ocr page 1



II Exempel der hooghte van de Figuyr X V. van 't tweede vierkant. Laet defe hooghte zijn als gefeytis van z2 voeten wefên, verdeelt defe22 voeten in 6 gelijcke delen neemt hier af vijf, welcke fullen maken 18 voeten vier duymen, voor de hoogh- te van 't tweede vierkant, van de Vloer tot'onder aen de fleutel van gewelf. Van de gefïalte en hooghte van't derde viercant. En willende boven het tweede vierkant maken een Attifche of derde vierkant, de tweede fel altijdt verdeelt worden in 12 gelijcke deelen , negen der felvc fullen gheven de hooghte van het derde vierkant, van de Vloer tot onder de ribben. In de Bouwingh der Kameren, moetmen acht nemen op de plaetfè van 't ledekant of bed-ftee , die gemeynlijckis van 6 tot 7 voeten in't vierkant, enfoo veel meer voor de gangh achter't ledekant als de plaetfe tuffchen de fchoorfteen: De- weleke niet recht in 't midden moet wefèn, maer eenighe twee oft twee en een halve voet verfcheyden om plaetfe aen 't lede- kant of bedde te gheven,e'n door defen middel is d'onghelijck- heydt weynigh kennelijck , ten zy in ghebouwen van ten min- iten 24 voeten breette binnen-wereks: en in diegelegentheyt kanmenfè recht in 't midden ftellen.

			"Van de hooghte der (jalderyen.

		D!
				onderde Galderyen fullen een felve verdiepingh heb-

	ben als de Zalen, Voor-Kameren en Kameren van 't eer- fte vierkant, om daer effen Vloers in te gaen, 't welck fich ver- ftaet wanneer deesghefeyde Galderyen zijn geflooten op een felve hooghte van ftijlen als de gheièyde Zalen, Voor-Kame- ren, en Kameren , waer van de Vloer gemeenlijck behoort ho- gher te zijn als den vlacken grondt van de plaets ontrent ten minften

ocr page 2



VERHANDELING Van Cjdderyen> Voor-Huypn, 2j'aeleiï, Foor - Kameren, ende Kameren ; Met de maniere om de hoogte,van elck ftuck te vinden, over-cen-komende met hare grootte. Alsmede Yan hare Vloeren en vlack^en-_y Solderingen en f latte gronden^ Van Beuren, Venjïeren ende Cruys-kofijnen', Met hare vercierfelen. Van Scboorfleenen, en Trappen op verfcheyde wijlen. Midtfgaders van

	pp, en hare Ovcrdecken volgens 't hcdendaeghs ghebruyek. Door den Heer de M U E T volghens de Grondt-Rëgulen der Bouw-konft van ANDREO PALLADIO. Tweede Deel.

			Tot Amfterdatri

		By Cornelis Danckertfz, in de Kalver-flraet.

ocr page 3



					!

	Aen den E S E
	Aen den E S E	R.
		R.

P datghy u niet verwondert, dat in u gevende de moeytenom nieuwfgierighlijck na te [peuren mijne overfettinghe en uyttreckinghe op den text van den Au- j theur ,ghy over-alniet en vint een over-sen-cominge,fo waerfchouw ick u in 't ghene dat velght. Mitfdien dat ick bevonden helbe dat de maten die hy' voor/t hrijft in veel dinghen, [eer verfcheyden zijn van j die men huydendaegs in't gehruyck heeft, inplaetfe van precijfelijck over te fetten'/ gene hyfeght, en 't geen my dunckt onnoodigh zy/o geve ick alleenlijck de regalen en voorfchriften van 't gheene dat hy ons in 't ghehruyck is. Maer jpanneer hy komt tot onfe maten en aen't gene wy gehruycken ,foo hervat ick getrouwelijck de overfettinge \ van woordt tot woon, 't befte dat my mogelij ck is, ft ree- kende alles wat ickgedaen hehhe, niet als tot dienfl van die van de kon/l, of die ghene die hegeeren te leer en en kennijfe te hebben van onfe maniere van Bouwen.

			Van

				J

ocr page 4



		Van (jalderyen, Voor-huyjen of Inkom/len, Zalen, Voor-Kameren, en Kameren en van hare maten. DE Galderycn ifmen ghewent veeltijdtste maken aen de Vleugelen, en zijden oft aen't voorftevan de Gevel. Sy dienen in verfchey de gelegentheden, als om te wandelen, om te eten,cnandere vermakelijckhedcn : En maecktmenfè groo- ter oft kleender naer dat de grootte of ghelegentheydt van het gebouw verey fcht; maer in 't gemeen en behoorenfe niet min als van i<J. 18. en 20. voeten breette te wefen, en in degroo- \ te gheftichten tot de 24.. en van lenghte ten minften vijfmael i hare breette, fes, leven, of acht mael ten hooghfte. By ge/i;ckenis. I. SydeGalderye A. A. waer van de breette is A. B. menfal die lenghte geven vijfmael fijn breette, tot het ghetal getekent f. of fevenmael tot het getal 7. ofendelinghachtmueltot het ghetal 8. 't welck zijn de grootfte lenghten diemen aen de Galderyen geeft. Boven dit elck wel verdeelt huys, behoort in 't midden en in het fchoonftedeel eenighe plaetfè te hebben, waer aen re- fponderen en aen komen alle de andere ; welcke plaetfè ghe- meenlijck ghenoemt wordt 't in-komen, Veftibulo, oft door- ganck,fo die beneden komt, en Zalefofeom hoge is. En is in het huys als een gemeyne plaetfe,want fy dient tot een vertreck die ghene welcke wachten dat den Meefteruytgaet, om hem te groeten , en van eenige faken met hem te handelen j en zijn d'eerfte plaetfen die haer aen d'inkomers vertoonen. De Zalen dienen om, Gafteryen , Bruyloften, Bancketten, en Comedien te fpelen , en andere dierghelijcke vermaken en vrolijckheden. "Waer door dees plaetfen grooter moeten we- fen als d'andere,en vaneen groote volkomentheydtenbe- quaemheydt op dat vele peifoonen haer daer ghemackelijck konnen houden en fien, wat datter gedaen wordt. A 2 Van

				.

ocr page 5



		Van de ghcflahe die de Zalen Ie- hooren te hebben. Voor my ick en ben niet ghewoon minder lenghte aen de Zalen te gheven als tweemael hare breette, of tweemael en een vierde of derdedeel van de ghefcyde breette meer , en in de heel groote ghebouvven men kan baer lenghte gheven tot drie- tnael haere breette, in 't welck fy te fchoonder en ghenoegh* lijeker fullen wefèn. Exempel of hy gelijckenis. II. Laet de Zaele zijn A. A. der fèlver breette Ai B. heb- bende 24 voeten binnen-wercks; men fal die gheven inde lenghte tweemael fijn breette tot aen de letter 2. dat 's te we- ten 48 voeten lenghte op de 24 voeten breette, of tweemael fijne breette en het vierdepart mede tot het ghetal ghemerekt i~. te weten f4 voeten lenghte op 24 breette, of tweemae! en een derde van fijn breette meer tot het ghetal ghemefekt 2~. te w eten 3 6 voeten lenghte op 24 breette, ofendelingh aen groote gebouwen de Zale fal op 't meefte hebben in leng- te driemael fijne breette tot de letter 3. te weten 72 voeten lenghteóp 24 van de gbefèyde breette. De Voor-kameren en Kameren behooren in fulcker voegen verdeelt te worden , datter aen elcke zijde van't inkomen en van de Zale zijn, en moetmen letten dat die van de rechte zij- de over-een-komen met die van de flincker zijde, op dat 't ge- bouw van d'een en d'ander zijde ghejijck is, foo het welen kan. Van de geftahe die de Voor-Kameren behoore» te hebben. De Voor-Kameren om goet fatfoen te hebben , behooren langh te zijn de Diagonale linie van 't vierkant van hare breet- te of ander half mael hare breette. Exempel

