:0A^^^

DE TWEEDE WACHTE'R^

Brenghende tijdinghe vande nacht,

'bat 10/

Van het overgaen vande

BAHI A,

MET

Eenen heylfamen raedt, wat dact over te doen ftaet.

lerem. 3.8.

Hoewel hare Sufter, luda de verftockte geilen heeft,hoe de Heere de ongehoorlaemheyt Ifraels des af-valligen gheftraft heeft, ende liaer verlaten, ende liaer eenen feheyt-brief gegeven; So en vreeft hare Sufter luda de verrockte niet , maer gaet henen ende drijft oock hoererie.

lerem. Claech. 4. 15.

Soo datmen oock onder de Heydenen began te fegghen, fyen füllen daer niet langhe blijven.

s'GraVEN-HAG HE,__________

Voor Aert Meurs Boeck-vercooper , inde Pape-ftraet inden Bybel, Anno 1625.

T'0^HlL':V-ln ?-b f/.:KllI 1' .;.. rrjoi!'rf'1 Jlt;p-|O'gt;!gt;' rr)fr/j7:fd ubno lt;r''.ij}i-/ 'trf/':^J ri

JjQ': lt;nbsp;Jhj uLir^ L'

perforo rtf',,d nonzJrrçîT t!,-! ino^i-oon

JHdAn-ZaZACrJ ^

wjiJP^ctlS '^bni ? yogooanv-lo^oG lt;^7rj:gt;M

tuenden Doorluchtigen Hooch-geboren VorB,

HENRYvan NASSAV

Prince van Orangien, Gouverneur ende Capiteyn Generael van Gelderlandc, Hollandt, Zeelandt, ende Weft-Vrieflandt, Zurphen, Vtreclit, ende Overyßel, middgaders Admirael Generael van de Zee, Onder het gebiedt vande Hooge ende Moghende Heeren de Staten Generael, der Vereenichde Neder-landen.

Doorluchtige Vorfl ende Hooch-geboren Heere :

IgET eene wee u naulijcx lt;-uoor bj, ende 4pöc,.?2 àßet daer coomt ee» ander na dien,als de wolc- Ecd.::.:.

Ë ken nae den regen, gelijck Salomon fpreeCt, En gelijck dan de baren der zee malcan-deren Haen, fo comtd'eene ßvaricheyt op lerem. ,j. d'andre 'vanden Heere,die hey de een God is na by,ende verre; '?• Alfo gelieft het de Heere de aen-vanck van uweVorfte-licke regeringe over ons te bejegenen, om de felve hier na, gelijck wyalle wenfché,endevertrouwen,voorfpoe-digerte maken. Wat füllen wy hier toe doen'^Met de ban- 1er. «. 31. den op de beupefaten,als een bulpeloofe vrouwe in kints noode, ende de moet verloren geven? Neen,want dan waren wy verlooren,Maer wy fulfen worftelcnde tegens , ende in Ln8oramp; de baren, lien dele groufame golven te boven te comen, emergo* ende dencken, d^t moytenies engaet uytter aerden , noch i)b. g. $. dat ongelack niet en waf uyt den acker by gevalle; dat oock de Heere, die een fonderlinge lief-hebber der menfehen is, de menfehen niet en plaecht van herten ,endëùytgenuchte; 1er. clarch maer dat hy toorn overbrengt, dat gefchiet om der fonden 333..

A 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wille,

wille,die deHeere daer door geerne afbreken fbude.Dit moet beyde van liooge ende leege, die het lieve Landt, onWader-landt liefhebben, ter herten genómen werden ; ende meeft van die gene,die hetmeefte deel inde ghemeyne regieringe, ende het meefte lot in het Lande hebben ; Ende wy Gods^voick zijnde,ghelijck wy ons roemen, ende connèn niet anders dan door Gods mid. delen ende handt geholpen werden. Nu welck is Gods di8 nbsp;nbsp;nbsp;middel , ende welck is Gods handtten goede over onsgt;

£;ƒ'• Gelooven wy de fchriften,gclijck ick verhope dat jae, de geeft Gods fait Oils feggen, door tweeja drie geloof-weerdige getuygen,buyten alle op-fpraecke, foo wy Hechts Gods woort gelóoven, O^et door Boge Sweert, Strijtpaerden, 'te Ruyteren ; Segt d'eene, Het en falniet gefcheden door Zachte hyr,ofte door eracht, CMaer door des Heeren Ghcef, Segt d'andre, Want Sion moet door recht'verloftwerdengt;ende hare lefa.i.:,. gevangenen doorgertchticheytgt; Segt de derde, Op dat alle woort beftae inde mont van twee ofte drie ghetuygen ; Dit is dan een befegelde waerheyt, die niemandtneenen noch lochenen en can,daerom is het oock foo verre van daer,is^dat wy dcraßen-biddaoen,die wy te voren fome-nichvuldich hebben ghehouden, nu dat de Evaricheden hoogher beginnen te gaen , fouden onder laten , dat wy nootfakelick,willen wy anders van den Heere geholpen werden , tot de voorghemelde Faßen-biddagen , nae alle Godlijck befcheet in Gods woort befchreven, en onder ' het Oudevolek gebrUyckt j, mieten voegen het af-bre-ken van onfe gewoonlijcke fonden, fo int byfonder, als int gemeen,want elcke hact heeft zijne fonden,diemoeten onderfocht ende, gebetert werden, fo wy anders vanden Heere hulpe meenen te verwerven ; Het fchijnt een cdwafen raedt te zijn, nochtans de beften ende oudtften, die, om een hellende ftaetftaende te houden, ende op te helpen,

helpen,can verdacht werden; daerom oock de Heere be, recht des VaHen-biddaechs, in zijn boeck foduydelick heeft befchrijven laten , ter eeuwigher ghedachtenifr op de naercomelingen, op dat het achter-volcht werde, metdefe feer duydelijcke woorden, Infogroote letteren befchreven, datfe oock vanden voor-hj-loopende man, connen ghelefen Hab = werden, Aldus, Soude hetfalck een Kaften zgn,dat ick ver. kiefe, dat de menfche eenen dach zgn ziele bedruckt , dat hy zijn hooft crommet,ghelgck een biefe , ende eenen fack, ende affehen onder hem fyreydet ? Soudetghy dat eenKaften heeten, ende eenen dach den Heere aen-ghenaem lt;gt;nbsp;En is niet dit het ielquot;-samp;.f. Kaften, dat ick ver kief?, dat ghy los maket de banden der on, gerechticheytgt; dat ghy vry los latet degeplaechde, ende dat ghy lieden breket allerleyjock ? Enis niet dat het Kaften , dat ghy den hongeren deylet u broodt , ende dat ghy de arme verdrevene leydet in u huys , ende wanneer ghy eenen naeckien fet, dat ghy hem decket , ende dat ghy u felve van uwen vleefche niet en verberget ?

Ende nu is de Heere foo ^henadich over ons , dat hy, nae betover gaen van Breaa, onsecn ghewenfehte ver-aedemingeheeft gegeven,ende onfenvyantgt;als een rinck lef.j,.:,. inde neuje, ende eenghebidt inden mont gheleyt,dathyniet voort-gegaen is, om ons voorder af-breucke ofte fchade te doen in onfe Landt-palen. Soo verwacht nu oock de Heere, die onfe Overheden defe tufte ghegheven heeft, datfe haer füllen op-maken,om het aengefichte des Heeren te foecken , ende eenighe merckelicke reformatie over verfcheyden Landt verderfelicke fonden, inde tijt vande aen-ftaende Winter-laghe, die voor handen is , te doen, gelijck dan vele dingen, niet alleene geduerende de voor-gaende oorloge, die veel fchuyms ende vuylic- nbsp;?

heyt op-gheworpen heeft ; maer oock gheduerende den verleden Stil-ftantvan wapenë,endeln-lantfche beroer-

A3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ten

ten Çdaer in elck een ghefocht heeft meer zijn partie te ftercken, door fulckeluyden,die hem toegedaen waren, al waer het oock met veel toe te geven, tot nae-deel van het Landt, dan het gemeene befte wel te verforgen) zijn verftuyckt, ende uyt hare behoorlicke plaetfe gheftelt, die van noode hebben wederom te reente ghebracht te werden, daer toe de Heere ons fonder twijfel defe rufte heeft gegeven ; geheel anders met ons handelende, dan hy met andre onic Naebuerighe landen ende Bondt-ge-Nah nbsp;nbsp;nbsp;nooten heeft gedaen, met de welcke 6, een eyndeghemaeckt

•'• beeft ,f,0 dat bet ongbeluck geen tweemael en isgecomen, op dat wy tijt ende ruymte hadden,om den toorn des Heeren, die even feer over ons blijft roockende, met fpoe-C'Z,. /3. dige gemoet beteringete ftillen, inden Sone fijner liefde, die alleene bequaemis, om lulcx te wege te brenghen, ende oock doen wil;fowy anders nae luyt zijnder com-millie, aen zijne afgefondene Boden, d'Apoftelen ge-geven,de„Evangelie gelooven,ende onsfelven bekeeren wil-kn,eUkvan zijne booje wegben , ende vanden wrevel zijner banden.

Den eerften Algemeynen VaEen-biddaeb , nae dat uwe V. G. de fchouderen heeft gheboden, om de dadelijcke regieringe defer Landen,in lbo commerlijckcn rijdtaen te nemen,is noch te houden; defe wenfche ick,endevele trouwe luyden inden Lande met my, dat nae bet voorge-f:breven reebt des 7allen-biddaecbs, moclite belcydt ende gehouden werden; Dan fonde ons liebt mogen door.breken, als den Morgen-roode, enae onfegenefngefnellijck uyt-feruy. ten , ende de Heere onfe gbereebtiebeyt fonde voor ons benen gaen,inde Avant-gnarde , en de beer lijckbeyt des Heeren fou. ''^.''■'' de onfe .Arriéré gaarde ende achter toebt wefen ; Dan jouden wy roepen , ende de Heere fonde ons antwoorden , dan fouden wy (cbreyengt;ende by foadefeggengt; Hier ben ick ; ghelijck de

voor-

voor-gemelde Propheet ter voor-ghemelde plaetfedefe fchoone belofte doet,aen alle die gene, die het recht des rafien biddachs wetende, oock daer naer fbuden trachten te doen.

Inde fwaermoedige ghedachten , die ick nu en dan by my felve hebbe, inde nacht als deflaep op de lieden ruait, om lob#. te dencken hoe het hier naemaels gaen mochte, ten aen-liene Dan.z.zp van ons lieve Vader-landt, 'twelcke, noodts kalven, in-gewickelt is in een onverfoenelicke Oorloghe teghens den machtichften Potentaet, die hetChriltendom,jac de weerelt kent, die beyde een JlechteJlanghe, ende ten erom- lefa:,.,. meJlommeJlanghe is,dat is, machtich ende liflieh, daer van geen uyt-comfte te bedeneken is, dan onfen, ofte fijnen onder-ganek ; troofte ick my felve inde vrede metGod, die ons de Heere Iefus Chriflus , de rrede-vorfl, verworven heeft door fljn bloet , 'twelcke beter dingen fyreeckt , dan het Hebr.,i^ bloet ç^beis , Ende in het verbondt der genade 't welck de Heere onfe God,door zijn tuschen comen,met ons ge-maeckt heeft, daer door ons een vrymoedigen toeganck tot den throon fijner ghenade gheopent is, om aUe onfe byfbndere aen-liggende nooden, ende fwaricheden in fijnen boefem uyt te ftorten,waer by fb dit wilde come tot een fteunfel ende onderhoudinge van het lieve Lant ons Vaderlandt, dat de ftaet des Landts tegenwoordich fich mede met den Heere lijnen God wilde verfbenen , over een menichte der fänden,die onder ons werden begaen, als offonde geen fonde en ware, ende dat de Hooge machten des Landts, in plaetfe van alle die fvreemde verbonden ende aliantien, die nu endan, opelcke occalie die voor-valt, met de Coningen ende Vorften deraerden werden ghe-maeckt, eens een eenich verbondt met den Heere haren God conden treffen,daer in fy nae de wijle der Godfhli-ge Regenten onder het oudevolck Gods, in een vérbont

, 1çf 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;met

met den Heere traden, ende bemfwoeren, dat ß den Heere baren Godtfouden foecken van gantfeber herten , ende van gantfeher ziele , ende hem nae-wandelende, honden alle ßjne geboden,ghetuygeniffen, ende rechten, Ende dan noch het voor-gemelde verbondt,geliefden te zonten,ende verßerc-ken met het zout des heylichdoms, om te reformeeren ende verbeteren verfcheyden ergherlicke fänden , die noch fteedts onder ons omme-gaen, als of fonde geen fonde en Tvare , ghelijck de Godlalighc Coningen ende Regenten onderbet volck Godts ghedaen hebben , daer van ons d'exempclen tot navolginge in het weerde woort Gods zijn befchreven; a Cron;is.verf.i2.i4. 2 Con,23.3. Efra 10.ig. 19. q^TCeh. 10. 29.1 Dan wilde de Heere onfè Staet ief.3e.20. maecken tot eenftadt desf^fs daermen te famen comen fonde, tot een gerufte woolO-plaetfe, tot een hutte die niet omme gheworpen fonde werden, welckers faecken Inder eeuwicheyt niet enfouden uyt-getogen,ende welckers reepen niet en fouden gebroken werden, Maer nu, eylacy ! fchijnt dit gçwichtich poind: voor de ooghen vande Regenten des Landts tot noch toe verborghen te zijn, die fteedts daer henen bei, jveecht u'erden, om haer felven met vreemde aliantien 1er. r4./o te ftcrcken, altgt henen ende weder loopende,fonder te huys te connen blijden, teghens den raedt des Propheten , die daer fegt, wanneer ghyfille bleeft,foo fonde u geholpen wer-lefjo./s. den, door fille wefen, ende vertrouwen op den Heere uwen God,foudt ghy geholpen werden, doch ghy en wilt niet , ende freeckt , Neen, maer op paerden willen wy vlieden,om hulpe tÇ werden, Daerom fuit ghy velt-vlucftichzÿn, ende op loopers willen wy rijden, daerom fallen uwe fvervolghers n over-loopcn ; De^eere gheve dat wy teghen-woordich beter dactmedemogen ilaghen dan voort henen , alhoewel hetfeer tç vreefen is?, dat wy maer epn cleyn h©uvflken pijnde, onderheggpdruy^vandie machtige bergen^die lt;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.1' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;niet

niet anders en foecken, dan de (lagen vanden aighemee-nen vyandt, met onfen rugge te fchutten, gliereetfoudc over-rompelt ende verplettert werden,ofte,ten fchoon-ften glienomen, ineen glieduerighe oorloghe blyven, ghelijck wyeven met die onfe dact,wel verdienen , nae den woorde des Heeren, door den Siender Hanani , over ^ chro.ic den Coninek 104uyt-ge(procken,feggende, Dat ghy 0 7. op den Coninek te Syrien hebt verlaten, ende niet op den Heere uwen God, daer in bebtghy zottelijck ^edaen,daero?n frltghy oock van nu aen Crijch hebben , Hier lien wy onfe fonde, cnde plage te ghelijcke, want van onfer jeuget aen , hebben wy alle tijt, nu naer Egypten,ende dan naer A^yriengeloopen, nu des waters Phrats , dan des waters Sihors willen drineken, 1er. 2. ,,. doende een dobbele fonde, mits dat wy de levendige borne verlaten , ende graven ons uyt-gehouwen bornen , die vol holen fijn , ende geen water en geven ; Ende noch gapen onfe ooghen ler.daech. naë nietige hulpe,datfe,chier moede werden, ende wachten op .17.

