paucif barbarifpecunta onuftuf fubducit. Atq? in rcgnu fugere cócendic. Quem geculi fui comitef in innere:prede cupidi; concidunt, Seq: m quafcuq; potuere peel coferunt CincerimVirgiliufpollq terra mariq? claufuGfe nibil proficere intellexit:fuofautem inrerfedlofM.Caedem uticc fibi ipfi manufintuline:regem Vagum:a fuifq defertum.ab omibuf afpnarrfaburam eiufq; copiafabSidlio eé delerafutice Cefarem fine mora receptum. De tanto exercitu reliquiaf elfe nullaf que libi prodefrcc:fuifq; liberifa Caninio pconfule.q cum obfidebat: fide accepta:feq: ec fua omia:ec oppidum; pconfuli cradic.R.ex interim luba ab omibufciui tacibuf exclufuf defperaca lalute:cu lam conacufeffet cum Pecreio :uc per uirtutem interfedli elfe ui/ derencur: ferro inter fe depugnat.Acq: infirmiore imbecilioreq; I ubaPecreium facile ferro cófumpfit. deinde ipfe fibi cu conarec gladio traiicere pedtufne polfet:precibufa feruo fuo impetrauic: ut fe interficeret;idq: obtinuit.P.Interim Sidliufité inter pulfo exercitu fabure prefedti lube . •ipfoq- incerfedlo : cum icer cum paucif p mauricanam ad Cefarem facerec:force incidic i Pauftu

A^Eraniumq; qui earn manu babebâc:q uncam dinpueranc.iccrq; in bifpamam incendebanc:cc eranenumero circiter, ccvut Iraq: celeriter no diurno tempe infidufdifpoficiGeofpma luce adortuG prêter paucofequicebqui ex: primo agmie fugeranc reltquofaut in terficie:aut indedittonem accipit. \framum ecPauftu uiuof capit.cum coniugibufec liberiC Paucifpof t diebuGdiflenGone m exercitu orta.PauftuGet A.franiuGintmFiciuntur. Pompeie cum Paulli IiberifCefar incolumitatemTuaq; omia conceGTit. Scipio interim cu Damarippo-etTorquarto ^cPletorioR-uflianoma/ uibuf longiG diu multumq; ladlati cum bifpamam peterent ad H/pponemiLegium dcFerûtur: ubi cla lTiG P. Sidlii per id tépuf erat.À. qua pauciora ab amplioribufcircunuenca uautgia depri/ muncur.Ibiq; Scipio cum uGquoGpauloantenominaui-inceriit. Cefar interim zame autióe regia fadia; bonifq: eorum uendiciG qui ciuefromarii-cótra populum romanu arma culeranc:pmiiGq; zamenfibuGqui de rege excludendo co nfiliu m ceperant;tribucif: uedligalibulq: regufirrogatibex regnoq; prouintia fadla^atq; ibi Saluftio populi romani proconfule cum ireperio reli dloupfe zama egrcGTuGuticam fe recepic.lbi bonifuéditireorum;qui fub lubaPecreio q; ordinefduxeracubapfitaniG S.b.xx.conuentui eorum. S.b.xxx.adrumentanif. S.b.xxx couentui eoru. S.b. quinquaginca:muldtenomie imponit. Ciuicacefbonaq: eorum-’ ab omni iniuria rapmiCq; defedic: lepcitanoGquorum fupioribuf anifluba bona dinpuerae;et ad fenatum quelliper legatoGatq; arbitrifa fenatu dacif fua receperant;cnginra ceceniGmilibufpo/ deribufoleumanof fmgulofmuldlat.Ideo q, utio p difTenfione principum;fociecace cu luba inierant; eumq; armif mificaribuf iuuerant:ec pecunia.TiGdncanoG propterbumilicatem ciuitatiG certo numero frumenti muldlac.Pïif rebuf geftif idibuf luniu ucice claGfem cófcenditiec poft diem tertium caralif in fardiniam peruenit.Ibi GulcitanoG cp Nafidium: eiufq: claffem receperant: copiifq; luuerant. S-b-centum muldtat:et pro decumiGodtauaf pendere lubec. Bonaq; paucorum uendit:ec ante diem.iii. kalen, quintilifnauef confcendic.Ec a caralibuffecundum terram pro/ uedluGduodecngefimo die. Ideo cp cempeftatibuf in portubuf cohibebatur•■ad orbeni R-omam uenic.

Coniwcntn

amacé fuperaco: Africa recepcd:qui ex iif J ~prelufcuîw adolefcence.Cn. Pompeio profuz gifTentJcum ec ukenonfbifpanie poncufeét: ^W du CeCar munenbufdandifin icalia dennet:: quo fdcihuf prefidia compararer. Pompeiuf

^J^Ica partim precibuOparcim unbenc magna . comparata manu;prouinciam uaftare cepic.Qinbufin rebufci/ rhuicacef nonnulle fua fponre: auxilia mictebanc. Item nonnulle concrd:porCdrclaudebâc.Ex quibuf liqua oppida ui ceperat;eu

'proprer pecunie magnicudinem: aliqua ei inferebatur caula : uc 'eo demedio fublaroœx eiufpecuta latronum largitio Fieret.Ita ■paucifcomodif bofte bortatormaiorefaugebantur copie.Hoc crebrif nuneuf in icaltam miGTif: ciuitatef contrarie Pompeio : auxilia fibi depofluldbant.C.Celdr Didlator tertio defignatuf quarto:mulcificineriburante conFecTiGeum celeri feftmatione:

1bellum conficiendum in bifpaniam couenifTeclegati cordubefef 1qui a Cn-Pompeio difcenèranc.Cefan obuiam ueniuc:a quibuf nutiabatur nocturno tempore oppidum cordubam capi pode :

q, tabeUariGqui a Cn. Pompeio difpoGti omnibuflocifeene:qui certiorem Cn. Pompeium de Cefanfaduetu faceret:mulca pre/ cerea uenfimilia proponebdt-quibufrebufaddudturiegacofqui ate exercitui peranc. Q^ Pedium et. Q^ Pabium de fuo aduetu facit certioret utq; fibi equitacufqui ex prouincta edetrprefidto: rnitterenc. Ad quofcelenubqipfi opinati funt;appropinquauic; ISIeqj ut ipfe uoluic:equitatum fibi preddio babuit.erac idem te/ porif Sex. Pompeiuf frater-qui cum prefidio corduba tenebat, q, eiufprouintie caput ede exiftimabac. Ipfeauté Cn.Popeiuf adolefccf ullam oppidu oppugnabac.Ec fere iam aliquot mé/ fibufibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Cefarif aduentu: legati clam prêter prefidia Cn • Pompen Celarem cum adident: petere ceperùc: uc fibi primo quoq ’tempore fubfidium mitteret. Celàr eam ciuitatem omni tempore optime de populo romano menta eé fcicdceleriter fex coborteßfecuda uigilia iubec;pficifci:

panq; equicefnumero . QuibufpreFecic hominem eiufprouinnc notum et non parum fcientem. L.Iunium Patiequum:qui cum ad Cn. Pompeii prefidia ueninet; icidic idem cempiG uc ccpcfbace aduerla:uebemennq; uento afflidlarencur^adeoqi uif cepeftacif' obfcurabac:uc uix proximum quifq agnofcere ponèdcuiufincó/ modum:fummam utilicarem ipfifprebebac.lta cum ad eum locu ueneruntnubec binofequicef côfcendereæc redta p aduerfarioip prefidiaiad oppidum concendcre.mediifq; eoif prefidiifcum que/ rerecur qui enenc:unurex noftrif refponderec:uc fileac-'uerbum facere.Nam id temporif conat iad murum accedere. -uc oppidu caperent 5 ec pcim tempefbace impedici uigilefnon poterant dili/ gentiam preftare: parcim illo refponfo deterrebantur. Cum ad portam appropinquaOentifigno dato:ab oppidanif fune recepti peditefequicefqi nodis: fed diQ^ofitifptibufoppidani et peditcf ec equicef clamore fa dio-erupcionem in aduerfanorum ca ftra fecerunt. Sic illo fadlocum infciencibuf accidincc.exiftimabac magna parfbominum q in iif caflnffuidencife prope capcofefle. Hoc miflo ad Vllam prefidio Cefar ucPompeiu ab illa oppug/ nacione deduceret:ad cordubam contcdit.exq; itmere loncacof uirof fortefeum equicatu ante premifit:qut fimulin cofpedlum oppidi fe dederunt -cum equif recipiuntur. Hoc a cordubenfibuf nequaq pocerac aiaduerti.-appropmquancibufex oppido bene magna multitudo:ad egcacum concidendü cum exifient;loricati ut Cupra fcnplîmuf ex equif defcenderent. •et magnum preliurn fecerunt. Sic uc ex infinita bominum multitudine pauci in op/ pidum fe reciperet. Hoc timore addudluf Sex. Popeiuf licceraf fratri mific; ut celeriter fibi fubfidio udiretme pufCefar corduba caperet: g ipfe illo uenifTet.Icaq; Cn.Popeiufulla prope capta: lictenf fratrifexcicufcum copiif ad cordubam iterfacere cepit. Cefar cu ad flume betim ueniBec.neqjppter altitudine ftuminif tranfire pofelapidibuf plenofcorbefdimific.Ita infuper ponte fadto:copiafad caftra tripartito craduxiC.Tenebantaduerfum oppidum e regibe pontifcrabefut fupra fcnpfimufbiptito.Huc cumPompeiuf cum fuif copiif ueniflec.-ex aduerfo pari ratione caftra ponit. Cefar: utcum ab oppido commeatuq; excluderet: bracbium ad potem ducere cepit. Pan deniq? condicioePdpeiuf idem facit. Inter ducefduoffic contentio:quifpriufpontem oc/ cuparet:ex qua concentione quoctidiana:minuta prelia fiebat.

UC modo bunonnung iHrfuperiOref ditederent. Que ref cum ad maiorem concentione ueniHèc'ab ucrifq; cominufpugna iniqua dû cupidiuflocû fludenc tenere ; propter poncé coanguflabacur: et Ruminif npif appro pinquancefcoangufbati precipitabantur. Hic alceri akerifnon folum mortibufmorcef exaggerabanc;fed tumulof tumulif exequabanc.Ica dicbuf complunbuf cupiebat Cefar:fiqua condinbe ponec:aduerfariorin equu locû deducere, et primo quoq; temporede bello decernere.Id cu aimaduertinèc aduerfariofminime uelle:quofideo a uia retraxerat: ut in equum deducerec:copiifflumé tradudliPno dtu lubec igneffien magnob Ica firmiHimu etufprefidiu aceguam pFicilcicur. Id cûPompeiuf ex perFugifrefcinetî ea die nadtuffaculracem 86 anguftiaf : carra complura;mulcofq: laniftaf retraxit: ec ad cordubam fe recepic. Cefar muniuonef anciquaf oppugnare:ec bracbia tircunducere cepic.Cui dePompeio cu nunnufeffet allatufeo die proficifcic. Cuiufin aduentu plidii caula:Cefar cu plura caftella occupaßet: partim fub equitatu:partim ut pedeftref copie in ftatióe:in ex/ cubitu caftrif prefidio eße poßenc.Hoc in aduentu Celarifincidit Pompeio.ut matutino tepore nebula eee craßißima.itaq; in illa ob(curanone:cu aliquot cobortibuGequituq; eurmif circucludut Cefarif equicefec concidunt.fic ut uix m ea cede pauci effugeret. Infequenci nodie caftra fua incendit Pompeiuf ec cranf flumen Falfum per couallef caftra inter duo oppida aceguam si ucubim in monte cóffituit. Celar in municióibuf ceceriGqueq; ad oppidû oppugnanda opufFuerunt.aggere uineafq; agere infficuit.Hec loca fune moncofa 8^:natura edita ad rem militare. Que planicie diuiduncur Falfo flumine: proxime rame aceguam:ut flumen fic circiter paffuFduo milia.Ex ea regioe oppidi in motibuf caftra babuic polita. PompeiuFin conlpedlu utroruq; oppidorum;neqj fuifaufuf eft fubfidio uenire. KquJafbabuit 86 figna tredecim leZ gionum.Ex qbufalquid Firmameci fe exiftimabac babere.Duc Fueruc uernacule:queaTrebomo cran ffugeranc. una FadIa erae ex colomfqui fuerunt in bif regiombuf quarta fuic afraniana ex africa qua fecum adduxerac.ILelique ex fugiduif auxibaref conliftcbac.Nam ec leui armatura 86 equitatu longe:et uirtute ec numero noftri erant lupiorefAccedebat buc ut logiufducerec beUu Pompeiuf : qgt;loca fune édita et ad caftrorû munitionefnon parum idonea.Nam fere totiuFulceriorifbiFpanie regio:propeer

terre fccundiCatem: inopem difficilcmq? habet oppugnaciong.ee non mmuf copiofam aquationem.Htc etia propter barbarorum crebraf excurfioefota loca que fune ab oppidif remota:curnbuf cc municionibuf retinencur.ee ficut in africa rudere non tegulif teguntur. Simulq? in bifbabenc fpecuIaPec propter a Icitudinem late longeq; profpiciue. Item oppidoru magna parf emf,puincie moncibur fere munica:ec natura excellgnbuflocif eft coftituta; uc fimuladicuf afegfufq; babcac difficdef Ica ab oppugnantibuf nacura loci diftmenturnd quod in boc contigit bello. Nam ubi inter ategua 8^ ucubim: que oppida fupra fût lcripra;Pompeiuf babuic caftra cóftitucaun cofpeiftu duoif oppido2f:ab fuifcaftrif circiter milia paffuu quaceuor-grumuf eft excellenf nacura:qui appellatur caftra poftumiana:ibi prefidii caufa caftcllum Ccfar babuic confticucum:quod]?ompeiuf qui eodem lugo tenebatur loci natura- et remotu erat a caftrif Cefanfanimaduercebat loci difficultatg.et q, flumine falfo intercludebatur:no efle pmiffuru Cefarcm uc in ranca loci difficultate ad lubfidiu comictendum fe mictcrec:Ica fretuf opinione tertia uigiha pro fedfuf caftellum oppugnare cepic:uc laboratibuf fuccurreret. Noftri cum appro/ pinqffent: clamore repentino;eeloruq; multitudine lacftuffacere ceperunt:uti magna partem bominu uulnenbufafficerent. Quo peradho eu ex caftello repugnare cepifïentæt maioribuf caftrif Celari nunciufeffet allacufcù cnbuflegioibuf eft pro fedlufEc cuad eofappropinquaHet:fuga perterriti multi funt incerfecfti. compluref capci.In quibufmulti precerea armif exuti fugerunt, quoif fcuca relaca o ^oginca.Infequgti luce Argucciuf ex italia cum equicacu uenic. If Cigna faguemorum reculic quinq;-que ab oppidanif cepit. Suo loco perccmcufeft;q gt;nbsp;equicefex italia cum Alprenace ad Celarem ueniHènc.Ea nodtePompeiuf caftra fua incgdic:ec ad cordubam uerfuficer facere cepit.R.ex noie Indo qui CU equitatu fuaf copiaf adduxeracidu cupidiufagmgaduer/ Iario2^infequi^ a uernaculiflegionariifexcepcufg.ee interfedtuf Poftero die equicef noftri longiuf ad corduba uerluf plèquuti func cof Qui cómcacuf ad caftraPompeii ex oppido portabant: ex iifcapci qnquaginca cu tumécifad noftra addudli fût caftra. Eodem die.Q^ Manufcri.mili.q fuitPompeii ad nofcranffugiC: et nodtif cercia utgilia in oppido acerrime pugnacum g.Igneq; mulcu mifcrut.ficuc et ome earu rerum genuf qbufignifp laiftuf