			J

ocr page 6



			Exempel van de eerfle grootte der Voor-Kameren. III. Laet het vierkant wefen A. B. C. D. evenziidigh van 24 voeten, en treckt de Diagonale linie A.C. defelve lenghte die defe Diagonale linie fal hebben, moettnen gheven aen de Voor-Kamer, van A. tot aen E. en van D. tot aen F. al- dus fal de Voor-Kamer hebben 34 voeten lenghteen 2 4 voe- ten breette. Exempel van de tweede grootte der Vbor-Kjtmeren. 1V. Laet van gelijckenhet vierkant wefen A. B. C.D. evenzij- digh van 24 voeten , voeght aen de zijden A. B. en C. D. de helft van haer lenghte, te weten 12 voeten B. tot F. en van C. tot G- ghy fult aen de Voor-Kamer geven 36 voeten lenghte op 24 breette» Van de mate die de Kameren he- hooren te hebben. Aengaende de Kameren men kan die maken van vijf fborten van gheftalten, want of fy fullen wefen vierkant, of fy fullen lenghte hebben hare breette, met een achfte, fevende, of fefte ja een vijfde deel meer van hare gefeyde breette. Exempel van de eer/Ie grootte der Kameren. V. Maeckt een perfeft vierkant A.B.C.D. aen alle zijden winckel recht, en dit fal de grootte van de Kamer zijn. Exempel van de tweede grootte der gameren. VI. Maeckt een recht vierkant A.B.C. D, van 24 voeten aen elcke zijde, en verdeelt een der gefeyde zijden in 8 deelen ma- kende elck drie voeten , en voeght een van defe deelen aen de gefeyde zijde van B. tot E, en C. tot F, en de Kamer fal we- ien van 27 voeten lenghte op 24 breette. .
		J

ocr page 7



		6 Exempel van de derde grootte der Kometen. VII. Sy het vierkant A. B. C. D. aen elcke zijde van 24 voeten verdeelt de zijde A. B. in feven ghelijcke deelen, en voeght een van defè deelen daer aen, tot E. en F. en de Kamer fal 27 voeten en vijf duymen en een linie op 24 breette hebben. Exempel van de vierde grootte der Kameren. VIII. Sy als boven het vierkant A. B. C. D. aen elcke zijde van 24 voeten, verdeelt een der zijden A.B. in fesgelijcke deelen voeghter by tot E. en F. een dergefeyde deelen en de Kamer i fal wefen van 2 8 voet lenghte op 24 voet breette. Exempel van de vijfde en Ie [te grootte der Kameren. IX. Sy als boven het vierkant A.B. CD. even zijdigh van 24 voet, verdeelt een defer zijden in vijf gelijcke deelen voeg- ter by een der ghefeyde deelen tot E. en F. de Kamer fal 28 voeten <? duymen en 7 lijnen lenghte hebben op 24 breette. Fan de z^Muyren, Vloeren of Vlackten der vertrecken, Solderin- ghen en platte gronden. NAerdat wyde geftalteniflen der Galderyen, Zalen, Zijt- Kameren en Kameren ghefien hebben , fait niet qualijck voeghen te fpreken van de Vloeren oft op (tallen der vertrec- ken, Solderingen en platte gronden. De Muyren , Vloeren, lullen wefen van vierkante ghebacke fteenen, h.udt-fteen , of marber of ribben en berderen van fchrijnwerek ; en konnen ghemaeckt worden van verfcheyde foorten en verfcheyde coleuren naer de verandering der ftoffc daermenfe van maeckt, en fullen aldus heel fchoon en aenge- naem voor 't oogh wefen, felden maecktmenfe van Marmer, of andere

ocr page 8

andere harde fteen in de Kameren alwaer men flaept, door
dienfe te kout in den winter fouden zijn , maer is bequaem in
de Galderyen en Veftibulen, men fal acht nemen dat de Zalen,
Voor-k^mers, en Kamers die d'een achter d'ander komen,heb-
ben alle de Vloeren oft vlackten gelijck ; in fokker voegen dat
fèlf de dorpels der deuren niet hoogerzijn als derefte»

De Solderinghen maecktmen oock verfcheyden, door dien
datter veel vermaeck nemen die te maken met aerdige ribben
en wel gewrochte fnij-wereken, die tuflehen de ribben in gefèt
worden. Doch is het noodigh dat defe ribbekens wijdt van de
een d'ander zijn, demaet van hare dickte,en op defè maniere
de Solderingen zijn veel ftereker en aengenamer aenhet oogh,
maer hiervan afwijekende niet fchoon van aenlïen.

Andere willen Compartimenten van playfter kalckof hout
hebben, diefc verrijeken met Schilderyen en verguldingen, en
aldus verciertmenfc- naer de verfcheyde inventien diemen wil
gebruyeken, waer door datmen daer af geen fekere en bepaelde

elen kan maken.

Van de hoogte der Za\cn_y Voor-

Kameren en Kameren.

DE hoogten der Zalen, Voor-Kamers en Kamers,maeckt-
men overwulft of met Solderingen, foomenfe met Solde-
ringh maeckt, men fal debreette verdeden in drie deelen,en
twee daer af fullen zijn voor de hooghte , 't welck het opftal
behoort te hebben van de Vlackte of Vloer tot onder de rib-
ben,

Exempel van de eerfïe hooghte der Zalen,

Foor-lQtmeren en Kjimeren. X-

Laet de Kamer daer ghy de hooghte van wilt vindende
Figuyr X, zijn die wy fullen nemen de breette te hebben van
24. voeten binnen wereks, die verdeelt fullen worden op de

A 4 linie

ocr page 9



		t inie A. B. in drie gelijcke deelen,twee daer af fullen wefen de ïooghte en yeder deel wefènde acht voeten, fal de Kamer tot onder de ribben i<J voeten muyrshebben. En foomen een van grooter hooghte wil hebben, foo moet men de gefeyde breette deelen in feven deden , en nemen daer af vijf voor de hooghte. Exempel van de tweede hooghte. X I, Sy de Figuyr X I. van gelijcke breette als de voorgaende, te weten van 24 voeten binnen-weicks_; verdeeltfe op de linie A.B. infèven gelijckedeelen,neemt vijf voor de hoogtevan't opftal A. C. enB. D. de gefeyde hooghte fal zijn van 17 voe- ten 2 duymen, van de vloer tot onder de ribben. Of verdeelt de gefeyde hooghte in vier deelen; en drie daer af lullen van gelijcken een grooter hooghte geven. Exempel, XII. Verdeelt de Figuyr XII. opdelinie A.B. in vier gelijcke deelen: van drie daer af fult ghy de hoogte nemen van 't opftal; en fal aldus van 18 voeten wefèn van de vloer tot onder de rib- ben. Exempel van de hooghte van 't tweede vier,- kant,gbetekent inde Figuyr X I !, Sy als gefeyt is de Figuyr XII. zijn eerfte Solderingh van 16 voeten, van de vloer tot onder de ribben, verdeelende defè l<$ voeten in 12 gelijcke deelen, foo fal icker elf nemen, welc- ke fullen maken 14 voeten 8 duymen , voor de hooghte van 't tweede vierkant van de vloer tot onder de ribben. Exempel van dehooghse der tweede Op- Jlal of vierkant van de Figtyr XI. Sy de eerfte opftal hier af van 17 voet 2 duym hoogte, van de vloer tot onder de ribbe: verdeelt defe 17 voet 2 duym, in twaelf gelijcke deelen , foo fal ick elf nemen die 1 y voeten 7 duymen fullen maken, voor de hooghte van 't tweede vier- kant tot onderde ribben. Exempel