• een volck dat niet helpen en.can, Daerom brullen oock de leeu

wen over ons , ende fchreyen tegens ons ; ende wy blyven fteetsin een verwerde Oorloge in-gewickelt , daer van geen eynde te bedeneken is , Dit zijn gewifè woorden Gods, die wy te meer behoorden te gelooven , om dat wyde bevindinge daer van foo levendicl i aen ons felven hebben ,datdegunfteder menfchen maer en is Ebbe en Vloet, nu af, dan aen, alwaer gheen verfekeringhe met alle in en is te vinden, daer doch de Heere onfe God fodanich een is,die hemfdven niet en can verloochenen, by den welchen oockgeen veranderinge, jae felfs geen fchaduwe van veran-deringhe en is, om ons weite doen , als wy Hechtsfijnen mont euffen, ende(ijnen raet volgen willen. Niet dat ick wil feggen, dat wy maer een cleyn heuvelken zijnde regens foo machtigen Bergh, de aen-geboden hulpe yaq-aeom-ligghende VorHen, die wy billicken mogen aen-B nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fien

lien als Godseygene handen,ende naeft gefubordineerde middelen om ons te helpen , foo het felvc maer inden Heere, ende met een refpeét tot God gefchiede,fouden verachten^maer dat wy voor al op de gunfte des Heeren moeten achtgheven,die wy op gecne van onfe Decken connen verachten,indien wy niet overneerftich zijn om van voor d'ooghen des Heeren te doen, wat hem mif-haecht, ende nae-trachten wat hem behagclijck is; Dit moetmen dan doen, ende het andere niet nae-laten.

Het is de gemeene wijfevan vele Groote ende Machtige , jae oock wel vande cloucxfte ende verftandichftc inde weerelt, datfè op den Heere haren God, die doch fteets een onbeweechelijck ooghe op haer heeft, wey-nich fienin alle dat fy ter handt nemen , als of de Heere Zoph 1.12 nochgoet , noch quaet en dede , gclijck vele geweldige ten tijden des Cunincxs lofa, die wetfachte op haren droefem laghen , eens fpraecken , Ende het wert oock de Porften •van Iudagt;ten tijde des Coninexs Hifkia, ter eeuwigcr fchan-denae gegeven , datfe fende de reten aende fadt Davids, datfe vele waren , vergaderden de wateren des henedenfen Badt-waters, telden de hülfen lerufalems , ende wierpen fom-iefa.22.p. mige buyfen om-verre, om de muyren te hevefigen, maeckten een gracht tuschen bey de de mtiyren voor de wateren des ouden Badt-waters,doch en fagen niet gclijck den text fegtgt;op lef.22./7. dien die fulcke reten befehlekte van verre tijden , ende de plagen ghereet maeckte om haere onbedachtfaemheyt daer mede te ftraffen ; Dit neemt de Heere met rechte feer qualijck,alft alfoo gefchiet, datfy ,die boven vele andre, macht, eere, ende wyfheytvanden Heere hebben ontfangen,die oock uyt het eerbiedich refpeckt,'t welck fy felve van hare onderdanen vorderen , ende oock, door Gods genade, vercrijghen, by fulcken merckelijc-ken bewijs teecken/t welk fyfelve van hare onderdanen

ghenieten, niet en leeren, wat de Godlijcke Majefteyt betaemelick is, o^ hem toe te brenghen eere , ende gerekte, gelijck den PfilmiU haerlbo ernftelick beveelt,Leggende, Brenghel herwaerts den Heereghy Gheweldighe, brenget herwaerts den Heere eere ende ßerckte, Brenghel herwaerts den Heere d'etre fijns naems, biddet aen den Heere in hey lige 'uercieringe ; Ende als fó billicken redit des Heeren wert verfuymt ende onder-gelaten,ende datmen metter ooge fiet, datter naulicx yemandt, immers vande Geweldige des weerelts, min geacht wert, dan de Heere God felve, wat wonder dan , dat fijnen toorn entdeckt wert vanden he-nel overfulcke, die hem alfooüytter acht doen , ende dat de Heere dan oock eenighe der felver nu en dan, andreren exempel, feer fmadelicken affronteert,te fchande niaeckt, jae inden dreck duyckelt, gieten de alfoo ver- iobf2.2r. achtinghe over fulcke Horften ,die den Heere niet meer en achten,dan of hy noch goet nochquaet en dedc; Ende hem nbsp;nbsp;nbsp;''quot;' daerom oock in alle bare nicken, voor niet met alle houden,als den Pfalmifl Çprecckt, Op datfe leerden, dat God de Heere rfal.18.4. de hooghele macht heeft over der menfehen Coninekrijeken, Dan $ 3/ ende geeftfe wien hy wil.

Vwe Vorftelicke Genade gelieve dit,4/f een woort aller aen-neminge weerdich, ter herten te nemen , ende ten ghe-nioede te voeren, om daer nae alle fijne faecken alfoo tc richten,dat ydereen merckenmochte,dat God de dlder-hooghfte in alle Landen, oock by uwe V. G. in de hoogfte achtinge is. Dit , indien yet, woude de Regieringe van uwe V. G.in allen deele voorfpoedicli maken,infonder-lieytfodefelve,uytdit re(pea:,na den raedt des Heeren, en d'exempelen van voor-gaende Godfalige Regenten, wilde de openbare fonden , die der luyden ende Landen bederf Prov. ,,. zÿn, gelijck Salomo den eerß-geboren Sone der wijßeyt on- ^*' der de menfehen kinderen getuycht, tegensgaen ende met

B.2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zÿn

zÿn ooghen ‘verdréven ; Dan fonde u buys noch meer toe.nemen, ende het hays uwer .vyanden aff.nemen , Want de Heere wHghewißelgck eeren, die hem eeren.

Ende offehoon uwe V.G. niet alles aenftont en condc

beteren, dat verftuyót is, en wel gebetert diende,gelijck zsamp;n. 2. dan,alle het cromme niet en can gebetert,noch alk feylen getelt wer den,als Salomo fegt , van wegen liet contrait der men-fchen, diedaerteghens ftrevelen; Soois daer immers een fake, die uwe V. G. alleeneaen de liandt lieeft, ende beteren can , daer van ick goetghevonden liebbe uwe V. G. alder-ootmoedichft te waerfchouwen , vertrouwende dat de felve, na hare gewoonlijcke goedertieren-teytaen allen, fich hier over niet en fal verbeigen ; Ende is even defe faceke , Dat gheen onfchuldich bloet der menfehen , (daer over de Heere , de Lief-hebber der menfehen , foo forgvuldich is geweeft , dat hy al inden beginne , eer de Wet der thien woorden ftatelijcker-wijfc gegeven was , heeft gefproken , lek wil uwes Iqfs bloet Gen,.5. wreecken , ende wilt wreecken van alle dieren , ende wil der menfehen leven wreecken van een yegelÿck menfche , als die z,yn broeder is,) inde Landt-palen uwer bedieninghe vergoten werde , fonder bchoorlijcke ftraffe , door den Bloet-wreecker daer over te brenghen, foo veel fulcx door neerftich onderfoeck ende toeficht , doenlijckis , Ende Num. 3$. dat geen verfoeninge genomen werde over de z,iele des doot-3'' ßagers , fonder diens bloet , die het vergoten heeft, want hy is des doots fchuldich,ende moet de dootferven,gelijk de Wet Ezech 2 foduydelick beveelt,A'//zv.35.31.Wantfulck bloet wert op ^'•'4- eenen blootenrot-fleen 'Verbotequot;, als de Propheet fpreeckt, 't welck d aerde niet in en drina,„i4er blyft geduyrichlijck Gen.#.To. roepende om wraecke totGod inden hemel,en treeft defe plage over het Lant, daer fulck bloet vergoten wort,dat d'aer-Nungt;.3$. de nietaHecnc baer vermogen niet en geeft , maeroock alfoo 33' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wert

wert gef:honden, dat het Landt overladen zijnde van het onfchuldich bloet der menfchen, 'twelck door de Bloet-weecker niet en wert gewrocken , fcbgnt als een droncken Efa.24.20 man te thymelen , dat bet niet ßaende can blyven , Ende ten [f^i laeßen oock wel fijne Inwoonders uyt-fpouwen moet; dit dient ^ß dan onderandre ghebetert , ende uwe V. G. gelijck de felve niet alleene het hooft is vande Cbrycbf.ordennige, maer oock vande luftitie onder ons , can op zijnen ftoel Pro.20.8. fittende,falckquaet rverdryven met zijne oogben , çdls dan wil oock uwe ziele dierbaer ende coftelijck zijn zoor Godt, Pfal.quot;'. lae uwe doodt felve weert gbebouden worden voor den Hee- quot;° re , Ende wanneer bem een menfebe verbeffen fal, ute ver-volgben , ende nae u leven te jlaen , foo fal uwe ziele ingbe-bonden zijn in bet bondelken der levendiger , daerentegens iSsm.zs. uwer vyanden leven fal verjlingert werden , als in een Jlinger.

Endehoe wel dit maer een laeckeis onder vele , die wel dienen gebetert, foo is evenwel de genade des Heeren foo groot , dat ditvoor fijne Majelteyt als een roock Pfai. c,. des liefeljjcken reucx foude wefen , ende bem beter behagen, '3. dan bet Jlacb.offer van een offe die hoornen,ofte een febaep dat clauwen heeft, indien het maer met refpeamp; tot fijne God-licke Majefteyt en in gehoorlaemheyt van zijn gebodt, werde ghedaen. Wy hebben tot delen propoofte een merekweerdighe gefchiedeniffe , ten tijde des Propeten leremia voor-ghevallen, ter wijlen de ftadt lerufalem van den Coninek van Babel was beleghert, dat de Coninck Zedeféi^, die daer binnen was, met allerley fwaricheden, jae met de vier boofe plagen des Heeren beclemt,merc-kende, dat vele onder fijne Gheweldighe inde ftadt, jae mogelick hy felve, teghens het uyt-gedruckte ghebodt: des Heeren vele van hare broederen in llavcrnie hielden, boven den behoorlijcken tijdt inde Wet voor-ghefchre-ven, nam voor het felve te beteren, ende belloot met

ß3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fijne

fijne Gheweldige een vry laer te laten nyt-roepen , om bare broederen los te laten, daer toe tredende in een perbondt met '•e' den Heere, om bet felve oockftoedelick te doen , deelden een Calf in tweeJluckenamp;ngben trfeber beyde de deelen benen, met dit befcheet,dat die gene die fijn verbondt ende belofte int los laten van hare Slaven quame te verbreken, alfbo foude verbroken ende ghemaeckt werden , als dat Calf, 't welck fy in twee ftucken gedeelt, ende tulfchen de deelen henen gegaen waren ,gclijck dan de gelcgent-heyt van fulcke verbonden mede bracht, dat verbondt-brekers in twee ftucken ghedeelt , ende verbroken werden. De Heere defen haren ernftmerckende, over de beteringe van defe eene fonde,alhoewel daer meer over-tredinghen des Wets onder haer waren; gelijck die gene die de Propheten van die tijdt willefen,wel can bemcrc-l'A?.,, ken , tzide even welde vliegben aen bet eynde der wateren in Egypten , ende beweechde het herte vanden Coze, hinck Pharao,dathy met een machtich leger op-quam, ^'-s. om lerufalem 'tontfetten, daer door den Coninck van

Babelghenoodtßeckt wert de belegheringhe op te breken,ende van voor de ftadt van lerufàlem op te trecken. Siet wat een ghenadigen feghen de Heere aen hacr heeft bewefen,om de reformatievan eë eenich poinét/twelk Pfal8r. fy voornamen te doen; Ende defe bare tijdt fonde eeuwich gbeduert hebben , indien fy niet als een valfcbe bogbe waren 1(t.;«.,g omme.gbejlaghen teghens haer verbondt, lbo ftatelijcker • wijle ghemaeckt,te doen; maer hadden in die voet ftap-pen voort-ghegaen, om alle andere dinghen, het eene voor, het andere nae, te reformeren ende verbeteren, na alle het ganfche verbondt Gods. Ende duflanigen genade haddë. wy mede in onfe dagen te verwachte indien flechts de Hoogamp;Maoblen onjes Landts in dien felven geeft ende voet-ftappen voort-gaende,het eenc voor, het andere

dere na, nae het gantfche Verbondt Gods,oock beteren wilde; Daer toe ick mijne knien daghelickx buyghe, Door den Salt7hen ende alleen gbeweldigcn, 'VOor den Contnek der Coninghen , den Heere der Heeren , die aUeene onßerffe-lijckheyt heeft , ende woont in een licht daer nicmanttoe-gaen en can,die gheen menfehegheßen en heeft,noch cockfan can, dat hy dat ghenadich werck onderons voorderc,^„7e». lac tldmen: Hemfy eere ende macht in eenwichejt, Amen.