foïicuf eft micci.Hac precenco Cempore.C. Fundamuf equef ro. ex: caftnf aduerfehoij: ad nofcranfFugic. Poftero die ex: legione uernacuU:milicef(unc capci ab eqCibufnoftnfduo.q dixerunt le feruof eße.Cum uenirent:cogniti fune a mihtibufqui antea cum Babilio 8^Pedio fuerant;et aTrebonio tranffugerat.Eif ad ig/ nofeédum nulla eft data facultaf.et a militibuf noflnfinterfedti func. Idem teporifcapci tabellanug a corduba^adPompeiu miHi erantfpperamq? ad caftra noftra puenerdnc:precififmaibufmilTi func fadti. Pan confuetudine uigilia fecunda ex oppido ignem multum celoruqi multitudinem ladlädo-bene magnum tempuf confumpferuc.complurelq; uulnenbufaffecerue. Precenco nodtif tempore eruptione tn legione fexcam feceruc:cu in opere noftri diftenci etlenc-'acricerq? pugnare ceperuc. Quorum uif reprefla a noftrifecfi oppidani fuperiore loco defendebant ;gnqgmea cum eruptione facere cepinèncicamê utrcuce milieu noftrorû:qui ecfi inferiori loco premebantur: camé repulft aduerfànubene mulcif uulneribuf affedlt in oppidu fc conculeruc.Po ftero diePopeiuf ex caftriffuifbracbiu ceptc ad flume falfum facere.ee cum noftri equicefpauci in ftacioe fuiOenc a plunbufrcp erctde ftacïóe func piecfli.ee ocdfi crefEo die. A.. Valgiufienaconffiliufcuiuffrater in caftnf Pompeti fuiBec:oibuffuifrebufreli dtif equu confcendtC ec fugit. Speculacor de legide fecuda pompeiana;capeufa miltci/ buf8lt; ;incerfedtuf eft. Per idem eeporif glanfmiOa e tnfcripca:qua die ad oppidu capiendu accederent:fefe fcutu ePTe pofiturd. Qua fpe ndnulb dum fine periculo murum afcendere:ec oppidu potiri poße fe (perarent:poftero die ad murum opuffacere ceperunt 'ec bene magna porifmuri parf deiedta é. Quo fadho ab oppidanif acfi diarum parciu effent cóferuatumiflbffecere loricatof. Quiq: pfidii caufa ppofici oppido aPópcio eént orabant. Quibufrndit: Cefar (e códicionefdare.nó accipere cofueuiHe.Qui eu in oppidu reuerfi eßenc;relato refponfo: clamore fublato:omt genere celo2f emilTopugnarep muro toco ceperûc. Propeer quod fere magna parfboim q in caftrifnoftrif erane;no dubiCaruc qn irrupcione eo die effent fadlun.Ita corona circudata-pugnacum eftaliqdiu uebeméeiffime. Simulq; ba lifta mifla a noftrif turre detecit. Qua aduerfarioru qui in ea turre fuerue.-qnq; deiedti funt.Ec puer q baliftam folicuf erac obferuarc. Eo precenCo tempore Pompeiuf tranfflume falfum caftellu confticuic. Neq; a noftrifprobibtcuf

fdlfdcp ilU opinioe glonacuf ert:qjppe innoftrif parnbuflocfi tenuiflcc. Item in fcquêci die eadem côfuetudinesdû longiafpfez cjuid:qLio loco equicefnoftn ftacione babuerantialiquot turme cu leui armatura loco funt deiedle-Ecppcer paucicacé noPcrord equicu. ßmulq: cü leui armatura inter curmaf aduerfanoi^ptriti. tïoc in cofpedtu utroruq; caftroip gerebat:.et maiore pbpeiani exulcabuc glona.Iongiuf q, noUrif cedentibufpfequi cepiOènt. Qui cö aliquo loco a nofbrif recepct eénc:uc cófueflènc ex fimili uircuce - clamore Fadlo aduerlaci funt preliu facere.fere apud ex/ ercicufboe eft equePrifprelii cófuetudo;cum equefad dimicanda dimiflb equo cu peditepgredicurmequaq par habetur:id qlt;î in boe accidit certamle.Cum peditefleui armatura eledli ad pugna equittbuf noftrif nec opinantibuf ueninenc.Idqi cum in prelio aladuerfu enec:cóplurefex equif defcenderut.Ira exiguo tepore equef pedelbrepedcf equeftrc preliu facere cepit.ufq; eo:uc cede proxime a uallo fecerint. In quo prclio aduerlarioi^ ceciderunt centu uiginntref coplurefq: armif exurt.multi uulnenbufafFedti in calbra func redadbi.noflri ceciderunt tref.laucii.xii.pediteC ec equicef qnqj.Eiuf diei fequenci tepore’priQina cofuetudine pro muro pliari ceped eft.Cu bene magna multitudine teloipigneq; noftrifdcfendencibufiniecinèntmefandu crudeliHimuq; facinuf func agrefli:In conlpedtuqi noHro bofpitefqui in oppido erant: lugulare 8Z de muro pcipitefmittere ceperuc.ficut apud barbarof quod poffboium memoria nunq eft facftu.EIuiuf diei excremo cempore:a pompeianif clam ad noffcrof cabellariuf eft milTußuc ca nodie currefaggerernq: incenderent.’ec cercia uigilia eruptione facerec.Ica igne eeloruq: multitudine ladta: cum bene magnam partem mun cófumpfinenc:porcam que e regione 8z in cofpedtu Pompeii caftrorum fuerat aperuerunt, copieq; toce eruptionem feceruc.fecumq? exculeruc culcaCafad fonafcoplendaPec barpa/ gonefad cafafque ftramecifab noftrifbibemotu caula edificatc erant:diruendafet incendenda! Preeerea argentu æ ueftiméca: uc dum noltn in preda detinerentur: illi cede fadta:ad prefidia Pópen fe rccipenc. Na q gt;exiftimabac eof pofte conatu efficere: noc^c tota ultra ibat flume falfum in acie. Quod fadtu licec nec opinâcibufnoftrifeltèc geftu: camé uircuce freti repuKoGrn uitliep uulneribufaffedtof:oppido reprefferunc.predaq; ec armifeorum func potiti, uiuofq? aliquof cep eruc.qui poftero fut mcerfcdti die.

