Van nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
⢠tient iKt Hanùt ban Guiana balt / al0 be Limiten , bet Klimaet mte ftoffen bet Hanben / be Mineralen , Edele Gefteenten , Vruchtje
Dieren , enbe Qberblüebigtfépt bet Viffen , nebenfö bet felbec Inwoonderen albact.
Hier is bygevoeght Der Partktyanten uytfehot ende profijten, die daer uytte volgen ftaen.v
(3.)..
WaERDE I,EESER, HEt heeft ons niet ongeraden gedacht , omin defes tuds gelegentheyt 'waerte nemes, en den Nieusgierigen Lezer beknoptchjek en in ordre op te fteUen, het geen ons Ão klaer als een heitren Spiegel, van d^è /twheuren, als de Lact, Otte Kay, David Pieterfz. de Vries, ?â den ^dutheur, lt;wiens naem onbekendt is , doch fijn T^aUaet ,ge-noemt Nieuwe Colonie, ons voor oogenÃelt, datfeer Jehoone, goudt-rijeke, en vruchtbaere Landt van Guiana, gelegen aen de vafte Kuà van America, het «welcke defe bovengenoemde Ãtheure» met een groot genoegen uytdrucken, als degroote vruchtbaerheyt , gefondt klimaet, overvloede van allerhande gedierten, nevens veele goudtrijcke Mineralen, en allerhande foorte van Viffen , ende de Imwoonderen aldaer, foo is onsgerarden geveorden , uyt deje voornoemde ^u-theuren, ee» kort verhael by eenteÃeHen, en dat te verdeelenin acht Capittelen, veaer van het eerfteheoben goedt gedacht te begrepen, veaer Guiana gelegen is, hoe ver de Umiten Ãrecken, en op viat manier defe Landen bezeylt moeten voorden ; het tveede Capittel begrijpt in fich het Klimaet en 7aer-getÿden ; het derde degedaente der Landeryen ; het vierde datfal können ge-reeckent ^werden hei voornaem(Ie doelwit, daer alle oogen op loeren, dat is van de Mineralen, eude de Edele GeÃeenten , die in dit Landt gevonden worden ; het vqfde Capittel begrijpt injich het Hout-gewas, beftaende in fchoone Boomen en Boschen van Ceederen , Ebben, Sackerdanen, mandere kofeigeke Boom-gewaffen, nevens hun heerlijcke Vruchten die aen de felve groeven, de welcke andere Landen te boven gaen; enin het feÃe Capittelwordt van de viervoetige Die-ren en Gevogelte verkoelt, die op dit Landt met jklcken meenighte zijn , dat hetfchier onge-toofljek Jehijvt, als oock fulcken grooten overvlofdt van Vi/pn, wordt ons in hetjevende Ca-prftel verkoelt, die daer met frlcken groeten menigkte, enjoo veten delicaet zÿn, alsin eenige Rivieren op dn aerdtbodem gkevonden kan worden; enin het laetfe Capittel werdt van de Inwoonderen verhaelt hoer Manieren, Zeeden, GodtsdienÃen, als oock de verÃheyde foorten der Natiën, hunne verdeelingen van hare Provintien , nevens hun handel en goedtaerdigheydt der felver Inwoonderen.
Soo damp;wy in deje acht CapittÃen begreepen hebben, alles wat op en van Guiana kan ghe-Jègbt worden; moer eer ick mijn reeden eyndige, dient aenghemerekt te worden, dat ick den Lezer hier nffins achter dit mijn Traflaet heb bygevoeght een calculatie van de onkoÃen der Participante», hunuytruÃen van DienÃ-booden, enwatfy op een twaelf maendige Reys van nooden hebben, en oock voornamelijck de profijten die de Colonie daer van te verwachten heeft ,foo dat deJe Stellingen ons niet vreemt en docht om by dit HiÃoriÃh verhaeltje te voegen ; moer voor al, en boven alles moeten aergemerekt worden de Conditiën, die ons de Ed. Groot Mogende Heeren Staren van HoUandt ende Wcft-Vriellandt hebben doen prejenteeren, voor die geenen die fonde mogen kift hebben om naer Guiana te varen, en haer fortuyn en zegen des Heeren * 2
te
te Verwachten gt;nbsp;efom een Ånfienelÿcke Colonie uyt te fetten, iMser heenen Ã-lieden Van hae, Ed. Groot Mogende Julien aengewejen worden.
Hier uyt kan den Lefer klaerlÿck fan en afmeeten van wat Landt wy gefproocken hebben, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,/
als wegens haer groote vruchtbaerheyt, ende derjelverprofijten die daer te verwachtenftaen, en dat defive ghegrondtveà is op den Ãeunfel van onjen Stuet, onder wiens befchemingh, en Godes beÃieringh, wy, als onder een Pggeboom in ruà en vreede faten, dat ons Godtgwint.
Waer mede wy ens enUE. heyl enfahghejdt toewenfche, enabijdt
VerblijveUE.Dienft-will.
N. N,
Conditiën , de welcke by de Ed Groot Mog. Heeren Staten van Hollandtende Weft-Vriellandt, toegeftaen werden aen een yeder, die genegentheyt mochten hebben om een aenfienelijkeColonie uyt te fetten op een feer bequame ende wei-gelegene plaetfe, op de vafte Kuftevan America, die dacr toe vaft-geftelt en aengewefen lal worden.
DE voorlchreve Colonie lal uytgefet worden door hondert principale Hoofden ofte GeintereHeerdens: diebaeronder-lingh füllen verbinden, dat yeder van de felve naer de voor-fchreve Colonie lal tranlporteren ende vervoeren thien kloeke weerbare Mannen , ende twee Dienft-maegden, met behoorlijc-ke Viétuaillie voorhaer ende hare Familien, voorlien voor den tvt van twaelfmaenden, met twee Paerden, acht Koe-bcelfcn ende tlc-ftigli Schapen endc Geyten, ende dat oock yeder fijne voorlchreve Dicnlbknechten met behoorlijcke Schiet- ende Zijdt-geweer,Kruyt ende Loot, als mede behoorlijcke Armature voor fijn Paerden lal hebben te voorficn.
Dat de felve hondert GcinterelTeerdens ofte principale Hoofden, füllen gehouden zijn yeder alle twcejaren,tot de eerrethien achter-een-volghende Jaren toe, noch andere thien Dienll-knechten met haer behoorlijck Schiet-ende Zijdt-geweer,ende twcc Dienft-Mey-den te ontbieden, ende over te brengen, om de plaetfevan de gcene dic vyy füllen werden, tydelijck te luppleren, ende dat naer expiratie van de voorlchreve thienjaren,de felvelbo vcel Dicnft-kncchten ende Dienft-Meyden in dienft füllen houden, als metgemeene bc-williginge ende tocftemminge lal goedt gevonden, ende ten beften van de Colonie noodigh geoordeelt worden.
Dat alle die gene, die buyten dele Allbciatie haer naer de voorfz. Colonie lullen willen tranfporteren, het lelvige füllen vermogen tc ' doen; doch dat yemant van de felve tot den Land-bouw,ofte andere laeken. Negers willende koopen ende gebruycken, gehouden lal zyn tegens drie Negers die hy komt in te koopen, ende teemployeren, van buyten in de Colonie een Dienft-knecht in te brengen ,ende den * 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;felven
fclvcn acn te nemen op de conditiën , als dc principale Gcmtcrcflccr-dens van dele Colonic gelioudcn zijn, tot lbo lange, dat Ibodanigen Colonier een getal van lbo veel Dienft-knechten ende Dienft-maeg-den in de voorfclirevc Colonie ûlingebraclit liebben, tot het welcke de voorlchreve principale Geaflbcieerdens gehouden zijn, ende dat hy als dan lbo vcele Negros fal mogen hebben ende ghebruyeken, mitsgaders oock foo veel Dicnft-kncchten ende Dienft-maeghden , als by den gemeenen Raedt van de voorfchreve Colonic , ten reguar-de van dc principale Gcaflbcicerdc lal gocdt gevonden worden.
Dat alle de voorfchreve Dicnft-kncchten Tullen moeten aengeno-men werden, om voor den tijd van vier ofte drie Jaren in dienic verbonden te zijn, ende dat dcvoorlz. Hoofden, ofte principale Gein-terellccrdens, midtlgaders alle andere Colonicrs , ende der Iclvcr Dienft-knechten, Slaven, ende alle diegene die inde voorfchreve Colonic hier lullen komen te onthouden, als Onderdanen van haer Edele Groot. Mog. füllen gcconfidercert ende gehouden werden, ende dat defclvc vervolgens alle den Eed van getrouwigheytaen haer Edele Groot Mog. ende de Colonie füllen doen, midtigaderstot de mutuele huipc, byftandt ende befeherminge van de Colonie ende Colonicrs zijn verbonden,ende particulicrlijk gehouden füllen zyn, om alle Fortificatiën ende Sterekten te bouwen , te maecken ende te onderhouden , die tot gemcyne defense noodigl i gcoordeclt füllen worden, en datlèhaer op de plaetfc ende tydcn, dic dier toe beftemt ofte geordonneert füllen worden, füllen oeffenen en laten ooftenen inde Militaire Exercitie cn Dilciplinc, ende als het de noodt ver-eyfcht, onder hare refpeebive Officieren füllen optrecken, en de Steden, Fortificatiën, en lict Land helpen befchermen ende defenderen, foo als dan nacr gelcgcnthcyt van ficeke goct gevonden fal worden.
Dat oock alle ende cen yeder , een derdc-part van fijne tocbc-hoonge Negers ofte Slaven, metSchiet-ende Zijdt-geweer falvoor-ften,ende tot dc voorfz. Militaire oefteninge ende deferihe houden, dic in lictvoorgacnde Articul neder geselt zijn.
De hooghftc Regceringe van dc Colonie, nvt denname ende van wegen haer Ed. Groot Mog., falbeftien uytcenen Hooge Raet van' vijf Perfoonen , met een Secretaris, dic by diegene dic do dircdhe alliier
alhier teLandeûl werden acnbevolen, lullen aengeftelt werden uyt devoorfz. hondert Geinterefleerdens , ende lullen voorts by aflij-vigheyt, ofte lbo wanneer de felve van hare Dicnften mochten verlaten worden , de plactfen weder alhier te Lande werden gefup-pleert , uyt de voorfz. hondert Hooft-geintereflcerdens , ofte die nadcrhandt der felver plaetle mochte rcprelèntcren , die dacr toe de bequaemfte gcoordeelt füllen worden.
Den voorlchrcven Hoogen Raed lal reprelcntcren de Hooge Regeringe in alle Taken, de Politie in 't gemeyn, ende de Voor-recliten ende Prerogativen van den Stact, ende oock de Privilegie van de Colonie concernerende, en alle de fclvehanthaven en belchermen; ende over alle de felve Ibodanighe Ordonnantiën ende dilpoliticn maecken, ende doen, als ten diende van her gemeyn, by de lelvc nodigh gevonden lal worden.
Den voorfchreven Hoogen Raedt fil uyt een dubbelt getal , by den gemeynen Raedt van de Colonie te nomineren, eligcrcn ende aenftellen , Schout, Burgemeefteren ende Schepenen in Ibodanigcn Stadt, als in het eerftegebouwt lal worden ,ende lbo meerder Steden gebouwt worden, uyt de nominatie van een dubbelt ghetal by do Vroctlcliappen van de felve Steden te doen , gelijck mede den (elven Hoogen Raedt lal aenftellen ablblutelijcken , fonder eenigc nominatie alle foodanige Officieren ende Beampten als tot commando van de Militie, adminiftratieende invordcringe van de gerechtigheden van hacr Edele Groot Mog. ende der felver goederen Tillen gc-em-ployecrt worden, indien aaer inne by die geene, die de directie alhier aenbevoolen is, geen difpofitie gedaen en wert, ende voorts de eleftie hebben van alle verdere Ampten, de Colonie in het gemeen concernerende, dacr van de nominatie van een tripel getal acn de voorfz. gemeyne Regeringe van de Colonie gelaten wert.
De hondert principale Geinterellcerdens füllen by ofte van wegen hacr Edele Groot Mog. werden geftelt tot een gemeyncn Raedt van de Colonie , bchoudclijck dat dacr inne niet Tillen mogen wefen, die tothooge Raden, der felver Secretaris, ofte Raden van Juftitic, der felver Fifeael ende Secretaris aengeftclt füllen zijn, foo langh als fy de voorfz.fundien bekleden, acn wdeken gemeynen Raedt f^-defe-
defereert wert de macht onder het Opper-gefagh van haër Edele Groot Mog. by pluraliteyt van ftemmen allefoodanige Wetten ende Reglementen te maecken, die direébelijck de welftant ende voort-plantinne, ende goede ordre van de Colonie concerneren,des ibo füllen defelve Wctten ende Reglementen by den Hoogen Raedt moeten geapprobeert werden, ende datyemant van denvoor(z.gemey-nen Raedt komende te overlijdén, ofte anderhnts uyt den felven Raedt verlaten werdende, des fells plaetfe door den voorfz. gemey-nen Raedt kit gefuppleert werden uyt den genen van des afgeftor-vens Naerkomelingcn, die het grootte deel van de acngevaerde Landenülpoflidercn, ende daer toe bequaem fal zijn, ofte lbo den Principacl alhier te Lande mochte woonachtigh zijn, door den Perlbon die hy ofte fijns Rechtshebbende, als dan goet lal vinden in des Overledens plaetfe over de Adminiftratie van fijn Landen ende Goederen te ftellen.
Den voorfz. gemeynen Raedt van de Colonie fal metgemeyne toeflemminge van alle de hondert Hoofden,geeneuytgefondert,ver-deelingc doen van foodanige Landen, als aen defelve in het gemeyn, ende yder van dien in 't particulier , in redelijckheytende biiïickheyt fbude behooren toegewefen te werden , ende in het doen van die ver-deelinge,voor al fbrge hebben te dragen, dat met alle omfichtigheyt werde geprocedeert,ten eyndc die gene die nakomen,oock goedeende bequame Landen, lbo in,alsnaer by de Stadt, ende verder vinden mogen,om in poflcllie genomen te werden , endedat oock de Indianen in hare Plantagien niet en werden gemolefteert ofte benadeelt, ende dat die voorfz. verdeelinge zijnde gedaen, by den Hoogen Raedt L1 moeten geapprobeert, ende yder't fijne by hetlot toegewefen worden^ende dat een yder,het gene hemby lotingetoegewe-fcn is,ccuwigli ende erffelijck voor hem ende fijne Nakomelingen in vollen ende vrycn eygendom fal befitten, ende dat daer van twijnen behoeve in den naeme van haer Edele Groot Mog. behoorlijcke Brieven ende Inftrurnenten by den Hoogen Raedt Rillen verleent werden, des dat iemantin gebreecken blijvende, de conditievan de gemeene hllbciatie te voldoen, des felfs aengeveerde Landen naer proportie van het gene hyin gebreken gebleven is, wederomfüllen komen
(9)
komen ter difpofitic van den voorfchrevengcmcyncn Racd,om dc felve, op approbatie als vooren, aen anderen te komen uytdeelen, gelijck mede op de felve approbatie door den voorfchreven gemey-nen Raedt aen alle andere aenkomende Coloniers,de bequame Landen aengewefen füllen worden.
De Regeeringe van de Stadt ofte Steden particulier aldaer te bouwen , lal geformcert worden op de felve wyfcende forme, als de Steden liier te Lande geregeert worden.
DeJuftitie, foo in Crimineel als Civil, LI in de Stadt ofte Steden, by Schoutende Schepenen werden berecht ende gheadminiftreert, ende voorts een Hofvan Juftitie ofte Appel opgerecht werden,bc-ftaende uyt vijf Raden, zynde van de liondcrt Hooft-geintereflecr-dcns,welke een Fifcael en een Secretaris mede uyt de hondert Hooft-geintercfleerdcns lal worden toegevoegt, alle na de eerftc conftitutie by den gemeynen Raedt tot een tripel getal te nomineren , ende by den Hoogen Raed te eligeren, welck Hof by provocatie in alle Criminele ende Civile Lecken , die naer Rechten, de Wetten ende Co-ftumen defer Landen appellabel zyn, by Arreft LI fententieren fbo-danigh, dat van der fclvcr Sententien geen verder provocatie LI vallen, maer alleen Revilic werden verleent, ende de Revifeurs by den Hoogen Raedtuytde gemeyne Raedt, ofte uytandere daer toe bc-quaem zynde, werden geftelt.
Haer Ed. Groot Mog. nemen aen tot beter befcherminge van de Colonie, en uytvoeringc van 'alle Politijcque Beveelen, te beforgen, en oock te onderhouden een Compagnie Soldaten van hondert koppen, met der felver Officieren,ofte oock meerdcr,indicn het haer Ed. Groot Mog. noodigh bevinden, welckc füllen ftaen ter dilpofitie van den Hoogen Racd, die tot uytvoeringc van de Lecken, den gemeynen Raed concernerende, ende tot weeringe van alle dilordres defcl-ve, des verfocht zynde, mede lullen employercn,ende lullen haer Ed. Groot Mog. voorts noch twee Conftapcls, en vyfcn twintigh Bol-Ichieters heforgen en onderhouden als vooren.
Gelijck OOCK de voorlchreve Colonie L1 voorlicn werden door haer Ed. Groot Mog. van loo veel Eucken Gelchut,met haer Afteuy-ten, Kruyt, Scherp, Lont, ende andere Ammunition van Oorlog en Krijgs-bchücftcn,als tot befcherminge vau de Colonie fal werden ge-
requircert, ende dat voorts defe Colonie geinvadeert ofte aengetaft werdende, den Staet, naadvijs van de Regeringe aldaer, de felve (poedigh, ende foo krachtigh lal feconderen, als na gelegentlieyt van den noot fà l vereyfclit worden.
Haer Ed.Groot Mog.fullen tot tranlport van de voorfz.principale Hoofden en der lelver eerde thien Dienft-knecliten, en twee Dienft-meyden, Vivres, Materialen, Belioeften ende Bcftialen en anderlins bedellen, cn ter bellemder tytgereet hebben,de Schepen die daer toe gerequireert lullen worden , tot fes en twintigh toe, de eene door den anderen gereekent tot hondert en veertigh a hondert en vijftigh La-ften, ende de felve daer mede vry over voeren, mits dat de voorlz. Hoofden ofte principale Geintcrellcerdcns, haer Volck met noodige Vivres, ende de Beeften met Water en Voeder voorden.
Dat verder, tot Regeringe van de voorlz. Colonie , ende waerne-minge van alle andere noodclijke dienden voor eerftaengeftelt,ende by haer Ed. Groot Mog., boven die gene,die alrecde hier vooren zijn gcmelt, gelalarieertfüllen worden dele Volgende Perlbonen:
VijfHooge Raden, een Secretaris, viji Raden vanjuftitie, een Secretaris , een Filcael, drie Predicanten , vier Schoolmeefters ende Voorlelers, twee Dofforen, vier Chirurgijns.
Ende dat haer Edele Groot Mog. by toeneminge van de voorlz, Colonie delclvc van lbo veele bequame Predicanten, Schoolmee-fters ende Voorlefers, Doktoren ende Chirurgijns Ihllen voorden , als van nooden lal zijn.
Dat voor de eerde thien jaren , alle Viétuaille, Beeden , Materialen ende andere Waren,die tot diend van defe Colonie hier van daen füllen uytgevoert worden,als inedc alle Waren die uytdefc Colonie van haer cygen Gewalcli zijnde alhier ingébracht füllen worden,vry lullen zijn van alle 's Landts inkomende ende uytgaende Gerechtig-tiglieydt; ende datnacr de voorfz. thienJaren, dc Schepen vanhier derwaerts gaendc, ende van daer herwaerts komende, füllen betalen thien guldens per Lad,als vijfguldens uytgaende, ende vijfguldens t'huys komende, ende voorts alle de voorlz. Waren naerde voorlz. thien jaren niet meer füllen werden belad, ah andere dele Staets Colonien in de felve gelegenthcytende conditie, als defe Colonie zijn-
de,füllen belaftworden, ende dat de felve Soorten ende Waren uyt vreemde Colonien komende, met eenige meerder laft als defe füllen worden befwaert^des dat oock alle de Vaertop, ende van de voorfz. Colonie lal moeten gefchieden, uytende naer defe Landen, fonder dat de Materialen, w aren ofte Koopmanfehappen , aldaer gerequi-reert, van elders als uyt defe Landen derwaerts füllen mogen gcvoert worden,ofte oock deGewaflèn ende andere Waren, aldaer vallende, elders als herwaerts naer defe Landen füllen mogen werden gebracht, alles direételijek nocli indireételijck, ten ware eenige Perfoo-nen uytandere Landen aldaer haer wilden komen neder-fetren , in welcken gevalle de felvc van de voorfchreve Landen, met hare noo-digli hebbende behoeften , haer naer de voorfchreve Colonie füllen mögen begeven, endefoo de felve uyteenige Colonien komen, van daer afte halen alle het gene de felye aldaer gchadt füllen hebben.
Dat tot verval van de onkollen dehoogh-gemelte Heeren Staten totoprechtinge, ende confervatie van defe Colonie, volgens de tegenwoordige condition füllen komen te doen tot lafte van de voorfz. Colonie; füllen geheven, ende by delen betaelt werden de volgende Rechten ende Gerechtigheden.
I. nbsp;nbsp;nbsp;De Thienden van alle Aenwaflchen van Koeyen , Paerden, Schapen , Gcyten ende Verekens.
lï. Voor Hooft-gcldt, op alle Paerden ofte Koe-beeften die bruyckbaer zyn, dertigli pondt Tabacq jaerlijcks op yder hooft.
III. nbsp;nbsp;nbsp;Voor ydervofwaflchen Koe, dic geflaclit fal werden,vyfen twintigh pondt Tabacq.
Voor vder Kalf, volwaflcne Schaep, Geyt ofte Vereken die geflacht füllen worden, vyf pondt Tabacq.
Voor yder Lam ofte Bigge twee pondt Tabacq.
IV. nbsp;nbsp;nbsp;Voor yder volwaflcne Neger ofte Negerinne, boven de fc-ftienJaren oudt, dic by yemaiit van de principale Hoofden defer Colonie,ofte hare Nalaten ofte Dienft-boden fal ingekocht worden, lal, geduyrende de eerftc thienJaren , betaalt worden vecrtigli pont Ta-bacqvoor Hooft-geldt, ende boven de acht tot fefthien Jaren oudt zijnde, alleen thien pont Tabaclc, ende na de thien jaren,voor yd.cr Negerofte Negerinne boven de lèfticnjaren out zijnde, tfeventigh pont Taback, ende van eenJongetje ofte Meysje, boven de achtja-** % nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ren.
ren, twlntigh pont Taback, maer die gene die haer voorlz. Dienft-knechten en Dienft-maeghden niet füllen overgebracht hebben , gelijck oock alle andere buytçn defe affociatie zijnde, füllen vooryeder volwalTen NegerofteNegerinne ter ouderdom ais voorcn , jaer-lijcks betalen hondert pondt Tabacq,ende voor een Jongen ofte Meysjen,tcr ouderdom als vooren, dertigh pondt Tabacq.
V. nbsp;nbsp;nbsp;Naer de expiratie van deeerftethien jaren, fal yder volwadene blancke Perfoon over defefthien jaren oudtzijnde, betalen dertigh pondt Taback.
VI. nbsp;nbsp;nbsp;Voor yder Acker Landt naer het eerfte jaer dat het gecultiveert fil worden, ende fo lange als het in culture fal gehouden worden , fal betaelt worden twee pontTaback.
VII. nbsp;nbsp;nbsp;Voor het vifiteren,wegen ende inladinge van alle Waren , fal men betalen twee per cento. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®
Dat nade eerftethien jaren den Impoftop de Wijnen ende Bieren, fal werden betaelt opyder half Oxhooft Wijn ofte Brandewijn , naeradvcnant van vier gulden,en op yeder Oxhooft Bier mede vier guldens.
Dat alle defe voorfz. Rechten füllen mogen werden betaelt in Taback , by die gene die Taback maecken, in Suycker die Suycker maccken,ende in Indigo by die gene die Indigo maecken,een pondtIndigo tegensfoo veel pondt Taback, als den felven Indigo meer waerdt fal werden bevonden.
Ende datter geen andere lallen op de Inwoonderen van defe Colonie füllen gheleght worden , ten zy de noodt van de voorfz. Colonie , ende de defense ende protectie van de felve, het mochten komen te vereyflehen, ofte ten ware dat mettertijdt ondervonden wiert, dat de voorfz. laften niet fuffifant waren om de ordinaris jaerlijckfcheonkoften by de hoogh-gemelte Heeren Staten te doen, te vervallen, ende daer en boven nocl i yets jaerlijcksopte werpen tot rembourfement van de onkoften die tot deuytfettinge van defe Colonie werden gedaen,in welcken gevalle de felve lodanigli, ende in lülckcr wijfe füllen werden vermeerdert , als by den voorfz.gemeynen raedt van de Colonie, by pluraliteyt van Hemmen toegeftacn fal worden ; Ende dat haer Ed. Groot Mog. rembourfement van de gedane onkoften hebbende ontfangen , de eene helfte van het gene uytde voorfz. Middelen boven de ordinaris laften fal komen over te Ichieten, in de Colonic lal verblijven gt;nbsp;om tot befcherminge ende voortfettinge van de felve ge-employeert te werden.
Dateyntelijck haer Ed. Groot Mog. alle de voorfz. laften op haer füllen nemen , op præfuppooft, dat de voorfchreve aflbciatie fal worden voltrocken , ende de Conditie van de felve alTociatie füllen worden geadimpleert, ofte dat anders de felve de opgenomen 1a-ften foodanigh by veranderinge füllen reguleren, als naer de Inkomfte van de voorfchreve Colonie , ende naer advenant'tgeene by defe aUbciatie minder fal zyn gedaen , als aenge-nemen is te doen, in redelijckheyt ende billickheytfal behooren.
Aldus ghedaen ende gearrefteert op dentwintighften July fefthien hondert vyfen tlk-ventigh.
Onder ftondt, Ter Ordonnantie van de Staten.
Ende was geteeckent,
Simon van Beaumont:
Pag.!
VAN
VAN
Waer Guiana gelegen is, hoe ver de limiten ftrecken, en op wat manier defe Landen bezeylt worden.
Uiana , bp fommige Viana, Ofte bc tollte Buftm obenoemt/ toteng ^cc-Iuift IcgIjt tuffdjen be 8 g?aben/ tot i g?aebt en ^o Mminuten benoomen be^inie / foo alg bc liacztenongacntoijfcn/ nemenbe be â¬aepofte ben uptboeth/boe?be ftibie:Amana Caura in Zee bliet (eena?m3Ãnbe ban be iïibieêOronoco ) bet begin ban be^ce g^eng-palen naeg bet noo?b-toe|len; ende C. be noom be Zee g?en$-plaetfen nae? bet 3upb-oofteri; mae?in bet lanbt inlnae?t0/nae? bet noom-toeften be g2en0-palen be?be?mae?be fiibie? Oronoque, be toelthe eenige bonbe2t mijlen naë? bet noo?b-boeften fieb ft?etbt/ bie men be?mcpnt ban Nuevo Rio de Granada fyn oo?fp?onch te Rebben: be g2cn$-palcn in't lanbt intoae?t0 nae? bet jupbooften toe/ iamp;metbetot notbtoe albqbc2mac2t= fie fiebie? bco Werelbt0/ bie aen ong lt;Curopie?0bebent iff / be Amafonis ge-noemt/ afgefcbepben/ bie men be?mepnt (foo alg Francifco de Orellamo ges tupobt) 1800 mijlen be h?omte en be bocbt gbereechent/ boe? lengbte foube inefen. Qit 3ün alfoo be g?eng-palen ban bet ^anbt Guiana ten noo?b-oo^ Uen/ noo?b-toeflen en 3upb-ooflen : en boat aengaet be g?eng-paelen nae 't 3upb-toeven/ men boubt 'tbae? boo? ben Ãquinodiael te toefen/bieboo?Det Parimelack loopt/ aUjoetoelbit onfetie? tg tebepaelen/ boo?bien bit lanbt in^ netoae?tgniet boben te bÿftigb mijlen befotbttg/ enbe bouben bede bet bae? boo?/ bat bet gebeel tot Peru, enbe tot be »alepe bc Neyva, in Nuevo Rio de Granado ficb tiptbtepbt/ een Ianbtft?eecb3upbtoeft ban Surinama, gereete bent tot be b?ie bonbe?t bÿftigb mijlen betooont/ enbe Wie meet ban boe beei nuk
2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pertinente Befchrijvinge mtllioenai menfcben/ enwattoonbc; bc? bmgen boo^ondCuroptotfnotrion, bchcittjÿn. Wat oengactbet oo;beelbat men bae^ban geeft/ nae;be getupgent§ be? Poecilen bie boe? bekent gijn / foo be^t^ontoenbat be limftennae? fyet gupb^ toeften geloei anbeNiijn gelüch gcfcö?ebent0/ enbebte mee? beloben alg men tod be?moebt/ betoelche fp nat? bettapo?tbe?lBüben genomen hebben.
Wataengaet be boibereepgenfchap/ tot bit dapittel beboomibe/ fjora^ benbebe panteuliere ö?en$-paelen aenbeZeea(0Ianbetoae?i0/ be todthe tot be?beelingen ban peobintien bonnen Indien / foo beeft mebe befe 2lanbt-foeechen / ba min ofte mee?/ obe? be Ijonbe?tupttoateringen ; beftaenbe foo in ftibieren en?3eethen ; en bae?enbobennoc!) bofte ofte beftonbigefnlanbtfcDe limiten / aldrijgen bon be?gen/ balepen en lachen. Onbe?be balepen füllen be bemiaenite ^ijn / btenae?betfeggenbe?TOilben geen (be?ftaenbebicn$epn^ be aen baejnoth nfet behont) epnbe en hebben. I,etanterc/om be ho?thept be§ tDbtS/ enbeom batfe toat bupfe?befdpeben 3ijn/ loet men Die? na.
Å)cmoniereom bit lanbt aente boen/ gefebiebt/ ee?ftban litet gercethent aen be Canarifche Eylanden, en ban bOe? tOtbe Zoute ofte Caepe Verdefe Eylanden, meteen nooib-ooftelijthe poffabe/ enbeban boe? jUPb-weftelijch/nae betijben bes gae?^/ tot onbei be biepten bau het lanbt/ ofte banbefiebie? Amazonis, alwoe? menin ftexhe ft?oomen falbeiballen (alboetoel beelemü' ien banbeWal) bie naë 'treilen loopt/ foo alg David Pieterfz. de Vries gije^ tupgljt/ enbebatopbebiebten ban 70 toit en ftoa?t fanbt/ tot op55babem/ fal men be ft/oomnooibooft hebben/ en op 3 g?aben56 minuten / fal be? 43 ba^ bent fanbt-g?onbt Wefen. moe? in 'tgenerael fcbiijft Ijp bugbanlgO om befe plaetote bejéplen/ bie men be?mepnbt te Coloneren: Qie Wiopoko wil oen« boen/ moet loopen op be hoogste ban 3;g2aben/ en 3eplen alg ban noch toeft 3upb toeH aen / men fal bloche g?onbt febinben : enomt?ent 23 mijlen ban Wiapoko fal men7obabem ljebberi: enbe ghelijch befen/ en Lourens Caymas getupgbt/ foo 3ijn onbe? bit lanbt meeftoofte toinbenz 't toelchomljet fcljoon opbeogen ban be biepten ban befe Duften/ men foube feggen toepnigbpcrÿchel te 3ijn om bie te beboeren.
TOot oengoet be o?blnarp tijbt biebe? ig befteebtgetoo?bcn op be toegD næ bit^onbt Guiana, tg noc David Pieters de Vries 19opagie ong nagelaten / tipt lt;erelghe3cplt ben 10 gulp 1634/ lp geenechte ben 5.^ptembe? begfelbm gae?g lietlanbt/ omt?ent be Debie? Cayana gelegen/ in't gefickt.
Lourens Caymas 3eplbe upt poo?tlanbtin 'tJoc? 1596/ben 26 ganuarp/en bpbequambebiepten ban bit lanbt ban Guiana, ben i2mae?tbeg felben jae?g.