Vwe V. G. Ootmoediglie ende onder-

danighe Dienaer inden Heere: ^;'

freneus philaletbitu.

B 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2Chron.

2 Chron. 30. verf. 6,

F ude de loopers gingen henen met de Brieven, nande bant 'des Conin ex Ulfba, ende fijner overßen, door gantfcb •Jfraelende luda; üyt den bevele des Coninekx, endeßraken : thy kinderen tfraels, Bekeert u tot den Heere den God Abrahams,Ifaacx,ende Ifraels ; Soofalhy hem keeren tot de over-gheblenene nyt de hant des Conincx te t-Affur.

-,_Bnde weeft nïet 'kis uwe broederen , die hen aenden Heere barer Vaderen God vergrepen , ende hy gaffe in eene verwoe-ftinghe , als ghy.liedenfel/sfet.

Soo en weeft niet halftarrich, als uwe broederen, ?naer geeft uwe hant den Heere, ende dient den Heere uwen God,foofal hem de grimmicheytfijnes toorns van u keeren.

Want fooghy u bekeert tot den Heere , fofüllen uwe broederen barmherticheyt hebben, voor dien , diefe ghevanckelick houwen, want de Heereis barmhertich endeghenadich , ende fal fijn aenghefcht niet vanu keeren, foo ghy u tot hem bekeert.

Ende de loopers gingen henen , van de eene Stadt in de andere , inden lande Ephraim UKanaffe, ende Sebulon, maer fy belachtenfe ende befottenfe.

Doch verootmoedichden henfommighe van cijfer, ende cManaffe ende Sebulon, ende quamen te lerufalem.

Oock quam Godes handt over luda, dat hy haer gaf eener-ky herte te doen nae des Conincx ende der overmen ghebodt, uyt den woorde des Heeren.

De tvoeede Wachter, Brenghende tijdinghe vande nacht, dat is.

Van het overgaen vande B A H I A,

MET

Een heylGmen raedt daer teghen.

Theophilus.

Achter,wat tijdinge vande nacht ^ Wach- Elà.zx.xr ter, wat tijdinge vande nachtgt;

Timotheus.

Watanbeug dan dat de morgenftondt Efa.zi.u comt,ende de nacht mede, Want OC Bahia

10 in/ende Salvador Ober / gdijck be genickten loopen.

Theohilus.

VootWaer bat Wate geltjchnien feg^tz ten nieuwen daefy in een betfefyewonbe/ bit nod)met op-gcbiootbt/ bed min genefen 10/^aet Wie 5oubebat gebackt fyeb^ ben / . bat bie onberWinnehiche plaetfe / bie met alkene ban Wegen bategbelegentfept/ maet cock foo mad)^ tigen(Ctiit!)f-macbt/al0 1500. Welbaten/ 3oo.23ootf^ gefellen / alle gerefolbeerbe lubben baet binnen z enbe ban nod) boben bien Z foo tteffehjeke piebtcanten z bie . boo^bele fyonbetben conben Stecken z enbe bie Wpz ge^ kick banbe »lopljete Elias , endeElifeus, ftynen na^ 2Con.2 fate/ Wert getupefyt/ bat fp waten de wagens ende ruy- 12° tcrie ifraels,ootkmog!)en !)oubenz alfoo foubeinge^

C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nomen

't Samen-fprake

nomen toetben / wie foube bat gebacljt fjebbm^ Timotheus.

OhieclK gbP Wie/ bie 6obt/enbefijnen aertkenbt/ Amos.4. enbeWeet / dat de Heere wel gewent is te treden op de Amos. $. hoochten der aerde,als op een hoopflijcx , Ende hem te ,. nbsp;nbsp;nbsp;verquicken met verwoeftinge tegens de machtige, Soo

dat oock de verwoeftinge wel comtover een vafte ftadt, oDdijekbe l)ecre filler am ben moebigen Edom beeft bewefen / banben Welchen ben Propheet obadia ecn^ rp^ach / Den hoochmoet uwes herten heeft u bedro-Obad. ^hen , terwylen ghy in fteen-rotzeri woondt op uwe verfj. hooghe berghen , ende fpreeckt in uwer herten, wie wil my hier onder ftooten. Daer op de Heere aldus ant-woort, wanneer ghy al fchoon inde hoochten voert , als eenen arent , enaemaeckte uwen neft tufchen defter-ren , foo wil ick u doch van daer, hier onder ftooten, fpreeckt de Heere.

Theophilus.

^aer Timothee, gelooft gijp alfoo terftonbt alle ge^ tuteten / bie onbev bet boich gedropt Weebenr Timotheus.

ga ich boeb/Want men fiet/batfe bichWiloWaet3jin enbe bat be Hemme be$boter /wals be Hemme 6000.

Theophilus.

Ityctip noebtano tegent be leere banben Wijten Salo-p mo, bie fegbt / dat de onbefinnede alle dinck gelooft. ;$: nbsp;nbsp;Wat mp aengaet / ich bebbe upt be bebinbingfye ban

berleben fahen gbcleert nocb be gemeene difcourfen, noch be loopende tijdingen , foo gercct geen geloobe te geben/ Want Wat be difcourfen aen gaen/ mp gcbencht feer Wel/bat alp be Weft-indifche viote eerHmael nae be Brafriicn wapberttochen uptbefeUanben/om be Bahta, enbe

van het overgaen vandc Bahia.

ende Salvador mtcnmim/batmëalfo baetban fpiath/ nigban een theke/bie niet fepien en tonbe/foomaerbe blote tot baevtoe tonbetomen; lt;enbebaetnae0ebbe ith weberom pooxn biftouteten / bat bet meet ban Wonbetig gbeWteft / bat be bootftbêeben plaetfe foo netfyteltjtk mgbenomen iß / tetWijlen be klbe met be mirifte tegen-Weete / foo Wel tonbe betfekett ende be^ Waert Werben / Cnbe biergelijtke bebbe itk / inben booflijt mijnen lebens / bele onbetbonben /'tWeltk mp mbefen tot opmertken beeft geb?atbt. Cnbe Wat be loopendetijdinghen aengaet/ nae bat itkbebbe gfye^ mertkt/ batmen een negotie enbe Coopbanbel baet mebe begint te bnibcbooi feker manière ban Wedden, bie te Roome al ober emiglje garen iß gbebmptkt ge^ Weeft / enbe ban baer tot onß obergbebiacbt/baer ban be Cardinael Doffat in fijne bneben bie typ alßAmbaffa-deurvandenConinek van Vranckrijck Henry de vierde beeftgfyeftb#ben/ bitberfyaelt/ bat bet booêftb?eben Wedden fultken berWerringe berWetkte binnen Roome, ban Wegen bepartiefcbappen/ bie baer upttulftbé be Françoyfen enbe Spaingaerden ontftonben / bat te Paus gbenootfaetkt Waß pet boorftb#ben Wedden te berbieben/om bat bPgeWaer Wert / enbe beboelbe/ bat fultke Wedders bem laetbben tot in fijn paHepß om te Weten/ enbe boo^fnuffelen Watter om gintk/gelijck ban onfe Wedders ook beginnen te boen beWelche ber^ latenbe bare negotien enbe banbelingen/met de nieuf-gierige Atheniers, nerghens opuyten ßjn , danomwat Aa. 17. nieuwste feggen,en te hooren, bOO^fnuffelenbe/ fo bcel 'i. alßmogelijtk iß/totinbe binnenfte fetteten banbëftaetz §ooen geloobe irk booitaen geen tijbingemeer enbe bet moet ootk eick Cfyiirien menfebenuf(jagen dat wy

C 2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noch

't Samen-fprake

noch boven al dat quaet,dat wy dagelicx,voor den Heere doen, nocfy defetonOebaer bpbougenbat beltonbet ong totleugen ftroeper0U)crbenbcWfkkel)anbt-Werf^ kets bet leugenen jOnbe / ooch be leugbenen beplenbe tetoop blagen / omboet profijt boet mebe te boen; 'tWelch ben I^eete/ die een Godtder waerheyt is , ende Pralyx.g defelve lief heeft tot in het binnenftc, ten booebQen moet mifbagbm. l)etWajgeeng een goebe Wet bp be D,,e U OUbe Françoyfen , gfytlpchIulius Ccfar bCtljatlt / dat c^a^per niemandt onder haer mocht fpreken vande faken des conßUum Landts, dan door ende inden raet , Cube bOUgt boet iconcert: bO^bet bp /dat indien yemant vande onderdanen eenige • lui. ci;:, tijdinge vande naebuyrige landen door het geruchte of lib. 6. de anders hadde ontfangen , dat hy gehouden was defelvc belle Gal. acnde Magiftract, ende niemandt anderste openbaren, om dat dickwils de onbedaclite menfehen door de ghe-ruchten werden verfchrickt, ofte in eenicli fchelm-ftuck gedreven ; deOverheyt verberght de dingen, diet hen goetdunckt, d'ander diehy noodichdunckt, openbaert: hyde ghemeente. lt;enbe bCfeWet WOtC WcInOOblClj onbet onpoock mgeboett/ op batimmetg bie gene bie bet nietaen en gatt/ fyaet met be tegietmge niet en be^ i Petr.4lt; moepben/ om niet te grijpen in een anders werck, ofte If-telaftcren 'tghene fy niet en weten , gljclljch ban bick^ jo erf. wiI0totgtooteclepn-ac!)tingfye banbe Ijectfcbappicn

enbe I^eetlijckbeben gbeftfyiet. amp;nbe Wat be tegfren^ Woomigbe tijbinglje banbe ß^/jMaengaet/ tch ljoube betbaet boo?/ bat onfen bpanbt fulche geruchten upt^ dropt / om ong te boen betttagben mbe noobigbe toe^ ruftinglje / enbe alle^ Wat tot boo|belbanben bowgbe^ melben Aanbel bient/ te betachteren.

Timotheus.

pet

van het overgaen vande Bahia.

• tyet conbetodjijn/ tube Watt te totnfcljtn / bat litt alfoo Ware / Want bat en foube be faken ban onfenbp^ ant niet feerboomen / maerbed eer te rugge boen gatn.

Theophilus.

mei Wat befefyeet ia bat / fonbemen ban fulcke We^ gen / tot naebeelban fijnenbpanbt/ niet moghen gbe^ biupcken/amp;nbefoubenien ben grenen / biemen matfy boobtnaen/niet met leugenen mogljen abuferen ?

Timotheus.

3ck foube baer aen twijffelen / Wantmp bunekt baer tgWat onberfebeptg tuffeken bet eeneenbe bet an^ bere boopogbe Die CobOWooibt toelaet ter noobiger tegben-Weere/ ofte om fijn goet recht boo; te ftaen/ en can fonber boobtdaen 'tWeIck be lucere toelaet / om be fonben ber menfeben / bie op fijn Woo# niet en paffen/ baer mebe te bupo te foucken/gbelijck oock bet rooben enbe plunberen barer goeberen/mi«gefebieben;maer leugen lOeen fonbe/bie be l)eere alle ttjt mifbaecbt/enbe nopt gbeautbonfeert beeft om te gbebnipcken / felffg niet tegbeno fijnen bpanbt. Ode onber be I»epbenen/ bebbcn ljiertn ootk fwaricbept gemaeckt; enbe baer 10nocb een merckelijcke reben beoonberfebepto te We^ ten befe / bat pemanbt/ bie met trachtenbe clocckmoc^ bicljeptban jijnen bpanbt Wert oberWonnenz can mo^ gelijck hem felben eenichfin0 onber-Werpen/ben genen banben welchen bP/boo;g0anbaftigfe enbe cloccke baben/ tgoberWonnen/ om bat hPdoucker enbe man^ baftiger io/ban hP felbe; g^aer niemant en fal gewild Iicb hem fijnen bpanbt onber-Werpenom bat hP beter liege can ban hP/maer beei eer hem baerom berfoepen/ enbebetachten jae onwcerbich houben/ bie obérant bete heerfchen fouben/ghelijck Salomo feght/ Dat het

C3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;een

't Samen-fprake

Pro.17,7 een Vorft niet wel en ftaet, dat hy geerne liecht. fl3ntr WpWillen Ottblfpuptbooi De Theologanten laten/ bte beter moete Ijebben / om biet ober een bedupt te maec ken; Cnbc onberen tuffcben boox barenin on^be^ gönnen ^ifcourg ober be gfyelegentbept banbe Bahia. £0pgbebentkt fect Wei /bat alfmen ban pet opteebtm banbe Generale Weft-Indifche Compagnie blette lan^ be eerft begon te fpieken/ bat be douffle enbeberftan^ biesde lupben ban ongUanbt bit welboo? tagen /jae ootkboo?fepben/ bat Wpmetben boongantk ban bete fake niet Wei en fouben dagen ; om batwp foo boenbe/ den Coninek van Spaingen fouben grijpen aen ben be^ den tack ban fijne Croont / bie pp met alle fijn maept foube poogden te bewaren.

Theophilus.