Eodemcp cempore cranfEuga nunctauic ex oppido lumumiqm in cuniculo fuiflècauguUcóe oppidano^ fudla-xUmane facinuf fe nefandu 86 fcduffecifre. Nam eof ntbil meruiBè qre call pena afficerécur:qut eofad arafe^ focoffuofrecepinènc eofq;bofpiciu Icelerc cócaminafle.mulca precerea dixiOèïqua oracióe decerncof ampliufiugulationé non ÉeciHè. Ica poftero dieTulliuflegacuf cu Catone luficano uenit.cc apud Celarem uerba fecic. Vunam gdem du immortaleffecinèncmc tuuf pociufmilefgCn. Pompe» fadlufenèm.ec banc uirtucif confbanciam in cua uidtoria:nó in iHi urcalamtcate prefbarcm.Cuiuffunefle laudePquonia ad banc fortunam reciderat:uc ciuef romani indigencefprefidiu ccppccr patrie ludluofam perniciem dedimur boQiu numero:qui neq; in ilbuf acie pnma forcunam neq: in aduerla fecudam obtinuimuf uidloriam qui legionu toc impetuffuftencanceGnodlurmfdiur/ nifqi openbufgladioifiduGceloraq; miffufexpedtancefuidhi 86 defcrci a Pompeio cua uircuce fuperacrfalucem a cua clementia depofcimufpecimufqi uc qualem ce gecibufprefliciftufimilem m ciuium deditione preftefILcminiflegacif cu ad porcam ueniffec T/bcriufTulIiuGcu eum incroeuncem.C.Änconiuf infequutuf no enèc:reucrrufen: ad porcam:ec bominem apprebendic. Quod Tyberiufcu fieri aimaduertit;femel pugione eduxicæc manum eiufinodic.ica refugerat ad Celarem.Eodemq; tempore fignifer de legione prima tranlTugic-ec innocuic quo die equeffre prehu fadtum elïèc.luo figno perilTe boief trtgincaqnq;.Neq; licere in caftrifCn.Pompeii nuciari:neq; did periiHe quenq. Seruufcuiuf dominuf in Cefarif caftnffuißepuxoremq; 86 filiu in oppido re/ liquerac:dnm iugulauiC:etica clam a CelarifprefidiifinPompeii caftra difceOicJCC indicium glade fcripcum mific.per quod certior fieret Cefar:que in oppido ad defendendum compararetur. Ita Iicrcnfaccepcifcum in oppida reuerfi eßenciqui mittere glandem fcripcam folebancln fequenci tepore duo lufitani fratref cranf/ fuge nunciarunc:quaPompeiuf contionem babuiOec:quoniam oppido fubfidio no poHcc uenire.nodhu ex aduerfanoif colpedhu fe deducerent:ad mare uerfum:Vnum refpondiUeiuc potiuf ad dimicandum defeenderentjq lignu fuge offenderet.Eum qui ita loquurufeffecnugulacum.Eodem tempore tabellam eiufdepre/ benfi:qui ad oppidu uenicbat.quorum litteraf Celar oppidanif obiecit.et qui uitam fibi petcretnuHic curre ligneam oppidanorü

incendere. Id fi fcciffec-ct fe promificomnia concefcum: Quod difftcilc crac fadtu: uc earn turrem fine periculo quif incenderet. Ica fadhurufde Iigno cum propiuf acceOinèc-’ab oppidanif eft occifiiP. Eadem nodte cranfFuga nunciauitPompeiu 8^ Labie/ num de lugulanoc oppidanoru indignatof effe. Vigdia fecuda propter mulncudtnem telorum:currifltgnea que noftra fuiffett ab imo uicium fecic-ufq; ad tabulatum fecunda 86 cercium,Eo/ dem tepore pro muro pugnauerunc acerrime.ee turrim noftram / ut fupenorem inccnderut.Idcirco.q» uencum fecundum ad boc habuerunt. Infequenti luce macerfamiliafde muro fe deiecit:ee ad nof cranfilnc.Dixitq! fe cum familia conditutum babuilTe: uc una cranfFugerent ad Cefarem:illam opprefTam 86 lugula/ tam. I-Toc preterea tempore tab elle de muro fune deiedte: In qbuf fcripcum ed inuencum. L.Minunuf Cefarvfi mibi uicam tribuiGquonia a Cn. Popeio fum defertufquale me illi predict: tail uircuce 8i. condanciaduturum me in ce efle predabo. Eoz dem tempore oppidanoru legati:qui antea exierant:Cefarem adierunc.fi fibi uicam concederet:fcfe infequenti luce oppidum efïè dedicurofQiubufrelpondic: fe Cefarem eße fidemq; preda/ curû.Ica ante diem.xi.kalen.mardi oppido potitufimperator ed appellacuf.Ec Pompeiuf ex perfugif cu deditionem oppidi faedam eHè fciOèt:cadra moult ucubim uerfuf fed circù ea loca cadella difpoluie:ec munitidibuf fe cotinere cepit-Cefar mouit. et propiuf cadra cadrif contulit. Eodem tempore mane lori/ catuf unuf ex legione uernacula ad nof trandugiC:ec nutiauit Pompeium oppidanof ucubenlef conuocade:eifq; ita impera/ uiire:ut diligentia adbibita perquirerent:qui edent fuarum partium 'itemq? aduerlarioru undone faucoref.Hoc precenco tempore:in oppido quod fuit captum feruuf ed prebenfuf m cuniculo:quem fupra dernondrauimuf: dominum lugulade.if uluufed combudufIdemq? cemporif centurionefloricaci ocdo ad Cefare trandugeruc ex legioneuernacula.ee equicef nodrt cum aduerfariorum equitibuf congre^ func.ee faucii aliquot occiderunt ex leut armatura. Ea noede fpeculacoref compre/ benfi ferut tref et unuf ex legtoe uernacula. Serui fune m cruce fublati milict ceruicef abfcide, Podero die equitcf cum leut ar/ matura ex aduerfariorum cadrif ad nof trandugerut. Et eo tempore circiter.xtequitcfad aquacoref nodrof excurrerunt.

nonullofincerfcceruncJecm ahofuiuofabduxerunt.Ex equi/ cibuf capei fune equicef odîo.Infequenn die Pompeiuf fecuri percuHit : bommeffeptuagincaqcuor qui dicebatur ede fautoref Cefarif uidtoric.R,cIiquof uerCum oppidum laRit deduct Ex quibuf effugerunt : centum uiginti.ee ad Celarem uenerût.Hoc preterito tempore.qui in oppido articula burfauolenfef capti funtdegati profesti fune cum noffrif uti rem gefham burfauo/ lenfibuf referrent. Quid fperarent de Cn.Pompeio cum uideréc bofpitef lugulan/Precerea multa fcelera ab lifHerrqm prefidii caufa ab bif reciperetur.Qui cum ad oppidum ueniffenc^noftri qui fuiflent equicef romani;et fenacoref non fune aufi introire in oppidum-'preterq qui eiuf ciuitatiffuifïènt. Quoru refponfif ultro citroq; acteptif ar redditif.cum ad noftroffe reciperent:qui extra oppidum fuiffentulb de prefidio tnfecuci:ex aduerfione legato fiugularunt.Duo reliqui qui ex eiffugerunc:Cefari rem geftam detulerunt, et fpeculatoref ad oppidum ateguam mife/ runt. Qui cum certum comperiffenc legatorum refponfa ita ede geffa: quemadmodum ilIi retuliffent^ab oppidanif concurfu fadl:o:eu qui legacof lugulaffet lapidare: et ei manuf intempz tare ceperunt,illiuf opera fe periffe. Ita uix periculo liberacuf: peciic ab oppidanif:uc ei liceret legatum ad Cefarem proficifci. illif le latiffadlurum. Poteftace data cum mde effet profedluf prefidio co parato:cu bene magnam manu feciffcc; nodlurnocy tempore per fallaciam in oppidum effet receptuflugulationem .magnam facit. Pnntipibufqui fibi contrarii fuiffent interfedhif oppidum in fuam poteffatem recipit. Hoc preterito tempore ferui tranffuge nuntiauerunt oppidanorum bona uendere.nc cui extra uallum liceret exire;mfi difcindlum. Idcirco ex quo die oppidum acegua effet captum:metu conterricofcompluref profugere i betburiam.neq: fibi ullam fpem uidtorieppolicam babcre.uc fiquif ex noftrif cranffugenenn leuem armaturam conicueûq; non ampliuf fedecim accipere.Infequenti tempore: Ccfar caftrif caftra conculit.ee bracbium ad flumen falfum du/ cere cepic. Hic dum in opere noftri diffenci effent:compluref ex fuperiore loco aduerfarioru decurrerunt. Nec decinencibuf noftrif multif telif iniedlif compluref uulneribufaffecere.Hic dum uc aic Enniuf noun ceffere parumper -Icaq; precer cofuez cudinem cu a noftrif animaduerfum effcc cedere cencunonef ex