?linno 1627 3i)nupt Zeclanb gebaren ban Dliffingen ben 22 gonuarp bnc ;^cljeepen/ betoelche h?egen ben 3. mac# in't gefiept Ijrt lege lanbt ban Oct jQoo?be?»oo?lanbtban be be?mae;be Debie? Amazones.
Åot bo?be? onbe?rccbtinolje hoe be toinben onbe? bit lanbt Guiana toaepen/ het toelche totnutbc?Stne?lupùen mochten homen/ foo füllen top aHeenigfy bie upt be Bopagieban David Pieterfz. de Vries, foobieon0 nagelaten ig/ tot flot ban bit(Kapittel aenboegen.
r. p.de nbsp;nbsp;nbsp;ännoi634 ben 3éSepiembe? / be hoogte ban 3 g?aben 56 minuten /bebiep-Vlies pag. ten ban het lanbt hebbende/ toog be Winbooft.
Pd^°ngt;©en5bito betoinb3upbelijchop5en^g2aebljooote.
* Wm7bito onte?beVupbelfcheCplan0en toagtetoinbuptteZee.
toen
⢠^m9. bitoonbeê Giana trag be tomb tint (jet mnb. tocn io. bito op befelbc piaetg toefenbe/ bab inen cen luftfge faocrte. pag.nj. Ven ii.cn 12 bfto bp'tbqlooven hmb/ Wag be tomb längs be tool baona gupbooftmeteen luftige koelte.
^gt;cn 13 'Smoigens een lanbtoinb 'SnamlbbaghSuptte: Zee. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p,g. ,4 toefen anten? bqljaelt bat in be ooftelütfae Welen Van Guiana, na be Zupb-see gewelbigeWlnben in febmarp 31)11. lt;Dcn 10. Ottobe? tooep be toinb ooftelijth bn beWupbelS Cplanben. ®en i7.bito / betoeften be *ebie2Sanimaria, toasbethinblangsbe toal. pag, tp. Ven 18.bito Was be toinb langs be wal/ tuffeOen be fiebie?Amama en Mar-riwy.
Ven 23 bito/ beWeftenbe fiibici/ Was be toinb langs be Wal. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pag. 133.
Ven 24bito langes be fiebic?Surinama, was be Winbt ooft.
Ven 28. bito bp be neble; Suriname, wasbe Wnibtlangljsbe Wal. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pag, 1,4,
Ven i.4Qobembe?/ am be fiebiei Berbeyfei, toss be toinb langs be Wak nbsp;nbsp;pag.,3 Ven 7. bito aen be fiebie; Timmerarea was be Winbt ooftnoo;b ooft.
Ven 11.bito bpbe Barbados WaS be Winbt ooft: be felbe aiutljen; fepbtbat otte Kw befe gantfcije Huft ban Guiana, boo;gaens nptbe 3ee betoaept Wo?bt ban een noo;b-ooften Winbt.
DAvid Pieterfz. de Vries be?baelt in fijn »opagie / bat Dp in Bet gaei 163 / tuffdjen ben 3. en 4.(§eptembe?/op ygiaben 3o.minutén/moop Wee;en ftilte/ mac? besnarWSmet e ii Daibe koelte iipt ben 3upben/ paffee?bebe fiebierc Wiapoko: beS morgens ben 9. bito toie?bt Bet fee?
ftil: ben i0.'S morgens met koelte / namibbagl) ten 3.uren/Wicipen onsanc^ ke? een Ijalfmijl ban be filbie? Caiana: ben 13 bito toie?pen Wp ons antheibp Bet be?looren Binbt/ 3ünbe be wefthuf t ban Ijet Åplanbt Mecoria, bae; be Hi' bie? Caiana bp langBs in 3ee loopt: bit Cplanbt lepbttuffcBen be fiebie^ban Caiana en be fieble? Wia.
Ven 8. sQobembe? toie?bt Bet fee?ongeftabigB Wee? / met regen en Winbt.
Ve fapfoenenban't gae?opbefe {iuften 3ijnbibe?S; Want in be ooftelijtke D. P. de beden ban Guiana naebeZupb-3ee/ begint betb?oogBtoebe?/toeltk topfoo^ vries,pag. me? noemen / in 'Xueuftp ; enbe be gewelbiglje toinben enbe reegenen/ Welch 1=4' Wpljae?tointe?reeckenen/ beginnen in feb?uarp; mae?in be toeftelöcke bee-len/ naeben Orenoque toe/ begint Bet b?oogbWebe?in ®ctobe?/ be regenen be Wint^in %p2il/ bae? is tocpnigBonbe?ft!)epbt ban Bitte en koube/leggent be bcfc Itanben foo nae aen ben Equinoaiael, bae:behagen ennaduen meelt eben langb3ijn/ gelach ich bebonben bebbeopTBatabia; bocBbcfefapfoenen te?ftWen fomtübts eenmaenbt / enbe ooch fooveegent Bet'teene^ae?mce? oIS Bet anbe?.
%2
toequnUtent bon be Xanten jjjnncXcDepbcn/ ban bftqtta#(oamp;nte Zee-liant 10 Oct lanOt iceoO/ ende be bitte foute bac? fee? bcbeincnt^nn/ ten Wäre bic Getempert toie?ben b, beifdjeenbe hoelebupen of ooftelijdie teinbenz bic op be meefiebitte ban benbagt) fee; ftexh bae? optoaepen; op be beigen i0be pag. 124. lucbthout/ bocb gefonbten biudjtbae): de Vries bqbaelt/ bat op be debiel Amana, bet begin ban be regerimaenben in j^obembé? i0.
Linfehoo. fèoo2btoae?tbanbefiebie? Apuruaka, omtient fed mijlen in Zee / lepbteen ^fyPa^* Cplanbt/ toelthe eenige Oncaiaric, anbere Hocayari noemen/altoaeibet boo?^ gaeno fee? buplenberegenacljtijb Webe? maecht/ uptgenomen in Solftitio Hye-mali, enteomt#ntbie tjjbt/ naeibat eenige bet Rebben bebonben.
Otto Kay Zlbuü ïGbclucbt Albae? / gelijk aloin BraGl, bat op een enbiefelbeb?eebte pag. 7. begae?btrijch0/ bocb bcjiipben ben Ãquator iepbt/ niet alkene fee? be?b?aege^ Ijjch/ mae?bat mee?i0/ fee? gefonbt/ aengenaem/ beffelbtb/ foet en boben= maten bqmaethelüth: en om be geburige naebpbept beo ^ono/ fooeniffe? gantfeb geen onbe?fcbepbt in be tuben beo gae?0; mae?jÿnbefelbealtyb eben gbélÿeh / bebalben bat bette eene tijbt mee?be? regent 01$ beanbere/ fonbe? noeÃtano bat bet aen be maiinte/ bie albae? gcftabirfi io/ eenige meithelijthe be?anberinge toeb?cngbt/ moe? Welche be b?ucbtbae?beptg?ootelijcb$be?mee?lt; be?t.
?llfoo iübet gae? albae? te lanbe/ een gebuerigenfoome?/ engeentoirito/ bet bede ^ae? boo? gioepen albae? be boomen/noonten be?liefenfebae?loof te gebjeh/ mae? aio bet eene blaetje afbalt/ fpiupt ft?achOWcbe?ecnanbei boo?t/ foo bat men bet beiWiffden be? blobcren/ niet aen bc boomen/ moe? alleen aen bet afbillenbe lof/ bat onbe? be boomen lepbt/ beme?chen kan. Oetge^ beelegae? boo? g?oepm albae? be b?ucbten/ bet 3p Wat men plant ofte jaept/ en bet »ee teelt bet geleek gae?boo?/ 3ÿnbeeenbe?menigbbulbingeenobe?^ bloebt ban alleO.
W gantfeOe^uft legbt onbe? een fee?gefonbten getempert dimaet/alfoo goebt alo batban BraQi; tot nocb toe gebouben boo?Det gefonbtfte lanbt ban gantO America; facich fegge banbe gantfclje toerelbt.
©och foo Wo?bt bie gantfebe liuft tipt be 3ee boo?gaenO betoaept ban een noo?ben ennoo?btaeften Winbt/ maechenbe be 3ee-Winben in bie lt;0eWeflen/ tuffeben bepben Tropicus gelegen / be gefonbfle lonben.
Gclgcli ban bet nijeh ban Guiana uptmunteube ioinbeeibjchbept ban oube fdjoone tieffclbthe Xanberpen/ be Welche in acngenaemljcpt ban een fee? gefonb en b2ucbtbae?dimoet beftact.
toe ityee? Otto Keye be?baelt / bat bet lanbt ban Guiana io gelegen onbe? foobanigbClimaet/ bac? een geburigen forne? bee?fcbt/ metuptfluptingban be mdanchelijcheenbe?b?ietige Winte?.
Wlucbt ban bat Xanbtio fee? fijn/ fiipbe? enbe belicaet/ be?f?ift bebe?^ ten ban bc menfeb / en neemt ai bun bcfWacringlj Wegb : in fomma / te Incbt iO albae?fee? getempc?t / en hoben macten fee? gefonb/ jaaloeenecnig lanbt bat op ben ?Ue?btbobcm gebonben han Wo?ben / fulchobatbct %e?bt= rijth op Guiana fee?b?urbtbae? io/ en cen giootc obc?blocbt ban aileo boo?t^ bicngbt ; foo bat bae? niet en manquee?t / aio bat bet ban Cb^iftenen bewoont / cn 0obeobepligelooo?bt ben Qepbcncn bohonbigljt We?bt.
Qe bqanberingenbe? tjjben beftact bae? in / bat bet op bc eene tÿbt ban
bet got? meetregenbtaldopanteren/ be toelche regen nwnbffloenoentt too?-ben ;'tWddibn fyac? tointer ig : both beneemtgeenfintó be fome; / of aen-genoemc toamite : befen tegen boo?b;?fnght het ?te2btri)th / hjegetw him toevmte betf fomenti / bat Oct niet nl0 tot biuthibachcrbt be;fl?etlit / en nen het Zanbtniet fthabelijth / mae?bienftighcn boo/becUgh 10 : I)tc2bbo2bc2^ quicht Det bo;ftigU Heibtrijch foobanigh/ bat alfe buchten bae; boo? be?:; quithen en tc bete? g?oepfaem 3ijn/ en b?enght geen be?b?ictaen be menfth/ al$ alhie^ te^anbe mel gebeu?t.
Qe regen tijbt i$ op bie liuft nfet op eene en be felbe tnbt ; trant in be oofteiythe beeien ban Guiana , naebe Amazones toe / bae? begint het b?oogb toee?in *ugufto/ enbe be regen tybt in februario ; maejin het toeftdijehe beel na ben Oronogue toe/ begint het b?oogh fapfoen in Ottobe? / enbe ben regen tijbt in Mwil : ooth regent het in bie qua?tieren het eene gae? mee?a!§ pet anbei / both foo beifchillcn befe fapfoenen bithWil$ een maenbtban mab hanberen.
^e gctempe2thepbt ban bat %anbt han ttoeefing aengeme?tht toe?ben : Åen ee?ften / ten aenfien ban be menfthen : tenttoeeben / ten aenfien ban het ?(e2btrijth.
©at be bitten albae? te ^lanbe boo?be menfthen be?b?aegblijth i# / fonbe? eenige bc0me?niffe/ bae?banDjn befe reben :
Åen elften/ bat men be lt;#on albae? gebuerigh hoben fijn hooft heeft / fulchg bat f, met hae? ftiaelen bet gefitht ban te? fijben niet en han berep^ hen / Wae? boo? fp anbe?0 in bie gesellen / Wel be meeftefwarigbept be menfeh aen bzcngljt.
Zen tweeben/ bat men albae? be$ baegho tontinueel/ en boo?gaen$ be?^ hoelenbe toinben beeft / 'tWeith be bitten be? ^onne foobaniglj matigen/ en;; be beg menfcljen litbaem boet berf?iffen/ bat alle befwaringe baer boo? benomen Weibt ; Want met Ijet repfen ber ^onne / repfen be Winbenz 't Welch boo? ufanti io bebonben ; be Manben onbe? Tropicosgelegen jijn foo niet ; foo bat be forne? tuben in bie Janhen/ te Weten onber Tropicos gbelegben/ in be fomec/ enbooinamelijch in bebonbt$-bagen/ boo?be mcnftben fee?ont:; ruftigben befWacilijch balt/ alfoo be^^on in bie geWeften bante?fübehomt/ en ban een geftaebige halmte fonbe? Winbt id / bat be bitten in be Manben tuffen bepben Tropicosbip aengename? i$/ alg bie/ be Welche hupten be felbe gclc^ gehjÿn ; foo bat tch gae?n Wilbehennen/ bat fonbe? bie gduchige Winben / bae? mebelt;0obegwij$bepbt bie Manben bpfonbe?lijchheeft begenabight / bat het onmogelÿch foube3ünbie te bonnen betooonen.
den be?ircn / bat be geftaebige eenparige Waimte/ fonbe?bc minfle be?anbe;; ringbban tuffdjenhomenbc hoube/ ooch feer bed boet tot bc be?b?agelijchhcpt / en b'acngcnacmhepbt ban bie hitte ; Want 3ünbc be lichamen ineen wepnigh tÿbtd bac? toe geWent / en Wijten boo?tg inbié felbe conftituttc / fonbe? opt beranberingh te hchhen : gefebiet het / bat fp bac? boo?minbe? befwaceniffe geboden / ban fp Wel anbeefintgi foube boen.
^oo bpalbicn hct in bic Manben Ware gelegen/ alg het tod alhie? in befe Manben bichWiig geheu?t/ en bat in'tmibbenban befoomer / alg Wanneer menbednjbtg g?oote en fcbidijchc beranberingh ban be Zucht geboelbt ; be Writhe nu en ban b?ie a bier /en mec?malen fee? heet ig/ en ban Webe?haddoO) % 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;houbt/
koubt/ bpbonnbermge/ofoplKffingcban betointentuoibt bc^bult/ batatfeW^ heng be conftitutie ban be fetbe moetbe^anberen / war; boo?bieait0bt meX' helijche bem^tetfaembepbt mebe b^engljt : befe eenpatigbepbt ban be ^utbt / 10ooth bel een ban be boomaemftereben/ ban be fonbe^Unge gefonbthepbt ban befe ^lanben/ bacz ban Wrnubefieb sün te hanbelen / geme^chtbataUe me' nigbbulbige en Ijaeftige be^anberingen in besucht/ be^oorfaechen ft?ijbigbe qualitenten / of upttoexhingen be? Elementen ; toekhe altgbt petituleug en fcbabelijch gjn / en altjbt eentgebaanbennge ben (tdjame toe b?engen.
^(t felbei0oothbeoo2faeche/ bat be liicbt albae? te ^anbe / altijbt foo fon/ fupbe^en belicactig/ al$be Reiche boo? beele en baeihge bqanbeungen (gdÿch gcfegbtfg) nopt en bo?bt onroe?bt ; en btenbolgen^niet ontftecchen boo2 eentge quabe oampen/ 'tbelch maecht bat albae? nopt pefhlentte / of pefttlentiale hoo2tfen of befmettelyche hranchbeben ontflacn ; mae? bae? ban bte lLanben geheel b2p en gefupbe?t 3ÿn/ bet toelch een notoi? betoog ig ban een goet enbe gefonbt dtinact.
^ftigbereben / boo; foo beel aengaetbe lieffelüche aengenaembepbt / en be?b?aegehjthhepbtban be geftaebige toa?ntte / ten opficOtban bemenfeben / bae? boo?bie be felle lanbenhonnenbebooonm
ABat belangst/ be gctempe?thepbt ban bat Climaet / ten aenfien ban 't 2Ge?btrÿth/ enbe§fe[f0oo?faeche/ toegen0hung;oote b?uthtbae?hepbt; bae? hunnen beferebenen ban gegeben bjo?ben.
Åen ce?flen/ bat bebagen en nachten/ bu hang het geheele gae?boot eben langhsün ; fulthg/toatbet^onncbe0baegh0be?hit/ beg nachts toebet be?-hoelt/ en bugbanigh getempe?t toe?bt.
Åcutboceben / bat alle nachten een fee?fwaren bautohet ?(e2btnjthbcboch^ tight/ foo bat frtvmorgens fchijnt alg ofDet 'o nachts geregent heeft / het Welche acn 't ?(c?btrüch een fee? gibote be?hoeltnghtoeb?enght.
Åen berben/is'tbat be regen tôt/ bic gentcetilÿch feSmaenbettbuc?t/het?Ce?b-rüch foobanigh bebochtight/ en boo? nabt gemoecht/ batljct methulpe ban benbauto/ bcchtighepbt genoegh geeft/ om in benb?oogen tóbt/ aUcbeuchten na bc?epfch te können boen g2oepen cube boo?tb2cngen.
^etnanbt mocht feggen ofb?agen: Wel regenbt Ijet ban bic fes maenben geftabighboo? ? en bat fonbe? ophouben / foo moet Ijet fee?ongemathelDch boo? bcgnWoonbe?s albae?3ÿnont te Wootten.
Soo bienbtbittot onbe?rechtinge aen be nieuwsgierigen lefe? / of b?age? / bat bie regelt thben/ bic be fcsntaenbcnbtte?t/ ban ïoobaniglj 3hn ; bp tollen regent het ecn/ tWee / cn fomthbtS b?ie bagen Wel achtereen / en ban Doubt Ijet Webe? op : oochWelcen uerof tWeeopeen bagh/ ooch Wel minbet/ ooth Wel mce?ber; foo bat het regenbt en ophoubtbefe feS maenben boo? / en bat tuffehenbie regen hagen ooth b?ooge bagen paffeeren/bac?om ben Uanbt-boiiW geenfintS ljinbc?lijch / en aen beZanbt-bouWerp niet onbienftigh iS, Welch het Zonbt Wegens fijn hzuchtbaejhepbt/ ten aenfien ban be b?ooghte bes fo^ me?s/ om Ijct ?üe?btrijchgctempe?t tehouten/ g?oot boo?bcel geeft / cn een g?oote b?uchtbae?ljepbt aenb?engljt.
0ic?mcbe ljebichgcnoegljbcwefcn/ bat be oo?faechc / be Welche be Wa?ms te bleXanbenfoo aengenacm/ cit bat gantfcD^limaet foo getcmpe?t maecht/ bathctbcn menfch gccnfints mocpelüch/ ofonluftighbalt ; niet legeuftaenbe bic
bteHanben/onboben beeten of berlnanben Riem, en foo nnoen be é^onne gele' gen jijn : fulch$batooch fclbe; bfegetoeften/ ober bare gefönte lutbt en belebt' baertyepbt ber g?onben hoben alle anbere Xanben begenabigt3ön obnblocpenbC ban menftben/ en albe?banbe bee/ gbebogelte/ biffcbeiV en toat op 't Ttobriih g?oe,t/ amp;c. Ånbe bit tegenin be meeningb ban alle oube/ en onber bie/ tegent bet geboelen ban be topfte en geleefflefelbe.
Soolieflÿch en aengenoein al^be ludjttnbie llanbenig/ foo gefonbt tg te felbe mebe; fultbg bat toepnigb ^anben bebent 3ün/ Wekbebaez in foo fon^ berlingbbanlt;0obt begenabigljt3!jn/ al^toel BraÃi en Guiana boën.
geh beb booren berbaelt/ boe bat boot onberbinbinge ià behenbtgetoo^ben / bat be ^anben tufftben bepben Tropicos gelegen / feer gefonbt 3ün : fooWan^ neet be Zee-boinben/ bie baer betoaepen upt ben ooften ofnoo?ben/ boo# bo$ men / geltjch bie ban Brafil en Guiana bebben.
QcquaUtepten ban be 3lanben ban bit qiwtio son bibe?$: aen be Zeekant i$ bet lanbtleegb/ enbe be bitte foube bae? foo bebement3Dn /ten toaere bie niet getempen toie^be bp be^ftbe en hoele bnpen ban be ooftelijthe toinben/ bie op be meefte bitte ban benbagty bae? feei fteichop toaepen: in beel pkw fen ig bit laegbe lanbt ongefonbt en biepnigb belnoont/ apt oorfaethe ban bet obeibloepen be? Inacteren ; mac; boo? bet mcefte bed beeft bet feboone fit' bieren en een b?iitbtbare g^onbt/ en beel bolcbÃ/ ià een gefonbewooning/ban een fee? gefönte en Welgetëmpejbe plaifierige lutbt/ 'tig altijbt fome?/ nont foo bout / bat men ban nooben foube tyfebben fgn hlecbcren te be?anberen/ bf bpe? tegeb?upchen/ nopt foo ljeet/ of men han altijbtreifen/jagen/enaHe?^ bonte Wc:ch boen foube? be?b?iet/ nopt foo beet alg 't bie? te lanbebichwiig igin foome? maenben/ wannee? men ebenWel be albc?ftoae?flca?bepbt op't belbt moet boen.
De Laet be?baelt infijn gae?lijtkgbe2bae[/ bat fa %nno i627. ben besten mae# / nrtgefitbt b?egcn betlaege ^anbt ban bet noo?be?a0oo?lanbt ban be fitbiere be Amazones , bobben beel regeng en Windt / hlfoo fjet boe? nube redite b)inte?toag : 'ganbeten baegbS bidden 'tlangljg be tool noo?b noo?b-toeft oen / met ftoaren bonbe? en regen.
iDe gelegentbepbt ban bet ^anbt/ omtrent be Zee/ toe?bt boo? ongefonbt Nieuwe gebouben. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;colonie
lt;Deonfe / bienocbWbietijbtop befe ftibiere bebben gebanbelt / obdup- pa^'i4. gen/ bat befeplaetfe ee? gefonbt tgban ongefonbt/ boo? bien bat befiechenban elbe?g homenbe/ bie?fce? bacil genefen.
Maragan lepbt op tWcc giabeu / baqbanfcgbtbcl^ftorie: men foube geen fcboonbe?enbcbdbe?be? Wec: bonnen toenfeben / alg men o?binae?lijch beeft in bit geWefte; taant men beeft geen g?oote koude ofb?oogbtë / geenmifeof fcbabelijthebampen.
Qcé^onne / heerenbe ban be Tropicus Cancri toe / ftueet gemeendijeh in olie befe geweften / be regben boo? bac? upt/ enbe alg be felbe be?t?edit nac? ben Tropicus Capricorni , foo bekvecht fp be Winden/ be wdehe repfen met be Sonne op/ boe be Sonne Ijooge? homtopbemibbaob/ boe befe toinben hae? meeft be?bcffen. lt;©oo?befe mibtelm Woedt be g?oote bitte ban bit â¬limaGt fee? geb?oodien ; Want inbitlt;Cplanbt/ enbe be aengelegen OIanben /enwaept geen andere Wmd/ als ben ooften Windt/ welche tod be gbefonbtfle Windt i$ ban
bau alle /boo;bien bit (Cylanbt foo naeonbe; be Uiuielegbt/ foo Beeft men Oetmeeft eenparigs Webe; fonbe;g:oote be^anberinge ; ioo bat Ã-t een Deel f/anjenbe gljeWenft qua?tie; iamp; boo; be gefonbtbepbt ban '^ menfcljen li, rOaéin: bitbe;ljaelt be Laet in fijn TBefclppbingB ban Weft-Jnbun/ lib. if, paj.ï)7.
Oveliana, ban belanden binnen be fiebiere be Amazones onbe?be linie/ fegljt/ bat fp Oieifonbeflingiiarijt namen op be geHalte ban't Uanbt/ pet Welch feyeen fee; getempt# ni tyutOtbae; te weefen.
Nieuwe g|n 't ^laei i627benbe;benmacvt/rijnbe; eenige @cfyepm gearribeert 'n IM gefiept ban bet lage lanbt ban Bet |éoo;be;ldoo;-lanbt bed bnmae?^ ben GebievaAmafons ,alwaerfebul regen enbe Winbt Oabben / be:mitb fret boen in be Winbt waiamp;/ be.a anbobaeg« BabbenfegWaren bonbe; met re, gen.
Qefen Haer-koutt be?BaeItbobe;/ bat Op be P?obincie ban Coos Heberij Dito Babbebebonben te Wefen een fee; gefonbt enbe fcBoon Â¥anbt: Bet fapfoen Colonie ban 'tgaeiop befe huile enbe bit Climaet, gijn bibe^g wang in be ooftelijche pag. 64. btelen ban Gujana, naë be Amazones toe / begint Ijet biooge Webe;/ Welche WpBie; ^ome; noemen / in Nuguflo : enbe be geweldige Winden enbe regen/ Welche Wn ljie; IDinte; noemen/in ,eb;uarp/ bae; igwepnigh onde;fcBevbt ban Bitte iiocà hoube/ leggende befe Xanben foo naë aen ben Ãquinoaiael, foo bat be dagen en »acljten meelt eben langB 50quot;:doel) be;fcBeelen befe fap, foenen fomtBbtë een maendt ; ooch foo regent Bet eenegae; meer alPljet andere.
IDp Rebben bug Bet acnine;ckdijchfte be;fyaelt aengaeube Bet Climaet/be, ftaenbe in be temperature enbeb;ucBtbat;ljepbtbefep Xmibtë/ foo bul alg ong æutBeurm te; Bandt gehomen 3Bn.
De Vries T ^ be fiebiere Coronova omrent een mijl ban bemondt af / ig een in fijn | blach beidt / bae; weiden Hotfen gebonden. voy,ic, I i^et landt ban Marquijn Beeft bic; Boogcfr;gen aen be Zeehant.
paUna. ajen de ftibiere ban Cajana ijeeft men hleyne Zeigen : bae; 1$ ooch een ^eigO/ bae;een oubtbevallen ft;tjen op lepbt*
pag.izj. Zlenbefelbe fiibiere/ ig een middelmatige en fee; f;nepen TÃugO/ bac; pag.124. een fcBoonelDaleircbplepbt / bienfliglj om Verven, Cacoenen , Bómen en Taback te planten. Qe qnalitepten bande landen 5hnbQfcBepden : aen pag. 126 be Zeekant io Bet lanbt leeglj : op becle plaetfen ig bit leege landt fee; ongefonbt / enWepuiglj bewoont / upt oo;faeche banBetobe;bloepen ban be wateren : dac; is ooch een mibdelfoo;t ban lanbt / Welch i§ ban een mibbelbaere Ijooglpe / ende fee; glMempe;t / gbefoiibt en b;iicBtbae; / enbe al meeft beWoont ; in obe;blocbigB ban Wapen en piaffante ft2oo= men en Wateren/ nebengf;aepe ^offcljagien/ en genoecBthjeke blochten / tot
tot p,ofrit/ plüppei/ en een fro gioote gniccolju tean bcnmrfifr
Ãlùao bcWeften i)amp; tiiuiive Caianai^ ijet nilugtilanbt ban be get / tot pag.i3i. aeti ùptiibiere Senamaria, en Die? en ùûq een ^QgO ; nine? oen be fiebiere Scnamaria i^ljet meeftenbeeihlipacbtiglj/ i^mebeWit boetfanbt. 'pag.132.
gnbe fiibur Amana i^ ljet al keglanb/ tae^ 3Ãnaubog nietban bomen/ pag. 133, fonbejteNen / en i$ bae? geluelbigij vlaelt : beWeften Mauwijnen na Surinamen toe /i^ al leegjlanbt; be fiiuie, Sminama yeeftwn be mond leeg lanb ; pag- i34. optoae*amp; balt bet Wat boftljaeDtiglj.
One Kaye bQbaeIt/ batist lanbt ban Guiana boo^gncn« laegbaebtigb orte ka, lanbt io/ en beelfmë gebrochen / boo^loopenbe ban goebe nibieren : oÿ pag' 39. WepnigO plaetfen banbiehuft binbt men boo? oen be foanbt öooÃö lanbt/ ofte gcbeggljte; beel mijlen lanbtWaer# in/ be^toonenljaer be beogen ban Carmoury, Capoury enMaf(oure ; Cll bet biwkgen lanbt Commaribo,bat be ftianbt langue niet ban gebe?gbte iiamp;/ ban gDelfrken ban Pawiery, en Wat Droger be Ãibier op / bet gebefgfyte ban Moperwacque.
Det ilanbttiiffcben Rio Cauwo, enbeRio Wia, i^oothnen be^ee-hant 0ooghen bergUaeÃtigb lanbt / bat gebergtjte Wo^btgenaemt Omaram : op bet Müplanbt Mauowy : tUffeOen Rio wia en Caiana, lepbt Ottgebergte Meriri ; ooth ig bat Cplanbt boo?gaen^t IjoogK ) lanbt : boo#$i^ be gantfe^e bull blath en laegh lanb /en eenige mijlen inneWaertg met h^eupelboftlj be^ Waffen / foo bat alle toegang^uyt be IBee boo; Ijet felbe benoomen Wo?bt/en bae^ geen aenkomen Wban Ooo? be fiebieren / fyt Welch bie Dtufluptbie na, tuer fur fterth maecht.
QeCplanbeninbe fiibie? de las Amazones gelegen / ^nn laege lanben/ en jijn ban een fdjoone b^ueljtbare gionbt/ al$ eenigOlanbt ban Gobt in be Werelbt geWenfeÃt maelj Wo^ben/bequaemom aUe^banbeWutbteu boo# te biengem
toe «tplanben / leggenbe in bie boorfepbe nibiere/ sijn tefaemen ong^t:: lijih giooterals gantfefy Engelandr, Schotlandr enbe Yrlandt, met al yae^ omleggende Cplanbenjijn.
Qet erlaubt Guiana 10 böb^gaeng been met biche boffifen ban alber= lep i'wac2 ÃoutbeWaffen/ 'cWelch bp be poitugiefen boo; un goebe lanb^^ bóuWeWo# geacht/ Wacr ban Ãaer fpzcechtiioo# komt: Hoe een landt uyt de natuer fijn felve kan kleeden, hoe dat betoock beter vermach andere te kleeden.
gn be Gibier Wiapoko id ÃoogÃ/ beoogd en gefonbt lanbt/ aen bepbe Nieuwe 3ijbenban be 25ap; aen be Zee-hant / en bicljt aen be I@aten leybt een fc^oo^ coi°n. i'. nen 25ergO/ fur Wel gelegen om een §tabtbae; op te bouWen. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pag. 59.
»00; bc fixier Caribote istyet fyjogh lanbttioo;be 0abau
ÅWaelf mijlen boben comaribo, acht boben Caribote, en omtrent bie; pag.59. boben Apotery, boo;tc imet een goeben gionbt / enbe niet foo nabeeligbalg pag.6% Apotery , enooch met WepnigO boomen befet.
lt;Dae;l)ct Qo;pCarip iépbt/ i^een hlipacDtige^ergh/ baer niet Welop te hemen i^/ Wegend tjun bitste boffeOagien/ aid alleen op eenige fmalle Weegen.
Zen be OibiQ wiapoko ig Bet lanbt bae; omt;ent be;gBacBtigB/ cn bc groubt Barbe roobe aerbe; boer ignocB bet gebergbk Commaribo, Wek;: . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;heamp;të
hc?$ gionbt lte: ttcdlent i$/ om te planten Sabath/ mapg / Catoffl- en ^oote-boomen/ aoÿngaqbrn erbe endoe anb°rr nfaiLaoten.
Nieuwe nbsp;nbsp;»æê bet noopten en noo;b-weitenlian jr^mh Wainary, icpbt centre ban
coioni.61, feo0ooab gebeente / luethcnbe nnebeaibte^ban Aperwaca, foddWMipont iëgoet enbaicbtOao/ bacil meert oc beftefo^t ban fabacii / en be befte fuytlic? Sieben biemen albae; te itmtocbmücn i^ogii.