^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(Daten beeftmp nopt beWeccljt Wantick Weet dit

' den Coninek van fflPhgen menfchéis, ende geen God) a°3i'3 ende dat fijne machtvleefch is, ende gheen gheeft,enbè bat pp niet meer enbermath banbel)eere/ die fijnen adem ende al fijne weghen in fijn geweit heeft,IjemtOC' Dan.s.23 het ; ^10 be l)eerebem Wil plagben/ foo tan Ijp /ßbe^ lijtk banben Coninek banCgppten Wert gefept ßjnen Ezech.;o arm alfoo verbreken, dat hy niet en fonde connen ver-ii. bonden werden , om wederom te heelen ; lae de Heere can dien grooten Draeck, die daer licht in fijne wateren, endefpreed:, De water-ftroom is mijne, ende ick hebbe hem my ghemaeckt , een angel inde caecken legghen, Ezech.29 ende uytlijne water-ftroom trecken,met al le de vilTchen 3° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;die aen fijne fchubben hanghen , ende de felveuytfijne

wateren wech-werpen inde woeftijne,om aldaer de vogelen des hemels ende de gedierte op den velde ten aefe te werden. Cnbe gclijck banbCBabUoniers, dat gulden hooft.

Van hetövergaen vande Bahia.

hooft, die machtighe Monarchie, Wtttgljctupcbt/ bût alg be l^eerehct bcflupt datalldan alle hare vafte fteden fouden fijn als vyge-boomen met rijpe vygen,de welcke Nah 3.11 wanneermenfc fchuddet, den ghenen , die de felve eten wil , inden mondt fouden vallen; §00(OUbtIjCt 00Ck met ben Coninck van Spaingien connen goenzalfi Ijem be I^eete plaggen Wilbe/enbe fijn genabeacn be blinde Indiaenen bewijfen / Want gljelijck be matljt ban alle be Coningen enbeboiften betaetben/ al beben be felbe alle ljanben tefamen / enbe Waten op eencnßoopgbt^ tad/ niet machtichen is eenen weerfchijn desblicxems, Math.24. die vanden hemel comt, te weerén, §00 en fijn fyi OOth niet tnacljtifl) met alle Paet gljeWelt enbe Iiftuljeptbm loop beg Cbangcli te betpinbeten/ aio be lgt;eete be Tek be Wll bosberen ; §00 Wp bandefen aen-genamen tijt des Heeren Rebben getroffen , dat het maer en isomeenen cleynen rijdt te doen, dat de Hcerc de woefte wil- Efa z, 17 dernifTe der Indianen tot een fclioon bou-velt wilt ma- a.32.1, ken, enbe be felbe met bet Iicljt fimoaenCebnno berlicb^ ten ; §oofalbettnetonfe lt;üe-ruÜingbeop be Weft-indien wtl gaen/ enbe Wp füllen baeftgotbe ttibmglje ban baet booten. §oo bat ich nip ober fultk booHleV alg befe ndeerelt-Wbfemaken/ niet en ontüelle ; ^aet bat be onfein bet uptboeren banbe booigemelbe fake/ baet niet wei enbe ucbticb en hebben gbebiagen/enbe batfein plaetfevan laphctte locken, dathy fbude co- Genef.,. men wooneninde hutten Sems, wiens God de Heere is, '7. bem felbe met gbeWelt upt5bneWooninge bebben ge^ bieben / fpzeetkenbe/Ahaeft, buyt fhellijck, fonber een$4 aen be boorplantingbe beo ^bangelmino in goeben Efa. s.n ernd te beneké/ t Weick bacr boomaemfte oogb-mettk beboo?be te sOn; bat maeckt tnp ten boocbden become

'C4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mert.

.'t'Simen^fprakei

inétt. ,ckbmbebien aengaenbemmijne particulière £0emo?ien/ontrent bien tijtgpepouben / een fake aen^ geteekent/biempbenct bat bier wel te paffefalcomenz Ezech.ix (ende lO befe / bat be »lopljeet Ezechiel fiende, by een '•'• nbsp;nbsp;vergadert inden tempel vijf-en-twintich mannen, om te

beraet-Aaghen wat fy doen fouden tot af weeringhe vanden vyandt , die fijn aengheficht begonft te ftellen om teghens lerufalem te comen,Ende dat de voorgemelde mannen hadden befloten , allede huyfen rontfom leru-falem afte breeken, ende geene toelaten te bouwen, om den vyandt alle ghemack te benemen, van daer ontrent te comen legeren,opdatfe niet als in een fiedenden pot, binnen lerufalem fouden befloten werden , gIjCtujKtlt ban befe mannen / datfe onfalige ghedachten ende icha-delijckeraedt-flaghen hadden, al IJOC Wtl bC fake/ bie fp bûû2babben Wettclijck wao/ende oock inben Ccmpcl felbe/al Waerfp/ naer be wuft onber be oubegebmpc^ XV^'„, helijck/ om ban geWicljtigbe faken te panbclen Warm ,4Zr^ bergabert/Wa0befloten / om batfe onbekeerbelupben fiinbe/fyet boo;-naem(ïebergaten /'twelck was ljare Tonben te laten / enbeIjaer ban fyerten tot ben 0ecre te bekeeren. %lfoo backte tekmebe foubefyeton^ Wel mo^ gen gat/ ten aenfienevandeWeft-Indifcbe Compagnie, bie anberfino in Ijaer felben goet ehbeloffeliitkW/ bat belfere batrober foube magljenupt-fpmtken/defe '3 manrienhebben onfalighe ghedachten ende fchadelijcke raedt-flagen, gjnbieu fp fyet redite epnbetwelck is be boo#-b#pbingbebeo ^bangeltumg/tomen te miffen.

We bebendunge bebbeitk boemaelo gehabt / tWekk 1mpalle tijt feerbeeft betommert gbebouben / ober be gbetegentljeptbanbe Weft-indifche Compagnie .Cube ban iffer noch ten anberduck / bat ben gbebedenftaet gt;nbsp;4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;onfep

van hetovergaen vandc Bahia.

onfe^ Xanbtß aengaet/ttodekmpGeetg te binnen tornt/

enbe en laetmp niet ruften /lae het is in mijn herte als een 1er.%'9lt; bernende vier , dat ick het niet lijden en can, noch verber

gen , febert bat ick boer ober in ernftige bebenekinge ben gecomen ;amp;nbcick achteoock/batbet Ijet eenicb poinct iß bat alle fwariebeben/alg met toagbenrfeelen/ober ong treckt/ enbe oberong trecken fal/ tot bat baerop gljelet

Werbe. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Timotheus.

md/Watigboebbaté;

Theophilus.

Ijct Ware foo g^ereet boo? een deckt man /alg ick ben/

niet te feggkm/ ebenWel/ mijn herte wilmy in mijnen lijve verbreken, alle mijne beenderen beven my als een 1^,23.,; droncken man, die van wijne tuymelt voor den Heere, ende voor fijnen heyligen woorde ; enbe baerom moet ick bet uptb?obbelen enbe en cant niet inbouben. lt;enbetg bit/ bat be devoornemelicke Macliten onfes Lants op den viij. Februarij 1623. boo?6obenbe be menreken/in een openbare uptfdniibingeban eenen Aigemeenen Vaften biddach boemaelg gbekouben/ ober bet gantfcbe Uanbt/ hebben bekent/ Dat fy bemerckten, dat des Almachtigen

Gods toorn teghens defe Landen was aen-ghefteken, ende\ al noch aen ghefteken bleef, over de groote overdidighe fonden , die by de Inghefetenen des Landts , fonder God-vreefentheyt, als offonde geen fonde en ware, begaen wer

den ; 6beliick beboo? gbemtlbe Wt-fcbnibingbe gtno^ tuleert ftaetban Woo?bete Woo?be/ mbetdiftong ber^

bacl ban Nicolaes a WafTenaer over de voor-ghemelde i^f 'vierde Maent Februarij 1623.fol. 109, Cnbe bat bp be fclbe tot nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c

noeb toe niet een poinct ban Uefomiatie / aen gaenbebe

faken beg Uanbtg int gemeen / ofte be gehgentbept ban^ be particulière jngbefetenen ban bien/ mt bpfonberfeifg

O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;niet

't Samen-fprake

niet ban eeniobe grobe lanbtbtrberffehjthe fonben/bit bupten alle bifpupten Qaen/ bat onbet onp ommegaen/ 10boo^genomen ; niet tegen-ßaenbebat be fwancljtben ban bet Uanbt/febettbie tubt beel boogbet^un getefen/ enbe nocb alle bagbebooger tomen te gaen. Oit betont mett mp ten booghnen enbe maetktmpbutbritb/ bat Wel rwaetbet ooêbeelen obeton$booft fouben mogben bangben / enbe dat Onfer plage noch geen eynde en is , die Mich.1.9 tot in luda gecomen is,ende tot aen de poorten lerufalems reycket. gnfonbetbept alg ich baet bp bemettke/ bat be tegentooo?bige Coninck van spaingen,onren lt;amp;tfbpant/ baet tegeng top alg om leben/enbe boobt Ileetg bebbm te betbten/eben inbefelbe tijbt/te toeten/opden io. Febru-arij 1623. bat ig/ ttoee bagben baet nae/geltitke bebent^ kinge in fijnen Uaebt op-genomen bebbenbe/ aengaenbe be gfyelegbentbept ban fijne Kuchen / Cnbe betmertkt/ WAffenamp;r dat de G^delicke Majefteyt tegens de fclve gheofflnceert amp;f/fy zijnde, ter ftraffe verwed wert, gelijtk ontéObetbeben „fc °' mebe bebben bemetckt / Qaer ober beftaen beeft te boen

metckelitke reformatie in alle fijne Kijcké/ bp té feer toijt-loopitb piactaet baer ober uptgegeben ; en onbet anbete OOCh babeiilCh afgefebaft/dopenbare Bordeelen, bit bP tot bie tijbt toe om Ilaetg tebenen geautborifeett enbe toe^ gelaten Ijabbe. mie bit met nuchtere finnen bemeteken^ De/ ende wetende dat een yegelijcx wegen zijn ftracx voor dé Heere, en dat hy meet alle onfe gangen,fal niet become inert fitten / ober bien bat be voomemelicke Machten on-fes Lants, bie baet noth roemen der Reformatie, na fo een Openbare ^cfyilt bekenteniffe/bier in tot nocb toe te co# 31111gebleben/eii fuicken boort-ganck int teformetm ban eenige abupfen / nocb niet en bebben gbeniaeckt ; ^aet noebtang bel|eere fo goeben atnlepbinge baet toe babbe

Van het overgaen vande Bahia.

ObegeOtn/ mtotgbat Iw fulck goetboo^nemen / al^ onfe hooge Machten m 0et tipt fcfy^iDcn banbëboo^gemelben Vaften biddach reptenen te Rebben / tcrftontalfo begena^ biefyt hreftbat op bie felbe tijtbat i^centge bagen naebe boo^gemelbe upt-fclnnbmge/ fo een fehabehehe en Uant-betberffelijche Confpiratte tegent ben §taetbe$liants/ mbe het leben banden Wijt-berocmdcn Vorft Maurits Prince van Oraengien, H. L. M. bOO^ßbenOtnen / aen 't Itcfytgebracht en onthecht habbe ; al$of be I^eeve boo; bete groote genabe/alleene op foo een goebe fcfyult-behen^ tentae gebaen / haechabbe Willen aenlochen / ont tn goe^ ben erna nabolgeng be boo^gemelbe 23eli)beni(re/bober^ babige fonben /boer ban bet Manbtobetloopt/ te refo;^ meren enbe beteren. Ghewifelijck de Heere merckt het, Mal.3.if ende hoort het , ende daer is een ghcdenckcedel voor hem gefchreven,daer door gehen fal werden, wat vooreen on-derfcheyt daer fy tuflchen den Rechtveerdigen ende God-loofen, tuschen dien die God dient, ende die hem niet en dient, Mal.3.16.18. Want gtlnck ben Xpoftd fegt/ Godt Gal.c,; en wordt niet befpot. Cube ofWp onbebacbtemenfebm bet gbepaffeerbebergeten / foo ftaet bet eben-Wel/ als met lob eeh Yferen greffie op het loodt voor den Heere beel Claer^ Ier.x7.i. ber gefdueben ; ban bepbe betboo^gbemelbembet ^i^ aop0berbaelban Waffenaerig tefpeuren. Jeh en ttopfr fcle niet/inbien ben 1).tö^eeft/ ofte ^Bannen met 6obt0 ^^^%;

geeft begacft gelijch bieshn geWeed/bieongbe 6obbe^ Iijche fefyiften naegelaten Rebben/ be gefcbiebeniffen ban befe tpben fouben beCaen te fctybben/ bet foube Notanter aengeWefen Werben/bat om bier oorfahe toiile/onfe faken febert bie tijbtalfoo3t|n geaerfelt enbe te nigge geloopen. ^en foube bit fp#eck-Woomt ober ong op-ntmm/enbe'' feggen met ben tyepbenfeße roëet Virgiiius.

D 2

't Samen-fprake

^'•'° Ex illo fluere, amp;nbsp;retro collapfa referri

'quot;• nbsp;nbsp;nbsp;Res Danaum, fradæ vires,averfa Dci mens,

^atig/

Lebert / ende ban bit tijbtaen ,§im gDefyeel te ruga' gljcgacn/ ^He be faken ban Ijet Canbt/d Cnbebetloopen boo? be yanbt/ Otbert 10bp naeberfmaebt/ Cnbegbebgoken onfetraebt/ gebeut 10 beo Leeren bett Van ono af gbeheett met fmett.

Timotheus.