legione gncd flume cranfgredi duo-refbicuerunc aciemAcnterc^ ex imia uircuce pfuref cu dgerenc:ex fupenore loco mulncudie celomm alter eorum cocidic.Ica cum if comparprelium facere cepiHec: ec cum undiq: fe circunuemn ammaduertinèc: paruper . in grefTuG pedem offen dic.Huiuf concidennf uin caGu paßini audico:cum complurefaduerfanorum cocurfum facerent:equi/ cef noffri cranfgreffi in interiore loco aduerfanof ad uallum agere ceperunt.Ita cupidiuf dum intra prefidia eorum ftudenc cedem facere: a curmifs^ leui armatura funtinterdufi. Quorum .mfi fumma utrtuffuinèt:uiui capti fuiffent.Nam ec munitione prefidii ica coanguftabancur:ut equef (patio interduforuix fe defendere poffet. Ex utroq: genere pugne complureffunt uul/ neribufaffedi.In quif etiam ClodiufArquitiuf. Inter quof ita cominuf eft pugnatum:ut ex noffrif prêter duof cencurionef fit nemo defideratuG 'gloria fe efferctef Poftero die ab foricaria utrorunq: co nuenere copie. Noffri bracbia ducere ceperunt.

- Pompeiufcum aimäduerreret caftello fe excludia(pauia:quod eft ab ucubi milibufpafluum quinq;.Hec ref neceflario deuo/ cabac.'uc ad dimicandum defcenderec. Neq; tarnen equo loco fui poteftatem faciebat , fed ex grumo excelfum cumulum capi/ ebac-ufq: eo iit neceflario cogeretur imquu locum fubire. Quo fadho cum utrorunqr copie tumulum excellentem peeiffenc: probibiti a noftnffunc deiedtiqj planitie. Que ref fecundum noffrif efficiebat prdium.undiq; cedenttbuf aduerlariif:noffri magna in cede uerfabantur. Quibufmonfnó uirtuffeluti fuit. Qui fubito tunc mfi aduefperaffec^a paucioribuf noffrif omni auxilio.pnuati effent. Nam cecideruc ex leui armatura trecen uigintiquatuor.Ex legionariif centum trigintaoeffo.Preterq quO2 ^ arma 86fpolta funt allata,Ita pridie duO2^ centurionum intentio bac aduerfanorum pena eff litata. Infequenn die pari confuetudine: cum ad eundem focum eiuf prefidium ueniffec: priffino illo fuo utebatur mffteuto. Nam prêter equicef nullo loco equo fe committere audebant. Cum noffri in opere effent: equitum copte concurfuf facere ceperunt. Simulq; uociferan/ cibuflegionariif cum locum efflagitarent: ut confueci tnfequi exiffimare poffent fe paratiffmof effe ad dimicandum:noffri ex bumili cdualfe bene longe funt egredi.ec in planicie iniqori lôco cqnfficerunc.IUi tarnen proculdubio ad congrediendum

m equû iodi non funeaufi defcendere. Vnuf A.nciftmfTurpio fidenf uiribuf ex aduerfamf fibi paremeße neminem cogitare cepic.bic ut fertur Xcbilifmennonifq; congrefTuf Q^ Pompeiuf niger equefromanufitalicenfifex acie noßra ad congredicdum progreHiifeft. Quoniam fcrocitafAncißu omnium mentefcon/ uerterac^ab opere ad (pedtadum acief fune difpofice. Nam meer beUacorcf.pnncipefq; dubia erac pofica uidhoriameppe uidered finem bellandi duorum dirimere pugna. leaauiducupidiq; fuaru quifq partium.expertorum uirorum.fautorumq; uoluncafba/ bebatur. Quorum uirtute alacn cum ad dimicandum in planitie fe contulifrent:fcutoruq; laudifinfignif prefu lgenfopufcelatum: quoq: pugna effet prope proferto dirempta mifi propter egeum conceffum:ut fupra demondrauimufleui armatura pfidii caufa non longe ab opere caftrorum conQitiffet.utnoftrof equitefin receptu:dum ad cadra redeunt-’aduerfaru cupidiuffunt mfecutu uniuerfi clamore fadto impetum dederunt. Ita metu perterritu cumin fuga ’enènc:multif amiHif in cadra ferecipiunt.Cefar ob' uirtute curme Cadiae donauit milia.xmetpfedlo torquef au/ reofv.ee leui armature milia.cc.bocdie A Bebiuf.g^.C.Pfauiuf 8^ A.Trebelliufegtefromani:adenfef.argento prope tedhuegtef ad Celarem tranfFugerunt: qui nunriauerunt:equitef romanof coniuraffe omnef qui in cadrif Pompei edent;ut tranfitionem facerent. Serui inditio omnef in cudodiam ede conicdtofeqbuf occafione capta fe trandugide-Ite boe die Iittere funt deprebefe: quaf mittebat Saoncm Cn. Pópeiuf.f.u.g.e.u.et li proutnodra felicitafex fententia aduerfanofadbuc propulfof babemuftamê fi equo loco fui potedaté faceret; celeriufg nodra opinio fere é: bellum confecidem. Sed exercituTyronu non audent in capum deducere:nodrifq! adbuc freti prelidiif bellum ducut.Nam lin/ gulafciuitatef circunfederacande fibi comeatufcapiunt. Quare 8^ ciuitatefnodrarum partium conferuabo.Ec bellupmo quoq; tempore cdficiam.Cobortefanimo babeo ad uof mittere. Pro/ fedio nodro corneatu puati necedano ad dimicandu defendent. In fequenti tempore.cum nodri temere; in opere didcnt iedent: equitef m oliueto dum lignantur, interfecdi funt aliquot. Serui tranffugerunc qui nunetauerunt ad tertio nonafmartu prelium afforead Soritiam:quod fadium ed.-ex eo tempore metum ede magnum.8/ Aedium Varum circu cadella pede.Eo diePopeiuf