^efiebteec Hiapoka opioopenbc binbt men ljooÃb^anbt / en bo;be?$ mbie fiibte; beeft men een faubtban.
pag.64. g|n be »;obtnttebanCooffebery ig bet meefteffen gzonbt ; berfien metbc;^ ftbepbeftboone belben/ Wuebibare toepben / en fenepeboffcljen / neben# eenige benbelen en balen.
gilbe Zupbt-fifbm/ omtrent elf mijlen ban be Zee/ to norlj een anbere ffibie; / met feaep laegblaubten Wepntglj b#upelbo0 be^oept/ meeft Wcp-lanb.
pug.Graen be qu^tieren ban Wiapoko Wo?ben be Tauben bibQ0 bebonben / en aen bcZeeltantig bet ^anbt meeftlaeob : baqfé ooch een mtbbelfoox ban ^onbt/ ban een mtbbelbaere boogbte/ obeibloebtob ban Werben / planfaiv te fiioomen en Wateren/ meeftmet feaepebofftbagien/ en gcneutbclijtbé lam berpen berfien.
Da?\6:t nbsp;0mt#nt 50 mijlen lanbeWac##ban be Hibie; Wiapoka, tg een booge ^e?g P4 Cowob genaemt.
pag,467, gn be fiibio Wiapoko, een ilibie; in bito fiiWc2 iüaen bepbensijbenf;aep leegö lanbt/ met Wepnigbluciipelbofcb/ en beeiwèpbcn beifiën.
pâg.468 i^ctCpIanbt/ gelegen mffeben be fiibieren Wia en Caiana, ljeeft fee?boogD pag.469. lanbt/ bequaem ombe felbe Daben te befenberen.
Opbct boowocmbe Cplanbt/ beiljaelt mebcHaerkourt, bat fee^beel ftboo^ pag. 470. nebeiben en Wepben gijn / neben# eenige boomen : be felbe Haerkourt be?tyack ooth/ bat bet lanbt ban Guiana een mibbelbaere boogbte ban lanben Heeft/ pag.471. 3ijnbeb;uchtbae?/ en meeft beWoont/ beeft obeWloebt ban Wepben en plap^ fante Wateithoomcn / neben# plaifantebo^tbagen / engbencucbelüche bla^ pag. 474 he lanben/ tot g?oot plaiftc; be; inwoonberen.
25oben in be ftibie; Marewine, i# een ^;gb Saparou gljenoemt; bac; beeft men fetboogc gebe;gbte Mataweri, Mopanana, bp na 40 mijlen be fitbic; op;; Wac##.
De vries fliHcn bit Kapittel Webe; beginnen met David Pieterfz.de Vries, bie pag. 1 6. W beihaelt albu# : boo;gaen# i# bet lanbt bol mineralen en mtinen Y v ban bibe;ftbe metalen / en geeftfoo beel al#eenigeplaetfen ban éoft-oflldeft-gribicn/ bepbcban be beftcen fletbtfte foo^ten be^fdWenop bet meeftban 'tgebe;gbte.
^tiQ fé ooth een mtèdfoox ban lanbt/'tlvelrh 10 ban een taetnelijchc p^g n,. Doogtite/ 3ijnbeniet onboo;fien ban minevAkn / bae? ig glooien obe^bioeb ban boning/ gijnbe toilbt banned/ Wo» gebonden in be boomen enhuplen onùe; be ae;be; be relbe jijnfoo goebalÃeenige te^bocfflb/ tee; goebe recede ban ge^ maeebt han Worden. Waeide geeft Boles Arminus; bae^ynoothbed röche pag. 13° Wijnen Æ die noth niet boel oriberfoebt 3ön.
Otte Kay be^baelt/ barbae? gebonden toe,bgeeiAmber, cnbeGommaLem- otte Kay nia; bae, too,bt ooch gebonden een GommeCalimman, ofte Cariman, 10 een P'g-43. foo,te ban Bituman,ftoa#ban holen,/ geiijth algpich ; be felbeop betWO 0^ lepbt/ geeft ban Dachten fee, goeden en aengenamen reuch/ en opgbefnecben 3Dnbe/ i$ fee? goebt boo? finthingh in bet hooft: die Gomma homt boo?t in feechere plaetfen dae,beel fontepn-abcren3ön/ entoe,d be,gade?t/ en bej^ mengljt met ae,de/ onbc, feechere Hammen ban boomen/ en bat onbe?g?oen mo$; die Gomme balt albac,in fiilchen obe,bloedt / batbe ginbianen de feU be gljeb?iipthenom haere CaiW/ ofc^cbcepjenb mede te bepethen. De?bc? be?liaelt befen%ut0eu?/ bat in dit landt gebonden too,dt/ en alreebe behenbt iO Bolum Armenum, en Terra Lemnia: bpbe,haelt 00thbe,bC?/ dat in de 1)01^ pagrfb Ie boomen / en ni be holle ae?be foobanige Gomme gebonden b,o,bt. ''8° »oo?tgbe?haelt ben %utljeii?/datte?ont?enthet ontbechen ban dit lanb/en het pag 87.
onbe,foechen ban eenige Honden / in gantfeh America, boo,namclöchbp de Spangiaerden, en andere natien/mce?be? blÿt eri moepte aengeb,ent/mee?be, geit cnmenfchen gefpilt ; dan toelaUeenigh tg geboen om het mjeh ban Guiana , of de toilbe ^ufte binnenteac?tg te hennen / ende te ontbechen / en dat op ht geruchte be, lt;0oiit en i^tlbe, mpnen / bie in batfelbe Handt gim: enboo,:^ naemchjeh/ om tipt te binden bat goubtrijehe Eld'Orado , bat foo beel bev mae,be ru^eloofe foeche,0 heeft geljadt / fonde, dat het opt recht uptgebon-ben iggeWeeft : bat die centghfintg be,geleechen mogen tooiden / bpbie gce= ne / dcwelche na ben Lapus Philofophorum foechen/ epnbelÿch be,moept / hae, leben niet hae, mibbclen te famen hebben ge-epnbigbt.
Qe p,incipaclftc oube Onbe,foechc,0/ na 5e Goudt-bergen, of Fatale El d'Orado , toie,de onbe,be d§pangiae,ben bebonben te boeten een Don Diego d'Ordas , toeltfie ig getoecfteen bande (Capitepng ban Cortez, in 't innemen ban Maxico ; befcn heeft gctiacht Guiana tontbethen in 'tgae? 1531. ^ae hem heeft het ondeiftacneencnjuan Cortez , cnnabie Gafpar de Syla enjuan Gouzales : befm heeft beel toonde,$ ban dencijchdombanbit Handt toeten te behalen/ en om desoeben die fp mede b?achten / hebben bie gcene / bie bat felbe Handt namaeig hebben onbc,focht / fijne boetftappen onbc?moept nae gcbolgllt ; alg bae? fijn getoceft Philippo d'Uren, Pedro de Lijmpias, Jero-lt; nimo d'Ortal , Ximencz , b,0Cbe,banDon Ximenez de Guefida , Pcdro d'Of-fuma, de Manuel Sala, bie cenigc ae?de ban goube mede biatht; bae, na gijn noefo ettelöche §pangiae?den gcbolgljt / om be fthatten ban Guiana te onberfoeo hen ; bae, 3ön ooth Cngelfchen mede getoeeft/ al$ een met namen Walter Raieach , om te focchen na bc fthatten/ en bie be felbe ooth gljebonben heeft; mae, boo, hun boot 3ijn achte, gebleben.
toat de lt;^pangiac,ben / nahae?beCngelftfenhet opfoethenban hetboo,^ noemde Eld'Orado, (foo hetanbc,$ immeo in Wefen i0)oftein'tohbe,foct^ hen be, boo?f3. Ruften / beeleenbe,fchepbe mi^flagen hebben begaen.
73 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j^ict
^ittuagmoWt be rechte toeglj bic bac? toenobigö trag' / betoÿlfe op ongt; bequaeme plaetfën getiminex Dabben / op toelchc manieren boo? 0ac? geen goeben uptflaglj te toacOtcn ftonbt / gdjeh genoeg!)uptDae? epgmrelaetfcn te fien ig.
zoatbebooge ^anben ban Guiana binnetoaeitg bol ban mineralen 31)11 / bae? acnig metreden ntet tettoffien ; gemexht/ bat Oet feite ^lanbt lepbt onbc? een enbe Ijet felbc Climaet / bae? onbe? bat gelegen 51)11 be lt;0oubt en $ilbc?-rijcli|le kanten ban gantfclj America; bac: en boben toe?bt bebon^ benz bat be Artzbanbegebe?gfyten ban bat Uanbt / boo?gaens 51)11ban een enbe be felfbccolem/ metbiegeene/ bctoelche ban be felbc Catien in be anbe re Zanten gebonben tooiben / enbe goubt enbe filbe?boo?tb?cngen.
Qao bphomtnoch/ bat fällen tpOenbat Zandt beeft uptgeluectcn/ bat bet boo2 bèt albe?goubt-rüchfte Zandt bat in gantfeb America te binbcn isi / ge houten Wiobt : bac;ban beclSpangiaeiben getuigen geben/nabe blÿthen bic fplnpben bae: ban bebben : ooth foo fouben foo becl gacuhie en boo?uapte Spangiaejbm / op blootc geruebten/foo bed moepten en boften niet oengewent Dcûten / ten toaere fpliipben baciniet blae^Iijdt ban berfecebe^t en Waren.
ZDoclj bat bae?aenflagennabae?W:nfcb niet gefucccbecit en bebben/ Mc? ban 3nn fP felbc ooifaech getoceft.
Ceiaeljjclv wegeng Ijae? nopt geboo?be tirannpe/ blcbc^pangiacibenin America, en aiwac? Conamen pleegbbe ; Welche bac? beeft boen miffen be be?bo2gen rochbommen / bc Welche boo? b?icnbtfcljap met be inWoonberen bienbeaengebangen tc Wo?bcn / fonbe? Welchen tot be felbc niet te geracchen eniü; anbcibeeig oochbooibaeiquaet bclübt / en birectic ban Oare faechen.
Qct Minerael, boo?cenigen tôt ban bic Ãufte gebaut /too? einige contineten ban Zedanbt/ met ben l^ec? Hibbe? Bakhafar Baron d'Oviiy , op 5e$felfg aen^ 'Wijfen/ enbe bolgenö b'onbeireclitinge bn bem Baron gch?cgcn/ boo? feeche?
Spangiacib / Wae?ban bedeen beifdiepben p?ocbcn 5!jn genomen : anderen bic bae? getoeeft gijn / bewdehe gerenbee# hebben uptDonbex en tWintigb ponbenminerael/ bijfloot fljngoubt/ ncbenotWee loot filbe? / enbeanbere nac obtenant ; be ecnefoo# wat mee?be? filbe?/ be andere foo?t Wat minde; gout/' foobatban bie fooit nopt piocben en 5ijn genomen / ofbae?i$goudten filbe?
/ mgebonden ; bac^nboben Waren befe Mineralen mac? ban bcbobenftefchO2^ fcn/ ofDupteWte ae2be ban be mijnen ; 3bnbede g?acbc2$geen hnie biep in te g2onbt geWee|t/ gdijeh ich heb be^ftacn upt te nionbt ban eenen Hendrick Harmenfz., bc Welche albae?tc; plactfc ig geweeft/ jijnbe een (Commanbeu? ban bc folbatcn.
iQocDfoo Dabben bic lupben nietgegiabcn op berechte plaetfen bat? ben Baron boo?noemtOunacngeWcfenhab ; foo bat mette; tijdt ontbechteri gebons ben füllen W02ben onepnbelijche feOattenen rijthdommen/ en batalfoo Wel / alg in eenigeplaetfen ban America, foo Wannee; mae? bie booià liufle ce?ft Wel Wo?dtbebolcht / foo füllen de Mineralen, booibehebepdt énnoeffligfrpbt bande menfcDenopgefocOt/ en ontdecht honnen taoeben.
otre Kay ^ocD joctben ?0utl)cu? beide? / en fepdt : bat het albae;te Zoute aen geen pa;.9^ nbsp;nbsp;ftof?en ontb2eechtoin goeden geen te bachen / en halch te beanden, mae;obe;^
.bloebigl) te tehomen 1$.
pag. 133. %i)bcn bat alle.$/ foo 10Dctonttoöffdbae?/ bat Det fijjeh ban Guiana op bc?^
ftljcpbcn
fcWtien plactfcn fee) tilth 10 ban alb^Oante rotnctalcn/ foo bangoubt/ fik be?/ al0 anbe?fhu0.
QefenPofoonbezhaelt/ bat bn bae? Beeft bebonben te Wefen flcen om te Nieuwe boutoen/ en 00th haith te mahen. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coi^^e
De Laet bc2liaelt datdac; mineralen en otfreenten gebonben too^ben: ooth 'X t^ei foofeobt hp / bat Harkourtben tljbtbOChP hi Wiapoko toati/ bOO2be honbt= pag.463. fcfyap bie lip habbc hanât Glaubt/ bat ba^eenigegeftcenten fonben ghebonben p3^.sM. taio?bcn/ toclcftcinenbe2!noebcn / bat bat? Diamanten mofte tucefen / foo fonbt hr fynen Cofijn/ Capiteyn Viffcher ombat teonbt2foct[ien/ en tcniglje fteenen tebalm: enaenbe plaetg gchoinen toefenbe / Vncl bp be bijftioO mijlen 3u,bwae#$binnen ât Zanbt / bebont hP bat befe fteenen geen diamanten hiaten/ mac? luci Topafen, bleiche Iroelgcfncbcn en gefetjijnbc/fuithen fraefr jen Wfto (fcghtljp) nabben/ alticenige diamanten honden boen/ en gaben goebe hoope/ bat inen Bie?nae? noch bete? 6eftcentcn foubenhonnen binben/ foWcI alp in Doft-^nbien bac? befe Topafen too?bcn gcbonbcn/bae?binbmen ooch be meefte diamanten : ooch fcgljt hp / bat Ijet gDebe?gIjte boo?gaen0 bol mineralen iP/ alp mijnen ban bibc?^metalen/ en geeft bae? felbe? foo pfg.4,3: beel/ als op cenige plaetferi ban Ooft- en Weft-^nbien boen. iDac? ip ooch ccn mibbelfeo#ban lanbt/ bat niet onbc?fien ig ban mineralen.
One? toeibt oochin obonbantieDooninggebonben/ alpin be holten ban be pag 471. boomen en hupUn be? ac?bcn.
TOijbcip bieibtooth ocbonbcn gccl Amber, alp mebc cen Gomme CoHiman p^g. 472, genaeint / iP fwan en bieecht licht/ gciijchin dennen het gemeen pich; een Wepnigh bat?ban op hooien gelept/beibultbe plaetfc met een fceifoeten en aen^? 4,, genamen teuch: Ooth geeft beae2be boo?t Bolum Arminum enbe Terra Lemnia; bae? ballen mebe hoftclijche fteenen/ Jafpis, Porphyr, amp;c. bae? ip mede aparentie ban fecchete ruche mijnen / bocl j bc felbe en sÃn noch niet Wel on-be?foctjt bp bie geen bic baei getoeeft3ijn.
DAvid Pieterfz. de Vries, bc2ljaclt in fijn »opagie/ bat bac? een mibbcL p. p. de bae? landt iP/ met fiacpe^offehagien/ en gcneucheiüthe blathten. :7?Pa^' 0ochfegljtlm/ bót op be iïible?Surinama met fpu^locp in een boftB pa^ u4. boc2/ mclch bófcl) in ât Wate? g?ocpbc.
gnbc flibie?Timmcraria fal men mebe boffehaaiebinben. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p°^. n^
Otto Kaye be?haelt/ bat begaiufcbc tmftbari Guiana mceftenbeel bloch en 'quot;e-^ay leegt) lanbtiP/ eri boo?gaenP totecnige mijlen telanbcbiac?tin/ meth?cupel- p g°''' bofeb begiocnt iP; toont fy Min boo? molhanbet op foebanigen boÿfe beWaffen/ bat be felbe oribeganchelÿch 3ijn.
fÃ3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;litt
pag. 40. lt;Kt fHbe laiùtban Guiana, i§boo?oaen$ Dccu met biche ^ffcDcn ban ah bouante (wac? bout betoaffen.
Nieuwe Opcenige hlippigc bc^gen / inbe flibie? Wiapoko, boe; Ãet Vo?p te? 31quot; Co!on.6 . bianen Caripo op iö/ beeft men btdic^offcDaaten.
pag. 60. gin be piobintie ban Cosheberi , beibaclt Harcourdt , batterf?aepe ^op febagien son : in be Zurb-iïibie?Æomtrent elf mijlen ban be Zee / Wafebt toe,, nigh hxupel bofcl).
pag 65. nbsp;nbsp;nbsp;gn Guiana, Ode? Ijct mibbclfoo# ban lanbt Beeft/ bae?3ün be?maecbelüffie
TBoffebagien.
De Vries nbsp;nbsp;David Pictcrfz. de Vries fepbt / bat Guiana een mibbeIfOO?tbail lanbt Beeft/
pag.2:6 toao in obQWoebtban toepten3ün.
pag 121. nbsp;nbsp;nbsp;gnbe rilbie? Corvo of Coronove, een mijl optoaexd/ i^ een black belbt /
en bae: op ftonbtg?a$bat tot een man« mibbel toe quam.
Otto KaybeiBoelt/ bat bae?ootk Manben 541 fee?b2oogD en gefönt/ bien^ fligh om febapen op te toepben.
Nieuwe nbsp;nbsp;nbsp;Harkourt be2Baelbt/ bat in be Ptobintie Cofpefeerib#icBtbare toepben gijngt;
coion.64. aitymcbebatte? in be Zupbt-iZibie?ban Wiapokohomtte ballen/ id noeUcen pag. 65. Gilbe? fiebieihcn / toaei becl toepben jpn / alWae? Guiana een mibbcifoo?t ban Manbt beeft: i0feé?obe?bloebigljban toepten.
OocbbcHjaeltJ. P. A. P. batte? fthoonebelben sijn.
De Vries David Pieterfz. de Vries be?BaeIt / bat in be fiibie? Coro OfCoronove eenioB pag.I22. fetteiljontgebonben boo^bt : en be?bae[tbo?be2/ bat befe boomen ban toot gbe^ ya°'i3o. fofrédt (jout 3ijn/ Welche fee? ftbooni$bóo?fatftemaethe?g/ om te be?toe?c^ hen : befe boomen groepen rechtop/ en ljebben geen blabcn/ banopbeh?upn/ 3ijnmeteen Witte frtiO26 behleèt.
Opbe ftibie?ban Amana be?BaeltbP/ batte? lette?Boubt enbe root Doubt te P' behoomeni0/ al$meninberegen macnben bac?homtomte hanbelen. pag.133. Dcnboorfclpeben %utheu? bc?Baelbt/ bat in be Uibierc Maruwyna , een mijt ban bc Zee ban be gnbianen belooft toie?be/batfe Daciop lictbolgenbejae? een gebcele fcBeepoiabingh met lettc?Boubt hae?befchichen fouten.
pag. 134. i^nbe?Daeitooch/ batopbe fiibiere Comawien 15a16 laften lette?Boubtin Bet fcbip gelabcn Wag.
rae 42 ȟu iMfdteUtte?Boubt be?BaeIbt Otto Kay , bat in Guiana meebe te bin^ '£â¦4 benid.
Nieuwe ^rfen ^iitBeu? be?Baelt/ batte?groten obeibloebt ban geboomte id : bic Colonie albc?befte enbe bcquaemflc ip tot albe?lep foo?tèu ban timme?ljout en fcBipiv pag. 16. toeifhen.
De Lact DeLaetbe?Baelt/ batte? meebe ban het felbe letteihoubt tebinbenid/ te pag, 473. TOflben noemen Piratinimere, ban Welch lette?Bout Bpoppag. 475.mebege-Waglimaecht.
otte Kay Otto Kay bezBacIt/ bat be Ælanfchen bae? Bout gebonben Bebben bat root pag 42. banhleu? td/ ftBijnenbeofBet ^?aftlien Bout toilbe 3ijn.
De Laer De Laet be?Baelt/ bat Harkourt op be Ribière Aperwako bccitioD CngdfcBe pag,467, mijlen opwae?tdgebaren 3ijnbe/ bonbtacn be boet ban eenen tèc?gB/ foobeel 25?afiIien Boubt/ batljp bae? foo beelhapten aldBpin fijn boot honbelabm : enboo?t0be?BaeltBp/ batbeWilben p?efcntce?ben aen Lourens Kaymes , een foo?te ban Bout/ batfe noemben Orapo ; en be Cngeifcye feggen / bat het ^?afiUenBouti0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Otte
Otte Kay teiWt / bat bet ^anbt ban Guiana tamp;gbdüthRife onbcte nicuto ottexay tn Wepnigh beboutobe ^anbtn/ feq bofttjaebuoD ; m bet bout in be fclbc p^g-iquot; iti beeloeabanben / enonbe; be felbe gaoenbt feeê fcljoon en hoffelÿch bout / arg Sederen, Ebben,Sackerdanen, FiIette, Palifante, root Sandel hout, Sitroen CUbe Roofe-boomen houdt : bebbenbe bpbang meebe befelbe reutb en holen? / iKt to Iche beqitaem is om alte fdioone toe?then ban temaechen/ tot ftoffernig en fonbe?linge be?rienngeban begehen/ fêatepfenm gbemeene l^upfen/ aig anbcêfing.
»00#$ fctuijft bP/ bat omtrent be ftibieven Wiapoko, Aftrawacke, Wia en Caiana, fee?gocbt Alue hout te binten tg/ na bet getupgenigban Jan Mo-quet, 't toelth bp be gnbianen h)o;bgenoemtAuparibou, en bat bet felbebout ut Bêanclinjch beihotbt igboo?10/iya20 ftupbe?g bet ponbt.
g|nbe fiibie? Maruwyen , enbe bao omtrent/ beeft Haerkourt een feethe? be 1.⢠hlepn boomhenofteSeefter be^nomen/ Welche bp bugbanigb beeft bebonben/ p^g 474. aig foo baeftmen een ban be blaben aentafle/ foofclnoepben't btabtbp maU hae?/ enbangbbe alg of betboobt toag ; en foo men een ban be Waben meteen fcbae#jen affneeb/ foo fcb?oepbenalle be anbere binnen een bWf uu? toe/en een balf uu? toeevbaevnae/ Watenfe alg boo?been.
Vefen %tttbeu?be?baelt feeê bupbdÿch/ bat op be Cplanben / gelegen in be otte Kay Las Amayfons, omtientbie cont?epe g2oepen Wilbe nooten mufcaten ; aigme^ pag. 51. be tobben caneel/ bepbeban tamelijchehMtbt en fmaech. lt;De TOilbenmae^ hen flamteautoen eri facheig/ ingefn boo?feeheve gomme/ bol ban befe mufea-ten : befe bianbenbe/ geben eenbee2hithen enaengenamen reuch ban bac? : menfiet bidtWiig tegen ben abonbt eentgc bonbeiben / ja bupfenben ontfteec^ hen ; bet Welche be Zucht met een fee?aengenamenretteh bespült : oochmaec^ hen fp banbc (Cancel/ pijpen bae? fptabach upt fupgeit: ontftecchen 3ünbe / hebben foo wel be reuch ban be (Cancel alg ben Cabach. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De tact
Ooch We?bt beibaclt / bat Lauwrens Caymasin be ftibterC Abrauwaco, 40 pg, 467, Cngelfcbe ihijlen opWae^tg gebacen Wag ; alwac? bobonbt een boom/Wel^ he?gfcbo?fen fcbeen Wilbt Cancel te Wefen/ Welche?g foo#e bed in bc^tgact itoagellancg groepen.
mpWc2bt onlangb$bc?toontcenfeechc? dun baftjen, 3tjnbelanthWe?piob/ cnbcincen gcrolt / geiijch ecn ftichjen pijp-tanecl ; Ijet toag ban coleu? gelach be nagelen ban Ooft-gnbien gijn. ^eperfoon bic mijn bat gafom te p?oebcn / b?aegbbe mijn toot ich bac? ban mochtoo?beelen ^ tchanttooo?bebat betban veuch en fmaech fee? goebe nagelen toaren; niet bcrfchillenbe met bic / bie in Ooft-gnbien 3i)n : ich be?ftonbt upthem / bathpbattot^mflc?bamhabbe^ tomen/ en bat hct mct ecn ^djip banbc IDilbe Luift Wag obc? gebracht ; en bat hct fclbeopfommige plaetfcnopbie lupt in goebe quantitept te behomen Wag : en bat mae?een hlepn Caihefoentje banhet fclbe wag obc?gefonbentot een pwefjen/ ofhcthtC2 tc Zanbeietg wec?bt mocht gcoo?bcclt Wo?ben. Ooch toiezbt het bP betfcljepbe OeWaciften en mcbicijn-mccfte?g gep?obce# / ban Welchen geoo?beelt Wie?be/ bat het alle be epgenfehappen en beuglibenhabt / Welche in be Ooft-gnbifehe nagelen gebonben Women ; foo beboribt Och bit baftjen of nagd-püpfen: hie? upt igafte meten/ bat in bit ZaïWt noth heel hec?lüche be?bo?gen b?uthtenhónnen gebonbenWo?ben.
?Qlfoo ooch ben Cocos-boom , (bac? ban bp bc»o?tugcefen boo? foo gott alg
yto te ^û!ibe een Boegeacht toogbt) b?aegl)t liet heelcgat?boo? fijn bäuchten / en 10noptfonteinooten : Ijet nat banbefcibegeb^onchen iofeefgoebteh ghe^ fonbt;go2t/ tijg/ gec?g/ enbebieigcUjchefpijfebae?mebeachoocftt/inaecht bcfelbe feeiaengenaem / en beUcate,/ al0 offe in foetemeUh gehoocht Wie?t : yet pibtofte be heinebanbienoot/ i0 mebefee? foetende aengenaem gegeten / ^0 hielte lande eenige hafc-noten mogljcn boen : befe pibt taoïdt oochbcel gerafpt / om bp eenighnatghehoocht te tooiden. Oochhan uptbefe pibt fee; gseben en belicaten oipe gcpeift tooiden.
Otte Kay âc^bci g:oepbt baei een boom / die Palmyboom genoemt tooibt ; bctoelC' pató.43' hebe toclfmaechchjchcPalm-wijn, algoochbie médicinale olpedc Palm geeft ; toelchc olpe mebe feci bequaem 10 omtc bianben in lampen ofglacfen : befelbe geeft een fceigoeden reuch ban hem ; befenolpbeiftb biefendc / i0ooth biem ftidhom iets mede te hoothen. ^Dc tathen metde bladeren biefeei lanchjijn/ 3Ãnfeeigebieniiighom hupfen mebe te bedien ; toekheiobachfcei tieilÿth dooi be TOUben onbci malhanbei tooibt gljeblorijten / foo dat fuldifi eenfjaep refpectert aenfien geeft/ het inelthe ongeljjch beel tiedijthei en nette? flact/aW Ijiei te lande de quot;iBoere toooningen boen/ bie met net- of fizoo-bach ghebecht Ãmiben ; foobat aendie nietten 10/ of Ijet heeften geeft fijn nuttighepbtaen ben menfcl).
pag. 49. amp;otfa Weidt baei gebonden ben Cacou, ofte Cacao boom, bicopbefe Buft OOCli groept / gcIpChinNova Hifpania, Venezuela, ende omtrent ben Orono-quc boet: ben23oom/ baeiaen het Cacao Wafdjt/ ià ban grootte aio eenO^ ranje appel-boom / en alg be giootfte flagh ban ©Ijjf-boomen ; heeft bed gioene nubbelmatige bladen : befen boomi0feei toillighin 't g2ocreri; alg h, bequamelijeh fijn b?udjten fal booitbiengen/ foo moet hp geplant Wo;ben in bochtige plactfcn/ inlaege landen en goede aeibe.
d^cbenjaei heeft lp ban nooben fal ijn bequacme beichten booitbienghen; foo hp eeibei biuchtcn booitbienght/ in be fetbeen 10 geenhiacljt; maei tot fijn tjjbt geboomen Bunde/ geeft Ijp alle moenben bloepfem en biucljtcn ; Ijp beiepfcht ooch/ bat eenen anderen g2ootenboom/ omtient biie a bie? boeten bn femgeplant tooibt/ toeldieiBoebei ban Cacao gcnaemtWaïbt / bic befen ^oomfthabutoe tocbicnght/ enbaeibooi behiacht bande $onne beneemt/ alfoo befelbe gantfdj teei balt, ©ebiucfrcn biebefen ?$oom geeft/ io een appel / bangiootte dl0 ccn â¬itioen/epnbigcnde met een dunne en fcheipcpunt/ beefteenige (beepen ofribben/ en tuffehen bepben leggen be giijncn/ ban toelc^ he 't Cacao omcingelt W met een Witte Gomme,upt toelchebmappel /bie bun 10/ gebioochen 3ünbe / foo tooibt het Cacao baei upt genomen ; een bagO tWee abuein be lt;§ongebioogljt / hanlanghburen en goebt biüben.
Qet Cacao , i0cen biucljt/ toat hlepndei/ doch bi;hei ban d'Amandelen ; befelbeu gcbiacben / sjjn fcci fmaecheljjch: 10houdten hol op bc tonglj : befe b?ucht 10bpbcgnbianen feei geacht/ alg oochbp te .^angtaeibcn / foo bat bit in Nova Hifpania een ban be rpchfte handel geeft : baei Woibtbau 't Ca-'cao een bianch getnaedit / bie Chochelate genoemt Woibt; bcfe bianch Woibt op berfcljepbe manieren/ en met fonbcilinge temperatuere berepbt en toegbe^ maecht : te toeten/ heet / houdt / ende getempot ; baci onbe?meugljenbe funcliei ende andere fpeccenen; nebenobeele Chilo9: daei Woeden oochhoehjen0 ban gemaecht / ban bie bie ben biandibereidt, ëëpwoidtbuÃbanigh berepbt
entococmciPcfat ; men neemt in eenftOooneae^bepot/ Doben toel toegebetht / meteenbethfel/ ùae? boben een lepelftcc1beu2han; goet fontein ofte vegenWa^ te^ / bae?nifcb?apen ofrafpen btchoc(h)eno / op bet bpe; gefet/ engeflabigO getoe#/ tot bat bet een goeben tijbt gehootht bOTt/ en| bitbatbtigb begint te too^ben/ neemt menuetban 'tbye?af/ en mengt bet metfuptW/ enfoo Wapn geb?onchen alèi men (lan. Vefe branch en biuept ià fee? gefonbt/ be^ neemt ftoae?moebigbepbt/ obeitoUige floep/ fte?cht be mage/ belüft mc'' lanthoUjche bumeuveb/ cube be?b?olÿtht be gcefien/ opent be bo?|t/ en be?-Wft be boeft.
»an befgeiÿtfcgctupgbt befen Xutljen; / bat bien felben boom in Guiana Nieuwe te binben ig. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;colonas.
?Ufoo getupgbt oocbJ.P.A.P. A. 3ünbeeen WDeu? biebae?felbe?gewoont °:,quot;Kay heeft. Vefen %utbeu? be?baelt/ bat op bet erlaubt Guiana giocpcn Orangie £?;,?,a. Appelen, Citroenen, Limoenen, foet/ fuC?/ enbe Ibÿnfue?/ WelChC bOOmen bet gcbeele gae? boo?bae?belebten geben / foo bat men ban bae?magbfeggen/ batfe b?ie fjonbeit bpf en tfeftigb mael bco^aeio / milbelüth ben menfeben bate b?utbten fdjencht; toant bie felbe boeben beelbeêbanbe bmebten te ge^ fythe/ enbe bat met g?aben ofte trappen ban vepnigbepbt: bebben boo? ce2ft eben flaegb bae?bloepfel/ enbanb^uebten bie eben gefet5ünbe/bae? bet bloep-felafgeballen i$; ban toee? boat g?oote?/ cnbc foo bczbolgcno/ balf iw/ toat mee?be? gebed tüp : fulths bat bie belebten be menftljen bagelüth0in be monb toaffen. Qoe boogbeibthen boo?bt Spangien , Italien , Portugael, en anbere Blanben geroemt/bc^nito fp bunnebmebten albae?tbocemael bcOiae?$bonnen genieten , , toat loffalban toae?bigb3ijnfooeenlanbt / bae?alle bagen/ betge^ beele iae2boo?/ be b?utbten rbP5bn.