^at Wp om onfet fonben Wille gbeOraft Werben/ ; enbemet namen ober bien feboonen febOn ber Cobtfa^ kebept/bie Wpgbemaetkt bobben / baer op bocb niet ge^ boIcbtW/ bat gbeloobetck teer Wel/ WantWp bebben boo?onfeoogen gljeften/boe befwaeribek be I^eetc febert bie tijt met ono beeft gbebanbelt / ende wat een hart weren PQ.rp.ç hy ons heeft ghetoont , mitO alle fijne vier boofe plaghen Ober ono bewegenbe § WantbP niet alleene be oorloghe, . (bie onoboo?befen aio een fpelwao / mibto bat Wp inbe felbe/ tot berbafingbe enbeberWonberinge banbc gant^ febe Weerelt /sbn gefegent enbe gbewaffen in matbt enbe rijtkbom / gbeluckfeker ftltfatm bier Pijrauftagenaemt/ plinim lib. baer ban be Naturaliften ftb^ijben / bat bet mibben in bet bier leeft enbe Wel gbebiet) nu berfduickeltick begint te maecken / onobetlemmenbe bepbe te watert / enbe te 1er 16.6. lanbe / Eensdeels door vidchers, die ons ter zee, anderf-deels door jagers, die ons te lande benauwen,jae onfe lant-3Con.xo palen affchroten , gbelijtk Wert gbetuptbt/ batbe lettre 3quot; am gfrael bebe / als hydes onfermens moede wert over Ier. 15.6. haer,maer heeft oock de diere tijtgeropen over het landt, biequot;

van het overgacn vande Bahia.

Die boo? be needooffyept temeer WertgfyeboritZenbeboer pfai.xo,. nae in plaetfe ban Wllbe bitten / de wateren, dat groulaem 9. ende wilt Element , ttgßenßonß beWtetfyt / oplopende hare windelen daer in fy, door de Goddelijckevoorfienic- iob 33, heyt ende macht,als een woeft kintingewonden lagen,om Bet al te betfuppen ; Cnbe ban notfy tenklim het vier deg Peftilentie onbtt Onp aengheftektn / daer door vele vette fijn uytghedrqocht ende als koppelen verteert,Ende noch Era.io.i6 terwijlen wy ons niet en bekeeren tot dien , die onsllaet, foo en laet fijnen toorn niet af, fijn handt blijft noch uyt- Era.,46, gheftreckt , want het Godloofe wefen daer teghens aen-gaet, ende brandt als in dicken woude,ende geeft grooten roock, Oit tGfcbttt bcboo2gcindOcu»t fc(mibingl)tac^

Rbtct/tnbt bet (laetbattalfoo noch onbet onp. ^let ban beeft ootk een 6obfalitbman al obet eeniglje ^arenboe be ftoatitbeben notfy foo boogie niet en gingben onfent balbe gfyetlaetbt/ aiouj^fcb^ubenbe: Wat heeftmen doch ,, beneerfticht te beteren , dewijle wy defemerckelijcke tee- „ kenen des toorns Gods tegens ons zijn ghewaer geworden, » is daer weleen abuys gererormeert op occalie van dien;jae quot;nbsp;heeftmen hier aen wel eensgepeynftgt; het fchijnt wel neen, » dewijle het onder ons noch al gaet,gelijck te voren. Heeft-quot; men voor defen af-godifchc Fccken van Kerek-miden, en ,, Vakel avonden onder-houden ende gheviert, men viertle ,, noch,Heeftmen voor defen den Ruft-dach des Heeren ge- ,gt; profaneert ende ghefchonden op het aldergroffte, het gne-quot; fchiet noch, Heefmen voordelen prachtich, over-dadich, quot;nbsp;ende onbefehaemt gheweeft in allerley vleefchelicke Wel- quot;nbsp;lufticheyt,menishet noch; In een woordt, het is een feit- ^ fame plaetfe, daer op occafie van defe fwaricheden yet wat ,j, ongelchiéts,hoe blijckelick het ook fy, gereformcert ofte ,, ghebetert is. %lbui$dacebt Deboo^noembe $an6obß/

© i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obev

ri ''^fSamenfprake

• •r bbrtbtfefaedte met groot tetljt. flBaerbat teConinck • fvan spaingen banoen tyetefouöegefegent sim/om bat fyp foo goeben Kefo^matte beeft beginnen te bom ; bacrm mifgrijpt gfypu/ Want Ijp beeft febert be Bahia berlo?m/ mbeVranekrijek enbe Engelandctotbpanbt geertgym/ Obelbckelch eeriweet.

Theophilus.

3nchen bergrijpe mp biet m geenfm0/tettoifleitkmijtte Efa.„.8. oogben flae/ op de wegen des Heeren,die veel anders zijn ? nbsp;nbsp;dan onfe wegen,enbe op bet gene top banben Cobfahgen

Coninek Hifkia, bie foo grooten refoimatie tnfijnen tijbt bolbiatbt babbe/ tn 6ob0Woo# lefm / te weten/ dat nac lt;nbsp;Cron. die ghefchiedenifle ende trouwe van Hifkia int tefotmee^ 321' tm ban mertkeltjcke fonben , • be Connick Senacherib te^ .. Oberisbem op quam/ om bent te bectijgen/'twelch boeb gefebiebe/ niet om bem te belebigen/ maer om boo? al be Weetelt beerhick te makenboo2fulcken Wonbetbare ber^ tCon.x, lodingbe/ alg be lgt;eereaen bem beWees/(laenbe op eenen 3'. narbt 185000. ban fijne bpanben/ boo? be fcbabelijtke ECalo' »eCilentie/bie ben Cngel beg I^eetm banben bemel ober 16.17: jaer bhicbt. Wjijn be onbegrijpelijke Wegen bes luteren; inbebetlaetbemalfoo amfien/ als oft bet met ben Coninck van Spaingen mebe alfoo ware tctWijlen bem be i^eete be Bahia beeft latmberliefen / ombefelbe baernae ;lt;Wederom te Winnen/ enbeboo? bet toetommenbe betet te ;.' berftkertn. Timotheus.

g^aec Wat WiltgbPban onfe Obetbeben getefoimeett bebben^ gek achte gbp fout geerne be Papiften enbe Re-monftranten, mét tfamen be Doopers upt bet liant bnj^ Num.2;. ben/op dat het Ifrael Gods mochte alleene woonen,biet 9' nbsp;nbsp;nbsp;opfoubeuWe tefo?matie upt tomen.

Theophilus.

De

van het overgaen vande Bahia^

De Heere weet het, ende het ganfchellrael wetehetoock At.1.3' nu fekerlijck , batfulcv nip nopt inOmfmi^ gljetomen/ alfyoetoelich feet bactoPttberbatst ben gemaecht / Want ^etfobette ban bact10 / batich bebooêgfyemelbe lupben upttenUanbe foube Willen betb#benpebbenbatich 00^ bcele batbe fclbcnetgbens betcc en fiin / ban onbet on0/ om te teebte gbebmebt te Wetben / inbien Wp foo-banige Waten als wpbeleben/ enbeonfen toem mebe b#ngbt/te Weten goebe gbetefomiectbe CbPfrnen / Cnbebatrom fie ich be booigemelbe lupbcboo?gaen0met een beWteebt bette aen / enbe beb^oube mp obet bate betgtijpingbe in bet Guch bet leete/ bie ich metche bat gtooteliict gbehijft Wetben in bate bWalingben / boo; ben onftictyteibchen Wanbclban bie gbene bie baet bet tefo^matie betoemen/ 3ae ich boube bet baet booidat foude de Heere hem cens Iob.38.i verthoonen in een onweder, als hy ten tijde lobs dede, om bet fWare bifpupten/ bie in on0Uanbt sijn /een epnbe te mahen/ dat fijnen toorn foude vergrimmen 0bet bie gene lob-4%., bie baet Getefopneetbc bectenenbe niet en jijn ; die haer beroemen van Gode, als die zijne Wet weten, endeindc Rom z.i7 Wet gheleert zijn, hebbende de wetenfchap ende de waer-heyt, ende willen doch befwaerlijck indevorme van dien Rom 6.17 overgoten werden,om van ghedaente te veranderen, ende de felve leere gelijck-formich te werden, ^at30quot; bClup^ ben/mijng oomcelg/ bie 0110 bet al bebetben/ de welcke haer roemende uyt de heyligheftadtte zijn, poebendeop Efa.48.i, den God I(raels,gedencken doch desGods Ifraels niet,noch z. inder wacrheytnoch in gerechticheyt. Cnbe ten aenficne ban befe fyebbeich gefeptz dat het Ifrael Gods allcene moet woonen,te Weten/ afgefcheydenvan fulcke vleefchelijcke iud. verf menfehen, die geenen geeft hebben,baet ban be gemeente „. 0ob0in befe onfe bagenctielt/enbemaet al te boli^mito

©4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bat-

't Samen-fprake

è;.ej:A batmen fonbttonbetfrlieptmbeonbet fottk totbeOfe^ meente Gobtg toe-laet vreemde luyden, eens onbefheden Ezech.44 herte , ende eens onbefneden vleefches , alle btC aecbt0be^ 7' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;geeten / enbedatmen totdefelve in-gaet, als toteeneon-

Ezech.z3tuchtighevrouwe, alfmen eertijdts tot Ahala ende Ahahba 44. piachttedoen. §00 bat Ijct gfyeenfin^ bat tg boet mijn ^oge op loopt/batist Uanbtfoube ontblootwerben ban Sijnegngefetenen/bie ich Wcnfcljc bat foo bele Waren/ nl£i begsantgaenbcoeber ber 5ee/ofte beo grag op ben belde; Want Wp beleben tegbenWoomjcbfulrke tuben/ terwijlen Efa.13.12 wy den cenen voet inde Ooft, en d'andere voet inde Weft-Indien hebbengefet, dat een Man dicrbaerder is dan gout, ende een menfche coftelijcker dan vele ftucken gouts uyt: ch Ophier. g0aerbitibbetbattckboo?[)ebbe/ Het wijfde Aft ^'23 godloofheyt, met allehare t'famen.coppelinge deronghc-rechticlieyt,in een coorne mate toe-geftolpt ten Lande henen uyt, immers uyt Gods huys,ende uyt het Heylichdom des Heeren te late voeren,Want bcfc berochenen ong allere lep fWaricbept geltlh Salomo fegt/ datde fonde is der Lan-

Prov.14. den,en luyden l^dcrf. ^ch Icfe bagclichrbep^opOetlfcfye 34' feljbften / enbebooie be felbeooch weeckeltcr uptleggen/ t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wanneer ick nu be felbe bergljelijcke met be gelegent^ept

ban onfethben / foo bebinbeick baerinz bat baft alle be fonbenzbie be »^opfyeten opt gedraft hebben/ enbe baer= omfp boorfept Ijebben bat eerft be plagen Cob^/ en baer naeoock ben totalen onber ganck ober bet oube bolck Mich 3. van Ifrael foubeCOincn fo dat Sion verploeget,endeleru-Ihlem ten fteen hoope, ende de bergh des Tempels tot een wiide hoochte foude werden, onOev on0banbt grijpelijck te binben ^ijn. ^e »^opheet Hofeas, een hart bode, voor tIfrael, Wiens voeten niet en quamen over de berghen om Nah.1.if vrede te vercondighen, ende te fegghen, Houdt uwe vier--- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;daghen

van het overgacn vande Bahia.

daghen Ifrael ende betaelt uwe beloften , matt Ombm Ott^ berganch ban be thien ftammen ifraels te bootfcljappen/ bintberebébanftme fyarbe bootfetjappeinbemenitfyte en gtoutuchjekbept ban bare fonben /bie bpban bele optelt/ als ónkennilfe Gods,Ontrouwe, Meyncedicheyt, Leugen, Moorderie,Dieverie, OverlpeI, ende inde Priefters felve Hof 4.4. onwetentheyt ende onghevoelen vande Goddelijcke Wer, ende groot mifbruyck van haer Eerweerdich ampt, Gie-richeyt,Hoererie,ende Dronckcnfchap,amp;ben alle be fdbt bieonberonbomme-gaen/en te binben sOn/bebalben bat Wp geen Zfgobmbienaerß en 3ijn ;tn Welckern Rebe bele ban onb^ijn moetwillige/ongeboo;fame/ en Weberfpan^ nigclupbentegen0bettooo?bt amp;obb/ ^aeropbat pad/ 'tgeneSamuei tot Saul fcpbebie 00c geen afgoben-bienaer IDab/enbenocbtanbberWo^pen/ Weder-fpannicheytis af-goderie ende afgoden dienft,iSam.iy.23. Ended'afvallige ifrael is vroom tegens de verftoéte luda. gae laetonbonfe lerj.n. g0oeber/ be 3|ootrcbekereke felbe biagben/ naer barren ^cbcptbncf / om in te fien be redenen / Uiaerom be l,eere

tyaer beeft berlaten wp füllen albaer met groote letteren, Hab.2.2. dievanden voor-by loopenden man welconnen ghelefen worden , binben gbefeb-tben : Ghy zijt om uwer fonden, wille vercocht,Ende uwe Moeder is om harer overtreding© quot;''°''' wille verlaten, Quam ick, daer en was niemandt, Riep ick, niemant en antwoorde my. Uweondeuchden fcheyden u Efajg.x. ende uwen God van malcanderen,en uwefonden verberge fijn aengeficlit van u.lieden,dat ghy niet verhoort en wert.