cafhra ttiouic. et contra Ifpahm in oliueto confhtnc. Cefar priufq eodem eft profedtuf. luna bora circiter fexta uifa eft. Ita caftrif motif VcubimPompeiufprefidiu:quod reliquitnufltc uc incen/ derent:ec deufto oppido in caftra maio ra fe reciperet. Inlequent^ tempore uenciponce oppidum cum oppugnare cepifièt: dedicióe fadtaucer fecit in canrucam.contra Pompeiuf ca ftra pofuit Po/ peiuf oppidum: q»contra fua prefidia porcaf claufiOec incendit. Milefq: g fratre fuü in caftrifiugufanèc:intercepcur eff a noftrif. et fuCEe percuffuf.Hinc itinere fadto in campum mundenfem cu eßet uencum:caftra contraPompeium conftituic. Sequétiq; die cum icer facere Cefar cum copiifuel(ec:renunctacum eft ab fpecu/ latonbuf Pompeium de tertia uigilia iaciem ftcciHe.Hocnûcio allato ucxillu propofuit.Idcirco enim copiaf eduxerat, qi uer/ laonenfiu ciuitati fuiHcnt faucoref.Haufto area liccerafmiferat. Celarem nollem conuallern defeedere: q, maiorepeem exercituf tyronum baberec.He littere uebemencer confirmabant mentef oppidanorum. Ica bac opinioe fretuf totum fe facere pofïè ex/ ifliabat.Eteni ar natura loci defédebad.et ipfufoppidi muicioe ubi caftra babuic co nfticuca.ISlan q; uc fupiuf demonftrauimuG loca cxcellecia rumulyfcontinec.interim nulla plamtiediuidit. id qä eo incidit tempe. PUmtiefinter utraq; caftra intercedebat: circiter milia pafluu qnq;.uc auxilia Pompei duabufdefederend rebuf. Oppidiexcelfi et loci natura, bine dirigefpxima planitief equabatur.cuiufdecurlum antecedebat riuufqui ad eo2f accellu fumma efficiebec loci iniquitatem. Nam paluftri ec uoraginofq folo currebat ad dextram partem:ec Cefar cum aciem diredtam uididet : non babuic dubium quin media planttie in equum ad dimicandumaduerfani pro cederet, boc erac in omniu colpedtu. buc accedebat.ut locufilla planicie egtatu ornaret.et diei foliCqi ferenitatem. uc mirificum æ optandum tempufprope ab dufim/ mortalibufillud tributum eßet ad plium comictendum.Noftri letari, nonnulli etiam timere.q, in eum locum refforcuneq; ofnt deduceretur,ut quicquid poft boram caftrif fierec:indubiopo/ neretur. Itaq; noftn ad dimicanduproceduc. id qä aduerfariof exiffimabamuf ee facfturof Qui camé a munitioe oppidi mille paßibuf longlufnon audebat procedere.in quo fibi propemuru aduerfani conflituebanc. Itaq; noflri pro ceduc.interd um eqtaf loet aduerfàriofefflagitabac-uc cali conditione contenderent:ad

üittonam.Neqr tamen idia fixa confuetudme difcedebanc. uc auc ab excels Ioco:auc ab oppido difcederenc. Noftri pede pPTo propiuf nuum cum appropinqHenc adueriarii patrocinari loco miquo non de(erüc.erac acief.xiii .aquilirc0flitLica :que laceribuf equiracu cegebacurxu leui armatura militibuCfex pcerea auxi/ haref accedebant.propealterum rantu. Ne Ora prefidia.Ixxx. cobortibufet o dhomilibufegtum. Itacum in extrema planitie, iniquum in locum noQri appropinquaffent. paratuf boftif erac fuperior.uc cranleundi fuperiufiter uebementer eOet penculolu. Quod cum a Cefare effet animaduerfum .nequid temere culpa fua lecuradmitcerecur.eum locum definite cepic. Qtiod cu bolm auribuf eHec obiecfhum:moleftc ec acerbe accipiebat.-le impediri, quominuf prelium conficere poflent. Hec mora aduerfàriofala/ crioref efficiebac.Cefarifcopiarcimore impedirrad committédu prelium.Ica Cc efferentef imquo loco fu potenacem faciebant: uc magno tarnen periculo acceffufeoru baberecur.bic decumani fuum locum cornu dextrum tenebac.fintfbrum tertia-et quinta legio iteq; cetera auxilia 8/ equitatufpreltum clamore fai^o co/ mittitur. Hic ec ft uirtutenoflrt antecedebant: aduerfam loco fupioredefedebacacerrime.ee uebemef fiebac ab ucrifq: clamor, celoruq; miflu concurfuf.fic uc prope noftn diffiderenc uidlorie. Congredufenim 86 clamor qbufrebufmaximebofbifconterret: in collatu pan erat conditione. Itaqiex utroq; genere cum paré uircuccm ad bellandum conculinenc:pilozp mtffu fixa cumulat;: ec concidit aduerfartorum multitudo, dextrum demdftrauimuf decumanof cornu tenuifle. qui etfi erane pauci: camen propeer uircucem:magno aduerfariofcimore eorum opera afficiebanc. cp a fuo foco boffefuebementer premere ceperunc.uc ad fubfidium: ne ab latere noffrt occuparent.-legio aduerfanoru traduci cepca fic ad dextrum. Que fimul efh moca.equitatuf Cefanfftmfhrum cornu premere cepic.ica uti eximia uirtute plium facere poffec. uc locuftn acie adfubftdium ueniendi non daret;.Ita cu clamori edec intennixcufgemituGgladiorumq! crepituf auribufoblacuf imperitoip-metefppediebac Hic uc aic Enniufpcfpede pmitur. armifteruntur et armaiaduerfariofq: uebementidime pugnancef noftri agere ceperuc,quibuf oppidum fuit fubfidioita ipfif libe/ ralibuf fufi fugatiq; no fuperfuiflentJnifi in eu locu cofugiffenc: ex quo crane egreffi ; in quo prelio ceciderut milia boim ctrciter

triginta:et Squid âpliuf-preterea Labienuf. ÆdliuCVaruCgbuf occifiPutnfq! funufeft fadlu-Itemq? equitef romani.param ex urbe.partim ex puintia ad miha tna.Ncftri defiderati ad boief mille partim ped itum;partim equitum.fautii ad qumgctoCAd/ uerfariorum aquile funt ablate.xni.et ligna.et fafcef. Preeerea ducefbelli.xvu.capti funt bofbabuit refexituCex fuga bac cu oppidum mundam fibi conftuui Pent prefidiu.Noftri cogebant neceOario eofcircuuallare:ex bolbium armif p cefpite cadauera collocabantur.fcucum.ee pila pro uallo.infuper occiftfec gladii. ut mucronef et capita bominum ordinaca:adoppidum cóuerla uniuerfa.boflium timorem.uirtutifq; infignia propoftra uidercc. et uallo circuncluderencur aduerlarii.Ita galli: tragulibiaculilq; oppidum ex boftium cadaueribuffunt circunplexu oppugnare ccperunt.Ex boe prelio Pbaleriufadolefcef.corduba eu paucif cq uitibuffugicnC Sexto Pompeio qui cordube fuißet:rem geftâ refert.Cognito boe negotio; quofequitef (ecu. babuit'quod pe/ cunie fecum babuic:eifdifhribuic.alt; oppidanif dixic fe de pace ad Cefarê proficifci.-ec fecunda uigilia ab oppido difceHit.Cn.Pom/ peiufcum eqcibufpaucifnonuUilq; pedicibufad nauale prelidiu parte altera contendit:qd oppiduabelb a corduba milia palTuu .clxx.Quo cum ad odtauum miliarium ueifTec.P.Caluiciuf qui caftrifanceaPompeu prcponcLifeHetrciufuerbifnuntium miccit: cum minuf belle baberec ; uc micceret ledbtcam qua in oppidum deferri poHic. littenfmiHif Pompeiufcarte la defertquot;. Qui illaru parcium fautoref eenc;conueniunc in domum;quo erac delatuf qui arbitraci func clanculu uenifle; uc ab eo que uellent de bella reqrerent.cum frequencia conueninbc:de ledtica Pompeiufeo^ in fldem cofugit.Cefar ex prelio munitione circudata corduba uenit.qui ex cede eo refugerant-poncem occupauerunt.cum ea eflec uentum conuicia receperunt.nofex prelio paucofCupercHe quo confugeremur Ica pugnare ceperunt de ponte.Cefar flume traiiecit.et caftra pofuit.fcapula totiuffeditioniffamilie et liber/ tinorum caput, ex prelio cordubam cum ueniHec; familiam; et libertof conuocaulc. Pyram Sbi excruxic. cena afferri qopcima imperauit. Icem opcimifmfhernendum ueffimentif pecuniam et argentum in prefencia familie donauit.Ipfe de tempore cenare, uinum et nardum identidem fibi infundit,ita nouiflimo tempore feruum luffit.cc libertum qui fuiHec eiuf concubinuGalterum fe