De Vries be?baelt/ bat bae? ootb »?upm-ljoomenobebonben lpo;bcn met De vries bae? beliebten ,. J. P. A. P. A. be?baelt ooth foo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pp^e L^et
Qeboo?f3.autljeuten feggen bat bae? ooth mtfpelengebonben toO2ben. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p^g 472.
»o?bc? ftb?ijbenfe/ batte? bibe?fe foo?ten ban moten gljebonben too?ben / pc vnes ban b?cembe fatfoenen. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pa3i2,.
»oo?tbfegbt de Vries, batte? eenhoorn Waftbt/ foo g?oot alg een G^a- p^g uz. naet-appelboom/ met bleetheg?oene molligeblaben/ mitte bloemheng; both ban beele blabeten en ban geen tenth / upt melthbloemhen boo?thomt ban fat-foen een g?oteboon,in fatfoen gelütheen nie? ban een*onün/bae? een b?utbt upt-g?oept/ in be gebaente ban een peei. Qefeb?utbtbangbt onbe? aen be boom/ enbae? ig een pit in gelÿth een Dafcnootbanfmacth/ en tufftben beftljil inig lt;0lP bie goebt tg boo? buetigbepbt in 't aengefitbt.
Otte Kay be?baelt/ bat bae? mebc ben Catoen-boom maftbt/ bie op bugbani- Otte Kay gen mpo geplant mo?bt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;paf^ 47/
^gt;efen fóoom mo?bt ban een 3acbt geplant; men maethtputjeng met een ftothien inbeae?be/ enbe bae?inmo?bt!jet 3aebtgefmeeten/ en ban mee? toe^ gebetht; foo Bet niet entegenbt op fijn tijbt/ ban mo?bt be ae?be begooten/ g?oe,tftheiitiglj op/ omtrentbe boogljte boneen manglengOte; banmo?btfe boben afgefneben/ om beg te bete? bae?tathen uptte fp?epen ; aen betathen maftbt bet bol hnopjeng/ bie ban rijp 3ÿnbe/ open ba?ften/en bet Catoen bae?' lipt genomen mo?bt.1
C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;botlj-
De Vries botfrtglicnbt / mt ceng boo; bat mm bet ae^btrijeb bebotbtioht.
pag.I2L David Pieterfz. de Vries be?baeit/ batopbe iïibte; ComovaCatoenen teap 119. feben.
UC Laet De Laet be^jaelt/ bat op be filblQ de las Amazones, fn be Oibie? Wiapoko, 466.'43 en bpbe mbie^ Caiana, tnfgelüth« Catocn-boomen gwen.
Nieuwe Otte Kay bcêbaclt/ bat bac^ ben Cazion- of Aeçazion-boom g20ept/ en oceft Colonie ten bee;lbtbcbmebt/ ^ÿnbeeen 2i,ppe lt;/ alg bie? te lande een iïibbchnob 10: Iapa'p boo? aen bic appel boafebteen uptermaten bebcate Oftanie/ biebeCaftanien otte Kay méwopa ban fmaech be?ee te hoben gaen / i0 b2oogb en foctbanfmaetb en pag.5°. geenfmg beftoac?Ujeh/ (jcl0cbal$bee§paenfeof ftanfe Caftanien boen; mae? rilVpsünbanfmoeth aWämanbelen.
ïDen Nppcl/ bteopbefen boomo2oept/ lvo?bt Accazion-appel oenoemt/i$ 1 , fee? fyonfïeu0; botbt$met een toetfmaeebenbé toün be2bult; foo menbefeh be0öt/ 10betaltofmen in een 1200b?upbcnbijt / Vp?ingenbe be TOnn aenalle kanten be monbt unt : ooch to02bt tipt befe appel obe2bloebioe hnjn oepc?ft. Qefe Wijn beifeb vjnbez i^bie banfmaeth aI0 bebtate moft/ kan ooch re^ belijth lanob buren; mae? oubtgbeWoibcn ,ijnbe/ boö?btfe fte?ck/ en moet met fupeke; aetempe?tWo2ben. ^n kan ootnalfoo Weliemanbt b?ontken ma^ ken alg eenigen TOÿn bie in Europa balt, j^oeb beeft befen Wijn bie bmobt/ aI0 iemanbt bent bronthen gebtoneken beeft/ en nurbterengbetoo^en/ ban geen booft-pijn en toeet/ noch emige oritlleltenig ban 't licbacm. Wefe ?tp^ pelen 5ijn ooch fce?bicnftigl)om b, be boft te ftooben/ geeft een fee? aengena^ me fmaeck.
Qefen Appel fijn 30p ig Wijnaebtigb / foetatbtlgb/ 3W/Iieflijtfi/bat/foo men biegeb?nptbt / altübt aengmaem 10/ gelijk meeft alle anbereb?utbten ban bat lanbt gijn/ bet toeitke een fonbeelingen jegen ban lt;0obt io. Wen Wün ban befen ?lppeli0 fee?mcbitinael boo2bie geene bie jn Denus boogae?t gljcfpeelt bebben / en eenige b?utbten bae? ban gebouben beeft, toefen Wün ban obe, 'b?oncben/ matekt fultken fu,bering in'0menftben licbacm/ bat alle quabe bumeuren bac?ban boen betfünfen; Want befen Wijn igfoo ban ae?bt / batfe -geen bupügljepbt en ban laèten in belichamen ban bie geenen biefe beeï gbe^ b?upckt.1
otte K,y nbsp;nbsp;nbsp;wae? gijn oock hoornen / btanenbe b?ucbten / gebjebenbe aig f, rijp 3ün
3 be?rotte?Qppeicn/ banecnrebelütlK g200tte ; be 25?afilianen noemenfe Rot-appels , en be ginbianen Gene pappe; uni Wclcbc?0 b^ncljt mebe een Wün gepü?ft Wo?bt / ig root ban colcu? ; en al$ bie oubt Wo2bt iffefee2 fte?cb / b, hang alg WanbeWün. Webmebt/ alg oock be Wijn / igfee? goctboo? be roobe loop. Wefenappeltg rebeltjck ban fmaeck/ en beeft een fonbe?lingcepgenfebap 'bpbae?. c$oowannee? bem iemanbt metbefen appel / aig bienocb g?oen en onrijptg/ bomt te teweken / We?bt in Wepnigb tptg pick fwa?t/ be Negros fee? geljjck. lt;Dit fyact igniet aftekiijjen / alg na ben negenben bagb ; feboon bat men noch foobeel moesten bacitoe acnWenbt.
Wen Papaye-boom geeft mebe een rebeitythe b2HCbt / bic bequaem ig om met albe?lcp bleefcb en anbere pottafie gcfloofttc wo?bcn ; en ig fee? gebient fîigl) om lt;ac2ten mebe te backen.
Wac? Wo?btoock een boom gebonben / bicb2ucbtenb?acgbt/ een flagbban g?oote hooien gclück ; foo men bie opent/ komen bae? be?fc!jepbe ha?ncn of pitten
van GUIANA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19
pitten tipt Æ bie tori' foo foot nis ?GmanteIen 30».
Ågt;ae? gtoept ooth een fcci hcffriijthcn boom / bic b^fren b^ambt / bac, binnen in een fcei botOtioe fubfinntie ià / toelthe bodjtioDcpbt ban bolcu? en fmaech ig aia Die? te #anbe be iïoom boet/ bie tori met fupthe? boo?^ mengfytig.
^en Mangauis-boom b2aegDtmebe geenfintg ban be fletÃtfte / mac? een ban be fmaethriijehfte b?ucbten/ bie een menfef)met monben eeten magfy. Qrfe bmtljt iggefonbtcn briitaet / halteen toepnigb ampeXoetbanfmaeth; igeen b?ucbt Wat g?ootc?aig d'Abricofcn ; iÃbunbanftbit/ en gcriatbtiglj ban co:: lent / metroobcblattijeng/ en ban binnen beeft bp eenige fteentjeng gri^th in jBifprien ^nn. vae? groepen galerie boffen ban foobanigebêucljten acnbefe boomen / bie alle fee: bolb?aegenbe 3ün.
Qe Baccouis igmebe eenbeerioche WutOt / Wricbc20 boom nopt mee? ban eenmaei b?utDten b2aegbt / en bat aen cenen g?ooten t;oO ; bie rijp 3i)nbc / too?bt ben boom afdebouben : onbe?tuffcben 3ün ban te?3üben aftoee?anbere jonge uptgefp?oote boomen / bae? ban etteljjche ril g?ootgetoo?ben 3ünbc/ locbe? bnicljten geben / al toebe? afgeljouben andere te? Jijden fp?upten/en bae?b?ucbt geben : en fo gioeptbefenboom met fijn b?ticbtgeftabigb boo2t/en bat in giooten obe?bloet, »oo?t§i0 befe b?ucbt omt?cnt anbe?l)albe binge?lanch/ b?iebmb tigh/ in manie? ban bithte alg een hiepne hombomme? : brie? 3ün fomtijbt0 I)onbe?t/ Donbe?ten bÿftigb/oothitocltmee !ionbe?tacn teilen 1200: be boomis rebclüch bith / met lange b?eebeblaeberen/ fonbe?eenige tacken: uptOet mib' ben ban befen boomg?ocptbet?o0 / bangende aen een fteelbie midden upt bie boom fpiupt / foo bich al$ een rotting!) : befen boom i$ in fijn felbenfpoiv fïeng / én omwent foo bich alleen gemeen man om fijn bpe : bac? halteen Wonbe?löchefpeculatie toae? te nemen / omtrent be bmeUt ban befen boom : foo toannee? alg befe b?ut0t rijp ig/ en be buptenfle fcljillen afget?ochcn gijn/en ban be bmclit acn hlepne fcl)üfje0gefnebcn/grijjclimen be appelen of peren boet: ban be?toont ljem elchfri)ijfjcn / en bat aen bepbe3ijben begebacnte ofg|jclijcheni§ ban een menfcb untgeftiecht bannende aen een hnipcc ; en foo holhomentliich en pe?tincnt/ als ont eenigen ftbilbe? met fijn penfcelfou bonnen heibetcrcn fcboon bat bphetna't leben foiibe hunnen boen. W poitugeefen / bie h?p fupc?fti: tietigi3ijn / bie fien niet gaecen batmen befe b?ucht meteen megfnübt / het boelch inbe? bact een toonbc?lijchc faech io : befe b?ucUti0 fee? lethc? / boet' faem/ mal0enacngenaem / om uptbe Oanbtgegeten te wölben; i$oothfcc? belicaetom tottebeuchen geb?upcht te Wo?benin alle boft/ het 3ptot bachen/ of bn andere hoft om te ftooben en hoochen/ etc. ^eBanantes ^ijn bc Bacco-ves fee? gelijch / boe!) befe ballen lange? en b?oogc? / en 31)11 foo milbt ban fmaech nit.
»00?t§ toaffehen in Guiana Granaet-appelen biC fec? fcD00n UUbCliCaCt 3ün.
Qe Guayaus of Granaet-peeren , igecn fee? gocbe b?uc|)t/ mbequaem om upt bcljanbt gegeten te Wo?bcn / heeft brei hlepne ha?ntjen0 gelijch be hijgen; both toel foo g?oot. Befe h?u(ht 1$belicaet om bp boft gelooft te tooiden / gt' lijchmenhie? te tante be peren boet ; Want fpi$ampe?ban fmaech.
Be Marquizia Azzou 10 een t?cffelijtheWelfmaechenbeblutst/ Waft aenbun' neboomen/ gelüthemtoünrarch; wien^ranchen mm lüden han/ gelijchcm C2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wjnv
Wÿnaae# : mcnhanbaoaeliede galten,en ban maechen; litt loopt boo# alg bcn Klim-op boet/ todche?0galberpen ban bangenbefoo bol appelen/ al^Ijee^ Ie riffen ajupn ; ban gebaente aigeenc,/ of hlepne lamoenen/ wat ba?bt ban febü ; aismenbie boorfnübt/ iggetoclbtglibolfop/ met blenne hojveltjenë / niglnei te Manben be h^up^befien sijn ; tg ban een beeilüthen toijnatljtlgben fmaeeb cn een aengenamen geu: ; torichc geu?aengenaemeri$ alg ecnige Muf-kus of Civet, ^efen appel toe:bt boot fooboetfhem getyoubenalO een ep.
Oe Marquiziaez ofte Rank-appelen, ^ijn befe inaUcofee, griiih foo banboom alg fubffanrie/inae?befelbe jijn hlepnbe; en ronbet/ both be fmaeth ban be Mar-qumaez Azzous 1$toel fo goet en aengenaeni/both3ijn tefe ooh niet te belachten.
Ågt;en Vijgeboom groept alljie? telanbe fee? fejoon / en geeftuptffeethente b?uc0teninobe?bloebt.
lt;©ae2 gijn nocljmeet en betfe^epbe btuefrbtagenbe boomen/ Ineltlie ich om faottbepbtg balben bootbp gae ; maet alleenelijch foo moetalOfe? gebacljt toot-ben / tebetljanbelen banbe befte boom beo toetelbtg / Welcben tgbebee?!ÿclie Wijnftock , bie be menfth beel bteughbeen aengenaem0epbt beg betten toe# btengljt: befe Wijnftock ofte Wijniancken 3ün op Guiana foo btntljtbaet / en geben m fulchen obetbloet geftabelpch bare btutbten / bat in plaëtg banbeg jaetg een$ obetbloebigb / btiemael / jae toel feben mari in be ttoee taten / gcmatlielijcli rijpe btupben btaegbt: befebtupben3!jn foo g2oot/ batfeboo2 be Spaenfclje btupbeifniet en beboeben te Weihen; ooth 3üttfe foo belitaet ban geut / enooth lieflijchbanfmaeth/ alofgbp gefupthetbe toijn/ biemetmufr bug gegekt toaO/ bomt te btintlien/ bie be menfeb een gtoote betbeugingD en betanberingb toebtengbt.
Soo bpalbien men meenigbte ban Wijnftocken bjiibe planten/ en t'eltheng op fijn tijbt fnüben/ bp nae alle bagen/ Detgeberiegae; boot /foubemen hon' neu btuebten pluchen ; altoaet/ fegge ich/ ban alle bagen ban bet gebeele gaet/ ben Ijeethjchen Wijn-oogbffmebebtenght. »oottoaet een gejegeribt en obe?-bloebigb geluchigl) Manbt/ ig bat Manbt Guiana, toaet ban getupgbtfcechc? oubt mtoelbebaegbtrean/ betoelche bp nae be meefte bcelcn ban America, in fijn jonge bagen/ met ben betmaetbèn Zec-belb/ Sr. Walter Raleich, en atv bere/ beeft bootfien/ en op be lîuft ban Guiana feftien jaeren langl j getooont beeft/ bie met fuebten biet olbug ban fptarit : lt;0obt beeft metchelbch met blinbtbept geflagen/ beel Å^btiftenen ptlncen enbe gtoote Potentaten/ bie om een ftuch onteugenbt Maiibtg/ bageljjchg beel Ctnittcn bioebt Omgieten / jae be WcrelOt in roeren Teilen/ bact noch foo bcriUcctlDchc Manben en Honings rijtlyn boot Ijaet open en lebigljleggben ; tore?bah een boet lanbtg betet io/ alg bonbett ban bie gene/ baet foo beel bloebtgombetnooten tootbt / om bie met onrecht temogen befitten. ^ee; boel fptach bien ran: en bet ig ooch ten boogbften te behlaegen/ bat ban alfulche (tbooneen bectlijchc fonben/bp beele Staten fbo toepnigb toetchg tootbt gbemaetfit/ ombaenaete ttaepten ombie te befitten. ^etbefe plaeglj igbeelen gemeen/ bat niet beel geacht eiW02bt/ bat met geringe of hlepne moeptcn gehtegen tootbt; maetfoo ljaeft aigbatfribeban/bpanbcre/ boot boathethepbt ignigenomën enbefceten/ ban toil men tetftonbt met ben begen in be bupff/ ban cenganbag atbepbt/ be btutbten pluthen/en het gene men fclbe hettoaetlooflheeft/met getoelb een ante; ontneemen ,boo;Wact een behlaegeljjche faech (fegfy ich/)bat men nae ben roebt ban
21
ban ten nenbiebingh met en boil t^acOten eenigbgehoo? te geben/laet ftaen om fo een toe#h ban getoicOte in atljt te nemen.mao bio genoeg ban:ith heei Webe? tot mÿn materie, mie fal Die? aen ttoüffelen/ of in footen lanbtrfalmete Zijde bonnen gewonnen tooien/ en bat alfoo goebt alë e?gep§elbe?0in be toereibt magb gewonnen Women / beWÿl be MoerbeÃe-boomen albae;in groten obe;^ bloebtg;oept/ Wae? ban be blaberen bet boebfelbe? Zp-Wo;mcnid ; oochen bc- '' boeft men niet te twüffelen / of bae? groept bien bee?Iüchen Oiijf-boom , en bat alfoo Wel aio in Europa en Africa; bet io genoegb behent bat bat? ben A-mandel-boora g?oepbt/ 010 mebe ben Dadel-boom , neben0 beel Spaenfche, Itaiiaenfche, al$ ooth bio telante boomen en bmtbten; both be Welche mee?
tot plaifie; aie tot profijt foethen.
HptDctbooêbe2baelbe bljjcht ban genoegb/ be fonbolinge gejegenbe bmtDt' bac^ept ban bie 2lanbt0bouWe; en bat in ho?te jaren bat felbe lanbt han ge^ bmebt en gbemaetfit Wo^cn tot een ae?b0^arabü0/ nlfoobao alIe0Waftbt en groepen Wil/ Watbao geplant en ge3aepbtWomt/ foo bat bet mae? alleen gelegen ig acn eengoebe culture banbie Manben/ en bat meteen beboo?lötlie naeMligbepbt en onbcm?ictfamena?bepbt/ alle0 Wo?bt bp be banbt genomen en be;bo2be;t.
Qe Suycker-Rieden, gbelüth David Pieterfz. de Vries getUpgbt / g20epen DeVries op bet CNanbt Caiana mccflin ba Wilbc/ belieben Waren/ fepbtbP/meell pag.^^. ban een a?mbteh.
De Laet bobaeit mebe ban bet Suycker-riedt, bat bic op be Hibie? Amazo- De Laet nis gebonben Wobben. Doono be?baeltbp/ bat aen be filbie? Wiapoko, op liet gebogbte Gomeribo genóemt/ bat bae? be albobefie Suycker-Rieden wafe pag'4 feben/ bumen albao te lanbe binbt; en in't gcncracl fepbtbp/ batoepiiiv cipaelftetomobiteptcn ban bit landt 3ün be Suycker-Rieden» ban be Welche in be quartieren omtrent Caiana g?ootc mccnigljte ig. ^e grondt ig tao toe foo bequaem alpin cmige anbccebeelen teotoetclbtgi/ be felbe groepen in een horten tobt feer groot: be planten en bet bouWen/ geben bacr fee?bcquameplactfcn/ om bet ^upcher-riebt bac? upttetrechen/ en geeft cen groote accommobitept.
Vie berber bier ban gelieft te Weten/ leefe befe 2üutljeuten/ al0 Otto Kay, op pag. 8. en 44. en Colon.pag. x5.49â¢al0 mibben in bet bel J. P. A. P. A. Ge.
David Pieterfz. de Vries berDacIbt / bat in bit felbe lanbt gebonben Worbt Devriez een foort ban Dcnnip ofte »lag/ ban grootgebrupth bp nae foo fijn aig^ijbe/ pig 129. gdijeh bet gljebruptht ban Worben/ en i$ feer evellent om MÿnWaet ban te mahen.
Otte Kay boWtmete/ bat bac; ooth Wo?bt gebonben ccnfcchcrcnftronch/ Otte Kay booger enbe beel bicber aig albie? te lanbe be boere hool-ftronchcn 3ÿn/ beeft pag. 44. langbacbtige blaeben / be felbe 3!jn boornaebtigb ofte fteetbente/ gclijcli bi' fielen/ en Worbt genoemt Carranatta , bie afgefneten 3ijnbe/ op be manier ban I^ennip gebandelt / gerot / ende gebroothen Werbt / geeft be epgen boebanigljept aig be hennip bier te lande boet; boel) beel fonder en fterther/ feer bequaem om touWerch ban te maethen / 10 feer ej^elent bau beuebt om garen ban tefpin^ neu / en netten ban te maechen : i0 bp erpitentie bebonben/ bat be netten Wd een0foo burabel ballen/ alg die netten die in Profil ban de hennip gemaecht Worben/ die oldaer groept/ foo flaet te gbclooben / dat albaer te lande de hennip aifoo Wei fal groepen al0bier ofte ciber0: oochi0bit fcethe;/en word
niet getlrijffdt/ bat / beimitÃtewmeen getempt»?hitbt/ tefelipitOt toel tmeeatyiemnd be$ gac» honnen boboutobt tuo^ben: fecthn b?icnbr/ bic op Guiana getooonbt freft/ beibaelbc bat bp bae? Lijn-zaede geplant habt/ 't toelchin inennigO toâ¬cchen fee^fchoon ftoribt/ eiiw upttepnatcnfjcQlijth om aen tefien; toacrupt ich cen bcfluptmaechte/bat/foo Oet jDIaG/bat mins bec yittebanben Uennip be?b»gcnhan/ albae; g?oepen toil/ batbenfaennip ntet minbeeen fal boen.
0e|ijchban upt benUe^ou ban be fâennip een menhelÿch boo?beel ftaet te nechen/ foofalbe; noch ongelijch meeibe? upt hct Biag te bertoachtenjÿn/ bermitg bit in een ghetemperbe gvonbt/ enbe in be toacmeilanben albetbeft g?oepbt/ enbeoochbeel fhnbet aiiamp;ergenggebonben hantooiben.
tDao Waft ooth fee: obe;bloebigh hctjorgelijn-faedt, eni$ bete; aig bat in Alicantén groept : 'tibcen ^aebtjeii / bphang alg het Lijnzaet ig / bat ghc hacuWt / te bet ban fmaech aigd'Amandelen : het geeft een belimten olp / foo hlae; aidrofeWate?:igbelicactom bp aHezDanbe fpüfen geb^upcht te Wo;bcn alg ben Olijf-olie. ^it3aetien WO2btopbe;fctyepbe manniecerimet fupche;gc' pxpareeit/ en tg fee;aengenaem en lieffelpch om te geb;iipchen.
ve pact De Laet be;haelt / batte; een geWag Wo;bt gebonben/ Pita genoemt/ Welcs pa»463. he alfoogoet/ ofte bete; ig alg Hennip , bienflighom netten / touWen/ en has pag.471, beig bantemaechen. Oochbc/hacltbp/ batte;omt;ent be gewesen ban Ca-jana een foo;te ban hennip ofte blag gebonben Woibt/ ban g;ootgeb;iipth / bp na foo fünaig gijbe / Wae;boo;bet geb;tmchthan Wo;ben/ en ig fee;excelent om fün ^ÿnWaet ban te maechen / bat foo facht te Ijanbelenbalt/ alg of men fthie; fybe acnbatte ; Wae; tipt af te meeten ig/ bat het een fee; b;uc(jtbae; '^anbt moet toefen/ bac; be bochten foo hedijehboo; ben bagljhomen.
De Vries nbsp;nbsp;nbsp;De Vries fegljt/ bat het geWag/ genaemt Pina ofte Annaffes , ig een fchoone
pagn; b2uchtomteeeten / ja fp jijn ban beught foo goet alg biebanOoft-Inbien / eitjijn fee; gioot; toant men foiibe geen bete; b;utht honnen binben / enig ban fmaech aio Aerdtbefen ; toelcheb;uchtbien felbcn Zutheiv in bie getoet ften omt;ent Cajana gebonben heeft.
De T,aet De Laet be2ljaelbt ben felbe in bugbanige; boegen / be evcelcnthepbtbanbe pag-OT. Pina igg2oot?en menfoube geenbete;b;uchthonnenbinbenaigbte: befelbeig ban fmaech alg Aerdtbefien met Wijn en fupche; gemenght.
ot,e Kay Otte Kayfegfr ban bef?beicht / bat bie heqlijth in reuch en fmaech / en ban rg, 64. een onbe;ghelijcheljjche b;uchtig : befcn Annas ofte Annanas, bat bie ongelijch bcelg2ootc2ig aig inanbece geWeften ; jae alg in Brafilghebonbenhan Wo;s ben: beWilben ofte ginbianen perfen bic beucht / en maechen bae? een fee; tteffelijchcn en Welfmaechenben Wijn af ; het Welche een ban hac?befte enges fonbtfte b;anch ig / aigwannee;bie Wcl gehoochtig.
I9o;be2getupghtJ. P. A. P. A. oothban befe b;uchtbefgelijchg.
D. p. de David Pieterfz. de Vries be;haelt / bat in be fiebievc ban Cajana , een biucht/ Vîtes,pag Banandelen gciioemt/ g;oept/ bie tot be;be;finge/ boojbe ginbianen aeti boo# quot;3quot; nbsp;nbsp;nbsp;geb2acht Wie;ben.
ag, 119. ©och be;haelt hpban beb;ucht Plantana genoemt / bae; de Laet ooch men. De Laet tie ban maecht.
pag 17a. Qeepgenfehap ban bcfe bpuDt too;bt ongboo; bcfe boo;noembe Xntljctircn niet bdient gemaetht.
David
David Pieterfz.de Vries bC?bacYt on$ ban een fOO# bail ume?/ btemenGeu- De Vlies, nae Peper noemt / bicomt^int Cajana fee; obqblocbtQl) foube Waffen : W een pv.iv. efflente en gefonbe beucht : enboo#.0be?baelt bp/ bat tnbeiïebiere Senama- pag. 139. ria bed Aggie ofte lange Pepergioept.
De Laetoe?baelt / batte;omtrent be Ruften ofte geWeften ban Guiana, Peper foubete binten toefen : en boo#0fd);üft bp batte; Peper omtrent bic fcibc gegt; pay.471.' Weften/ en op Guiana gebonben Wo;bt.
David Pieterfz. de Vries be;baelt ban bcu Åabath/ bfeOp boo;-fünplantie;0 »e vries inftgae; 1634. bebe planten op bet Cplnnbt Cajana boo; fijne tfolonic;0/ pae- i3[' toatiekhplanteen getoitljtban een half pont fb'ac;.
De Laet fcgljt bie; ban/ bat in be fiebiere d'Amafons be booiftbxcbe Åa^ De Liet bath mcbe gcbonben too;bt / en bat op bet oebc?gljte Gomaribo, omt;cnt Wia- pog 436. poko gelegen / ben beften Obach ban bat qua;tic;gebonben too;bt.
Otto Kay getupgbt We;mebe ban.
TObienbcfcn Zutbèu; op befe paÃoementtoneen beeft/ bat befebmebt bac; otre Kay Waft: foobcdjaeltb» Wpbezo ban be plantinge ban bien in befe; boegen, jteen pag. g144. moet bet Hanbt tegen be regen maenben gercet bebben/ enbc in Ijet begin ban Nieuwe bienbc2fo;gbt 3ijn ban goct3acbt / enbc;fcljepbe cube toddelegene bebben ban p°°,T'quot; goebaaeibe en mift toemacthen; en moet bcfclje;mt tooien boo;benneten /, boo2be bitte ban be fon/met eenige matten ban riet of biefenbac;toe gemaecht/ aio ban bet ^aebt met be reifte goebe regen in be ae;be te snepen ; en als be planten be g2ootebrin een butact/ of toatg2oote;jijn / foo moetmenfe tegen ben abont/ of'$mo;gen$b2oegb/in/ofnac beri regen/upt be bebben tjethen/ en in bet belt planten : biemen'$mo2gen§planbt / moet men met eenige blabcn2a3 boegen bebechen boo; be bitte ban be ^on.
B0fpbeginnen op te Waffen / moetmenfe ban onb;upbtfeboonbonbcn; en^ bctoannee; fp beginnen toat boogbte g2oenen moet men be onbe;fteblabceen/en alle fcljooten/ bie tuffcben bcblabeten Waffen (bic men fupdte; beet) afpluchen : enbc al0iebc;plantomt;enttien ofte bee;(icn blabceen acn beeft/ foo moetmen be top ofte oppc2fte epnben ban bien / bac; betjaebtaentoafcljt / afb;cechen/ op bat be gelatene blaeberen foo bcelbiclte; mogen too;bcn; enbc alg bc blabcccn bieb en Wat na bd blaeutoeban toleiu geWo2bcnjÿn / foomoet men be gebeeleplaet (be fl;onthmet be blaberen bae;aen) bicljt acn bc g;onbt affnübcn ; en bat in bmmoigen in ecn b2ooglj enSonnefcbün toebe; ; cnafgefnebcn3ijnbe/moet^ menfe ben gcljeelenbagbin besonne loeten leggen ; bcfelbe altemetomhccrcn-bc/ op bat beblabercn WcechWo;ben/ bcgabonbt$in cenhup$ teb;acbt / op batfe boo;be Sou en bauWbeWae# maglj sÿn / alg oodt boo; bampen ofte mift.
men binbt een goebcnbanbt bol met een b;aet ofte baft ban boomen fomen / en bangbt bctoêtentclÿcfa am latten/ bae;toè gljemaecht/ op / foo bc;reban cen / batfe malhanbeicn nietcnracchcn/ enlactenfe bac; b;oogen / tot bat bc blaberen Wat bonche; geelban bunten en b;upnbe;ban binnenlijn : en ban / nae;begclegentbepbt / neemtmenfe af/ en t^echtbc blabcn banbefteden / en maechtfe tot rollen / om te be;fenbcn ofbe;hoopen.
men lact onbertuffeben be Wo;tclin bc ac;be ftaen/ bie boo; bc tWeebemael rebelijchegoebeblabcren geben/ boe; tamclpthe goebcn Taback ban gemaecht Wo;bt / bie men alg booten moet berepben. Cenige t^echen oochWcl Dct be;^
be gewag/ mac? bient alleen tot ge^npeh boo? be bienft.faWtett of negc/g. iDcn fet be planten b'eene WegB twee boet/ enbe be anbere WegbDne boeten ban malhanbo/ om bequamer baer tuiMtn boo? te gaen/ ont fc^ooii te maken ; eenigepiantenfe op alle Weegen 0;ie boet ban ben anderen : alg menfe op alle Wegen b?ie boet ban ben ander plant/ foo kan men in eenmo?^ gen-iandt 6534. of 6666;: of 673?; ; planten planten/ ende alg men de planten plant twee boet ban ben anderen/ be anderen Wegp/ foo kan men ineen mo;geiUanbtg 9900 of 10000: of 10100 planten planten: alg ban pede:pofoon twee mo;gcnlandt9/ ja een anbejljalf ftljoon en gerect fal frb-ben tegëngbe tijbt han't gaer/ met planten / omfe aifoo te planten / enbe alg 0» bic kan planten ende ft|joonbouben/ foo fal Op beel mee? algb?ie bupfent ponbt Cabackkönnen planten enbe berepben.
De Vries David Pieierffo de Vries be?ljaelt ban be Mays ofte lt;urckfcÃe lt;arWe/ bat pag4 117. biebae? foo g?oot gebonden Wo?bt / alg in bc »e?gineg/ Wtkke?g g?aen een fonbe^lingepjobifteig boo? bit landt Gujana, en bejmeenigtjbulbigbtfe tot bupfenbt ofte bnftien-0onbe?tboo?ecn / enbe bitkWilg mee? / geeft fee? goede ^!om enbe meel tot b?oobt/ en igoork fee? goedt tot mout / om bie? te b?ou^ Wen 1 ofte tot ben b?anckbiemen in Engelandt Bale noemt/ en dient tot biberffe noobtbwft tot beg menfetjen onbe?ljoubt/ en ban be Cafrawi ^?oobt/ enbe ban befe gnbiaenfc!)e Åa?we malien be IDildcn een O?antk/ bie fp Paffiou noemen/ Welche lt;D?an(hin bie? ofte bqfdagen moet gebeftgljtWo?ben / be?s peLâet niitfe niet langljbuuren en magfr®e Laetbeiljaelt bit mebe.
pag.471. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;]: P: A: P. A. be/kaelt Ijic? mebeban. QcfeTurcklche Tarw'ofte Milie,
otte Kay fcO?öftbefcn aiutkeu? / bat bie niet aUtenigljin bit landt gebonden Wo?dt/ pag. 4gt;. mac: batfe albae? in bee?tigl j dagen nae pet planten können genutiigfyt Wo?s ben enbe rijp 31)11.