Cnbeban benckeick bpmijn felbe/ ^bbiebafte ^taet Ifraels, die de hant Gods felve, ten Conincklijcken huyfe, (Joor fijne groote macht,voord'oogen vande gantfche we- ..... relt , tot prijs ende bewijs van fijner heerlicheyt, op de bergen foo vak hadde geplant, die oockrontfom met bergen

E

fSamen^Iprake

Pfal. ns was bcfet, ende de Heere rontlbm haer,als eenen vierfgeh 2-h muyr, iß Oefelbeboo; be fonberonbergegatn / bic fo boft ac''Obefetwog; Wat wilt fyet ban ban onfen ~gt;tact Werben/ bie op be Ioffe Wateren geboubtib/ ende alleenede vettic-D;ut.„. heyt vande zeefuycht, eiibacr toenocfyfoo lucu W/batbet '• nbsp;nbsp;raltk baer ban nauwlitr opgebtooebt Wbaerm both al^

reebe alle be fonben/ bie bet oitbeboickbebben bebofben/ te binben 3bn. I^et tg te bedagen/ bat be bonimemenfebe fo geaert ig/battyp niet en tan geloobenbat be fonbe/bacr in bpfo grootébermaeck beeft want gdijtk Salomo fegt/ Pro.14, Dedwafe drijven haren fpot met de fonde, enbCfytt 10 fyatr gclijck alg een fpel fonbc te boen) fo grouWelitk igboo; bë 0eere ;3a/ bat be I^eere be fonbcbic wpmeeft beminnen/ albermeeCpaet/ Het fchars Epha, batig/bebalfcpc mate/ enbe ongerecbtitbcpt bie Wp meeft lief bebben / is het ghe-Mic.^.is hatede fchars Epha,bat be Ijccrc niet luiten notbberbm^ gen en can / ende en wil niet, dat hetin onfe huyfen blijve; ^it boet mp alg met uptgereckten balfe/ nae be berbete^ ringt ber bingen ommefien / fonber bewelcke tek baft be^ (lupte/ bat onfe ^taet niet langde fal ftaen. Cnbe alg itk ban met mijne gebaebten notb boomer gae/ enbe nae bet icr.7.n. bebelbeg0eeren/nipte Silo lactbtnben ^atig / inben Pais , inde Veltoline, her Schoudal des Heeren, in Bohemen, Moravien , ende Siegen mtbe/ al waer den naem des Heeren ghewoont heeft, lt;enbelie toe, wat de Heere aldaer gedaen heeft,om de boofheyt wille des volcx,boebP fijne woningen albaer beeft opgcbioken/ende noch vier noch heirt meer int openbaer onder haer heeft; en hoe fy als een Ifa.13. 14 verjaecht Rce,en cudde fonder Koeyen zijn geworden;Die pfal.107. nu dooien inde woeftijne, opeenen onghebaenden wech, 4- hongherich ende dorftich , dat haer de ziele verfmacht, in 2quot; 'quot; een Landt dat niet bereghent en wert , ten tijde destoorns, bat

Van het overgaen vande Bahia.

bat iG/ algbeiGi Ivetten toom al0 bier ober batt tootkt/ ^oo febOntrnp bet Wertem mijnen lijbe te breken/ enbe can fdf^mOehebe narbt geen tufte binben/ maet ben ge^ nootfaecktupt te roepen / Huylt ghydehnen , want de ce- zac.21.% deren zijn ghevallen , ende haer heerlicken gebouw is ver-ftoort, Ende ghefchietdit inden groenen, wat wil dan van Luc. 23. den dorren werden, gnfonberbept al0 tth nocb bier bp 31° betmereke bat bie barbe piopbette onber on^waergb^^ moeckt Wert / bic rechte boo; bc eerfte oberboermgbe bezel bolckr6obgnaer Babiionien , ben propheet inben mont gelept wert / enbe bie ootk bijf-maelin bet nieuweCefta^ Math. 13. ment reept booiben Totalen onber-ganck banbe3oben MaV4 iz berpaelt ftact/ Darde Heere mede onder ons uyt-gheftort Luc.8.10 heeft eenen gheeft van fwaren flaep, ende onfeooghen toe- Aä28.2g ghelloten jae de Propheten felve, ende de hoofden , met R8m.ii. t'famen de Sienders gneblindet, Soo dat het gelichte aller if;.29.io Propheten , is geworden als de woorden eenes verfegelden Efa.6.io. boecx,'twelck niemant lefen en can, lt;0011 CU cau ick mp nitt langer inbouben/maerick moet dagen als de draken, Amos.i. ende huylen aïsde ftruyfen, om dat onfer plage geen raedt en is. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Timotheus.

3lck en can uwen ernft inbeten niet tegben-fpieeckenz Timothee , alboeWdick b^efe / bat gbp baer mebe niet meer boetten en fuit / ban of gijp b'Clbe Wilbetbeeping beren /batfe niet en bioepbe/ enbe bat pare Wateren niet neberWacrtiei en blietebe.

Theophilus.

CbenWcI/ en gebe ick be moet alfoo nietbedoo?en/al0 ick bemereke Wat in boomiben onber pet oubebolck gpe^ fepiet tel / Ijoc be Conmek Hifkia, (inwekkerg tijbt be Piopbeten Efaias enbe Micha bebben gcpioppeteert/enbe hare Remmenais een bafuync verheven , enbe tcgpcng bC C2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fon^

't Samen-fprake

fonben gebonbett)metbetbolchbat boemael^ Ictfbe/boo, bet fdber webtcatienlfoo fijn beWetebt geworben / battet bele bingben tube politie enbeherthe fijn gfyebetett/batP , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;om ootk be l)cere fultken ecclatanten cube bette kipbcnbe

betlodingbe in bate tijben / aenbe dabt ban lerufalcm beeft beWefen/ baet ban toplefen Efa 37. dathonderten vijf-en-tachtentich duyfent van hare vyanden op eenen nachtdoor eenen flach vanden hemel, fijn gevallen. CnbC ick en rwbffele baet niet aen /inbien maet bie gbene die Hra 4.14 met het foudt des paleys fouten , enbe baet toebie gene bie daghelijckx voor de calumneftaen,ombettOüO#banbe^ lgt;eeten Wege/bepbe tot b Obetbcben enbelngefctene btg Uanbtg te biagbenbierin alle foo Weleeno Wartn als be Weet boo^geinelbe 0?opbttrn Efaias enbe Micha geWetfé Siin biemcn fiet batbitkwil0eenbetlep rebenjatWooiben gljebmptkt bobben / om makanbeten in baet goet boo?^ nemen te Qijben/ al0te fieni0/ Efa. 2. 1. Mich. 4. 1. tôt baet foubeootk gbeWiŒeliitk wat gottgonbet oniei te We^ gbegljcbmcbt Wetben /tnfonbetbept nu inben aenbanth ban tiefe nieuwe tegietingbe ban ben Vorft Henry van Naflauw ,teghcn-woordich Prince van Oraengicn , gelijth wpfien / bat be pêopbeet lercmias , fultken ottafie waet^ gbenomen/enbe baet toegbebmpekt beeft / om be obetfte enbe bet boltk/ bie fyp bttkwilg te bonnmetmenitbbuh bitb taben/enbe betmanen aengegaen pabbe/ nuWebet^ om ban nieu0aen te ballen / on0 beftfy^ben lerem. 26. 2GlWaetwp befe WOOWtn binben / in aenbeginne des Co-Ier.%6.i. ninckrijcke lojachim,des (bonslofia, des Coninckx luda, gefchiede dit woort vanden Heere, ende fprack, So fpreedt ae Heere, Treet inden voor-hoffaenden huyfe des Heeren, ende predicktalle fteden Iuda, die daer henen ingaen'aen Cc bidden inden huyfe des Heeren , alle woorden die ick u bevolen

Van het overgaen vande Bahia?

bevolen hebbe hen te fegghen , ende doet daer niets van, of fymiHchien hooren wouden , ende hem bekeeren , een yeghelijck van fijnen boofen welen , opdatmy oock berouwen mochte dat quaet, dat ick haer dencke te doen, om haers boofen wefens wille,ende fpreed: tot hem, So fpreeO: de Heere, Sullet ghy my niet luyfteren , dat ghy in mijne Wet wandelt , die ick u voorgheleyt hebbe, dat ghy hoort de woorden mijner knechten de Propheten, die ick door-gaens henen tot u ghcfonden hebbe , Ende ghy doch niet nooren en woudct , Soo lal ickt met defen huyfe maecken als met Silo, ende defe Stadt alle volcken op aerdcn tcn vloecke maecken.

Timotheus.

f^att hebe / boe i0 be propheet leremias met befe fijne piebicatie gedactfyt/ 3(1nietalfo/batalg be tô^ederg enbe »?opbeten leremiam boomen / bat bpfukke Woopen icr.z^.i^ fpiatk inben bupdöeo peeren / batte in (lebe ban te lup^ deren nae fijnen met / bie foo billithenbe bepifaemwag/ hem grepen,ende feyden Ohy moet fterven, enbeniaedV ten alfoo een opzoet tegbeno^em/ amp;nbe be boo?gemelbe pmpbeet foube ootkbanbe banben bet gliederen enbe p;opbcten gbedo?ben bebben / ten Ware be bobden enbe bet ganfebeboltk babbe gbefp;otken/defe en is des doots niet fchuldich , wanthy heeft tot ons ghefprocken inden

name des Heeren onfes Gods, Ier. 26.16.

Theophilus.

't6enegbp fegbtiO alfoo/Cnbe itk bermereke in befe onfe bagben een ongbelutk/ bat befen bpcanOgbelijck ig/ CnbeiO eenevande diepten des Satans, bit bP gebniptkt/ Aporq om alle goetonberono te bcbcibtn Cnbe10btt /^at ge^

lijtk be oude roode draeck, die de weerelt doorgaens henen Apo.:gt;., vcrieyt,boo;btfen on0lanbtenbeItetcke menigberkp-

C3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wijfc

.5, ' 't Samen-fprake

Wijfe beroert / ende groote afbieucke ende berljmberingt aen ben boo#-ganchbeg Cbangeliumggebaen beeft/ nu oock/ nae fijneoube Wuft / niet af en tjoubt/om bet felbe te boen / enbe nieuwe toeretemaecken / Cnbe baertoe grijpt bP in een anber mibbel/ tube neemtb002een boick te bedrijben / bat bem in befebagben meed inbe Wtßbe 10/ enbe bat jijn fulckelupben/ be Welche bemerckenbe/ bat Wpbow6ob0fonberlingbegbenabe/ be Waerbeptonber ong bebedicbtbebbenbe boo?publticqueautbontept niet alleene banbe Synode tot Dordrecht gbebouben/ maer ooch banbe Landt-voochden felve onber ons / oock baer bp gljeboclen bat wy weerdelijck fulcker onverdiende ge-Rom.6.17 nade behooren te leven , Ende nu hebbende de rechte vormeder wetenfchap, ende der waerheyt, oock inde fclve vorrne behoorden overgoten te werden , omdaernaevan Tu.x.io. ghedaente te veranderen, ende de ware leere te vercieren met eenen uyt-muytenden Godfaligen wandel , die onfen trots ende roem mochte zijn , ttgbena alle bWacIgccftcn iPetr.z. bit ontrent enbe onber ons leben / om de felve den mondt 15. te koppen met wel doen , Cnbebat Wpop batgottFon-dament der ghenade Gods, bat onber On0gbelept10/ baer ban be 0eere Chriftus felve den uytterften houck-keen is, xcor 3. nioeten boo?t-gaen te bouWen/ niet hoy,ftroo,koppelen, iz. bat lO een Winbigcleete/ bie bele op black met ecnêpbelen Waen ber faltcbept / die doch hetvier der beprouvinghc niet en foude connen verdragen, Maer Goudt, Silver, ende cokelijckekcenen, bat iOaHerlCp Cb2lkcll|CkC bCUCfybcn/ a Petr,i. vougende tot het gheloove deucht , tot de deucht wetcn-fr6. ,1 fchap; tot de wetenfchap maticheyt, tot de maticheyt lijdt-faemheyt, tot de lijdtfaemlieyt Godvruchticheyt , tot de .. A Godvruchticheyt broederlijcke vricndclijckhcyt,cndc tot de broederlijcke vriendclijckheyt liefde , opdat wy defe dinghen

van het overgaen vandc Bahia.

dinghen hebbende, ende daer in overvloedich zijnde, niet ' onvruchtbaer gevonden werden inde kenniffe onfes Hee-' ren lefu Chrifti, gelach bm Apoftel Petrus on0 Icctt/cnbe 'Petra; bcl)ccreonfeCob ban ongbcrwacljt na bat hp fo metc^ i°' kdijtken gcnabeaenonbfyeeftbewrfen/ om onfe beroe-pinge ende verkiefingevaft temaken, endete geenen tijde te ftruyckelen ; Qcfclupbm/ bit fyttt naë tbgoebm ernd nbsp;nbsp;nbsp;':

ttacljten/enbe^et baetboo^ Ijoubtn bat glKhjck be ^p^ nobe getracht heeft b^ebe onbet be berfcljilltge nienfcfyen temaken/ batmen alfoo oockboo?gocbe refo?matte bet 3ebtn b#bc met 6obmoeken poogen temaken; befe lup-ben reggae ick/can die oude roode Draeck nae fijnen aert/ noch luchten noch hjben/mant hPoock WcIhet bat hier in na alle 6obhjck befcheet/ be bakicbcpt ban ong liant/ enbe be fekerhept ban 6ob0 kereke alleen beQaetbaerom balt hp be fulcke Teer onbefchacrnbelijck opt lijf/ enbe be^ gintfe hatelijck te maken/onber ben naem ban Sabattarif-fen enbe Werckheyügen,om batfe Wat herber aen-bhn^ gen op be onbet-houbingeban 6ob0gehoben/ die ons le- , Tim. lt;. ven zijn, om foo wel het ghebodt, als de leere des gheloofs 14. onbevled te houden. Cube hiettocbiubt hp geteet eent^ geloffe/enbeookeenige onboorfichtige merifchen/biehem ^anbt enbe fthouberen bitben / om fulcke tegfen te Raeti.

Timotheus.