iuguldrc:alcerû pyram incendere. Oppidani aucem fimulCcfar caftra cocra oppidu pofuic.difcordare ceperuc:ufq; eo ut clamor tn caflra noftra puemrec.que Fere irer cefananofec incer popei/ anofEracbic legionePque ex pfugifcófcripce.pam oppidanoif ferui.qui erane aSex. Pompeio maniimiffi-quun cefanfadueeu defeendere ceperunt. Lcgio.xiii.oppidum defendere cepic.nam cum lam repugnarent: curref ex partc.et murum occuparunt. Denuo legatofad Celarem mittunt-ut fibi legioneffubfidio in/ tromitteret. Hoc cum animaduerteret bomineffugitiui oppidu incedere ceperunt. Qui luperati a noftriffunc interfedli.bommu milia.xxii.preterq extra murum qui penerut.Ita Celar oppido pocitufdum bic detmere ex prelio quof circunmunitoffupenuf demonfbrauimuf eruptionem fecerunt.ee bene multi incerfecfti. in oppidum fune redacffi.Celar bifpali cum contendiflet: legati deprecatu uenerune.lta cum ad oppidum fele cuendu. Caniniu cum prcfidio legatum intromittit.ipe caftra ad oppidum ponit. Erae bene magnum intra pompeionarum partium prefidiu qd^ Ccfarif prefidiu receptu indignare!;.clam erga quendaPbilone: illum qui pompeianarum partium fuiHec defenfor acemmuf If coca luficania nociHimuferat.bic clam prefidio in luficaniâ pro/ ficifcicur.ee Cecilium nigru nomine barbaru ad lenium couenit. q bene magnam manum luficanoi fbaberet.R.urfufin bifpalim oppidum:dcnuo nodiu per murum recipicur.prefidium uigdefqj lugulanc.porcaf precludunc.de ineegro pugnare ceperuc.Dum bee geruntur, legaci carcelenfef renunciaueruc. qrPompeium in poteftate baberee.qj ante Celari poreafpclufinènc.illo beneficio fuum maleficium exiftimabâc fe lucri facere Lufitant bifpalim oppugnare nullo tempore defiftcbanc. Quod Cefar cuammad/ uerceree:fi oppidu capere concenderec:uc boiefpdiei incederent: ec menia delerent. Ita confilio babico nodtu patitur lulieanof eruptionem facere.id quod confuleo non exiftimabac ficn. Ita irrdpendo nauefquead betim flumen fuifïenc:incenduc.ISJofbn du incendio detinenturulli profugiunt.ee ab eqcibuf concidunt;. Quo fa dio oppido recuperato baftam icer facere cepic.cx qua ciuicace legaci ad deditionem ucnerûc.mûdenfefq: qui ex prelio in oppidum confugerant;cum diuciufcircunlederent ; bene multi deditionem faciunc.et eu effent in legatione diftributi.coturanc inter fefe: uc nodtu figno dato qui in oppido fuiffenc eruptione

facerent:. Hit ccdem in caftnfddminiftrdrenc.Hac re cognita.in fequéci nodie. uigdia cerna.terrera dacajexcrd uaHum omcf fuut concili TnundenfefduceCCefär in innere reliq oppidaoppugnat: que propter Pompeium diHenre ceperant.parferat que legacof ad Cefarem miferar, parferat que pompeianarum partium edent fautoref.feditione concitata parcef occupant, cedef fit magna. Sauciuf Pompeiuf nauefXX.occupât lógafet profugit.Didiuf q Gadifcla fli pfuidecjadquéfmul nuntiufalfacufeftïcófeffim feq cepit.ptim pedicacibuf.ee eqracibuf ad perfequendu celeriter iter facienf Item quarto die nauigacioue confeffim cófequutuf eofqui quidem imperati a Cratella cum pfedti fine aqua fuident ad cerram appbcanc.Dum aquand Didiufclade occurnc.nauef in terdum nonnullaf capic-Pompeiuf cum paucif profugit.Ec locum quedam munitum natura occupât.eqcefet coborcefque ad perlccuccum mide edentfpecu[acoribufance min]f ccrtioref fiunt:diem et nodiem iter faciunt. Pompeiufbumero az finifbro crure uebemencer erac fautiufboc accedebat uc etiam talum in/ torfidèc.quc refmaximeimpediebac.Ita ledtica a turre qua eet aldatufiea ferebatur.Luficanufmore militari eu Cefanfpddio fuiffet confpedtufceleriter equitatu.coborcibulq; circududicur. Erac accedufloci dtfficulcaf Nam idcirco qippeer fuofa noftro prefidio fuidec conlpedtuf celeriter ad munitum locum natura ceperat fibt Pompeiufquern uir magna multitudine dedudli bo/ mtnef ex fupcriori loco defendere podunt.fubeunt in aduentu noffri:depellutur celif. Quibufcedécibufcupidiufinfequebancur aduerlarii. ec confeCtim cardabanc abaccedu-Hoc fepiuf fadto animuaduertebatur noflro magno id fieri periculo. Opere cir/ cûmunire inn:ituic:pari aut ec celen feftinacioc circümunicióef in lugo dinguc-uc equo pede cum aduerlanif congredi podent. A. quibufcum animaduerfum edet.fuga fibi prefidium capiunt. Popeiufuc fupra demo ffrauimuflauciufet incorto caloadcirco tardabatur ad fugiendu. Icemq; per loci difficultate.neqj equo. .neep uebiculo:falutiffue prefidiu parare poterat. Cedefa noftrif undiq; adminiflrabacur.Exclufa munitioe: amidifqi auxilufad conuallem autem atq; exefum locum in Ipelunca Pompeiuf fe occulcare cepit.-uc a noftrifnon facile inuenirecur. nifi captiuoif indicio. Ica ibi interficitur. Cum Celar gadibuf fuidec:bifpalim pridie idufapnlif caput allaturae populo datu eft in colpedtum.