Nieuwe Qat ben Gember dac?Waft/ en han niet aen getWijffeltWo?den/ obe?mitg Colonie brieWutljeuren bae? ban getupgen.
pag.lp ocPoponen diebie; te lande maffen / fijn fee? [)ee?ltjfk / deWijl de felbeab Otte Kay ba^ foo d?oogÃ/foct CU Welfmahcnbc ballen / alg hie^ te lande geen geele ofte P g'44. Witte Wo?telen en doen; foo dütdefelbe fcc?bequaem fïjn om bp alle?lep be?g ^ p. A. p. en gefouten bleefchofte fpech gekoocht te können Wo?ben/ fijn oock fee? dein pag^f.ay taet/ alg men befelbeb?a£dt. ^efe lD?iuljt ig fee? foet/ b?oogb/ ende malg/ 1. p.Zp, en Wo?btbp beelen boo? eenbelicateffe getjoiidcn. Oelpch fret in be? baebtoock een delicate D:ucI)t ig.
otte Kay Qc Meloenen fijn aldac? upte?maten foet en b?ooglj/ bat die na luft gegeten pag.« Wo?ben ; de »lante?g getupgen / batbefe»judjt/ alg bie ftact te g?oepen/ foo een aengenamereuch ban ^ae? geben / alg of men een ^ee?lijchen Welrupc^ kenden 231omboo? hem Ãabbe.
^oo fyn be Komkommers albae? mede fee? crellent/ en ongelijch bete?/ alfe Ijie? te lande ballen.
O:Baiancijns ofte Water-Meloenen fijn niecbc fec? goct maengenacm/ ig een goede be?be?ffinglj.
Oe Caworden ofte CaibaiTen, foet en fuc? / g?oepenbae? in obc?bloebt/ Wel^ he?g fcljillen beqitaeni fiju tot hannen/ en fcljóotelg / om fpijg en b?anth in te boem
©ae? Waft oock bie [jee?l!jche»?ucfytAnas, ofte Ananas, bie in reuch en fmaeck
fmaech allt antere WncOtmte boben gact / fae i0g?oote^ cn belkatt^alg fit ^?afil : be WilUn of be gnbiaencn perfen bae? ceu t^ffdüchen toelfmaeo henben iron upt / bet Welche cen ban bauen beften branch iÃ/ enbegefonbt/ Pannee? bie ee?ft toelgehootfat tooibt.
Vae? wepen boo?t$ alle I)ie?-ianbtfe b?utbten/ aI0 niebe ban moeà en otte^ay tbupn-h?upbt / al0 knollen, peen, karoten, boeOe-kooien, kappers, Savoyen P°£'46. cube aubevegemeene kool , afperfie, artje-tjocken , bete, kervel, peterfelie , faly , roosmarijn , andyvie, latuwe, Aeckers, fuykeray, venckel, furingh, dille , fpinagie, ajuyn, biesloock, lavendel, mariolijn, confilie de greyn , dragon : Det moftaert-zaedt g2oepbtbae?in't Wilbt/ oodl groept bac; radijs, ramdas, en noc|) nice? bie^geijjche tljunn beuchten / te lang!) omaUeà bp maU faanberen te Dalen.
Ven Rijs tooibt in bit ^lanbtmcbegcbonben/ bie befcn ZiitDeu? bc?l)aelt/ one Kay bat bie nae bee^tiglj baegen albae? te ^lanbe nae be plantinge Donnen genut-pag 45. tigljt wo?ben/ enberÿp 3ijn. Cn epnbeljjth be^Dacltbefen iactften ?amp;utl)eu?/ i.p.a.?,a. ai$ bat al onfe g?aenen tn bit Hanbt obe?bloebige? boo?tfetten / cn b?oege?
WP Wozben al$ Die: te?plaetfcn.
VcFabes en be Boonen bie bae? te ^anbe Waffen 5ijn ban biberfe foo?ten / otte Kay: be Welche nac ben bec?ttg!)ftcn bagb be? plantinge Donnen genuttig!)tWo?ben/pag 4$. enberÿp 3ün.
Vefen Zutljcu? beibadbt / bat be Erwitten en Aerdacckers bac? niebe Wel i.p.a.p.a Waffen Willen / mac? Wat aengaet Det gewaà bat men Inhamas noemt / Wo?bt niet ban Demgementioncc?t/ Ijoe fijn epgenfebap enbe name? 10 / bot!) allecnigl) bit / bat Dp fclj?gftbaifc goet enbe boetfaem ià / cube batfe onge^ looflijch boo?t teelt.
9ie2 Wo?bt be?baelbt ban een geWaÃ/ bat menNappi noemt/ Welche be De vues Oofteifche ficuben nictongelifeh enià / Welch geWaà / bp albten men bietot p'^' '29-een toeWüà gcb?upcht alÃmen p?upmen eet/ foo bc?oo?faethenfe geen loop bie in bie Zanben fec? bangereuÃiÃ.
Ve Patatos fdnüft bp / fön te?Wel bekent/ foode LaetDet ooch pag.472. mebe beinaelbt : en bebalben bat J.P. A.P.A. be?baelbt batfe fee?lecDe?3ijn/ foo fclmift be nieuwe Colonic ban bie fcibe b?utDt in befe? manie?/ alg bat Nieuwe bet ià een fee? uptnemenbe Wouel / alle be onfe bewe te hoben gaenbe / fee? Colon, is. aengen;cm ban fmaech / ià fee? gefonbt en boebtfaem ; men Doocht befen Patatos meeftmet bleefcl) / ooch Wclfonbe? bleefth/ men b?acbt of bachtfe / of men eetfe ooch Wel uptbe tjanbt : men maccht boe?ooch fee? excellente bieren ban/ bat fee?fcDoón ban hlcu? / gcu? en fmaech ià / men ban batfoo fle?th maechen alg het befte bic? bat in l^ollanbt geb?ouWenWo?bt/ Ijct Welch olbuà gemaecht We?bt/ men hoocht een goebe quantitept in een g?ootepotof betel / met Wepniglj of geen Wate? / be pot of hetel Ijccl bitljt tocgcftopt / cn olà Detgehoocht iÃ/ bicechtmcn het met bclMnbt / ban boet men bet in een bat met Wate?/ naeacht en bee?tigh uuren fal't Wate? fomenteren blÃnieuto ^ic?/ aWIjet gefi?mentee?t beeft/ ftopt men bet bitbt toe / ijetfelbe ià ban gen? en fmaech alg bet befte ^ottel-bier.
Vefe Papatos Waffen fee?obe?blocbigb in booge gefonbe b?utbtbarc ^lan^ ben/ hoiincn niet Welmobbecigb of nat lanbtbe?b?agen; men plantfc olbuÃ: bet lanbtftboonjünbe/ foo nwcht men hlepncboorcn een balf boet bup/ en V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;een
emfyalf bott of teat meo banmalhanbo/ en kgljt be Manchen ban be Patatos beifchgeplucht/ langfygbe booten been/ ente bethtfe ban toe met aobe/ lactente be blaeberen enbe be epuben ban be ranthen effen boben beatme; of men neemt be Papatos, en fnÿbtfc in ftuthen/ laetenbe te fcljtl oppbe? fhich blijben/ en legljtfe foo in be aeite ; of men maecfit boopjeng/ en legljt be Manchen in ronbe hmnffen bac? in met be Waben/ en ennben be ranthen eben boben be ae;be ; of men legbtbe fluchen ban be Papatos boorfepbtbao in/ fioubt befe tuie maenben feboon ban onfoupbt/ en in be tubt ban acht maenben fal be amp;?bemet be groene blaeberen foo bebecht gijn/ bat men geen gronbt in bene?^ be en falhonncnbehennen/ en befelbe foo gioot bangbeWatialoecn bupft of hinbe? booftopgefeboaten gijn/ bet geeft een gioot boebtfel. Cen momen Ianb$ ban befen Papatos, ig genoegb booléen familie ban tfebentiglipe^foonen/ of mee?/ een bed jae? tot fpijd/ of met blecfch of anbere hoft gebruncht te We^^ ben/ alg ooth tot branch. Ågt;ae? en boben gaet bic; niet ban be;loóren; toont be tooxelen/ ranthen en afbal/ en ben b?oefem ban ben branch/ boe: meft men »e#hen§/ I^oenbem en Hialhoenen mebe/ bie ban bit af bal gbctoeioigb O2ocpen / acnqueechen eii bet Women.
Ore Kny QgManictquus, bic bac^ te lanbe gebonben Women/ ülWnc2 be Forinna en 4t. be Cafaui ban ghemaecht to02bt/ tooiben bac? te lanbe boo? b?oobt geb?uptht/ to fee^ fmaethelijth enbe boebtfaem.
ip.A.p.A Defen %utbcu? beibaclt/ bat niet alleen ben Cafaui bac? gebonben toomt enbe Waft / mae? bat men ooth een uptnemenbe goeoen appel-b?anch boe; ban moecht / alèmae##/ 75?ebae§/ofteWuim^ie? Incite lanbeio.
De Vries. nbsp;nbsp;lt;Defen Ruthen? be?haelt infgelijthg/ bat be Cafauie omtrent be geteeften ban
paj.127. Caiana groept / enbe bat be gnbianm bie tot Woobt gcbiupthcn op be bolgenbe manie?: Spb?eethen befe too?tel opeen flccn/ en Wringen het fap bac? upt/ Weihe raitW jijnbe/fenijnig W, befen Xiitcu? bebadt/batb,|een fyonbeen b?oth^ jen toefmeet/bicaenftontobac? ban flie?f; mae?gefoben jijnbe met Gunae »e^; pe?/ bac? fpben obe?bloebt ban hebben/ geeft een excellente en gefönte c^anfC; ban b?ogèn fpbengcb20othentoo?tel/ en bachenfe op eenen fleen/ aio men be I^abe?-hoethcnboet/ en Wo?ben gebachen een binge?bith/ be gnbianen mähen bac? mebe een b?anch ban/ bie fp noemen Pernou, ofte Pervenou , Ijet Welche fp hoothen in g2oote potten/ en Lieben het gelach men het bic?in^ollt; lanbt boct/ cn geflmeebe/ té gocbtenbefle?ch/ gclpch ^?eme? ^ie?/ mae? finaccht wat b?anbigh/ iOmebefoo hoogh banholcu?/ en han bar? te lanbe thienbagen goebt^gn.
De tact gnbe^upb-fiibtc?banbefiibic? Wiapoko, be?haclt befen ?Cutheu?/batte? L'^' 47f* boen Arowakos Woonben/ bie hac? geneemm met Cafauie te mähen ; entoü' Pquot; be?G be?haelt hP/ batomticnt Caiana befen Wo?tei g?oept/ en bat be%Bilben befelbe manie? geb?upthcriomb2oobt ban te bathen/ cubic? tcbiouWcn/ ge Ujeh te booren bon David Pieterfz. de Vries acnghctocit 10. ^fen Wo?tel/ pag 477. fctpoft hP/ bat aen be fitbic? Efecebi, in g?oote menigljte gebonben Wo?bt.
Nieuwe Vcfctt ^tithcu? bc?haclbt nictallcenigh / batbit gewag bac? g?oept / mae, Color,i.27. bd fch?hft op befe manière/ hoe men befen b?utht hanboo?tplanten/in plactg ban jaebt , ⢠men plant be flamme ban be Cadiavie of Mandioca, be flotten omt?enbtcen boet langh / foo maecht men hlepne hoopjengban ac?be / biete booren Die? toe berepbt Wo?ben.
Wmfbbdftcptmtenban teboopcn ftaen b^feboet ban ten anteren/mmen fteetht Wie ftochjengm't mibben baniebc? boopjen/ op een tytefo^onoD/ecn half boet of h!C2 bupm ban malhanberen; fyoubt bit feboon ban onnjupbt: Fn be (patie ban Ijonbeit boet in 't bie^hanbt / of Donbegt roeben / han men Ihi-; of 1178^ tjoopjeno planten / bat i$ / in een morgen lanbtg 6733; of 6666; boopjcn0/ en ala be too#el boltoaffen i$/ to iebe? tljien boopjenÃ/ b'een boo? oen anbeten 3ÿnbe een alqucrc;enbe een alquere to 22. Qoltanbfe han^ nen/ (De Laet be?hae{bt pag. 22.fol.461,) of eenfclieepel Faringa iitoethen / en 1089. Ooopjeng maechen 108.Alqueros;en iebe; Alqueros han een manOperfoon fpijfigen met bioob en hoft fes toeechen lang/en negen Alqueros hunnen ecu man een jae? fppfigen/ en 108 Alqueros (bat foobcel to alg men upt bonbe#boet in'tbieihónt han ft?echen) füllen ttoaelf perfoonen een geheel jae? fpüfigen : en 648 Aliqueros, ^nnbefoo beelalà men upt een morgen fonbt han t?echen / füllen 72. perfoonen een geljeel jae? fpijftaen ; en tuffthen be hooping Man-dioca han men Muiho, (ont i0Tureks Tarwe) enbe Flyaens (bit 1.0een e^e-lente foo#e ban Erweten ) of onbere g?aencn of Taback planten / fonoe; be Caffavie ofMandioca te befchabigen / ombatbicbingenrüptoo?benin eenho?^ ten tijbt / ce; Dun be tachen ban be CaHavie of Mandioca fiel) be?fp;epben. Ve Caffavie han in be tijbt ban6a8maenbenbequaemjijn om te geb?upthen/ mae;in 12 maenben i$bet bolhomen rijp/ both han inbeae^bebljjben flaen/ en g?ootelijth0be?mee?beren/ ja goet blühen b?ie achte? een bolgenbe jaeren/ foo üet fanbtbooghengefonbtig ; men t?ethtfe niette?op / ban al0menfe ge^ b?upthen toil: men behoeft bae?foo'beel moeptennlet toe te geb?upthen / al§ men tocl totbe Åa;Wc hie? te 3Lanbe moet boen. Ban beCaGavie ofMandioca mactht men fee?ertelent b?oobt / batlieflijth / boebtfaem en fee?gefonbt tg / faeaig eenigh b?oobtte? toecclbt math toefen ; oothtoe?bt bae? blom bange^ maetht/ bae? belitatcn pap of beegl j ban gemaccht boo2bt/ fee? crtelent om . paftep ban te batfen , ⢠tgooth fee? goebt om (^tüffel ban te maechen met hlep^ nemoepten : foo men bae? b?oobtban bachen toil/ fal men be too?teluptt?cc' hen/ bie fch?aepenofrafpen/ enban palen / bae?na fiften/ enbachtfeopcen plaet / opbetoügbang?ooteof b?eebehoechen; ooth foo tyooghtmenfe in ac?-be of hoopete pannen/ bie bac?etp2cg toe gemaetht tooiben / battoe?btbae? gebuerighin omgeroetbt/ toc?bt ban fee? goet tneel / bae? men meel-b?oobt ban backt / bat men Farinha noemt/ foomenbe2 bloem ban maechen toil/ foo neemtmen betoo?telenlcghtfe in foet toaeter 48uitren lanoh / ooth tod b?ie ofbie? boegen / tot batfe bequaem toeech getoo?bcn tg ; ban neemt men bc toonden b?ooahtfe in be lt;^011/ geb?oool)t 3ünbc/ ftamptmenfe heel fijn / en fiftmenfe/ ooth foo neemtbc too?td en fnijbtfe aenbunne ftljüben/ldet be felbe in be Son b2oogcn/ fo han men befclhc fijn fiampen/ ooth han men ben b?oeffcm ban't bergiftight nat / bat upt bentoo?tel gepa?ft toe?bt/ in beSon b?oogen / bet felbe geb?ooght3ijnbc/ ig fec? ertelent tottcgen-gift ; bit felbe tot pap ge^ maedit / en bae? op foobanigen gclegentbepbt ban geb?uptht / tg hohen ma= ten goet gebonben: bae? toe?bt ooth upte?maten fthoonbiej ban gemaetht/ ge-Iüth macxg/ ^lebacg en b?upn ;Bie?bie?telanbe han geb?outoen toerben : bet totrbt albugtoegemaetht/ men backt ee?ft g?oote biooben/ bed b?upn / bieleghtmenopbeae?bc/ omtrent 48uuren langb/ ofWat lange?/ tot batfe,
Q2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b^
beginnen te fomenteren / bieethtfe ban in een bat fcDoon toate,/ bet fä fernen' teren alg nieuto bie? ; bae? nae flopt betbatbiefr toe / bau ban getapt / i# een fee? ftexhen en toclfmaechelÿchen bianch. Qe boo2naemfle l^eercn ban bat 3lanbt gcb?updten btt blei op Ijae? tafel of maeltijben/ t?atterenbe Ijae? gaften banmebe / alg Ijie? te Uanbe met be befte branch gebaen toerbt.
J.P. A.P. A. fc!)?üftbaneen b?ucljt bielmhanios genoemttoo?bt/ 3ünbeGoet enbe boetfaem/ en teelt ongelooflijch boo?t.
Otte Kay Wat aengact be Verwen , foo beiljaelt befen %iit[)eu2 in befe? boegOen / be pag. 43. Orangie-verwen , toerbt bp be Silben genaelilt Annota de Zinzelijn, ftomt upt feechcrelHepneroobejaetjeng/ toaffenbein eenen baft / bit tg be gemee^ nebettoen / bac: mebe Dae? be gnbianen befcbtlbNen / bac? ig mebe een Belie bat blaeuto baft : bae? balt ooth een Gomme bie geel berfi / bae? sün blaberen ban boomen/ bie toel berepbt3ünbe/ geeft een fcer Doogeroobe tolett?. lt;Dae?toaft mebe een Dout bat piupe^berft / enbe ooth een bat geel baft : bac? ig nocljecn ljout/ toelche?.gfap alg Oct beet igpu?pe?be?ft/ enbe ca?mo3ünal0 bet houbt ig.
pag 44. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;entoatb)pbe?gaengact be be?toen/ foo be?baelt befen ?lutbeu2/ batte? mc^
bebetgetoag giocrt bac?men be Indigo af maecht.
De Tact Dc Laet bc?ljaclt ban bcbe?toen opbefe manieren ; opbe fitbicre d'Ama-pag 463. fons fcD?üft bp/ batbae? bibc?fc be?tocn ballen/ mac? en fpecificee# met wat Iiolcu?bie fonbe 3ijn.
g|n be fiibiere Wiapoko fcDêijftbp/ bat bae?boo?cenigctÿben een ^uptg-man foube getooontljebben/ bie bae? bcel bc?toen bc?gabe?t l)abbc/ een g?oot »at bol bat men bae?boiibt/ na bat men ban fijn pafoon redit bcfcfyepbgch?e^ gen beeft / ig OP om fijn quaet leben ban be Wilben boobt geflagen.
pag.4,1. TOübe?g be?ljaclt DP ban be »e?toen op bugbanige toÿfe : men beeft bae? fonbe?lingc »e?tocn/ bantoclthe? eenig genoemt Annoto, een roobe73ene/ tocldte boel gep?cparcc?t3!jnbe bp be ,nbianen /foobawt bic een baftc lt;0ranje holeu?aen bc ^ijbe ; befe We?bt boo?een Ijoogcp?ijg be?hotbt. ^ae? ig notOeen anbe? Befe bat blaeuto batot : bae? ig ooth feehe? Gomme ban een boom/ bjclch aen Haechen cen baftc geele bolcu? geeft; bae? 31)11 blaberen ban boo^ men / bic toel becepbt3ijnbe / een Ijoogbc roobe ftoleu? geeft. Bae? ig ooth bout bat pinpabejtot/ igban cen goeben p^ns, alg mebe een bat geel be?b,t: bac?ig mcbeccn ljout/ boelchetg fap bat pu2pe? be?ft alg bet bectig/ enta?^ mo3ijn aigbethoutig / enmeè^anbere bingen fijnbae2(ongetboijffclt)bie notD niet behenbt en 51)11 toclthe bp nac^ftige oiibc?foeclic?g bp tuben en WbUn füllen gebonben ïpo?ben.
Cpnbelÿtft fcb^ijft bp / bat op befiibiere Effekcbe, cen bc?toc Ovelanagbe^ ' noemt / follbe te behomen toefen.
D.p.de gnbefiibiccc Coro , of Cawrora-nauwe, fcbêüft befen %utbcu?/ bût bae? Vries,pag feboone Oriliane be?toc te behomen ig.
122. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cuepnbclücb be?büclt bP/ bat in bit lanbt Guiana, bc boo?be?baelbe »e?^ pIg. 190. toe tcbehoomen 3ijn/ ban be toelche een genoemt ig Aunoto, welch toaftacn boomen / alg een g?ootc hü?ffe-boom/gtoeytgelijth g?ootc Rooten/ bic opbe?^ ften aigfcrüp3ün/ bae? ban binnen bet pit hlepne befren 3ijn/ root ban ho-leu?/ Welche bpbe^nbianen met lt;0lpbc »almgep?eparcë?tb,o?bt/en homt een
van GUIANA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;29
ten bofte ©mme Bofen; ban / fee?bequaem aen gybe, wgnbfotten bebbm Die? bed beb^oghonbe^ befe be;to/ beimengen bte toel met Caflaui, bae^ 10 ten ante? belebte blaeutobe?tot/ baetis 00th feethe? Gomme ban een boom/ boekhe oen Ilaethen een bofte boleu? geeft; boe? jijn blaberen ban boomen/ bie/ boel berepbt 3ÿnbe / een tjooge roobeholeu? geeft/ boe? ië ooth bout bat puppe? be?tot/ 10 baneen ljooge p?ÿ0 ; ooth i0 boe? een bout bat gecibe?tot. Ån beel anbere bingen 3ön bie? (ongetwpffclt) bie noth niet bebenten 3ün/ totltbe bpneeiftigeonbe?foecbe?0/ bp toben en wüten füllen bonnen uptgebon-ben toornen. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nieuwê
laae bat befen %utbeu? pag. 15. bekladt/ bat ben Indigo boe? fee? obe?^ colonie bloebigb toaft/ foofclj?üft bPtoübe?0 banben indigo bugbanigb. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pag 55,56,
Qe Indigo toe/bt gùemaetbt ban be blabeten ban een feetbeten ft?upcb of 57-plant / bie optoafcbt met bunne bo#etotbien0 / totbeboogljte ban ?aelbefie-boomenz b?aegtjt een tootatbtiglj bloempjen/ bie gebolgbt too?bt baneen langb ftbeHetje bol 3aben ; be gaben 3ün omtrent ban g?ootte al0 rabÿ^-3aebt / mae? bontbe?g?autoban toleu? enbe blaebeten: al0 fp beginnen röp te Wo?bcn/ 3ünban toleu? al0tetupte-blabeten / nae een 3eeg?oen/ blauto^ atbtigll.
Indigo Wil toeltoaffen opboogt / b2oogeen gefonbe g?onben / bientet alte bet3ün/ en ineen openlutljt / en toelomwentbe Zeekant.
jlOen plant be gaben in glippen op een retate linie gemoetht ; iebe? g?ip ftaen^ be bde boet ban ben anbeten / enbe op bet ggipjen iebe? een batfboet ban ben anberen / boet menbüe gaben op eene plaet0
^eteebte tijbt om bitte planten / 10 in bet begin ban be tegen moenben : men moetfe fee? feboon en fupbei ban onhiupbt bouben : b'ee?fte b?ie macn-ben en lange?/ aigbeoctafie bient; mae?al0 be g|nbigo-boomjen0 bac? toat beginnen upttc fp?upten/ foo booben fpbetonh?upbt.
gn tieno elf maenben iobettijp/ bat ighennelijth/ alg Wannte? be blaes beten op beholeiu ban be fiupte-blabtten toefenbe/ beginnen eenige gtelatb-tige blaberen te hingen : om ban gotben Indigo te maften/ neemt men ttote Was te?batBen/ bit fet men op een beubcitfar/ o'een toat boogt? ban be aube?/ opbat alle bet nat ban beoppe?fteftanuptloopen in be anbete.
^e boogljfte iobe giootfle / btfe We?bt omtrent tien a tWaelf boet langb/ gebt boet toijbt/ en bijf boet biep/ ban gotbefteen entsag/ of gotben Raith/ en aen alle ftanten tool biebt gemaetftt/ bat? Webben eenige palen ingemetfdt om btoa?0balchen te leggen/ om be g|nbigoo0-boomjen0 of fcupthen onbe? 't toate? te bouben.
Qe tweebe badt toe?bt omt?tnt acht boet langb/ feben boet Wijbt / en fes ben boet bitp gemaetht/ bae?be Rubigo op be bolgtnbe Wijs We?bgemaedtt: in befe badilepbt een fpinbel bWaïo obe? frtmibben han't tenetpube tot bet anbei/ atn bepbe epnben ban bie fpille/ gijn fte?tbe bouten b?up0toeeglj0 boo?geb2eeben / iebe?boubtoppebe?3übe b?ie boeten uptflaenbe/ baniffe?een een bout ofte balthaen itbe? ttoeeban bie uptfteethtnbe bouten baft gemaeebt / bie opeene gijbe tetbt tegen0 b'anbete ftatn ; al0 nutWeeban bie baitften nae beneben bellen/ foo ftaenbe? ttoee na om boogt)/ bie nabeneben bellen/ bebs benbe pebe? bie? a bijf Cmme?0metbebóbem0uptgeflagen / enbegioote ftees non in be platte gefet/ atn boe? haft gemaecht.
^3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^u
JDu / aid be badi bol toaeto ($ / fiam twee perfoonen opte hant ban te bath / ten optieeencgüte / en een ande? op te anbere 3übe/ febe; bp bcu#c txthente nafith be boorfj. baldien te bobenfle ftaen / fooflaen bte emme?# in en upt bet toate? metg?oot geweibt.
j@u/ alg te gnoigo fl?upchen ente blaberen rijp en beqiiaem 3ijn/foofnijt men bte ft;uphcnenaUe0't (amenaf/ enbulbt bae^be bach mebe bol ; ban fet men bebtoaiobalchen boomaementlpcfa om be ft^upthen onùe: teiiouben/ op/ en bulbt te bath metfd)oon fupbei foet toate? / en foo lact men Oetflaen / tot bat bet toate;boo? be h^aditban 'thmpbt begint te fepnenteeren / en fub op te geben/ ente aid men fletbat bet begint nee? te flaen oflbl teftaen / footapt menai batträte? afin be laege bach : frt afgetapte träte; bae? injÿnbe / foo flaet men bat toatc? bagb en natbtfonbe? opbouben / alternet beexiglj uwen uae benanteren/ totbatbebe?toebanbet Wacte; begint te fcbepben/ 't Welch men op bndbanigen toüdhan beme?chen : men neemt een globbe Albere hom/ bae? in neemt men t'elthcng pet Imete?/ foo b?ae alamen fet / bataenbesjj^ be / ofop be boobern begint te fetten / foo bout men op ban bet Watte; lan^ ge? teflaen/ enlaetbet ftaen finchen een nadjt / of een bagb/ of mee;/ en-be ban laet men bet Wate; fatljjcnd boo;h?aentjcn0 booge;en lage? afloopen ; tot bat bet homttotteg2onbt/ foofet men lüntoaet boo; betgat/ om bebe?^ toe te bebouben ; toannèe;'t toaete?wel tb afget^othen / foo neemt men fac^ hen ban lüntoaetgemaecht/bae; boet men ben b?oeffem ofmoebe; in/en bangbt befelbe op pennen aen be baich / om be boebtigOepbt bac; tipt te laten lechen: enbealgbe bocbtigljepbt tod uptgbelecht iè/ ban boet men bic b;oeffem of moebe;in lange ofte b;ccbe bootend/ bie omtient b?ie bupm biep^ön / mbe fetfe bac;in bc lt;§onne om te b?oogen/ cube b;oogb ^ijnbe/ tobe indigo gbe' maecht : en om te p?obeeren ofbe Indigo goet tb / feb;apt men met be nagel bae;op/ foobp albien be felbehoope;acijtigb fiet/ en blincht / foo ip be felbe goet/ foo be Indigo toelflaet/ geeft bie bpfonbere g;oote toinften.
Wat bo;be?0be be;toen aengaet / bonnen top upt J.P. A.P.A. niet anbe;d bie?ban fcb?öben / alObatbp ondacntoijft/ bat ben Indigo enbe Orangie-verwen in bit 3lanbt Guiana ban befgelijch getoaffen.
sette Kay Wat aeugaeube be Gommebe?baeibt befen Xutliem / bat ben Anime in pag 42. beuget met ten Coliman obe? een bomt / 3ünbe befelbe een gecle en hlare Comme ate bie ban Arabium.
pag 43, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ZDe Copal itf goet om gefmeHen te geneefen / upt hoube flijmatbtigeoo?faec^
hen boo?thomenbe ; toant bie upt bitten be;oo?faechen/ bae? ip befelbe foo bien^ ftigbniet boo? / aengefien befen Copal Ijeetip.
^efen Copal ipeen boitte Gomme upt ben g?aeutoe : ben boom / betodche befe Gomme boo?tb;engbt/ ip fee? ben Lauwrier-boom gelach / mae? tg g?oo^ te? en biche? ban flamme.
^e Baretta ipeen fee?hepifamen baIfem : bae? ballen ooch be?fcbepbe Gommen , fee?bequaem tot Perfuymen, bae?too?btooch gebonben geel Amber,eiv be be Gomme Lemnia.
pag 'i. Wpbe?$ / ban be geneed h?upbenfcb?ijft bp/ bat be booinaemfle ban bat ILanbt / en bie aireebe behent 3ÿn / 3ÿnbebolgenbe / alp Spicamardi, Caffia, ,Fiftula , Sene-bladeren , Bolum Armenium , Terra Lemnia : bae; id ten Be-fie , genaemt Kellete , be Welch fee? goet ip boo? bloebtganch: 'thw ban be bid'
blabemt ban een h?up)t genannt Uppeé, i.g goebt tcjeneiaHe beigift/'t fap ban 'tblabt Icari, iÃfeet goebt tegengapÿn in 't0ooft/nebeng ontaHöihe 0e^ neeg-h?upben nuc;.
lt;Defeii %utfyeur ber0aeIt/ batin bit gelvefte beel ïvelnipthenbe föoinme pe vries te bekomen ië/ maer beWijl lip geen erpevientie en tjabbe banbeeÃeneffi- pag. ^o. hrupben / foo en Wifl Ãp niet Wat hraeöt fppabbe/ maerOl' fcÃ^Ãft bat baer Walt Cailla Viftula , en Senebladen.
lt;De6ommeaengaenbe/berOaelt befen ?(utbeur/batop be Uibier d'Ama- pe ract zones te bekomen spn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pag. 463.
Opbefepag.berfoelt Ãp ban een feetker ütwpbt/ Wia Paffa genaemt/ pag.46,. Wiens Wo;tel befmaeckfal bebben alg gember/ enbe ban een fonberlinge kiacbt / te Weten / nae fijn feggen / goebtboo? be loop / en Ijooft-p^n / en bers baeit Wiberg/ bat boer mebe Halfern gebonben Wo^bt / Welche / alg befen autbeurberaadt/ omtrentbe fiebieren Aprobaca, Couwo, wia enbe Cajana te binben foube jijn.
Cn wat boxberg aengaet be Comme en be reebicinalen in bit Uanbt/ fck.itjft bVbugbanigb : be Welrupchenbe Comme ban g?oote? Weerbe enbe pag.4,2. kiacbten mmebiepneen Cbiw^gia fijn ontelbaer/alg Gomme Lemnia, Co- pag.473. liiiman ofte Cariman , Baratta , enbeandere meer*
Qe Coliliman ig een Comme (Wart enbeb?ocheligb/ in aenfien pick ges lijch/ een Wepnigb op hooien gelegljt / betbiilt be plaetg met een feer aenge, noemen foeten reuch.
jUcefter Walther Carij , een man ban goebtberftanbt in be mebecijnen/ fegbt/bat men betbooftboubeobetbefioodk/ tWee à bdemael baegbg / bet geneeft feer Wonberkjeh alle hoube bochtige nbumatijche ^erffenen / ig ooch goebt booêpbn in be lenben/ bae; mebe gefmeert alg bet Warm gemaecht W02bt/ 'ig oochcredent om Wonden te genefen/ en noefóbed andere geb#cc^ hen / Ijet Wo;bt ooch feer goed bebonben beo? bet J^erecijn.