ocr page 10



9 Exempel van de Figuyr X. Laeï defe Figuyr X. fijn eerfte vierkant zijn van 18 voeten hoogte, verdeelt defe 18 voeten in twaelf gelijcke deelen, hier vanlalicker elf nemen, makende 16 voetenen een half voor de hooghte van zijn tweede vierkant van onder de vloer tot de ribben. Fan de gbesialte en yerdelinge der Zalen, Foor- Kamer en, en Ka meren van de eerfle flagie ofvierkanten, welcke overwelft fullen -zijn.

		D	E Zalen Voor-Kameren en Kameren van 't eerfte vier-
		D
	kant in groote gebouwen fullen overwelft wefen: Haer verhooging fal gemaeckt worden in verdeelende de breette in fes deelen, en van defe fesdeelen falmen de vijve ne- men die de hoogte fullen geven die't vierkant behoort te heb- ben van de vloer of onderfte, tot onder de fleutel van 't gewelf. Exempel van de eerfle hooghte der overwelfde %alcn, Voor Kameren en Karmim. XIII. Laet de Figuyr gemaeckt X11L zijn van %\ voeten breet- te meer of min, verdeelt in fes gelijcke deelen, neemtter vijf die fullen maken 20 voeten voorde hooghtevan de vloer tot on- der de fleutel van 't gewelf. En foomen een meerder hooghte begeert, men fal degefey- de breette verdeelen in acht deelen, en feven van defe deelen fullen zijn voor de gefeyde hooghte^ Exempel van de tweede grootter hoogte. XIV. Laet de Figuyr X IV. hebbende gelijcke breette als de voor- gaende zijn 24. voeten binnen-wereks; verdeelt die in acht ge- lijcke deelen, neemt de 7 welcke fullen maken 20 voeten, voor de hoogte van de vloer tot onder de fleutel van 't gewelf» Af En

ocr page 11



					10

			En cndelingh foomen de ge/èyde breette verdeelt in twaelf, men fal elf nemen voor de gemelde hooghte, en fal noch veel grooterwefèn. Exempel van de derde veel groot er haoghte. X V. Laet de Figuyr X V» wefenvan 24 voeten breette binnen- \vercks,gclijckdevoorgaende; verdeelt defè 24 voeten in 12 ghelijcke deelen, neemt daer af elf, die 22 voeten hooghte, j (van de Vloer tot onder aen de fleutel van 't gewelf) fullen ! maken. Van de £\date der booghte yan de Kameren der tweede Stadie oft vierkant. DEr Kameren hooghte van 't tweede vierkant fullen een fèftedeel minder verdiepingh hebben als de onderftc Ka- meren» Exempel. XIII. Laet gelijck gefèydt is in de Figuyr XIII. fijn eerfte vier- kant wefenvan 20 voeten hooghte van de Vloer tot onder de fleutel van't gewelf, verdelende defè 20 voeten in fes gelijcke deelen, foo neemt de vijf, welcke fullen 16 voeten 8 duym hooghte van 't tweede vierkant maken, van de Vloer tot on- der aen de ribben. Exempel der booghte van de Figuyr. X I V. Laet defè hoogte van't eerfte vierkant zijn van 21 voeten, verdeelt defe 21 voeten in fes gelijcke deelen, neemt daer af vijf welcke fullen geven 17 voeten 6 duymen voor de hoogte van 't tweede vierkant. Exempel

ocr page 12



		12 minden twee voeten, of van drie of vier voeten, en men gaeter na op met treden , welcke niet meer als fes duymen hooghte, of min als vier duymen,en de breette van een voet en ten hoog- ften vijfthien of i(f duymen behooren te hebbsn» Maer willende d'onderfte Galderyen heel open maecken, datmendervan de plaetfe ingaet,indefè gelegentbeyt kanmen de vloer laegher houden als de vertrecken, en falgenoegh zijn dat de ghefeyde vloer een voet hooger is als de vlacke grondt van de plaets, het welck aldus een groote fchoonheydt Jal aen- ' brengenjdoordienmenby defen middel veel naerderfal komen aen die fchoone proportie diefe in haer hooghte behooren te hebben, van de vloer, tot onder de fleutel van 't gewelf, en om daer in te komen, men fal by treden öp-gaen , die tuffchen het open van de boogen (al wefen. Van dejuyfte mate die de hoge Galderyen *behooren te hebben.* De hoge Galderyen maecktmen van vierkante Solderingen of rondachtigh, foo in vierkante Solderingh, foo fullenfe de hooghte als hare breette hebben. De Galderyen die rondachtig zijn, ftllen de hooghte, hare j \| breette met een vijfde, vierde, of derdedeel meer hebben. Van de maten der deuren en ven/leren. MEnfoude geen fekere en bepaelde maten van de hoogten en breetten der voornaemfte Poorten , Deuren, en Ven- fteren der gebouwen konnen geven, noch der Deuren en Ven- fteren der Kameren, doordien in 't maken van de voornaemfte Poorten,den Bouw-meefter hem moufchicken naerde groot- heyt van 't gebouw; naer den ftaet van den Meefter; en andere dingen diemen moet infien, niet-te-min wy lullen niet laten de volgende maten te geven. Van de mate der voornaemfle Poorten. De voornaemfte Poorten der inkomften daer Caroflèn, Wa- gens en Karren en diergelijcke moeten door komen, fulleo niet min

ocr page 13



		i3 min als 7 en een half, of 8 tot 9 voeten, en aen groote gebou- wen tot de 10 of 12 voeten breette hebben. Hare hooghtefal ten minften van anderhalve breette wefen, en foomenfe wel ge- ftelt wil maecken, men fal haer tweemael de breette voor hare hooghte geven. Van Je mate der Poorten en Deuren bimens bttys. De Deuren binnens huys in 't minfte gebouw bchooren niet min als twee voet en een half breette te hebben, en vijf en een halve voet hoogte. Die van drie of vier voet breette, fullen het dubbelt voor haer hoogte hebben,en in groote gebouwen men mach haer geven tot vijf offes voet breette, en hoogtehet dub- belt, en fomtijdts een vijfde, of vierdedeel min als de gheièyde breette. De ouden waren gewoon hare Poorten of Deuren nauwer te maken boven als beneden, gelijckmen fiet in een Kereke tot Tivoli, 't welck ons Vitruvius leert, en deden dit mogelijck om haer meerder fterektete geven. Van de mate der Verifiëren. De Venfteren füllen wijte hebben vier, vier en een half, of vijf voeten, en in groote gebouwen tot by de fes, tuflehen de twee tafelen of rechte voeten. Haer hooghte fal wefèn ten minften het dubbelt van hare breette,en om die fchoone en wel gefteltte maken, een vierde of derde of half deeltjen meer als de gefeyde breette. En na de groote van defe maeck ick die van alle de kameren van een fel- ve vierkant, maer die van't tweede vierkant, behooren niet la- ger als die van de onderde te wefen als het twaelfde deel, en fo- mender noch boven de tweede maeckt,men behoortfè het vier- de deel lager te maken als die daer naeft onder. Van de mate der flijlen van de Ven/leren. De ftijlen der Venfteren fullen van de twee voet acht duy- men, tot de drie voeten op't meeft hooghte hebben. De voerin-