Inccrfecîto Gn.Pompeio adolefcéce.Didiufquem fupra demo/ ftrauimufilU affeeftuf Icnciapxto lè recepic cdflello.nônuUdfcç nauefad reficiédum fubduxic.luficam qui ex pugna fupfueruc: ad fignu fe receperunt, cc bene magna manu cóparaca: ad Didiu fe reportant.tluic etfi non aberat diligentia ad naucf tuendaf. tarnen nonnunq ex cafbcllo propter eorum crebrafexcurftonef eiicicbatur.ct ftc prope quoctidianifpugnifinfidiafponût.ec tri/ partito figna diftribuunc. erant parati qui nauef incendcrenC.il fic difpofici erant ut a nullo conlpedtu omnium ad pugnam co/ tenderet. Ica eu ex camello Didiufadppellendum proceOifTcc. cum copiif: lignum a luficanifcollicur.nauefinceduncur.fimulqj qui in caftello ad pugnam procefTeranC' eodem figno fugientef lacróefdu pFequunda tergo iCidie clamore fublato circuueniût. Didiufmagna eu uircute eu compluribuf interficitur.Nonulli ea pugna fcapbafquc ad littuffuerunc:occupant. Item nonulli cûpluref nado ad nauefque in làlo fuerut fe recipiue. Ânebonf fublacif pelaguf remifpetere ceperunt. Que ref eoru uite fublidio fuit-luficani preda potiuntur.Cefar gadibufrurfuf ad bifpalim recurrit. Pabiufmaximufquem ipfe ad prelidium oppugnanda reliquerat: operibufalïîduiGbofbefq: circum fefe incerclufiunter fe decernere'.fadira cede bene magna eruptionem faciuc. Noftri ad oppidum recuperandû occafionem non ptermitcunt.et reliquof uiuofcapiunt. Quattuordecim milia urfaoncm proficifcutur.qä oppidum magna munitione concinebatur.fic ut ipfe locufnon folum operc: fed etiam nacura edicufad oppugnandum boftem appeteret. Hoc acciderat.-quod aqua preterq inipfo oppido non erac.nam circucirca nuiq reperiebacur pro piufmil.paffuu odto. Que refmagno erac adiumeco oppidanif.cum pcerea accedebac.

‘’Sgcr; macenefq junde fällte funt turrefaguppiufmiLpalTuu fex non repcriebaef Ac Pompeiuf ut oppidi oppugnationem tutiorem efficeret: omnem materiem circum oppidum luccilam intro congcTic. Ita neceOano diducebantur nofhn.ut a munda quod proxime ceperant; materiem illo deportaret.Dum becad mundam geruntur; et urfaonem.Celar cum gadibufad bifpalim le recepifTct: in fequenci die concione aduOcaca commemorauic. initio quefture fue earn prouinciam:ex omnibuf prouinciifpc/ culiarem fibi confticuiOe. et que potuiflèc co tempore bénéficia largitum efle.in fequencé pturam ampliato honore;uedhgalia

c]ue MeceHul iTnpofuifiècïd féacu pedHe-ec ciufpccuiapumciam liberaHè. Sxmulq; patrocinio fufcepco-mulcif leganonibuf ab Ic in fenacum mdudliO CimulpubLciGpnuacifq: caufiOmulcoruin/ imiciciif fufcepnfdefendinè. Suo item in córulacu:abfencem que pocuifTec comoda prouintie t:ribuine.eo2f omnium commodoi^: ecimmemorefecingracofi feicc in populum romanû;boc bello: U in preterico tempore:cognoOenoflurc gentium 86 ciuiurn ro/ manorum infticunf cogmtifmore barbarorum populo romao magna trafore landtifromanuffemel et fepiuratculinècifet luce clara captum i medio foro nepbane interficere uoluiftif.Vofica pacem lemperodiflifut nullo tempore legidefdefintpopuli ro. in bac prouitia baberiApud uofbenefinap maleficiif:maleficia pro beneficiif babetur.Ita neq; in ocio concordia: neq; in bello uirrutem:ullo tempore recinere pocuiftif. Pnuatufex fuga Cn. Popeiufadoldcéfa uobifreceptuffalcefimpiumqj Gbi arripuit. Multif incerfecfltf ciutbufauxilia contra populum romanum comparauit.agrofprouitiamq; ueffro impulfu depopulauic.In quo uofuidhoref excirabatif? An me deleto non aiaduertebatif. decem babere legionef.populum romdnu:quenon folum uobif obfiftere: fed ena celu diruere poffec-' ’Qiiai ^ laudibufec uircute.

Anno Cbridi.M.CCCC Ixix.die uero.xu.menfifmau.Paulo florence.ii.anno eiufv. Itomein domoPetn de Maximif

quot;^TdldfonfCerdnf c^ucntanofwm pfidcni muka diligentia nie rccognouiOe rremmerdm.quofeu a me impPTorefnofbri pro ximiffuperionbufdebLifefflagiCdrent 'exemplarid illa penef me non eße exculabaii.Non poem tarnen illif ut differret;per/ luadere:quocirca perioC morem iif gefturuGquicunq; latinitati afficiucur:8lt;:fi perfundone denuo iUofrecognoui.de quibufduo mibi duneaxae breuißme (unt dicenda. Alterum tenere memoria omnefoportere .-quiad bo2^ uenerint ledlionem-que Suetoniuf TranquiUuf. in Celaif uica deiif Icnpfit; bocmodo.R-eliqmc s^: return I'uarum cornventariof Gallici. Ciuilifq; belli. Pompeiam. Nam Alexandrini Africiq;.amp;i bilpanienfifin certufautor eft. Alii emm Opium puonc. Alu Hirtium.qui etiâ gallici belli nouiff/ mû imperfectumq: librum fuppleuenc. Ne in frotibuf fcilicec h/ brorumundiceralcribantur emendandi.Equidem alia quedam a nonnullif Icnbiho. si tarnen ipfe Suetonio aUentior. ideoqrut c0f; quof Celdrcnplicitum Ciceronifcum plurimoru tefhmoio eUe fateor elegntiffmoOita bellorum ciuiliû nouiUtmû poribuf oninino imparm edenion diffiteor.adeo quidem uc prêter in eo pauciUima:uel^ropter mendafuel propterlcnpcorif infantiam: indignum perîiudicem ledtione.bifforia in illo fane coprebendi poceff. reliqmut mea fere opinio;difficulter intclligi.boc unum c duobuffuic,d^eliquu erac-uc CefarifpociHimu exéplo maximif eciam in rebff gerendif uinf occupatifa legedo fenbendoqpfuf offenderemnon debere auocari. Qiuf emm poceff inueniri maz loribufqmSefar curifimplicitif? Quifa puero ufq; difficilionbuf negociif cucuuencuf.quot; ’Quif tame eque ffudiofuf.^ut nefciafmaior ne iperio faerie an eruditione cumulatior.Certe nemo diffitebit eloquentpref eo ullofno fuiOeiteffc Cicerone;in laemicateuero elegantiol^l^Prifciani quoq; arbicracu in affrologia deniq; pen/ cioref Plyiio ipfo ita predicante.in imperio demum maiorefomi mudo acc^ffate.sz Celarif ipfo nomine bercdicario impacoribuf fummif prduran ce.Talemigicur si cancum in negociif 8^ in ocio uirummiego recognolcendumnca legendum omneffacile lumcc. 86 pro ufili imitandum.

lobanmrandree.Epifcopt ^lertenfifepiiola. Dteftafonf

C. lulii Cefarif belli gallici co mmencariuiprimuC Gallia.

Etufdem fecunduf Cum eHec Cefde

Eiufdem cernuC Cum in Icaliam

Eiufdem quarcuf Eaque

Eiufdem quinruC • L. Domitio.

Eiufdem fexcuf. Multifdecaufif

Eiufdem fepumuC Deuidta gallia

A.. Hirtii i nouiHimu comentariu belli gallicpfatio. Coadtuf A. Hircii belli gallici commentariufnouiOimif. Omi gallia C.Iulu Celanl belli ciuilifPopeiani comctariifpmuf JLitterif C.Iuki.Cefanfeiufde bellrcommentanuffecurduf. Dum bee.

C. lulu Celarifeiufdê belli eomencanuf certiuf Didtacore.

C.Iulu Cefarifbelli Alexandrini.Opii auc HirM commecariuf quartuf. Bello Alexandrino.

C. lulu Cefarifbelli Africi. Opii auc Hirtii comamp;ariufqumcuf

Cefar icmenbuf

C.Iulu Cefarifbelli HifpanienfifOpu auc Hircii ommencanuC fexcuf. Pharnace.