©e Baratta , ig een feer feltfame23alfem / alle andere berre obertreffens be/ geneeft feer Wonberbaeiibck berfcbe Wonden/ op hooien gdegbt/ geeft een feer aengename reiick/ boer fijn noch andere Wdrupchenbe Comme , die feer bequaem fijn tot parfumen ; infonberbepbt een / Welch een aengenamen reuck geeft / alg ban Eel Magelijn,boer son ercelente b?oogenboo; de mebis ebnen / Spicanardi, Caffia,Fiftula , Senebladeren : nebeng notij andere blOs gen mee?/ bie in onfe quartieren noch onbehentjijn/ en ban ein fonbedinge h;acbt/baer g?oept een tippeltje/bat ban fonberlinge h?ac^ig/dat bpde Wils ben Slaep-appeltjen gutoemt Wo?bt/ Welch foo biolcnt ig in fijn Werchinge/ bat een hlepn beetjebaer ban ben boobt-flaepberoo:faecht/ de ininfte droppel ban bit fap / ban afpurgeert men feer ercffibdijch en dangcreug/ doch moet bp be medeeijn-meefterg boorftcfyteltjch geb^upekt Wo?ben.
Qaer ig een befpe/ bie de gnbiaenen Keilette noemen/ bat feer goebt ig te^, gen ben 251oebt-ganch 't fap ban de bladeren/ genaemt Uppee,geneeftWous ben ban fentjnige pijlen/ of beten ban fenijnige gebierten.
't^aebt ban het ^labt/ genaemt Icavi, ig goebt tegen pijn in 't hooft/ enbe biergdijeheb?oogen en Simplici meer / alre langhom te bethalen.
Cot btflupt ban be Commeen medicijnen getupgt ]:P:A:P:A,bat mets be in dit jlandt Halfern enbe Comme te binden ig.
De Vries WhounettuittmUaten oit Wcpnigcnoch in te boegen/ hoebanighbitbe pag. 130, Wilden boo; een feecker ^oomyaerbifco foübebangen / befcn^oom fijnbe Dan fouberliiw confoeratie/ gelach beien Nutijeur fcljkjft / luaflguntene^ Ihckomtrent be iDilben Ijaer Wooningen/ en alkfy willengam biffcljen /nfr men fp eenigetaerkengbaer ban /en baren tn be Uiteerhen/ Welche metboogb Water / meeft bol blieben ban goeben bifetj / cube nemen be ftochjeiW/ bie fy op fleenen upthloppen / gelijch aid of tjet blaois/enloopen ban hoben aen be Itieech / bie fp beneden met ijooghWater metfachen ban hoornen geflopt beb, ben / en Ijct 'water ten halbe gebaUen is/ Werpen fpbefegehlopte Doutjen# baer in 'hier boo; homtoe Difcj hoben water fwemmcn/alooffe bzonchenig/ feer bnpfelachtigh/ fommige tWingen upt ljet Water/ moer be ineefle part b#jft met be bnpch hoben Water / en ban Wo;bt oie ban be gnbianen meteen fiyep net opgehtyept. maer foo baer noch eenige mochten fijn bie noch fWenu men/ bie fcijietenfe met phlen boo?het lijf/ foo;bat peber foo beelbifcljbangen han / alo het ijem belieft.
Qefenautijenr/ om bat Ãpeen Wepnigh in ben fin ban ben boo?flen ber^ De Laet fcheelt / boo?foo beel/ aengaenbebcfeii fBoom / foo hebben Wy niet können pafr 173' nalaten / pet gene hpbaer ban fchnjft / ban Woo?bt tot Woo?bt/ in befe mar, nier hier bp te boegen.
lt;9en23oom/ baerbe Wilben haet bifch nieebebangen/io ban fonberlin# gen confiberatie : Waft gemepnlnch omtrent Ijaer Wooningen ; al0fy Willen gaen bifTcijcn / nemen fp eenige taerhen# baer ban/ enbebarenbe in be h?eec^ hen1Welch met hoogl jwater meeilbol 51)11ban goebe bifclj/ nemenbe fëock# jeno/eerflgemodelt op een fteen/ enbe w?ijben bietuffehen behanbenin't Water op biberftheplaetfen / Welch boet belDifch hoben hoornen/ met ben buprh om Ijooglj/ foo bat fpbaer foo bele können bangen alofp Willen.
Wpmaecken een epnbe ban bit kapittel/ met het gene befe authein: pafr468. fchröftbanbe fobebie omtrent be iftibitren Aprawaca, Couwo, wia,enbeCa. jana tebekomen iiamp;.
^it iiei al het gene / toebepoorende be töeWaffen bie in bit landt gebonden Woéden/ alhoewel bieWepnigh/ bande fijde aengaenbe/ boo? geen geWaO gerekeut kan Woéden / om barfe npt een Vier ontfpnipt / foo fijn Wpgeiioot:: fatekt geweeftom niet een bpfonder kapittel ban bit Wennige te maken / foo boebt ljetons goebt te jün / bit felbe Ijier in te boegen.
Wait aen belanaÃt/ het ramme vee, foo gjootaltfklenn/ al$ bae? fijn Paerden, Offen, Koeyen, Ezels, Schapen, Geyten , en Verekens ; albit 0ebierte Wil uptermaten op bit ^anbt Wel aerben/ en heeft .barreen feer goeben tier / en teelt feer ówrbloebigh boort/jibeter alg in
van G U 1 A N A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33
in emtac aeweftmbmioufe cBurapifflK quartmeu: gelijkk ftilrK^ befpairt kan wo^bm onber ben Oronoque gclcycn :alwaer batbaer bcel in obcrbloebt W/ both brele ban be ^panjaeroen ban: ueb^aept / bie niet nature! en 51)11.
@et ildilbt/ too gioot alp kUim/ bat baerte lanbe qebonben Wo;bt/ iff feer goebt en mmigtryanbe. OnbQ be boo^naemften luo?ben gerehent d'An, tes, lp bau geftaite alleen hUpne Os, ijeeft een Oalpen ljooft gelqeh een Qa^t 1boet) bieeber / en ùangenbe ooren/ bet bleefcO ban bit ©ieria feer auv genaem en belieatt/ cm gegeten te Wo;ben/ boons ip beer meer Wilbt ge, bierte/ aio Herten, g?oot tnfcboon/ Rheen ban ober be bonbert en meer ponben gcWugtp / ipuoch feer Welfmahenoe / be wilde Swijnen fijn Dalban berfcbepbe foo# en aerbt/ en bat in een ongeloobdijche meenitfre.
Qe Packen ,Cotijs, ende Tatrous , ipeen feet goebt Wilbt/ beeft een befe catt en Welfmakelbek bleefty. ^it gebiette boubenbaetonber öeaerbe/ ge,' lijtk bier te lanbe be ftonpnenboen.
Oder te lanbe fijn ooeh Hafen enbe Konijnen , ban een fonberlinge g^ootte/ tn fttr aengenaem ban blceieij / nodji^ albaer feer beel anber Wilbt/bat feer langbfoubaHeniom te berijalcn/maer w, luilUn boo#gaen/|en berbalen ban bet gebogelte/bie boer op batUanbt fee? beel ontbouben/ alp baer fijn fonder, linge g?0ite Ka,koenen,bie o?binarip 30 â36 ponben fwaerltvegen/betbleeftb ban beft Kalkoenen balt belitatt/ en ip feer mals / ft) gijn boo?ben bauch bet, en balt foo b/oogb met / alp be Kalkoenen bier te lanbe boen.
^e Hoenders ^qn bat? te Uanbe fee? g?oot / jae foo g?oot alp bic; te Banbe be 0anfen jijn. ^at Hanbt geeft boo?t g;oote bette Ganfen , Eenden, Duyven , en mee? bie?gelijche gebogtlte.
Zlle Wilbt gebie?te en gebogelte bat in Bralil en gantfdj America gemeen ip / (boo? foo beel be Xanben gelegen tuffeben bepben Tropicas) bat ip/ mebe in Guiana te binben.
©aer ip tweebe?!^) Wilbt gljebogelte / alp bie bao in be boffeben en Campmisontbouben / bat gÿn feer gtoote Srruysvogels, en gebügelte Moutons genoemt / bcfelbe gijn b?upn flba?t ban toleur / en g?ootte alp een Kaïlekoenfe Henne , bet manneken beeft een boo?n boo? opfijnbooft / om, trent een fpannelanck/ aen deken bleugel ootk een kleyn boo?ntjen / toaer mebe Ijet tegenp fijn bpanben gaet ; 1oo bp b?inckenb)il / geeckt bet ben boo?nee?ft in bet Waiter / baer fp bat Water mebe ontroerbt/ om boo? ber, gift beb?ijt te 51)11.
Qe Jaccouwen 3ijn oochfWa?t b?upn / geileken feernaebe25ergb.boett, be?p : befe Ijoenberp können tam gemaetkt Wo?beii alffe jongb51)11.
d'Arracans gelachen feer nae be Fayfanren , baer 51)11 ootk beelberbanbe Wilbe Duyven, Wit / b?upn/ rootacbtigb/ en gefp?itkelt/ g?oot enbe hlepn, en bat in g?oote menigbte.
«De Geroutes jijn fiingel-bupben/ g?aeuWen Wit ban toleur : be Rolles 3ijn Tortelduyven, ban biberfe foo?ten / b?upn / g?aeuW en rootacbtigb/ be Papegayen çn Periquiten 51)11 beelberÃanben : ban gelijeken 3bnd'Araras hier te*anbe , genoemt Wefl-^nbifdje Raven , Wekherp bleefdj fee? Iet, her enbe foetip.
d'inambousipeen feether foo?t ban Patrijfen, beftlbe gijn feboon gefp?to helt / beel g?ooteralp be bier-lanbtfe / jag?ooter alpbe^paenfcbe Parrij-Cfen .
fen , doth fee? belftatt bnnfmaech. WGuianes gyn tloofyogelC ban biVerfc fooxen / ban btqgelijche gebogdte iffcr bede.
geh han nfetboo?b»gacn/ om te qeùenchen bit hiemi boodtfe/ batmBrail Beya-froule, en in Guiana Eva Nere gcnoemttoi^bt / bit boacitie id ban grootte alg een übt ban een binge? / fön boofien io hoben op ernaoibtnair fchoon / ca2mofön bantofeiw/ eube oen fijn bimchjen ig het foo uptnemenbe blmthenbe/ bat geen goubt / noch brei / hoe berfeb en glmflerentie het ooth marf) toefen / bac?balnet te be?gchjthen të.
Onbei be Water-vogels gijn befe tod be p^ntipaelfte / bie men in ^?afil noemt Juberaus , 31)11fluiten tolt / het ftiKh boeeght oibinarpttointigi) pont/ en ooth Wellwae?be? ; hetbleefth ban bien boogeUgongemeen goet enhefloch banfmaeth.
lt;Dae2 3ijn aneilqi flagh bangioote Rijgers, biemen in ^?afi[noemt Garfa Real, 3üno?aeu en but/ en fee? gocbt om te eeten: bae?3ijri ooth fpieilnitte Rygers, g?óot ende hlepn ; befen Bogel b?aeght fimbere beemi/ bie in alle plaetfen ban Europa fee? begeeriglj 30quot; / bie befen Ryger ban het hooft af / vontfom ben halo iube?toae?t0/ tot opfijn onbe^lÿf toe Durft hangen.
Qae? io ooth een feethe? flagh ban Bogelen / biefoo g?oot3i|n alg hiel te tante bè fiabeng3ijn / in hetbeginfel fljn be? fclbe? beeren Colombijn bonte?, toen / both nabeihanbttoaffcube/ b)e?bt Incarneer, jae/ ten laetftenfoo hoog en fthoon incamaet ban holen?/ alo eenighoogh bie magh aenfthonlnen : ban befe fthoone beeren maechen be gnbianen heele hl^encn behanghfe g/ ooth h?oonen op tjunneljoofben/ het bleefth ban befen Bogd ig fee? gocbt en fmac helijth.
; ^ae? 3ijnooth g?oote Endtvogels ban bibofe flach / fee? goebten belitaet omteeeteii: bar?i$ ootheenflagnban gebogelte/ behang ban giootte alg een Stoaen/ met een langen bal#/ i# ftofl?t ban bee?en/ be Welche belitaetig om te eeten.
^ae?i$ ooth een halfflagb ban Endtvogels, betoelthe3ünbeelbe?!)anbe/en lethe? om te eeten.
^e Leperaers albae?3ün bpoholembeêtoig; bae? 3önoothbe?fchepbefoo?t ban Snippen, g?ooten6ehlepn ; be Moeras-Hoenders 31)11 fee? aengenaem gc' geten.
lQoth foo i0bae2 bed nnbe2gocbtgcbogelte mee?/ het Welche alhie? te lang fou toefen het alle# op teftejlen/ toant het i$ Wel af te metten tipt bit boo?^ , be?haelbc/ barbar? noch beel en berfthepbe Kogelen moeten^ÿn/ mae? top füllen boo?tgaen/ en banbegebie?ten bedjacit befen (^thêübe? opbu$banigen Wno.
De Vries ^ae?.i§ bed Wildt ban albe?hanbe foo?te in bit landt Guiana, al# toilbe pa|. 127 Verkensban g?ootgctal/bge?sphtWeebe?leph(cpne foo?t/bp be iBitocn genoemt Pockièro, triebe nabel op te rugh hebben/ be andere genaemt Panigo , befdbe - 5tfn fee?g?oot/ toegen gemeenlörh 1pa180 ponbt; bat? gijn oochmenighit ban »afeiien tonijnen/ bodrbiffecentban be onfe/ gijn gelijth een jonch Ibmt/ bat tiie?enttointigbnuven'0tibt i$t bae? gönLuypamp;ls, Tygers, Armadille, Maipuries; befe 3ünban fmaech aio Offen bleefcnz lijn ooth gefouten too?' ben: bae?3!jn doch Baremoe$, befe fmaechen aio (Schapen blccffo; al# ooth noch andere hlepnebee0jen$/ trie mede fee? leche? ban bleefch3Dn.
^ae?
TDaq 3ijn Daynen, Aapen CUDc Meerkatten, bail blUeife f00#nt/ C?0Cttnbe hlcnn; ban befe beiden 3ijn0c20iuaUDCh bed / Worten bp erpaUntie al goebt betonten om te reten.
^e Criebeffe (t$ffltfoo#ban UDilbCn) be?hftlen bat opbe ntbfQ Caparwa-d, ^axen^pn / oie be Wilden noemen Ofary,en toilbeBtUChengfoKberfpeek/ bie fp noemen Abifera, ooth ^uutci becojens Waricorygenoemt/jijurouban bW/ beboo?ftebeenen / al§ oothbeatbterfte / ljebbenmaeêb;ie teencnatnbc boetenÆ 'thooft ^Capgtgetoijg/ met een hoite ftce;t / 10 fco flaperigO en hiep:: nigh banecten/ fec;t2aeolidn Ijetbefetten of klimmen; oothi$bae2een bee0^ jen bat Sagewints genoemttuoibt/ i$hlepn en tee?/ kan niet toelg^oot gebracht too?benbupten be oube ; ootk foo 3ijnbact fceegroote Bavianen.
^otOfegbt befenHutlicur/ bat baerin gêoote oberbloebtjün toilbc Eynden, Teerlingen, WildeGanfen, Rygers ban bibetfC kolcuren/ Kranen, Oyevaers, Fayfanten, Patrijfen, Duyven, Lijfters, Meerlen , Snippen, Papegayen ban bi^ berfe foo?ten / alg ooth groote meenighte ban groote en hlepne »ogeig ban uptftehenbe koleuv/ neben# grootebeiflinbenbe Vogels, enbcValcken banale be^banbc fooien met fcDoone holeu?/ alg ooth Ravens.
top boegen bier mebem/ ban bet gene befe ZutbemfcbêÃft/ boen bpin 't pag i3zgt; gae? i634/in 0ctobe2Opbe fiibie^Senarharia Wag/ batbpmetfünepgenoo^ gcnljeeftaengefien/bat een feedte^ftang Capitenn albae:/ met bem opte ^atbt gegaen toag/ be TOilbtfebut banteboomoembe ^apitepn niet alieenigb een toilt Daichen gehangenbabbe bie be nabel op be rugb biaegbtZ mae: bat bP in eenen feboot 33.Åeelinchg boobe/ toae; obe?befen de Vries bem fee: be?-toonbe?be.
Watbopb^gbe bloebeloofe Vieren aengaet/ be^badt befen ?tutbeu?/ bat rag 127. men in bie getoeften fee:gequelt ig ban be Moskiters, bie fp Mapiry noemen/ fteedien feegbinnigb/ eenigbbie^geftoothtz ig een goebe remebie boo^bit g^ bic^e.
Wöbe?gig bae:een ongebie^e zbiefeNiguasofte Sico noemen.
»o?be?g be:baelt befen ^clmjbe? ban btt ongebie#ez Mosquiten genaemtz batfe op beÃibie: Amana bac: fee? mebe gequelttoarenz en bp bedJaelt op be bolgenbe pagie/ bat in een anbete fitbie: Sarmanne genaemtz baii gelpthen fee? mebe gequelt Waren/ taant fpbabben bat: Nmatben aen be Zoomen ge^ bonben/ aiwat? fp in gingen flapen/ en om bit amp;ebie:te/ ban taegen be memos bulbigbepbr/moeften fp be aimachen boben pet hooft toe boen.
Ban be 0ebie:ten bcibaek on# befe ^tlpübe? bugbanigh/ het 230$ mbt Nierwe Belt ig bol ban bè:fcbepbeWilbe Tuieren / al# Herten , Hafen , Konijnen , tailbe ceiom.1r Verckens,enbe bed anbete/ onghie:onbehent/ fee?goebt tot fpÿfen / bat? hm oothfee: beele fooien / en bat met gioote menighte ban fcbooite(0ebogelte/ g:ootenbehlepn/bic foo goet en fmaethelüth fijn om te eeten/ alg eenige bic tap bic?te lanbe hebben.
Ban befen ?tittlKn: WoibtVr ban be 6ebie#enbc^aclt op bolgenbe tang, tra? a TDae: gun in bït Zanbt/ inbe25offchen en Belben beel WilbeVieren/ al# Verekens,Reenen,Herten , Hafen , Konijnen , Packen , Tatous, en andere foo?s wn mee:/ altemaelgoebe en fmahelpthc boft.
gnggelijth ig bae?ooth g:ooten hlepn feboott Ccbogeltc/ban albnhaubc foo?-ten/ al# Fifantcn, KorhQenders,Patrijfen,Duyven,Papegayen,Quackels,enbe Snip-
2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pen,
pen,Thelingeti, Lepelaers, enbeonberettonganiie^onbchent / en toattrijte^g aengoet/ bet Qup0-ofÅain-gcbic^e / als' Hoenders, Enden , Ganfen , Pauwen, Kalkoenen, amp;c. Orfclbc teeUn ùaa machtigl) boon/ toont be tfngdfdje/ tfraufclje/ enbeVuptfcIje/ bieinaerban gemenemibbelcnsün/ en berühmte ban Uanben lobten / bouwen niet alleen beel I^oenbe?s/ maohubbai ban Kalkoenen ,ban i00:i50: ja 200fluchgfeffeng/ bac^fp bae; â¬afel2a3maclbe$ WeechS mebe berfien.
^eGeyten en Schapen teefenbac?ttoeemoel bes ^ae?0/ en hijjgen 3/3/4/ fa5op eenen tobt/en te Verckens ongeloofljjch/ bet g:ootc Bec / alg Paerdcn,E-zels, en Koe-beeften, ae?ben en teelen ooch bete; boon / alg blo te XanOe ; en menbinbtbae; bede Savanas, en foete iiibieten/ ombiete toepten en te toa= men.
De Laet bciOacIt/ bat op fommige plaetfen in be fiibie^ Wiapoko be gin^ De Laet teoonTOg fee? gequelt3bnban een ongebie^te / gelieft alg een Vloo,be toeldicfy pag, 465, Niques noemen / bat bietuffdjen be nagelen en bet bleefcbin b?uppt/ bet toddté een gioote pijn en be?b?tetige quelling be?oo?faecltt.
pafr466 aDpbe?g fcbiüft bp/ bat be intooonbe?g bie op be felbe Gebiet tooonen /_ beel boenbetg Ijóuben / en bat boet goebe leeftotljt te bekomen toag.
pag.468. gnbe Driangel Eylanden fcbjijftbP/ Dat boe? beel gebogclte/ toilbten Eu-wanes te bekomen 3ün.
Wfcb?ijft topbe?g / batte? op frtCplanbt Niockombro, leggenbe tuffeben 'g'4 9. be ftibiere Cajanaenbe Meccoria, bpfonbe?beel Wilbt ig.
pag,471 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;enbein 'tgenttael ftbiüft bp ban be gebictten bugbanigfy Deel anbete noot'
faechelüthbeben boo? be onté?boubtban beg menfebenleben/ too?ben bie? ge^ bonben/toilbt ban alle?lep foo?ten/ aigWilbe Verkens in g?ootgetal / Woe? ban ttoeete?banbe foo?ten 3un / be blepnfte genaemt Pockiero , en be anbete foo?^ ten Panigo, blebènabel op be tugb beeft : befe Verkensjpn ban een gjooten ae?bt/ jae g?oote? alg be Verkens but te ^anbe/ of in lt;engelanbt : bae, 31x1ootb metugDte ban Hafen, Konijnen,botfyhlocchc? aig be onfe bie? te Han^ te: en ooch foo 3ljnbe? Tygers, Luypers , Oneen, Armadillen , Maipuries , be^ fe 3ün ban fmaech aio Offen bleefclj / en bonnen op befelbe mus gefouten too?ben : be Baremoes-melck,fmaecht aig of gbp^ebapen melcbat/ gelijth alg bae?noch beel anbete heeften 3ün/ bie om ho?tùepbtg toille lupft niet be?' fyielten too?ben.
Ooch foo3ijnbac? een g?oote meenigbte Apen enbe Meerkatten, ban bibe?' fe foo?tcn/ g?óote en hlepne/ ban fonbe?linge coleu? / alg ooch Dainen : befe beeflen boo?ben ty ctpetientie aile goet bebonben om te eeten / en noch bedang bete b?eembeheeften mee? / bieljie? te Zanbeniet bekenten 3jjn / eningioote menigbte albae?bebonoen toogbenâ¢
Het
V^ntebiffcren (feWft brfen%utheu?)(g nte? bedboler. Åoft / ban De vries Zee-vis , al0bao3Ãn Steen-braefTems , Meulenaers , Tongen , Schar- pag. 128. ren , Roggen, Swaert-vis , Steur ; befe t$ cen bi^al^Cen Salm, mat? en 12% tgtai0bteop75atabi0 balt / uptgenomen beholety : oochfooiflc?Gar-naet , Zee-kreeften enbe Oefters, Welche acn tachen ban boomen groepen/bat Wonbcilijchfdnjnt : bae?t0oocheen Haben bW/ genaemt Coffouwa, bie m eichen oogh tWee gelebten beeft ; befe fwcmmenbe / houbt 'tcen altjjbt hoben / en fiet anbe?onbe?toacte2 / be ribben en ruggen son be^menfeben rib^ ben en rugge fce?gbelÿch/ Ijebbenbe be ecnc ronbt enbe beanbere blach / met een tuggebeen boerin : befen bifcD i0 toat g^oote^ al$ cen fpicringD / en gelucht hem fee; in 'tfwemmen.
lt;Defebouben bae2metg2oote men!gDte be ft?anbt langlj§ / Waengenacme; ban finaech aio ben fpteringij.
Oothfooig bae?een foo# ban bifeb / bic genoemttoo^bt Accare, fee2gehje^1 henbe nae een Krocodii, mao ië boat langes/ bunbe; en geb^ongenbe^ban hooft / homtfomtDOtO Wel op het Glaubt/ i$fee;goetom te eeten/mae;moe^ felijch om te bangen / heeft een fonbe^Unge reuch/Wae? bookmen biegeWae;
W02bt.1
ZDae;) ig noth een foo2tbanbtfch/ Owannagenaemt/ biebeboo2gaenbcnfct ongdijeh ig/ bocljWathlepnbe2; bae? wcibtoocheen bifch gehangen Ayama-re genoemt/ i$ban g2ootte alg een g^ooten Clft/ tg fee? gefonbtomte ceten. »oo2tg igbae? banblbe?fe »tfcl) fce?beel/ bothbpong noch foo niet bekent/ mac? alle fee?goebtcn belicaet/ foo bat bit lanbtnae fünhlimact math gljc^ noemt Wo2ben/ boo? obe?bloebighept banccnigelDifch/enbatbp ecnigblanb ban be wèreibt beroemt magh Woibcn.
Qae2 tg oodi een Zee-btfeh/ bie be gnbfanen Coyumero, en be lt;§paenfe Manatie noemen/ enbPongcenZcc-hoe gcnocmt Wo?bt; befe homto?binarp/ , of Welmeeftin beWinte?/ of bochtigefapfoenen/ in be begehe watteren; alg befen opgehangen ig / gelicht fee? nae een Batchen bat geflacht en opgehangen Weit/geigchtooh Wel na een jonge og ofte Hoe / heeft fihee? en ribben / algcen »aMen of Wig; biebefe nopt gefien heeft/ fou meenenbat Ijct foo een bie? W^/ bchupbtig aig een lioe-hupt.
bac? té oóth een Bifch bie in Ooft-^nbien Cakop genaemtWo?bt/ ig cree^ lent om te eeten/ en ban g?ootte aig een Cabeljau, mae? fcljobbcn opfyn lÿf alg een tfo?pe?.
3Qochig bac?ecn »ifch bie inOoft-gnbicn Sanbiiam genoennWetbt.
©och onthoubthem in't be2fcheboate? Coa, Krabben met g?ootemenigh^ te/ en opbelaegc be2b?onthcn ianbcnen onbiepten langhg bie hull heen.
QcWiïl befen 3utheu?omt?ent Cayana watiangljgbe jee-hantgingh Wan^
C3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beien/
beien/ fagi)breen IDalbifcb becbteninet een^toae?t-btfcb bat het boate? foo vcot alG bloebt toagz t'elchen0al0bc IDalbifcb iipt bet watez fp^ong/ en boo; bmautiiepbt ban ben ^toaem-biftll/ blie§ Opeen ftfyicliclüth tnate? op/ in 't nee?homen floegO Oem bc â¬Â§boae?b-btfcl) onbe: be bupeft/ bat Op t'eltfteng tuc^ bez uptljet toatq fVlongO/ en Op fcO2üft batOet een Wonbe:bja0 oiu aen te fien.
pa^. 133. Dn be?0aelt on$ bo?be? ban be Zee-gcbie?ten/ bat boen On in be fttlofe? A-mana toas/ begnbianen ban bieplaet^ upt Vifch en Krabben bangen toaelt; ren/ bat bun befte Ooft ià ; en een toepnigO boÿbeigboOaeltOP/ bat be boo= men in 't boate?g?oepben/en be tacken bie in Oct boate? Oingen/ met goebe Oe-ile?$ behangen toaeren/ bac? fp fmaechdikh ban aten.
Nieuwe TO komen tot befeh ^utOeii? / be toeltOe one* fepzOfr ban be Biffen op befe pae 1quot;; 161 toog: Tgt;e Zee-huften obe?al in be foete ftibie?/ 3Ãn oochbe?rütkt met een gzootebaritept en menigOte bantealbe?g?ootfte/ fefoonfte enbelitaetfle mfr fëten be$ boerelbtg.
i.r.A.r.A wBiffeOen aengaenbe/ fcO?ijft Op/bataenbcl^aben/bae?fybe?mepnben One? onbc?te f[aen/ fee? [)ee?Iüche»iffc0crpen 3ijn (bpnaconbe? Oetgefebut) op bic Hilft / baei onfe Sebeepen ten anthe?quamen / en anbere plachten te biffeOen. gnbe fouteen foete fiibie?/ alp mebebe Zee / i0obe?bloebigOvü(h ban beg?ootfte/ fcOoonfte/ en belicaetfte 39iffc0enbanbeelbe?lep foo?te.
0ttc Kay nbsp;nbsp;iDelDateven eube fiibieven ban Caiaoa,k2ioelcn albae?ban aIbe?Oanbefoo?^
pag8. ten ban fepoone/ toelftnaechenbe / en hoben moeten bette Biffen ; en boo?t$ be?0aclt OpbusbanigO.
pag.70, toc g2oote Roo?b-3cc / foo bic bc gantfeOe {tuft befpoclt/ befelbe té fee? Bifco-rOch/ en bat ban albe?0anbeg?oote foo2tcn / en bette Delicate ViHchcn, Die? te tanbe wepnigO bekent/ alp oock bete? banfmaedi: befgclpcO io Oct mebe ghcftelt met be fiibicren/ be toclcke mcbék?ioclen banalfulchen ft0oo^ nc en0ee2l0cke Biffc0en, langOP be lauft heenen mozben fee? bcelegoebe Zee-koeyen gelangen/ boienp bleefcO enfpech fee? goebt cngefonbtip/0ctipfee?: bequacm om ingefotuen en gcroochtte toezbeu; kan buÃbanigh lang buren/ Ounfmee? ipoochfee? bequaem om gegeten/ of anbe?§ gcb?upckttc to02ben/ be Ouptbanbefelbe iö buffelp niet ongelÿch. tpieban be Cplanben banlDeft-gnbienbaren bcele op feecheretpben aen bie üuft/ om bie Zee-koeyen tebaiv ghen / enmactken foo banket blceftOalp ben hupt beet gelbt.
gnfgelpchp Oceft bie {^uftmeenigote ban Schildt-padden, micnct blcefcO fec2 goebt i0om te eeten/ en fmaechtongebee? alp Haifë.bleefcO ; be Schildt-padden op bc nibtc2d'Amazones, en op aubère foete fiibieren/ 3ijn boel bebe^ fie foo# om te ceten ; befe Schildtpadden gpeboobt 3ijnbe / 0ebbcn binnen in 0ac2 lijf eenigO bet ofte fmce?/ bit gOefmoltm / en met fpecerpentn een pot g:baen/ han7n8 jaren langOgoebtblijben/ en ig fee? belicaetombp Ooft te hoochen ofte ftooben / in plaetO ban boote?. Bube? be Schildtpadden, bewelc^ heUae? in be Zee ontOouteir/ ofte boo? aen in be monbt ban be Uibieren/ bje?bt cen foo?t ban Schildtpadden gebangen / Corets gcnoemt: befe bzagen, een fee?g?oot fclplbt/ lict toclcke boben op bede kleine boo21ucOtige ofte Geh bere feOObtjenO Oceft/ befe sijn te befte ban beanberen nltemael. Ban befe ftOilbtjeng We?bt Oct befte Wezeh gyemaetftt; aenbe feaufehe en^ngelfcOe, Cplanben / Wo?bcn befe fcOilbtjenp boo? cen fîÿtkpbaelte? Oct ponbt be?^
Ooft/
amp;oft/ foo bat beinteoonbCTd banbfeCplanten/ op gefettetOben fee; bed nae bie läuft baten om ben Corett te bangen.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.#
Onbe?be biffcljeni0cen foo2t ban bifchZ bietn^nfil Graeu-mutmick Wo# genoemt/ bcfelbeiOecn g^ooten/ betten en Welfmaechcnben bifch/ i$g?ootcr en fomtobto hiel cengfoo g?oot al$ een Cabdfauto ; ooth foo We?btbae:be^ Uraten Cabeljauw gebangen / algooch ScheUevifch, Könincks-vifeh ,Snoeck nr be Brafem , uie ljac;tue2atlc onthouden/ befe hebben uictanbivo nloeen boo2^ gaenbe gtaet; oochW02bt bae2 gebangen Dolphijges, Dorades , Corretten, Cerletten , Carpetange , Pampers , Curi , Maes, Harders , Sagoenen , anbe^g i)u?OC2t)eno (g)tioecen foo2tuanbi^nfoo umoeint, fee: bet enoe bettraet; bae; tilOlbt00Ch tn obe2bloetgehangen Baers , Baggher,rirange, Tongen , Schollen , Bot, Roggen enOe Pijlfteerten, fommige jijn tod foo gioot alg b?ie ofbie? man^ nenhonnen tillen : bac^ig ooch in obezblocb Palingh ban berfdiepbc flagh/aig ooch noch beelberfetjepbe (botten ban anbere Viffehen, bat Ine; te langhfou bah Ien omtebe2haelen / btebaeiin g2ooten obe2bioebt3ijn; ooch foo bient men bit ban be Vifeh niet betgeeten tebethalen/ batmceflair be Vifch ; bic in be Zee/ alg ooch in be fiibicren gebangen boo2ben/ boot ben banth foo bet ipn / bat nig men be felbe btaet geen botet / noch ecnighe fang bac; behoeft obet te maechen / om be fclbc te bebtoopen / ban ailccnigh een limoen of fne^ ven lt;§ittocn/ met taat Jaketay, oftc gcftootc TBtafilifche peeper gemenght met fout befltopt/ iggetoelbighfmacchelüch ; mant foo uptetmaten bet / boctfaem en beltcaet ig be Vifeh , bie in bie geWeften gtoept en gebangen mo2bt : bit tg botcHeng toactbigh/ hoc bat men ban het matez bact be biftlj in gchoocht mott/ een Morpiran ban Farinfa maccht / batigecn foo2tban fop/ gelach in l)ollnnt ban het meeren fop/ offtliapcn bleefch/ fop toottgemareht ban mitre btóobt of anbetg/ batfeet goet ban fmoeefa ig / obetmitg be Vifeh albae; te Mandefoo bet balt / enbaet beneffeng foo fubflantieug/ bat / foo toanneet bic felbe ghe^ hoocht ig/ een gèhcelen bobem bet op ijet matet ftaet / bat niet ttanigh/ mac; fee; foet cn lerhcrbanfinacch ig.