ocr page 14



		14 voeringen of krayfkens der venfteren vier tot vijf duym dick- te. Haer fnij-wercken fullen van ander halve dujrm tot twee duy en op 't meefte wefen, om te meerder te bewaren de fterek- te achter haer, en dat de leden en ramen van hout die der pijlt- jens fchrijn-werek dragen fouden een bequame fterekte heb- ben , de rechter voeten der venfteren fullen heel omvat en om- lommert zijn van 2 duymen en een half tot drie duymen op 't minfte op datjhet fchrijn-werek meerder fterekte heeft, en dat het aenkomen mach tegen de muyren, "Wanneer daer weynigh dickte van muyrs is de pijltjes der venfteren behooren af te wijeken van de omvatting alleenlijck van de helft of derdedeel; alfdan is hetnoodigh deghefeyde pijltjes te breken op datfe gheen verhinderingh in de Kamer gheven en het licht benemen. Waerneminge daer men op achten moet int maken der Deuren en Verifiëren. Men moet acht nemen in't maken der Venfteren haermïn- der of meerder luchts te geven als haer noodigh is, en haer niet meer noch min wijder te maken als het noodigh is: Daerom moetmen acht hebben op de groote der plaetïen , die'dicht ontfanghen moeten, fekere en waerfchijnlijck zijnde dat een groote Kamer meerder licht van noode heeft als een kleene, en dat foomen de Venfteren kleender maeckt als 't vereyfcht, deplaetfen fullen doncker en duyfterachtigh wefên ; en door diendatmen in dehuyfen, groote Kameren, middelmatigeen kleene maeckt, foo moetmen wel acht nemen, dat alle de Ven- fteren geen minder gelijckheydt in hare Ordere en vierkanten onder malkander hebben, als dat die van de rechte handt over- een-komen met die van de lincker handt, en dat die van de opperfte zijde juyft recht ftaen metdeonderfte, en vanghe- lijcken dat de deuren komen recht de eene boven de andere, op dat het ledige met het ledige over een ftaet, en het volle op het vol,en daer boven dat de poorten of deuren komen te ftaen dat-

ocr page 15



		datmen kan fien van 'teen end van 'c huys tot 't ander,'t welck heel aenghenaetn is, en boven dien dat het een aerdigheydt heeft, foo verleent het een koeligheydt in denSomer, mede- brengende noch meer andere gemackelijckheden. Men heeft een gewoonte tot meerder vaftigheydt te maken achter welven, achter de bandekens der deuren en kruys-kofij- nen met booghen daer op, om te dienen tot ontlaftinge en te beletten dat de deuren en kruys-kofijnen niet van de groote fwaerte onderdmekt worden ,het welck heel nootfakelijck is tot de duyrachtighcydt van 't gebouw. Men moet de venfteren afttcllen van de hoeken en driekan- ten van ghebouw een bequame diftantie, om dat dit deel niet' verfwackt of open zy,'t welck het geheel gebouw moet dragen en binden. Van de rechte mate die de dichte enfprongen der Pilajiereu, Deuren, eu Verifiëren behooren te hebben. De Pilafteren der deuren en Venfteren behooren niet dicker te zijn als het vijfde deel van hare openheydt, niet min als het feftedeel. De lprongh der Pilafteren in 't ghemeen , wert ghevonden vcrdeelende bare dickte in fêsdeelen , en een van defe deelen fal zijn voorde fprongh diefe behooren te hebben. Van de vercieringben der Deuren en Venfteren. Hoemen de cieraden der voornaemfte Deuren, Poorten der ghebouwen, en Venfteren moet maken ,fülcks kanmen lichte- lijck begrijpen uyt het ghene Vitriviusin't 6 Capittel van 't vierde boeckleert,daerby-vocgende ,het geneopdieplaetlè feght en aenwijft in afcekeningh den Eetwaerdighen Barbaro_fen noch het gene ick hier vooren gefèght hebbe ,/preeckende van alle de vijf Orderen j daeromme latende dit aen een zijde, foo fal ick maer ftellen eenighc aftekeninghen, eenige cieraden 'der

ocr page 16



		16 der Kamer-deuren en Venftercn,naer datmenfe verfcheydelijck kan maken. En wijfen in 't gemeyn aen hoemen elck lidt fal tekenen dat het een aerdigheydt heeft, met foo vele fpronghs als 't noodigh is. De cieraden diemen geeft aen de Deuren en Venfteren, zijn de Architraef,de Fries, en de Cornis. d'Architraef draeyt rond- om de deur, en behoort alfoodick als de Pilafter,dewelcke ick feg niet minder als het feftedeel behoort te hebben gelijck de breette van 't open, of niet min als het vijfde deel. En vatt de Architraef neemtmen de dickte van de Fries en de Cornis, viü de twee inventien die volgen* Exempel. Laet de breette van 't open van de Deur A. A. ifrefèn, vér- deelt in fes ghelijcke deelen : een van defe deelen fullen zijn voor de Architraef B, die loopen fal rondt-om de deur, en fal verdeelt worden in vier deelen: De drie daer afmaken de hoog- te van de Fries, C. en van vijf dié van de Cornis D. De maten van elck lidt der cieraden of ornamenten ialmen vinden op defe wijfè. d'Architraef B. falghedeelt worden in ihien deelen,drie fiillcn zijn voorde eerfte krullen, of bandt È. vier voorde tweede F. endedrierefterende verdeeléh haer in vij ven, drie zijn voor de verkeerde keel G. en de twee ander voor de Orle H. die voor zijn fprongh heeft het vierdedeel van fi\|n dickte. De verkeerde keele G. heeft even foo veel fpronghs als hooghte, en wordt getekent op defe wijfe , men treckt een_# rechte linie, wefeke een eyndt neemt ten ende van defelve, onder d'Orle H. en op't tweede Loof-werck F. en verdeelt fich in tween, en men maeckt dat veder van defe helf- ten is de Bafe van een driekant evenzijdig, en op de driehoeck teghen over de Bafè fteltmen de onbeweeghlijcke voet des paffèrs, en trecktmen de kromme linien die de ghefèyde ver- keerde keel G. maken. De Fries is van drie deelen van de Architraef verdeelt in vie- ren:

ocr page 17



		17 ren: En wort getekent van een gedeelte van een rondt,minder als een half rondt,de fwellingh der /èlvekomt recht met de Cij- maes van de Architraef. De vijfdeelen die aen de Cornis gegeven worden, verdeeleh haer aldus in hare leden s Eene geeftmen de Scotia met fijn Li- fteau, welck is van het vijfde deel van deghefèyde Scotia; de Scotia heeft fprongh . de twee derde van zijn hooghte: Om die te teeckenen maeckttnen een evenzijdighe drie-hoeck, en aen de drie-hoeek C. maecktmen het middel-punt, ende aldus komt de Scotia te wefèn de Bafe van den drie-hoeck. Een an- der der ghefèyde vijf declen is voor 't ey , heeft fpronek de twee derdejvan zijn hooghte en wort getekent, makende een cvenzijdige drie-hoeck, en het middel-punt wort gemaeckt in't punt H. de andere drie deden herdeelen haer in fcventhienj daer zijnder acht voor de Kroon of Goote, met fijne Lifteaus, van welck die van boven zijn eeue der acht deelen, en die daer onder is , en die het hol van de Goote maeckt, een der fes deelen van 't ey j de andere neghen voor de rechte Keel met fijn Olie, dewelck is van 't derde der ghefèyde Keele. Om die te maecken datfe wel is en goede gratie heeft , men treckt de rechte linie A. B* diefich verdeelt in twee ghelijc- ke deelen in't punt C; een van dees helften verdeelt fich in feven deelen, van welck de fes ghenomen worden in 't punt D. voorts maecktmen twee drie-hoecken A. E. C. en C; B. F. en op de punten E. en F. fetmen de onbïweeghlijcke voet van de pafler, en men treckt de deelen der circkelen A. O en C. B. die de gefeyde Keele maken. d'Architraef van Gelijcken, in de tweede vindinge,verdeelt fich in vier deelen : En van drie maecktmen de hooghte van de Fries, van vijf die van de Cornis, voorts verdeelt ha er de Architraef in drie deelen , twee der (èlve herdeelen haer weer in (even; van welcke feven, zijndedfie voorde eerfte blat- wercken.enviervoordetweede.En het derde deel van de Ar- chitraef herdeelt fich weeromin 9,vande 2. maecktmen het ron- B deel:

ocr page 18

ocr page 19



	19 S. Swellinghvan de Friefè. T. Deel van de Fries die in de muyr gact. Door't middel van defe twee Fignyren kanmen kennen die

		; I
van de tweede vindinghe. Vandees twee andre vindingen* d'Architraefvandceerfte ' die getekentis F. verdeelt haer van gelijcken in vierdeelen: i van de drie en een vierendeel maecktmen de hooghte van de Fries, en van vijf die van deCornis. d'Architraef verdeelt haer . in acht deelen: vijf zijn voor het vtack en effen , en drie voor i J hetCimatium welckc haer weerom verdeelt in noch acht de- I len, drie zijn voor de verkeerde Keel, drie voor de Scotia, en j twee voor d'Ürle. j ₍ De hoogte van de Cornis verdeelt haer in fes deden, van de j twee maecktmen de rechter Keel met zijnOrle, en van eenan- der de verkeerde Keele. Dees ghefeyde rechter Keel, verdeelt hacr in negen deden, van de acht daer af maecktmen de gou- te met de holligheyt. d'Aftragael of Kundeden aen'tbuvcnft van de Fries, is \au "t derde van eene der gefèyde fes deelen , en 'tgheen datter overbhft tuflehen de goote en't rondcelken laennen voor de Scotia. In d'andere inventie of vindinge. d'Architraefge^ekentH. verdeelt haer in vierdeelen; en van drieën een half maecktmen '. de hooghte van de Friee en van vi\|f de hu ighce van de Cor- ■ I \| nis* d'Architraefverdeelt haer in acht deelea: vijf zijnder voor : j i het effen en ghdt, en drie voor de Cimatium; devvelcke haer \| verdeelt in leven deelen; van een maecktmen de Aftragael; en j de refte verdeelt haer op nieuw in acht deelen : drie daer afzijn , I voor de verkeerde Keel, drie voorde Scotia , en twee voor de i Orle. De hoo ghte van de Cornis verdeelt haer in fes deelen en drie vierde; van de drie maecktmen de verkeerde Keel, het Tant-vverck en 't ey , de verkeerde Keel, heefr foo veel fpronghs als dickte : het Tant-werck van drie deelen van zijn hooghte de twee j en 't ey van de vier deelen de drie j van de B 2 drie

ocr page 20



20 drie vierdedeelen, maeckttnen de gekeerde keel, tuflchen de rechter keel en de goote , en de drie andere deelen haer in fè- venthien , negen maken de rechter keel, en d'Orle; en acht de goote. Defe Cornis heeft foo veele fpronghs als dickte, ghe- "ijck alle de voorgacnde andere. Afbeeldingen van eenige Poortjes,Deuren,en Cruys-Kofijnen, volgens de vijf gront-regulen van ANDREO PALLADIO. De eerde Figujr wort vcrklaert hier voren. Vande Schoorfleenen ofFuyrplaet- fen der Zalen, Kameren, Kabinetten, en Saletjes ende van baere maten.

	D		E Schoorfteenen der Zaelen behooren binnen-wereks te
	D
		hebben fes a feven voeten,en in groote gebouwen tot de acht tuflehen de twee poften; en fal goet zijn hare pijpe of ko- ker te maken in de dickte van de muyr foo 't weien kan ,ter plaetfe daerfe konnen over-een-komen met die van de Kame- ren, dewelcke heel weynigh afwijeken van 't midden, als ghe- feyt is. En fo 't mogelijck is, men moet maken dat de Haert- ftee van vooren gefien wordt, inkomende in de Zalc. Hare hoogte fal zijn van vier,vieren een haif tot vijf voeten't hoogft tot onder de platte bandt van de mantel, haer fprongh (al heb- ben twee voet en een half, of drie voet voor 't meeft, van de muyr tot onder de mantelingh, de poften füllen acht tot twaelf duym breette hebben; en in groote gebouwen tot de vier-en- twintigh op 't hooghft,na de regel der Bouw-konftdaermen- fe mede verrijeken wil. Van de Haert-jïeden der Kameren en hare maten. De Haert-fteden der Kameren fullen breette hebben vijf, vijf en een half, of fes voeten; en in groote gebouwen tot de 7. en /"il fullen

ocr page 21



		21 /uilen gheftelt worden als ick hier voor gefeyt hebbe, ter fake vande Bedtftede, haer hoogfate fal zijn van vier voeten of vier en eenhalf tot onder den Mantel of platte Bandt. Haer fprong van twee voeten of twee en een half, van de teghenthaert tot aen 'c voorfte van de Pollen. Van de Haert-(leien derCalinetten ende Kjeer-Kamerkens. De Haert-fteden der Cabinetten en Kleer-Kamerkens ful- len voor 't minft hebben vier, vier en een half, of vijf voeten breette, Haer hooghte onderden Mantel, gelijck als die hier j voor van vier voeten of vier en een half, en van gelijcken haer fprongh zijn van twee voeten of twee en een half van't tegent- haert. Van de Pijpen of Kookers der Schoorjïeenen. De Kookers der Schoorfteenen fullen verheven worden buy ten het dack, en boven op de top van \ huys drie, vier of vijf voeten voor 't mceft , op datfe den roock in de locht dra- ghen: men moet letten datmenfè niet al te nauw maeckt ofte breet,door dien wanneerfè tebreet zijn, en de wintdaerin bla- fende,falfè den roock na beneen drij ven.en niet vry laten klim- men en uy tkomen: en in de al te nauwe Kookers de roock heb- bende geen vryen uytganck fal verfticken en achterwaerts kee- ren ; daerom en (almen voor de Kameren geen nauwer maken als van thien tot elf duymen, noch breederals van vijfthien 't welck is de gemene breette van de Kekers der Schoorlteenen van groote keukens , overmits de groote vuyren diemen daer Üoockt.En aengaende haer breete fy fal zijn van 4 tot 5- voeten op'thooghd binnen-wercks, Van daer dat de hette endigt tot aen 't opperft van de Kokers, nu de gefeyde hette gaet van den Mantel tot aen de plaets van de Solderingh,offleurel van't ge- welf.altijt verminderende binnen-wercks, tot datmen komt aen de maten vande breete en lengte hier boven voorgcf^.re ven,eu B 5 van