3;ch hope immers batter fulcke geene onber on^ te bm^

ben gijn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Theophilus.

gek ben ban goeber hanbtberfcktrt batjae/enbe Weet plaetfe / Ront enbe perfoonen ghehjck mp aengefchieben 10/ biein hate bp-eencomRen hebben bedoten fulcke te^ gen te Raen/ bie een gootfche en phaufatfehe pterijfhept/ tube tijben beßlt;ebangelium0/tot na beet banbeChPRe^ Ineke bppheptfoecken in te bocrenbaer bp berRaenbefuh C4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ke/ •

't Samen-lprake

2 Cor.f. he/ bit de verfchrickelickheyt des Heeren weten, de men-11. fchen foecken te beweghen tOt IjCt p#CI)0 betrachten Dan

- alle begheboben Oobtg. -

Timotheus.

0et1^bedaecheliich aldalfoo toe-gatt / bat bet cm beel het ander te Weber boet/ enbe tegen-ftaet/jae bat be Bou-Nchf.,. luyden malcanderen terghen enbeteßbcndüOpcn ; fOO bat b'eene biecht /'tgbene b'anbere foeckt te bouwen enbe te Siebten, ^aer Wie fieich baer foo batdieb enbe bebeert aen tomen/ bet ia Tobias , bunekt mp/bP moet Wat fon^ berliner nitua bobben / bat bP foo aen blijft / jth falbent aen fpieken/ Weeftgbegtoet Tobia.

Tobias.

Cube ßbP ban gbelijthe Timothee.

Timotheus.

£0aer Wat bebt gbP Tobia batgbP foo hart aenCapt/ men fegbt in een §p2ecck-wooibt dat die ghene die raich gaet over wech, niet en gaet om fchult te betalen,maerom fchult te manen; 10 bet alfo met U/ ofhebt gbPanberp een Prov.25. goet geruchte ghehoort uyt verre Landen, dat ons mochte 25. nbsp;nbsp;nbsp;verquicken als een coelen dronk waters een dorftige ziele,'

oeltjtk Salomo fpieeckt Want bat bebben Wp rccljtg ban boene in befe bianbenbe bitte ber fwartel)eben/boo?onfe ameebtige 5iele/ bie aen alle canten bcclcmt Wert.

Tobias.

GebeeIbtt contrarie/ Want baer comtnu fekere tijbin' ge/ bat be Bahia ober 10/al banben eerden g0epberkben.

Timotheus.

^ckachte batter Weberom Webbefti inbe Weere3im/ bie on0 befe tijbingbeuptaropen/ om baer pioffijt baer mebeteboen. Tobias.

neen ten 10 bat niet / maer be fake gaet baft / want be : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fthepm

van hetovergaen vandc Bahia.

fcljepcn met bet Dolch jim akeebe in Ceffel/ende eentje tot amderbam aengccoinm be nattbece patticulantept/ füllen Wphier naebememen.

Theophilus.

Wenige Ijebben boo? befen wel geooibeeltbat geltjck fret bcbtelich tg eenige plaetfen op ben Coninck van spaingen te berobeten / mibtgbat bP ban Wegen fijnen motbigben ttOtj/ bie opmemanbt en paft/ ig/ als die ghene die feker wonen,als die fonder mueren fitten,die noch grendel noch 1'''' poorte hebben, bactom men bem hcbtelich can befcbabi^ gen enbe biet ofbaetobet-ballen ; bat bet alfo befwaep Iijckig be betoberbe plaetfcn tegeng 3tingeWelt Wel te be^ Waren enbe bebouwen Om bat bp baer nae met alle fijne macht op be felbeballenbe/ bie gereet can oberromptltn enbe Weber in nemen / enbe Wp foo berbegbefeten 5iinbe/ befwacrlijch eenige bulpe/baer te paffe toe-bangen.

Tobias.

Qaerom oóek be Engeifchen, Wanneer fp inben 3are rbSrcbi.Calis Maiis ingenomen babben bebben alleen be plaetfe gfycplunbert/enbe 3iin alfoo ban baer gefebepben; 'tWelck inbien bier mebe gbefebiet ware / foo babbe be Compagnie grootboo?beelbaer bp gebaen/ enbe babben ban baer Weberom tot andere plaetfen gaenbe/ connen ban gbelijcken boen/beberbenbe enbe bernielenbe in been plaetfe boo?enbe inbeanbere naer/alle bWquipage biebe Coninck van spaingen beeft in aUcfimeIjabcncn enbe alle fintg beuptmakenbe/foo bele fp tonnen/om alfo fijne macht te berfwacken /enbe te ceeneken/ baer boot fp ten laetften/ met meerbergbemack/ tot bate boo?nemen con^ ben gberaken/ enbe onber enbe tutteben goede negotie banbenbeuptmaken.

Theophilus.

f • lat

t’Samen-'fprake

3Jaetod/icktoeet niet toatbnet ban feggen/ich bebbe onlancveen feet aetottfy bifcourggelefen mbebnebm ban^ ben Cardinael Doffat, bie gefonben toag banben Coninck van Vranckrijck , Henry de vierde om bem te teconftiieten met ben ftoel ban Roome;^efe febbift aenben booigbe-melben Coninck in eene ban jijne 23ncbcn inben fare 1596. aengaenbe bet innemen ban Calis Malis boo; b^engelfcfyengbebaen/ albug/

Cardin. Ooo?t0 be fake/baer ban bier febert bnetoeecken ber^ fo{:: luaertg meed ig gefp;oken gbeWeeft/enbe bie by nae alle fa,zL anbere p?aet beeft boen opfetfomn/10bet innemen ban be ^tabt / enbe tamp;planbt ban Caüs,boo: be Cngelfcbe „^ctyeepfarmabe / baerban utoe ^ajeftept altewelfal quot;nbsp;bertoittiebt getoeeftjim;oock en mepne ick baer ban niet quot;nbsp;te fpieken/omu te boen toeten / toatter gefcbiet10/maer ;,omugewaerfebontot te bouben/ ban t'gene batmen baer ,, ban albier gefegbt enbe gbekout beeft. Oetijbingequam „bier ben laetftengulb/boo?erpiede loopers/ enbe blieben „banbe Coop-lieben/ fdf0ber 6enebopfer0/be toelcke niet ” alleen en fcbieben be gemelbe in neminge/enbe be fcbabe/ quot;nbsp;bie alreebe gebeurtmag/ boo? bet becliegban een goet ge^ ,quot; tal Galepen 6alioenen/ enbe groote febepenz met Coop^ : manfebappen gfyelaben/omnae nieu ^paingen te baren; ,, maer ook be b?eefe ban erger fake / Zlföbat een bed banbe ,, gemelbe Cngelfcbe Xtmabegingb langt alle be ^pam-,gt; fcbe tullen benen nemenbeberbianbenbe ofte betbetben^ » beallebe Ooflogb-febepen/ bie baer fouben gbebonben quot;nbsp;toetbeu; Waet upt ontdaen foube een groote berftoat^ quot;nbsp;kinge boo? bien gantfeben§taet/ enbe bat be gene bie in 7, bet gemelbe Calig fouben blijben/ fouben gaen natt ^c^ ',, bilien /'t toeick onboo?fien 10 ban 0o;logb0geteetfebap/

,, enbeWonbetbattltck tijekz Qatfe fouben boen rebbelen ren

van het overgaen vande Bahia.

tenbe$o?tfhen0ban Andaioufia, ende bannet bp gete „ Oljm Conmcktucke Grenaben / enbenoebfouben boen quot;nbsp;obetkomen be grauten upt 23arbancn m §pamgm/ Waeruptfrboo?fepben be gantfepe mijneban bie groote ;,' £0onat:cfyie/('ttoeltkbepgen Woopbensun ban berfefyep: ^„ ben bpebenupt §paingen gbekomen) ^efe natie / mbe„ bit l)üff ban Koomefelfé /'tWeIck geem koubtenbegre^» tigpliick alle ottafien baettoe bienftigfy Waerneemt/ be-quot; gonbeterftonbt baer ban te kouten aenincrckenbe ten eer^^'' Ren be rwackbept bie fp fepben/baevbüO2gbeopenbaert '' te toefen / foo ban bien »2ince te toeten ben Conintk ban '„' Spaingen / be toelcke ober lange gpetoaerfcfyoutotsijnbe ,, ban bieZce atmabe be toelcke toegetuft toiert/enbe pem ,, met namen biepgljoe / enbe fyabbenoefytan^ niet können/ „ ofte niet toeten Ijoe ben (lagfy af kceten / enbe tot be ber^quot; fekeetbeptban^iine Zee plaetfen tocl betfien / Woock quot;nbsp;ban bie feet betmaerbe enbe gfyebêeefbe $onattbie/toaev ; ban be armen enbe be beenen / al$ be Nederlanden, Mi-lanen, Napels, ende Sicilien, g^etoapent / ende met,, blanck hamafeh bedecktwaren , ende nochtans hethooft ,, 'twelcke Spaingen is , was als naeckt , ofte bedeckt metquot; taffeltaf ofte eenighe andere lichte lijde , fonder wapenen, quot;nbsp;kruydt, kogels, nochfelfs ghefchut noch garnifoen,dat yet quot;nbsp;te beduyden was, aen die fijdedaer de Engelfcheingevallen^ waren , noeste oock battontrent / gpelijck be bneben op bie plaetfen gbefclpeben/getupgljben/ bte ick felbe geften „ bcbbe;toaer bp befe p^aterg noep boeghben / batter in „ §paingen toepnicl) boick toao/ aen been fijbezom batquot; bie natie foo bme^tbaer niet en toap/als bie gene bte minquot; Aßeribionael fijn / aen banber fijbezom batmen bacr upt ban tpbetot tiibe boick treckt / totbcboubingljepan foo ,',' bedberre gljelcgen ^tatenz toelcke bien Comnek heeft in 7, ƒ2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ber^

't Samen-fprake

•'bttfcbepbmbeden begweerdtg/bat bieWeinige §pain^ quot;nbsp;gaetben biebaeroberblcben niet begkrughg erbaten Wa^ quot;nbsp;ten/nod)goebefolbaten/geitjck be gene /biebette banbe :: banbtgfeleettenbe gcbifciphneert gljeweeft jijn / Hattet „ ooch feet Wepniglje Urijgljfoberften fouben toefen/onbet ,, eenen ouben enbe bethallen ¥toningb/ enbe tenen jongen „jdimce fonbet etbatentfyept/ toaet tipt fp bedoten / bat be gt;'Cngelfclje enbe anbete bie befen aendaep dabben boo?ge^ ” nomen / Oun baet op booibefe tepfe toel betftaen pabben/ quot;nbsp;befppngenbe befe Styonarclpe albaet baet meed aengele^ : gbm foube toefen / enbe baet liet boo? be befppngerpglje^ „ matkeltjtkdtoap / enbe nun penitkel Ijabbe tnbebat^ ,, men ben Conmekban ^patngenm^pamgen felbe be^ „commerenbe enbe bmekenbe / tjem becommerbe enbe quot;nbsp;bmektetn alle fijne anbete §taten/ Cnbeljet Was bent quot;nbsp;alp bp be kele te grijpen/ enbefelfp tnbe quartieren ban y CaliP enbe ^tbtllien altoaet al bet goubt/ enbe banbete ,',' mtbbelen aen tomen/bte tipt be Inbien tomen / enbe toer^ ,, ben ban ban baet boo#0 uptgbebeclt/ tot bepoutenbe ,, ütibtrboubtngbe ban be anbete Staten / toeltki ben gbe^ „mcIbmConmck bette banbebanbt beeft ; betoeltke alg quot;nbsp;baet be toatet abet quante te gbeb#ken / fouben bioogbe quot;nbsp;bhibcn/ enbe ban felfp fouben betlo#n gaen. Van befe quot;nbsp;aen niertkingben quanten befe praters tot p^onodtra^ : tten/booifienbe bat boo;tbit ^aet be Idiote bte geteet toap „ om upt bie quartteren nacr ^nbim te baren ntet baten en ,, foube/ enbe bat be gene bte ban pubien tomen moede niet quot;nbsp;tomen en foube/ofte tömenbebanbe Cngelftbe foube ge^ quot;nbsp;nomen toetben / Oat befe belettingbe bet Idioten m frt quot;nbsp;gaen enbe keeten/ baet naet foo ianglje bueren foube / alp : 'be amp;ngeldl)e fyet gbemelbe Cplanbt fouben in-^ouben^ ; toaet uptbolg^en foube/ bat btConmek ban ^patngen gljeen

Van het overgaen vande Bahia?