Onbetalle Viffehen munten befe in bettighepbt lipt / aigbaet 3ijn Graeuw-Imunnicken, Cabeljauw, Schellevifch , cn bOOtnamcntlijch bc Rivier-fnoeck , Steen-braeBem enbe Curema,bemelche alle in 1)002engen bei fmemmen: ich en han ahne;niet loeten tehethaclen het geene een loofmactbmbman mijn boot be toaethepbi bcthlactt heeft / Ijoe bathp op be liuft ban Guiana bifch heeft gc^ -bangen gehabt / uptwelche h» acht ponbt bet / fclioon mit en belitaet / gehaeit-heeft / het toclthe beele een monbet fal benchen / jae oughclocflüthfalfthimen bie bit booren/ mae; mijn geenfintg niet / nochtc ooch bic geene / brmciche met mijn in TOaftl bien hce^lüthcn betten RioGrandfc-fnoecken enbe Carimaes hebben gegeten : befe fonbetlirige beught Ijecft ooch bc bifch tn het Manor/ bie foobocbtfacm ig / alg of mcn blcefch eet / jaefchoon mcn bcfelbe alle bagen quaemeteeeten/ bie noptrnoebe of tcghen mo2ben fouben/ betmitg fijn g^oo-te belicacthepbt/ en ongemeeitc focthepbt en bettighepbt : igoech niet beftoact$ Ijjch / maetaengenaem om te ceteri/ en hoben bat fect gefonbt.
W Zee enbc fiibiecen geben ooch beclbcthanbc flagh ban gzoote en fthoone Kreeften cube Krabben , alg baet ^ljn bctfCljCpbe f002ten ban Zee-krabbon , Klip-krabben , Moras-krabben , bie aUcfeC2 QOet 31)11 / alg 00Ch Landt krabben, bU bacêhi beboffchcnontljoubcn/ en Datte hooien in be actbe hebben/ gcljjch
Uier teXanbe be Vionÿnen boen ; befe ^ijn bonen alle andere feer beliebeten taker.
fôu füllen Wpeenj^ Verbaden / boe be Oefters aen be boomen poepen / en oen be flammebet boomenbieinbttfoute waeter flatu/ aio mebe ooeh aen be tathen / boo? foobed bie in bet Waetcr gangen / boer aen ïnaffen en y;oei^ fen be fetjoonfle Ãefters ban be gantfcOeinerelot/ bie in lecheryept en fmaerk boo?tuaer nergens Daer geitjehe te binnen is*
^efe Oeftcrs yjn Ijet Ueele jae? boo^goet / WeyntgU tÿbtS uptgefonbe?t / 3ijn fee? aengenaem raeuw gegeten / oork lbo fmaecken befelbe uptermaten lecker alg bie geb?aeben / geftooft/ ofin een »aftepgebacken ofte gekoockt Inerbt/ gchjeb men hie? te 2anbebe moffelen boet.
ODe Ãefters Wobben albaer te lanbe opbedeen berfeUepbe manieren feer beliraet berepbten toegemaeckt.
©efe Ãefters jpn albaer te Zanbe foo gemeen / bat men met gOeringb' koften fOn gljenoegen baerbankan Rebben / baermm baeren tegen gierte Glaube beei gélbt in bermo?felen moet / alS men fijn luft een# Wil boe:^ ten i enopljonbertfle belenae foo goet niet en 51)11 aio bie / bie bae? aen be boomen/ of in IM Water groepen / fukhs bat pet baer teXanbe een ge, meene mans fPUfe ifi / baer Dethier alieene i^een rpeke manSkoft.
Qe Ãefters werben gehangen als Utt Water bloept of op loopt / banbae# men met boots / canoes ofte floepen be Aibier opWaertS/ tube met ebbe of^ DaHenbt Waeter/ Wanneer be Ãefters aen be ftammm en tacken ber boos men bloot fitten / foo plucktenbe bgt;eeckt men be felbe af/ cnbc komen alfoo ineen kosten tpbt met een gci)eeleamp;ci)eeps labmgl j Wederom tl^mS
De Leet »an be biffdjen beckaelt ons de Lier , bat Wjftigk muien jupOtWae## ptg. 464. binnenlants be Viibiere wiapoko een bergij iS/ Howop genaemt/op Welckers top (na't feggcHber IDilben)een g?aote poel is/ baer feer belicate Wfefy in pag.46r. gehangen Wo?bt. TOpbers herUaelt kponS / Ooe in be Oihiere Wiapoko be biffeUen gehangen Wo;ben / mae? en befdjigfc ons niet/ Wat foo;tbeleihe '3ijn.
Pag. 468. j@ocbberUaelt onsbefen %utDmr/ bat onber be Cdangel â¬planbenheel hifclj te bekomen is : en Wpbers maecht bp een epnbebin be foogen Der bif^ feÃen/ bie in Guiana te bekomen jnn.
iMg.4,1, nbsp;nbsp;nbsp;»an bifek is baer een giooteharitert / eerft/ ban Zee-vis, als baer sun
en fra. Steen -braelTemen, Meulenaers , Tongen , Scharren, Roggen, Swart-vis, Steur, Garnaet, Zee- kreeften eube Ãefters, Welche aen tacken bec bO, men groepen : baetis oock een raren hifclj / bie men CafTootwa noemt / bie in ckken oogljtWee gefickten beeft / enfwemmenbe/bout Ijet b'een bohen/ b'anbet onber 't Water ; be ribben en be rugi) gijn bes menfcljen rugljcn rib^ ben feer gelijck/ hcbbcirbe be eene rondt/ en be andere black / meteenrug^ been baer in : befe hifclj is Wat g?ooter als ten frieringb/ maer berre beter ban finaech ; noci) foo is baer heel alberlep flaglj ban Zee als bet:, fcljehifclj / foo bat onbefwaert maglj g0efeg0t Women / bat bit Xanbtbau Guiana mach bergcIeecken Wo?ben ÃP ùe befte Landen bie op ben perbibo' bem gebonden kan Wo?ben / Wegens fyng?oote oherbloebigljepbt ban feer fcboonebette/ belicate en hoetfame hifrO ; baer iS een hifcIj bie banbegn# dianen genormt Wo?bt Councto , en ban de @pangiaerts Manati ; befen bifcB
Bt^ ftomt 02binaiv in bcrftljc toatcren / boo^naemcntljjch in be tonw fa,' fomm/ WelchehoogO gehcljt Wogbt / is half blecfch ; Want fijn biocti$Wa^iu/ kamt inccftop oiibicpe Wacte?$ of bnbgonthen gtonben / 00th Wel op eenige Wachten ; Wnnoemen befen jec-big Zee-koe , fmaethtaig offen Weefth/ kan bequacm gefönten Women/ en Woibtooch bcei't ^checp gcWW'Cht alG offen Weefei) / ooch kan ban befen Vis of Zee-koecmlcnte ÃI,gemaekt Women / bic tot becIbcMcp bingen kan gcbnipckt Women/ be hupbt bac ^ ban in be (§ort gebioonkt / 3ijn alO btrfeig lju,bcn : bp nat Webe? komen befe biffehen of Zee-koeyen met fee? g?ootc menigOtcen abonbantic in alle Wateren / foo bat befelbe mçt grotte quantitept gebangen Women.
W)3 hebben hiei booten hoitelijth teiWbt te ghelegenthepbt banbe ^e enbe Hibieve ban het Slankt Guiana , beiKbcn0hare bmchtbae?4;quot;83'g4, Depbt enbe hunne bifchrijekhepbt / het nacfteen boojuicmcihthfte i$ amp;Æ. cu amp;amp;, bat Wp hie: nu füllen bethanbelin banbe^nWoonbem/batindianen ofte
Wilden 3ijn /alg ironatui^iijchhept / enbe be?fthepbenl|epbtbe? natten , , hier ban fttUen Wp kojtelinh een bohad gaen boen omtrent hacr bpfonbaitytkeu aerdt, manieren , zeeden, Godtsdienft , politie , cn bO?bcm Dde, gelede le^ ven , handel enbe wandel.
Dommige gnwoonberm ban bit Hanbt Guiana, Wel Wilbc tncnfckcn glie
lüthenbe / foo menbie Wilbt noemen magO / Wegen$ hae? iiptc?lÿthenacch-te flaet ban leben / bp be welche 3ijn noth betfehepbe hooft-beughben/ bic tipt een hooge biift Doerbe? natum boo2 humt / en boo2 een aengebooren rpgeiv fchap / bed beter inbolgen altibecle Chriftenen boen / beWelche / niet tegenftaen^ be fp beWaere henniffe ban lt;0obt / enfi)nheplighWoo?bt uptbc Cuangelien hebben behoomen / nochtans op be2re nac hoc? foo pberigh noth nae^ftigh niet cn betoonen in be bagcUjchfe oeffeninge bet beughben/ be Welche fp int^ mc2$ Wetten/ bat affl?aclfcl0 jijn batt be eeuwige wijSljepbt/ recDtbahbig^ hepbt enbe goethepbt lt;0obe0.
gnfonbe^hepbt foo Woibcn mebe bp bc Gripaufen,^ijnbe ten fekett natie ban bolch / bat Woonbtomtrent bcGibicre Tappara , Apurwacque, Cauwo enbe Wia , befe böigen een loffelijche enbe nootfaechciiiche gionbtrcgd ban ftact / bic onbcrifpclijth / ing2ooteachtingen en vamp;iaijtften geilelt / cn onbahouben W02bt / als wel doen , na verdienften te erkennen , ende na haer werekente be-loonen, ende quaet doen naer behooren te ftraffen , Wac? bp alle fractenboo?' namcntlÿth motten beftatn / enbe hoeren ftaet terfcecht# bhjben hou-ben / foo bat met Wac2hcpbt btcle ban onfc hebenbaeghfeÃe ^2iiKen / Statten enbe fiepublnthen ghtnooghfaem fchacmroot fmen / aiWae? bc bclooningen hebenbaeghs niet nac bemienften/ inac? nac gunnen Women ge-f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;boen
4,2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pertinente Befchrijvinge baenenuptgebMbt/ enbebaerombe befl-bobimben/ mepftmtübt Wo#mfg' gcboelt/ en teft;affebe?quaetbocnbe2$ ongeiijthgbeftcaft / in liet bouten ban Ijae? moo2bt en beloften / enoeonbeiljouben ban liaetbeibonbcn nae Ãet algbe^ meene recht be? boldiecen/foo sün bie felbe b?r fielnjicufei/ t?ou!xie?en toooibt boubenbe?/ bin be DebenbaegDfclje Clnifenen ; fou toannee: men met be felbe in tufteWil leben/ moet men boo? al Welm acht nemen/ fun gtiegcben t?ou' We ongefeUendt te beWaren/ en fyn Woo?bt te bouten/ of fat nacmaei^ bp Ijae? Wennigbcicbijt/ oftufte binben.
tbit bcbich alleenigb noobiglj gfieacht Inez in'tfto?te aen te rotten / op bat ben ^ceje? bae? not ban afmeeten/ bat be bolcheren bin bie 2lanbtft?ee= hen/ fcl)oon batfp Wilden gljcnoemt Wo?ben/ niet foobanlgij wildt en ^nn/ Ofte fp hebben mebe hae? natue/Ujekbe/flanbt/ enbe geben genoegUfaem bhje^ hen/ hoe bat goebe tebenen bp Dae? logeren/ en bat fp bic felbe in Daten bans: bel enoe wanbel alfoo ocffenen / batmen bae? upt moet bchennen/ bat aen hae? niet en ontb?eecht/ ban be Waere henniffe ban (Bobt en fijn falighmaechcnbe Wooibt. I^ie? upt han men bedeuten / met Wat boo? ac?bt ban menfeben bat menlnbie gefëpbe Zanten fal moeten beihceten/ aUeenigl, fai llie? ban noben 3Ãn bp te boegoi be namen be? principaelfte Stammen ban bie J^atien/ en Wae? bie fclbe hae? woonplaetfen hebben.
Ve boo?naemfte en obe?g?oote menfghte be? Cplanben/ gelegen in bie g?oo' te en onbe?gelijchelÿche fitbic?de las Amazones, beWoonen / ^ÿn be Marawijns, bie hae? Woon-plaetfen hebben op be Åplanben ban Sepanóu enbe Guariane, bae? aen böigen de Arroas, beweisen bie nibiete/Wclche?$Cplanbcn wel 150 ÅitgelfcHe mijlen langlj 31)11: bobenbie boo?f5. Arroas Woont een notiez ges noemtOppifoufe, jijnoe een fee?g?oot boltft/ alle Woonenbeoplt;Cplanben/en ftiecht ftth hac? gebiebt Wel obè?be tWce lionbe?t tfngelfche mijlen beice.
»00#$ foO 3ijn bae? be Comafe, be Thoquifans, Auocafans, Harettiaris, Myrowes, OluboHe, Omunies , Robuccahans, enbe Arravacoffe; befe W00' nen alle acnbeweft-jijbe in be fiibie? dejareyans, beWoonen be 'éplanben in be obe?g?oote fiibie?ten 3upb-ooftcn ban be Arroas, bie felbc i$mcbeeen fee| g?oote notie.
Ve bolcheren enbe natten / foo tuffehen Cabo del Norte , enbe be Cabo d'Orange , bie jijn niet Wel behent/ en tóo?ben bn fommigtye te Coosheries genormt/ be felbe fouben een fee? goebt banbelbac? bolchiun/ mae? be gm fooonbe?0 omt?entbe fiibie? Tappara ofte Wyapoko ghclegcn/ 3011 beel bete? behenbt/ en besäen tu befe bolgente gheflachten/ aid bae? shn bcTapocos, Gamians, Pranaos, Tawayas, Wypocas, en Hebben bae? tooon-plaet0aenbe 3upb-00ft 3ÿbe: be Mazarijs, Juarijs, Weypos, Carmorijs enbe Capourijs,acn te noo?b-Weft3übe ban be gefepbe Tappara; befe Wo?bcn alle onbe? ben gene^ talen name bón Caripoufen beg?eepen : enbe ghelijch befe g:oote featie bae? ghebtebt beeft omt?ent bc feboonfte en luftigbfe fiibierm / en m een upte?^ mate b?ucbtbace enbe ljee?lijche lanbt0bouWe/ ja be?re be befte op be gant;^ fefy? i^uften ban Guiana, footO ooch be felbe ban bet albe?beleeffte en men^ fthelijthfte flagb bon Wilden ofte Indianen, bat ne?gen$tube Werelbt gebons ben Wo?bt.
Vefe natie féfee?ft?ijbtbae? / beleeft enbemilt/ en ban een fee? b?olüthe bumeu?; men binbt bae? geen b?oebige of mclancholÿche pe?foonen / mae?
b?ogt;
van G U 1 A N A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41
mdüdt/ blpgeeftfoh en b^ienbthjth/ foobeoccren fo beo tegen toebe? b;icn^ telycblNPbt/ 3ijn fen gebienfttgi) acn bc geene bic Oun komen befoechen: te mannen gün fee;? fo^gbbulbiob obo bc eere ban hare brouwen / ban ge Oche be bzouWen obe?be eere ban baete mang.
amp; Caribanen gijn naegebucren/ cn oothboobt bpanten ban be Caripoufea en baete goete veten; ente foo goebt en menftbelbch alg tefegijn/ fooboo$ ente quoebtae^bigb 3ün bc Caribanen, be felbc to mebe een fee; g;ootenatie/ nemen boe; begin omtrent te fitbie; ban Cayani ofte Caienue , enbe finvit bne;boons tipt tot boben be fitbic; ban Apurwacque, altone? te Moperwac-ques en Pawierijs iw? gÃebiebt bcijtubt ; bac; acn bolgen bc Heconopas , bte tooonen op het 0!nlanbt Matorwy; be Jayos enbe Arowacas, booonen omtrent be fiibie; ban Mariwyna , boekhe laetfte hac; booito uptb^pben tot aen bc fiibie? ban Effekeque. Coe bat nu bebobctejdatie ban bae?aftot aen ben Oronoque toe/ cpgcntlüch gcnoemtbooten/ bae2bantgtocpnighfcehe;he,t; both boomen fommige ban bebokheren omtrent ben Oronoquetooonatbtigh jÿnbe / Arowaccas genaemt. ^it 3ün Wel be boomoemfte geflactitcn / bc Wekhe bic lanben langhS be Zee-hant bebooonen , ⢠bic te lanbcboacmtg in Woonen / 3ün op befen iiupbigen bagh noth oen ong niet bekent.
Onbei allebefe bokhecen 3ijn bie geene/ bcWckhein 'tOofte^lütüfle gebceh tc ban Guiana bjoónen / todbefaloetbföc/mocbigfte/ miltfle / bekeftfte/ ge^ tzoutofte enbe atbepbtfacmfle / enbe tegen$ alle moepdijefaÃeben fee; betbmegh-facm/ enbe fee? bicnftbaecbiglj tegen bebteembehngen.
jjDacr baten tegen/ biebanhet Wcftdjjche gcbecltc ban batfelbe Zanbt/ 3Ãti bc gntooonbetg ban contrarie humeuren / toxebt / gictigh/ lup enbe tjaegh / bacrom fp gnalnth tot eenigen a;bepbt bonnen gcbiacht Woibcn / foo bat bic ^Ratten / be Wilden op bic liuften noch be befte 3ijn/ bnbe; bc Welche d'Europifche bokheren/ en boo;naemelüchfommigc Nederlanders het ininfte hebbenbohecct.
^cIndianen opbfcüitfte tooonenbe / mogen geenfintg geheel boo;flaeben gehotiNn too;ben/ maer men moetfe eenighfintg haren arbepbt enbe toerrit bc^ loonen / op bat bic felbe cemcêfchnnen uptbmen Wille / ban boo? btoangl j te bienen : in befen ommegangh iuifien be Spangiaerden en Portugeefen met bit bolth Wel te leben / fomtijbtg boo; goebighepbt/ en fomtijbtboochmettraeg^ bepbt tot ben aibepbt te brengen / en booxgaltjjbt.met fonbcrlinge boorfit!)-tighepbt t'onberhouben : Hoc Opus , filabor eft.
^at belangst befc bolchcren haec Religie ofte Godtsdienft, foo men bemere^o hen han tg fee; hlepn/ ofcerbergantfch geene : nochtans foo gijn fp geen ?lfgo^ ben-Menaeren / noch cenige fuperftitie toe gebacn/ foo batte licht tot ben waren töobtgblenftbonnen gebracht Wo?ben.
»ede onber hoer / en boo;naemelÿch be Caribanen, aig oochbe Indianen , nebben befebe?bloechte manieronberhoer / bat fpvupbel befWeceberg heb^ ben / be Welche hen fomtÿbtg (6obt betert) onber hoer / op be eene of aubère Wÿghomtbe;fcbüncn/ enfic!)tbac;lüchmetbac; fo;eccht/ enbe hae; botboer op boer begeerte / batig / op cenige b;agenbenlupbenantWoo;bt/ in'tboo;^ fagen eentge; bingen / fomtijbtg be Waeihcpbt roebenbe / nac bat Cobt bc pee; hem fulchg toeloet ; moe; meerenbeeig biea;me menfehen met leugens popenbe naeWiwn epgenen achten epgenfehap / ente bic fdbccknbigik
JF 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lÿch/
fcjchbC2lcpbtn tot onteflingbe Ooflo(}l)cncnblocbt-bc?ofttcn/ met nen te fch be boope en toefeagmab teboen / ban tocbc?3übttiaoebe furceffen / banbe^ OoHogbd faechen tcgljcng malbanbe^z welche ijaej t'defeng te laet bco^oo^ genbinben.
e5oo bat bet ten booobften te toenfeben Ivae?/ bat bet 43oùt NlmatbtW nae fijn goebctttcecnbepbt gebefbe / obci bie dcnblge meaftnen te onifennen/ en cen beure te openen / op bat aen bic bebeniüffcbe2 toaobepbt/ en ben Wegb beg lebengmoebt geopenbae# Woibcn / en bit blïnbe Qepbenbom / bat boo; bemacljt bc.öQimbel^in foo een befolaten ftaet geboepent lept/ be^loft moept tooiben.
Qae: toe eenmad be besten ber Nederlanders mogen opgeWecht Wo»en / niet alleen om line: tomben en piofjjten / bie fy bae^ foube bonten ban baen tet#chen ; mae? tot beheeringb ban bat blmbc Qqibenbom/ bat bellMelen ban Gobcogbenaebc nopten beeft gefmaccht / mae: bat top Nederlanders boot lt;0obt0beftierenbe banbt / bae?liebcn mogen aenWijfen/ be Wegbtot ijaere.ceip WigegeluchfaKgbepbt / enbe een behedngb ban becle blmbc ^jepbenen.
De i.aetWpfuUen oochbe;balcn Ijet geen de LaetftUWft ban be ^iwoonbe^g ban pag. 17° Cajana : Harkourtbe2haelbt/ bat be gnWoonba.s ban be piobintie banCaj^ na(fegbtbp)5ijn Charibes , ijaa boo2nacmftcObe?iieWaamp; genaemt Arra Wi~ cay , Welche Woonbe te CiHicedemo , bebonben bun bouw en getrouw totonfc »atlete toefen / foo batbpbae24 asmanbanfonbolchhet/ om be bnenbt^ fcbap met b.fe toltocn tcohbedjouben/ en lm täte te leemt / en omb;icnbt-fcljap met be Joas enbe Arwaccas te onbe^bouben : jiipbttoeftWae^obanbe »20; buitte boben 't Itooge lanbt 31jn noch beel anbeterèatim enbebolcheren / bie nocb niet toel bchenbten ^ijn : oochen jijn bcgnlanbtfclje piobintien foo beel niet betooont / noch foo bolchtijch niet/ aio toel be piobintien / bielang^ be Ui-bieren ftreeben/ bermito folieben / Wegeng baren hoopbanbel/ bete? bp bc Uibicren alg in betlanbtlionbcn banbden ; bcfelupbenen hebben geen bafte regecringe ; mae? erhennen een Oppe2-booft onbe? bae? / bie (p ge0oo2fae^ men / botlj foo langb en ber aio bet boe? luit en belieft ; fp Hebben in eiche Diobintieenbe 9eeXcbapppc eenen Calque genaemt/bie alles goube?nce;t/ en bat bp na inclchblech ofte boip. ^n ft;affen gcmeenelijch bootflaege^S enbe obe2fpeclberg mette? boobt : fp3ijn geWelbiglj jalomS obet Ijaere b2outoen / en beitoachten gioote hupfebepbt ban baei ; toant foo fp bie in eenigbobe?= fpel bebinben / boen baei al ftiachg be Herffenen inflaen. Qte ban eenigbe quabtept sün/ Debbengemeenelijch twee ab^te tobben ofte mee?,'; en boe f, mee? tomben honticn onbeiliouben / boe f, meei gcaebt Wo2ben : bare tobben ftnfonbeilNpbt beoubtiie, bienen temans gdijeh Ijaerebnecbtg/ al0banb?o$t tebathen / en branch toetemaechen / en toat boosts tot be tafel bel)oo?t/ alS oothalle bups-bienflen.
Qe Charibes gt;nbsp;nae?'tfeagben ban Harkourt, gijn be oubtfte gitWoonbeig banbit geWeft: be joos , Sappaias, Arwaccas, Paragotos jijil OftC ban bCTrinidad , ofte ban ben Oronoque, luimaceto gebluctitboo? be §pangiae?bcn / foo bat tuffebenbe Charibes, bic op bc liuilc woonen/ enbe befe anbere Catien ; mae; een gebepngoepeps ; cn tuffeben be dwibesbie op bet Dooge^aubt Woonen/ ceutontfnude Oo?logb1%
»o?bc?berDaelt Harkourt, batbetbolcb in bie geWeflcn geen bcêbcclingnotb rche^
van GUIAN A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4Æ
refenfnobbmitöbenïKtft / cnrchcncnalkbpbcroanc/ altf em/ ttoce/b;ie/ fée. flQancn olü ooth Dagen / en tellen mae?tot tien/ en Dan tocDe? tien/ enDc een/ amp;c. (enombcterliaerinepnlnoh uptte Douchen/ fleechcn bare bingcren op/ enteaigfottemtioh toUlen fcggen / foo bangen fnbaerOdnDen bp hact boeten : alG fn belooben / teto binnen eenfeetherentüDt ofte foo beelDaegen te Doen / foo füllen fo een bonDeltfc ban gelijcb getal ban ftochjeö toegl j nemen/ totbatfobie altoegh genomen hebben/ aigwannee; fn weten/ Dat Den tijbt Die fpbelooft hebben / om io/ enbe Willen bate beloften Ijónben : hebben geen tie# ligie/ boo: foo bcei alumen noch beeft bonnen bemetehen/ hioalleen Dat fe cenigh betoog toonen aeUcSonenbc fllacn/ mae; offeren noth en acnbibben bie niet ; fp gljeb^upthen eenige fupeiftitten in Ijac? D^onthen feeften ; Want foo ban een boomoem peifoon fterft / foo fiouben fp folemnele fteftbaegen baciobo / en gDcbmpclten Dan meeft ben Parrranaw dranck, en honDen niet ee2 óp / boo2 bat Die u,t iÃ/ al fon liet Dpe a bie; Dagen of lange;Dueren ; en onbe? bit flippen/ foo fpelen/ banffen/ fingen en qumtheleren fgluftigb/ en Houben Die boo; be biaeffte quant bie reeft wonchen i^/ onDe; bit brinthen / banffen / (|f. ftaen cenige b2ouW6-pe;fooneit ban TC noefte brienben beg obe;^ leebene / Die gewelbigh liuplen mluijtcn: of f»bic; eenige fiipe2ftitieiH ge^ biugthen lonoch onbeftent, ban bit tg feedic2/ bat hae: Wiefreig en Wae;-fëgge;$ fbiefynoemen Pedaios) op fommige tijben tonferentie met ben Du,^ bel hebben / 'tWelch f, noemen Wattipa, mae; Woibcn ban hem bebtoogen / boch Dacten en bwefenhemfee; / jae feggen bat hpquaebt lo / enniet fonbe; g2oote teben ; want Wo2ben ban hem bichWil.o blaeuW en fwaït gljefmeegt; ten.
(§,geloobcn/ Dat De gocDe Indianen opWaertd baren / en Wijfen nac ben Ifeinel / Welche fo noemen Caupo, enbebatbe quacte nebe;Wae2t0 barren / Whfenbcnacbc?tc2bc / 'tWelch f,noemen Soy : alg ten banhae;Cafiquen , ofte wincipacHIe Uerft / foo lip eenige flaef ofteanbere gebangen heeft / foo füllenfobie mebebodben/ foo niet een ban fijn anbere hnechten/ op Dat ljpm b'anberc Wevclbt gebient mocht31)11.
Doo#0foofüllen topbcrhaclen / Wat ongbe%utheu; ban De Nieuwe â¬0^ Nieuwe Ionie be2haelbt / al$ ban be gnWoonberd ban bit getoete W02btbetiwaht / coioni.amp;p bat hctbolchbatbae; Woonbe/ cen goet flagh ban bolth is / biebeb2cembe^ üngen Wel onthalen: enbooêtgfclmjfthp/ Dat het boich/ bat omt;ent De fii^ biere Abrapaka Woonb ioeen uptnemenbe goeb flaghban boich bïebeduh
Henen g2ootcb;ienDtfchap en getiouWhepbt beWefen. 49, befliadtonÃbobcr / P'g 66.6,; ban cen Derfoon / tot Zmfterbam Woonenbe/ bie be Directie heeft 'gehabt / ban een Colonie cettijbto op Abrawaka geftelbt / hem be2hlacrbthabbe/ batban hetbolch Dat baerbhdegen heeft / Dabbe getupgenig ban De goebe.natie Der gnbianen / Dat fpf$ob2pen be,ligl)onbcr be g nbianen berhee;ben / alamen in eenighe Hanbcn foube honnenboen / en batf, bi? bier en bi)f / min ofte mee; in haereWooningequamen/ f, hun methaci fpiiOcn branch hhenbciijch t;actce;ben : enbe hp bc;haeltbO2be2$ / bat omtrent een faë; gelcben/ Wie;b ban een Derfoon bèêhadt bie onbc2 batgefclfcljap i^geweeft / baneenpatt, bie bae;na toe gingen fonbe;p2obifie enmat;ialen/ op bc piefumptiebancëni^ ge/ bieljae? Whe gemaecht habben / bat fp Dae;alle$genoegh foubenbinben / bot frbannoobenmochten hebben/ be Welche bac; gelanbt jÿnbe / omwent
'f3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;be
be monbt ban be negiere / op een moraffigen en ongelegen ploetfe / foubo aitemael ban hongeren ongemath beigaen ljebben / 'ten waerbaereeiüge Indianen by gcualhonienbe biffetyen / paerbaoin foobanige ongeiegentbept banben / baerfe anberg ban ijonger ijabbe moeten Serben / upt mebebo^ geutyeiibt / pao b^oot/ bifety / en andere fpOfen blockten / in onbezOieb ben paer/ tot bat eenigebooz een ^tljip/ bat baet boo;bp boer/boer ban baen berboert luierde / ende be andere boegbben fyaer te gaen Woontn bp be India-nea , bat? fp eenige jaren bleben / tot bat ip boo?eenige flanfdjen beboert/ ende be andere berjaegijt Wielden, »oibe? be genegentbepbt ban die jOatie aen 011.0bokk / i^ genoegOfaem behendt / en gebletchen in berfcUepbe â¬0^ Ionien / die top op die Puften Rebben eenigejaren gehabt/ algbae? gijn Herbie , Ifekepe ende Pouioma, bae? fp on§bokh/ bat Wepnig in getal luao/ nitt alleen in ruftende b#be met Ijae; Rebben laeten biooneti / eiide bae^aHe b;ientfcbap beWeefen ; mat? te Herbice , bar? niet niee; en luaeren alb fe^ High Jdeberlanberb/ Wannee? be Cngelftbe baer met ten fterthe Dloot aenquaemen / om die plaetfe inre nemen / omtrent bÿf Sondert Arowacas quamen Ãaezaffiftetren tegen de booify^Cngelfcbe/ en Ãielpen'tfo#repa. reren/ ende den bpant repouferen.