ocr page 22



		^: 22 van daer al klimmende tot onder't endt van de Kooker, men moetfe leyden het aldereffenfte dat doenlijck is door dien by ghebreck van fülcks te doen, men is dickwils gequelt van den roock. Van 't gheen claimen in acht moet nemen in het maken van de Schoorflecnen,en van de ma- niere daer hMt de d'Oude mede beholpen hebben. De Poften en Mantelen der Schoorfteenen , op dewelcke de Kookers konnenghemaeckt worden, moeten aerdighlijck bekleet wefen,om datderuftijkenen groovewcreken niet wel en voeghen dan in grootc gebouwen om verhaelde redenen. De Ouden om haere Kamers warm te maken, ghebruyekten defè middelen; fy maeckten de Schoorfteenen in 't midden met Colommen of Stijlen die op-hielden de Architraven , op welcke waren de Kookers der Schoorfteenen daer den roock uytgingh.ghelijckmen fagheentot Baije dicht by de Viffche- rye van Nero; en eene die niet verre is van Qvita Vechia, en wanneer fy gheen Schoorfteenen begeerden , ioo maeckten fy in de dickte der muy ren cenigen Trompen of Kookers, waer door de hette klom van't vuyr dat onder de Kamer was, en uytgingh door fekere kleenemondekensoffuyghelinghendie welcke waren aen't opperfte van defè Kookers. By-nae op defelve maniere verfrilchtcn of verkoelden de BeerenTrettti Edelluyden van Vicenzen in den Somer hare Ka- j meren tot Caftoza, haer Speel-huys op 't Landt,door dien dat- I ter in die plaetfe berghen zijn, in dewelcke ghevonden worden heel groote kelders of hooien, dat van oudts ftccn-kuylen wa-! ren, van welck ick boude dat Vitru.vius verftaet te fpreecken in het tweede Boeck,alwaer hy van fteen handelt- in defe kelders ontftaen eenige winden uyttermaten koel, die defe Edellieden j kyden en deden komen in hare huyfen door fekere welffels on- \| derd'aert, en door 't middel van eenige Kookers, ghelijck als _______ ^______ die

ocr page 23



	23 die daer wy boven af fpreken , latende die zijghen in alle de Kameren , openende en fluytendedeesgefeyde Kookers nae haer beliefte, om min of meer ververfingh of koelte te nemen foo 't haer te pas komt, na den tijdt van 't jaer. En hoewel defe plaetfe wonderlijck is, alwaertmaer om de- fe grootegevoeghlijckheydt: Niet-te-min't geen datfe noch meer verwonderlijcker maeckt en meer befiens waerdigh;is het gevangen hwys der winden, 't welck is een feeckere Kamer onder d'aerde, gemaeckt door den uytnemenden Heer Trenti, en door hem ghenoemt vEolien, alwaer vele van defe Kookers en Wmt-pijpen haer ontlaften,aen devvelcke om diefchoon en waerdigh van dien naem te maken die hyfe ghegeven heeft,hy geene moeyten noch ookoften gefpaert heeft. Van Trappen en haer ^erfchey- de manieren, en van 't getal engroote van haer treden of trappen.

		M	En moet heel nauw acht nemen , om wel te (lellen de
		M
Trappen, door dien dattet gheen kleenedifficulteyten gheeft, om een bequame plaetfe daer toe te vinden , om hare verdeelingen wel te maken, en datfe niet bekommeren het hee- le gebouw. Daerom ift datmenfe gemeynlijckfteltin denhoeckvan 't gebouw, of op de vleugels, of in 't midden van de faciaet; het welck niet en gebeurt als felden, ten fy in heel grootfe gebou- wen,doordien dat vele fteenen die malkander moeften ve;vol- >hen fouden moeten ghebroken worden, door't middel van ülcken trap die in't midden foude zijn, ten waer dat het een dubbelt huys was. Daer zijn drie openinghen te maken in de minfte trappen; deeerfte is dedeure waer door men ingaet, dewelcke te beter emaeckt is naer datfe wijder open is, en behaeght my te meer B 4 foo

ocr page 24



		,---------,--------- foo zy in een plaetfê is, alwaer eer datmender kompt, men fiet het fchoonfte deel van 't huys, door dien , alhoewel het huys kjeyn is, door dien middel grooter fal fchijnen: ^sTicttemin foo moet defe ghefeyde deure haer verwonen en licht om vin- den zijn. De tweede openingh is die , der venfteren die noo- digh zijn om het licht op de trappe te brenghen _; en wanneer- der maer eene is, foo moetfe, foo 't doenlijck zy, in 't midden komen, op dat de gheheele trap luchtigh is. De derde is 't p- pen door de welcke men gaet inde vertrecken om hoog,en die elck een moeten leyden inruyme, fchoone en vercierde plaet- fen. De trappen fullen wel-ghemaeckt zijn , indienfe ruym, licht ende gliemackelijck zijn , als offe een yder fchijnen te noodigen om op te komen. Zy fullen luchtigh wcfèn, foo zy een klaren dagh hebben, die zich over-al ghelijck uyt-breydt. Zy fullen ruym zijn , foo zy haer niet kleynnoch nauw ver- toonen,acht nemende op dé hoedanigheydt van't ghebouw; Maer nimmer behoorenlènauwer te wefen als van vier voeten, op dat wanneer dat twee perfoonen haer ontmoeten, malkan- der ghemackelijck konnen placts maecken en voorby gaen. Men magli haer geven tot vijf, fes, of feven voeren, of leven en een half, enindegrooteghebouwentouethienoftwaellef voeten brectce voor alle treen,en moetmenfehcE gemacklijck- $e maecken als 't moghelijck is. Vande hooghte en breette der treeden oft trappen. De treen of trappen behooren niet meer als fès duym hoogte te hebben, en foo zy leeger vallen,fulcx moet nootfakelijck iijn \| in heel hooge en langduy rige,zy fullen mackelijcker wefèn om ' dat den voet zich te min in *t opklimmen fal vermoeyen, maer fullen doch niet min als van vier duymcn hooghte zijn. Haer platte moet niet minder zijn als van een voet, noch mecx als van vijfthien of fefthien duymen. De Ouden ghebruyekten veel oneven trappen, op dat heb- bende begonnen op te treeden mette rechter voet, men eyn- dighde