Obttn crcbitmcttbp beiSurgtrg enteCoop-teten ]fytb^ ;; ben foube noclj gljetn pattije met bun tonnen duptenZ„ enOe bien bolgbenp OeUegerG niet foube tonnen betalen/quot; baermen alreebeom De betaltnge muptmeerbe/ noth ootkquot; fijn Gaintfoenen ende penfionanfen/bie bPmberfebtp^^ ben quartieren beeft. Verre fonbet ban ban boer toefen/ 'Ó bat bPmibbelfyebben foube om be 6oubemeur0ber Ce^„ ben enbeplaetfen ban anbere punten te to^romperen ge^ ,gt; nitk bPplatst/ ^aer-benebeng bat bP boben betberheßquot; banbegbemelbe mibbelen ootk foube berliefen boo? bet quot;nbsp;ontbetken ban fijne ftoackfyept / be reputatie enbe be^ autoptept bie pp berre onber anbere patienbabbe / enbe bet foube boo; alle anbere punten beter sim / om bat ,, ijare onberbanen niet meer op hem (ben Coningb ban „ ^pamgen) (ïenbeenbefiinep;otettie nietmeeratbtenbe/» bun fouben fcbtcken om bare natuerlbcke punten te ge-quot; fooifamen/ enbe ban niemant ban ban baet te bepenbe^quot; ren /Hattet notb toel baer toe foubemogfen komen / bat ;; 3bnonberbanenbaer ban ben meedenbeelbem maerboo?^ getoelt gefyootfamen/ baer uptsnn gebooêlhembeptfou^,, ben onttretken / niet alleen bupten§paingen/ berre ban „ bem niaerootk toelin §paingen felfy/baermen toeet bat » freie piobintië op bem qualijtk te bieben fqn algpouu^quot; gal ZrragonenbeCataloniaenbe mogelijtk notb anbpe. quot;nbsp;Cnbebefelieben bebaetbbe befen baren pmet bes te meer/ bat fp bertoatbteben/ bat be Ongelftbe ban bie partile ^ niet alleen en fouben toefen/ ^paer batutoe g^aieUept,, ootk foube 't fijner tijbtCrijgbf-boltk in §paingen foube„ fenben/bet toare ban in bie epgben quartieren ban CaliS/ » ofte in eeniti) ander quartier naerber bp V?antkrijtk.quot;

£Baeronbertufftben / batmen in kout / fultke bingbenquot; aenmertkte enbe booifepbe / foots be tijbingegbekomen quot;nbsp;ƒ3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;batquot;

't Samen-fprake

,, bat be Cngetfcfye [jet gemelde Cplanbt bedaten dabben/ „Waetombe felbekoutergbie booigljcmdOe amp;ngtlfd)en/ quot;nbsp;Rebben beginnen te blameren/ fulcken octafte te Rebben quot;nbsp;laten berlo?en gaenz enbe fuick een goet begintfel te ber^ : laten/om een markt teberfmarken enbe tot reben te b?en^ ; gben / biemen foo tp^annigfylOrk fyabbe mifbmprkt/op-,, Balende befe kouters beel exempelen ban die Septentrio-„ nale Aatienbie m boo4cben tuben Wel be Gerekte enbe be quot;nbsp;kebirtyept gljekabt kebben om berre llanben te Winnen/ quot;nbsp;maer niet be patientie/norfy be ftantbaftidjeptenbc boo?^ quot;nbsp;figljngbept ban te befyouben/ enbe feggenbe fo be amp;ngeh : frfye Ober bun /ofte ober anbere/ bit booibeel gehabt kab^ ,, ' ben/batfe fulcr alfoo niet en fouben berlaten pebben/enbe „ fouben kun Proffijt baer mebe Wel anberpkebben Weten „te boen.

Timotheus.

OooiWaer baer sijn beel merrk-Weetbige bingljen in^ ben boo^gljemelben Wef/ bie op be gkelcgentkcpt ban befen tijbt Wel paffen /annopenbe ben $taet banben Co-ninck van Spaingen, baer mebe Wp te boen kebben ; enbe be tegenWooWige gkelegentkept ban bie ban lt;engelanbt mebe/ bie ket baer weberom fcljiinen te Willen kerbatten/ boo? be toeruflingke bie fp boen / OeI^eere wil fijnen fe^ gkm baer toe gljeben ; om Waer te maken be p/opljetie/ Num.24. die baer fegkt datdefchepen uyt Chitim, den AlTurlullen 24' verderven, ^rk kebbebitkWil0 gkebatkt/ bat ket met be tegbenwoomige gkelegentkept ban Spamgen alfoo ftaet/ gkelijrk ket ten tube bed Propheten Eüiadoubt met ben Coninck van AfTyrien, enbe ^iju boltk/ baer ban be boo;^ Efa 13.2.. g()cmelbe|);opkeetgketuptkt datfe waren een volck des 'reghels tegels , ofte der vertredinge, OOtlO naë be reckte oberfettingke/ Cen boltk bat alle andere boirkeren eenen

van het overgaen vande Bahia.

pimfcn tegbergbetomtWa^ boo? te ftbpijbm/ofte te feh bezboo; bate macht / te bettreben/ indien fr baten tegbd ende booQfcbnft niet gfyeboorfamen en toilben.lt;enbeeben ban bit bolck getupt^t be piopbeetdat het een gefchcurt EÛ.18 ende gheplondert volck was, uptbien/ bat fijne macht fOO wijtg cnbejiitguptgbefwept 3iinbe / feetWepnietf ffa^ men gbebonben wa^/ gfyelijch be Mooren, paet fclben moet-gbebenbe/ om tegfyng ben Coninck van AiTyrien opte ttecken / boemaelb baet ban (waken/ Efa. 18. 2.

Cube alfooCaet bet nu mijnp achtend/ met ben Coninck ban §paingenmcbe / bie^une macht fooWntenbe511bt uptb#pbet/ bat bp te bupp albetftoackft 10 Oben gchjek een fptnnebie baet netten enbe Webben ten tupmüen upt-gbeb#pbet hebbende / om beet te bangben/ ^aet epgben hehaem baet ober foo upt-metgbelt/ enbe te nictemaeckt/ batfe baet booigbebedtanck enbeupt-gbefogben i0/in baet felbcn/ 6beliick mebebanbeoudeRomeynen, die 1^50.2, den hamer des gantfehen weerelts waren , Wett ghetupcht/ Dat terwijlen hare heijr-Iegers af ende vande handt waren, ende dwaelden inde uytterfte eynden des weerelts , lbo en was in Italien felve niet een Leger om haer te befchermen, baet upt be toet-binck Catalina occafie nam om be^tabt ban Koome te bupp te betoeten ; gelijck be tydonm baet ban gbetupgben. Quod dum in extremis mundi finibus arma Romana peregrinabantur, nullus in Italia erat exercitus. Florlib. i.

Tobias.

I^etigwd Timothee , ghponbttboubtalfooufdbm meteene pbde bope / maet onbet-enbe-tuacben fijnwp bet §cbaepqupte.

Timotheus.

r3$waet/ man tbmwdbnttouwt Uk/ Datlietboo;

ƒ4

.i nbsp;nbsp;'t Samen-frake

fret tbecomenbegottfai boen / bat wpbeten fladi too ore, berfyoetßRebbenontfangenz too top aetfyt^toijg ^tjn/ om liet6oblbckbefebeet/ende bet goet/'ttoeichin bit betlicg betbo^gbenig/ toel te menagerenenbe baerupt teerlan^ Obm/ om booêtaen op alleo beter ome te Hellen. 2(10te Ï)eereonfc6ob/ naebolgeno fijne belofte / aen Abraham Obebaen/ bet Uanbt Canaan, bet Uanbtber l)epbenen onber fijn boick ten lote uptbeelen toilbe/ §obanbelbe be ^eere eben alfoo metbaer/boenbe eerft een groot toonbtr-toerchboo2bareoogen/enbe booi be oogten beo ganftben Weerelto / óm 3bne bpanben berbaefttemaechen / toer^ penbe be mueren ban lericho , een gbetoelbigbefontier-dabt / alleen boo;?bet blafen banbe Hampf-boomen om berre/baerboo?eengrooteberfcb#tkingeqtiam ober alle be omliggenbebolckeren/lt;enbeopenbe alfo een bettre am fijn boltk/een fchoonc deure der hope, oin in bet Uanbt te ballen/ SBaer alfo difraeliten, tegeno bet uptgebmekte Obebobt beo 0eeren/ boer beo berbanben goeto lieten ge^ Inden/ om pet toat baer ban onber baer te flcpen / §oo bergrimbeteol)eeren toom tegenobaer/om beter mitbaet Wille / enbe boer berte toerbtbertfaegbt aio toater / ban toegben bongbereebtitbept bie onber baer toao/ enbe fp toerben boo; be Spannen ban Ai gbeftagben/ fgt;iet om Hof.z.14 de deureder hope, bie baer alreebe gbeopmt toao/boo^ alttjbt te Hupten/matrom ben Ban, bie onber boer toao/ enbe baren boo#ganckberfyinberbe/ upt bet mibben ban baer te nemen/ op bat baer be l)eere baernaetoel bebe. 2llfoobopeick oock/ bat bet op bet epnbe met bit berlieo mebe gaen fal.

Theophilus.

JUiemanbt en beeft baer pet tegbeno/ ^e I^eere gljebe batbetoock alfoo gaen inatb 7 $aer 511t gijp oockœn

Parti-

van hetovefgaen vande Bahia.

Participantindevoor-ghemelde Compagnie, Timothee. Timotheus.

gaeich Theophile, boo^ een wepniclj / nae mijne glje^ legentbept/ enOe ich en Wilöe noch tcghentooomiclj niet/ bat ich [jet niet en Wave / indien maei: be faechetetljt Wel can het-bat Werben/ maet houbemiin^Gctienufoogoet/ al£iopt te boomen / Want ich bertronwebaftelijch / bat nae gocbe gljenomen informatie op alles / enbe onthecht fijiv be Waet het gljcljapett heeft/batfulchen mif-daefyalbaec begaen is/ be fahen oochboortaen beter beleptfüllen Wo?^ ben. lt;enbe batinfonberpept/ nae trouwe erbareneenbe cloechmoebiglje I^ooftbienaers boor be Compagnie fal lipt gbefien werben / Want baer tornt [jet al op aen / be Capuptte moet boor al wel gljedelt Werben / op bat ben goeben in-bloet ban baer tot alle be leben mochte aff-co^ men. Cube bet ghememe Uanbt moet ooch befe faeche/ alS baer aen baer ten tyooebaen gfyeiegben is/ meer aen^ trechen enbe ter [jerten nemen / want nae den menfehe te fpreken, beberloffinglje / immers be betlichtingbe ban onfe Oorlogje moet ban baer comen/iae befe oorlogje nioet ons be brebe toe-brcngljen foofpdeebs Wei Werben tibi belU belept. Onfe JdatieiSooch ban bien aert niet/ batfe be moet Too baeHlaet ballen/maer grijpt nieuWen moet enbe courage ban eichen dacb bie baer Were gfyegfyeben/ Cube bit moeten Wp ooch bertrouWen bat pier fal gljc^ febieben/ inbien Wp anbers niet beraert jijn/ enbe be noobtbWingbt ons ooch baer toe. Wp moeten banben spaingaert gbelooben tgene be propbeet ban Moab gbe^ tUpgbt/ Men heeftaltijts ghefeyt vanden houten Moab,dat hy fcer ftout fygt;hooveerdich,hoochmoedigh,trotnch ende 1er ^^ % ovçrmoedich, Doch de Heere fprceél vanhem,Ick kenne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''

G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fijnen

't Samen fprake

fijnen toomewel, dat hy foo vele niet en vermach , Ende onder-ftaet hem meer te doen , dan zijn vermoghen is, ierem.48. 29. CnbcmpOunckt ick 1)00#ben tot on$fp#ehen enOeons bebel gfyeben/ Treckt op teghens een volck dat ghenoech heeft, ende fcker woont, Sy en 1er hebben noch poorten , noch grendelen, ende woonen al-;;.quot;• leene, lerem. 49. verf 31. Want Spaingen is wel teghen-woordich de roede des toorns des Heeren, ende den ftock fijner grimmicheyt, die de Heere beweecht teghens een huychelifch volck, ßoe-bantge onbet ßet 6ete(b;meerbe Efa.10.5. cfyiden bokhbde3t;n/dat hy het hier ende dacrberoove, i'° uyt-deele ende vertrede ghelijck als dreck op der ftraten.

Doch wanneer de Heere alle fijne wercken uyt-gericht lal hebben op den bercli Sion, ende te lerufalem,foo wil hy oock,ongctwijfFelt, te huys foecken de vrucht des hooch-moedighen Conincx van Spaingen , ende de heerlijckheyt fijner hooveerdigherooghen, ©an fal de wrevel aen Li-a'quot; banon begaen, mbtal bien gtootcn obedaft/ bie fyp am 6obto iteteke foo lange te boo#n/enbe ootk nu betfebe^ kjek begaen beeft / hem bedecken, ende overvallen, gfy^ kjtk be p^opfyeet Habacuc den Coninck van AfTyrien, ùtC foo beel betWoellmgen onderbet boltk GobOaengerubt babbe / een$toeb;epcl)be / Hab. 2.17. Cube bet geftbieb* oock alfoo / Dat Zefacl ihet grondt fop vanden kelck des toorns Gods moeke drincken, lercm.25.26. Ende de laet-fte druppelen uyt-lccken, EG.51.22. Want albtté fpitett be Ijeere / Siet inde kadt die nae mijnen naem genaemtis, beginne ick te plagen,ende foudt ghy ongheftraft blijvengt; Ghy.en fuit niet ongheftraft blijven, lerem. 25.29. ©Tt mogben wpinben gfytloobe / botb met lanckmotbicbept berwacbten/ ban bie gbene bic be gbcmeeneruUeban pet Clbiftm-rijcknufoo langue gljcOcurt beeft.

Tobias

van het overgaen vandc Bahiamp;

Tobias.

2Cmm.

Theophilus.

gat Zaten.

Endius in convivali Senatu fuper Pace ab Hifpano oblata.

Poterant hæc accuratius elimari, nili per temporis op portunitatem amor reipub. praematurus cadcccrpfiiTct.

•lirkn ±gt;no; mt'owro y^f

•enidoT

.70 thoqrroi tq Ria , ii^mifo •^^uilqTCxbfiu i.jxfnnmx!': dcq: .t. , jt,;.,

E—-•=quot; .-=æquot; gt;nbsp;-J7=^77,—^D7J^TW^Y$=1—l^VrV 1 i/^^^^-^)gt;»^^^^^^^^^ ^^^^^^ P? ^.^»»)») )»quot;^»gt;gt;\»gt;ty)Tij

^^^^^^^»»gt;^»»^»1»»))^

R»)^»gt;TO»^^gt;^^»;^

hWlTOxM)^;gt;))^^)^l»»i»^

p; gt;5»:;»»'.»».)gt;»^gt;»-gt;»»» p^^ 7»)ty»»gt;)Dgt;,gt;»P)gt;Wgt;^4

T»W»-W^gt;»J»»»»»»» ^F»'^»»'WO?»»)») -$»»»D)^