^00 bat dae? de minfte reden niet eii téom te b#efen/ bat be Indianeniet^ bpanbelijchg tegetig 0110 foudeii ondernemen/ indien bip fo?ge blagen / bat fy bpdeonfe niet en toerden beiongelücht/ infonde^Ãepdt omtrent baer Dupg-Woiitoen ende kinderen.
Wpbebben nagelaten te herbalen ban David Pieterfz, de Vries; [jet gerne bp ban de intooonders fclmjtt/ boniitg top backten/ dat oiiiï Orto Kays Nieuwe Colonie en de Laer klaerlijck gljenoegO bat? ban gkefeb^eeben Ijeeft/ foo fallen top met onfe berfyalinge gaeii epndigen / eti tot flot bier bp boegken ten lUpeiidir/ Watz in aengetoefen toozdt/ toatte?be?epftbttoo^bttot moii' teringO boo? een die fön p?ofyten op Guiana ban meeningkià te foechen.
Alllier hebben wy bygevoeght, het geen ons den Schrijver Nieuw Colonie , aoor den Druck heeft ghemeen ghe-niaeckt, fooaengaende de calculatie van alle de onkoften, en der Participanten , tot het uytfetten der tien Dienft-knechten, en twee Dienft-maegnden, met twaelf Maen-den provide op de reys, met het geweer en amonitie, en alle noodige rccdtfchappen en materialen over te voeren, van deigelijcken de Beeftiaelen, en op wat wijfe dat men goede Dienft-booden foude können bekomen ; en eynde-lijck wat profijten voor de Coloniers , ofte Hoofden van dien , te verwachten ftaen.
De onkoften van de twaelf Dienft-boden.
V 1[ee0en^pcchboo2ttoaelfmacnben ----- »oo?é§tothbt0 ----â
602t / (0c2ft/*00mC?rittcn ------ 25róobt â nbsp;â----
BW ------
^ote; ------------------
3000225io ------------------
»oo?'t acnnemenban't »olch
OBelbtin banbt Gegeben
»002Veccheng/ »ultfathen/ ente Ooi-Iniffcnà â
»002Wapenen ------------
»ooêfa^upt cn Hoot â
»oo2ftep$-gclbt boo2be»c2foon bic naete OBxnfcn
gaet om 02b2e te fteHen/ om be Vienft-boben oen te nemen/ algooth boo^be »2ociiratienen Cont;ac^ ten te fdnÿben / falpebe2minripad geben
»002bet »okhaf te tyengen na be I^abm
»002ttoaelftoeethen lioft in be »aben enop be fiepg-»002rebel eene gulbete2 toeeth/ boo2 bie2 toeethen/
nabatfpaengenomen gijn/ tot bat f, af omen nae te Rabenen â
235---0
133 ----12
72 ---0
135â 0 â 0
59 ---0
67--0
78 --0
37â16 â 0
180 ---0
96 â 0
40 â - 0
51 â 5â0
6 ---6 nbsp;0
37---16---0
183.11 nbsp;nbsp;nbsp;0 â -â 0
jRaetfat tefamen
1450â15â 0 Om
e 4.8)
Om Huys, Kerck en School te bouwen.
»oo?bitttairfcnbt$antKtt â
»002 tWeecupfent (Ccgeig
33002amp;pikhcr% ------------
Voozbijrocuren tn bufDenfterg
Boo; ten tweebe-pa?t hi ten Dtfcij-ntt tube Stfript -
moechttefomm-
De onkoften van de Paerden , Offen , Koeyen en Geyten, voor vijf Peribonen.
39002büf Qollanbtftljc martpen / pcbei taebtentiÃD
Guiten nbsp;â;-â nbsp;nbsp;---
»002 bijftfoD Boepenz pcbci tfcftfoh gulteng â »002bÿfen ttointigl) Cabo-bcrOco Uotpen â »002 tiaben/godiciv licttcno / ploegeneiibt Cggen »oojbijfâ¬abo-bctbe0 mappen â-- ââ »oo^tlncn amp;atel$ en toornen/ ttointioljpiftbolen cuQolfrr0/ en tOien fäa^bünen/ en alle tocbeljoo-ren -----â,
30oo; Doop en boebe: boo; De »ceflen ------
»002 Baten om IDate: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-----
»002amp;|)0pcn/ »odicn/ Renten / peber tfcftWi-
jUaettit tefamen â
|
72 â |
0 ---o |
|
36 â |
0 ---0 |
|
4â |
0 â â O |
|
35---- |
0-â-0 |
|
90--- |
0 ---Q |
|
237 â |
0 ---0 |
»002pebe2 pc2foon nbsp;nbsp;.â
(jQota.) b'Onftoften bante lt;Dlenft-boben / belooptn aDcgenO't gcboubjban Dupicn ------ 3Qocljtoegeno't Bee boo2 pbo ------- »002 PerOen/ Qanw2$/ Bijlen / path-meffen/ poulreclen / Schoppen Sagen / Uoopcre rtafpen / lifeve platen omCaffa^-bic temaedien/ en anbeve gufl^nmenten
lt;02001)002 pbo P2incipacI â
| ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
137 ---0 ---o |
2546â
7 â?o
Waer en op wat wijle men lal te werck gaen, om goede Dienft-boden te bekomen.
YCbtztbien of mcc2 »erfoonen/ mogen met malhanberen fafpannen / om pemanbt ban harent wegen te feuten met bcho02lijtliep2ocuratie/ ente een Iioo2fcb2tft ban conbitien / bp bac; alle onbeaccclient hoben nae?te lt;0xiv fdi toc/ ùaq be Tgt;icnft-hoben (waren aibenbt/ fdpalehoft en Wcpihgl) ioon$ Oetocubt 3hn/cube bic outamelücUc conbitien/ en Ijoope om Ijae? Watt en conbi-facnibicHaiWcn mcgcliclycli in hoitcn tabete mogen be^beteven/ buptentWjj^
fä bao gtem falim tuinen bofriprcn/ bae^fal bijeen bcqimem Pofoon op.-foeuven / btefal acnrenuntotUcn ompebe? te tbun Å^icnft-bnccDtcn en tWëe ^icnfl-mrpben te bupren/ en fal mct bet contiactaxn ombebob^Ã.^^ienfi-boben ie bnpren nae be tonbitten boo^obefielt/ enootbombe felbeopfeechete tÿbt/ en aen foo een plaetfe af te fenben in een feDupt totlaft ban be jncefle?$; en fat tot bien epnbe bepofiteren in banden ban een fuffifant^^oopman/ boo?'t eennemen ban pebe? @:ienft-bnetbtenVienfl-mepbt/ een Wieaton ban b?(e gulben b;ie ftupbeê$/ 't hielcbe boo? bonte# tWintiobperfoonen / fal beloopen tot be fomme ban tyiebonbenaebt en tfebentigboulben/ enbe falbe Zenneine? bat gelbt ontfangen foo b^a be acnoenemene toienfl-boben füllen gtyehomen 3Ãnopbe obebeftinee2bcplaetfe/ en naë bebooren pae? obe^gegeben bebben in bienfl ban bare jEcefta^.
WVienft-boben bie bp falaennemen/ füllen gefonbt en bloethboltbjÿn/ bequaem enbe gelnenbtom t'a?bepben/ niemanbt onbe?feftljien jaren / notb boben ttoecenbemoboubt; tnbe bp fal bp p?oturatle inbenaeme ban pebe; meefte;/ mettWaclf ^icnft-büben booibem aengenomen/ bolgen0beboo?-geftelbe tonbitien tont?atteren / tnbe bet Contract booêeen publijtque jdotarig albae? laten beftb?ÿben/ enbe bp bae? alle laten onbe#eethenthie?ben/ente een autbentikque Copie bae?ban met Ãae? affenbenaenbcreeefte?0.
Wat conditiën en ftipulatien dienen gemaeckt te werden tuflchen de Meefters en haer Dienft-boden.
YCbe? Vienfi-bneebt en tDienft-mepbt fal fiebbe^bupren en be?bfnbenaen baer meefter/ onibem te bienen bie?jaeren ha ben anbeten / en füllen alle bae?meeftttget?outo3ijn/ bemeeren/ enbein alleggeboorfaemjijn nae bebooren/ enbe tuae; 'tljae? lUeefle? fal gbelieben/ bepte bunten en binnen '$I^up0/ met beboo?l0tfte nee?ftigbcpbt foe? jUeefterO boerth boen/ bet 3P 3lanbt-bouboerp/ TBeeft-boeberp/ baren/bifftfen/ ofanbe?0 toot Ijet foute mögen 3ijn.
I I.
^ebe? Vfenft-fanetbtfalgebouten 3ijn / omben Cebt ban gettoutoigTiepbt te boen aen be Leeren en fiegee?be?0 ban be Colonie/ en om fitb te laetenoeffe^ nen in 'tgeboee? /enbp ottafie ban inbafie of anbe?0geteeb te 3ün/ en getoilligb om füll meefte?/ fijn l^upg en Coebt te helpen befclje?men/ enbeonbe? fijne refpeaibe Cffideten / bolgcn$ Iaftban befiegeerber0be t§tabten't 3lanbtte beljjen befcbeêmeii/be bpanben aen te taften/ennae te jagen; mitÃbat fyp (ten 3P bp 't boilligbboet) niet be?be?en fal behoeben te gam/ban fün jlJcefte?/ of beanberep?intipale pe?foonenfclf0: mbufaut banfün plicht/ ofmig-tom^ po#ement/ fal bp fieb fiibmitteren am be ft:affen / bie be ncgce;bc;0 Ijem füllen gdieben op te leggm ; enbe befaelptbs be Åhenfî-mepben / ooth Wonnee? fn bag ftbulbigbe plitbt nieten füllen bom/ foo füllen fp bae?be ft?affen onbe^ boe?pen / be toelthe be ^agifl?aten füllen geliebm bac? op te leggen.
^ebe? Vimft bnetbt/ foo b?abp op fijn gebeftinee?be plaetfe fal gebomen 3!)n / enbe Bern felben fal aen fynj»eefte?0bienft na bebooren obe?gegeben beb^
/mtujQ (go# ^ u^e0aq) »ju tueanjaxtf aaiQ QÃuamp;looj /u^tpq uafopà qiaijiuinvdj 3X1am aqfooqdjwQ $j;ui /qoiocou dÃujdudÃteqm uröoiu cm0eq aeu gant, mu uajijm mquwatJ died ueq iqfy uaawaqua / xidaQ cQuoja0 u3QoqilUd;e'æq fooq udOvta aotoj dqjmfooqaquannJ i^täl*^oq
â¢U31loqg?4|3Wteq do rMlIawÃmimj 0^3134dou3§U3qe^3Q ujdjÃie /iloqaquaqieqdqnaiuuio 3401133400J dJOU UdUm 31 ?3||33^ tOeQUfl£UdqnoQdfi U3qd3UI-jU3|@ 3QU3U3I 'q,3uq-#U3;@ aqua# /umvltaiqeaifqdqatfrjtooq dqueqOTai.*^
â¢U30u;q3q u3Uuoq dj $TO touijo u:ui /u3W3m3;u;0q30i3fequiO U3m33pl âtu ;i#æ(0.u3U3o(irë3mn3xi mdu33 tu /u3jUno% t3Bd 33013 /U3qqura@ 30300 33013 / deq U3qw lej 3qd3UI1jU3ra U3 3QM^-||U3@ 0q3d U3@
uaOutqaq uattuoq Ãie !33ui jo wiu i33q oojjo /qwwnuod ttxiuoqaUq jo33atj3Vo /3qi30u;u3Q sptöqoptadOoqüpuiau udqfa uooi 0q3ap3Bliej3qd3ui-#u3iQt3qddU3@
IHA
1lu3,qu0jueq3|3eirt03q do U3qt3m333130334 /U30tnq3q u3uunqdj sie :33iu jouimpaq oojjo /qjeqrpiquodizaquoqtdiq jO3jfqjo /3qi30 utu3qinamp; q0tt33q jo amp;nOqu3qq3Ãuooigwait3e( u^jtooq lej ifpauq-Dudramaä
â¢U3qi3atW3eut30beq 3;qu3qnte@ oiaqueaquj /uflm3quetgoU3u0aErem33ui33ie33tu /0;3quop0 U3 30300133(1 taeq leq /uaqiu^qiaaemaatuaaieuaiu lejfaig^ueq ajaæid utë 'XnqoofqiqaoOiaaqaeq/eQiyretfaijo ajqej^VD /aqoo'ÅueqajiæiduE â¢Xaquefé Ãaq uoifpnta ua uni -010 34300aaaque ita Xojew«/U33?@jo i|330 /0ny/ko@ uvqajiavid ufë
11030030 Oq imt^jo die Zùrçtiquodjieq Jaq ueq3ji3B|d tu /qoacuaotu QjJia aqaoà atjo /tlJj331â¬tmue/Xiqqaoi^ jo ^)^g/qaj33iq ajlamp;ueq3j33vidm siqtuioj u@
â¢uaqqad uannj uaqoou ueqdJ0re 3qoo?^133q ooju3 /iqdofpuoOJiaO ujaintajiqavu f U30utqai we to da^ /qaiatuottW^ i3Ui/xqoaeq 0, U33t@jo ||b0gt; ÃÃr/ijto0 dogfam uauoojtad jiaeoia zooqua qaaam tat farry aquod uaafaqad / iiJaamtat 3:o^ rauod jreq uaa ^aqad / Xiqqaoi^'iQuoduaamadqaaaiq tat uaivuitaiqua /4a3d^3quodjieq u3a 33jo /q3j33!q ajj@ 3quod uaa uaqqaq qaaaatm uaipuiafcq 3qdaiu-||ua;@ aqua iQaauq-yuara?aQ3djej / aqufiÃwioqaOiqueféat îdB@
â¢uaqtaai ttaavuhaO uanaJaO^xio^ aqm'ajjnt dluannj di(1?amp;ilt;de â¢uadey a? do uio / U3jjttq-ta@ uaa aqua / tpejiing^ /uaipajQuaauojlvqjjoq radatu-yujjQ naiqaauiiE faqaduaiinj 0ta#3a^3Q
A'.uaqqaq uaOuoqaq uaiinj dj Xie faatu jo ujm paq ooj aijo / uaqinO ttajqi idatu-yuMQ taqad aqua / uaOurjnio taijaati, uOjuoq 3qiaO amp;q u3qinO ua;(pj0q iej/U3(ffi3QretteO pjdyqgidoua /uaq-
bofom beboo^noembt tyteaWofatten/ fflxNtijlxbtefoovbt rtpÃfälen w
toeeg betten.
XXL
Cnte me; bot te â¢ferf-iretfren ai Qtenfl-nOTmfallen Dat; tobt bd optgebient tóbben/foofüllen fpptet/ befflben bfa loon/ foo beef goeb/teqiiatm tutoelgbelegtnt lantabebbenz al0fe tan rooben fellm bebben om eengotire fontagte te hunnen matefen/ ombteeutotgbliXhtnOTtibdiu tefltten/beï »20/ 3ó/4oa§omo?genZaiW. xnL
Cnbe (bpalbtenfp ftiUffl baetblenfägb ooMrien) fallen fr na tenvtratte ban baren btenft/ boontore tagen 'UtoeetM boo, baer mceftera te toirchetv baete toeecbelücfafctehoft bebben bp bactjfêeeftets / op tat fp fonbet boet loon te be,mfateten / mogen leben/ ente be anbete blet tagen toe,then tn baer epgen piontagie/ totbat bae, plantage I0 tn effect on baer te hunnen fpbfigen/op tat alfoo bac, loon bebouben bebbente/ fp bac, mebe ttoee a b,ie vtenft-hnecbten booibat, fdben mogen ontbieben/ often i@ege,hoopen/ gelach fp bae,mete fulchg genoegbfaem füllen hunnen boen/ enmeteen toepnigbgotbt fo,^/ fupntgtépbteitoe neeffligteptt/mhoren tÿbtfeaep/ toelgefelbeencfc
Mupben mogen boezen.
Een Calculatie van de Winften en Profijten , die wy door Godts zegen, ende de gewoonelijckc behoorelijcke devoL ren aengewendt zijnde, 'teerfte jaer, ende denavolgende jarcn mogen verwachten.
Tenet,flenz atngaenbe te stalen/ foombfrö/mtefoonutrönft/ bat fonbetbefelbe (boe bricbtbaet en goebt bet lanbt »/ enbe boe gerote totnften top opt mogen boen) men fotoe maet een moepetteh /enbefebte, atmelith leben moeten lepten/ moepdich om altübt te boet moeten gaen/ente alle ftoate latten op menfetymfebouberen te laten beugen/ ,aeoochbe$upc hei-mokng en hunnen niet upttiebten fonbe, pae,oen enbe Offen ; enbe ar melüth/ om batmen foute bed gfefout/ oiibt/ onftnaeefadpete en ongefonte fao«/ tt toeten oubtgbcfoute»leefcbcnbe $pcch moeten eeten/ enbe bat op groote hoftm/ ofte men moet al tebcdtübbe,qutften fngaaenenbeBtffcbcn/ tot beiftipmlngebanbepiantaofe/ mammet betoog. fBeftarien berften sinv fal men g,ootgcrüfen boomed Ijebben/enote,bloebtban ollep/ en foo gemache iieh en tét,lim leben / al0 men foube hunnen toenfeben.
Mententen/ banbe pamp;rben fal men niet alleen een groot gfrrief betten/ ombae, mebetertfenbeenen toeer/ enbe In faaxen en TOagenà ftoate laften te hunnen boeren/ mae? ooch met be Offen füllen fp fee,blenftigb^nom bet fonbt te ploegen en berepbetv om 6,anen / alg 0,toeten/pootten/ (0e,ft/,a^ bei en äugte 5amp;pen/ gdöch Mebfngenen bed anberebae,todtoUImWaffen/ mae, ooch om te plantagien boo, C^achmilbo/ gnbfgo/fâattoen en 6im-te,/ lnfonte,b^btboo,'t amp;iptforc-dcbtte belpcn becepben; want bat Werbt boe, meeft met menfeben tianben gebaenig om bat fp beTBeeften niet en hebben/ ofte bet gebiupch ban bien^niet Wd en toeten/ ofte obe,Wegen; Want meteen 02 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pioegb
1.
( 52 )
pioeoO hon mm mee,gwnbtop een tagbomploegen/ ente eggen / ban tbim flâmfcBen hunnen om-gueben / enbe wanneet be gionbt gebwothenen ge-etfjt 1$ / inbien men Hoopje.«toilmaeeheh / han menten mmften b?ie booê een maethen.
»an be liocpen en (0mten / hanrbe:foo beef ^ote2en ffîaegmaethen / bat OpnietaUeen fijii eggen famflie / enbe alle fijne Qienflboben bac: mebe han berfaebigen / mac; ooch anbete perfoonen wat mebe-beeleu; enbe met be jUckh / ^ote^melch en Weg / niet alleen fijn ^enU-bobcn helpen fpü^ fijen/ mae;ooth met hetobe2fcöotban bien /en ban PatatoÃ/ Caffabie enbe anbere buchten / bijftbien of feflfyfen »c?then$'ti)ae;$ opboeben en meften/ om alle b?ie toeechen ofte aHemacnot een b;aef bet »avehentehunnen flatU^ ten.
Cube ben aenwafch ban be Calbeten / 0egten en Schapen / bfe' in bie lEanben feet macOtigO aenteelen / fal foobanigOsön / bat na 0etec?fée jae; gebe; ^cifoon fal een obeWIocbt ban »leefclj/ om niet alleen fijn tWaclf Qtenfiboben/ enbe föne familie boe; mebe te onteêpaiten / mae? oodinoch anbete ttoaelfOimft-boben bae;enboben.
I^(e;bg geboeghtbel^ocnbe^g / i^alhoenen/ Ånben enbe hänfen /betoelc^ he albae; ban Wegen bewa^mte en g;ootc b;utljtbae;hept bcÃXanbtÃ/ cube tugintebeg »elbtg biepebej fal genieten hunnen/ Wqben bg g;ootemeenigh^ te lichtclijch oengequcccht / en bet toilbtlt;0ebie;te enbe(0ebogelte/ met beet^ ceUente»i0/ ©efte;g en Dabben/ bte mcnbae;bgqelegentbepbt fal honncn bangen/ füllen totonbetDoubt enbetinaechbeg mcnftlicn leben bet We ooch tonttibueten / foo bat men boo?töobts gegen geen Boffen fal manegueten.
(Cube befe boo?Ã. Heeften/ gelBth foniet fee; beel en füllen hoftmomfe te Rouben/ om bat men eggen lanbt genoegh falljebben/ en om batte;geen win:: tet enig / noch foobanighe b;ooghte/ bat men foubebehoeben ljoog tcmaec-hen/ foo füllen fg ooch gioot boo;beel boen aen't Hanbt boo; W? difèifl/ omgoebe lt;hugnen te maechen/ enbe infonbe;hegbtomfee; ugtnemenbe goe^ be Labach te boen Waffehen/ foobatbeboo2fch;ebe ^ftialen obe; te boeten/ igeen facthe feet noobigh/ en ban g;ooten gewichte en toinfte.
aiengaenbe be Qienft-boben / inbien men albae: fal tijbelijch aenhomen/ batig in ?lugufto ofteSeptembe;/ op'tembc ban be iïegen-maenben/ om alle beb;ooge maenben boo; banben te hebben/ füllen be tUien Qienft-hnech^ ten (Want tog Willen bemerben riiugo bgbe ^jegen/ »e;cheng/ Schapen enbe Genten laten) inbien fg yaeifcbulbige bebot; cenigOfintg Willen boen/ niet alleen be noobigel^ugfen boutoen/ enbe be Stabt feilten in befenfiebjeu:, gen/ enbegenoeghfaem »ib:e§ en lijf-tocht hunnen planten/ mae^onchee^ nighe bugfentponbt Åabach planten en betenben binnen ben tijbtban tWaclf maenben/ het Welche hie;obe; ghefonben yijnbc/ fal ten minftenb;ie of bie; ftugbec§'t ponbt gelten/ enbe beloopen een goebe fomme gelbt$/ en aiWae; 'tmaet een bugfent/ of moet bijf honbe;t gulbeng/ boo;Wae; het Waet een gioote Winfte boo;'tcecfëe fact ban foo eenhlegnGapitael/allebe anbete boo;:; getoeebeboo;beelen bae; bg ooch gereechentjijnbe.
iQu Wannee; be plantagien in effect fullensijn / enbe battet gepoeghfaeme »ib;e§ enUüf-toefr 3g omfete hunnen onbetljouben/ enbe mm beginbt een goebe flugbetinbe hanbtteh;ijgen/ ban fal menmee;vienft-hnechten enbe
Vienfl-
Dienft-me»en hunnen ontbieden op wepnfgDonhoften/ alg te toeten be Vu, taton boo; bet oennemen/ een Vutaton boo? ficpg-oelbt/ büftfren;gulben optie banbt/ ende be behoeften en hoft op't ,§tbip : andere boffen fäl men nict beljoeben te boen/ ende ban tot dien ernde rede: PQfoon/oftepcbe;thicn perfoonen altijbto houden bae?Co2tefponbent in eenbanbe l)aben$? die de fijne Weei-houbt in eenigte^Stadt óp be lt;0#nfen/ bie op acnfdmïbcn op de boorfj. conditiën Vienft-bnecljten en Vienft-mepden fat aennemën maffen, ben op be gedetineerde tijden / omfeboo# te fenden met de afgacnbe ^ebfepen/ foo dat men alröbt ban met bequame VienH-boden besten toefden.j
Ve Vienft-hnechten bonnen bp tijden en Wijlen boben pae? andc: welch cen lt;hnpnmaethen / ^aepen en planten / eube be twee Qtenft-mendenbotv neu bie fcljoon houden en begieten / het Dupo-bieich boen / ende be faoft hoochen / be Uoegen en 6epten melchen/ 23ote?en fâae§ maechen / l^ociv beig/ Ãalhoenen ende Bexhengacnqueethen.
Dan tfeftigh^Bepten falbes mee?iRcIchhin / alg alle be Vienfl-bobéncn, bede gantfcljc familie bonnen eeten/ ende ban acht fäoepen ban gemacebt Wojben mee? 7öote? cnBae$ (en bat diWtgantfcbejae? doo?/ om batte? al, tijdig Umt en §ome? en goet 6?ag i«/ fcc?goet bangbemaecht tooiden ) ban twee of b?ic familien bonnen wberen/ boe? bp falte? ooch ballen deel lic|-melch enWep / fce?nuttighom»c?then$aen te queechcn.
VeUtoepen teelen baee bete? dooit alg tic? teliande / ende Depten tcelen tweemacl '#jae?0/ en pbc? tWee/ b?ie/ bie? ende bijf repfen ; bei^chaepen alg fpopft?anbi/ ofljooghendioogl) Handt Wepden/ ende'g nachts aeljupft Werben / aerbenbae?ooch fee?Wel/ en tcelen betci boo?t ald Ole? te #anbe / en Werden uptteimaeten bet / gelijth ich in ?$?afil ende in beèplanbèn gcre, ma?cquee?t Ijebbe ; be jjl9a?rpen ae?benbae?ooch fee? Wel / en tcelen toon, bc? toelbooit / enbe füllen giooten bienftboenomfpóebigl)terepfen/ cn laftcn tcb?agen op Ijae: rugh/ ofteinttarmienlDagen#/ ende ooch dae? het itoo-bigh igomhet Handtom te ploegen ; noe? miftfal ootb g?oot goet doen acn be Åhupnen enbe Åabach-plantagicn.
Want dc cenighfte reben toaeiom be^:afiig-lt;abachenVronoqueg / of Spaenfebe Sabach / foo upmemenbe goctig boben de Labach ban be Cr, landen / tg ten p?incipacl/ om bat fp beel ?3cftialcn hebbende/ fp bie Medialen alle nacht op ben %che? (diebae? toe gedcihneeit ende bereidt cnomgeljepnt W) b?engenenbe boen logeren / om bien ?ithc? tegcng het fapfoen te bet?cben cn bemiften / toacr boo? be ae?dctoe?bt fee?bet enbch?achtighgcmae(ht / ende bacrombe fabacii bie boer in toafcht / ig feerertcllent.
Soobat ben bienftban belBcftialen feernuttigl jen p?ofitabel tg/ en bc Win, ficn feergioot; tyantbehalben ben obeiblocbtbanjtèelch/ ^oter en ^aeg bie men acn anderen (bie bacr mede niet bermen füllen 3!jn)bcrhoopenbe/ op eenquot; redelijche p?ijg een goede ftupber gcltgfal macchen.
Qëtgctoafchban de mairpen en Hoepen / en ban (Schapen enbe lepten / behalben dc »erchcngdie boo?den afbalbandemelch/ ^cr-melch/ZDep en, beplccfch en ban bcCaffabi ende Patatos / lichtclpch füllen opgequeccht toerden/ met be Hochberg / 6anfen cnbeHalhocnen/ bie dae? ooch obeibW bigljaenteelen / fal g?ootetoinfen bp b?engen/ ten mindentWeeofb?ic Dondert gulden 'gjaerg.
lt;0 3
Geeft
till,
utomwättwed u# taW /iwmWtediwMuo /uajira tæd TO / U3OT*3X113 mad tooe
â¢-----qs â ââ nbsp;WdOeiBiotditaxq /yjeqeD nuod mquoQ m 03118u;^ wq / iquod ttdquou tajq tadsiuijudiQtxpd aqua /0*10. qaeqe^iquod ttaq
⢠nbsp;nbsp;nbsp;---oâ., nbsp;nbsp;nbsp;4ioam3q3au*#ua|@ taoad WaOuauaeqiuRa* .â nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;wqe^ xiuod qoittaaq iaim /auodaaou TCd /0mwi0u30toiu aopu;mKooa ------0iwq/woe» 3quodM!qM3P /103811 rô 10^3000,^4aqua /duaqtoauWjfatooa
--------085f
-------03118 116
'''- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiuiiOaquaeÃtooq iaiu 0,384
â nbsp;nbsp;â itooioocor â uaiqa
1184 0 384' / qaeqei^ iquod ooor 3433801 / taéf 34330,3334 do / 3433U4-#Ua|@ f3®dW4U8q 3,330
â¢U3qt3a,3i3qqfoqt34 / U3doqf3q jo luXin'il urq uaui am 0al,Mnreiu aq ua4ieGmf38,f3Qdd leJ dJjemdO 334 384 U3U3W33Jda, U30OIU 103^3034 U84 aqu@
03118 UE
U33d3034 tOOamp;
U3334iety3qtooâ¬Ã
03811 U3ta3oatooamp;
â nbsp;â nbsp;nbsp;0, wq /qjeQiquodttaq duoq^uaienlaa U3,q,aq u8q u,idO-:joo@i.tooâ¬v
â nbsp;nbsp;nbsp;0,384/foæqtaquequmnw fad TO tool /qreqefe, 3quod 3taOTbm3dn :æqiqi3833amp;
0â0ââ0851
⢠nbsp;nbsp;nbsp;ââ 0 â - OOot
Oââoâ08$I
0â0 --'0801 ----
0 â-O âoof .. I. 1.
----^o-âOoe nbsp;nbsp;...
:u3j3cq tiatnioq ^14111,0, aqtatf aqaaou M tanvq ooj / uaqptöogot Naaoi / muod 00801 03||B u,0i 384 / qjpQiQ 3quodqOujflqtxpd gt;u0£34t33a,U3iinjua»q 'uo uaqtooq uaafa aqaiaoiaq / 9i80fa8U3Od@ aq tooqujqqiq ooj / qopuiau uatamuaaaatt aq tooq/o tueq08a,3O uaaiqjaeui /aaoutaqadodaafaqad aqua nwuaq tooq uaa aq /gtelfö.iaeuiaaoutaqad /uadeqaguauaidapqonre
â¢0fæ(0.U3qinü oof uafiai ajiuaqaaai /ijaaquaqtouueqaj i,433aqu8 uw adooitaqjo / 3q3dntq30a4U3,4noqamimu3amp;,d£33q /U3uio, fijmo, 34300uaa gaoomJ Mn tafa â¢' U30iwq 33 do ajuio Woq I3aqi3,uj8ju3 3fa/u3qqa4i8i q03OU3O 3qu8féuauifla,34XiU3 / Maà lu, 4313418^34380;
384 / U33 043amp;ot| ua0iwq(3t3qin4tiq leqaOuofooqdfuaOua^aoqaon a@
â¢uaaaquaiaaqdnU 34300113318, m/umâ¢43q3dn?qa0 lamuaqaua / uaaqu3uuoq jam 38q dj43flia0 / 340u3tq 0X004 ainaaimtód imetiamedtfqdjguaa taeiu uadaae^aqieq ijiw
C ff)
mcetoentai / manc02o6o ponbt lt;atath/ toet# - toéâ o.âo
Cmcfnaiieg-â nbsp;892âlt;o---
. 3au t#dlt829âroâban 3830 ---3530
- nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;---892â10.â0
amp;oblüft.â 2687 â 10
BB(^)thte;boo;faiplaten /boo; â 1200 â 0â0
â¬nontbiedt 12 Qtcnft-boten/boo; â 746 â 6â0
WtSln ancg ---1946---6
£ooblijftwb -----741---4----
Ittciunt han ccn pegelüch hlac^iütfafïcn ente betoijpen / Imtinoote tofrfm men boen ban lipteen tilcpn OpitacI ban tyfeburfent guiten / fnbeee?fte tbre faren/ enbe boe; na fae;lbch0onte;6obt0gegen / fönCai^tadtemubtefen.
IDpboften bie?bod acngeboegbtljebben/ op toat manie; en toat Capftad een toa^iefpant ban nooben babte/ al0 mebe toat pjofUten bae; upt bonnen onrfacn/ nabetoöfeotWOttoftap batbefcb?Ãft; mae;aengeflen fn btetöten conbitfenenbeboebanigbeten mettefe0ttot0ted berfcbUIen / foo bebben^ bie nagdaten nu amteroeren / bfe begeerigb gijn fulchg te totllen toeten/ geUeft ten boo;noemben%utbm; natefen/ en fön contentement baquptt#chm.