ocr page 25



		2? dighde mette fèlve voet; 't welck zy vooreen goet voorteken namen, en voor meerder heyligheyt inde Tempelen ingaendc. V$n verfcheyde manieren van Trappen. De trappen maelt-men recht op-gaende of flecksgewijs om- wentelende : de rechte ftrecken haer «yt in twee tacken,of fijn vierkant, welcke keren in vier ftucken_; en omfè te maken op defe laetfte maniere, degheheele plaetfe verdeelt haer in vier deelen, van welck de twee zijn voor de trappen,en tweevoor 't leedige_; van deffelfs midden (foo zy open is) ontfanght de trap haer licht. Men fonfe maken binnen met een muyr,en dan in de twee deelen, diemen neemt voorde treen₅ moeten bevat- ten en befluyten de dickte vande muyr die de kouwe maeckt. Zy konnenoock gemaeckt worden fondermuyrdaerin. Dees twee foorten van trappen zijn vande vindinghe vanden Heer Louis Cornaro edelman van een treffelijck oordeel. De rechte en wentelende trappen maecktmen in fbmmighe plaetfen ront, en in andere ovaelfgewijs, fotntijt,s met een co- lomme of ftijl in 't midden, en fomtijts open, en fiilcke wentel- [ trappen maecktmen infonderhey t in nauwe plaetfen, om datfe minder plaets beflaen als de rechte, maer zijn onghemackelijc* ker om op te gaen, Defelve ftaen niet qualijck die in 't mid- den ledigh en open zijn, door dienfe van om hooge den dagh kannen hebben,cn die van boven op d'opperfte treen zien alle deghene die op komen, enkonnen oock vande ielve ghefien worden. Die een colom of ftijl in 't midden hebben,hebbende wey nig wijtte,maecktmen op defe maniere: Men verdeelt den Diameter in twaelf deelen , van welcke de thien zijn voorde treeden of trappen, en de twee overblijvende voor de colom- me in 't midden, alwaer men de felve Diameter verdeelt in acht deelen, van welcke de fes zijn voor de trappen, en de twee an- dere voor de colom, en foo daer veel plaets is,men verdeelt de Diameter in drie deelen , waervanmen twee neempt voor de trappen, en een blijfter voor de colomme , ghelijck in de B f teyc-

ocr page 26



	26 teyckeningh A _; ofte men verdeelt wel den Diameter in fèven delen,van vvelcke men neemt drie voor de Colomme in 't mid- den , en vier voor de trappen, en even op defe maniere is de trappe van de Trajasnfihe Colomme tot Romen. En fomen de wentelende trappen maeckt gelijck in de tekening B. fy fullen veel fchoonder en aengenaemer zijn_; en langher als of fy recht waren. Maer in de ledige trappen in't midden verdeelt fich den Diameter in vier deelen, waer van de twee zijn voor de trap- pen en twee voor het midden. Boven de manieren van Trappen die in't ghebrayck zijn, ifler een gevonden Slecksgewijs door den Heer Morius Anto- nius Barbara, Venctiaens Edelman, dewelcke heel dienltigh is in heel nauwe plaetfen, daer is gheen Colom in 't midden , en de trappen gaende aldrayende zijn veel breedersmen verdeelt- fe op de bovenverhaelde maniere. Die Ouaelfche wijs zijn verdeeltmen op defelve wijfè als de ronde ; fy zijn heel fraey en aengenaem door dien alle de ven- fteren en deuren komen aen 't hooft van 't Ovael en in 't mid- den, en zijn heel gemackelijck. lek hebbe een gemaeckt in't midden open, in't Clooftervan de Mildadigheyt tot Venetien, dewelcke wonderlijck wel uytvalt, A. Sleckarhtige of wentelende Trappe met een Kolom in 't midden. B. Sleckachtige of Wentel-trap met een Colom en dravende treen. C- Sleckachtige Trappe of wentelende ledig h in 't midden. D. Sleckachtighe of wentelende Trap, ledighin't midden en drayende treden.. E. Ovaels wijfe Trappe met een Colomme in 't midden. F. Ovaels wijfe Trappe fonder Colomme. G. Rechte Trappe met een muyr daer in.
		H. Rechte Trappe, fonder muyr. I. Eenvremde Tr;

			opgangen.

K. Een andere fchoone Trappe. Daer is een andere fraye maniere van Trappen, als den Co- ninck Fran<jois den eerften dedemaken in't Cafteel van Cham- bor

ocr page 27



		27 bor dichte by Blois, en is op defe manier; daer zijn vier Trap- pen die vier intreen hebben, te weten elck zijn eyghen, en op- gaende d'een boven d'ander,in fulcker voegen door malkander in't midden van't gebouw, datde vier konnen dienen aen vier vertrecken, fonder dat die van de eenegaenop de Trappen van d'ander: En om dat hy int midden ledig is, zienfe alle mal- kander op en nedergaen, fonder d'een d'ander te verhinderen. En door dien dat defe vindinge fraey en nieuwt is, fo heb ick die hier afgetekent I. en aengewefen met letteren, van de voet tot om hoogh , op datmen ziet waer eicken Trap begint en endichto Daer waren noch in de Portalen van Pompeus* tot Roomen, en gaende naer de wijck van de loden, Trappen Sleckfchewijs van een heel fchoone vindinge , door dien gheftek zijnde in 't midden , foo datfe ghcen licht konden ontfanghen als van boven, fy waren gelet op Colommen , op dat het licht aen al- len zijden fich even gelijck uytbreyde. Naer't voorfchrift van deielve heeft Br-amam in fijntijdt een treffelijck Bouw-mee- ftereen ghemaeckt in't Buhedeer, en fonder treden, hebbende de vier Orderen der Bouw-konft, Dorica , Ionica, Corinthia, en Compolïta. Om van dele Trappen te maken moetmen de heele wijte verdeelen in vier deelen, waer van men twee neemt voor't ledighe van't midden, en een aen elcke zijde voor de treen en Colommen. Men fiet verfcheyde manieren vantrappen inde oude gebou- wen, gelijck drie-hoeckige,en van defefoorte zijn die daer by men opgaet naerde Toorenvan S.Mirie van de Rotonde, die ledigh in 't midden zijn,en den dagh van omhoogh ontfangen. Oock die welcke zijn aen S.Apoltolo indefelveStadt, waer by men opgaet na Monte Lavallo, zijnde heel heerlijck en dub- belt , waer van vele perfoonen de model ghenomen hebben, en gheleyden in een Tempel ftaende op den kruyn van den j bergh, ghelijck mijn Boeck van de Templen aenwijft 5 en van , defe foorte is defe laetfte tekeningh. il Men

ocr page 28



		28 Men moet acht nemen dat in de vierkante trappen, oft lanckwerpigh-vierkans, wanneermen gedrongen is drie-hoec- kige treden te (tellen al drayende, mender gheen meer en kan maecken als fès in 't (èlve rondt, 't welck zijn drie in 't vierde- deel van't rondt, en dat wanneer de trap maer fes of (even breette fal hebben binnen-wereks, 't welck is de minde groo- tedatmenlemach maken. In de trappen van acht voeten brettte , falmen fetten acht treen, driehoeckigh, en drayende in 't halve rondt, 't welck zijn vier van 't vierendeel van't heel rondt. En in de trappen van neghen tot thien voeten breette, fal- men ftellen thien treden in 't halve rondt. Soofe hebben tot de achtien voeten meer of min, men kan- fe maken tot de twaelftreden in't halve rondt. Men moet acht nemen dat de fack van de trappe, dat is de plaetle dieder is tuflehen de muyr en de treden waer by men op-gaet,en diede verdeclingh gheeftaende vertrecken , 7.y brecdercen vierdedeel, op't minite als de lenghtedergefeyde treden. Van de Overdecken ofi Daeckcn. NAer datmen de muyren op haer hooghtc ghetrocken heeft.gemaeckt de gewelfven, gcftelt de fpanningen van clck vierkant, en gemaeckt de trappe en alle dingen waer van \vy hier voor gefproken hcbben,foo ift noodigh het overdeck of cap ta maken , dewelcke omhelfende alle deelen van 't ghe- bouw, en druckende even gelijck de muyren door middel van zijn fwarte, is ghelijck een bindinghe van 't gheheele werek; en boven dien dat(c be(chermt en bewaert d'inwoonders van den reghen, en den hrghel van de hitte der Sonne , en koude -vi chtigheydt des nachts, foo i(ïe daer-en boven geheel noo- digh tot de bewaringe van 't gebouw. In

ocr page 29



		29 In de eerftc Ewen alimen leeft in Vitruvius, maeckte men de overdecken van de huyfcn plat; maer merekende dacfe niet vry en waren van den reghen, gedrongen door den noot, begoltmenfè te makenopftaende,dat is oprijfende in't midden: Deiè oprijfingen moeten hooger of leeger gemaeckt w _>rden nacr de climaet daer de gebouwen gemaeckt worden, 't welck de reden is dat in Duy rfchlandt, om de groote menichte van fneeuw die daer valt,de overdecken zijn heel icherp en f chuy n- achtigh en zijn gedeckt met latten en tegelcn heel dunnekens, om dat indien zijfe andersmaeckten,fy fouden van de fwatrte van de fneeuw vernietight worden, maer wy die in een ghe- tempert landt woonen , wy bchooren de daken van een fraye gheftalte re maecken, en iulcke daer den reghen lichtelijck op afloopt. "Waerom dat dees overdecken fiillen wefen van tege- len, pannen , of leyen , 't welck zijn de iloffen, het meefteen gemeynltein'tgebruyck. ^% De teglen of pannen, om gemackejijck gedraghen te wor- den , hebben niet van tioode dat de drichoecken van haer cap, fullen verhooginghe hebben als die van leyen. i, De cappen die gemaeckt zijn voor de leyen,behooren meeft te rijfen, foo ter fake van den windt, die de leyen aflichten fou, als voor de keer van 't water datfe doet verrotten. Nu laet het wefen dat ghy u overdeck maeckt van tegelen, pannen of leyen, ghy fiilt u (onder ondericheyt dienen met de volghendc manieren , die gheen ondericheyt tuflehen malkan- der hebben als die de oprechtnigh en huecken van haer cap medebrengen. En fu'xke daecken maecktmen of met verhoo- ginge van de befectingh , boven de lefte Solderingh, ghelijck wanneer men Ksmeren maeckt, of fonder verheffïngh; ghe- lijckmen alles beduydelijck kan fien inde volgende aftekenin- gen met het verbinden van elcke ftuck. Ge-

ocr page 30



		3° Geflalte der Daken met Teglen of Pannen. Tiguyr L. Laet de breette van't ghebouw zijn buyten-wercks A. A. dietnen moet verdeden in acht gheli/cke deelen by de puntjes, i 2.3.4.. 7.6.7.8. en van de acht delen neemterfeven.welckè lullen zijn voor elcke zijde die t'famen komen aen de Top B» Mate der Daken met Leyen. M. Laet de ghegheven breette van 't ghebouw buyten 't werck zijn A. A. defe felve breette fal gevoeght worden aen elcke zij- de , die vergaren fullen aen de top van de Gevel B. en maken een drie-hoeck even-hoeckigh, hebbende de drie zijden even groot. Mate van de Daken met Leyen, om haer meerder fieylte te geven als de eventydigedrie-hoeck^ N. Laet van gelijcken de ghegeven breette van 't gebouw buy- ten 't werck weien A. A. verdeelt in achtgheli;cke deelen ; de twee zijden die naer den top van de Gevel B. loopen, fullender ' elck negen hebben. Laefie gheftalte of mate van defteyljle Daken met Leyen. O. Laet de breette van't gebouw buyten't werck A. A. zijn, van gelixken verdeelt in acht geli cke deelen ; de twee zijden die haer vergaderen aen de top B. begrijpen elck thien. De reflerende Fhuyren verklaren haer f elven glxnotghfaem voor die van de kgnft:

ocr page 31



				REGISTER

		voor den Boeckbinder, om de f iguyrcn of Afbeeldinghen op haer be- hoorlijcke plaetfe in te binden, van't Eerfte Deel. I. Moetmen binden of (lellen voor Folio - - - 7. II. III. IV. V. voorde Folio...... 13. VI. VII. VIII. IX. naerde Folio..... 16» X. XI. voor Folio ------- - 17, '12. 13. ij, 16. 17. voor Folio ----- 19. 18.19. voor Folio --------- 21. 20.21.22.23.14.24.25'. voor Folio - - - 23» 26,27.28.29.30.3132. voor Folio - - - ₂y. REGISTER van't Tweede Deel. De 3 .plaetjesmctte grietallen I. II. IIL IV. V. VI. VII. VIII. IX. X. XI. XII. XIII. XIV. XV. voorde Folio ----------- 7, XVI. voor Folio --------- 17, XVII. XVIII. voor Folio,......19. 1.2.34 J.6.7.8.9.10.11.12,13.14. voor de Folio 21, A.B.C.D.E. F.G.H. I. K. voor Folio - - - 27. L. M. N. O. P. Qai. S. T. V. X. Y, Z. 'Zz.* Z3. Z4. voor Folio............m iy_é E T N DE.

i8

deel: de andere feven verdeden haer in vijf, drie zijn de ver-
keerde Keel,en twee d'Orle.

De hooghte van de Cornis verdeelt fich in vijf deelen en
drie vierdeparten: eenedaer af verdeelt lich weerom in fes:
van de vijf maecktmen de verkeerde keel boven de Fries, en
van de fefte de Liftedu, de verkeerde keel heeft fo vele fprongs
als hoogte; en van gelijcken mede de Lifteau, het tweede deel
van de hoogte van de Cornis is voor 't ey, welcke de drie vier-
departen van zijn hooghte fprongh heeft, de groef of hollig-
heydt boven 't ey , is van het feltedeel van 't ey , en heeft even
I föo vele fpronghs. De andere drie deelen van de hooght der
gefèyde Cornis verdeden haer in feventhien, acht daer af zijn
voor de geute : dewelcke fprongh heeft, van de drie deelen
van zijn hooghte, de vier: de andere negen verdeden haer in
vieren, drie zijn voorde Keele, en een voor d'Orle»

De drie reftcrende vierdedcelen verdeelen haer in vijf dee-
len en een half: van eene maecktmen 't hol, en van de vier en
een half de verkeerde keel, aen't bovenfte van de goote, de ge-
fèyde Cornis heeft foo vele fprongh alflTe dick is.

Leden van de Cornis, van de eerjle

inventie of vindingh.

I. Scotia.
K. Ey.
L. Goote.
N. Keele.
O. Orle.

Leden van de Architraef.

G. Eerde Loofwerck.
V. Tweed Loofwerck.
P. Verkeerde Keele.
R. Orlc.

S. Swel-